yt

8

L;

Ti

V,

N-f

m

wà

t

«j

U

' *

K.y

fi

y

■

31

Ł7

, ,

Ip,

m

<

i>.

«»7TT

:.*

*

•;

:

.* !

*■

v;

M

:i''s AsA

y

Jvv

R?

£

3P8PV

i* -    }

*$ a iV

« fe.î2

; y

ffi-.'S

6

*■*1

la;

- 41

E >•*

il&A

•si

f* %

4 .rXt f S

ip

m*

'JpE'■■■■'; ‘

!

£3

*F

' •■**

A*#Ü

, WjM

ta'î

’SS

:m

.Vj

f;

rM

Ê3B

F*iy

i

ss

' i

i

“*> -¹

;¹

fl

Sy

■» ••

*î

ÏV&r ,-*%

^ ï%

i

N«

13

; 9

m "■

.:■--⁻

m

;

jwT

>

N.

fł

■J’i

F/j

y*

"

fa

%

h

ij

r#

‘ *

;,i

■

j

':X‘fl

’yM,

*

H

J

\ -À

'if

PJ

■

ff

'.'la

Ij

vĄt‘g

| j

¹ «

i

-1

%

M f -«V'

-i

(•

I

;

:;

y

'»ÿ

;

H

BS

I

; *

4iL

fd

.

y;

là

•v-‘

a

m

357

i£

£

,5"

*

«*- •;

•v ,    /*

■** i* • i

r

; !:* À

yvM!

"il

;*» \u

V?

\

U

“M,

>4

« ’j

O

k 3,

Li

* ,

35

"fl

4

«T

S*

jj» J

‘; f

f/jAL

y

V*g|

(yÇj.

< "5

*

v^k

m

4

U

Ą

A

!»'

\

k« ?

. fi

i

¹ " i

m

,Æp:

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

00000231546

4

•'    v *A

i Wtiim; ¹

S Ł a W NIK

* '""'W» **

JĘZYKA POLSKIEGO

PRZEZ

-,

M. SAMUELA BOGUMIŁA LI1XDE.

WYDANIE DRUGIE, POPRAWNE 1 POMNOŻONE

STARANIEM I NAKŁADEM

ZAKMl] NARODOWEGO IMIENIA OSSOLIŃSKICH.

Tom II.

LWÓW

W DRUKARNI ZAKŁADU OSSOLIŃSKICH.

ÎP

SCH^s

-"V

l' vËim

///

T3

\W^l€<oV>>

Nasz jężyk. Polski urodzi! się z Słowiańskiego; albowiem wszystkie te języki Polski, Czeski, Ruski, Charwacki, Bośnieński, Serbski, Racki, Bułgarski i inne, były pierwej jeden język, jako i jeden naród Słowiański. Z tego tedy narodu, kiedy jedni tam, drudzy sam sie-dliska swe przenieśli, przyszło i to, iż z jednego języka wiele się ich urodziło różnych.

,

Górnicki Dworzanin, 46.

3W-

ń~

Akc. Nrft.

<5—

CT"

JAŚNIE WIELMOŻNEMU JEGOMOŚCI PANU

STANISŁAWOWI HRABI

ORDYNATOWI

NA ZAMOŚCIU

ZAMOJSKIEMU

JEGO CESARSKO - KRÓLEWSKIEJ MOŚCI TAJNEMU KONSYLIARZOWI i SZAMBELANOWI, KAWALEROWI RÓŻNYCH ORDERÓW.

-

N

/

»

,

r

✓

\

\

)

V

.

s

\

»

0-

/

\

f

Zaszczyciłem część pierwszą tomu pierwszego Słownika imionami JO. Xcia Jmci Generała Adama Czartoryskiego, * JW. Hrabiego Józefa Ossolińskiego, imionami, mówię, w kraju i za granicą świetnemi; poważam się tę drugą część wydać pod zaszczytem imienia JW. Wac Pana Dobrodzieja. Ścisły związek zachodzący między Osobami tak wysokiego znaczenia, do tego mię ośmiela; a wdzięczność naleiąca się ode mnie JW. Wac Panu Dobrodziejowi, za doznane wcześnie tak hojne wsparcie mego przedsięwzięcia, najmocniejszćm dla mnie jest zniewo-— Ktokolwiek choć w części zna dzieje literatury, bądź krajowej, bądź obcej, oddaje cześć powinną JO. Xciu Jmci Teściowi JW. Wac Pana Dobrodzieja, jako Muz Opiekunowi; JW. Wac Pan Dobrodziej zaszczycasz, przyozdabiasz, pomnażasz, znane od dawna w Polszczę nauk siedlisko, założone przez Wielkiego Jana Zamojskiego, Przodka swego, którego nieśmiertelna pamięć słynie dotąd w historyi nauk i krajów. Tam to troskliwie zbierasz JW. Wac Pan Dobrodziej szczątki i zabytki starożytne, tam sprowadzasz kosztowne zbiory ksiąg, i narzędzi do nauki służących, tam zgromadzasz mężów, talentami i nauką celujących, tam zachęcasz młódź krajową, aby korzystała ze sposobności, którą jej do kształcenia się na ludzi zdatnych i znakomitych podajesz. — Troskliwy o przyszły los nieocenionych swoich skarbów Polskiej, Słowiańskiej i obcej literatury, JW. Hrabia Ossoliński, w Wiedniu, znalazł zaspokojenie troskliwości swojej, oddając drogie te zbiory pod opiekę JW. Wac Pana Dobrodzieja ; cieszą się miłośnicy nauk, tak krajowi, jak obcy, z wyboru, który na zawsze oddala wszelką obawę; żeby skarb ten literacki, z taką usilnością, tak wielkim kosztem przysposobiony, wniwecz nie poszedł. Ja zaś z mojej strony teraz tym więcej cieszę się i chlubię, że, ile mi siły moje pozwoliły, należałem do zbierania tych najdroższych, bo najrzadszych literatury zabytków.

leniem.

Racz tedy JW. Wac Pan Dobrodziej przyjąć i to dzieło moje, nad którćm w ciągu kil-koletnim, założeniu przez JW. Hrabiego Ossolińskiego owego zbioru literatury krajowej pracowałem, a wśród pracy mojej około niego,    doznawałem zachęcających pobudzeń i po

mocy JO. Xcia Generała Teścia JW. Wac Pana Dobrodzieja; racz go przyjąć z tą właściwą sobie uprzejmością, z której w kraju i za granicą nauki się chlubią; racz go poczytać niejako za treść wy ciągnioną z tego zbioru, który troskliwość JW. Ossolińskiego opiece Pańskiej powierzyła.

Z Warszawy, w Miesiącu Listopadzie 1808.

LINDE.

4*,

PRZEDMOWA.

Drugi tom słownika Lindego w no wem wydaniu składamy w ręce publiczności. Cel tego wydawniotwa wiadomy jej z przedmowy do tomu pierwszego; w środkach, któremi Zakład na korzyść jego zarządzać może, nie zaszła odtąd żadna odmiana ; i nie widzieliśmy też potrzeby w dążeniu ku temu celowi zbaczać z toru, któryśmy sobie tamże wytknęli.

W dziele autora myślącego najcenniejsze jest to, co rozmaite cząstki jakby ogniwem łączy, i jednolitość im nadaje. Jestto konsekwentność zasad i wyobrażeń, która sprawia, że utwór taki nie jest przypadkowym zlepkiem, ale sam dla siebie pewną rozumową całość stanowi. Każda i najpiękniejsza cząstka innego organizmu, do takiego dzieła wpleciona, wyglądać będzie jako łatka, której barwa świetniejsza nie nagrodzi ujmy całości. Nie sądzimy aby ktokolwiek z światłych czytelników dzielił mniemanie, iż słowniki są rodzajem zsypowi-ska, w którem się mieści słów korzec albo dwa korce, a lada garść nadsypki rozstrzyga o ich wartości. Wątpimy azali do takiego wyobrażenia przyznałby się i najnędzniejszy słowni-karz, i czyby w niem zaletę dla się upatrywał; tern mniej stosować je można do Lindego, najznakomitszego z dotychczasowych polskich filologów. Owoż powód dla którego dzieło jego powtórnie wydając, położyliśmy największy przycisk na zachowanie w zupełności słów jego, nie ważąc się mieszać z niemi nic, coby z pióra jego nie wyszło. Dodatki zaś nasze, dokładnie od textu jego oddzielone, ograniczyliśmy do pojedynczych pojawów języka, głównie polskiego, i rzeczy już w dziele samem natraconych ; a i w tych stosowaliśmy się ile możności do sposobów, które są autorowi właściwe.

II

Tych słów kilka niech nam się godzi umieścić tu na czele, jako skazówkę naszych przekonań, a poniekąd i usprawiedliwienie dla tych, którymby się zdawało, żeśmy zawinili, okazując się nie dość skwapliwymi w podejmowaniu niektórych rad, acz w dobrej chęci conych , lub dogadzaniu rozmaitym zachciałkom : jeśliby się np. komu podobało tem oto dziele idyotyków i języka złodziejskiego, lub przypatrywać się tym z dyalektów słowiańskich, których Linde znać nie mógł, i podziałom które w lat kilkadziesiąt po nim robiono. Tego tu oczywista nie znajdzie; a z tego co w tym mianowicie tomie znaleźć sie może, chcemy w krótkości zdać sprawę.

rzu-

szukaó w

Jakkolwiek siły materyalne Zakładu, ku temu przedsiębiorstwu skierowane, żadnego powiększenia nie doznały, znajdzie tu jednak baczny czytelnik nie jedno,

co przemawia na

zaletę tego wydania. Rozumiemy tu przedewszystkiem zmiany i dodatki własne Lindego, dy nam zacna rodzina autora rękopisma po nim pozostałe szlachetnie ofiarowała, wkładaliśmy wszelkie usiłowania w to, aby je jak najrychlej otrzymać, i w tej mierze przeprowadzona została bardzo liczna korespondencya. Mimo to jednak, z powodów niezależnych od otrzymaliśmy je nie wcześniej, jak dopiero w drugiej połowie miesiąca czerwca, roku 1835, wtedy właśnie, kiedy się ostatnie już arkusze tomu pierwszego odbijały. Wstrzymanie całego wydawnictwa, aż do chwili nadejścia ich, zdawało się tem mniej konieczne, gdy z jednej strony zależało Zakładowi

Kie-

nas

wydaniu rychłcm, z drugiej strony zaś głosy światłych rodaków z Warszawy upewniały, że w rękopismoch owych nie znachodzi sio nie, coby po-służyć mogło do słownika polskiego.

na

lak mdy z powodu poźnego odebrania rekopismów. tego, że Lindego słownik porównawczy, według abecadła początku defektowy, zaledwie w

jako też i z

rosyjskiego układany,

wyrazach jedynej głoski D obejmował przydatne poprawki, tom pierwszy polskiego słownika nie wiele uległ odmianom. Przeciwnie w tym oto tomie korzystaliśmy, ile tylko można było, z rekopismów autora. Lindo nad słownikiem porównawczym języków słowiańskich pracując, podciągał, jak widać śnienie text

nam

swego słownika polskiego

uzupełniał poźniejszemi

pod surowsze roztrza-i takowy według notât pierwotnych prostował, lub

ism jego, drobnem i ni

pismem kil-

ie tylko z powodu pisma swojego, ale szczególnie z przyczyny tej, że autor język rosyjski za głównego przewodnika swego obrawszy,

kasei arkuszy obejmujący, zadał nam niemało mozołu

we wszystkiem sie do niego stosował. Ztąd słowa polskie na jedną i tęsamą głoskę poczynające się, rozrzucone są po całym rękopismie, i trzeba było niekiedy prawię zgadywać, w którym oddziale słów rosyjskich znaleźć je można. Nie szczędziliśmy w tej mierze zachodu, a wydobyty tym sposobem text polski przedstawił liczne i wielorakie zmiany. Jedne z nich tyczą się trafniejszego objaśnienia wyrazów, ich pierwiastku, ich gramatycznego i logicznego zdeterminowania; drugie obejmują poprawniej przykłady z rozmaitych autorów, lub wskazują dokładniej miejsca powołane ; inne nakoniec podają wyrazy nowo w pisarzach dawnych dostrzeżone, i wymienione ich znaczenia przykładami popierają. Wszystkie tego rodzaju zmiany przyjęliśmy do textu w niniejszem wydaniu bez żadnych odznaczeń, a czytelnik znaleźć je może pod następującemi wyrazami:

go-

Gad, gadać, gadactwo, gadanie, gagas, gagatek, gaić, galić, gardło, gardzić; garnąć, garniec, garnitur, garnizonowy, garnkoskrob, garnuszkowy, garść, gas, gasić, gasię, gąsior, gąska, gąszcz, ga-wor, gazowy, gęba, gębaty, gębczastość, gębka, gębkowaty, gębkowatość, gębować, gęś, gęsi, gęsi, gęsto, gęstodziurawy, gęstoliści, gęstooki, gęstwie, gęstwina, gesty, gielcli, giełda, giętki, giętkość, gil, gimnastyka, gimnazyalny, gimnazyasta, gimnazyum, ginąć, gitara, głąb, gładce, gładki, gładkomo-wność, gładkość, gładyszka, gładyszowa, gladza, gładzić, gładzony, gładziusieńki, glanowaty, głaz, gła-zować, gleba, głęb, głębić, głęboki, głęboko, głębokość, glibiela, glina, gliniarstwo, gliniarz, glinka, głobić, głód, głodać, głodek, głodnieć, głodnik, głodnokary, glodnokupny, glodnozły, głodny, głogo-wianka, głos, głośnik, głośnobrzmiący, głośny, głowa, głowacieć, głowi, głowiasty, głowica, głowienka, główka, głów kąty, głownia, głównie, główny, głowokręty, głowołomny, głozna, głuchy, gługlarz, gluglu, głupawość, głupawy, głupi, głupie, głupieć, głupość, gnać, gniazdo, gniew, gniewać się, gnie-wliwy, gnieździć, gniły, gnój, gnojowisko, gnojkowstwo, gnuśnieć, godło, godność, gody, godzić, godzić sic, godziwy, gola, gołąb, gołąbeczek, gołębię, golić, goło, gołocie, gołoskrzydły, gołowąs, goły, gomoły, gon, gońca, gonić, gonicielka , gonitwa, goniony, gont, góra, gorąco, gorący, gorczyczkowa-ty, górkowatość, górkowaty, gorlić, gorliwie, gorliwość, gorliwy, górnik, górno, górnomyślny, gór-nonośny, górność, górnorozumny, górny, górski, gorszący, gorsze, gorszenie, gorszy, gorszyć, gorycz , gorzałka , górze, gorzeć, gorzelina, gorzki, gorzko, gorzkość, gorzykwiat, gorzystość , gość, gościć, gościna, gościniec, gościnny, gospoda, gospodarny, gospodarować, gospodarski, gospodarstwo, gospodarz, gospodarzyk, gospodyni, gotczyzna, gotować, gotować się, gotowanie towalniany, gotowcem, gotowiec, gotownik, gotowo, gotowość, gotowy, gówno, gozdziec, gozdzie-niec, grabarka, grabarski, grabić, grabiciel, grabie, grabieć, grabież, grabieźyć, grabisko, grabki, grad, gradonośny, gradowaty, graduai, gramatka, gramatyk, gramatyka, gramatycki, gramota,> grań, granadyerski, granatnice, granica, granicznik, graniczyć, granowity, grąż, grązić, grązić się, grecki, greczycha, grób, grobarz, grobie, grobla, grobnik, grobowcowy, grobowiec, grobowizna, grobowy, grobsztyn, groch, grochowy, gród, grodopis, grodź, grodzić, grodziciel, grodzeński, grom, gromada, gromadka, gromadno, gromadność, gromadny, gromadzenie, gromadzić, gromadzki, gromca,

A*

IV

gromić, gromiciel, gromienie, gromki, gromnica, gromnieć, gromonośny, gromowładny, gromowfadzca, gromowłajczyna, gromowy, gronisko, grono, gronostaj, gronowy, grosz, groszowy, grot, groza, groźba, grozić, groźliwość, groźliwy, gruba, gruby, grubo, grubian, grubianka, grubiański, grubiaństwo, grubić, grubieć, grubo, grubokrewny, grubomowność, z gruba, w grubsz, grubszość, gruby, gruchnie-nie, gruchot, gruchotanie, gruchotka, gruda, grudka, grudniowy, gruncik, grunt, gruntować, grunto-

gruszkowy, grusznik, gruz, gruzla, gruzłowatość,

wnie, gruntowność, gruntowny, gruntowy, grusza gruzowaty, gruzowy, gryczanik, gryczany, gryka, gryf, grymas, gryźć, gryzienie, gryzikrupa, gryzipa-cierz, gryzmolić, gryzmoły, gryzosław, gryzota, grzać, grzanka, grząski, grząsko waty, grzebielucha, grzebień, grzebieniarz, grzebieniasty, grzebieniec, grzebiennik, grzebeîko, grzeblo, grzech, grzechotać, grzechowy, grzęda, grzegotka, grzejskarb, grześć, grzesznik, grzeszyć, grzeszysko, grzmieć, grzmienie, grzmot, grzmotać, grzmotnąć, grzmotowy, grzonąć, grzyb, grzywa, grzywacz, grzywiasty, grzywniasty, grzywnowy, gubernacya, gubernator, gubernatorka, gubernatorowa, gunia, gurtowy, gurtować, guslarz, guślić, gusłowaty, guwerner, guz, guzdrać się, guzdralski, guzica, guzikarz, guzikowaty, guzowacieć, guzowatość, guzowaty,' gwałtu, gwar, gwarzyć, gzegzelica, gźegźołka, gźynek, baczysty, hajducki, hajduczy, hakowaty, hałasie, hałaśnica, halasowny, hałaszenie, haniebny, harc, harcować, bard, heroina, heroizm, herolstwo, heros, hetmańczuk, hetmanić, hetmanka, hetmański, hetmaństwo, hetmań-

szczyzna, himn, hodować, hojność, hołd, hołdować, horodnia, horodnica, horodziszcze, hrabianka, hrabiątko, hrabina, hrabstwo, hramota, hu, huczeć, hucznie, huczny, huk, hulanka, hulaszczy, hultaić , hultajka, hultajski, hubczasty , hubka , hurmem, hurt, hurtować , hurtownik, husarski, husarstwo, kawa, kawkokos, krakać, los.

Prócz poprawek, których nam rękopism pomieniony autora, i znalezione gdzieindziej notatki jego dostarczyły, nie omieszkaliśmy z naszej strony dawać ciągłą baczność na znajdujące się tuowdzie usterki i niedokładności, prostując jedne tym, jak się wyżej powiedziało. Często przychodziło

a uzupełniając drugie sposobem

nam sprawdzać powołane przez autora przykłady. Linde w swych przytoczeniach z dawnych pisarzów posługiwał się w znacznej części wydaniami poźniejszemi, jak to poczet pism na czele dzieła jego załączońy poświad-

Z jednej strony ogrom pracy, z drugiej za daleko może posuwana w niej skrupulatność sprawiała, że zdarzało

cza.

mu

raz odrębny, jak np. bahaber < bohatyr;

się niekiedy wziąć błąd drukarski lub zmianę w pisowni za wy-

cmono » mocno; jerzyna » jeżyna; kwiecia * lwięcia ; kardusz . karkusz; kaczki > sączki; lęgowy ■ lęgowy itd. Dla wykrycia takich lub tym podob-mch inyłok, trzeba było udawać się do wydań pierwotnych, a niekiedy wszystkie je z sobą porównywać. Ku temu służyła nam wybornie biblioteka Zakładu: bo aczkolwiek w Lindern przytaczane są niekiedy i takie dzieła lub wydania, których ona nie posiada; przecież największa część przytaczanych nie tylko się w niej znajduje, ale ma nawet ręką jego czer-

wono popodkreślane wyrazy, które do słownika swego zabierał ; a sa tu dziś w dość znacznej ilości i takie które mu zgoła znane nie były. W tłomaczeniach znowu nierzadko okazała się konieczność rozpoznawania odpowiedniego wyrazu w oryginałach, które nasz autor, jakeśmy się o tern zLukana, Walerego Maxyma i innych przekonali, nie zawsze miewał pod ręką. Tego rodzaju sprostowania i dodatki, od nas samych pochodzące, znajdują się pod następującemi głoskami i wyrazami:

G, galik, galioty, gara, garb, gawot, gawron, gazda, gążwy, gędziec, gierej, gi, giemielnica, giez, glanek, gluba, głużyć, gnius, goleniowy, gorlice, góra, gorz, gospodyni, grodzianin, gruszt, grzęda, gumno, gźegzołka, hadziacz, hadyna, hajstra, harmider, harować, herasz, het, hetka, hody, holowienka, hołubec, hońca, horod , horodowy, hospodar, hrabia, hrazisty, hryc, hrydnia, hu-nąć, huska, hutman, i, icyk, ilm, imię, ingi, inkuba, intercyza, irmos, ispina, jądro, jałowaty, jar-mak, jedykuła, jerzy, jerzyna, jeżyna, języczny, joasia, juracha, kadłubek, kadzidło, kafar, kaganiec, kak, kąkol, kalander, kałarasz, kałantyr , kałkus, kalenica, kaliwek, kamaryna, kampson, kanał, kanar-chać, kandyscukier, kanzon , kapcie, kapieć, kapson, karacena, karafiał, karawaka, karawusz, karbona, karbowy, karcz, kardusz, karkusz, karmasyr, karnal, karofiał, karwaser, kaszów, kasztan, katan, kau-szyk, kawerna, kawon, kazań, każemiak, kaźń, kazya, keder, kide, kierdasz, kiereszować, kiernoz, kiesa, kijak, kindiak, kiryk, kisiel, klagienfurt, kłatowski, klepać, kliszawy, kłoda, kment, kmieć, kmocha, kmotr, kniaź, knysz, kobieta, kocban, koczka, kofia, kolasa, kolimaga, kolka, kołpak, koł-tryś, kołtun, koment, komunik, kompars, komysz, kondak, koniakówka, konopie, kontenteca, kopicą, kordasz, kordel, korop', korowaj, kościoł, kotoniata, kousz, kozubalec, krem, kromołów, krótkość, krowodrza, krszyć, krzeczot, ksze, kujan, kulczyć, kunegunda, kupsko , kunilia, kurhan, kurdesz, kurnik, kurzeja, kusz, kuty, kuźelny, kwiecie, labirynt, łabuzisko, łacinniczka, łączka, lancet, larendogra, ■lasować, łaszy, latować, lazy, lebiodka, lęgowy, lem, lemieszka, leźć, lobegal, lokacya, łokoczyć, lokować , lonher, łono, lor, łoszów , łotok , łupać.

Takie były zachody nasze około tomu drugiego, których wynik publiczności podajemy. Pozostaje mi tylko złożyć publiczne podziękowanie tym szanownym rodakom którzy, przez samo zamiłowanie piśmiennictwa ojczystego, nie odmówili mi swojej pomocy i znacznie się do poprawności wydania przyczynili; mianowicie: P. Janowi Wagilewiczowi za pilne przepasywanie rękopismów; PP. Janowi hr. Załuskiemu, Dyonizemu Zubrzyckiemu i Felicyanowi Łobeskiemu za udzielanie swoich uwag; PP. Karolowi Szajnosze, Stanisławowi Przyłęckiemu i Janowi Szlachtowskiemu za nadzorowanie korekt w czasie kilkotygodniowej mojej nieobecności, i robione z swej strony postrzeżenia.

Lwów, dnia 1 września 1856.

AUGUST BIELOWSKI.

Liczby przy uwagach nawiasem zamkniętych położone, majaL w tym tomie znaczenie następujące : 1 znaczy A. Bielawskiego ; 2 J. Wagilewicza ; 3 J. Kr. Załuskiego ; 4 Dyonizego Zubrzyckiego ; 5 F. Łobeskiego ; 6 K. SzajnocK§; 7 S. Przyłgckiego.

DALSZY CIĄG PRENUMERANTÓW.

Najjaśniejszy Cesarz AustryackL

Józef Hrabia Bieliński.

Ignacy Błeszyński.

Szkoły Bobrzej skie.

Breza Ministr. Sekr. Stanu.

Jakób By szewski.

Antoni Chłapowski.

Tadeusz Czacki Starost. Nowogrodzki.

Łukasz Dąbski Sekr. Stanów Galicyi.

Soter Darowski.

Tadeusz Dembowski Minist. Skarbu.

X. Diehl Członek Izby Eduk.

Jerzy Dobrzański.

Biblioteka Królewska Drezdeńska.

X. Marcelli Dzięcielski Kan. Kujaw.

Hr. Antoni Dzieduszycki.

Fuss Konsyl. Stan. Ross. Sekretarz Akademii Petersburskiej.

Franzius Senator w Gdańsku.

Kassa miejska Gdańska. z Sierakowskich Górska.

Michał Grabski.

Horn Księg. Uniwers. Wileńskiego.

Józef Jaraczewski.

Ignacy Jelski Podpółkownik.

Karamzyn Konsyliarz Stanu Ross.

Kicki Arcy - Biskup Lwowski Konsyl. Stanu.

X. Hugo Kołłątaj.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

Rafał Kołłątaj Starosta Trześniowski.

Szkoły Kowieńskie.

Krupowicz Pisarz miasta Wilna.

Marcin Krzyżanowski.

Józef Kuropatnicki.

Antoni Lanckoroński Konsyliarz Tajny Cesarski.

X. Wincenty Łańcucki Kanon. Zytomirski.

Łowicka Szkoła nauczycielska.

Łuszczewski Minister Spraw Wewnętrznych.

Ignacy Marchocki.

Masłowski Konsyliarz Prefektury Kaliskiej.

Stan. Hr. Miączyński.

Szkoły Mińskie.

Szkoły Mozyrskie.

Julian Niemcewicz, Sekretarz Rady Stanu.

Gabryel Ogiński.

Kazimierz Olechowski.

Starosta Ossoliński Prezes Sądu Appellacyjnego. Ludwik Pac Kawaler Maltański.

Kazimierz Plater Starościc.

Jędrzej Polsfus Pisarz Sądu Pokoju Wschowskiego. Szkoły Poslawskie.

Teodor Potocki Wda Bełzki.

Seweryn Potocki Senator Rossyjski.

Biblioteka Prazka.

Antoni Pstrokoiiski.

Wojciech Pusłowski Marszałek Słonimski.

Xżę Ordynat Dominik RadziwiŁ Baron Ludwik Rastaiviecki.

Michał Romer Prezes Trybunału Wileńskiego. Rönne Szambelan Imper. Ross.

Józef Sierakowski Kawaler Maltański.

Szkoły Siuckie.

Jan Śniadecki Rektor Uniwersytetu Wileńskiego. Jędrzej Śniadecki Professor Uniwers. Wileńskiego. X. Opat Sokolnicki.

X. Teodor Sołtyk.

Szkoły Swisłockie.

Józef Szadorski.

X. Xawery Szaniawski Proboszcz Grodziski. Szymański.

Augustyn Trzecieski.

Nepomucen Umiński.

Kollegium Warszawskie XX. Pijarów.

Teodor de Wejchart Konsyliarz Imperatora Ross. Zuzanna Wilczyńska.

Uniwersytet Wileński.

Szkoły Wileńskie.

Seminaryum Główne Duchowne Wileńskie.

Jan de Witt.

Stanisław Wolowicz Podkom. Rzeczycki.

Piotr Hr. Zabielski Stolnik Galie.

Tomasz Życki Professor Matemat. Uniwersyt. Wileńskiego.

Autor Słownika ma honor uwiadomić Prześwietna Publiczność, ze odtąd prenumerata na całe dzieło, dla nowo przybywających prenumerantów, podwyższa się dwoma czerwonemi złotemi, tak, że teraz całkowitość prenumeraty wynosić będzie czerwonych złotych dwanaście w złocie. To podwyższenie bynaj-mniój się nie ściąga do tych, którzy przed wyjściem jeszcze tej drugiej części pierwszego tomu, prenumerowali. Ostrzega oraz autor, że po wydaniu drugiego tomu, obejmującego litery od M do O, (co nastąpi ku końcowi przyszłego roku), cena podwyższona będzie do czerwonych złotych piętnastu w złocie; takowe albowiem podwyższenie wypada z obrachunku wzrastających coraz bardziej kosztów druku tego dzieła.

w Warszaiuie, w Listopadzie 1808. Roku.

Linde.

G.

drapieżni ptacy albo szkodliwe zwierzęta gabają. Cresc. 588. Cudzoloztwo z jednej strony jest, gdy dziewka cudzego gaba męża. Haur. Sk. 258. Bez przyczyny nie-radzi nikogo gabają. Papr. Try. C. 2. Już ona umarła, co więcej gabasz uczyciela (żeby przyszedł uzdrowić ją). Budn. Marc. 5, 36. (czemuż go jeszcze trudzisz? Bibl. Gd.). Nie na wieki pszenicę młócić będziesz, ani jéj będzie *gabać koło wozowe. Leop. Jes. 28, 28. (potrze. Bibl. Gd.). — §. Gabać kogo o co, nalegać nań o co, einen um etnxrô malmen » ifm bringenbft befall» anliegen. Kogo o dług przodków jego gabają, ten.... Szczerb. Sax. 86. Żaden się nie żałował nań o żadną rzecz, ani go też żaden o żadną rzecz nie gabał, ani molestował. 1 Leop. 1 Macch. 10, 63. Jeśliby kto chciał gabać kogo o imienie, ma to czynić przed owym sądem, gdzie jest wzdane. Sax. Tyt. 75. GABANIE, ia, n., subst. verb., napastowanie, drażnienie, baê 2(nfechten, bte Anfechtung. GABACZ, a, m., co gaba, drażni, draźniciel, ber Anfectyter. Trudny gabacz brzuch, molestus interpellator. Mącz.

Pochodź, nagabać, nagabnąć, nienagabniony, przenaga-bać, przenagabnąć.

G, g, litera alfabetu łacińskiego siódma, greckiego trzecia, polskiego (ą i ę za litery rachując) dziewiąta. Kras.

Zb. 1, 305. ber fiebente 23ud)ftabe beS lateinifchen Ślipka-fcetljS. W Polskim wymawiamy g zawsze grubo, nigdy nie jak j ; gdzie go zaś trochę miękcej wymawiamy, piszemy po nim samogłoskę i n. p. giermek, giełda. Kpcz. Gr.

1, p. 37. baê g Hingt im ^olnifcben bhrô alêbamt mie j, menu i barauf folgt, fonft immer faft mie baê ©eutfôe k.

Januszów ski tedy jeszcze przekłada, żeby w słowach z Łacińskiego przyswojonych raczej pisać j niż g, n. p. rejestr, nie regiestr, anjoł nie angioł (jak w dawnych drukach wszędzie), ewanjelia, nie ewangielia. — Górnicki zadawnione gi, co my dziś go mówimy, z daszkiem pisze: skarał gH bóg * skarał go bóg. Nowy Char. Że g przed e zawsze jest miękkie, więc zawsze po sobie przed e żąda włożonego i, n. p. gies, giest abo jest, z Łac. gestus, gienerał abo jenerał. 3mifcfyeu g unb e uutfś ein j eingeflicft merben. [Deputacya Towarzystwa Warszawskiego P. N. poleca pisać g bez zmiękczenia «nię tylko w nazwiskach własnych i chrzestnych, jak Gessner, Germania, Genewa, Gertruda i t. p., ale i w imionach pospolitych do języka przyswojonych: GĄBCZASTY ob. Gębczasty.

geografia, genealogia, algebra, geometrya, generał» GABELA, i, ż. (Ital. gabella; Gall. gabelle; Lal. med. ga-i t. d. Rospr. i Wniosk. str. 554.— 1] Czesi naszego    bella, gavlum, gablagium; £)bb. bte ©affel), cło, pobór,

g nie mają; ich g jest naszym j; n. p. gablko jabłko,    bie ©teuer, ber 3oll. Gabella, nazwisko we Francyi po-

gak jak, geden jeden. Nasze g zaś w Czeskim zastępuje    datku na sól włożonego. Kras. Zab. 1, 306. Gabele od

h, n. p. gadać hadati, ganić hanèti, głowa hlaw⁷a, gnida    soli. Star. Ref. 43. W Wenecyi gabelę wszyscy płacą,

hnida, góra hora, gotowy hotowy.— Toż i iu naszych    ib. 164. Jabł. Tel. 36.

niektórych krainach postrzegamy ; mówią: gańba i hań- GABINET, KABINET, u, m., GABINECIE, a, m. zdrbn. ba; mówimy: ganić, a przecież nie gańbić, lecz hań-    (Gall. cabinet; Ital. cabinetto; Angl. cabbinet), pokoik pobić, haniebny. «Bogatków, gdy się z Mazowieckiego    boczny ciższy, ba3 kabinet, ein Heiltet, fttllereä 3fmmer.

do Litwy przenieśli, Bohalkami nazywano.» Nies. 1,    Vind. kabinet , kamerza, shtibelz, jispiza, skriuna jispa ;

129. cf. "Borzobohaty ; cf. gębka, gąbka, hubka. — §.    Sorab. 1. pżitwark; Ross. KaóiweTE, otxojküi, oixomaa,

G. zamiast k piszą ru owych skróconych: gmyśli, gwo-    ropmma. Sypialnie i gabinety dla zgiełku oddalone

li, grzeczy (zkąd grzeczny) - kmyśli, kwoli, krzeczy, być mają od pokojów dziecinnych. Świtk. Bud. 99. §. to jest: ku myśli, ku rzeczy ob. ku* wedle.    Gabinet u monarchów jest miejscem sekretniejszych obrad

G. Z. P. abbrewiacya: Generał Ziem Podolskich.    w interessach krajowych. Jez. Wyr. ba3 kabinet an ben

GABAĆ¹, ał, a, cz. niedok. (-gabnąć jednotl. w składanych), niepokój czynić, drażnić, napastować, anfedften, retten, beunruhigen, (cf. Ital. gabbare). Stała się niezgoda między jastrząbi, że walcząc między-sobą, inszych ptaków nie gabali. Ezop. 131. Jeśli ku nim blizko przystąpisz, a będziesz je gabał, tedy się na cię rzucą i zabiją cię. Jer. Zbr. 7. Odrzuć, cokolwiek cię na szkodę twojej duszy gaba. Pot. Zac. 53. Kacerz ten dysputacyjkami, któremi proste gaba, zhardział. Sk. Dz. 293. Gołębie

§bfen. Czasem bywa pierwej w gabinecie rezolucya, niż w senacie deliberacya. Lub. Roz. 453. Z tych siedmiu ministrów składa się teraz królewski tajemny gabinet. Pam. 85, 568.    §. Skład, zbiór różnych kosztowności,

sztuk pięknych, bać> gabinet, ein 3mtmer p Äoftbarfeiten. Sorab. 1. hutżowna żtwa, huknencża. Gabinet naturalny, ein Sîatnraliencabinet, jest miejsce, w którym się przechowają rzeczy od przyrodzenia wyprowadzone, w jak najpodobniejszym, ile można, żywości stanie. Kluk. Zw. 1, 15. Piękny ma gabinet, pełny rzeczy rzadkich.

hlache * Węgierskie spodnie; Croat. gege * Niemieckie spodnie); Eccl. raąiH, npenoacajo, onoiscamc; (Ross. rana końce gatek; ranHHiCB, raiiiHHKtb sznur do zwięzywania gatek; Croat. gachnyak ligula femoralis) ; ubranie, spodnie, bie f>ofen, bte SBetnfletber. Gacie spuściwszy golą mu wypnie dupę. Pot. Jow. 2, 34. (cf. portki, pludry).

N. Pam. 8, 149. GABINETOWY, a, e, od gabinetu, Ga* btnetê *. Ross. KaÓHHeTCKiii. Sekretarz gabinetowy. Mon.

70, 540. (cf. ‘dumny). Negocyacye są wojną gabinetową. Zab. 9, 229. t/j. gabinetów dworskich, albo dworów, etn fôrteg ber (Sabineter.

GABKA i t. d. ob. Gębka.

GABLOTEK, tka, m., Gall. tablette, deszczułka do    ściany    Prov. Slov. Ne bogi sa Nemec, źe mu    gâté wezmu, va-

z góry przybita, żeby na niej co postawić, etn $retd)en    cuus cantant coram latrone viator. —    (Prov. Croat. Koi

an ber SBattb, etwaS barauf JU (teilen. Tr.    dobro gâch nevése, Rad guszto nye    potese, qui rem

GĄBR ob. Cząbr.    primo bene non agit, saepius iterare cogitur). ‘Gacionosz

GAĆ, i, z., faszyny, pęki z gałęzi wiązane. Papr.    W. 1,    Eccl. rameitoceirL braxatus; ‘gaciodziéj    Eccl. rame^ja-

471. gafdjtlten, SReiSMnbel. §. Gać, gacie liczb, mn., po- Teat braccarius.

most z takich pęków, ga(d)tnemt>erf, ein Änfittelbamtn, GAD, u, m., Boh. et Slov. had anguis wąż; Sorab. 1. had

ettte Sîetferbmcfe. Boh. et Slov. hat; Hung. gât; Bosn. gât, zagatje, zajazenje, (Bosn. gazisete, bród vadum bród); Croat. gata, (*1. gat, gacie, 2. Jaz qu. v.\ Croat. gàz; Hung. gózlóhely vadum bród); Carn. gatshe; Yind. gas; Ross. ran>. Cymbrowie, podciąwszy wielki las, gać uczynili, i tak się przez rzekę przeprawili. Stryjk. 35. (cf. gacić).

GACEK, cka, m., (cf. gaszek, gach, cf. Ital. gazza; cf. Ger. Stffcl); nietoperz, latoperz, latonka, bte $lebemtmt3. Bosn. gligljak, pirçaç, netópjer; Carn. pirpogazhćza ; Vind. mrazhnik, shishmish; Slav. słipimish ; Ross. KOJKaim, aeTynaa mmiiib. Nietoperze także gackami zowią. Zool. Nar. 292. Osądzono nietoperza, żeby już we dnie nie latał, Lecz w nocy omackiem, I już nie nietoperzem, ale zwrał się gackiem. Min. Ryt. 4, 98.

GACH, a, m., ponocnik, fryjerz. Cn. Th. (cf. Ger. ©and), ©etf, ©ä(f « młokos, głupiec; Ital. cucco; Dan. giäk; Holl, gheek; Angl, geck; Svec. geck; Island, gick; cf. Lat. jocus); ein 9îad)tfd)tt>ftnner, etn Śultler. Tu w tym lesie z swym gachem kryje się. Teat. 52, d. 118. Święty urząd gamratom, ołtarz gachom służy. Zygr.Pap. 289. Źartbl. Jmć Pan Gachowski. Mon. 63, 282., ob. Gaszek demin. GACHOWAć, ał, uje, intransit, niedok., a) po jiocy chodzić szalejąc. Cn. Th. be» ber 9?ad)t fcfnnćtruten. b) Za dziewkami biegać, fryje stroić, ben 3Mbd)ett nad)' laufen, bnl)len. GACHOWAĆ SIĘ recipir., zbytnie się stroić, ftd) nbcrntdßtg puben. Tr. GACHOWANIE, ia, ». subst. verb., * GACHOWSTWO, GACHOSTWO, nocne brukowanie, baê ©dnnänneu bep ber 9îad)t; gamratowanie, fryjerstwo, baö Stilen, bte Sltflleret). Z gachowstwa zrobić przystojność i ochędóstwo. Mon. 69, 123.

vipera, coluber; Sojmb. 2. huż wąż; Carn. gad vipera; Vind. had, kad, kazha * wąż; Vind. kazhinka, kazhur * węgorz (cf. kaczka); Croat. kacha, gâd * wąż; Eccl. ra^i, jkhbothoc npecMbiKaioineecfl no 3eiMii n. p. 3MÜi; (cf. Rag. et Bosn. gad sordes; Bosn. gadniti inquinare; Yind. gaditi * ganić; Ross. ra/udfi brzydki, ra4anBLiH ckliwy; cf. Arab. rVTI hajath animal; cf. gadać, zagadywać); « zie-miopłaz, czołgacz, płaz, ein auf bent $aud)e ober nuf feljr furjen güßen îriec^cnbeê Tljter. Wszystek gad ziemski, według rodzaju swego. Radź. Genes, i, 25. (wszelki płaz ziemski. Bibl. Gd. allc3 ©ettńtrttte. Sutl;.) Reptilia gad, rzeczy czołgające się po ziemi, mianowicie węże cudowne. Chmiel. 1, 595. (cf. gadać, zgadnąć). Gadem nazywamy te zwierzęta, które mają krew czerwoną zimną, serce o jednej komórce i o jednym uszku, a nadto jeszcze płuca do oddychania. Te Linneusz umieścił w gromadzie nazwanej Amphibia. Dawniejsi zaś naturaliści tym wyrazem Amphibia oznaczali niektóre tylko zwierzęta, jako to bobry, wydry, jaszczurki, żaby i t. d., z tego względu, że one równie w wodzie jak i na powietrzu żyć mogą. Zool. Nar. 190. cf. Kluk. Zw. 1, 25. bte 31nt* Patinen nad) bent fetmté. Ze tę klassę gadem nazywam, tak się usprawiedliwiam. Zawsze pod tym imieniem u nas rozumiano takowe zwierzęta, które na obrzydłych miejscach przemieszkiwają, przez odmienność kształtu swego od innych zwierząt, w oczach ludzkich okropne były, owe węże, żmije, padalce, jaszczurki. Kluk. Zw. 3, 3. 6d)Iangen, Ottem, SSipem, ©tbedjfeit jc. W sieli-skach Dydony i Eneasza włóczą się dziś gady. N. Pam. 20, 223. Jak będziesz klął twą postać wspaniałą człowiecze, Różniącą cię od gadu, co się nizko wlecze. GACIC, ił, i, cz. niedok., gacią pomościć, nut 5ïetêbültbel Dmoch. Sad. 23. §. Trans, gawiedź, hałastra. Często ten belegen, bcbmdeit. Boh. hatati, hatam; Slov. hatâm; Hung.    ‘had (gad,    o Tatarach) w Podolskich krainach gości.    Papr.

gâtot tsinâlok ; Carn. gatiin farcire] Croat. gatiti, zajezi-    Gn. 1037.    btefeê ©efd)inetf>, bte Tataren, cf. gadzina,

ti, zajazti, (cf. jaz); Ross. ram, rany; Eccl. rano; (di- ‘GADA, y, z., piętro, £>bb. bet ©abcit, baö ©toefnterî. Spadł sling. Croat. Rag. Bosn. gaziti vadere brodzić; Ital. gu-    na dół z    trzeciej gady, i wzięto go umarłego. 1    Leop.

azzare; Carn. gasim ; Yind. gasiti; Carn. gäs callis nivis,    Act. 20, 9.    (piętra. 3 Leop.). Były trzy gady. 1    Leop.

cf. G er. ©rtffe; cf. Rag. gacka lutum). Polacy, aby sna-    Ez. 42, 6.    (piętra. 3 Leop.).

hadać hariolus;

ri, hadać vates ; Slov. hâdâm hariolor Rag. gatati sortilegio uti, gataz, gatalaz sortilegus ; Croat. zgadyam, zgoditi = zgadywać, zgadnąć, (cf. gody); Croat. gatàvecz futurorum divinator’, Ross. ra4an>, ra4WBait zgadywać, ra4aTe4L wróżek ; Sorab. 1. hudacż conjectu-

12

GĄBKA - GACIE.

GAD - GADAĆ.

dniej przez rzekę przebyć mogli, gacili ją i mościli chro- GADAĆ, ał, a, cz. niedok., (Boh. hadati conjicere, vaticina-stem. Stryjk. 545. Wybrani Chrysta gacili rózgami pal— mowemi drogę Panu. Bial Post. 12., (ob. Nagacić).

GACIK, i, plur., (cf. Obcrb. ©aten, ©abtetyofett; Hung. ga-tya, ob. Gatki); Slov. gaty; Vind. gazhe; Bosn. gachje, gacchiçe, svitiçe; (Croat. gâche*Węgierskie gatki; Croat.

GADAĆ SIĘ.

GADANIE -GADACZK A.

13

rare\ Heb. Tin chud aenigma proposuit, DTH chidah ae-nigma ; cf. gad ; Sorab. etc. had serpens ; hadam augu-ror ; quia serpens callidum est animal, quod tanquam divinare seu sagire queat); 1. mówić, rozmawiać; wszelako zawsze mniej poważnie używa się gadać, niż mówić, rebett. Sorab. 2. gronisch; Croat. et Slav. govoriti; Rag. govoritti; Carn. govorim ; Vind. marnuvati, govoriti, be-fediti, kremlati, vesuvati; Boss. rOBoptiTb (ob. Gaworzyć), cKa3aib, CKa3HBaio, óatrrb; Eccl. H^raaroMTii. Nie usiłujemy uczyć tego mówić, który gadać nie umie, docere dicere, qui loqui nescit, bert fprectyctt lehren, ber tttetyt rebett fatttt. Pir. Wym. 223. Chętnie o tym gadamy, co miłujem z chuci. Jag. Wyb. C. 4, b. (co w sercu, to i na języku). Niechże gada, ma-li co mówić, bo nie mam czasu. Teat. 24, c. 87. Trudno nie gadać, kiedy ze mną kto mówi. ib. 15, c. 55. (nie otwierać się, nie wyjawić). Co w sercu kryjesz, twarz będzie gadała. Bardz. Trag. 469. (wyda). Nie ustąpi milczenie częstokroć wymowie, Gadać nas uczą ludzie, a milczeć bogowie. Nar. Dz. 3, 106. Łacno gadać, nie łacno do-kazać. Cn. Th. 412. (cf. gębą wojować). Każdy gada, chociaż nic nie umie. JabŁ Ez. 127. Jemu gadać o tern, toż samo, jak o wilku żelaznym. Teat. 19, b. 49. (głuchemu gadać; groch na ścianę rzucać). Oh nie gadaj! Teat. 56, c. 105. (co mówisz! nie do wierzenia!). Weź żonę, stółę, urząd, póki tchniesz żywotem, Zawsze o tobie gadać będą, nie wątp' o tćm. Jak. Baj. 89. Niech na cię gada, jak kto chce złośliwie, Ty jesteś cały, cnota cię zasłania. Karp. 4, 42. Uformuje cerę, jak gdyby trzeciego dnia gadał z Panem Bogiem. Opal. Sat. 165. z papieżem, z królem, Tigranem salulavit. Cic. Vilnae, me puer o, sub Stephano Bathorio nobilis quidam occasionem dedit dieto simili: Gadał z Ferensem; adeo ille altos sumpserat spiritus ex colloquio cum aulico, apud regem gratioso, ut aegre aliquis ad eum accedere posset, farnulis respondentibus : Gadał dziś Jego Mość z Ferensem. Cn. Ad. 228. cf. gagatek. 2. Gadać, siła mówić, nabijać uszy. Cn. Th. fctytM|en, platibern. Wielka różnica między temi, którzy wiele czynią i którzy wiele gadają. Mon. 63, 492. Gadają wiele, nic nie mówiąc. Teat. 25, 95. (wiele huku, mało stuku; wiele wątku, mało wełny). Wiele gada a mało mówi. ib. 28, b. 28. *3. Gadać * zgadywać, dorozumiewać się. Cn. Th. rattycn, f(tyliejkn, folgern, muttymajücn. Gadaj nam tę gadkę: piąciu psów łowimy w lesie błizkim; czego dostawawy, tego nie mamy; co nam ucieka, to mamy; — a on zgadnąć nie mógł. Warg. Wal. 337. ‘GADAĆ SIĘ recipr., (Boh. hadat se disputare; cf. Germ. tyabCM, §aber, cf. hadrunek, ‘hadrunkować, ‘hadrować, ‘hadrownik) ; rozmawiać się z kim, dysputować się, rozpierać się; Boss. coBonpoinaTbca, cocnmibca; mit Sorten ftretten, btêpnttren, Sorte mectyfcln. Oni się o to ze mną gadali. 1 Leop. Job. 31, 23. (sprzeczali. 3. Leop.). Często się o to gadali, któryby z nich miał być zacniejszy. Zrn. Post. 96, b. Kto w szkole Arystotelesowej nie bywał, radzę, aby o rzeczach wielkich i skrytych nie mawiał, ani pisał, ani się o nie gadał. Orzech. Qu. 90. Kazi-

gtWu

NhÉMUèM.

mierz, gadając się pod dobrą myśl z biskupy o nieśmiertelności duszy, umarł. Stryjk. -203. (zbudowawszy się, pocieszywszy się rozmową). Ludzie się jęli o wierze gadać i swarzyć. Biel. Kr. 525. Będę się tam z nimi gadać o ludu moim. Leop. Joel. 3, 2. (będę się z nimi sądził o lud swój. Bibl. Gd.). 0 co się to między sobą gadacie? Leop. Marc. 9, 16. (o cóż spór macie między sobą? Bibl. Gd.). Kto się gada z bogiem, ma jemu odpowiadać. Budn. Job. 39, 35. (kto chce strofować boga. Bibl. Gd.). Gadając się z ś. Szczepanem, nie mogli się sprzeciwić mądrości jego. Bial. Post. 105. GADANIE, ia, n., subst. verb., (Boh. et Slov. hadanj di-vinatio, aruspicina, altercatio; Eccl. et Boss. rapme wróżenie, zgadywanie, gadka, zagadka). 1) potoczne, zwyczajne mówienie, rozmowa, bat! iRcben, ba§ ©erebe; baê ©cfdjmajje. Kiedyż się uważnie nauczysz mówić, i z tych próżności gadania oduczysz? Jabl Tel. 42. Vind. befe-duvanje , govarjenje, pladranje, jesizhenje, jesikanie, quantanje; Boss. imoaro-ianie. O wdzięczne wód szemranie , wdzięczne zdrojów gadanie. Groch. W. 352. §. Zgadywanie, domysł, proroctwo, bfl3 9îatf)en, ©na* tÇctt, bte Setßapitg. 2) Gadanie (gadanie się) * słowny spór, rozprawa, dysputacya, ber 2Borttt»ed)feI, Sortftreit, bte ©tëjmtatton. Boss. ooBonp-feme. O nauce Jezusa słysząc Rabinowie, na gadanie go i dysputacye wyzwali. Sk. Kaz. 493. Gotował się biskup na dyspautacyą, a zgromadzając uczone ludzie, z pompą na gadanie ono iść chciał. Sk. Zyw. 2, 89. Żydzi mieli gadanie o wierze z Sylwestrem. Sk. Dz. 181. Zefirenus uczynił gadanie abo dysputacya z Montanistami. ib. 110. GADA-CTWO, a, n., wielemostwo, świegot, gadanina; ©efcfymćiije, Siebercty. Gadactwa dosyć, mądrości mało. Pir. Wym. 123. GADACZ, a, m., (Slov. et Boh. hadae vates\ So-rab. 1. budak; Bag. gûtaz, gâtalaz sortilegus; Croat. ga-tàvecz futurorum divinator-, Boss. ra/taiejb wróżek, wieszczek); a) dużo i szeroko gadający, świegot, eut ©(tylna* jjer, Sortemactyer. Siedzi przede mną nieprzebłagany gadacz, nabitą wiatrem i nic nie znaczącemi słowami gębę mając. Zab. 6, 325., Eccl. nuroahtiiiirb. Wielcy oni gadacze albo świegotliwi ludzie, którzy w towarzyszeniu z drugiemi sami mowę zabierają, i w tym co powiadają, końca znaleźć nie mogą. Zab. 6, 318. b) Cektownik, przegadywajacy się z kim, spierający się o co. Wiod. Boss. cOBonpocHHKb, ein 2)t$putator. Jakiś twardy i chytry gadacz. Sk. Dz. 314. Co jest jawnego bez sporu, nie potrzebuje żadnego gadacza. Poc. Horn. 570. c) Według Czeskiego hadać vates, mądry, który łacno zgaduje, wieszczek. Ch. Th. ein Seifer, ein ©etyer. Pytajcie się wieszczków i gadaczów. 1 Leop. Jes. 8, 19. Nie słuchajcie proroków waszych i gadaczów, i tych, co sny wykładają, i wróżków. Leop. Jer. 27, 9. Na kształt gadacza. 1 Leop. Prov. 23, 6. (wieszczka. 3 Leop.). Gdzie mędrzec, gdzie rozumny w piśmie? gdzie gadacz wieku tego? Budn. 1 Cor. 1, 20. Prostakem, nie gadacz, Dams sum, non Oedipus. Macz. GADACZKA, i, z., świegotka, eine ©(tyroafcertnn. —• *§. Prorokini, bte ©etyerinn, Satyr* fagerinn. Boh. hadaćka; Ross. raAaTe.ibHiiu,a. Krok zosta-

14

GADANINA - GADKA.

GĄDEK - GADZINA.

wił po sobie trzy córy, jedna była czarownica, druga    Bard. Trag. 350. Oedip wątpliwe gadki rozwięzuje. ib.

wieszczka, ostatnia gadaczka. Gwagn. 460. Biel. Św. 137,    355. Królowa Saby przyjechała, aby skusiła Salomona

b. GADANINA, y, z., świegotanie, próżne słowa, ©e*    w gadkach. Leop. 2 Parał. 9, 1. Gadki, którym nie mógł

fdftMfj, ©ettmfd). Tej stałości owe wykrętarskie gadaniny    dać rozum ludzki rady, Wykładać jęły rzeczne boginie

pewnie sprawić nie mogą. Pilch. Sen. list. 4, 56. Przy    Najady. Olw. Ow. 291. fig. Gadką są dla mnie mowy

budowaniu Babilońskiej wieży wnet brzydka gadanina    Wc Pana, pojąć ich nie mogę. Teat, 3, 39. (ciemne,

miedzy murarzami Szerzy się, w której głusi nie godzą    niepojęte, tfjre fRebert ftttb mir ettt Sftatljfel). *§. Gadka,

sięsami. Przyb. Milt. 383. Gadanina ta Maurów jest    problemu. Cn. Syn. 715. ettt problem; Bosn. pricja, pri—

mieszaniną Arabskiego i Indyjskiego języka. Przyb. Luz.    ciça, kojom se istina ischje; Sorab. 1. wudatżo.

'GADOWNIK, a, m., I. gaduła, gadacz, ettt pauberer, ©d)tt)(i£er. Niestety gadownik. Zab. 8, 325. lzyck. II. Czosnek dziki, allium serpentinum, żmijowym albo gadowni-kiem mianujemy, iż szyję ma pstrą, jak żmija. Syr. 1226. ob. gadowe ziele. GADU GADU! interj. 2Btfcl) 2Bufcb! Vind. shnodranje; Boh. tresky plesky, trety, ćae. Ga<5u gadu, a psi w krupy, a Świnia ryje, a wilk w owce. Cn. Ad. 228. loguacitas aufert eorum, quae agenda sunt, occasionem, bte ©cfydfer fd)tDaf$eu mtb ber 2Bolf fwljlt bte @cf;afe. Ah jakże długo tego gadu gadu. Zab. 15, 180. (tej gadaniny).

Pochodź, gaduia, gadulski, dogadać, nagadać się, ogadaćfrodgadać, odgadywać, odgadnąć, pogadać, przegadać, rozgadać, wygadać, zgadywać, zgadać, zgadnąć,

332.-GADATLIWOŚĆ, ści, i., gadulstwo, wielomówstwo, (*GADEK, *GADŁ ob. Gędziec, Gędzić). bie @d)(lj$afttgfe{t. Vind. pladrazhnost, jesizhnost; Rag. govornos, jezicnos ; Ross. roBopiHBOCTŁ, cjoboxothoctł.

GADATLIWY, a, e , — ie adv., świegotliwy, wielomo-wny,    pïaubcrÇaft. Sorab. 1. friecżniwy; Carn.

sgovarliv; Rag. govorni, jezicjan, (cf. języczny); \ind. pladrazhen, jesizhen, jesikast, quantazh; Ross. rOBOpjm-bbih. Łgarz gadatliwy. Hul. Ow. 110. GADKA, i, z., gadanie, mowa o czém, ba$ fReben, ba$ ©etebe, bie 3te* be tfOlt ettM$. Niech się strzegą gadek, przechadzek), rozmów nieprzystojnych z niewiastami w kościele. Sk.

Kaz. 344. Do kościoła chodzić mamy, nie na gadki, nie na rozmowy, ale abyśmy się modlili. W. Post. Mn.

324. Niewiele w gadki się z nim wdawała. Radź. Żyw. P.

47. Strzeż się gadek wszelakich próżnych i plugawych.

Karnk. Kat. 348. Dla swoich pantofli gadką był całego    zagadać, zagadnąć, zagadka, wzgadać. §. godło.

miasta; nawet dzieci szydziły z niego, wytykając go pal- GADOWY, a, e, od gadu, {Boh. hadi wieżowy; Sorab. 1. cami N. Pam. 3, 274. Proces tak śmieszny zostałby hadowć; Eccl. ra/tOBE żmijowy); ba3 frtdfettbe ©ettutrilt gadką wszystkich próżniaków, albo złośliwych języków.    betreffcitb. Gadowe ziele ob. Wężownik. GADUCHA, y,

Zabi. Dz. 130. Teat. 30, b. 49. Już ta rzecz nie no-    z., (cf, Boh. had. wąż); gad, gadzina, czołgacz, ettt auf

wą w uszach ludzkich gadką. Pot. Syl. 63. O tobieć    bent 33rtud)e frtedjettbeS îfier, g. 33. ente ©change. Czło-

to gadka, *Na cięć to przymówka. Cn. Ad. 800. Staliśmy    wiek uwalił strasznie kijem węża, a żona krzyknie: coż

się gadką ludzką, t. j. wszyscy o nas mówią, każdy na-    ci gaducha ta winna mizerna? Jabi. Ez. 216.

mi usta wymywa, fabulae surnus. Mącz. To uważając GADUŁA, y, m. et i., gadacz, gadaczka, świegot, świego-Antoniusz    zdała, Od niepotrzebnych gadek    rzecz oddala.    tka; ber ©cł)«|cr,    bie    ©djtućjjertnn. Bywszy    długo tuła-

Chrośc Fars. 22. — §. Rozmowa, spór,    gadanie, dy-    czarni W domu    zostali gadułami. Zab. 15,    180. Wielki

sputacya,    bte Uutcrrebung, ber 2Bortmec^feï,    bie ®töj)ut«=    z ciebie gaduła.    Teat.    18, 5. Sekret! co    to, to wcale

tiim. Boh.    hadka disputatio. Od wyznania    prawdy nie    nie ; straszny ze    mnie    gaduła, ib. 55, b. 8.,    Boh. darmo-

dał się uwieść żadnemi gadkami ani namowami przeci-    tłach, howora; Slov. tlachać, tlućhuba; Bosn. tlapaę,

wników. Baz. Hst. 110. Wywabiał na gadki Wiklefiany    tlapa, çankavaç f. tlapnica, çankaviça ; Sorab. 1. plapo-

jeden Karmelita, ib. 4. Mało na świccie mędrców w tym    tak, (cf. papla); Vind. kvantazh, pledrovez, jesikazh,

się gdzieś zgodzili, Chociaż w głębokie gadki o tym    lopotez, klopo'tez, shlabuder, lapeufs, trabusa; Ross.

zachodzili. Rej. Wiz. 133. Nie naleźli, żebym z Jdm    óaMCHHHii, paaroBopmnKE, neperOBopmiiKŁ, maióepł,

w kościele gadki czynił. Sk. Dz. 9. O usprawiedliw

GANCARZ ob. Garncarz.

Ross. qyryiiHHKï. §. Garniec, miara śrzednia do mi

wać. ib. 24. c, 5. Dopieruteńko com się spotkała z

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

ja mię, jako ja gładek, a to me me robie. ib. 45.

Ziemia tłusta, puchlna, glinna. Cresc. 179. — ‘GLI

Kosz. Lor. 109 b. Narymunt przeniósł stolicę do Ki

Th. Eccl. rjynocjoßie, albernećl 0d;maj$en. GŁUPIO

Osieść, ftd) Ijâuêltcb nieberlaffen, anftebelit. B

r04CTB0 cnota). GODZIWY, a, e, — ie adv., godziły,

WŁ 48. (żyć na swoje rękę, swoim dworem). Ciężkim 

420. — §. Botan. Gorycz, Picris Linn., 33itterfran

14*

ba graco wad, tyki szczepić. Mar. Pow. 3, 102. Gra

422 GROBELKA- GROBOWIEC.

liby go miał udzielić na nauki synowi. Glicz. Wych

* (z całego serca, z mocnego przekonania). To czło

Kogut ma mieć grzebień na głowie czerwony. Haur. S

Gorn. Dz. 114. Czynsze stare wybierają, grzywnę na

Nieprzesłuchany gwara. Hor. Saf. 125. Złośliwy gwa

a&nefpneu ; haezkami spiąć konia, btc Sfinufette a

hanbicźne; Eccl. ra^aiejut ; Slav. hergjavo); hańb

rysiu, poczekajcie. Boh. Kom. 4, 181. Otóż i Henry

alduvati; Hung. aldozom sacrificare). Król obrany

ślenia, gust, smak, wola, cf. fantazya , bie Saunę

Slov. kolkokrat, kolkorazi; Vind. telkaibarti, tel

(cf. sztukmajster). Żeby być dobrym indzinierem, u

108. Ku tobie rano z himnami A w7 wieczór idziem z

1. ya, ja; So S!bv. ja , mè ;

me jajca. Glicz. Wych. P. 4 b. Cóż lepsze, kokosz

ziemi. Syr. 238. — §. Jałowość śmiechu, udawanie,

12. Gdzie niemasz wołów, nie ma nic w jasłach. Bud

J E.

idący, cf. stępak, (Boh. mimochodnik; Sorab. i. tu

nostwo ducha w związaniu pokoju. Bndn. Ephes. 4, 3

37. Świętą Katarzynę bóg do statku jeszcze z młodo

3ófrp^r. Teat. 1. c, 14. demin. JUSIA, i, z., JUSI

Sorab. 1. kabat thorax; Dal. kavad toga; Bosn. kab

oleju abo szpiku. Syxt. Szk. 162. Jego urzędem był

Dobrzeby było, gdybyś kamerdynerowa Pana Hrabiego 

Błyszcząc się okrywały słoniowe kanapy. Zab. 9, 32

Be, (Śapuje etc. auf(e|en. Plącz, żałuj, kapluraj

Sorab. 2. karrejta, fchejfa; Vind. guzhia, gosposh

z naszych żołnierzy Hektor. Min. Ryt. 1, 81. Towar

Donati). — §. Kąty, dziecinna gra, astragulus. Mąc

dziejski ; dokazywać, dokazać, dokaż ; nakazywać,

Teat. 34. b, E. ledwie czasem, ß) jakiegokolwiek c

KIKUT, a, ot., §. 1. reszta pozostała odciętej ręk

KJanKa, KianOHKa marcha, szkapa); cf. Vind. klufse

w jakim schowaniu, rzeczy swe .... Stal. Lit. 272.

prawa. Vol. Leg. 2, 623.

Hor. 52. Będziesz miał, stłuczeszli kłotkę, Szubie

pozwalać, ażeby przywiązali do spodu belki jaką st

kochanie, miłość, ba3 Sieben, bte Siebe. Już wyszł

poczęto. Krom. 747. man fteitg ait ba$ ©d)Io$ mit

KÓŁKO, a, n., KÓŁECZKO, a, n., demin. nom. koło, B

ad. niedok., sprawować wojsko, rządzić wojskiem ,

Groch. W. 446. ein fließ fo fdjiht, ntle b«§ attbe

Konik morski, ryba abo robak, syngnatus hippocampu

kopâm, zkopóm ; Slov. kopóm ; Sorab. 1. kopacz, kó

żył kordyału. Kras. Doś. 208. KORDYALNY, a, e, Çcr

upleciony, Ross. KopHeBanncB, KopiteBaTKa. Są i ci

, demin. nom. kostka, kość ; Boh. ku-stièka; Bosn

59

jadąc, aby nikomu przez hajduki abo kozaki ciężkie

Trochus, *cya, kruglica, wartałka, wartaczka, dzie

3. O jak wdzięczne twe krasomowności ! Ryb. Ps. 24

dziś Kandya. Dykc. Geogr. 2, 13. bie 3nfel Kanbta.

297., Haur. Ek. 24, ber geometrifdje ©djritt. Krok

Pochodź, krócić, skracać, skrócić-, okracać, okróc

4. krawne kamen; Cara. kryvnèk ; Hoss. KpOBOBHKi).

KRĘTU WETU - KRZOS.

Bóg tych, których miłuje, różnemi doświadcza ciężk

4. — b) Kształt * zkąd się ma wziąć kształt, wzór*

dom; Dal. kuchya ; Hung. hśz, hâzatska; Bosn. dom

KUMP ob. Kąpie.

KURENTNY - KURNIK.

KUTLOF, a et u, m., rzeźniczy warsztat. Cn. Th. sz

i|KM"Mrr>, i|Kï>Thi|h, uptTOBHKi, nEtTOueicB. Łąki

Ky. Tyś mi dawał łacinę, aż mi się łeb kurzył. Bej

tione humilis, aquosi, palustris pascui ; cf lądz,

69. Lampa sama przez się ciemna i brudna, A gdy og

Ld. Jest z łaski Pana Boga fortuna piękna. Teat. 1

*LAUDUM, §. 1. tak zowią ustawy i przepisy wojewód

bedro (cf. biodro); Slov. ledwa (ledwina nerka); V

że ci Kastorem i Polluxem są. Krom. 56. Stryjk. 13

Kop. 2, 121, bte SÉBÛnfôelnttÿe ; ob. Laskowa rózg

nus-, w sercu siedzi, , ta w mm panuje ! Swe mu pr

Eccl. CTxvm^MH. Gdy pieniądze oddają wielkie, nie

ihar. L inn., pospólstwo na niektórych miejscach l

lingua, lachach linxit); §. a) lizać, językiem po 

LOKUTARZ , a, rn., rozmownica, gadalnia. X. Biel.,

Dom. 89. Zawołani owi łotrzykowie Sinis i Prokrust

cum levisticum Linn., rośnie wszędzie, liście ma p

Co ludziom, to też i nam; z ludźmi i śmierć miła,

porządek czasu pokoju, ani umieli użyć onego lustu

(cf. brzusiec) ; Garn. łatki ; Vind. mezha , vadel

w kościele gadki czynił. Sk. Dz. 9. O usprawiedliwię-    roBopoiCL, roBopi, roßopytrs /’. rOBOpymm. Gaduła, co

niu wiele jest gadek między dzisiejszemi o wierze swa-    ma język jak paprzycę z mliwa, Przyjemna w posiedze-

ry. Sk. Kaz. 309. §. Pytanie, kwestya, btC grage. Z tej    niu; niemowa wstydliwa za nic. Zab. 9, 33. Zabi. GA-

gadki abo pytania, taka się nauka wydaj et... Saxon.    DULSKI, a, ie, ob. Gadatliwy, fd)iltaf$aft. Sorab. 1. pla-

Tyt. 96. Jest tu gadka o to, jaka Rzplta ma być?    potacżnć ; Eccl. km^uki*. — Subst. GADULSKI, iego,

Modrz. Baz. 13.    §. Trudne, zawiłe, ciemne pytanie,    m., gadacz, cm @d)tüä$er. Starosta Gadulski w Powro-

zagadka, ba3 fftfltftfel. Boh. pohädka; Vind. gunitva,    eie Posia, Komed. Niemcewicza. GADULSTWO, a, n.,

vganka, razi; Sorab. 2. godalo, godło, godane, (cf. godło); gadatliwość, paplanie, ©efcłfirdjjtgfett, fRcbfccItgfctt. GADU-Rag. gonétka, gâtka ; Croat. gânka, zaganka , gonotka ; Dal. LIA, ii, z., Sorab. i. plapotecżtw;o, plapotacżnoscż; Eccl. gonitka, zagoda, gotka, pritich; Ross. ra^ame. Zawi- bia,\cmïc , KMA<>Ci\OKïe ?    Eaa^hCTKO, TmecJOßie;

kłana przez przenośnią mowa, po Grecku aenigma, po    Ross. nycTOMeJbCTBO; Bosn. jezicjenje , tlapa.

naszemu, nie od ciemności, ale od zgadywania gadką GĄDZIEL, i,    Ajuga, ziele soczyste, od pszczół, roga-

nazwrana. Kpcz. Gr. 3, p. 88. Zgadnijcie mi jedne gad- cizny i owiec bardzo lubione. Kluk. Dyke. 1, 19. ©im* kę : z jedzącego wyszedł pokarm, a z mocnego słód-    fel. cf. Lat. consolida.

kość? Sk. Źyw. 2, 2. Sphynx trudne gadki zadawała. GADZINA, y, i., {Slov. hyd ptastwo domowe; Ross. ra/w-

G Ą G A - GAGATEK.

G A I G - G A J.

15

Ha

nés.

m., czarna stwardniała

robactwo, ra4t, ra4H id. — ra4HTb brudzić, psuć; ra4HTbca brzydzić się, cknąć, ra4Kin brzydki); a), płaz, zie-miopïaz, gad, zwierzę po ziemi się płazające. Radź. Ge-1, 24. not. cm fried)enbe§ Sljter. cf. hadyna. — Kaczki chowają przy takim miejscu, gdzie nie mało zabnćj gadziny, któremi się jak kluskami pasą. Haur. Sk. 426. O ukąszeniu od gadziny i robactwa, jako to pszczół. Fam. 83. praef. Takiej kury nie imię się łaska, ani żadna inna gadzina. Haur. Ek. 134. @ejud)te, ©ejiefer. — §. Gadu czołgającego rodzaj pierwszy nazywam gadzinami, powszechnym wprawdzie imieniem, które dajemy pospolicie wszystkiemu czołgającemu się gadowi, najbardziej przecież temu rodzajowi służącym, ile że wszystkie są bardzo jadowite, a ich ukąszenie po większej części śmierć przynosi, Crotalus. Kluk. Zw. 3, 28. (ÜKapperfcfdange). Kto się zlutuje nad zaklinaczem, którego wąż ujadł, i nad wszys-tkiemi, którzy się przybliżają ku gadzinom okrutnym! 1 Leop. Syr. 12, 13. (cf. wąż, @d;langen).— §./?</. Gadzina, jaszczurka, żmija, padalce, stworzenie szkodliwe, jadowite, zapalczywe, ©ejücfjte, £)tterngepid)te, $röte, jebeS fdfäbltfcfie, giftige, ober bo^afte Siefen, ein Ungeheuer. Nie-masz gadziny jadowitszej nad obmówce, niebezpieczniejszej nad pochlebcę, niewstydliwszćj nad pasorzyta. Zab. 4 3, 73. Gadzinie tej (Chimerze) i skrzydlaty Pegaz ledwie podołał. Kraj. Chim. B b. Co za zła gadzina ! Teat. 35. b, 16. Któżby wierzył, żeby ta mała, głucha i garbata gadzina, tak się rzucać mogła? ib. 1. b, 52. A odezwijże się głucha gadzino, czego płaczesz? Teat. 16, 33.    b).

Gadzina folwarkowa» ptastwo domowe, drób' domowy, Slovac. hyd ; (osobliwie kaczki, może iż się gadziną żywią, cf. Croat. kacha , gad » wąż; \ind. kazhinka, kazhur » węgorz), Keines £>ofoieI), ftebemefi, befonberS (Enten. Na wyżywienie młodej gadziny, krom pośladów, trzeba dać zboża. Haur. Ek. 133. Gadzina folwarkowa, mianowicie kury, gęsie, indyki, kaczki, gołębie. Haur. Sk. 63. Stokłosa gadzinę drobną folwarkową wyżywi. Haur. Sk. 36. §. Fiy. collect. Gawiedź, ludzie niebamowni, ©eftltbel, ©ejltdfte. Izydor, gdy począł w Moskwie kazać, pojmali go; ale uciekł i więcej nie chciał tej gadzinie kazać. Giuagn. 79. (ob. jaszczurcze plemię). GADZINNY, a, e, od gadziny, żmijowy, wężowy, Ottern», Gatter», ©erlangen». Od grzechu , jako od żądła gadzinnego stronią. Birk. Kant. C. 3 b.

GAGA, i, i., obłe drzewo, do rozpierania statków, ładując je. Ryd. ein oöaleS ©tiuf $oIj, baS beptn Selabcn ber ©e» fäße gebraust wirb.

GAGAĆ ob. Gęgać.

GA GAS, u, m, 1). GAGATEK, tku

ziemna żywica, niektórzy ją czarnym bursztynem być rozumieją. Daje się polerować, jak przedni kamień. Kluk. Kop. 1, 210. Nazwany od miasta Gaga w Licyi. Sienn. 324. Ład. Hst. Nat. 37. ber ©agatfj, baS 33ergroa#$. Biel. Hst. 277. Scheidt. Elekt. 22. GAGATKOWY, a, e, od gagatku, ©agatfi», §. Koloru gagatu, czarny, fdjroarj, tt)tc ©agatfi. Najdziesz drugiego ^ z siwą brodą tak szalonego, jak i z gagatkową Bej. Źw. 135 b. (cf. broda jak u proroka, hajducze sumienie).

2) GAGATEK, tka, m., może z Łac. Achates, imię u Wirg.

Aen. 1, 174. zaufanego przyjaciela Eneasza, u nas oznacza poufałego przyjaciela, ein vertrauter greunb, ©eelen» frennb, Sufenfrettnb, Jonathan. Często nawet uszczypliwie i żartem, za udającego się za takiego, mizgusia, pochleb-nisia, nadskakującego, żeby się wkradł w przyjaźń; chlubnego, chełpliwego z niej, (cf. gadał z Ferensem). Ossol. Wyr. ber fi# einem jum Śreunbe aufbringt, ober mit jeman» beS Sreunbfdfaft groß tfiut. Coż to, ty gagatku! Zabi. Amf. 64. Tylko się nie wynoś, mój ty gagatku, to ci oczy wydrapię. Teat. 55, b. 18. Będziesz mi zabraniał gadać? Jaki mi gagatek! Teat. 8. c. 11. No ty mój gagatku. Teat. 43, c. 83. Wyb. Gagatek Smorgoński, wyćwiczony w akademii Smorgońskiej, gach niepocieszny, nieoskrobany, gap', źle wychowany, niezgrabny. Oss. Wyr. eilt Tölpel.

GAIĆ, ił, i, cz. niedok., (zagaić, F. zagai dok.,) (cf. Boh. hagiti tueri defendere; Croat. gaiti fovere nemora, ramos inutiles decidendo, amputando, animalia arcendo; Carn. gaym sylvam purgere; Gerrn. fictgen; Austr. Jfapett; Svec. hägna; Ban. hegne grodzić, ogrodzić, cf. gaj). §. 1. gaić las » otworzyć go do rąbania, einen gorft eröffnen, ifiu flauen laffen. W lasach Tarchomińskich znajduje się drzewo do gajenia w miejscu oznaczonym; chcący gaić, dowie się o cenie fury jednokonnej tamże w austeryi. Gaz. Nar. 2, 30. O gajeniu w lasach. Graniczne drzewca trzeba steplem poznaczać, i tak poznaczone drzewa przy rewizyi po gajeniu nienaruszone znajdować się powinny. Kluk. Rośl. 2, 143. —§. 2. Gaić sąd » warować pod winą. Cn. Th. trzymać sąd, ©erlebt fmgen. (31 big. domyślawa się, że ten sposób mówienia pochodzi od szranek abo grodzenia, w w którym dawniej pod niebem sądowano). W ośmnaście niedziel grabia sąd swój na słusznćm sądowćm miejscu gaić ma. Szczerb. Sax. 153. Na same święta chwalebne gają sądy. Soivit. 66. Burgrabia ma wolność gajenia od króla. Szczerb. Sax. 38. Burgrabia tak zagai sąd: mocą Pana Boga, Króla i rady jego, mocą burgrabską i szoł-tysią, mocą panów przysiężników i całego pospólstwa, gaję wam sąd wielki i przykazuje pokój. Saxon. Porz. 36. (cf. zagaić). Gajone sądy, judicia legitime indicta. Cn. Th. sądy zapowiedziane urzędownie. Włod. gefmgte ©erid)te, angefagte ©eridfte. ob. Gajny. §. Gaić »maić, belauben. Gaić budkę gęstemi liściami. Tr. GAIK, ika, GAJEK, G. gajka, m. demin. nom., gaj. Boh. hśgek; Ross. nopocTHHKt, poma, poiumta; Rag. gaich; ein Keiner §apn, ein Suftnmlbclfen. Dla méj przechadzki gaik zielony Milszy niż sztuczne ogrody. Zab. 16, 5.— 2). Stanowisko ptasznika, gaik, polko, gu-mienko. Boh. cichadlo ; Carn. tizhenza; Yind. tizhniza, tizhanishe, tizhenza; Croat. gayba, gaypicza, kerletka; Ross. nTHiiejOBHa, toke; ber SSogelfieerb. Na ś. Bartłomiej ptasznicy gaiki dla łowienia ptaków' gotują. Zaw. G. Ptasznik lepową rószczką ptaki zwodzić nauczony, Zmyślił na oszukanie gajek gałęzisty. Toi. Saut. 65. GAI-STY, a, e, krzewisty, bufcfńg, fdjattig. Pod drzewem gai-stym i pod dębem gałęzistym. W. Ezech. 6, 13.

Pochodź, odgaić, zagaić.

GAJ, aju, m. gaik, demin., (Boh. hâg; Slovac. hâg, les; Sr. 1. hay; Rag. gâj, gaich; Slavon. gój; Bosn. gaj, sejumi-ça, dubraviça; Croat. gay, lûg, dubrava, summa, loza

16

GAJDA-GAJNY.

GALA-GALANT.

wójtowski, burmistrzowski, radziecki i ławniczy gajny. ib. 150. (cf. zagajny). List takowy u gajnego sądu ma być czytany. Saxon. Porz. 135. Któryby majster rze-miesło utracił, taki do gajnego cechu chodzić nie może. Szczerb. Sax. 183. GAJONY ob. Gaić. GAJO WINA, GA-JOWIZNA, y, i. GAJOWISKO, a, n., grunt gajem okryty, mit ©eftrćindjen bemacfjSner Soben. Gajowiska jakie albo 'kamienia wymiatać, aby tak łąka do swojej przyszła doskonałości. Haur. Ek. 51. Odłogi, gajowiny, chrościny, jak na pożyteczne obrócić role. Haur. Sk. 28. Gajo-wisko z korzenia wykopać trzeba, ib. 29. Proso bardzo dobrze się rodzi, gdzie jaką wykopano gajowizne. ib. 13. GAJOWY, a, e, od gaju, §atn*, ben $aiit be* treffenb. Gajowa świątynia Garn. hostel. Gajowy kapłan Carn. hostelnek. §. Gajowy, ego, subst., gajewnik, eilt geretter, gorftFnet^t. Boh. hâgnÿ; Sorab. 1. haynik. Pod zwierzchnością leśniczych tyle być powinno gajowych, aby na swoich stanowiskach roczne części doskonale utrzymywać mogli. Kluk. Rośl. 2, 123.

sylva pur gała ; Carn. gay, lôg, logaz, dobrâva, lubnu;

Vmd. goisd, gosd, borsht; Ross. et Ecd.vm, XBOpocr-hhkt>, ASEpaea, poma, poiumra; cf. Germ. $ag; Lat. med. haya, heya, heycium; Gall. haje; Germ. ©an; Hebr.

vallis; Graec. yaïa, yéa, yrj terra)-, ber $ai)n; dąbrowa, sylva amoena, campos et pascua habens, nemus. Cn.

Th. (Sorab. 1. zelencż, zelenć lesz; Sorab. 2. leszo, (Sr.

2. blotto las). Rozkoszne gaje, Kędy ptasząt liczne zgraje, Gdzie się wietrzyk z trawką pieści, Strumyk mruczy, list szeleści. Kras. List. 9.— *§. Las, knieja, ein $orft.

Stationes non faciant de lignis in sylvis, gais aut rubetis.

Yol. Leg. 1, 32. an. 1347.— Intrantes sylvam et gajum, quere,us vel ligna excidunt. ib. 34. Najprzyzwoitszy czas do otworzenia gaju, dają miesiące zimowe. Kluk. Rośl.

2, 147. (cf. gaić). §. Gaj ciemny, zabobonny, pogański, lucus. Cn. Th. ein fjetbnifdjer, einer ©otfjjeit ^eiliger, SBalb.

Kazał wynieść gaj święcony precz z Jeruzalem. Bibl. Gd.

2 Reg. 23, 6. Saul mieszkał pod gajem w Ramacie. ib.

szego Pana. Zab. 16, 341. (ztad Galowy). Czerwone boty od gal chowa. Teat. 29, 68. Gala u mnie dziś. Kras. Pod. 2, 238. W noc błądząc, trafiliśmy na galę do pewnego rubachy parafianina. Teat. 42. c, 33. NB. Słowo

„. „ .    ,    ..... ,    pnm,, , .    gala, które uroczystościom dwornym, potem biesiadom

GAJDA y, î    najwięcej m plur GAJDY GAJDKI **•»{«.,    pai.tykularnych nadan0, jest od sfowu Arabskiego cala

.1 dudy multank. bic ©aęEpfetfc bet ©ubeïfa*. Boh. keydy, ,ub    suknia |,onor.J„wa. (hack. Pr. 4, 254.

dudy; Slovac gaydi kcydy; Mor. kaydy; Hoss. noma, GAŁA Gałka. GAŁAMAJA, i, m, basalyk, nieokrzesaniec, (cf. gędzba), (cf. Eccl. rato ano Bpami kraczę, crocito). lle-

1, Sam. 22, 6. Wystawił ołtarze Baalowi, i nasadził gaj. ib. 2 Reg. 21, 3.— II. Gaj * maj, liście zielone, Saufc, GALA, i, i., z Hiszp. gala, uroczystość u dworu, bte ©alk grüne Slefte. Gajem młodocianym z różnych drzew’ek cliło- bet) $ofe. Wiersz z okoliczności gali koronaeyi Najjaśniej— dnik opleść. Tr.

Pochodz. gaić, zagaić, gajony, gajny, zagajny, zagai-sko; gajek, gaik, gajeczek; gajewnik; g aj owiną, gajowizna, gajowisko, gajowy, gaisty.

GALA,Tr:i IaLAnSk, a,    Brud. 0W. E. 8.

z Franc, gładysz, wysmukły. Cn. Th. eilt ^njpt(irrd)ett, ein ©tufcer. Galant stara się wytwornic o ochędóstwo ciała i szat. Wlod. Galant, gładysz, stroi się nazbyt. Cn. Ad. 228. Galant, wymuskano, sudanno. Gemm. 86. Nie ma on miny galanta, miny owej słodziuchnćj. Teat. 17, 131. Piżmowany galancik. Pilch. Sen list. 392. Debosz, miz-guś, galancik. Xiądz. 52.    §. Gach, gaszek, ber 23ltf)le.

Co widzę! żona moja z galantem! Teat. 52, d. 125. GALANTERYA, yi, z., §. 1. dworstwo obyczajów, feine SebenSart, ©alanterie. §. 2. Miłostki, oerliebteS betragen, ©alanterie. Zalotliwość. Mon. 76, 423. Tysiąc jej powiedział galanteryj. Nieme. Kroi. 1, 176. — §. Strój, ozdoby, gustowne, modne, mobifdjer ^nij, 3i^rat(ien, ©alanłertcfa* d)Ctt. Rozmaite tam starożytności i galanterye, tak morskie, jako też i robione z kości słoniowych. Star. Dw. 3. Wszelkie w ubierze ma galanterye. Tr. Galanterye fontan są ludzie, zwierzęta, konchy, trąby, z których woda wypada, z rozweseleniem patrzących. Tr. GALANTKA, i, i., kobieta wysmukła, lubiąca galantność, eine ©ttlantc, ein galantes granenjimmer. Przebóg co za galantka, jak ją zaraz miłość zapala. Teat. 34, 71. Galantka nie jest dla niej doskonałym wyrazem; oto gamratka z młodziany się liżąca. Teat. 34, 68. GALANTNOŚĆ, ści, z., zalotliwość; ©aiantljett, ©alanterie. Miłość, galantność, w dawnych wiekach używały środków najuczciwszych. Nieme. Król. pr. Iść za zwyczajem galantności. ib. 2, 165. GALANTSKI,

69. — Fig. Pomieszałyby się im te gajdki, któremi teraz z nas nagrawają. Weryf. 65. (żarty, przytyki). Prov. Slovac.

Na gedne gagdi piskaf, tęż piosnkę śpiewać. 2. Gajda, y, m., duda, dudarz, co gra na gajdach, ber Thtbdfaifpfeb fer. Roh. keydoś, keydar, duda?; Mor. kaydoś; Slovac. pistée na keydy; Sorab. 1. kozie?. Lutnista grać nie zacznie, aż gajda umilknie. Cn. Ad. 466. Wolę być leda-jakim muzykiem, niż prostym gajdą. ib. 1253. Zły gajda dobrym kornetystą nie będzie, ib. kto się do łacniejszych rzeczy nie zgodzi, o trudniejszych niech nie myśli. ib. 1352. auö einem ©fel roirb fein fpantfd) Çferb. Tr.

Skleci gajdy wierszyny. Zab. 12, 100. GAJDOWSKI, a, ie, do gajdy należący. Cn. Th. ©acfpfeiferS. Gajdowska pieśń.

GAJECZEK, jeczka, GAICZEK, iczka, m., demin. nom., gaik, gaj, ein niebltdjeS 8nftn>älbcf)ett, ein Reiner §at)it. Ćiemny gajeczek. Groch. W. 352. Na staje od wsi był gaiczek mały, Ręka opatrznej kształcony natury. Zab. 13, 24. (GAJER ob. Gichta). GAJEWNIK, a, m., Boh. ha-gny, gajowy, leśniczy. Wlod. ber ipägeretter, $ager, Sor^* fned;t.

GAJNY, a, e, contr, zamiast gajowy, od gaju, $>at)n*. Ptak w krzewiu gajnym. Chodk. Kost. 24. — §. Gajony, prawnie otworzony, legalnie rozpoczęty, gefehlte!) eröffnet ober gehegt. Przed radą albo gajnym sądem. Dub. 97. Sąd

a, ie, - o adv., modny, modnostrojny, zalotny, galant.    Kluk. Źw. 4, 392. GALASOWY, a, e, z galasu, ©alb

Skoro się bierzemy, trzeba się obojgu wystrychnąć galant-    apfeï *. Garn. galove, (Carn. galup * atrament),

sko. Teat. 24, c. 58. GALANTOM, a, m., modniś, ettt GAŁĄŹ, ‘GAŁĄŚ, ęzi, z., Isl. gagi; Mor. baluza, halauzka; (palantom, ein galanter, mobiler $err. Gdyby miał ka-    Sorab. 1. hawza, holofa, halofa; Sorab. 2. galus; (cf.

znodzieja powtórzyć kazanie, Nie poszedłby galantom do    Graec. xlcóv)-, Boh. wćtew, ratolest; Carn. vęja, odrask;

kościoła na nie. Pot. Zac. GALANTOMIA, ii, i., Po wsiach    Vind. vöja, veja; Rag. hvöja, grâna; Bosn. grâna, huojka;

jeszcze może kochają się po dawnemu; w miastach mo-    Croat. szvers, grana, veja, kita; (Ross. raayniKa kluska),

dna panuje galantomia. Kras. Dos. 58., ob. Galanterya,    Ross. b^tbl, BtTKa, Btiomta, i03a, i03Ka, J030yKa,

galantność.    cyirB, (cf. sęk); Eccl. cxyli|i>, Km, rutki». Gałęzie, są to

GALAR, u, m., GALAREK, rka, m., zdrobn., galera, sta-    niby ramiona na pniu porządkiem pewnym osadzone, i

tek rzeczny bez masztu, eine (Meere, bet; unê ein    na coraz drobniejsze rószczki się dzielące. Bot. Nar. 45.

fćtłiff ot;ne SJîaft. (Croat. galiù; Hung. galya; Lat. galea).    ber 2tft. Gałąź oliwna, znak pokoju. JabŁ Tel. 158. (ga-

Galar, statek, który potrzebuje ludzi najwięcej 12, bie-    łązka, Öpljtnetg). Gałąź sucha » susz, ein burrer 5lft. Garze zaś łasztów 15, 20, do 30. Magier. Mscr. W płyn-    łęzie obcinać. Gałęzi obcinanie. Collect singul. ‘Gałęzie

ny jak prędko galar nogę wniosła, Poczuła Wisła, jaki    (cf. liście, kamienie), 3lfte, B^eige. Gałęzie gnojem przy-

klejnot niesie. Zab. 4, 49.    trząśnione, psuje się, próchnieje, bucznieje. Cresc. 151.

‘GALARDA, y, z., skoczny taniec Wioski, ein plipfcnber 5ta*    Zebr. Ow. 196 et 212. Ross. cynbe. §. Fig. transi. Szubie-

Iienifcf;cr $an$. Mogę galardy z Włoską Pergameszką sko-    nica, wisiadło, trzy drewna, ber ©algcit; (Svec. et Dan. galge;

czyć, Plęsy Ruskie wyprawiać, Polskim tańcem toczyć.    Holl, galghe; Angl. gallow, wywodzi Ihre z Islandskiego

Zimor. Siei. 276. Kosztów nie trzeba żałować, bo się    gagi gałąś). Godzien być dawno na gałęzi. Pot. Arg. 751.

grać na lutni, Śpiewać, skakać galardy, ba i po francuz-    Pójdziesz na gałąś, - i obiesił go. Weresz. Reg. 107.—

ku Nauczył dyskurować. Opal. Sat. 3. Wesele tu miej-    Dwoje chłopiąt na imię obieś i gałąś. Glicz. Wych. H.

sce ma

galarda, maszkara. Klon. Wor. 57. I po dziś    8. gałęźnik, wisielec, (Mgcrtftricf. GAŁĄZKA, GAŁĄ-

dzień we Włoszech są miejsca, gdzie szermują, gdzie    ZECŹKA, i, i., demin. ba3 2(ftcf)en, ber Bwctg.    Gałązka

piłki grają, gdzie galardy skaczą', dla lepszego zdrowia.    młoda » latorośl; Sorab. 2. gaiuska; Sorab. 1.    holofa,

Petr. Pol. 340. Jest szkoła taneczna, gdzie galardy ska-    hawzka; Mor. halauzka; Boh. wetwićka, ratoljstka; Carn.

kać uczą. ib. 2, 190. Przestali wnet padwany i wdzię-    vershizhk, shtibla; Vind. vejiza; Rag. grancizza, granizza,

cznćj galardy. Papr. Try. D. 4.    hvoiza, hvojka, graniciza; Bosn. granięa, ghrrm; Croat.

GALAREDA, GALARETA, *GALATYNA, GIELATYNA, ‘GAR-    graniczą, szverlicza, kita; Slavon. grańcsica, otoka, grè-

LETA, y, z., (Lat. med. galatina, geltina, galreda, gela-    na; Ross. cynoirb, cyneniiKT.; Eccl. Bimta, pac.lL. Oli—

dria ; Gall. gelée), bie ©alterte, bie @nl3e. Boh. huspe-    wne' piękne gałązeczki. Kanc. Gd. 268. Gibkie    gałąze-

nina; Slavon. ladnetina ; Bosn. galatina, pahtja, hladnetti-    czki. Toi. Saut. 78. Daj mi jeszcze jedne gałązkę róż.

na, sgelatina, sgjaladja; Croat. hladnetina, merzletina,    Teat. 37, 298. Schorzałą gałązkę odcina ogrodnik, ib.

hladnitina; Ross. CTy^eHL. Galareda albo nazimne, jus    46, d. 44. Aby ligowe drzewo rodziło rozliczny owoc,

congelatum. Maci. Z poziomek czynią także galaretę czyli    zwiąż dwie ‘gałązce (dual.) społem białej i czarnej figi,

galatynę. Syr. Ziel. 1533. (ob. Gielatyna). Gęsta garleta.    i wsadź w ziemie. Cresc. 100. Warg. Wal. 45. Gałązkami,

Sien. 608. Galareta sucha. Krurnl Chy\ 170. Gielatyna    po gałązce, ein 3(ftd;cit itad; betlt attbcm, afituetfe. GAŁĄZ-

z nóżek cielęcych. Comp. Med. 427. Galaretę postną,    KOWATY, a, e, — o adv., na kształt gałązki, nnc citt

ftifcbgaHertc, robią z ryb, gotując je mocno z pietruszką,    B^cig.    Bluszczyk ma    szypułki    gałązkowate. Jundz.    305.

aż od kości odpadną, i rosół ten, gdy się podstoi, prze-    GALBAN,    u, m., gatunek opichu , Bubon Galbannm    Lim.

cedziwszy przez serwetę, wpuszczają soku z cytryn, wie-    z Hebr. r£2Śn; Graec. yalßccrrj; Ross. xa.ißaHt; Croat.

wają wina, wsypują cukru, znowu gotują i znowu ce-    machkinmed; ©albamtm, roślina Afrykańska, która się u

dzą. Galareta mięsna, ^letjchgallcrtc, z nóżek wieprzowych,    nas chowa w naczyniach ; ma sok pachnący w sobie, który

cielęcych etc. Wiel. Kuch. 401.    zgęstwiony jest wiadome galbanum, czyli sok abo olejek

GALAŚ, u, m., (Lat. gaiła; Lat. med. galga nux, galiqua ;    galbanowy. Kluk. Dyke. 1, 89. ber ©albanfaft.

Angl. gali; Svec. gali, galläple), ber ©adapfel. Slovac. ‘GAŁDA ob. Giełda. GALĘ ob. Galić. galles; Hung. galles; Bosn. galięa; Carn. gal, dubliza, GAŁECZKA, i, i., demin. nom., gałka; Eccl. rauma; eilt shishka; Rag. sciscka, (cf. szyszka); Sorab. 1. dubenka. fletltCÖ Mgeldjeit. Pion, iglica na końcu gałeczkę mająca. Dębianki galasem zowiemy. Botan. Nar. 186. Dębianki    Perz. Cyr. 2, 4. Gałeczka lub groch do włożenia w ra-

przydaja się dla farbierzów i na atrament, pod imieniem    nę. Czerw. Narz. 8. GAŁECZKOWATY, a, e, — o adv.,

galasu. Ład. H. N. 29. Pani. 84, 456.— §. W górach    na kształt gałeczki, nue eut Svugeld)eit. Pociąg kości gu-

Krak. galas, polewka z rozgotowanych owoców, osobliwie    zikowaty lub gałeczkowTaty, condyloideus processus. Perz.

z gruszek suszonych. X. Kam. Olijïbm;, Obftmuê. GALA-    Cyr. 1, 177.

SO W¹ NIK, a, m., cynips Linn. owad bardzo mały, podo-    ‘GALEMON ob. Galmaja,    Galmon.

bny do osy; koląckorę, liście, szypułki lub kwiaty drzew    ‘GALER,    u, m., gatunek    płótna,    ettte SIrt Setituiattb. Płótna

Koleńskiego Galeru sztuka. Gost. Gor. 112.

‘Galasowski, u GALERA, y, ź., rodzaj okrętu, na których przy żaglach, i

GALAR-GALAS.

GAŁĄŹ - GALERA.

17

niektórych, składa wr tych zakłóciach jaja swmje. Zool. Nar.

130. baś ©alitnfect, bte ©aMpfelfltege.

Słownik Lindego tuyd. 2. Tom II.

48

GALERYA - GAŁĘZIE.

GAŁGAN- GALIA.

wioseł się używa. Kras. Zb. 4, 307. Me ©alcere; Boh.    gałęziste i szczepione sady. Zbił. Żyw. B. 2. Korzeń ga-

galege, galeg; Vind. galera, galeja, galöja; Carn. galęja;    łęzisty, r. ramosa, na wiele gałęzi podzielony. Jundz.

Slavon. galja, gheraia; Rag. galia; Eccl. raaepa, raaea;    2, 6. §. Rosochaty, bcn 5(fłen giętej, flfttg. Gałęziste jele—

Ital. galea; Gall. galère; Lat. med. galera; Graec. yavfo's    nie rogi. GAŁĘŹNIK, a, m., n. p. Nie zły też krogulec

(ob. Pol. Galia); Ross. obs. Kaiopra. Turcy budują letkie    bywa, który zwiódłszy się za matką, od gałęzi lata do

galery, większą ufność mając w wiosłach, niż w wiatrach.    gałęzi; tego zowią gałęźnik. Cresc. 614. Krogulce, które

Ktok. Turk. 247. P. Kochan. Orl. 1, 275. Dostać się    zwiódłszy się z gniazda, od gałęzi do gałęzi z matką

na galery, za niewolnika oddanym być do robienia wio-    przelatują się, te zowią gałęźnikami, dla różnicy od gnia-

słami na galerze, auf Me ©aleere fomnten. Nie tylko przez    zdowców. Haur. Sk. 268. Gniazdoszęta i gałęźnicy kro-

zbrodnie na galery dostać się można. Teat. 49, 87.—    ąulce rychlej się wprawiają, niźli insi. Cresc. 615. ber

§. Galera nazywa się w artyleryi rękoczyn, służący do    Iftltng, ettt junger SBogel, ber fdjoit OOlt einem 2lfte auf ben

przeciągnienia ludźmi znacznych ciężarów z jednego miej-    aitbertt fliegen faun, befonberö OOlt ben (Sperbern. 2) Wisie-

sca na drugie. Jak. Art. 3, 293. bep ber Artillerie, ein ge*    lec, wart gałęzi abo szubienicy, ein ©algemwgel, ©algen*

mtffeS SJîaneuure, große Saften burd) !Éenfd)ett weiter $u brin*    Meb. TV. gałąź. GAŁĘŹNY, a, e, do gałęzi należący. Cn.

gen. GALERNIK, a, m., galerowy niewolnik, eilt ©alee*    Th. Aft *. Gałęźny obcinacz Eccl. BBiBOckneu-E.

renfelaoe; Ross. KaTopjKHHiCB ; Carn. galijot, galęjz. GA- 1. GAŁGAN, GAŁGANEK, zdrobn., Maranta Galanga, ziele LEROWY, a, e, od galery, ©ateereu*; Ross. KaTopmuHM. aptekarskie. Kluk. Dykc. 2, 109. M. Urzęd. 10. ber ©ab Węzeł galerowy. Jak. Art. 3, 45 et 3, 243.    gant. Boh. galgan; Carn. gałgan; Eccl. rairaHt; Ross.

GALERYA, yi, i., [Gall. gallerie ; Ital. gallaria ; Lat. med.    naarairL.    Cło płacą ryż,    rozynki, Tatarskie ziele, gałga-

galeria, galleria, galilaea, (Etym. aller);    Vind. galeria,    ny. Vol.    Leg. 4, 81. §.    Idzie na gałganki * na chrzciny,

preddvor; Carn. ardak); a) ganek okryty tak w domach,    ponieważ na chrzcinach zwyczajnie pito wódkę gałgano-

jako i w fortyfikacji. Archel. 2, 154. bte ©aderte, ein be*    wą. Rydel, er gel;t pm Stnb taufen, ©algant triufen.

betfter ©ang. Galerya jest ganek zrobiony z mocnych dy- 2. GAŁGAN, u, m., GAŁGANEK, nka, m., ,zdrobn., łata, lów na urząd, bezpieczny od kul ręcznej broni, przy po-    łachman, szmat, coś odartego, ein Suntpen, eilt $aber,

mocy którego attakujący przeprawia się przez rów forte-    geßCU, (cf. Gall. haillon); Boh. hadra, tapart, kloc; Carn.

czny. Jak. Art. 3, 292. Galerye podkopowe, podzie-    zapa, zujna; Croat. czanyek; Vind. krainik, blek, stari-

mne przechody pod twierdzami fortecznemi wymurowane:    na, banjusa, zhemernina, zuna; Ross. BeTOuma, aocKyrE,

zasklepione, albo też tylko wycembrowane. Jak. Art. 3,    .TocKyTOKB, pyô'B, pyórnue. 1. gałgany, łachmany, łachy,

292. — §. Galerye bywają dawane przed    pałacami i do-    Suntpen,    fteßett, jerrtffene    Kleiber. Czyliż krawiec z potar-

mami i na wejściu do ogrodów. Teat. 24,    b. 33. Gale-    ganych gałganów potrafi    zrobić całą suknią? Perz. Lek.

rya, chodzenie nakryte. Chmiel. 1, 78. b) Nazwisko gma-    38. Nagość swoję okrywa gałganami. Kras. Pod. 2, 18.

chu, pospolicie rozciągłego, gdzie najwięcej zbiory obra-    Bosn. razdertinne, razdrrtinne, krripinne; Vind. zota stażów, lub posągów bywają pomieszczone. Kras. Zb. i, 307.    rjna; Ross. rym, pyóinne, Tpante, OTpenbe; Eccl. nopm.

ein langet 3iwmcr, eine ©aderte, j. 35. eine 33tlbergaderte.    2. Rzecz nikczemna, nic nie warta, eine unbebeutenbe @a*

(Rag. zboriza, räskoseniza). Mniemasz ten portret zdatnym    Przyniósł jaki kupiec chustkę alBo inny gałganek,

być do galeryi jego. Teat. 9, 19. GALERYJKA, i, z. zdrobn.,    bez targu rzucił dwa czerwone złote. Teat. 22, c. 8.—

eine ©aderte^ett. n.p. Zobaczysz w domu moim galeryjkę małą    g. Gałgan , a, m. odartus, gołota, człowiek nikczemny,

portretów. Teat. 9, 48. (Ross. oópa3Haa galerya obrazów śś.).    Vind. potepuh , preshernik,    berazhna zota, zunga, pre-

GAŁĘZIE ob. Gałąź. GAŁĘZIORODNY, a, e, poet. lesisty,    pezhka, hedovez, norzhei,    trepei, shterz, sanikarnik;

drzewisty, drzeworodny, jmetgemd), aftretd), baumretd), baum*    Carn. zap ; Ross. aocKyTHHKB    ; 001t einem SDîcnfcften, ein

ergeugenb. Gałęziorodny Olimp. Otw. Wirg. 586. GAŁĘ-    £ump, ettt abgertffener Settier,    ein fdjledjter Serl, (cf. łajdak).

ZIOROGI, a, ie, poet., o rogach gałęzistych lub rosocha-    On co milionami facyendował,    został teraz gałganem. Trep.

tych, Öfttg gedornt, äfitgeS ©emetß ßabenb. Gałęziorogie    S. M. 110. Kraj. Pod. 104. Gardzą gałganem i obcy i

sarny. Nar. Dz. 1, 123. GAŁĘZIOWY, a, e, z gałęzi.    swoi. Zab. 14, 275. Cierp' prawdę chudy gałganie, kie—

Cn.' Th. oon Aften. n. p. Gałęziowy chłodnik. Sorab. 1.    dy nie masz czćm kłamstwa zapłacić. Teat. 20. 6,185.—

hawzowé; Boh. wëtwowy; Rag. hvojni; Boss. bbtbbhuii.    Kobieta gałgan, gałganica, Ross. rnaioxa, eilt Sttmpenmeib.

GAŁĘZISTOŚG, ści, z., obfitość w gałęzie, Mc Aftigfeit.    GAŁGANOWATY, a, e,— o ado., nieco gałgański, etmaS

Korzenie konopne gałęzistością swroją w uprawie targają    Jumptg. GAŁGANOWY, a, e, od gałganu ziela, tum ©al*

przędziwo. Przędz. 42. GAŁĘZISTY, a, e,— o adv.,    ©algant*. Wódka gałganowa. §. Łachmanowy, Sum*

pełen gałęzi, (tftig, öod Äftc. Sorab. i. hawzoyitć, hawz-    pen*. GAŁGAŃSKI, a, ie,— o adv., odarty, lichy, chu-

kwatć; Boh. ratolestnÿ; Vind. vejatu, vejast, koshat, ster-    dy, lumptg. Carn. zapàst, zujnast; Vind. starinast, zunast,

shenast, velikuvejast; Carn. koshât; Bosn. granasti, gra-    stergun, zunjan; Ross. BeTOuiHbiü, pyÓHiUHUH, aocKyTHUÜ.

niejau; Croat. vejaszt, szversnyaszt; Rag. graniejast,    GAŁGAŃSTWO, a, n. gałgany, łachmany, hołota, pr. et

granat, granàst; Ross. BkTBeHHHÜ, b-btbhctwh, cyKOBa-    impr. Sumpen, Sumperep, Sumpengeftnbe. Vind. zhemernost,

tuh. Lecą graby, padają jodły gałęziste. Bardz. Luk. 45.    sanikarnost.

Mam chłodnik przeplatany klonem gałęzistym. Zbił. Żyw. ‘GALIA, ‘GALIJA, ii, z., (cf. galera; Ital. galea; Svec. gal—

A. 2. Stoją Tatry wysokie i długie Bieściady, I bory leia; Dan. galleie), eine ©aleete. Quinqueremis, galia abo

nasad o pięciu rzędów wiosł narzadzana. Mącz. — Paro    ©flltCten. GALICYANIN, a, m., rodem z Galicyi, etn ©a*

mała galia,‘to jest łódź. ib. ‘GALIJNIK, a, w., Galijnik    Itjter. Boh. Halican. GALICYAŃSKI, GALICYJSKI, a,

abo hetman na okręcie triremis zwanym; triarchus. Mącz.    ie, ©alictfd;. Boh. Halićsky. Gwardyą Galicyańską w Wie-

kapitan okrętowy, ber ©décapitait, ber ©flleere'nfûÇrer.    dniu połączono z Niemiecką w przytomności deputowa-

GALIĆ, ił, i /czyn. niedok., (Etym. gałka, cf. ©flU 1. Slblß.).    nych od stanów Galicyańskich. Gaz. Nar. 2, 69.

galić piłkę, wydawać piłkę w graniu. WM.— Dudz. 38. ‘GALIK, a, m., [morbus gallicus • weneryczna choroba. 3]. Rag. gljùskati; ben M (im Mfptele) emf^enfen, bem ait*    Nierządnicy rozmaitych bólów, Włoskiego łamania, Fran-

bem sum ©plagen tmrmerfen. Kiedy piłę grają, raz ten    cuzkiego galika dostawają. Gil. Post. 54. (ob. Franca),

bije, potym gali albo pasie. Falib. Dis. H. 2. Tak biją, GALIMAGYA, yi, z., gadanina bez sensu, z Franc. ©altmattaS; jako galą. Pot. Arg. 103. Jak galą, tak biją. Dwór. H.    Ross. Heemmima, HecK.iaAHU,a. Niech umrę, jeżeli rozu-

4. Rys.LAd. 17. Jak kto gali, tak mu odbijają. Lub.    miem choć słowo z tej galimacyi. Teat. 41. b, 179.

Roz. 451. nńe man beu Men fd;enft, fmrnrb er gefdflagen. GALIZANT, a, w., jeden z partyi Francuzkićj, etn Sln^duger (cf. wet na wet; cf. fru na fru, bru na bru; cf. jak du- ber graniten fart^ep. Tr.

dy nadmiesz, tak grają. Jakie częstowanie, takie dzię- GAŁKA, i, z., Gałeczka demin., (cf. Germ. ŚMuIdjen, j. 33. kowanie, rote man tu ben Söalb hinein fdjreęt, ft> I;aïït c8 ©djnellfaulcfiett, cf. Siegel, Singel, ©alte, 1. Slblg.); kulka mteber fieranê). §. 1. ‘Galić komu ' sprzyjać mu, foryto-    baS 5lugeldjett. Eccl. ra.!Ka, y Poccobs npocTO 3naw5

wać mu, stręczyć mu, einen Begünfttgen, tfm forbent, il;nt    sopoity; y IIomkobt, me Kpyroioe tomhóo. Z chleba

Reifen, bepfteljen/ z panów jedni bratu nieboszczyka Le-    utoczone gałki rzucała na wodę. Pot. Arg. 208. Gałki

szka galąc, opiekunem go być słusznym młodego Bole-    do grania, ©ptelfugcld;en, ©d)neflfttgeld)en. Gałki grając

sława, koniecznie udać chcieli. Krom. 230. (służyć). Pra-    przegrał. Herb. Stat. 530. Gra stołowa w gałki, biliar

wdzie powinienem zawsze galić. Pot. Arg. 105. Szafarz    nazwana. Rog. Dos'. 3, 246. ber Sali, bie 33illarbfugel.

z dóbr pańskich chytrze    sobie galił.    Odym. Św. 2,    C. 4.    Kapłun    gardłem płaci gałki, które    go tuczą. Pot. Jow.

(na swoje koło ciągnął,    wszystko na    swoją korzyść    obra-    94. t. j.    okrągłe kluski, bie Sllöfe, Itroitttt man bte Slapauite

cał). Każdy sobie" gali. Cn. Ad. 343. Sobie gali, gdy    ftppft. Gałki wonne abo pacierze wonne ku noszeniu

się zły chwali. Rys. Ad. 63. (pierwej Sobkowi, potem    przy sobie dla woni. Sienn. 562. Sleszk. Ped. 242. cf.

Dobkowi). g. 2. Galić co komu, galić co na kogo * strę-    jabłuszko, ntttbe 33alfamlmd;3d;en. Gałka na kościele na

czyć co komu, eittem etroa§ jujuroenben fnd;en. Acz sena-    krzyżu, ber Slttopf auf bem Slirćfrentljurme. Metal zamykają-

torowie książętom Mazowieckim królestwo na potym ga-    cy kanał armaty z tyłu nazywa się dnem; do którego by-

lili, przemogło przecie zdanie Kazimierzowe. Krom. 345.    wa przylana gałka czyli grono (bouton). Jak. Art. 1,139.

Przełożony aby pożytku poddanych tak strzegł, iżby wszys-    Gałka u szpady, ber 5liropf ait einem ©egeitgefttfSe, ber ©e*

tko, coby jeno począł, ku niemu galił. Kosz. Lor. 34. (t.    genfitöpf. On to w piersiach pogańskich aż do samej gałki

j. kierował), g. 3. Galić na co, na kogo* mierzyć na    Kruszył drzewa na trzaski i drobne kawałki. Pot. Jow.

co, ważyć na co, zachodzić na kogo, lub na co, auf    53. Gałka ruchoma u sznura, offendix. Cn. Th. kutas; ber

etroaö Stelen, b ant ad; ringen uub ftreben. Wszystkie jego Stnotten, bie Quafte an einer ©d)nur. Gałka muszkatołowa, postępki na nic inszego nie galą, tylko na większe za-    Kluk. Dykc. 2, 154. bie SDluÖfatcnttUß. (Sorab. 1. mużka-

mieszanie ojczyzny. Nies. 1, 120. Wszyscy się na łupie-    telska kruschwa, mużkota; Slav. orâshak; Vind. orieshiz,

stwo puścili, darli i rwali, ten na cudzy dom, ów na rolą    mushkatvu orih; Dosn. orasejaę miskani). Dzieła jego wi-

chciwie galił. Pilch. Sali. 24. On    na życie ojca    mego    działem    przeformowane na funty do    pieprzu i gałek mu-

galił. Teat. 46. c, 67.    Słuszna, byś ty to cierpiał, coś    szkatołowych. Mon. 72, 518. Gałka    cyprysowa* szyszka

na zgubę czyją Galił, i swą przypłacił, coś chciał cudzą cyprysowa, bte ©ppreffcitttuß. Tr. Kichlarze-robią gałki pie-szyją. Min. Ryt. 4, 81. Galić na nieszczęście, nad; ltn*    przne. Syr. Ziel. 914. ^feffernnffe. — Gałka do krćsko-

glitcf ringen. Tr. §. 4. Galić na kogo, na czyje stronę*    wania, bierka, kreska, etn ^ugeld;eit Jltm Mtreit, ba$ $0*

ciągnąć, kierować, obracać, auf jemanbett ©eite fńltjtefyen,    tltnt. Wotowanie ma być albo gałkami albo kartkami da-

fytnmenben, jumenben. Polakiem jesteś, więc na stronę Po-    wane. Bzów. Roi. 120. §. Fig. Straci gałkę * łeb, głowę,

laków galisz. Krom. 447. Nie wierzy wodzom nowym,    er rotrb ben Slopf uerlteren, man jutrb tfmt bte ©panne fürjer

z staremi chowany, Na obie strony gali. Bardz. Luk. 69.    mad;en. Cn. Th. ob. Gałuszka.

GALENIE, ia, n., subst. verb., wydawanie piły, ba3 ©in* GALLIA, ii, z., Wallia, prowineya Angielska. Wyrw. Geogr. fdjenfeit beö 33aHeê. Zachodzenie na co, ba§ ©treben, 9ïtn* 394. SBalltë tn ©nglattb. *§. ob. Francya. GALSKI, a, ie, gen nad) Ctnm3. Galenie komu * forytowanie, bte 33egunfth z Gallii, auê SOBaîltê, 25alltftfdi. Hrabstwo Galskie. Wyriu. gung, baê 33eförbern, 3umenben.    Geogr. 394.

1.    GALICYA, yi, ź.₍ prowineya Hiszpańska. Dykc. Geogr. 1» ‘GALLIOTY, ót, łub ów plur., [z Franc, cullotes * spodnie,

225. ©aHijten tit ©pantett.    porówn. czesk. kalhoty. 2]. Ten bez broni, ten boso,

m.,

GALMAJ, aju, m., ber ©allttep; (Vind. kolmai; Carn. ho-brésh; Ital. gellamira; Lat. med. calia, calamina); owa materya, która się zbiera w piecu, gdzie kruszec zynko-

GALIĆ - GALICY A.

GALIK - GALMAJA.

19

2.    GALICYA, yi, ź., Królestwo Halickie, które teraz zowia drudzyby byli i galliotów odbieżeli. Alb. z Woj. 30. Galicyą i Lodomeryą. Dykc. Geogr. 1, 265. ©altjten unb GALMAJA, ai, z., GALMAN, GALMON, GALEMON, u Sobomerten, ba§ ehemalige §alitf^. Boh. Haliće. Teraz ją zowia wschodnią Galicyą, OftgaUtcfeit; a Krakowskie, Sandomierskie, Lubelskie nazywają zachodnią Galicyą, 2Beft*

wy wytapiają; zażywa sią do robienia mosiądzu. Jest też GAMOŃ, ia, m., [z Franc, gamin * ulicznik. 2], człowiek an1 i naturalny/podobieństwo do ugru mający. Kluk. Kop.    be ani me, gap', eilt £ölpel, etît ©ttupel. Wielki on pro-

2, 238. Cło to płacone być ma od zbóż, potaszów,    stak i gamoń. Teat. 7 c, 45. Ale powiadam ci gamoniu,

galmanów. Vol. Leg. 5, 113. Bez urodzajów naszych nie    że nie z tej strony! ib. 3, 49. Z czego sie ten gamoń

obejdą sie sąsiedzi, bez wołów, skór, wełny, wosków, oło-    śmieje? ib. 55. d, 41. Chłopiec gamoń. ib. 20.

wiów/ galemonu. Gost. Gor. 14.    'GAMORZYĆ czyn. niedok., gaworzyć chełpliwie, junaczyć się,

GALON, u, m. GAL0N1K, a, m., zdrobn., z Franc, brama ko-    rufltnrebtg fôtvajjeu, [djnmbrontreu. Tak kiedy gamorzył,

sztowna, eilte treffe, ©(tlone, 35orte. Boh. prym; Sorab. 2.    Bok w pędzie rozciągniony mieczem mu otworzył Ceneus.

bohrda; Carn. porta; Vind. priem, porta. — §. Galon, z    Zebr. Ow. 309. (jactanti talia).

Ang., miara do trunków, mniejsza od garca, na którą GAMRACIĆ się, ił, i, zaimk. niedok., fryje stroić, umizgać kupcy porter i piwo Angielskie rachują. Wolsk.    GALO-    się, Duljlen. Częstokroć i sam mąż pozwoli, kiedy z żón-

NOWAĆ czyn. niedok., ugalonować dok., galonami    obszy-    ką bogacz jakiś chce się gamracić. Hor. 2, 63. Kniaź.

wać, mit Sorten lieferen, Borbtren. (Vind. priémati,    oprie-    Ross. BtMonHTbca, aaiypiiTbca. GAMRACK1, a, ie, fry-

mati). Teraz i najpodlejszy szlachcic jest tak galonowany,    jerski, fotfilerif#, Sufler *, SiebeÔ*. Vind. vesujezhen, lubu-

jak przedtem sami książęta. Boh. Kom. 4, 8. Ciżba przy    jezhen; Ross. aroóoBHbiH, boiohmthlih. Te kraje Ludzi

dworach haftowanych i galowanych suto nieboraków. Kras.    rodzą w gamrackie skłonnych obyczaje. Olw. Ow. 238.

List. 2, 43. Carn. portast.— §. Fig. Familia moja nie    Gamracka pieśń, carmen amatorium. Mącz. Pieśni gamra-

jest tak świetna, jakem ją sobie w myśli ugalonował. Teat.    ckie. W. Post. Mn. 231. GAMRACTWO, a, n., fryje,

20, b. 460. (upstrzył, ubrdał).    gachostwo, Suljlercp ; Ross. bojokhtctbo. Cudzołoztwa,

GALOP, u, m., z Włosk. czwał, ber ©alopp. Rwał się ga-    gamractwa. W. Post. Mn. 54.— *§. Gdyby osioł się za-

lopem, tak biegał, jakby go tuż na karku gonił. Zab. 14,    palił ku gamractwu oślicy, tedy mu świerzopkę przystawiwszy,

53. Puścić się galopem. Nieme. 2, 202. GALOPOWAĆ    kniej go przypuszczać, a on nią nie wzgardzi. Cresc.

intransit, niedok., czwałać, galopptreu. Ty sobie    na by-    545. (ku lubieżności). GAMRACYA, yi, i., fryjerstwo,

strolotnym rześko galopuj pegazie. Zab. 13, 88.    porubstwo, Sltfylereip, $urcm); Boh. freg. Pilnujcież, ja-

GALOSZ, u, m., (hal. galloccia; Gall. galloche; cf.Lat.med.    kobyście    uczciwie chodzili, nie łakociami    i pijaństwy, nie

cało, calopes; Graec. xàlov)-, zwierzchni trzewik z przy-    legowiski    i gamracyami. Budn. Rom. 13,    13. (wszeteczeń-

grubszą podeszwą dla wstrzymywania wilgoci, Bosn. nazuv-    stwy. Bibl. Gd.). Lata swoje nie na gamracye, ale na

ke, bie* ©«Kofcie, ber ÜÜerjteljfd)Ul), ber Śotfyfdjul). Co ja, to    prace ustawiczne wydawali. Biel. Św. D 2 b. Wdał

1* I-

20

GALON - GAŁUSZYC.

G A M O Ń - G A M R A C I Ć.

tylko o to, moje państwo, proszę, Żebyście mi kazali dać    się w nieczystość cielesną, albo gamracyą. Kosz. Lor. 6 b.

jakie galosze; Ćzasy teraz wilgotne, kataru się strzegę; Ja-    GAMRAT, a, m., (Ital. camerata; Fr. camarade),

zda mi nieco szkodzi; piechotą pobiegę. Zabi. Z. S. 11.    ber ßatltcrab, towarzysz, spólnik. Dudz. 23.— §.2. Fry-

GALOWY, a, e, od gali, Ross. OAHOpflAOUHbiti, ©alla *.    jerz, gach, ber 33u(llc, (cf. Germ. ©ant, SMuttgam. 31 big.)

Galowa suknia. Teat. 9, 33. Ross. o/mopa^OKE, 04HO-    Vind. vesuvauz, ^lubei ; Ross. BOiOKirra. Gamraci, to jest,

pfl4Ka. W sukni galowej jakżeby się wydawała przedzi-    miłośnicy. Sk. Żyw. 2, 96. Ojczyznę twoję z gamraty,

wnie. Weg. Mar. 3, 101. GALOWAĆ czyn. niedok., uga-    z któremiś dziewictwo utraciła, pożarła; przetoż jako nie-

lować dok., po galowemu przystroić, in ©alla fletbeit, (ferait^'    rządnica mówisz, ib. 410.— Procus gamrat, który się

puijeit. Był ugalowany suto. Teat. 33, d. 18.    zagonił około której białogłowy. Mącz. *§. Ksiądz Gamrat

GALSZTYN, u, m., gatunek witryolu, z Niem. ber ©allzeit*    wszystko    wiedział, a nic nie wiedział,    Margarites multa

[teilt, Bfafottrtol. Hałun i galsztyn wodę mętną czynią przej-    seit, sed    omnia male seit. Rys. Ad. 75.    przytyk sławne-

rzystą. Cresc. 13.    mu Gamratowi bisk. Krak. GAMRATKÀ, i, z., fryjerka,

GAŁUCIIA, y, £., ziele, Oenanthe, ©rbttufŚ, ©rbfetge. Syr. 738.    bte 33uljlcrutll. Jupiter, aby gamratki, Ińachowej córki, nie

GAŁUSZKA, i, z., Slovac. haluśka, gałeczka, eilt Śiligch    wydał odmówieniem zarazu Junonie, krowę żądaną da-

d)ett, Ättöpfdjen. n. p. gałka z mąki, klóseczka, elit fleńter    rował. Olw. Ow. 36. Kazał sobie przynieść świecę za-

üDïepftofj, bte ©dttfe It. [. U). 5U [topfen. Z żytnej mąki ro-    paloną, chcąc się przypatrzyć piękności gamratki. ib. 413.

bią gałuszki, któremi gęsi karmią. Haur. Sk. 125. Rusn.    Bolesław siostrę Jarosława za gamratkę miał mieć u sie—

ra.iymKa. §. Główka u ziół z nasionami. Dudz. 38. ba§    bie. Krom. 77. Nie galantka ona, ale gamratka z mło-

@aai!teutopfd)en. Główka abo gałuszka u lnu. Cn. Th. Ga-    dziany się liżąca. Teat. 54,68. Męża w podejrzeniu miała,

łuszka maku * makówka, baè 9)îoljltfbpfd)eit. §. Owoc na    że przy niej sobie gamratkę chował. Kosz. Lor. 28, b.

drzewie dopiero zawiązany po odpadnieniu kwiatu. Włod.    GAMRATLIWY, a, e, do gamractwa skłonny, buljlertf^,

gogołka, golanka. Cn. Th. ba§ OOftfltbpfcfjeii, ltad) abgefallC'    yerlntlilt. Jowisz z natury swojej gamratliwy. Tward. Pasą.

ner 33lutl)C, ber 3(tl[a^ J. 35. jur 33tnte, juin 3lpfel.    44. Kiernoz jednej farby lepszy, niżli pstry, a gamratliwy.

GAŁUSZYG intransit, niedok., bałuszyć, bałuch czynić, (ob.    Cresc. 565. GAMRATNŸ, a, e, gamracki, fryjerski, bu|*

Głuszyć), ©ctbfc ntadjCU. Gałuszą wzbyt, lud wrzaskiem,    lertfef), miłośny, er oticus. Mącz. Adelaida, wszetecznością

powrozy tarkotem, \Voda klaskiem haniebnym, rum po-    gamratną męża przeniewierzonego obruszona, pieszą do

wietrzny grzmotem. Zebr. Ow. 283. (sonant). Przeraźli-    domu ojcowskiego odeszła. Krom. 282. GAMRATOWAĆ, ał,

wym szumem daleko gałuszy, plus quam vicina fatigat.    uje czyn. niedok., fryjować, (Boh. fregowati; Vind. vesuvati, sa-

Zebr. Ow. 19.    lubuvati), miłować, dworzyć, amare. Mącz. bublett. Uliss nad

temi sie mścić chciał, którzy zenie jego gamratować chcieli. cy bicie perpendykułu. » — Zegarka kieszonkowego gang Kosz. Cyc. 72. Każde jajca, a zwłaszcza wróble, ku ga- czyli bicie słabo w odległości wydaje sie. Hub. Mech. 202. mratowaniu silną pomoc dają. Sienn. 295. (ku lubieżno- §. W górnictwie gangi, wykopane pod ziemią ścieżki,

bte ©äuge in einem Sergwerfe. Pod ziemia, byle gangów czyli zaczętych robót nie osłabił, wolno pójść pod cudzy grunt. Czack. Pr. 2, 200. Rudy, 'ganki, płonki rzeczne. Biel. Hst. 26.

ści). §. transi. Kiernoz w ośmi miesiącach poczyna gamratować, a to rzemiosło dobrze robi, aż do czterech lat. Cresc. 566. Baran jedno do ośmi lat może gamratować. ib. 559. (bas Sefprtngen).

GAMUŁA, y, m., milczący, ani trzech nie zliczy, nie dopy- GANGRENA, y, z., ber Ijeip ülranb. Piekielny ogień, gan-tasz się na nim ani słowa; nie umie ani gęby rozdzie-    grena, to jest, największe, jakie tylko być może, zaognie-

wić, ni pachnie, ni śmierdzi. Oss. Wyr. einer ber nidjt brep    nie się którejkolwiek części ciała; oraz początek psu-

jÄfÜen fann.    cia się, zgnilizny i obumierania przepalającej się części.

GAŃBA, y, i., Eccl. ram/ta, (cf. hańba, ganić Boh. haneti),    Perz. Cyr. 1, 117. (Carn. prisad; Vind. vshganiza, sgo-

ganienie, nagana, ber tabel. Arystoteles gani Rzpltą Pla-    rezkiza, legar, mefotrouniza). Dykc. Med. 2, 234. wiel-

tońską, o której gańbie dotąd czytaliśmy. Petr. Pol. 106.    kie zgnicie w humorach. Krop. 5, 362. martwienie człon-

Król z senatorami powinien przypatrować się dekretom, i    ka. Cn. Th. Gangrena t. j. zmartwiałe mięso. Sienn. §.

dobre pochwalać, a złym dawać gańbę. Gorn. Wi. P. b.    Fig. Musiałoby być już w gangrenie głupstwo jego, że-

Pogarda i hańba, kontempt, łajanie i gańba. Kulig. Her.    byśmy go zeń uleczyć nie mogli. Teat. 11. b, 88. (do

19. Chwała i gańba. Petr. Pol. 2, 159. Zgoda w przy-    ostatniego stopnia doszłe).

cf. Boh. hana, hańba; Germ. §M)Jt; Dan. haan; Graec. oveidoç, Lat. honos;- disting. Vind. gànit movere; Rag. ganutij; ganić, Vind. gaditi, ograjati, kriuluvati, tadvati, kuditi, karati, opefuvati, pomenshuvati, potvarjati, sa-nizhowat, (cf. nicować); Carn. grajam, favsham, tadlam ; Sorab. 2. todluyu; Slav. kuditi, psovati, (cf. psuć); Croat. kuditi, szpoganyati; Ross. noponniŁ, yKopiiTŁ, yKopaTb, BOCxyaiiTL, oroBopiiTL, pacutHim, cuyHaTb,, nocnyiiarb,

stojnych rzeczach znajduje się z chwałą, w nieuczciwych GANIĆ, ił, i, ad. niedok., (Boh. haneti; Slovac. hanjm, ćest z gańba. Petr. Ek. 25. GAŃCA, y, m., ganiciel, ber %<X- odgjmóm criminor, calumnior; Sorab. 1. haun, naszwaru; bler, Boh. hance. Na gańcę: Wszystko ganisz, nic w żadnym nie pochwalisz domu, Nikt ci się nie podoba, i ty też nikomu. Kochow. Fr. 7. (ob. Ganić).

GANCARZ ob. Garncarz.

GANDZIARA, y, z., (cf. andżar), batog, korbacz, eine Parität* fdje. Gdybym ci go był dopadł, byłżebym mu gandziarą wygarbował skórę. Ossol. Str. 7.

oxy/K4aib, oxyaiiTb, oxyiHBaib, nopemii, nopimaib, xy-.uiTb; Eccl. iioiiocitTH, romain, rajwni, iiopoKOKam, xyxHaio; (oppos. chwalić); niedoskonałości wytykać i zadawać, fabeln. Nie gań nic, aż pierwej doświadczysz; pierwej doznaj, potym gań. Radź. Syr. 11, 7. Samo się dobre chwali a złe gani. Dwór. J. 3. Czego chwalić nie możesz, nie gań. Cn. Ad. 124. Ani mię chwal, ani mię gań. Gemm. 6. cf. nie głaszcz, a nie bij. — Nie gań, czegoś nie świadom. Cn. Ad. 595. Łatwo i wojnę ganić i hetmana , Siedziawszy w domu , nie bywszy w potrzebie. Pot. Syl. 365. Gani ten, co kupuje, chwali ten, co handluje. Cn. Ad. 229.— g. Ganić komu co, strofować go o co, einem etmaS uermetfeit, e§ afjttbett. Gwał-townikowi tego, jakoby należało, nie zganiono. Sak. Persp. praef. Bo b. — §. Ganić wyrok sądowy s nie uznając go appellow⁷ać, ein Secret nermerfett uitb weiter appcHireit. Ja ten dekret ganię, i powiadam, iż jest niesprawiedliwy. Chełm. Pr. 40. GANIENIE, ia, n., subst. verb. nagana, gańba, baS Sabeln, ber Tabel. GANICIEL, a, m., gańca, który gani; Sorab. 1. hanieżer, wumetwar, na-szwarieżer; Vind. sanizhuvauz, gadnik; Croat. szpogà-nyavecz, szpogoniteł; Ross. yKopirre.ib, ôpaniîie.ib, uo-pimarejb, xyatHUKb, xy.7ine.tb ; Eccl. ram^aie.n. ; ber Ta= bler. GANIC1ELKA, i, z., która wszystko gani; Croat. szpoganyàvka ; Vind. sanizhuvauka, gadniza; Ross. ópa-HiiTe.tbHima, yKopnTe.tbHima ; bie Tablertmt. 'GAN1E-BNY, a, e, haniebny, tabell)aft, f^impflitf). Co może być ganiebniejszego, jako kłamliwą gębą złupić poczciwą białogłowe z dobrej sławy! Gorn. Dw. 273. Ga-

GAMUŁA-GANG.

GANGRENA - GANIĆ.

21

GANEK, nku, m., GANECZEK, czku, m., dem. zNiem. ber ©ang, ber Tfjetl eineS SaujcS, yermittclft beffen man p ben Btotmern gelangt. Podsienie, chodzenie w domu, galerya, kurytarz.

Sorab. 2. gang; Sorab. 1. pżekhadżwancża; Croat. gank, gajnk, hodalische, prisztrossök; Dal. pritvor ; Carn. gank, gangézh, hodin, kerpt ; Ross. nepexo4H. Trzeba iść gankiem; tam czeka przy wschodach. Teat. 31. c, 92.

(przez ganek, über bett ©ang). Ganki wzgórę wywiedzione, z których ludzie na jakie krotochwile patrzą. Budn.

Cyc. 125. Ganek albo otoczenie balasowe, podium. Chmiel.

1, 78. Ganek mały, altanka przechodnia, pergula; ganek wielki nakryty, altana, logeum. Chmiel.- 1, 78. Zbudował przy murze kościelnym ganki wszędy w około , uczynił też gmachy w około. Ganek spodni był na piąci łokci wszerz, a śrzedni na sześć. Bibi. Gd. 1 Reg. 6, 5. Ganki podkopowe, przechody pomniejsze, wychodzące od gale-ryi na boki, prowadzące do podsad prochowych. Jak.

Art. 3, 293. Ganek, berme, w działobitni zostawiony przechód na okoł strony zewnętrznej przedpiersienia. Jak.

Art. 3, 293. Ganek w ogrodzie, ulica, alea. Ganek, miejsce w kościołach dla śpiewaków," chór. Włod. baS ©l;or, bte ©mporfirdjc. Muzyka na czterech gankach stała.

Warg. Wal. 306. Ganek okrętowy, ber Oberlauf, baS obe* re 0d)tpöerbecf. Ganek w okręcie, fori. Yolckm. 327.

Ganki flisowskie, bte fflitberbanfe. Tr. — §. Ganek « rety-rada, prewet, bte SRetirabe, ber Abtritt, bas $au3d)en, (ber ©aitg obsol.). Poszedł na ganek.

GANG, u, m., z Niem. ber ©ang einer Rfjr, bte Bewegung beS ^erpenbifelS. O dobroci zegara sądzim z gangu. Zabi Zbb.

105. «not. gang, termin właściwy zegarmistrzom, znaczą-

by się porobiły, ib. 91. GARBACIĆ, ił, i, cz. niedoli., zgar-bacić dok., garbatym czynić, f)ö(fertg ntad;ett. {Rag. zgar-bitti, ogarbaviti, pogarbiti; (Vind. zhellu gerbat * czoło marszczyć; cf. garbić), Vind. gerbazhiti, sgerbati). Kret kopie, grzebie i garbaci ulice w ogrodach. Haur. Sk. 306. GARBAĆIEĆ, iał, ieje, nijak, niedok., zgarbacieć, dok., garbatym się stawać; Boh. hrbatêti; Croat. gërbaveti, gerbimsze; Bosn. ghrribbitise; Eccl. ropóarkio, Buctltćf;, pćfertg werben. Grzbiet zgarbaciał, twarz zbabiala. Bal. Sen. 82. GARBACI-ZNA, y, z., co jest garbatym, garby, pöcfertgeö SBefett, £>0<fer. Miejsca garbate jak rozcierać u dzieci. Perz. Cyr. 2, 217.

Pochodź, garbaty, garbatość, garbek, garbić, garbonosy, nagarbie, zgarbić; 2. grzbiet, Boh. hfbet, grzbietowy, grzbiecisty; 3. grzyb , grzybek, grzybiasty; grzybień; grzybieć, zgrzybiały; pochrzypcizna, pochrzept.

niebnv występek, ib. 272. Ganiebny sposób. Glicz. Wych. D 6 b.

GANKIEL, kia, m., naczynie pewne w hutach szklannych, ein genriffeê éefcfytrr in ber ©laêfjütte. Gdy już tygle z dawnego szkła są dobrze wyfalmowane, i piec dobrze wygrzany, materyalista dopiero gankiel niech dobrze oczyści. Torz. Szk. 265.

GAP', ia,

m.,

(cf. Germ, gaffen, ©äljltaffc); Boh. zewel haup, otewrhuba⁻; Vind. famolenik, siauz, siazh, vustod-piravez; Ross. 3®BaKa, Bcpxor.iH4'B, pa3HHa, poT03l>H, porosną; głuptaś, eilt 33îaulaffe. Niech piorun trzaśnie takiego gapia. Teat. 56, b. 26. Idź precz gapiu! ib. 30, 58.

Nie z gapiem będzie miał do czynienia, ib. 30, 58. —

§. Gra w karty, którą i kasztelanem zowią. Dwór. B 4. ein Sîartenfpiel. GAPIEĆ, nijak, nied., zgapieć dok., gapiem

się stawać, odurzonym być, yerBlitffcn, y er Bläfft fep. Nie- GARBARCZYK, a, m., czeladnik garbarski, ber (MrBergcfeUe. wiem czemum tak prędko zgapiał. Teat. 43, c. 77. Croat.    GARBARKA , i, z., która skóry garbuje; albo też żona

buveti, chubeti; Ross. p0T03MTL. GAPIOWATY, a, e,    garbarza, bte ©ćtrBertlttt; (Boh. kożelużka). GARBARNIA,

— o adv., na gapia pochodzący, iitaitlafftfd;. Mina gapiowata.    i, z., miejsce, gdzie garbują, baê ©ârBe^anê, bte (MrBerep;

Teat. 36, c. 61. ib. 20, b. 186. GAPIOWATOŚĆ, ści, z.,    Rag. tabakarnia; Ross. kojkcbhh. Pięćperst w garbarniach

cały układ gapiowaty, bte SDîanMfffgfeit; Ross. pOT03kHCTBO.    do garbowania    skór używać sie    może. Jundz. 274. Za

GARA,    y, z., [cf. Wołosk. gaurć* paszcza, otwór. 2.] (cf. Slovac-.    granicą lepsze    wychodzą skóry z    garbarni, jak tu. Torz.

garek koryto rzeki), dziura w drzewie wyciosana, eilt attśh    Szk. 92. GARBARSKI, a, ie, od garbarza abo garbowa-

gejimmerteê Sod; im £olse, eine $uge. W drzewie tym wy-    nia, (MrBcr*; (Boh. kożelużsky; Ross. KomeBeiuitM, ko-

tnij garę na wylot. Solsk. Arch. 16. Stawidło to chodzi    meBHŁiii; Eccl. ycMapcidn). Garbarskie ziele, Rhus cori-

w garach, to jest, w listwach wyfugowanych. Os. Rud.    aria Linn.; Bosn. ruevina, ber ©ftrBerBauitt, całe to zie-

44. ob. Garować.— §. Ogrzewadło, fejerka; eilte ^eucrgtefc,    le garbarzom zdatne jest, i ztąd imię ma. Kluk. Rośl.

eilte getterforge. Baba ma garę pod nogami. Tr.    3, 353. Garbarska kora Carn.    zheręslu. Garbarski nóż

GARB,    u, w., [Boli. hrb, hrbol, hrbek; Slovac. hrb , nahr-    Carn. stergon.    GARBARSTWO,    a, n., rzemiesło garbar-

Letj; Morav. hrbol, (Morav. hrbolec guz), Sorab. 2. garb;    skie, bte (MrBcret;; Boh. kożelużstwj; Vind. vdelanje teh

Sorab. 1. horb; Dal. garba ; Hung. gorbesćg, geierbe;    kosh; Eccl. y^CMapcTBO. Jeśli się trzeba uczyć krawiectwa,

Bosn. ghrribba, garba, gherba; Rag. gàrba; Croat. gar-    szewstwa, garbarstwa, i innych rzemiosł, cóż dopiero

ba, gërba, puklya, (Croat, gerba * krzywość, zmarszczka,    sztuk i nauk? Hrbst. Odp. P. p.— §. Collect. Garbarze, bie

fałd; Croat. hrib collis); Carn. garba, herbovina « garb,    (MrBer. GARBARZ, a, z., z Niem. ber ©drBer, rzemieślnik

(Carn. gerbâva * pagórek, garb; gêrba ruga; hrip « góra) ;    od garbowania skór,    skórnik, ob. 'Każemiak; Sorab. 1.

Vind. gerba, gerbaviza, pukel, pukou, cf. Vind. hrib,    harwaf; Slovac. et Boh. kożeluh, (cf. ‘koża); Carn. gar-

gora * góra; liriber , hribez = pagórek; garba * zmarszczka;    bar, lędrar, usènar; Vind. lederar, ufsiner, vufsinar, stro-

Ross. ropós, (cf. ropóyma sierpik, gatunek łososia sal-    inik, koshar, erdezhovufinjar, vdelauz teh kesh; Bosn.

mo gibbosus; ropóyimta okrajek chleba, przylepka); cf.    tabak, majstor koji kosge stroji; Croat. kósar; Rag, ko-

Lat. acervus; Germ. ©arBc, Germ, iîropf; cf. krzywy);    xar, tabakàr; Dal. tabak; Hung. timär; Ross. KOnteBHHKi,

wyrosłość na grzbiecie, ber $öefer auf beut Sîücfeit. Żyłę    vulg. ycMomBent; Eccl.    Garbarze nie mają skór

na grzbiecie, gdzie bywa garb, zową krzyżową. Sienn.    wyprawionych, to jest rzemienia gotowego, do postronnych

420. (cf. grzbiet). Wielbłądy jedne są o dwóch, drugie    ziem wysyłać.^ Herb. Stat. 336. Garbarze do wyprawy

o jednym tylko garbie. Haur. Sk. 523.    §. Garb, zwi-    skór zażywają pospolicie dębowej kory. Kluk. Rośl. 5,

chnienie krzyża, lub dobrowolne pacierzów krzywo wy-    353. (cf. skórnik, białoskórnik). Dora Symona garbarza,

rastanie. Perz. Cyr. 2, 216. Dykc. Med. 2, 206. ber §i)(fer    3 Leop. Apost. 10, 32.    (skórnika. 1 Leop.). §. Źartobl. Ociec

CtttCŚ Slttfltgeit. Na starość dwa garby, lime senectulem,    mój był garbarz, ale    nie z tych prostych garbarzów; on

non enim venit sola. Rys. Ad. 47. Ezop miał z przodu    tylko mojej matce skórę czasem wygarbował. Teat. 22. b,

i z tyłu garby, jak sakwy. Jabł. Ez. 8.    §. Garb na no-    48. ob. Garbować, wygarbować.

sie; Eccl. KopHCTBO, ber 9?afeitlmcfer. §. Fig. garby gór, GARBATY, a, e, garb mający, Bucfeltg, fwcfcrtg. Boh. hrba-drog * [małe wzgórza, porówn. rusk. horb. 2|, wyda-    tÿ, hrbowatÿ; Slovac.    hrbowatÿ; Sorab. 1. horbatë; Sla-

tności, nierówne wysokości, ltitglctd;e Serglmgel. Nasi    von. gêrbav; Bosn. gherbav, ghrribav; Rag. garbav; Carn.

tamtych niewiadomi garbów i uboczy, zabłądzili. Tward.    herbovat, gerbovz, (gerbazh rugosus); Vind. puklast, pu-

W. D.    27.    g. Garby, zmarszczki, fjfunjeln. Płótna ma-    klat, (cf.    Vind.    gerbau, gerbast, sgerban * zmarszczony);

glują,    aby    się garby wygładziły. Przędz. 74. Półsetek    Croat. garbau,    (gerbav; Hung. görbe curvus), gerbav;

mocno

22

GANKIEL - GARB.

GARBARCZYK-GARBATY.

rozpiąć, aby jak najrówniej wysechł; bo gdyby    gerbaszt,    puklyaszt, puklyàv; Dal. ogarblyen; Hung.

się na    nim    pozostały garby, w czasie maglowania zwitki-    görbetatu;    Ross.    ropóaTHił; Eccl. mkîh; (Ross. Mica pies

23

GARBOWAĆ - GARBUZ.

GARCARZ - GARDŁACZ.

z nagiętym grzbietem). Wielbłąd garbaty. Banial. J 2.    Wdzięcznie nas przyjmowali Tatarowie, i częstowali win-

Krogulca nos garbaty. Otw. Ow. 304. Zakochany ociec    nemi gronami i garbuzami słodkiemi. Stryjk. 576.

garbatą poczwarę swoją zowie mądrym Ezopem. Zab. 43, GARCARZ, GARCÓWKA, GARCOWY, ob. Garncarz, Garn-64. §. Fig. Nierówny, chropawy, mtebett, Çocîertg, (tolpertd). cowy i t. d.

Bezsęka jodła, smrok szyszkami garbaty. Otw. Ow. 393. GARDEROBA, y, z., z Franc, szatnica, pokój na schowa-Garbata droga, trudno się pospieszyć. Otw. Ow. 601. (cf.    nie szat lub-sukien, bte ©arbercfee. GARDEBOBKA, i,

jak po grudzie).— §. Garbaty, ego, m., subst. ein 23ucD    ź., demin., b«3 5Retberstmmer, bte Śłletberfammer, Slov. dra-

liger, Boh. hrbać, hrbaćek, (ob. Garbus); Rag. garba-    stowna. Pokojowa w garderobie Uszarganą spódnicę

vaz; Croat. gërbavëcz; Bosn. garbavaç, ghrribavaç,    pani swojej skrobie. Pot. Arg. 84. Pokoje gościnne z

gherbavaç; Carn. gerbovz; Ross. ropôjnï. GARBATA,    garderobami. Kras. Pod. 2, 109. W garderobie były

éj, z., subst. eine ^inflige; Rag. garba; Croat. gërbavicza,    szafy, a w nich porządnie ułożona wyprawa. Kras. Pod.

gerbavka; Ross. ropóyHS. GARBATOŚĆ, ści, z., mienie    2,56.— §. Suknie, szaty, wszystko co do ubioru nale-

garbu, bte 33ltcfeltgfett; Boh. hrbatost; Croat. gerbavoszt,    ży, bte Kleiber, $letblütg3ftucfe, btC ©avbevol'e. Po zmarłym

gerbina, gerbavina; Hung. gôrbcség; Eccl. ropó^eme. — §.    Jegomości wszak jest garderoba? Teat. 52, 43. Garde-

Nierówność, chropawość, bte ipbcferigfett, ttngletd^ett, $0b    robę przeglądano, i najmniejszej jéj rzeczy nie brakuje,

prigfett. GARBEK, bku, m., demin. nom., garb, Boh. brbek;    ib. 54. d, 35. Dawniejszych wieków często garderoba

Ross. ropótiHa; Eccl. ropóoKt; ein Reiner Stiefel, ein fleh    dziada jeszcze wnukowi służyła. Przestr. 140. GARDE-

ner Ipöcfer. Garbek łokietkowy Ross. hwkoiotokb. GAR-    ROBIANKA, i, z., która ma dozór nad garderobą, *szatna,

BIĆ, ił, i, czyn. niedok., zgarbić dok., garbacić, krzywym    ‘szatnica; Rag. loxnicjariza; Carn. mojshkra; Vind. jispni-

robić, feutfeltg tnadjett, fritmmett, (tocfertg unb ttneben ntadjett,    za, jispna gospa, (cf. panna, młodsza), bie ©arberobett*

Boh. zhrbiti; Carn. gerbim, gerbavam, sgerbiti (> fałdo-    jttngfer. Rozmawiał w oknie zjedna z mych gardero-

wać); Vind. gerbaviti, kriviti, sasgerbati, sasgusati; Rag.    bianek. Niem. Król. 1, 55. GARDEROBNY/a, e, od

zgarbitti, pogarbiti; Croat. gerbim, gerbavim; Hung. gor-    garderoby, ©arberobetts. Powróciwszy Jejmość, opowia-

bitem; Ross, ropómt, 3ropÖHTt, cyryiim, cm^htb , ra-    da swe głupstwa wiernej swojej garderobnej kobiecie.

uaTt; Eccl. ropóiro, ropóaTa ramo. Wiek go zgarbił. Tr.    Zab. 16, 44. Garderobny subst. m. kamerdyner, *sza-

' Góry zgarbione. Past. Fid. 82. przechyłe, z garbami. Slov.    tnik, Ross. obs. CTpannefi. Garderobna subst. f. gardero-

zhrbenÿ, k zemi zehnuty; 'Ross. cyiyiMÖ ; Eccl. cłmki>,    bianka , n. p. Jabym garderobnej za niego nie dała. Teat.

CMneHHMtî.— Garbić się, zaimk., ftd) früntmcn. (Carn.    24. b, 14.

skluzhiti se). Czemuż się zgarbił na słabym koni- GARDŁACZ, a, m., wole na szyi mający, ctltfôropftger. Na-ku? Bratk. C. Któreż pola tak gładkie , by się nie zgar-    patrzyć się możesz gardłaczów w Karyntyi. Haur. Sk.

biły, W nabrzmiałe z ciał stosami leżących mogiły ? Zab.    99. —• Fig. zartbl. Nasi gardłacze starają sie pokazać

6, 227. GARBIENIE, GARBIENIE się, subst. verb. « gar-    dalekiemi od staropolskich zwyczajów. Mon. 71, 514.

batość, bie Sucfltgfett. Przeciw garbieniu piec na starość,    (grubo chustki na szyi noszący, Sttflwlfe). §. Gardłacz

lekarstwo. Śleszk. Ped. 80. Croat. gerbenye; Hung. gór-    gołąb' ob. Garłacz. W rodź. ieńsk. GARDŁACZKA, i.

bitćs; Ross. cimmocró. GARBONOSY, a, e, nosa wy- GARDŁECZKO, czka, m., GARDŁKO, łka, m., dem. nom. pukłego. Włod. krótki, wzgarbiony a jakoby wskąsany nos    gardło, bn3 SeÿlfÇen, bdś ©ltrgelcftett ; Boh. hrdylko. Sko-

mający, resinus. Macz. Ijötfentäftg, babtcfytMftg.    wroneczek ku niebu w górę polatuje, I gardłeczkiem

GARBOWAĆ, ał, uje, czyn. niedok. wygarbować dok., z    kr.zykliwy" wdzięcznie przepieruje. Sim. Siei. 103. Sło-

Niem. Bärtot, skó?e wyprawiać; ßoä. wydelawati kużi;    w.czku ptaszeczku leśny, Przyleć z gJosktem ulub.onym,

Vind. koshe ydelati; Carn. garbati, stroje«; Croat. sztró-    Purayb?df z Sa«llk>cm ucieszonym. Groch. W. 557 Nte-

im; Sorab. 2. garowasch; (cf. ircha). Skórę jelenia gar-    chaJ wdz'?“"y sf™>cfk »    topohme Gardłk.em

bują żołnierzom na kolety. Haur. Sk. 289. ‘ § Fig! Gar-    swym wyp^wuje. Zhl.Zyw. B. 2 Krew z gardlek gołąb.ąt

bować kogo, Ob. Wygarbować, Ross. kokodÄti. GAR-    °Jym<dlw- G' ³' ^DLINA, GARL1NA y z

BOWAN1E, ia, »., subst. verb. btó ©Men. Do garbowa- .kłf; Cn: n\^: ,sn,°P    a/»wnej słomy Wlod.

nia skór potrzebują debowej kory. Bot. Nar. 186. -    '"!> trzc!ny’ tra Stmbtl jraben totro^S, ober ma. Gar-

§. Brodgolacze bawią Śie tylko myciem a ‘garbowaniem    dlray    Zaw' GosP\. Pr0I?,ta P“ wymłocen.u sło-

bród i głów. Syr. 248. GARBNIK, a, »., chem. @ârtc ma P«knekluJe/'Ç »    hhk-    2a2: Dw»r

W. U lamin, pierwiastek garbujący, znajdujący sie w    P°™"™ M dobrze opatrzony, aby do dworu me medalach, mających własność garbowania inne ciała ; obfi-    k,0; %on%’ gWOzdz,,e ' 8ardll"y P⁰"™? być T W*

cie się znajduje w debowej korze. Kryś. Mskr. GARBO-    dworze' Haur' Łk\. d6' . Gardlma‘ ab? trzC1^ ,zb/ P⁰'

WINY, in, plur., wyrzutki garbarskie, ©ärterakfaUftl. Gar-    szyw?; me “a“-¹‘.t™'"?- ‘aW‘“rTnïn °‘

bowiny, które od garbarzów wyrzucają sie, mogą sie uły- c,eJ    "Iz «ard ina' ,6-„⁶⁶'    G^RŁ0 >, a>

wać na pognój. Kluk Rośl 3 187    ‘    ⁰    ‘ J    (Boh. hrdlo , collum, guttur ; Boh. krtań, chrtan, (ob.

Pochodź * wygarbować, naaarbować    Krztoń); Slov. hrdlo cervix, collum, guttur, chrtan, paże-

fARPTTC •    ,    . ,    , ^    „    _    rak, pożeradlo gula\ Rag. gârlo; Slav. gêrlo : Bosn. gar-

, îa, m., cz owie garbaty, ettt Stt^ltger, Boh. hrbaeek.    ]0j ghrillo, sgderallo ; Croat. gërlo, gut, posiràk; DaC

GARBUZ, a, m., arbuz, karbuz, bte 3?e^ntelotte, ob. Arbuz.    garlovicza * ślinogorz; Vind. gerlu, gertanz, gortanz*

GARDŁO.

GARDŁO.

vrat, goltanz, goût, poshirak, (garlu, gartanz * 2 collum)-, Carn. gerlu ; Sorab. 2. gorgawa, (Sorab. 2. gardło, gar-lo, garwo wole; Sorab. 1. hordlo wole, kyrk gardło, yednica gardziel, kutwo ingluvies); Ross. ropio, imig. xau-jio ; cf. Germ. ©itrgel ; Angl, gargle, gurgle, gorge ; Gall. gargouille, gorge; liai, gorga; Dan gurgel; Lat. med. gargalia, gorgia; Svec. quarka; Isl. kuerkur ; Fini, curcku; Hebr.    cf. Lat. gurges). Cześć szyi od brzucha

zowie sie gardłem. Zool. Nar. 67. bte ©urgel, bte SM;le, ber ©cjllunb, ber 3$orberI;al3. Ślinogorz, skwinancya , choroba inllammatyczna w gardle. Dykc. Med. 6, 175. Gardło mi spuchło, ber tft mir angefcfwoflen. Gardło mię boli, ber $ales (ja md)t etwa szyja, beitu bteß märe bhrô ber äußere $l;et!) tfiut mir wep. Gardło ostrzyć* pragnienie robić. Tr. Śurft UtadjCU. Niecnotliwe garło wszystko pożarło. Rys. Ad. 48. Zona mi kością w gardle stawa, będąc najgorszą w świecie babą. Zabi. Amf. 28. cf. kość, baö ÎBetb tft mir ein Slnodfen in ber S!ej>le, tttadjt mir bte £)i)Ile auf Arbeit. Wszystkie zęby ci w gardło wtrącę. Teat. 50, 62. Boli gardło, śpiewać darmo. Mon. 70, 648. (cf. brząkać, smarować, cf. darmo nic). Tak pełny, aź mu w gardle stoi, libo confertus. Mącz. er l;at ftdj btś au beit $aI3 DOll gefreffen. Bóg cię wydrze z ręki olbrzyma, za gardło cię trzymającego. Psalmod. 66. (Slav. zagêrliti; Croat. garliti, gcrliti amplecti). Przez gardło mówić Vind. podersuvati. — Mówiący p. g. Vind. podersuvauz. Kęs z garła wydrzeć, t. j. dobrą i pewną juz nadzieję zepsować, bolum e faucibus eripere. Mącz. einem beu 33tffen mrô beut SDîuubc reißen. Śmierć mu jak z garła Gniewu ofiarę i żalu wydarła. Min. Ryt. 2, 149. Śmierć często z garła oddała, choć już kogo pożarła. Pot. Syl. 5. au$ bcnt 9îad)eit jurucf. — §. Z gardła, co gardła, gardłem* jak najgłośniej, z całego głosu, głosem, auê notier Sïel;lc 3. S. fdjrcęett, Slov. z cele-ho lirdla krićaf; Ross. mig. xafi.10 pacnycTim,, xailiiiTB. Z garła gwałtu woła. Haur. Sk. 105. Groza, zemsta, zgorszenie, grzech nie odpuszczony, Wołaj ojcze Pafnucy, co garła z ambony. Nar. Dz. 5, 149. Wołaj gardłem, nie folguj. Budn. Jes. 58, 1. Wołaj wszystkim gardłem. Bibl. Gd. ib. Gardło rozpuścić, wrzeszczeć. X. Kam. §. Po gardło * po uszy, po dziurki, btâ an beit $al3, bt$ über bte Ofireit. Co do mnie? w szczęściu kto po garło brodzi. Zab. 11, 4. I(oss. — §. Fig. Na gardło* na kark; na gardle * na karku, auf beut Spalfe, auf beut Sîacfeit. Bogowie, dajcie mi na garle usieść Aleksan-drowym. J. Kclian. Dz. 76. Wojowali, aże potym jeden na drugiego gardle usiadł. Leszcz. Class. 61. Mógł Car Zawolski na granicy Moskiewskiej na gardle nieprzyjacielowi leżeć, a tam sobie korzyści zdobywać z granic nieprzyjacielskich. Gwagn. 269. Nieprzyjaciel, opanowawszy Janiculum, na samym właśnie gardle miasta usiadł. Faliss. FI. 19. Nieprzyjaciel na gardło ojczyzny nastąpił. Petr. Et. 570. — §. W gardle nieprzyjacielskim być * pod pięścią jego być, mieć go na karku, na sobie, beit gttitb gaitj auf bcnt Sîacfen l;aben. Wojewoda Wołoski nie piógł się naprzód wydzierać na wojnę z Turkami, zwłaszcza będąc u nich w gardle. Biel. Kr. 435. et 447.

aliter Tarent w samych gardłach morza Adryatyckiego zasadzony. Faliss. FI. 38. (w ujściu). — §. Gardło * życie, ba$ geben (bte lietle £>aut, ganje flegle). (Vind. gerzhiti, sagerzhiti * dusić, zadusić, cf. gardłować). Od prześladowcy Focyusza ledwie z gardłem do Rzymu uciekł. Sk. Dz. 830. Podług Mojżesza, ten coby nieobacznie bliźniego zabił, do miasteczka na schronienie obranego niech uciecze, a gardło swe opatrzy. Modrz. Baz. 513. (życie zabezpieczy). Zbieg zamordował króla zdradliwie, a z gardłem sam uciekając, zabity też jest. Sk. Żyw. 2, 241. (chociaż żywy uciekał). Bitny Mitrydat, gdy z gardłem uchodził. Dardz. Luk. 31. (chroniąc się zguby). Malutką raną zbył garła. Otw. Oiu. 227. (stracił życie).— Do gardła * do upadłego, do ostatniej kropli krwi, btćS auf beit lejjteu ShutMropfen, auf$ äußerftc, bis aufâ geben. 47 królów Greckich sprzysięgło się, do gardł i majętności swoich, na zburzenie Troi. Warg. Cez. praef. A. 5. Pomorzanom rozpacz do gardł się bronić radzi. Krom. 85. Pana naszego nie chcemy odstępować ; ale przy nim być do gardł swoich , i posłuszni mu być zawzdy chcemy. Biel. 67. Erdziwił ślubował Rusinom do pierwszej wolności do gardła przeciw Tatarom pomódz. Stryjk. 250. Nigdy od wiary, do swych gardł, (choćby głowę stracić), nie odstępowali. Zbił. Dróg. F. 3. — Na gardło komu stać. Dwór. D. 2. Boh. O bezhrdlj na koho usylowati ; na życie następować, einem itad) beut geben trauten. Jaromirz, rąk Warszowiców, na gardło mu stojących, ratunkiem ludzi skupionych uszedł. Krom. 67. — Na gardło komu odpowiedzieć * na zabitą śmierć go wyzywać, eilten auf ge* ben intb £ob ÇerauSforbcnt, befeljbcn, éefibe anfüitbtgen. fig. Chcąc być widzeni prawemi dworzany, na gardło księgom odpowiedzieli. Gorn. Dw. 6. (wieczne rozstanie).— Na gardło * na stracenie gardła, t. j. życia, na śmierć, auf ben éerluft bet' Siebie, beê gebend, auf beu Stob. Na gardło siedzi związany. Groch. W. 173. Mógł biskup najwyższy rozkazać, aby brano do więzienia i na gardło, które on nauce swej przeciwne rozumiał. Sk. Dz. 21. Aby żony nie odkazował od siebie, chyba, jeśliby jej nie chciał na gardło gonić. Sekl. 20. Nierychło, ale na gardło ugoni. Wad. Dan. 164. (śmiertelnie, ostatecznie, zgubnie). — Na gardle karać * na życiu abo śmiercią karać, am geben beftrafen, nut bcnt $obe beftrafcit. (Croat.zn-glavlyüjcm, zaglavlyam).— Gardłem darować * życiem, ba§ geben fdjenfen. U tego narodu mężowie mają moc żony i dzieci na garle karać, abo nim darować. Warg. Cez. 138. Urząd moc ma karać na gardle, abo darować. ib. 11. Ktoby pieczęci nasze sobie rył i ich używał, niczym inszym, tylko na gardle ogniem karan być ma. Stat. Lit. 18. (spalonym na stosie). Był u nas ten zwyczaj, że kiedy złodzieja tracić wiodą, jeśli wszetecznica ja-wna prosi go sobie za męża, gardłem takiego darują. Gorn. Dw. 191. Gardło mu darowano, za staraniem przyjaciół. Klok. Turk. 78. (zostawiono przy życiu). — Gardło brać* zabić, ba3 geben uebuteu. Odebrawszy miasto, trzem tylko mieszczanom, pryncypałom odpadnienia, gardła pobrano. Krom. ,628. de tribus capitale supplicium sumptum. Nie zaraz męczennikiem ten jest, któremu gardło we-

25

GARDŁOWAĆ - GARDŁOWANIE.

GARDNIE-GARDZIĆ.

zmą, albo na pal wbiją. Żrn. Post. 244.— Gardła odpro-    n., subst verb. * narażenie się na śmierć,    ,

sić « stracenia odprosić, ba§ Sektt erbitten. Jednemu    Słantpf mit SebenSącfaljr- Kąsaliście się do rozlania krwi

z miedzy potępionych, ani królowa gardła odprosić nie    waszej z nieprzyjaciółmi ojczyzny, co na wieczne czasy

mogła. Krom. 363. veniam impetrare non potuit. — Gar-    świadczyć będą posługi i garłowanie krwawe wasze,

dło dać, gardło położyć, stracić » życie swoje stracić,    Orzech. Tarn. 9. Czekaj, jeślić czym nie nadgrodzi

iwê geben «erlteren, fein Sehen    taffen. Rychard,    strzałą    hetman twego garłowania! Alb.    na Woj. 21. Jakie nie-

jadem napuszczoną w ramię    postrzelony, dla    swojej    bezpieczeństwa, jakie gardłowania podejmujemy, dla

chciwości gardło zarazem dał.. Star. Ref. 98. (natych-    trochy tego imienia doczesnego. Hrbst. Nauk. D 8. GAR-

miast umarł, skonał). Patrokl i Antyloch, i ci dali gar-    DŁO WATY, a, e, wolaty, gardłacz, gardłaczka,' fropftg,

ło z szyją. Jabl Tel. 210. Nie mogli go doktorowie    ein kropfiger. Cn. Th. — Boh. hrdlatÿ, zahrdlitÿ ; Eccl,

ratować, i tak na puchlinę gardło dać musiał. Falib.    ropiaiiHCTbiił. GARDŁOWY, a, e, od gardła, ©urgel*.

Dis. D. 3. Bez ratunku tonąc, dać gardło prędziuchno    $al3«, Boh. hrdelnj ; Ross. ropaaTŁifi, ropTaitHbifi. Gar-

musiała. Gorn. Dw. 282. Którzyby byli mieli i    po trzy    dłowy wrzód, ein ^atëgefcfjnmr.    Gardłowy guz, Sorab. 1.

gardła, radziby je byli przy nim    położyli. Weresz.    Reg. 42.    kerkownć worech. Gardłowa    skóra, Ross. ^ymnaiuw.

Gardło i majętność stracił. Szczerb. Sax. 393. Podle boku    Gardłowa kara, Boh. bezhrdelna pokuta. Przypadki gar-

króla najbitniejsi gardła swe położyli. Warg. Cez. 64.    dłowe. Mon. IG, 536. Gardłowa sprawa, ob. Kryminal-

Gardłem abo pod gardłem się obowiązać, ręczyć za co,    na. cf. Boh. hrdlorez ‘gardłorzezacz.

przyrzekając życie łożyć. Włod. pod straceniem gardła,    Pochodź, gardziel, g ar dzielny, g ar lica, gardziołka, gar-

bep feinem Sehen, bep feinem Stopfe. Komornik Litewski    łącz, garliczki, podgardle, podgardłek, sinogarlica, za-

pod gardłem swoim ślubował Krzyżakom , zamek im pod-    gardlic.

dać. Stryjk. 264. Kiedy wojsko Tureckie przechodzi, GARDNIE adv., z pogardą, gardząc; nerfldftltd), mit SSeracfjtnng. otrębują, aby się nikt nie ważył, pod gardłem, wina    Staw' się mym wierszom proszę niegardnie łaskawy. Kraj.

przedawać. Klok. Turk. 239. Pod gardłem wszędy otrą-    Chym. A. 2 b.

biono. Wad. Dan. 73. Niewolno teraz z obozu odda- GARDYAN ob. Gwardyan. lać się pod gardłem. Wejg. Mar. 120. bep Sebertêftrafe. GARDZIĆ czyn. niedok., pogardzić, wzgardzić dok., co lub Ostatki Jaćwingów do przyjęcia wiary ehrześciańskiej mie-    czćm gardzić, nie cenić, nie ważyć, nie szacować, ner*

czem, pod straceniem gardła, Bolesław przymuszał.    achten. Boh. zhrdati, zhrdnauti, zhrzeti, pohrdati, (cf. hrdy,

Stryjk. 181,— Gardłem pachnąć * śmierć za sobą ciągnąć,    hardy; Sorab. 2. gardi dumny); Bosn. pogarditi, hulliti,

bcn £nb pjiefyen. Mężobójstwo, złodziejstwo, święto-    kudditi, poghrrditi, (Bosn. gard, ghrrid spur eus); Vind.

kradstwo, i insze takowe występki, gardłem pachną.    sanichuvati, samezhuvati, sanemardeshati, (Vind. gord,

Chełm. Fr. 18. — §. Gardło, wyrosłe gardło gardłacza,    gard Germ, garfttg, Compar. garshi, cf. gorszy; Vind.

wole, ber Stropf. Gardła od nieczystej wody narastają.    gerdoben, gerd » haniebny); (Rag. garditti, izgarditti, po-

Tr. — Gardło u ptaka, wole, podgardłek, Vind.    garditti deformare alicui, alicui convitium dicere); Carn. sa-

putan, tizhji krof; Bosn. guseja, voglje od ptięe, bep ben    nezhujem, (cf. za nic), (Carn. gerdim foedare); Croat. kuditi,

Sögeln, ber Stropf.— §. Gardło u bydląt niektórych, wo-    merzati, odduriti, (Croat. gërd, gard turpis)' Slavon. hule bydląt, ber Staber, btc SBampe, bie -Kantine. GARDŁO-    diti; Sorab. 1. zadspu; Ross. npeaiipan,, npe3phTb, (cf.

WAĆ, GARŁOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., (Boh. hrdlo-    przejrzeć, przezierać), npetteoperaib; Eccl. npe3opcTB0-

wati se luctari, hrdliti męczyć; Slov. korhelovati perpo-    Barn Gdyś przyjął me serce, nie gardź i mą ręką. Teat.

tare'; Vind. gerzhiti, sagefzhili * dusić, zadusić; Carn.    34, c. 107. U starych największy był honor, gardzić

gerglain « gargaryzuię ; Rag. garliti et Slov. gêrliti * uści—    niebezpieczeństwa wszelkie dla ojczyzny. Mon. 65, 704.

skać za szyję; Ross. rop4biii hardy)* wdawać się w nie-    Przed śmiercią miej się do siebie, Ty światem gardź,

bezpieczeństwo życia. Włod. IjalŚbrecbenbe @ad)ctt nnternelp    nim on ciebie wzgardzi. Dar. Lot. 24. Jako ludźmi gar-

nten, m tn Sebenśgcfafyr fc^en. Jak gardłuje rycerz ~w po-    dzisz, tak też tobą gardzą wszyscy. Gorn. Sen. 198. (wet

lu, żeglarz na morzu, kupiec po świecie. Hrbst. Nauk. J.    za wet). Kto gardzi, gardzą też nim, i bardzo się boje,

7. Kupiec gardłuje po ziemi, pomorzu, po górach, by- Ze przyjdzie na gorszego za tą hardość twoję. Sim. Siei. le co na kupi swojej zyskał. Dambr. 387. Aby żonę i    48. Gardzić    się    nikim nie godzi, i najpodlejszy zaszko-

dziatki pożywić, gardłować^po ziemi, po morzu nie li-    dzi. Cn. Ad. 279.    Małym gardzący, większe traci. Cn. Ad.

tuje my. Hrbst. Nauk. D. 8. Szerzył w    tej mowie posługi    471. Kto gardzi, jada chleb twardy.    Rys. Ad. 27. Nie

swoje, jako nie śpi, jako garłuje, jako majętność utrą-    gardź nikim, by najpodlejszym. Cn.    Ad. 595. Gardzą

ca przez królewską sławę. Gorn. Dz.    78. Już od wielu    mną * w pomietlech leże. Cn. Th. (cf. figę pokazać, przylał gardłujemy w Prusieeh. Biel. Ar.    370. fd)on feit nie*    tknąć).— Impersonal. n. p. Bawi się    częstokroć z ludźmi

len Andren bradjett mir uit3 bte Spctlfc tlt Spi\ Najżwawiej    występnemi;    ale    w rzeczy samej gardzi się niemi. Zabł.

za wolność i całość ojczyzny gardłował. Star. Vot. E. 2    Roz. 114. on    les    méprisé, matt neracfjtet ftC. GARDZENIE,

b. Pilch. Sen. 554. Głupstwem mu się być zdało, w cu-    ia, n., subst.    verb. pogardzenie, wzgarda, ba3 ‘Seradjten,

dzej sprawie gardłować. Pilch. Sali. 254. To tylko to    bte f8erad)tnng ; Vind. sanizhuvanje, samezhuvanje. GAR-

jedna familia naród Polski miłuje i przy nim gardłuje?    DZICIEL, a, m., pogardziciel, bev 3>erdd)ter. Rag. gardi—

Orzech. Tarn. 10. GARDŁOWANIE, GARŁOWANIE, ia,    tegl; Vind. sanizhuyauz, samezhuvauz; Sorab. 2. fanizo-

Sfownik Lindego wyd. 2. Tom II.

war; Ross. npc3npaTeib, npe3piiTe;iL. Patrzajcie gardzi- ‘GARKOSKROB, a, m., garncowy przyjaciel, patrzy gdzie z cielowie, a dziwujcie    sie. 1 Leop. Act. 13, 40. GAR-    komina się dymi, darmojad. Darmochlebów zowią przy

DZICIELKA, i, z., bte    2SerM;tertnn; Ross. npe3pHie.ibHHi],a.    dworze ollares amicos, garkoskroby. Burl. A 3. (scfjmaro*

GARDZIEL, i, z., et a,    m., oesophagus kanał pokarmowy,    ffer, ïellerlecfer, 5toj)ffra$er. GARKOWIEC, wca, m., lawet,

poczyna się w gardle; pokarm przechodzi nim do żołąd-    ber ïopfftetlt, kamień po wierzchu nieco śliski, robią z

ka. Zool. Nar. 25. bte 6pet[cröfyre, ber 0cl}litltb, bte ©lir*    niego naczynia, które dla większej twardości wypalają się

gel, bte Äeffle. Boh. hltan, hlton, (cf. otchłań), gednók,    w piecach garncarskich. Kluk. Kop. 2, 89. GARKOWY,

gicen; Carn. govtanz;    Bosn. garkgljan, gherkgljan, ghrrik-    a, e, od garka, £ppf*, bett Iffoc&topf angeljetlb. ob. Garniec,

gljan; Sorab. 1. yednicźa, kćrk, hort; Ross. et^Eccl. rpi»- garnek.

Tüiiit, ropjtOBHłia, rjOTKa. Wejch. An. 112. Ktïch. Anat. GARKUCHNIA, i, z., z Niem, bte ©arfucffc, Slovac. obecnó

17. Majętność swoje przez gardziel przelać, utracić, de-    kuchnć; Hung. kóz konyha; Vind. kerzhmaria, taberna,

miltere in viscera censum. Marnotratnik ten przez gar-    goshtarja; Sorab. 1. gorbuda, wieżna khuchina; Ross.

dziel wszystko przepuścił. Fur. Uw. G. 2. Po gardziel    xapnoßna, xapiieBCHbita; traktyernia, b(t3 0peifel;au$. Kiedy

wsie nalać. Haur. Sk. 161. Kto nie żałuje lać wino w    Pan nie ma swej kuchni, poślij sobie do garkuchni. Teat.

gardziele, łacno o sekundanty. Pot. Arg. 12. W Nilu    53. b, 44. Postanowiłem jeść objad u siebie z garkuchni.

wziął Pompejusz po gardzielu. Chrośc. Luk. 183. abo po    Zab. 3, 205. Objadowałem w garkuchni z przyjaciółmi,

szyi, t. j. gardło dał, życie stracił, er perlor ba bett Stopf.    Zab. 11, 165. Przecież kiedy, choć w garkuchni spoj-

*$. Gardziel, rura oddechowa w zwierzętach, krtoń, bte Sufi*    rzemy sobie w oczy. Czach. Tr. K 3. GARKUCHNIK,

rityrc. Sien. Wyki (tchawica). Gardziel oddechowy, tra-    GARKUCIIMISTRZ, a, m., traktyer, utrzymujący garku-

chea. Wejch. Anat. 107. Inszy jest gardziel, którym je-    chnią, ber ©arfocff, ber 0petfetBtrtf;; Carn. prekuhz; Sorab.

my i pijemy, a inszy, którym mówimy i śpiewamy. Sak.    1. napżcdahn warieżer; Vind. vunkuhar, tabernar, kerzhmar;

Probl. 105. Slavon. gcrkljan ; Boh. dychawice.— \. Pod-    Ross. xapacBHHK'b. Jużem zamówił wieczerzą u garkuchmi-

gardłek ptaków niektórych , ber Stropf ber Sögel. Tr.— §.    strza. Boh. Kom. 4, 379. Garkuchmistrzem być Ross. xapne-

Gardziel, dziura w wierzchu pieca, aby przez nią wycho-    BHtuiaTb. Garkuchmistrzyni Ross. xapncBHHua. GARKUCHEN-

dził wapor węgli palących się, i wiatr, który je rozżarza.    NY, a, e, od garkuchni, z garkuchni, ©arfltdjett *, $ratteitr*;

Os. Rud. 152. ba3 Siiftlocff oben ant ^uttenofeit. (cf. cze-    Ross. xapncBcmibiH, xapneBumihl, xapncBumiecKiw. Gar-

luść).— §. Niebezpieczne miejsce między górami, prze-    kuchenny plac Ross. oóJKopHoii pa#&- (cf. obżarty),

pospolitego gołębia; wole nadąć może do wielkości całego ciała. Zool. Nar. 225. Haur. Sk. 127. bte Sîropftaitbe. Szyja modnie jak u garłacza wypakowana. Teat. 14, 109. GARLICÄ, y, ź., GARLICZKA, i, a., demin., gołębica gar-dłowata, bte ^ropftftltbtitlt. Stół nasz gęś zajmie karmna i gołąbek, Garliczka sina lub swojski jarząbek. Zab. 9, 16. Człowiek blcgotliwszy nad garliczkę, która zawsze

rwa, abo na morzu wir, eilt gefährlicher Ort, eine śtlilft, GARŁACZ, GARDLACZ, a, m., columba gutturosa, większy od Ctlt 0d)lltltb. Hetman zaś w nocy gardziel ten przebywa Pułk zostawiwszy Marsowy w odwodzie. Chrośc. Fars. 124.

GARDZIELNY, GARDZIELOWY, a, e, od gardzieli, w gardzieli będący, ©urgel *. Gardzielny wrzód go dusi,

Ze od niego umrzeć musi. Lib. Sen. 11. Już utracił głos klarowny Dla wrzodu gardzielnego. Raid. Sen. 47. Arterya gardzielowa, oesophagea. Krup. 3, 32. GARDZIOŁKA, i, i., demin. nomin., gardziel, baö ©ltrgeldjeit. Gardziołka głosowa,    huczy swym głosem. Fraz. Jez. U 6 b. Rag. gàrliza » si-

krtań, bte £ltftrö(;rc. Tr. Wpada czasem potrawa w gar-    nogarlica. GARLICZKI, czek, plur., Physalis Alkekengi

dziołkę do głosu (tit bte Unrechte Stelle), i zatćm dusi. Tr.    Linn. psie wiśnie, Żórawiny, miechunki, pęcherzyca, 3u*

GARDZISTA ob. Gwardzista.    beitftrfcfycit. Syr. 1374.

GARGARYZM, u, m., z Greckolac., płókanie gardła. Dudz. GARLETA ob. Galareta. GARŁO, GARŁOWAĆ ob. Gardło,

38. baS ©ltrgellt. Boh. kloktaeka; Dal. garkochya; Rag.    Gardłować.

hrnauti, hrnul, hrnu ; (Carn. gernem simplex non est in usu, sed composila oggernem * ogarnąć, sagernem «zasłonić); Vind. gerbati; (Rag. garnutti congerere, ogarnutti te-gere); Ross. ropcTBTL, cropciaTb; garścią w kupę zsuwać zbierać, grabić, jitfammett f^ürcit, jufammcit fdjarreit, ftret* chcit wlaśc. i nieiułaśc. > rwać, porywać, zrywać, raffelt. Młodziutkie kwiatki, trawki niedostałe, Zarówno kosa garnie. Kolak. Cat. B. 4. (zetnie, ścina). Sobie zgarnął pieniądze , a mnie przywiózł kwity. Teat. 43. c, 5. Wyb. Vind. gergrati; Carn. gerglam; Croat. gergrati;    Kul. Każdy pod się garnie.    Teat. 43.    c, 3.    Wyb. Kul.

Dal. garglyati; Rag. gargoebjatti ; Bosn. gargochjati, ghrri-    Slovac. Każdi pod seba hrabe. Garnąć    co do    siebie,    et*

kochjati). Saletry z kryniczną wodą umieszawszy, na stro-    im3 ait ftcff raffelt. GARNĄĆ    się zaimk.    (Boh.    hrnaut    se

nę bolejącego zęba gargaryzmo^vać. Haur. Sk. 385 et    volvi, celeriter ferri), dążyć    gdzie, brać się, chronić    się

408. Dychawicznym dobrze często ciepło olejka tego gar- gdzie śpiesznie, jtcff etleitbê IBOlltlt tPCltbeit, IBPfjtlt aitfittadjeit, garyzować. Syr. Ziel. 12.    »    woran machen, wolim eilen, fielt nipfmt retten. Każda rzecz

26

GARDZIEL - GARGARYZM.

GARKOSKRÖB - GARNĄĆ.

gargócchja; Vind. gergranje. §. Czćm gardło płóczą, ba3 GARNĄĆ, ął, ie, czyn. jednotl. zgarnąć, pogarnąć dok., Boh. ©lirgehvaffcr. Na ślinogorz plastry i gargaryzmy. Haur.

Sk. 408. Z rzepiku gargaryzmy abo charkanie czyniąc, dziąsłom ratunkiem. Syr. 279. Lekarstwo płynne, przystosowane do chorób ust, dziąseł, gardła, szyi, krtani, języczka a niekiedy głowy, płócze się tym gęba i gardło , ale się nic nie połyka. Gargaryzm znany Polakom pod imieniem płukania. Dykc. Med. 2, 250. GARGARY-ZOWAĆ, GARGARYZMOWAC, ał, uje,, czyn. niedok., gardło płókać, gardłem glegotać. Cn. Th. gurgcllt. (Boh. kloktati ;

GARN CZEK - GARNCARSTWO.

GARNCARZOWY-GARNEK.

27

do podobnej sobie rzeczy, z przyrodzenia jakoby, rada się garnie. Gorn. Dw. 117. Królowie, którzy się do doskonałości nie garną, bezsławnie schodzą. Gorn. Dz. dedyk. Wszyscy się tam garną, przy kim szczęście jest. Petr. Ek. 19. (za szczęściem ludzi). Widząc, że nie daleko za nim byli, kazał łódkę obrócić, i ku nim się garnąć. Sk. Dz. 259.— GARNIENIE, ia, subst.verb. rwanie, porwanie, baê Starren, 6d;üren, fïîaffert. Boh. hm, hrnenj, hrnutj. Garnienie do siebie, ba$ 2l»ftcfyraffe». CARMENIE się, dążenie, spieszne chronienie się, ba$ iptnetlett, fd;lcunige pmpdjten.

Pochodź, dogarnąć, dogarnywać ; nagarnąć, nagarny-wać; ogarnąć, ogarnywać-, obgarnąć, obgarnyiuać\ odgarnąć, odgarnywać; poganiać, pogarnywać] podgarnąć, pod-garnywać; przegarnąć, przegarnywać; przygarnąć, przy-garnywać; rozgarnąć, rozgarnywać; ugarnąć, wgarnąć, wgarnywać; wygarnąć, wygarnywać; zgarnąć, zgarnywać; zagarnąć, zagarnywać; 2.garść, garstka, garśtiany, garściowy, przygarść; 3. garniec, garnek, garczek etc.

*GARNCZEK, GARCZEK, rczka, m., demin. nom., garnek, garniec, ein îlemeê Töpfchen. Boh. hrnycek; ob. Garnuszek, Eccl. ropmeKE, ropmemiKE; (Vind. verzhik, gerzhiza*krużyk, dzba-neczek). GARNCARZ, (‘GARNCZARZ. Cn. Th.). *GANCARZ, a, m., zdun który garce abo garki robi, (Boh. hrncir; Slovac. hrncaf, hrnćjr; Sorab. 2. garnzar; Sorab. 1. horn-tżer; Hang, gerentsér; Dalrn. grinchyar; Bosn. ghrrin-ejar, loncjar; Croat. lonchar; Rag. loncjar, sudar, zdjel-lär; Vind. lonzhar, piskrar, habnar, zbrepinjar; Carn. lonzhar; Slavon. loncsar, pechàr; Ross. ronqapE, ropmen-hhke , cnyAe,ibHHKE ; Eccl. 6peH04EaaTeaL, rpEiihYaph; ber Töpfer, ber .pafltcr. Garncarz siedząc przy robocie swojej, obracając nogami swemi koło, w ręku swoich sprawuje glinę. Leop. Syr. 38, 32. Wiedzą Panowie Tureccy zkąd pochodzą, z jakiej gliny są; sam sułtan jest garncarzem, który ich lepi jako chce z jednejże materyi, i niemniej mu wolno, garniec zrobiwszy stłuc, jako na najwyższej szafie postawić. Klok. Turk. 57. Garncarzem być Vind. piskrati, lonzhariti; Ross. rOHiiapmiaTb. Garncarz garncarza nienawidzi. Sk. Zyw. 2, 252. Slovac. Hrnear hrnćarowi zâwidi. Garncarz się jako żywo z garncarzem nie zgodzi. Pot. Arg. 383. (ztąd w Czeskim hrneowati se ‘garncować się * wadzić się). §. Garncarz, co garki przedaje. Cn. Th. ber TopfMnbler. GARNCARCZYK, a, m., czeladnik garncarski, ber TöpfergefeHe, Töpferjunge. GARNCARKA, i, z., (Boh. hrnćirka; Vind. lonzhariza, habnarza; Croat. loncharnicza); która robi garki, bte Töpfen»», btc Töpfe madtt. §. Która przedaje garki, bte TopfMnblertmt. GARNCARSKI, a, ie, Boh. hrncirskÿ; Slovac. hrnejrsky; Sorab. 1. horntżerske; Slavon. loncsarski; Rag. loncjaarski; Ross. roimapHbW, ropmeuHbiH, CKy^eabHlini»; Eccl. raimapHbiw; od garncarza, Töpfer -. Garncarska glina, Töpferton. Garncarskie koło, bie Töpferfdjctbe, Vind. lonzharsku kołu, lonzharjou kolorat. — Garncarski warsztat. Cn. Th. * GARNCARNIA, i, i., Vind. lonzharniza, lonzharishc, piskrarishe; Slovac. hrncâren, hrncarna, hrneirna; Sorab. 1. horntżerna; Rag. loncjaarniza ; Ross. romiapHa; Eccl. ra»»apbi. GARNGAli-S1WO, a, ». (Boh. hrneirstwj; Sorab. 1. horncżżcrstwo ;

Vind. lonzharsku delà, lonzhäria, piskraria; Rag. loncjâr-stvo; Ross. roHMapciBo); rzemiesło garncarskie, bflö Töpfer* fwnbwerf. GARNCARZOWY, a, e, Boh. hrneiruw, do garncarza należący, bent Töpfer gehörig, Töpfert. Dom garn-carzowy. Leop. Jerem. 18, 2. Jak glina w ręku garnca-    ¹

rzowych, tak ludzie w ręku stwórcy. Smotr. Lam. 23. Rola 'garnczarzowa. 1 Leop. Matlh. 27, 10. GARNCA-RZOWA, y, i., zona garncarza, bie T0pfertr.lt, bte $dfne* rinn, bie gran eines Töpfert ober Jpäftterö. (ob. Garncarka). GARNCZYSKO, a, »., paskudny garnek, ein elcnber Topf. Kack. Pas. 12. GARNEG ob. Garniec. GARNEK, nka, abo garka, m., demin. nom., garniec; (Boh. hrnek, Sorab.

1.    hornyk, hafen; Carn. lónz; Rag. lonaz; Eccl. koiioce, ropiueKE, ropm ouhke); zwyczajne gliniane naczynie do gotowania, ber Topf, ber jpafen, ber $od)topf. Garnek od mleka, mleczak, Morav. latka; Croał. lembora; Ross. Kpim-na, KptinKa, KpHHOnna. Garnek gliniany Ross. .lonaHeuE.

G. szeroki Boh. kragak. G. od warzywa Sorab. 1. wa-renk, piecowy kachleuk. Suszyciel garków' Slovac. su-śihrnek, exsiccator ollarum. Choćby w garnek nakładł tych rupieci, Nie nakarmiłby siebie, zony, dzieci. Zab. 14, 255. Garnek stłuczony szczęka. Dudz. 20. Garnek wrzący glegoce. ib. 20. W cudze rad zagląda garki. Tr. miesza się do wszystkiego, er ftecft feine 3îafc in alicê. U nas Mospanie tak się, widzę, dzieje, W zakrytym garku kucharz wie co tleje. Bratk. D. b. (niemasz nic ukrytego, czegoby nie doszli). Ciemno tam, jak w garku. Teat. 14. d,

28. (jak w worze). Kocieł garkowi przygania, a obadwa smolą. ib. 22, 40. (sameś taki, cf. kto sam w piecu lega i t. d. Slovac. Kotel nrncu zâwidi, cf. pes psu blchi wi-bira). Woli każdy w swój garnek grosz rzucić, niż w cudzy. Burl. B 2. (każdy na swoje koło ciągnie). GARNIEC, ńca abo garca, m., (Boh. ci Slovac. hrnec; Sorab.

2.    garnz, ganz; Sorab. l.hornćcż, hornyz, borne (ab ho-rim ardeo, górę, ut Lat. urna, urceus ab uro); Bosn. ghrri-naę, lonaę, lopisgja ; (Vind. gerzha poculum), Vind. pi-sker, lonz; Slavon. lonac; Croat. lonëcz, pechnyak ; Dal. grinacz; Ross. ropHeitE; Eccl. ropirE, rpi*Hhi|h, mepTEKE.

(cf. Lat. hirnea, cf. gaster); wielki garnek do rozmaitego użycia, ein großer Topf ober .'pafen. Nie dbam o wielki garniec, kiedy sie z małego najem. Rys. Ad. 51. Kocieł garcowi przymawia, a oba smolą. Cn. Ad. 350. (większy złoczyńca śmie strofować mniejszego. Kopcz. Gr. 3, p. 91). Garnca natłuczonego dłużej * łatane zdrowie trwalsze, gorsze rzeczy dłużej trwają; lepsze bóg bierze; abo złego nikt nie obce. Cn. Ad. 230. (Prov. Slov.* K temu brncu dosf ge teg pokriwki. Gaki hrnec, takâ policka, dignum patella operculum. Mali hrnec skoro wiwre, parni facile irascuntur). Uderz w garniec, dźwięk go wyda. Cn. Ad. 1161. an bent Slangc erfennt matt ben Topf, an$ ber Sfïebc ben Tropf. Niech się strzeże żeby ten garniec, który przystawał do ognia , nie spukał się na głowę jego. Ossol. Boh. 149. (żeby nie wpadł w własną sieć, w własny dół). Żaden Chodkiewicz garców nie przystawiał, a głowy mojej nikt się. nie tknie, kto swojej nie nadstawi. ib. 150. Na Żmudzi u ludzi sielskich najprzedniejszy skarb, kociołek i garniec miedziany. Stryjk. 106.

i, z. demin., (Boh. hrst, hrstka, hrstwa; Sorab. 2. garscż; Sorab. 1. horżeż; Carn. perishe; Vind. prishe, prishzhe, pounapest, pestnik; Bosn. ruko-vet; Rag. rukovét, sejakka, pregarset; Croat. buglyar, pergischa ; Ross. ropem, naTepmi, pymm; cf. Germ. ©ar?

28

GARNIROWAĆ - GÀRSC.

CS

rr.-

•d

Ross. qyryiiHHKï. §. Garniec, miara śrzednia do mierzenia rzeczy sypnych i ciekłych ; dzieli się na 2 półgar-ce, 4 kwarty i 16 kwaterek. Jak. Mat. 1, 5. Łejk. Mier. 2, 26." (cf. Ross. rapHeub ; Croat. polich). ein be= ftimmteS 9)?aaß flnßiger Singe oon oier Öuart, ein ©tübcfyeu, ein Topf. Garniec ma w głąb calów 7, ćwierci 2 i ósma cześć cala; na szerz calów cztery, trzy ćwierci i ósma część cala. Vol. Leg. 7, 519. Cztery kwarty mają czynić garniec, a garncy zaś takich w baryle 24. Herb. Stat. 179. Pół garca * dwie kwarty, ein fmllted ©tübdjen. GARNCOWY, a, e, od garca, Topf»; (Sorab. 1. horneżowć; Rag. lonacki). Przyjaciele kuchenni albo 'garnczowi. Kosz. Lor. 47. (kultowi, pijaki, cf. garkoskrob). Garncowa miara? GARNCÓWKA, GARCÓWKA, ein SDiaaß oon einem ©arnij.

GARNIROWAĆ czyn. niedoli., Ugarnirować dok., bramować, garnieren. Suknią kształtnie ugarnirować. Teat. 10. c, 6. Gustownie ugarnirować suknie. Mon. 71, 127. Sama sobie suknią garniruje. Teat. 10. c, 5. Kornecik ugar-nirowany białemi wstążkami i piórami, ib. 20. b, 37. Ross. OTOpouiiTb, OTOpomiBarb. Garnirowanie. Teat. 10, 99. Ross. OTopouna. GARNITUR, u, m., z Franc, obszywanie, bie éinfaffitng, ber 33efaiJ. Koron kobiety używają na garnitury, na kornety. Haur. Sk. 354.    §. Sztuki stroju

îub meblów dobrane, eine ©arnitnr. Dobrane klejnotów garnitury. Kras. Pod. 2, 43. Przy cnocie twój garnitur zły i niedobrany, świetnym jest. Teat. 43, 26. (strój, ubiór). Garnitur do kawy cały rzucili z stołu i stłukli, ib. 19, b, 54. (porcelanę, filiżanki, i t. p.). GARNITUROWY, a, e, dobrany, n. p. Szklanki garniturowe. Torz. Szk. 125. öott einer ©arnitur.

GARNIZON, u, m., warunek, część wojska obrócona na bronienie i straż miasta. Kras. Żb. 1, 510. bie ©awtfon. Garnizonem stać. Teat. 41, b, 176. in ©artttfott feptt, ItC? gett, ftelien. GARNIZONOWY, a, e, od garnizonu, warun-ku, strażowy, warunkowy, załogowy; Ross. rapimaon-huh; ©arntfottd?.

GARNKOWY, GARKOWY, a, e, od garnka, Topf?. Piec garnkowy chymiczny. Krumł. Chy.'57, GARNUSZEK, szka, w., GARNUSZEGZEK, czka, m., demin. nom., garnek, eilt gattj fleitted Töpfdjen. Boh. hrnećek, hrnyćek; Sorab. 2. garnuschk ; Yind. piskerz, lonzhiz; Bosn. loncicch; Croat. pechnyachek, kahlyicza, (cf. Ross. ropityiiiKa na ogniskach miejsce, gdzie węgle się zgarnywaja). Polewki niech garnuszkiem albo czareczka pije. Cziach. D. 1. GARNUSZKOWY, a, e, od garnuszka, Töpfchen?. Ciasta garnuszkowe. Lekarst. C. 2. t. j. formowane w garnuszkach, in Töpfdjett ober ©dterben geformte Säcferepen, ©djerbelfndten. (cf. baby). Poncz garnuszkowy.

GAROWAĆ, ał, uje, cz. ntedok., garę wyrąbać, eilt Sod; in eilt tpolj Jtmtltern. Tr. §. Garuje wiatr ? bokiem w żagle dmie, ber Slittb bläft oott ber ©eite in bie ©ecgel. Haur. Ek. 174. ob., Garuga.

GARŚĆ, ści, i. Garstka, i

be. 2. 31 blg.); ręka abo dłoń skrzywiona dla garnięcia lub objęcia czego, bie fioßle $attb, um bannt etmad $u faë* fen, ober banu ju galten. Jak cię w garść pochwycę! Teat. 33, 74. Tedy wojska, już w gars'ci trzymając pałasze, Beze krwi się rozejdą na swoje szałasze. Pot. Arg. 276. On to, co mniemał, że miał w garści, utracił. Gorn. Dw. 310. Garścią obejmuje Eccl. oropcTHio, oropmaro, oóte-Mjno ropcTiio; (ob. Ogarnąć). Braci swej doroczne dochody z garści wyjął. Birk. Dom. 80., Sorab. 1. z horżtżu beru, wuhorżtżuyu, evolare. Łyżka abo nóż z garści (wróżka), pewnie goście blizko. Pot. Joto. 206. bte Söffe! ober baö SDîeffer fällt btr airê ber §anb, ed fomnten ©afte (ein 2ßal;r$eid)en). Pieniądze same w garść czasem włażą. Pilch. Sen. list. 2, 241. Nikomu w garść ptak nie skoczy. Myśl. A. 3. albo w gębę nie wleci, bte 33ögel fliegen nie* ntanben in ben SDïltub. Mróz był potężny, w garść gospodarz chucha. Jabł. Ez. 133. oor Ülälte tu bie .f>äube Olafen. Aliter fig. W garść chuchać * ślinki połykać * straconej nadziei żałować, bie oerfdnmte ©elegenljeit hebanem. Omyliła go nadzieja, chucha w garść. Chrośc. Fars. 134. Odstąpiony od wszystkich, musi w garść sam chuchać. Jabł. Tel. 176. Piszczy w garść. Groj. Obr. 126. Glicz. Wych. L. 1 b. Lepićjby było wcześnie przestróg mądrych słuchać, Niżeli jako mówią, po czasie w garść chuchać, Pot. Arg. 542. (lepiej dmuchać, niż chuchać; garnąć, garścią brać, chwytać). $. W garści mieć* w mocy swojej, in beu Rauben, in feiner ©entait ftaBen, Na resztę, masz już w garści twoje szczęśliwość, pasterzu szczęśliwy. Zab. 11, 08. (dopiąłeś, doszedłeś, dokazałeś). Pan Bóg od wieku świat w garści trzyma, i żywych i umarłych w swój mocy ma. Kolak. Cat. C. 1. Już teraz wpadnie nam w garść. Jer. Zbr. 130. (w ręce). Jagiełło na łowiech w jednym lesie, o włos nie wpadł w garść Krzyżakom. Biel. Ar. 273.— §. Garść, jako miara, tyle, ile garścią objąć można, eine Janböoü, fo tue! fie!) mit ber ftoljlen Ipaitb fad? fett läßt. Garść, manipulas, zawiera w sobie tyle, ile cała garścią wziąć można. Krup. 3, 253. Wyrwę sobie z głowy garść włosów. Teat. 51. b, 52. Ty komu szczypta, a tobie dyabeł garścią. Źcgl. Ad. 257. Weresz. Kij. 6. (sowita nadgroda). Lepsza jest jedna garść z pokojem, ni-żli. obie garści z utrapieniem. Radź. Eccl. 4, 6. Hojniejsza garść ziemi z błogosławieństwem, a niżii wieś z przekleństwem. Falib. Dis. S. 2. Dość garści piołunu na zc-psowanie beczki napoju. Fred. Ad. 101. Nie garścią cukier jedzą. Cn. Ad. 596. (nietrwonią). Oziminę garścią, a jare zboża szczypta siać należy. Haur. Sk. 11. (wszystko w miarę). Był hojnym w życiu, szczodrym w rozdawaniu każdemu, a nie szczyptą, ale cała garścią. Gorn. Dw. 380. Nag. Cyc, 110. Garściami, pełnemi rękami, mit indien Rauben. Garściami na kartę złoto sypali. Teat. 19. b, 2. §. Garść manipulas, tak wiele, jak żeńca za raz sierpem urżnie. Macz. fo tnel ©etraibc, ald fiel) mit ber ©id)el auf einen ©djnitt abf^neiben läßt, ber @d)mabeit. Przy raiądleniu konopie wgarści zawijać się zwykły. Jak. Art. 3, 220. Z potrzeby żna czasem niedoszłe zboża, które na garściach kilka dni suszyć musza. Haur. Sk. 15. ttt beu ©d)ma? ben troefeu lajfeit. Na garściach żąć ostatnia, ib. 17. Dmoch.

GARSON - GAS.

G A S I Ę - GĄSIOR.

29

11. 2, 184. (sierpem, nie kosą). Zboże żęte po garściach rozłożyć. Tr. fdfmabemnetfe herum legen, g Garść wojska, żołnierzy » mała liczba, eine Ipmiböoll ©olbaten. Mało coś wiecćj nad siedm tysięcy wojska; w tej to garści małej zdrowie i żywot był ojczyzny cały. Tward. Wi. 71. Garścią wojska jego nieprzyjaciel gardził. Warg. Cez. 217. mała garść częstokroć wielkie wojska wstrzymuje. Bardz.

Luk. 65. Bywa, że. mała garść siła bije. Lub. Roz. 530.

GARŚCIANY, GARŚCIOWY, a, e, od garści, co garścią objąć można, nm$ fiel) in eine £mnb neunten laßt, eine £>anb* voll betragend GARSTKA, GARSTECZKA, i, z., demin.

garść, Boh. hrstka; Bag. scjaciza ; Ross. ropcTonna, ropcTKa, eilte flehte ^anbnntl. Zwyciężali małą garstką ludzi ogromne wojska. Star. Byc. 46. Garsteczka ludzi. Birk.

Chm. B. 4. Mała garstka śmiałego żołnierza, zw żyła częstokroć nieprzeliczone hufce gnuśnych niewolników. Koli. List. 1, 91. (cf. przygarść).

GARSON, a, ot., z Franc, miano wyżłów, elit 3?fline ber ©tanberbuube. Rydel.

GARUGA, i, z., wiatr z boku, po którym jednakowo iść można , i to nazywają flisy na garugę iść. Magier. Mscr.

^etn ©ettemwnb. cf. garować.

GARLIMNA, y, i., Garonne rzeka Francuzka, bierze swój

początek w górach Pirenejskich. Dyke. Geogr. 1, 228. bte terfie, Seijte. ©rtromte ttt granfretd). Warg. Cez. 3.

GARY, ów, liczb, mn., sznury po obu końcach rei, któremi się pod czas hysu żagiel kieruje. Magier. Mscr. bie ©cbmtre an bepbett ©eiten ber 9łaa.

1. 'GAS, GAZ, u, ot.,

nom.

ogień. Sekl. Marc. 9. (którego zgasić niepodobna). Oto ojczyzna gore, gaś, gaś, kto cnotliwy. Opal. Sat. 79. ratuj, ratuj!— Pragnienie gasić, bett ®urft löfcfyett. Vind. shejo vgafiti, pregnati. Aby woda była napojem gaszącym pragnienie, powinna w sobie mieć cząsteczki solno-ziemne. Wody dystylowane nie gaszą pragnienia. Kluk. Kop. 1, i 14. fig. Gasić niechęci. Tent. 25. b, 17. (utulić, uspokoić, pogodzić-, stłumić). §. Tr. Gasić kogo, zacimiać go, zbijać zfantazyi, fig. einen nerbitnfeltt. Paw' swoją pięknością gasi wszystkie ptaki. Toi. Saut. 43.    §.

Gasić wapno. Switk. Bud. 16. ben $alf löfeben. Niegaszone kamienie wapienne, od każdej wilgoci rozpalają się. Kluk. Kop. 2, 75. Wapno jeśli nie gaszone, tedy je zagaś w wodzie; tak je długo gaś, aż z niego wszystka ycię- gorzkość wyjdzie. Spicz. 259. Niegaszone wapno, na które gdy wody nalejesz, to wre i pryska. Damb. 228. (symb. nieuhamowanej żądzy). GASICIEL, a, m., który gasi, propr. et fig. ber Söfdjer, ©ämpfer. Vind. pogashavez; pogashar ; Boss. raciobiitfiKT» ; Eccl. racftjbHiiKŁ. ‘GASIDŁO, a, n., naczynie od gaszenia, ein Söfdnnffrument; Boss, racmio; (cf. Boh. hasyrna koryto od gaszenia). GA-S1ŚWIECZKA zrtobl. — Mon. 75, 589. ostatni w cechu lub jakiejkolwiek społeczności, ber 8td)tauëlôfd)er, ber Un*

O własności gasu czyli gazu, służącego do napełnienia powietrznej bani, wiadomość dostateczna daje Osiński w różnych pismach fizycznych. Kniaź. Poez. 2, 131. @aö. Gas kwasu solnego. Śniad. Chem. 261. Gaz saletrowy, ib. 202. Gaz niedokwas saletrowy. ib. 200. i t. d.

ot., uderzenie na kogo w pociemku. Cn. Th., Wtod. Dudz. 38. baê Soöfcljlagen auf jemanben im ginftew. Mieć gas na kogo » czuwać nań, einem f;eintltcf; begjufom* nten fudfett, einem auflauent. Na mnie to gas, na mnie to proroka wołanie przypada. Kulig. Her. 102. Gas tu jest najbardziej na jedne z nich. Mon. 63, 522. Widzę, że się zbliża gas nieszczęśliwy na nich, który uczyni koniec ich złościom. Nag. Cyc. 40. zguba, raz, cios. *GAS-BA, y, £, A gdy ich zaraz na

Pochodź, gasnąć, gaśnienie, gaszenie ; dogasić, nagasić, pogasić, przygasić, rozgasić, ugasić, ugaszony, nieugaszony; wygasić, zagasić, zgasić, zgasnąć, zgasisty, niezgasisiy. GĄSIĘ, ięcia, GĄSIĄTKO, a, n., {Boh. hausatko, hause; Slov. husa ; Sorab. 1. huszatko; Sorab. 2. pile, piletko); pisklę gęsie, młoda gęś, ein gan$ jnttgeé (MitiScbcn., Gąsior samiec, gęś samica, gąsięta młode. Kluk. Zw. 2, 147. Młodym gasietom szkodzi bardzo parzenie pokrzvw. Cresc. 579. " TI aur. Ek. 134.

GĄSIENICA, y, i., GĄSIONKA, i, z., demin., [Boh. hau-senka; Slovae. husenka, husenica, huselnica; Sorab. 1. huszaneża, huszanca, hulTaniza; Sorab. 2. guszeinza, (Sorab. 2. hużenz robak); Bag. gusjenniza, zariaccja, cmogl; Croat. guszenicza, martinecz, cherv, kisze u lisztje zavija; Slavon. gusinica; Bosn. hus, (cf. husnuti » kąsać, cf. gęś), koji grize lozje, gusjenica; Vind. gofseniza, ofenza, voie ni za ; Carn. gosenza, mramor; Dal. gussinicza, zaviachya; Boss. rycemma, Mmmm; Hebr. gazom eruca\ Graec. na gaśbę Anton innych wyśle, Kilku    xc/pTir/); liszka zielna, wąsienica, wąsionka, bte Dïaupe.

miejscu zabito. Chrośc. Fars. 57. (na zgubę,    Motyl rodzi się gąsienicą, a ta gąsienica przeobraża się

pobicie). GASIĆ, ił, i, czyn. niedok. zgasić, ugasić,    dopiero w motyla. Zool. Nar. 80. Często najszkaradnięj-

dok., Boh. hasyti, zhasyti, zhasywati, uhasyti, sfaukati,    sza gąsienica, najpiękniejszego wydaje motyla. Kluk. Zw.

zfauknauti; Sorab. i. haschu ; Carn. gasim, oggasim ;    4, 79. GĄSIENICZNIK, a, ot., ichneumon Linn. owad

Vind. vgafiti, pogafit, pogashati ; Bosn. ugasili, jedunuti,    osom podobny, lecz drobny, koląc żywe gąsienice moty-

utrrinnuti ; Boss. raciiTb, ramy, TymłiTb, rymy, yiyinarŁ.    lów, jaja swoje w nich składa, a tak zamiast motyla z

propr. et fig.; co się pali stłumić, löfcljen. Trudno ogień    gąsienicy gąsieniczniki wylatują. Zool. Nar. 129. ber Sfaupem

gasić, póki słoma przy nim trwa. Sk. Żyw. i, 186. Nie    töbter. GASÎENICZNY, a, e, od gąsienicy, fRaupcU’, Vind.

gaś, gdy cię nie ugara.v Cn. Ad. 194. ma§ blef) Utdjt brennt,    vofenizhen, ofenzhen.

ba§ löfdfe nitbf. Slovae. Co ta ne pali, ne bas. W wodzie    GĄSIOR, GĘSIOR, a, w., GĄS10REK, rka, m., dem. (Boh.

kowale gaszą stal rozpaloną. Comp. Med. 251. Os. Rud.    hauser, husak; Slovac. busâr; Carn. gosjâk; Vind. gofjak;

459. (hartują). Dopiero gasić, kiedy już zgorzało, aquam    Sorab. 1. huszor; Sorab. 2. guszor; Boss. rycani; Germ.

infundere einen. Maez. (lekarstwo po śmierci). Gasząc    vulg. ©anfer, ©anfert), 1) samiec gęsi, ber ©anferid). Gąsior

na nie świeczki, wyklęli je. Sk. Dz. 1181. Nieugaszony    samiec, gęś samica, gąsięta młode. Kluk. Zw. 2, 147.

2. GAS, u

na

30

GÀSIOREK - GASNĄĆ.

G Ą S T A Ć - GĄSZCZ.

Gąsiora miedzy łabędziami snadnie poznać. Slryjk. 229.    snąć dok., (Boh. hasnauti, hasl, hasnu, zhasnauli, uha-

(osła miedzy końmi). Krzyczy, by gąsior na wiosnę. Rys.    snauti; Rag. gàsnuti; Vind. vgafniti, pogafniti fe, savga-

Ad. 28. ⁴ Kto chce wygrać gąsiora; trzeba ważyć kaczo-    fniti; Ross. racttyTB, yracHyrb, yracaTb, TyxHyTL, yTy-

ra. Cn. Ad. 372. (mało za wiele).— 2) Kuna żelazna,    XHyn>; Ecd. 6e3ïHBCTBOBaTHca. cf. activum gasić); propr.

kłoda, więzienie, bte ftiebel, ber ©tod, tworein matt leicht*    et fig. przestawać się palić, błyszczeć; s'ciemnieé; erlö*

finnige Çerfonen einfpannt. 3Ît c b c r fäd)f. ber ©anten. Taki    fdjeit, mrêlôfdjett, aitêgeljeit, »ergeben, ner^mtnben. Gdy nie-

napastnik powinien być karany, i z którą godzinę posie-    masz drew, gaśnie ogień. Budn. Prov. 26, 20. Gaśnie

dzieć w gąsiorze. Haur. Sk. 232. Z chłopkiem do ka-    ogień, gdy niema czćm wesprzeć swej pożogi, Tak bez

bata abo do gąsiora. Falib. Dis. S. 2. Ze sto kańczu-    nieprzyjaciela ginie nam czas drogi. Bardz. Luk. 43. Swie-

gów za to mu wlepić w gąsiorze. Teat. 10. b, 12. W po-    ca dogorzawszy zgasła. Birk. Sk. E. 3. Ogień wr piekle

śrzód rynku za gardło i za nogi wr kłodzie i w gąsiorze    nie gaśnie. Sekl. Marc. 9. (nieugasisty. 1 Leop). Niegasłe

był męczon. Petr. Pol. 2, 25.— 3) Dachówka szeroka,    piekielne płomienie. Toi Saut. 88. nieugaszone, niezga-

wierzchowa, łuby na prostych domach. Cn. Th. eine $el)b    śnione. Sekl. Marc. 9. Cudne przy cudniejszym gaśnie.

Siegel, - £)0l)l)tcgel. Do dachówek wyginanych narożnice są    Zegl. Ad. 47. Świeczka przed słońcem gaśnie. Pot. Zac.

gąsiory. Kluk. Kop. 1, 504. g. Gąsior u flisów, belka    207. Kiedy nam słońce świeci swoją twarzą jasną, Nie-

trójgraniasta , w zęby wycinana, którą spychają statek,    chaj się zaćmi księżyc, niechaj gwiazdy gasną. Pot. Arg.

gdy na haku stanie. Magier. Mscr. eilt brepccftger gemimter    258. Przed jego pięknością zgasły wszystkie, jako ko-

Śalfen, ba§ ©efäß mm ber ©anbbait! lo3 gu rnad)en. Gą~    rai przy rubinie, a szkło przy dyamencie. Kulig. Her.

siora dusić, nazywają flisy, kiedy stanąwszy na piasku,    112. (zciemniały, spaszowały, znikły). Krew gaśnie, gdzie

wpuszczają gąsiora, i nim podważając statek, z piasku    interes żyje. Teat. 22, 21. (umilknie, ustąpi). GAŚNIE-

spychają. ib. §. Gąsior, gąsiorek, naczynie od trunków,    NIE, ia, n., snbst. verb., Ross. Tymeme; ba3 ©rlÖfd)Clt,

bania, flacha, eine große kttdńge glćtfente ftlafdje. Wyschły    21it31öfd)eit, 31u»gefieu, Vergelten. GAŚNIK, a, m., azote,

kufle, gąsiory i dzbany. Kras. Mon. 12. 'GĄSIOREK, rka,    ©ttcfftof, pierwiastek wielu ciał; w kształcie rozparu żarn., Gansericus, sławny wódz Wandalski, ber 33aitbalifd)C    bija zwierzęta i gasi palące się ciała. Mie.r. Mscr.

©änfertdj. Wandali z Gąsiorkiem do Afryki ^zaszli. Klon. ‘GĄSTAĆ, ał, a, cz. niedok., obsol. (Boh. hausti gęślić te-Wor. 7. Sarn. Ann. 990. GĄSKA, i, z., Boh. husyćka,    truchordo cancre, ob. Gędzić), mruczeć, skrzypieć, mur-

hause ; Rag. gùska, guscciza; Croat. guschicza, libicza;    ren, fdfttarreit. Bóg sam wszystkę ziemię zgromadził, a

Carn. gôska; Vind. tube, tubeti; Sorab. 1. hulTo; Sorab.    nie był, ktoby ruszył piórem albo otworzył usta i gąstał.

2. guszizka, pile, (husche kaczka młoda); Bosn. gusccicch;    Leop. Jes. 10, 14. (mruczał. Bibl. Gd.), cf. pisnąć, tru-

Jioss. ryccics; demin. nom. gęś, b(l$ ©dttêdjett. Niemasz    nać, bąknąć.

lepszej zwierzyny, jako nasza gąska, Dobre pierze, dobry GASTRZYCA, y, z., kustrzyca, guzica, huzica, rząp\ Cn. Tli. mech, nie gań mi i miąska. Rgs. Ad. 49. Nie pomoże    kuper u ptaka. Wiod. ber ©teiß, ber Sftrjel, befonbcrê beë

nic gąsce, choć z łabędźmi pływa, Przecie miedzy    $ebers)tclje3.

hustż; Croat. guschina; Vind. gosha, goshova, govosha; Carn. goshava, gosha, gloshka, (gojsd * las, Carn. ho-sta » chrost; Carn. shgânz polenta); Ross. ryma, KyCTB, KycTapHHKTj, rayuib; Eccl. yai|ij, nacTHHa, i»,v.innn; baéi ®icîe, $tcftg. 1. Gąszcz płynnych rzeczy, etmaS bic! eiltge= fod)feö, ein 23m); ettt 9Äitß, eilt bider ©aff. Gąszcz, sos baVdzo gesty, który robią z rozynków, fig, cebul albo bulw, pietruszki abo marchwi etc. gotując dobrze, gdy uwre, przez sito przepuścisz. Wiel. Kuch. 402. ein 23rei), eilt SDîirô. Gąszcz, powidło, sok z owoców, do pewnego stopnia zgęstwienia smażony. Kluk. Dyke. 1, 14. — Przez gąszcz gruzłowaty (morza piekielnego) brodząc, czart pośpieszy. Przyb. Mili. 66. (cf. męt, odmęt), burd; ba3 bidę, holperige )pMeinitecr. — Gąszcz srebrny, jest ziemia płynna, gęsta, na wolném powietrzu twardniejąca, mająca w sobie pospolicie czyste srebro. Kluk. Kop. 1, 541. bet ©ib Berfdfauttt. Gąszcz ob. Fuzy, ustoiny, osad, sosy, drożdże, ber ©aj), bie gefeit. 2. Gąszcz, gęstwina, gęsto rosnące drzewa, krzaki, baś 3)tdicf)t, bte ®idltltg. Bory te ponure w głuchym swoim gąszczu, sposobią tylko legowisko niedźwiedziom. Przestr. 128. Błądzi, zaszedłszy w jakieś nieprzedarte gąszcze. Staś. Num. 2, 188. Tuśmy się w gąszczach tego lasu taili. ib. 2, 251. (ob. Gęsty, geście).

białemi nasza gąska siwa. Rej. Wiz. 98. §. Technol. Ze- GĄSZCZ, u, m., rzecz gęsta, Boh. haust, hausij ; Sorab. 1. fazo z kruszcu abo rudy wytapia się w sztuki znaczne gąskami zwane. Kluk. Kop. 2, 222. eilte ©tfettgattS, eilte ©ait$, etu ttt bem Ijoljen Ofen gefdjmoljeiteê ©tüd ©ifett. Z mate-ryału żelaznego w rowie przed formą pozostałego, staje się gąska, którą potym fryszują. Oss. Rud. 201. cf. gęś.

§. Gąska gra, be3 ©ćtnfefptel. Tr. Ross. rycioKB. §. Gąska , część trafty, złożona ze czterech tafel. Urm. eilt £f)etl beä )pol)flcßc3. §. Botan. Bedłka Gąska, Agaricus Cantha-rellus Linn. Pospólstwo jej używa i lisicami na niektórych miejscach zowie. Jundz. 557. eilte 2lrt tmit Sldtter* fd)mdmnteit. §. Nadgrobek Gąsce. J. Kochan. Fr. 80. (człowiekowi, który grzeczy słowa wyrzec nie umiał): Jużeś leciał za morze, Gąsko jużeś w dole, A czarnej Persefonie spaczkujesz przy stole. Ośmdzicsiąt lat Czekała śmierć, żeby był gąska mówił grzeczy, Niemogła się doczekać, bła-znem go tak wrzięła. — Gąska, błaznuj ty przedsię , imię twe nie zginie, Póki dzika i swojska gęś na świecie słynie, eine ©anê, ein ©dit3d)eit, ein ©irnpel.

GĄSŁECZKI, eczek, plur. demin. nom. gęśle; narzędzie, muzyczne. n. p. Tobie nieśmiertelny Panie, Póki mi żywota stanie, I usta będą śpiewały, I gąsłeczki moje grały. J.

Kochan. Ps. 209., ob. Gęśl, ßitfyer.

GASNĄC, gasł, ‘gasnął, gaśnie nijak, niedok., zgasnąć, uga-

GASZĘ ob. Gasić.    \    Pochodź, pogatnnkować, rozgatunkować.

GASZÉK, szka, m., demin. nom. gach; gamracik, fryjerz, GAUDENTY, ego, nom. pr. ©«ubentilrô, Boh. Radjm.

ein 35ul;le, ein junger Safte, ein Säftd)en, ein Sßffler. Cóż to GAUROWIE, ów, plur., albo Gwebrowie, naród rozsypany za gaszek , drogiemi ulany Wódki, a różą cały osypany, Z wAzyi, osobliwie w Persyi i w Indyach, ogniowi wielką tobą sie pieści w cieniu chłodnej groty? Hor. 1, 52. Nar. cześć oddający. Dykc. Geogr. 1,230. bie ©anreit ober Niech się gaszek smaży. Pot. Arg.    666. Strój się Do-    bent in    3l]icit. 2)    Turcy    fałszywie    nas nazywają Gaury,

rotko, na model tych ptaszków,    Którym powszechnie    jakoby    od Agary;    siebie    Saraceny,    jakoby od Sary. Rej.

imię dajem gaszków. Zab. 10, 402. Zabi. Ci modni ^ Apoc.    82. Warg.    Radź.    121. ein    ©dfttttpfnante, bett bie

gaszkowie. Teat. 7, 25. Wy mię    dziś wystroicie, jak    Tltrfen    bett (griffen geben,    §«g«rêfinbcr. Turcy pobożność

młodego gaszka. Teat. 48,    54. GASZKOWAĆ, ał, uje,    w    gaurze    rzadko    przyznawają.    Tward.    Wl.    55.

bte ©ternbhmte, gatunek jastru , rośnie na łakach. Kluk. Dyke. 1, 60. Ziele to gawędą zowią od członków wstydliwych, którym ratunek daje. Zowią też gwiazdeczkami, Iskierkami, Jaskierkami, zielem dymienicznym. Syr. 1445. 2. GAWĘDA, y, m., obs. członki wstydliwa chore. Syr. 1445. Traufe ©djaammtljetle.— §. Który gawędzi, papla, brechajło, eilte ©dmmfier, ein ftftauberta[d)c. Co ten stary gawęda rzędzi ! Teat. 19. b, 32. GAWĘDZIARKA, femin, — GAWĘDZIĆ, ił, i, cz. niedok., paplać, gadać ni w pięć, ni w dziewięć, abgefdjmacft feßmaße» , meber genauen, u od) geftodjen. (Boh. tlachati; Dal. trasskati). Czego jeszcze i wtem gawędzisz, zatrzymujesz sie i nie domawiasz. Teat. 19. b, 86.

cz. niedok., gachować, gamratować, dworzyć, läfteht, ca* 1.    GAWĘDA,    y,    ź.,    ziele,    aster    amellus    Linn.,    brtś ©tcnifraut,

refftren, bitten. GASZY, a, e, od gacha abo gachów, be3 33ul)lcu, beś> Saften, ober    (im plur.) ber Saften, ber334'*

len. Wszakżeś ty nie jest    Penelopa owa, Byś próżnym

ogniem gaszę piekła serce. Hor. 2, 87. Nar.

GASZTOŁT, a, m., nomen proprium, n. p. Król dał, a Ga-sztołt wziął. Rys. Ad. 25.

GAT, u, m., Gaty są blaszki czworograniaste, któremi gwoździe nitują. Magier. Mscr. 9îiet^bled;e, 9?tet4appen.

GATKA, i, i„ volva, kielich bdłów. Kluk. Dyke. 1, 36. bie #nt(e ber éilje, ber £>»t.

GATKI, tek, plur. demin. nom., gacie; podspodnie, zwyczajnie płóciane, ltntcr$te4°fw - Obb. ©abtejjofen; Hung. gatya; Slovac. gâte; Slavon. gâche, svité; Rag. gacchje,

podgacchize, gacchize; Croat, gâche, bragise; Vind. pod- GAWEŁ, wła, m., GAWEŁEK, łka, m. zdrobn., imię wła-hlazhe, fvitize ; Carn. svitze, bregeshi; Ross. nopTKit;    sne, ©aïï»3. Boh. Hawel, Ilawljcek, Hawljk. Przystrojo-

Eccl. npenoaca.io, oiumcumu:, raipn.    ny jak król żaków w dzień Gawła upstrzony. Paszk. Dz.

na

*GATRZYSTY, a, e, Piecyk ten ma oddech pod ogniskiem    81. Żaczkowie w dzień ś. Gawła    spuszczają koguty

gatrzystym, które ogień rozdyma. Sien. Wyki. kraciasty,    siebie do boju. Syr. 587. — Prov.    On o Pawle, a ta mu

gegittert, mit einem ©itter ober ©aiter.    o Gawle odpowiada. Pot. Arg. 448. Obr. 28. ego de al-

GATUNEK, nku, m., z Niem, bie ©attung, bie 3lrt. Sorab. 1.    Ho, Ute vero de cepis. Rys. Ad. 1    . Slovac. Mi o Rawie,

gattunga, hottunga; Boh. dro; Slovac. twarnost; Rag.    ti o Pawle; mi o kozę, ti o woz    Pitati sa ho o sli—

vàrsta; Bosn. vrrista, fêla, plemen, varsta; Carn. fêla,    wach, a on odpowedel o hubach.    £. Gawełek u flisów

shara; Vind. forta, visha, shvaht, mufa, furm; Croat.    zowie się kołek na końcu hamulca,    za który sternik trzy-

ant

nachin, fêla; Ross. nopo4a, orpo4ie. Gatunek jest po- ma, gdy prze rudlem. Magier. Mscr. ber ÿftocf oben jęcie cząstkowe tego, co jest w jednotniku. Cyank. Log. ©tenerrnber, womit e3 ber ©tenermann regiert.

92. Układ roślin dzieli się na gromady, classes, rzędy, GA WIEDŹ, i, i., chałastra, czeladź podlejsza dworska, wo-ordines, rodzaje, genera, gatunki, species, odmiany, varie- jenna, miejska. Wlod. ber Troß, baś ©cftltbel, ba3 ©e* taies. Bot. Nar. 144. Dobrego gatunku    Ross. nop04HHH,    fcfymeiß. (Rag.    et Slavon, gavez consolida ziele). Gawiedź

nopo4HCTHH. Im więcej gatunku, tym    więcej frasunku.    czyli chałastra    ich tak liczna była, iż za 80,000 zbrojnego

Rys. Ad. 18. Ludzie niższego gatunku mogą się żenić,    wojska, ciągnęło jej 300,000. Pilch. Sali. 197. Na wzrok

kiedy im się podoba. Boh. Kom. 4, 75. (niższej kondy-    Jana III. ogromny, na blask płytkiej stali, Kupami sie od

cyi). Różnego gatunku, oott oerfdftebener    Slrt. Jednego ga-    Wiednia zbita    gawiedź wali. Nar. Dz. 2, 9. On to Par-

tunku ludzie * jednej kuźni, jednego    płotu koł, eiltet    tów grożących    gawiedzie Rzymowi zbitych w tryumfie po-

©eltcffterë, öOlt gleichem ©cßlagc. lego gatunku ludzie i na    wiedzie. Hor. 1, 61. W wielkiej onćj gawiedzi pogań—

kazaniach nawet bywać nie raczą. Mon. 63, 504. Nie    skiéj. Papr. Herb. 531. Marna gawiedź pospólstwa nik-

rmtwm C^A° jest za gatunek ludzi. Teat. 19. c, 57.    czemnego. Krom. 513. Słowianie z pierwu się wspro-

GAUJNKOWAC, ał, uje, czyn. niedok., (rozgatunkować    snéj gawiedzi narodów grubych taili. Krom. 6. Poczekaj

»^fJ’^Hki ^z*e5ć, gatten, £)brb. fortiren. GATUN-    niecna gawiedzi, łajdaki, psubraty, nikczemna hołoto.

KOWANIE, ia, n., subst. verb., baê ©ordre». Dla łacniej-    Teat. 24. c, 45.

, u,m., mowa, rozmowa, rozprawa, bte Siebe, bie Hnterrebnng, ba3 ©efprddt, bie Unterljanbhtng ; (Boh. howora gaduła ; w inszych dyalektach to słowo znaczy mowę, rozmowę, Carn. govor sermo, govorina phrasis; Rag. govôr, razgovôr, sermo ; Bosn. goyor locutio ; Croat, go-vor, govorenye; Slovac. govorénje). Śmierć zawarła gowor. Kanc. Gd. 292. Czarta groźliwie książę aniołów połaje, Lecz

szego gatunkowania ryb złowionych, trzeba mieć wanny, *GAWOR, ‘GOWOR kadki, cebry. Haur. Sk. 142. GATUNKOWY, a, e, @at* tllltgö *. Wyraz gatunkowy, który jeden gatunek, zamy-kający w sobie wiele osobnych rzeczy, znaczy, n. p. człowiek. Kpcz. Gr. 3, p. 4. ein ©attungśname, ©attungśmort.

(cf. rodzajowy), Ciężkość gatunkowa, specifica. Hub. W.

97. bie fpectftfdje ©djroere.

32

G A W 0 T A - G A Ż A.

GAZDA - GBUR.

feufiou, ber ©cljalt. Urząd każdemu z gażą jest nadany. JabŁ Ez. 138.

dolega, nie ‘GAZDA, y, z., [właściwie w., z Wołosk. gazdę = dom, gospodarz. 2]. Dwakroć z każdego wojska, dwakroć łupił każdy, Dwakroć Michał, przechodząc ziemię, palił gazdy. Bratk. B. b. Takie tam pojazdy, Takie to tam gazdy. ib. L. 2.

mu dumny przeciwnik wraz odpowiedź daje.... Tak ci skończyli gowor, a wraz sie udali Do niewysłownój bitwy oba najzuchwalćj. Przyb. Milt. 185. Jeśli was co byłoż sejmowych goworów doma, w izbie nawet poselskiej swiebodnyeh głosów! Birk.Zyg. 31. Bieży do nieprzyjaciela , i z tym gowory stroi, aby złoto miał za zdradę swoje. Birk. Ex. B. b. (kunszafty, intrygi). Geb. Hym. 297. GAZECIABSWO, a, n., pisanie gazet, stan gazeciarza, no-GAWORZYC, ył, y, cz. niedok., z pogardą: gadać ni to ni owo, pleść, fd)iva|eit. Papugi gaworzą. Haur. Sk. 330.

(Boh. howorjm, howofjwam gwarzyć; w innych dyalektach toż co u nas mówić, gadać, (Sorab. 2. gronisch); Bosn. govoriti loqui ; Bag. govoritti id., govorûkati loquitari, go-vorùscni garrulus; Slavon. govoriti, (govorljiv » wymowny) ;

Vind. govoriti, marnuvati, bélediti, kremlati, vesuvati (-■ mówić), naogovorit, ogovorit compellare; Carn. govoriti; Groat. govoriti, (govorlivôzt--wymowność;; Boss. rOBOpHTb; (ro-Bop.niBOCTb gadatliwość, roBopb gaduła); (çf. Graec. ayo-qsvco). Tak goworzył w sobie, secum ait. Zebr. Ow. 221.

'GAWORNIK, ‘GAWORZYGIEL, GOWORZYCIEL, a, m.,

Bag. govôrnik, govoritegl locutor.

‘GAWOT, a, m., [rodzaj tańca. IJ. Nie usłyszysz kazania • alio rzadko kędy, Zęby grzechy i ludzkie wytykało błędy. Same grają gawoty do upodobania Ludzkiego, same herby dzisiejsze kazania. Pot. Pocz. 385. (cf. Ital. gavet-to * pewny taniec).    • «

GAWRON, a, rn., (Boh. hawran; Eecl. |raK(>anrb. 2|, raîÎBO-pOHOKi, BOpOHŁ Bopoiiu ; Graec. y.ogmvg; Ross. rpam, rpayenoKb; (cf. gaj, cf. Lat. gavia) « corvus coronae, podobny do kruka, ale mniejszy, i nie tak czarny, lata z kawkami. Zoot. 261. corvus frugilegus. Kluk. Żuj. 2, 291. cornix nigra. Klein, btc 9îabeitfrdbc. Gawrony pożywne.

Banial. ./. 3 c. Kruey, gawrony, wrony, nieróżnic krakały.

Banial. J. 3 b. (w inszych dyalektach gawron * kruk n. p.

Slavon. gavràn; Bosn. grauran; Bag. gravran; Vind. ka-vran, krampazh, podhuika, nozlini orel; Carn. kavrân, kavranozh; Sorab. 1. hauron; Sorab. 2. karwona wrona, ron kruk; Slovac. hawran, krkawec corax; Croat. kauran, krompach, gauran; Dal. gravran, vrân corvus). §. Gawron, emblema głupstwa, gil, gęś, (oppos. kos, szpak, wrona); ©impet, 2>untmtau, Tölpel. Głupsze nad gawrona, kto róże chce zbierać z ościstego głogu. Kulig. Her. 204.

Czeka, jak młody gawron, gebe rozziewiwszy, rychłoli mu GAZOWY, a, e, nie wetkają. /?e/. Za/. 159 b. GAWRONIĆ się, GA- Am. 25.

WR0NIEÜ nijak, ndk., gapieć, odurzoć, oerbumnteit, i>ei‘s GAZWY, liczb. mu. kapturek u cepów, wiązanie skórzane, bluffen. GAWRONI, ia, ie, od gawrona, S^aOcnfräpcn =.    łączące bijak z dzierżakiem. Ryd. Pic leberue Sîappe oben am

Boss. rpawauiH, rpauiii, rpaueebiff.. GAWRONIĘ, ięcia,    Tirefcbfk’ßd; Vind. gosli, goslia, zepovesnik; [Eccl. r&-

pisklę gawronie, Paś 3mt0C ber fftabcitfmbe. Gawro-    mKHija * wić. 2|.

nięta, kury Mazowieckie. Pot. Jow. 106. G A WRYŁO, a, m., [z rusk. Ha wryło » Gabryel; przenoś. 2| gap', gawron,

gil, etit ©tittpel,    ein    Tölpel. Ten    Szerepetka,    cóż    to za    GBUR, a, w., (Sorab. 1. bur, ratai¹; Vind. pauer, prurizh;

cf. Lat. puer;    Graec. ttoq; Alemann. et Franconice ge-

bura , giburo*rolnik; Syr. Samar. Chald. "Q bar foris, glatten $lor, bie ©agc. Na przejrzystćj gazie. Zab. 14,    inagris; Hebr. td agrestis); ber 33auer, chłop, wieśniak.—

155. Wyrazy jego niekiedy swawolne, gazą jednak grze-    Chłopstwo i robotne gbury. Pot. Arg. 101.    §. z przyga-

czności osłonięte, nie urażały. Kras. Pod. 2, 62. (oh.    na: Gruby gbur, grundychwał, prostak, Arcadium ger-

Gazowy). cf. bawełną    obwijać,    cf.    ujedwabić.    men. Mącz, eilt    (grober) Sauer. Boss. MymuKi, ^epeBen-

2. GAZA, y, z., z    Franc, pensya    z    urzędu, btc    ©age,    bie    muHa, ocaoirb,    oc^onnHa. Nie inaczej się z niemi ob-

winiarstwo, gonienie za nowinami, bic .BclhntgÖlffireiberep, 9îeuiijFctteuMmerep, Bcitungöfuffit. Często wojen łakomy, zły duch gazeciarstwa, Ledwo się nie udusił z gwałtu swego łgarstwa. Zab. 16, 402. GÂZECIARKA, i, z., gazetami się bawiąca, nowiniarka, bie mit Bcitungen ju t|un bat; eilte 9îeuigFeitenfrâmcrinu. Dowiedziałem się tego od jednej sławnej gazeeiarki. Teat. 50. b, 46. GAZECIAR-SK1, a, ie, od gazet,    Gazeciarskiego cechu

ludzie. Mon. 71, 211. GAZECIARZ, a, m., który pisze gazetę, ber Bcttuu^fdjrciber. Cel gazeciarza jest rzeczy wiadomości publicznej godne opisać, bez własnych domysłów. Kras. Pod. 2, 115. Teraz ostatnia na gazeciarzów karystya. Mon. 71,214. (Octob. 1806.). Gaz. Nar. 1, 560. §. Który gazety czytywa, lubi, z nich rozprawia, ein tUlKJÖlefcr, B^tuuggfreuub. §. Nowiniarz, nowinkonoś, nowinki rozsiewający, za niemi sie ubiegający, ein 3îeuitjFei* teuîrdmcr. GAZETA, y, z., GAZETKA, i, i, zdrobn. z Włosk., le mot vient de la figure d'un petit oiseau apellé gaza, que lion imprimoit à la tète de feuilles volantes, qui annonçaient des nouvelles des evenemens publics. Denin. clef. 80. obs. Germ. ©ajette, Ross. ra3en>i, Bli-40M0CÏH; Bag. oglasniza; Carn. zhasneze; Sorab. 2. zei-tung; pismo peryodyczne, zawierające zbiór wiadomości publicznych czasowych. Kras. Zb. 1, 510. Germ. bie 3ci: muß. Gazeta jest niby list powszechny, obwieszczający to, co się u nas i w inszych krajach dzieje. Kras. Pod. 2, 115. Gazety są gatunek pism peryodycznych, obwieszczający rzeczy, ku nasyceniu ciekawości służące. Kras. List. 48. cf. dziennik. Różnica między uczonym i nieumiejętnym nie jest tak wielka, jak ją rozumieją; cała rzecz na czytaniu gazet literackich zawisła. Zab. 5, 92. literdnfd)e 3ćG tuugcit, gelehrte 3<ńtumjcu. §. Nowiny, fteuigfciteu. Gazetek zbieraniem bawią się. Mon. 71, 208. GAZETNY, a, e, od gazet, 3cttuitß(? * . Boss. raserubiil, b-b40mocthbih.

z gazy, 001! ©agc. Obłok gazowy. Min.

co w

GB; GD.

gawryło. Teat. 43. c, 112.

1. GAZA, y, z., z Franc, gatunek krepy gładkiej, etuc 3lrt tnut

G B [J R K A - GDAKAĆ.

GDAKANIE - GDULOWY.

33

chodzą, jedno by z jakiemi prostemi chłopy a gburami.    konana nie mówi, ale baba gdacze. Pot. Arg. 492. Na

Glicz. Wych. N. 8. Niemasz tam praw wolności, gbur    waszych unitów sobie gdakaj, a nie na nas. Pim. Kam.

z panem jednaki. Paszk. Dz. 51. Niewolnicy, gburowie,    50.    §.    Chwalić sie,    przechwalać sie. Tr. praßen, groß

prości ludzie. Petr. Pol. 239. Gburem jesteś, jeśliś jest    fprccben.    GDAKANIE,    ia, n., subst. verb. 1. GDAK, u,

na

tę żałość głuchym. Toi. Saut. 90. Dziki gbur, co    m., kwokanie, kwok,    baŚ ©acffeit, ba3 ©acferit. Czy cię,

się na niczćm nie zna. Teat. 48. b, 5. W rodź. ieńsk. kogucie, piekielnik rozpierzył, psi ptaku, I z twoim GBURKA , i, kmiotka, wieśniaczka, btC Sćutmnit.    Croat.    przemierzłym głosem? przybeczysz ty twego gdaku. Zab.

musacha; Boh. chrapaunka. Pasquilina w gburkę    prze-    13, 279. Trep. (twego piania, krzyku, träten, (Mräl;e,

brana. Tward. Pasq. 37. GBURN\, a, e, chłopski, gmin-    ©efcfircp).    2. GDAK,    a, m., świegot, gaduła, ein ©djtpfls

ny, Sauer föbel«, pöbelhaft. Wystaw sobie chłopów    £er, eine    flanbertafcfye.    Czyż można wierzyć bredni jego,

tańcujących ociężało, i wyrzucających sobie w gburnych co jest gdakiem? Zab. 9, 321. lzyck. Stary gdak. Teat.8,ló. drwinach co jeden na drugiego wie. Teat. 24, 52. Czart. Pochodź, ogdakac, pogdakać,rozgdakac,wygdakad, zagdakać. GBUROWATOŚĆ, ści, ź., grubiaństwo, gminność, bte GDAŃSK, ‘GDAŃSKO, 'DAŃSKO, a, w., (Lat. Dantiscum, fpbbelljafttgfett. Ross. MynuiKOBaTOCTb. Gburowatość w naj-    Gedanum), $)attjtg. (Boh. Dńnsko, Gdańsko; Croat. Dan-

uczciwszych posiedzeniach, słyszałem czasem z ust mło-    tisk ; Hung. Dantzka); miasto Pruskie, w województwie

dych kawalerów. Teat. 24, 76. Czart. GBUROWATY, a,    Pomorskim, jedno z największych, najbogatszych, naj-

e, zarywający gbura, gminny, grubiański, pöbelhaft, Ross.    handlowniejszych miast Europy, trzecie w rzędzie trzech

MyæiiKOBaïbin, ociomlih. Gburowata ta dziewka ma    głównych miast Pruskich, (cf. Toruń, Elbląg). Ojczyzna

być siostrą moją! Teat. 1. c, 34. GBUROWIC, a, m.    Kluweryusza, Heweliusza, Lengnicha. Dyke. Geogr. 1,

chłopowic, prosty człowiek, encyclius. Mącz. eilt Sauer«    230. Wizimierz wielką mając okwitość więźniów Duń-

bnrfdfe. GBURSK1, a, ie, chłopski, bduert(ct), Säuern«.    skich, onemi miasto morskie    osadził, które Dańskiem

Sorab. 2. burski; Sorab. 1. burski, buro wy; Vind. pu-    abo Gdańskiem od Duńczyków    na ono miejsce wpro-

rouski; Ross. MyaumKin, óypaamdfi, óypaauecKm; Boh.    wadzonych, nazwał. Krom. 33.    cf. Nar. Hst. 4, 165.

chrapaunskÿ. Ręce moje zwyczajniejsze są ku pióru,    Dańsko abo Gdańsko, Dantiscum.    Mącz. Może też Gdańsk,

sniźli ku robocie gburskiej. Cresc. 700. Ciemierzycę tyl-    Gedanum, od sinus Godanus,    blizkićj odnogi morskiej,

ko naturom gburskim i mocnym dawać. Syr. 1465. Po-    Chmiel. 1, 417. (cf. fryjor do    Gdańska; spust do Gdań-

wieść gburska. Zebr. Ow. 228. ut referunt tardi agre-    ska). Wolą szlachta 'czci sprawiać, do Gdańska szafo-

stes. GBURSTWO, a, w., collect, gburowie, chłopstwo,    wać, Niźli w polu leżeć. Biel.    S.. M. C. 2. Niedarmo

Säuern, Sauerferle. §. Wieśniactwo, grubiaństwo, gbu-    U nas rymują: Gdańsk, koniec    państw. Lek. U. 4. Na

rowatość;, fobelfyaftigfeit, ®n)M;ett, Sorab. 1. poburskoeż,    szkutach tych prowadzą do Gdańska Poty cnych kmiot-

burstwo Boh. chrapaunstwj; Ross. óypaauecTBO, óyp-    ków, a raczej do Chłańska, Ztamtąd ma pycha podżo-

aaueme; Eccl. noceMucTBO. Gburstwa zarywać Ross.    gę do zbytku, Miasto pożytku.    Klon. Fl. B. 4. GDAŃSKI,

óypaauHTt; Eccl. noceMHCTByio rusticor. GBURZANKA,    a," ie, î>an$iger», non Sanjig.    Boh. Gdónsky. Gdańska

i, z., chłopówna, baö Sauermäb$en, Sauernmcnfd).    GBU-    wódka. Gdańska żuława, zawiera wsi 53. Dykc. Geogr.

RŻYSKO, a, n., nieokrzesany, nieforemny, ein ungef(^la(|«    1, 230. ber Daujiger SBerber. Gdańskie mleko * śmietan-

ter Sąiterferl. Gburzysko to. Teat. 20. b, 149.    ka z startemi migdałami uwarzona. Tr. ©aitpgcr 30?tld),

GDAKAĆ, ał, gdacze cz. niedok., gdaka cont., (Boh. kdaka-    iftalnn ober Dbercê mit geriebnen SOłanbeln gefaxt. Po GDAŃ-

ti, kdókóm , kdâci, kdâkâwam; Slov. kodkodaći, kwm-    SKU « Gdańskim sposobem, auf 'Daitjtger 31rt. Koło to

kam; Hung. kotyogok; Sorab. 2. gakasch; Sorab. 1. da-    powinno być okowane gładko, po Gdańsku. Solsk. Geom.

kotam każ kokosch ; Vind. kokkodakam, zhaklati ; Carn.    2, 7. GDAŃSZCZANIN, a, m., rodowity z Gdańska, ein

jaskam; Ross. Ky4axTaTt, uyAaxuy; Holl, kaekelen, gag-    ®atijtger. Kluweryusz, Heweliusz, Lengnich, sławni

helen ; Svec. kakla; Angl. cackle; Gall. caqueter; Ital. chec-    w naukach Gdańszczanie. Dykc. Geogr. 1, 231. GDAŃ-

calare; gaffen, gatfern, kwokać, wyraża krzyk kokoszy, oso-    SZCZANKA, i, i., rodowita z Gdańska, bic T)aujfgerutn.

bliwie po zniesieniu jaja. Kokoszą zniosła jajko i gdacze. Cn. GDERAĆ, GDERLIWY ob. Gdyrać, Gdyrliwy.

Ad. 623. Gdyby kwoka nie gdakała, aniby jeden wiedział, żc GDULA, i, z., rodzaj gruszek. Dudz. 58. Ład. H. N. 46. jaje zniosła. Mon. 70, 199. Kwoczka po brzegu chodzi, ka-    btC ^funbbtrnc. Boh. kdaule, gdule, gdaule « pigwa, maczeta pływają; Kwoczka gdacze; kaczęta najmniej nie słu-    lum cydonium; Sorab. 1. duła id. — §. Gdula ziemna,

chają.Sim. SielZl. Żołnierzem nie być, a o wojnie siłę gadać,    ziele, rzepa leśna, świniak, wieprzowy abo świni chlćb,

W koniu się kochać , na harc na nim nie wypadać, Jest to    świni orzech. Syr. 622. cyclamen, 6aubrot, @cf)tneiucbrot,

gdakać a jaja nie znieść, moim zdaniem. Kochow. Fr. 78.    ßrbbrot, ©runbbtrne, dśrbbtruc; (Boh. brambory; Bosn.

Sokrates cierpiał żonę zrzędną, a ty czy nie cierpisz    krisgjalina, skrisgjalina, parporcina, vueja jabuka; Carn.

w domu kokoszy gdaczących! Budn. Apopht. 4. — §.    grud svinske, kroshizh; Croat. krumpćr); w ogrodach cho-

wana bywa dla kwiatów; ma korzeń na kształt wielkiej bulwy, liście bluszczowym podobne. Kluk. Rośl. 2, 220. Krup. 5, 184.    §. Gdula ziemna mniejsza, Cissanthemus,

bie ©pccfltlte, 3e länger je lieber. Sir. Ziel. 625. GDULOWY, a, e, od gduli, 6anbrot«.

fig. Wiele mówić, paplać, plappern, fd;natfern. Deblatero, wiele mówię, nie zawieram gęby, gdaczę a gdaczę ustawicznie. Mącz. Wstydajże się, że tak wiele gdaczesz, a i sam nie wiesz, co pleciesz. Pim. Kam. 179. Wie go kat, co gdacze, Język mu skacze. Klon. Fl. G. 4 Prze-

Stownik Lindego u>yd. 2. Tom II.

GDY conj. (Boh. kdy; Slov. kdy, kdyż, kdiz; Sorab. 1. gdy,    ja bez przyczyny nikogo nie połaję. ib. 6. b, 13. GDYR-

dy, rectius kdy, (cf. kiedy; Hebr. di » quia, kedi,    LIWOŚG , ści, i., zrzędność, biß ©nurrigfeit.

Co-

34

GDY - GDYRLIWY.

-GDYRLIWOŚĆ - GDZIEKOL.

kdi guum\ Gall. que; It. che; Graec. dg; Hebr. D ka, GDZIE conj. et adv., Boh. kde, kdeź; Slov. kde, kam; Carn. ke* sicut), hdé, hdeź, kiź, dyź    dokalź; Sorab. 2. di,    kjé ; Vind. kei,    kier, kai;    Slav.    gdi;    Rag. ghdi, ghdino,

diga, ga, gaż, gadga, diż, gab    , zo; Vind. kdei, obkai,    ghdio; Croat.    gde; Dal. gdi; Bosn. ghdi, ghdje; Sorab.

aku, dokler, tukei, zhe; Carn.    kè, kader, doklcr ; Slav.    1. dże, dżeto    ;    Sorab. 2.    źo,    zoź,    żoga ; Ross. r4fe;

dok, ako; Croat. gda, kada, kàd, ako, kayti, ar, sto-    Eccl. K)4yæe,    k%^,    iäak,    ümo,    (cf. Hebr.'i<; Lat.

ti; Dal. jér, ér, jerbo, stoti; Marit. zach; Ross, kom,    ubi; Jon.xov; Graec. o&i); oznacza: I. miejsce gdzie się

6y4e,BHer4a; Eccl.    Ktrp, leuhMa; (Hebr.'ï ki    co znajduje , kędy; in loco, tt)0. 1) Bez zapytania: Gdzie

guod, quia; cf. kiedy) — §. w ten czas, kiedy, Wflmt.    Pan Bóg, tam zwycięstwo. Sk. Dz. 295. Gdzie ludzi

Gdy gomon mam w domu, nie radem nikomu. Cn. Ad.    więcej, tam moc silniejsza. Herb. Siat. 343. Gdzie kto

230. ‘Gdychwa mu te sny *powiedzieła.... 1 Leop. Ge-    zgrzeszy, tam pokutuje. Sax. Porz. 50. Gdzie wziąć, to

nes. 41. (gdyśmy mu powiedzieli). Gdy przychodzę, on    wziąć, byle było. Gemm. 88. tttatt TttCtg e3 (icnt^nten,

odchodzi. Tr. — §. Przyczynę; gdy, gdyż * ponieważ,    tüOtyer titan tmU. Skarżymy się, iż szlachta u nas mieścić

ba, nadjem, weil. Co gdy tak jest, iż pewny cel jest    się gdzie nie ma; wojsko małe, zmniejszone panów

spraw ludzkich, mamy z wielką pilnością opisać go, co    dwory. Mon. a. 65, 406. Na jeden dział roli, albo na

jest zacz. Petr. Et. 4. — §. Gdyby ; jeśliby, wenn, tt)0*    dzienne stajanie, jako gdzie zowią, dosyć wywieźć 24

fern, Slov. kdiżbi, ked’bi; Sorab. 1. gdyby, hdébé ; So-    wozów gnoju. Cresc. 81.—Gdzie indziej, nie tu, na in-

rab. 2. gaba; Croat. ako. Nie skończyłbym, gdybym    szćm miejscu, tt)0 anber3; anber&lio; Vind. keihinde; Sosie miał z tym wszystkim rozszerzać, czegom się od    rab. 1. nedże drudźe (ob. ‘Drugdzie). — Gdzie niegdzie,

niego nasłuchał. Mon. a. 65, 66. Gdyby nie ladaco    miejscami; ^ter uitb bort. Sąć jeszcze gdzie niegdzie zabytki

z niego, byłby grzeczny. Gemm. 87. Nie masz żadnej    dawnej trwałości. Kras. Pod. 2, 264. Boh. onde y onde. —

pod słońcem rzeczy bez pochyby, Gdzieby miejsca nie    *Gdzie - gdzie * tu - tam, fiter - bort. Brandeburscy za

miało nieuchronne gdyby. Pot. Arg. 509. eg bleibt allent*    wszelką okazyą nasadzili się na Polskę, i gdzie gwałtem,

falben ein to en u’ bo d) jn nńhtfd)en übrig. Prov. Slov.    gdzie zdradą, granice jej szarpali. Krom. 328. §. Dubi-

Ked’bi ked’ ne bolo, wseekobi dobre bolo, cf. ale.—§. Gdyby,    tandi, impossib. n. p. O gdzie zaś.... Teat. 8, 40. ei)

o gdyby, oby, o baji ! Boh. kyź    ; Slov.    o kebi, ked’bi, ked’.—    U)0    bod) ! toarnttt    ntd)t gar! Ej co ty    żartujesz, gdzieby

§. Gdyby, jakby, jak, nńe, gletd) tote,    gleich alg. Jakie się to    on    myślić miał    o kobiecie smutkiem    wynędznionćj ! ib.

prześliczne dziewczę uczyniło, Gdyby róża rozkwitła, aże    15. e, 6. O idź z takiemi bajami, gdzież trup ma czu-

patrzyć miło. Treb. S. M. 94. Chłopczyna, gdyby grosz. Teat.    cie? ib. 55 e, 47. — §. Gdzie lepiej, daleko lepiej, nie

42. c, 32. Ona wino pije,    gdyby    wodę. Zab. 16, 217.    do    porównania,    toett beffer, (ungleich)    ol;ne Vergleich beffctr.

Pochodź. *drugdy, niegdy,    nigdy,    inegdy, onegdaj, one-    Gdzie lepiej się    ma dziś, w nocy febry nie miała. Teat.

gdajszy.    9, 75. Mówisz, że nie myślę o interessach, a ja mó-

GDYRAC, GDERAĆ, ał, gdyra et^ gdyrze intrans. niedok.,    wię, że gdzie więcej od niego myślę. ib. 9, 50. — §. Py-

zrzędzić, mruczeć, łajać, fdjntćtlett, gtturrett, fd)clteit. Zrzę-    tając: gdzie? gdzież? kędy? na którym miejscu? tOO?

dzi i gdyra co moment; ale się go nikt nie boi. Teat. 27,    Kiedyż, gdzie, dokąd? Bardz. Trag. 510.    Gdzie rozum?

23. Na moment nie przestaje hałasować, gdyrać, pioruno-    gdzie pamięć? gdzie wola?    Boh. Kom. 1,    182. Gdzież

wać. ib. 24. c, 5. Dopieruteńko com się spotkała z tym na-    człowiek jest bez błędu? Teat. 45, 5.— 2) Miejsce, do

szym dziwakiem, gdyfa, gdyra. ib. 23, 49. Nie mogę    którego co dąży, dokąd; ad locum, nutlltn. a) Bez wy-

wcale pojąć, co mu się dziś stało, Mruczy, zawraca oczy,    raźnego zapytania, niobtn. Zebrawszy się kilkadziesiąt

przymawia i gdyra. Zab. Z. Sz. 55. Dziś tylko słucham,    tysięcy, gdzie droga, gdzie niesie gniew ślepo, wypa-

jako gdyrze stary Rozum, wepchnąwszy na nos okulary.    dają. Tward. WY. 20. Gdzie mię oczy poniosą, pójdę

Zab. 9, 304. Zabi On tylko gdyrze; pracę mą tłumaczy Za    w świat. Gemm. 87. Idzie,    a gdzie, sam    nie wie. Teat.

płochość, mówiąc, czyby nie mógł przecie Lepszej zabawki    6, 34. h) Pytając: dokąd?    ttiofitn? Sorab.    2. żoszi, żo-

znaleźć w mądrym świecie? Pulp. 14. Jakże na ciebie nie    gazem, żożo , żażo. Ale gdzież Wc Pan idziesz? Teat.

gdyrać, kiedy sama nie chcesz być szczęśliwa? Teat. 14,    25. c, 27. II. Gdzie, gdzieby, gdzież, gdzieżby, condit.t

26. Przyjmuje sługi, żeby miał na kogo gderać, ib. 24. c,    jeżeli, jeżeliby, nteittt, tuofent. Stygijskiój czarnemi obro-

22. GDYRANIE, ia, n., subst. verb. zrzędzenie, btt§ 0d)lltćń    ty Świadczę wody, gdzie mowy nie wysłuchasz nasze,

len. Gdyrania starego Bartłomieja.- Kras. List. 123.    Wszystkie piekła otworzę, czarnemi przestraszę Dzień' i

Wytrzymać nie mogę gdyrań tego babsztyla. Teat. 35.    niebo chmurami. Ustrz. Klaud. 13. Gdzieby żywotny

b, 4. Wasze gdyranie do rozpaczy nas przywodzi, ib. 54.    owoc swój widzieli, Ślubili go dać na posługi boże.

b,    79. GDYRACZ, a, m., Powiadają wszyscy, że idę    Groch. W. 247. III. Gdy, ba. Teraz wiele czasu na czy-

za największego w świecie gdyracza i marudę. Teat. 24.    taniu trawi, gdzie przedtym ani godzinki bez kart się

c,    68. zrzęda, niedogodnik, ein ©tturrer, ein Srummbctr.    nie obszedł. Teat. 48, 19. GDZIEKOLWIEK * byle gdzie,

GDYRLIWY, a, e, skłonny do gdyrania, gnurrtg. Prze-    Boh. kdekoli, kdekoliwêk; Slov. kdèkolwek ; Sorab. 1.

klęta to rzecz narowista szkapa, a gorszy jeszcze doktor    dżeżkuli, dżezlem, nech ie dżesch chze ; Sorab. 2. żo-

gdyrliwy. Teat. 24. c, 39. Powiadają, że ja gdyrliwa; a    zkuli, żożlem ; Bosn. ghdjegodi, ghdjetidrago ; Slav. gdi-

GZIES-GĘBA.

G Ę B Â.

35

mu w gębę dosyć głośno. Falib. Dis. J. 3. Ross. TperyÓHH rozciętej gęby, wargi. Nie bij mię w gębę; nie karmisz mi jej. Cn. Ad. 557. Jakby w gębę wziął, tak się zawstydał. Pot. Arg. 249. Jakby gębę dał, zawstydził się. Cn. Ad. 291. Bracie, tyś to podobno mię udarł w gębę? Boh. Kom. 5, 207. Dawszy dyabłu i rozkoszy po gębie, za cnotą się udał. Orzech. Tarn. 21. (porzuciwszy je, cf. dać kim o ziemię). Po gębie komu dać. Pot. Syl. 11. (zawstydzić, do milczenia zmusić). Gębę na co otworzyć, rozdziewić, z zarumienia, m SDîaul auffperren. (cf. gap'). Gębę otworzywszy, temu się widokowi przypatrował. Boh. Kom. 4,

god; Croat. gdègode, kamgod, kamgoder; Dal. kadigo-dar; Rag. ghdigodi, ghdimudrâgo, ghdigodjer; Carn. kjerbodi, danękam, danekod, merski; Eccl. asioam ame. a) in loco, Kędykolwiek, ido e3 immer fety, gletcfytńel mo. Gdziekolwiek będę, nie zapomnę ciebie.— b) ad locum, Dokądkolwiek, mol/in nur immer; gleicf) otel moldn. Gdziekolwiek idziesz, pójdę z tobą. GDZIEŚ, wyraża miejsce niepewne, niewiadome, bort mo, irgenb mo; So-rab. 1. tam nedże; Slav. igdi, (oppos. niegdzie); Find, na enem kraji, negdai, neikai, neizhei (nigdzie). Epikur gdzieś tam boga swego wrzucił, gdzie do niego modły człowiecze nie przychodzą. Gorn. Sen. 273. Uprzejma miłość, gdzieś tam tuła się za światem, Za szczęściem jak jaskółki biegamy za latem. Nar. Dz. 5, 127. GDZIEŻ ob. Gdzie.— §. Optativ. Bodaj, ©ott gäbe, wollte ©Ott. Gdzież mię to fortuna na one czasy zachowała ! Kchan. O gdzieżby mi to kto przyniósł. Cn. Th. O gdzież to kija! ib. O kiju święty! ib.

G Ę.

GĘBA, y, z., Boh. huba, hauba, tlama; Slov. huba os, gamba labium; Rag. gùbiza; Vind. gobiz, gobez, vuste ; (Croat. gubecz « ryj, rylec); Sorab. \. huba labium, rt, rot os; Sorab. 2. guba labium, mula os; Ross. ryóa warga; port, pia os, mepao, (cf. Hebr. saphah labium oris). Usta czyli gęba niekiedy znaczy tylko szparę w poprzek idącą między nosem i podbródkiem ; niekiedy owe jamę, która się przy wargach zaczyna, i aż do pacierzy szyi idzie. Krup. 2, 336. bttê SDîaul, ber SDîuub. Poprzeczny otwór między nosem i podbródkiem, nazywa się os , to jest gęba; a podniesienie nieco w górę, brzegi labia, to jest usta. Wej. Anat. 176. (cf. warga). Gęba u człowieka, pysk u innych zwierząt, jest ten otwór, którym najpierwéj pożywienie wchodzi, nim pójdzie do żołądka. Zool. Nar. 23. — W mnogich mówienia sposobach, słowa tego używamy, przez wzgląd na usta, abo jako na część twarzy, abo jako na narzędzie jedzenia, abo jako na narzędzie mowy. 3n ben 3iebeu3arteu Wtrb bïefeë Sffiort Dalb tu ber Sebeutmtg etneê St^etlS be$ ©eftdftś, Salb mit SRücfftcfyt auf ben SDîuub, als SSßerfjeug beś ©ffettś, Dalb mit £unftd;t auf tlm atë Sffierfjeug bcś ©pred)cu3 ge* braucht : a) Nie dam sobie na gębie grać. Cn. Ad. 566. (cf. po nosie ; « odgryzam się). Błaznowi na gębie grają. Pot. Syl. 430. A iż cię tak wszyscy znają, Więc ci też na gębie grają. Rej. Zw. 231 b. Wezyr kazał człowiekowi silnemu dać w gębę posłowi Francuzkiemu. Kiok. Turk. 110. Dał

203. — Wyższa gęba, niż nos. Cn. Ad. 1290. pyszny, floljtreit, bte SJÎafe ifod) tragen. Pyszny wyżej gębę, niżeli nos trzyma. Bies. A. 4. Bogaty wyżej nosa gębę nosi, A wszystkie inne oczyma przenosi. J. Kchan. Dz. 235. Inaczej teraz gębę nosi. Cn. Ad. 326. er trägt bie Sîîafe ntcfet metyr fo Ijod). (cf. spuścił z kwinty). — Gębę sznuruje * galant, poważny. Cn. Ad. 243. er mad)t ein 2lmt$gefid)t. Ross. neneHHTŁCH. Nie miał nic na gębie prawie, A już trzeci rok na rycerskiej sprawie. P. Kchan. Jer. 18. t.j. na brodzie, na podbródku ; gołowąsem jeszcze byl, er fyatte nod) feb nen S5art. b) Gęba, ze względem na jedzenie, ba$ SDîaul, tn $ittjtd)i be§ ©jfeitS. Nasi Polacy mówią: niech się gęba zgadza z mieszkiem; a Łacinnicy: parsimonia magnum vectigal. Budn. Apopht. 7. Niechaj gęba z mieszkiem nie wadzą się nigdy. Rej. Wiz. 18 b. .Nie trzeba gębie wierzyć, os est imposlor. Rys. Ad. 42. Nie twojej to gęby kąsek. Cn. Ad. 685 (dobra Matyasowi plotka, psu mucha). Swej i cudzej gębie chleba nie żałuje. Dwór. E. 3. Wiele mię gęba kosztuje. Cn. Ad. 557. (cf. stół). Iż rok zupełny ma gębę nie małą, Nie wy-dołam intratą tuteczną jej całą. Zimor. 136. Nie przyleci do gęby gołąb' upieczony. Kodak. Wiek. B. 4. (bez pracy niebędą kołacze). Czasem kąsek od gęby odpadnie. Pot. Arg. 395. Kęs i z gęby zginie, gdy nie obiecany. Morszt. 107. (cf. z gardła). Często od samej gęby łyżka odpadnie. Sim. Siei. 18. (cf. i łyżka czasem nie trafi w zęby). Daleko gęba od potrawy. Rys. Ad. 10. (nie mów hop, aż przeskoczysz). — Dałby, sobie od gęby odjąwszy. Cn. Ad. 140. Odbieram sobie od gęby żyć do ę

gardle,

mu w

a im daję. Teat. 7, 63. — Nie ma co wło-by. Teat. 43. b, 3. (do ust, niema co jeść). Daremnie siądę do stołu, bo nic nie będę mogła wziąć w gębę. ib. 24, 122. (jeść, kosztować; niemam apetytu).— Ma z gębę chleba. Cn. Ad. 479. Bals. Niedz. 2, 102. (ile trzeba, aby się najeść, er ftat feitt notyburfttgeâ SluSfontmen, »Ott ber §anb tnl SDîaul). Nie zajrzę ziemskim bożkom doczesnego nieba, Bylebym był spokojnym, i miał z gębę chleba. Nar. Dz. 5, 42.— W gębę wkładać Ital. imboccare; Bosn. zalagati, zalosgiti, datti zalogaj; Bosn. zalogaj bolus ; Bosn. zakusnuti se, cochleari inducere sibi cibum in os, zakusnuti koga, cochleari in os inducere cibum. — Gęba czego, kęs czego, tyle ile na raz w gębę włożyć można, Ross. rjiOTOKt. §. W gębie czyjej być w garści, w mocy, w ręku jego, jemanbed ©etualt auśh gefcjd fetytt. Polska zasiadła nieprzyjaciołom wszystkim w gębie, i przez nie droga do wszystkich innych chrze-ściańskich państw jest. Biel. Kr. 661.— Pod gębą , pod ręką, na dorędziu, na pogotowiu, bety ber $anb. Taki pod gębą nie może być zawsze rzemieślnik, coby każdą rzecz porządnie naprawił. Ilaur. Ek. — Meton. Gęba, człowiek, ile potrzebujący pokarmu, eilt SDîeitfc^, etn SDîaul. Wszystkich gąb, które Sułtański chlćb jedzą, w szaraju jest 13, 400. Star. Dw. 42. fo otel SDîâuler. c) Gęba, ze względem na mowę, bad SDîaul, ber SDîuitb, in ^tnftcljt beä ©predjeutk Ze złej gęby, nie dobra mowa. Fred. Ad. 22. Opatrz pilno rozumem, co z kim kiedy rzeczesz, Co z gęby wyszło, tego w gębę nie wewleczesz. Pot. Arg. 583

36

GĘBA.

L

GĘBAL-GĘBCZYSTY.

38, 54. Rolnik cala gębą żyjące w mieście wielbi mie-szczany. Zab. 8, 317. Teraz ma mieć cześć swoje Pallas, teraz ona Ma słusznie cala gębą od nas być chwalona. Otw. Wiry. 432. ß) Cala gębą * w ostatnim stopniu, tm fyöcfyften @rabe. Fortuna cala gębą pańska. Teat. 19. b, 19. Toć to już do prawdy cala gębą było skąpstwo. Ossol. Str. 4. (istotne). Całą gębą pan. Ossol. Wyr. Całą gębą szelma, ib. Oszukać ufającego sobie, jest to właśnie, co się może nazwać, całą gębą zdradzać. Lub. Roz. 306. Slicznaby to rzecz była, mię, cala gębą chłopa, widzieć w klatce, jeszcze tak, jak malują Kupidy-na. Rzewush. Mscr. §. Gęba, całus, pocałowanie, eut ÜvufO elit 2Muld)en. (ef. Boh. hubickowati, hubickowawam; Sorab. 1. pohubicżkuyu, pohubitżkwano, hubicżki, dahtżo, hubicżkwano » całować, całowanie, pocałowanie), n. p. Dajże mi gęby! (całują się). Teat. 30, 61. Daj mi gęby a nie gniewaj się na mnie. ib. 30. b, 81. —    §. 2)

Transi. Gęba rzeki, źrzódła * ujście, (cf. Ross. ry6a, 3a-jihbtj zatoka), bte SDtünbnng ente# gluffcê, eine# Quelle#. Ren nie jedną się gębą w Ocean leje. Wary. Cez. 78. Nil siedmią gąb wyrzyna się w morze. Chrośc. Ow. 196. Gęba abo miejsce, gdzie wpada rzeka. Boter. 136. Teraz skoczcie żołnierze, most zrzućcie co prędzej, A wy źrzódła powodzi z swych gąb jak najwięcej Przyspórzcie. .Bardz. Luk. 29. §. 3) Gęba naczynia jakiego » otwór, bte ÜÜÎnitbuitg, j. $. einer ^(titane; Ross. ®cp.io, 4y.io. Gęba u armaty, otwór, którego szerokość zowią kalibrą. Archel. 111. Lampa wywrócona wisiała gębą na ziemię, tyłem wzgórę. Birk. Dom. 88, Kwas z wina wychodzi, gdy gałązki winne świeże będą kładzione, często odmieniając na gębę fasy. Cresc. 360. Zatkaj wierzch albo gębę naczynia, a przewróć go gębą na dół. ib. 542. §. 4) Gęba, y, m., * GĘBAL, GĘBACZ, a, m., gęba, odmi-gęba, który wielkie wargi ma, labeo. Mącz. pucek, jako niektórzy mówią, chilo. ib. Vind. velikovustnik; Ross. ryóaiTB, r}r6air£, elit ©roßtttaul. Sorab. 1. hubatż. Gębal. Kpcz. Cr. 3, p. 139. wielkogęby, gębiasty.— §. Gęba go tylko, gębą wojuje. Gemm. 83. elit ©reßntanl, tëtfcitfrcffcr, èramarba#. Boh. huba?, tluehuba. Cymber był i wielki opój i zuchwały gebacz, pił i bluzgał. Pilch. Sen. list. 2, 561.— W rodź. ieńsk. Gebaczka Boh. hubarka; Ross. ryóaHfca ; (Boh. hubatka koryto). GĘBATY, GĘBIATY, GĘBIASTY, a, e, wielkiej gęby, grojktćutllg. Boh. hubaty, tlarnaty ; Sorab. 1. hubaty, hubatć; Vind. velikovusten , grosnovusten ; Ross. ryóacTbiti. — §. Głośny, chlubnogłośny, wrzaskliwy, lautfd)m)crifd), grojkcblte* rifd), großmänitg. Gębate wrony. Kmit. Spit.A. 4. Ty kiedy krzykniesz, słyszą trzy powiaty, Flisie gębaty. Klon. Fl. F. 2. Furman gębaty. Haur. Sk. 324. No ty gębata mądroszko z Warszawy! Teat. 45. c, 43. Wyb. Zaproszono na bankiet wszystkich panów posłów, abo wżdy co gębiatszych. Opal. Sat. 88. GĘBCZATOŚĆ, ści, i., gębkowatość, dziurko-watość, bte ©cßmammfgfctt. Vind. gobounost, gobna ran-lost, puhlost; Ross. H034peBaT0CTt. GĘBCZASTY, GĘB-

Grekowie pokój w gębie mają, a nie w sercu. Sk. Dz.

1496. Na papieża się wszeteczną gębą przed ludźmi miotał, ib. 1063. Gębą donosić. Gemm. 89. (uszczypać kogo). Gębą dorzuci każdemu * przymawia, nałajo. Cn. Ad.

141.

Wdowa zaraz kmoszek porządnych z gębami dostanie. Jeź. Ek. G. 1. (swatek wyszczekanych, wielomo-wnych). Gęba złośliwa, niewyparzona. Birk. Exorb. 8.

Gęba niewyparzona, przestworna. Rys. Ad. 48. Ossol.

Byar. 29. elit lofe#, jngcllofe# SOîaul. Mieć gębę przestroną.

Dwór. D. 1. (wielemowną, złośliwie świegotliwą). Nie ma gęba pana. Pot. Ary. 254. (niewstrzymana). Nie wołaj; wezniąć gębę na ratusz. Cn. Ad. 714. Stul gębę, nie praw więcej. Bardz. Tray. 198. Sorab. 1. stulei hubi !

Slovac. drż hubu! Sorab. 2. żarz gubu; Ger. l;alt# fOîaitl.

Gęby poskrom tak bezpiecznej, ib. 287. Filozofowie bezpiecznie gębę na chrześcian otwarli. Sk. Dz. 86. (powstali na nich). Otworzyć na się gęby ludzkie. Tr. (na języki przyjść). I jąknąć, gęby otworzyć nie śmieją, ne mutire quidem audent. Macz. Gęby otworzyć nie umie.

Cn. Ad. 493. Gdyby gęby, to żadna nie otworzyła. Teat.

8,b, 6. (ani pisnęła). Nie śmie puścić z gęby pary. Wad.

Dan. 79. (nie śmie wolno oddychać). Gębę sobie pomazał łaciną » trochę zkosztował. Cn. Ad. 243. (liznął). Zamilkł filozof, jakby nie miał gęby, Ale zła żona wyszczerzyła zęby. Jabł. Ez. 152. Milczy, jakby mu gębę zawiązał. Cn. Ad. 493. Baszowie, jakby im gębę zawiązał, nie wiedzieli, co na to odpowiedzieć. Kfok. Turk. 59. Ju-żeś i mnie gębę zamknął. Falib. Dis. R. 3. Nie doczekasz się, żebyś mi miał gębę zatkać. Teat. 8. c, 11.

(przegadać mię). Czyliż można ludziom złym gębę zamknąć, aby drugim sławy nie szarpali? ib. 15. c, 5. Zatknąć komu gębę pieniędzmi, przedarować go, astringere linguam mercede. Mącz. einem (mit ©elbc) ba# 9Jïaul ft0s pfeit. (cf. srebrogorz gardło mu zasiadł). Slovac. Zacpaf nekomu hubu, usta. Gębę mu zawarł, gębę mu zatkał; gębę mu zalano. Cn. Ad. 242. Gębę mu zawarł » sprawił, że musi milczeć. Gębę mu zalał» częstowaniem go sebie ujął, że będzie milczał, (cf. winogorz mu gardło zasiadł); o człowieku, który z urzędu mówić powinien za słusznością, a nie mówi, dlatego, że jest przekupiony albo upojony. Kopcz. Gr. 3, p. 91. Czegóż gęba zakupiona nie uczyni! Zygr. Ep. 71. Wybaw duszę moje od gąb niesprawiedliwych. W. Post. W. 3, 78. Wziąłeś mi z gęby; właśniem to chciał mówić. Cn. Ad. 1278. bit ßaft mir"bte SBorte an# bettt SDîmtbe genommen, Slovac. z ust mi wina!.— Skłamał w gebe swoje. W. Post. Mn. 311. Mu-siał odwołać, musiał w swą gębę wziąć, ad palinodiam redactus. Mącz. er mußte ttubemtfert, (cf. odszczekać). Co mi ztąd, że ja będę u stołu polował? zwierzyny nie ubiję, a gębą się psuje darmo. Mon. 71, 708. (szkoda słów).

Wiele bije gęba. Teat. 50, 40. Gęba go tylko, gębą wojuje. Gemm. 89. Jeżeli się o wojnie z nim mówiło kiedy, Wszystkie gębą Tatary, wszystkie pojadł Szwedy.    CZYSTY, a, e, gębce podobny. Dudz. 39. dziurkowaty,

Pot. Jow. 70. (junak). «) Całą gębą, na całą gębę » na    fcßmammarttg, poro#, lödfertg. (Boh. hubo waty; Slovac. huba-

cały głos, gardłem, au# »ollem £>fllfc. Tak Kokles całą    tÿ; Bosn. spengav, spugav, spuggavi; Vind. goben, pu-

gębą prawił, A Pyrrus jako niema ryba siedział. Zab.    hel, rahel kaker goba, gobast, goboun; Rag. spugast;

15, 264. Śmiały się między sobą na całą gębę. Teat.    Croat. spongiàszt, gubaszt, glivaszt; Hung. gombâs; Ross.

GĘBKA- GĘBOWAĆ.

GĘBUNIA-GĘDŹBA.

37

ryÓHCTHH, ryöqaTbiH (* 2 wargasty). Kość gębczasta niższa na dolnej bocznej części jamy nozdrzowćj, os spon-giosum, złożona z słabiuchnych gębczastych blaszeczek, a błoną smarczystą powleczona. Krup. 1, 63. Gębczastą kulę słońca zrobił twórca Pełną otworów, które ciecz świetlistą piją. Przyb. Mili. 223. Gębczysta materya ziela zapaliczki. Syr. 181.

CZKA demin. nom., gęba » 1. usteczka, eut flctiter üDîwtb;

Boh. hubicka ; Sorab. 1. hubicżka labellum; Sorab. 2. mul-ka, mulzizka; Eccl. ryóita labellum; Vind. hóbe; Ross. poTHKî. Ty zawsze z swą gąbką wyjeżdżasz. Teat. 31. c,

59. (z swym językiem). Judasz się już do Pana z swą gębeczką wiezie. Pot. Zac. 41. (z swoim pyskiem). Dobrze swą gębkę karmić, molliler curare cuticulam. Matcz. b) Całus, pocałunek, ein 9Mitld)ett, eilt $ü$d)en. Osobliwie zaś gąbki, byś nie dała, bronię. Hul. Ow. 5. 2. Bo-łan. Gąbka, należy do zoofitów, koloru pospolicie żółtawego, dziurek wszędzie pełna; rośnie osobliwie na skałach w morzu ; zażywa się do chędożenia. Kluk. Źiu. 4, 494.

Gębka. Zool. Nar. 88. (Boh. huba, hauba; Slovac. huba; wielkogąby.

Hung. gomba; (Slovac. gomba ; Hung. gomb * guz; Slavon. GEDKO, i, m., albo Gosław, imię męskie Gedeon. Jabi. Her. gubba ; Vind. góba, gobiza, gliviza, gliva ; Carn. goba; “GĘDŹBA, y, z., muzyka, Boh. hudba ; (Rag. prigudni-Sorab. 1 schwom, schwomcżk; Hag. spenga, spugga,    za » psałterz instrument; Ross. nory/uta rzępolenie);

spenxiza; Croat. spöngia, gliva, guba; Ross. rpemtaa    (cf. gajda). Dawidzie przyjdź z gędźbą organ i harfy twej,

ryóa, óa^ara, Ó04«ra); cf. noslrum hubka), ber 9Jîeer*    śpiewaj pieśni. Jer. Zbr. 178. Na wierzbach zawiesiliśmy

[d)tt>anim, ber 35abefd)roamm, ©djtnamm. Gąbki w łaźniach    gędźbę nasze, zawiesiliśmy skrzypice. Wróbl. 313. (orga-

do wycierania ciała używamy. Syr. Ziel. 1395. Gębka    na nostra). Osieł muzykę wszelką, gędźbe, w nienawiści

ocierać (Bosn. pospengati ; Rag. spengatti, ospengatti,    ma. Sienn. 272. ‘GĘDZIĆ, gądł," gędli, gędzie, cz. ndk.,

ospùgati) Gębkę barwierską ciepło przykładaj na piersi.    Gędać, ał, a, conlin , (Boh. hausti," hudl,"hudu grać na

Sienn. 522. Język jest część ciała rzadka, na kształt    instrumencie; Croat. guszlati, guditi citharizare ; Vind.

gębki. Sak Probl. 77. (ob. Gębczasty). Teraz gębka na-    goditi,-na strunach jigrati; Carn. gósti, godem, godl,

piła; którą kiedy ściśniesz Zostanieć tylko gębka, a wo-    sgodem * na skrzypcach grać, geigen; Rag. gûditi, gûsti,

da przez szpary Przepłynie. Opal. Sal. 25. Leje się z    ù gùsle fidibus cancre; Bosn. guditi bombilo,

obłoków, jak z gębki. Bardz. Luk. 55. (cf. jak z cebru).    guditi ù gusle sonar di lira; Slavon. liegedaty

§ Gębka jelenia, jelenia bedłka, jajka, Phallus impudi-    skrzypc. gr.; Eccl. rycejiLCTByio ; Ross. ry^Hib, ry4K),

eus Lian. jest to bedłka pełna wilgotności mlecznej; tak    ry*y, rzępolić, ry4iib brzęczeć, nory4HTŁ zagrać na

ze się trzęsie, jak galareta jaka. Syr. 911 et 1235. ber    instr.; Boh. hausle » skrzypce", cf. gęśle, cf. gusła; cf.

§trfct>fcf,nxnnm, £trfcf}Hng, ©rubltttg, bte £>trfdj£>rmtft. GĘB-    Germ, ©etge; Svec. giga; Angl. gig; hal. giga {Lat. med.

KAHZ, a, to., co gębki zbiera. Cn. Th.    ber SdjtMmmfudfjer,    giga * skrzypce)*    grać na    muzycznern    narzędziu, na    lu-

©dtroamnifammler. Eccl. ryóonpoĄaBeub    ‘gąbkoprzedawca.    tui, na kornecie. Cn. Th. nuf    einem    Snfłrmnente [pieleń.

GĘBKOWATOŚĆ, GĄBKO WATOŚĆ, ści, £., dziurkowa-    Słyszałem jakoby głos gędźców, gędących na cytarach

tość do gąbki podobna, gębezystość; Ross. H034peBaT0CTt;    swoich. Leop. Apoc. 14, 3. (cytrystów,"grających

bie ©djnmmmtgfett, fforofttdt. Drzewa im więcej mają    trach swoich. Bibl. Gd.). Która* czyta," śpiewa, gędzie,

rdzenności w okręgach swoich, tym mniej mają gąbko-    z tej rzadko cnotliwa będzie. Rys. Ad. 29. Apollo" gądł

watości. Juk. Art. 5, 133. GĘBKOWATY, a, e, na    na lutni, a boginie mu ‘przyśpiewywały. Biel. Hst. 23.

kształt gębki, fdjiMtltnutrttg. GĘBKOW\, a, e, od gęb-    Ku rozkoszy na lutni gedą, na tejże i smelnie niegdy

ki, ©djtnamm*. (Boh. hubnÿ; Croat. glivni, glivov). Gęb-    grają. Eraz. Jez. C. 5. Niech każdy skacze,"jak mu "lukowy kamień, spongites. Cn. Th.    ber ©djtMtnmfiein.    tnia moja gędzie. Stryjk.    Tur.    B. *2.    Na Orfeusza    ge-

Boh. hubowaty kamen. GĘBNY, a, e,    od gęby, ustny,    dzienie ‘karnienie    skakało.    Biel.    Św. 10. Nic tu nie    bę-

fDhtttb*, SJhtttD. Ross. ryótibiH (wargowy), poTOBHH. Po-    dzie, Choć Orland gędzie, I Balcerek nuci. Kochow. 17*2.

karm niebieski nie jest gębny, brzuchowy, ale umysłowy.    [Balcerek, sławmy dyszkancista w Wiedniu, ob. Barącz. Pa-

Zrn. Post. 3, 83 b. Bóg nie patrzy na    ustną, a gębną    miejn. str.    32. 2]. Strojne    nam skrzypce    nie gedza, Któ-

wiarę. ib. 3, 115. GĘBOLOTNY, a, e,    płochy, fafelnb.    re ludzie w taniec pędzą.    Pot. Arg. 766.    Pot,    Pocz. 400.

Nie wierzmy gębolotnćj Hanuli wierze.    Zab. 15, 332.    Sam sobie    gędę, sam wesół będę. Rys.    Ad.    64. Twórz.

GĘBOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok.,    (Boh. hubowati),    Wie. 80.    Niech Świnia,    gdy nie" umie,    na    dudach nie

szkalować, ettt loofeś SOîaul Ijakn, fdjtmpfen, Idftern. Wy-    gędzie. Papr. Przyk. C. 4. Gdy gądł gedziec, tedy była

mówcy, którzy umieją gębować na ludzie zacne i majętne.    na nim ręka Jehowy. Budn. 2 RegL. 3,15. (gdy on gracz

GĘBKA, GABKA, i, z., GĘBE-

bardzo się podobają pospólstwu. Petr. Pol. 2, 57. ; (cf. wymyślić). Zwyciężone jeszcze bardziej gębowały. Zebr. Ow. 126. ib. 308. (conmcia jacere). —    §. U flisów gę

bować, zagębować n. p. Nietylko niepohamowaną gębą llisi gębują, ale też gdy na cyplu zbyt bystra woda, to dla warunku statku u sztaby zagębują. Haur. Ek. 174. (statek na gębę uchwycić, zawiązać, przymocować). GĘ-BUNIA, GĘBUSIA, i, z., demin. nom. gębeczką, gębka, gęba; pieszczenie usteczka, ettt fetlter lttebîicf)er SDîltttb, ettt üMltlcfyett. Wolę ja kochane dusie, niż kobiet gładkie gębusie. Teat. 55. c, 8. Popsuła się gębunia na sejmikowym Węgrzynie. Ossol. Str. 8. Naucz się przeto, że pięknej gębusi I płoche słowo za mądre ujść musi. Zab. 10, 402. Zabi Która gębusię sznuruje, niech płaci po dwanaście groszy. Lekarst. D. Sznurowanie gębusi. Mon. 70, 159. GĘBUŚ, ia, GĘBUSIEK, śka, m., małuś, ezłe-czek kochany, eilt Mec* fletneS 3>iutgćl)en. Witajże nasz gębuśku, robaczku malusieńki. Pieśń. Kat. 43.

Pochodź, gubka, hubka ; nagebek, pogebek, krzywogeby,

murmuro, * na

na

cy-

38

GĘDZIEBNY - GĘGA.

GĘGANIE - GENERAŁ.

gijał. Bibl. Gd.).— §. Fig. transi. Niech każdy pląsze, gdy    Eccl. ryci. rorouert. Bąk beczy, wodna kaczka kwaka,

fortuna gędzie. Jag. Wyb. E. (gdy mu sprzyja). A długoż    gęś gęga, łabędź skrzeczę. Toi Saut. 89.    §. Gęgnąć w

téj sławy będzie? Póki dzwonik we dzwon gędzie. Rej.    mowie * przez nos mówić. Cn. Th, burd; bte 3?flfc reben,

Zw. 234. (póki w dzwony bije, dzwoni). Chłop też ła-    tttefeln. (Vind. huhnjati, skuf nufs govoriti). Z dworskiój

jąc za piecem czerwoną maść pije, Bo mu gędli z wie-    choroby przez nos *gęgli. Comp. Med. 400. (Ross. ry-

czora na trzy glosy    w kije. Rej. Wiz. 75,    b. (skórę mu    rmurfeTb jąkać się;    ryrHHBMÖ    jąkliwy).— Zartobl. Sko-

wyłupili). Ano mu    ręce gędą, zapłynęły    oczy, Nogi się    sztować, fuftett. Bez mody szalonej, u mnie Każdy ile

zataczają, nie daleko skoczy, ib. 93. (drżą, drygotają).    chce z kufla pociągnie, Jeden już podochocił, choć nie

GĘDZIEBNY, GĘDCOWY, a, e, GĘDZIECKI, a, ie, od    wiele gągnie.    Zab. 9, 323. Eccl. ryriniBCTßyio tarde lo-

gedzienia, od gędźca, Rok. hudebny; Rag. guslarski ly-    guor. GĘGANIE, ia, w., subst. verb., 1) kreranie gęsie,

ricus, (cf. gusła); Ross. nory4omnbiii skrzypcowy, ryso-    baê ©adern, ©djnatteru ber ©duje. (Hang. gagogas). Gęś

iuhuh; Eccl. r&CAMii, nperyTunmecKiii, MycHKificKin, op-    wrzaskliwym mię budzi gęganiem. Zab. 3, 317. 2) Mó-

rainiMti ; muzyczny,    tnufifaltfd), jur ü)înftf gehörig. Psalte-    wienie przez nos,    bad riefeln.    (Eccl. et Ross. r^rNiiuocih

rium, czworograne    gędziebne naczynie o    dziesięci stro-    tarditas loquendi).    GĘGLIWY,    a, e, przez nos mówiący

nach. Mącz. Poczynił Salomon gęśle gędcowe. Budn.    abo mówiony,    burd; bte 9?afe rcbettb, Utefelltb. Tr. Ross. et

1 Reg. 10, 12. (harfy i lutnie śpiewaków. Bibl. Gd.). Z    Eccl. iWYrinncŁ    jąkliwy. GĘGNOGŁOSY, GĘGOGŁOSY, a,

cyprysu bywają deski, z których czynią naczynia gędzie-    e, gęgający głos wydający, laut fdjttattcwb. Ptaki gęgo-

ckie. Cresc. 269. GĘDZIEC, G. gędźca, m. 'GADEK, dka,    głose. Klon. Wor. 35. (gęsie). Ja na moim gegnogło-

w., zdrobn., Boh. hudec, hudbar, hudebnjk; Slovac. hudec;    sym flecie, Pójdę ogłaszać oczy pieszczone po świecie.

Vind. godez, violinar « skrzypek ; Garn. gôdz ; Rag. gudaz so-    Zmor. 312.    Nie słychać u nich pieśni pokojowych, Ni

nator di viola, guslâr sonator del monocordo; Dal. gudacz    gęgnogłosych    wykwintów domowych ; Oprócz ciężkiego

bardzo narzekania, Oprócz z głębokich wnętrzności wzdychania Zimor. 194. GĘG0Ś,ia,m., GĘGOT, a, m., przez nos mówiący, elttSîtebler, ber burd) bte 3łafe rebet. Tr. Ross. rororyHTi gęś gęgająca ; w rodź. ieńsk. roroTyHbH. — §. Gęgot, gęgotanie, gęgnienie ob. Gęg. GĘGOTAC, ał, gę-goce, intrans. niedok., Ross. roroTaTb, rorouy, gęgać, fd;nattcrn tote bte ©aufe. §. Glegotać jak bocian, flappent,

citharoedus; Sorab. 1. hudżewz skrzypek, huszlar muzyk, hudak guslarz; Croat, gudecz fidicen-, Bosn. guślór; Slavon. hegedüsh , Hung. hegedüs ; (Slavon. hegedàr » co skrzypce robi); Ross. ry40iHHHKi muzyk, ry4em>, ap^Hcrb harfi-sta, ry^ejibmHKii, ry4Mo * rzępolą, ryceabiimcB, który harfy robi, vulg. nory4a40 skrzypek, rzępolą; Eccl. r&-caiiiiuicb, KOTopuH Ha ryaiaxt nrpaerb, ryceabHHKi, ry-C4enrpaTe4b * muzyk, gracz muzyczny, lutnista, harfista, nue etn ©tord) mit betu ©d)lta&el. Tr. cytrzysta etc. ber SDlufilud, ber ©ptelntautt. Do zwierzyńca GEMEJN ob. Giemejn.

©efii;lefl;tdregt[tcr. Ród, rodzaj, rozrodzenie, Croat. rodo-red; Ross. po40C40Bie, p040C40BiiaH. Arabowie, niedbali o się, z wielką pilnością genealogią koni swoich zachowują. Zab. 5, 584. GENEALOGICZNY, a, e, — ie adv., rodowy, rodosłowny, geitealogtfd;. Ross. p040Ci0BiiUH. Mtkreliusz wszystkich królików Pomorskich w jedno drzewo genealo-

był wezwań jeden gędziec ; który, gdy począł trąbić, ze- GENEALOGIA, ii, z., słowo greckie, oznacza następowanie szło się około niego mnóstwo zwierząt. Cresc. 572i Or- przodków familii. Kras. Zb. 1, 312. bte ©enealogte, baê feusz był muzyk albo gędziec znamienity. Biel. Ust. 26.

Biel. Św. 10. Gędziec znamienity Aryon. Ezop. 50. Dom jednego gędźca. ib. 54. Głos gędźców, gędących na cy-tarach swoich. 3 Leop. Apoc. 14; 2. (lutnistów, którzy na lutniach swych grają. 1 Leop.). Przywabcie mi gędźca,

— a gdy gądł gędziec, tedy była.... Budn. 2 Reg. 3,

15. (na harfie grającego. Bibl. Gd). Gadki i piszczki, któ- giozne złączył. Nar. TIst. 2, 243. (cf. Ross. CTeneimaa Kimra rzy się nie    zabawiają uczciwą muzyką,    ale od karczmy    genealogiczne księgi Xiążąt Ruskich    od ś. Olgi do Jana Wado karczmy    się tułają, albo z pieskami    tańcują. Szczerb.    silewicza). GENEALOG1STA, y, m.,    rodopis, eilt ©euealoge.

Sax. 16. ib. 15. Vind. godzi, musikazhi, ob. Kapela. §.    Ross. p040C40B'B. Genealogistowie o nim nic nie piszą. Nies,

fig. Poeta, śpiewak, ber 2)tdjter, ber ©ćtitger. Ukazują mię,    1. GENEALOGIZOWAć cz. niedok., trudnić się dochodze-

gdy mijam, palcami, Ot gędziec sławny Polskiemi ryma-    niein genealogii, gettcalogtjtren. Eccl. po40cjiOB.no.

mi. Petr. Hor. 2, k. 2.— §. W rodź. ieńsk. Boh. bud- GENERAŁ, a, m., (Kpcz. Gr. 1, p. 57. woli pisać: Jene-kyne; Bosn.    guslarięa ; Rag. gudacizza;    Eccl. ryceżiHHua.    rał). (Slavon, general, genaral; Vind. general, vishnik;

*GĘGA, i, z.,    gęś, bte (©djnatter) ©dn$.    Gdy kmiotkowie    R ig. parvovlastnik, parvovladalaz,    glavoredovnîk; Croat.

znajdą swoje gęgi (ukradzione gąski). Dadzą flisowi nie-    parvovladalacz; Dal. glavorednik). I. Pierwiastkowo ozna-

pobożne cięgi. Klon. Fl. E. 4.— g. GĘG, u, m., bad ©cfdptab    cza mającego najwyższe przełożeństwo, ber ©Citerai, ber

tere, ba8 ©ctynattern. Maniiusz przez gesie obudzony gęgi}    bte f/ödflte ÎSürbe unter mehreren t^rer 3lrt^at. 1). W niektórych

zakonach głowę pierwszą całego zakonu zowią generałem . różniąc go od prowdncyałów, n. p. Ojciec generał zakonu Jezuickiego. Buk. Sk. E. ber ©encrai etncê Orbettë. 2). Urząd znamienity w wojskowym trybie wódz. Kras. Zb. 1, 313 ber ©euer«!, ein oorne(mter ^rtcgêbefcp^alter. Ross. noji-l(0B04en,b, thchuckoS, CTpaTHjaTt. Generał, komendant główny czyli szef. Generał Leutenant ma komendą na miejscu

Rzym zachował. Zab. 15, 235, GĘGNAĆ, GĄGNAĆ, ął, gęgnie czyn. jednotl., Gęgać, Gągać, ał, a, contm., Boh, gagati ; Slovac. gagâm; Hung. gśgakod, gagogok; Croat. gagati, gagam; Gam. hrigrâm, hrigrétâm; Vind. gagati;

Rag. klozzati ; Ross. roroTaTb; gatfern ober fc^nattern toie bte ©anfe. Gęsi gągają. Kochow 202. Gęś gęga, krera.

Dudz. 20. Którą gęś uderzą, ta gęgnie. Rys. Ad. 29,

neralnost). Generalność konfederacyi Targowickićj. Ust. Konst. 2. GENERAŁOWA, y, £., żona generała, be3 ©e* tteralê ©emaflhtn, bte ©eneralinn. GENERAŁKA, i, £., władzę generalską mająca, bte ©eneralinn, bte bie ©ene* ralêmttrbe felbft befletbet. Slavon. generalica. GENERAŁO-WY, a, e, do generała należący, bem ©eneral gefërtg, be$ ©eneral^. Ross. noaKOBO^ueirB. GENERALSKI, a, ie, od generalstw^a, ©eneralö*. Generalską powinnością jest utrzymywać dobrą w wojsku karność. Vind. generalski. GENE-RALSTWO, a, «., władza generalska, bte ©eneralêmitrbe. Vind. generalstvu; Dul. parvovlasztvo, parvavlaszt; Rag. parvovlastvo; Ross. nojKOBO^CTBO, TMcauKOe.— §. Coli. Generałowie, bte ©enerftle, bte ©eneralitdt.— §. Generał z żoną, ber ©eneral nebft ©emaflhtit.

39

GENERAŁ - GENERALNOŚ C.

GENERAŁOWA - GERMAN.

Generała szefa. General Major ma komendę nad półkowni-kami, a sam jest pod komendą Generała Leutnanta. Papr.

W. 4, 472. Każda brygada ma swego generał majora i bry-gadyera. Jak. Art. 2, 467. Do generałów artyleryi należy, naznaczone dochody na artyleryą szafować, arsenały utrzymywać, rejestra wszystkiego spisywać, ib. 2, 253. 3). Wojewodowie niektórzy, jako to Kijowski, Ruski, Mazowiecki, Rawski, Czerniechowski, nazywają się generałami, z tej podobno przyczyny, że wszystkie ziemie ich prowin-cyi do nich należą. Skrzet. Pr. Pol. 4, 462. btc SBotmo* ben oon Sijoro, fïîeufen, üDîafnrett, fratra, tfdjernteeforo fei* fen ©enerale. Chwalebne prace Xcia Adama Czartoryskiego, Generała ziem Podolskich. Vol. Leg. 7, 4 05. Starosta Kamieniecki i Latyczewski ma tytuł Generała Podolskiego. Kras. Zb. 4, 343. Starostę Wielkopolskiego na- GENUA, uy, z., miasto i państwo w Włoszech. Dykc. Geogr. zywano, od obszerniejszej nad innych starostów juryz-    4, 233. ©eitua. Boh. Janów; Slavon. Genua. GENUEŃ-

dykcyi, generałem Wielkopolskim. Skrzet. Pr. Pol. 4,24 7.    SKł, a, ie, od Genui, ©cmteftfcf. Genueńska Rzplta.

Generał Małopolski, wprzód starostą Krakowskim nazy-    Dykc. Geogr. 4, 233. GENUEŃCZYK, a, m., rodowity z

wał się. ib. ber ©taroft non Słamttitej fat ben ütitel: ©cite*    Genuy, ein ©ennefer; (Slavon. Genuinac). Co Genueńczy-

ral non ^obolten, ber ©taroft non ©rof*^o!en: ©encrai non    kowie winni familii Doryów. Dykc. Geogr. 4, 234.

©r. ber ©taroft non Ä'rafan: ©encrai oon Stleht * ^olen. GEOGRAF, a, m., ziemiopis. Klecz. Zd. 74. ber ©rbbefefrei* Starosta Zmudzki ma tytuł generała. Skrzet. Pr. Pul. 4, 462.    ber, ©eograpf, Rag. kopnorazpisalaz. GEOGRAFIA, JEO-

Slucf ber ©taroft non ©amogitten fetft ©etteral. — 4). W Li-    GRAFIA, ii, z., krajopisarstwo. Wyrw. Geogr. 4. bte ©eogra*

iwie w każdym województwie i powiecie nad insze jeden    pfte, bte ©rbbefcfretbnng. (Rag. kopnopisje). Jeografią poli—

woźny ustawiony jest, którego zowią generałem. Siat. Lit. tyczną uważam, jako zbiór opisów na własność i osadę, 222. ht Stttf, fetft ber Obergericftêfrofm, in einer SBohńobfdmft    przechodzącą z rąk do rąk. Śniad. Jeogr. pr. GEOGRA-

ober in einem Streife, ©eneral. Czćm się różni woźny po-    FICZNY, a, e, krajopisarski. Wyrw. Geogr. 4. geograpftfcf.

wiatowy od woźnego generała. Czach. Pr. 2 , 4 4 4. Ko-    Szerokość geograficzna. Lejk. 2, 488. GEOMETRA, y,

muż tajna jest praktykowana zwoźnemi, czyli jak nazy-    w., mierniczy gruntów. Solsk. Geom. 3. ziemiomiar. Klecz.

wamy, z generałami, łatwość skierowania ich do pienia-    Zd. 74. ber ©eometer, ber gelbnteffer. Ziemiomierca. Gaz.

cza potrzeby? Dyar. Gr. 366.— II. ‘GENERAŁ, u,    Na>. 4. 376. Ziemiomiernik. Petr. Pol. 234. Boh. zerw., zjazd powszechny prowincyi. Kra«. Zb. 1, 34 5. ber    memerić; Croat. zemlyomernik, zemlyomerecz, polyome-

©enerallanbtag, J. 54. ber ^reuftfcfen ©tćiltbe. Lubo każde    ręcz; Carn. pojlamirz; Rag. kopnemjeraz, zemgljomjeraz;

województwo Pruskie swoje partykularne sejmiki odpra-    Ross. aeiwjieMrfeps. GEOMETRYA, yi, z., nauka o rozmarzaniu

wuje; przecież jednak wszystkie się potym dla wspólnej    ziemi i wszelkiej inszej wielkości. Solsk. Geom. 3. Lesk. 4.

rady na generał Pruski łączyć z sobą powinny; który raz    bie ©eontetrie, bte Sîîeffnnft; ziemiomiernictwo, Ross.' reo-

w Grudziądzu, drugi raz w Malborku składają; tak iż je-    Meipia, BesuteMbpie ; Rag. zemgljomirje, kopnomirje; Croat.

żęliby któregokolwiek województwa sejmik nie doszedł, już    zemlyomerenye. GEOMETRYCKI, a, ie, GEOMETRY-

generału być nie może. Nies, 4, 4 85. Sejmiki ge.nerału    CZNY, a, e, ziemiomierniczy, geotttetttfcf. (Croat. zemlyo-

Ruskiego. Vol. Leg. 7, 70. — III. GENERAŁ, u,ge-    merni; Rag. kopnomierni). Proporcya geomętrycka. Petr.

neralna reguła lub maksyma, eine ©eneralregcl, allgemeine 3îe*    Et. 445. Postęp geometryczny progressas. Śniad. Alg. 4,

gel. Pamiętajmy ten generał, że cożkolwiek postanowiono    466., Progressya geometryczna jest ciągły rząd wyrazów,

w kościele bożym , nietylko nie ma się przeeiwić słowu    z których każdy zawiera w sobie poprzedzający, albo w nim

bożemu, ale tez właśnie musi być z nauki Pańskiej wzię-    jest zawarty. Jak. Mat. 4, 4 70. Jeżeli w przystosowaniu

to. Sekluc. N T. 75 b. Przykład ten słu-y generałem    dwóch ilości, uważamy, wiele razy jedna drugą w sobie

wszystkim małżonkom ffanr. Sk. 524.— $. Generał, głó-    mieści, albo w niej jest umieszczona, wypadek z tako-

wny klucz, ber §)aitptfcflüffet. Wolsk. GENERALIK, a,    wego przystosowania nazywa się stosunek geometryczny.

m. demin.y 2) Generalik województwa Pomorskiego po-    Jak. Mat. 4, 436. Stosunek geometryczny. Lesk. 2, 69.

przędza generalny stanów ziem Pruskich kongres. Vol. GEREJ, [HEROJ, a, m., bohatyr. 4] n. p. Lecz nie *gerej Leg. i, 626 ber ^rotnnjiadanbtag »on gomment gebt betit ^H*cu* gdy chodzi herbowy o kiju. Pot. Pocz. 65. fifcfen ©eneraEanbtage t)or. GENERALNY, a, e, GENE- GERMAN, a, m., imię świętego, patrona tonących, ber RALNTE adv., powszechny, allgemein,    ©eneral*.    Generalny    ©ermann, $errmann. S. Germanus niemal już    tonącym sie

kongres stanów Pruskich. Vol. Leg.    7, 626.    Generalny    ukazuje, jako ich wiele wierzy; bądź też to    światło z ja-

sztab ber ©eneralftab. Kiedy dobosi    pierwszy    raz uderzą    kićj przyczyny przyrodzonej idzie. To tylko    twierdzę, że

w bębny do pochodu, to się nazywa    generał    marsz. Juk.    na morzu żeglującym ukazuje się, jako jasna    gwiazda albo

"t/;    . (generalny marsz). GENERALNOŚG ści, i., lana świeca zapalona; usiądą często w półmasztu, i trwa

zbiór pierwszych przełożonych, bte ©eneralitat. (\ nd. ge- tam przez pacierz. Warg. Radź. 289 et 283,

40

GERTRUDA- GĘSI.

GĘSICA-GĘŚL.

GERTRUDA, y, z., imię białogłowskie, ©ertritb; Vind. Jedert, Jedruta, Jedrutka.

GĘŚ, i, z., bte ©mtê ; gąsię , gąska, gąsiątko, gąsiąteczko dernin., (Boh. hus, husa; Slovac. hus ; Carn. gôs; Vind. gofs, gufs; Sorab.%. gusz ; Sorab. 1. husz, huszo, hu-szecźa, huszyza; (Bosn. hûs * gąsienica, cf. Bosn. husnuti s kąsać) ; Bosn. guska; Slavon. guska; Croat. guzka, gu-szka ; Dal. guzka ; Ross. rycb ; (Eccl. ryctiHa kaczka) ; Angl. goose; Dan. gaas; Svec. gas ; Island, gas; 9îtebeïf.

Ital. ganza; Hisp. ganze; Graec. '/_ńv, %yv; Lat. anser; Arb. Chald. Tlmd. ptt). Gęś, ptak mniejszy od łabędzia, większy od kaczki. Kluk. Zw. 2, 147. Gęś dzika, Ross. rycb ryMemiHKi, gnieździ się w sitowiach i na kępkach, na zimę odlatuje. Gęś domowa pochodzi od dzikiej. Są i inne gatunki n. p. Moskiewska, gęś przylądku dobrej nadziei. Zool. Nar. 255. (Ross. rarna, raßi<a anas mollis-sima gęś puchowa; cyxoHOCb, rycb KiiTaMCKifi gęś Chińska , łabedziogęś). Gąsior samiec, gęś samica, gąsięta młode. Kluk. Zw. 2, 147. ©aufertd), (§fltt8, (Mitten. Gęś gęga, krera. Dudz. 20. (Boss. riira słowo, którem gęsi zwoływają się). Syczy, jak gęś. Comp. 409. Płókają się gęsi. Bald. Sen. 29. «Łopatonogie ptaki. Klon. Wor. 35. Nie wnet jeść, kiedy rzeką gęś. Rys. Ad. 47. (daleko ztąd do owad; jeszcze kot na ognisku). Zaź takich nie widamy, co się ożeniają, Jako gęsi na wiosnę tak się odmieniają. Rej. Wiz. 56. (odmłodniają). Tak się rządzi, jak szara gęś po niebie. Mon. 71, 712. (dzika gęś lata, gdzie jej się podoba; dziwak, zrzęda). Baba groźna rządzi się w domu, jak szara gęś po niebie i męża za nos wodzi. Teat. 35, 8. (absolutnie a głupie). — Prov. Vind. Piave gol'i, selen pefs, kaker pet krau sa en grosh (płowe, niebieskie gęsi, zielony pies * niepodobne rzeczy). Rrov. Slov. Bodag ta hus kopia zadnu noliu imprecatio nugatoria. Usilug sa hus dostat, dokud’ wrabca strowiś. Ked ćlowek medzi husi kamen hodi, ta krići, ktera ćiti; anser tactus clamat. — §. Technol. Sztuka żelazna z pieca w kopycie odlana, trójgraniasta, ostro na końcach kończąca się, zowie się w hutach gęś. Bywa długa na 12 abo 15 stop. Os. Rud. 106. bte fêifeitgoitô, bte ©anS au$ bent l)ol;eit £)fett. (cf. gąska).

GĘŚGIĆ cz. niedok., zgęścić, zagęścić dok., gęstym czynić ; btef ntßdjeit, »erbiefen; Boh. hustiti, hustjm, zhustiti; Slovac. hu-stiti; Croat. guztiti; Sorab. 2. guscżisch; Carn. gostim, sgostim; Vind. sgostiti, sgoshiati; Bosn. gustiti, zgustiti; uzgustiti, zgusnuti; Ross. rycTHTŁ, cryciHTt, erymarb; Eccl. CŁraiCTiiTH, HacbipiiTH, rycTK), (cf. gęstnąć, gęścieć). Gęszczenie włosów jak ma być sprawione. Sienn. 496. (cf. gęstwie). Fig. Na cię wszystko szczęście wyleje i nad podziw zgęści. Zab. 9, 5. GĘŚC1UCHNY, a, e, intens. adj. gęsty, gmtj btef, redjt btef. Włoska wierzba kwiatki ma modre gęściuchne, jakby wieńcem obwił. Urzęd. 321.

GĘSI, ia, ie, od gęsi, do gęsi, ©dttfc =. Boh. husÿ; Slovac. husi; Slavon. gushesij ; Carn. gosje, gosin; Croat. gusz-kin; Bosn. gusccino; Rag. guskin, gusccj ; Ro.ss. rycii-HŁl8. Czwarty rzęd ptaków gęsi. Zool. Nar. 217. Gęsi

pastuch, ‘gęsiarz; Boh. husaf; Carn. gosâr; Rag. guskâr; Croat. guszar; (Dal. guszar * rozbójnik, cf. huzar); Ross. rycapb. W rodź. zeńsk. gęsia pastuszka, ‘gęsiarka; Boh. husarka, husna, husacka; Croat. guszaricza; (Ross. ryca-TiiHK-b lubiący gęsi).— Gęsi chlew. Kluk. Źw. 2, 151. karmik gęsi, sadź, *gęsiarnia; Boh. busynec; Vind. go-fyek, golinjak, gofinji hlieu; Croat. guszinyak, guszar-nicza; Ross. rycapHfl, rycaraa. Gęsi szmalec. Ład. Hst. N. 39. Gęsi trunek * woda, ©ćmfenmn, SBaffer. Ja nie pijam gęsiego trunku. Teat. 26. b, 69. Gęsia szyja. Hipp. 60. Gęsie mięso Ross. rycamaa (‘gęsięcina). Gęsia wojna , gęsia utarczka ob. kokoszą wojna. Tr. Nie tak jak ktoś pisał gęsie boje; jasno rzecz głoszę. Paszk. Chor. Ab. Chód gęsi « taczanie się pijanego, brt3 2Bat= fdjcllt, Taittttdlt. Chodu gęsiego zakrawa. Tr. (podpity; trzyma się płotu). Ross. rycesrb jeden na drugim jak gęsi, (ob. Ławą). — §. Botan. Gęsi groch, wilczy groch, gęsia wyka, Ervum, rodzaj roślinny, do niego należy soczewica. Kluk. Dyke. 1, 206., Croat. kihra szochivo; Ross. Kpyimas ’ieqeBHija, bte ©n>C. Gęsie ziele, Potcntilla, Argentina, inaczej srebrnik; gęsi bardzo rade to ziele jedzą, i w nim się kochają. Urzęd. 253. Ross. cpeópeHHmcL, rycmmafi •tamta, ber ©dttfcriefy. Gęsia stopa, gęsia noga, ma list podobny gęsiej nodze. Urzęd. 244., Ross. Mapi> Tptiyrojb-Haa. . Choenopodium, rodzaju tego gatunki po większej części zażywać się mogą jak szparagi, albo na zieleninę. Kluk. Dyke. 1, 120. ber ©flltfefltfl ob. Serdecznik. Gęsi polej ob. Pieniężnik.— Gęsi bój, ziele ob. Świetliczka. Gęsie łapki, w niektórych powiatach zowią ziele przywro-tnik pospolity, alchemilla vulgaris. Jundz. 140. Boss. .tbBOBa .tana, poemma. GĘSICA, y, i., abo Warzęcha, Platalea eochlearia, bte 8öffeI(JCttt3, jedni zowią ją czaplą, drudzy bąkiem, babą, lubo to wszystko inne ptaki są. Gę-sica trochę mniejsza od gęsi, nogi ma wysokie jak czapla, kolor biały. Dziób na końcu ma podobieństwo łyżki lub warzęchy. Klak. Ziv. 2, 317. GĘSIONOGI, a, ie, gättfefüjütg. Magnus gęsionogi. Groch. VU. 512. GĘSIOR ob. Gąsior.— GĘŚL, i, i., GĘŚLE liczb, mn,, GASLE-CZKl dernin,, (Boh, hausle, hauslićky; Slovac, husle, hu-slićky; Hung. hegedii, hegediitskc; Sorab. 1. huszle; Vind. gofli, fiolin, gofle, gofla; Carn gosle (a gos (gęś) ob longitudinem colli anserim) > skrzypce; Dal. gussle * cytra ; Bosn. guslięa, eghedde pandura, gusli (ides, lyra, cytha-ra; Rag. gùsle lira, guslize fidicula, diminutivo del monocorde rustico ; Croat. guszle, guszli s skrzypce ; Slavon, eggede, hegede ßdes; Ross. rycjm harfa leżąca, ry/toiCB dawny muzyczny instrument o trzech strunach; Eccl. rftch.tii cytra); gatunek cytry, eine 3Irt i>on ©itl)cr. Picia, jedzenia wielki dostatek dawano, W muzyki rozmaite na przemianę grano, To w fletnie , to w piszczałki, to w gęśle Podgórskie. Simon. Siei. 20. Gęśli moja ! jakiemi nucić będę tony, Jeszczem nie brząknął; twoje zadrżały już strony. Zab. 5, 343. Koss. Poczynił Salomon harfy i 'gęśle muzykom. 1 Leop. 3 Reg. 10, 12. Na cytrze Panu grajcie złoconej, Grajcie na gęśli dziesięciostronnćj. Karp. 5, 83. — §. Wiersz krótszy, tudzież wiersz gatunku złożonego zowie się pieśnią od śpiewania, albo gęślą od

roz-

na-

m., ma~

41

GĘŚLOWY - GĘSTOMIERZ.

GĘSTOOKI- GĘSTWINA.

instrumentu, na którym przy śpiewaniu wierszów przygrywają. Kpcz. Gr. 3, 91. etn fyrtfcfyeê ©ebtd)t, ein Sieb. Rybińskiego gęśle różnoryme. GĘŚLOWY, a, e, od gęśli, ßdtßcr*. (Ross. ryce^bHbiii harfowy).

GĘSTNĄC, GĘSNAĆ, ął, ęli, nijak.jednotl., GĘSTNIEĆ, GĘŚCIEĆ, iał, ieli, nijak, niedok., zgęścieć, zgęstnąć, zgęsnąć, zgęstnieć dok., Boh. hustnauti, hustl, hustnu, shustnauti; Sorab. 1. hustnu; Carn. gostitisê, gosty; Rag. zgusnuti-se ; Ross. ryciim, uacrfeTb; Ecd. onfiCTUTH, orycTliBaio, orycitBaTb, crycrfeBarocH, orycrkBaioca. §. Gęstym się stawać, btcf werben, btd)t werben. Mokre rzeczy gęstną. Cn. Th. zsiadają się, pfftge Körper werben btcf, gerinnen, fej$en ftcf). Trzeba, aby dobrze wrzało, póki nie zgęśnieje, poty m odstawić dla zgęśnienia lepszego. Haur. Sk. 360. Smażyła to w panwi, ażeby nie dała zgęstnąć temu, zielskiem to mieszała. Otw. Ow. 164. Zgęściały Ross. crymeHbiH, corycrkiLift. §. O suchych rzeczach, ściskać się, btcfjt werben. Przez folowranie sukno gęstnieje. Ld. Fig. W oczach się jego smutnej nocy ciemność zgęsła, U-padł.... Dmoch. II. 106. (ob. activ. Gęścić). (GEST ob. Giest). GĘSTO adv. GĘŚCIEJ comp., Boh. huste (Roh. zhusta frequenter); Sorab. 2. gusto; Sorab. l.husto, tża-sto « często, hustżischey, tżastżey, husteżo « częściej, toi— sto grubo ; Vind. gostu, zhestu saepenumero, pogostu, veliku, velku, mnogu; Ross. ryrCTO, btcf, btd)t. a) 0 cie-kliznach: zsiadłe, btiî, geronnen. Gęsto czynię * gęszczę, zgęszczam. b) O rozłożonych rzeczach, ścisło, btd)t, ge; brmtgt, enge. Cn. Th. Gęsto pisane litery, jedna na drugiej Ross. yniiCHCTŁiłi. Gęsto pisać Ross. yóopttCTO. *c) Gęsto = często, oft (fo fommt and) tu £>berbeutfd)cn Sfaitjeb lepett btcf be melb et, btcf befagt, b t cf maH für oft ge= melbet, oft befaßt, oftmals, (läufig oor). Dygnitarstwa tym chwalebniej odrzucił, im gęściej zwykły zatapiać mądrość. Birk. Dom. 85. Często gęsto » częstokroć, oftmals, feljr oft. Nasi plundrow'ali ziemię Węgierską; zatem płacz i narzekania przychodziły do Władysława często a gęsto. Biel. lir. 429. Często gęsto w; dół wpadnie, kto go pod kim kopie. Pot. Jow. 65. (mnogo, hojnie, obficie, licznie). Raz się filozof ze swemi sługami, Począł rywać gęsto kieliszkami. Jabl Ez. B. 4. “GĘSTOBRU-DNY, a, e, btcf fcf)ntn|tg, btcf fd)war$. Już gęstobrudna noc swoje ugwiażdżone czoło Była podniosła" na niebo przestrone. Otw. Ow. 605. ‘GĘSTOBRWISTY, a, e, brwi gęstych, btcfaugenbrauutg. Ross. rycToópoBMH. "GĘST0-DZIURAWY, a, e, pełny dziur, ooU 8öd)er, gębczasty, dziurkowaty, lod)ertg. Kamienie morskie gęstodziurawe. Otw. Ow. 326. GĘSTOMGLISTY, a, e, btcfitcbeltg. Gęstomglistym zewsząd zaślepiona cieniem. Otw. Ow. 391. GĘST0KW1TŁY, a, e, gałęzisty, »oll Sprößltltge. Owce i kosmate kozy Zagnawszy w miłe cienie gęstokwitłej łozy Nadobna Amaryllis, spoczywała w cieniu. Gaw. Siei. 381. GĘSTOLIŚCI, ia , ie, GĘSTOLISTY, a, e, btcflaubtg, btcf belaubt. Między gesto-liścim lasem. Hor. 1, 26. Kniaź, (in umbrosis lucis). W gaju gęstoliścim. Nar. Dz. 2, 18. Ślaz. roślina prątków gibkich i gęstolistnych. Syr. Ziel. 1104. Gęsto"-liści las. Mon. 75, 594. Pod gęstoliścim tych gór miotem. Kniaź. Poez. 1, 126. GĘSTOMIERZ, a,

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

nometrum, wynalazek Ottona Gweryka. Hub. Wst. 189. etn $i<l()ttgfett3mejier. GĘSTOOKI, a, ie, siła oczu mający, melćhtgtg. Siadł Argus na wierzchu góry, zkąd nieu-chroniony Rozsadził gęstooki wzrok swój na wsze strony. Otw. Ow. 38. (o wielu oczach). §. Sieć gęstooka * drobne oka mająca, etn 9îe£ mit fletnett engen Stugen. “GĘSTOPIĘTRY, a, e, n. p. Gęstopiętre książęcych cór kędziory. _ Nar. Dz. 3, 52. bie fyodjgettyttrmten grtfureit. GĘSTOŚĆ, ści, £., Boh. hustost; Rag. gûstos, gustina ; (Sorab. 1. hustoscż, tżastotnoscż częstotliwość); Croat. gusztocha, chesztocha; Ross. rycTOCTb, rycTOia, nacTO-Ta, nacTOCTŁ, iliothocti. ; bie 2)tcfe, bte ©tcfdfyett, (opp. rzadkość). Gęstość jest wielka liczba cząstek pod małym objęciem. Rog. Dos. 1, 204. Jak. Mat. 3, 235. stosunek liczby cząstek materyi do miejsca przez nie zastąpionego. Śniad. Jeog. 22. a) Płynnych rzeczy zsiadłość,

n. p. gęstość krwi (gąszcz), bte 3)tcfe, J. 33. be3 331ut3. b) Gęstość płótna, sukna. Cn. Th. ścisłość, bie Sicftffiett, bte ©tdjte ber Setnwanb, be3 fttdjeS. c) Gęstość rzeczy rozłożonych, n. p. gęstość drzew w lesie, bte ®id)tf)ett, j. 33. etne$ 20albe3, ber Saunte in einem 2Mbe. ‘d) Mnogość, bte Stellt, ftarfe 341. Gęstość spraw go zatrudniła. ’GESTOWATY, a, e, — o adv., nieco gesty, etwaâ btcf, btcfltg, Ross. rycroBaTLiii. GĘSTOWŁOSY, a, e, bidtyćirtg. Cn. Th. Ross. rycTOBonocwn ; Ecd. rycTOB-iactin. GĘSTWA, y, £., Sorab. ï. hustż; Vind. gosha, goshova, govosha ; Carn. gôsha , gôshuvje , (hôsta : krzaki) ; Ross. KycTŁ, KycTapHHKt ; Ecd. Yflijia, qacnraa, iîâiihiij; gęstość, ścisłość rzeczy rozłożonych, bie Sid)te, bie 2)tcl)t* fjett, j. 33. ber Saunte int Salbe, gęstwina, gąszcz, baS ®tcftgt. Gęstwa z cienkiego tu wydana chróstu, Tam kęs młodego niby to zapustu. Zab. 9, 143. Ona co prędzej wziąwszy się ku gęstwie, Gdzie niosły oczy z duszom uciekała. Tward. Daf. 6G. Gęstwę leśną dał wybić. Wiśn. 420. Położył ciemność około siebie, ćmę wód, obłoków gęstwę. Budn. 2 Sam. 22, 12. (zgromadzenie obłoków. Bibl. Gd.). Ale zda mi się, tam się coś ruszyło W onćj gęstwie , i tak się szarzyło Właśnie jako wilk. Past. Fid. 256. §. Mnogość, tłum, tłok, ein groper Raufen, eine große 340 Sieitge. Filary tego miasta, dla gęstwy zdadzą się jako las z daleka. Warg. Radź. 24. Akwitania dla wielkości a gęstwy ludu, trzecia część Francyi. Warg. Cez. 67. Na prawym skrzydle dla gęstwy żołnierza, silni naszym byli. Warg. Cez. 34. Trwożyła serce Władysława gęstwa Prusaków'; lecz ustąpić im placu za rzecz szpetną poczytał sobie. Krom. 578". multitudo. GĘSTWIĆ, ił, i, cz. niedok., zgę-stwić dok., zgęścić, gęstym uczynić, oerbtcfeit, Derbtcfp tClt. Rzadki włos jak zgęstwić, a lezieniu włosów jak bronić. Sienn. 496. Krew gęstwo myślenie długie. Boh. Dyab. 2, 79.; Rag. uzgustiti; Ross. orycniTb, orymaTt; Ecd. YMTiiTH, uamy. §. Na kupę zbierać, skupić, aufbciufcn, bctuftg mad)en, »ernteten. GĘSTWIG się, GĘ-STWIEG ob. Gęstnieć, gęścieć, btcf werben, btcfyt werben; (läufig werben. GĘSTWINA, y, z., gąszcz w lesie, gęstość cienia, zarośle, ba$ ©tcftgt. Roli. hauśtina; Croat. guschina, gusztina ; Dal. gusztoszt; Rag. guslîna, gustocchja ; Bosn.

42

GĘSTY - G I.

GIĄĆ - GIBAG.

gustina, gustóst; Ross. rycTHM. Las był ciemny, siekie-    komorki i osmolisz gi wewnątrz i zewnątrz, a uczynisz gi

rą od wieków nie tkniony, Dla niezmiernej gęstwiny okro-    tak. Leop. Genes. 6, 14. Lup, nad którym już dyszał, aby gi

pnie zaćmiony. Bardz. Luk. 44. Gęstwina z drzew skrzy-    otrzymał, do końca gi zgubił. Wys. Kat. 26. Kościoł,

wionych cień dawała. JabŁ Tel. 23. Ten lasek swą gęstwiną    gdy gi prześladują, najwięcej kwitnie; gdy gi tłumią,

i we dnie noc rodził. Jabł. Tel. 5. GĘSTY, a, e, comp.    roście. W. Post. W. 84. Zbierzcie kąkol, a zwiążcie gi

gęściejszy et gęstszy, (oppos. rzadki); Boh. hustÿ, hustśj;    w snopki. Sk. Kaz. 71. Warszawę na sejm naznaczamy;

Slov. husty; Bosn. gûst, gusti; Rag. gûst; Carn. et    lecz w przypadku przekazy, wolno nam będzie tam gi

Vind. gost, koshat, goshast; Sorab. 1. huste, tżastotnó;    złożyć, gdzieby wygodniej było. Herb. Stat. 11. et 41.—

Croat. guszt, cheszt, rud, chverszt; Ross. ryCTbiii (rycr&    Sekl. N. Test. wszędzie pisze j zamiast gi, to jest go.—

bogaty), qacTUil, 4peMyqiu, imothhh; blef, btd)t. a) O    Bazylik iy, n. p. Ktoby prawdę odrzucał, za kogo iy

ciekliznach, zsiadły, btef, öOtt $(ufftgfetteu. ». p. Gęsta    krew,    poczytać    mamy. Modrz. Baz. 79.

gęste piwo, nieklarowne, b) O suchych ciałach,    btcfyt.    GIĄĆ, giął,    gnie, gnę cz. niedok., Zgiąć, F. zegnic dok., qu.

Ciało, im więcej zamyka cząstek w mniejszym rozłożę-    v. Ginąć, ał, a, frequ.    in compositis;    w Rossyjsk. w tćm-

niu, tym jest gęstsze. Rog. Dos. 1, 203. Ciało jedno    ze co u nas znaczeniu    rHyrb, rąy,    cornyrb, cruóaTb,

gęstsze od drugiego, kiedy pod jednakową objętnością    cnióaio, B3KopoÓHTb; Eccl. rHy, ruóaio, w innych dya-

zawiera w sobie więcej cząstek materyalnych. Jak. Mat.    lektach właściwie znaczy movere ruszać n. p. Boh. hnauti,

3, 233. Gdy ciało jakie gęstszym się    staje,    znak to    hnul, hnu,    heybam    ; Sorab. 1. hibnucż, hibam, hibnu,

jest, że cząstki jego przybliżają się do    siebie,    ściskają    hnuyu, (cf.    gibać,    chybać, Sorab. 1. fhibujem, zhibuyu

się w mniejszym rozłożeniu. Rog. Dos. 208. Gęste albo    gnę, zginam); Sorab. 2. gnusch, gibasch; Croat. genuti,

pełne ciało więcej ma massy, a zatem więcej waży, niż    giblyem, gibati ; Slav. sagnuti « chylić) ; Vind. geniti, gi-

rzadkie równo wielkie. Os. Fiz. 9. Gęste płótno, sukno,    nem, gànit, gibati, giblem , {Vind. gubati « fałdować ;

nabite, btcfyt, S)Dlt 3cU0Clt* Błahą kitajkę tak płacą, jak    Vind. guba*fałd); Carn. ganiti, ganem, (ganek « członek),

onę gęstą. Gród. Dis. D. 4 b. Prov. Rzadka szata na    Giąć u Polaków znaczy: naginać, prostą rzecz nakrzy-

gęsty mróz. Cn. Ad. 639. t. j. tęgi, potężny, wielki mróz,    wić, beugen.    Niby    wosk na wszystko giąć mi się po-

tucfjtig. fig- Gęsta mina. Teat. 21, 137.    Gęsta    fantazya.    zwoli. Teat.    43. c,    150. Wyb. Ja, niepodległym będąc

Oss. Str. (desperacka, beśperat).— §. Gęsty, blisko sie-    nikomu, przed możnym nie gnę kolana. Zab. 14, 3.

bie licznie i ściśnienie znajdujący się, btcfyt neben etltau*    Wierzy każdy naród, że miłość bogiem i z bogów nie-

bet, btd)t. Gęsty rząd, przy szyszaku szyszak, mąż przy    lada, Owszem przed nim to pierwszym karki gnie i pa-

mężu, Puklerz jest przy puklerzu, oręż przy orężu.    da. Zab. 5, 352. Koss. GIĄĆ SIĘ zaimk., uginać się, ftd)

Dmoch. II■ 2, 8. Gęsty lub dychtowny las, w którym    beugen. Smok krętnemi pasmami łuszczyste zatoki La-

drzewa i krzaki tak blizko koło siebie stoją, że przez    miąć gnie się jak obłąk, srogie strojąc skoki. Zebr. Ow.

nie przejść nie można.    Łęsk. Mier.    76. Wkrótce się gę-    55. (sinualur    in arcus).    Pod srebrem stół    się gnie i

sty las zazieleni. Teat.    46. c, 56.    d)    Liczny, częsty,    stęka. Mon.    70, 193.    {Vind. fe ganiti«    ruszać się),

jaljlreid), oftmalig. Miej kraj mierny, a niech go gęsty    Gałęzie owocem obładowane gną się.    Staś. Kum. 2, 83.

lud osiedzie. Jabł. Tel. 160. (wielka ludność). Gęsty na    Kawałek lodu gnie się    pod ciężarem.    Rog. Dos. 1, 218.

sejm zjechał się był senator. Krom. 659. (frequens). Kie-    GIĘCIE, ia, n., subst. verb., b(t3 33eitgeu. Rag. gliib;

dy na wysokićj zioła Hyble, gęsta ze wszystkich stron    Vind. genenje, gibanje « ruch; Carn. genutje « giest. —

upadnie pszczoła. Ustrz. Klaud. 30.    Kto    zwycięstwa zli-    GIĘTY, a, e,    part. perf.,    zgięty, ugięty, gebeugt, gebogen,

czy twoje, Gęste jako    włosy moje.    Lib.    Sen. 14. Niech    Wychowanie    i zwyczaje    gwałtem gięte, a    przesądem

siostra, matka, mamka, kochanka urywa, Najprędzej    utrzymywane, kierują ieh kroki. Przestr. 23. Prącie

gęstej ręką zdobycz się nabywa. Hut. Ow. 59. Nizkąd    ode mnie świeżo nacięte, O nie łamże się, gdy będziesz

inąd nie idą tak gęste u was morderstwa, jedno    gięte, A gnij się ręce posłuszne mojej, Wszak pójdziesz

z waszego dziwnego prawa. Gorn. Wł. J. (liczne, częste).    w ręce nadobnej Chloi. Chód. Gesn. 87.

O zniszczeniu kościołów dziś najgęstsza mowa. Birk. Kaz. Pochodź, giętki, giętkość; doginąc, dogiąć; naginać, Ob. 2. b. (najwięcej o tern mówią). Wrzaskiem wszys-    nagiąć, nagięcie; oginać, ogiąć, cf. ogień, ogniwo, ogni-

tkich okrutnym, i częstym a gęstym ksykaniem znacznie    sko\ obginać, obgiać, obgiecie, obgiejy ; odginać, odgiąć,

był zelżonym. Warg. Wal. 243. {ob. Częsty). GĘ-    odgiejy; poginać, pogiąć; przeginać, przegiąć, przegieLcie,

SZCZĘ ob. Gęścić.    przegietka    ; przegub; przyginać, przygiąć, przygięcie;

Pochodź, niegęsty, zgejtać, zgęszczać, zgejcić, zgęstwić,    rozginać,    rozgiąć, rozgięty; uginać, ugiąć, ugięty; wgi-

ugeszczać , zagęszczać.    nać, wgiąć, wgiety; wyginać , 'wygiąć, wygięcie, wygię-

*GĘZ1Ć ob. Giemzić.    ty; zginać, zgiąć, zgięcie, zgięty, niezgięty; zaginać, za

G I.

GI, [właściwie JI czeską pisownią wypisane. 4] obsol. zamiast go, jego, accusat. pron. on, ona, ono, tt;n. Boh. gi; Eccl. ii, BSihcTO ero. Pisze ten autor o stanie szlacheckim, zalecając gi być wielkiej zacności. Papr. Ryc. 3. Poczyńże w korabiu

giąć, zagięcie, zagięty; wzginać, wzgiąć, w zgięcie, wzgięty. GIBAĆ, ał, a, cz. niedok., gibnąę jednt., (z dyalektów jawno, że giąć i gibać jedno i toż słowo; w Bosn. ghi-bati, prighibati inflectere, ghib ruga; w Ross. cornyrb, cruóaTb, cnióaio; w Cerk. ruóaio, rHy , mają toż znaczenie co w Polskim, naginania, uginania ; w innych

dyalektach zaś znaczą ogólnie ruszać, ruchać, n. p. wlókł wątły giczał. Przyb. Milt. 188. Olbrzymy z silnemi

Boh. hnauti, hnul, hnu, heybati, heybam ; Croat. genu- giczały. Przyb. Milt. 368.

ti, gibati, giblyem, (gib, gibka* fałd); Slav. gibanje « *GIDNY ob. Jedny.

ruch; Vind. geniti, gibati, giblem, genem, genenje, gi- GIĘCIE subst. verbi Giąć.

banje * ruch; Carn. gibati, gibam, giblem, (gib * członek; GIEDKO ob. Gedko.

guba«fałd; gubne * fałdzisty) ; Sorab. 2. gnuscli, gibasch; GIEFĘS, GIFES, a, m., jelca szpadowe, z Nietn., fccrê ©e* Sorab. i. hibnucź, hibnu, hibam, hnuyu; cf. Pol. chy- faß ant ®egett, ba§ Degengefäß. Ross. e<t>ecb. Złodziej chwy-bić, chybiać, chybać, cf. kibić, kibitka, cf. kipieć; Cer.    cił za gifes od szpady Xcia, dyamentami obsadzony;    już

ftppett, cf. @d;n)tppc); naginać, bettgett, lentare. Cn. Th.    gifes na jednej tylko wisiał nitce, gdy Xżę postrzegł    się.

189. naginać co gibkiego. Wiod. GIBAG SIĘ zaimk.    Gaz. Nar. 2, 75. Wart jesteś, żeby tę szpadę po    sam

niedok., gibnąć się jednotl., uginać się, [id) beugen. Gi-    gifes w tobie utopić. Teat. 22. b, 103.

bam się, przegibam się, arcuor. Cn. Th. 189.; Vind. fe GIEFREJTEft, a, tn., żołnierz wartę zaprowadzający, z Niem., gibati, fe giblem, fe ganiti moveri. G1BÀS, GILBAS, a, ber ©efm)te. Slavon. freit; Vind. vunvset, oprosten, opro-m., dryblas, ein großer, langer unb babci) imgefdjicltcr ferl.    stnik; Ross. e-tpeilTepi.. Giefrejter często zastępuje    ka-

Tr. Hajduki gilbasy łomią stopień karety na zadzie. Teat.    prała. Kaw. Nar. 19. GIEFREJTERSKI, a, ie, od    ge-

43, e. 45. Wyb. (GIBIEL ob. Glibiel). GIBKI, a, ie,    frejtera, ©cfrepter*. Ross. en>peMTopcKm.

giętki, smagły, co się giąć daje, btegfant, gefdfntctbtg. GIEL ob. Gil. GIELATYNA ob. Galareta.

Boh. hebky, ohebnÿ, haużewny, haużewnaty, heybawÿ, GIEŁDA, GAŁDA, y, i., z Niem., bte ©tlbe. Ross. riu^ia; (hbity agilis, giwj vimen);. Slov. hybky, ohebnÿ; Sorab.    (Anglos. gild ; Svec. gilde; Angl, guild). 1) Towarzystwo

1. hnuyitć, hibacżnć ruchomy, zhibité, wiszelnć; Rag.    czyli kompania wspólnym kosztem biesiadująca, piknik,

etne gefdjloffene ©efeH[d)a(t, bte anf gemetnfdjaftltdje foftett fdjntaufet. (cf. Germ. ©clb). Slovac. zbjrka. — U nas tedy konfraternie kupieckie giełdami pospolicie zowią. S. Grodz. 2, 113. bte ©onfratermtdt ber tauflcute, bte ©tlbe. §. Miejsce, gdzie się konfraternia kupiecka schodzi, ber Herfantnt* lurtgśort ber ^aufleute, bte ©tlbe, bte 93urfe, (cf. bursa). (Ross. óiipnta; Vind. kupuvanska hisha , vkupsehodishe sa kupze). Miejskie giełdy, gdzie kupcy o pewnych godzinach o rzeczach handlowych traktują. Haur. Sk. 157. W Toruniu, w domu pospolitym, co giełdą zowiemy, pokój z Krzyżakami obwołano. Krom. 677. Biel. Kr. 395. bte ©tlbe, bte ehemalige flaufntann$&örfe tn Tborn. Giełda Londyńska. Mon. 72, 52. W Gdańsku giełda zwana Artushof. Dyko. Geogr. i, 230. Panowie kupcy, jak sie z sobą o pewnej godzinie przed giełdą, albo w samej giełdzie, o cenie namówią, tak cenę trzymają. Haur. Ek. 173. — 2) Karczemna giełda, daleko od tamtej różna. Haur. Sk. i 57. gospoda pospolita, karczma. Dudz. 38. ein SBtrffrêlmuS, (ein ©attfgelag). Nie uczęszczaj na giełdę , lepiej pilnuj domu. Zabł. Zbb. 38. Teraz dwory pańskie są wszeteczeństwa i wszelakiej niepobożności sromotnemi giełdami. Krom. 648. (ganeae). 3) Gawiedź, hałastra, motłocb, tłok, ©efiltbel. Niemasz się czego lękać brzmiącej téj a gnuśnćj barbarzyńców giełdy. Nar. Tac. 2, 263. Fig. Myśl dobra chorem bożym , myśl zła giełdą szatańską. Mon. 76, 153. Ciało starego jest stekiem zgnilizny, a umysł giełdą frasunków. Mon. 70, 592. (gniazdem frasunków). Nie jedna, ale cała giełda namiętności. Pilch. Sen. list. 2, 386. (kupa, fura). GIEŁDZIANY, a, e, od giełdy, do giełdy należący, bte ©ilbe betreffenb. Ross. rHib4eîicKm. Giełdziany dom. §. Karczemny, 2Btrt()3l)att3 *. Giełdziany hałas.

‘GIEŁCH, *GIEŁG, GIEŁK, u, m., zwyczajniej zgiełk; hałas, krzyk, (cf. Germ. gćMctt, ©all, @cbaH, §>alt; Boh. hlahol, ge-kot; Ross. ryjiKt, ry.n ; Boh hluk, farba populi) cf. Svec. gaella; Isl. gialla; Angl. yell; Holi. ghillen; Dan. gale; Graec. xahïv; Hebr. r6p); bercail, ba§ ©etöne, ©etöfe. Przy tym giełku słów nikczemnych moich, czas próżno straciłeś.

GIBAS - GICZE L.

GIDNY - G I E Ł C H.

43

prighibgliv, skloniv; Slav. pregibljiv; Croat. gibuchi, na-giblyiv, genutliv, sidek; Dal. ganutliv; Carn. gibęzh, gi-bęzhne, shibke, (cf. szybki); Vind. genitliu , genliu, gi-bliu, shibek, shibkast, lizhen, (cf. Carn. et Vind. shiba «pręt, wić; Vind. gibezhin * członkowaty); Ross. riiöidM, cniÓHBiii, pa3rn6mJM, M3niÓHCTbiH. Gibkim śwista pręcikiem. Przestr. 293. Gibkie gałązeczki. Tot. Saut. 78.

Tyś Galatea, nad prącie wierzbowe gibczejsza, Nad białe latorośle winne odmienniejsza. Olw. Ow. 545. Ross.

yKIOHHBIH, yiaOHHCTHH, yMOmiHBHH, 3bIÓKiil, 3bIÓJieMbIH.

GIBKOWATY, a, e, nieco gibki, ctioać» gefdjtnetbtg. Nad-groda zwycięzcom palma gibkowata. Otiu. Ow. 393. GIB—

KOŚĆ, GIBKOWATOŚĆ, ści, z., giętkość, cf. sprężystość, bte Stegfgmfett, ©efcbntetbtgfelt. Boh. et Slov. ohebnost; Boh. heybawost mobilitas, hbitost prędkość, szybkość; Carn. shibkost teneritudo , shiba « rózga , wić; Vind. giblivost, genlivost, genitlivost, shibkust, shibkota, shibezhnost, lizhnost; Croat. nagiblyivoszt; Sorab. 1. hibacżnoscż, hnuyitoscż ; Ross. rnÓKOCTb , yraoimocTb, ytuoMiiBOCTb , yibiOHniiBOCTb. Łuk, ażeby swojej nie tracił gibkości, nie zawsze powinien być natężony. Mon. 70, 548.

Pochodź, nagibad, przegibad, przegub, niegibki; szybki, szybkość.

GICHCIARZ , a, w., szychciarz, robotnik, który materyały w piec huciany sypie. Os. Rud. 101. z Niem. ber ®td)« ter, ber ben ©tfenftetn non ber ©td)t tn bctt Ijoljen Ofen fturjt. Os. Żel. 86. GICHTA, y, z., z Niem. bte ©tcf)t, ber ©tdjtboben, ber ©ei)er in bett l)ol;eit Oefett. Gdy rudę abo węgle w piec hutny sypać potrzeba, gichciarz wchodzi na gichtę, albo jak niektórzy zowią gajer ; bo do pieca węgle i rudę z wierzchu sypią. Os. Rud. 94. (cf. szychta).

GICZEL, i, z., giża, giżela, tibiae in animalibus summitas.

Cn. Th. 190. ob. Giżek; (Sorab. 2. giżla goleń); ber Śłnt)* d)enfopf ant ©duenbettte. §. “Giczał, kość, piszczel, goleń , stnodjen, @d)tcttbetn. Wziął przez pół od ciemienia az po pas przecięcie, Wnet z bólu i z wściekłości po-

Gorn. Dw. 199. Strzeż się giełchu świata tego. W. Post.    ku *ochędożności jéj przy posagu dają, które ona w dom

W. 466. Na on giełk więcej się ludzi zbierało. Stryjk.    męża przynosi, ztąd po grecku nagacpśęia. Saxon. Tyt.

459. Gdy się uspokoił giełg. Budn. Act. 20, 4. (gdy się    4. bte ©er«be, bag fpattg * ttitb Äaftengerätlje, bag bte $rau

rozruch uciszył. Bibi. Gd.). Wszczęło się wielkie woła-    betlt SDîamte lîlttbrtîtgt. (cf. przywianek). Gierada abo szczenię , i różne mowy między wszystkiemi, że w onym    brzuch. Groi. Obr. 35. Hergwert (b(t3 ipeergetrette) i gie-

giełku, a zamieszaniu, nic porządnego nie było. Baz.    rada, już nie mają być osobno wydzielone; jedno wszy-

Hst. 218. Obaczył wielki giełk, ano jedni wychodzą,    stek statek po zmarłym, bądź po mężczyźnie albo biało-

drudzy wchodzą. Kosz. Lor. 70. Sekl. Marc. 5.    głowie, ma iść w równy dział między potomki. Dub.

GIELZAMIN ob. Dzielsimin.    100. Zygm. Aug. 2. Nazywają też tym słowem naczynie

G1EMEJN, a, m., z Niem. ber ©enteilte (Solbctt); prosty żołnierz;    wszelkich rzemieślników, sprzęt domowy i pospolicie mó-

Slavon. prosti; Vind. mnoshen shounir; Iloss. pa^OBinib.    wią grat, szczebruch domowy, naczynie. Saxon. Tyt. 1.

Przystawali za giemejnów do regimentów. Mon. 73, 582.    Szczerb. Sax. 145. ©erätt;, fpauggcrätf;, ©eräil)fd)aftctt. GIE-

GIEM1ELNICA, y, z., [wl JEMIELNICA, gatunek krosty. 4]    RADNY, a, e, od gierady, ju ber ©crabe ober attdi bettt

n. p. Sok ten giemielnicę i ospicę dzieciom rychlej wy-    ©erätlje gehörig. Gieradny statek. Sax. Tyt. 5.

wodzi na wierzch. Syr. 1042.?    GIEREBOWAG czyn. niedk., u flisów, kiedy od lądu odbija—

GIEMZA, y, z., koza dzika, bte ©etttfe, wiesza się rożkami,    jąc, pojazdami robią na burcie stojąc, aby się statek

gdzie stanąć na drzewie nie może. Sienn. 284., ob. Koza.    sztabą obrócił na wodę. Mag. Mskr. ttont Saitbe abftojkn,

G1ÈMZIG, ił, i, cz. niedk., giemzać contin., swędzić, świerz-    uitb beu 33orbertl)etl beê ©djiffS gegen bag Sßaffer tmtfeltren.

bić, jucfen, eilt ©ejlttfe öerurfacfyett. Gdy się choremu żyła GIERGIEDANOWY, a, e, z Turec. giergiedan * Rhinocéros, trzęsie, jakoby mrówki giemzały, wiedz, że takowemu    nosorożec. Nóż z trzonkiem albo z pochwą z rogu gier-

śmierć nie jest daleko. Sienn. 399. Wódka ta w pacie-    giedanowego nazywano, nie dodawając wzmianki ani trzon-

rzach giemzanie uśmierza. Sienn. 244. Spicz. 102. baéi    ka, ani pochwy, nożem giergiedanowym. Czart. Mscr. ettt

©ejutfe, (cf. mrowie). Giemzi mię coś * rupi mię. Cn. Th. SMeffer mit einer ©d)ale t>on bem §orne beg SJÎafetyorttg.

mek). Ową rzecz, równą do magierki Dostanie na Krowodrzy, byle chciał u gierko Pot. Jow. 2, 50. Ociec gniewny czyni narzekania, Ze z miłości gierki pan syn stroi turnieje. Zab. 10, 340. Ze cię besztają jak chcą uzur- fraucymerki, Mówią, że wszystko znosisz dla swej gierki. Chrośc. Oto. 119.

‘GIERLIA; n. p. *GierIii od postawu.... Instr. cel. Lit. GIEN1USZ, GENIUSZ, u, m., GIENIUSZEK, szka, m., zdrbn. GIERMAK, u, m., suknia długa chłopska. Dudz. 38. Vestis (Garn. shtûta; Vind. resumnost, perrozhnost). Umysł nad    talaris migi in publicum, prodeuntis. Cn. Th.; (Dal. je-

pospolite umysły górniejszy, dowcip, co przenika żywo,    cherma gausapa); eilt gemeiner Oberrod Staroświeckim

co wynajduje bez przewodnika, zgłębia śmiało sam przez    giermak krojem Dzisiejszym odnawiam strojem, Spuszczam

się; imaginacya przy tym pełna natury, mocna i bystra,    glankówT, sparam guzy, I stanu popuszczam dłużej. Ko

chom. Fr. 115. Na wsi zbytnich, co świat ma strojów nie zażywa, Oprócz co się giermakiem i szubą okrywa. Gaw. Siei. 358. Moskale ubiory mają aż do kostek długie , z wełny abo sukna, które nazywają "giermiaki. Gwagn. 518. Szkolny młodzieniec w giermaku i sukni nowej. Dwór. K. Giermaki lacernae. Brud. Ost. C. 4. Nasi ojcowie czarne giermaki miewali, Kiedy przy boku Pańskim w radzie zasiadali. Star. Vot. D.

— Dudz. 38. eg jucft mić^ etioag, ntadjt mir eine jttćfenbe GIERKA, i, i., fryerka, gamratka, bte Sn^lbtrne, (cf. gier-(Etttpftltbnng. §\ Zwykli szyję kurczyć i *zgęziwszy się chodzić, którzy od wielkiego spania zgnuśnieli. Eraz. B.?

GIENERYKA, GENERYKA, i, z., Dobra stołowe są wolne od wszelkich ciężarów, stanowisk, hibern, gieneryk, ciągnienia. Vol. Leg. 5, 622. Żeby nikt więcej sobie pował mocy w possessyach, exakcyach hibern albo gieneryk od dzierżawców, ib. 5, 555.

to wszystko nazwano gieniuszem. Przyb. Wym. 9. bag ©ente. Geniusz różni się bardzo od dowcipu. Dowcip iskry, gieniusz płomień wydaje, dowcip do pojmowania rzeczy wynalezionych nam pomaga, gieniusz nowe wynajduje. Jest to tworzące natchnienie, które wielkich ludzi prowadzi, i często zrywa z toru zwyczajnego. Teat.

24, 43. Czart. Czuł swe losy wspaniałe, i zaraz z pieluszek Wyższe zabawki kochał świeży gieniuszek. N. Pam.

żdy naród stosuje się do własnego geniuszu. Zab. 12, 267. — II. Gieniusz , a, m., według mytologii, duch, każdego człowieka mający w swojej straży. Kras. Zb. 1, 314. aniołek stróż, ber ©Clttttg, ber ©djlt^geift. {Garn. bratek). Domowy gieniusz Carn. skrytek, shkratel. GENIU-SZ0WSKI, a, ie, GENIUSZOWSKO, po Geniuszowsku, adv., od gieniuszu, ©ettte*. Gieniuszowskie zapędy. GE-NIUSZOSTWO, a, n., gieniuszowski sposób postępo¹-wania, ©ententefett.

1. GIER ob. Giersz. 2. GIER ptak, ob. Krzywodziob. 3. GIER albo grów, Genit. plur. Nom. Gra.

GIERADA, y, i., są to rzeczy, które pannie idącej za mąż

44

GIELZAMIN - GIERADA.

GIEREBOWAG- GIERMEK.

22, 107. b). Tryb myślenia, bag ©ettte, bte Senfart. Ka- GIERMEK, mka, m., słowo Węgierskie, (Hung. gyermek «

chłopiec, gyermechke in fans); orężnik, orężny, nosiciel oręża czyjego. Budn. 1 Chroń. II, 39. ber SBaftentmger, ©cfytlbtrdger, ©djtlbfnappe, Knappe. Boh. zbrognoś; Stovac. paweznjk, zbrog nosycÿ; Sorab. 1. bronski; Vind. opró-da; Garn. opproda; Ross. mHTOHOcenii, ihhthhicb, opy-aceHOcepE. Daj rycerzowi giermka, który oręż i puklerz niosąc, i sam też waleczny do powiększenia siły w szyku, i do przyzwoitej okazałości służy. Pir. Wym. 252. Ni jastrząb' ni Jowisza giermek (orzeł) wznieci z Feni-xem wojny. Zab. 15, 461. Kniaź. Giermek Jowisza gro-monośny. Mon. 73, 111. Gdy Jagiełło jechał z Poznania, piorun konia jednego królewskiego, na którym sie-

obliwie niewieścia.

o-iermek co drzewo niósł za królem, zabił. Biel.    knia płócienna. Dudz. o9.    koszula,    os

Kr 276 Przy ksiaźeciu Borysie, i giermek jego wier-    Włod. eut SetnroanbSftttel,    eut CetnettTOi Ï fur    $ ttber, ettt

nv bvl zabity?StryjL    GIERMKA, i, £, nosząca za MerÇembe. Szczęśliwa nader to jest p'astereczka, Która

kim zbroje bfe Saffenträgertnn. Boh. zbrognośe. Nimfie z białego swojego giezi>czka Ozdobę sw oję, choć ubogą* ąiermce oddała stalony oszczep. Zebr. Ow. 59. (armigerae).    bierze. Past. Fid. 96. Mh.szaś ty u    mnie^ nai    obna dzie-

GIERMKOSTWO, a, n., służba giermkowa, ber ©cfńlbtrtb    weczko, Gdy się z prosta    ubierzesz    w cieniucbne &iezłe-

oerbtenft Cn. Th, -G1ERMK0WY, a, e, do giermka nale- czko, Niżeli niepozorna panna, £»oc.iaz szatna. Zmor. •żacy, ©djtlbtrcgeig.    Siei. 301. J. Kchan. Dz. 110.

CIERNY, a, e, od gier abo grów, od gry, ©ptel», junt GIEST, GEST, JEST, u, w., z Łac. gestuel poduszenie ze-©ptelen gehörig. Vind. jigrazhni; Eccl. HrpaTeJŁHHH. Thea- wnętrzne członków ciała, wyrażające    s uczucia^

trum, zwane.

GIERMKA - GIESŁKO.

G I E S T - G I G A.

45

plac do gier, gierna    jata abo szranki może być    towarzyszące mowie. Kras. Zb. 1, 317. bC    ^te

Mącz. Vind. jigrishe,    jigralishe.    ’    äußere Bewegung beê ©precfyeubeu. Boh. krępej'*^ Stovac..

GIERWARD, a, m., Gervasius, imię męzkie. Jabł. Ber.    posunek; Carn. genutjè, qvinta, obnashanje; Vina. sader-

GIERSZ, GIER, GIR, GIRZ, u, m., Herba s. Gerhardt-,    shanje, sdershanje; Rag. rńkomńh, rukomizanje; fiouz

Aegopodium Linn. ber ©erf$,    Syr. Ziel. 1089. Sorab. 1.    TiiOABHateme ; Eccl. pyK04McTB0, (cf. rękoruch). Wszys-

merik. Kiedy chybią ogrody,    więc do łasa na gier, Jeśli    tko nas zdradza, jesta, twarz, język i oczy. Morszt. 303.

pola szwankują, do~ dąbrowy    na" żer. Klon. Wor. 78.?    Gęsta ludzkie więcej mają w sobie pewności, niż słowa.

GIERYDON, GIRYDON, u, m.,    z Franc, guéridon, ber £ei#    Teat. 24. c, 12. Prostym ludziom bardziej się podobają

ierfłttljl, ber ©uertbon. Na girydonach leżały korony. Tr.    ucieszne jesta, niż powieści dowcipne. Żab. 12, 267.

Eccl. cutmHHfeE.    Jesta czynić. Teat.    18, 155.—    giestykulować; Boh. krep-

GIERZYK ob. Irzyk.    ćit; Rag. rukomahati, rukomizzati; Carn. obnasnam se;

GIERZYNKU sztuka.    Instr. cel. Lit. Od gierzynków po gr. Eccl. pyK04Biracy,    pyKOnrispato.    Giestami narabiać * ręka-

15. Vol. Leg. 4,    356.?    mi pląsać. Tr. bte    ©eftifulatton    übertreiben. GIESTYKULA-

1. GIES, GIEZ, a, m., gzik, oestrus, owad podobny do    CYA, yi, z., kunszt    giestów albo akcyi,    który wiele w

bąka; w tyle kałduna ma kolec, którym przebija skórę    krasomowstwie może    na słuchaczu. Kras.    Zb. 1, 317. bte

bydląt, i w tej ranie składa jaja; gdy razi nerw jaki, w    ©eftifulatton, bflś ©e&erbenfpiel. Eccl. pyK04BH3anie.

ten czas bydlę z bólu srożeje, i'biega, i gzi się. Zool. GIĘTKI, a, ie, mogący być giętym, giąć się dający, gibki Nar. 116. ber ètjktmtrnt, eine Sïrt 23retnfen. (Sorab. 2. jahż; phys. et mor. gefc&tnetbtg, btegfant. Boh. ohebnÿ; Slavon. Sorab. 1. tżecżk; Rag. Bosn, Croat. obâd; Ross. oboæb,    pregibljiv; Vind. nagenitliu, vgenliu, (cf. genitliu, genliu,

(cf. owad), cf. Carn. beslam, petulcire more vitulorum, a    gibliu ; Croat. genutli\ mobilis)-, Bosn. prighnutiv, koji se

sono tabani bès    bis). —    Nie macie jeść zająca, *gieża,    lasno    prighne,    pokuciv, seto se lasno mosge prighnuti;

bo przeżuwa. 1    Leop. Deut. 14,    7. (królika.    3 Leop.).    Carn.    udajliv,    udajovn; Ross. paarnÓHUH, yKiOHHUił, y-

[t. j. jeża, choerogrillum, przykład ten tu nie należy. 2].    mohhcthh, yMOmmBuft. Kareta na sprężynach giętkich

2. GIES, giesu, GIEZ, gzu, m., 1. gżenie, gdy bydło się    zawieszona. WeLg. List. 8. Cokolwiek jest dziurkowate,

gzi, srożeje i biega od bólu rany, zadanej od giesa abo    musi też być giętkie.    Rog. Dos. 1, 217.    Ciało stałe jest,

gzika. Ład. Hst. N. 40. ba§ 33tjktt ober Saufen unb £oben    abo giętkie, gdy się    łatwo naginać może, a nie łamie

be$ 9Mnböie$e$, oom ©ttebe beö §8tßtt>urm3. Gdy Zefir wie- się, abo tęgie. Hub. Mech. Łodyga giętka caulis laxus, je, uziajane nad    rzeczką    po gzie    chodzi bydło.    Jabł. Tel.    prosto    stoi; lecz za najmniejszym wiatrem zgiąć się daje.

98.    2. Fig. Szaleństwo,    mania,    żądza, chuć,    bte SDîa*    Jundz.    2, 12.    Giętka złota bryła. Hul. Ow. 224. §. Fig.

nie, bte ©ter, bte SButlj, bte 3îage.    Do nieba każdemu    trans, et mor. W miejscu wszelakiem mój się humor gię-

snadnie Wniść, zwłaszcza poetycki    kogo gies napadnie.    tki Uchyla, że go srogi pocisk minie. Karp. 1, 81. Trze-

Min. Ryt. i, 250. Kleopatra z Dolabellą swe miała na- ba w pochopnych sercach grunt cnoty zakładać, Póki się łogi i chęci Jak wprzód z Cezarem,    kiedy ją gies kręci.    jeszcze dawa giętki umysł władać. Nar. Dz. 3, 83. Le-

Chrośc. Fars. 197. W niezwykłej    zwierzęta giez połą-    szek acz w młodym wieku miał serce do cnoty giętkie,

czył sforze. Hor. 2, 555. libidine junxit mirus amor. I    a umysł w przedsięwzięciu niezłamany. Nar.Hst. 4, 133.

senat patrzał arcyniełaskawo, Ze twego ojca giez na    GIĘTKOŚĆ, ści, z., gibkość, bte Seugffltnfett, ©efdfntetbtg*

państwo kręci. Chrośc. Fars. 74. Ten strumyczek, z łez    fett. (Vind. genlivost * ruchawość); Ross. yiuOHHOCTL, y-

mych nabrzmiały, Co pierwej stroił gzy z piaskiem zło-    kjohmboctl. Giętkość gałęzi. Giętkość ciała. (cf. kibitność).

tym, Teraz cichuchno płynie zdumiały. Zab. 10, 201. GIEZ ob. Gies.

Żabi. Precz światowy gminie, Już zapał i giez nagły GIEZEK, zka, m., demin. nom. giża, giczel, ber $nod)enfopf ludzkie zmysły ninie Wypędza z moich piersi. Zab. 15,4. ant ©cfytenbetnfttocfien. Noga bez giezka leżała. Pot. Jow. Kniaź-. Teraz na nowe gzy twe i amory Przybierasz sobie 2, 51.

Sycylijskie córy. Chrośc. Ow. 203.. Dzień po dzień hula, GIEZŁECZKO ob. Giesłko. stroi gzy i pije. Jabł. Buk. Mb. (cf. gzić się). Swywolnica GIFES ob. Giefes.

upodla mię, jej się tylko gzy trzymają. Teat. 16. c, 43. ‘GIGA, i, z., z Niem. bte ©etge, skrzypce, (Svec. giga; AngL GIESŁKO, GIEZŁECZKO, a, n., demin. nom. gzło, (Sorab.    gig; Ital. giga; Lat. med. giga, cf. chelys). Magas giga,,

2. fgelko koszulka, fglo koszula), czechło, dziecinna su-    albo lira. Mącz. cf. gęśl, gędźba.

położyć. Wiśn. 158. Wole ginąć, niź z takim żenić się trzpio-tem. Teat. 24. c, 94. Co do ziemi powraca, ustaje to, ale nie ginie. Pilch. Sen. list. 288. — lmpers. Na polu zginie, w oborze pozdycha. Rej. Post. Uu. 5. (niszczeje ziarno). — Fig. Panna Zuzanna ginie prawie za Cnotliwskim. Teat. 16, 43. (umiera, Sterben^ »erliefet). §. Zawieruszać się do nieznalezienia, zapodziewać się, podziać się niewiedzieć gdzie, przepaść, »erloren geben, tvegfommeu, ftd) Dcrïterett, öerfdwrinbett. Nazajutrz poprzylepiano wiele kartek, dając znać, co komu zginęło; bo jeden zgubił pas, drugi rękawiczki. Baz. Hst. 59. §. Fig. Czas mój tak prędko zginął, jak cień znikł, jak woda upłynął. Kulig. Her. 12 5. Zginęła praw'da, zginęła szczerość, zginiemy i my, nie będzieli poprawy. Groch. W. 193. GINIENIE, ia, n., subst. verb. 1. zguba, ber Untergang, ba3 $erberfeen, Serben, ©cfmunben, ŚBerfcbroinben. 2. Stracenie się, ba3 $erlorcngebett, SEßegfommen.

GIGANT ob. Obrzyrn, stwolim, stoliman; Croat. oriàs, gigan; adj. oriàski; verb. oriassimsze extollo me, astris me infero.

GIL, GIEL, a, m., Boh. heyl; Ross, rtib, tiul, (cf. Germ.

©etyl ; Carn, gejl * żółty) ; Ross. riOL motacilla erithacus,

CHHrnpt loxia pyrrhula ; ropnxBOCTKa; Croat. dlaszka, ju-richicza; Carn. bôld, wmlt, gimpel, gumpel, kumpel, woltek, Jirojeza, brolèza ; Vind. erdezhiza, lepar; Bosn. chjucchka, çrrivenka; Rag. cjucka; Slavon. cêrnoglavka;

Sorob. 2. fznègula); Loxia pyrrhula Linn. Popek, gatunek klesku, rzędu wróblego, grzbiet ma jasnopopielaty, piersi czerwone, wierzch głowy czarny. Zool. Nar. 219. ber ©trnpel, ber Dompfaff, ber 331utftnf. Pełno się w cienie garnęło ptaszków'; A pod wschodowe wraz słońce, I od szkarłatnych giel adamaszków I słowik nucił i dzwońce. Zab. 8, 3-. Nar. Gile świszczące. Banial. J. 3, b.

Prov. Lepszy gil, niż motyl, chociaż oba ptacy. Rys. Ad.

nożem Tatarskim. Czack. Pr. 1, 151. eilt £rtt(U'tf$e3 üDîeffer.

35. cf. lepszy rydz niż nic, Peffer etlVflê flfê ittcfyhh— §. Gil GINDŻAŁ, u, m., Gdyby kto kogo z gniewu nożem, pui-na nosie, z zimna, czerwony nos, etltc rotfec 9fafe »Olt ber nałem, gindżałem zabił, takowy.... Siat. Lit. 331. t. j. SMlte, ein ©perltng auf ber 92afe.

GILAWA, y, z., ©eutfd) ©plan, miasto w Pomezanii w Pru- GIPS, u, m., (Lat. gyphum; Lat. med. gippum, guppum ;

siech. Wyrw. Geogr. 581.

GILBAS ob. Gibas.

GIŁOWATY ob. Iłowaty. *GIMAĆ ob. Imać.

GIMNAZYUM, n. indecl. z Greek., baś ©pmnaftutlt. §. Miejsce, szkoła do ćwiczenia ciała w różnych sztukach, jako to w zapaskach, w bieganiu, szermowaniu. Od słowa yvproç nagi, że się w nim nago młódź ćwiczyła. §. Teraz w sensie nie właściwym bierze się za szkołę, gdzie żaków uczą. Nar. Tac, 2, 272. Sorab. 1. hutżencza; wyższa szkoła przygotowującą młodzież do uniwersytetów.

GIMNAZYALNY, a, e, GIMNAZYJNY, a, e, do gimnazyum, ©pntnaftaL, Ross. mMHa3imecKm. Klasy gymnazy-alne. GIMNAZArASTA, y, m., uczeń gimnazyalny, uczęszczający do gimnazyum, ber ©pmitaftaft. GIMNASTA"-CZNA", a, c, od gimnastyki, gpmnrtfti(d). Ćwiczenia gimnastyczne, cf. turnieje. GIMNASTYKA, i, i., nauka ćwiczenia ciała, robiąca go udatnym i czerstwym, cześć fizycznej edukacyi, bte ©pmitrtfttî. G1MNOZOFISTA, y, m., z Greek, mędrzec Indyjski, nago prawie chodzący, eilt ©tp mitofoplHft; Eccl. HaroMyApcTBeiiHiiicL.

GINĄC, ‘GIBNĄĆ, ął, ęli, ginie neutr. niedok., zginąć dok.,

Boh. hynauti, hynul, hynu, zhynauti; Slovac. hynauti, zahynauti; Sorab. 1. liinu, (hinitoszcz marność); Rag. ghinuti, poghinuti deficere, periclitari; Vind. giniti, ginem, poginiti, konz vseti; Carn. giniti, sgineti ; Croat. GIR ob. Gier, Giersz.

ginuti, ginem, czackati, czerknuti, parnuti, krepati; Sla- GIRAFA, y, i., cervus camelopar dali s, zwierz jeden z wyż-von. lipszati; Bosn. ghinnuti, hodit na magne, mankavati;    szych, biorąc wysokość od głowy do ziemi; znajduje się

Ross. rnÓHjTB, riiÓHyr, tmójuo, (cf. act. gubić, cf. rnóeib    w Etyopii. Zool. Nar. 374. bte ©tlYtffc.

zguba, cf. niHyTL, 3nuiyTb niknąć), ncqc3HyTb, ncqe3aTb, GIRAKON ob. Gierydon.

OKaaHCTBOBaib; obracać się wniwecz, niszczeć, gubić się, ‘GISER, a, m., z Niem. ber ©teßer, 5. 33. îlîot^gtcper, ©efit* . tracić się, ttt bte ©efabr bcö Itmfomntenê gerätsen, ttmfont*    gteper, odlewacz wszelkich rzeczy z kruszców. Cn. Th. Ale-

ntett, 51t ©nmbe gefeit, untergeben, ücrfomntcn, »ergeben,    ksander ‘rodgieser wiele mi złego wyrządził. Radź. 2

fd;nunben, »erf^mtnbctt. Bodaj mię wszyscy bogowie zgu-    Tim. 4, 14. (kotlarz. Bibl. Gd.) Eccl. ctbttHłtnetth. Giser

bili, żebym już oraz zginął, a nie codzień ginął z wielką    charakterów drukowych Ross. caoBOJinem, cjOBO.iHTUHKb,

męką moją. Birk. Kaz. Ob. K. 4. Jezus zginął, aby lud    ©cbriftgtePer. GISERNIA, i, i., dom czyli warsztat giser-

jego nie ginął. Sk. Kaz. 153. Złego, którym giniemy, przy-    ski ; Boh. slitina ; Vind. vlivalishe; Ross. cji0B04HTHaa.

czyną są nasze winy. Zab. 1, 41. Zginąć abo gardło swe    GISERSKI, a, ie, ©teßer*, Ross. cjobomthuh.

46

GIGANT - GINĄĆ.

GINIENIE - GISER.

Ital. gesso; Pers. guczh); ber ©pp$; Boh. gyps, zâdra; Sorab. l.kips; Carn. gips; Vind. gipfs, bielokam; Slavon. gips, bili kamen; Bosn. kamen bjeli, ges; Rag. bjelokàm ; Ross. nmc/L, no4Ma3Ka; minerał podobny nieco do kamienia wapiennego, kamień biały, miękki, podobny do alabastru, upalony staje się massą twardą, z której robią osóbki i inne bagatele. Używają go też do sufitów i innych ozdob architektury. Ład. Hst. N. 40. Wapna z muszli, z ślimaków gypsem zowią. Syr. 934. Krzyształowy gips albo talk. Torz. Szk. 189. GIPSOWAĆ, ał, uje, czyn. niedk., pogipsować, wygipsować dok., gipsem powlekać, bielić, gppfen, mit ©pp3 lifeerjteben. Vind. gypsati ; Eccl. nmcyio. GIPSOWANIE, ia, n., subst. verb., bielenie gipsem, brt3 ©ppfen. Ross. BtiuiTyKaiypenie. GIPSOWATA", a, e, part. perf. gipsem powlekany, pobielony, gegppfet, mit @pp3 geweißt. Ross. BbiunyKaTypcHHbiii. GIPSOWA’, a, e, od gipsu, ©pp3*. Ross. mncOBUfl. Gipsowa ziemia terra Selenitica, bic ©pp^erbe, nic innego nie jest, jak wapienna, z kwaskiem siarczystym złączona. Kluk. Roił. 3, 69. obraca się po paleniu w jakieś niby wapno. Kluk. Kop. 1, 250. ©ppgfalf, ©parfalf. Gypsowy kamień, ber ©ppê* [teilt, jest miękki, nożem się łatwo skrobie, wewnątrz ma lśniące iskierki. Kluk. Kop. 2, 79. Gipsowe karta-cze. Jak. Art. i, 263.

GISLENOPOL - GŁĄB.

GŁĄBIASTY _ GLADEK.

47

GISLENOPOL, u, m., z Łac. miasto St. Guillain w Nider- 50. §. Głąb, grundychwał, basałyk, nieokrzesaniec, pień,

ein S&enfdj wic ein ftlofc, ein ©trunf. Szpetny jeden, głąb nieudatny. Kochow. Fr. 14.    §. Głąb, ryba, ob. Głebik.

GITARA, y, £, GIT ARKA, i, £, demin., z Woń., gatunek    GŁĄBIASTY, GŁĄBISTY, GŁĄBOWATY, a, e, GŁĄBIA-

cytry, eine 2trt 3it|*cr. Dały sie tam słyszeć klarynety i    STO, GŁĄBISTO, GŁĄBOWATO, adv., surculosus. Cn.

skrzypce z gitarką. Zab. 8, 122. Idź po moje gitarę do    Th. ftritnftg. Głąbisto, szeroko a listowato ros'é, caulesce-

gabinetu muzycznego. Niem. Król. 1, 56.    re. Mocz. Ziele to głąbowato ‘roście. Syr. 1441. Eccl.

GIWOJT, a, m. Są i dziś na Żmudzi, którzy węże jakieś,    CTeóiHŁiH, CTe6.iOBH4Hbiiî. GŁĄBIEĆ, iał, ieje, neutr.

które oni językiem swym nazywają giwojtami, co mają    niedoli., w głąb' wyrastać, caulescere. Cn. Th. in eilten

jakoby po cztery nogi pod brzuchem czarne króciuczkie,    ©twnf nitêtM(|fen, eilten ©truttf befotttmett. Eccl. CTeó.rfeio,

na kształt skrzelów, jako jakie domowe bożki chowają.    CTeóaic ncnymaro. GŁĄBIUSZ, a, m., żaba, nQaGGaioç.

Gwagn. 427., eine Sïrt ©erlangen in ©afttogttfen.

GIŹA, y, z., GIZELA, i, i., GICZEŁ, u, m., kości golenio-wej koniec. Włod. kość goleniowa większa. Dudz. 58. łibiae in animalibus summitas, vel caput. Cn. Th. ber Stopf głęboki, głębokość; pogłębić, przegłębić; wgłębić; wy głębić; nitt Stnocfyen be3 ©djtenbetnä ; ob. Giezek.

landzie. Wyrw. Geogr. 246. bte ©tabt ©t. ©ittllatn, ilt ben 9?teberlanben.

Przyb. Datr. ber ©trnnffrofd). (cf. zielodłubek). GŁĄBOWY, a, e, z głąbu. Cn. Th. ©trunf ', OOlt ©tWltf.

Pochodź, głębia, głębina, głębizna, głebik, głębielisko,

zgłębić, zagłębić, niewygłębiony.

GLAC, u, m., hrabstwo i forteca na pograniczu Szląska. Dyk. Geogr. 1, 241. ©łap; Boh. Kladsko.

1. GŁĄB', G. głębi, z., Boh. hlaub, hlaubka, hluboći- GLACY, indecl. miejsce otwarte pod fortecą, ba$ ©lact3. Boh. na; Slovac. hlubina, tiśina; Vind. globozhina, globoku- koliste. Glacy ob. Stok.

stvu, bresen, prepad; Carn. globozhina; Sorab. 1. hu- ‘GLĄDAĆ, ał, a, acl. niedok., Boh. hledeti, hledim videre, bina; Sorab. 2. dliim; Ross. riyótma, ap^, vulg, rayó&;    hledati quaerere, hljdati tuer i, custodire, hle, hicie ecce!

głębia, głębizna, miejsce głębokie, oppos. mielą, bte    hled, hlednutje visus; Vind. gladat, gledati, viditi, gledu-

£tefe. Ja żagle pełne rozwinę, i na głąb' same popły-    vati, gledal, gledam, pogledati; gleite, leite * patrzcie!

nę. Bar. Lot. 3, 11. in bte £tefe bc3 29îeereê. Ja się    gledauz, pogleduvauz « widz; Carn. gledam, ględ, pogled

na głąb' wybijam, i żagle pełne rozwijam, ib. 2, 3. On    visus', Anglos. hlead ; Slavon. gledati; Rag. glèdati, gle-

w tym rączo ciała wstrzepawszy dłoniami Wskoczył w głąb',    dalaz spectator; Bosn. gledati, viditi, gled, pogled aspec-

gdzie tam i sam miecąc ramionami, Świecił się w prze-    tus, gledulaę spectator; Dal. glyedati, gledati, gledalacz;

źroczystej onych wód jasności. Otw.    Ow. 155.    Koń zbry-    Croat. gledati, gledim, glediti, gleditel, gledavecz , gle-

kawszy na głąb' skoczył w brodzie.    Jak. Baj.    61. Okręt    dalische « spektakl, widowisko, glćd aspectus; Sorab.

w głąb' idzie. Tr. na dno, tonie, gcljt nnter, Jtt ©rttttbe.    2. glednusch ; gledaj patrz! Sorab. 1. hladaci, polila-

§. Fig. Gdy wzrok mój obracam na *głeb'mój ruiny. Kulig.    dacz, ladacż ; Ross. r.iH4BTL, ramny, r.iaHyTb, rja3UTt,

Her. Zdjajco, przez cię głąb', w której ginę, wydrożona.    033^ oko; cf. Cer. glofeit; Graec. Ideo. Teraz tylko w

Teat. 45. b, 78. (dół, dołek, przepaść). §. W głąb', w    samych składanych pochodzących, w czasie niedokonanym

głąbsz, ttt bte £tcfe. Dziura na łokieć w głąb' wykopana,    używane: doglądać, dwugląd, naglądać, oglądać, poglądać,

wszerz na półtory piędzi. Warg. Radź. 66. Kopał zie-    przeglądać, przyglądać, rozglądać, wglądać, wyglądać, za-

mię nad zwyczaj w głąb'. Bach. Epikt. 47. Druzus wkro-    glądać; wzglądać, zkąd wzgląd, względność, względny, —

czył w głąbsz Niemiec. Ossol. Sen. 48. ttt ba3    innere, tlt    znaczy: baczyć, baczenie, patrzeć i widzieć, fepeit, fepattett;

ba§ $erj DOlt $Cittfcl)Iaitb. 2. GŁĄB,    G. głąba,    głęba, m.,    n. p. Która kwaśna, ponuro gląda. Burl, B. 2. (t. j. po-

GŁĄBEK, bka, m., GŁĄBIK, a, m., zdrobn., pień nie-    gląda). Już gladaniem, już macaniem szukając tam i sam,

których ziół, jako kapusty, sałaty. Włod. łodyga, kła-    nicem nie mógł naleźć. Wys. Kat. 396.

cze, ber ©trittlf i Sło^lftrunf. Boh. hlaub, hlaubek, *GŁADEK, GŁADKI, a, ie, compar. gładszy, Boh, hladky,

hladśj; Slovac. hladkf; Vind. gladek, glatik, gladak; Carn.

G Ł.

slaupek zelnÿ; Rag. tórstak, tórs, tarstje; Sorab. 1. lub; Sorab. 2. glum, gwum, gum; Bosn. bus; Croat.    gladkè, glahke; Sorab. 2. glatni, glatki; Sorab. 1. wadki

koczèn; Carn. shtor; Boss. Koyepwra, KO»iepu*Ka; Eccl,

CThEao, CTeócaite. Głąby żadne nie przyjmują się, chociaż wszczepione. Cr esc. 121. Nasienie w ziemię się rzuca , z ziemi głąbki i słupce wydaje. Brzost. Duch. 104.

pasą zgoninami, głąbami, żołędzia. Haur.

Sk. 61. Głąbie., ia, n., collect, n. p. pasą głąbami lub głąbiem. X kam. — Fig. Zre i pije, narzeka wczasy, narzeka na głąby, Ano nie wczas, kiedy go już zła niemoc gnąbi. Rej. Wiz. 62. (guzy weneryczne). §.

Głąb, Archit. część kapitelu, łodyga, Lat. cauliculi. Vi-truv. 4, 1. Callitect. 7. eine ^crjtentng ait ben Kapitalen.

Koryntyjski porządek budowniczy zawiera w sobie 16 Zawojów, 8 głąbików, i trzy rzędy krętego liścia, Rog. Bud,

Świnie w zimie

na nie-

(Sorab. 1. hlatki lichy, błahy); Bosn. gladàk; Croat. gladek; Ross. r.ia/uufi, mmoia, naate, (droga równa, gładka Boss. vulg. I4H4B); Svec. glad ; 9Î i e b e r f. glab; Dan. glat ; Ger. glatt; Hebr. pbn; Chald. Arab. ^).    §.

Gładki na dotknienie, niechropawy, niesękowaty, glatt, eben. Łodyga gładka caulis glab er, korę ma aż do śliz-kości gładką. Jundz. 2, 15. Będą krzywe rzeczy spro-szczone, a chropawe drogą gładką. 1 Leop. Luc. 3, 5. Najgładsze i najglancowniejsze szkła i blachy, mają po wierzchu niektóre górki, dołki, przerwy. Rog. Dos, 3\. 117.— §. Transi. Tłusty, okrągły, tuczny, gruby, spasły, wypchany, pulchny. Tłuste kapłuny naśmiewały się z jednego, iż nie był tak gladek, jak one. Ezop. 101T Patrz

48

G Ł A D G E.

GŁADKO - GŁ AD Y S Z K A,

ja mię, jako ja gładek, a to me me robie. ib. 45. §. Orzechowski z biskupem swym o żonę, ale Maciejowski. Niekosmaty, meobrosły, glatt, ntcfyt raud;. Gładki u nhego    pomógł mu, że sie ta rzecz gładce odłożyć Gorn Dz

jeszcze podbródek. Ld. §. Bezłuskny, ofme ©puppen, glatt.    31. Gładko co uchodzi, mollius accipitur. Cn. Th    ąebt

Gładka ryba, jak węgorz. §. Prosto zrobiony, bez fałdów,    fur geitoffeit f|tn. Największe często występki u dworu

•wygubów, bram, glatt, olme galten mtb ©rtmjmngett gemalt,    gładko uchodzą. Tr. ‘GŁADK0BLASK, u\ m., politura

ungemobelt. Gładka materya. Tr. Taki pan tego domu    bte politur. Tr. błyskogładnia. X. Kam. “GŁADKOBRZMIA-

w gładkiej sukni chodzi. N. Pam. 42, 373.    §. Dobrze * CY, a, e, krasny do‘słuchania, ino^timenb. Oto. hymni-

wyrobiony, fdjtht Ultb O^ne 3Ittftoß ücrnd;tet, ttwfll auêgefü^rt.    stę gładkobrzmiącćj mowy    Zamkniono, ehej! w    trunience

Zaleta z gładkiego tańcowania; jest to zaszczyt teatral-    cisowej. Zimor. Siei. 196.    Eccl. na^ociOBaMM.    GŁAD-

ny. Zab. 5, 70.    §. Gładki do słuchania, miło w ucho    K0M0WN0ŚĆ, dci, £, krasomownośó, bte 3So^lrebeu^ett,

zma-

wpadający, ft^ött attjuljörett. Ross. miaBHUH, immera.    bte Serebtfamfett. Gmin gładkomownością rzecznika

Bardzo gładką miał mowę. Tr. — §. Gładki, okrzesa-    miony złą sprawę pochwala. Pilch. Sen. 191. Gładko-

ny, ociosany, fig. gehobelt, feilt, brefftrt.^ Kto chce być    mowność Memmiusza. Pilch. Sali. 40. Eccl. Ma^KOcaOBie.

gładkim, trzeba przyeierpieć. Rys. Ad. 32. Bez cnoty    adject. GŁADKOMOWNY, a, ie. GŁADKOŚĆ, dci, i., nie-

najgładszy rozum krzywy, nieforemny. Zab. 13, 319.    chropowatość, równość, nieszorstkodć, bte ©Jatte, bte

Jakub. §. Gładki na wejrzenie, piękny, śliczny, fdjirn,    ©letcfjljett. Boh. hładkost;    Rag. gladkos; Vind.    et Garn.

bübfcfy, arttg, (cf. ÜJÎtcberf. eilte glatte Sunofer). imię mu    gladkust; Sorab. 1. wadkoscż; Croat. gladkoszt,    gladkó-

Olind, Zofronia onćj, Jako ta gładka, tak on urodziwy.    cha; Ross. oa^KOCTL. Gładkość zwierciadła. §. Łago-

w na-

P. Kochan. Jer. 51. Nad piękną matkę gładsza jeszcze    dność, bte 6anftf;ett, bte äfttlbe. Gładkość obyczajó

córo. Hor. 1, 90. Nar. Gładki; zająca jada. Cn. Ad. 243.    uki wprowadziły. Zab. 1, 42. (ogładzenie,"    polor).    §.

Plin. H. N. 28, 19. vulgaris opinio, esu leporis gratiam    Gładkość, krasa, piękność mowy abo rzeczy    jakiej    ro-

corpori conciliari in septem dies. Co gładkiego, to gład- bionćj, bie ©djiinbctt, Nctttgfett, 3terltcl?M einer ©acfye, j. kiego, a co    ‘żadnego, to    ‘żadnego; co szpetnego, to i    33. einer 9îebe, eiltet SSerfä. Ross. nMBHam. §. Uroda,

złego, a co    cudnego, to    też dobrego. Glicz. Wych. P.    piękność, bie (natürliche) ©djönfieit. Kto się komu podoba

8 b. (cf. natura nacechowała; cf. złe mu z oczu patrzy).    dosyć ma gładkości. Jag. Wyb. B. 3. Do gładkości po—

Gładka żona jest wiecha na piwo i na miód. Opal. Sat.    trzeba porządku, rozmiaru i przystojnych granic ciała*

123. (cf. przylepka). Jej gładka twarz mi przeszkadzała.    Petr. Et. 326. Uroda abo gładkość. W. Post. Mn. 491.,

Past. Fid. 161. (oczy oczarowały). Teraz ten jest najza-    Zająca jada dla gładkości. Cn. Ad. 243. (cf. gładki).'    Nie

cniejszy, który co gładkiego narai. Star. Ref. 15. (pastwę    tylko patrzeć na gładkość białćjgłowy, ale też    i uszy    po~

lubieżności). §. Łagodny, miły, słodki, , łaskawy, fanft.    syłać na targ, jaka o niej sławą. Budn. Apopht. 1,38.

Panowanie jedno ostre jest, a gwałtowne; drugie łago-    Któż gładkości nie hołduje, Kogoi ona nie zwojuje.. Zi-

dne, gładkie a znośne. Gor. Dw. 356. ‘GŁADCE, GŁA-    mor. Siei. 343. GŁADKOWŁOŚY, a, e, (cf. ‘prosto,wło-

DKO adv. Gładziej compar.; Boh. hladce, hladko; Sorab.    sy), pięknych włosów, fdjbnfmrtg. Gładkowłosa twoja Li-»

1.    wadeże; Vind. glatko, glatt. 1. Niechropowato, równo,    lidora. Zimor. Siei. 277. GŁADNAG, ął, F. gładnie nijak.

glatt, gletd),    eben. Gładko    wyrobiona deska. Tr. Gładko *    jednotl., GŁADNIEG, GŁADZIEĆ/ iał," ieje , niedok., gła-

ze szczętem,    do czysta n. p. gładko mu palec uciął. ib.—    dkirn się stawać, fdjött werben. Olej, po którym twarz

2.    Pięknie, pięknym sposobem, udatnie, nadobnie, fdjott,    gładnie. J. Kchan. Ps. 153. Tyją i gładzieją. Budn. Jer.

auf eilte fdjime 3lrt, fétu, bübfeb. Są którzy piszą gładko,    5, 28. (lśnią się. Bibl. Gd.). GŁADYSZ, a, w., wy-

ale niegładko mówią. Zab. 13, 250. Staraj się o wszys-    smukły, galant, starający się o krasę ciała, lalka, ein

tkim gładce i dobrze mówić. Gorn. Dw. 106. Dobrodziej-    füjüer §err, etrt ^üpp^en. Jeden gładysz, który się w so-

stwo od człowieka surowego wzięte i niegładce dane,    bie kochał, pomaluchno a ostrożnie stąpał. Budn.^Apopht.

zwał jeden chlebem piasku i kamieni pełnym. Gorn. Sen.    59. Do posługi stołowej zniewieścieli Rzymianie używali

61. (nieochotnie, nieżyczliwie, bez uprzejmości). Czym    wysmukłych i wymuskanych gładyszów z długiemi "wło-

tym doktora nadgrodziwszy, pozbyli się go gładko. Perz.    sami, ubranych nakształt niewiast. Pilch. Sen. list. 4,

Lek. 350. Szydzić z cnoty i wiary, nikt zapewne gła-    149. Pewny wysmukły gładysz rozwiozłych obyczajów,

dziej nade mnie nie potrafi. Mon. 65, 215. (dowcipniej,    Mon. 76, 89. Człowiek rozumny, ale nie gładysz, ma

złośliwiej). §. Pomyślnie, smarownie, ghtcfltd), nad) Sluufcfic.    nie złe podobieństwo do ostrygi. Zab. 5, 129. Nie ka-

Tak to kochany sąsiedzie, kto smaruje, gładziej jedzie. Zab.    żdy gładysz gładki. Pot. Joiu. 2, 57. GŁADYSZKA, i,

15, 57. Winszuję ci, żeś tak gładko z processu wyszedł.    z., piękna białogłowa, piękność, a przytem kokietka, eitt

Teat. 30. c, 91. Jakżem się gładko wykręcił, a oni też    fcfyüneä graitenjtmmer, eine"(Sd;ön^ett. Wdowa jeśli nie gła-

uwierzyli. ib. 22, 85. Wiadomo ci, jak gładko go odrwi-    dyszka, każdy nią pogardza. Dambr. 437. Precz ztad

wałem. ib. 7. c, 23. Salmina była w sercu swojćm    gładyszki pieszczone, Pfe groby pfe pobielone, Pieszczot

rada, Ze się tak gładko jej powiodła rada. Min. Ryt. 2,    waszych nieczyste, Brzydkie mi psoty kaliste. Dar. Lot.

140.    §. Przyjacielskie, bez kłótni, hałasu, łagodnie,    4, 25. Już się nie chełpi z gładyszki powolnej (z Heilt $mutbfd)aft, oljnc ©irett, tut ©uteu, mit ©utem. Krzy-    Jeny) Frygijski gaszek. Hor. 2, 32. Kniaź. Adlejde, że

wdy swej mścić się chcieli; ale król tę rzecz gładce u-    była nie gładyszka, wnet sobie zmierził Kazimierz. Krom.

spokoił i pojednał. Biel. Kr. 545. Miał nieco trudności    347. Opal. Sat. 184.    §. Gładyszka, gładzidło, narzędzie

od gładzenia; Boh. hladidlo, hladjk; Vind. gladilu, likalu, likaunik; Carn. likavnèk; Ross. r;ia4MKa, n. p. słoniowa kość introligatorska do gładkiego składania papieru. Tr. bflS gaiłem ber Sltdjbtnber, kamień półokrągły do gładzenia    lator ; Rag. gladitegl) ; Ross. rja4HJiEmHKî ; \ind. likavez,

płótna, papieru etc. 7V. ber ©Idttftetn. Ross. na/uoo. GŁA-    likar; Sorab. 1. tżolicźer. GŁADZ1CIELKA w rodź. zeńsk.—

DYSZOWA, y, z., 1. niby zona Gładysza. 2. gładyszka, ele-    GŁADZ1EG ob. Gładnąć, Gładnieć. GŁADZIUCHNY, a, e,

gantka, ettt fdjoncś SBetb. Do Pani Gładyszowój : Na niebie    GŁADZIUSIEŃKI, GŁADZIUTEŃKI, a, ie, inlens. adj. gładki,

słońce, na twój twarzy gładkość świeci, Tamto na ziemi, ta    febr glatt, ertra fein, fcfjött, nett. Slovac. hladicki, hladicić-

w móm sercu ogień nieci. Kochow. Fr. 9. 'GŁADZA, y, i.,    ki, hlacłucki; Eccl. oa^eHŁKiu. Szyja gładziuteńka. Auszp.

gładkość, piękność, bte @d)ihtf>eit. Oni mu    siedem krze-    423. Najlepsze konopie są te, które są gładziuchne na

seł w upominku dadzą, I wagą równych i    sztuką i gła-    dotknięcie. Jak. Art. 3, 224. Zbył nas gładziuteńko. Boh.

dzą. Chrośc. Ow. 28. (politurą). GŁADZIĆ,    ił, i, UGŁA-    Kom. 3, 490. Kieliszki gładziuteńko ścina. Mon. 74,423. (ani

DZAĆ cz. niedok. ugładzić , zgładzić dok.,    Boh. hladiti,    się zachłyśąie). GŁADZIZNA, y, z., przestrzeń gładka, ró-

hladjm, hladjwśm, uhladiti; Sorab. 4. wadźu, wadke tźi-    wnina, bte ©Itttte, eine glatte ©telle. Boh. hladina. Na gładzi-

nu, tźolu, (ladźicź, cźeffacz * czesać); Bosn. gladiti, pro-    znach widzieć rzeźb kunsztownych wiele. Przyb. Luz. 476.

gladiti, ogladiti; Croat. gladiti («głaskać); Dal. planati;    Pochodź, dogładzić, nagładzić ; ogładzić; obgładzić;

Rag. gladiti, uglàditi, glàdkovati, lasctitti (« adulari)\    odgładzić; przygładzić; rozgładzić; ugładzić, wygładzić,

Vind. gladkuvati, gladku storiti, gladiti, pogladiti * gła-    zagładzić, zgładzić', niezgładzisty. 2) głaskać (Boh. hladiti),

skać, gladkati « prasować, (distg. gladiti, glodati *'głodać) ;    ogłaskać, pogłaskać, ugłaskać, zagłaskać, nieogłaskany ;

Carn. gladiti, gladem, (gladesh adulator), likam; Ross.    $. głaźny, nieglaźny, cf. głaz.

raa^HTt, oaacHBaTŁ, oaaty, raaauy, yr.ia4HTi>, yraaaai- GLAN, u, m., mety, ustoiny, gąszcz, ü8obettfa|î, S)tcfe8. Wo-b3tł , (craa4HTt>, craasumaTb heblować, polerować), ao-mnib, aomy, yKaiaib; glätten, a), równym czynić, chropowatości odejmować, glatt machen, eben mad)ett, glätten.

Prócz maglu i kalendry gładzą niektórzy płótna młotkiem drewnianym. Przędz. 99. Gładziła marszczki. Przyb. Ab.

22. (wygładziła). Hańbę na czele gładzi kruszec złota.

Teat. 48. b, 28. Wódka ta niewymownie twarz gładzi, bieli i zmarszczki rozciąga. Śleszk. Ped. 47. Sienn. 562.—

ząb zmyje. P. Kchan. Jer. 86. Gładzony papier, geglał* teteê papier. GŁADZICIEL, a, m., który co gładzi, ber etrocrê glättet; Garn. gladnik, glajnik, (Garn. gladesh adu-

da w każdym morzu plugawa a słona , Gęsta, przykra, przemierzła, jako glan zielona. Rej. Wiz. 446. Wódkę tę z glanu, który się ustoi, zlać, a glan warzyć, aż się spieni i stwardnieje. Syr. 421. Z onego pierwszego błota, a z onego plugawego glanu pierwszych łowów swoich, wy-płókali sieci swoje. Rej. Pst. G. g. 4. Fus abo glan, który się na dole usadza. Syr. 590. GLANOWATY, a, e, ustały na spodzie cieku, n. p. Będzieli tam woda mętna b). Przyozdabiać, piększyć, gieren, pitficn. Nierządnica ta albo glanowata. Cr esc. 29.

gładzi mowę swoje. W. Prov. 2, 4 4. Twarz swoje bar-    GLÀNC,    GLANS, *GLANDZ,    u, m., z Niem.    ber ©lanj.

dzo gładzi i przybiera. Sk. Żyw. 4, 207.    §. Kaptować,    (Angl,    glance, clean; Holl,    glantz; Dan. glands; Svec.

ujmować, jednać sobie, gewinnen, etmtefmten. Demostenes glans); a) blask, błysk, łysk, połysk, gładkoblask, bły-wiele słów przykładał    wmówię swój, któremiby był lu-    skogładnia ; Boh. lesk, blesk; Sorab. 4.    swetliwoscż ;

dzi gładził, a łaskawe    'słyszenie u nich sobie czynił. Eraz.    Vind. fvietloba, fvetlina , fvetlust; Ross, jockü, naneipE,

Jez. H. 7 b. (cf. głaskać, ugłaskać). — c) Zacierać złe, po-    B03cbmie , ciarne, 4yne3apH0CTb, CB4>T03apH0CTb. Glane

prawiać, popiłować, oerbejfew, atrêfctleit. Mowa ta piękna;    marmuru; glane kruszców ; glane drogich kamieni. Glane

tylkoby ją jeszcze gładzić potrzeba. Tr. Powstali w Atenach    od kamienia, to jest, kamieniem gładyszką rzeczom da-

wymowce źli, zamiast dobrych i rzeczy ugładzającyeh    ny. Glane sukna; glane kapelusza. Materyom glandz

rządców. Petr. Pol. 438.— d) Plamy gładzić * wywabiać,    dają i srebrnym i złotym. Jabł. Tel. 34. Lepiej Miner-

Slecfett 0U3ma$ett, attśrctbett, soertretben. Sól szczawowa    wę z marmuru, niżeli z kości słoniowej robić, dlatego,

najlepiej gładzi plamy atramentowe. Tr. — e). Znieść,    iż dłużej glane potrwa. Warg. Wal. 40. b) Krasa, pie—

niszczyć, Eccl. noxepimaio, noncpHiiBaro, »erlügen, »er«    kność    uderzająca, glängenbe    Śdfönljeit, ©lang.    Ginie glans

mcfyteit. Jezus grzechy nasze gładzić przychodzi. Sk. liaz.    na jagodach; co przed laty    było Wdzięczne,    to połogami

Nudź. 24. Baranek z nieba jedyny Idzie darmo gładzić teraz się zmieniło. Bardz. Trag. 455. Glane twarzy. Pociej. winy. Groch, W. 53.    Panie Boże, który gładzisz nie-    444. Coraz rześkiego ubywa nam wieku,    A czas i lata

prawość. 4 Leop. Ex.    54. Urząd od boga karan będzie,    i glans z twarzy niesie. Hor. 4, 243. Nar.    c) Okazałość

jeśli nie będzie gładził bałwochwalstwa. Kosz. Lor. 95.    błyszcząca, glattjcnbc ^radjt, Sditmtttcr, ©lang. Dzisiaj

b. Gładzi teraz długi swoje. Tr. GŁADZIĆ SIĘ zaimk.    się świeci glans Hierozolimy, Jutro jój pogrzeb mgliste

oczom

gładyszowa-gładzony.

GŁADZIC1EL - GLANCOWAĆ. 49

niedok., piększyć się, ftd) pu^ett, fd)ntcgeln. Zona dla me-    sprawią dymy. Kchow. 409. Dostojeństwo cesarzów Tuza samego ma się gładzić; jemu być gładką, nie cudzym    reckich straciło teraz siła glansu swego. Kłok. Turk.

się podobającą. Petr. Ek. 70. GŁADZENIE, ia,    202. Cnota jego bez glansu, lecz gruntowna. Teat.

n., subst. verbi, polerowanie, baê ©lättClt, ^oltreit i t. d.    49, 47. d) Moral. Piękność, szlachetność, czystość, bic

Boh. hlazenj; Ross. jomeme. Od gładzenia, prasowania    ©dtimljett, SBltrbe, SRetttljett, Saitterfctt. Uchowa mię bóg,

Ross. MomMbHbiif, n. p. młyn, prasa, kalendra luomiubHa.    żeby dobrej sławy Glans miał oszpecić postęp plugawy.

GŁADZONY, a, e, part. perf. polerowny, poliert. Twarz    Morszt. 212. GLANCOWAĆ, GLANSOWAC, ał, uje

miała, jako kiedy kto gładzony Rumianą róża słoniowy    cz. niedok. poglancować dok., glane czynić, polerować,

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

błyskogładzić, glanjenb machen, glättjett (active), poïtrett. roiber bte $aare ftreidjen, auftüartê ftretcî;en. Tr. Jedną re-Bosn. svitlati; Croat. szvetlati; Ross. CBtT.um., bmcbK-    ką głaszcze, a drugą policzkuje. Cn. Ad. 310.    Gdzie

TJHTb. GLANCOWANIE, ia , n., subst. verb., polerowa-    pana kochają, tam i jego pieska głaszczą. Teat.    22, b.

nie, ba$ Rohren, ©lanjen. §. Polor, blask, ber ©laits,    38. Głaskać i szczypać, a to wszystko razem.    ib. 16.

bfl§ ©lättjen. Od glancowania warsztat Ross. .loinmibHa ;    c. 78. Te włosy, które niedawno maściami głaskano,

narzędzie, n. p. gładyszka joiuhio. GLANCOWANY, a,    teraz popiołem posypane. Leop. 3 Macch. 4. (gładząc

e, part. perf. polerowany, polirt, geglänzt, mit ©lanj JU*    perfumowano). §. Musnąć, pomusnąć, pomuskiwać,

gerietet. Ross. jomeHbiii. Płótno glarïcowanc Æoss. jomemca.    letko się dotykać, łechtać, Ieid)t berühren, frtitft betaften,

fig. Jeśli mowa trefiona, glansowana i misternie ukła-    phys. et mor. Chłodnym głaszcząc drzewa tchem, wie-

dana, znak że serce zniewieściałe. Pilch. Sen. Ust. 4,    trzyk się bawi. Rui. Ow. 163. Po głowie bogini gła-

94. GLANCOWNY, GLANSOWNY, a, e, a) lśniący się,    śnie nas chabiną. Żelr. Ow. 350. (tetigil virga). Zgodne

błyszczący, glänjenb. Ross. OHimoBaTHbiH, jockobmm, xy-    na wyzłoconej lutni strony głaszcze, ib. 56. W jednćm

qe3apHMÖ, JomHJbitbiH, CBirOBHjHbM. Mąrmury glanso-    polu baranek młodą trawkę głaszcze I dziki tygrys ła-

wne się lśniły w filarach. Rardz. Luk. 179. Jąłem bru-    czną krwią napawà paszcze. Nar. Dz. 2, 198. (ścina),

dne głazy Dobywać, i glansowne czynić z nich obrazy.    To męzkie dzieła!—ciebie próżno głaska chęć do dzieł

Zab. 15, 293. Najgładsze i najglancowniejsze szkła i    męzkich. Hal.    Ow. 112. (bodzie). §. Głaskać kogo po

blachy, mają po wierzchu niektóre górki, dołki, prze-    głowie* dać mu się we znaki, czochrać go, fig. einem

rwy. Rog. Doi. 3, 117. b) fig. Piękny, glcmgeitb fd)im, fdjiht.    bert $opf jmtfeit, ifmt git fd;affen machen. Fortunne z tego

Wiersz glansowniejszy, przepasany żartem. Kcliow. Fr.    rodu hetmany miewali Królowie ; Mężnie Niemce zuchwa-

65. GLANCOWN1K, a, w., który różne rzeczy glan-    łe głaskali po    głowie. Papr. Gn. 42. 2) Pochlebiać,

cuje, glane im dawa. Tr. ber ©lätter, ©länger. Croat.    słowami łechtać, fdjtnetcfjeln, mit Sorten liebfofen, fijgeln.

szvetlàvecz ; Ross. JomobimiKŁ.    Pochlebujo im i prawdę je głaszcze. Pclr.Ek. 164. Brzmi

Pochodź, doglancować, naglancowac, oglancować, po glan co-    słodka muzyka, która uszy głaszcze , a duszę przenika.

wad, przyglancoiuać; wyglancować, zaglancoiuać, zglancowad.    Przyb. Luz. 292. Mon. 76, 456. Głaszcząc, pochlebia-

*GLANEK,nku, m., [ozdoba szmuklerska; por. frac, gland. 1]    jąc Ross, rja.utoio. Gdy głaszczą pochlebstwem swćm,

Ja dlatego życzliwą ręką dziś po glanku Opasuję cię    jad gotują. Sk.    Dz. 899. Nie umiał w kazaniu głaskać,

milszy nad zdrowie kochanku. Pot. Joiv. 100. Staro-    jedno grzechy    srogim gromieniem burzył. Sk. Zyw. 2,

świeckim giermak krojem Dzisiejszym odnawiam strojem,    235. Kogo szczęście głaszcze, tego rade troszczę. Rys.

Spuszczam glanków, sparam guzy, I stanu popuszczani    Ad. 26. fortuna, cum blanditur, captatum venit. Gła-

dłużej. Kchow. Fr.    115?    szcząc prawdę    mówią poetowie.    Hor. i.    Nar.    dedyk. g.

GLANS ob. Glane.    _    Łagodzić,    gładzić, mtlbcrn, non    ber guten    ©eite    oorfteHen.

‘GŁASAĆ, ‘GŁASZAĆ, ał, a, cz. niedok., (Boh. hlasati    Okrutny postępek głaskali i wycieńczali. Pilch. Sen. 165.—

Etym. głos, Boh. hlas, cf. hałas), wołać, publicznie wy-    §. Głaskać się recipr., fid; ftretd)eln.    Głaszcze się pod

woływać, oznajmiać, mówić; rufen, auśrufett, befanilt ma*    brodę. §. Głaskać bawiąc się    n. p.    psa,    ftd) mtt 0tret*

cfyen. Gdy owce    doją,    milczenie'ma    być, tylko sam pa-    d)elrt unterhalten. Kobiety się często    przez cały dzień z

sterz ma nieco k nim    głasać. Cresc.    560. Zapowiedzie-    pieskami głaszczą. Tr. GŁASKACZ,    a,    m., głaszczący

li im zgoła nie    głaszać ani uczyć    w imię Jezusowa.    drugiego, pochlebca, ber ©chmeidjler.    cf. Inf. Germ.

Budn. Ad. 4, 18. (aby nie mówili. Bibl. Gd.). Głasać*    ©lattftnefcr; Sorab. 1. lischcżżicżer palpo. Pochlebca,

wołać. Cn. Tli. oh. Zgłaszać, zgłosić; rozgłaszać, rozgło-    głaskacz ucha, Żyje z tego, co go słucha. Jak. Baj. 9.

mu-

sić; ogłaszać, ogłosić.    GŁASKANIE, GLÀSZCZEN1E, ia , n., subst. verb.,

GLASEROWAC, cz. niedok., mówi się o ciastach lub cu-    śnienie; baê Streicheln,* Boh. hlazenj; Sorab. 1. lischcżże-

krach, które po wierzchu cukrem się polewają czyli gla-    no. Konia urodziwego więcej głaskaniem do powinno-

serują. Wiel. Kuch. 402. glaftrcit, mtt ©lafttr überjtel;cn.    ści przywiedziesz, niż biciem. Pclr. Ek. 61. Głaskanie

ob. Glazować.    pod włos,    ba$    Streicheln miber bett Strich    ber £mare, ber

GŁASKAĆ, ał, głaska    et głaszcze cz. niedok., Głasnąć jednotl., ©egenftrid).    Tr.    GŁASKLIWY, a,    c, co się da    ogłaskać.

pogłaskać dok.;    (Boh.    hladiti, pohlazowati, pohladiti,    Włod. ber ftd) jähmen läßt, ja^mbar.    (cf.    łaskawy). Cn.

chlacholiti, chlacholjwam ; Vind. gladit, pogladit, per-    Syn. 307. Sorab. 1. zkludżenite    domabilis.    Niegłaskliwy,

lisuvati, perlubuvati; Sorab. 1. ladżicż, wadżu; Rag.    cicuratu difficilis. Cn. Th. 502.

CK3TL , CKaTL

lasetiti; Carn. pobóshati ; Ross. jacriiTfcca, jamjCL , ja- Pochodź, dogłaskad, nagłaskad sie, ogłaskać, ogłaska-jacKaio, npHJacicaTb, yjacKaTŁ, noioutiiTŁ, (oója-    ny, nieogłaskany, niegłatny ; pogłaskać ; podgłaskać, prze-

pochlebić ob. Obleśny). (Etym. gładki, cf. gładzić    głaskać, przy głaskać ; rozgłaskać; ugłaskać, zagłaskać;

et Germ, glätten," albo też od łaski, łaskawości.)* 1) rę-    cf. gładzić, gładki; łaska.

ką łagodnie muskać kogo pieszczenie, [treideln. Gdy GLASY ob. Stok, ford fik. Jak. Art. 3,317. ba3@laci3. Boh. koliste, kota głaszczą, marrnoce. Kluk. Zw. i, 303. Im kota GŁASZCZĘ ob. Głaskać.

dobna , niby pływająca w lewą tarczy ; na hełmie pięć piór strusich; z Niemiec przyniesiony. Nies. 2, 221. eilt 2Bappen.

50 GLANCOWANIE- GŁASKAĆ.

GŁASKACZ - GLAUBICZ.

bardziej głaszczesz, tym hardziej ogon wznosi. Cn. Ad, GLAUBICZ, herb., w polu błękitnym ryba żółta, do karasia po-o24. Głaszcz ty kotowi skórę ; a on ogon w górę. Rys.

Ad. 16. Głaskać pod włos «przeciw włosom, wzgóre,

w rzece, tam go wrzucili. Dirk. Gł. Kun. 24. W mor-t kie fale stłoczony, gdy się na głębią morską wydawam... Dar. Lot. 3, 11. Żywot to dobry, żywot nader święty, Kto ani jedzie na głębią nadęty, Ani bojąc się nieszczęsnego biegu, Trzyma się brzegu. Petr. Hor. 2, D 2. Okręty, które na kotwicach stały, na głębią w nocy pły-nąó, a potym do brzegu jachać musiały. Warg. Cez. 87. Nad głębiną, jakoby w nią już wpaść miał, słabo stoi, drżący i strapiony. Sk. Dz. 44. Trzykroć tonąłem; noc i dzień w głębinie trwałem. Budn. 2 Cor. 11, 25. fw głębokości morskiej. Bibl. Gd.). — fig. Dziś nasze kobietki w głębinę matematyki i fizyki zapuszczają się. Zab. 2, 46. Głębina tajemnic bozkich. Psalmod. 76. — W głębi kurytarza jest framuga. Teat. 52, d. 57. (w tyle, tm ^tntergrunbe). Teatr reprezentuje ogród, wgłębi pałac. Teat. 54, 3. W głębi sali. ib. 7, c. 3. Czart. — U malarzôiv: Na głębią podać, enfoncer. Tr. »erliefen. Podanie na głębią, ba3 Vertiefen, bie Vertiefung, beą beu Vîatylern. §. Phras. Wierz mi, że cię wywiodą w głębią z miałkiego. Rej. Wiz. 31. że cię wybawią, wyzwolą; albo też że cię z deszczu pod rynę poprowadzą. ‘GŁĘBIĆ, Boh. hlaubati; Eccl. nyóimio, rjyóimy TBopio, ob. Wygłębić, zgłębić. ‘GŁĘBICIEL, ob. Wygłębiciel, zgłębiciel, cf. Boh. hlaubak criticus. ‘GŁĘBIE, ia, n., głąb', głębia, głębizna, bte ütiefe. Cztery wiatry z głębia gwałtowne poruszywszy morze, bitwę stoczyły. Wad. Dan. 148. GŁĘBIELIŚKO, a, n., topielisko , eilt tiefer Vîotyr. W błotnych głebieliskach siła zakrytych siedziało. Krom. 243. GŁĘBIEJ compar. adv.    głęboko. — GŁĘBIK, a,    m.,

ryba morska, przynawek. Cn. Th. 879. pompilus, ber ©ctyifîfüttel, ber Segler. §. ob. Kiełb', kiełbik. GŁĘBINA, GŁĘBIZNA ob. Gleb', głębia. GŁĘBOKI, a, ie, compar. ‘głębokszy, głębszy, Boh. hlubokÿ, comp. hlubśi; Slov. hluboki, hlubśi; Carn. globôk; Vind. globok; Sorab. 1. huboki, lyboki, lobśchi ; Sorab. 2. dlńmoki, dlu-moki ; Croat. glubok ;    Dul. dubök;    Rag.    et Bosn.

dubok; Ross. r.iyóoidii, (oppos. miałki); tief. Dół ten przy jednym końcu ma być głębszy. Cresc. 625. Dołek jedne stopę głęboki, ib. 397. Ucieczesz się do głębokszych studniczek.    Rej. Pst. A. 6.    Im    która    głębsza rzeka, tym więc    ciszej płynie.    Opal.    Sat.    116.

Trudno było wybrnąć z tak głębokiej toni. Kłok. Turk. 136.    §. Wyraża wielkość stopnia, którego rzecz doszła,

tief, alei Bdćtycn einer Snlenfton, ober eines? tyotycn ©rabeSŁ Pod czas głębokiego snu, niektórzy od żelaza zginęli. Kulig. Her. 67. int tiefen ©ctylafe. Wśrzód głębokiego pokoju wzięli Turcy uśpioną Dydymotychę. Kłok. Turk. 119. Prosimy Cię o tę łaskę Królu, z najgłębszym uszanowaniem. Zab. 15, 135. Głębokie milczenie * głuche milczenie, n. p. Stoją zbladli w głębokićm milczeniu. Zab. 8, 222.    §. Względem koloru, ciemny, tief öon färben,

bunfle garben. W głębokiej żałobie chodzić, in ber tiefen Iraner, (£) b r b. iflage). §. Głębokie tony, tiefe $öne, \oppos. wysokie). Głębokim śpiewa basem. Tr. Daleko zaciekły, weit pinem gebrungen, fpdt, tief. W głębokie już zaszedł lata. Tr. er ift fetyon tief in bie Satyre; im

GŁAZ - G Ł Ę B'.

GŁĘBIĆ - GŁĘBOKI.

51

1.    ‘GŁAZ, u, m. Ross. m3Ł*oko, cf. ‘glądać Ross. r.ia-3tTb; £)berb. glafen.

2.    GŁAZ, u, m., GŁAZA, y, L, Budź. 15., Siemi. 338. GŁA-ZIK, a, m., demin., kamień pospolity, ber 5\tefelfletn, ber ©tein. (Ross. r,ia3yin> brukownik). Głaz, Gall. grès.

Staś. Buff. 154. Nie dość, lecz święte gwałcąc praw rozkazy, Wytrącasz graniczne głazy. Hor. 1, 302. Nar.

(słupy kamienne, graniczne; cf. kopce). Tu strumyk pstre liże głaziki. Pot, Arg. 377. Będzie nasienia twego jak piasku, i płód żywota twego jak głazików jego. 1 Leop. Jez. 18, 19. (jako kamyków. 3 Leop.). Głazik Ko-cytowy. 1 Leop. Job. 21, 32. (piasek piekielnej rzeki. 3 Leop.). Z klęczenia, które częstym na modlitwie razem Zwykł odprawiać, kolana ztwardnialy mu głazem. Min.

Ryt. 5, 5. Zniknie miłość, powaga i przyjazne chęci;

Śmierć zetrze wszystko głazem do samej pamięci. Zab.

13, 258. (ze szczętem, z kretesem). Głaz abo głazik probierski. Tr. ber ^robierftein, ber ©ireictyftein.

GŁAZ, GLAZUR , u, rn., srebro mieszane ze złotem. Dudz.

58. Żywicę ziemną, przy której piąta część srebra jest, własnym imieniem zowią glesum abo glazur, eledrum.

Ma'i. — Plin. Hit. N. 33, 4. eine ©rjntifctyuitg tum ©olb unb ©über. Srebro wyborne. Cn. Th. 1056.

GLAZGAL, a, m., materya, na roztopionym szkle, jak olejek, czyli woda, pływająca. Torz. Szk. 258. z Niem. bte, ©laśgaHe, ber ©laêfctyaum, ©laêfctynteR.

GŁAŹNY, a, e, zwinny, zręczny. Wol. gefctyitfl, abrett; oppos. nieglaźny, cf. niezgrabny, nieokrzesany.

GŁAZOŁOMNY, a, e, n. p. oszkard. Mon. 75,-594. kamie-niołomny, fteinbrcctyenb, ftefelbrcd)citb. GŁAZOWAG cz. niedok., * brukować, głazami, kamieniami pokładać. Oss.

Wyr. Boh. dlażiti, dlażditi. GŁAZOWATY, a, e, na kształt głazu, fletnarltg, ftefelarltg. Kamyki głazowate a krzemieniste. Syr. 1002. Ziemia głazowata, la silice,

SUefelerbe. Mier. Mscr.

GLAZUR ob. Głaz. GLAZURA, y, £., glaserowanie, polewka, którą garki polewają, polewa, bte ©lafur, J. V. ber îiipfe. \iud. gorezhiza, nalizhik, glasura ; Ross. MjpaBa.

GLAZUROWAĆ, GLAZOWAĆ, cz. niedok, glazurą powlekać , ob. Glaserować, glafireu. Vind. nalizhiti, glasira-li, s’gorezhizo obmasati, obgiasirati, polosbati, oblizhiti;

Ross. MypaiîHTL. Dokona ‘glazowanie a czujnością swą wyczyści piec. 1 Leop. Syr. 38, 34.

‘GLEBA, y, i., Łac. gleba, gruda ziemi, ziemia, grunt, bte ©rbfctyalle, bie (Erbe, ber Voben, ber ©rnttb. Ross. rjiMóa.

Kto swej roli zaniedba i odstąpi gleby, Niech ma karę, jak żołnierz, co uciekł z potrzeby. Jabł Tel. 175.

GŁĘB', GŁĘBIA, i, £, GŁĘBINA, GŁĘBIZNA, y, z, głąb' miejsce głębokie, bie Viefe. Boh. hlauh, hlaubka, ldaubi-na, hluboćina; Slov. blubina, tiśina; Sorab. 1. hubina ;

Vind. globozhina, globokustvu ; Carn, globózhina; Croat. glubina ; Dal. dubina , puchina ; Bosn. dubina , puccina ;

Rag. dubina, puccina ; Ross. rayöiiHa. Tu przestwory przepaści szeroko rozwartej, Tu wielka głęb' okropna.

Przyb. Milt. 205. Głębiny studzienne. Birk. Zbar. B. 3, b. Włożyli go na czołn, i szukali największej głębiny $)eutfctyett fagt ntan aucty: er ift fttyon tyocty ttt bie Satyre, er

tyat Ctn tyoljeä 2IIter erreidjt. Susza skończy? życie w głę- Głębokości bozkich nikt nie zna, jedno duch, który jest bokiéj starości. Stebel. pr. W głęboką noc powrócił *    w nim. Gil. Kat. 39.

Pochodź, do glebie, przegłębić, wy głębić, niewygłebiony ; zagłębić sieL; zgłębiony; niezgłębiony.

GLEGOT, KLEKOT, a, m. wielemowny, blatero. Mącz. świe-got. Dudz. 41. ein ^laubcrcr, ein ©ctymdfjer. cf. Boh. ge-kot strepitus, fremitus, echo; Croat. klokoticza; Hang. kotyogos gloctorium; Ross. kiokotb, MOKOTaHie » bełkotanie. GLEKGOTAĆ, GLEKOTAĆ, KLEKOTAĆ, ał, a et glegoce cz. niedok., (cf. fletfen 31 big. Boh. gektati cre-pare, strepere). Małym języczkiem glegotać, nabrawszy wody w usta, charchać, gargarizare. Mącz. gurgeln, fi (ty gurgeln. §. Bocian nosem glegoce, klekoce albo klekce, gę-goce, ber Storcty flappert mit bem ©d;nal»el. Bociany nosem klekotały. Banial. J. 3, b. Croat. klokotati, klokochem, klyu-kati glotero; Hung. klokdok; Sorab. i. klapotam każ baeżen. g. Bełkotać, momotać, zajękiwać się, ftammelit, laHen; ob. Klektać. §. Swiegotliwie paplać, f(tyma$tyaft plnppern. g. Garnek wrzący glegoce, abo w garku glegoce, gle-koce. Dudz. 20. ber fottyenbe ïopf buttert, foltert, eS bul* lert im fod;enben ïopfe. Eccl. KJOKOTaTt*. GLEGOTANIE, GLEKOTANIE, KLEKOTANIE, ia, »., subst. verb. — g. gargaryzm, baS ©ltrgeln. g. Glegotanie bociana, baS iloppem bes ©torttys. g. Bełkotanie, momotanie, baS ©tam* mein. g. Świegotanie, baS ©(tymafjen. g. Glegotanie gar-ka, abo w garku, baS VuQern im foctyenben ïopfc. GLE-GOTKA, GLEKOTKA, KLEKOTKA , i, z, rzegotka, brzą-kadło, eine Elapper, ^lapperbitctyfe, eine ©djnarre. Płaczącym dzieciom dajemy jabłka abo klekotki, aby się bawiąc niemi, umilkły. Petr. Pol. 451. W wielki piątek nic u nas nie słychać, okrom niewdzięcznego głosu rzegotek, i klekotck. W. Post. W. 254. Klekotki, które wołom przywięzują, bywają sosnowe, dębowe, olszowe. Kluk. Rośl. 2, 160. g. Klekotka, masc. et s. fern. świegotliwy i świegotliwa, lub świegotka, eilt glaubet* maul, eine ^laubertafctye. Cn. Ad. 1116.

m., gatunek ziemi, mastka jak mydło, gdy stężeje na powietrzu, staje się twardą. Torz. Szk. 64. et 63. et 5. argille glaise. Brzost. 105 9îieberb. ber Śłlcsp ttyon, Setym, Viürgcl ; 3î i e b crf. fttcgg ; Holl, kley; Angl. clay, (cf. klej); Vind. glenza, glon, glinza; Boh. sljn. GLEJGISTY, a, e, pełen gleju, lettig, tfionig. Torf bardzo glejcisty i klejowaty. Brzost. 120. Vind. glenast, glenzast,

1. ‘GLEJT ob. Glid— 2. GLEJT, u, m., GLEJCIE, a, m., zdrbn., z Nietn. baS ©clcit, ber ©eleitSbricf, baś frepe, fid;crc ©eleit. Boh. gleyt, pruwodnj list, pruwod bezpe-ćnosti, list zachowacÿ; Dal. verni lijsst; Vind. povodnu pifmu, obvarnu pifinu ; Slav. pratnje; Ross. onacHaa rpaaiOTa. Glejt jest od słowa Niemieckiego ©eleit, saluas conductus. Czack. Pr. 204. Glejt, albo wolne przejście, kto komu da, powinien go bronić od szkody. Szczerb. Sax. 145. Literae salvi conductus, list, którym osobie oskarżonej w sprawie kryminalnej król ostrzega bezpieczeństwo stawania w sądzie. Kras. Zb. 1, 321. Król wydaje te glejty czyli listy, zaręczające bezpieczeństwo do stawienia się. Skrzet. Pr. Pol. 1, 104. (cf. żelazny list). Hussowi dali glejt, albo przymierze wolne-

52

GŁĘBOKO - GŁĘBOKOŚĆ.

GLEGOT - GLEJT.

poźno w noc, fpdt ttt bte Vactyt. Dobry rozsądek, choć nie w głębokim wieku. — Zachodzić w głębokie gadki,*1 tn tiefe ©efpräd)e. 7V. — g. Głęboki rozum * głęboko przenikający, bystry, przenikliwy, ein tief bringender, burttybrin* genber SSerftanb. Wół jeden głębokiego rozumu, rzeknie, przyjacielu.... Zab. 15, 179. Człowiek głęboki zna rzeczy teraźniejsze, wie o przeszłych, zgadnie przyszłe.

Teat. 26, c. 130. Myśli głębokie, n. p. Jeżeli która, tedy ta jest myśl i wysoka i głęboka. Boh. Kom. 4,

134. tieffinnig, non ©cbanfeit. oh. Głębokomyślny. Głęboka nauka »gruntowna, eine tiefe, grunbltctye ©cletyrfam* feit. §. Nauka ta dla mnie zbyt głęboka * zatrudna do pojęcia, zbyt wysoka, bie Siffenfctyaft ift fnr miefy ju tief» finnig, fie ift mir ju tyocty, $u abftract g. Głębokie są tajemnice bozkie » głęboko zakryte, niedoścignione, tief,

»erborgen, unergrünblicty. Otworzyć najgłębsze serca skry-tości. Teat. 33, c. 6. GŁĘBOKO adverb., GŁĘBIEJ com-par. adv.; Boh. hluboce, hlauboce, comp. hlaub et hlau-begi; Slov. hluboko; Sorab. 1. luboko ; Croat. gluboko;

Ross. nyóOKO, nyóace; niemiałko, nieletko, daleko przenikając, propr. et fig.; tief. Trzeba jeszcze głębiej kopać, żeby wodę znaleźć. Ld. Głębiej w serce krzywda wchodzi, i dłużej się pamięta, niżeli uczynność.

Gorn. Sen. 6. Zabrnąłeś głębiej nieco, iż cię słowy naprawić trudno; toć zelźywością zawściągnion będziesz.

Pilch. Sen. 152. Gdyby się miał tak głęboko z nią wdawać, uwiadomię ojca. Teat. 30, 29. Pochlebniki głęboko się kłaniają, ale głębiej jeszcze w mieszek sięgają. Falib. Dis. E 3. Nie tak głęboko w rzeczy patrzą młodzi. P. Kchan. Jer. 134. Drugi po wierzchu tylko uważa, a inny głębiej sięga rozumem. Zab. 12,

275. Umiem rzecz wywodzić, i mówić o rzeczach głę-koko. Bach. Epikt. 60. Im głębiej myślą sięgam, tym bardziej mię to bawi. Teat. 49. d, 43. Jegomość głęboko bierze, ja tego nic nie rozumiem. Teat. 34, b. B, GLEJ, eju

h. 2. — g. Śpią głęboko. Zab. 13, 278. Tręb. (tęgo, mocno). GŁĘBOKOMYŚLNY, a, e, ttefbenfcnb. Mrong., Vind. globokumiflen ; Ross. rjyóoKOMticjeHHbifi. GŁĘBOKO-MYŚLNOŚĆ, ści, z., tiefeS 5)cnfcn, Vind. globokumifle-nost, globokumiflezhnost; Ross. rjyóoKOMbicjeiiHOCTir, r,iyóoKOMŁic.iie. GŁĘBOKOMOWNY, a, e, Eccl. nmKOKO-ptYHKT,; *tteffprectyenb. GŁĘBOKOŚĆ, ści, z., Boh. et Slov. hlubokost; Vind. globokust; Carn. globokust ; Sorab.

1. hubokoscż, cf. głąb', głęb', głębia; przymiot tego, co nie miałko, nie płytko, ale daleko w głąb' zachodzi; bie Stefe. Prędkim skokiem w głębokość Tyrową wpadł.

Warg. Wal. 139.— Głębokość lasu, szyku, wojska, bte 2tefe, Vertiefung. Głębokość batalionu (bte ïtefe) bte etnc§ VataUionS, mie piel 2JZann tyocty eS ftetyt. g. Miejsce głębokie, ein tiefer Ort, eine ïtefe, (cf. przepaść). Z głębokości wołam do ciebie o Panie. Bibl. Gd. Ps. 150, 1. g. Niedościgłość, niepojętość, bie Unerforfctylictyfcit, biesie» fe, Mtergrunblictye Scfctyaffentyett. Wszystkie nauk przeniknął głębokości. TY. Wy nie macie tej nauki, wyście nie poznali głębokości szatańskich. Bibl. Gd. Apoc. 2, 24.

go

przyjechania i odjechania. Gil. Kat. 99. Miał jeden 'GLICZA, y, ź., Discriminale szwajca albo glicza, którą naszoort od Wezyra, i od hospodara Wołoskiego glejcik. przedział czynią na głowie. Ma.cz. bte 9łeftttflbel. ßuk Ex. C. 4 b. GLEJTOWAĆ, ał, uje, kogo cz. GLID, GLEJT, u, w., z Niem. b«3 ©Iteb, 3. & ©olbatert, niedok., dać mu glejt, glejtem go ubezpieczać. Dudz. 08.    rzed, szereg n. p. żołnierzy, (Slav. glida, ród). 'Klidt

dnem ftcfyereä ©elett geben. §• Odprowadzić honoris causa    vulgo glejt, actes in filum    yorreda.    Chmiel, 1, 82. Kro-

towarzystwem. Macz. einem eine Sebecfung geben. GLEJ-    cza pasmem, a w marszu    wzgórek    ni dolina, Las ni

TO WY a e, od glejtu, ©elettê *. Glejtowy list.    strumień porządnych glejtów nie przecina. Przyb. Milt.

GLEJTA, y,'i, Glita. Haur. Sk. 92.; (Gall. gleite, Svec.    »j? »» ■»«*» * *'4«« utrzymać na nuit);Boh. glet; Vini. pena, smet; We «te, «te, ff-J-    lysine kolumn rzędem stoją gl.dy Zab

llöti;. Wapno ołowiane ciągłym paleniem obrócone    10'21 Zastępowały Cheruby g ejtam, ćwietnemt. ftzyS.

w szkło, maiace przy tegości kruchość, a oddzielające    JWt. 402 floss. nomepciiOMO GLIDWAbER, u, m., wo

sie w łuskę żółtawą i rumianą . glita, Kruml Cky. 529.    dnista wilgoć w rannych członkach, z «tern.W «Iietaraffer.

Ołów w popiół obrócony, nagle stopiony, obraca sie ^ kluiy w ranach glidwaser zastanawia. Syi. . w szklarnia materyą glejtą zwana; żółtą zowi, złotą, bit«:    • «• t- Mularze    używają    do węgłów . gl.fow,

ła srebrna od koloru, ©olbglStte, SflBetglStte. Kluk. hop.    niektórych naczyn. Solsk.    Grom. -,    100. Glif u mu a

9' 201. cf. elutniak. 8. Piana odchodząca od złota, sre-    rzow - ukosnosc muru przy oknach dla światła, lub przy

bra, ©olb>oben Sftterfdjamtt, ©djlatfnt. Świetne srebro,    drzwiach dla przestrzenszcgo wejścia. A%ter. Jłsir.

skoro    je ogień od glejty odcedzi.    Pot. Syl. 30.    GLEJ-    GLIJOWAL, ał, uje cz.    nudok rozpalać, z    «um.    iWn,

TAK,    u, m., z Niem. ber ©lóttlmfen, hak do    wyprowa-    Glijować zelazó. Ir.

dzenia glejty z pieca. GLEJTOWY, a, e, od glejty, GLINA, y z., Boh. hjna; Slov blina; Da. gnyla gn.lla; ©lätt *    oon ©latte. Maść glejtowa,    unguenlum    de    lilhar-    Rag. et Dosn.    ghgnilla,    Cioat. dovacba, (cf.    u), bot ab Z.

ayrio    Perz Cyr. % 325.'    g^a; Sorab■    ¹• lina i    Garn- glina> Persti    Vtnd-    ghna>

.    , '. ,    - j .    . ,    ,    » jiu, glinu, glin ja, llouza, let, berna, rnusga; Ross. r.M-

GLEN, ma, m ct glen. z., Glonek dcnun, potężny kawał    *>    4nglol lim, lam;

Chleba, eut annłcn ober Mante Stet« tm Sfcmfen, 81«.    >    1    - Grad lipa; Lat. limus; cf. Graec.rlia;

bm 9wH, (ef. SI»». Włożył sobie kilka gomółek w za-    0d),mnm, ©Ąletm ; (cf. 2. glon);

nadra 1 glen c 1 e a. ai . is. . o., oss. r M3yza, aer    bcr    fjc T^OHCrbc: argilla, ziemia ciągłą,

w wo-

jOMOTt,, JO«™», zomime ; Ef. »P*» i (Bm. et Eecl. ; J k ?sic jak inne liemio w pajcach zdaj8 sie Hi„x, raine», sok); Sorab. 2. goln, (cf. hau. crao-    „usta> ]ak gd’bJy c2ym posmarowana była;

GLETA ob. Glejta.

GLEWIA, ii, z., spis, bte *@lefe, ber liefen ; £)bb. ©lane, ©lese; Lat. med. glavea; Svec. glafwen ; eilte Sanje, eilt ©pteß, ©peer. Rzymianie mieli jedne oręże pociskowe, mniejsze od grotów, żelazo trzygraniaste mające; na ca-lów tylko pięć długie, a drzewce na stop półczwarta, nazwane glewią, verutum. Papr. W. 1, 54. etit Jîômb fcfyer Söurffpteß. Cn. Syn. 918. GLEWIJNIK, a, m., ko-pijnik, żołnierz dzidą uzbrojony, jak Kozacy. Dudz. 38. ber '©lefener, ent ©pteßfiteept, ^tqntnter. Cn. Syn. 918.

‘GL1BIELA, 'G1B1EL, 'GN1BIEL, i, 2., przepaść, otchłań, bezgruncie, ©^Ittttb, 3(bgrtntb; (Ross. móejb zguba). W błotnej żaby hasają glibieli, limoso in gurgite. Zebr. Ow. 149. Chcieli Niemcy przy tajonych z leśnych glibieli wyciągnąć. Krom. 492. (e latebris). Pierzchnąwszy jelenie, w krzewinę nas ciemną I nieprzebyte nawiodą glibiele. Tward. Daj. 51. Obleżeńcy dra się przez gni-biele, przez głazy na mury. Chrośc. Fars. 217. Wnet nowe wojny ujrzysz w twój gnibieli I wtóre wojska bijące się głównie. Chrośc. Luk. 259. W sadzie moim z gałązek rozkwitłych chłodniki, Tam mię pod cień wzywają i letne pośniki, Gdzie trawiąc czas łagodny pod te-miż ‘gibieli, Na zielonych traw bujnych kładę się pościeli. Gaw. Siei. 561. (schowanie, ustronie, ukrycie). Bukowińskie wyświadczą gnibiele, Co juchy, co tam i to-łubów dyszy. Jabl Buk. J. 5. Kamień znajdziesz w lada glibieli. Mon. 71, 545.

53

GLEJTOWAĆ-GLIBIELA.

GLICZA - GLINIASTY.

HyTb, po nąc, poc ■ onąe).    dzie zostaje Jipką ; daje sie wyrabiać na różne kształty;

ususzona twardnieje. Kluk. Kop. 1 , 250. Statki z gliny. Warg. Wal. 223. (ob, Garki, skorupy). Gliną oblepiam Eccl. rjimło. — §. fig. On fortuny blaskiem otoczony, Jakby z innej był gliny niż gmin ulepiony. Zab. 16, 207. (innej, lepszej natury; coś nadludzkiego), fig. Osłabł cały, jak glina. Perz. Lek. 314. (złlakczał). — §. Glina zduńska, Ti)pfer=T(joit; Ross. cyrjHHOKi. GLINIANY, plur. miasto w ziemi Lwowskiej, sławne zebraniem się tu szlachty po śmierci Zygm. Aug. Dyke. Geogr. 1, 241. eine' Stabt tnt Cemkrgtfdjert. GLINIANY, a, e, z gliny, t&iment, trben. Boh. hlinénnÿ, hlinaty ; Slov. hlinenÿ, liii— nowaty; Y ind. persten , is persti ; Garn. pcrstęn; Slav. zemljenj; Ross. r.ninHHfciH , CKy^e.ibHufi, CKy.ie.tbinmiil, cyoiiHHCTuS ; Eccl. rAHin>n’fe, rAHimm, ohhłi 34t-.laHHbiß, nepciHbiH, ópeHHbiu. Gliniany statek, abo garncarskiej roboty. GLINIARNIA, i, z., komora służąca na glinę. Jak. Art. 3, 293. izba do siekania, mieszania i zupełnego przygotowania gliny na formy w ludwisarni. i&. 3, 101. btc Setjmfńmmer, ^onfammer, ^onftuBe. Rag. ghgniliarniza. *GLINIABSTWO, a, n., (Bosn. ghgnilar-stvoj, gliniarska robota, opus lateritium, Tljonarktt, Séants arbett. GLINIASTY, GLINIATY, aŁ e, pełen gliny, lebtntg, tljonretd). (Boh. klinowaty, hlinowity, slinowaty; Sorab. 1. linoyitó; Dal. gnylovath, gmllaszl; Croat. ilovachàszt ; Rag. ghgnillast; Y ind. glinjast, jiunast, ilounast; Carn. glinast; Eccl. ópcHiniCTbiii; Bosn. ghgnilariy)^ Ziemia gliniata. Cr esc. 143. Nietylko urodzajne i czarne grunta, ale na

od glisty, Słegemtmrm», Sanbttmrm*. (Gam. glistene, gli-stav; Croat. glisztav; Slav. gljistàv). Syr. 390. GL1STNI-KOWY, a, e, od ziela glistnika, SSurmfamenfrflUt«. Syr. 360. ‘GLISTOMORNY, a, e, Carn. glistamorne « zabijający glisty, nntrmtöbtenb. ‘GLISl’OWACIEG nijak, niedok.y Eccl. r.iHCTOBaTtK), r.niciM HMtio, verrnino.

wet gliniaste nagradzają prace człowiekowi. Zab. 6, 405.

§. Koloru do gliny podobnego, letymfarbig. Wałach gliniasty. Papr. Byc. 99. GLINKA, i, £., alumina, ziemia znajdująca sie obficie we wszystkich glinach, ziemiach tłustych i mokrych. Śniad. Chem. 152. argilla bolus, subtelna , prawie olejowata ziemia ; w uśeiech rozpływa się jak masło; w aptekach jej zażywają pod imieniem ter- GL1TA ob. Glejta.

świata i wszystkie jego przedziały. Kras. Zb. 4, 322. ber ©lobttś, bie SBeltfugel. Boh. obor sweta. Tales najpier-wszy glob wykształtował, i na tablicy miedzianej ziemię i morze odrysował. Wyrw. Geogr. 3. Ziemia jest globem okrągłym, troszeczkę w biegunach spłaszczonym. Łesk. 2, 54. GŁOBIĆ, ił, i, cz. niedok., zglobić dok., (cf. Boh. hlaubati nimium perscrutari > głębić ; Bag. oglo-bitti proscribere, globa proscriptio; Croat. oglablyem glu-beo ogrizavam) ; ściskać, spajać, jufammcnbriłcfeit. Circum-pangere zgłobić, circumpactus zgłobiony. Mącz. Compago zgłobienie, zjecie, ib. Gompactus, spojony, zgłobiony. ib. cf. odgłobić, rozgłobić, ogłabiać, zgłabiać. §. fig. Cisnąć, uciskać, bebriicfctt, brutfcn, plagen. Więcćj niż wszystkie rany, list on głobi serce jego. Pot. Arg. 731. Ciebie nieszczęście własne, Rzymie, ‘głobie, żeś na trzech panów pozwolił. Chrośc. Luk. 5. (ob. Pogłobić). g. Głobić się o co, troszczyć się, ftety fumntern, (ingfttgen. Jeśliby kto rozumiał, żeby sług bogu potrzeba było, może się o to nie głobić ani starać, boć ich jest bardzo żyzno, kiedy ci pomrą. Glicz. Wych. 0. 7.

Glisty, lumbrici, GŁÓD, u, m., Boh. et Slov. blad; Sorab. 2. glod ; Sorab. i.

hlod , wod ; Vind. et Carn. glad , lakota ; Croat. glàd ; Bosn. et Bag. glâd; Boss. ro.io/VL; Eccl.    Gdy żo

łądek wypróżniony nic nie ma do trawienia, zatem przez ustawiczne jego ściąganie się, czucie się staje w żołądku głód nazwane, coraz przykrzejsze, i do potraw użycia, chociażby kto nie chciał, przymuszające. Krup. 2, 36. ber junger. Kiedy fałdy żołądkowe czcze wzajemnie się    ocierają    , wtedy zwierzę czuje    głód. Zool.    Nar.

34.    Głód wielki    morzący ob. Przemor.    Psi głód,    cho

roba, bulimia, ber ^>unbs|»ungcr, Setptynngcr, żądza jedzenia    zbyt    wielka    w pomiar sił żołądka.    Dykc. Med. 2,

275. (cf. wilcza choroba, Carn. kukèz; Boss. a-móa). Głodu ten znać nie czuje, co tego i owego tylko kosztuje. Cn. Ad. 247. Głód do domu przypędzi. Cn. Ad. 244. Głód dowcipny, głód wszystkiego nauczy, ib. (nécessitas mater inventorum). Głód wilka z łasa wywoła. ib. Głód tani, sytość droga, abo: Głodu nie kupić, sytość wiele kosztuje, ib. Przysmak wyborny, głód. Cn. Ad.    247.    Głód    najlepszy kucharz. Teat. 8, 43.    Głód

stanie za kuchmistrza, t. j. potrawy mniej smaczne głodnemu żołądkowi przypadają do gustu. Pilch. Sen. list. 1, 128. et 4, 141. Arabowie na pracę i głód dziwnie są trwali. Warg. Radź. 49. Kto robi, głodem nie umrze. Cn. Ad. 314. Bogu służąc, nikt nie umarł głodem. Chrośc. Job. 33. Z głodu umieram. Teat, 47. b pcrtyungern, m junger flerben. Głód mrzeć, großen $utt*

rae sigillatae, feine SMarerbe. Kluk. Kop. 1, 252. Glinka GLNY, abbreviatio zamiast : Gieneralny, n. p. Marszałek GInćj tłusta, getttyon. Krup. 5, 14-8., Boh. hljnka argilla colora- konfederacyi. Vol. Leg. 8, 127. — GLNOSĆ ob. Gieneralność. la, gflfberbe. (Sorab. 2. glinka wierzch pieca). Glinka le- GLOB, u, w., z Łac., machina okrągła, wyrażająca okrąg karska ma podobieństwo do kredy. Brzost. 123. Glinką ciesielską rubrykę nazywają, iż nią cieśle znaki swoje na drzewie wypisują. Kluk. Kop. 1, 533. ber üîottyel, ber IRottyftcm. Glinki, ck, plur., doły glinne. Cn. Th. ßetym« grube. Boli. hljnik, hliniśte; Bosn. ghgnillariscte, mjesto ghdi se ghgnilla copa ; Boss. rjnumua. §. Glinka, i, m., koń gliniasty, eilt letymfarbigeś ^ferb. Glinko mój bia-ïogrzywy. J. Kchan. Fr. 79. GLINNY, a, e, ob. Gliniasty, Ietymtg. Gdyby ziemia była bardzo glinna. Cresc. 310.

Ziemia tłusta, puchlna, glinna. Cresc. 179. — ‘GLINO-MAŻ, ia, m., pogardl. zdun, garncarz, mularz; ctrt Cetyni« fetyntierer, Cctymfleder. Boh. hlinomaz, (cf. Boh. hlinak luli calcator). GLIOWATY, a, e, gliniasty, gliny pełen, letymig, oott Setynt. Kryje się w kałużach gliowatych.

Birk. Kant. C.

‘GLIPKI ob. Lipki. GLISNJK ob. Glistnik.

GLISTA, y, z., Boh. hliśt, skrkawka ; Slov. hlista ; Mor. hljsta; Hang. geleszta; Sorab. 2. glista; Bag. glista, gli-stina; Croat. glizta, gliszta; Dal. glyzte, guja; Slav. glij-sta , gujavica; Bosn. ghlista , glista, gujina; Garn. glista:

Vind. semleski zherv ; Boss. rancia. dżdżownice, robaki znajdujące się w ziemi, któremi się ryby i wodne ptastwo tuczy. Zool. Nar. 92. ber SRegcn*

IDltrm. Szczupły, ‘szczury, cienki, glista, konop'. Cn. Ad.

1138. er fft fo b«mt, tnie ein SRegennmrm. — g. 2) Jest

też jeden gatunek robaków w ciele ludzkićm, okrągłych, nie bardzo długich, które glistami zowiemy. Krup. 5,

737. ber ©pultmirm trn Scibe. (Bag. guja)v Dzieci gorączki miewają, gdy na glisty chorują. Sleszk. Ped. 177.

Owe przeczytawszy listy, Skrzywił się, jakby chorował na glisty. Jabi. Ez. C. 3. cf. na trzy dzwona. — Glista tasiemkowa lub serdeczna, ber 33(tnbttHlWt, solitarius, tema, na kilka lub kilkanaście łokci długości mająca. Perz. Lek.

487. Glisty dyniowe wyglądają właśnie by pasmo ziarnek dyniowych, jedno w drugie powtykanych, utkane. ib. cf/rupie. GLISTNIK, GLISNIK , a, m., (Boh. śkrka-wiene semeno; Slav. śafina; Bosn. sitje, voga, alega, bunçevje), piołun glistny, glistne ziele, santonica, @anto« tttfcty SBurmfrout, Surmfamenfraut, od glist rzeczone, iż czerw w żywocie morzy i wywodzi. Syr. Ziel. 390. gli-stnikowe ziele. Syr. 360.    §. Glistnik morski, koralowy

mech, gniazdo koralowe, rnuscus corallinus, roście na morskich skałach, na skorupach małżowych, także glisty wywodzi, ba$ Słorattettmoo§. Syr. Ziel. 1417. Boss. nii-Cthhkü MopcKOH. — §. Glistniki = glisty, dżdżownice, îRe«

25.

54

GLINKA - GLISTNY.

GLISTNIKO WY - GŁÓD.

(jeiinmrmer. Leżą gęsto zmięte', jak glistniki, gdy się po nurtach rozproszą. Przyb. Milt. 16. GLISTNY, a, e,

G Ł O D A Ć.

GŁODEK - GŁODNY.

55

ger letben, Btö junt SSerÿungem. W domu obfitym głód marł. Ezop. 51. Ghceszże, żeby syn z nami głód marł? Teat. 8, 49. (Vind. gladi vmreti, sgladeti, salakotuvati, gladi konz vseti). Głód cierpieć, łaknąć; Slav. glado-vati; Croat. gladuvati; Ross. roJO^arL, oroio^arb; Eccl. i'A.iy,i»cTKOUi\Tii. Głodem kogo morzyć. Boh. Kom. 4, 205. einen mit junger quälen. — Slov. Prov. Hlad sa śibenice ne bogi głód nie boi się szubienicy; Iliad sa ne da slowmi utiśif głód się nie da słowy uciszyć, oh. Głodnego żołądka bajką nie zabawić; Croat. Głód ochi nema, Rag. glśd occi ne ima « głód oczu nie ma ; Croat. Glad y vu kusnu ide bisu ; Rug. głód i ù kùxnu kucchju ulazij, famés et pestiferam intrat dominu. §.* Głód napoju * pragnienie, ber ®nvft. W obłoki suche usta wlepili i oczy, Co większa, tym ich bardziej głód napoju tłoczy. Bardz. Luk. 61.    §. Transi. Wielka chciwość,

pragnienie lub łaknienie czego, große» Verlangen, łpnn* ger. Głód bogactw, pragnienie czci, nienasycone jest. Zygr. Ep. 43. Głód słowa bożego. Hrbst. Lek. B. Przepuszczę ja głód na ziemię, nic chleba, ale słowa bożego. Karuk. Kat..425. Pośle głód na ziemię; nie głód chleba, ani pragnienie wody, ale słuchania słów Pańskich; tak że się tułać będą od morza do morza, kając słowa Pańskiego. Bibl. Gd. Amos. 8, 11. 2) Głód, głody, in sing, et plur. wielki niedostatek chleba i zgoła żywności i pierwszych potrzeb, bte §mttgerêttOtl), ber junger, ber SDłangel. Gdy się stał głód wielki po krainie onćj, począł i on niedostatek cierpieć. Sekl, Lue. 15. W wielkim głodzie r. 1440 w Polszczę ludzie z liścia, z korzenia ledajakiego , i lepu jemiołowego chleb działali. Slryjk. 561., (Vind. lakota, stradanje, gladuvanje, potrebnost krushnie ; Bosn. skupocbja, glad potriba od brane). Głód żywności cierpieć floss. roji04im>. Jednemu gody, drugiemu głody. Cn. Ad. 314. (bez pracy nie-będą kołacze). Slov. Geden presieenim riha, druhi Iliadom ziwa. Jedź ty do mnie na głody, a ja do ciebie na gody. Gwagn. 385. Często odprawiwszy gody, muszą cierpieć głody. W. Post. W. 69. Z w ielkiej in traty przyszedł na głód. Hor. Sat. 72. (na biedę, nędzę;. Zła miłość o głodzi-e, pospolicie mówią, miłość oziębła. Petr. Ek. 72. (sine Cercie et Baccho friget Venus). Przy głodzie, przykrzy się wojewodzie, a przy chlebie, chce mi się i ciebie. Teat. 14. b, 32. §. Głód wody, brak wody, SBaffermangel. Odjął im potok, którym woda szła do miasta ; i tak udziałał wielki głód wr mieście w piciu, że wszyscy bardzo pragnęli. Jer. Zbr. 64. Widząc, że głodem wody nie może nic uczynić, kazał pod miastem zbudować wieżę. ib. 65. GŁODAĆ, aI, a et głodzę cz. niedok., Boh. hlodati * hrizti; Vind. glodati, glojem, glo-dam ; Carn. glodam; (Sorab. 1. dreptam rodo, lodacż, wodacż skrobać); Croat. glodati, gloyem rodere, glodati, glodyem »terere ; Rag. gloghjatti ; Boss. TÂOA'àtb, 3rJiO-AaTb, rioJKy. 1) gryźć, beißen, nagen. Dziecina zębów jeszcze nie mający, grubych pokarmów nie może gryźć abo głodać. Petr. Ek. 94. Drogie szaty nasze w skrzyni mole głodzą; a ubodzy i prostej sukni od nas mieć nie mogą. W. Post. W. 2, 161. Gołą kość leda kon-

szu-

dys głodzę. Pot. Pocz. 70. Psy, które kość pod stołem głodzą. Pot. Arg. 221. Nie pójdą w pole z myśliwczemi prości Kundlowie, wolą w kuchni głodać kości. Kochow. 38. Odtąd paść sie juz więcej nie będziecie kozy, Kędy kwitnie szczodrzeniec, ani głodać łozy. Nagr. Wir g. 486. (carpelis). Zetrze wężowi głowę; a wąż pietę jego głodać będzie. Zrn. Pst. 3, 709. Jedne jabłka' głodzą osy, drugie czyrw gryzie. Rej. Zw. 115.    2) fig. Nacie

rać, wycierać, reiben, brüten, fetalen, «Kreißen. Piastom dawnym twardy szyszak głowy pierwej głodał, Niżli włożyli koronę. Pot. Pocz. 13. (przygniatał). Bóg mię snadź szatanowi na obroty podał, Ażeby przez swe naczynia mię głodał. Clirośc. Job. 59. Hojny, jako groch przy drodze, Kto się nie leni, ten go idąc głodzę. Rej. Zw. 217. (skubie go). Brzeg taki woda głodzę. Klon. Fl. E. 2 b. (podmywa, wynosi). Jadąc obaczę szewca, tuż samej drodze, A on

przy

dąb nadstarzały z wierzchniej skóry głodzę. Pot. [}ocz. 506. (obnaża). GŁODEK, dka, właściwie demin. subsl. głód, 2 Dctan. draba Linn. jome ziołeczko, rosnące na polach, miane za wróżkę nieurodzajności. Kluk. Rośl. 3, 99. b«3 <oimgerbhmtd)en. Głodek obwódkowy, D. ciliaris, Linn.; wiosenny, D. na; żółty, D. muralis. Jundz. 329. GŁODNIE, GŁODNO, adv. adj. głodny, Imngrtg. Ej chłodno i głodno ; Choć i głodno i chłodno, Ale źyjem swobodno. Kniaź. Poez. 2, 177. nur letben Mte tmb Smngcr. Chłodno, głodno, i do domu daleko* wszystko złe na raz, Ossol. Wyr. GŁODNIEĆ, iał, ieje neutr. niedok., zgłodnieć dok., Slav. gla-dovati ; Croat. gladuvati, gladujem ; Bosn. gladovati; Rag. gladnjetti, gladovatti, biti glaadan; Vind. gladuvati, gla-diti, glad terpeti; Ross. rodait,, orojKuaib; Eccl. raa^h-ctkokjti! , a.Ybiivrn; głodnym się stawać, głodnym być, głód cierpieć, łaknąć, Imngrtg merben, fmngrig fep, Çnn* gern. Lwięta niedostatek cierpią i głodnieją. Budn. Ps. 34, 10. Głodnieć musi między bogactwami. Past, Fid. 261. Słucha mię teraz uczeń z ochotą, bo pamięta, że głodniał. Mon. a. 65, 250.    §. Zgłodniały czego, chciwy,

pragnący czego, ttumtrtd) begierig. Widzenia twojego zgłodniały. Past. Fid. lo5 Skarbów, bogactw, zdobyczy zgłodniali. Przyb. Luz. 204. GŁODNIK, a, m., łaknacy, głodny, ein hungriger, $mngerletber. Vind. gladounik, (distg. Vind. glodauz, grudovez; Carn. glodovoz» głodający, gryzący); Rag. gladnik ; Bosn. gladnik; Croat, g‘lódnyak, gladnik. W rodź. zeńsk. GŁODNIGA, y, Rag. gladnizza ; Bosn. gladnięa ; (Boh. et Slov. Hladolet Saturnus). GŁODNO ob. Głodnie. ‘GŁODNOKARY, a, e, n. p. Gło-dnokare szczenię bardzo podłe będzie na szczwanie. Myśl. C. b. karę a głodne i chude. — ‘GŁODNOKUPNY, a, e, głodem zjednany, obiadem kupiony, n. p. Głodno-kupni pochlebiacze. Kras. List. 2, 50. an§ junger fälifUd). GŁODNOŚĆ, ści, i., łaknienie, bte ^mngrigfeit. Boh. hladowitost ; Sorab. 1. wodnoscź. *GŁODNOZŁY, a, e, głodem dojmujący, Imngerpetntgenb. Brzuch-em mój słodziny napełnił w tak głodnozłćj dobie. Kulig. Her. 14. (w czasie nieurodzajnym, drogim, złym). GŁODNY, a, e, 'GŁ0DZ1EN, dna, dne, łaknący jedzenia, głód cierpiący, Imngrtg. Boh. hladowitÿ, hladowÿ; Slov. hladowitÿ;

m.,

zna-

ver-

oer«

Sorab. 2. głodni; Sorab. i. wodne; Slav. glâdan ; Bosn.    govina; Slav. glogovina, shi'pak; Bom. glogouina, kostri-

gladen; Rag. glaadan ; Vind. gladoun, lazhen, vozhen;    ka, kosnika, trrin; Rag. glogh, bjeela draccja, glago-

Carn. gladne, gladovitne ; Croal. glâdën, lachen, tösch;    vina; Carn. glög; Vind. voglouje, shipek, dren; Ross.

Ross. roj04iibiM, rjia^HHH, aamiH,    Głodnemu    r.iors, ôoapuuiHHKï, cepôapHHHHKï, uihiiobhiiicb; Eccl.

chleb na myśli. Rys. Ad. 43. Głodny woli jeść, niż    nninoKi., Crataegus Oxyocantha Linn., jest krzew jeden

muzyki słuchać. Cn. Ad. 246. Głodnego żołądka bajką    z większych, liście ma pięknie zielone, kwiat biały; owoc

nie zabawić. Fred. Ad. 35.; Slov. Hlad sa ne da slowmi    jego jest jagoda pięknie czerwona. Kluk. Rośl. 2, 52.

utiśif. Głodny niczćm nie brakuje, wszystko mu dobrze    ber ^aqebüM, ber SBeiRborn. §. Głóg, ciernie, tarń róży,

smakuje. Pilch. Sen. list. 4, 441.; Croat. Gladen selu-    bte Śorttcr beś IRofettftraudjeS, ber 2)ornftrau$, nwrauf bte

döcz retko vszagdasnya zamcche, jejunus stomachus, raro    SRofc roacpft. Musisz    się głogiem zakłóć, abyś róży urwał.

vulgaria temnit. (Gladen vuk kladesze naje esuriens lu-    Kolak. Wiek. C.    4. (cf. piękna róża ale tarń, cf.

pus caudiccm rorat). Głodny jak pies. Teat. 8. b, 60.    przy róży ostre ciernie). — g. Ciernie,    ogólnie, 3)orn,

(cf. psi głód; cf. kości, sklepy się w brzuchu łamią).    Sorttfłraucl/. Uroda i piękność bez cnoty,    na głogu jago-

Głodny, ukąsiłby kamienia. Cn. Ad. 245. Głodnemu, ja-    dy. Rej. Wiz. 4.    Nic zbierają owocu z głogu, ni fig

ko żywo, syty nie wygodzi. Sim. Siei. 407. Nie umie    z ostu. Kulig. ller. 489. Głupszy nad gawrona, kto ró-

się bić żołnierz głodny. Jabl Buk. C. 3 b. Głodnemu    że chce zbierać z ościstego głogu. ib. 204. Taki bę-

najbardziej się mieszka; Głodnemu zawsze południe, za-    dzie jako on głóg przy drodze, co sam    drapie, a jago-

wsze się chce jeść. Cn. Ad. 244. (cf. zegar najpewniej-    da się niczemu dobremu nie godzi. Rej. Zw. 74 b. Ociec

szy, brzuch). Głodny gniewliwy; głodnemu daj pokój;    mój karał was biczmi, a ja was będę    karał głogiem,

głodnemu się nie nawijaj, głodnych i mucha zwadzi.    Budn. 2 Chroń. 40, 44. not. biczmi śpilczastemi ( kor-

Cn. Ad. 245. Głodnych i mucha powadzi. Bys. Ad. 44.    baczami. Bibl. Gd.    niedźwiadkami alii, mit ©corptottett.

Głodnemu nic śmiech Vind. kaliri kruha stradajo, fc    fiittj).). §. Owoc    róży polnej, bte §at}eblltte, bte $rild)t

fmieha hitru navelizhajo. Głodny kija się nie boi. ib.    ber $fl0erofc. Głóg różowa jagoda, Cinosbati fiuctus,

Slov. Hlad sa śibenice ne bogi. Głodny nic przebiera,    służy w dysscnteryach. Krup. 5, 449. Różane jagody nasi

przysmaków nie szuka. ib. 246. cf. gdy się kto prze-    wieśniacy nierostropnie głogiem zowią. Sierin. Wyki. — Cn.

pości, w niwczym nicmasz kości. — g. fig. Łakomy,    Th. 638. £)bb. $etfd)epetfd)e. §. Głóg drzewo, ob. Swidwa.

chciwy, bcßtertfl, Ijabfüdjttg, Ijunprtfl. Głodny to człek, GŁOGOTAĆ, GOGÓTAĆ, ał, oce, cz. niedok., wydawać choć ma dosyć, da-ć się przecie przekupić. Ld. Sędzia    głos bełkocący, cf. gołgolać, glegolać, klekotać, eine

nie ma być głodnym ib. (przekupnym, przedajnym). 2)    bulleritbc ©ttniinc fyorett laffcit, bullern, Ment. (Rag. glo-

Głodny czas » głód przynoszący, nieurodzajny, drogi czas,    gotatti cantar del gallo d'india). Orzeł, na wierzchu

drożyzna, tljeucr, junger brittgeitb , g. 58. łljeurc 3clt, Ctlt    bramy, gdzie król szedł, skrzydły jak żywy chwiał,, kła-

eures 3abr. Opat czasu głodnego, gdy lud ubogi ży-    niając się głogotał, szczęśliwie winszując. Stryjk. Henr.

wności i miłosierdzia szukał, tak się zań modlił:....    C. Rzekł krukowi orzeł, by milczał; on przedsię swym

Sk. Żyw. 2, 26. Czasu jednego głodnego, klasztor nie    głosjkicm mierzienie gogotał. Papr. Kol. M. 3 b.

miał jedno troje chleba. ib. Głodny rok. Cn. Th. — §. GŁOGÓW, a, m. 4) Wielkie miasto w Szląsku dolnym, Niedostatek czego cierpiący, 5D?ait(]cl alt CtlimS letbenb. Bo-    po Wrocławiu najludniejsze. Wyrw. Geogr. 237. ©rop*

lesław Łysy, będąc grosza głodnym, miasteczka niektó-    ©logatt tu Unter - ©Rieften ; Boh. Hlohow. 2) Głogów mary m swoim ludziom zastawił. Krom. 258. (cum pecunia    ły, w księstwie Opawskicrn. Dykc. Geogr. 4, 242. ftlctn*

indigeret). Kościoł we wszystkiej dyccczyi Kijowskiej    ©loqatt. 3) Głogów, w Sandomirskim, ozdobne pała-

głodny jest. Weresz. Kij. 54. GŁODÓTWORCA, y, w.,    eem książąt Lubomirskich, ib. eilte ©tabt tu ber 5Śotm.

tworzący głód, przykładający się do drożyzny, ber ItrtjC*    ©aitbonttr. GŁOGOWCZYK, a, m., rodem z Głogowa,

Der einer ^ungerSnotl). Tych, którzy kupując tanio zboże,    etu ©logaucr. W rodź. ieńsk. GŁOGO WIANKA, bte

drogo przedawni, nazywano lichwiarzami, głodotwórca-    ©loqaucrtnit. GŁOGOW1EG, wca, m, papiho cratae-

mi, samokupcami. Czach. Pr. 326. GŁODZĘ, dze, dać, ob.    gus, motyl dzienny, dosyć pospolity ; ma skrzydełka okrą-

Głodać, głodzę, głodzę. GŁODZIĆ, ił, i, cz. niedoli.,    gławe białe, z żyłkami czarniawemu Zool. Nar. 459. cttt

wygłodzić, ogłodzić dok., głodem morzyć, mit junger    £flgfd)inctterltug, ber SBammueipiittg, łpetfettrcetpiłng, Ctlicn*

quälen. Ross. rojKUim», oro.io^inb, (r.tomy ob. Głodać);    tu^el. GŁOGOWY, a, e, z głogu, .Ç>agcbt>nt*. Boh.

Eccl. rja40TuopHTH. Mieszkając w Rzymie Otton, nic    hlohowÿ, śipkowy; Carn. glogov; Eccl. munKOBbiti,

chcąc wielkością żołnierzów miasta głodzić, rozpuścił woj-    iniinnaHt. We Francyi wiązkami głogowemi wapno pa-

Pochodź. Mrzyglod; a) od słowa głodać: naglodać, oglodad, poglodać, przcglodac, przy głodać; rozglodać, wglodać się, wy głodać ; b) od słowa głodzić: doglodzić, naglodzić, ogłodzić, przegłodzić, przygładzić; wygłodzić; zgłodzić, zgłodniały, wygłodniały; zagłodnieć.

GŁÓG, u, m., Boh. hloh, loh , śipek; Slov. Idoli, piana gabion, plane gablko; Sorab. 2. glog; Croat. głóg, glo-

sko. Sk. Dz. 877.    lą. Kluk. Rośl. 2, 52. Głogowy krzak, Slov. et Boh.

hlożj; Carn. glogje, glozhje; Vind. voglounik. shipezhje, Jezusowe kröne;    Eccl. miinoBumcŁ Głogowa jagoda

GŁOGOWSKI, a, ie, od

Boh. blohyne; Bosn. gloghigne.

Głogowa, ©loflatter* . Boh. Hlohowskÿ.

*GLOM, u, m., Kiedy wieprza zabiją, a kiszki od plugastwa wychędożą, tedy z nich naskrobać glomu, to jest materiam mucillaginosam. Haur. Sk. 465. fd)leimigte3 SBefen.

wa,

ma

GŁOMBATY, a, e, może głąbaty, jak głąb, gruby, nieokrzesany, niećwiczony, plump, bid, grob, ungefcfyltffen. Pisma te wydaję, nie dla głombatych głów ani złośliwych, Lecz dla rozumnych, grzecznych i uczciwych. Mon. 71, 503. ‘GLOMZA, y, i, z Pruskiego, ber ©lamé, Öuarf, Stäfequarf, twaróg. Mrongow.

1. GLON ob. Glan. GLONEK, nka, m., demin. nom. gleń; kawał chleba, ein Heiner Knollen Srot. Dadząć czereśni lub słodkich wisionek I słuszny chleba ku tej uczcie glonek. Zab. 9, 15. — 2. GLON, glina, Setym. Wodę chlipa z glonem. Zebr. Ow. 21. limosa flumina polat. GŁOS, u, m„ (Roh. hlas, hlahol; Slov. hlas; Sorab. 2. glosz, schtumma; Sorab. 1. wosz, losz; Bosn. glas; (Rag. glas fama, nuntium; glasnik nuntius) ; Croat. glósz (*sła-honor) ; Dal. glaasz; Vind. glaf, glafs, glef, sti— shvenk, glafitje, glalje; Carn. glas, shtima, (glas-be » lutnia); Ross. roiocü, nacL, 3Byns, 3BOm&, 3tna; cf. Gr. Lat. glossa, glottis ; Graec. xlâÇco, cf. hałas), bie Stimme, bte tfuertfd)e Stimme. Zwierzęta, które mają płuca, głos wydają; głos ten dzieje się przez powietrze wydobywające się z płuc kanałem powietrznym. Zool. Nar. 21. Głosem moim do Jehowy zawołam, głosem moim do niego modlić się będę. Budn. Ps. 142, 1. Kiedy Agryppa w Cezarei przemowę uczynił, pochlebcy zawołali , że to głos boży, a nie człowieczy. Sk. Dz. 32. Bydlętom tylko głos, człowiekowi samemu mowa jest dana. Petr. Pol. 11. (nieme zwierzęta). Głos żywy niemało krasy przydaje mowie. Pilch. Sen. list. 272. Głos jednej z nich jest pełny, wspaniały, wdzięczny, ujmujący, drugiej miły, szybki i do podziwienia lekki. Pam. 83, 2, 186. Głos wielki Ross. Beieoacie, ztąd adj. BCiena-chlih , wielkiego głosu. — Głos słaby Eccl. cny^or^acie. Głos brzydki, kozi, Eccl. K03J0r,lacie.    Głosem nizkim

Eccl. ncTOida, hh3Khmt> roaocoMS. Głos przestworny, wolny; głos rozumny, wyrozumny; głos wdzięczny. Cn. Th. Głos zmyślać «nie własnym głosem mówić abo śpiewać. Cn. Th. Prov. Psi głos, nie idzie do niebios. Rys. Ad. 53.; Slov. psi hlas do neba né idë, (cf. pies szczeka, słońce śwde-ci). §. Co głosu « co gardła, mit ooKer (Stimme, atiê öoflent $alfe. Krzyczą, co głosu w piersiach, co w gardzielach pary, Ukrzyżuj go! Pot. Zac. 118. Co głosu staje, woła, gdzie bieżycie? P. Kchan. Jer. 550. — §. W głos: a) głośnie, laut, mit lauter (Stimme. W głos tego powiedzieć nie mogę, ale jednemu z was potajemnie powierzę. Warg. Wal. 209. (jawnie, publicznie). Ta przysięga na ten czas w głos czytana była. Steb. 2, 453. Gdy żołnierze niedostatek żywności uznawać poczęli, w głos przeciw królowi szemrzą. Krom. 759. Dzień odjazdu w głos obwieszczono, ib. 760. b) w głos« właśnie w tę myśl, w ten sens, oczywiście tak, wyraźnie tak, mit Haren Sorten, Härltcb, beutli#. W głos opowiada prawo. Tr. §. Na głos, na wszystek głos« z całego gardła, aité üoflent $alfe. Włosy z ropaczy targałem , a na głos ciebiem wzywał. Teat. 54. d, 20. Tu mię śmiech na wszystek głos wzrusza. Pot. Joiu. 2, 30. §• Głosem, głośnie, laut, mit lauter Stimme. Łaski, zwoławszy rotmistrzów do siebie, kazał przed niemi list de-

Slownik Lindego wyd. 2. Tom II.

szpota czytać głosem. Gwagn. 113. Co szepcesz, a ja-kobyś się miał bać, tak słabo odpowiadasz? Głosem Chrystusową moc wyznawaj, a wolnym językiem potępiaj pogański nierozum. Sk. Zyw. 49. Jeden obaczywszy, iż uzdrowion jest, wrócił się z wdelkim głosem wielbiąc boga. Sekl. Luc. 17. Nalegali wielkiemi głosami, aby Jezus był ukrzyżowan. ib. 23. (not. wołańmi). U myśliw. Głosem gonić, to jest szczekaniem psów. — §. Podnieść głos, bte Stimme ergeben. Stanęli z daleka i podnieśli głos swój, rzeknąc: zmiłuj się nad nami! Sekl. Luc. 17. Öppos : Spuścić głos, bte Stimme ftnïeit laffert. — §. 2) Głos »ton przez głos wydany, bic Stimme, ber £ou, ber Saut, ben man mit ber Stimme fyöreit läßt. Głos śpiewający bez instrumentów, bte Singeftttttttte ob. głosowa muzyka. — Na dwa, trzy, cztery głosy muzyka abo muteta, pieśń. Cn. Th. Na trzy głosy śpiewać, ib. bre^ftimmtg fin« gen. Głos hoc loco ad artem musicam, non ad personas canentes refertur, nec vocem humanam, scd sonos artis differentes signißcat. Cn. Th. 442. Kto zmiarkuje, jak wiele chor ma głosów? jest tam głos cienki, gruby, i średni, są głosy niewiast, i mężczyzn; dają się głosy wszystkich słyszeć ogólnie ; lecz w szczególności żaden. Pilch. Sen. list. 2, 378. Trąba głosu wielkiego. Dambr. 775. Człowiek tak usposobiony z natury, iż może wymawiać głosy wyraźne, które nazywamy słowami. Cyank. Log. 88. — §. 3) Brzęk którejkolwiek rzeczy, bie Stim* me, ber Saut, ber Ton, ber Sd)all, ben irgenb etmaS mm ftcfj giebt. Głos bez słowa nic inszego nie jest, jedno goły a prosty dźwięk. Zrn. Post. 17 b. Głos się staje, gdy wiatr przez ciasne jakie miejsce przechodzi. Sak. Probl. 99. (szmer, szum). Usłyszał głos z nieba, jakoby głos szumiących wód, a głos nieinaczćj, jako wdzięcznych gedźców. Rej. Post. Mtn m 2. Przez głos nie rozumiemy samego głosu zwierzęcego, ale każde brzmienie, każdy dźwięk dzwonów, instrumentów etc. Os. Fiz. 229. O dźwięku czyli głosie. Hub. Mech. 188. Ty zacznij Tyrsie pierwszy na nieszczęsne losy W żałobne takty wiązać twćj fujary głosy. Zab. 8, 503. Nar. — §. 4) Odgłos, pogłoska, ba3 ©crebc, ba$ ©eniefyt. Złożyli Polacy sejm w Gąsawie, puściwszy ten głos, że to dlatego czynią, aby uspokoili książęta Wielkopolskie. Biel. Kr. 122. et 557. Głos ten brzmi dawno, że masz tak ładną córkę. Auszp. 38. Nie dlatego na tak daleką woj-neśmy jechali, Abyśmy ten głos tylko lichy mieli, Żeśmy pogańską ziemię zwojowali. P. Kchan. Jer. 7. (sławę). — §. 5) Głos, votuni; przyzwolenie czyje na kogo, aby był obran abo wzięt na urząd. Mącz. suffragium; Slov. hlas, hlaswolenj, zwolenj ; Sorab. 1. pżiprostwa , wohleno; Vind. pervola, befseda, bic Söaljlftimme, bte burd) SBorte ober 3etd;eit auSgebrücfte aJłttjwung tu ber 33cratbfd;la« guitg mehrerer, bie (Stimme. Kamil twardemi a prawie żelaznemi senatorów głosami a wotowaniem z Rzymu wypędzony. Warg. Wal. 14G. Senatorowie mają na sejmach miejsce i głos. Boter. 3, 44. Głos Pański zgadza się z temi głosami, na które się też wiele ludzi zgadzają. Rej. Ziu. (wyrok; vox populi, vox Dei). Mąż dobrego sumnienia, patrząc na silną wielkość ludzi, którzy

58

GŁOSEK - GŁOŚNIE.

GŁOŚNIK - GŁOSZĘ.

mu

inaczej o nim rozumieją, nie liczy głosów, co są przeciwko niemu, ale jednym tylko wygrawa głosem. Gorn. Sen. 278. Zgodnemi głosami został obrany marszałkiem sej— Stanisław Małachowski. — §. 6) Wolny głos, głos, wolność mówienia, przymówienia się, bau 9îcd)t feilte Stimme ju geben, feine Éetptuug 31t fagcit, bie gréait 31t fpredjett in bcr Seffantmlung. Proszę mi nie przeszkadzaćj ja głos zabieram. Teat. 29, 102. Źrzenica wolności, i tylą umocniony prawami głos wolny. Vol. Leg. 7, 453. (liberum veto). Mospanie Marszałku, proszę o głos, id; bitte um (SrlaubnijS 31t fprecfyeu. Ma głos Jmć Pan Poseł Lubelski, er Ijat bie Stimme, bie (Erlaubnis 31t fprecfjeit. Gaz. Nar. Marszałek sejmowy głosy do mówienia posłom rozdaje. Kras. Zb. 2, 128. GŁOSEK, ska, m., GŁOSECZEK, czka, m., demin., ba3 Stimmten. Bosn. glasaę; Ross. toiocok'b; Sorab A. wofcżik ; Eccl. naceipB. Krzyknie ona na mnie swym głoskiem. Teat. 29, 71. Co za głosek milutki! ib. 55. b, 22. Wiatreczek gło-scczkicm się ożywa. Groch. W. 352. Słowiczku, przyleć z głoskiem ulubionym, ib. 357. Cieniuchne głose-czki. ib. 352. GŁOSIĆ, ił, i, głoszę cz. niedok., (Ogłosić, zgłosić, rozgłosić dok., qu. v.; Boh. hlasyti, hlasati; (Sorab. 2. sze fgloszisch zgodzić się); Rag. glâsiti; Croat. glasziti ; Vind. glafiti, glafuvati, glafs dati; Carn. glasim; Ross. rojociiïB, roiomy; (Eccl. rMuiam mówić, wołać, nazywać); Ross. r.iauiaTŁ, mamy; ogłaszać, wiadomo lub głośno czynić, bcfanut utadjen, eine Nadmd)t verbreiten, gemein utadjen. Głoszą * powiadają, słychać, wieść jest. Cn. Th. Głosi się. Smotr. Nap. 13. matt fpridjt, matt trägt fid) bamit Ijcrunt, c3 geljt bic $cbc. GŁOSICIEL, a, m., (Boh. hlasatel), głoszący co, ogłosiciel, ber etma$ befannt madjt, ber Słcrftinbtgcr, Śłunbmadjcr. Rag. glasitegl; (Rag. et Bosn. glasnik, glasonoscja nuntius, glńsnizza nuntia). GŁOSICIELKA, i, £., bie SBerfttnbigerinn. GŁOSISTY, a, c, wielkogłosy, ftartftimmig. Boss. roaociiCTbiii. Głosi— stc trąby. Susz. Pieśń. 1. D. 4. 1. GŁOSKA, i, z., §. 1) 'czcionka, Boh. ćtena, litera, ber 23ud)ftabe. Kopcz.Gr. 1, p. 4. (Slov. znómka; Sorab. 1. pisznik; Sorab. 2. buch-schtoba; Slav. slovo; Croat. szlova, pustùba; Carn. zhér-ka, (zhèrkam * piszę, rysuję); Vind. zherka, zharka, (zher-kati, zherkuvati » syllabizować); Ross. óyima; Eccl. micr.u, CTiixia).— §. 2) u Trotza, wokal, co Kpcz. samogłoską zowie ; (Boh. hlóska nocna straż). (2. GŁOSKA ob. Glo-za, Glozka). GŁOSKOWY, a, e, 1) od głosek czyli liter, literalny, 23ud)ftabcu ». Głoskowe pismo, bie 23ud)fta* benfd)rift. cf. głosowy. 2) podług Trotza, co się tycze wokalów abo samogłosek , bie Selbftlauter betreffend Głoskowe brzmienie. 'GŁOŚLIWY, a, e, głośno brzmiący, laut tönend Nie bij w głośliwe bębny. Lib. Hor. 27. GŁOŚNIA, i, z., Krtań w górze ma dziurkę podługo-watą, która się głośnią, gloltis, nazywa. Hub. Mech. 207. (głosowa dziurka), bie Stintmrijje. GŁOŚNIE, GŁOŚNO, adv. adj. głośny, Boh. hlasytć ; Ross. uymo; §. 1. głosem, (oppos. cicho), laut. Jeden starszy modlitwę głośno mówi, a drudzy za nim cicho mówią. Star. Dw. 59. Głośno mówić Eccl. ropTaHCTBOBaTii, rpoiiuo roBopinb. Głośno czytany, mówiony Boss. B03r.iacHUH. Głośno się

śmiać. Przyb. Ab. 97. (cf. chychotać). — §. 2. Wiadomo, sławnie, ntcĘkr, laut, krümmt. Głośno to będzie; długo abo wszędy o tym mówić będą. Cn. Ad. 287. Dom ten bogactwy wielkiemi a najbardziej miłością u ludzi głośno słynął. Karp. 1, 145. 'GŁOŚNIK, a, w., przy-głos, akcent, Carn. glasnik; Slov. hlasuznak. "GŁOŚNO-BRZMIAGY, a, e, głośliwy, głosisty, głośny, lauttöltenb. Z męstwa twego sławęś wziął, na wszystek świat gło-śnobrzmiaca. Groch. W. 542. GŁOŚNOŚĆ, ści, z., brzmienie głosu. Cn. Th. ber ^eïte Saut. Rag. glaasnos; Croał. glâsznoszt; Sorab. 1. wósznoscż ; Ross. r,iacHOCTt. "GŁO-SNOTWORNY, a, e, głośnej sławy nabawiający, lauten 3?u(mt bringend Na głośnotwornćj ar fie waleczne hetma-ny Wychwalał. Zimor. 274. GŁOŚNY, a, e, comp. głośniejszy, Boh. hlasyty (hlasnÿ, ponocnÿ nocny stróż; Slov. hlasnÿ); Sorab. 1. wószne; Vind. glafen, glafovî-ten, glafnu, glafan, glafn ; Bosn. glasni, glasoviti ; Croat. glaszen, glaszovit; Ross. raacHHil, 3bohkui, 3BomiaTŁiH, rpoMKrn, B03r.iacHHi1, apuin, 3liiihłh1 ; Eccl. r.iacncThift, (oppos. cichy), laut. §. 1). wydający głos brzmiący, einen bcutltfku Saut tum ftcX; gebcitb, laut. Wiesz , dla czego dzwon głośny? bo wewnątrz jest próżny. Kras Raj. 79. (cf. próżna beczka brzmi, pełna milczy). Głośne jałowce rzucając i jodły W ogień, czyniły za umarłe modły. Zimor. 194. (trzaskające). Głośny to dzwonek będzie. Gemm. 89. hic rumor terras transilit et maria. Oven. Zabił się, żeby dał głośny dowód szaleństwa. Teat. 5. b, 74. ⁴ *§. Na tym ganku stała muzyka głośna różnych głosów według potrzeby. Warg. Wal. 3Ö6. (t. j. głosowa, wokalna, 3łocal *)•, — §• 2). Sławny, chwalebny, głośny na cały świat. Zegl. Ad. 224. laut bernfunt, Mannt. Slov. wyhlaśeny; Carn. glasovit, glasovitne; Vind. resglafen, ozhiten; Slav. razglâshen, glasovit; Rag. glasovit; Croat. naglaszni; Bosn. naglasni, uzglascen, koji se svud cjuje î zna ; Eccl. sbhkommu. Sława jego jest głośna. Teat. 18. b, 34. Nie mogąc zostać znako-mitemi ludźmi, chcą przynajmniej zostać głośnemi. IV. Pum. 1, 62. Wassyngton, rozumem swoim w Ameryce zasłużony, a głośny w Europie. Ust. honst. 1 , 210. 'GŁOSOCHWATNY, a, e, głos łapający, ». p. Głosochwa-tne po lasach echy. Nar. Dz. 5, 103, ba$ fiimntenftafdjett* bc, timcbafdjenbe 6d)0. 'GŁOSOWAĆ intrans. contin., głosy dawać, kreskować, wotować, Stimmen geben, tudtfClt. Nie mogli w głosowaniu zgodzić się bogowie. Przyb. Luz. 9. GŁOSOWY, a, e, 1) od głosu, (Stimm*. Między chrząstkami krtani jest dziurka głosowa, gloltis. Krup. 2, 259. (ob. Głośnia). Muzyka głosowa i instrumentalna. Petr. Pol. 2, 72. Muzyka głosowa abo wokalna, i narzędziowa abo instrumentalna. Kpcz. Gr. 3, p. 12. 2) Głosowy, (cf. głoskowy, od głosek), głos lub słowa wyrażający, Saute ober £itne auôbrücfenb. Głosowe pismo daleko jest wygodniejsze i zrozumialsze nad rzeczowe abo hieroglificzne. Kpcz. Gr. 3, p. 51. GŁOSZĘ ob. Głosić.

Pochodź, *głasać, głaszać; nadgłaszać, nadgłosić; ogłaszać, ogłosić, ogłosiciel; odgłos; pogłoska; przegłaszać, przegłosie; przygłuszać, przy głosić; rozgłaszać, rozgłosić; wieloglośny ; zagłuszać, zagłosić; zgłosić; zgłoska,, zgło-

G L 0 T - GŁOWA.

co

i:C

skować, zgłoskowanie; samogłoska; spółgłoska; 2) hałas, hałasować, hałasownik, pohałasować.

GLOT, GLUT, u, m., glot abo kulka do rusznicy, glans. Macz., z Niem. ba3 Sotb, cf. lotka, bte Sabwtg be§ flehten geuergewefyrê, 5. 33. Äraut uub Soff'; fonft and) 001t Hauo* nenfugeltt. Gloty, są kawałki siekanego żelaza, którego dawniej używano do kartaczów. Używają ich też do ręcznej broni, a na ów czas są to kule ołowiane, na kilka części nieregularnych porozcinane. Jak. Art. 5, 295. Działa pełne glotów nasuli. Biel. Kr. 704. (kul działowych). Glutami strzelała swenń smrodliwemi. Zimor. Siei. 231. Już nam, Gąska, niebożę, nie będziesz błaznował , Już pod Operyaszem nie będziesz harcował, Ani glotów z rękawa sypał na chłopięta, Kiedy cię więc opadną, jakoby szczenięta. J. Kchan. Fr. 80. (Vind. glo-ta » zielsko; Eccl. riorb, oóiumiBbiii ue.iOBticL harpax, raoTaio ingurgito, r.TOTtta guttur).

GŁOWA, y, z., Boh. et Slov. hlawa; Sorab. 2. głowa; So-rab. 1. Iowa, hwowa; Carn., Vind., Croat., Dal, Bosn., glava; Rag. glava; Slav. glava; Ross. rojona, r.iaBa; (cfv Grace, y.tqahq, y.sßoly, y.sßaly, y.sßi.f; cf. Lat. calua, cf. globus, cf. łeb; cf. Ger. fcblouj', ber Hopf, baê #aupt. Właściwie, część ciała, w^ której wszystkie zmysły są zebrane. Kpcz. Gr. 3, p. 72. Głowa, jedna z istotnych części zwierzęcia, zawiera w sobie mózg i początek zmysłów. Zool. Nar. 42. Kirch. Anat. 2. Dyko. Med. 2, 280. Głowa ogółem wzięta, jest najwyższą i najprzedniejszą częścią ciała ludzkiego; jest siedliskiem czyli warsztatem duchów ożywiających i zmysłów wszystkich. Perz. Cyr. 1, 56. dzieli się na część włosami porosłą, in partem capillatam, i na twarz, in faciem, ib. 17. Dzieli się na czaszkę i na twarz; dzieli się na wierzchołek (cf. ciemię), przodek głowy, sinciput (Boh. té-meno; Rag. tièmme; Sorab. 1. hwownć prćdk), tylną cześć abo zatyłek, occiput (potylica). Urs. Gr. 180.; {Sorab. 1. hwównć zadk, téwo; Rag. zatjelak; Eccl. 3ą4Ł naBŁi, saTiiJTUii,, npiiM03r0BHima), skronie, ternpora ib. Przez choroby głowy, rozumimy owe, których skutki w głowie się ukazują. Krup. 5, 1400. Ból głowy Slav. glavobolja ; Vind. glavebol, Hopf[d)ntCVp Głowa mię holi, ber Hopf tbut mir trel*. Nie upijaj się, nie będzie cię głowa bolała. Zegl. Ad. 170. Chustka na głowę Croat. pecha. — Pięknie ubrana na głowie. Teat. 15. c, 72. Czapkę na głowę włożył. Tward. Wł. 171. — Stojący z głową odkrytą, mit blojknt Hopfe, Eccl. naroraaBbin; oppos. z głową nakrytą, mit bebccftcut $anpte. Zimno przywieść go nie mogło do tego, aby był kiedy głowę swoje nakrył. War. Wal. 286. Głową kiwał na drugich. Mon. 65, 207. — Głową na dół » nogami wzgórę. Cn. Th. Głową się rodzi człowiek, ib. t. j. głową wychodzi z żywota, mii bem Hopfe narb unten.' Długo "głową dół wisiał. Mon. 70,- 745., Slav. stêrmoglavicé; Eccl. CTp’LMrimij’L. Na głowę stracony Ross. CTpeMr.iaBiibin. — Od głowy aż do stóp. Pam. 85, 1, 882. Mon. 75, 615.; (Slov. od hlawi aż po pati). Prov. Slov. Kam noha, kam ruka; kam oćas, kam hlawa scopae dissolutae). Niech głowa nogom nie mówi : jesteście mi niepotrzebne. Sk.

Dz. 280. Mucho! tobie się ma godzić Każdemu po głowie chodzić? Zab. 13, 282. Treb. Na co głową bić o ścianę! Pilch. Sen. 163. Muru nie przebijesz głową. Alb. n. Woj. 22. I głowy gdzie skłonić nie mają. Paszk. Dz. 49. (bez schronienia, mieszkania, przytułku). Trupia głowa Vind. mertouska glava, lubanja, (cf. łeb).— Głowę podnieść, wynieść « wzbijać się, ba$ $aupt ergeben. Bałwochwalstwo, które zawsze głowę podnosiło, poniżył. Sk. Dz. 535. Nie mogą głowy podnieść, bo Turecką ręką Są zhołdowani jak piekielną męką. Paszk. Dz. 55. (wzmagać się, przychodzić do siebie). Pospólstwo nie ma sposobu głowy podnieść, i jarzmo z siebie zdjąć. Klok. Tark. (powstać). Trudno pan który, albo miasto, wzbić się może nad zwyczajną miernej fortuny powagę, i głowę wynieść między sławne świata monarchie, póki go więzy prawa ściskają. Kłok. Turk. 8. Ubogi głowę podniesie nad pany, Dard. Trag. 231. Anieli chcący nad innych wynieść głowy, ze wszystkim upadli. Bals. Niedz. 1, 258. Dziewczęta patrzą wyżej nad głowę , wstydzą się brać mężów równych sobie. Teat. 54, 21. (ob. wyżej nosa gębę nosić). — Składać głowę» poniżać się, poddawać się, feilt $(iupt beugen. Prowincye otwierały wrota, i składały głowę pod szczęściem broni Ottomańskićj. Kłok. Turk. 62. — §. 2) Głowa, uważana jako siedlisko życia, bet' Hopf, ba§ £>aupt, Ctl£ be$ èebenê betrachtet, cf. gardło. Dałbym głowę, że tak jest. Teat. 29, 7. Jakby mu o głowę szło, tanquam si ani-mae discrimen agatur. Cn. Ad. 287. Nie idzie o czapkę, ale pospołu i z czapką o głowę. Rej. Zw. 126. W bitwie nie żałował głowy nastawią Gorn. Dw. 289. (zycip narażać). Zmatałeś na głowę swoje. 3 Leop. Dan. 15, 55. (na swą szyję. 1 Leop). W obcych krajach szukał schronienia swej głowie, Bo mścić się nad nim chcieli Herkula wnukowie. Dmoch. II. 1, 55. Skarawszy nas, i na ich mścijcie się głowie. Jabł. Tel. 150. Gdyby pan zabił poddanego, w tym przypadku szła głowa za głowę. Pam. 85, 1, 727. Znajdę jeszcze pana, przy którym głowę moję położę. Teat.^. 19. b, 27. (życie zakończę, umrę). Królowie łożą tysiącami głowy ludzkie na dostanie jednej piędzi ziemi. Kłok. Turk. 105. Często złość na głowę się*swego mistrza sadzi. Dardz. Trag. 506. (zgubę, cf. kto pod kim dołki kopie, sam w nie wpada). Ja na swą głowę tego brać nie chcę. Falib. Dis. E. 5. (żeby moja głowa za to odpowiedziała). Sąd o głowę, judicium capitis. Stać komu o głowę, chcieć kogo zabić, petere caput alicujus. Mocz. Głowę karzą, kiedy teka zgrzeszy. Morszt. 142. (za zabój głowę ścinają). Za głowę szlachcica przedtym jedno 50 grzywien płacono; potym sześćdziesiąt, potym sto i dwadzieścia, z siedzeniem w wieży. Herb. Stat. 249. Głowę komu uciąć. Kpcz. Gr. 5, p. 72. fbpfen, beu Hopf abfdjlagen; beu Hopf y Ot bie ftüpe legen. Vind. oglaviti, glavô vseti, odglaviti, glavo odfekati; Eccl. o6e3raaBimi, 6e3rjaBaro, decapito, ânoxscpaUÇm ; ścięty rjaBoyctueHHH. §. Nad głową n. p. wisieć, über beut 5lopfe fdjroeben, auf beut Stoffen haben, (cf. nad szyją, karkiem, gardłem). Rozumieli każdego momentu , że im nieprzyjaciele nad głową wiszą. Kłok. Turk.

głowę. Jabł. Buk. E. 2 b.

głowę. Jak. Baj.

243. (tuż naciskają). Zapłacić trzeba, stoi nad głową wierzyciel. Gorn. Sen. 530. — §. Po głowie czyjej, po zmarłej głowie * po śmierci, po zgonie, nad) jeiMltbeS ,91b* leben. Czegom sobie za zdrowia uprzejmie życzyła, Żebym po twojej głowie sierotą nie była, Dziękuję bogu memu, iże mię w tej mierze Wysłuchawszy niegodną, przed tobą wprzód bierze. Zimor. Siei. 267. Ale nie tylko grunty i kąciki moje , Wszystek świat po jej głowie twarz odmienił swoję. ib. 260. (w żałobie). Teraz po jej głowie, jakby odjął ręką. ib. 259. Syn nie inaczej być może uczestnikiem majątków naszych, aż dopiero po zmarłej głowie. Mon. 74, 372. (ob. niiéj. Głowa* osoba , główna osoba). — §. Chy. Materye pozostałe na bibule przy cedzeniu prochu, są siarka , i węgle ; w tym stanie, będąc odłączone od saletry, nazywają się głowa umarła prochu, la tête morte. Jak. Art. 4,28. caput mor-tuum, ber îobtcnfopf, ber fRöcfftaub bei) djemtfdjen Slrbetten. cf. królik.— g. Na głowę* a) zupełnie, do szczętu , auf3 #aupt, »ölltg, gaitj ltllb gar. Wojsko tył podało, i pobici wszyscy prawie na głowę. Sk. Dz. 295. Prawie na głowę powalił Rzpltą Terency przegraną Kaneńską. Warg. Wal. 453. Nieprzyjaciel przegrał na głowę. Teat. 24, 453. Rozumiał, że już na głowę rzeczy ich upadły, i że już nie można było mieć żadnego szczęścia u ludzi zginionyeh. Ustrz. Kruc. 2, 93. Poodchodziły nam tna głowę obory. Sim. Siei. 444. (do ostatniej sztuki). Żydowski naród jest na głowę nieprzyjaciel chrześcianom. Comp. Med. 389. (Boss. 3.104'bfl główny nieprzyjaciel). Zdanie Seneki zda się być na głowę przeciwne. Pilch Sen. list. 356. (w brew), ß) na głowę, na łeb, na szyję, co żywo, über $al$ Ultb Słopf. Choć mętne czarne błoto, do picia sprośnego Bieży żołnierz na głowę, trzeźwi żyjącego Woda. Bardz. Luk. 60. Biegają tarn na Wilk z owieczką złapaną do lasu na 4 4 4. Wszystkę na głowę ruszył Hiszpanią, Aby zgubił i niszczył do szczętu Francyą. P. Kchan. Orl. 4, 3. §. Na całą głowę * ze wszystkich sił, ait3 Seibeßfräftett. Owoż ten głuszec; trzeba z nim wrzeszczeć na całą głowę. Boh. Kom. 4, 45. Począł Czausz na całą głowę wrzeszczeć, uskarżając się na złamanie traktatu. Zamoj. Boh. 484. — §. W głowę * na gardło, na złamaną szyję, w brew, Boss. onpoMCTLio, auf bctt $ob, auf $ob ttltb Sebett. Poczująć, żeście im w głowę nieprzyjaciele. Birk. Chód. A. 2. W głowę był nieprzyjacielem koronie Polskiej. Birk. Zbar. D. 2 b. Winu i Wonerze w głowę był nieprzyjacielem. Banial. P. b. tübtfetub. Wolność z niewolą nic nic ma spólnego ; owszem onćj jest w głowę przeciwną. Gorn. Wi. C. — W głowę pobić * na głowę pobić. Tr. — §. 3) Głowa, uważana jako siedlisko zmysłów, pamięci, rozumu, talentów, ber STopf al3 ©if) ber ©titne, bcś ©ebeicbtittffeś, beö SüerftanbeS. Mądry, dowcipny, ma w głowie. Cn. Ad. 464. Możeć to być, iżci nauczyciel będzie miał co w głowie; ale jeśliby obyczajnym nie był, nic stałoby to za to. Chez. Wych. L. 7 b. (że mądry, rozumny, uczony). Ma on olej w głowie. Pot. Arg. 538. ob. ma kiełbie we łbie; cf. kos, szpak, wrona, er fiat ©rü£c tut Eopfe. Nie dobrze mu w gło-

wie ułożono ; czegoś mu głowie nie dostaje ; szydłem abo igłą abo widłami w głowie układano ; pusto w głowie; nie wszyscy doma. Cn. Ad. 249. er ift tticbt red)t bcjj ©innen, er tft ntdjt recfyt bei) £rofte. (cf. brakuje mu piątej klepki). Siedząc nogami igrać abo rekami gme-rać, owych jest, którym w głowie nie wszyscy doma. Eraz. Dw. B. Pokaż przed światem, że nie sowy płodzisz w głowie. Teat. 46. b, 46. (pstro w głowie). Macie flaki w głowie. Teat. 33, 84. (nie tęga głowa). W głowie jak po śliwkach, ib. 24. c, 68. (nie snują się coś koncepta, nie    roją się). Ciarlatan, choć    mu źle w głowie, wrzeszczy    jak woźny,    że    mądrość    przedaje. Jabl.

Ez. 88. — W głowę zajść* zwaryować, uerrucft werben. Boss. vulg. pfiXHyTLCH. Mieczysław w głowę zaszedłszy, rozum ostradał.    Krom. 83.    Od    zdumienia wielkiego ledwo w głowę    nie zaszedł.    Sk.    Żyw. 1,    376. Szalony,

szaleje, zaszedł w głowę, odszedł od siebie. Cn. Ad. 4 425. Z głowy wyjść. idem. Jugurtha, w tryumfie Maryusza jako jeniec prowadzony, z głowy wyszedł, a w krotce potem w więzieniu dokonał z nędzy i głodu. Pilch. Sali. 343. — §. Śpiewali na tych ucztach pieśni, które z wina w głowy brali. Otw. Ow. 275. które im się przy winie roiły, btc tyneit au8 bcnt SBctnc ttt ben $opf fliegen. Czyste wino w głowę nie idzie. Teat. 7, 56 (nie mąci głowy, nie upaja), fteigt ntdjt ttt ben 5łopf. Wina pić nie chciał, ani innych napojów, które idą w głowę. Gorn. Dw. 350. Mocną ma za kąty głowę, wszystkich przepija. Teat. 33, 73. (tęgopój). Głowy mocnej, * nie łacno trunek czujący. Cn. Th. feilt Sïopf faim 1M$ »ertragen. Mieć co w głowie , mieć w czubku, być ciętym, podpitym, pod datą, ittt Äopfe fabelt. §. Głowa, dobra, porządna, tęga głowa, nie dla kształtu * rozum, dowcip, gieniusz, eilt ftopf, ein guter, tüchtiger Stopf. Skórom co rzekł, znać było, żem głowa. Groch. W. 579. Masz, widzę, głowę, mój kumie. Teat. 55. e, 43. Po-każę-ć, że głowę noszę nie dla kształtu. Pot. Arg. 449. Nie od czego noszę głowę. Teat. 4 6. b, 93. (nie od pozłoty). O, wy głowy do pozłoty, mózgu wam brakuje. Teat. 42. d, 59. (lalki, półgłówki). Zabi. Amf. 48. Nie turbuję się, moja w tćm głowa. Teat. 46. b, 92. (zaradzę ja temu). Czyń rzeczy, a z głową. ib. 43. c, 434. Wyb. (rozumnie). Obadwa z uczonemi głowy. Groch. W. 534. Tertullian napisał księgi one wielkiej głowy de praescriptione. Sk. Dz. 99. Innych głową przechodzili ! Wad. Dan. 28. Węzeł to jest trudny, ale nie naszej głowy. Bej. Wiz. 4 44. O tern dyskurować nie chcę, nie mój to głowy. Fa-lib. Dis. D. 3. (to przechodzi moje pojęcie). Nie naszej to sprawa głowy. Morszt. 28. Nie twej to głowy. Prot. Jat. 50. Cn. Ad. 682. (cf. Kto z natury do czapki stworzony, Niechaj swTą głową nie sięga korony; cf. dudku nie grab' siana; cf. szaszku, nie podejmuj się legawego pola), baju tft ein beffcrer Stupf itötlug. Cóż ci do głowy przyszło, mój Orgonio, Stary, o młodej miałbyś myśleć żonie? Zabi. Bal. 49. roaê tft btr bod; tu bot Stopf ge» fomnteit. Gdy mu się nie chce, nie zaśpiewa, choćbyś go na wszystko zaklinał ; a jeśli kiedy lubo nieproszonemu do głowy co przyszło, ze wszystkich tonów sko-

czne

nu

w tćm

, rozu-

wygrawał tańce. Zab. 13, 61. Cóż to twemu pa-wjechało w głowę? Teat. 29, 37. (cóż mu się ubrda-j₀ ?). — Głowy mi nie staje. Gemm. 90. (nie poradzę sobie). (Slov. Hlawa mu kolom chodi). Mam interessów pilnych dość na głowie. Teat. 28, 22. Rozumiałem, iż mają na głowie swojej całego miasta największe intéressa. Mon. 63, 272. Niepodobna jednemu mieć wszystko na głowie. Zabł. Dziew. 55. — Niech cię głowa o to nie boli. Teat. 30. c, 9. (nie frasuj się, nie gryź się, nie kłopocz się, śpij na to spokojnie, głowę miej wolną). Nie przypuszczaj do głowy tak smutnych myśli. Teat. 33. d, 22. I pana głowa zaboli, gdy rachować przyjdzie. Jei. Ek. E. 2. Darmo być cnotliwym, bardzo głowa boli. Star. Vot. E. 2 b. (Vind. Tebi ne bo shau, te ne bo glava boleva). Nigdy spokojnej głowy majestaty nie mają. Bardz. Trag. 243. — Głowę komu psuć, nabijać komu głowę, einem ben Stopf mann mactyen. Lepiej ubogą żonę mieć, z którąbyś w stateczności mieszkał, niż bogatą, któraćby głowę gryzła. Glicz. Wych. Q. 1

b.    (głowę kłócić). Chociażby kliny na głowie ciosała. Teat. 16.6, 18.— Głowę stracić t. j. przytomność, wcale odejść od siebie, zwaryować, ben Stopf oerlleren, ooit ©tunen fommen. Głowę chyba straciwszy mogła odrzucać ofiary Doranta. Teat. 1, 9. Sami nie wiedzą co chcą, zgubili głowę. Gaz. Nar. 1, 374. — §. Odtąd niechaj mię kto jak chce nagania, za moją głową pójdę. Jak. Baj. 89. za mojćm zdaniem, tety mtU meinem Stopfe folgen. Słuchać nie chce, i sama swoją głową wszystko robi. Teat. 26.

c,    84. Wszystko podług swojej głowy robią. Teat. 2. b, 58. Ross. caMOHpaBHHH. Każdy swoją jedzie głową, i własne swoje ma niezgodności i zazdrości. Tr. Tel. 224. (podług własnego widzimisię). Sędziowie nic z głowy i domysłu swego sądzić nie mają, tylko według tego statutu. Stat. Lit. 179. nłctytS nad) ttyrem Stopfe uub ëractyten. — §. Siła sobie ludzi pisząc księgi, głowy nałamali. Budn. Apoplit. 4. fte tyabeu flety ben Stopf geüroctycn. Głowę sobie suszyć, smażyć (qu. v.). Głową pracować. Pam. 84, 630. mit bem Stopfe arbeiten. Uczeni ludzie głową pracują, i wysilenia myśli przywodzą ich często do hypochondryi. Kras. Pod. 2, 190. — §. Mieć co w głowie, w myśli, tm Stopfe, in ©ebanfen, im ©inne tyaben. Co Wc Pan u dyabła masz w tej głowie? Teat. 55. b, 37. Moi Panowie, cóż u was w głowie! ib. 52, d. 69. Insza mi się teraz postać monarchii Tureckiej zdaje, niżelim ją miał pierwej w głowie. Kłok. Turk. praef. (niżelim pierwej sobie uprządł). Jeśli Janczarowie nic nie mają w głowie, jedzą spokojnie, ale jeśli mają niesmak jaki, depcą półmiski. Kłok. Turk. 228. (cf. muchy w nosie). Dziś u ładnych kobiet w głowie graf łub książę. Teat. 43, 77. (w imaginacyi, roją sobie). To w głowie, żeby ich się bano, mają. Bard. Trag. 243. Pani ma w głowie wojaż. Teat. 48. b, 44. Prawdziwie zapomniałem, miałem co innego w głowie. Boh. Kom. 4, 69. (w myśli, w pamięci, na uwadze). Nie ma w głowie Tej myśli, żeby sobie sam miał stać o zdrowie. P. Kchan. Orl. 1, 135. Slov. Ma żiwe stribro w hlawe Vertumnus. — §. Próżny postrach żołnierzom z głowy wybił. Kłok. Turk.

27. Jabł. Tel. 143. wyperswadował im, cf tyat tauten au# bem ©Inn gerebet. — §. Poczekaj, poradzę ja się swojej głowy. Boh. Kom. 1, 192. id) null oorl;er meinen Stopf ąu gîat^e sieben, baS ®lng überlegen. ,Ej Błażku! skoczyliście kaducznie do głowy po rozum. Ossol. Str. 1. (ruszyłeś konceptem). I tu ruszyłeś głową, jak zdechłe ciele ogonem. Pim. Kam. 61. — §. Otóż niech te słowa sobie rodzice wezmą w głowę i w rozum. Glicz. Wych. N. 2. (niech wezmą na uwagę, in ©rnmgung). §. Nie wlezie mu w głowę, nie pojmie, eê getyt itym nictyt ilt ben Stopf. Alwar żadnym sposobem nie chciał mi wleźć do głowy. Kras. Pod. 2, 143. Wniosek ten nie mógł w głowę wnijść, chociaż mądrym panom. Wad. Dan. 165.— Moją własną głową lekarstwa znalezione. Otw. Oto. 30. (przeze mnie wymyślone). — Dawne przysłowie : Niech głowa się nie bije, niech ręka nie radzi. Gaz. Nar. 1, 38. Głowa rządzi; głową i człowiek i rząd stoi. Cn. Ad. 247. Gdzie głowa chodzi za nogami, a nie nogi za głowią, rząd tam płochy być musi. Smotr. Ap. 47. Mylą się nogi, kiedy błądzi głowa. Mon. 71, 469. (pijany, kaczki zagania). Gdybyś chciał według twej żyć zdrowćj głowy albo rozumu.... Kulig. Her. 131.— §. Jeśli spytany będziesz, niechaj ma głowę odpowiedź twoja. Birk. Obóz. Kaz. K. b. (sens dobry, rozum, beine 3Intmort foli £>Ctnb Uttb gltty tyaben). — §. 4) metonym. Głowa , zamiast całego człowieka, na przykład, tysiąc głów, t. j. ludzi. Kpcz. Gr. 3, p. 72. Stopf, ftatt ^erfon, SDłenfcty 3. §8. tan* fenb Stopfe. Okrutne powietrze na tysiącznej głowie ludu szerzy się. Jabl. Tel. 228. (tysiącami ludzi porywa). U Turków wiele głów przez powietrze co lato ginie. Klok. Turk. 103. Od każdej głowy pół sykla, od wszystkich , którzy szli w liczbę, których ludzi było sześć kroć sto tysięcy. Dibl. Gd. Ezod. 38, 26. Obliczcie summę synów Israelskich według głów ich. ib. Numer. 1, 2. według osób ich. v. 18. Zbierajcie mannę po miarce na każdą głowę. Biel. Hst, 31. Byli popisani głowami swe-mi wszyscy obywatele. Rej. Post. C. 6. Ross. norojomio. W wolnym narodzie nie powinno się od głowy płacić. Leszcz. Gł. 128. ob. Główszczyzna, pogłowie, (cf. pogło-wne). Eccl. rjaBÆK), Graec. xsqxtXaiôbo capitatim colligo. Ztąd mówiemy biała głowa qu. vide, niewiasta, kobieta. Kpcz. Gr. 3, p. 72. (ćf. Croat. muska glava * mężczyzna). — «) Uważając człowieka, jako stworzenie myślą mem obdarzone, głowa* człowiek, osoba, Stopf, ftatt ^erfou, DcfoitberS mit iftucfflttyt auf bic gelfttgen (Stgcnfctyaften. He głów, tyle rozumów na świecie. Ossol. Str. 5. Co głowa, to rozum. Rys. Ad. 5. quot capita, tot sensus. Ile osób, tyle odmian; ile głów, tyle zdań. Zab. 8, 264. Nar., Slav. Kolko hlaw, tolko klobukow, co hlawa, to rozum; Vind. Koliker ludi, toliko zhudi; koliker glau, telku mifel; Ross. Ckojbko rojOBt, ctojłko ynOBT>; fo fiel Stopfe, fo olei ©inne. Każda głowa ma swoje czapkę. Pot. Jow. 34.— Nasze damy modne są śmieszne głowy. Kras. Pod. 48. Skłonniejsze młode głowy do robienia zdrady. Bard. Trag. 306. Głowa nieszczęsna, czemu nie masz boga przed okiem? Mlask. Ryt. 73. Pusta z ciebie głowa. Teat. 46. b, 26. (pustak, pędzi-

Któż tu jest głową w domu, tu ma do rozkazania, tuer tft

raz

wiatr, sowizdrzał). Nie żałują, nie płaczą nic po tej złej głowie. Jabł. Tel. 289. Plato z Arystotelesem, te dwie niebieskiego rozumu ‘głowie, (dualis). Gorn. Dw. 399. W dwóch głowach jednak więcej rozumu, niż w jednej. Teat. 50, b. 116. (cf. cztery oczy więcej widzą). Głowa uczona królom najpotrzebniejsza. Boh. Kom. 2, 479. (uczeni ludzie). Śmieszne się robią kobiety w posiedzeniach, skoro chcą uchodzić za uczone głowy. Kraj. Bod. 144. Król senat sobie teraz tworzy nowy, Porzuciwszy nas stare doświadczone głowy. Pot. Arg. 322. Moja biedna głowa z tą uprzykrzoną babą. Past. Fid. 88. (ja biedny człowiek). — Mądra głowa, przez swoje staranie wszystko nam przywróciła. Jabł. Ez. 73. — §. Swą głową, swoją osobą, osobiście, sam, ttt    Sam na-

koniec'Sułtan głową swoją nad Niestrem stanął. Birk. Podz. 2. Cesarz ciągnie na wojnę swą głową. Paszk. Dz. 107. Amurat jest głową swoją w ‘wojsce. Baz. Sk. 195. Antonin    Pius    zawzdy w Rzymie    głową swą    leżał.

Kosz. Lor. 109 b.    Narymunt przeniósł stolicę do    Kier-

nowa, iżby w- pośrzodku Litwy, Żmudzi i Rusi sam głową zawzdy mieszkał. Stryjk. 305. ß) Dwieście głów bydląt, owiec etc. Cn. Th. to jest sztuk, jwcpljintbcrt Ipfiup* ter SJîtnbtdel), b. I;. ©tucf (vid. SI b 1 lt g). 7) Głowa na głowę* jedno w drugie, etttê titö aitbcre gemietet. Głowa na głowę, grunta w Europie śrzednie sześć ziarn za jedno wydają. Kluk.    Bośl.    5, 251. — §. 5)    Głowa, uważana,

jako przednia    cześć    ciała, znaczy: aj    Starszego,    prze

łożonego, rządcę, naczelnika (cf. czoło), b(lê £)fuipt, baéi Obcrkupt, bte tnn*ncÇmftc ^ev[oit unter meurent, ber 3>orge* feptc, ber Stelteftc. Yind. poglavar, vishi glavar, (glavar* autor); Ca.rn. glavar; Bag. glavar, poglaviza, (poglastvo Excellentia) ; Bosn. poglaviça; Croat. poglavâr, (poglavje, poglavek caput, principium)-, (Eccl. rojona, dawny tytuł naczelnika strzeleckich pułków, przez Teodora Aleksie-wicza na tytuł pułkownika przemieniony). Bóg wszystko Chrystusowi poddał pod nogi jego, i postanowił go głową nad wszystkiemi. Salin. 2, 470. Głowa niewidoma kościoła katolickiego Chrystus, widoma papież. Karnk. Kat. 73. Pułkom wodze i starsze głowy naznaczono. P. Kchan. Orl. 1 , 386. Chociaż chodzą samopas, mają jednak każda ich horda głowę, której słuchają. Boter. 250. Gdzie głowy niemasz, rządu nie pytaj. Cn. Ad. 236. (cf. gdzie ogon rządzi, tam głowa błądzi; cf. wielu rząd, nierząd). Nie mogą nigdy głowy familii, na poznanie doskonałe postępków swoich służących, dosyć łożyć starania. Zab. 16, 8. bte $amtlteul)«upter. fcf. ociec czeladny). Głowa senatu, głowa rady* pierwsza osoba w senacie, w radzie. Kpcz. Gr. 3, p. 72. Przecież to mąż głową w domu! Teat. 55, 8. (cf. gdzie donica rządzi, tam wiercimak błądzi ; ef. biada temu domowi, gdzie krowa dobada wołowi). Częstokroć że te domu i małżeństwa głowy, Przechodzą swją słabością baby, białogłowy. Teat. 43, c. 109. 1 Teat. 18. b, 5.

#en- ?). Woię się głowy, a niźli nóg ująć. Gwagn. 387.

t. j. przedniejszyeh się trzymać, niż pośledniejszych. — Głowa buntu, spisku, ob. Herszt. Spisek wyjawiony,

wątpić o nim nie mogę, acz nie wiem kto jest tego sprzymierzenia głową. Teat. 45, 21. Między historykami ojczystemi głowa, Jan Długosz. Nies. 1. praef. pierwszy, celny, czoło, kr 33orneI;mfte unter ben ©efd)td;tfd)mbern. cf. książę poetów Jan Kochanowski, b) O rzeczach bez-żywotnych, cf. czoło, and; non IeBIofen Singen, ba§ $aupt, btt$ SSornepmfłe tit [einer 3lrt. Rzym, głowa wszystkiego pogaństwa i narodów. Sk. Dz. 06.    Zclandya wyspa,

głowa abo stolec królestwa Duńskiego. Biel. Hst. 292. Kupcy Angielscy miasto Emden mieli za głowę swych handlów. Boter. 98. Prosto chciał Olbracht do Soczawy, jako do głowy. Biel. Kr. 455. (t. j. do stolicy, miasta głównego, £anptftabt).    Praszka nosić złotogłów; mieć

złoto, to głowa. Jag. Gr. A. 3, b. (to grunt, fundament). §. Głowa* władza, bte ©ciUrtlt, 33ot(mtäßlgfetf Podbił ich pod głowę pana swojego. Tr. c) Początek, zrzódło, ber tlrfprnng, ber ÖueH, (baś ,£>aitpt, ols. OB erb. 31 big. Yind. glavar autor', Croat. poglavje, poglavek caput, principium). Morze patrząc uciekło; także Jordanowy Obrócił się wspak strumień do głowy. J. Kchan. Ps. 171. Cóż się to dzieje? rzeki wstecz do głów swych idą! Birk. haz. Ob. A. o. *d) Główny przedział, caput, na co te-mamy słowo od Budnego wprowadzone rozdział, eine tpanptabtlieilnng, ein kapitel. Yind. kapitel, glavitek, gla-vitje, poglavje; Bosn. poglauje od koję kgnighe; Boss. r.iaßa, (cf. Eccl. orjaBJcnie, npaxnoe rjaux khh»hłix,b nona3anie , po3iiiiCL, iuuii/iia tres'ć, rozkład ; Bi>^riUKiii€ Bemefi Grace, uvuxtqcdcuwaię rckapilulacya). Krakowski tłumacz biblii (Leopolita) zowie rozdziały kaputami, a Brzescy kapitułami; ja je zwałem rozdziałami, moglibyśmy je też z Łac. głowami zwać. Budn. Bibl. praef. Kir-sztein, (Cerazyn), w rozdziale, czyli jak nazywa, w głowie 15tcj, woła o niezapominaniu kary śmierci na zabójcę. Czack. Pr. 2, 110. — Aliter Głowa czego główna cześć, osnowa i t. p. Tych rzeczy, które owia-damy, to głowa abo summa. 1 Leop. Ilebr. 8, 1. e) fortyf. Głowa, główna linia bastyonu, bic $aitpt*, ober ©apitaliiiuc einc3 SoUtnerf#. Tr. Głowa trzecią część niesie wyciągu swego. Tr. g. 6) Głowa, oznacza też rzeczy, postacią swoją podobne do postaci głowy. Kpcz. Gr. 5, p. 72. ctnxrô baä bie ©eftalt eines 5\opfeö (jat, 3. 33. ein tottfopf, SDto^nFopf, ©auleitfopf, Sîagelfopf. (cf. ftopf, ^ttûuf). Głowa w kapeluszu, w czapce, Ross. Tyjba, Tyjetiua, Tyieenna. Głowa kapusty, ein frańtfopf, Boss. KOnaHŁ, Konen'B, KonemoKŁ, KonememncB. Kapusta biała na żuławie Gdańskiej bywa tak wielka, że jedna głowa ma pięć piędzi cyrkumfercncyi. Ład. Hst. N. 67. Podczas o głowę kapusty żołnierz odniósł dekret krwawy, Tak się u Rzymian toczyły sprawy. Groch. YY. 506. Nie kapustna u mnie głowa. Cn. Ad. 506. On sam wie wszystko, a drudzy kapuściane głowy. Min. Byt. 1, 510. (cf. głowiasta kapusta). Głowa makowa. Kpcz. Gr. 3, p. 72, ob. Główka. Głowa u słupa Kpcz. ib. ber ©alt* lenfttflUf. cf. gałka. Głowa armaty abo działa, jest sam przodek rury działa, wypuklejszy nad przyległą część wylotu. Jak. Art. 3, 293. Przy samym wylocie armaty jest głowa, albo obręcze wylotowe, bourlet. Jak. Art. 1,

GŁOWACZ.

‘ GŁ O W A CIE Ć - GŁOWIASTY.

63

no-

138. ber topf an einem Stüde ©efcjjfiß, ber oorbere erhabne an ber SOîünbnng. Głowa śpilki, głowa gwoździa, [ t, p. — g. Wyższy kraj głową przedniej ręki nazwany, który z przedramieniem się styka. Krup. 1, 143. bte $anbs mit^el, bte Oberlmnb. Końce przednie śrzednią część gi składające, głowami nazwane bywają, ponieważ okrągłe, też w siebie biorą dołkowatości pierwszych członków palców, ib. 1, 171. Koniec wyższy grubszy głową piszczałki lub kości goleniowćj nazwany, ib. 155. ob. Giczcl. — §. Głowa walca» czoło, bte Stinte einer Söatje. Wał wiatrakowy w głowie trzyma skrzydła. Tr. Głowa miechu kowalskiego Boh. zhlawj meehu. — §. Głowa cukru » sztuka cukru ulanego w formie kręgla, eilt £mt Bader, eilt Baden but. Boh. homole cukru ; Ross. ro.iOBa caxapy. Człowiek pyszny, prędzej od żyda głowę cukru odbierze, jak od poddanego suplikę. Teat. 6. b, 44. Dla głowy cukru wszystko, bez głowy cukru nic, t. j. za datek — bez datku. Głowa cukru to zrobiła , t. j. uczynił przekupiony: ztąd, źe żydzi pospolicie panom albo ich zastępcom dawają w podarunku głowy cukru. Ossol. Wyr. Opuszczają też słowo cukier, mówiąc: do niego trzeba z głową, t. j. z głową cukru, z podarunkiem, z datkiem pójść, ręce mu smarować.— §.7) Głowy, łóżkowa deska u głowy, abo strona, miejsce w łóżku u głowy, baś #anpt, ber topf ber fRußeftätte, bcś 33etteś, ber Ort, m baö §aupt mljt. Rag. glave; Ross. ro.iOBbi. Płakał w głowach chorego siedząc. Gorn. Dw. 207. 31t bett Raupten kbe§ tranfen; Sorab. 2. głowach. Ujrzała dwu aniołów, jednego w głowach a drugiego w nogach. 1 Leop. Joan. 20, 12. Po polach sypiali, nic w głowy nie kładąc. Glicz. Wych. E. 5. óljttc ctmaśł unter beit topf 31t legen. On tak na trawie i na gołej ziemi Układł się, a tarcz w głowy sobie włożył. P. Kchan. Jer. 252. Rękę zabitego męża, uwinioną drogo, i namazaną, w głowach łóżka swego chowała. Sk. Żyw. 2, 171. Nakłonił się ku głowom łoża jego. Bibl. Gd. Genes. 47, 31. Pacyenci po wsiach proszą księdza, by im nad głowami czytał. Perz. Lek. 126.    §. *8). W siermiędzeli

czy w złotych ‘głowach. J. Kchan. Dz. 68. ob. Złotogłów, srebrogłów. — §. Głowa bawola herb, czarna głowa bawola z rogami w polu czerwonćm; w hełmie trzy pióra strusie. Kurop. 3, 17. eilt SÖappeit. — §. Głowa trupia, herb, głowa trupia szablą z wierzchu cięta; wprost idzie szabla od lewego boku tarczy z rękojeścią złotą. ib. eût SBappen. §. 9). Głowa, y, m., GŁOWACZ, a, m., §. 1. wielogłowy, capito. Cn. Th. eilt ©roßfopf, ®tcffopf. Slov et Boh. hlawać; Garn. glavâzh, glavina ; Vind. gla-vazh, grosnoglaunik, debcloglaven; Dal. glavan ; Sorab. 1. hwowatż, wulku hwowu meyacżć; Croat. glavina, gla-vach, glavat; Rag. glavina, glavettina, vulg. glavurina; Ross. ro.îOBam&, rcmoBacriiKb ; Eccl. raaBamb. Głowaczowi. Kochow. Fr. 32. —    2. Głowacz ryba, Squalus ma

jor, Capito fluviatilis, ber 3ÏIant, ein gtfcfj mit einem großen topfe. Boh. hlawatice, tlauśt, praudnjk ; Sio. hlawać; Sorab. 1. wulkohwowata réba; Vind. glavazh, glavazhek; Dal. oxa ; Bosn. glavoç, cipol; Rag. glâvoc; Croat. glavâch ribicza, czipäl; Eccl. raaB.ib, ra.iaB.ib, rojaBjib;

(Ross. pamiLiH, Kyrna; cf. Ross. óauma głowa każdej wielkiej ryby). Głowacz, mugil; gatunek ryby, dużą głowę mający, z natury mały; nie jest bardzo w używaniu-Krup. 5% 70. Głowacz nie jest główna ryba, choć to bywa, Ze przez siłę pod wodę z jesiotrami pływa. Mon. 69, 590. Głowacz suchy, ob. Dorsz. §. 3. Głowacz zwierz, catoblepas. Plin. II. N. 8, 21. eût afrifanifcfyeS roilbeê £t)icr mit einem großen topfe. §. 4. Głowacz, owad morski, Per Sffiafferfalammtber, Gall. têtard, ber 28affermold). Krup. 5, 71. — §. 5. Szczupaki największe głowaczami zowią, albo głównemi. Kluk. Ziu. 3, 173. cf. półmiskowe, tra-vvniki, bte größten ipecfyte, §auptljed)te. Głowacz karp', (ob. Ćwik). Trotz karpia głowacza bierze za karpia głowiastego, to jest, chudego z wielką głową. — §. 6. Głowacze, te konopie, które mają kwiaty rodzące. Kluk. Dykc. 1, 98. inaczej głowatki. Ilaur. Sk. 6. głowatki konopne. Zaw. Gosp. Konopie samce zowią głowaczkami. Syr. Ziel. 822. Konopie albowiem są dwojakie ; które dochodzą wcześnie, zowią się płoskunią (płoskunka, płoskonne konopie); drugie nie kwitnąc dają nasienie, i są maciorami albo głowatkami. Ład. Hst.N. 76. ber mctbltdje $anf, ber ©aatfjanf. (Boh. bławatka, 1) planta oleris, 2) ascia). NB. głowatka u Trotza: a) gałuszka, główka nasienie mająca u ziół, n. p. u lnu, baö Samettfopfcfyen, 3. 33. bc3 glacßfeö. b) gogołka, owocu drzewnego początek, ba£ Öfeftfnöpfdjcn. — §.7. Głowacz, gatunek gwoździów, o szerokich głowach, eine 2lrt 9îügel mit breiten topfen. Gontale, bretnale, głowacze, szkutniki. Os. Zel. 12.— *§. 8. Głowacz , przełożony, rządca , głowa , czoło, z pogard. Głowacz ten nad wszystkim światem, nie wstydzi się udawać być przełożonym? Zygr. Ep. 49. Głowacza tego znać nie chcemy, który z samego siebie, a nie z boga panuje. Zygr. Ep. 50. Sorab. 2. glowazk. GŁOWACIEC, iał, ieje nijak, niedok., zgłowacieć dokon., głowaczem się stawać, głowy dużej dostawać, einen großen btcfen 5lopf befoiltmcn. Nie trzeba przeładować stawów, żeby przez to nie chudneły, nie drobniały, nie głowaciały i brzu-chatemi nie były narybki. Ilaur. Sk. 158. GŁOWCZA-STY, ob. Głowiasty. GŁOWCZYZNA, GŁOWSZCZYZNA, y, z, Dawniej szlachcic za zabójstwo chłopa główczy-zną czyli grzywnami za głowę zabitego zapłaconemi, okupował się. Skrzet. Pr. Pol. 2, 159. Czack. Pr. 2, 74. bte ©clblntßc für eilte Sfiorbtlmt. In legibus Jaroslavi ro,io-Ba occurit, signißcatu poenae pro homicidio. Veteres Bo~ hemi eodem sensu usi sunt. Durich. 1, 516. Ross, yro-äOBinima kryminał. GŁOWECZKA, i, 2., demin. nom. główka, głowa; Roh. hlawieka; Sorab. 1. hwowicżka; Ger. eilt fleilicS tüpfdjeit. Wianeczek ku większej ozdobie, Kładę na głoweczkę tobie. Groch. W. 372. Gwiazdy twej świętej główeczki pilnują. Susz. Pieśń. 2 B. GŁOWI, ia, ie , od- głowy, do głowy należący, cf. główny; topf«, beS SfopfeS ; bcS $auptS. Głowią kość. Cn. Th,y GŁOWIASTY, GŁOWISTY, GŁÓWCZASTY, GŁOWl^^r a, e,adv. na —o, §. 1). głowę mający, z głową, ^ gfowie; mit einem topfe ober tnmtfe oerfeljett. Boh. hl^vatÿ. Sorab. 1. hwówate; Dal. et Rag. glavat; Cara% glavât; Vind. glavazhen, glavat; Ross. ro.iOBacTtr«, roJOBnamtt; Eccl.

Główka go nie zaboli * dobrze się ma.

64

GŁOWICA - GŁOWIZNA.

GŁÓWKA.

raaBacTbiH, oaBOTammii. Koniczyna białym kwiatem główczasto kwitnie. Syr. 518. Głowiasta kapusta Ross. KOnaHHaa Kanycia. Głowiasta sałata Croat. glavaticza, shalata; (Vind. likoushniza). Nóż głowiasty, mający guzik na końcu, służy do wytaczania zebranej ropy z piersi, culler capitatus. Czerw. Narz. 22. Gwoźdź głowiasty, ob. Głowacz gwoźdź. — §. 2). Z wielką głową, großföpjtg. Ryby brzuchate i głowiate pochodzą ztąd, gdy staw przeładowany. Maur. Sk. 140. Sposób, żeby cebula rodziła się głowiasta. Haur. Sk. 74. — §. 3. Głowiasty korzeń ziół, bulbosus, okrągły w kulki, feoUtg. GŁOWICA, y, z., §. 1. głowa z pogardą, łeb, łbisko, perćtcfytltd), ber $opf. Dla kilku głowic wichrowatych, tyle krajowego nieszczęścia. Pot. Arg. 169. Ciąwszy go w wystawione lice, W zapadłe skronie, potym tłukł wierzchem głowicę. Olw. Ow. 475. §. 2. Każdej rzeczy koniec grubszy, jako laski, kości goleniowmj. Włod. i t. d. bfl3 bte* fere 6nbe einer ©ad)e, ber $m>pf, ber Jlnauf, ber Übpf. Bierze się gorliwie za głowicę miecza Polak przy czytaniu ew'anielii. Psalmod. 14. (za rękojeść, za jelce). Miecz dobyty głowicą na ziemi położył, A koniec sobie ostry do piersi przyłożył. P. Kchan. Orl. i, 124. Rękojeść z kości słoniowej, Głowica znak wydaje domu Ateńskiego. Bardz. Tr. 162. Z przyłbic pióra wyrwała, miecze przetopiła z głowicami. Bardz. Luk. 114. Głowica u szpady, ber 2)egenfnopf. (Vind. glaviza, knoff). Macharzyna od destylowania, nakrywa się kapitela, czyli głowicą, dziu-bem obdarzoną. Krup. 5, 20. Głowica, kapitela, najwyższa z trzech części słupa. Callit. 6. ba$ Kapital einer ©aille. Bosn. nadglavje ; Eccl. OKfUftSKHtiHie. Głownica. Chmiel. 1, 77. Głowice kości stawowych, ber fôttopf, ber runbe ÜSorfafï ant Słttocfyctt. Głowica pierścieniowa, pala annuli, głowica albo osadzenie na pierścieniu , w które kamień wsadzają. Mącz. wierzch pierścienia, gdzie kamień , pieczęć lub co podobnego. Wiod. ber Saften ant SRtnge. GŁOWIENKA, i, i., demin. nom. głownia, a) głowienka n. p. od szpady, eilte flehte ©egeilfltngc. b) Głowienka od strzelby, ein flchteö ^Itntenwfyr. c) Głowienka drewna, abo palna, eut fichier £bfd)brattb, 33rmtb, ettt Achter brennbarer Körper. Zmieszawszy to wszystko, tocz z niego głowienki abo świeczki, które posusz; a gdy chcesz zakadzić, zapalaj je z końca. Śleszk. Ped. 277. Sietin. 577. (cf. trociczki, zapałki). §. Głowienka * oło-wianka, ba$ ©Ctlfblep, Cottyblep. Tyrczykowie najpierwćj głębokości morskich przepaści głowienką dochodzili. Tr. Tel. 49. — §. Botan. a) Głowienki czerwone, solidago virga aurea Linn., Ijetbtttfd) SÖUltbfraut, ßolbctt SBunbfraut, rodzaj żywokostu ; korzeń skuteczny na wrzody i rany. Kluk. Rośl. 2, 220. b) Głowienki, prunella Linn., Ross. ropTatmaH TpaBa; rodzaj roślin, dających dobrą paszę dla bydła. Kluk. Dykc. 2, 231, bte 33runeHe, 33rauitellc, baS Slntontfraut. Głowienki pospolite Ross. cyxoBepiuKH. GŁ0W1ENK0WY, a, e, botan. od głowienek, SSunbfrflUt » SruneUen «. Wódka głowienkowa. Syr. Ziel. 263. GŁO-WINA, y, z., biedna głowa, ein armer elettbcr ftopf. (Carn. etc. glavina * wielka głowa). GŁOWISTY ob. Głowiasty. GŁOWIZNA, y, i., łbisko, głowica, z pogardą, ber $0pf

(öerädjtlttf)). Takie gazety rodzą się w pustych głowiznach. Nar. Dz. 3, 106. Brodata jakaś okropnéj poczwary głowizna. Nar. List. 4, 313. 2) Grubszy koniec kości goleniowćj, dolna głowizna , malleolus. Cn. Th. ber Snopf, ruttbe 33orfaj$ ant Sfnodjen, befonberS be$ ©d)tenbeht8. Głowiznę zowią wypukłość kości goleniowćj końskiej i mówią głowizna goleniowa. Jest to owo spojenie nogi końskiej, które widzimy u spodu w przegubie nad kopytem. Dykc. Med. 2, 284. (ob. Glozna). 3) Głowizna sc. Świnia, elit ©d)n)ehtêfopf. Głowizna z chrzanem smaczna. Jcz. Ek. E. 3. (Ross. roiOBH3na łeb zwierzęcy, oaBH3Ha początek, przyczyna , rozdział; Eccl. iuiui^ha compendium, summa, treść). GŁÓWKA, i, z., Główeczka , Boh. hla-wka, hlawićka; Vind. et Carn. glaviza; Bag. glavizza, glaviciza; Bosn. glaviça, glaviciça; Ross. roJOBKa, rojo-ByuiKa, ro.iOBOHbKa; Eccl. naBKa, rMKiup; demin. nom. głowa, ba3 tifopfcfyen. Główka jak makówka, a rozumu pusto. Cn. Ad. 248. albo Główka, by makówka, a rozumu by naplwał. Rys. Ad. 14. ein fntbfcftcS Śti>pfd)en, ober lttd)t$ brtmten. Próżna główkom gorącym rada. Falib. Dis. R 3.

Cn. Ad. 54. Z wody główkę tylko widzieć było. Lib. Hor. 114. Główka do pozłoty, Norymberskiej roboty (ob. Głowa). — Ozdobo świętych, główko uwielbiona, Więc ty tak ostrym cierniem rozkrwawiona. Groch. W. 365. Anonym Archidyakon powiada, że w Polszczę, do Wacława, miasto pieniędzy, były skórki z główek wle-wiorczych. Nar. Hst. 5, 286. (ob. Aspergilli) Dotąd w Ga-licyi chłopstwo niektóre pieniądze n. p. 28groszówki zowie główkami, Sîopfftucfc. Znalezione pieniądze chłopi, często po kilka wykopując, nazywają główkami ś. Jana. Czach. Pr. 112. 2) Główka na członku męzkim glans. Mocz. bte (Etd)el bcś mćhtitltdjen ©Itcbeśh Źołądź czyli główka korzenia męzkiego. Perz. Cgr. 1, 146. Główka członka męzkiego albo koniec bywa nakryty błonką, którą zowią praeputium. Kirch. Anat. 65. (ob. Obrzezka, napletek). 3) Botan. Główka, anthera, zwierzchnia część pręcika na nitce osadzona, w której się pyłek robi. Botan. Nar. 109. ber ©taubbeutel, bte flehten Söpfe auf ben ©taubfäben ber Slltntett. Główka lniana, makowa, nasienna» gałuszka, ba3 ©autenfiipfdjeit §. 53. beê gladjfeS, SDło^n^. Makowa główka. Kpcz. Gr. 5, p. 72. (makówka).— Podlejszy gatunek maku jest ten, którego główki pod kapelusikiem otwarte są. Kluk. Rośl. 1, 226. Czas zbierania koniczyny, kiedy główki, w których się znajduje nasienie, pękają. Pum. 84, 1171. — §. W główki się wiąże sałata, bet ©alat fydnptelt ftd). Główka czosnku, lilii, cebuli, korzeń głowiasty. Cn. Th. bte 3lwebeltt)Ur$cl. 4) Główka śpilki, gwoździa, ber Sbpf, ber Słttopf, baś Sînbpf» cfycn, bte fluppe $. 33. ©teefnabelfitppe. §. Główka cukru ob. Głowa, ettt $utcben 3»rfer, etn 3i^erf;utd;eir. Wezmę główkę cukru, oko kawy. Mon. 71, 394. — 5) Główka ś. Jana , ziele, rozmaite ma imiona; króliki, książki, drudzy matecznikiem i stokrocią wielką zowią, Chrysanthemum Leucanthemum Linn., bte flrójle SOîaSltebe, ba$ ©dît* fefraut. Syr. Ziel. 782. Złote główki ziele (ob. Złotogłów). Kokosze główki, kozia rutka, kokoszą wyka,

główkorodny-głównica;

G Ł Ó W N I K - GŁÓWNY.

65

ziele, hedysarum onobrychis Linn. sparcetta, bte (Êfparfette, ber SBtefettflee. Syr. 826. GŁÓWKORODNY, a, e, rodzący czyli noszący główki, fopfcfyenjeugenb, fopfdjentragenb. Botan. Łodyga główkorodna caulis bulbifer, prócz kwiatów i liści, nosi na sobie zarodki główek lub cebulek. Jundz. 2, 16. GŁÓWKOWATY, a, e, o główce, z główką, główkę mający, fupptg, eine Śhtppe ober ein $öpfd;en (mbenb. Ćwieczki główkowate. Nar. Tac. 3, 68. Główkowaty len. Boh. hlawkowy, hlawkowaty. GŁÓWKOWY, a, e, bofltg, korzeń główkowy, tuberosa, okrągławy, mączysty, na włóknach wiszący. Botan. Nar. 31. Jundz. 2, 7. eine Strie* bcltonrjel (ob. Główka 3) — GŁÓWNE, ego, n., subst. za głowę pieniądze abo karanie. Cn. Th. — Włod. głó-wczyzna, bie ©elbftrafe für einen ÜÖiorb. GŁÓWNIA, i, z., Głowienka demin. Boh. hlawne, hlaweń ( * 2 rura strzelby) ; Vind. glovnia, glaùnja, pogorielishe ; Carn. glovna, palêsh; Sorab. 2. główna; ßosn. glavgna, glav-gniça; Croat. glavnya, poleno; Rag. glavgna, glavgnizza; Ross. roiOBiia, riaBiia, roiOBeiui<a. (2 toiobhh śnieć w zbożu); Eccl. iMium. §. 1). Szczepa drzewa do palenia, abo też niedopalona, ein ©cfyettfiolj, ein Srcinb, ein bren* nenbeö ©tütf £>ol$, ein Sbfdjbranb. Któż głównie po tej stronie z ognia bierze, kędy się pali! Birk. Raz. Ob. K. Głownia, niedopalone węgle. Kruml Chy. 25. Głownia wysuszona, tłustej siarki syta, Prędko do siebie pożar pałający chwyta. Zimor. Siei. 205. Samson głównie z ogniem do ogonów liszek przywiązał i puścił je; a liszki rozbiegając się, popaliły wszystko zboże Filistynom. Sk. Żyw. 2, 2. Głownia żywa , żarzysta, (Garn. ogûrk ; Sorab. 1. żehliwe fmalencż; Głownia gaszona Boh. opałek; Croat. ogorek; Hung. üszög; Sorab. 1. woszmaleneż, woszma-lené kiy). ob.Ozogb. Konrad Prussy wzdłuż i wszerz głownią a żelazem popustoszyl. Krom. 234. ogniem a mieczem, mit gêner unb ©d)wert. — §. 2). Głownia słupa, Ital. fu-sto ; Lat. scapus, śrzednia z trzech części słupa. Callit. 6. Chmiel. 1, 77. ber ©d)aft einer ©finie. §. 3). Szable nie-oprawne nazywamy głownie. Pot. Pocz. 489. bie ©ćtbcl* Ringe. Brandnary, w Islandzkim języku nazywano same głównie, czyli nieoprawne szable. Gzac.k. Pr. 1, 216. Głownia szpadowa. Tr. bie 3)egenliinge. Głownia nożowa (cf. brzeszczot), bie üOîcfferRhtge. Morav. krńa, krńka; Vind. klinga, dardiza, plozha (cf. płaza), plozhiza; Slav. sabljeno gvozdzje ; Sorab. 2. liinpa; Ross. kmhoicl, no-aoca, noiocna, imocouna. — §. 4). Dla miner głowni gwarek w ziemię się kopie. Chrośc. Luk. 112. (żyły kruszcowe). §. 5‘). Głownia abo rura strzelby, działa, ber Sauf, ba3 9îo(ir cincś genergcmefirê. Tr. toż i w Czeskim języku znaczy. GŁÓWNIGA ob. Głowica. GŁÓWNIE, adverb.) Bob. hlawne, capitaliter, arcy*, bardzo, jak najbardziej, ‘przesnospolnie, Ijaupt*, red)t fefir, fefir. Takieśmy odebrali wiadomości, które głównie obchodzą bezpieczeństwa ojczyzny. Ust. Konst. 1, 146. A co? czy widzisz? I}». bardzo głów-nie widzę. Min. Ryt. 1, 283. (doskonale, nie można lepiej, jaśniej). Głównie! teraz to dopiero potrafisz. Treb. S. M. 94. (głównie dobrze, ar-cydobrze, wyśmienicie, tyauptgut, oortreffltd), braoo!) To nam głównie smakować będzie. Teat. 8, 58. Głównie

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

go nienawidzi* do śmierci, er Ijajlt tytt OUf ben $ob (ob. na głowę nieprzyjaciel). GŁÓWNIK, a, m., główny wy-stępca, kryminalista, mężobójca, morderz, ein ßrtllttttfll* oerbredjer, ein SDWrber. (Vind. glounik; Garn, glavnik » grzebień). Wieże jakie mają być na główniki albo kryminalistów. Vol. Leg. 6, 485. Wyznał się głównikiem I krw'i niewinnej rozlanej grzesznikiem. Jabi. Ez. 99. Nie chce mieć u siebie głównika , winnego głowy. Alb. z Woj. 6. Starostom Bolesław rozkazał, aby złodzieje, główmiki imowali, nie patrząc zacności person. Biel. Kr. 45. GŁÓWNY, a, e, Boh. hiawnj, zakladnj; Sorab. i. hwownë; Bosn. glavno, izvafsno; Rag. glâvni, poglâvni; Croat. glavni, poglàvit; Carn. glavnè, poglavitn; Vind. glaun, glaviten, poglaviten ; Eccl. tojobhuh, iwa k mit, ; §. 1. od głowy, do głowy należący, głowy się tyczący, bert 5topf bctreffenb, $opf*, £mupt*. Poduszeczki główne. Syr. Ziel. 533. (ob. Wezgłowie). Gorączki główne, w których chorzy bole głowy niewypowiedziane cierpią. Krup. 5, 314. bflê ^opffteber, bie $tmnmt$. Boh. hlawnice febris ardens. Cyruliki według różnych części ciała materacykom imiona dają; te na głowę zowią czapkami głó-wnemi, lub kukufami. Krup. 5, 298. bte Słopfmateraj$ett bêr ©btrurgeit, (Vind. pezha, glavopokriva). Przy zastawionym tedy goszcząc stole Bachusem główne zalewają mole. Chrośc. Luk. 2, 43. (cf. dobry trunek na frasunek). — £. 2. Główny, gardłowy, na gardło stojący, o zdrowie przyprawujący, bert $opf, ben $al3, baS Sehen ölt* gef/enb. Główna rzecz, t. j. gdzie o gardło idzie, causa capitis. Maez. eine (£rtmtnalfad)e. Mają to za rzecz główną i niesłuszną, gościa w czym ukrzywdzić. Warg. Cez. 141. Kryminalny, główny występek Ross. 6e3ro;iOBHtiH , yrojio-bhłih; kryminał 6e3roiOBbe , yroiOBimma. Główny nieprzyjaciel * śmiertelny, na głowę, ein îTübfetnb, Boh. au-hlawmj ; Vind. glaviten; Ross. sjioaFh, fem. 3i04hîiKa.— Oppos. główny przyjaciel, do gardła, do śmierci, $tCUttb auf £ob itltb Sehen. Będęć już przyjaciel prawie na wszem główny. Papr. Koi. N. — §. 5. Nad innemi przełożony, anberit oorgefejjt, über fte gefegt, $aupt*. (Ross. raaBHoS naczelnik). J. W. P. Mik. Zebrzydowskiemu, marszałkowi najwyższemu koronnemu, Krakowskiemu głównemu staroście. Jan. Lig. A. 2. Dwie szkoły główne w Polszczę , Krakowska i Wileńska, na podobieństwo zagranicznych akademij urządzone, głównemi są nazwane; bo w nich formują się nauczyciele na cały kraj ; one cały związek z wydziałowemi i podwydziałowemi szkołami utrzymują. Dyar. Grodz. 153. (Carn. modrishe, glagóle; Vind. vifoka shula, modroskupzhina, glagole); bte bepbett $auptfd)ulen, 8anbfd)ulen, Untoerfttćtteu. Główne miasto, w którym dykasterye najcelniejsze swroje mają siedlisko, bte £>auptftabt. Vind. poglavitno mestu; Ross. MHiponoiia. Główna kwatera. Lesk. 2, 238. W muzyce ton, do którego inne odnosimy, nazywa się tonem głównym, tonus principalis. Hub. Mech. 147. ber $auptton, ber ©ruub* ton, (fundamentalny, zasadny). — Przyczyna główna. Mon. 76, 41. (cf. przyczyna poboczna), bte ©runburfadje. Grzechy główne, z których inne rosną, a jakoby z stu-dnicy niejakiej płyną. Hrbst. Nauk. i, 2 b. §auptfunbetT,

66

GŁ O W 0 C I A G - GLOZA.

GLOZKA - GŁUCHNIEĆ.

145. Pegaz, którego nie bez wielkiej gluzy Neptun spłodził w kościele Minerwy z Meduzy, ib. 20. Nie bez wielkiej cnej korony gluzy Królaśmy sobie między szukali Francuzy, ib. 37. GLOZKA, GŁOSKA, (Glozatka. Cn. Tli.), i, z., demin., między wierszami co drobno napisanego, przypisek. Cn. Th. interpositio, eine ptfcf/cit bie Stuten ber ©cfyrift eingerucfte SIntnerfuttg. Pismo drobne, literae minutae. Cn. Th. feilte flettte ©cfjrtft. ob. Glozować.

— Główna summa pożyczana. Gost. Gor. pr. kapitał, iścizna; Rag. glavnizza, glavno, kê Capital, baê $aupb

gelb, £«uptgut, ber §auptftamm, ble ftauptfitmme, ber $aupt* fiupL Główna rzecz, pryncypalna, bte ^auptfac^e; (Boh. ąuhlawnost; Vind. glavitna riezh, glavitnost, poglavitnost).

Żadnych nie ma głównych interessów. Teat. 7. c, 28. ważnych, triftige ©efdjdfte. — §• 4. Przedni, celny, wy-s'mienity, wyborny, walny, twrtreffUd), fyauptfädjlid), $aitpt -.

Jestem zdrów wyśmienicie, i apetyt mam główny. Boh. ‘GLOZNA, y, i., Boh. hlezen kut, kostka; Carn. glęshn, Kom. 4, 372. Wina są różne, stołowe, śrzednie, gló-    (gleshnat, gleshnovat scaurus);    Vind. glieshniak, kotnik;

wne, podgłówne. Haur. Sk. 510. Ma tysiączne w pi-    Bosn. gljescjan, kost od noghe ; Rag. ghljexno, ghljê-

wnicy antały głównego wina; jednak pije kwas spleśnia- xan; Slavon. gljxanj; Croat. glesëny; (Vind. glieshna, ste-ły. Hor. Sut. 189. et 149. Główne piwko. Teat. 8, 44. gnu, bedru * biodro); Ross. ne3Ha, J04biuiKa * kut, ko-(kapitalne). Apelles dnia jednego główny obraz przed    stka nożna; Eccl. rae^tu crus,    tibia-, bk Unterbeut, ber

domem wystawił. Jabł. Ez. 192. (cf. naczelny, cf. arcy-    untere S(;etl be3 33eineÖ blê ntt    beit Sttödjel, ber Sfntfcf/el.

dzieło). Malarz on główmy, Któremu to w robotach nie    Żyły otworzyć w obu nogach nad glozny,    abo kostkami

jest żaden równy. Jabł. Tel. 515. Na głos brata przy-    od nóg. Sienn. 420. Spicz. 193. Malleoli,    kostki w no-

biega Teucer, strzelec główny. Dmoch. II. 2, 80. Pią-    gach, między stopą a między glozną. Mącz.    Perna, wie-

tym pułkiem władał sam Henryk; a tam stanął główny    przowa szołdra albo goleń albo glozna solona.    Bo. §. Transi.

mąż Polskich i Szlązkich ludzi. Krom. 245. flos, sam kwiat,    Wolnością drudzy zową, Gdy    glozn nie brzmi okową,

drżeń, treść, ber Śfent. — §. 5. Główna miara, główny    Ryb. Gęśl. C. 4. (t. j. noga).

wać, zgluzować dok. qu. v.) z pisma wymazać, wyskrobać, wygładzić, wyniszczyć, auS einer ©cfyrtft attSrabtrett ; auSlöfdjett, vertilgen. Glozujmy błędy niektóre, przypadkiem w pracowitych pismach zostawione. Zab. 8, 470. Pozwalają sobie, co się im nic podoba w piśmie, wykładami swemi glozować; a czego wyglozować nie mogą, to wyrzucić, podeptać, zelżyć chcą. Sk. Żyw. 2, 300. Plamę gluzować * wywabiać. Tr. einen glecfeit akntadfen. Nierządy glozuj z świata, nie wyglozujesz ich. Tr. akrob tcit. GLOŻOWANIE, GLUZOWANIE, ia, n., zmazanie, poprawienie n. p. w piśmie. Tr. ba^ 2lu3flrcid)eit, 2Serbeffern, ©orrigtreit. Styl mu bez żadnego gluzowania w miodo

korzec, główny łokieć* urzedowny, urzędownie przepi- GLOZOWAĆ, GLUZOWAG,ał, uje czyn. nie dok., (Wygluzo-sany, na wzór wszystkim, bnö 9Ud)tmnß, bn3 ©td)maß, ber 3ïtd)tfcf)effet, bte STOufłerette. ‘GŁOWOCIAG, u, m., Ross. naßOTHJKTi, chustka, którą żydzi przy modlitwach głowę przykrywają. “GŁOWOKRĘTY, a, e, głowę przewracający, bert Stopf nerbrefyenb. Bachu głowokręty. Hor. i,

wi., Eccl. riaBOciueirE *

171. Nar. ‘GŁOWOKSZTAŁTY, a, e, na kształt głowy pochodzący, fopfgeftaltet. Eccl. r,iaB0BH4Hbm, Graec. y.e-qiaXosidrjg. GŁOWOŁOMNY, a, e, — ie adv. łorniący głowę, fopfbredjertfd). Ross. roiOBOJtOMHŁin. — Subst. roio-boiomb robota głowołomna, trunek głowołomny. (cf. ło = migłówka). ‘GŁOWOSIEK, a

mistrz, kat. (Ross. roiOBOplm wichrowaty). ‘GŁOWO-WIĄZ, u, m.', cokolwiek do wiązania głowy służy, Eccl. płynnych wypłynął wyrazach. Tr.

riUBOTAa;i>, naB9noBH3aHie, Graec. xecpaXoâéapuov ob. GLU GLU, wyraża bełkot, gdy się co leje z naczynia, wąz-‘Głowociąg. GŁOWSZCZYZNA ob. Główezyzna.    ką szyję mającego; teraz się mówi bul    bul. Włod.    Lat.

Pochodź, bezgłowy; białogłowa, białogłowski ;    dwugło-    glut glut. Pithoei Catal. ber Scfjalt, bert    bk glüßtge    macfjt,

wy, trzygłowy, czworogłowy, wielogłowy, wielko głowy ; kre-    trenn e8 an§ einer Cttgeu ÜJîÜnbuitg, J. 23.    einer giafdje, \jil"

togłów; krzyw o główek; łomigłów; nagłówek;    ogłowią,    «kftürjt, ©luf ©luf, ©lit gilt. ob. Gluglarka, glukać;    (Boh.

o główka ; pogłowie, pogłówne, pogłówszczyzna ; podgłówny; kloktati gargaryzować).

GŁUCH, a, m., głuszek, niedosłuch, wcale nic abo mało co dosłuchujący, ein Sauber, ber md)k ober fel;r ntcitig ^lirt. Na dworze Ottomańskim znajdują się Sagarowie, to jest, głusi, a są oraz z przyrodzenia niememi; ćwiczą się w swoim głuchym języku, który zawisł na pewnych znakach, przez które się słusznie porozumiewają. Kłoik. Turk. 44. Stali jako głuchowie, a nic tego nie baczyli. Rej. Post. L. 6. Iłej. Zw. 112. Niemasz gorszych głuchów, jak ci, którzy) słyszeć nie chcą. Teat. 26, 14.    §. Niemy,

eilt Stummer. Cn. Th. sive aliquid audiat, quod rarum est, sive nihil, quod fere semper. GŁUCHNAC, ął, ie nijak, jednotl., GŁUCHNIEĆ, iał, ieje niedok., (Ogłuchnąć, dok. qu. v.) Boh. hluehnauti; Rag. glùhnuti; Garn. glushim; Ross. r.ioxnjTL, or.ioxHyTB, (ob. Olchnąć); Eccl. r.ioxHy,

przegłównik, przezgłównik ; w ar to głów, w ar to głowice; wez- *GLUBA, y, z., Na koniec piorun z twrardćj ciska gluby. głoiuie, wezgłówko, wezgłóweczko, zagłówek; złotogłów, Zab. 15, 259.? [cf. Eccl. * otwór. 4], cf. kluba. srebrogłów, iółtogłowy. — §. kłobuk, kłobuczek.

GLOZ4, *GLUZA, y, m., z Greckołac. tłumaczenie wyrazu i sensu trudnego. Kras. Zb. 322. tue ©loffe, bte 2tkle* gttttg eines bunfclit Sortes ober 6intteS. Biblia z glozą czternaście razy przeczytał. Birk. Żarn. 26. Na to słowo tu silnej glozy trzeba, Bo się ten tekst rozciąga od ziemi do nieba. Rej. Wiz. 50 b. Utrzymują, że pismo objaśnienia nie potrzebuje ; przecie swoje komenty i glozy i wykłady natrącają. VV. Post. W. 342. Warg. Wal. pr. Glozy super articulos juris Magdeburgici. Sax. Tyt.

55. Gloza marginesowa, nabrzeżna, eine Jîattbgloffe. ¹ *§.

Uszczerbek, szkoda, uszkodzenie, 23ef(J)ćtbigung, ©djctbett,

3îad)t^eil. Zwyciężyli Rzymianie, nie bez wielkiej gluzy,

Gdzieś za ostatnie morze zagnawszy Francuzy. Pot. Pocz.

rayxorfeio; głuchym się stawać, abo być, taub werben, taut) fep. Czemuż na słowa te głuchniejecie? Bals. Niedz.

naniu twemu stawią głuche uszy. Tward. Wl 24. Głuchemu ociec piosnkę śpiewał. Pot. Syl. 424. er prebtgte tauBen Ofyren. Krzyżacy Prusaków znowu na swą stronę przeciągnąć pokuszali ; lecz to właśnie, jakoby głuchom bajano. Krom. 604. Siedzi jako głucha na ścianie opona. Rej. Wiz. 74. Najlepiej głuchym być na takie baśnie. Teat. 45. b, 20. (nie zważać). Głucha będzie na prośby twoje. ib. 54, 55. (nieubłagana). Próśb, gniewu, łez nawetem miękcząc go używał, Ale cóż, gdy, na wszystko głuchym zawsze bywał? Teat. 45. b, 16. Zołnierzów uszy wszystkie głuche były. Baz. Sk. 32. Głuchemu dwa kroć mówić trzeba. Cn. Ad, 248.— §. 3. a). Głuchy, którego nie słyszeć. Cn. Th. lub mało co słyszeć, fd)U>ad) Jtt fyören, ttid)t laut, (oppos. głośny). Czołgające strzelanie à ricochet, w początkach nazwane głuchym (boulets sourds)-, bo ponieważ do nich mało prochu potrzebować się zwykło, przeto też i huk z wypalonej armaty w tym razie mało słyszeć się daje. Jak. Art. 1, 439. — b). Niewyrazisty, niejasny, ntd)t beittltd), bunfel. Chcąc zamierzyć kres majętności, Sokrates głuchego słowa użył, aby skromnie żyli. Petr. Pol. 406. (ogólnego). — §.4). Głuchy, gdzie nie słychać, cichy, spokojny, ftłll, rujjtg. Głuche milczenie Straszne temi miejscami czyni zadumienie. Jabl Tel. 249. Góry i doliny i skały głuche człeka straszą. Warg. Radź. 114. Co to za niebezpieczna puszcza, a głuchy las. Rej. Post. N n 2. Ross. raynib. Nieprzyjaciel w głuchej nocy wszedłszy do twierdzy po drabinach, wyciął śpiący gar-Ńar. Hst. 4, 335. Wczas i pokój w głuchej oso-

1, 57. Nie przychodź nigdy do mnie kruszcu płony, Na twój dźwięk same głuchną mi bardony; Palce na stronach, a myśl idzie w pole. Anakr. 79. GŁUCHO adv. adj. głuchy; nie słysząc, taub, f'artfiörtg. Głucho słyszy. Tr.

a) . Nic nie słychać, cicho, e8 tft gattj ftłll. Próżno na facyacie pałacu zawieszać herby, kiedy we śrzodku głucho o familii. Mon. 65, 259. Gdy inne ptaki głucho spały,

Jéj usta wprzód słyszaną mowę powtarzały. Toi Saut. 46.

b) . Nie wyraźnie, niezrozumiale, niemo, utcfjt öewelpnüd), unbeutltd). Głucho o tym mówią, piszą. Cn. Th. O swoim fundatorze samiż ci uczniowie głucho mówią. Kłok.

Turk. 179. O tćm mało co i głucho pisali. Pelr. Wod.

9. Wybadywano, coby to za pośrzodki pokoju były, o których głucho dał znać Matyasz. Krom. 733. (quae tee-tius significasset). ‘GŁUCHOŚC, ści, z., GŁUCHOTA, y,

a), niesłyszenie propr. et moral.-, Boh. bluchost, hlu-chota; Vind. gluhost, gluhota, gluhoba; Carn. gluhost, gluhoba, gluhota; Rag. gluhos, gluhocchja; Bosn. gluho-cchja; Croat. gluhota, gluhoszt; Sorab. 1. huchoscż, huchota;

Ross. rayxoTa. Głuchota jest natężenie lub osłabienie lub stwardnienie i zgrubienie błonki, która w końcu meatu usznego na kształt bębna jest rozciągniona. Boh. Dyab. 2, 165.

Głuchota, naruszenie albo stracenie słuchu. Comp. Med. 451.

Olchnienie abo głuchota. Syr. 215. bie Taubheit. Alboż mię nieba skarały głuchotą, Żebym twych pieszczot z nią nie-słyszała? Zab. 13, 388. Rozkazał się otworzyć onej    nizon.

głuchości i niemocie jego. Rej. Post. Mm 2. Człowiek    bności. Past. Fid. 94. (na ustroniu). Niedziela głucha,

głuchością i,niecnością zarażony. W. Post. W. 2, 190. abo trzecia, ber ©Oltlttag Otuli. Tr. Slavon. gluho do-Zatwardziałość i głuchota żydowska nie lada głosu po- ba « w\nocy godzina od 11 — 12.    §• 5. Głuche miejsce,

trzebowała. ib. 32.— b) Głuch, głuszek, n. p. Niebo-    głos tracące. Cn. Th. gdzie się głos nie może rozlegać,

raczek głuchota. Teat. 30, 9. ein Tauber. GŁUCHOWA-    Mącz. oljne Jîefonanê. Jeżeli grunt jest głuchy, że w nim

TY, a, e, - o, adv., nieco głuchy, niedosłyszący, etlMŚ    nieprzyjaciel nie dając się słyszeć, zbliżyć się może do

taub ; Boh. nahluchÿ; Vind. gluhoviten; Bosn. nagluh,    przeciwpodkopów.... Jak. Art. 2, 425. Głuchy pokój

suglńh, poglùh, sugluscjaę; Croat. gluhaszt; Ross. ray-    mowcom przykry. Tr. §. 6. Głuchy owies, orzech, bez

xoBctTbiîi. — GŁUCHY, a, e, ccmpar. głuszszy, Boh. hlu-    ziarna, jądra, taub, förnerloS. Tr. Głuchy pasternak ob. Karota.

chy (hluch słuch); Sorab. 2. gluchj; Sorab. Ł luchj, hu-    Głuchy piołun, że żadnego smaku ani zapachu nie ma, Abs.

chi, huchofcżne; Vind. gluh, gluhast, gluhoben; Carn.    fatuum. Syr. 358. (MudjWermutl). Głuchy owies, owsisko.

gluh, (ab uh u et gulem hebeto; \alesianis chlust auris)-,    (Vind. glushez). Moral. Głuchaz to przyczyna waszego nie—

Croat. gluh; Bosn. glüh; Slavon. glùh; Ross. riyxift, ray-    wstydu. Zygr. Pap. 288. (błaha, niegruntowna, płocha).

xoh; (cf. słuch, cf. ucho, cf. bałucb). §. 1. niesłyszący    Pochodź, głuszek ; gtuszka; głuszec, głuszyć, dogłuszyć,

taub, gef)ürlo3. Od urodzenia głusi, bywają także nieme-    ogłuszać, ogłuszyć] poogłuszać, ogłuszenie, ogłuszony, ogłu-

mi. Dykę. Med. 2, 285. Głuchemu próżno co powiadać,    chnąć, ogłuchły ; olchnąć, olchnienie-, przegłuszać, przegłu-

bo nie słyszy. Biel. Kr. 336. Głuchemu próżne słowa.    szyć', przygłuszać, przygłuszyć', zagłuszać, zagłuszyć, za-

Sk.Dz. 10. Nie pomaga głuchemu piszczek. Birk. Exorb.    głuszenie, zagłuszony; zgłuszyć.

E 4 b. (Slovac. hluchému spiwat; cf. groch na ścianę GLUGLARKA, i, z., łajdaczka. Tr. etttß ©djlatltpc, ©djlutttpc, rzucać; Vind. bob v’stieno metati; rakam shvishgati). Głu- pijaczka, z butelki łykająca. GLUGLARZ, a, m., pijak, chego nie rozwesela śpiewanie. Zab. 7, 162. Głuszce    z butelki łykający.

głuche. Banial. J. 3. Głuchy rychlej się z głuchym zmó-    GLUKAC, ał, a, med. niedok. d. glu, bełkotać. Włod.

wi. Mącz. balbus balbum rectius intelligit. — §. 2. Moral.    cf. glu glu; buttcllt, bctt fyórcn laffeit, bCtt baö Sbajfcr

Nie chcący słuchać, unfolgfant, taub gegen ettua‘3. Próżno    roadjt, wenn e$ burd) etne^ enge §lafd)e fjerauygejturjt wirb;

głuchemu co dobrego radzić, Gdy nie chce ucha swego    Boh. woda klokotem wrze; Rag. klokugnati, glogojatti,

do mych ust przysądzić. M. Biel. S. M. C. Nie głu-    subst. klokuugn liquor exultim aestuans-, Ross. óyatKHyiB,

chemu to było powiedziano. Birk. Dom. 107. Głuchym    óyaBKaTb; Carn. plunkam, pluskam, (cf. Carn. klokam; Lat.

się na te wszystkie przekładania matki swej synaczek sta-    clocito; Dan. klukke ; Graec. kżco^co). blaszka gluka, beł-

wił. Mon. a. 65, 597. Slovac. hluchim sa robif. Upomi-    goce. Dudz. 20. Glukanie w brzuchu, chlupotanie się,

68

GŁUPAWY - GŁUPI.

GŁUPIE - GŁUPIEĆ.

Cn. Ad. 254.

burczenie. Włod. ba3 SJiumpeln in ben ©ebarmen. Carn. kru-liti; Ross. BOpKOTHS, ob. Warczeć.

GŁUPAWY, a, e, głuptawy, głupowaty, przygłupszy, albern, etwaê bumm, einfältig. Bosn. sulludi; Vind. siran, vertaglau. Głuptawi znają dobrze impressye zewnętrzne, ale nie mają sposobności do rozumowania. Dykc. Med. 2,294. GŁUPA-WOŚĆ, ści, z., Bosn. sulludost; Ross. cuy^oyuiie, bie Silbern* Jjett. Niezdolność do dobrego rozumowania, i należytego o rzeczach sądzenia. Dykc. Med. 2, 292. GŁUPCZYZNA, y,

m., głupiec, ein îDnntmfopf. Ty dudku, glupczyzno. Mącz. (insciens). ob. Głuptas. GŁUPEK, pka, m., dem. nom. głupiec, ein ©ihnmltttg. Wnet ten drobiazg głupków zmądrzeje, jak chlusną jednego z nich. Birk. Zyg. 15. GŁUPI, ia, ie, comp. głupszy. Boh. hlaupÿ, newtipnÿ, newypitwany, blaud, blau-dek, bib, biby, tulpa; Slovac. hlaupÿ; Sorab. 1. wupé, lupy, nelepé; Vind. norshki, nepameten, trepoun, neu-men; Carn. budàlast, bebast, bebz, wębast, tapast, tra-past, norzhast, norzhav, abota; Slavon. lùd, budalast; Bosn. budalast, ludjak; Croat. budâlaszt, bedaszt, lud, glumpak, glumpes, bedak, bedalo; Dal. lud, ludjak, bu-dalak, glumposzt; Ross. riyiraii, majtHtiü, ropo4HBHH; Eccl. gbiiii; (cf. Svec. glappa; cf. Ger. flaffen; Dan. glu-pisch, glupsk; Graec. xlômoç; Arab. tiüh * neglexit, non curavit). §. 1. Bez rozgarnienia będący; cf. nie dobrze w głowie ułożono; nie wszyscy doma; czegoś mu w głowie nie dostaje, (cf. półgłówek); szydłem albo igłą w głowie układano; pusto w głowie; rozumu pusto; braknie mu piątej klepki, (oppos. mądry); bumm, nicfjt gefdjeit. Głupi, iego, m., subst. głupiec, błazen, eilt Sîarr, ein %fior; Głupia, ićj, i., subst. głupka, eine Störrinn, eine 2$8rinn.— Kto z przyrodzenia głupi, i w Paryżu sobie rozumu nie kupi. Rys. Ad. 22. Pośleszli do Paryża osiełka głupiego, Jeśli tu był osłem, tam nie będzie koń z niego. Rys. Ad. 55. (coelum non animam mutant, qui trans mare volant). Kto głupi, Za najdroższe pieniądze rozumu nie kupi. Pol. Arg. 9. Starałem się o pewny honor; ale mi odpowiedziano, żem głupi, że gębę nie umiem otworzyć przed ludźmi. Boh. Kom. 1, 308. (cf. gap'). Głupi człowiek mądrze nie mówi. Sekl. 61. Głupi powie czasem co rozumnego; ale rozumnemu głupiego udać, rzecz nie lada. Teat. 12, 33. I nauka czasem głupim człowieka czyni. Boh. Kom. 4, 162. (przemądrzał). Już gębę więcćj nie otworzę, będę stał jak głupi. ib. 1, 307. Jam nie głupi, rozumiem, co się do czego ściąga, ib. 304. Głupi by sadło, zdumiały, zmilkły, ochopny, jak pień na ptaki, stupidus. Mącz., Ross. 4y6ima. (Głupi jak Świnia, jak cielę, jak gęś, jak osieł). Jak sak głupia. Teat. 31. b, 81. Jak sadło. Mon. 70, 177. Jak borsuk qu. v.; Głupi cietrzewiu! Cn. Ad. 250. Dudku głupi. ib. (cf. sztokfisz, cymbał). Głupszy nad gawrona, kto róże chce zbierać z głogu. Kulig. Her. 204. Kto głupi, ten też i zły jest. Gorn. Sen. 289. Trudna z głupim sprawa. Cn. Ad. 256. Głupiemu daj pokój. ib. Głupiego trudno nauczyć. Sk. Dz. 546. Z głupim ,źle się i dzielić. Ld. Głupiemu trzeba wybaczyć. Gemm. 90. Głupim być najlepiej, ib. 255. ©iirge fommt gewiß mit feiner ©ummfiett fort. Jeden głupi dziesięciu mądrych zwiedzie; a dziesięć mądrych jednego

głupiego nie. Rys. Ad. 20. Głupi leda czemu uwierzy; Głupiego leda kto oszuka. Cn. Ad. 253. Im kto głupszy, tym bywa bezpieczniejszy, ib. 21. Im kto głupszy, tym śmielszy; a im mędrszy, tym bojaźliwszy. Cn. Ad. 324. I głupi mądry, gdy wielom rozdaje, I mądry głupi, gdy w mieszku nie staje. Bratk. B. 2, b. I mądry głupi, Gdy go nędza złupi. ib. Między głupiemi żyjem, głupich znajdziem wszędzie, Kto z cudzych głupstw nie mędrszy, głupim większym będzie. Zab. 3, 271. Nar. Nie trzeba głupich siać, sami się rodzą. Rys. Ad. 44. Głupich nie orzą, nie sieją, sami się rodzą. Mon. 70, 200. Na głupich orać nie trzeba, ani siać. Teat. 32. b, 31. — Wierzyć w to, głu-piemuby przystało. Boter. 37. Głupi, kiedy milczy, za mądrego ujdzie. Rys. Ad. 14. Głupi u prostych, ujdzie za mądrego. Cn. Ad. 255. Głupi znajdzie głupszego, co mu się zadziwi. Zab. 16, 114. Rzadki, co rzeczy waży, na przystojnej szali, Głupi znajdzie głupszego, który go pochwali. Dmoch. Szt. R. 21. Gdyby to nie tak, toby nas za głupich osłów poczytano. Teat. 30, 6. Głupiemu nic się cudzego niepodoba, a swoje wszystko. Cn. Ad. 257. Głupiemu najwięcej mówić. Cn. Ad. 252. Głupiego łacno poznać, sam się wyda. ib. 254. (cf. znać dudka z czubka). Głupi, a mądrym się czyni. ib. 252. Drugim mądry, sobie głupi. Cn. Ad. 213. (cf. drugich prowadzimy, a sami błądzimy). Sam głupi, a drugich chce uczyć. ib. Najgłupszy to, co się mądrym czyni. ib. Musi być mądrym, kto się być głupim rozumie. Min. Ryt. A, 152. Głupi bierze, a mądry daje. Głupi daje, a mądry bierze. Cn. Ad. 252. Głupiego ojca, mądry syn; głupiego mistrza, mądry uczeń. ib. 254. (cf. nie urodzi sowa sokoła; niedaleko jabłoni, jabłko padnie). — §. 2. Głupi, głupstwo wydający, po głupiemu ułożony, zrobiony, bumm, auf eine burntne 9lrt gemacht, ©ummÿeit oerratfjenb. Głupie słysząc pytanie, nie odpowiadaj na nie.

Znać głupią twarz i u psa. Ostror. Myśl. 8. Głupie gadanie Eccl. r.iynocJiOBie. — GŁUPIE adv., głupiej com-par., Boh. hlaupe; niemądrze, bez rozgarnienia, bumm, Ctttfalttg, tl)i>rid)t, md)t gefehlt. Pisma głupie i nieumiejętnie przywodził. Sk. Dz. 894. Głupie gadający Eccl. oynocaoBemi. Ciszej, głupie Waść gadasz. Teat. 28, 79. Kto widzi błąd po szkodzie, widzi bardzo głupie. Dmoch. U. 2, 218. Czasem i mądry człowiek głupie sobie pocznie. Sekl. 61. Głupie sztuczny, sztucznie głupi, oximo-rus. Cn. Th. (cf. ironiczny, cf. humorystyczny). — Z głupia, głupstwa zarywając, po głupiemu, auf eine bttmme 9Irt. Stulto arrogans, z głupia szalon, ‘wirudny błazen. Mącz. Pochlebcy nadsługują młokosom, ludziom z głupia hojnym. Klon. Wor. 55. Z głupiać mówi Mazur, ale bez rozmysłu uderzy. Falib. Dis. L. 3. Z głupia mądrzy. Kosz. Lor. 14. — §. Niby to głupie, głupstwo udając, jum ©djein bumm, uerfMt bumm, bummflug. Udać się za prostaka, podczas i nieuka. Być z głupia mądrym, jest to nie poślednia sztuka. Zegl. Ad. 80. Chłop na to odpowiedział prostym stylem, z głupia frant, skrobiąc się po głowie.... Min. Ryt. 4, 267. GŁUPIEĆ, iał, ieje nijak, niedok., zgłupieć dok., cf. gapieć, durnieć, Boh. hlaupeti, hlaupjm, zhlupeti; Sorab. 2. glu-

GŁUPIEC - GŁUPSTWO.

GŁUPTAŚ - GŁUSZYĆ.

69

piego, by w moździerzu, jako jęczmień na ptyzanę utłukł, nie odpędzisz od niego głupstwa. Sk. Dz. 546. Kiedy komu wymawiamy głupstwo, lub złe postępki, mamy zwyczaj mówić, znać, żeś nie wiele wziął plag w szkołach, znać, że cię niedobrze bito, znać, żeś nieczęsto pieniek wycierał. Mon. 73, 136. (jeden bity stoi za dziesięć nie-bitych). —    2. Głupi postępek, eine Thttttmfiett, bnntnte

$flnblung ; Ross. cyMÖyp’L. Kto z cudzych głupstw nie-mędrszy, głupim większym będzie. Zab. 3, 271. Nar. (cf. po szkodzie mądry). Wielkie się głupstwa dzieją na tym świecie. Teat. 33, 29. GŁUPTAS, a, m., niby demin. nom., głupiec * dudek, ein bummer $ropf, ein (Simpel. O biedny głuptasie. Treb. S. M. 62. GŁUPTAWOŚĆ, GŁU-P0WAT0SC, ści, £, dementia, niezdatność do dobrego rozumowania, i należytego o rzeczach sądzenia. Dykc. Med. 2, 292. 2Ul>ernljeit, 33lobftnn ; Ross. aiaioyMie. GŁU-POWATY, GŁUPTOWATY, GŁUPTAWY, a, e, przygłup-szy, głupawy, etmaö bnntm, albern, blöbftnnig. Głuptawi czują dobrze impressye zewnętrzne, ale nie mają sposobności do rozumowania. Dykc. Med. 2, 294. Slovac. na-hlaupÿ ; Ross. r.iyneHLKiil, r.iynoBaTtnl, Ma.ioyMHLiii, 4y-ÓHHOBaTB, CyMÓypHMM.

pisch sze; Carn. norręti, norruiym; Boss. oyntït; a), głupim się stawać, bumnt werben. Zgłupiałeś, nie ustrzegłeś przykazań Jehowy. Budn. 1 Sam. 13, 13. (głupieś uczynił. Bibl. Gd.). I mądry mąż zgłupieje przy złej, zrzę-dnćj zenie. Pot. Bocz. 70. Nie bądź mądrym więcej niż potrzeba, abyś nie zgłupiał. W. Eccl. 7, 17. Baz. Hst. pr. 8. W szczęściu człowiek głupieje, ni dziecię. Wad.

Dan. 166. Starodawna przypowieść, a prawdziwa pieje,

Z mądrymi człowiek mądry, z głupiemi głupieje. Pot. Arg.

9. b). Zdumieć, erftaunen, Dor (Erftatmen ben SSerftanb »er*

Heren. Na to zacina się język, miesza się pamięć, głupieje rozum. Tr. Głupieje od podziwienia. Tr. Zgłupieli na one ramoty. Pot. Arg. 229. GŁUPIEC, pca, m., Boh. hlupec, hlupak, bib; Sorab. 1. wupowcż, nelepcż; Carn. gumpèz, abota, bębz, nor, norz; Vind. norz, trep, tre-pez, neumnik, terban, terz; Rag. budàlina, zamiata, trö-mina; Croat. sûpeliak, bedak, glumpes, trubilo, budàlo;

Slovac. hluchan, tetrew; Vind. rusen petelin, górski, di-vji petelin; Ross. rjyxapb, rjyxoM TeiepeBb. Ptak wielkości indyka, znajdujący się w wielkich lasach. Siedząc na drzewie samotnie, grają głuszce na zejściu zimy; w tym razie tak są odurzone, iż nie widzą, ani słyszą. Zool. Nar. 239. Głuszce głuche. Banial. J. 3. Głuszec puchał. ib. J. 3, b. §. Głuszec ob. Głuszek. GŁUSZEC, ał, eje, nijak, niedok., Ogłuszeć dok. qu. v.; głuchnąć jednotl., Boh. hluchnauti; §. i. głuchym się stawać, słuch tracić, głuchym być, phys. et mor., taub merbcn, baâ (Sept* verlieren, taub fepn. W grzechach zakamieli na zbawienne rady głuszeją. Nies. 1, 48.— §. 2. Czczym się stawać, îornerlüê merben, taub merben. Owies głuszeje. Ld. GŁUSZEK, szka, GŁUSZEC, szca, m., surdaster, niedobrze do-słyszący. Macz. niedosłuch; Boh. hlauśek \Carn. glushz; Vind. glushez, glushizh, nashlisheoz; Rag. glûscjaz; Croat. gluhâk; Dal. gluhacz, glusecz; cf. głuch, etu ^artbbrtger. Owoż ten głuszec; trzeba z nim wrzeszczeć na całą gło-w'ę. Boh. Kom. 1, 45. GŁUSZKA, i, z., niedobrze do-słysząca, etne ^artprlge. (Rag. gluscizza ; Dal. gluhacha). Pan nasz dobrze słyszy, ale wy głuszkę panią macie. Gorn. Dw. 201. Star. Dw. 25. GŁUSZYĆ, ył, y, czyn. niedok., Ogłuszyć dok., qu. v., Boh. hlusiti; Vind. glushiti; Carn. glushim; Ross. r.iyuiHTL. §. 1. słuch odejmować, (cf. bałuszyć, gałuszyć), betäuben, tanb ma^en. Przerażającym uszy krzykiem, głuszy mówiących. Mon. 65, 257. Trąb i głosów wesołych okrzyk brzegi głuszy. Pot. Arg. 268. Dźwięk złota, głuszy sumnienie twoje. Teat. 4, 17.— §. 2. Głuszyć rośliny, tłumić, nie dać im rość, ©cmńc^fe erjthfcn, fte ulep mad)fen Iajfen, taub machen. Dęby od wiatru z gruntu wywrócone, Drobniejsze chrósty i poręby sobą głuszą. Tward. WŁ 232. Już kąkol zboże głuszy; czemuż tedy nie plewiemy? Pot. Arg. 168. Wonne kwiaty, których nie głuszą badele. Przyb. Milt. 153.

Dal. trum, ludjak, zablenut, tupacz, zapanen; Ross. TAy-neitb, «tajfl, cyMÓypmHKb ; niemądry, błazen, dubiel, pień, cymbał, duda, cietrzew, (cf. dureń, błazen), ein üDutnnt« fopf, ein Üîarr. To jest u niego głupiec, kto nie ma pieniędzy. Zab. 14, 68. 0 ty głupcze! ob. Głuptas. *GŁU-PIOGŁUCH! Teat. 30, 9. imię bakałarza, z przeszydze- GŁUSZEC, szca, m., tetrao urogallus Linn., ber 3lnerfy(ïfw, niem. GŁUPIOMOWNOŚĆ. ści, i., stultiloquentia. Cn.

Th. Eccl. rjynocjoßie, albernećl 0d;maj$en. GŁUPIOMO-WNY, a, e, — ie adv., bummfd)t»ûj$aft, morologus. Cn.

Th. Rag. ludogovoréechi, ludogovornik ; Eccl. raynocjo-bcu’l. Gardła bezecne głupiomowne. Birk. Kaz. Ob. F 4.

GŁUPIOSZTUCZNOŚć, ści, i., z głupia frantostwo, gdy kto sztucznie głupiego udaje, futtftltcp ®ummf>ett, ®untm*

!lug|eit. GŁUPIOSZTUCZNY ob. Głupie sztuczny. GŁU-PIUCHNY, a, e, — ie adv., GŁUP1USIEŃKI, GŁUP1U-TENKI, GŁUPIUTKI, GŁUPIUSINECZKI, a, ie, — o adv., intensiva adj. głupi, ftocfbumm, ftropumm, prmnep buntnt. Głupiasieńki człowiek. Teat. 21, 70. Głupiutka, aż do zapamiętania mię kocha. ib. 17. b, 31. Biedny na morzu rozum zostawił, głupiuteńki przyjechał, ib. 7. c, 61. Jaśnie dowiodę, żeś głupi, głupiuchny, głupiu-sieńki i ‘głupissimus głupiec per omnes casus et modos. ib. 34. c, 31. Głupiusineczki. ib. 35, 131. GŁUPKA, i,

i., głupia kobieta, gąska, ein bnmnteê SBetb, eine Sîdrrinn.

Carn. abotneza, norriza ; Eccl. 4ypa; Ross. cyMÓypmmia.

Żeby już prawo tę głupkę skazało Na śmierć, i mieczem grzech ten pokarało. Past. Fid. 211. ‘GŁUPOŚĆ, ści,

i., GŁUPSTWO, a, n., Boh. hlaupost, blbost; Sorab. 1. wupofcż, lupofc ; Vind. norzhovitnost, norust, norzhou-nost, norzhnia, noria, bresumnost, preprostnost, abotnost, nepamet, trepzhnia, spaka; Carn. norrust, norrya, nor-zhya, abotnya, budâlost; Slavon. budalóshtina ; Bosn. bu-dalóst, ludóst, ludovanje, mahnitost; Croat. budaloszt, bedasztocha ; Dal. ludoszt; Ross. nynocTB, lopo^CTBO, óyecTŁ, nyncTBO, HeyneHOCTB; 1. niemądrość, btc üDumm* ptt, ^orl/eit, 5IIbern|ett. Nie śmiej się z mej głupości.

Sim. Siei. 29. Orzech. Qu. 125. Dopuścił się tego z pro-stości albo głupości. Sax. Porz. 15. Głupstwo, choro-bać to jest duszna. Gorn. Sen. 339. Głupi przez własne głupstwo ukaranym jest. Ostr. Pr. Kr. 1, 46. Głu

(Boh. hmatati macać, cf. matlać, gnieść). Gmatwać rzeczy, sprawy ; siła na się brać, a nie rozprawiać, sub unum titulum res natura disjunctas tradere. Cn. Ad. 257. kupić, mieszać, burd; ciitmtber werfen, unter etnmtbcr imfdjen, mi* fd;etu, mengeln, eilten 2D?tfd;mafcf; umd;cn. Na kupę gmatwać. Petr. Pol. 78. Wszystko w tej rozprawie w kupę gmatwasz, i w jedno tłoczysz. Smotr. Ex. 54. Czemuż to dwoje gmatwa w jedno, co ma być dzielone? Exam. 15. Gil. Kat. 69. Spór ten boskie i ludzkie prawa zgmatwał. Pilch. Sali. 126. Nauczyciel ma używać jak najkrótszych wyrazów, nie gmatwając rzeczy długie-mi wywodami. Pir. Pow. 155. Dziś z trzech stanów już jeden stan wespół jest zgmatwan. Stryjk. Gon. D. 3. GMATWA, GMATWANINA, y, z., nieporządna mieszanina, ber 9)ïtfd)ntafd;, baś SDîeitgfel, ©emtfcfye. Bóg wyszedłszy nad gmatwę (chaos) z promienistą głową ; Rzekł do wartkiego słońca i gwiazd mocne słowo: Stańcie się. Przyb. AA 66. Głos twórczy chaos usłyszał; gmatwa wzięła stan w tartasie, Przestworna nieskończoność ograniczyła się. Przyb. Milt. 97. Zgiełkiem wojennym i gmatwa Utrzymują stałą anarchią łatwo. ib. 64. Przełożę pokolenie narodu Wołoskiego, jeśli jeszcze co pewnego z tak guzowatej gmatwaniny będzie się mogło wywikłać. Krom. 559.

Pochodź, na gmatwać, pogmatwać, zagmatwać.

GLUT ob. Glot. GLUTLOCH, u, m., w hucie szklanej, dziura naprzeciw szurlochu, przez którą żar i popiół, gdy ich w piecu nadto będzie, wygartują się. Torz. Szk. 34. Gruba czyli glutloch oszowa. ib. 41. z Niem. brtd ©lutlod). GLUTLOSZEK, szka, m., zdrobn., Zostawić glutloszek przeciwko każdego tygla. Torz. Szk. 50. Glutloszki, dziury małe przeciwko każdego tygla zostawione (w piecu), przez które żelaznemi sztabami tygle się rychtują. ib. 234. GLU-TN1AK, u, 7/i., popiół z pieców hutnych. Torz. Szk. 200 et 44 et 170. ©lottafdjc, 9Ifd;e mrô bent ©laöofen, cf. glejta.

GLUZĄ ob. Gloza. GLUZOWAG ob. Glozować.

'GŁUZYĆ, ył, y, [zgiełkliwie dopytywać się. 2] ez. niedok., Twój to czyn, Wisło, że przymorscy głużą Pruszanie, W pławne śpichrze wglądając, drogo łaszt Panie? Ryb. Gejl. D. 2 b. cf. głuszyć.

G M.

GMAC1I, u, 7/ł., z Niem. b«3 ©entad;. §. 1. obs. pokój, gabinet, apartament (Yind. et Garn. gmah qaies, pax), ba§

RtUtiner, ba3 ©entad;. W domie biskupa Maciejowskiego u wszystkich gmachów drzwi zawdy otworem stały. Gorn.

Dw. 2. Pani brzemienna ma chodzić leguchno, po gmachu albo po wschodzie, na górę i na dół zstępując. Sienn.

447. Zasmucił się Dawid, wstąpił do gmachu na bronę, *GMENT, u, tu., n. p. Wozić z inąd towarów tu nie do-i płakał tam. 1 Leop. 2 Reg. 18, 55. Baz. Hst. 71. Sko-    zwalamy, Tak sukna, jako gmentów i    jedwabnych rzeczy,

ro wszedł na zamek, zaraz mu gmach ukazano, w któ-    Biel. S. N. 22., Boh. kment    « byssus,    cienkie przednie

rym z jednym sługą zostać musiał. Biel. Kr. 518. <Łzy    płótno, batyst, ob. Kment.

jego karmia, gmach stajnia. Groch. W. 410. Podźwa GMERAĆ, GMYRAG, ał, a, czyn. conl., gmerzeć niedok., Niem. do gmachu Wenery skrytego. Lib. Hor. 42. Chowanie ntttljten, mit beit Ipćutben in etU)a§ l;cruntrnl;reit, fdjarren, flau* domowych rzeczy różnych gmachów potrzebuje, jako szat, bett, nuU;lett, grzebać n. p. w piasku, pyskać, dłubać, chleba, piwa, mięsa. Petr. Ek. 14. Na zamku tym gma-    szperać, Boh. ćmyram se,    hmyzym    se, hmeyżdim se;

chów, ani mieszkania niemasz żadnego. Vol. Leg. 3,199.    (Vind. gmerat « mnożyć).—    Dziecinna    zabawka, w piasku

Poczyniono gmachy w domu Pańskim. 1 Leop. 2 Par. gmerać. Cn. Ad. 224. Godzi-li się, palcami w misie 51, 11. (śpiżarnie. 5 Leop.). — §. 2. Teraz gmach się    gmerać? Klon.    Eraz. C. 5. Nie gmeraj    w onym istym,

bierze za wielkie budowanie. Wîod. (cf. machina), ein    by bardziej nie    śmierdziało. Rys. Ad. 42.    Los człowie-

große3 ©eMube. Postrzegłem opodal gmach okazały;    ka, rąk pracą w swojej ziemi gmerać. Zab. 14,39. Obar-

powiadano mi, iż to dom znacznego Pana. AYas. Pod. 2,    czony ciężkim kmiotek pługiem, Gmerze w roli do znoju

169. Fortuna mię z gmachu w ciasny strych przeniosła.    pod groźnym kańczugiem. Nar. Dz. 3, 122. Nie gmerz

Teal. 43, 96. (z pałacu pod dach). — Transi, ßg. W    w tym, co tak długo było utajono, Temu co w rzeczach

tym świata szerokiego gmachu. Pot. Jow. 85. Gdyby wo-    gmerze, nie raz źle wróżono. Bardz. Trag. 386. Ale po

, da była trochę rzadsza, nie mogłaby utrzymywać gma-    co gmerze w dawniejszych czasiech? Wszak mamy świe-

chów pływających, które okrętami zowią. Zab. 6, 111.    że tego przykłady. Pilch. Sen. 326. Żelazo w wnętrzach

Minas. GMASZEK, szku, m., demin., pokoik; eilt fletneö    jego bezecnych    gmerało. Past. Fid. 180.    W ciele jego

©entad), ein ïleineô Rintnter. Ów gmaszek, w którym do-    robacy gmerali.    Leop. 2 Macch. 9, 9. (z ciała jego roba-

piero wieczerzał, obalił się. Warg. Wal. 27. Dorna z    cy wyłazili. Bibl. Gd.). Spróchniały pień, pod którym

preceptorem w izdebce, albo w jakim gmaszku, zawarłszy    mrówki gmerzą, a kokosze grzebą. Rej. Zw. 160, b. Sle-

uczyć się będzie. Glicz. Wych. K. 6. (ob. Gabinecikj.    dziarze zawsze muszą w rosole abo w laku gmerać. Klon.

zmar-

70

GLUT - GMATAĆ.

GMATWA- GMERAĆ.

Dwadzieścia skarbnych gmaszków. 1 Leop. Ezech. 45, 5.    Eraz. A. A. Umizgaj buzią, gmerz koło bawetu, Lub

Nigdy tu już do gmaszku tego nieprzyjaciel twój nie    szczonego poprawiaj mankietu. Zab. 10, 392. Zabi. Po-

przystąpi, nigdy i zakołatać do niego nie będzie śmiał.    znać to ma każdy ociec, aby syn nie zarazem w szatach

Sk. liaz. 161. Ochędożysz przybytek twój, a szlachetny    gmerał. Glicz. Wych. F. 2 b. (przebierał). Alboż my

gmaszek cnotliwego sumnienia twojego. Rej. Post. 0. 1.    tak z młodu w pieniądzach gmerali, jak Wc Pan? Teat.

GMASZYSTY, a, e, wielkiego obwodu, non großem Um*    8, 52. Jam tu hetmanem, ja tu sam chcę rządzić, Rad

fange. Pałac to jest światła gmaszystćj przestrzeni. Przyb. ujrzę, kto mi tu w czym gmerać będzie ! P. Kchan. Jer. Milt. 223. (cf. zamaszysty, cf. machina).    116. Ten praw wiecznych żywot prawy, Nic wieczności

GMATAĆ, GMATWAĆ, ał, a, cz. niedok., zgmatwać dok., nie zgmerze. Bald. Sen. 75. Lepiej się dziwować; niżeli

w sprawach bożych ciekawie gmerać. Dambr. 161. Abyś    głodem pomorzyli. 1 Leop. Exod. 16, 3. (mnóstwo. 5 Leop.).

nie gmyrał w tajemnicach chrześciańskich. Hrbst. Nauk.    Na tej szerokiej ulicy ludzie gminem przechadzają sie.

B.Qb. GMEREK, rka, m., szperacz, szyplacz, ein    Warg. Ra.dz. 99. kupami, Ijaufenmetfe. 4). Gmin biały *

ber, ^ul;ler. Dawnych pisarzów nie czytał Hermogen grze-    biała płeć, ba§ metblidje @efd)Ied)t. Tr. GMINNOŚĆ, ści,

czny, ni tez umiał Ów gmerek co Katula tylko z Kalwem    £, pospolitość, nikczemność, podłość, ba3 ©entente,

szumiał. Zab. 10, 525. Izyck.    brige, ©d)led)te. Ross. npocTO.no4iiHCTBO. GMINNY, ego,

Pochodź, wygmerac.    ?n., subst. Gminni są umocowanemi reprezentantami wszy-

GMIN, u, m., (*GMINA, y, i., Chrośc.), z Niem. bte ©emeb    stkich obywatelów miejskich. S. Grodz. 107. eilt 9icpra=

ne. Garn. gmajna communitas; Yind. gmein vulgare; Croat.    fentaut ber 23itrger]'d)aft [Carn. gmajnar agrarius). b) Re-

gmanya respublica, communia, ut communes sylvae; Sorab.    prezentant prostego mieszczaństwa, eilt 3îeprâfentant bc3

1. et 2. gmeina. 1. ‘towarzystwo pod spoinym prawem    gemeinen Sürgerêmamtcê (ein Orbmtngśmann, Jpnnbertmann,

żyjące, bte unter einerlei.) ©efe^Clt lebenbe ©efeHfd)a[t, bte    SedJ^tgmaitlt). Trzy porządki miejskie: radzcy, ławnicy I

©emettte. Croat. gmania, obchina, lyucztvo, pùk; Yind.    gminni. S. Grodz. 2, 106. W nieprzytomności burmi-

drushba, drushtvu; Sorab. 1. zromadnć lud. Wolnych    strza, gminny, którego magistrat wyznaczy, jego miejsce

ludzi sejm czegoś dobrego a pożytecznego gminowi a    zastąpi, ib. 106. Cały magistrat, ławnicy i gminni, je-

społeczności swojej szuka. Orzech. Qu. 9. W Lacede-    dnomyślnie między sobą ułożyli obrać Wc Pana burmi-

monii wszystek gmin, pospólstwo i przednie, chodzili na    strzem. Teat. 15, 14. Gminny, tribunus plebis. Chrośc.

biesiadę. Petr. Pol. 184. Przysięga rajca bogu, królowi,    Fars. 172. GMINNY, a, e, Sorab. 1. zromadnolhudski,

sędziemu i wszystkiemu gminowi pospolitemu, bogatemu    1) od gminu, ludu miejskiego, $olf3 = , ba§ Ittcbere 33oIf,

i ubogiemu. Szczerb. Sax. 545.    2. a) Niższy stan miej-    ben gemeinen 23itrgcr3mann ange|»enb. Trybun gminny, wojski, prości mieszczanie, coli. ber gemeine 23nrger$mmtn in    ski pospólstwa, obrany urzędnik, dla obrony gminu. Nag.

ben ëtabteu. Rachunki miejskie przed radą, ławą i gmi-    Cyc. 5. Memrniusz, wojski gminny. Pilch* Sali. 165.

nem zdawane być mają. S. Grodz. 107. yor bent $atlje,    •SolfStttfmn. 2) Z przyganą, od pospólstwa, ütm beitt ge=

beit @d)öppcn intb ben SürgerSnmnnern (£)rbnnng3ntćtnnern,    meinen Me, nom $öl»eh VÎnd. gemein, mnoshtven, pou-

^unbertmćinnern, ©e^^igiltfimterit). cf. gminny. Hersztowie    kou, neshlahten; Sorab. 2. gmejn; Ross. npoCTOiK)4Hbiif,

z miejską znoszą się gminą. Chrośc. Fars. 51. b) Na wsi    npocTOnapo4HbiH, óyp.iaitKiił, óypaanecidH, pa^OBHH. Stan

gmin, gromada, bte ©orfgetlteńtbe, bte ©etltetttbe.— §.    gminny, to jest, część ludzi, mniej szlachetnemi, jak

Gmin kościelny, zgromadzenie, społeczeństwo kos'cielne,    mniemanie niesie, sprawami bawiących się. Nar. Hst. 6,

parafia, szczególniej u protestantów, bte    $ird)engemeinbe,    547. bte Älaffe beê ^obelê, bte utebrtge 3SoMla[fe. Nic nie

bte ©eiltCtnbe. W tym gminie, w którym    kościół konsy-    ma znikomszego, nad gminną wiarę. Nar. Hst. 4, 187.

storski znajdować się będzie.... N. Pam..    22, 41. Gmin    afê bte Breite be$    beś fmbeR Nic ci nie przystoi

kościoła naszego, będąc kościołem bożym prawym, mógł    gminnego, nic podłego. Ossol. Sen. 56. plebejum, nid)t$

sobie obrać pasterze prawe. Zygr. Ep. A. 4. 5. a) Pospól-    pi)Mi)afte3. GMINO WŁADNY, a, e, demokratyczny co do

stwo, część ludu mniej poważana, Yind. gmein volk,    rządu, gdzie pospólstwo Rzpltą sprawuje, bentocratifd). Po-

mnoshiza, nisbi ludstvu, mnoshtvu, puk, skupshina ; Ross.    ]acy mieli rząd dawniej gminowładny, nim dla napaści

npocTOitapo^ie; bo§ gemeine ber gemeine SDîantt. Tu Franków wodzów' sobie, a zatym i królów dożywotnych swe ozdoby ojczyzna wycedzi, Gdzie z gminą senat ży-    porobili. Nar. Hst. 6, 185. Rząd gminowładny u Rzycią współ postrada. Chrośc. Luk. 228. Nie płacz ubo-    mian przemagał. Pilch. Sali. 54. Zgasła miłość ojczyzny,

gi gminie na stan twój nikczemny, Przyjdzie wszy-    znikły obyczaje, Znikła cnota, co mocni gminowładne

stkim odwiedzieć wkrótce loch podziemny. Nar. Dz. 2,    kraje. Teat. 45. d, 29. Wyb. GMINOWŁADZTWO, a,

67. b) Z przyganą: motłoch, ber ÇüM,    ber 3<ttt $(tgcl.    n., demokracya, rząd gminowładny, lub przez pospólstwo

Gmin głupi, płochy, i pletliwy. Past. Fid.    252. Walczyć    sprawowany. Wyrw. Geegr. 108. bte 2)cmocratie,, bie

z gminem należy, kto go chce oświecać.    Kras. List. 2,    regierttttg. Mon. 75, 589 et 75, 447., Rag. puuckovla-

59. Gmin jesteś, zdrowsze dzieci igrających zdanie. N.    danje; Yind. hujstvenu gospoduvanje; Ross. Hap040Ha-

Pa7n. 14, 262. (prostak, grundał, ciemny, głupi), c)    qajbCTBO. cf. jedynowładztwo, możnowładztwo. ‘GMINO-

Gmin = gromada, kupa, mnóstwo, tłuszcza, rzesza, tłok,    WICZ, a, m., z gminu pochodzący, plebejus. Upominam

Raufen, Sftcitge, ©cbrnitge, ©d)(mr, ©cfttMrnt; [Croat. zku-    Imć PP. Zawadyackich, Hałasnickićh, Gminowiczów, aby

pchina). Umiejąc ten sekret, w największym gminie nie-    się nie ważyli turbare pacem. Mon. 70, 154. ‘GMINO-

przyjacioł zginąć nie podobna. Boh. Kom. 5, 159. Któż    WÓDZ = demagog.

podług myśli, według żądania, nad) 2Bitnfd)e. Nie zawsze człeku wszystko gmyśli. Cn. Ad. 751. e3 gebt ntc()t immer, mte man§    miß. Bardziéj do serca co boli przypu

szczamy, niźli co gmyśli się dzieje. J. Kochan. Dz. 66. (cf. gwoli). GMYSLNY, a, e,— ie adv., podług myśli, pomyślny, nad) 28tden, naci) 2öunfd), ermiinfdjt. Niegmyśl-na odmiana. Kanc. Gd. 128.

. w przyszłych lat gminie, lub w całym wńeku, wspomni tak GMYŚLI * kmyśli = ku myśli (ob. Ku et notam pod lit. g), wielkie przygody? Bardz. Trag. 505. Stawam na czele gminu zacnych i z całej okolicy zgromadzonych osób, szlachty, duchowieństwa, mieszczan i innych rozmaitego stanu ludzi. Mon. 75, 59. Rozeznano między gminem niewolnic córkę króla. Weg. Mar. 1, 152. Ujrzysz tam przodków obrazy w niezliczonym gminie. Hul. Ow. 56.

Wywiedliście nas na tę pustynią, żebyście wszystek gmin

sie dowiedzieć, czy zona dawniej u rodziców tez tak się z czeladzią swarzyla, pytał jéj się, jak się tam gnarowaîa między niemi? Ezop. 87. Człowiek sam przez się, jak stracona owieczka, nie umie kierować się, ani gnarować. Gil. Post. 495. Chłopów, którzy się źle gnarują, rolą pustoszą, najlepiej zaraz oddalić. Haur. Sk. 49. "3. Fig. Drzewa się na takim gruncie gnarują. Tr. dobrze się przyjmują, krzewią, bte Säume fommeit gut fort, be* flet&en. 4. Obchodzić się z czym, chodzić koło czego, mit ctwa$ umgeben, ettuaö abmarteu. Jak się z końmi w drodze i na miejscu gnarować. Haur. Ek. 449. GNAROWANIE się, GNAROWANIE subst. verb. 4. opędzanie potrzeb, żywienie się, obchód, obejście, bte 9?al)ruttg, bfl3 ©enterbe, bu$ Umgeben mit etrcaS. Gnarowanie się końmi, orężem, winem. Tr. 2. Przestawanie z kim, ber Umgang mit jemanbCH. Gnarowanie się z grzecznemi ludźmi. Tr.

Pochodź, gnera, gnerka, sknera.

GNATEK, tka,

G N.

GNĄBIĆ, GNĘBIĆ, ił, i, czyn. niedoli., zgnębić dok., przytłaczać, gnieść, britćfett, bebrucfen. Bóg się mści krzywd sług swoich nad temi, którzy ich gnąbią i prześladują na świecie. Biai. Post. 99. Wiele panów tak nielitościwie gnębili poddanych, iż równać ich było można z niewolnikami. Kras. Pod. 2, 228. Ciężył nas a gnąbił twar-dem jarzmem. 4 Leop. 2 Par. 40, 4. (przyciskał. 3 Leop.). Barzo ciężką niewolą gnąbią nas, a ciążą. 4 Leop.

Hist. 44, 8. Cnotę zgnębiona ratować od zniewagi. Teat.

54, 34.

Pochodź, dognębić, pognębić, pognębiony, przygnębić, zagnębić.

w., zdrobn., Boh. hnat (2. femur); Slovac. hnat crus; Vind. gnat, plezhe « szynka; Bosn. ghgnat, gogljen crus; Croat. gnàt, ghnàt, cziv od golena, czipet tibia; Rag. ghgnât * tibia, osso délia gamba, (cf. Ger. nagen, $nod)en); 4. kość wielka z mięsa obrana, etn $m><$en pfutc 31etfd). Sorab. 2. kuok; Ross. abîma ; Eccl. itkiCTi (goleń, gnat). Co nie robią, tym mięso, co robią, tym gnaty. Burl. A. 3. (płacą drożej próżniakom niż czeladzi). Z kuchni gryzły psy wyrzucone gnaty. Twardy Wł. 37. Gnat wielki wołowy Ross. mocom. Wydziera się pies z swory, już myśli o gnacie. Myśl. B. 5, b. Wilk jeden, skóra tylko a gnaty. Jak. Baj. 44."— *2. Pieniek, klocek, n. p. Na gnacie chłopca rozciągnijcie. Tr. Icgt tfm über bctt    jiejjt tfnt

Über. GNATOWY, a, e, od gnata, $tt0d)cn *. Boh. hna-tow'ÿ femoralis; Rag. ghgnaatni tibialis.

Pochodź, lomignat.

GNAĆ, gnał cz. cont. (praesenti caret, na to miejsce mów: gonię, żonę, żenie; Boh. hnati, hnal,*hânjm, honjm, zenu f. pożenu; Slovac. hnaf, honif, zenem, honjm; Vind. GNAT, a, w., gnati, gnał, shénem, gonili, gnanje, gonja; Garn. gnati, gnał, gonem, shenćm; Sorab. 2. ganaseh, gnasch, zenu, żenom; Sorab. 4. hnacż, honacż, honicż, honu;

Ross. roHHTt, rHait, rOHfliŁ ; Eccl. hiatii , roHio, meHy,

40CTiiraTb; cf. Germ. jageit); pędzić, gonić, treiben. Gnać ze swemi złożonemi wygnać, dognać etc. mają tylko czas przeszły. Kopcz. Gr. 3, p. 203. Gnał zabójcę podstaro-ści, a dogoniwszy go poimał. Sk. Żyw. 497. Niebywalec, nieświadom, nie wic, gdzie kozy gnano. Cn. Ad. 55G.

(nie zna obrotów świata).

Pochodź, dognać, nagnać, obegnać, obegnany, ognać, odegnać, przegnać, przygnać, rozegnać, ugnać, wygnać, wygnanie , wygnaniec, wygnany, wygnańczy, wegnać, zagnać. — Gnać, zdaje się być contr, słowa ganiać, frecp Yerbi Gonić; cf. ionać, zonę.

‘GNERA, y, w., GNERKA, i, m., zbytecznie przemyślawrają-cy o gnarowaniu się, sknćra, skąpiec, liczygrosz, liczy— krupa, liczygrzywna; ein @eij$al3, ctit ^ntefer, etn gtlj. Krumph.

*GNAP, a, w., może to co knap , z Niem. ber Quappe. Ładniej na głowie kutas wisi szkapie, Niż polityki w tobie GNĘ, gnie ob. Giąć. GNĘBIĆ ob. Gnąbić. stary gnapie. Bratk. M. 13. 2 b. (stary bzdyku).

GNAROWAĆ, ał, uje, gnarować żywot cz. niedole., GNAROWAĆ SIĘ zairnk., (z Niem. nawrot, u Otlfr. gtucrett;

Svec. niira; Dan. nähren; Isl. nerrick; Norweg, nörrie;

Angl. nurse, nourrish; Ital. nodrirc; Gall. nourrir; Lat. GNIADY, a, e, GNIADO adv., Boh. hnedy; Ross. riii^biiî; nutrire); 4. życic swoje utrzymywać, żywić się, sprawo-    (Bosn. ghgniiad putredo); maści kasztanowatej, o koniach,

wać sobie obejście do życia potrzebne, opędzać swoje    faftautenbrauu, braun (non ^ferben). Gniada sierść na sześć

się sierści dzieli, na jasnogniadą, na żółtą, na kasztanowatą, na ciemnogniadą, na jabłko witą, i na z gniada ple— śniwą. Lek. Koń. 4. Gniady koń ; jasnogniady, złoty, kasztanowaty; ciemnogniady, gniadopleśniwy, jabłkowity. Hipp. 7. (cf. kasztan). GNIADOSZ, a, w., gniady koń, ber 23raunc (uou beit ^Iferbeit). Gniadosz jego ehodziwy zaraz po dzieciach jego następuje, a po nim dopiero przy-

72

GNĄBIĆ - GNAROWAĆ.

GNAROWANIE - GNIAZDECZKO.

potrzeby, sustentować sie; uöbrcu, fiel? nähren, fiel) beu Unterhalt turfdjaffeu, tum etmaê leben. Był w Kruświcy obywatel Piast, z niewielkiego grunciku roli, a z barci żywot swój gnarując. Krom. 48. Da mu się też legomin; resztę niech gnaruje. Alb. na Woj. 4. Udzielił mu kawałek ziemi, którymby się gnarował. Psahnod. 44. Nie mając, czym się będzie gnarowało ubóstwo, pójdzie na rozbój. Falib. Bis. N. 2. Wolnemi od radelnego mieli być    jaciół kładzie. Karp. 4, 37. Nie postrzegłem drogi, Jak

ludzie, szczupłej roli gruncikiem gnarujący się. Arów. 505.    mię tu przyniósł gniadosz białonogi. Kniaź. Poez. 2, 496.

Uchwalono, aby szlachta na wyprawie zagranicznej żołdem    Slavon. dorât; Ross. ru®40ua.ibii1, Kapauyuia, MyxopTbiä.

pięci grzywien na konia, gnarowała się. ib. 505. Osada GNIAZDECZKO, GNIAZDKO, a, n., demin. nom. gniazdo, na tym zawisła, żeby każdy dobry gospodarz w swoim go-    Boh. hnjzdeèko; Sorab. 4. nezdażko; Bosn. ghgnizdascęe;

spodarstwie mógł się gnarować i sustentować. Haur. Sk.    Rag. ghgnjezdâscze; Croat. gnyezdelcze; Vind. gniesdize;

42.    2. Gospodarzyć, rządzić się, sprawować się, gut    Carn. gnęsdćzhe; etlt 9îeftd)en. Gniazdeczka ptasząt. Past.

fber fd;Iećf;t aurtpfćf;aftcu, ftdj gut ober fd)led)t ouffiU/ren. Chcąc    Fid. 44. Simon. Siei. 403. Ptaszek pod dachem cudzym

GNIAZDO.

G N I A Z D 0 S Z - G N I Ć.

!■* m

i o

gniazdko ściele. Wad. Dan. 188. Ptaszkowie u gniazdek swoich. Rej. Zw. 150 b. GNIAZDO, a, n., (Boh. hnjzdo;

Sorab. 2. gnefdo; Sorab. 1. nezdo ; Bosn. ghgnizdo; Rag. ghgnjêzdo; Croat. gnyezdo; Slavon. gnjizdo; Carn. gnesdu;

Vind. gnesdu, gnjiesdu, gniesdje; Carn. gnesdu; Ross. rnłł340; Svec. naesta ; Angl, nest; Irland, nead; Walis. nith;

Gr. veo(T(Ti'a, vsozria; Lat. nidus; Germ. 9?eft). in Locali: w gniaździe albo w gnieździe. Dudz. 15. §. 1. pomieszkanie abo przechowanie, które ptak dla siebie i swoich ptasząt ściele, ba$ ÜReft bet SSögel. Pare gołąbków w gnieździe. Teat. 8. b, 7. Gniazdo kurze (Vind. svalishe). Ptak dla swoich dzieci gniazdo ściele. Zegl. Ad. 109. Zły to ptak, który gniazdo swoje plugawi. Cn. Ad. 1354. Teat. 35. c, 50.

Slovac. mrcha ge to ptâk, kteri do sweho hnezda néci-stotu robi. (który ród swój szpeci). Prov. Slovac. Nagist ptâca w hnćzde invenirc quaesita, Graec. tvçgya. Mi sme hnezda zhodili, druzi pobrali mladé sic vos, non vobis.

§. 2. Ptaszęta w gniazdach. bte 3uitgen ober 619er im 9?efte.

Całe gniazdo sie wylęgło. Cn. Th. Swego własnego gniazda pewniejsze kurczątko. Haur. Sk. 8. (własnego chowu).

Chciałem zgromadzić syny twoje, jako ptak gniazdo je pod skrzydła. 1 Leop. Luc. 13, 34. (tote eilte gsemte tfyre Sungett. £ u 11).). Boss. norHt34HO parą, po parze. — §.

De aliis animalibus: Świnia maciora wydaje raz lub dwa razy na rok na jedno gniazdo kilkoro do kilkunastu prosiąt. ZooI. 581. (na jedno oprośnienie, auf einen Surf).

§. 3. Ród, dom, pokolenie, zkąd kto pochodzi, szczep, baS Stammhaus, ber Stamm, bte 3lbfnnft. Zmniejszyło się bardzo tych wybornych koni gniazdo. Pam. 83, 357.

Sarmatowie, przodkowie i gniazdo Polaków. Wag. Hst.

17. Polacy i Czechowie inszego gniazda są od tych ludzi, na których miejsca nastąpili. Krom. 25. Gniazda pierwsze domów niektórych. Jabi. Her. Paprocki wksiedze: Gniazdo cnoty, początki herbów szlacheckich w Polszczę opisuje. Nar. Hst. 3, 99. Jerax w Egipcie kaccrmistrz nowy, powstał zManicheuszowego gniazda. Sk. Dz. 150. Miasta są nieszczęsne gniazda ludzkich upadków. Warg. Wal.

236. (siedliska). Dobrego gniazda człowiek. Cn. Ad. 169.

Są to ludzie, jak mówią, dobrego gniazda. Kras. Pod. 1,

270. Dobrego gniazda, dobre plemię. Fred. Ad. 52. Gniazdo nic nie pomoże obyczajom złym. Rej. Wiz. 99 b.

(nie wydawać przodków, wdawać się w nich, cf. uchodzić kogo). Zły to ptak który gniazdo swoje szpeci. Dudz.

9. Każdemu gniazdo miłe, w którym się wylęgnie.

Strgjk. Tur. C. 3., Slovac. każdi ptak lubi swoge hńć-zdo. §. 4. a) Pomieszkanie, siedlisko, propr. et fig. bte Sofntung, ber Stjj. Któż wierzy tułaczowi, który nie ma

gniazda, ale zostawa, gdziekolwiek się zamierzchnie? GNIĆ, ił, gnije nijak, niedoli., zgnić dok., Boh. hniti, linii, Bibl. Gd. Syr. 36, 26. Pijaństwo u nas zasadziło swe gniazdo. Opal. Sat. 128. Cnota w nim gniazdo swe prawie usłała. Prot. Kont. B. 4 b. (jednego szczepu, rodu).

To wszystko prawie na jednym gniaździe lągnie, prawda, cnota a sprawiedliwość. Rej. Zw. 51. Miło tam patrzyć, gdzie w nadobnym ciele Cnota z rozumem gniazdo sobie ściele. Rys. Ad. 40. Ateny gniazdem filozofii i wszystkich nauk wyzwolonych wr Grecy i były. Rud. Apopht. 1.

(kolebka), b) Bocianie gniazdo na okrętach, ber: SOîafb Słownik Lindego wyd. t. Tom II.

swo-

îorD (ber SDîarê). Maszty wyniosłe z bocianimi gniazdy Pod same gwiazdy, corbes, corbitae. Klon. Fl. G. 5 b. (Vind. shtokovu gniesdu ob. bocianie noski), c) Fig. Gmatw'a ein SDîtfdjmafd), ©emengfel. Kto umiał Azota albo Bonacy-tę, Gniazdo snów niepojętych, mniemał, że mu rano I w wdeczór dwakroć trzeba uchylić kolano. Zab. 12, 248. (rój). §. 5. Gniazdo u cieśli, stolarzów, łoże, dziura do spojenia drewien. Cn. Th. fuga, bte guge, bte jmet) $61« jer mit etttanber nerbinbet. §.6. Gniazdo czopu, śruby' cica, baś 3ßpfenJod), bte Schraubenmutter. Machina, im ma więcej kół, tym oporem czopów w gniazdach swoich, ciężaru więcej przydaje. Solsk. Arch. 33. (cf. staw). §. 7. Gniazda, przegrody, korpórki, mieszkaniczka, przegrody w śpichlerzach, abo piętra różne, przegródki abo komórki przegrodzone w szafach księżnych. Cn. Th. 842. bte 31btbeilung, ba3 gad), 3. 33. in einem Stfyranfe. W szafach bywają przegródki abo gniazda. Tr. Similiter: Chmiel potrzebuje okopowania, ziemią obsypując aby górki były, które gniazdami zowią, a w każde gniazdo wsadzić tykę. Cresc. 346. §. 8. Botan. Gniazdo koralowe ob. Glistnik morski, Mech koralowym.— Gniazdo ptaszę abo srocze ob. Marchew polna, pasternak polny. Sienn. 128. bo okołki, gdy się do nasienia doźrzenia mają, wierzchem się stulają, że we śrzodku jako ptaszę gniazdo mają. ib. 1055. Gniazdo, gniazdosz. ziele, Cynomorion, Dentaria major, Sömenfanbel Oÿnblatt. Syr. 265. GNIAZDOSZ, a, m., GNIA-ZDOWIC,

SZĘ, ęcia, »., demin. Krogulec, który po zwiedzeniu inszych , zostaje się na gniaździe, takowego łowcy zowią gniazdowcem ; bywa on łaskawym. Haur. Sk. 268. ber îîeftltng; Lat. nidarius, nidasius; Gall. niais, eitt jltttger Sßaubüogel, j. 33. (Sperber, ber im 3iefte gefangen morben, ein Sîefilittg. Ross. nck^apï, nii34HHK:B. Gniazdoszęta i ga-łęźnicy krogulce, snadniej a rychlej się wprawiają niźli insi. Cresc. 615. Dobry krogulec bywa, który po zwiedzeniu drugich, na gniaździe zostawa; a tego zowią gnia-zdowic albo gniazdoszę; taki od pana rzadko ucieka, ib. 614. Gniazdowięta i gałęznicy sposobniejsi są, niż inny rodzaj. Haur. Sk. 269.— Burlesque: Paparona gąska, domator gniazdosz. Rys. Ai 58. ein •'îeftbucfer, ber (unter bent Ofen nie fjeropr gefommeu ift. GNIAZDOWY, a, e, od gniazda, 9?cft«, Stamm«. Gniazdowe miasto, bte 33aterftabt. S. Grodz. 2, 67. (cf. ojczyzna).

Pochodź. Gniezno , Gnieźnieński; gnieździć, nagnieździć się, pognieździć, przy gnieździć, rozgnieździć się, ugniei-dzić, wgnieździć sie, wy gnieździć się, zagnieździć sie.

GNIBIEL ob. Glibiel, Gibiel.

owca, m.,

* ma-

GNIAZDOWIĘ, ięcia, GN1AZDO-

hnigi, zhniti (hniljćeti fracescere); Croat. gnyiti, gnyiem, Dal. gniem; Rag, ghgnietti, (ghnus sordes); Bosn. ghnit-ti, ghgnil, ghgnio; Sorab. 2. gnisch; Sorab. 1. hnież, hniyu, fnily; Vind. gniti, gnijem, segniti, ogniti, stro-hniti, strohlivati; Carn. gnyti; (Slavon. truo, truła, - lo » zgniły); Ross. îwrfc, miro, corHHTL, enuns, comito , cmito, corHHBaio, cnniBaro. TyxHyn>, TjrbTb, (cf. Lat. segnities). §. 1. Bótwieć, faulen, in ^äulttijl übergeÿen. Gdy się pierwiastki ciała przez kiszenie nawzajem od sie—

74

GNICIE - GNIEŚĆ.

GNIEW.

bie rozrywają, tak    ze woda i początek palny na powie-    Ogólniej ściskać, uciskać phys. ettr. britcfett. Trzewik na no-

trze uchodzą, a nic nie zostaje z ciała zepsutego prócz    dze większy, krok myli, a zaś ciasny gniecie. Mon. 68, 135.

ziemi, mówiemy, że ciało gnije. Kruml Chym. 577. W    Wielki go ciężar, zacność familii, gniecie. Bardz. Trag. 205.

grobie ciałem, niż    syn mój rozumu dojdzie, gnić będę    (Slovac. To mna hnëté a tlaći, hoc mihi curae cordique

abo już zgniję. Sk.    Kaz. praef. Niewinny często więzień    est). Widzę słowo to kole cię i gniecie. Jabl. Tel. 158.

gnije w wieży. Falib. Dis. X. 2. Nie tobie ślicznej dziew-    O jakże mię ta jej niewdzięczność gniecie. Karp. 1, 47.

ki przystało być wrotnym, Byłeś raczej gnić godny w    (boli, martwi). Duższy gniótł słabszego. Bardz. Trag.

więzieniu sromotnym. Hul. Ow. 34. Nieba przez wszy-    4G6. (uciskał, imterbrürfen, Debrücfett). Jeszcze w kolebce

stek ten czas pochmurne i smętne wiecznym ‘gniły po-    Herkules gniótł węże. Kchow. Wied. pr. (ściskał, dusił,

topem. Tward. Wl 19.    §. 2). Moral. Gnuśnieć, faulen*    zgniatał, jufatntîtettbrücfen). Osiadłszy na grzbiecie Śmierć

jett, faul uttb trage ba liegen. Pókiż tu gnić będziemy bra-    cię nieubłagana na tamten świat gniecie. Hor. Sat. 189.

cie? pójdźmy fortuny szukać. Jabl. Ez. 13. Siła ludzi    (wygniata, wyciska, wygania, l;erau3brangett).— Stanie za

gnije w gnuśnym opuszczeniu. Jabl. Tel. 330. Gnijesz    lekarstwo wrzodowi, kiedy go nie gnieciesz. Fr. Ad. 100.

jeszcze, igłować, co tak osłabiała, Poziewa po wczoraj-    (nie tykaj się go, nie jątrz, tttdjt rüfirett, tttd)t bntefett).

szćm gębą rozdziewioną. Slonk. Pers. 24. Gnijąc w zby-    Absol. Gniecie, e3 briteft. Pytaj się pacyenta, w żołądku

tkach, lenistwie i biesiad zwyczaju Myśleliśmy o sobie,    czyli gniecie, czyli nudzi i zbiera się? Perz. Lek. 77.

a nigdy o kraju. Nieme. P. P. 11. GNICIE, ia, n., subst.    Zaimk.— Fig. tr. On mi raz powiedział, lecz w wielkim

verb., ba3 §aulcu; bótwiałość, bic $atthttfL Bosn. ghgniiad;    sekrecie,    Ze się sprawa na dworze niebezpieczna gniecie.

Boss. nopua. Gnoje przez swoje gnicie sprawują w zie-    Jabl. Tel.    180. (że się knuje, eö nńrb cttuaê gefcfymtebet).

mi kiśnienie. Kluk.    Rośl. 3, 1G8.    — §. Xiądz młody długo się przy mszy gniecie. Mon.

Pochodź, gniły,    gnilec, gnilizna, gnilka; dognić, do-    74, 471. (dusi się, meczy się, er placft ftd;). cf. gniotek.

gniwać; nagnić, nagnily; ognić, pognić, przegnić, prze-    Pochodź. gniotek, gniotka-, dognieść, dogniatać; nagnieść,

gniły, rozgnić, ugnić, wygnie, zgnić, zgniły, zgniłość,    nagniatać, nagniotek; odgnieść, odgniatać, ognieść; pognieść;

zgnilizna, zgniłki; zagnić, zagniły, zagniłość. 2 ) gnój [Boh.    przygnieść', rozgnieść; ugnieść ; wgnieść; wygnieść; zagnieść.

hnug), gnojec, gnojek, gnojka, gnojowy, gnoisty, gnojownik,    §. Gmatwa, gmatwać i t. d. — §. niecka (Hoss. rnerB wielki

gnojówka, gnojnice, gnojewisko; gnoić, dognoić, nagnoić,    gwicht do    wytłoczenia soku; Boh. hnetinka gatunek ciasta),

nadgnoić, ognoić, pognoić, podgnoić, przegnoić, zgnoić,    GNIEW, u,    m., Boh. linëw; Slovac. hńew; Croat. gnyiu;

zagnoić. 3) gnuśny, gnuśność, gnuśnik, gnuśnica, gnuśnieć.    Bosn. ghgniv, jadovitôst, srrieba; Bag. ghgnjev, ghgniv;

GNIDA, y, z., GNIDKA, i, i., zdrobn. {Boh. hnida, hnidka;    Sorab. 2. gniv, grul; Sorab. 1. niw, nëw; Vind. gnjieu,

Slovac. hnida; Sorab. 2. gnida; Sorab. 1. nihda, nida;    slobnost, jesa (cf. jędza), ferditnost, ferd, napuh; Garn.

Carn. gnida; Vind. gnida, vushenek, vushanek, vushiz;    jęsa, tógóta ; Slavon. sêrdba; Boss. tmbe, 3a4op,B, 3a-

Croat. gnyida,    gnida; Rag.    ghgnidda; Bosn. ghgnida;    pu, 40ca4a, npocTŁ; (cf. Germ. (Elfer; Dan. iwer; Svec.

Slavon. gnjida;    Boss. rmi/ia,    nm^na, BOuiKapmja; Dan.    ifwer, cf. Germ. @!ft).    §. 1. Wielki stopień niechęci za

gnid; Svec. gneet; Anglos, hnitu; Angl. nits; Graec. xónę),    jaką urazę, ber 3ont, ber Strger. Gniew jest gwałtowne

ble 9?iffe Itt beu paaren. Gnidy są jaja wszów. Zool. Nar.    poruszenie umysłu z złej chciwości, prawie się wydziera-

107. Lew łowca zadłabił, jak gnidę. Chrośc. Luk. 11.    jąc ku pomście; a ten się zda być niejakiem zapaleniem

GNIDOSZ, a, m., Boh. hnidak, krasowlasck; Boss. nm-    w człowieku, że przezeń, jako przez ogień, siła się rze-

4hhkt>, BuiHBaa    TpaBa ; Croat. peneznacha, pedicularis    czy kazi między ludźmi. Rej. Post. T. 4. Wre zemsta

Lim. ba3 SRbbclfraitt, ba3 Saufefraut. Jundz. 325. Sokola    wszystkim w sercach, gniew im z oczu strzela. Dmoch. II.

gryka, abo gnidosz w chorobie wszawćj służy na pręd-    2,8. Tu król od gniewu z oczu iskry sypie, Marszczy

kie uwolnienie głowy od jadu. Dykc. Med. 2, 300. gni-    się czołem i w wargi się szczypie. Zegl. Ad. 81. Cesarz

dy i wszy wytraca. Syr. 1478. GNIDOWY, a, e, od    miał o to gniew na Węgry, iż mu wiele sług pobili w Wę~

gnid, 9?tffe * ; {Boh. hnidowy;    Vind. gniden; Carn. gni-    grach, gdy ciągnął do Jeruzalem. Biel. Kr. 73. (urazę).

dov). Gnidowy    grzebień, du    Saufcfamnt. GNIDZISTY, a,    Praw⁷da gniew przynosi ; o prawdę się ludzie gniewają,

jest silny. Cn. Ad. 257. (cf. serdit, a nie duż). Slov. Kdo sa hnéwa, nëch sa o zem hod’i). — Gniew doda oręża. ib. Gniew nierychło się ustoi. ib. (cf. udobruchać). Gniew rychło opłonie, nienawiść ani utonie, ib. Gniew uśmierza odwłoka, ib. Gniew wynurzy, co się w sercu burzy. ib. Gniew żal za sobą prowadzi, ib. Gniew oślepia ib. Gniew hamuj , gniew zły poradnik, ib. Któż w gniewie liczy abo w zwadzie razy? Kto w ten czas mierzy krzywdy i urazy? P. Kchan. Jer. 121. Slov. Hnëw a gazik na uzdę mag. — Dał pokój i sam w sobie gniew złamał. Warg. Wal. 195. (uśmierzył, przezwyciężył, zwalczył, stłumił). Cóż to takiego? widzę

e, {Boh. hnidowatÿ; Vind. gnidast; Croat. gnyidav; Bosn. Macz. (cf. prawda w oczy kole)„ Gniew bezsilny, nie ghgnidav); pełen gnid, lendinosus. Macz. tH'U Uîiffcn In bctt $aarcit. Rag. subst. ghgniddavaz; in fern, ghgniddaviza.

GNIEŚĆ, gniótł, gnietli, gniecie, gniotę cz. niedok., zgnieść, pognieść dok,. Boh. hnjsti, hnetl, hnetu, zhnjsti, zhnetl, zhnetu;

Rag. ghgnèsti, gnetém, ghgnêciti, ghgnaviti,ughgnêciti; Carn. gnêsti, gnêdem; Vind. gnjetiti, miefiti, muzhkati, shokati, strentati; Croat. gnycszti, mészim teszto; Dal. gnekom, gneezim teszto; Bosn. misiti, meciti, izmeciti; Ross. raecTb, rHCTy, TpyTHTb, Tpyqy, mbchtł , MBiiiy, acaTb, >KMy, C4aBim>, C4aB4HBaTŁ, KOBepKaTB; Eccl. corHeiaio; Dan. knede; Svec. knada; Angl. knead ; Sax. Inf. gittben; Graec. xvrjłłsiv = gnieść ciasto, mieszając ściskać, ftteten, §. S3.'ben 5teig.—

GNIEW - GNIEWANIE.

GNIE WIEN - GNIE WNO.

75

Punkt honoru mająca kobieta

Wc Pana w gniewie? Teat. 7, 115. (zagniewanego, rozgniewanego!). Jakby gniew ugłaskać. Pilch. Sen. 107. Głęboko zasadzony gniew w samym sercu warzą. ib. 120. Gniew zastarzały, ein alter ©roll. Cn. Th. — W liczbie, mn. Chwalebne są twe gniewy, żale sprawiedliwe. Teat.

45. c, 20.— Gniew i winę odpuścić nieprzyjacielom. Tar. Ust. 135. (darować urazę). Gniew swój na kogo wywierać, feinen 3wn auślaffen. Synonima fere sunt: chrap, wark, serduszko, wątróbka, apetyt. — §. 2. Gniew, gniewliwość, sierdzistość, skłonność do gniewania się na kogo. Cn. Th. bie Slergerltchfett, Steigung junt 3^«-Ale ściśle biorąc, między gniewem a gniewliwością taż zachodzi różnica, jaka między pijakiem a pijanym, między bojącym się a bojaźliwym. Pilch. Sen. 119. GNIEW, u, in.f miasto w województwie Pomorskim. Dykc. Geog. i, 242. SJîetoe in äBeft * Preußen. Dusburg zamek Gniew nazywa castrum Gimevum. Nar. Ust. 5, 173. — §. — GNIEW. Jest wiele imion Polskich kończących się na gniew od gniewu, Nasigniew, Siegniew, Zbigniew. Jabł. Her. bie dśnbigung mancher polittfchen Stamen. GNIEWAĆ, ał, a, cz. niedok., rozgniewać, zgniewać dok., Boh. hné-wati, hnëwam, hnéwawam, zlobiti, Slov. hnèwâm; Sorab.

2. gniwasch; Vind. gnjievati, slobiti, ferditi; Ross. rai-BHTb, rnhBaTb, cep4HTb, 40ca4HTi>, 3a4opim; gniew wzbudzać w kim, einen ärgern, junt 3orne reißen, böfe ma* djCIt. Nie poznaję Wc Pani! cóż ją to ma gniewać? Teat. 17, 139. Złego każda rzecz gniewa. Zab. 8, 2G1. Nie gniewaj tego dzisiaj, kogo jutro masz przepraszać. Bys. Ad. 42. Nie ma być gniewano, co ma być oddano. ib. 45. To mię gniewa, że.... ba$ ärgert mtd). GNIEWAĆ się recipr.; Boh. linewat se; Slov. hnewâm se; Sorab.'\. zwobu szo , pżidfpu; Bosn. srricitise, srri-ditise; Croat. gnyivamszé, jaditisze ; Carn. ihtitise, ihtem, jesim se, peklim se, togotim ; Ross. 3Jto6cTBOBaTt, hg-ro40Baib, 40ca40BaTb; Eccl. imtorfeBaTii, spio; gniewać się na co abo o co. Dudz. 12. fld) über etmaS ärgern; Junten, böfe feint. Jednakowoż na ciebie trochę zła jestem. Wc Pani chcesz mówić, iż się gniewasz na mnie. Teat. 30. b, 22. zmartwi się, zgniewa. Teat. 42, c , 15. Gniewa się baba na targ; a targ o tym nie wie. Rys. Ad. 11. (pies szczeka, księżyc świeci). Gniewać się na nierozumnego, nie-rozum. Cn. Ad. 259. Jest to wada gniewać się, mówisz; o nieboże, Większa wada, gdy się kto rozgniewać nic może. Zab. 16, 217. Gniewać się, pod czas nie wadzi. Cn. Ad. 258. Gniewając się niewiele sprawisz, ib. (gniew, zły poradnik, zły pomocnik), tnt 3ont, tm Slcrgcr. Jak to głupio jest, na te się rzeczy gniewać, które na gniew ani zasługują, ani go czują. Pilch. Sen. 237. Nie gniewam ci się, ale rozbaczam, mamb się gniewać. Budn. Apopht. 42. Im kto nie tak porywczy jest do gniewu, tym się srożej gniewa, kiedy się rozgniewa. Zab. 12,

279. Za prawdę ludzie się gniewają. Zab. 12, 272. (cf. prawda w oczy kole). Gniewają się z sobą* mają chrap na siebie, fte Junten mit etnanber, fiub mit etnan* ber böfe. GNIEWANIE, ia, n., wzbudzenie gniewu w kim, bö3 23t)fcmad)en, Slergern. §. Gniewanie, zgniewanie*

gniewanie się, ba3 $0fefet)n, ber 3^vn/ ber 5terger. Dobrodziejem moim był zawsze, i mimo gniewań jego, znam jeszcze, że mię kocha. Teat. 49. b, 95. Okazuje słodyczy więcej, niż zgniewania. Przyb. Luz. 283. (niż gniewu). — Zgniewany, rozgniewany, Partie., gniewny,

n. p. Z czołem zgniewanćm mówi.... Przyb. Luz. 240. GNIEWIEN ob. Gniewny. GNIEWKÓW, a, m., miasto w Kujawsk., eine (Stabt in ©ujarnen. GNIEWKOWSKI, a, ie, Wojewodów Kujawskich Gniewkowskiemi przedtym tytułowano. Nies. 1, 140. GNIEWU WIE adv., Boh. hnê-wiwè; w gniewie, gniewając się, jomig, im 3ome. Gnie-wliwie mu odpowiedział. GNIEWLIWOŚĆ, ści, z., Boh. hnewiwost; Sorab. 1. newnoscż; Ross. nrtB.iHBOCTb, a-pocTb; Eccl. nporHbBame, npomtBa; skłonność do gniewu, jadowitość, zjadłość, bie §tße, gefdjttunber 3ont, bie 2lergerltd)feit. Taka jest różnica między gniewem a gniewliwością , jaka zachodzi między pijakiem a pijanym, między bojącym się a bojaźliwym. Pilch. Sen. 119. GNIEWLIWY, a, e, Boh. hnèwiwy , zhorśiwy; Slov. hnewliwi; Sorab. 1. zwobocżiwć ; Vind. gnjievast, gnjievoviten, ferditliu; Ross. nrfcBMBbiH, apocTHbiH, apoBH4HLiH; §. 1. zjadły, jadowity, do gniewu prędki, cf. jak osa jadowity; rozgniewa się, by mu palec zakrzywił, by mu na nos mucha padła, sierdzisty, kokotliwy, (cf. ropucha), tytßtg, ärgerltd), junt 3ornc geneigt. Gniewliwy, co się ustawicznie gniewa. Rej. Zw. 75 b. Rozgniewany może być niegniewliwym ; gniewliwy może czasem nie być rozgniewanym. Pilch. Sen. 119. Był on gniewliwy, i jako ogień skwapliwy, ani mógł gniewu swego pohamować. Sk. Dz. 529. (cf. porywczy, zapalczywy ; cf. siarka). Był ten król wielce gniewliwy; gdy go furya wzięła, czapkę z głowy rzucił, pas i szaty z siebie zmiatał, pościel targał. Sk. Bz. 1163. Człowiek gniewliwy wzbudza zwady, a kto jest prędki do gniewu, będzie ku zgrzeszeniu skłonniej-szy. W. Prov. 29, 22. I lew, z natury okrutnej srogo-ści, Przestanie być gniewliwym, gdy będzie w starości. Prot. Kont. C. 2. Gniewliwego hamować, nie pobudzać trzeba. Cn. Ad. 260. — b) Gniewający się, gniewny, jorittg, aufgebracht. Cierpliwy, poruszony gniewliwszy. Çn. Ad. 185. Gniewliw’y, ogień mu z oczu pryska. Zegl. Ad. 80. Morze gniewliwe. Groch. W. 295. (rozhukane). — §. 2) Do gniewu przywodzący. Cn. Th. aufbrtngenb, är= gcritb, junt 3^rtte rctßenb, ärgerltd), (cf. fatalny, przykry, oburzający). Bardzo gniewliwy to dla mnie przypadek. ‘GNIEWNIK, a, m., gniewający, do gniewu pobudzający, ber einen ärgert. Kto nie używa dóbr niebieskich, gnie-wnikiem bożym i przeklętym jest. Zrn. Post. 209 b. Nie dla siebie, ale dla nas gniewników swoich, wszystko uczynił miłościwy ten pan. ib. 37 b. Człowiek nędzny, gniewnik, sprzeciwnik, będący w przeklęctwie u boga. Bej. Post. B. 4. GNIEWNO" mi * markotno mi, e$ tft tntr etwaS tfer* brteßltd), ärgerlich, e3 bringt mich auf, tft mtr fatal. Gnie-wnoć było, żeś równą Alcydowi była. Bardz. Trag. 493. Mon. 75, 637. Choć-ci mi gniewno, śmiać się muszę przecie. Past. Fid. 289. Gdy się tego dowiedział, gniewno mu to było. Papr. Ryc. Tu smutny Car rozważa, gniewno mu w tym. Bardz. Luk. 2, 57. Fundamenta

76

GNIEWNOŚĆ - GNIEZNO.

GNIEZNY - GNIOTĘ.

ziemi trzęsły się, iż Jehowie było gniewno. Budn. Ps.

18, 7. (od gniewa jego. Bibl. Gd.). §. W gniewie, gniewając się, z gniewem, tut 3 opte, argerltd). Gniewno mu odpowiedział. Tr. GNIEWNOŚĆ, ści, i., rozgniewanie, gniew, złość, bte ^ergcrltrtjfett, ba§ 2lergenttß, ber Bont.

Bag. ghgnijvnos; Bosn. ghgnivnost; Croat. gnyiunoszt.

GNIEWNY, GNIEWIEN, a, e, rozgniewany, jorittg, ar* gerltc^. Sorab. 1. niwny, nëwné; Rag. ghgnivan ; Bosn. ghgnivni, jadoviti ; Croat. gnyivën ; Vind. gnjieun, sloben, ferditen, jesn, fardit; Carn. jesn, togotn; Slav. gnjivan,

Ijût; Ross. ruliBHUH. Zbyt jesteś śmiały, rzekł mu Tren-mor gniewny. Kras. Oss. G. 3. Ot Nero idzie z gniewną twarzą ; co niesie, boję się struchlały. Bard. Trag.

554. Jowisz gniewny na króla, wojsku straszną klęskę GNIJĘ ob. Gnić. GNILEC, lca, m., szkorbut, dzięgna, gni-zadał. Dmoch. II. 3. Był gniewien na biskupa król. Biel.

Kr. 298. On tak rzecze gniewny.... Anakr. 47. Czterdzieści lat bvłem gniewien na ten rodzaj. Wrobi. 226.

'GNIEWOSZ “

z czasem nazwano

iprtnptftabt UOU gaitj |IoIeit. Sześć mil od Warty rzeki Lech miasto postawił, i Gnieznem je zwał; snadź od gniazda; źe abo na miejscu onym, na którym się pta-stwo dzikie gnieździć miało, zamek miał stanąć, abo iż na nim orle gniazdo zastał był. Krom. 31. Nie od orlich gniazd ; ale od pierwszego naszego w tym miejscu zagnieżdżenia się, osadę Lechowa Gnieznem. Kras. Ust. 205. Tam gdzie zaczętych Lachów Gniezdo leży. Petr. Hor. 2, J. 3. “GNIEZNY, a, e, od gniazda, gniazdowy, 3?eft * . Nie słychać jeszcze kwilącego ptaka Z kołysnych czupryn drzewa, lub z gnieznego krzaka. Przyb. Ab. 11.

Pochodź, pod słowem Gniazdo.

lizną ustna. Syr. Ziel. 156. bic SJhtltbfäule, ber 8corbut, Sdjctrbotf. (Boh. hnis ropa, otok, hnisowaty ropowaty). Dziąsła gnijące, abo gnilec. Syr. Ziel. 564., Vind. vustnu gnitje , gniune vuste , sobna gniloba , shuela ; (Vind. gnilz, listognoj * listopad); Croat. zazubnicza; (Ross. imuiicfi człowiek pełen zgniłych humorów). Szkorbut nasi zowią gnilcem. Petr. Wod. 24. W gnileu czyli szkorbucie, pija vvki dobrze jest stawiać. Perz. Cyr. 2, 131. GNILIZNA. y, i., 1) gnicie, bte ftältllttß. Boh. hnilina, zhnilina, zhni-lotina ; Bosn. ghgniiad; Vind. gniloba, segnija; Ross.

a, m., gniewliwy, podległy gniewowi, ber fiel) oft Ärgert. Pan Gniewosz, nie bardzo dobry musi być. Weresz. Reg. 124. Gniewosz, imię własne familii Polskiej. X. Kam.

Pochodź, do gniew ać, nagniewać się, odgniewać się, przegniewać, rozgniewać, rozgniewać się, rozgniewany; zagniewanie, zagniewany, Vind. vunsgnjevati fe t*wygniewać się; Eccl. niT.KOApT.auTcaMi r., 3,ionaMaTMBbiH, naMS-    rmoŁ , nopua , tjh, TyxaocTb, Tyxo.ib, rHHjyxa, niH-

T03J0ÓHBMM dzierżący urazę czyli gniew, niezapominający    .lymica, TpynoptiiMHa. 2) collect. Rzeczy zgniłe, faille^

prędlw, Subst. ruiBOAepHcauie, naiwaKmoóie.    B^ug, verfaulte ©adjett. GŃIŁKA, i, z., a) rzecz zgniła,

GNIEŹDZIĆ, ił,i,cz. niedok., zagnieździć dokon., Boh. hniz-    ettPaS $erfaultCÖ.    Próchno, plugawą będąc gniłką , ludz-

diti se, hnjzdjm se; Rag. ghgnjêzditise ; Croat. gnyezdi-    kie błaźni oczy.    Pot. Pocz. 288. Gnilki, co się walą,

tisze; Carn. gnesdćm, - diti; Vind. gniesditi, gnjiesduvati,    zbudowane będą.    1 Leop. Ezech. 36, 10. (miejsca pobu-

gniesdu delati; Sorab. 1. nćżdżu, nczdo twaru ; Ross.    rzone. 3 Leop.).    Dom zły, domiszczko, gniłki. obaliny.

nrfe3AHTbca, riitaatycb ; Eccl. mtacAtoca (Eccl. »nrE^HTH*    Cn. Th. 135. b)    Gruszka zgniła, odleżałka, eilte tetgtcfjte

osieść; Slov. hnćzdif sa inquietum esse, co sa tak hnćz- Stnte. Boh. linilice , hnilicka. Owoc niektórych drzew dis quid ita inquiétas es?); a) gniazdo czynić, słać, bdé    długo nie źrzeje, niegdy się doleży, jakoby gniłki. Spicz.

9îcft bauen, ntftelit pr. et fig. Gdzie fanatyzm, zazdrość    121. Niech się nie kwapią gniłek wybierać, aż pierwej

gnieździ łoże, Tam całość państwa ostać się nie może. w słomie dojźrzeją. Hipp. 22. — fig. tr. Pod cudzym Zab. 13, 9. (ściele, uściela). Niektórzy zjadła zawziętość    drzewem zbierasz gniłki a za świeże owoce udajesz. Zebr.

w sercu swoim ku drugiemu gnieżdżą. Zachar. Kaz. 1,    Zw. 113. GNILNY, a, e, gniłości nabawiający, faulett

215. (chowają, kryją). — Gnieździć się zaimk. niedok.,    tttacbeitb. Kiszenie gnilne fermentatio putredinosa. Krumł.

ugnieździć się dok., a) gniazdo sobie słać, ftd) niftcllt, ftd)    Chym. 540. GNIŁOŚG ści, i., (cf. zgniłość), gnicie, bfl$

eilt 9îeft bauen. Gnieżdżą się ptaki na drzewach, na ska-    faulen , btC $ältltttß. Vind- gnilost, gniją; Bosn. ghgniiad;

łach, przy domach, na ziemi. Zool. Nar. 215. b) fig.    Rag. ghgnilâd, ghgnilddina, saghgnitje; Ross. rmbioCTb,

Osieść, ftd) Ijâuêltcb nieberlaffen, anftebelit. Bodaj się czło-    MOsraocTb, TpynoptxoBaToerb. Nasiona ogórkowe są ła-

wiek dobry w tych stronach nie gnieździł, Bodaj tylko    cne ku próchnieniu i gniłości. Spicz. 22. GNIŁY, a, e,

wygnaniec temi ścieżki jeździł. Kras. List.,29. W kaci-    part. perf., (cf. zgniły), bótwiały, faul (verfault). Slov. hnili;

ku się ugnieździł. Jak. Baj. 153. GNIEŻDŻENIE SIĘ    Sorab. 2. gnili; Vind. gnił, gniu, gnilast, gnilu, stro-

subst. verbi, gniazda robienie, ba§ Giften. Czas gnieżdżę-    hneu ; Carn. gnił, gnyl, gnyle; Grotat. gnyil; Dal. gnio;

nia się, bte fietfjett. Eccl. rirbs^oiBOpcHie ; nit3AOTBO-    Rag. ghgnio, - ila, - ilo ; Ross. TpynopbxoBaTbiM, M03r.ibiii.

pirre.ib nidificator. GNIEŹDZISTY, a, e, pełen gniazd,    Kazał ci za gniłe gruszki podziękować. Rys. Ad. 25. (ja-

ooll Hefter. Ruda skalista, obłazgowa, gnieździsta albo    kie darowanie, takie podziękowanie; jakie pomaga Bóg,

GN10TEK, tka, m., GNIOTKA, i, z., placek nagnieciony. Włod.; depstus , depsiitius panis. Cn. Th. 197. etit (Ślnełltitg) berb gefuetetcr Sueben. Boh. hnë-tinka. Gniotek, placek z makiem i miodem. Cn. Th. 706. — §. Gniotek, który się z robotą jaką gniecie. X Kam. eiu flader, Probier, langfattter S0îenf4-

łączna. Os. Żel. 5.    takie Bóg zapłać).

GNIEŹNIEŃSKI, a, ie, od Gniezna, uoit ©Itefeit. Arcybiskup GNIOTĘ ob. Gnieść.

Gnieźnieński, prymasem całego królestwa i wicerejem w czasie bezkrólewia. Dyke. Geogr. 1, 242.; Boh. Hnez-dnenskÿ, Hnézdskÿ. GNIEZNO, a, n., Boh. Ilnezdno,

Hnezdo , miasto Polskie, niegdyś stolica całego królestwa Polskiego. Dykc. Geogr. 1, 242. ©itefett, uor 2lltcrS bte

GNIP-GNÓJ.

GNOJEK - GNOJEWISKO.

77

mon , BbUaBKH , BLIX04KH ;

GNIP ob. Gnyp.

*GNIUS, u, m., [cf. Eccl. riioyc k scelus , summa impudentia.

2] ; cf. Croat. gnyusz fimus ; Ross. ntiiouecTŁ gniłość, (cf. gnuśny),    ^ćtitlnifi. Dokąd snem lenistwa spać

będziecie, dokąd gniusu [zbrodni, bezwstydu. 2] niedbalstwa od oczu serc waszych nie otrzecie? Smotr. Lam. 14.

GNOIĆ, ił, i, cz. niedok., zgnoić dok, zgniłym uczynić, robić żeby co gniło, dać gnić, faulen ntatyen, faulen laffen. Boh. hnogiti, hnogiwati, hnogjm, hnogiwam ; Slov. hno-gjm ; Hung. ganéjozom ; Vind. gnojiti, obgnojiti, gnoyt; Carn. gnojim; Sorab. 2. gnojsch; Sorab. 1. nojicż, noyu; Bosn. ghnojiti ; Slav. gnoiti, gjubriti; Croat. gnoiti; Ross. THOHTŁ, erHOHTŁ, yHaB03HTL, yiiaBO>KlIBaTŁ , y406pflTL. Chłopa, który się źle gnaruje, budynek na swej osadzie gnoi, najlepiej oddalić. Haur. Sk. 49. U nas nietylko nie budują w starostwach, ale jeszcze zamki gnoją. Petr. Pol. 2, 192. Jak ten pas w ziemi zgnił, tak ja zgno-ję pychę Judy. W. Jerem. 13, 7. (skażę. Bibl. Gd). Nie-zbożnik* zgnoi i zhańbi wszystko. Budn. Prov. 13,5. Zboże swe gnoisz, łaknącym nie dając. Prot. Jał. 14. Czemuż skępcze nie dajesz, gnojąc skarby swoje? ib. 10. (dusząc). §. Gnoić kogo więzieniem, abo w więzieniu« trzymać go w więzieniu smrodliwym, aż zgnije i umrze, einen im ©efangutffe faulen unb verfaulen laffen. Buntownika tego Bolesław do więzienia wtrąciwszy, zgnoił. Krom.

147. (perpetuo carceri maneipavit). Potym był pojman i wwiezieniu zgnojon. Biel. Św. 104. Gnoić ranę , wrzód« do ropienia przymuszać ją, fie eitern ntatyen, eitern laffen. Łakomy balwierz, mogąc rychło uleczyć ranę, gnoi ją; aby za dłuższym leczeniem więcej zarobił. Sax. Porz.

20. Maść gnojąca. Cn. Th. 197. eine (Etterfalbe. Gnoi się rana (Boli. hnogi se), zbiera się, ropi się, bte SButtbe eitert. Vind. fe gnojit, otiekuvati, heitrati; Ross. thohtch, (cf. Eccl. rnocBHira zgniła gorączka). Na wrzód plastry przykładają, aż się sam zgnoi i przepuknie. Petr. Ek. 62. — §. Gnoić rolą « nagnoić , nawozić gnojem , sprawiać gnojem. Cn. Th. ben 3lcfer büngcit. GNOIŚTY, a, e, Sorab. 1. howno-yitć, fmrodoyité ; Vind. gnoinu ; Ross. rHOHHUH, rnoiiCTbiii ; nagnojony. Cn. Th. voll SOîift, ©üttger, rvol;l gebmtgt. Na to zboże trzeba, żeby rola gnoista była. §. Pełen gnojnicy abo juchy gnojnćj, gnojówki, öüll ?D?tftlatye. Gnoi-sty nawóz na roli na spód kładą , a suchy nie dognojony na wierzch. Haur. Sk. 30. — §. Ropisty Ross. raoeBa-TŁiii, moHCTŁiH. Mocz gnoisty, to jest ropisty. Bien. Wyki Świerzbiączka albo gnoisty liszaj. Sien. 162. eitrig, voll (Siter. GNÓJ, oju, m., Boh. hnug, hnoge slercus ipus ropa; Slov. hnug; Slav. gnoj, gjubre; Carn. gnoj; Vind. gnui, gnoi, klat, lainu; Bosn. ghnoj pus, ghnoj, ghnus fimus ; Rag. ghnooj, ghnus, (ghnójniza « wrzód); Croat. gnoj, gnyusz; gnój ü rane pus ; Hung. ganéj, ganeij, gâné , ganćzas , ganay, ganaij, genyetseg, genj^edsegh; Dal. gnoy; Sorab. 2. gnoj; Sorab. 1. nóy, noi, fmród, hówno; Eccl.

§. łajno, ber floty, bic (Ercremente. Gnój jest wyrzutem ostatków, już gnić poczynających, pokarmu zwierzęcego. Kluk. Zw. 1 , 36. Gnój bydlęcy, wołowy, krowiniec, Rag. bâloga, baloxina, ber glaben, flltyjïûben. Gnój koń

ski Vind. koinski gnoi, koinske fige, ermenove jaize, ^ferbeapfel. Gnój myszy, owczy, kozi « bobki, Sflöufefötyel, ©tyaffötyel. NB. Słowacki dyalekt na wyrażenie gatunkowe gnoju czyli łajna, ma szczególne zakończenie — inec, n. p. holubinec, kobilinec, kozinec, kurinec, owèinec, ob. Krowiniec, ‘gołębiniec; w Windyjsk. zakończenie na — ak n. p. golobiak, golobzhjak. §. Gnój, gnoje plur., nawóz, ber Śtift, ber Sünger. Jest u nas powszechny po wsiach zwyczaj, gnoje przed samemi prawdę trzymać oknami. Krup. 5, 14. Gnoje przez swoje gnicie sprawują w ziemi kiśnienie. Kluk. Rosi. 3, 168. Koński gnój jest nad wszystkie gorętszy. Haur. Sk. 29. Ludzie z domu gnój wmżą, a my do domu. Rys. Ad. 38. (śmiecie, mierzwę). Gnój nim tylko już wozić; do gnoju się jeno zgodzi. Cn. Ad. 261. Stary koń do gnoju, choć przedtym służył w boju. ib. 1088. Najlepszy gnój na rolą, pańskich stop ślady, t. j. pański pilny dozór urodzajną czyni rolą. Petr. Ek. 12. cf. w tym się polu dobrze rodzi, po którym gospodarz chodzi; cf. oko pańskie konia tuczy. — §. Gruczołki uszne oddzielają tłustość uszną, abo gnój uszny. Kirch. Anat. 50.; Vind. vushe-tna shauba, fmola is vushet; baś £tyrenftymalj. Simil. Oczny gnój Slov. hnug w oćjch, Germ. 2(ugeitmaterte ;

adj. Slov. okohnogny grumiosus. — Gnój w ranie, ropa, ber (Etter; Slov. hnug wfedu; Hung. genyetség. §. Śmieci, brudy, wyrzuty, propr. et fig. SOîtft, fleljrig, floty. Rzadko kiedy który z tych Baszów lepiej niż w gnoju będzie pochowany. Kłok. Turk. 99. Sam on nędznika wziąwszy z gnoju prawie Posądzą go na książęcej ławie. Groch. W. 566. ans bem mebrigftcn ©taube. 2. Gnój, oja, m., człowiek plugawy, gnojnik, gnojek, eilt SDîiftftnf. Słudzy, gdyby nie czuli karności nad sobą, zpysznieliby, gnojami, upornemiby się stali. Petr. Ek. 108. Zwykli szyję kurczyć gnojówie, którzy od wielkiego spania zgnu-śnieli. Eraz. Ob. B. GNOJEK, ojka, m., a) gnojnik, charłak, na gnoju siedzący, mieszkający, fimeti incola. Cn. Th. ber im 9J?ifte ftylćtft. Gnojek ci to, co w gnoju da się aresztować. Jag. Wyb. E. 2. (cf. Eccl. riioeiiMe-hhtłih, rHoeTe3Hufi, niycoimeHHTMii copronymus). — §. fig. Człowiek plugawy, smród, ein SOîtftftnf, SJîtjtyatmnel (SDîtftoiefh Oefter.). Nasi właśni najmici, smrodliwi gnojkowie, Nam panom swym dziedzicznym usiedli na głowie. Zi-mor. Siei. 229. Lada gnojek pastwi się dziś nad żydem. Pot. Zac. 96. b) Domak, domator, ber itttyt (unter bem Ofen fjeruorgefrotyen ift. GNOJENIE, ZGNOJENIE, ia, n., subst. verb., nabawienie gnicia czyli zgniłości, ba3 gattlenmatyen, iu gaitlnty Słerfcjjeu. Sposób, którym zwierzęce części w inszą się naturę przemieniają, zowie się zgno-jenie, zgniłość, putrefakcya. Krup. 2, 31. Gnojenie ziemi, roli «nawóz, ba$ ©itngcit. Vind. gnojenie, gnojna. GNOJE-WISKO, GNOJOWISKO, a, n., Boh. et Slov. hnogiśte; Sorab.

1. noyencża, kopicża noya; Croat. gnojnischc, gnoische, gnojnik; Carn. gnojnishe; Hung. ganéjhely ; Bosn. var-pina, varpiscte, bunisctc ; Ross. mioiime; miejsce gdzie gnój kładą, fimetum. Mac.z. ber SJîiftyaufen, bte SJłtftgrube, bte 20?tftftatt. Osobne być powinny na podwórzach chłopskich gnojowiska, żeby się tamtędy ani jeździło, ani gnój

Gnojowa góra, ber

sca-

był rozniesiony. Świtk. Dud. 453. Przy folwarku dobrze mieć dwa gnojniki albo gnojowiska. Cresc. 81. Dom jego będzie gnojowiskiem. Budn. Ezdr. 6, 11. (gniłką, kupą gnoju). GNÓJKOSTWO, a, w., brudne zminda-ctwo, fd)lttU$tge gtljigfett. Co ty nazywasz skromnością, to u nas wędrujących jest głupstwem czystćm, gnójko-stwem. Teat. 39, 64. (cf. domatorstwo, piecuchowstwo). GNOJNICA, y, i. Boh. hnognice; Sorab. 1. noischcziza; Vind. gnoiniza, gnojishe, gnoina jama, gnoina lusha, gnoinishe ; Carn. gnojnèza; Croat. gnoynicza; Ross. tho-ume; Eccl. ntotmime,    , rHoenpiaTemme; §. 1.

gruba gnojna, bte ÜDîiftpfü^c, 5Dîtftlad)e. Młode drzewka świeżo sadzone trzeba polewać wodą z gnojnicy, albo inszą zagniła wodą. Zaw. Gosp. (cf. Cresc. 118. gnojnicą ziemię zmoczyć). Na psie włosy u konia najlepszy sposób , żeby koń po kostki stawrał w gnojnicy, na każdy dzień po ćwierci godziny. Haur. Sk. 471. — §.2. Gnojnica, Botan. gatunek trzęsidła , substancya galaretowa, za poruszeniem drżąca, bladozielonawa, fałdzista, po deszczach się pokazująca, w czasie suchym niknąca. Znajduje się po deszczach na łąkach, w szpalerach ogrodowych, i w lasach, Tremclla Nostoc Linn., Jundz. 522. Kluk. Dykc. 3, 121. gradiert. GNOJNIK, a, m., gnojek, ubogi na gnoju leżący, charłak, Vind. fmerdliuz, fmerdliuka, klatnyak; Eccl. rHOHinncB, rHOHCTByeMUii; ein eleuber taer, ber auf betu SOîtfte umfommt. X. Skarga, tknięty widokiem leżących w gnojach i umierających po ulicach chorych, założył, jak pisze w erekcyi, szpital gnojników. Gaz. Nar. 2, 19. — §. Gnojnik, Boh. hno-gnik, gnojny wóz, ber SDHftlMgeu. — Gnojnik * gnojowisko. n. p. Przy folwarku dobrze mieć dwa gnojniki albo gnojowiska, żebyś z jednego gnojnika gnój stary wywoził na rolą, niż się on nowy na drugim gnojniku dole-ży. Cresc. 81. SDîiftftatt, üDîtftfiaufe, Vind. gnoini kup, gnoistvu; {Croat. gnoynik ager fimatus). §. Botan. Bedłka gnojnik, agaricus fimetarius Linn. błonki jej miękkie w ciecz czarną śmierdzącą za czasem zamieniają się. Bośnie w ogrodach i na polach gnojem nawiezionych. Jundz. 560. ber SWtftblatterfdjroamm. GNOJNY, a, e, §. 1. gnojowy, Boh. et Slov. hnogny; Vind. gnoin, fiven, klaten, (gnojan * ropisty) ; Hung. ganéji; Sorab. 1. hownanć, fmrodowć; Germ. SOîtft = . Gnojna woda, Boh. hnogna woda, gnojnicą. §. 1. Od gnoju, junt SDîtfte gehörig, SDîift*. Gnojne nosidło, Boh. hnogne nosydlo, gnojówki, bte SOłtftbare, Boh. korba. Gnojne widły, Boh. hnogne widły, bte SJiiftgaM. — §. 2. Gnoisty, uoil ÜOîift, mifttg. Nawóz gnojny i gęsty. Haur. Sk. 31. Kapusta żąda ziemi tłustej i dobrze gnojnćj. Cresc. 205., Vind. gniunu, orau-nu pole. GNOJÓWKA, i, z., gnojnica, jucha gnojna, ÜDBftjaudjC. Zgniła gnojôw'ka. Wolszt. 13. Do uprawy gruntu pod len używają gnoju gołębiego z gnojówką bydlęcą. Przędz. 6. GNÓJÓWKl, owek, plur., poboczne deski wozu gnojnego, bte fDîtftbreter. Cn. Th. GNOJO-WNIK, a, m., nawoźnik, który gnój nawozi, ber ÜÄijt* bauer, ber $üngcr, ber beu 5)ünger auf beu 3Icfer führt. Tr. GNOJOWY, a, e, od gnoju, SOîtft* .

SDîiftberg. GNÓJSTWÓ, ‘GNUSTWO,- a, n., gnuśność, leżuchostwo , gaulbett, gauleitjerety. Złota dobywać nie chcieli, nie z gnójstwa, ale z wzgardy. Jabł. Tel. 114. Grunt wyborny, ale gnójstwem srogim nieorany, niesiany. ib. 48. Dla 'gnustwa i złości. Zygr. Pap. 319. 'GNÓJ-NOTOGZNY, a, e, {Eccl. rtioieTOYiiKT» lippus, ulcéré tens, cf. ropisty). 'GNUS, a, m., zgnuśniały, leżuch, gnojek, gnój, śmierdziuch, ber üor gaulbett ftinft, etu gaulettjer, Sareubauter. (Vind. gnus nausea; Rag. ghnus sordes ; Croat. gnyusz * brzydota, wstręt). Gnus leniwy mawia: nie pójdę w drogę, ono lew stoi. irk. Chmiel. B. 3. Gnusa po spaniu prędko poznają, ib. Gnusowie na pęsłuchach, na straży lada co myślą, mówią. ib. GNUŚLIWY, a, e, — ie adv., skłonny do gnuśności, träge, jur gaulbett geneigt. Żyć nie 'znasz w gnuśliwćj miękkości. Mon. 68. 169. GNUŚN1EĆ, iał, ieli, ieje, nijak, niedok., zgnuśnieć dok., gnuśnym zostawać abo być, próżnować, lenieć, faul werben, träge feęn, fauleujeu, Utüfftg ftjjeu. Siov. laknawéti; Vind. vedluvati, hlenitife, {Vind. gnufyti, gnufiti nuuseare, aversari; gnufitife, gro-so imeti, ostuditife« brzydzić się; Carn. gnusiti aversari); Rag. ljênitise, lexatti ; (Rag. ghnûsiti inquinare-, Bosn. ghnusiti foedare; Croat. nyusziti » brzydzić ; Croat. gny-uszimisze nauseo, abominor; Dal. gnussitisse * brzydzić się); Ross. H3JUTaTbca, imtHHTBca, (ntyinaiBCH, norHy-rnaTBca wstręt mieć; Eccl. ntycniio brzydnieć; cmycH-TMCH, * norHymaTŁca icfeMB brzydzić się). Długoli będziesz gnuśniał w tym niewstydzie? Chrośc. Ow. 119. Gnuśniał w próżnowaniu. P. Kchan. Orl. 180. Od wielkiego spania zgnuśnieli. Eraz. Ob. B. Wiele czynić, to jest żyć, gnuśnieć jest być wr grobie. Zab. 15, 102. Święty pokoju, tę masz wadę w sobie, Ze ludzie radzi zgnuśnie-ją przy tobie. J. Kchan. Dz. 215. Czyż warta tego, by w ciemnym ukryta byciu, gnuśniała próżno jej uroda? Hul. Ow. 113. (zwiędła, przekwitła). Chude krowy zjadłszy tłuste, takowąż jak i pierwej chudością i szpetno-ścią gnuśniały. W. Genes. 41, 21. (ściągały się bez ruchu, żywości). GNUŚN1K, a, m., gnus, leń, leniuch, ein gaulenjer ; Ross. poxjw, xomhice; Eccl. i|iam>cTi;b-uiiice; (Rag. ghnousnîk, ghnùsaz spurcus). Od wyroku żaden człek się nie wybiega, Równie mu i bohntyr i gnuśnik podlega. Dmoch. U. 168. GNUŚNO adv., leniwo, faul, träge. Pies gnuśno rosły, nie myśl, żeby ci zająca ugonił. Bielaw. Myśl. C. b. GNUŚNOŚĆ, ści, z., lenistwo, ospałość, bte gaulbett, Xrägbcit. Boh. rozmafilost; Rag. ljenós, lotrostvo, zlocéstvo, (ghnùsost, ghnusoba, ghnu-socchja, ghnus sordes ; Dal. gnussota * brzydliwość ; Croat. gnyuszoba sordes, abominatio); Bosn. zlocéstvo, złoto , lotrovstvo, linost, tromnóst, (Bosn. ghnusóba, ghnu-sóchja, gadnost spurcitas); Vind. toshlivost, lenost, le-noba, oterpnost, vtrapnost, vedlivost, vedlust, namar-nost, (Vind. gnufitnost, gnufoba abominatio ; Garn. gnu-sóba, gnusia * szkaradność; Ross. ntycttocTb brzydkość, rHycTBO bezbożność ; Eccl. ritoycŁ , ntoychNOCTh brzydota); Eccl. ąuiiBCTito. Gnuśność i nieruchawość ciał, nieudolność ciał do wzruszenia siebie samych. Boh. Dyab. 11. Obaczcie, jeśli jest w was jaka gnuśność abo lenistwo , bo nam lepiej być ustawicznie czujnemi. Baz. Ust. 108.

G N Y P - GODNE.

GODNIE - GODNOSTKA.

79

Z niedbalstwa wynikła gnuśność w ćwiczeniu, od owej wyciekło do wypełnienia lenistwo. Smotr. Lam. 10. GNU-ŚNY, a, e, leniwy, założył ręce, w zanadra ręce włożył. Cn. Ad. 261. faul, träge. Boh. negâpnÿ, rozmarily; Rag. ljćn, (hnusan, ghnuusni obseoenus, sordidus); Croat. len, tróm, (gnyiuszni sordidus); Bosn. lin, trom, trum, lottar, zlocest, (hnusni, necisti, gadni sordidus); Vind. vedel, kafsan, pozhafsen, toshliu, vtragliu, prevedel, vedel kaker en pefs, vedeu da fmerdi, namarn, lejn, faulast, oterpnjen, (gnufen, gnufiten, gnufnoben * obrzydliwy); Carn. utragliv, (Carn. gnusnè abominabilis); Ross. ymAh-uhbmh, ( oss. et Eccl. mycHŁiu brzydki, szkaradny). Gnu-śni w błocie się tarzają. Dar. Lot. 18. Mężnych szczęśliwszy jest pogrzeb, niżeli gnuśnych żywot. Warg. Wal.

156. Flisowie nad wiosłem śpią, gnuśni na pracę. Jabf. Tel. 47.

GNYP, GNIP, a, m., (oh. kneyp; Dan. kniv; Angl, knife; Svec. knif; Gall. canif ; Lat. med. canivus, canipulus), ber $neif, ©djufterfnetf. Nóż szewczy. Zab. 9, 63. Szewc skupował gni-py i kopyta. Hor. Sat. 188. Choć nie jest w cechu i nie robi gnypem, jest szewc. ib. 44. Pilch. Sen. list. 2, 78.

G O.

GO accus, sing. masc. pronom, on, (Boh. ho), ifnt. Widziałem go. — Dawni często piszą: gi, ii, ji, i, j zamiast go, n. p. Seklucyan, cf. gi, ob. On.

GODŁO, a, n., §. 1. znak ugodzony, umówiony, ein ner* abrebeteä Betten, ein Sofnng3jeid)en, Sofungöwort. Vind. sna-minje, losanje; (Carn. gôdla strapula); Carn. gèslu; (Sorab. 2. godalo, godło, godane gadka, zagadka; cf. gadać) ; Ross. 403yHr6. Godło, znak między przyjaciółmi do jakiej uczty, biesiady; teraz mówią bilet. Wtod., Znak zmówny we wsi, w miasteczku. Cn. Th. 198. Żydom zdrajca Judasz takowe dał godło. Kanc. Gd. 91. (ob. pocałowanie Judaszowe). Godło wojenne * hasło, bie |Sa* role, btc Sofung ber ©olbaten. Ona do bramy śmiele szła i godło Dawszy, wrotniego łatwie oszukała. P. Kchan. Jer. 159. — §. Kwiaty te wzorzystsze patrzącym sprawiały wejźrzenie, Niż kosztowne z różnemi godłami kamienie. Przyb. Milt. 125. t. j. z znakami, z rznięciem, mit mandjerleç Beiden, gignren, §. 2. Oznaka przyszłości, wróżba, bie $orbebeutnng, baS Slttieidjen ber Bufunft. Godło o przyszłych rzeczach, z jakiego trafunku abo mowy wzięte, wróżka trafunkowa, omen. Cn. Th. 199. Sprawiedliwość jest każdej sprawy najlepszćm godłem. Staś. Num. 1, 128. (le meilleur des augures). Dwa gołębie przede mną usiadły. Cieszy mię to szczęśliwe godło. ib. 2, 106. Rzymianie niepogodę uważali za pomyślną wróżbę ; miejmy tę teraźniejszą także za godło powszechnej pomyślności. Gaz. Nar. 1, 213. (cf. zając, sroka, sowa, kruk, baba etc.). GODNE, ego, n., (ob. adj. Godny).— $. subst. W przywileju Bolesława Maz. Xcia 1278 r. klasztorowi Lubieńskiemu danym, wydatek na częstowanie przyjeżdżającego monarchy. Czach. Mscr. (więc od godów, i godowania, cf. godziwe), bie toften ber $en>ir* tfiung beâ anmefenben SOîonarc^en. Godne, powinność dawania pewnej opłaty lub wielości bydła, albo darów ja-

kich, w dni uroczyste. Czach. Pr. 1, 203. |lflicl)tgefcfyenfe an fe<ÿerlid)en £agen. GODNIE, GODNO adv. adj. godny;

1. a) zasługując na co, warto czego, nutrbig. Boh. ho-dnë; Eccl. rofti;, «ro^uii», npiiamo. Zamojski co jedno począł doma i na wojnie, sprawił wszystko godno pochwały. Groch. W. 535. *b) Zacnie, öowefjttt. Znaleziono miedzy zabitemi Barona Tejfeliusza , i innych godnie urodzonych. Boh. Zam. 211. c) Godnie, należycie, ge* Ijimg. Potomstwo godnie udało    sie w    ojca.    Nieme. Kr.

3, 85 (chwalebnie, ritfjmlid)). 2)    Godno    jest,    wolno    jest,

dozwolono, godzi się, e8 łft erlaubt. Nie jest godno żadnemu wnijść do tego kościoła jedno boso. Cn. Th. (nie godzi się żadnemu, nie jest godna rzecz). O Ka-liguli nie jest godno , aby co    o nim    pisano, dla    jego

sprosności. Biel. Sw. 47. Sali.    Persp.    31.    Wypij    tego

na noc z octem tyle ile godno. Papr. Koł. F. 3. GODNOŚĆ, ści, i., Boh. et Slov. hodnost; Sorab. 1. do-stoynoscż ; Vind. urednost ; Carn. urędnost, (gódnust maturatio); Croat. vrédnoszt; Slav. poshtovanje; Ross. T04H0CTL zdatność; cam ran a wysoka; Eccl. npoo, YiniTk, CTenenh , cocTOjmie >kh3hh , ĄocTomihCTKO, (Eccl. Hero^HOCTŁ nikczcmność). §. 1. wartość, zasługa, zda-tność, zdolność, bie Sffiitrbigfcit, bie 2Mrbe, ber SBerty, ba§ SSerbtenjł. Wasza Królewska Mość dworzan swych godności byłeś bardzo świadom. Gorn. Div. praef. (co który wartał). Witen był komornikiem na dworze Troj-dena; potym za godnością i postępkiem lat, był marszałkiem najwyższym. Stryjk. 317. nad) mehreren ernwrbe* nen SSerbienften würbe er in fpätern 3<*fwn.... Ci których sama godność na kościelne dostojeństwa wyniosła, chociaż byli nizkich domów, najwięcej kościołowi pomogli. Dobra rzecz gdy się to oboje zejdzie i godność i zacność; ale do kościoła bożego możny pan a zły kapłan zarazą jest. Sk. Zyw. 2, 123. Ociec aby pierwej oba-czył, jeśliby na kapłaństwo był godnym syn jego; abo-wiemci godność na wszystko nas prowadzi. Glicz. Wych. 0. 5. Honor głupich bez godności. Min. Ryt. 4, 9. Za godnością łaska pańska. Rys. Ad. 77. — §. 2. Dostojeństwo, urząd wysoki, eilte SBitrbc, eilt lloljeS Slint. Godność cnocie, nie urodzie ma być dana. Cn. Ad. 261. Godność nie czyni zacności, lecz jej powinna być nad-grodą. Zab. 5, 49. Godność jest obyczajów odmienność. Biał. Post. 217. godność odmienia każdego, ale nie często w lepszego, abo Godność wynurzy, co się w kim burzy. Cn. Ad. 262 - 3. (honores mutant humor es), Godność zalecenie małe, a cnota całe. ib. Godności z urzędami idą za familiami, często nie za personami, nie za dowcipami. Cn. Ad. 263. Godności cnotą, nie faworami dostawać trzeba, ani sztukami, ib. Godności zabieganie, motylów łapanie, ib. Za szczęściem godność; za dostatkiem dobra myśl. Rys. Ad. 77. Równej rangi godność Eccl. paBHonecrie. b) Osoby godnością czyli dostojeństwem zaszczycone collect, mit einem ©ircnamte be* îletbete ^erfonen. Sześć koni trochę lepszych, liczna czeladź dworska Wydała, że się wali godność Podkomor-ska. Weg. Org. 23. t. j. godny Jmć Pan Podkomorzy z Panią Podkomorzyną. GODNOSTKA, i, £., demin.

Aby pierwej obaczył ociec, je-

80

GOD NO WIERNY - GODNY.

GODOWAĆ-GODY.

mała wartość, zasłużka, ein flehtet 3$erbmtft, Reuter SBertty. Mając coś godnostki w sobie, tak się ludziom udają fortelnie, jakoby byli wielce godni. Petr. Et. 267. Jedni wchodzą do dworu, skromnie godnostkę swrnję wnosząc z małejni dostatkami. Dwór. A. 4. 'GODNOWIERNY ob. Wiarogodny. GODNY, GODZIEN , dna, dne , (Boh. ho-dny, hoden dignus, probus, magnus; Slov. hoden, ho-dnÿ dignus, prihodnÿ aptus; Sorab. 1. hodni, hodny, dostoiny; hodż, pżihodnć idoneus; Bosn. zgodni, prigo-<lni, dostojan; Slav. dostajan, vridan ; Croat. vréden; Vind. ureden, safiushen, deleshen; Carn. urędn, (Carn. godne maturus); Ross. r04Hbiii, yroarifi, yrojKt, yro4HHH, 4;ocTOfinbiM, (uer04Hbift nikczemny); cf. Lat. dignus). §. 1. godny ku czemu, do czego, czego, w co, na co * zdatny, zdolny, sposobny, godziły, godziwy, 'grzeczny, tCUtg* li#, gefdjtćft, fćttytg. Z Rzymu blizko sto tysięcy ludzi ku boju godnych wychodziło. Gorn. Wi. S. 3. Olbracht wciągnął do Wołoch, mając ludu Polskiego godnego do boju około ośmdziesiąt tysięcy. Biel. Kr. 435. Między innemi młodemi do boju, wzięci też byli dwaj synowie jego, jako do męstwa i żołnierskiego stanu godni. Sk. Żyw. 2, 197. śliby na kapłaństwo był godnym syn jego. Glicz. Wych. O. o b. Doszedł lat godnych na wojowanie. Paszk. Dz. 59. Uczą się i ćwiczą dotąd, aż godnemi się staną. Glicz. Wych. 0. 2. Gdy lat męża godnych doszła, ociec chciał, aby za mąż poszła. Sk. Żyw. 1, 184. ba fie bic mannbaren Satyre erreicht tyatte. Siostry królewskie największym w świecie królom w małżeństwo są godne. Gorn. Dz. 154. — $. 2) Godny czego « zasługujący na co, wart czego, roürbtg, inert ty. Godnym go być rozumiem chwały i poszanowania. Cn. Th. Heretycy i dobrego słowa niegodni. Dirk. Obóz. 2. b. Twój zamiar godny wielkiej pochwały. Teat. 47, b. Podobny obrot godzien jest pochwały, ib. 14, 105. lobettötüürbtg. Ma minę uszanowania godną. ib. 34, 12. »eretyrungśnntrbfg. Adora-cyi godny Ross. noKioiiHCMuft, an&etimg$ttmrbtg. Nic godnego pamięci nie sprawił. Tward. Wł. 102. nic pamiętnego, uiftytti ïDenftnürbtgeé. Widzenia godny Eccl. 40-CT030p»UH, Graec. àÇioôéuzoç, fctyctrôuwrbtg. Godny słuchania Eccl. 4ocToc.ibiiiiHbih, Graec. clçiâxovazoç, tyurnntrbtg. Dziwu godny Eccl. AOCTOYB^hMt, Graec. dÇio&âvpaaroç, betnuilberuêinürbtg. Mówienia godny Eccl. 40CTOCIOBHUH, Graec. àÇtôXoyoç, rebCJtéitBÜrbtg. Ozdoby godny Eccl. flo-f.TOiVLin,, Graec. àÇionQenyç, perjterimgänmrbtg. — §. Godny, należyty, getyörtg. Nie potrafię twojej cnocie godną oddać nagrodę. Teat. 42. d, d 2. Zapłaci mi, co słuszna a godna będzie. 1 Leop. Num. 20, 19. (co sprawiedliwość niesie. 5 Leop.). Tr. Będzie jutro godny mróz; (Boh. budę tam zeytra hodny mraz należyty, tęgi). §. Godny komu » dogodny, przystojny mu, ityrn aitftcmbtg. Trzej królowie upominki oddali bozkie, i królewskie, i odkupicielowi świata godne. Sk. Kaz. 520. Staraj się, ja-kobyś był godzien panu bogu naprzód. Glicz. Wych. E.

4. §.3) Godny, szanowny, znakomity, fctyajjetrômcrtty, fctydjp bar, actytbar, »eretyrmtgSnmrbtg, nńirbtg. Eccl. 40ctoS-«oqecTHbiÄ. Ten Jaśnie Wielmożny, co winien był, wziął

w pierwszą pare do tańca, godną żonę bogatego urzędnika. Zab. 13, 212. A godna WPana Dóbr. konsola-cya, w jakim zdrowiu zostaje? Zab. 13, 198. A godny rodzic Wc Pana w jakiem zdrowiu? Teat. 27, 35. To człowiek bardzo god ny. Ld. §. Znaczny, znaczący co, OOlt SebetttlUtg, ertyebltcty. żadnej godnej męki niemasz, ku onéj wiecznej nadgrodzie. Sk. Żyw. 2, 369. (któraby co znaczyła w porównaniu ku....).    §. Niegodnym się sta

wać; Eccl. yHeAOCTOHTHCH. GODOWAĆ, ał, uje, intranet. niedok., biesiadować, fctyntatlfeit. Boh. hodowati, ho-dugi, hodowanj, kwasyti, kwaśenj; Slov. hodugi, kwa-sym ; Sorab. 1. hostżuyu, scblamuyu; Vind. gostuvati, gostitiie, po gosteh hoditi; Ross. ópaiKHimTL, (Ross. r040BaTb rok gdzie bawić, r040Banie bawienie przez rok na jednćm miejscu; He3r040BaTL niewytrzyrnać roku). Za stołem jego będą godować panięta. Ryb. Ps. 39. Tańcując i godując, wesołe sobie piosnki zaczynali. 1 Leop. 3 Macc.li. 6. Zawsze godują, nigdy się nie poszczą. W. Post. W. 2, 72. Przez cały miesiąc hojnie godowali, Wdzięcznej uciechy wszyscy zażywali Auszp.

92. Do każdego okrętu daruje wam po dwa woły; godując czcijcie bogi swoje ofiarmi swemi. A. Kchan. 116. Raguel gody uczynił swej córce, i godowali naprosiwszy sąsiadów. Bial. Post. 198.    §. 2) Godować kogo transi

tiv., częstować, gody sprawować, etiten tracttren, einen ©ctymairô geben. Winem będziesz mię godował, Któreś sobie w piwnicy dawno nacechował. Lib. Hor. 43. (ob. Hodować, nahodowaćj. GODOWNIK, a, m., Boh. ho-downik, kwasownjk, kwasytel, hodokwaśan, swadebnjk

f. swadebnice; Slov. hodownjk; Vind. gostenik, dobrojedez, skupjedez, gostuvanski bratez; Boss. tiupoBaTeJb ; (Rag. godiscniza, godiscniciza ancilla); 1) co gody sprawuje. Cn. Th. ber ©ctymamSgeber, ber ^octyjcttoater, ber beu $octy3eitfctymairô gtebt. 2) Gość zaproszony na gody. Wtod. weselnik, gość na weselu. Cn. Th. ; Pieśń. Kat. 95. ber ^odijetb gafł, ber ©aft beę einem ©ctymaufe, befonberó #od)jettfctymaufe, biesiadownik , który używa i biesiad rad patrzy, comessa-tor. M({cz. §. Godownik, miejsce godowania, ber Ort, ÎÜ0 gefc|maitft mtrb. W kościele i godowniku Pana wiele jest wezwanych, a mało wybranych. Sk. Kaz. 409. GODOWY, GODOWNY, a, e, od godów, biesiadny, weselny, ©ctymatrô *, ipoctyjettê *, ïractamentâ *. (Boh. ho-downy* rozpustny); Carn. gostne; Ross. ópamiMH, 1104-BtHenHUH, (Ross. ro40Bbiß roczny); Eccl. CBa4eÓHbiif. Do domu godownego nie wchodź, byś miał z niemi siedzieć i jeść i pić. 1 Leop. Jer. 16, 8. Lepiej iść do domu żałobnego, niźli do domu godownego. 1 Leop. Ec. 7, 3. Godowni goście (Slav. svatovi). Godowne pochodnie tae-diae jugales. Zebr. Oiu. 16. Po krzyżmie kładziono na cię biały czepek, odzienie godowne. Hrbst. Lek. F. 4 b. (uroczyste, świętalne, odświętne, eilt ^erfletb). Godowne im rozdają szaty. Kunc. Cd. 152. Jakoś tu wszedł, nie mając szaty godownćj? Sk. Kaz. 1109. (nie mając odzienia godownego? Leop. Matth. 22, 12). Rozdarł wszystek strój godowy. Chrośc. Ow. 191. $. Godowy, tyczący się godów , t. j. bożego narodzenia, $ödtynactyt$* . Ross. powecTBencKift. GODY, G. gód plur. Boh. hod,

pżihodżu

szo

.GODY.

GODZIĆ.

81

hodÿ, hostina, kwas epulum, hod bozi festum nativ. Chr., Pascha, Pentecostes. — w hod w sam czas; ne w hod nie w czas; hod swadebnÿ wesele; Sorab. 2. godi boże narodzenie, hodna meszacżtwo styczeń, hostźina con-vivium; Croat.- gód enclit. * kolwiek n. p. kajgod * cokolwiek ; gdegod * gdziekolwiek ; Croat. zgoditi, zgadyam * zgadywać, zgadnąć; Bosn. - god, - godi, - godir en~ elit. * kolwiek, n. p. ghdjeghod, ghdje ti drago ubi vis; Vind. god, gud, goden den « święto; god, jimena den* imieniny; godishe*rok; goteDkum; gota, gotiza * kuma, cf. Dbb. ©i)b, ©übel, ©übel; Carn. gôd * święto, (godem, gôsti * *gędzić) ; Dal. godischye * rok; Ross. r04"B rok; Eccl. roßt, robinia, rok; rojyL, miorp, «peria, Yaci czas, cf. Germ. genben, »ergeuben, cf. Lat. gau, gaudium).— §. 1) biesiada, uczta, bankiet, ber ©djmairê, (Boh. hody, kwas; \ind. gostuvanstvu, gostuvanje,gostitje; Dal.gozt-bina). Godowanie, z niewiastami obcowanie, i inne rzeczy ku godom należące, w⁷esela żywotowi nie przynoszą ; ale uczciwe rozmowy, i skromne na godziech w ja-dle i w piciu używanie. Dudn. Apopht. 77. Często odprawiwszy gody, muszą cierpieć głody. W. Post. W. 69. Dziś gody, jutro gïody. Haur. Sk. 179. Nie zawsze przy dworze gody, częstsze gïody. Cn. Ad. 732.Trudno z god na gody. Rys. Ad. 66. abo z jednym brzuchem na dwoje gody. Cn. Ad. 1530. Jednemu trudno, jak powiadają, na dwoje gody. Stryjk. praef. Trudno z jedną miską gody. Pot. Jow. 67. Kazimierz, gdy owe zawołane, a wielką hojnością sławne wszystkim stanom gody sprawił, skoro się napił, umarł z wielkim strachem godu-jących. Stryjk. 203. Nie śpiewTaj, aże z god pojedziesz. Rys. Ad. 4-8. (cf. nie mów hop, aż przeskoczysz). Nie będziesz na tych godach * (nie ? będziesz miał téj uciechy). Teat. 27, 94. — transi. Żarłoczne sępy wydzierają sobie zgotowane im na pobojowisku przebrzydłe gody. Staś. Num. 1, 209. (pastwę). — §. fig. W tćm się ocucili apostołowie, i trafdi na wielkie gody, a z rosko-szy niewypowiedzianej, mniemali, iż już niebo było: widzieli syna bożego w chwale jego, widzieli Mojżesza, patrzyli i na Eliasza. Sk. Zyw. 2, 95. (wesołość, wesele, uszczęśliwienie). §. Ogólniej: Dobry byt, dobre mienie , wesołość, szczęśliwość, bonowanie, płużenie, 2Bol)l= leben, SBoljlftanb. Jednemu gody, drugiemu głody. Cn. Ad. 514. By nie były przygody, Byłby świat jako gody. Rys. Ad. 3. (jak raj, jak niebo). (Ross. He3ro4be, He3r04a nieszczęście , przygoda). Jedź ty do mnie na głody, a ja do ciebie na gody. Gwagn. 385. Ustały me pociechy, ustały me gody. Groch. W. 419. Sumnienie dobre, ustawiczne gody. ib. 553. — §. 2) Szczególniej, Biesiada czyli uczta gwoli wesela małżeńskiego, uczta weselna, wTesele swadziebne, nowożeńskie, ber lpod)$ett* febmatrô, bie $od)$ett. Boh. hod swadebnÿ; Croat. szvatba; Vind. shenitva, shenitnu kosilu, hoset, hosetnu gostuvanje; Ross. CBa4bóa, ópaHii, ópatcL, ópaKOConeTame ; Eccl. EßXYiiCTiio, ópaKonpimcTie. W on czas były gody małżeńskie w Kanie Galilejskiej. Leop. Joan. 2, 1. Sk. Raz. 46. Król wielkie gody na jej poślubieniu i weselu uczynił. Sk. Żyw. 2, 540. Wezwawszy wiele

Słownik Lindego wyd. S. Tom II.

przyjaciół na gody, sprawił wesele. W. Genes. 29, 22. Uczynił wesele małżeńskie synowi swemu. Sekl. Math.

22. not. «gody abo *swad.» — §. 3) Gody « boże narodzenie, (Boh. hod bozi, wanoce; Sorab. 2. gody; Boh. hod* wielka noc, i zielone świątki), b(t8 ©fjriftfeft, SBetf)* nadjten. Boże narodzenie, po naszemu gody. Pot. Jow. 146. Służebna czeladź od gód zwykła się odmieniać. Haur. Sk. 255. Czasem i ku godom długo trwają ciepła, ib. 155. GODZIĆ, ił, i, czyn. niedok., (Boh. hoditi, hazeti, hazyrn, hazÿwâm jacere, conjicere, mittere cisnąć, miotać, rzucać, hodit sebau se sternere; hodlati, hodlâm veile, co-gitare; Slov. hâdzaf projicere, hâzÿm jacio; (Hung. hagÿi-tom, hajitok; Rag. hoditi, (cf. ugodzić, ugadzać); Croat. goditi, ugajam, ugoditi delectare, oblectare, cf. dogadzać, dogodzić; Carn. godim, godnim fovere, maturescere; Cambris godyner tenellus; Ross. r04HTb, roacy bawić, omieszkiwać, marudzić; nepero4HTL cierpliwość mieć, czekać; Hero4,B nieszczęście, przygoda; (Slav. - goder « kolwiek, n. p. koigoder » ktokolwiek); Eccl. ronty Ha hto godzę na co, mierzę, ro^bCTROKaTii, hm^tł bo.tk>, B.iacTb, npaBo).— §. 1). godzić * zmierzać, mierzyć gdzie, dążyć dokąd, lub do czego, phys. et moral, lüültin fielen, feilt Slugemncrf Iwbctt, barnad) ringen, ftreben. Ross. irknm,, HantiHTb, npimtiHTbca, npimiaiiBame, MHiueHHTb, urbnm», Mtqy, HaarfentTL , HaMtnaib, ii3HopoBitTb, H3HopaB,iiiBaTb, H3HopaB,iiiBanie, H3HopoBKa. Gdy czwałał ; godził nań Baasa syn. 1 Leop. 5 Reg. 15, 27. (uderzył w niego, uderzył, zabił go). W to już godzi twa mowa. Teat.

42. d, d. Nie godzę na Wac Pana temi słowy. Tr. Nie godź na cudzy upad. .Opal. Sat. 7. Godził na jego zgubę. Nag. Fil. 59. Zły na śmierć godzi. Wad. Dan. 141. Witołd nie jawną wojną, ale fortelem na to godził, jakoby mógł one rozterki Smoleńskie uśmierzyć. Stryjk. 475. Widziałam cię z okieneczka, kiedyś przechodził, Rozumiałam, żeś się ze mną obaczyć godził. Zimor. Siei. 291. Ptak gdy się nakarmionym czuje, Na wyrzuconą pszenicę nie godzi. P. Kchan. Jer. 12. (nie rzuca się, nie stoi o nią, nie dba). Ptaszkowie leśni, Gdy noc głucha nadeszła, nie nucą swych pieśni, 1 wszyscy godzą na sen. Kulig. Her. 166. (mają się do snu, pragną snu). — §. 2). Godzić spornych* pogadzać ich, (streiten* be üergletdjen, auêfüfinen. Biorąc ich za rękę, godzi ich wzajemnie. Teat. 52, 126. Dla was obu szukałem szczęśliwego godzenia sposobu. Teat. 45, 42. Śmierć wszystkie rzeczy godzi. Teat. 26. d, 4. Godzący, pogadzają-cy Eccl. Miipo^pbiii. — transi. Godzić głos fletni z twym głosem miłym, Gdyś w gronie naszćm czasem śpiewała, Z wszystkich najlepiej ja potrafiłem. Chód. Gesn. 5. wtórować, akompaniować, beu ©efctttg mit ber $löte Dc* gleiten. — Godzić służącego, robotnika, ugadzać, najmować , contractiren, »erftanbeln, (cf. Bosn. godisetnięa, slusg-benięa* służąca). §. 3). neutr. Godzić do czego, godzić się do czego, sposobnym być, fcifng, taugltd) fep. Pan gruntu, gdy niwę tak obchodzi, Przebóg rzecze, to zboże już do sierpa godzi. Jak. Baj. 268. GODZIĆ SIĘ, ił się, i się, godzę się recipr., Boh. hodit se, zrownowati; Sorab. 2. sze gożisch ; Sorab. hodzież, hodżu

11

gefallen, itym Sotylgefaflen machen. Piżmo nie wszystkim panom sie godzi. Tr. §. Godzić sie, pogadzać sie, przestawać się kłócić, ftety vertragen. Nasz to jest zwyczaj, kilka razy na dzień kłócić się i godzić się. Teat. 24. b, 51. GODZI SIĘ, godziło się imperson., a) niezakazano, wolno, dozwolono, e3 tft erlaubt, eßftctyt frety. Slovac. hodisecondu-cit; Sorab. 1. hodźi szo, derbi szo oportet-, hodźi szo conde-cet, yo dopużeżene; Vind. prostustati, (cf. Vind. poditife, sgoditife, storitife « dziać się, przygodzić się; kai fe godzi.-co się dzieje; Carn. gody, goditi se fit, agitur); Dal. szlobodno yesst; Ross. r04HTŁca, 40ctohtb, Ha-40óho; Eccl. ro4CTByer6 KOMy mo, 40Ctomho, no3BO-

czas

nim

który godzi, pogadza, zgadza, ber 2lu8ft)tyfter. Pan Podkomorzy, godziciel całej okolicy. Kras. Pod. 2, 63. fern. GODZIĆ1ELKA, bie Slnäfötynerinn. GODZIŁY, a, e,'erlaubt. Godziła rzecz, która się godzi, wolna, niezakazana. Cn. Th. 199. GODZINA, y, i., Boh. hodina hora, hodinÿ hordlogium; Slovac. hodina hora, hocłini horologium; Vind. ura, vura, Carn. ura; Sorab. 2. schtunda; Sorab. 1. żtunda; Slavon. sât, (godina * rok); Bosn. dobba, urra, vrjeme, sahat; (Bosn. godina, godisete annus, tempus, temp estas)-, Rag. dobba, dobniza, ura, (godina, godisete * rok); Croat. vura , ora , (godina, godische * rok ; godina, dësgy * deszcz); Hung. óra; Croat. barb. sahót; Dal. szât, vrime,vra, (go-disdiye * rok) ; Ross. nacB, (ro4ima * czas, los, szczęście; Eccl. roAHtu, roß!» * rok). — §. dwunasta część dnia politycznego, a dwudziesta czwarta przyrodzonego,

82

GODZIĆ.

GODZICIEL - GODZINA.

szo; Ross. ro4iiTLca, cro^HTtca, croæycb; Eccl. cro5«4a-eiBca Ha uto, roacyca na uto. 1) godzić się na co, ku czemu, w co, do czego * sposobnym być, zdatnym, zdać się, taugltcty fe^n, taugen, gcfćĘtcft fei)u s« etwaê, paffen. Wszelki gnój do roku lezący, dobry jest; a jeśliby dłużej leżał, niczemu się nie godzi. Cresc. 81. Twe sprawy niczemu się dobremu nie godzą. Diel. Kr. 304. Mając golenie połamane, nie godzą się, ani do uciekania, ani do bitwy. Baz. Sk. 402. Przyprawił rolą, aby się godziła przyjąć nasienie. Eraz. Jez. L l. 5. Niechaj nie zaraz syna młodego dają w służbę, aliżby się godził i ustał. Glicz. Wych. J. 4 b. Obadwa się godzili i do filozofii i do oratoryi. Ilrbst. Art. 36. Kto się ogląda nazad, nie godzi się do królestwa niebieskiego. Daz. Hst. 308. (nie godzien go). Ludzie, którzy się do roboty godzą, od żebraniny mają być odpędzeni. Modrz. Baz. 147. (którzy się do roboty zdadzą, przydadzą). Póki chodzim, poty się godzim. Rys. Ad. 53. Stary wół kark ma dobry, do pracy się godzi, Młodemu przykre jarzmo i prędko pług szkodzi. Kochow. 208. Jemu tylko na tym samym zchodzi, Królestwa nie ma, choć się na nie godzi. P. Kchan. Jer. 12. Co się ludziom nie godzi, to bogu oddają. Cn. Ad. 101. détériora Deo, n>aâ bie Sente itictyt brauchen foulten. {Rej. Wiz. 39. o szpetnych córkach, które do klasztoru pchają). Jam się już zstarzała, anić się już godzę za mąż. Leop. Rut. 1,12. (nie mogę już iść za mąż. Bibl. Gd.), tcty tauge ntctytê ntetyr für einen SKaittt, ober junt fpetrattyen. przeciwnie: Już się godzi ta panna za mąż * już jćj czas za mąż iść. Wtod. fie tft fctyoit tnaunkr. Chcecieli którego -z braci jego na państwo wybrać? ale lat potemu nie mają; dlaczego na ten czas, ażby dorośli, nie godzą się na władzą tak wielką. Stryjk. 316. Gdy z jagody wytryśnie ziarnko samo, mięsem jagody nie obrosłe, ale czyste, już się godzą jagody zbierać. Cresc. 335. Owies do sierpa się już godzi, abo do sierpa godzi * już się dostał do żniwa, et* tft fctyoit ft* ctyelrctf, Tanu fctyoit gefctyutttcn werben. Nie zapłacę szewcowi, jeżeliby się te trzewiki na moje nogę nic godziły. Tr. wofern fie ittetyt auf meinen gitß paffen. — Dyabłu, złemu, niczemu dobremu się godzić* nic nie wartać, nt(tyt3 tan* gen, nietytS niertty fep (bett genfer was taugen). Matka mojej żony dyabłu się godzi, a żona dwom ; i za łeb mię rwą i za mieszek. Dwór. J. Żołnierze się też dyabłu godzą, Co od wymysłów nie wiedzą, jak chodzą. Rak. Pob. B. 2. W niebie wszystko dobre, na ziemi wszystko odmienne; w piekle dyabłu się godzi. Burl. A. 4. Szatanu się godzi. Bardz. Trag. 557., Ross. Hero4in'tca (cf. niegodziwy). Magdeburskie prawo też się czartu godzi. Gorn. Wł. H. 3. Złe, kwaśne piwsko, co się wszem złym godzi. Opal. Sat. 13. Zła moneta dyabłu się godzi. Lek. B. o'b. Bez soku roszczka schnie, i w ogień się godzi. Sk. Żyw. 1, 2. t. j. warta być spaloną, ctlt blirrer Bweig taugt tn§ ftcuer, tft utetytS weiter wcrtty, ober nittye, aI3 m> bräunt Jlt werben. 2) Godzić się na kogo * przystać mu, przystojno mu być, cittcnt anjfctyett, tootylanflaitbtg fepn, ftety für ttytt fctytcfeit. Nie godzą się na starych gamrackie fochy. Tr. 3) Godzić się komu * w smak mu być, einem

JieHO, Ha4JC5KiiTŁ; ro4CMByer& mh mo, ketk mh iccTh, BOJJbHO mhIj , T4B, 40CTOHTŁ. Prawo jest pospolite, że co się jednemu Nie godzi, to się też nie ma godzić drugiemu. Zimor. 220. Głupi ten jest, co nie wie, ile mu się godzi. JJ*. W tym chwała, robić dobrze, nie tak jak się zgodzi. Bard. Trag. 555. (byle zbyć, byle uszło). Nie wiedzieli prostacy, że co lud obchodzi, Że co małym nie wolno, to wielkim się godzi. Kras. Sat. 117. (bąk się przebije, mucha więźnie). Tym się bardziej chce tego, czego się nie godzi. Jabt. Tel. 77. Bardziej tego pragniemy, czego się nie godzi, Smaczna woda choremu, lubo mu zaszkodzi. Źegl. Ad. 11. Co chce, to mu się godzi. Cn. Ad. 88. (cf. co lubiemy, to prawem zowiemy). Co się wielom godzi, to w obyczaj wchodzi. Cn. Ad. 104. (cf. gdzie grzeszących wiele, trudno karać śmiele). Niemasz dziś żadnej rzeczy, któraby się nie godziła; te słowa: nie godzi się! grzech! są wypędzone z Warszawy. Teat. 15. c, 82. Czyli mi się nic godzi uczynić z mojem co chcę? Sekl. Math. 20. b). Wypada, można, e3 getyt fügltcty an, e§ läßt ftety ttyun. Dla miejsca ciasnego, nie godziło się wiele ufów szykować. Stryjk. 313. Godzi się już jeść ten owoc. Cn. Th. (już już dostał, dojźrzał, już wypada). Jużem też stary; godziłoby się pofolgować staremu słudze. Teat. 26. b, 10. (należałoby się, chwalebną, należytą rzeczą by było). §. Godzi się* należy, słusz, e3 getyort ftety, e3 tft rcctyt unb billig. Godzi się też wiedzieć, iż miedzy wsz.emi gnojmi gnój osłowy nalepszy jest, zwłaszcza ku rzeczam ogro-dnym. Cresc. 80. (trzeba wiedzieć). Godzi się, żeby każde zgromadzenie o tych staranie miało, którzy się w urodzili. Modrz. Baz. 147. GODZICIEL, a, m.,

GODZINKA - GODZIN O PŁYNNY. 83

GODZINA.

bte ©tunbe. Dwanaście jest godzin dnia. W. Joan. 11,9. Godzina dzieli sie na cztery kwadranse. Solsk. Arcli. 3, 19. NB. Teraz liczymy tylko dwanaście godzin od północy do południa, a od południa do północy, w szesnastym jeszcze wieku w Polszczę, jak dotąd we Włoszech, liczono 24 godzin, zacząwszy od zachodu słońca az do zachodu drugiego dnia; a to były godziny podług zegaru; rachuba zaś dwunastu tylko, była wedle pólzegarza, (cf. zegar, półzegarze). n. p. Zygmunt dwudziestej wtórćj godziny na zamek był wprowadzon. Stryjk. 689. O godzinie szesnastej. ib. 687. Godzina dwudziesta, ib. 773. Equités conveniendi horam tredecimam, h. e. diei quintam, sibi assignavere. Orzelsk. Hist. Int. Mscr. I. 5. Conveniendi hora duodecima, h. e. quarla diei. ib. — Phras. Godzina pcha godzinę, dzień dnia w kark potrąca, Tydzień tygodnia ściga, a miesiąc miesiąca. Nar. Dz. 3, 77. Bije pierwsza godzina.... jużże ta przepadła. Zab. 16, 376. eS fdflägt (bte erfte ©tunt») ein U(jr, e§ fcblagt etu8! aud) bte ©tunbe ift nnebcr tytu! Quota est hora, o której jest godzinie? Mocz., abo która godzina? ttue ytel ift bte ttfir? jueldje 3ctt ift e$? druga, Jiuei) Ul)r, piety. O której godzinie? (Yind. kovried ? obkovrjcd?) — Opuszcza się słowo godzina: Piąta już biła , niedaleko wieczór. Teat. 52. c, 4. Kiedy piąta w noc bić miała, minął tę górę. P. Kochan. Orl. 1, 231. O której przyjdziesz? przyjdę o piątej, abo najpóźniej kwadrans na szóstą, abo wpół do szóstej; urn mie »teł libr, mit weld)e3cit wirft bu foturnen? um fünf, uut eilt Viertel auf @edj8.— Slum er!. Uljr beißt I;icr immer godzina, Itltb forbert ba3 Ordinale in feminino. Od godziny do godziny, * 1) od jednej godziny do drugiej, tum einer ©tunbe jur anbern. Czekałem od godziny do godziny; a nic mogłem się go doczekać. TY. 2) Od godziny do godziny * od doby do doby, alle JtuiUf ©tum beu. Chory tego dnia od godziny do godziny jeść nie ma. Haur. Sk. 587. Maść ta od godziny do godziny ranę goi. Comp. Med. 591. Przez dzień i noc, od godziny do godziny. Syr. 1223. Szczerb. Sax. 147. Sędziwój z Jadry w też tropy za Tarnowskim wybieżał, i był od godziny do godziny w Krakowie, 60 mil Węgierskich. Biel. Kr. 227.— §. Godzina, pewny wyznaczony czas, eine beftimim te ©tunbe, beftimmte Bci.i- O swoich godzinach kładziemy się i wstajemy. Mon. 69, 443. Pod czas godzin czterdziestu gorące modły czyniono. Birk. Podz. 8. (ob. czter-dziestogodzinne modlitwy). Tej godziny, tego momentu, sur ©tunbeSorab. 1. Imolom. Od tej godziny, od tego czasu, tum ©tuub au. Godzina śmierci, bte ÏCbeêftltube, baś> lejjte ©tüubleilt. Ktoś do więzienia mego wchodzi, czy tylko nie przynoszą mi godziny śmierci! Teat. 9. c, 69. (wyrok na śmierć). — W sądach też godzinę nazywano czas namyślenia się. Czack. Pr. 2, 97. (cf. ustęp, $cltberattpttêfiünbc(;cu ber êïtcbter). — Godzina, cała godzina, znaczy czas, eine ganse ©tunbe, eine ©tunbe laug», lam ge. Otóż już nic nie powiem, choćby i godzinę gadał. Teat. 54. b, G. ii.— Godzina, mała część czasu, chwila, ein fletncr Bcttpunft, eine ©tunbe. Jedna godzina, kto

Tr. Przeszłych waszych wojen sława na tym dniu, na teraźniejszej godzinie zawisła. Warg. Cez. 207. Jedna godzina siła sprawi. Cn. Ad. 306. —■ §. Jedź w dobrą godzinę. Papr. Ryc. 24. w boży czas, jur glÜdltdjCU ©tunbe. Ross. bt> 40ÓpHH uacï. — Ach nieszczęśliwa godzina! Teat. 21, 23., Vind. hudovurnik, nesgoda, nesrezha; Prov. Vind.\ura je nesrezhna bila, Ker je mati me rodila, (cf. gwiazda). W złą godzinę * w zły czas, jur unglltcfltdfeu ©tunbe. Przyszedł w złą godzinę. Ld. — Uciekaj, póki masz godzinę. Chrośc. Ow. 194. (czas po temu, dogodny, porę, cf. pogodę). —§. Godziny kapłańskie, baê ©tuubeuge* Bety, bte horae canonicae, Eccl. iiacLi. Gdy godziny swoje kapłańskie odprawował, wielkie miał od pokus przegaba-nie. Warg. Wal. 293. Na czasiech abo godzinach psalmy zwyczajne nie czytają się, ale na każdej godzinie proza ta czytana bywa. Pimin. Kam. 226. Godziny carskie albo wielkie, składane przez Cyrylla. ib. 253. Nocnych godzin śpiewanie. Groch. W. 45. Godziny wszystkie swego czasu odprawował. Birk. Dom. 84. Księga godzin kapłańskich Ross. uacOBHHicE, qacocaoBt. GODZINKA, GO-DZÏNECZKA, i, i., Boh. et Slovac. hodinka, (hodinki * zegarek); Sorab. 2. schtundka; Vind. vuriza, kratka vtira; Ross. uacoKE, uacouHHKE, uacoueKTi; ein ©tünbdfcu. Co godzinka upłynie, to już nie nasza. Rej. Zw. 103. (chwila, chwilka). Co godzinka na zegarze uderzy, to już czas przeminął, a co dalej to do kresu bieżemy. ib. 23,

b.    Żadnej godzinki dobrej nie miała, frasując się. G licz. Wych. C 2, b. Heliogabal żadnej godzinki nie opuścił, aby był jakiej sprośnej krotochwiłi nie wymyślił. Rej. Zw. 102 b. Za godzinkę zejdziemy się u niej. Teat. 19. c, 50. Podpiszęć, godzinki mi tylko pozwól czasu. Teat. 1.

c,    55. O godzineczko szczęśliwa, Niech często taki gość

bywa. Groch. W. 389. —    §.2). Godzinki kapłańskie *

z na-

godziny kapłańskie, pacierze, kościelne modlitwy. Cn. Th. btt3 ©tuubeugcbct. Godzinki Panny Maryi» pacierze bożeństwem do N. P. ib. ©tunbeitgebete jur Jungfrau rta. Godzinki Panny Maryi » książka zamykająca te modlitwy. ib. ofßcium B. M. V., ba§ ©ebetbud) ju btefett ©tum bengebeten. ‘GODZINNIE, a, m., zegar, etite lïï;r. (Boh. hodinar ‘godzinarz * zegarmistrz, hodinarka ‘godzinarka, zegarmistrzyni, hodinarsky ‘godzinarski, zegarmistrzowski, hodinarstwj ‘godzinarstwo, zegarmistrzowstwo. — Eccl. yacocaouI), Knura horologium, ob. godziny kapłańskie). Wielką ten człowiek miał w astronomii naukę, i w Magdeburgu godzinnik uczynił. Sk. Dz. 895. Jan ślepy wynalazł godzinnik słoneczny. Sk. Dz. 558. eine ©onttenuftr. GODZINNY, GODZINOWY, a, e, od godzin, ©tuitbeit*. §. 1. Skazówka godzinna i minutna. Jak. Mat. 1, 62., Sorab. 1. żtundżiski; Vind. vuren, vfakovuren; Croat. viirni, vurudug; Ross. yacoBbiii; (Rag. godisetni; Slavon. godishnji » roczny). — §. 2. Godzinę trwający, eine ©tum be laug, eine ©titube bauerub. Po. godzinnej pracy dostaliśmy się na plac, gdzie śniegu nie było. Zab. 15, 121. Mógł o kruszcach godzinową przeciągnąć rozmowie. Xiadz. 3. Po godzinowej nauce śpiewano, ib. 156. §. 3. Umvsł

wiernie miłuje Rokiem się stanie, i jakby wiekuje. Past. ' godzinny, albo niestateczny. Fred. Ad. 94. tMUfelttttttytg. Fid. 125. Nigdy jednej dobrej godziny od męża nie miała. ‘G0DZIN0PŁYNNY, a, e, pod., godzinę płynący, etuc

0tunbe fltejkttb. Rzesza próżnująca, niepomna ważnych    Szczerb. Sax. 147. s 'GOGRABSTWO, a, n., władza go-

widoków, Godzinopłynnych słuchała potoków. Nieme. P.    grabska, ba$ ©augrafenamt. Szczerb. Sax. 146.

р.    118. GODZIWE, ego, n. subst. rodzaj danniczy w przy- GOIĆ, ił, i, cz. niedoli., ugoić dok., Goiwać frequ., leczyć

wilejach książąt naszych. Nar. Hst. 2, 86. (cf. godne),    zewnętrznie, feilen, ńnj-Serlid) fnrirett. Boh. hogiti, zhogiti,

eilte ehemalige Abgabe. GODZIWO adv., 1). godzi się,    hogjwam; Slovac. hogjm; Śoraó. 2. gojsch, żiisch; Sorab.

wolno, erlaubt, uergönnt. Ach gdyby człowiekowi było to    1. howu, hoju, howiu, howiem; Hung. gyógyitom; Hebr.

godziwo, Ujrzeć moję ozdobę, moję postać żywą. Zab.    nna gahah sanavit; Graec. vyiôco ; (Vind. zelyti, osdravit

6, 177.    2). Słusznie, reefyt Ultb billig. Cale przystojno    ranę, cf. calić; Ross. nojbaOBait; cf. Rag. et Bosn. go-

i godziwo jest, z powodu samej powinności, przyjaciół    itti; Croat. goiti * fovere, nutrire, saginare, educare; Rag.

być obrońcą. Pilch. Sen. 142. Niegodziwo jest, wydzier-    gooj * rozkosz). Zna ziółka, które i łatwo i prędko go-

stwem żyć. Pilch. Sen. list. 2, 457.    GODZIWOŚC, ści,    ją rany. Teat.    54. c, B. ii. —    Fig. Azaż nie radniéj jest,

z., przyzwoitość, bie 2lufłdnbtgfett. Sorab. 1. hodnoscż; (Ross.    szukać, jakby    krzywdę zatrzeć    i ugoić, niźli jakby się jej

r04CTB0 cnota). GODZIWY, a, e, — ie adv., godziły,    zemścić. Pilch. Sen. Gn. 348. GOIĆ SIĘ recipr., Boh.

wolny, niezakazany, frei), erlaubt, îmueme^rt. Sorab. 1.    hogiti se; Sorab. 2. żiisch; leczyć się zewnętrznie, l;etl

hodżne; Bosn. pröst, dopuseten ; (Ross. roacm zda-    tucrbeu, |eileit. Rana taka trudno się goi. Ld. GOISTY,

tny, zdolny). Czyliż godziwa jest, tak się naśmiewać z    a, e, co może być gojono, Jjetlbar. Boh. hogitedlny;

uczciwych ludzi? Teat. 34, 11. (czyż    można, czy się go-    Slovac. hogitedelni. Niegoisty,    trudny do gojenia. Wlod.

dzi, czy uczciwość pozwala?) Aby    ksiąg Słowiańskich    GOJENIE, ia,    n., subst. verb.,    Boh. hogeni, zewnętrzne

do nabożeństwa godziwie używać mogli. Stebel. 1, 21.    leczenie, ba3 $etleit, aufSerltdje durften, bte Teilung. Nagłe

(aby im się godziło używać).— Oppos. Niegodziwy, nie-    wrzodów gojenie, jest to samo, co i prędkie biegunek

godziwie * niesłuszny, nieprzystojny, nikczemny, fatalny,    wstrzymywanie. Perz. Lek. 508. Gojenie się, ba3 $etb

mizerny niesłychanym'sposobem, ungerecht, fd)Iec(;t, fatal,    werben, baâ feilen.

infant. Niegodziwie też naśmiewasz się z niewinności. Teat.    Pochodź, dogoić, nagoió, ogoić, pogoić, przegoić, wy-

23. b, 15. Już też ty mnie niegodziwie służysz, ib. 27.    goić, zagoić, zgoić, zgoisty, zgojony, niezgojony. Boh.

с,    22. (nie można gorzej). Drogi niegodziwe, a ko-    hogecy lekarski; Slovac. hogitelnâ zelina salutifera herba;

nie mizerne, ledwie mię z błota wyciągnąć mogły. Teat.    Boh. et Slovac. hogić; Hung. gyógyitó; Sorab. 1. hower;

15, 11. Ale jakież nam niegodziwe szkapy dali. Teat.    (Croat. vrachitel; Ross. HCirfe4HTe.ib) * cyrulik, lekarz.—

28, 157. Niegodziwie mu patrzy z oczu. Teat. 15, 44.    Sorab. 1. howërski • cyrulicki; howerstwo, kunżt howena

(szelma, filut z oczu mu wygląda).    cyrulictwo; (cf. Rag. goitegl; Bosn. gojitegl educator, fern.

freper, offener £)rt. Pagórek cienia nie miał żadnego, atoli on siadł na tej goli. Otw. Ow. 393. Zdybieszli jelenia, sarnusię na goli, Zaskocz mądrze, psy zasadź, tak mając po woli. Bielaw. Myśl. D. 3. Na goli co leży * otworzy-ście, na widoku, na gołej ziemi. Dudz. 46. e§ liegt frety ba. Na goli zostając bez wszelakiej krajowej obrony. Tward. W. D. 2,35. Bolesław Łysy zastawił ziemię Lubuską,którą jeszcze miał na goli, margrabiom Brandeburskim. Biel. Kr. 144. (czystą, wolną, od długów nieobciążoną).— Fig. A tak przecie trudność ta zostaje na goli, jeśli lepiej mieć jednego rządzcę, czyli więcej. Petr. Pol. 256. (t. j. ułatwioną). Na goli i na jaśni go postawił. Budn. Cyc. 66. (cf. jak na dłoni, na jawie, na świetle).

Dalszy ciąg pochodź, dogodny, dogoda, dogodność, do- gojiteliça educatrix, nutrix). gadzać, dogodzić; niedogodny, niedogoda; nagodny, nago- GOLA, i, i., golizna, miejsce gołe, otwarte, ba3 3rct)e, Cttt da, nagadzać sie, nagodzić sie; odgodzić, odgadzać; pogodny, pogodno, pogoda, niepogodny, niepogoda, pogadzać, pogodzić, pogodziciel; wypogadzać, wypogodzić; przygodny, przygodność, przygoda, przygadzać się, przygodzie się, nieprzygodny ; ugoda, ugodliwy, ugadzać, ugodzić, ugodzony ; przedugodny; wygodny, wygoda, wy gadzać, wygodzie, niewygodny, niewygoda; zgodny, zgodność, zgoda, zgadzać się, zgodzić się, zgodliwy, bezgodny, niezgodny, niezgoda; zagodzić, zagodzozny; — §. cogodzinny, cogodzinnie, półgodzinny.

GOFRY, ów, plur., gatunek ciasta kratkowego (cf. androty),

SSaffelrt; Frań. gaufre.

GOGOŁKA, i, z., golanka, gałuszka, owoc na drzewie dopiero zawiązany. Włod. Dudz. 38. baś Obftfuöpfdjen, ber GOŁĄB', ębia, m., (Slovac. et Boh. hołub; Hung. galamb; 2lnfa£ sum £)bfte nad} abgefallener Slütlje. — Grossus, go- Sorab. 2. golb; Sorab. 1. holb, howbacże faneż; Bosn. gołki figowe. Macz.    et Rag. golûb ; Slavon. Croat. Dal. golub ; Vind. golob,

‘GOGOTAĆ ob. Głogotać.    golobni famez, famiz; Carn. golob, (Carn. golub muste-

‘GOGRABIA, iego, m., z Niem. ber ©augraf, sędzia powiato-    la pis cis) ; Ross. roiyób; cf. Lat. columba); §.    1. bez

wy, ber 8attbfi|aft3rtd)ter ; Nie zewszystkiem prawdziwy jest    różnicy rodzaju czy gołąb czy gołębica ; * ptak należący

następujący wywód: Gograbia rzeczony jest ztąd, że spra-    do rzędu wróblego. Zool. Nar. 225. bte £aube. Gołąb    pospo-

wy prędkie, a jakoby bieżące sądzi; abowiem po Nie-    lity żyje w parze, samiec z samicą na przemiany    siedzą

miecku gefen jest chodzić (lecz ob. ©au 21 big.) a Graf znaczy sędziego; ztąd'gograf jest jakoby bieżący a prędki sędzia. Szczerb. Sax. 145. Gograbiowie do prędkiego osądzenia gwałtów bywają obierani, ib. 147. 'GOGRABSKI, a, ie, od gograbiego , ©augrafen*. Gograbski urząd. łebie, drudzy są leśni a dzicy gołębiowie, a ci są mniej-

84

GODZIWE - GOGRABIA.

GOGRABSTWO - GOŁĄB.

na jajach. Zool. Nar. 225. Rozmaite ich są gatunki: kruczki, noski, włochate, pawiówki, garłacze, bębenki, dachówki, swojskie, izdebne, dzikie. Haur. Sk. 127. 'Drudzy gołębie tylko lecie jaja niosą, te zowią dworowe go-

GOŁĄBECZEK- GOŁĄBI Ę.

GOŁAŃCZA - GOŁĘBNIK.

85

si niźli domowi. Spicz. 149. Gołąb' dziki jest nieco wie-    lern progenerant aquilae columbam). Mamy być prostego

kszy od gołębi domowych; zowią go grzywaczem. Ład.    umysłu jak gołębiczki. W. Post. W. 367., 1 Leop. Math.

Hst. N. 42., Vind. divji, lefni golob; Ross. Benomm.    10, 16. Mają sami siebie gołębiczkami prościuchnemi.

Gołąb' niebieskawy, modrawy Ross. CH3HKB, (Ross. ch3h8    Bial Post. 9. — (NB. Dalszy ciaLg pod: Gołębi),

gołębiobarwy, Gall. colombin). Gołąb morski columba GOŁAŃCZA, y, i., miasteczko w Gnieźnieńskim. Dyko. Geogr. Grónlandiae Linn., Ross. mhcthkl. Gołąb' grucha, bębni. 1, 244. eilte ©tabt in ©rojtyolen.

Dudz. 21., Eccl. rojyót BopuyeTï. Nie wystawiał sobie, GOLANKA, i, i., gogolka, gałuszka, głowatka, bte Saunt' ze mu pieczony gołąb' sam do gęby wleci, przeto szczerze gotował się do boju. Ossol. Str. 3. Nie przyleci do gęby gołąb' upieczony. Kolak. Wiek. B. 4. Leniwy chce, aby mu pieczone gołębie do gęby wlatały. Birk. Podz.

10. Tak prawda, jak że kiedyś żywe kiełbasy a pieczone gołębie po święcie latały. Pimin. Kam. 359. (cf. złoty wiek). Slovac. Żadnemu peceni hołub do ust ne wle-ti. — Siwa, gdyby gołąb', baba. Teat. 42. c, 43. — Co zdobi gołębia, i kruka nie szpeci. Pot. Pocz. 93.— (Sio-    öpiutmiiiCB, (cf. brzytwa, broda). Łaziebników, golaczów

vac. Widiś, gakos medzi hołubi trefił rem acu tetigisti.—

Slovac. Inśich lud’i za holubow ma Ule sapit solus). Orzechy łuściaki takie, jakby je dopiero gołębiowi z gardła dohyl Bies. Rozk. H. 1. (świeże, okrągłe, do przełknięcia ‘GOŁCZ, u, w., gatunek płótna, eine ©attung SettttMttb. Płó-łacne). — §. 2). Gołąb', różniąc go od gołębicy, samiec,    tno wszelakie, a mianowicie płótno golcz, aby było na

ber Tauber. GOŁĄBECZEK, czka , m., demin. secundum,    wielkie łokcie przedawane. Herb. Stat. 322.

ba3 Taubheit. Boh. holubieek. Nie gruchnij teraz gołąbe- GOŁĘBI, a, ie, od gołębia lub gołębi, Tauben *. Boh. holubj; Slo-czku. Groch. W. 567. Zab. 15, 198. O mój gołąbeczku,

i ty masz żółć w sobie; oj dziewczę, niechby ja jeno    Sorab. 1. howbacżć; Bosn. golubgni; Vin d. golubji, golob en,

golobou , golobizhen ; Rag. golubigni, golubni; Croat. go-lubini, golubichji, golubni, golubov, gołubinszki; Ross. rojyóiiHHHH, ro.iy6aiih1. Bodzaj gołębi należy do rodzaju wróblego. Zool. 225. Gołębi gnój, (Slovac. holubi-nec; Vind. golobjak, golobzhjak, golobji klat). Gołębi kolor, (Ross. roayótm niebieski, błękitny, roayóoBaTbili niebieskawy, CH3ŁIH, CH3HKB, roiyóeifB, roayóii3Ha błękit). §. Botan. Gołębi groch ob. groch gołębi. Gołębie ziele ob. Koszyszczko. GOŁĘBICA, y, z., GÓŁĘBICZKA, i, zdrobn., gołąb' samica, bie TäubtttU. Boh. holubice, ho-lubićka, holubinka; Slovac. holubica; Sorab. 1. howbacźa, faneżka; Vind. golobiza; Bosn. golubięa, golubicięa ; Croat.. golubicza, golubiehiza: Rag. golubizza, golubiciza ; Eccl. roA&BHi|a. GOŁĘBICZY, a, e, od gołębicy, Tćhtbtttn*, gołębi, Tauben*. Kruk nie zna jęczenia gołębiczego. Bals. Niedz. 2, 518. Duch ś. w osobie gołębiczćj. Bial Post. 45., Rej. Post. B. 3.} W prostocie gołębiczćj, miał wężową mądrość. Sk. Żyw. 1, 168. GOŁĘBIEŃCOWY, a, e, od gołebińca, Taubett^auâ*. Gołebieńcowe przegródki, GOŁABIĘ, GOŁĘBIĘ, ięcia, GOŁĘBI-    komorki. Cn. Th. 200. GOŁĘBIEŃIEC, GOŁĘBINIEC,

GOŁABIATKO, GOŁĘBIĄTKO, a, n.,    ńca, a, m., GOŁĘBNIK, a, w., Boh. holubinec, holubnik,.

budnjk; Slovac. holubinec; Hung. galamb-hâz, galamb-bug; Sorab. 1. howbeneż; Bosn. golubgnâk, golubinaę; Slavon. golubinjah; Croat. golubinyak, golobinyak; Dal. golubnik; Vind. golobinjek, gollobyek, golobnik, golobi-njak, tapash, tumpish; Carn. golobnak, golobinek; Rag. golubgnik, golubignak; Ross. rojyÓHTMWL, ro.iyÖHTHff żarliwie wzdycha. Auszp. 33. 4ep»Ka, (rojyóaTHimaTb gołębie chować); baś Tauben|iau8 ;

jest to owe okrągłe lub czworograniaste, umyślnie dla gołębi wybudowane pomieszkanie. Kluk. Zw. 2, 172. Do stołu naszego nie lada potrawy I gołębiniec rodzi nam dziurawy. Klon. Fl. B. Gołębie płoche próżne gardła mają

matką twoją była. Teat. 30. b, 112. GOŁĄBEK, bka, w., demin. subst. gołąb', ba§ TduB^en. Boh. holaubek; Slovac. holubek; Sorab. 1. holbik; Sorab. 2. golbik, golbâschk; Vind. golobez, golobizh ; Carn. golôbz ; Bosn. golubicch ; Slavon. golubich; Rag. gulubich; Croat. golùbich, golù-bek; Ross. et Eccl. roiyóoicE, roayóiniHHKB. Nie przylecą do lenia pieczone gołąbki. Rys. Ad. 43. Gołąbki niewinne prostym ku niebu dążą lotem. Weug. Mar. 1, 193. Człowiek serca dobrego, łaskawego i niezawziętego, jak gołąbek bez żółci. Teat. 24. b, 54. 2). Pieszczenie: Gołąbku, serce, rybko, mein $erj, irtetit Tljeurer, (cf. Ross. npurojyóim., npiiroJiyÓMBaTb pochlebić, przypochlebiać). O jak słodko zasypiasz, gołąbku mój siwy, O jak mile spoczywa człowiek sprawiedliwy! Zab. 1, 98. Nar. (syn o ojcu starcu zgrzybiałym). — §. Gołąbek Boh. holaubek, hołubek, agaricus cinnamoneus, gatunek bedłki, rośnie w lasach; ma zapach nieco korzenny. Kluk. Dyke. 1, 14. ber Waue Täubling. Najlepsze z grzybów hołubki. Syr. 1395. cf. Ross. rojyóeib borówka. — §. ‘Gołąbek ob. Ho-łubec taniec.

CZEK, czka,

ein juttgeä fleineê Taubheit, pisklę gołębie, (Boh. holaubë, holaubâtko; Carn. et Vind. golobizhi; Slavon. golubichi; Croat. golubich; Hung. galambsi). Dwojko gołębiątek W wierzchu drzewa, i z gniazdem przyszło mi na wziątek. Zebr. Ow. 342. Dwoje gołąbiątek młodych. Rej. Post. K. 1., 1 Leop. Luc. 2, 24. Gołębiowi, gdy kto gołebię-ta z gniazda wybiera , on Para gołębi świeżo wylęgłego Żałują gołębięcia z gniazda wypadłego. Groch. W. 399. Z rządu przyrodzonego zawsze to pochodzi, Iż orzeł gołębięcia mdłego nie urodzi. Papr. Gn. 808. (fortes creantur fortibus, nec imbecil-

m.,

fuośtye, ba3 Dbftfnbpfcfyen nad) abgefallner Slutlie, (Etym. goły, cf. pacholę, cf. Boh. holka, holcicka dziewczątko). Niedojrzałej nie zrywaj jagody, Zaniechaj golance czynić szkody. Petr. Hor. 2, A. 3 b. ‘GOLARZ, GOLACZ, a, m., brodogól, cyrulik, feldszer, balwierz, ber Sarbter. Boh. hohe; Vind. britvar, britbar, brivez, bradobriuz ; Carn. bryvz, britbar ; Bosn. briaç ; Croat. briavecz, pod-brivach, podbrijach; Hung. borotvâlô; Slavon. briacs ; Ross.

i barwierzów wytworne mazidła. Syr. 278. w rodź. ieńsk. Boh. holićka ob. Barwierka.— ‘GOLARSKI, a, ie, barwierski , cyrulicki, Sarbter *, Ross. öpiMLHHÖ.

vac.

holubnÿ, holubećj; Hung. galambi; Dal. golubinny;

86

GOŁĘBI NA - GOLEŃ.

GOLENIE - GOLIĆ.

etne @cf;tene, eine Stange üDîetalh Lita goleń złota, srebra, une barre. Trotz. 4, 586. Ross. cmtoke. GOLENIE, ia, «., subst. verb. golić; odejmowanie włosów abo brody brzytwą, baê Sdjecren mtt bent Sarbtermeffcr, ba§ Sartueren. Ross. ópiiTie; Eccl. ópeame, ópa^oópmie. (Carn. oggu-lenje absumedo). Musi dni 40 zakonowi przypatrować się, który do nas wstąpić chce, toż dopiero golenie nasze bierze. Ale on dla boga prosił, aby natychmiast był ogolony i przyjęty. Sk. Żyw. 4, 95. (cf. tonsura, korona, plesz). GOLeNTEC, ńca, m., gołowąs, mołojczyk, otro-czek, eilt junger Surfdjc. Milej mi patrzeć, gdy dziewka na koniu harcuje, Niż kiedy gonionego z goleńcem tańcuje. M. Biel. S. N. 4 9. (cf. golanka). GOLENIOWY, a, e, od goleni, Sclńeubctu*. Ross. 6epu,OBbiH. Kości go-leniowe są dwie rury, goleń właściwa i piszczałka. Kirch. Anat. 142. Czaszka goleniowa, patella, rotula. Krup. 4. 4 58. bte Mefdjetbe. — *§. Te (tedy pierwsze potrzeby) że mam, twoje panie dzieło, Mnie dobrze wdzięcznym być a tobie miło; Przeto dziękując za skarb ci takowy Ze mnąć oddają dzięki ‘Goleniowy. (?) Kchow. 96. [Goleniowy, wieś w byłem województwie Krakowskiem, w powiecie Jędrzejowskim, niedaleko Lelowa, o którym nieco wyżej mówi Kochowski. 5]

Po gołębieńcach żałośnie stękają. Groch. W. 556. Gołębie przyleciały do gołebińca zamkowego. Bot. 202. Wiele dziur nadziałali, a z owczarni pańskiej golębińców naczy-nili. Źrn. Post. 264 b. *§. Gołębiniec, gnój gołębi (Slovac. holubinec; Vind. golobjak, golobzhjak). Weź gołębińców albo łajen gołębich. Syr. 465. GOŁĘBINA, y, ź., pieszczenie: gołębica, jflvtltd): bte £mtïnmt, ba$ 2nuM;cu. Uczy sie, jak kształtnie się wyginać, jakie stroić miny, Jak celować składnością inne gołębiny. Zab. 42, 522, Nar.

Boss. roayÓHTHHa, ro.iyóanbe m/ico gołębina , gołębie mięso , (cf. cielęcina, wołowina). GOLĘBINNY, a, e, gołę-biczy, gołębi", ^äubtttU =, ïauBcit». Dach ś. w postaci go-łębinnćj. Smotr. Ap. 44. GOŁĘBNIK, a, m., §. 1. gołębiniec qu. v. §. 2. Jastrząbek, fal co columbarius, od innych gołębnikiem zwany. Kluk. Zw. 2, 505. bet* îïaubeufalf. ob.

Krogulczyk. §. 5. Który gołębie chowa, koło nich chodzi, Boh. et Slovac. holubar gołębiarz; Vind. golobar, golobinjar, go-lobnjak; Croat. et Rag. golubar; Hung. galambokkal bónó;

Ross. rojyóaTHHKt; ber $aubemv«rtcr, £aubeut;alter. Boh. ho-lubarka, *gołębiarka co koło gołębi chodzi, gołębie przedaje.

Boh. holubarstwj ‘gołębiarstwo, chodzenie koło gołębi.

GOLEC, lca, m., GOŁEK, łka, m., 4. człowiek goły, go-łotka, hołota, charłak, ein nacftcr Settier, eilt armer Sßtdjt. GOLF ob. Wbrzeźe, zatok, odnoga morska; Rag. et Slav, Boh. holomek; Sorab. 4. howencż; Carn. gólz impubis; zamorje; Ross. Maianb. ob. Odlewisko, zatop.

Rag. golaz, ighlicjar avicula dcplumis, (Rag. golet ob. Go- GOŁGOTAĆ czyn. niedok., gogotać, głogotać, (cf. glego-lizna); Ross. tomkę. Nie ma własnego nic golec obna-    tać, klekotać), wydawać ton bełkocący, Imitbcrn, foltern,

zony. Kulig. Her. 254. Wenus ma syna golca, ‘lada któ-    Indyk ogon roztacza i gołgocze. Zool. 258.

rej zapłaci. Dwór. C. 2. Powiedząć, dobry posag mamy, GOLIASZ, GOLIAT, a, m„ sławny olbrzym Filistyński, ber Ale takiemu golcowi nie damy. Bratk. f. 4 b.— vid.    Sîtefe ©oltatfy. Dawid poraził Goliasza. W. Post. W. 517.

Gołkiem. 2. Łysy, głowę gołą mający, ein fôaïjffopf. Sta-    GOLIACK1, a, ie, od Goliasza, olbrzymski, @oltat()śG,

remu golcowi. ” Ko chow. Fr. 67. Prokop Golec, Rasus.    SRtefen*, rrefcnmaptij. Następują na obozy z okrzykami ol-

Hrbst. Odp. yy 4. GOLEC, ał, eje, neuir. niedok., ogo-    brzymowatemi po Goliacku. Birk. Ex. 2.

leć dok., n. p. Miejsca, tą maścią pomazane, goleją; dla- GOLIBRODA, y, m., brodogol, golarz, cyrulik, feldszer, co tego jej używają, gdzie cîica włosy tracić. M. Urząd. 590.    brodę goli, barwierz, ber Sartfctjerer, ber S3ar0tcr. (Boh.

gołym się stawać, faljt werben; Ross. ro,ilm>, oroitis.    hohe, f. holieka ; Sorab. 4. ho wer; Garn. bradobryvz,

*G0LEMY, a, e, Ross. ro.itMbiii bardzo duży,tfetjr groß. U    bryvz, britbar ; Vind. britvar; Bosn. briaę). Czekaj Panie

nóg kostki z golemym gruczołem wypięte. Zebr. Ow. 214.    golibrodo. Teat, 46. c, 28. GOLIĆ czyn. niedoli., zgolić,

immodico prodibant tubera talo.    ugolić, ogolić <M ,§. 1). gołym czynić, obnażać, zdejmować

GOLEŃ, i, z., (Boh. et Slovac. hnatowa kost, hnat, (cf.    włosy lub brodę brzytwą, faljl madjeit, £marc mcpefymcn,

gnat; Boh. holen, holenka, cholewa); Bosn. gohlien, go-    fdjeerett mit bcnt Sdjeeruteffer, barbieren. Boh. holiti, holjm,

gljen , ghgnat; Rag. goljen , goljeno, goljcnak, (goljenka    brjti, bregi; Slovac. holjm ; Sorab. 2. golisch; Vind. briti,

tibiale); Ślavon. golin; Dal. golyen, gnat, cziv od gole-    brijem , pobriti, pleshiti; Carn. bryti, bryem, (brytne, bry-

na; Croat. czćv;nosna, czipel, gnat, ghnat, cziv od go-    vne tonsilis), goliti ; (Rag.    gûliti, oguliti, izgûliti decorti-

lena ; Sorab. 4. piżdżel (ob. Piszczel); Sorab. 2. giżla (ob.    care); Rag. briati, brîciti,    obriati; Slavon. obriati, obri-

Giczel) ; Vind. goleń, golainu, podkolenska zieu, kust    esiti; Croat. briti, briem, (Croat. guliti decorticare); Dal.

od kolona do    pet; Carn. golejnu; Ross. tomhł,    óiipio-    briti, briati; Hung.    beretvalom; Bosn. briciti,    obriciti,

m, (roiennmc    cholewa), óepiro; Eccl. micte ,    ro-    sciscjati, oseisejati,    (Bosn.    guliti, izgûliti vellere,    stirpitus

M;iih, óepuo,    iiJiiocHa .WbiuiKa. Nuda tibiae pars, sola    extrahere) ; Ross. tojiitł,    ópiiiŁ, óphio, 3ÓpnTŁ, 3Ópn-

cute contecta.    Cn. Th. Bura większa nogi, albo    goleń,    imb, (cf. brzytwa);    Eccl.    ópHTBimi; (Hebr. ©b:    galasch

między rurą udowrą a nogą; mniejsza zowie się piszczał-    detondit; Arab. tbn nudavit    pilis), — n. p. Dziś pierwszy

ką." Kirch. Anat. 142. baê ©(fjtettbetn. (cf. kolano). Długich    mech mu brzytwa z twarzy    goli. Pot. Syl. 517. Ja tobie

goleni Ross. roieHacTHfi. Mają cnoty tak wiele, jako na wró-    na złość dam się ogolić; i wnet barwierza zawołano, któ—

blowćj goleni. Glicz.Wych. H 6 b. Tak rana boli w goleni,    ry mu plesz i brodę ogolił. Baz. Hst. 272. (księdzem zo-

jako i w głowie. Rys. Ad. 66. — §. 2. Przy goleni ma-    stał). Dający się zgolić Eccl. roMTeibHbiii tonsorabilis. —

cicy, jak zowią winiarze, cokolwiek wyroście, ma być ob-    Próżno łysego golić. Iiaur. Sk. 174.; Slovac. holćmu sna-

’ rzynane. Cresc. 515. ob. Kolano, kolanko, bahnte, ber    dno sa hlawa oholi. Już on tego kiedy chce, jako bła—

knoten an ber SBetnrebc.— §• Szyna, laska kruszcowa,    zna goli. Rej. Wiz. 456. (na błazna wystrychnie). Na su-

GOLIĆ - GOLIZNA.

GOŁKA - GOŁOGUMNO.

8T

mu

mu

cho mię goli, Kto ze mną przy stole siedzi bez żartu. Pot. Joio. 162. (er raftrt mtd) ofyite Seife, martertmtd), męczy mię, nudzi). Nade wszystko proszęć pilnie miła żono, Gdy ja rzekę golono, nie mów ty strzyżono. Papr. Przyk. B. 2. (nie bądź mi sprzeczna; mit bent SOÎeffer gefeilten; nein ! mit ber êcfyeere gefroren), (cf. benmhrt nnb »ermaßt baê geucr nnb baö £td)t, ober ber £ed)t ift Wan. ©eitert). A golono? golono! strzyżono? strzyżono! Rys. Ad. 1. (cf. a biało ? biało ! a czarno ? czarno ! t. j. potakiwać, einem nad) bem $?nnbe reben). Nieszczery, obłudny, insze mówi, insze myśli, i strzyże i goli. Cn. Ad. 658. ein SOîanlrebner. Konie jest przemierzły człowiek fałszywy, i słowa swoje opakujący, który i tak i owak słowa odmienia, i strzyże i goli, i grabi i siecze, insze mówi stojąc, insze siedząc. Weresz. Reg. 118. — Szydła mu golą* powodzi się nadzwyczajnie, e§ glitcft il)iu anßcrorbentitd), cö geht ifmt allcś anßerorbentlicb mi Statten. Panu temu u królowej bardzo szydła golą. Rej. Wiz. 23. Nie psuj sam sobie czasu, pókić szydła golą. ib. 22. (korzystaj z okazyi). Jednemu szydła golą, drugiemu i brzytwy nie chcą. Cn. Ad. 514. czego jeden i wielkiemi sposobami nie dokaże, to drugi igrając, nie wiedzieć czem wykonywa, mancher fiat mehr ©lüdVdS SSerftanö, mancher mehr ^crftanö als ©lucf. Gdyby łaskawa fortuna, Co bez brzytwy innym goli, Dała strzydz swe złote runa Mym życzeniom po jej woli. Zab. 8, 121.— §. 2*). Golić owce * strzydz, (Boh. holiti), mtt ber Sdjecre gefdjoren. Baranek milczy przed tym, który go goli. Radź. Act. 8, 52. (strzyże. Bibl. Gd.).— 3). Golić rybę,zlusk nożem obnażyć, einen ftifcb fd)nppeit.—4). Fig. Gołocić, ogołacać, gołym czynić, obnażać, entblößen, faf)l madjcn. Gdy żąć będziesz zboże, nie będziesz golił ziemi aż do gruntu; ale zostawisz też ubogim. W. Levit. 19, 9. (nie będziesz do końca pola twego wyżynał). A-kwilo ziemię z kwiatów goli. Flor. Sat. 237. Gdy tak niemiłosiernie złe szczęście nas goli, Miłość może dopomódz do wyjścia z niedoli. Tręb. S. M. 85, Za jeden nocleg musi tak zapłacić , jak gdyby cały tydzień stał; oj będę golił bez mydła. Teat. 28. b, 6. (będę zdzierał). Goli Pan Bóg bez mydła. Gemm. 91. — §. A pierwszych i ostatnich jednym goląc ciosem, Usłał ziemię śmiertelnym zwycięzca pokosem. Hor. 2, 289. Kniaź, kosząc, er mćihte fie mit einem £>tebe ab. Temu nie dostaje palca, drugiemu nogę ugolono. Gil. Post. 150. (ucięto).— §- Oj ! ci Ichmość wexlarze dyabelnie teraz golą pieniądze. Teat. 3. b, 18. łowią, garną, grabią, zdzierają, ftc ftfd)en ©elb. — §. Fortuna z cnotą zawzdy z sobą burdę mają, a pewnie trzeba mądrze golić, przy którćjby tu zostać. Rej. Zw. 121 b. Tu wierz mi, iż trzeba mądrze golić. ib. 36, b. (obracać się, kierować się, fid) fing benehmen). GOLIĆ się recipr., brodę sobie golić, fid) barbieren, rafteren. GOLIZNA, y, z., miejsce gołe, szczególnie, gołe pole, wy-gorzałe, wyprzałe. Cn. Th. (oppos. poroślina), ein fahler (ErbflcÆ Ofme ©raćh Boh. temenistë; Slovac. plesina; So-rab. 2. ghola, gholka; Rag. golét; Vind. golinna; Carn. golina ; Bosn. golotina ; (Bosn. golięa, ejun * czołn) ; Ross. ro.iH3iia, npera.imm, oócbboks, ïiojmhwi, imocrB, (Ross. roiHKS miotła otarta, iuuma gatunek powierzchnich rę

kawiczek). Kurzenie tylko w przestronych puszczach na goliźnie opodal od drzewa pozwalają. Haur. Ek. 162. W pośrzód zaraźliwych bagnisk na ziemi wyższej szerzą się pewne golizny, podobieństwa nawet do łąk nie mające. Staś. Buff. 44. Przy łąkach, jeśli są jakie golizny mchem porosłe, pługiem przyorać. Haur. Sk. 28. Ani owoców, ani zboża, ale szczere golizny widzimy po tych górach. Petr. Wod. 7. GOŁKA, i, z., pszenica z kłosami gładkiemi bez ości. Kluk. Rośl. 3, 129. Syr. 927. Carn. goliza, ber glatte 3Seii$cn obite ©rannen, ber Kolbem meijjen. $ O J)0 rott fet), oppos. wąsatka, ostka. §. Gołka, gołe ciało, n. p. Dano mu plagi w gołkę. X. Kam. anf beit Sloßeit.— Gołkiem adv., goło, fahl, bloß. W początkach ptakowi żywność się gołkiem na dnie klatki posypuje. Kluk. Zw. 2, 395. (cf. Boh. liolka, holcićka dzieweczka (cf. goleniec), holieka grossus). $. Gołka, gułka muzyczna , nota cała , ma w sobie ogonatek dwie. Magier. Mscr. eilte ganje 9tote. §. Gołka, we grze, ósmka dzwonkowa. Wol. @d)etlcnad)t. GOLNĄĆ, ął, ie, ad. dok., palnąć, uderzyć, bić, ciąć, eilten $ieb öerfeßett, fd)lageit. Nie mówił ani słowa więcej, ale go golnął od ucha prętem. Ossol. Sir. 3V Walnąłem szynką o ziemię; dyabeł ją podniósłszy w samo mię czoło golnął, aż guz wyskoczył, ib. 8. Carn. guliti affricare, verberare.

GOŁO adv. adj. goły; Ross. rojbio, nemo; fahl, entblößt, amt. Stół na koło Serwetami nakryją, a we śrzodku goło, Niemasz obrusu żadnego. Star. Dw. 51. (bez nakrycia, przykrycia). Włosy nie stanowią wiary, chociaż się kto goło nosi. Twór. Ok. C. 3. (cf. ksiądz to tylko z piesza). W łaźni i w trumnie oba goło siedzą, pan i gołota. Jag. Gr. A. 3. (nago). Do boju żołnierz nie goło wybieży, ale ma zbroję i oręż. Star. Yot. D 5. (nie z gołą, próżną, bezzbrojną ręką). Było przy nim zawsze chudo, ciasno, goło. Wyb. Kulig. 49. (ubogo). G0Ł0-BIODRY, a, e, gołe biodra mający, bez portek, gołodup-ski, ohne £>ofen. Idą, a pozad żak gołobiodry Sypie z koszyka fiołek modry. Zab. 9, 555. Zabi. GOŁOBRODY adj. et subst. gołowąs, bezbrody, ol/ltbärttg, eilt ©lattbart; Boh. et Slovac. holobródek; Rag. et Bosn. golobràd, go-lobradaz; Vind. golobraden, (Vind. golobradnost, mlade-nishtvu * ‘gołobrodość, bte Unbörttgfett). GOŁOCIĆ, ił, i, czyn. niedok., (Ogołocić dok., q. v.) obnażać, gołym czynić, entblößen, fal;l machen. Wydziedziczenie brata racz Wac Pan odwrócić, I nie chciej go bezecnym postępem gołocić. Treb. S. M. 49. Całą familią nasze postępkiem tym ze sławy gołoci. Teat. 30. b, 129. (ob. Dziura). GO-ŁODUPSKI, a, ie, gołobiodry, nagi, sans culottes, natftär* fd)tg. Ross. 6e3iiiTaHHMH. GOŁOGŁÓW, a, m., GOŁO-GŁOWY, a, e, fal)Iföpftg, ein Śhthlfopf. Vind. gologlau, gologlavazh; Carn. gologlav, gologlavz, (ob. Łysuń, bezwłosy); Croat. gologlav; Dal. opuzo, plessiv.— §. Ga-dus, ryba, mająca głowę gładką, na kadłubie drobne bardzo łuski. Zool. Nar. 178. GOŁOGON, a, e, o gołym ogonie, fal)lfd)nHtn5tg. Jeden z dziadów już tu był osiadły, Kiedy Popiela myszy gołogone zjadły. Nar. Dz. 5, 112. ‘GOŁOGUMNO, a, n., n.p. Nawóz z postrugania na podwórcu, na gołogumnie, gdzie ludzie i bydło częstym

88

GOŁOGUS - GOŁOSZYJCA.

GOŁOWĄS-GOŁY.

rn.,

przechodem ziemie potretują.... Haur. $k. 50. na placu miedzy gumnami, ber ©cheurenplafc. *GOŁOGUS, a, Stipes fałuus, bïazen. Mocz. ein ©toefnarr. GOŁOLEDŹ, i, z., 'GOŁOLEDNIA, Sorab. 2. polodna; Vind. ledenina, ledouje, fverhni led; Ross. tojiotb , roiojte/uwa ; Eccl. roaoTh, rojojie4Hua. 1). lód gładki ślizki z deszczu mroźnego, ba$ ©lattciśb Slizka gołoledź oszukując nogi, nie jednego przywiodła o szwank. Min. Anz. 40. Kamienny rzeka most na grzbiecie czuje, Gdzie się rozbijać musi gołolednia. Chrośc. Luk. 98. (kra). Aż dotąd dawał odpór żydowskiej gawiedzi, Trzymał się Piłat, jako kot na gołoledzi. Pot. Zac. 122. (cf. kot). Stoję jak na gołoledzi. Tr. ślizko, niebezpiecznie, id; IjrtBe einen gefährlichen ©taub. 2). burl. Łysina, bic ©laßc. Tr. G0Ł0MACZ, a,

m., gatunek więciorków małych na ryby, bez skrzydeł. Cr esc. 644. eine 2lrt gtfchreufe. GOŁONOGI, Croat. golo-nög, ob. Bosy. GOŁORĘKI, a, ic, (Raff, golorùk), nie mający nic w ręku, lub na ręku, blo^hätlbfg. GOŁOSC, ści, z., golizna, bie Mjlliett, Sîacfthett, nagość, ubóstwe, Boh. holomstwo; Vind. golnost; Carn. golûst, gołota; Rac/, golocchja, golotigna; Sorab. 1. howofcż; Ross. roib. GOŁOSKRZYDŁY, a , e, o gołych nieopierzonych jeszcze skrzydłach, fahlfhtgeltg, nod; linRcftcbcrt auf beu klügeln. Gdy zrani macierz ptasznik obrzydły, Smutnym się głosem poczet ozwie gołoskrzydły. Zab. 14, 268. (pisklęta nieobrosłe). GOŁOSŁOWNY, a, c, GOŁOSŁOWNIE adv. w samych słowach zawarty, ustpy, in faljlcn SBortCtt befte* Ijeitb. Niektóre miasta nie mają początku wolności swych innego, tylko dobrowolną abo gołosłowną dziedzica wolą. Ostr. Pr. Cffw. 4, 35. Grunt, gołosłownie darowany, prawnej nic nadaje tradycyi. ib. 151. Gołosłowne rady i projekta. A'.iądz. 129. My na was tego nie gołosłownie, ale demonstrative dowodzimy. Smotr. EL 27. Obr. 51. Steb. 2. GOŁOSZYJCA, GOŁOTA, HOŁOTA, y, m., GO-ŁOTKA, i, w.,§. 1. człowiek goły, ubogi, nie ma jedno dusze, nie ma gdzieby stopę położyć, nie ma gdzie konia rozsiodłać; jako go widzisz, tak go pisz. Cn. Ad. 265. chudy pachołek, chudak, palipiecek, hołysz, go-łysz, hołaczek, Boh. holomek; Vind. hedôvez, norzhei, trepei, shterz, potepuh, sanikarnik; Ross, óoóbuib, 6e3-noMtcTHuß ; Eccl. 6e3C0ÓCTBeiiHbn1, kto hc iiarfceTb coô-CTBemiaro óbim, 6c340mhhke, ne^om.KT., KOTopoîi ne HaiteTŁ /Kii.nima, HecTHHtaTeabHbiH. W prawie zaś: nieo-siadły, niepossesyonat, eilt Unangcfeffener, ein Unbegütertcr; ein armer Śctifcl, armer ©cblucfer. Gołota, który nie ma gdzie głowy swojej skłonić. Gil. Kat. 344. Baz. Hst. 456. Jeśli nicosiadły, albo inaczej odartus albo gołota, komu byłby winien, ma odpowiadać w sądzie grodzkim o każdą rzecz. Herb. Stat. 360. Który oprawę żeniną prawem przegrał, ma być mian za gołotę, i na polym ma być prawem gołotów patrzan. ib. 224. (ludzi nicosiadłych). Gdy sługa czyj, rzeczony gołota, albo inaczćj obłomek, komu krzywdę uczyni, pan jego będzie powinien zań dosyć uczynić, ib. 360. Si famulus alicujus dictus gołota, aut alias obłomek etc. Vol. Leg. 1, 56. r. 1347. Trafia się, że w zwadzie, na biesiedzie, gołota abo kto bardzo ubogi, rani kogo.... Gorn. Wt. M. 4. Stało się, pycha

ich dmie, szczęścia to robotka, Nie ma nic do bogacza ubogi gołotka. Zab. 9, 107. Zabi. — §. 2. Gołota, hołota coli. ubóstwo, ubodzy, ubogi lud, ba8 3lrmnth, ar* me Sente, Settelüolf; Boh. et Slovac. hołota, holomstwo; Carn. gołota; Vind. shterzouje, sanikarni lud; Ross. roib-Tena, ro.ibi4b6a, sópo^. A wam, co mam powiedzieć, cnotliwa hołoto? Dobrzy, cierpieć wasz podział, ale cierpieć z cnotą. Kras. Sat. 34. — §. 3. Gołota, gołość, golizna; Carn. gołota, $al;Ihett. Grunt pod pozłotę żółty dają, bo choćby złoto się odtarło, jednak się gołota na żółtym nie tak łatwo okaże, jak na czerwonym albo białym. Sienn. 596. Croat. golóta; Dal. golina, golotina. GOŁO WĄS, a, m., bez wąsów młodzik, młodzieniaszek, z dzieciństwa wyrastający, goleniec, (cf. śpiczak), ein Un* bärtiger, ohne ©chnnrrbart. Boh. holobradek; Carn. gólz; Bosn. bezbradaç, golobrad; Ross, roaoycbift. Gołowąs, bezbrody imberbis. Mącz., Mon. 75,    589. Cóż niezno

śniejszego, jako gołowąsa Censora, gdy me sprawy nicuje, przetrząsa? Zab. 16, 257. Gołowąsowi cóż za przyczyna babsko trupa pojmować? Burl. B. 3. GOŁO WĄSY, a, e, bezbrody, unbarttg. Gołowąsy gach. Kchow. 91. Go-łowąsy młokosek, wolny od nauki, Psy, konie i rycerskich gonitw lubi sztuki. Kor. Hor. 10.

(‘GOLTŚLAR , a , m., co złoto na blaszki bije, z Niem. ber ©olb* fdjlager. Złotnicy, malarze, goltślarowde. Szczerb. Sax. 141). GOLUCHNY, a/e, GOLUTEŃKI, GOLUTKI, G0LUS1EŃKI, GOLUŚKI, a, ie, — o adv., intens, adj. goły, gauj fahl, bh)8, fafer naefenb. Vind. golonag, zielunag. GOŁY, a, e, golszy compar., Boh. et Slovac. holÿ, lebawy ; Sorab. 1. hówć; Slavon. gól, goli; Bosn. gó, goli; Croat. gól, szle-chen ; Rag. goo, goli, goili; Vind. gol, goleń; Carn. góle; Ross. ro.ibiii, noibiil, noaii ; cf. Lat. calvus; Ilebr. bbp, pbn; Pers. khàl; Ger. fahl- §. 4. bezwłosy, fahl, ohne $aare. Ezau był kosmaty, a Jakób goły. Radź. Genes. 27,

11. (gładki. Bibl. Gd.). Goły, bez włosów na głowie, łysy, fahlfüpjfg, fahl. Prędzej niż się goła splecie. Rys. Ad. 56. prędziutko. (Prov. slov. Ilolemu sa snadno hlawa oholi). Pójdźże ty goły, kiedy ojca niemasz. Cn. Ad. 883. (pater senex mortem propinquam sentiens, caput rasit, et inter Liberos parvos sedit; quem tarnen mors, dissimulons, se eum nosse, nbstraxit). Nie pomogą zioła, kiedy rozkaże wsiadać goła. Rys. Ad. 42. (sc. śmierć, für beit ftob hilft fein $raut). Ptaszęta gołe, bez pierza, nttflucfc fßögel. Węgorz jest ryba goła. Tr. bez łusk, ohne ©(huppen, f(l;uppenli)3, glatt.— §. 2. Gołego co, gdzie nie masz przydatku, co samo tylko jest, nic nie mając przyczynionego, samo jedno zostając, cf. li, in bonam et ma-lam partem, fahl, bloß, leer, ol;nc mettent 3ufatJ. (Vind. zhist, gol, sgol, sgolen, nefmieshan, (ob. Zgoła); Rag. goili, goo). Gdy się ciała same kładą do ogniska, mó-wiemy, że się wystawują na goły ogień. Krurnł. Chym. 33. an§ bloße $eucr. Wzięli go z gołego tylko podejrzenia, jakoby się przyłożył do tej ucieczki. Ktok. Turk. 109. Goły spór jest między nami, O to tylko już, kto ma przed kim zasługami. Otw. Ow. 507. Małżeństwo nie jest goła obietnica, ale samego siebie oddanie. Iiarnk. Kat. 276. Sama goła wola nie jest dobrodziejstwem. Gorn. sen. 416.

GOŁY-GOŁYSZ.

GOMÓŁKA - G O M O N<

89

Dz. 3, 123. ob. Hołysz. Boss. tomuite, tomki,; Sorab. l.hówencż; Rag. golisc * gołobrody; Bosn. golisc, pticch bez perja.

Pochodź. gola-, hołota, hołysz, hołaczek; golonka; ogółem, ogułem; ogólny, ogulność; szczególnie, szczegół, szcze-guła; szczególny, wyszczególniać, wyszczególnić, wyszczególnienie; zgoła,— §. golić-, dogolić, nagolić, pogolić, podgolić, przegolić, wygolić, zgolić, zagolić.— §. do-gołocie, ogołocić, ogołacać, pogołacać, zgołacać, zgołocić, zgołocony. §. nagolenica, krzywogoleni. —    §. cholewa

Boh. holen.— cf. So7-ab. 2. gole dziecie-, Boh. holka, dzieweczka, cf. pachole ; Sorab. 2. golz, golazk.

GOMÓŁKA, i, z., GOMÓŁECZKA, i, z., zdrobn., (Boh. ho-molka, (cf. Germ. SDîolfeu, gemolfen, utelfen ; Dan. melka, Svec. molka ; Lat. mulgere; Graec. àpûyeiv); cf. Boh. ho-mole masła osła masła, homole cukru głowa cukru ; cf. Rag. gomilla ; Croat. gomulya ; Dal. gomilla acervus lapi-dum, eongeries, moles-, Bosn. gomila maceries; (Bosn. go-moglika) ; Bag. gomoglikka * trulla ; Ross. TOM3yM gleń chleba ; cf. gomoły). W serwatce przegotowanej znajdzie się zawsze twaróg, z którego porobią się gomółki na rozchód pospolity. Kluk. Zw. i, 229. Cresc. 246. sér twa-rożny na kształt osły, eilt Quarffäfe in $prm etne§ lutter» ftücfê. Od parmezanu niech płacą groszy dwanaście ; bo większa gomółka za grosz, niż parmezanu za dwanaście. Lek. 2, b. Z owej mąki czopek utoczyć, jakoby gomo-łeczkę. Spicz. 90. Jakby go gomółką przestrzelił. Rys. Ad. 20. Złote abo tłuste owe lata, kiedy z kiełbas płoty pleciono, a połciami i gomółkami domy pobijano. Podw. Wróż. 24. GOMOŁY, a, e, GOMOŁO adv., 1). nieśpi-czasty, tępokończaty, otync ©pi$e, fłumpffptijtg, aBgcftumpft. Boh. homoly mutilas. Szpetne gomołe drzewo. Zebr. Zw. 342. (turpis sine frondibus arbos). Dobywa gomołego kija. ib. 305. (sine cuspide). Kłos gomoły» nieościsty, mutila spica. Gn. Th. 2). Bezrogi, *szuty, tjüwerloê, oljne $ör* ner. Wzdyć pierwej sierść niż rogi na głowie gomołćj Dzikie mają jelenie i oborne woły. Pot. Pocz. 229. Skoczą tedy, jako psy, kiedy w polu gołym Z barankiem się od matki potkają gomołym. Pot. Zac. 43. Samiście gomoli, a złudzi robicie kornuty. Pot. Jow. 194. (gładysze rogalów tworzą, mężom rogi przypinają). Miesiąc swe koło Na ów czas toczył po sferze gomoło. Pot. Arg. 822. (w pełni był, zaokrąglony).

Słowa mi tylko gołe, nie pomoc, dawali. P. Kchan. Orl.

1, 242. (ob. Gołosłowny). Księgi gołego papieru. 1 Leop.

Jer. 36, 4. (czystego, niezapisanego). Położył gołą kartkę na ołtarzu, aby anioł na niej napisał. Sk. Dz. 468.

Przyrodzenie człowiecze rodzi się jako goła tablica abo goła karta. Rej. Post. L. 5. tabula rasa. Gdzie ćwiczenia nie będzie, ta tablica z *hoła Naszego przyrodzenia będzie zawsze goła. Rej. Wiz. 90. Na sądzie ostatecznym sprawiedliwość szczera i goła skazować ma. Sk. Kaz. 4. Szczć-ra woda i goła, bez żadnego na duszę skutku, aż gdy się przyłączy słowo boże. ib. 17. (Rag. goiła vöda). Za-wzdy do kościoła, cesarza godne dary przynosił, i z gołą się ręką bogu nie ukazał. Sk. Dz. 875. Trzeba mu co za pracę posłać, żeby wżdy nie z gołemi rękoma do niego przyjść. Sak. Sob. B Z b. Rozgniewawszy ją, nie przystępuj do niej z gołą ręką, ale ją pierwej w wielki podarunek obwiń. Mon. 75, 690. Teat. 15, 83. (z próżną ręką, w której nic nie masz, bez daru). Gołemi rękami się bronił » bezzbrojnemi. — Pole gołe » niezarosłe, gola, n. p. Skoczą tedy, jako psy, kiedy w polu gołym Z barankiem się od matki potkają gomołym. Pot. Zac. 45.

Żadnej ściany, żadnego placu gołego nie było, którego-by ludzie nie zastąpili, by go widzieli. Gwagn. 147. (próżnego). — Kościoł katolicki nie każdemu radzi gołe pismo ś. czytać. Sk. Żyw. 1, 131. tak samo, bez wykładu, allein für ftefy, o (me Kommentar. Heretycy nic nie chcą przyjąć, tylko gołe pismo. W. Post. W. praef. (pismo samo, bez wszelkich przydatkôvy). — Ty tak rozumiesz, że to tytuł goły, I cnotliwą być i dobrą rzeczona ! P. Kchan.

Jer. 152. (próżny tytuł).— Panienka ta na gołym obroku Do tychczas stoi, przypowieścią prostą, Ö tych, które już ołtarza dorostą. Pot. Syl. 376. (panna na wydaniu).— §. 3. Niezakryty, nienakryty, Bloß; (Ross. iiaro.ib-Hbilf bez powłoki n. p. futro). Jeszcze Waszeć bóg wie gdzie wędrował, Gdym ja już na łeb goły panom assy-sfował. Teat. 43. c, 145. Wyb. (z czapką pod pachą, z gołą głową). Pod gołym niebem, sub dio. Macz. unter freien Rimmel. Na gołą szablę odprawują swe przysięgi, potym ją całują. Paszk. Dz. 113. z gołą nań nastąpił szpadą* zdobytą, mit Wrßcn ®egen. §. 4. Nagi, ubogi, Hep, arm, uaeft, fałd. Służąc na honor dla utrzymania zaszczytu mojej familii, goły jestem jak święty Turecki. Zabi.

Bal. 87. Jestem zdrów, ale co goły, to goły. Zabi Firc.

8. Goły nagiego nie okryje. Gemm. 91. Bokami świeci, goły jak bicz. Teat. 50. c, 6. Ross. roat, koke cokoæe. GOMON, a, et u, m., (cf. Graec. yoryuav gemebundus), bur-Widząc się być na kształt palca gołym, Wór cielskum    da, poswarek, zatargi, kłopot. Dudz. 58. ipaber, ©trett,

przywdział, głowęm zsuł popiołem. Clirośc. Job 60. On    <pćmbel, B^uf. Ross. tomohe , raME. Ta sprawa bez ża-

tak jak palec goły. Teat. 45. c, 96. Wyb. Goły jak bi-    dnego gomonu i zawieruch poszła. Smotr. Nap. 9. Skwierk

zun. Teat. 11,64. jak byk. ib. 50, 35. (cf. derwisz, łęt).    a gomon między niemi. Glicz. Wych. C. 5. Wielkie kło-

Postrzegłem, żem wydany, że nieprzyjaciół)' Mając przy    poty bywają, w takowym gomonie z strony żony, dziatek

sobie, siedzę jak na zyzie goły. Pot. Arg. 52. Skoro się    i czeladzi. Zrn. Post. 3, 543. (tartas). Mając gościa w

możniejszym zechce królować, Już tam król jak na zy-    domu, nie czyń z czeladzią gomonu. Rys. Ad. 39. Gdy

zie goły. ib. 10. Pyszny teraz jak zmokły wilk, jak goły    gomon mam w domu, nie radem nikomu. Cn. Ad. 230.

na zyzie, chodzi nos powiesiwszy. Pot. Pocz. 305. Slov.    Wszystkom gotów uczynić, żeby ujść nienawiści i z lu-

Tak sa mâme, gako holi w trni. (cf. groch przy drodze).    dźmi gomonu. Pot. Arg. 579. Francuzowie znowu go-

GOŁYSZ, a, m., gołotka, chudak, ein armer ©tfylutfer.    mony z Cezarem zaczynają. Warg. Cez. 210. Złożenie

Głupi ty kupcze, co gołyszowi dajesz na kredyty. Nar.    patryarchy było przyczyną wielkich kłótni i gomonów

12

Stownili Lindego wyd. ?. Tom II.

90

G 0 M 0 N I G - GOŃCA.

G 0 N C I A N Y - G 0 N I Ć.

abo zwierze uciekać. Ostror. Myśl. 51. Nephros i Archont, z tych się każdy sili, Gdzie gońca zmyli. Kochow. 323. Na zajace zaźywaja gońców chartów, ob. Chart. (GONCIANY, GONCIK, GÔNCIARZ ob. Gontowy, gont, gonta).

GOŃCZA, y, i., Tr., ob. Gon, gonitwa. GOŃCZY, a, Boh. honci, honicy; Sorab. 1. honicżerski; Ross. rOH-

między wiernemi. Sk. Dz. 809. Tą nowiną siestrze przyczynię gomonu. Groch. W. 228. W małżeństwie często kłopotu i gomonu końca niemasz. W. Post. W. 69. Zo-rzadko bez gomona. Rys. Ad. 79. W tym domu szatani gomony i niepokoje czynią. Zabk. Ml 500. (straszy, przeszkadza w t. d.). — Transi. Szczebietliwy gomon pta-stwa drobnego. Tward. Pasq. 104. (wrzawa, szelest,

wrzask). GOMONIĆ się, ił, i, recipr. niedole., swarzyć się    uift, od gonienia, na$fe|ettb, jagenb, 3agb*. Ogary,

z kim, wadzić się. Wlod. mit jemattben Ijöbcnt, saufen. (Ross.    gończe psy mają być prędkie i z dobremi głosami. Haur.

roMOiiHTL uniepokajać; tomo3htl , 3ar0M03HTB, roMoacy    Sk. 340. ©twrć>I)unbe, §e^mtbe. Skoro on gończe roz-

niestatkować; yroMomiTB, yroMOHHTB uspokajać). GO-    puścił ogary Naszczwał zwierzyny, i nabił bez miary.

MONNY, a, e, swarliwy, Çaberub, fdjrcpenb, poltevnb. Le-    Chrośc. Ow. Al. ob. Brzesznik. (Croat. kopov). Psy rozswo-

dwo gomonny bęben a dzwmn ryknął z wieży.... Nar. Dz.    ruje i gończe ogary. Chrośc. Luk. 118. Łowiec, póki

1, 194. Ross. roMOiOHTj, roM03a niespokojnik.    tyczek nie rozstawi Z sieciami, wiąże charty i gończe.

GOMUŁKA ob. Gomółka.    Bardz. Luk. 63. Gończy chart. Min. Ryt. 4, 211. (Mia

na gończych psów: wilczek, cypr, cymbał, dawizwierz, Wisła, Dunaj, Raba, Skawa i t. d.). Gończe słysząc dźwięki przeraźliwe Jam się po błotach, po dachach wieszała. Tivard. Daf. 6. (hałasy, głosy, krzyki).— §. Królowie z Xiecicm gonił na ostre w gończej zbroi. Gorn. Dz. 6. tn ber ïitntterrnfhmg, w gonitwianćj zbroi. NIARNIA, i, i., dźwignia górnicza, przez konie obracana, ber ©opel, ber Treiber, tm $crgkue, baś burd; ^ferbe getriebene $ebejettg. Tr. GONIARZ, a, m., co konie u go-niarni pogania, ber ©öpcltmber, ber bte ©bpelpferbe cmtrctbt. ‘GONTASY, ów, plur. gonienie się na wyścigi, prześladowanie, toedjfclfctitgeâ ^ertmijageit, Verfolgen. Tandem tedy król umarł, partye, goniasy, Bóg wie, kto nie był, to Piast, to Francuz, to Sasy. Teat. 43, 143. Wyb. GONIĆ, ił, i cz. niedok., (Boh. honiti, honjm, honjwam, hanëti, hânjm, hnati, hnal, zenu, (ob. Gnać, żonąć) ; Slov. honif, honjm; Sorab. 2. gonisch , ganasch, gnasch, zenu, żenom ; Rag. gonitti; Croat. goniti; Sorab. l.honicż, honiu, honim, hnacż, honacż, hnal; \ind. gonit, gnâti, gnał, shénem; Carn. gônem, gnâti, gnał, shcnćm ; Ross. ronini., roHfiTB, rHaib; Eccl. riumi, romo, æeuy; cf. Graec. xovéco, cf. koń, cf. $ltub, cf. Syr. nü?). §. 1. ścigać, pędzić za kim, by go ułapić, doścignąć, jagcit, ltadpgen, uac^fe^eu. Vind. napojati, nalouaiti, pojati, gna-ti, poditi fe, derviti, naperganjati ; Carn. dervim; Ross. CCapiIBaTB, CCOpHTB ; Eccl. rilJTH , rOHK), 40CTHraTB, ókacaTB 3a kKmb. Gwałtownika na świeżym uczynku goniono ; ci zaś co go gonili, w gonieniu pojmać go nie mogli. Szczerb. Sax. 181. Przed czćm dziś uciekasz, jutro sama za tćm będziesz gonić. Teat. 10, 54. Gońcie ich co najrychlej, bo ich dogonicie. Radź. doz. 2, 5. Gonił go przez siedm dni, i dogonił go na górze Ga-laad. Radź. Genes. 31, 25. Zbiegowie lękają się, chociaż za niemi nie gonią. Zab. 7,219. Kossak. Tak biegał, jakby go kto tuż na karku gonił. Zab. 14, 53. Z koniem pierzchnął ; gońże wiatr po lesie. Alb. n. Woj. 4. Żeby nie gonił wiatru po ulicach w nocy. Teat. 21. b, 14. (żeby się nie wrałęsał, nie włóczył). Nie goń tego, co sam ucieka. Cn. Ad. 597. Gonił za sobą * wysięki się piętami. Cn. Ad. 1, 286. er ï)at 3îei3au§ genommen, (dać drapaka). Goniący Eccl. roHHie^BHBiH. — §. Fig. Walczmy, gińmy, śmierć gońmy ; ale dla ojczyzny. Zab.

na

e,

GON, u, m., Morav. hon; Boh. honba ; Ross. roHKa; §. 1. gonienie, gonitwa, łowy, polowanie, Vind. gonja, gna-nje; baê Sagen, baê kennen, bte Sagb. Na granie Amfi-ona W bezdrożnym skały czyniąc gony kole Przeskakiwały na poboczne pole. Zab. 11, 354. (przeganiając się, gonitwy odbywając). Dokąd tak spieszno bieżysz? z włosem rozpuszczonem, Bez stroju z rannych kwiatków? czemuż takim gonem! Przyb. Ab. 185. (pędem; Boh. honem; Ross. I3B roiiBi * na wyścigi). Wpadnie sam w sieć złoczyńca, choć nie będą gony. Paszk. Dz. 102. (niebędą go napędzać). Śmiał się Mars z dala z Fortuną pospołu na te igraszki i wzajemne gony. Jabl Buk. N 2 6. Niech inni opiewają gony i igrzyska. Przyb. Milt. 260. < Malarzowi kazał dom malować z zwierzeńcami, i myśliwemi gonami. Sk. Dz. 795. (z polowaniem, z gonami). Nie tak brzmią słodkie w twoim uchu strony, Jako ogarów zawiesistych gony. Pot. Arg. 209. (zapędy za zwierzem). Cieszył się psim abo sokolim gonem. Pot. Syl. 15. (polowaniem , polem, łowami). Ten nogę a ów złamał w gonach szyję. Chrośc. Ow. 66. (w gonitwach). §. Bobrowy gon , bobrownia, bobrowe gniazdo , ber Stberbau. Jeśliby kto miał łowy i lasy, jeziora i bobrowe gony. Stat. Lit. 292. Bóbr wypłoszony z gonu, traci wszystek przemysł. Czack. Pr. 2, 264. Bobrowe gony były pod dozorem łowczych, ib. i, 66. *§. 2. Pajęczny gon, gatunek pająka, (cf. skorpion, krzeczek, tarantula), ctue Strt fdjablid)cv ©putncit. Od pajęcznego gonu, t. j. od pająka na długich nogach obrażonym, lekarstwo. Syr. 459. Od niedźwiadka, abo i od gonu pajęczego obrażonym.... ib. 696. *G0ŃBA ob. Gonitwa. GOŃCA, y, m., (Boh. honec; Sorab. 1. honieżer), §. 1. który goni, ber Sdger. Gońców za złodziejem wysłano. Tr. (gonicielówr, 9?fld)fe£er)» §. Gońca od gonitwy, rycerz gonitwiany, gonitewny, zawodnik , 2Bettvemtei*. Gońca był z kopią przedni, i na dobrym koniu siedział. Star. Ryc. 44. Prosił go na wesele córki dla gonitw, bo był gońca niepospolity. Biel. 91. Pojedynek ten nocne zakończyły ciemności, Był jednak godzien, aby jasne słońce, Odkryło było światu takie gońce. P. Kochan. Jer. 236.— §. 2. Gońca, pies gończy, ber ©mtr^nnb, ein letzter §>ej$imb. Gońca jest pies wietrzny, który popędzone zwierzę goni ze wszystkiego skoku póty, póki może, abo on gonić,

GO-

GONIĆ.

GONI CIEL - GONIONY.

91

norHaTBca, noromocB. Chłopcy się po ogrodzie gonią. Tr. Tak się tu wszyscy jako mizerne ryby gonimy, po tern nędznćm morzu burzliwego świata tego. Rej. Post. K k k 3. — Gonić się kieliszkami, konwiami * przepijać się, jeden drugiego. Tr. etuauber ju 23oben trtnfeu. — Gonić się za czćm, zapędzać się goniąc, tut 9?ad;jagen begriffen fepu, rnelt verfolgen. Medea w ucieczce, brata swojego członki, po tych miejscach, któremi się ociec za nią gonił, rozrzuciła. Siem. Cyc. 212. Patrz jak się jałowica goni za dorodnym buhajem i nadawa sama. Tward. Pasę. 30. Kto się za złością goni, bieży k śmierci swej. Budn. Prov. 11, 19. (kto naśladuje złości. Bibl. Gd.). — §. 2. Zwierzęta się gonią * chciwe są mieszania się z sobą, läufig fcptt. Wilk goni się z samicą przez

12, 177. Nagi. (szukajmy śmierci). Syn zbywszy się rodzica straży Swoim się poważy gonić polem. Tward.

WŁ 48. (żyć na swoje rękę, swoim dworem). Ciężkim go prawem dłużnicy gonili, Jam swą niewolą wyrwał go z bastyli. Zab. 13, 249. prześladowali, fte verfolgten lfm mit aller «Strenge be3 ©ertd)t$. Krewny powinien krewnego gonić'w sprawie o złamanie pokoju. Szczerb. Sax.

227. Zony cudzołożnćj mógł mąż odkazować od siebie, jeśli jej nie chciał na gardło gonić. Sekl. 20. (na śmierć oskarżać, wystawiać). — Jedna trwoga drugą goni. Paszk.

Dz. 44. (tuż za drugą następuje). Już jedna drugą przepychem stroju i gustem kwiecia goniła. Zab. 12, 297.

Gawdz. wyścigała, przepisywała, fte wetteiferten mit etnan* ber. Już nie widać we wsiach , by moi rodacy Gonieni byli nad przepis do pracy. Zab. 16, 342. przypędzeni,    dwanaście dni. Haur. Sk. 312. Sorab. 2 sze ganasch,

nagleni, angetrieben. Ustąp' tym, co fortunę lepiej so-    ganzasch; Croat. gonitisze, gonimsze, tiramsze ; Carn.

bie gonią. Morszt. 68. (sobie łowią).— §. 2. Verb. Med.    sê goniti; Vind. naskozhuvati, naskakati, pojatife, goni-

Gonić * śpiesznie gdzie dążyć, wofnn eilen, etlenbS ftreben,    tife, fe poplemenuvati, fe plemeniti, fe jesditi; o ko-

ftnfagen, rennen, barnad) rennen, ringen. (Ross. roH3HyTB,    ziach fe perskafi ; o świniach fe hukati ; o kotach shtra-

roH3aib; Eccl. roiie^vrH, yóhraTB, ôtrcTBoars cnacaTBca,    mlati. GONICIEL, a, m., który goni, ścigacz, ber 9îadj*

roiiB^H/ńTH, ovHTii, yóiJKaTB, yieuB pierzchnąć, uciec).    fejjer, Verfolger. Wyrwij mię z ręki nieprzyjaciół moich,

Do pierścienia gonić. Groch. W. 488. Pot. Jow. 2, 23.    i gonicielów moich. Budn. Ps. 31,13. (którzy mię prze-

itad; bem üïlttgc rennen. — Na ostre gonić » potykać się    śladują. Bibl. Gd.). Boh. honâk ; Carn. gonûzh, gojnèk ;

kopią. Włod. fdjarfe ßattjeu bredjen, ein @d)arfrennen l;al*    Vind. gnauz, goinik, gonazh, gonez; Sorab. i. honi-

tett. Królewic z Xieciem gonił na ostre w gończej    cżer; Ross. roHHTejB. W rodź. ieńsk. GONICIELKA, i.

zbroi. Gonu. Dz. 6. — Nie pojrzał na nie, , ni się jej    GONIEC, ńca , m., kuryer, kursor, eilt Eilbote, Confier,

pokłonił, Tylko oczami po ścianach gonił. Jabi. Ez. 209.    (Boh. honec actor, agitator ; Rag. gognac vector) ; Carn.

(dziko poglądał, er Itefś bie Singen mtlb Ijerumfdjweifen).—    jedernćk ; Ross. ronem., TeueitE, norommncB, t3AOBoii;

\. fig. Gonić na co* załawiać, nart; etttxrô ringen. Goni    Eccl. roiiBi|h, CKopoiena, piiCTaieiB, kkctbiihisi, CKOpo-

na zwadę, łowi na guz, zadziera. Cn. Th. Zygmunt    jco^Mjb, CKOf>OT6Yhi|h. Lekki goniec sprawić tego nie

przyjechawszy do Litwy, obaczył Moskwę być przeciwną    mógł; trzeba było posła wielkiego tam posyłać. Tward.

sobie, a na wojnę gonić. Biel. Św. 272 b. Żyliśmy    W. D. 2, 133. Smalc. 14. Posłany Młocki gońcem z tą

nowiną. Tward. W. D. 2, 116. al3 Fourier. Przybiegł goniec z Hiszpanii. Nieme. Kroi. 3, 85. Przysłał mi gońca. Teat. 45. d, 102. Wyb. — fig. Gończe złotego słońca, różana jutrzenko; Juźeś to w chatki mojej zajrzała okienko! Zab. 1, 177. Nar. üßorbote, (Eilbote. Gdy swoje gońce pomknąwszy słońce Już na sam nieba wybiegło śrzodek. Zab. 11, 264. Zabi (bieguny swoje, rumaki). — *§. Szedł za nią jakoby goniec. 3 Leop. Syr.

wszyscy swowolnie, Na twą pomstę goniąc dobrowolnie.

Kanc. Gd. 302. (zasługując, zarabiając). Znaleźli się rodacy, którzy upornie na swoje i Rzpltej zgubę gonili.

Pilch. Sali. 64. Upominał ich, żeby rtie gonili na zwadę. Budn. Apopht. 128. On jako ten, co na ‘hańbie nie goni, Nie chce być więźniem ani pojmanym. P. Kchan.

Jer. 119. Greki młode trojce ś. bardzo mieszają, i na Aryańskie kacerstwo gonią. Sk. Kaz. 255. (zarywają ka-cerstwa). Herodyas na złe Janowi ś.    goniła,    i o gardło    14, 23 (śladownik. 1 Leop., goniciel, ścigacz, 9ta(^fc|cr).

go przyprawić chciała. Sekl. Marc. 6.    (czuwała    nań). *Go-    GONIENIE, ia, n., subst. verb.,    ściganie, ba§ 3ageit, 9tacfj*

nić na ‘sławę. Tr. NB. mnie się zdaje, ze, gonić na co, fejjeu. Boh. honba; Eccl. roHBÓa, r omamie; Ross. bbióiibku. zawsze na zla, stronę się uigwa. §.    3. Gonić    czćm * go-    GONIONY, a, e, partie, perf.,    1) ścigany, gejagt. 2) Gra,

nić resztą, ostatnim, szczątkiem*    ostatnich    sposobów    gdzie jeden drugich ściga. J.    Kchan. Dz. 269. baê $a*

używać, do ostatniego już być przymuszonym, ba3 lcj$te    fdjefplel, §>afd;en ($tebpacf, ttt ^reuflcn). fig. Jął uciekać,

Mittel ergreifen muffen, cf. Slov. Psów z palieu za zagäemi    razów jednak kilka w tym gonionym oberwał. Dwór. H.

honif. Już skarbowi przyszło resztą gonić.    Chrośc.    Fars.    3. Choć odmiany w rzeczach są lubione, Lepsze go-

589. Falib. Dis. P. 2. Płeć biała nad tobą    prawie    serce    nione w szczęściu, niż mienione. Jag. Gr. E b. Ty

roni, Ale za to szkatuła prawie resztą goni. Nar. Dz. 3,    gością lądem, ja gram gonionego wodą, hospita tu

128. (kona). U niego i najcięższy czas nie goni szczą-    terris erras, ego in undis. Zebr. Ow. 142. b) Taniec,

tkiem, Bo wszystko idzie ładem i pięknym porządkiem.    ein luftiger ljurtigcr £anj. Milej patrzeć, gdy dziewka na

ib. 1, 34. Już ostatnim gonimy. Teat. 4. b, 56. Za-    koniu harcuje, Niż kiedy gonionego z goleńcem tańcuje,

puść, zapuść kotwice, zrzuć napięte żagle, Wiedz, że    M. Biel. S. N. 19. Dawno to i u cielca karał bóg one-

ten szkodą goni, kto co czyni nagle. Biaz. Tt. a. (cf. co    go, Kiedy około niego też szli w gonionego. Rej. Wiz.

nagle, to po dyable). GONIĆ się zaimk.,    uganiać się,    162. (tańcowali koło złotego cielca). Umysł stateczny

wyścigać się, pędzić jeden za drugim, fid)    jagen,    Ross.    a ‘wspaniły nigdy się ukazać nie może, jedno w rze-

czach przeciwnych; bo pewnie w ‘cenarze, ani w go-    GONT, u,    m., GONTA,    y, z., GONTEK, tka, m.,    zdrobn.,

nionym, nic się tam nie okaże. Rej. Zw. 86 b. Pewnie    Boh. et    Slov. śyndel,    śindel; Hung. sendely,    sindel;

w ‘cynarze, ani w gonionym albo tańcu szalonym, nic    Croat. sindol; Bosn. scimla, scindra; Rag. scimbla, dar-

się tam nie okaże. Weresz. Reg. 144. GONIPIENIADZ, a,    vene plocce ; Carn. shinkel, shkodla; Vind. krouniza,

m., liczykrupa, liczygrosz, łakomieć, citt ©elbfiungttger,    szieplenka, skodliza, deskiza, ziepotnik, shintel; Sorab.

cm ^abfücfyttger. Lichwiarz, gonipieniądz, odrzyskóra.    2. schinżel ; Sorab. 1. schindżel; Ross. roms, mumia;

W. Post. W. 2, 368. GONITWA, ‘GOŃBA, y, z., za-    Lat. scandula; Ital. scandola; Gall. echandole ; Lothar.

wód, ubieganie się do mety, bcrô SBettrennen; Ross. ro-    chondre; Ger. bte ©djtttbel; szkudła, deszczułka, drani-

HHTBa, rOHŁÓa, piiCTanie; Carn. derkanje; Croat. zder-    ca do pokrywania dachu ». p. Dachy pokrywają się też

kalische , (dist. Vind. gunitva, vganka * gadka, zagadka;    szkudłami czyli gontami dębowemi, a zwyczajniej sosnowa/. gonitka id.). Gonitwa końmi Eccl. KOHepiiCTame;    wemi. Switk. Bud. 223. Gost. Gor. 421. Suchy gont

Ross."CKawa. Konia, co trzymał gonitwę czas długi,    najprędzej się pali. Gaiv. Siei. 366. Pięć tysięcy lat, a

Puszczają wolnym na omastne smugi. Zab. 13, 295.    jeszcze, iż tak rzekę, żadna gonta z nieba nie spadła, ani

(utrzymywał zaszczyt gonitewny, sławę gonitwianą). In-    się która gwiazda naruszyła. Sk. Kaz. 318. Gonta, szku-

nych to bawi, by w gonitwie sami W prochów Olimpu    dła. Volck. 853. Różność jest między gontami a szku-

zakopceni dymie, Rozpalonemi w biegu koł osiami, Nie    dłami; gonty przy jednej stronie wydrożone; szkudły

tknąwszy mety, zwycięzkie swe imię Przenosząc z chwa-    niedrożone , pospolicie dębowe bywają. Mącz. GONCIARZ,

łą nad gmin ludu mnogi, Między rządzące ziemię wnic-    a, m., co gonty robi, szkudłarz, ber ©djtltbclmadjer, ©djtttb*

śli bogi. Hor. 1, 4. Kobył. Gonitwa do pierścienia, bitśi    1er. Boh. śindelar; Vind. krounizgnik, krounizhni krivez.

Ktngrennen.— Bywa to w onej gonitwie na ostre za tar-    GONTAL, GONTARZ, a, m., Boh. sindelâk, gontowy

cza, że jeden będzie drzewem przebity, a drugi mało    gwoźdź, eilt ©ęijtttbelltagel. Gontale, bretnale, głowacze,

ranny. Gorn. Sen. 333. b(t3 8rtUjett&red)en. Gdy kogo ob-    szkutniki. Os. Żel. 4 et 64. GONTOWY, GONCIANY, a,

winią o jaki uczynek, on się chce szrankami, albo ostrą    e, Boh. śindelny, śindelowy; Ross. rOHTOBBifi, od gon-

gońbą wywodzić.... Szczerb. Sax. 439. b(t§ ©djarfreitlteit.    tów, szkudłany n. p. dach, scandulare. Mącz. Gonciany,

— Gonitwy miejsce, bte 9îeitltM)tt; Boh. hony, reydiwÿ    szkudłany. Volck. 853. (Vind. krounizhna streha). Ćwieki

plac; Sorab. 1. bćhancża, pżebehaneża; Vind. tiekalishe,    gontowe.    Os. Żel. 64.    yott ©cfytttbeilt, ©cfltltbel ».

dirjauna ograja, tieknu skushanje ; Carn. dirjavna og- GOPŁO, a,    n., jezioro w    Kujawach, na pięć mil    długie,

graja; Ross. óbratume, nonpmne; Eccl. ót/Keaeub , no-    na pół mili szerokie, z którego wychodzi Notecz rzeka.

30ßHi|iG, ivrb óbraioTLca, óopiOTbca, npepucTaiiie. (Eccl.    W pośrzod jeziora jest zamek spustoszony pod Kruświ-

roHHTBOÆ'Kieu'E celetizon). ‘GONITEWNY, a, e, od go-    cą, gdzie niegdyś rezydowali Popielowie. Łacl. H. N. 42.

nitwy, SBettrennen ;. Ross. pHCTaTciLHMH, KoiiopucTaiejL-    ber ©oplerfee.

ubili.    GONIWAG, ał, a, czyn. częstoll. verb. gonić; GÓRA, y, z., (Boh. hora, hura, hurka; Slov. hora, wrch,

cf. wierzch; Morav. kopeć cf. kopiec, Sorab. 2. ghora, ghorka ; Sorab. 1. hora, horka; Vind. góra, lirib, (cf. garb); Carn. gorra, hrib; Bosn. góra, pianina, brihg, (cf. brzeg), brriddo, glaviça (Bosn. 2. góra silva) ; Slav. berd, pianina, bêrdo ; Rag. góra, plannina, bàrdo (Rag. 2. góra sylva); Croat. góra, pianina, breg ; Ross. ropa; Hung. orias [mylnie, zowie się hegy. 3]; Graec. ogog, Jon. olgog ; Dor. cogog; Hebr. VI har, VH harar; Germ. ^arj; cf. Esthon. wuori, wari; Island, biarg; Dan. bierg; Anglos. beorg); [Sanscr. giri. 2.]; ber 23crg. Góra jest wysoka ziemi wyniosłość. Wyrw. Geogr. 11. Przez góry rozumieją się te części jakiej okolicy, które tak są nad inny grunt ziemi wzniesione, że od ludzi i koni z trudnością są dostępnemi. Łejk. Miern. 79. Góra nieprzy-kra (Vind. berda). Góra ognista, ogniomiotna, wulkan Ross. conna. — (Prov. Vind. Ni planine bres dolinę * nie ma góry bez doliny * nic tak zupełnie złego). Góra rodzi, a płód mysz. Kras. List. 2, 115. (parturiunt montes; z wielkiej chmury, mały deszcz; więcej huku, niż puku). Czcij góry, mosty, chceszli mieć grzbiet prosty. Cn. Ad. 123. (ostrożnie, gdzie niebezpieczno). Jasna góra ob. Częstochowska. Łysa góra ob. Łysy. Jedzie baba na łysą górę. Teat. 25. c, 61. et 28. b, 151. (czarownica, cf. Carn. klęk * czarownic schadzka). — §. Góry, ciąg gór, pasmo gór, ein ©ebtrge, eine Sergfette. (Boh.

(Boh. honiwati) ju jagen biegen. Pomnie go na francuz-kim dworze Kiedy w Paryżu goniwał z kopią. P. Kchan.

Jer. 72. ‘GONKA, i, z., gonicielka, bte eilten jagt, bte Aagertmt, bte Sagertmt, ^retbertnn. Chodk. Kost. 26. Ross. roHKa gon, gonienie. GONNY, a, e, od gonu, Sauf*

9tenn*. Slov. honni. Dziwuję się gonnćj krototili, spe-ctacula cursus. Źebr. Ow. 185. Lepiej spokojnego żywota używać, niż tak jako gonna ‘massia za dworem biegać. Rej. Zw. 158 b.

zagon,

92

GONIPIENIĄDZ - GONKA.

GONT - GÓRA.

Pochodź, (ganiać) gnać ; blazgon , błazgonić ; doganiać, dogonić, dognać; naganiać, nagonić, nagnać; oganiać, ogonie, ognać, oganiacz, oganiaczka-, ogań, oganka, ogon, ogonek, ogonowy, ogoniasty, ogonak, ogonaczek; obegnać, obegnany, obegnaniec; obganiać, obgonić ; odganiać, od-gonić, odegnać, odegnanie, odganiacz ; poganiać, pogonić, pognać, poganiacz, pogoń, pogonią; przeganiać, przegonić, przegnać, przegoń; przyganiać, przygonić, przygnać, przygnanie; rozganiać, rozgonić, rozegnać, roze-gnanie; uganiać, ugonić, ugnać, ugon; wganiać, wgonić, wegnać; wyganiać, wygonić, wygnać, wygnanie, wyga-niacz, wygnaniec, wygnańczy, wygon, wygonisko; zganiać, zgonić, zegnać, zegnanie, zegnany; zgoniny, zgon, dozgonny, dozgonność; zaganiać, zagonić, zagnać zagonisty. cf. zonaLć, ioneL, zenie, cf. koń.

GONKA ob. Guńka. GONOREA ob. Rzeżączka, ciekączka, trypa.

GÓRA.

GÓRA.

93

hory; Graec. dęcia; Vind. gorouje, goroustvu, górski reber, górni brieg, klanz, pianina; Rag. gorje; Croat. prigorje; Slav. pianina; Dal. planine alpes). Najwyższe góry są w krajach podsłonecznych. Wyrw. Geogr. 11. Góry Karpackie, nazywają sie tak od jednej góry Kar-pak. Ład. Hst. N. 43. cf. Tatry, ba§ ®arpattf$e ©ebtrge. Strona jedna gór Karpackich na południe, należy do Węgier, a północna należała do Polski, która pod Nowym Targiem Magora, pod Drużbakami Krępak, a pod Gorlicami Beszkid nazywa się. ib. (cf. babie góry). Olbrzymie góry, pasmo wysokich gór dzielących Czechy od Szląska. Dykc. Geogr. 2, 346. ba3 fïîtefengebtrge, Boh. Krko-nośe, Krkonośkć hory. Góry lodowe, śnieżne, śnieżni-ce, (Eisberge, ©Ictfcfjer. Mier. Mscr. — §. Góry * gruby, żupy, lochy, gdzie kopią kruszce, sól etc. Wiod. 3łritd)e, ©djffldjte. Słowa gór w Polszczyznie też używano przenośnie, chcąc wyrazić roboty górnicze, albo obrane w tym celu położenia, n. p. góry Olkuskie, miedzianogór-skie i t. d. Mier. Mscr. ; Slov. bana, bâné ; Hung. banya ; Sorab. 1. kolarska yama, ob. Kópalnia; Ross. 3aBOat>. Góry wapienne, ^alfbrücfje, napełnione są kamieniami bia— ławemi, z których palą wapno. Ład. Hst. N. 44. Gór kamiennych, ©tembrudje, w Polszczę jest bardzo wiele, osobliwie około Pińczowa. Ład. Hst. N. 64. Góry kamienne, *tyszarnia, lapicidina. Volck. 459. Vind. kamenarje, ka-mnalom, kamenarniza; Slov. lom, łomnica. Gór kruszcowych, (Erjbrudje, (Erjgrubeit, mamy bardzo wiele; ale kruszców z nich nie dobywamy. Za Stanisława Augusta uformowała się kompania, kładąc koszt na otworzenie gór Olkuskich. Ład. Hst. N. 43., Slav. żeleznó bóne, duol żelezny; Hung. vas bânya; Croat. ruda, (ob. Ruda); Vind. rudna roba, rudstvu; Ross. pyvtOKomw, py4HHKT>. — Prov. Złote góry obiecuje, a nie ma i ołowianych. Rys. Ad. 80. Rag. obcchjavati zlâto herzegovo ; Slov. zlaté bane nëkomu slubowaf. — §. Góra nadmorska, abo namorska. Cn. Th. przedgórze, przylądek, ein SSor* gcbirgc. August zwyciężył Antoniusza wodną bitwą, u góry pomorskiej, którą zwano Actium. Otw. Ow. 655. —

§. Fig. Tr. Gromada, kupa wielka, eilt grüßet’ Raufen, eilt 33crg. Chełpił się, że miał zobaczyć pierwej, niże-liby głowę swoje stracił, ‘gurę tak wielką z cudzych głów usypaną, jako jest meczet Zofii. Klok. Turk. 29. * Wielką sobie przed bogiem górę zasług, w szukaniu zbawienia bliźnich nawiozła. Wys. Kat. 180. Mikołaj Dzierżgowski, tak jak Jan Łaski chcieli, aby skarb pospolity założono, który zwali montem pietalis, górę zbo-żności abo miłosierdzia , bo do niego mieli wszyscy, wedle możności swój, każdy raz na skarb pospolity zrzucić. Modrz. Baz. 482 et 557. ctit ©taat8fcf)aj$ tum fret)-nuUtgen SBeptrageu.— Trotz tłumaczy: komora potrzebnych, ein 8etf)f)auŚ, ino bem 31rmutli offne Sittereffen gelteren wirb. Góra miłosierdzia na pożyczanie pieniędzy ubogim ludziom. Tr. Sontbarb. — §. 2. Góra miejsce wyższe, miejsce wzgórę, (oppos dół), ber fyofjere Ort, oben. Góra w mieszkaniu, w bódowaniu* wyższa jego część, piętro, poddasze, mieszkanie na górze, ber jfofjcre Sffetl etncê ©ebanbeê, ein ^oberer ©toef, ber $oben. Na górze dwa

pokoiki, ukazywały widok całej okolicy. Xiądz. 74. Poddasze, to jest, wszystkiego budynku góra. Haur. Ek.

11. Góra nad stajnią, góra nad wozownią, góra nad sieczkarnią. Świtk. Bud. 77-8. (cf. strych). — §. Z góry * na dół propr. et fig., z wyższego miejsca na niższe, Boh. z hury; Vind. sgora , odsgor, odsgora ; Carn. sgór, sgo-rej, odsgor, odsgorej, odsgur; Croat. zgor, odzgor, od-zgora; Bosn. zgori, zgara, od zgara, ozgar, odi zgara; Eccl. KMciifii», cßepxy, cBbime, bergab, nad) unten ; oppos. na górę, wzgórę, do góry, w górę, pod górę, ku górze, bergan, nad; oben, aufwärts, frntauf. Sorab. i. hóre; Sorab. 2 gorej; Slav. gorri; Bosn. uzgor; Vind. gor, go-ri, nasgor, k’ verhu, navishe, gorsem, semgori, gorse, sem na sgor; Carn. gori, hogóri, Ross. et Eccl. ropt, Kbiciifih. Zając ku górze prędszy, niźli z góry. Sienn. 285. Siemię dało owoc podnoszący się ku górze. 1 Leop. Marc. 4, 8. (rosnący. 3 Leop.). Z góry nie trzeba poganiać. Gil. Post. 169 b. Wołochy, gdy Mahomet wziął Carogrod, a wszystko jak z góry poszło wschodnie Cesarstwo, Risurmańskićj jarzmo przejęły niewoli. Tward. WŁ 54. (smarownie, gładko, raz wraz). Do czci świeckich, jako wóz z góry; a do rzeczy bozkich, jako na górę, na która wiele koni przyprzęgać trzeba. Sk. liaz. 91. Inszy zapęd do góry, inszy bywa z góry. Pot. Arg. 818. Do złego jako z góry, a do dobrego, jako wzgórę, i przeciw wodzie idziemy. Sk. Kaz. %1. Dla piany karczmarz z góry nalewa. Pot. Jow. 67. et’ fdfenft redit fjod) »on oben ein, bamtt eS beffer fdjamnt. Ugaś wne-trzny ogień, który co raz bierze moc do góry od swychże poddymany. Kchow. Roz. 68. Oliwa w wodzie do góry idzie. Tr. (na wierzch). — Chym. Dystyllowanie w górę , gdy para z wierzchu naczynia, w którym powstaje, podnosi się do pokrywy nań włożonej, dest. per ascensum. Krumł. Chy. 220. — Podskoczy do góry z radości. Teat. 27,21. wysoko, tu tue £uU;e fprtngen, auffprtngen. Wszystko teraz do góry nogami przewraca się. Teat. 34. c,

35. Boh. na ruby, na opak obratiti ; Sorab. 1. to fpo-dne k’werchoju; Vind. priednu sad, baS Itnterfte $u Oberft. Z pod wód do góry robiąc ręką, pływa. Bardz. Trag. 549. (na wierzch, er arbeitet fid) fterauf). — U flisów. Do góry iść, iść statkiem przeciwko wodzie. Magier. Mscr. ftrotjinauf, gegen beu ©trofnn, wzgórę, wzwodę, (opp. na dół iść). Na szkutach legumin tyle przysposobić trzeba, ile na dół i na górę wystarczyć może. Haur. Ek. 171. (tam i sam, tam i na powrót). — §. Fig. tr. Każdy myśli się wzbić w górę nad inszych. Klok. Turk. 159. (wynosić się, ftdj über anbere ergeben). Stan mój nigdy ducha mego nie unosił w górę. Teat. 29. e, 58. (nie nadymał). Niech cię zbytnia pomyślność nie wynosi w górę. Zab. 13,

244. Nar. Poszli Francuzowi za zwycięztwem w górę, i wielkie myśli brali przed się. Warg. Cez. 220. fte nntt« beit ftolj. W górę nie patrz by sokoł, nie chciej przypisywać sobie wielkich godności. Bach. Epikt. 67. (nie zadzieraj nosa). — Nauki, idąc w górę jak po stopniach, do większej teraz doskonałości przyszły. Mon. 65, 373. rosły, fte ftetgen ftufcnnmfe pfjer. Polacy Jagiełłę tak ku górze wystawili, wsadziwszy go na stolec królewski, iż

94

GÓRA.

GÓRA - GORĄCOŚĆ.

z jednym królem największym mógł porównać. Biel. Kr.    354. (do góry, pysznie). Ma swoje dumę bogactwo , me

370. wywyższyli, fie î;aRcn i$n fo $0# erhoben. Sukces-    rado podlega, górą zawzdy chodzi. Petr. Ek. 71. (wy-

sya

w górę postępującą. A. Zamoj. 154. wstecz, nazad,    żćj nosa gęba). — Górą nasi » bardzo dmiesz, wiele o

na

antenatów, rodziców, etc. aufftetgenbe tëtffôafWïtttfe.    sobie rozumiesz. X. Kam. bu fäfirft ^OĆtł $toau$. Wać wi-

Tak gwałtownie teraz zakupują konie, iż cena ich nad-    dzę chcesz koty drżeć ? górą nasi, górą! Zabi Amf. 18.

zwyczajnie w górę poszła. Gai Nar. 1, 255. Vind. zena    Górą nasi»jeszcze to nieśmiertelna. Gemm. 91. (nie po-

fe povisha, gorvdari, ber ^Sretô ift att^erorbentlt^ gelegen.    konałeś nas). — §. Z górą* nad strych, z przydatkiem,

U sąsiadów za zawarciem granic wszystko w górę pój-    z okładką, über bot ©trie!) gcnteffeit, rctdjltd), ttttt CtttCV

dzieci w cenę. Star. Mon. A 4. §. Z góry płacić * awan-    BltgaOe. Miał lat 70 z górą. Teat. 33, 12. Będzie miał

sować zapłatę, uprzedzić zapłatą czas jej się należący,    lat z górą 40. Perz. Lek. 255. trzydzieści lat z górą

üorauü bcjaljlcit, DOrfdjtcjklt, (Vind. denarje napreidati, po-    nie tańczyłem. Teat. 33. d, 96. (przeszło). Flottę od 1000

prieddati). Dawanie pieniędzy z góry, ber Sîorfd/ujL {Vind.    z górą okrętów złożyli. Siem. Cyc. 229. Za korzec zło-

napreidanje, poprieddanje). Wygodził mu w pożyczeniu    ta z górą nie chciałbym zamieniać tego. Teat. 16. b, 36.

summy, z tą tylko jedną wymową, aby z góry procent    §. Na górze * na wierzchu, oben, (Slov. höre; Sorab. 1.

odebrał. Zab. 13, 205. — §. Z^góry»od samego po-    horę, horkach; Sorab. 2. gorekach; Vind. tosverha, tos-

czatku, non oben, oon Anfang. Trzeba nam to opisanie    góra, togori; Groat. gori ; Slav. gorri). Musztrując re-

z góry zacząć. Jabl Tel. 203. Zaraz z góry go wyłajał.    kruta: «Dostać poważna ! głowa w górze! oczy wbrew!«

Ld. na samym wstępie. — g. Z góry, z nieba, od bo-    Teat. 36. b, 22. Mężniejsza baba na górze, niż najle-

ga, oon oben, oon Rimmel, oon ©Ott. Go od ludzi nie    pszy rycerz na dole. Budn. Apoph. 122. Na górze mieszka

przyjdzie, czekać z góry trzeba. Jabl Tel. 553. — Gorę    sława, A szczęście jeszcze wyżej, Lecz    gdy chęć nie ustawa,

mieć, brać, miąć i t. d. »górować, przewagę mieć,    To człek się do    nich zbliży. Bogusi.    Nie chcę myśleć o

przeważać, btc Obctljaub haben. Vind. prevezhati, prefiliti, fortuny kole, Byłem na górze, byłem i na dole. Zab. 10, gorpriti, (cf. wskórać). By swawola góry nie brała. Falib.    94. (opływałem    i schudniałem). II.    GÓRA, y, i., miasto

Dis. B. 2. Zawzdyśmy górę otrzymywali, i dzisiajśmy zwy-    Polskie w ziemi    Czerskiej, pięć mil    od Warszawy. Dykc.

ciestwo otrzymali. Baz. Sk. 585. Po kilku bitwach gó— Geogr. 1, 245. Kras. List. 14. ctltc ©tdbt tu poleli, rę miał Ludwik. Sk. Dz. 855. Większa ryba mniejszą Pochodź, górka, góreczka, górny, górnica, górno, gór-zje, dużsi górę mają. Alb. z Woj. 31. Zwyczajnie ma-    nochciwy, górnolotny, górnomyślny, górnoiny ; gorał, gór-

ją źli nad dobremi górę. Pot. Syl. 153. Wybiła górę    nik, górnicki, górnictwo ; górzysty, górzystość; górować,

mizerya Polski. Psalmod. 23. (wygórowała, najwyższego    wygórować, niewygórowany, pagórek, pagóreczek, pagór-

doszła stopnia). Ruscy książęta, piąty raz poraziwszy    kowy, pagórczysty, pagórkowaty; wzgórę, wzgórek; podgó-

Połowców, do Rusi się wrócili, chwaląc boga, iż im dał    rze, podgórny, podgórski, podgórzanin, podgórczyk; przed-

górę nad pogany. Stryjk. 179. Kiedy raz już nad tobą    górze; przygórck; ugór, ugorowy, ugorowanie; zgóraprost,

górę wziął, nic wystarczysz jemu oprzeć się, i od tak    zgóraprosty, zgóraprostownica; zagórny. £. wskórać Vind.

mocnego nieprzyjaciela pokonany będziesz. Ząl Test.    gorpriti. §. skowronek Vind. gorianz, shurianz.

281. Jeden syn mi? zginął, Drugi w swywolą wpada, *GORAĆ ob. Gorzeć. — 1. GORĄCO adverb. adj. gorący; znając swoję górę, Że tylko na nim samym zakładam Goręcej compar.; Boh. horce; Croat. sar, (cf. żar); cie-podpore. Tr. S. M. 77. (swój awantaż,    cf. przód mieć).    pło    w najwyższym stopniu aż do    palenia (cf. parno) ;

Kassyusz na morzu dwa kroć Dolabellę    poraził, Pier-    IjctjL    Dziś bardzo gorąco. Ld. Nie    pij tak gorąco, bo

woj wątpliwym ścierając się losem, Drugi raz górę wy-    się sparzysz, ib. Gorąco mi, mir tft fjctjL Otwórz tro-

bił nad młokosem. Clirośc. Fars. 197. Dziwna była ta    chęokno, tu jest gorąco. Teat. 20. b, 52. Od żony gda-

potrzeba, której sobie każdy przypisowa!' górę, jako mo-    kania w głowie mi trzeszczy, i w uszach gorąco. Teat.

gąc podobieństwo przynajmniej zwycięstwa    na stronę    42. d,    d. §. fig. tr. Gorliwie,    żwawo,    z zapałem, ÏHjjtg,

swoję pociągając. Ustrz. Kruc. 2, 282.— §.    Górą »wyż-    feurig,    IjCtß. Gorąco chodzić koło tego    będę, by prośba

sza drogą, obcnuävt^, tunt übcit l;er. Dla wezbranych wród, moja skutku dostąpiła. Past. Fid. 30. Król sam poszedł, nie można było dołem jechać; trzeba było górą obje-    gdzie najgoręcej,    i nieprzyjaciół gromi. Pot. Jow. 15. UH)

chać kilka mil. Ld. Roślina ta    tak górą, jak i dołem    e8 ant l;eij5eftCU U)av, U)0 matt ftd) ant ^t^tgfieu fd)lttg. Czło-

pędzi wietrzności w ciele zamienione.    Syr.    438. Gdy    wieka    porywczego nazywamy,    gorąco    kąpanego. Kpcz.

skórę bzową na dół skrobiesz, dołem    purguje, gdy ku    Gr. 3,    p. 90. fnrj aitgebnnben,    fufûg. Gorąco cię kąpa-

górze, górą wywodzi womitami. Haur.    Ek. 163. Górą    no,    skoryś nazbyt; przed czasem    chcesz. Cn. Ad. 263.

buja sokoł, a czapla niżej. Tr. Górą    wylatować jęła    Kto    gorąco kąpany, prędko spłoszy    ptaki. Pot. Arg. 354.

chłopięcina,’ audaci coepit gaudere volatu.    Zebr. Ow. 195.    (cf.    gorączka). 2. GORĄCO, a, n.,    GOILVCOSC, ści, i.,

Prawda zawzdy górą latać musi, jako orzeł. Weresz. Reg. §. 1. ciepłość w wyższym stopniu, bte Boh. horau-

111. Ty wiesz Panie, że myśl    moja górą nie wylaty-    cnost, horkost,    wraucnost, horko, wedro, paliwost,

wała. Ryb. Ps. 265. (nie unosiła    się), cf. górnie, wynio-    palćiwost; Slov.    horko, horueost, horkost, horliwost,

śle, pysznie, Ijocfytrabenb, ftolj. Nowy ten doktor wszyst-    wraucnost; Sorab. 1. horcżofcż, nutnofcż, yieża; Sorab.

ko górą bije. Bach. Epikt. 27. Patrz ten co przy lesie    2. hiza; Vind. gorkóba, gorkûta, urozhina, gorezhnost,

uro-

Łoński ciołek, jak górą śnieżny karczek niesie. Zab. 6,    hiza, vrezhina; Carn. górkoba, gorkûta, vrozhust,

zhina; Croat. vruchina, sarkoszt; Slav. vruchina; Dal. vvruchina; Rag. goruusetvo, vruchina, toplina, pâh ; Eccl. onMhCTKo; Ross. ropauecTB, ropauHOCTŁ. Gorąco-ści moc jest zagrzewać, gorąco czynić, palić. Spicz. pr. Pre pod gorącością. 3 Leop. Jes. 25, 5. (pod obłokiem palącym. 1 Leop.). Gorąco mija; gorąco ustało. Na co jechać na takie gorąco; za gorąca lepiej wytchnąć a chłodem jechać. Gorącość słoneczna, skwar; dopala, dopieka. Gorącość żelaza rozpalonego. Ld. — §. Za gorąca » na gorącym uczynku, na świeżym uczynku, auf frifdjer $pat. Złoczyńca, na świeżym uczynku , albo jak mówią, za gorąca pojmany. Saxon. Porz. 58. Pojmany za gorąca, nie może być dan na rękojemstwo. ib. 51. — §. 2. Gorącość * żwawość, żywość, zapał, gorliwość, bte |>t$e, ba^fteuer, bte §ijdgfett, ber (Etfer. Gorącość krwi. Gorącość młodego wieku opłonęła. Jeśli pokazuję nieco gorącości, upewniam, że mię wzruszenie politowania zapala. JSag. Cyc. 92. Wielka była gorącość jego ku mądrości. Birk. Zam. 27. ‘GORĄCOKREWNOSĆ, ści, z., Boh. horkokrewmost, cholera, krew gorącą, bte £eiplitttgfctt. — adj. ‘GORĄCOKRWISTY, a, e, petßblü* lig. Boh. horkokrewny. ‘GORĄCONOŚNY, a, e, poet. gorąco z sobą przynoszący, $i$e briitgeitb, J)etßutacf;eub. Go-rąconośny pies (gwiazda). Otw. Wiry. 411. GORĄCY a, e, compar., Gorętszy, Boh. horaucy, horko, horćeyśj, hritÿ, wraucÿ, paliwÿ, palćiwy; Slov. horkÿ, wraucÿ; Sorab. 2. goruzi; Sorab. 1. horcżoyitć, boreże, nutnć; Vind. gorezh, gorezhen, gorku, urozhe; vrozh, vrezh ; Garn. górkę, urozh; Rag. gorûch, goruuchi, vrûch; Slav. goruch; Croat. goruchi, vruch; Dal. gorvachi; Bosn. vrucch; Ross. roptouiil, ropauiil, roptiuL, wapniu; (cf. Pers. karm; Germ. tMrut; cf. wrzący, wrzeć, wrę); §. 1) ciepły w najwyższym stopniu, (cf. gorejący), peiß. Ogień zawzdy jest gorętszy sam, niż piec, który od niego ciepło bierze. Gorn. Dw. 390. Słońca górolotnego promienie gorące. Groch. W. A 3. Lecie, kiedy czasy gorące bywają. Comp. Hled. 265. Pas gorący, między zwrotnikami leżący. Śniad. Jeog. 157. zona torrida. N. Pam.

74. Zimny i gorący pot na mnie bije. Teat. 9, 80. Kasza gorąca. Boh. Kom. 3, 97. Kto się na gorącym sparzył, i na zimne dmucha. Cn. Ad. 396. (po szkodzie mądry, ein gebranntes Sîtnb fdjeitt baS geuer). — §. Broda żółto gorąca. Teat. 53, 81. pałająca, ognista, ogniowego koloru , fcuergelb, fctterfarbcn. §. Gorący pieprz, im-bier. Cn. Th. zapalający krew, £>ijje tttadjettb, CVptßenb, ptptg. §. fig. Zapalony, zapalczywy, popędliwy, porywczy, prędki, feurig, pifctg, jäp, paftlg. Eccl. onaaniiiBB, rapi». W młodości był gorący i zapalczywy, i poczynił wiele, na co się mu potym patrzać nie chciało. Pilch. Sen. 39. Gorący pomiesza, nie pomoże. Fredr. Ad. 3. Temperament gorący. Pam. 83, 2, 284. O jakaż z ciebie gorąca kasza. Boh. Kom. 3, 97. Woda gorąca , cf. ukrop. (ob. Gorączka, człowiek popędliwy, cf. gorąco kąpany).— §. 2. Serdeczny, gorliwy, przenikający, nieobojętny, innig, peiß, perjltd), ntept gleichgültig. Z temi niewiastami złączył sie gorącą miłością. 3 Leop. 3 Reg. 11, 2. (okrutna miłością. 1 Leop.). Gorąca miłość, sanna droga,

krogulcze pole, niedługo trwają. Rys. Ad. 16. Sprzeciwić się Tureckiej pysze gorącą odpowiedzią, jest to dodać żagwi zajętemu już płomieniowi. Kiok. Turk. 113. Do żywota duchownego gorące serce wziął. Sk. Dz. 714. (zapalił się serdecznie). Świat nie miał ludzi nabożniej-szych, czystszych, i do służby bożej gorętszych. Sk. Zyw. 2, 172. Kto gorętszy w nabożeństwie nad niego? Star. Ryc. 48. (z większym zapałem). Panny, o co pana boga goręcej proszą, jeśli nie o męża? Teat. 54. c, 4. (usilniej, żarliwiej, rzewliwiej). Upomnienia gorętsze, niż pieszczone uszy znieść mogą, wdzięcznie przyjmował. Dirk. Sk. D. 3 b. (żarliwe). — Gdy gorąca bitwa była, świeże posiłki przywiódł. Warg. Cez. 208. (w samym ogniu bitwy), eine , blutige ©cplacfft. Gorąca bitwa chwilę trwała. Past. lud. 71. (zapalczywa). Pojmany, na gorące pytanie, wyśpiewał wszystko pod knutem. Pot. Arg. 372. (dojmujące, doskwierające, dokuczające, cf. ‘pytki). — §. 3. Jurid. Gorący uczynek * popełniony gwałt czyli kryminał, einfrifdjeê ®riiuiualyeri>recl;eu. Gorący uczynek, to jest, występek jawny, któremu czas roku i sześciu niedziel nie minął. Czack. Pr. 1, 205. Gorące uczynki podług prawa r. 1768. popełniają zabójcy, od roku i 6 niedziel, rozbójnicy, na kradzieży złapani, po drogach napastujący, domy najeżdżający. Ostr. Pr. Cyw. 1, 25i W prywatnych przestępstwach, tylko na gorącym kryminalnym uczynku złapany zbrodzień szlachcic, imany być może ; a takowe zbrodnie są : zabójstwa, rozboje, kradzież, napaści na drogach, i najazdy domu. Czas zaś gorącego uczynku do roku jednego i niedziel 6 rozumie się. ib. 1, 310. znalezieni na oczywistej zbrodni. Skrzet. Pr. Pol. 1, 47. Złoczyńca na gorącym uczynku, abo jako mówią, za gorąca złapany. Saxon. Porz.

51. (znaleziony na oczywistej zbrodni). (Vind. sraunu nai-ti, na toplem zagerniti) Dobył noża, pchnął go w brzuch, a w tym chciał się schronić; ale go na gorącym razie uchwycono. Paszk. Dz. 24. §. Gorące prawo, które wszelkiego czasu i w święto i czasów zawieszonych od praw, bywa, gdy jaki złoczyńca na jasnym i świeżym złoczyń-stwie będzie ułapiony, tak iżby mu szło o gardło. Saxon. Porz. 51. Na tym sądzie złoczyńca zaraz bywa sadzom ib. ; więc co u wojskowych: sztandrecht, ctît au» jśem'bcut!td)c3 Słrimtnalgeridjt, ctit feilftaubretyt. Osądzili o nim prawo gorące i ścięli. Biel. Kr. 495. W Krakowie burmistrza i dwu rajców ścięto, iż niesłusznie pojmawszy szlachcica, dali byli skwapliwie na gorącym prawie ściąć. Stryjk. 739. Na gorącym prawie pozywać nie trzeba, ale pojmać co najrychlej. Gorn. Wl P. 4 b. Aleby i około gorącego prawa inaczej postanowić trze

ba. ib. H. 2. §. Gorący, dokuczający, ważny, pilny, brin* gettb , nńdjttg, fd)iver. O radę prosiłem senatu, co czynić w tak gorąc m razie. Nag. Cyc. 67. Jakiś gorący interes mieć musi. Teat. 22, 155. GORĄCZKA, i, z., Boh. hlawnice, hlawnieka; Slav. oganj, vatra; Vind. go-rezha boliesen, legar; Bosn. oghgnięa; Rag. oghgnizza, oghniz, ogagn; Ross. ropanua ; Eccl. ornemma, rHOCBii-iia, ormii|S, a;enBiii|a, (cf. febra, ograżka, zimnica);

1. w powszechności, jest to bieg nieporządny i nieumiar-

cza-

szu-

sca

na

SSergmamt. Wszyscy ci, którzy robią w kopalni, nazywają sie górnikami. Kluk. Kop. 2, 288. Górnicy sie głęboko w ziemie kopią, a gardła swe na głębi w nie-bezpieczność wazą, dobywając kruszców rozmaitych. Sienn. 256. — §. 2) Co na górach mieszka, orze, pasie. Cn. Th. gorał, ber Sergbauer, ©ebtrgêbetvoljucr. *§. Gorniki, polniki, sekta chrześciańska. Hrbst. Art. 16. üDîontflmften, ßrttflpljfljgtcr. W rewolucyi Francuzkićj les montagnards, górale, górniki. GÓRNO, GÓRNIE adv. adj. górny » nadęcie, wyniosłe, dumnie, z piętra, pysznie, Ijocfy, cr^a® beu, (locfytrabenb , ftolj. Porwie się na rzecz wielką rymy zbyt śmiałemi, A co miał górno latać, czołga się po ziemi. Dmoch. Szt. R. 3. Hiszpani są górni, i górno gadają i górno o sobie rozumieją, i górno, choć po ni-zkim padole stąpają. Dwór. C. 3. (jak z partesów). Górno o sobie trzymał. Pilch. Sen. list. 326. (wysoko się cenił). Zawsze górnie rozkoszy patrzał. Glicz. Wych. E. 5 h. (z pańska). Z wysokiego czoła, górnie dzieci swoje przyodziewają. ib. F 3 b. To coś z górna, niezrozumiale gadasz. Teat. 19. c, 65. (zbyt wysoko, szumno). GÓRNOCHCIWOŚĆ, ści, i., ambicya, bte O^rfucfjt. Gór-nochciwość i niesprawiedliwość nie paogą znaleźć, czego szukają w wojnie. Zab. 9, 224. GÓRNOCHCIWY, a, e, Górnochciwie adv., ambitny, ejjrfüdjtig. ‘GÓRNOKOT, a, m., felis pardalis, wielkości największego psa, najduje się w Ameryce. Kluk. Zw. 1, 77. bte 33ergfa$e. ‘GÓRNOKRYW, u, m., archit. * gzems, bfl§ ©efttufe. Rog. Rud. 25. GÓRNOLOTNY, GÓROLOTNY, GÓRLOTNY, a, e, bujający, wysoko się wzbijający propr. et fig. fyocfyfltegeub. Sokoły górnolotne. Banial. J 2 b. Orzeł górlotny. Kochow. 329. Słońce górolotne. Groch. W. 206. Na morzu górnolotne wały. Dambr. 99. Górolotne pióra. Zimor. Siei. 172. Górolotny ogień. P. Kchan. Jer. 186., Nar. Dz. 1, 29. Żebym opiewać mógł z myślą ochotną Sługi twojego sławę górolotną. Groch. W. 246. GÓRNOMYŚLNOŚĆ, ści, i., wyniosłość, pycha, duma, (tolter ©tint, ©tolj. GÓRNÓMYŚLNY, a, e, Górnomyślnie adv., wyniosły, dumny, pyszny, (todjmtttl/tg, ftolj. Pan bóg za dawnych sów górnomyślne głowy Karał przez muchy, żaby i owad domowy. Zimor. Siei. 244. (cf. plagi egiptskie). Gór-nomyślna buta. Nar. Dz. 2, 59. My tu onych wyrokiem górnomyślnćj buty, Skazani między podłe natury wyrzuty. Zab. 8, 351. Kossak. Górnomyślni krajów cudzych podbijacze. Zab. 9, 213. Górnomyślny Brytańczyk. Pam. 85, 1, 13. Górnomyślną twarzą brząkał napuszysty. Zebr. Ow. 201. (magniloquo ore). GÓRNOROZUMNY, a, e, mnego rozumu, n. p. Ludzie nadęte i górnorozumne. Dambr. 607. etltgebtlbcteit SSerftattbeê. (cf. zarozumiały). GÓR-NOSC, ści, z., wyższość, wysokość, górnomyślność, $ołjeit, £ô(jerljett, tërijabeuÿett, ^o^er ©tun, §od;mut!j. Gór-ność albo nizkość są znamiona dobrego albo złego miej-ku mieszkaniu. Cresc. 653. (wysokie położenie). I z nikczemnych rzeczy nawet, górności ludzie szukają. Modrz. Baz. 222. (zaszczytu). Młódź bierze łatwo siebie niejaką nieprzystojną górność. Petr. Ek. 95. (wysoki ton, imponowanie). **GÓRN0ŚNY, a, e, góry dźwigający, bergtragenb. Olbrzym górnośny. Bardz. Trag. 494.

(noszący, dźwigający góry, Atlas). (Rag. gorostasnik gigas). GÓRNY, a, e, Boh. horni, horenj, horeyśj ; Sorab. 1. horny, horeni, horski ; Bosn. gorgni ; Rag. górgni, górski, plannijnski -r Croat. gornij, zgornyi; Vind. gorn, górski, berden, sgorn, nasgorn, gurni, goreni, planinski; Carn. sgurn, sgorne, sgorejn, sgorne, (gurje, gurshi praestantior); Ross. et Eccl. ropuum, ropeHOCUhiii ; §. 4. od gór, do gór należący, 33erg = . Fundamenta górne trzęsły się. Budn. Ps. 18, 7. (not. *t. j. gór»). Ziele to górnikom przeciw górnym smrodom i parom użyteczne. Syr. 242. (Hrabia Mocno * górny» de Montfort. Birk. Dom.

23. Tolossanie poddali się synowi ‘Mocnogórskiemu. ib. 24).    §. Na górach będący, mieszkający, rosnący, 23erg3*

©ebtrgê * . Górni obywatele. Ld. (ob.. Górale). Ziele górne. ib. Górne poziemki zbierano. Zebr. Ow. 4. (monta-na). Górny wróg, pokuska po górach strasząca Vind. górski moshiz, rudni vrag, bfl3 23ergttt(tunletu, (cf. boruta, marchułt, latawiec). — §. 2. Wzgórę będący, nagórny, wyższy, Ober*, obere. Górne piętro. P. Kchan. Orl. 1,

329. Kara wieży jest dwojaka : górna lub cywilna, a dolna lub kryminalna. Górna wieża, jest zamknięcie w więzieniu uczciwym, oświeconym, żadnej przykrości nie zadającym. Ostr. Pr. Cyw. 1, 381. ber (Marreft tu betu ober« 2;(uirme, tu bent (wijem Sljetle etueê £I)urtue3. (cf. dolna wieża, dno wieży). Od położenia kraje nazywają się górnemi i dolnemi. Kraj między albo przy górach leżący, nazywa się górny, Ober » , a kraj gór nie mający, dolny, lieber»; ztąd Szląsk górny i dolny, Ober* ltub Uuter * ©djleftett. Część jakiego kraju blizko źrzódła rzeki leżąca, nazywa się górna; a ku ujściu zbliżona, dolna, ztąd górna i dolna Saksonia od Elby, Ober* ttub lieber* ©acfyfeu. Kraje blizkie morza są dolne, a oddalone od niego górne, ztąd górna i dolna Normandya. Wyrw. Geogr. 13. Ziemia górna i dolna. 3 Leop. Jud. 4, 15. (wierzchnia i niższa. 1 Leop.). §. Oecon. Pieczenia górna, górka cielęca, skopowa, ettt SrrttCtt OOm #«13* fłticfe, ettt ©eittcffiucf. Za beczkę piwa, za pieczenią górną, powinność swoje urzędową przedaje. Syr. 943. (byle tą go poczęstować; cf. papka). §. Górne linie w notach muzycznych, które nad rygami na notach się dodają. Magier. Msk., (oppos. przypisne linie). §. transi. Główny, przełożony, najwyższy, Ober, tu îîütfjtcfyt beê 5Rcm* geâ, ber ©etmlt. Górny sąd, baê Obergertdjt. Nie inaczej bywam przynaglony, tylko górnemi rozkazami, t. j. samego króla. Teat. 26, 55. — §. Wysoki propr. et fig. (jod). Orzeł górnym się nad wszystkie ptaki unosi lotem. Tr. Wzmocnił się pochlebca w górną u Cesarza powagę. Sk. Dz. 311. Co za górne morały! Teat. 52. d, 25. (szumne, wzniosłe, szczytne). Styl górny. ib. 24, 19. Czart. §. Niebieski, bożki, be3 £tinmelś, ©otteâ * . Ty zawsze swe obracasz życie do górnego prawa, idziesz za bogiem. Bardz. Luk. 164. Obwinia człowiek górne kołowroty, A sam z powinnych obrębów wylata. Zab. 11, 31. Nar. — §. Górnomyślny, dumny, (tolteu ©tltne3, Ijocfymütfjtg, ftolj. iHiszpani są górni, i górno gadają i górno o sobie rozumieją. Dwór. C. 3. Fantazya górna; umysł górny. Tr *GOROBŁĄKAGZ, a, m., po górach się błąka-

jacy, ber auf bęu Sergen Ijerwmrrt. Rag. goroskitalaz    rophuiH, 3jiHiniH, nymin; ärger, f#le#ter, ftfjKtmncr. Po-

montivagus. *GÓROCHODNY, a, e, chodzący po gó- spolicie po złym ojcu, bywa gorszy syn. BiaŁ Post. 177. rach, Eccl. ropoxo4amht, no ropaaib xo^amiö; subst.    Często    nad    słabość    gorszy jest sposób leczenia. Zab. 12,

ropoxo^eu.’B Graec. ogsißang, BcrgtMnbelitb, ber Serg=    384.    Wiek    ojców,    gorszy nad dziadów, nas rodzi    Gor-

ttmnbler. 'GÓROCHWYTNY, a, e, na górach chwytający się, szych niz oni; od nas plemię Jeszcze gorsze wnet zarazi Eccl. ropoxnmHHH Graec. ogeiûloorog, in monte raptus, Berg* ziemię. Hor. 2, 61. (nos nequiores mox datur os progeniem ergriffen. ‘GÓROKOPNY, a, e, od kopania gór, górniczy,    vitiosiorem).    Złego    człowieka karze pan bóg przez    gor-

kopalny, Scrgbau » . Ross. ropoKonHBin. *GÓROŁAZ, a, m.,    szego.    Rys.    Ad. 79.    Nie jeden obawiając się złego,    pod

łażący po górach, eilt Sergfletterer, Sergfteiger. Boh. horo- dał się gorszemu. Lub. Roz. 105. (cf. z deszczu pod ry-laz. §. Droga wazka poboczna na górach, łaz, obłaz.    nę). Gorszy strach, niż sama bieda. Gemm. 92. (cf. strach

X. Kam. eilt fctimaler ©eitentpeg onf bent ©ebrige. GO-    ma wielkie oczy).    Ta święta ustawa jego na gorszy się

ROLOTNY ob. Górnolotny. GÓROWAĆ, GUROWAĆ, ał,    koniec obraca. Rej. Post. K. 2. (na złe użyta). Gorszy

uje, intrans. niedok., a), na górze, na wysokości być, in ber koniec, (ob. szary koniec). Nie grzeszże dalej, być sie co £>ölje fdmieBeit, eben fet;n, oben brüber fetpt. W tym her-    gorszego nie stało. Sekl. Joan. 5. nod) rca? Slergere?. Nic

bie dwa kółka podle siebie górują; trzecie spodem idzie.    chorej nie pomogło; ale owszem ku gorszemu zdrowiu

Nies. 1, 73. Góruje gwiazda, culminât, kiedy właśnie    przyszła. Sekl. Marc. 5. (pogorszyło jej się). Dobry, gdy

o dwunastój na południk przyjdzie. Hub. Wst. 287. Gó-    się zepsuje, bywa najgorszy. Cn. Ad. 184. Jeden drugie-

rowanie gwiazdy, moment, gdy gwiazda przyjdzie do po-    go gorszy; niemasz w czym przebierać, ib 306. Łakomy

łudnika miejsca. Śniad. Jcogr. 73. b). Wzgórę się wzbi-    wszystkim zły, sobie najgorszy, ib. 426. Gorsze rzeczy

jać, fid) empor fdptungcn. Orzeł nad wszystkie ptastwa    dłużej trwają. Gemm. 92. ba? 0d)led)tere. (cf. lepsze bóg

zwykł górować. Tr. c). Górę t. j. przewagę, prym mieć,    bierze; cf. garnca natłuczonego dłużej; cf. łatane zdrowie

bett SSorjug, bte £>Berfiaitb fmBcit. Senatorowie, jako sto-    trwalsze; cf. skrzypiące drzewo; cf. złego nikt nie chce),

pniem, tak wszelką ozdoby jego przystojnością, wszędzie    Co lepsze zginęło,    co gorsze *zostanęło (zostało). Cn. Ad.

i zawsze gurować i figurować powinni. Mon. 69, 602.    94. Nic gorszego    nad złą niewiastę. Zab. 15, 224. —

Żadnego niemasz, któryby tak we wszystkiem górował,    Co gorsza, że się    w mojej biedzie nikomu zwierzyć nie

żeby go w czém kto inny nie przechodził. Zab. 12, 263.    mogę * to najgorsza, ma? ba? 0d)ltmntfie ift. Przebóg, co

Dudz. W młodym i w starym wieku chwalić co znajdu-    też Wc Panna najgorszego robisz! Teat. 29, 52. (bardzo

ję, Młody siłą, a stary rozumem góruje. Zab. 15, 175.    źle robisz; oppos. co najlepszego robisz). GORSZYĆ, ył,

Prawo zawsze nad pany góruje i górować powinno. Tr.    y, czyn. niedok., zgorszyć dok., a), gorszym robić , psuć, po-

*Górowałeś w dobroci twej utrapionemu boże. Budn. Ps.    garszać, pogorszyć, zgorszyć, ärger ntad;eit, fdjlinttttcr ma*

68, 10. (zastępy twe dla ubogiego nagotowałeś dobrotą    djClt, üerfdjïinttttern. Boh. horśiti, horśjm, zhorśjm; Sorab.

twoją. Bibl. Gd). Pochodź, wygórować, wzgórować-, wskó-    2. gorisch ; Sorab. 1. horschu; Rag. smûtiti, smêtati;

rać Vind. gorpriti. GÓROWATY, a, e, nierówny, chro-    Bosn. smutiti; Vind. pobuisbati, sgrenzhiti, zagrenkuvati;

powaty, pagórkowaty, fyngeltg. Miejsca górowate. Hipp.    Ross. 6.ia3imn», ÓJaatHHTt; Eccl. CLGiuimimTH, CŁBaa^HH-

25. GÓROZIELON, a, e, ob. Bergryn, Vind. goroselen,    th. Miasto leczyć,    zgorszył chorobę. Tr. b). Moral. Do

Berggrün. ‘GÓROZÓŁTY, a, e, Vind. gororumen, BerggelB. złego pobudzać przykładem, mową etc., eilt 9lcrgerntjü ge» GORS, u, m., z Franc, bramowanie napierśne u koszuli, bte    Ben, ärgern.    ,GORSZYĆ    się transi. » eilt Sicrgerittß nehmen,

§alö!raufe. Pieszczone jej piersi z pod gorsów wyglądają    ftd; ärgern.    Żeś    dobry,    gorszysz    wszystkich, jak o tobie

niewiele. Zab. 15, 204. Bukiet, co go twe ręce uwiły,    słyszę; I ja    się    z ciebie    gorszę,    i satyry piszę. Kras. Sat.

Tak mi od ciebie był miły, Żem go do gorsu przypięła.    10. ćorszyli    się    w nim.    1 Leop.    Marc. 6, 3. Gorszący,

Teat. 54. b, 4. Dyament w podarunku, w szersze gorsy    psujący, Boh. pohorśliwy, zhorśiwy; Ross. ÓM3HeHHbiH,

panienki przewlekał. Zab. 13, 250. Nar., Kniaź. Poez. 2,    6aa3HHTeabHLifi. Kronika gorsząca. Pam. 85, 1, 517. chr.

167. Niech w krągłym gorsie palce twe nie dłubią. Hul.    scandaleuse. Gorszący mową Ross. ójrasHOphuiiBŁiH. G0R-

Ow. 21. Ross. ópbDKii ob. Bryże. GORSET, u, m., z    SZENIE, ia, n., zgorszenie, pobudzenie do złego, oso-

Franc., część ubioru kobiecego, stanik, b(I§ dürfet, eilt    bliwie przykładem, mową, bflé Slergcnt, bfl$ Slergeritt^, ba¹?

SetBdjen. Hazuczki z gorsetami. Comp. Med. 105.    man einem gieBt. Rag. smutgna, smćcbja; Boh. pohorśli-

ÓRSKI, a, ie, od gór, do gór należący, Eccl. roftbCK’b, wost; Ross. ójanmeme, ÓJia3HCHie, coóaa3Hb; Eccl. cbGuti-33erg ».    §. Górski, GORSKNAĆ, Gorśnienie, Gorszczejszy auiicimic. GORSZYCIEL, a, m., gorszący drugich, bet* ben

ob. Gorzki, gorzknąć, gorzknienie.    aitbcnt eilt Slergertttß gieBt, 6ittem)erbcrBer. Filozofom, ni-

GORSZEĆ, ał, eli, eje, neutr. niedok., zgorszeć dok., gor-    by młodzieży gorszycielom, z miasta ustąpić kazano. Os-

szym się stawać, ärger werben. G0RSŻY, a, e, compa-    sol. Sen. 15., Eccl. coó.ia3HHiejib. W rodź. ieńsk. GOR-

GORUJE ob. Górować.

Ł.

rativus adj. Zły, adv. Gorzej qu. v., Boh. horśj; Slovac.    SZYCIELKA, i, bte ©ittemierberBerinn.

horśi; Sorab. 2. gorschi, storschi; Sorab. 1. horschi; GORSZNAĆ ob. Gorzknąć.

Slavon. gorji ; Bosn. gorri; Croat. gorji, gorshi; Rag. gor- GORYCZ, y, i., rzecz gorzkiego smaku, propr. et fig. bie ri, hughi; Vind. huishi, hudobneishi, îiudobliveishi, (cf.    Sitterfeit. (oppos. słodycz). Rag. gorcillo, garcillo, gorcina;

Vind. gerd, gard garfłig, brzydki; comparât, garshi, garji,    Ross. ropenb, (ropecTb zgryzota); Eccl. Gfm^ocTb, OdpocTb

gershi; Carn. gard, gershé, cf. gardzić); Ross. et Eccl.    BKyca, ropeen», oapoateinie. Lekarstwa gorzkie, pospo-

licie znane pod nazwiskiem goryczy. Dykc. Med. 2, 421.

y, £., GORZAŁKA, i, i., u goralów palanka, Boh. koral-ka, horalka , palené (wjno), pàlenÿ ; Sorab. 2. palenz ; Sorab. i. palenc; Slavon. rakka; Vind. shganje, shganu vinu; Croat. sganicza; Carn. shganje; Ross. [ßOAKa 2.], roptoa, bhho, bhhuo, xitÖHoe bhho; po Małorossyjsku horiłka. Czach. Pr. 1, 276. (cf. lubihoryłka. Pot. Jow. 72.) ber Sranntroem. Te trunki, które ojcowie nasi po prostu nazywali gorzałka, potym wódkę, my teraz ochrzciliśmy li-kworami. Kras. Pod. 1, 18. Z żyta pospolicie pędzi się gorzałka. Kluk. Rośl. 3, 733. Lepsza gorzałka pędzi się z pszenicy, ib. 273. Pewny człowiek Ka zwany, doszedł sekretu palenia gorzałki; potym przez zbyteczne jej zażywanie zajęła się w nim gorzałka, tak że zgorzał; a ztąd (zgorzał Ka) gorzałka ma mieć swoje nazwisko. Haur. Sk. 164. cf. messówka, szumówka * prosta gorzała. Ross. npiiroaoBOKE, no/tro.iOBOicB pierwszy ciek gorzałki, (cf. o-kowity, okowitka). Gorzałki porcya , którą w Moskwie dawniej zakonnikom w święta dawano KpacOByia. Gorzałki palenie Ross. BHHOKypeaie, adj. BimoKypnuH. — Gorzałką za grosz przyjaciela uczcisz, a za dziesięć umorzysz. Rys. Ad. 14. Gorzałka jak złodziej, ani wzwiesz, jako się wkradnie. Rys. Ad. 14. GORZAŁKOŚ, ia, m., gorzał-ezany pijak, eilt Sramtttuetnfaiifer; Boh. koralnjk. Ci to gorzałkosiowie, pijanicy, przy gorzałce o wojnie radża. Opal. Sat. 136. GORZALNIA, GORZELNIA, i, z., budowanie do palenia gorzałki, ba$ 3łremt$au$, btc Srantttroein* Hremtereę, (pospolicie zowią browarem; ale browar na piwo jest). Boh. winopalna, paljrna; Ross. BHHOKypiia, bii-HOKypeHHUfi aaBO^. O gorzałce i gorzalni. Haur. Sk. 163. Za zwyczaj ^po wielkich folwarkach znajdować się muszą gorzalnie. Switk. Bud. 280. Zwiedziliśmy śpichlerz, browar , gorzalnią. Kras. Pod. 1 , 66. Zagęszczą się gorzalnie, browary; podniosą się żyta i jęczmiona. Kluk. Rośl. 3, 249. GORZALNICA, y, z., co gorzałkę pali * palaczka, bte Srattntnmnbrenneritttt. Boh. winopalnice, koralnice. Nabożne białogłówki i gorzalnice czynią też wódkę z Tatarskiego ziela. Syr. 22. GORZALNIK, a, ?n., palacz gorzałki, ber ^Branntweinbrenner. Boh. koralnik, paljrnik, wjnopal, winopalnjk, koralećnjk; Vind. shganjar, shganjodelauz ; Ross. BHHOKypi. Drożdże potrzebne są piekarzom, go-rzalnikom. Haur. Sk. 163.

zawsze

W jarzmie tym słodko zaprawną gorycz poczujesz w czasie. Teat. 46,19. Prześladowania, oto to jest piołun, który życie nasze goryczą zaprawia. Karp. 2, 107. (cf. żółcią). — g. Gorycz, smak gorzki, który czujemy, ber bit* tere ©efctyntacf, bie 33itterfeit im $alfe. (cf. gorz). Gorycz wzbudzona bywa skażeniem żółci. Dykc. Med. 2,

420. — §. Botan. Gorycz, Picris Linn., 33itterfrant, rodzaj rośliny ob. Zmijówka. Kluk. Dykc. 2, 182. Gorycz szorstki, echioides, wielokwiatowy, hieracioides. Jundz. 588.

GORYCZKA, i, i, Gentiana Linn., Cśttjian, Sitterwurj. Boh. horec; Ross. ropeuaBKa, korzeń goryczany. Urzed. 135. większy rośnie na błotach, ma liść białej ciemierzycy podobny, używany do lekarstwa. Kluk. Rośl. 2, 220., Sienn.

73. Wszystkie gatunki tego rodzaju, gorycz jaką w sobie mają. Kluk. *Dykc. 2, 23. Urzed. 155. Goryczka płu-cowa, Pneumonanthc, czerwona, centaurium; Ross. 3(MO-totbichhhhicb ; Vind. svederz, slatni germek, zhantara; łąkowa, amarella, polna, campestris, krzyżowa, cruciata;

Ross. coKOiCH népérien.; ber ^reu|enjtan, ber flciitc 6n$t« an, ©perenftid), Iptmmefêftengel. Jundz. 174. Goryczka włoska, centurzya wielka, jasieniec, Cenlaurea Centaureum Linn. ©roß £anfenbgnlbenfraut. Syr. 654. GORYCZNIK,

GORYSZ, GORZYSZ, a, m., wieprzyniec, świni kopr, wszywy kopr, sarni korzeń, jeleni korzeń, siarkowy korzeń, peucedanum Linn. ber Jpaarftrattg, ©anfendjel. Syr.

195. Gorzysz, bo w górzystych a ciemnych lasach rośnie,

Sienn. 133. pospolity, officinale; gorysz, kmin koński, silaus, gtoÇfftçmtel. Jundz. 183., Ross. æejrroiCHB.

GORYWAĆ, ał, a, neutr. frequ. verbi gorzeć, bremtCU, ab* brennen. Niechaj miasta nie gorywają, domy niechaj nie gniją. Gorn. Sen. 485. Aby w ów czas, kiedy pożary gorywają, żaden ognia nie niecił w boru. Haur. Ek. 9.

1.    GORZ, & et u, m., obs. zgaga, palenie w gardle, fig. żądza; Garn. gerloviza, gerlovna, (cf. gardło), bte Śtefylfud)!,

Segterbe nad; etwas. W składanych: ślinogorz, winogorz, srebrogorz, złotogorz. §. 'Gorzenie, pogorzenie, pogorzelisko, ber 33ranb. Eneasz długo błądził po morzu, Nie chcąc ojczystej Troi patrzyć gorzu. Stryjk. Gon, M. 3.

2.    GORZ, a, m., [GÓRZE, a, n., 2| n. p. Aż się jej (ziemi) rzekom wrota otworzą do morza. Toż się pocznie radować zbywszy

ogorz-

czyć dok., gorzkim uczynić, bitter mad)Cn, verbittern. Boh. zhofćiti; Sorab. 1. wohorkofcżam, horke tżinu; Rag. o-gorcitti; Carn. sgrenim ; Ross. oropuiiTfc, oropuaTB, orop-Haio, oropqeßaio, (oropmrrejiBHbiH jątrzący, krzywdzący); Eccl. ropuio, ropuy. Uroczystość pełna słodyczy, żadną ucisków nieogorzczonćj żółcią. Pociej. 217.

swego gorza. Kołak. Wiek. B. 1. t. j. powierzchowności GORZGZEJ ob. Gorzko. GORZCZYĆ czyn. nicdok., śniegowej jakoby tego, co było na górze, bte obere ®C(fc, ber |ielj, bte $ülle, ftg. [mylnie, górze bowiem znaczy tu smutek, biedę; porówn. rusk. horę. 2].

GORZAŁA ob. Gorzałka. GORZAŁCZANY, a, e, od gorzałki, Sranntmein*. Ross. B040<mbiH, (ob. Wódka). Przeklęta gorzałczana kufo! Teat. 18. b, 8. Gorzałczany pijaku.—

Gorzałczany, ego, m. subst., gorzalnik, który gorzał- GÓRZE! Interj. Eccl. et Ross. ropę; źle, biada! übel, fcfyltmm, kę pali, (Boh. koralnik), ber Sramthnctltbrettner. Na dobrą    fd)led)t, roclje! Ach górze mnie, miły Panie. Wrób. 297. (heu

gorzałkę, gdy nabije gorzałczany, niech do niej soli oczko-    miki)! Henryk, ujrzawszy, że Mieczysław począł z wojska

watéj włoży. Haur. Sk. 164. GORZAŁCZYCA, y, z., GO-    uciekać, westchnął i rzekł: górze się nam stało. Biel.    Kr. 136.

RZAŁCZYSKO, a, n., paskudna gorzałka, gltfel, fd)Ied)tcr    GORZEĆ, ał, eli, gorzeje; Goreć, rżał, goreje    et gore;

Srarnttrceiit. Bies. A. 1. Pot. Zac. 189. GORZAŁECZKA,    neutr. niedok., zgorzeć dok., *G0RAĆ, ał, a, konlyn., cf.

i, z., demin., Sranittmettt. Boh. koralićka. W alembiku    gorywać; (Boh. horeti, zhoret, horjm, hofiwam; Slovac.

przepalać prostą gorzałeczkę Z winem, z cukrem,z korze-    horeti, horjm, zhorjm; Rag. gorjetti; Sorab. 2.    sze go-

niem, z ziołmi na wódeczkę. Jei, Ek. F. 1. ‘GORZAŁA,    résch; Sorab. 1. boru szo; Vind. goreti, gorim,    sgoreti,

to gorzej. Rys. Ad. 1. Chorował bardzo ciężko,

pogoreti; Cern. goreti, gorim (a gori, quia ignis altum ■ petit, Cambricum gores fervor, cum Carniolico goręzh consonat); Slavon. gorî; Bosn. goritti, gorjeti, zgoriti, za -sgecchise; Croat. goreti, gorim; Dal. goriti; Ross. rophTb, ropro, cropkrb, croparo; Eccl. ibiaMeHCTBOBaTitca, ropuTb bb ont®; Hebr. mn charah arsit; Arab.rïïX exarsit; Hebr. TNH heir incendit-, Hebr. lucere, cf. zorza, cf. Lat. uro); palić sie, pałać, zapalonym, zajętym być przez o-gień, propr. et fig. Brennen, entbrannt fesjn. Ogień ma u-stawicznie gorzeć na ołtarzu, a nigdy nie gasnąć. Radź. Levit. 6, 12. Przed grobem Pańskim dwanaście lamp zawsze goreją. Warg. Radź. 444. Lampy tam zawsze gorejące wiszą. ib. Jagiełło zbudował kościoł na tćm miejscu , gdzie pierwej gorzał ogień pogański. Twórz. Ok. F.

1. Gdzie ogień gore, nie dziw, że iskra wyskoczy. Morszt. 303. Już i tobie biada, Kiedy tuż podle gore u sąsiada. Budn. Apopht. 07. Gwałtu! gorę! Teat. 29. b, 23. (ogień się zajął, wybuchł, pali się, pożar jest), eg Brennt! Reiter! Na ogień ukazując, mówił: tam *gora. Warg. Wal. 216. Tu gore; tu boli. Rys. Ad. 67. hinc lupus urget, hinc canis angit. (cf. między młotem a kowadłem; cf. ani mię tam, ani mię sam; cf. Scylla i Charybdis). Kto bliżej ognia, bardziej gore. Chodh. Kost. 39. Gorzałem w ogniu, ledwie tak gorają Słoneczne koła, kiedy lwa mijają. J. Kchan. Ps. 42. Tam pola wyschłe od słońca gorają. Petr. Hor. D 3 b. Już wiatry i niebieskie w płomień idą kręgi, Gore papier, goreją kroniki i księgi. Pot. Jow. 96. Tego roku kometa gorzała miesiąca lutego. Latoś. Kom. E b. (świeciła płomieniem). Gore mu wszystko w ręku * rzemieślnik abo robotnik pilny, pracowity. Cn. Ad. 264. cg getyt ttynt wic ber 231tfc »on ber £mnb, er arbeitet retßcnb, fttynell, Slovac. pilno mu, gakobi horelo. albo tez: o człowieku prędko tracącym : Gore mu wszystko w ręku. Kpcz. Gr. 3. p, 90. eg bancrt Bet) ttynt ntctytg lange, er jagt alleg burd; bic ©nrget. Zawsze gore na złodzieju czapka. Pot. Arg. 226. niespokojne su-mnienie, żyje by mysz na pudle, auf einem 2)tcBe Brennt bie Sfôüjje, b. ty. er tyat ein nnrntytgeS ©ewtfîen. Nie gore czapka na wielkim złodzieju. Kras. W. 74. (cf. mucha uwięźnie, bąk się przebije). Już poczęły ogniem wojny goreć ściany nasze. Nag. Fil. 183. Bela, widząc, iż ze wszystkich stron gore, uciekł do Dalmacyi. Biel. Siu. 130

b. Właśnie wojna z Albigienczykami gorzała. Birk. Dom. 92. Oto ojczyzna gore, gaś, gaś, kto cnotliwy. Opal. Sat.

79. Wdzięcznym zapałem twych ślicznych oczu goreję. Past. Fid. 19. Zapaliłeś jej serce, co bez tego *gory (goreje). Jabł. Tel. 42. Do wziętej Bryzeidy smutny .4-chil gore. Hul. Ow. 63. Korymen gorzał ku pięknej Da-fnie, która się jeszcze ku niemu nie zajęła wzajemnym zapałem. Zub. 11, 81. Serca ogniem w nas gorzały, I słuchając go, prawie rozpływały. Odym. Św. 2 Mm 3 b. Zaż serce nasze nie gorzało w nas, kiedy nam pisma o-twarzał? Sekl. Luc. 24. Ćwiczy się w pobożności, miłością bożą gorając. Koch. Roi. 90. Francya obelżona góra, i gniewem przeciw nam pała. Warg. Cez. 110. Broń jego jeszcze z mordu świeżego gorzała. Otw. Ow. 143. war nocty warnt, rauctyte nocty. Nie gorejesz ze wstydu, z podobnemi przychodzić kłamstwy? Teat. 29, 36. (ob. Za

płonić się). Gorzały mu oczy, jako dwie pochodnie. Tr.

t. j. błyszczały się, fte ftmfelteit. Goreją w nim humory. Tr. t. j. wzburzają się, bag ©eBlüt waÜet. Cały gorę za bojem, nie znam w sercu trwogi. Dmoch. U. 2, 3. (zapalony wojak). Sardanapal zgorzał na wymyślne wygody i miękkości. Bals. Kiedz. 1, 210. (wylanym był). — §. Koniom w drodze kopyto abo piętka gorzeje abo się nad-bije. Hipp. 56. zaognia się, entjUltbet ftcty. Ziele broda-wnik gorzeniu a boleniu głowy ulgę czyni. Urzęd. 164. GORZELINA, y, ź., GORZEĆISKO, a, n., g. stos drewny, Ross. KOCTepü; ein ©ctyeitertyaufen. Tr. §. Drzewo do gorzelni zdatne. X. Kam. junt 35rattbtyaufe. g. Pogorzelisko. Tr. eilte Sraubftelle. (cf. Boh. Horelice, Zhorelice Gorlic, miasto w Luzacyi, ©orlii). Dyke. Geogr. 1, 246. ob. Zgorzelec). GORZELNIA ob. Gorzalnia. ‘GORZELNY, a, e, od gorzenia, palny, Sremt-, junt Srcmten. Na gorzelnych marach trup zsiniały niosła. Zebr.Ow.ZIl. (ur-suro feretro).

Pochodź, gorący, gorętszy, gorąco, gorącość; gorączka, gorączkowy. Gorlic, Zgorzelec, (Boh. Zhorelice); gorliwy, gorliiuość; dogarać; ogarać, ogorzeć, ogorzały, ogorzałość, ogorzelina, ogarek; ogar, (ogier); pogorzeć, pogorzały, po-gorzalec, pogorzel, pogorzelica, pogorzelisko, pogorzenie; przegarać , przegorzeć, przegorzały, przegarzanie; przy gorzeć, przy gorzały, przygorzałość, rozgorywać się, rozgorzeć się, rozgorzały, ugarać, ugorzeć; wy gorzeć, wy gorzenie , wy gorzelina, wy gorzały ; zgorzeć, zgorzały, zgorzelina, zgorzelisko, zgorzysty, niezgorzysty; zagorować się, zagorzeć się, zagorzenie, zagorzały, zagorzelina. g. Gorz, ślinogorz, srebrogorz, winogorz, złotogorz. ' g. Gorczyca-, gorzki, gorzkość, gorzkawy, gorzkliwy, gorycz, gorysz, go-rzysz; gorzknąć, gorzknieć; przegorzknieć, przegorzkniały; przy gorzknieć, przy gorzkniały, zgorśnieć, zgorzkniały, zgorzkniałość. g. Gorzeć > grzać, grzany, grzanka-, grzejskarb; łoźogrzej) dogrzewać, dogrzać) nagrzewać, nagrzać ; ogrzewać, ogrzać-, odgrzewać, odegrzać; podgrzewać, podgrzać; przegrzewać, przegrzać-, przygrzewać, przygrzać; rozgrzewać, rozgrzać; zgrzewać, zgrzać; zagrzewać, zagrzać.

GORZEJ adv. comp ar. źle, cf. adj. gorszy; Boh. hure, hur, zle, (horę, hor biadowanie); Sorab. 2. gorej; Sorab. 1. horę, hohri, naiharscho, (horio calamitas)-, Slavon. gorij, gorje; Bosn. gorre; Croat. görje ; Carn. et Vind. gorje vae! biada! Ross. ropę; ztąd ropeBaib kłopotać się, re-pesibiKaTL biadować się; Ross. et Eccl. ropnie, xyæe, nyme , 3.tëîiiiiho ; ärger, fctylttnnter. Tu źle, a tam jeszcze gorzej. Cn. Ad. 5. Znamy, co dobrze, co źle, a co gorzej. Chrośc. Luk. 304. Już być gorzej nie może, o ludzie, o czasy ! Pot. Arg. 238. Gorzej potym będzie. Cn. Ad. 264. Codziennie prawie gorzej rzeczy idą. Zab. 6, 354. Baba lecąc z wschodów wołała : co dalej

że co dalej to gorzej z nim było. Birk. Dom. 102. Gorzej niżeli zle. Gemm. 95. nocty fctylttnnter, alg fctyltmnt. Itak. nie najgorzej * i to nie źle. Cn. Th. 282. dictum privigni qui lapide canem ferire volens, percussit novercam. — Niezgorzej , nienajgorzéj, nie źle, niczego n. p. Mógłbym się wypromowować niezgorzej w tamtym kraju. Teat. 4,

102

GORZKAWY - GORZKNĄĆ.

GORZKNIENIE - GORZYSTOŚĆ.

43. ttid)t gani f#d;t. Przycina mi niezgorzej, ib. 34. c, 63. (kaducznie, za kąty).

GORZKAWY ob. Gorzki iwy. GORZKI, a, ie, compar. gorz-czejszy, (Boh. horkÿ, comp. horceyśj; Slovac. horkÿ; Sorab. 2. górki; Sorab. l.hórki, hiórki; Bosn. gorak, górki, gherk, ghrrik, sgjùk; Savon, gorak; Rag. gorak, górka, gorko, gaark, cemerni; Ill.barb.xuk, (cf. żółć) ; Croat. górki, gorëk, sùhkek ; Dal. gorup; Carn. gorjup, grenk, (cf. chrzan), garjup , britke, (cf. brzydki); Vind. grenek, grenku, sharek, sholku, britek, skukâk, superno ; Ross. ropLKiw, ropniil, ropeicB, ropbKOHGK'B, (ropecruBiil biedny); Eccl. rofuun», ropecTHUil; cf. Finn. carwe; Svec. kert; Germ. Ijerb); smaku przykrego, szczypiącego, piołunowa-tego, bitter. Lekarstwa gorzkie, są substaneye, które na języku zostawują wrażenie niemiłe, pospolicie znane pod nazwiskiem goryczy. Dykc. Med. 2, 421. Gorzki smak jest gorący i suchy, ostry i przykry. Sak. Probl. 95. Gorzki jak żółć, (Vind. krenek \aker shouz). Często sok, chociaż gorzki, utajony w ziele, Pomoc daje słabemu chorobę "leczy. Hul, Ow. 240.    §. Fig. Przykry, żałośny,

empftnbltf;, fcl;nter$l;aft, bitter, faner. Szwanki i postrzały, Niegorzkie mu dla miłej ojczyzny i chwały. Leszcz. Class. 80. (niebolesne). Tak na świecie bywa, Ze słodką rozkosz gorzki ból przerywa. Zab. 14, 279. Rzew. Występek swój gorzkiemi łzami opłakują. Przyb. Milt. 349. Serce srodze zranione, u niego twarz blada, usta gorzkie. P. Kochan. Orl. 1, 121. (gorzkośei, goryczy pełne). Jam bardzo gorzkiego teraz umysłu. 1 Leop. 4 Ezdr. 9, 41. (frasobliwego, zmartwionego, smutnego). '0 dniu gorzki i nieszczęśliwy. Sk. Dz. 857. (fatalny). Spuść te-Wzdychania gorzkie dla ciebie nędznemu. Past. Fid. 100. (rzewliwe). Ustawiczna, gorzka praca, labor impro-bus. Macz. Tym cięższa i gorzczejsza męka. VU. Post. VU. 210. (nieznośniejsza). Niewiasta zła gorzczejsza niźli śmierć.

mu

z gorzkiem się miesza Slovac. sladke z horkim sa misa, premena. (nic zawsze gody, bywają głody). GORZKLIWY, GORZKAWY, a, e, coś gorzkośei zarywając, etiraö bitter, btttcrltd), amarulenlus. MaLcz, Slovac. nâhorkÿ; Sorab. 1. nahork, trochu horki ; Bosn. nagorak, pogorko, nagorko, naghrriko; Ross. roptKOBaTHH. Gorzkliwy abo gorzkawy. Ern. 124. Tynktura gorzkawa, amaricuns. Krup. 5, 75.

końca czynione. Zab. 13, 134. Gorzknieje mi wszystko. Gemm. 93. (żółcią mi sie staje; cf. kością w gardle). GORZKNIENIE, zgorzknienie, baś Sitterroerbcn, bte ©alftrtg* feit; Eccl. 3ropKHeme. Zgorzkniały, Ritter geworben, gab ftrtg; Boh. prożlukly; Eccl. 3ropKJŁift. GORZKO adv. adj. gorzki; cornpar. Gorzczej, Boh. horko, horce; Eccl. ropa®, ropbKO, (cf. Ross, ropę! biada! ob. ‘Górze, Gorzej), propr. et fig. bitter. Nigdyby usta smaku w słodyczy nie miały, Gdyby nigdy co gorzko skosztować nie miały. Zab. 14 ,

153. Gorzko, ale zdrowo. Cn. Ad. 264. Wyszedłszy precz, płakał gorzko. Leop. Matth. 26, 75. (rzewnie), er weinte întterlld). Mężny Hektor gorzko opłakany. Hul. Ow. 102. ber bttterltd) 511 bcwetnenbe Rector. Gorzko teraz za to żałuje, że nas nie umiała szanować. Boh. Kom. 2, 49. (ciężko). Dwojako ciężej a gorzej Pan od nas przyjmuje, gdy grzeszymy, aniżeli od pogan. Zrn. Post. 3, 783. Ztąd najcierpszą pojmuję gorycz, że gorzko znosisz przygodę jego. Ossol. Sen. 36. z przykrością, mit üßtberWtHen. GORZKÔPIERNY, a, e,— ie adv., gorzki, przytćm pieprzny, bitter nnb brennenb, wie Pfeffer. Ziele to smaku jest gorzkopiernego. Syr. 835. GORZKOŚĆ, ści, i., Boh. et Slovac. horkost; Sorab. 2. gorkofcż; Sorab. 1. horkofcż; Rag. garkos, gorskos, garcîna; Bosn. gorkóst, garkóst, ghrricina; Croat. gorkoszt, gorkocha, gorchina, suhkoeba; Dal. xukosst; Vind. grenkust, sharkust, britkust, grenn-koba; Garn. grenkust, grenkóba, britkost; Ross. ropn-koctl ; Eccl. ropecTh, ropnoert, npii^ocTh, ociponteanie ; gorycz, smak gorzki, bte 33ittcrfeit. Gorzkość słodyczą się nadgradza. Zegl. Ad. 81. (cf. przeplatane smaczniejsze). §. Niesmak, przykrość, trudność, nieprzyjemność, Biberwćtrtigfett, Unanneiimlidjfett, Rngentacf;. Do królestwa niebieskiego przez mękę i gorzkość droga jest. Sk. Zyw. 2, 62. Pokazuje mu na oko, jak wiele słodkości przykryła ta mała gorzkość, której człowiek musi troszkę u-Leop. Eccl. 7, 27., Radź. ib., Zrn. Post. 219 b. Słodkie czuć, kiedy się namiętnościom przeciwia. Gorn. Dw. 328.

0 miasto, jak siedzisz, by wdowa osierociała, bramy i zamki twoje popsowano, wszystka cię gorzkość objęła. Sk. Kaz. 342. §. Gorzkość serca « gniew, niechęć, żal, (Erbitterung, Unwille. Odpisywał z gorzkością, i na wszystkie biskupy słowy miotał. Sk. Dz. 118. Aryusz zajrzał Alexandrowi biskupstwa, i ona gorzkością serca strapiony, do niezgody przyczyn szukał, ib. 181. Zamarszczywszy GORZKLIWOSG, ści, i., fig. niesmak, SDUßfonne, Sitterfeit.    się, i gorzkość    serca nań czując, wyliczał, co mu złe-

Wszelka gorliwość, i gniew, i nienajrzenie niech dalekie    go uczynił, ib.    788. GORZNAC ob. Gorzknąć,

będą od was. Leop. Ephes. 4, 31. (gorzkość. Bibl. Gd.).    ‘GORZYC się, ył,    y, zaimk. niedole., srożyć się, sierdzić    się,

GORZKNĄĆ, GORZNAC, ął, ęli, ie, GORZKNIEĆ, iał,    Cn. Th. Wlod.    böfc, unwillig werben, może to jedno    co:

ieli, ieje, nijak, niedok., zgorzknąć, zgorzknieć dok., Boh. gorszyć się, Boh. liorśiti se indignari. horknauti, horknu, zhorknauti; Sorab. 1. hórknu; Rag. GORZYKNOT ziele, ob. Knotnica. GORZYKWIAT, u, m., garknuti; Bosn. gorcjatti, ogorcjatti; Carn. grenim, og- consiligo, podobny do czarnej ciemierzycy, uermepnte grenim; Ross. oropKHyTfc ; Eccl. ropniry, ropnaio, 3rop- fd)warje ^iejŚwitrj. Syr. 1472., Bosn. liscjaç ; Croat. lizjàcz. KHy; gorzkim się stawać, propr. et fig. bitter werben. O- GORZYSKO, a, n., szpetna, przykra góra, eilt tyćif>ltl|er, ab* leje nie świeżo zaraz wyprąsowane gorznieją, ostrzeją. ftfyculicfycr Serg. Juliana kardynała w oboczystym górzysku Krup. 5, 32. ranjig, galftrig werben. Niemiło czego na-    jednym łotrostwo odarło. Krom. 567. in volle, w dolinie

zbyt, miód nawet gorzknieje, Gdy nim zbytek nadto leje.    w padole między przykremi górami. GORZYSTOŚĆ, ści

Min. Aus. 109. Jużci gorzknieje bez końca biesiada.    ź., mnogość gór, nierównos'ć dla gór, bte Unebene, eilt gebirgt

Hor. Sat. 255. Wnet zgorzkniały potrawy, Wnet i wety    ge3 Scutb. Górzystość, pasmo czyli ciąg gór z sobą związanych

żółcią się wylały. Bfoi. Ti. C 3. Gorzkną biesiady bez    ©ebirge. Mier. Mscr. ob. Wzgórze. Górzystość kruszcowa

GÓRZYSTY-GOŚĆ.

GOŚĆ - GOŚCIĆ.

105

(grsgcRirgc ; górzystość warstwiana, z wielorakich warstw ułożona, §Ii)|$gebtrge; górzystość tylna lub zagórze, $ttt* tergebirge. ib. — Górzystość, którędy panna rodzicielka boża do ś. Elżbiety chodziła. Warg. Radź. 86. góry, ®e* birge. §. Puklastość, convexitaß. Solsk. Geom. 3. eine er* habette bauchige SRunbuttg. GÓRZYSTY, a, e, pełny gór, górny, gebirgig. Boh. hornatÿ; Slovac. hornati, wrehowi-śtny; Sorab. 1. horkatć, horoyitć; Rag. bardovit, bar-dast; Bosn. brridast; Croat. bërdovit, bresaszt, bregovit; Dal. bärdovit, bärdaszt; Vind. gorast, berdast, goren, go-rasten; Garn. gorrovat; Ross. ropnemu. Górzyste ciemne lasy. Sienn. 133. Kark górzysty, colla toris extant. Źebr. Ow. 53. — Puklasty, okrągły, convexus. Solsk. Geom. 3. baudjigrunb, Itnfcnrunb. Górzyste Watykanu wieże. Zab. 12, 231.    §. Po górach rosnący, górny, ÜBerg*.

Izop górzysty, po górach rośnie. Syr. 264. GÓRZYZNA, y, z., miejsce górzyste, eilt bergigter Ort. Na pagórkach i górzyznach chróst uróść nie może. Mon. 74, 674.

GORZYSZ ob. Gorycznik.

GOŚĆ, ścia, m., GOŚĆ, i, z., {Boh. et Slov. host; Sorab.

2. gofcż, dein, goclżik ; gofcżizna uczta; Sorab. 1. hofcż, hostż ; Rag. goost, fern. gostiza; (Slav. gostba * uczta ; Dal. goztbina); Croat. gózt, gozchenik, gószt, prihodnik, sztanovnik; Dal. gosztenik; Bosn. góst; fern., gostięa; Vind. gust, gosti, gostenik, perhodnik; Garn. gôst, gûst; f. gustja; Ross. rocTt, f. rocTLH, (rocTeómiKB obcy, nie-osiadły kupiec) ; Ecc.l. rodh, iipnccAi.tiiiKT., (2 rocTfc, 6o-raraił KyneuB; Graec. fisyalśpi7ioQog)-, cf. Lat. ‘hostis, hospes; Gall. hote ; Ital. hoste; Angl. guest; Holi. gust; Dan. gest; Svec. gast). a), odwiedzający drugiego w jego domu, ber ©aft. §. Który u drugiego je, pije, używa, ber beę einem anbern fpeifet, ber ©aft ju Stifte. Gość na biesiedzie, na uczcie, zaproszony. Cn. Th. Gości zaprosiwszy, sam się częstuję. Cn. Ad. 268. Gość brzu-chopas, gość bez rozmowy, za beczkę stoi; abo Gość z brzuchem tylko i zębami, Godzien siedzieć jest z osłami. Cn. Ad. 265. Gościu, ostatni poczynaj jeść, a pierwszy zaś przestawaj. Cn. Ad. 270. Niezwykła gościa do potraw powszednich, Ledwie je z pychą mogła wziąć do zębów przednich. Hor. Sat. 242. — (Slov. Śati na host’och trhati, impense detinebant, częstować zbytnie). Gość na bankiet nieproszony, nie bardzo bywa uczczony. Cn. Ad. 266. (cf. kogo nieproszą, tego kijem wynoszą. Croat. Nepozvanemu gosztu, za vrati meszto. Nepo-zvanemu gosztu cheszto za vrati sze kasę meszto; Slov. Nezwanich host’ow pod stół sâdzugu). Wieczerzał on gościem na pewnym miejscu, z drugiemi proszony. Gorn. Sen. 191. — b). Gość; podejmowany w cudzym domu, i bawiący tam przez niejaki czas, czy za zapłatę, czy darmo, ber ©aft, ber non einem anbern beherbergt wirb, für Sejahluitg, ober au3 ©efdHigfctt. Goście przyjmuję* gospodę trzymam. Cn. Th., Dla zacnych zasług tego obywatela , dworek jego od stanowiska gościa, tak z sejmem, jako i bez sejmu, i każdego zjazdu, uwalniamy. Vol. Leg. 5, 397. (od kwatyrunku, od stacyi, stanu). Gościem stać u kogo. Cn. Th. * gospodą stać przez czas, Re^ einem sur Verberge fepn, al$ ©aft ftd; aufhalten, (cf. być

na stancyi). Trzymał ją w domu przymuszoną gościa. Pot. Syl. 348. (nie puścił jej od siebie , ze swego domu). Tyżeś do nas przyszła gościa. Tward. Pasq. 57. Przyszedłem gościem w dom twój, a nie dałeś wody na moje utrudzone nogi. Odym. Św. Z b. W dom przed gościem; z domu za gościem : advenientem hospitem hilariter excipere, abeuntem humaniter dimittere. Rys. Ad. 75. Ni z gościa korzyści. Rys. Ad. 49 (częstowanie uboży). Wc Pan bardzo częsty gość w moim domu. Teat. 10, 65. (często nas odwiedzasz). Gość częsty i długi, rychło się sprzykrzy; abo Gość i ryba, trzeciego dnia cuchnie. Cn. Ad. 265. {Croat. Goszt i ri-ba gdesze lyube, V tretjem dnevu czenu gube). Gość nie z próżnemi rękoma, Najdzie u mnie wszystko doma. ib. 266. Gość który nic nie przyniesie, Niech się prześpi w polu, w lesie. ib. Gościa lepiej nie przyjmować, Niż go tudzież wyforować. Cn. Ad. 268. Więcej gość w cudzym domu za godzinę, niż gospodarz za dzień ujrzy. Rys. Ad. 72. Gościu, w gospodarskie rzeczy nie wdawaj się, swe miej na pieczy. Cn. Ad. 270. (nie wtrącaj się, gdzie nie trzeba ; cf. wścibski). Gościa kiedy masz w domu, nie czyńże przy nim gomonu. Cn. Ad. 268. Przed gościem żony nie chwal, czeladzi swej nie zalecaj, z koniem się nie popisuj. Rys. Ad. 58.— (może cię zdradzić). Goście* ©aftc, 33efuch, ©efeUfdjaft. (cf. kompania).— fig. Zima zły gość. Zaw. Gosp. Widzę, iż z nieba na dół pewnie będą goście, Jeśli nie deszcz, tedy grad. Rej. Wiz. 125. — §. Óbcy, przybysz, eût grentber, eut 2lu3lcûtber, ber nicht an bemOrte etnhetmtfch ift, eût ©aft.— Jurid. Gościem u sądu ten jest, który tak daleko mieszka, iż jednego dnia do sądu przyjść nie może. Saxon. Porz. 49. Gość, niechaj tego dowodzi, że cudzoziemiec, i iż tak daleko od tego sądu mieszka , że jednym dniem do onego przybyć nie może. Chełm. Pr. 30. (cL gościnne prawo). Tu gościa chodzę, hue hospita veni. Zebr. Ow. 120. Ty gościa lądem, ja gram gonionego wodą, hospita tu terris erras, ego in undis. ZebrOw. 142. Znał jego złote cnoty nie tylko Polak ; ale z obcych krajów gość, który się mu trafił. Groch. W. 418. Harudowie, lud wielki i świeży gość do Francyi. Warg. Cez. 24. Nie dopuszczajcie nigdy tej gości do naszej ziemi, (Heleny do Troi). J. Kchan. Dz. 80. Nie chceszli w drogę pójść z tą gościa? P. Kchan. Jer. 108. Starzec przed sobą ujrzawszy tę gościa, rzekł. Pot. Arg. 304. Nie trzeba być gościem u przyjaciela. Dwór. H. 2. t. j. tak być jak u siebie, bez ceremonii.— c). Gościem w czym być* nieświadom. Cn. Th. nad) frcmbc ttt etpa§ fei)U. Jam jeszcze gość w tej nauce. Tr. GOŚCIĆ, ił, ści, goszczę med. niedok., gościem stać, w gościnie gdzie być, jur Verberge fcp, berbergen propr. et fig., (Ross. tocthtb, romy; Eccl. romy diversor; rocTio hm tocth npieM.no, norocTHTH, npiiHHTL noro bs rocTH, yrocTHTL ; Sorab. 1. hospoduju hospitor, hospitium capio, praebeo; w innych wszystkich dyalektach słowo gościć czynnie znaczy : gościa lub gości podejmować; (Boh. hostiti, hostjm dare alicui cibum et potum ; Rag. gostitti koga ; Bosn. go-stiti, gozbu ciniti* częstować ; Croat. goztiti; Vind. gostiti, gostuyati, obgostuvati, pogostuvati, (gostitife, po gosteh

TO.

104

G ChŚ C ICI E L - GOŚCINA.

GOŚCINIEC.

hoditi * biesiadować, godować); Carn. gostim, gostujem, gostuvati; cf. Hebr. 2WI hoschiba habitare fecit). W on czas, jakom tu gościł, miałeś syna zda mi się. Zebr. Ow. 556. (cum primum haec moenia vidi). Przybył do Francyi Innocenty, z Rzymu w-ygnany, który w Karnu-cie, w pałacu Teobaldowym gościł. Sk. Zyw. 2, 348. Bolesław przyjmował u siebie goszczącego Cesarza Ottona. Psalmod. 88. (który do niego zawitał, u niego bawił). Moskale jak goszczą tak goszczą w Polszczę, nie myśląc o wyjściu. Kur. Pet. 102. (jak siedzą, tak siedzą). Na coż z tak wielką chęcią dobywamy Wszystkiego, gdy tak krótko gościć mamy? Opal. Poet. 14. (krótko bawić, krótko żyć na tym świecie). Ta jest, co teraz w sercu twoim gości. Past. Fid. 169. (panuje). Wy przychodniami w tćm mieście jesteście? wasze goszczą uszy, i o tych pospolitych rozmowach całego miasta nie słyszą? Siem. Cyc. 460. (uszy wasze obce, nie-wprawione, nie zwyczajone). ‘GOŚCICIEL, a, to., gości podejmujący, przyjmujący, ber ©aftgcber, ©(ifttturtfy ; Rag. gostitegl, gostenik; Croat. gosztitel; Dal. chasztite.1, go-sztenik. (GOŚCIEC ob. Goździec). GOŚCINA, y, z, (Boh. hostina gody; Sorab. 2. goseżina, Sorab. 1. hostżina uczta: Vind. gostitje, gostuvanje, Cary, gostje, gosta-rya * biesiada ; [Carn. gostnishe * sala jadalna); Rag. go-stioniciza, gostioniza, gostivniza, gozbina; Bosn. konak, (gozbina, gostenje * częstowanie) ; Croat. gosztilnicza * austerya , (goschenye; Dal. goztbina, gozba, chasztenye epulum) ; Ross. obs. rocTbóa, rocTbóiime) ; * odwiedziny, wizyta, ber 23efud). Będą uczęszczać do ciebie goście, i ty niekiedy do innych domów pójdziesz w gościnę. Kras. Pod. 2, 84. Gość wiedzieć ma, kiedy i jak na długi czas w gościnę jechać. Kras. Pod. 2, 94. Słysząc, że to Tobiasz, tak miła gościna łzy mu wyciska. Leszcz. H. T. 405. (tak przyjemna wizyta). Pójdę! mój ten przyjaciel, mój ten zawołany, Kiedym tak w domu jego dawno pożądany, Nazwie to dniem szczęśliwym, gościną przyjemną, Odpocznę w sercu moim, i serce me ze mną. Karp. 1, 185.    §. Gościnny dom, miejsce, gdzie

kto jako gość bawi, b«3 ©aftyauś, ber Ort, ido man ftćf; «13 ©aft ttitfljalt. (ob. Gościniec Eccl. rocTHiihiiiii|ft, Kiimh-mii|»). Przez gościnę publiczną rozumiemy ten dom, w którym w podróży będących przyjmują; prywatna zaś gościna, gdy kto do jakiego domu zajeżdża. Siem. Cyc.

18. W tymem domu gościną z wwgodą zawsze stawał. Teat. 42. d.R. (zajeżdżałem tam, td) Fcfyrtc b« ein). Ofiarowali mi, z politowania, gościnę, ib. 50. b, 29. (przytułek, UntcrFommcn). fig. świat gościna, mieszkanie indziej naznaczone. Zab. 9, 204. Kossak, (cf. wędrówka). Gdzie tylko słońce miewa swe gościny, Wszędzie twre dzieła głośne są i czyny. Chrośc. Oiu. 114. (gdziekolwiek świeci, dochodzi, wschodzi lub zachodzi). §. Gościna, bawienie gościem, czas bawienia u kogo w domu, ber 2Iufent(>alt a!3 ©ajt, ba3 ^crmctlett bet) jemanbeit «13 ©aft. Malta wyspa sławma gościną ś. Pawła. Birk. Kaw. Malt.

C. 2. W gościnie być Boh. po hostinu byti. Lepsza jest żywność ubogiego pod przykryciem desczkowym, niźli hojne gody w gościnie bez domu. 1 Leop. Syr. 29, 29.

(cf. domek ciasny, ale własny). §. Droga, podróż, bawienie za granicą, bte IRetfe, bte ftrembe; Eccl. CTpaHHH-«lecTBO, CTpaHCTBie, ct^iiilctbo. Argonauty przypłynęli do Colchis, przyszli po gościnie do króla Oeti. Biel. Św. 9

b. Pod rękę stryjową odjeżdżając w gościnę, wszystko mu domowe oddałem gospodarstwo. Simon. Siei. 105. Wsiadłem, nie wiedząc w okręt, dokąd płynę, Na boga swoje puściwszy gościnę. Pot. Syl. 561. W nabożeństwie pilnym w dnie i w nocy, czekali końca gościny żywota tego. Sk. Żyw. 1, 285. GOŚCINIEC, ńca,

(Boh. hostinice, hospitale cubiculum) *§. 1) gościnny dom przy drodze, zajazd, austerya, karczma, ein ©ittFelirljaitê, eût ©aft(iau3, eine ©cfyeufe, Slov. hostjnec; ßosn. gostil-niça, gostiniça, osctaria; Rag. gostiniza, hosteria; Croat. gosztilnicza, ostaria; Vind. goshtarja, gostniza, oshtaria ; Ross. CTpaHHonpieMHima ; Eccl. kht«iuii|I6, i;iita^kmim|a , Birra.ii.HaH, rocTHHhiiiii|a , Kcen(>iCMMiiii|a, Bccnphrreaume, CTpaHHonpiHTeMiHe. Kazać karczmarzom, aby utrzymywali porządny gościniec, żeby nie ciekło, a w nim dostatek owsa, siana, piwa, chleba; a złości niech nie wyrządzają podróżnemu. Gost. Gor. 105. Klasztory derwiszów stoją za gospody i gościńce pielgrzymom. Klok. Turk. 175. Z drugą stronę kościoła gościniec postawi, aby ci, co na odpusty chodzą, wszelkie pijatyki, zgorszenia i nierządy tamże zamnażali. Opal. Sat. 69. — §.

2. Droga pospolita torowana, bita. Doli. gjzdba, sylni— ce; Vind. velika zhcsta, voshni pot; Slav. drum; Bosn. drum; Croat. drùm, czepas, orszachka czezta, kolnik; Ross, óojbuiaa, npok3*aa 4opöra; pr. et fig. bte Crtub* ftrnße, $u(irftraße, ber guljrmeg, bte ©traße, bte 23al)it. Gościniec, albo droga królewska, ma być tak szeroka, aby wóz jeden drugiego mógł minąć. Szczerb. Sax. 110. Wyprawę artylleryczną prowadzić trzeba wielkiemi gościńcami. Jak. Art. 2, 298. Jeździł wszystko wielkim gościńcem, bitym torem. P. Kchan. Orl. 1, 57. Ścieżkami, nie gościńcem bitym się puścił, ib. 1, 105. Na bitym gościńcu trawa nie rośnie, (cf. kamień często poruszany, mchem nie obrośnie). Na ścieżkę ty z gościńca nie bocz dla złój drogi. Zab. 15,279. Treb. (głównej się trzymaj i prostej drogi). Gościńca się trzymaj, za przodkami idź ; pospolitej drogi się nie puszczaj. Cn. Ad. 268. (nie wdawaj się w nowatorstwa; jak bywało, niech bedzie). Lustratorowie gościńce spisać mają, i drogę im na dziesięć łokci dla furmanów i pędzenia wołów wymierzyć. Herb. Stat. 59. Bogowie dotąd cię wiedli, gościńcem czystej cnoty. Jabł. Tel. 40. Cnota z rozumem i fortuną, różnemi gościńcy chodzą. Rej. Zw. 21 b. (każde swoim dworem, swoim tokiem). Te obie rzeczy na jeden się gościniec schodzą. Modrz. Baz. 194. (na jedno wychodzą). §. Gościniec główny * nurt, wart rzeki, ber £auptftro(>m etlteś $Ilłf|e3. Tr. §. Gościniec, podarunek z podróży, (cf. Eccl. ,CTpaHH04apcTBio xenium), ein Sletfegeftfyettf, ba3 matt einem non ber Sîeife mitbringt. Proszę nie wzgardzić maleńką daniną, czyli gościńcem, który dla pani przywiozłem z Gdańska. Teat. 16. b, 22. A przywiozłżeś Wc Pan gościniec? $•. Nie mam innego dla Eugenii gościńca nad własne serce. ib. 31. b, 92.

GOŚCIŃCOWY — GOŚCINNY.

GOŚCINNE - GOSPODARCZYK. 105

Nie przyniesiemy żadnego z sobą gościńca. Pilch. Sen. list. 85. GOŚCIŃCOWY, a, e, od gościńca, austerni-czy, drogowy, ©afłf>au3*, Canbftra^en *. Gościńcowy rozbójnik , Vind. zestni ropovez, potni resboinik, hostnik. GOŚCINNIE adv. adject. gościnny, gaftfret). GOŚCINNOŚĆ, ści, z., gościnna ochota. Cn. Tli. bte ©aftfm)fyett. Sorab.

1. hofpodliwofcż ; Rag. gostionstvo ; Vind. gostna fvo-jobodnost; Croat. gosztinsztvo ; Hung. gazdalto das ; Ross. rocTenpiiiMCTBO, CTpaHHonpitiMCTBO, CTpaHHonpiaiie, CTpaH— HOjnoóie, xjrfeôocoabCTBO ; Eccl. rocTHTBa, CTpaHHimecTBO. Gościnność wielkie zalecenie. Cn. Ad. 269. — §. Zachowanie gościnne, publiczne, prywatne, przyjacielstwo gościnne. Cn. Th. bte ©aftfreunbfijaft. GOŚCINNY, a, e, Boh. et Slov. hostinskÿ; Ross. rocTHHHUH, od gości, dla gości, ©aft ‘ , für bte ©afte. 1.) Gościnny dom, gościniec, zajezdny dom, austerya, ba$ ©aftljairê, Slav. gostinica ; Ross. nocToaaoH æomü, ctomoh 4Bops. Do domu gościnnego, albo do karczmy się skłonił'. Warg. Wal. 22. W gościnnym domu miejsca nie było. Sehl. Luc. 11. not. «w gospodzie». Biał. Post. 62.— Niegościnny dom, wolny od przyjmowania gości lub od stacyi. Cn. Th. 502. fret) won (Einquartierung. Gościnna izba, bte ©aftftube, Boh. liostenice, hostinice; Vind. tabernarska jispa; Ross. ro-CTHHaa, (rocTiiHHOH 4B0pi> kupiecki dwór, gdzie się pakują towary). Jużeście wstali Panie gościu? czemużeście dłużej w gościnnej izbie nie spoczęli? Teat. 54, c. B ii — Tłukł do gospody, gdzie mieszkały niewiasty gościnne. Biel. Kr. 495. podróżne, frentbe. Prawo gościnne ma być prędsze, niźli tym, co tam mieszkają. Saxon. Art.

44. t. j. dla podróżnych, fur $rentbe, (ob. Gość 2.) — O prawie gościnnych abo podróżnych. Chełm. Pr. 50. (dla obcych, nie tutejszych). Sprawiedliwość na jarmarkach z każdego kupieckiego człowieka ma być czyniona prawem gościnnym przez starostę. Vol. Leg. 2, 686. §. Przyjaciel gościnny, od gościny, u którego gościną sta-wam, abo on u mnie hospes. Cn. Th. ber ©aftfrcmtb.— §. Gościnny, goszczący u kogo albo gdzie, bet) einem ©aft feęeitb, ftd) aufbalteitb, metlcttb. Pierwsze dwa gatunki tego ziela w cieplejszych, niż nasze, krajach rosną; trzeci nam jest gościnny. Syr. 321. (własny, właściwy, u nas znajdujący się). Tak wielkiej ziemi bogi gościnne krwią popluskał. Warg. Wal. 318. (przybyłe). — 2) Gościnny, który rad obce do siebie przyjmuje, częstuje i ludzkość okazuje, philoxenus. Macz. ; Slov. hospodnÿ, hostinskÿ; Sorab. 1. hofpodliwé; Rag. gostni, gostorad, gostogljub; Ross. rocTenpiiiMiihiif, npiHMqHBtiö, cTpatt-HOaroÓHBbiH, CTpanHoatoÓHbiil ; Subst. CTpatmo.Tioóemi, CTpaiiHonpieMHiiKfcj CTpaHHonpiimeub, x.itöocojb; f. cipatt-HonpiiiMHima; Eccl. BinaabHbiH, CTpaHHonphtTeaHbifi, cipan-HonpieaiHbnl ; f. cTpaHHOiioóima. Gościnnym być Ross. et Eccl. rocTenpitiMCTBOBaTb, CTpaHHonpiiiMCTBOBaib, CTpanHOJtoócTBOBaTb. Gościnny człowiek, chlebodawca wielki, nie żałuje nikomu chleba, rad gościowi. Cn. Ad. 269. Ruska szlachta gościnna. Petr. Et. 139. Niegościnny człowiek, nierad gościom. Cn. Ad. 598. Niegościnne Syrty. Otw. Ow. 305. (nieprzystępne).— Gościnny, ego, tn., subst. Gospodarz domu gościnnego, Slownih Lindego wyd, 2. Tom II.

oberżysta, austernik, ber ©aftmirtty ; Slov. hostinskî, f. ho-stinskâ; Bosn. gostinik, oster; Rag. et Slav. gostionik; Eccl. BcenpiaTeibHiiKS, 4BOpHiiK'&. Przyjedzieszli do jakiego gościńca, to gościnnym jest żyd. Pam. 85, 1, 871.

—    §. Gospodarz z urzędu dla posłów Rzpltej. Cn. Th. parochus, ber bte frentben ©efanbten ju bewirken beftettt tft.

—    GOŚCINNE, ego, n., subst., zapłata od stania w gospodzie, stajenne. Cn. Th. Quarttergelb. cf. *gostinna, pozostałe jeszcze na Podolu imię opłaty od bydła, podobne do słowTa *gostytwa, użytego w przywilejach Pome-rańskich r. 1175. Czack. Pr. 1,203. ‘GOŚCIOBÓJSTWO, a, n., zabójstwo gościa, ber ©ąftmorb. Eccl. QTpaHHOÖin-ctbo ; Graec. Çsvoxtovlct. ‘GOŚCIOBÓJGA, y, m., Eccl. CTpaHHOóinna. — Verb. CTpaHHOÓniCTByio. — GOSŁAW, a, m., (Boh. Hostislaw) abo Gedko, imię Staropolskie Gedeon. Jabl Her. GOSPODA, y, z., (Boh. et Slov. ho-spoda; Sorab. 1. hofpoda; Sorab. 2. golpoda; (Croat. goszpoda; Dal. goszpodo domini, optimales-, Vind. gospoda = państwo ; Carn. gospoda = szlachta) ; cf. Lat. hospi-tium); dom gościnny, gościna, ba£ ©afttyairê, ber ©aftfyof, bte Verberge. (Carn. irpèrgé). Nie było miejsca w gospodzie. Sekl. Luc. 11. (not. «w gościnnym domu»). Chan u Turków niby karczmy abo gospody znaczy. Kłok. Turk.

200. Rozgniewany do stołu na zamek przyjść nie chciał, ale został w gospodzie. Gorn. Dz. 57. Ten świat nie jest nasz dom, ale jest gospoda, Która tu nam z urzędu dana jest od boga. Rej. Wiz. 105. Człowiek mieszka na świecie, stojąc jako to w gospodzie, a nie w własnym domie. Glicz. Wych. E. 7. Ńa tym świecie tylko do czasu, jako na gospodzie mieszkamy. Kosz. Lor. 182. Piotr ś. w Rzymie gospodę miał za Tybrem. Sk. Dz. 29. Leop. Act. 10, 52. Gubernator wystarał się dla nas o gospodę. J. Ossol. Boh. 52. (o kwaterę). Przyjęli go wdzięcznie, i dali mu gospodę w monasterze. Biel. Kr. 127. (Vind. podstrehuvati, pod streho vseti). Przychodzącym nietylko pokoju i obcowania, ale ani dachu i gospody pozwalali. Zygr. Pap. 229. hospitium. Jezus wyszedł do człowieka grzesznego, aby tam gospodą był. Sekl. Luc. 19. (tam na noc został, ib. Math. 21.) Był gospodą u zacnych szlachcianek. Birk. Dom. 70. Przyjechawszy, u przyjaciółki gospodą stanęła. Warg. Wal. 129. Eccl. CTpaHCTBOBaTb. Cudzołożnicą będzie, jeżeli na inszej gospodzie będzie spała nieuczciwym obyczajem. Chełm. Pr. 78. Gdzież stoi gospodą ten brutal kapitan ? Teat. 24. c, 96. (na kwaterze). Odpuść tłuszczą, aby szedłszy do okolicznych wsi, gospodami stali, i dostaliby jedła. Budn. Luc. 9, 12. gospody abo schronienie mieli, rozkwaterowali się, Verbergen, etttfettreu. U Antenora gospodą posłowie. J. Kchn. Dz. 64. scil. stoją, fte logtrett bej) tbttt. ‘g. Panie, gospodą ty naszą byłeś ód rodu do rodu. Budn. Ps. 90, 1. (ucieczką naszą. Bibl. Gd.), schronieniem naszym, ttltfre 3ufhtd)t. — Gospody żołnierskie ob. Kwatera. GOSPODARCZYK, a, w., mały gospodarz, niewiele znaczący gospodarz, eilt flctttcr SfiHrty.

g. Fig. trans. Mora, strach domowy, ber 311)), ber $0* bólb. Tr. ; Boh. hospodarićek numen domesticum; Ross. KiiKHMopa, 40M0B0MJ eitt Reiner Jpauśgetft, beit matt gut

14

106 GOSPODARNIE - GOSPODARSKI.

GOSPODARSTWO-GOSPODARZ.

pflegen muß, um 2M;lt|ateu mm i|m ju empfangen. GOSPODARNIE adv., (Boh. hospodarnè), z ekonomiką, oszczędnie, nurtpfy, nńrtfpaftltd), fparfam. Rozbierzmy jak najoszczędniej i najgospodarniej dokładną wojska potrzebę. Koił. List. 1, 139. GOSPODARNY, a, e, Boh. ho-spodarnÿ; Vind. gospodariten ; Ross. 40mobhtmh, pa3-cueTHCTufi; oszczędny, dobrze się rządzący, ekonomiczny, nńrt|ltd), nrirtljfcfmftltcf;, ^auèX;âlterifd;. Człowiek gospodarny ustawicznie pracuje, a nigdy nie przestawa ani święci, chceli, aby co miał, a to zbierając mało do wielkiego, trochę do większego, aż zbierze i zapomoże się wkupię. Glicz.Wych. M. 8 b. GOSPODARNOŚĆ, ści, l, Boh. ho-spodarnost; Vind. gospodaritnost, pridnost, pervarnost, haushujezhnost ; Ross. 40mobhtocti>; oszczędność, ekonomika, bte SBirtljfdfaftltdjfeit. W lasach niegospodarność przynosi szkodę, aż wiekiem chyba nagrodzoną. Kluk. Rośl. 2, 129. GOSPODAROWAĆ, ał, uje; GOSPODARZYĆ, ył, y, intrans. niedok., gospodarstwa pilnować, domem rządzić propr. et fig., nńrttjfdjaftcn. Boh. hospodariti, hospodarjm, sedlaćiti; Ross. X03BH-CTBOBaiŁ, X03BilHHHaTb; Vind. gospodaruvati; Croat. go-zpodariti; (w innych dyaleklach słowo naszemu podobne znaczy: panować; n. p. Yind. gospodouat, gospoduat, gospodinit; Garn. gospodujem, (Carn. gospodariti, go-spodinem * gospodarować) ; Bosn. gospodovati ; Rag. go-spodovatti, gospodaritise ; Slav. gospodujuchi * panujący; EccI. rocno4apcTByio, rocno4CTByio). — Ostatnia to z księgi gospodarować, z kalendarza siać i orać, a z apteki się zalecać. Haur. Sk. 170. (teorya bez praktyki). Źle się gospodarowało ; intraty się zmniejszały. Kras. Pod. 2, 43. (źle się rządzono). Najlepiej gdzie jeden w domu gospodarzy. Pot. Joiu. 2, 8. (wielu rząd, nierząd; cf. jedno słońce na niebie ; cf. dziecko wielu mamek). — 2- *r< Kozacy za Turkami pędząc, wpadli aż do obozu ich, i tam gospodarować zaczęli. Ossol. Boh. 312. wydziwiać, dokazywać, fte fingen ba an jn nurt|fc|aften, 3U laufen. Gliński udał się pod opiekę Moskwy, pod ten czas gospodarującej w Litwie. Kur. Pet. 20. Miłość w jej sercu gospodarzy » wydziwia. Tr. GOSPODAROWANIE , ia, n., subst. verb., baS 2ötrt|fdjiafteu. GOSPODARSKI, a, ie, Boh. hospodarskÿ ; (subst. Boh. hospodarsky oeeonomus); Croat. goszpodarszki; Hung. gazdasâgi; Ross. 40MOCTpOHTC4ŁHŁIM , X03HHCTBeHHBIH, (RoSS. r0Cn04apeBt, rocno4apcKifi hospodarski, od hospodara ; Vind. gospod-ski, gospodarski, gospodariten, gospodujezhen; Rag. gospodàrev, gospodinov » pański) ; 1) od gospodarza, lub gospodarzów, do gospodarza należący, Söirtp = , bem 2Birt|e, £>au3nnrt|e, @aftmtrt|e juftćutbtg. Gościu w gospodarskie rzeczy nie wdawaj się, swe miej na pieczy. Cn. Ad. 270. (do czego ci nic, tam się nie wtrącaj). Gospodarskie zdrowie * gospodarstwa , gospodarza i gospodyni, be3 2Btrf|3 uub ber 2Birt|inn ©efunbljett, be$ $au3* lerrn unb ber ^auêfrau. — Przyszła kolej wypić za gospodarskie zdrowie. Ld. Doglądanie insze jest gospodarskie,^ insze gospodyni. Petr. Ek. 14. t. j. gospodarza, ojca ‘czeladnego, eine anbere $lufftd)t |at ber 2ßirt|, eine anbere bie SBtrtfunn 31t fü|ren. 2) Od gospodarstwa, 2Birt|»

fd)aft3», $au§u)irt|f^aft^, 8aubmirt|fd;aftê ». Jest to u Porty rozumienie, że się zabawy z gospodarską usługą godzić nie mogą. Kłok. Turk. 230. Pogańska Litwa jaszczurki za gospodarskie bogi w każdym domu chowała. Krom. 410. za domowe, ipauêgottcr. Księgi gospodarskie * o gospodarstwie, albo rachunki, notatki, co do gospodarstwa, jego dochodów, rozchodów, 28irt|fc|aft(b bitter, 8anbmirt|fdjaftêbüc|er. Nauka gospodarska » ekonomia, bie Sanbmirtlf^aftêmijfenfclaft, bie Oefoitontte.— Polit. Na sejmikach gospodarskich umawiają się województwa, o wewnętrznym u siebie porządku. Skrzet. Pr. Pol. 1, 246. S. Grodz. 2, 18. ber öfmtomtfdje ßanbfag, auf meb d)em ©egenftcwbe ber imtern £>rbmmg einer 2ßmnmbfcf;aft ner* lanbelt werben. Po gospodarsku adverbial., gospodarnie, n)irt|f(|aftlic|, mirt|Iic|. Trzeba umieć po gospodarsku gospodarować. Haur. Sk. 223. GOSPODARSTWO, a,

n., Boh. hospodarstwj ; Sorab. 2. fastojane; Vind. gospo-daruvanje, haushuvanje, gospodaritje ; Croat. goszpodar-ztvo ; Hung. gazdasâg; Ross. xo3>mctbo, 40MOBO4CTBO, 40M0CTp0HTeiLCTB0, 40M0npaBieHie ; 1EccI. npucTaBJieHie 40M0BH0e; (cf. Vind. gospodarstvu, gospodstvu * państwo, władza; Rag. gospodstvo dominium, imperium, amplitudo) ; rząd domowy, prowadzenie interesów domu, bie ^anSnńrtlfdfaft Jeden syn poszedł do wojska; drugi w domu się został, gospodarstwa pilnował. Ld. g. Chodzenie koło roli, rolnictwo, wiejskie gospodarstwo, bic 8aubu)trt|fd)aft. Co to dziś za gospodarstwo w naszej Polszczę; kędy było łanów sto, ledwo dziś połowica. Falib. Dis. N. 2. — §. Narzędzia, naczynia i wszelkie potrzeby gospodarskie, 2Btvt|fd)aft3gcrat|e, 3(tfergerćit|e. Najemnik jego majętnostki pobrał, sprzęt wszystek i rolne gospodarstwo, i zjechał. Warg. Wal. 151. Wszelkie gospodarstwo, wszelki dobytek, kozy, owce, cabany, sługi, służebnice i sprzęt inny złota i srebra, na pól dzielę z nim. Teat. 42. d, d. (cf. inwentarz), g. Nauka lub umiejętność chodzenia koło rolnictwa, gospodarna nauka, ekonomia, bte 8aubwirt|fc(mft3wtf[enf(iaft, bte £)e-fültomlc. Ha,ura Gospodarstwo, księgi o gospodarstwie. Ld. — §. Ekonomia abo gospodarstwo wojenne, staranie o wygody wojska, o dostarczanie żywności, zabieganie chorobom, utrzymywanie zdrowia. Mon. 05, 612. bte SïricgSôfottomte. — §. collect. Gospodarstwo » gospodarz z gospodynią, 2Btrt| uub 3Btvt|tUU. Vind. gosposhina, gospoda, gosposhka; Ross. x03HCBa. Nastąpiła wieczerza, siedli gospodarstwo, dzieci, dyrektor i ja. Kras. Pod. 1,

7. Nie chcąc rozgniewać gospodarstwa, jakem mógł, ta-kem się ułożył. Mon. 65, 124. Nie chcąc zabierać czasu gospodarstwu, udałem się do mojej stancyi. Kras. Pod. 2, 50. GOSPODARUJĘ ob. Gospodarować. GOSPODARZ, a, m., (Górale mówią Gazda zamiast gospodarz co ob.) Boh. hospodar ; Slov. hospodar, gazda ; Ilung. gazda hospes, pater familias-, Boh. hospodin Pan Bóg (ob. 'Gospodyń); Boh. hospodskÿ karczmarz; Croat. gospodar pater familias , dominus ; Croat. gozpon , goszpon , (cf. jespan), goszpodin; Dal. gozpodar dominus, herus; Sorab.

2. golpodar; Sorab. 1. hofpodar, hofpydar ociec ‘czeladny, pater familias ; Slav. gospodar * pan; submissius

GOSPODARZ.

GOSPODARZYĆ - GOSPODYNI.

107

vero dicitur gospodine quam gospodaruj (Slav. Vashe Gospodstvo * Wasz Mość); Rag. gospodâr, gospâr, gospodin dominus; Bosn. gospodar, gospodin * pan ; Vind. hishnik, gospodaruvauz, haushuvauz , gospodar, hishni gospud , gospodar * gospodarz ; Vind. gospud, gospodar * pan; gospoduvauz, gospodnik « panujący; gospojnik* sierpień; Carn. gospodâr pater familias, gospud »pan; Ross. rocnoAapL hospodarz n. p. Wołoski: Eccl. rocno^apL do-minator; rocnofth Pan Bóg; Ross. rocnoAHirB * pan, szlachcic , cf. Graec. dsanótyg dominus) ; rządzący gospodarstwem n. p. domowćm, domem, utrzymujący gospodarstwo swoje, ber SBirtÿ, $au8n>trty, $au8tyerr. Slav. do-machin; Ross. aomoboa'B, AOMOCTpomeÆB, xo3jmHi>; Eccl. npiiCTaKMiHKT», ynpaBHTeaL. Gdzie jest gospodarz; tam rozum i praca, Kształci rzecz lada i w korzyść obraca. Zab. 16, 183. Kniaź. Dobry gospodarz o najmniejszej rzeczy sam wiedzieć chce. Sk. Kaz. 536. Komornik pana, u którego imienie najmuje, gospodarzem panem zowie ; gospodarz zaś tego, komu najmuje, komornikiem, czynszownikiem i najemnikiem. Saxon. Tyt. 213. Stary gospodarz Pan Bóg, wie czego każdemu potrze

ba. Rys. Ad. 64. (nie dziś dopiero rządzi). — Fig. trans. Żołądek jest wszystkiego ciała gospodarzem. Haur. Sk. 410. Żołądek gospodarz. Burl. A. 3. (brzuch burmistrz; o głodzie źle rządzić). Kura wieśniacy gospodarzem zowią, bo to lepszy gospodarz bywa do kokoszek, niż drugi chłop do żonek. Dwór. G. b. §. Osobliwie zawiadujący rolnictwem, ber Sirtt), Sanbnńrtlj. Gospodarz powinien wiedzieć o polu, o gumnie, o stajni. Rys. Ad.

13. Jeden człowiek gospodarz nasadził sobie winnicę. 1 Leop. Math. 21, 53. (ociec czeladny. 5 Leop.) Gospodarz wyszedł bardzo rano zmawiać robotników do winnicy swojej. 1 Leop. Math. 20, 1. W tym się polu dobrze rodzi, po którym gospodarz chodzi. Rys. Ad. 75. cf. najlepszy gnój na rolą, pańskich stop ślady; cf. oko pańskie konia tuczy. — Gospodarz dobry wiele przeda-je, mało kupuje. Cn. Ad. 270. Niemcy są wielcy gospodarze; zatym rozmaite kaszywa mają. Syr. 988. Pracującego pożytecznie gospodarza, każdy wychwala, ogłasza: ten wielki gospodarz. Kluk. Rośl. 5, 11. eilt großer fianbttńrtlj, Oefottont. Gospodarzowi często trzeba być głuchym i ślepym. Rys. Ad. 14. (przez szpary patrzeć). — Gospodarz * dobrze się u siebie rządzący, ekonom, ctlt guter Sßtrtjj. spyta się zima zarazem, byłliś lecie gospodarzem. Rys. Ad. 63. Kto gospodarz, temu zawsze staje. Ld. — Zły gospodarz, o dom nie dbający Ross. nycTOAOMt. —    §. Gospodarz, względem gości, podej

mujący u siebie gości, czy to z przyjaźni, czy za zapłatę, ber Sirty, tut ©egenfajje ber ©fijte. (Vind. gostuvar, gostuvanz). Goście krzykną: ej wiwat ochoczy gospodarz! Zab. 13, 204. Gospodarza ochota zawsze, a ogień zima zaleca. Cn. Ad. 271. Gospodarza w domu nie częstuj, czeladzi mu nie poj, żenie się jego nie zalecaj. Rys. Ad. 16. Gospodarza wr jego domu Słuchać, nie wadzi nikomu. Cn. Ad. 271. (gospodarz każdy wr swoim domu pan). — Gospodarz z urzędu, dla posłów Rzpltej, gościnny urzędowy, parochus. Cn. Th. ber öüllt ©tflrtte Be*

fteîlte 23en>irt^er ber ©efanbten. — Gospodarz, co goście przyjmuje w gościńcu pospolitym, ber ©aftttńrtl), ©d)euf» ttńrtf. (Boh. hospodskÿ; Slov. hostinski; Vind. oshter; Carn. oshtir; Rag. góstionik, gostitegl; Hung. gazda; Slav. gostionik). Gdyby kto na czas pana jakiego z jego sługami w dom przyjął, ten nie może być za gospodarza domu gościnnego rozumian; ale jedno ten, który goście i przychodnie ustawicznie stawia i chowa. Szczerb. Sax. 142. Helena była gospodarza gościnnego córka. Sk. Dz. 168. (austernika, oberżysty). Rachunek ten był bez gospodarza. Pot. Syl. 452. (SRedjutuitg o(me beit SSirtfl, mylny, zawodny, na domysł). — §. Szafujący czćm, szafarz fig. ber 5Ut3fpenber, Słertljctlcr. Mielecki, gdy Stefan chciał, aby mu stręczył osoby do urzędów, odpowiedział : wolę łaski królewskiej być gościem, niż gospodarzem. Budn. Apopht. 115. GOSPODARZYĆ ob. Gospodarować. GOSPODKA, i, i., demin. nom. gospoda, eine fletne Verberge. Obtoczył gospodkę jego żołnierzami. Sk. Dz. 359. GOSPODNY, a, e, od gospody, jur §er* Berge gehörig. Tr. — Gospodne, ego, n., subst., płaca od kwatery abo stancyi, bfl3 Quarttergelb. Żołnierz gospo-dnego wziąć nie ma. Tr. 'GOSPODYŃ, a, w., pan, ber $err; Slav. gospodin; Bosn. gospodin, gospodar ; Rag. gospodin, gospodâr, gospär, (ob. Gospodarz); (Croat. goszpodin, goszpan ; Dal. goszpoditel, dum dotninus; Ross. rocnoAiWL pan, szlachcic ; Eccl. rocno^h ; Boh. hospodin Pan bóg). Przyjęli ludzie Kazimierza mnicha, wjeżdżającego do Polski, jako za jednego świętego, czyniąc mu wielką poczciwość, śpiewając po staroświecku : a witajże witaj, nasz miły gospodynie ! Biel. 52. GOSPODYNI, i, i., GOSPODYNKA, i, i., zdrbn., (Boh. hospodnë; ' Slov. hospodina, hospodârka, gazdina, ho-spodârine; Hung. gazd’aszszony ; Sorab. 2. gofpofa, (ob. Gosposia); Sorab. 1. hofpofa, hofpyfa, holpoza; Croat. goszpodinya, goszpodaricza, gozpodaricza, gazdaricza ; (Croat. gospa, goszpoditelicza, goszpa ; Dal. goszpoia* pani; Croat. gospodichna herula panna; Vind. gospodi-nja, hishna gospa; (Vind. gospa, gospodinja domina, pani; gospodiza, gospodizhna* panna, szlachcianka); Carn. gospodma, (gospa* pani); Rag. gospoghja, gospoja, go-spa, domaacbja, domacchizza domina, (Rag. gospa, babba avia) ; Bosn. gospa, gospoja liera ; Slav. gospodarcza , (grzeczniej gospoja * pani ; gospodicsna * panna) ; Eccl. rocnoAMim, rocno:i;p pani); rządząca gospodarstwem, domostwem, bte SBirtyimt, £au3unrtBtmt, #au$frau. Gospodyni od gospodarstwa rzeczona jest niedarmo; musi się tedy zatrudniać domostwem; a że ją też zowią panią, musi mieć nad czeladzią przewagę. Petr. Ek. 77. Ona wszystko umie i robi; na gospodynią lepszej nie znajdziesz. Teat. 52. c, 26. Zła gospodyni, źle się rządząca Ross. nycTOAOMKa. Gospodyni powinna wiedzieć o kuchni, o spiżarni, o piwnicy. Rys. Ad. 14. Nie pragnij komornico żyć z gospodynią społu. Pot. Arg. 541. (co innego ty, co innego ona). My officerowie lu-biemy się bawić w pokoikach naszych gospodyniek. Teat. 21 , 8. (u panien domu, gdzie ; kwaterą stoimy). Gospodyni gościnna ob. Karczmarka, bte ©djettftinrtltfttlt ;

14*

Slov. hostinskâ. — NB. Znajdujemy w starych księgach w piątym przypadku gospodze, zamiast gospodyni czyli pani. Kpcz. Gr. 2, p. 157. [to inny wyraz, nom. Gospodza, po-równ. cerk. rocnosi^a. 2] Już dobra noc ogródeczku, z żalem odchodzę, Dobra noc wam ziołeczka, i tobie gospodze. Zim. Siei. 318. gosposiu ob. Gosposia.— Per excell. o Najśw. Pani, Croat. nassa Goszpa, Goszpoja nassa, Marya, uttfre ftrau, bte Jungfrau Éarta ; {Carn. gospodnèza * wniebowzięcie N. P.) Godzi się ciebie Ma-ryo, zwać panią i ‘gospodzą (lustrum.) ; przyczyń się go- mu spodze i pani za nami. Sk. Kaz. 601. Chwała tobie gospodynie , Iż o twych świętych cześć słynie. Pieśń. Kat.

441. 0 N. Panno, gospodze nasza, za twą wolą pójdę.

Żyw. Jez. 44. — g. Dobrze się rządząca, eilte gute ÏÏHrtbiltn. Mrówki są to gospodynie, Głodnemi nigdy nie były. Kniaź. Pocz. 3, 103. GOSPOSIA, i, z. demin. nom. gospodyni; bte Hebe 2Btrtl)inn. Vocat. Gosposiu! gute grau SBtrttjtUU. Sorab. 2. gofpofa, Sorab. 1. hofpo-fa, holpoza, hofpyfa ; {Eccl. rocnosup, rociio^hiim * gospodyni, pani). Dobry wieczór gosposiu! Teat. 52, 56.

Wc Pan z swą gosposią występnie żyjesz. Teat. 1. b,

70. Słyszycie, gosposiu! Falib. Dis. N. 2. GOSTEK, stka, m., demin. nom. gość, baS ©aftdjCU. Skacze serce w karczmarzu, Przypłaci mi ten gostek, myśli sobie, wczasu. Pot. Jow. 165. GOSZCZĘ ob. Gościć.

Pochodź, odgościć sieL, rozgościć się, zgoszczenie się; zagościć się; niegospodarnie, niegospodarny; dogospoda-rzyć, wy gospodarzyć, przegospodarzyć; £. od Gość, ho-stis, hospes, hospitale śpital.

GOT, a, m., Gotowie naród gruby, który państwo Rzymskie zniszczył. Zab. 12, 249. ber ©otbe. Napojony Al-warem i Szkotem, Ledwo się prawie dzikim świat nie ujrzał Gotem. ib. — ob. Gotczyzna, Gotyzm , Gotski.

GOTART, a, m., imię męzkie, ©ottfiarb. (cf.... )parb 51 big.)

Trafiła Marta na Gotarta. Rys. Ad. 66. Nalazła Marta swego Tarta. Jabł. Ez. C 3. Cascus Cascum duxit; znalazł swój swoje, ©leid; uub glcid) gefeilt ftd) gem; ©retdjeu faitb Raufen.

GOTCZYZNA, y, i„ sposób Gotski, język, gust ich, bar-baryzm , ©otljifd)e3 SBefett, @cbrdud)c, ©itten, ©pradje,

Bauart, Sarbaret). ob. Gotski druk. Jak to można czytać taką starą gotczyznę * księgę gotskim drukiem. — Wandalszczyzna i Gotczyzna w pisaniu, w mówieniu.

Mon. 73,149. (cf, Sarmatczyzna, Sarmatyzm, dziczyzna).

Kościoł ś. Szczepana w Wiedniu piękna Gotczyzna * budowanie Gotskie, ctufcfyoitcś T>ettfntal ber ®ot(ufd)eu Sauart.

GOTÓW ob. Gotowy. GOTOWAĆ, ał, uje , czyn. kontyn.

'GOTOWIĆ, ił, i, *gotowie niedok. Boh. hotowiti, ho-towjm, chystati , chystam , chystawam ; Sorab. 2. gotto-wasch, gotowasch ; Sorab. 1. hotuyu, hotuju; Croat. gotoviti; Bosn. gotovim ; Slav. zgotovèti; Rag. ugotoviti, zgotôviti, gotovim; Vind. perpraviti, perpraulati, storit, dapernesti, fertigovat; Ross. roTOBUTb, roiOBJio; Eccl. roroB.iio, roïyio; (cf. Arab. "ri? paratus fuit; Chald. Syr. krzyżu na Ilebr. Tri? promptus) ; przyrządzać co , przygotowywać, przysposabiać, etlMŚ JlibercttCU, bereiten. Więzy, ognie, miecze , na mnie, na swego króla gotują. Boh. Kom. 2,

SI 2. Majętnościami i silami wszystkiemi wojnę gotują. Warg. Cez. 201. Sami w dobrach kościelnych ręce maczali ; a synom piekło gotowali. Sk. Dz. 865. Dwie części odpór dawały; trzecia gotowała obóz. Warg. Cez.

32. Posłał lud, aby szańców gotować bronił, ib. 32. Chleb gotowili krucy dla Eliasza, by go używili. Chodk. Kost. 19. Idzie baranek, gotując drogę do Jerozolimskiego tryumfu, toruje ścieżkę do państwa. Pociej. 210. Lekarstwa ciało gotujące praeparantia. Syxt. Szk. 1. Cze-gotujesz zęby i żołądek? Zygr. Pap. 112. (ostrzyć appetyt). Co on w swej wściekłości Gotuje za nowe złości. Bardz. Trag. 111. Kłamstwo nieszczęście gotuje. Teat.

49. b, 62. (sprowadza, ściąga za sobą). Miłosierdzie a prawda gotują dobre rzeczy. 3 Leop. Prov. 14, 22. (przy-gotowywają. 1 Leop.) — §. Osobliwie potrawy gotować, warzyć, jurtcfyteu, fodjeu, fiebett. Bosn. gotovim, variti, svariti, kuhati, skuhati, (cf. kucharz, Lat. coquus, coctus ; It. cotto) ; Rag. gotovim, uzgotoviti, zgotovit, kùhati; Croat. kuhati, kuham, varim; Vind. kuhati, skuhati; Carn. ku-ham ; Ross, khiihthtb, bckhimtiitb, crpanaib, cocTpanaTt. Nie każdą potrawę jednako gotować. Cn. Ad. 606. Pan tak jeść musi, jak kucharz gotuje. Bratk. U 3 b. Gotować na popiele; w ten czas postawisz rondel na popiele z ogniem żarzystym , i podobnież z wierzchu, jak od spodu, nałożysz na pokrywę ogień. Wiel. Kuch. 402. GOTOWAĆ się zaimk., przyrządzać się, przysposabiać się, fiel) »orbereiteit, ftd) bereiten. Na bankiet się wielki 'gotowią (gotują). Jabl Ez. 103. Rycerz się do bitwy gotuje. Prot. Kont. D 3. Śmierć śmiech, gdy się kto do niej gotuje, ib. Dób. Gotowałem się w drogę. Warg. Radź. 176. (wybierałem się). Ciężką zimę wiatr ciepły znosi, ustępuje Wiosna latu, i to się precz od nas gotuje Lib. Hor. 99. wybiera się, nmc()t ftd) auf, UttS $lt mlrtffcu. §. 0 potrawach: warzyć się, nijak., fodjctt, neutr., ftcbeit. Jeszcze się mięso nie gotuje. Ross. ro-TOBHTfcCH. — GOTOWALNIA, i, z., toaletta ze wszystkiemi potrzebami od ubierania się i trefienia głowy, bte Toilette, ber ^ufdtfd); Ross. yóopucm ctomkb; {Ross. ro-TOBa.rbHH sztuciec etuis). W gabinecie swoim przy go-towalni siedząc, ubiera się. Teat. 18. c, 10. U najmodniejszych dam naszych, zastaniesz na gotowalni, tuż przy węzełkach i bielidle, księgi P. Rousseau. Kras. Doś. 60. GOTOWALNIANY, a, e, od gotowalni, Toiletten », tifd) *. Od godziny 11 aż do 2, oddawałem wizyty go-towalniane. Mon. 67, 56. Stroić się dobrze nigdzie-nie umieją, tylko w Warszawie; a zatym chciej słuchać Warszawskich przepisów gotowalnianych. Teat. 22, 52. Nasi gaszkowie i gotowalniani rycerze, kłaniają się biciem ostrogą w ostrogę. Zabi. Bal. 31. Gotowalnianych mędrców teraz aż nadto. Kras. List. 72. GOTOWANIE, ia, n., subst. verb., Boh. hotowenj; a) przyrządzanie, przysposobienie, bte Bubercitltug, SBorbcreitltng. Iż był dzień gotowania, przeto nie miały zostać ciała na sobotę. Leop. Joan. 19, 31. (dzień przygotowania. Bibl. Gd. przyrządzanny. Sekluc. ber 9ïüfttag. Cittlj.)

b) Warzenie, baś $od)etu Ross. CTpamia, cocipuname. Gotowanie, jest zmiana w ciałach tęgich, przybliżonych

GOTOWIE - GOTOWY.

GOTOWY.

109

do ognia, skutkowana dzielnością płynnych, wzbudzoną lub powiększoną ogniem. Dyk. Med. 2, 427. Gotowanie w żołądku, codio, concoctio, baś> bochen bcê 9Äagen$, bie Verbauung. Krup. 5, 455. strawienie. ‘GOTOWIE ob. Gotować, gotuje. GOTOWCEM adverb., pogotowiu, goto-wo, fertig, bereit. I obronę i skarbu prowenta będziem mieli gotowcem. Star. Vot. B. Ozdobny pałac w swojej wielmoźności, Gotowcem czeka na przyjęcie gości. Chrośc. Luk. 2, 92. Krzywda, ubóstwo na Jezusa następują, A on gotwcem je znosił; cóż ja? Birk. Cl. K.

55. (z ochotą, niewzbraniając się, dobrowolnie, chętnie). GOTOWIEC, wca, m., człek na wszystko przygotowany, rezolut, determinowana sztuka, eilt rcfohtter SJtenfd), ber ju altem gleich fertig ift. Tr. — *§. Po gorzałce jeszcze jeść przesuchy, na węglu piec pępki , A słodek też z kapustką to gotowiec prędki, Więc wędzonka, więc pana też wędzą przesuchy. Rej. Wiz. 02. (jadło gotowe). Na GOTOWIÜ, gotowo, fertig, bereit, (ob. Pogotowiu). Człek ten zawsze ma na gotowiu respons. Jabl. Ez. 154. (w gotowości). GOTOWIÜCHNY, a, e, GOTOWIUTEŃ-KI, GOTOWIUSIEŃKI, a, ie, — o adv., intens, adj. gotowy, gattj fertig, bcn ?lugenbltcf bereit, paratissimus, na jedno palca kinienie gotowiuchny. Mącz. Gotowiuteńka widzę, przyjść na nowo w czuby. Teat. 43. c. 157. Wyb. GOTOWIZNA, y, i., gotowego co, zapas, co się na dorę-dziu ma, gotowość czego, ÜBorratth Mam gotowiznę drew i mąki. Tr. — §. Gotowe pieniądze, gotówka, 33aarfd)aft, baar ©elb, Carn. gotovina ; Vind. gotovinna, gotovi de-narje, perpraulishtvu, samoshenje, vprizhen denar; Croat. gotovi novczi; Slav. gotovi növci; Ross. najiuinocTb. Dziś gotowizna płaci, darmo się na ścianie Szynkarz cieszy kreskami. Pot. Jow. 201. (nic na borg). Wielkie summy, i na prowizyach i w gotowiznie, umierając zostawił. Kras. Pod. 2, 29. Gotowizną płacić, baar jatylen, mit baarent ©elbe. GOTOWNIK, a, w., gotujący co, przy-prawujący, instrudor. Mącz. ber Bitbereiter, 3wrtd)ter, $or* bereiter. GOTOWO, adv. (Roh. hotowé), przyrządziwszy sie, cf. na dorędziu, fertig, bereit. Już wszystko gotowo, tylko wsiadaj. Ross. na.inuo. Jeszcze u nich nic nie gotowo Ross. y Min, eme Himero He totobo. GOTOWOŚĆ , ści, i., Roh. et Stov. hotowost ; Sorab. 1. ho-townofcż ; Vind. perprava, perpraustvu, perrozhnost, perpraulivost, pervolnost ; (Carn. gotôvost * pewność); Ross. rOTOBHOCTb; przyrządzona sposobność, stan i przymiot gotowego, bie 23creitfd)aft. Zastał nieprzyjaciela w wszelkiej gotowości. Ld. — Ci którzy objeżdżają konie, i ku gotowości je ćwiczą, nie odejmują im biegu ani skakania. Gorn. Dw. 550. (ku potrzebnej doraźności, doskonałości). Przykłady cnoty, bez zbawiennej nauki, nie mają tej gotowości, aby człowieka skutecznie zbawić mogły. Bals. Niedz. 1, 200. (tej dzielności). Polska gotowość do wojny nieskora. Rirk. Zam. 5. Rząd teraz bez przestanku zatrudnia się gotowościami do przyszłej wyprawy. Gaz. Nar. 1, 111. przygotowaniem, mit bctt Bubcmtimgen. GOTOWY, GOTÓW, a, e, Boh. holowy, hotow; Sorab. 1. hotowë; Rag. gotov; Croat,, Bosn. Slav. gotov; Ross. roiOEbiil; Vind. perpraulen, bersen,

napraulen, perozhcn, storien, dapernefsen; Carn. per-pravlen, perpravn; (Carn. gotov * pewny, bezpieczny); przyrządzony, przysposobiony, bereit, fertig, jnbereitet. Sejm zawsze gotowym będzie, a w potrzebach nagłych zwołany. Gaz. Nar. 1, 158. Konst. 3 Maja. Żebyś na czwartą godzinę z rana był gotów w podróż. Teat.

24. c, 102. rcifefertig. Słysząc, że jesteś już w podróż gotowy, Pragnie z tobą przed twoim wyjazdem rozmowy, ib. 45. c, 30. Zawsze gotowi niegotowych biją. Pot. Arg. 693. Nad niegotowym siła ma gotowy. Pot. Syl. 210. Pot. Arg. 289. Kiedyś niegotowy, nie wyzywaj bitwy. Pot. Arg. 409. — §. Zupełnie, do końca, przez kogo przygotowany, gaitj fertig, fertig. Z gotową rzeczą przyjść , parate venire ad dicendum. Mącz. mit fertigen 0ad)eu fontnten. Słuchać mi jest miło tak wiel-kiemi naukami gotowej i ustrojonej rozmowy. Orzech. Qu. 140. Podlodowski do prawa, do biegłości w rycerskim rzemieśle, do wiadomości rzeczy koronie Polskiej należytych, tak gotowy, iż w tern mógł nie dać nikomu przodku. Gorn. Dw. 510. (tak wprawny, doskonały). — §. Dokończony, bcenbigt, fertig. Jeszcze swoje toaletę kończy, ale wraz będzie gotowa. Teat. 19. e, 14. Odpis gotowy, ib. 3. b, 46. — Substantive. Gotowe, ego, n., baö fertige. Ugodźcie się sami, ja do gotowego przystąpię. Teat. 47. b, 6. ib. 22, 93. On przyszedł do gotowego, nie sam robił substancyą. Teat. 17. c, 51. er ift junt gütigen gekommen. Łacniej co począć z gotowego, niżeli nabywać nowego. Cn. Ad. 409. Wino jesień z owocem rozmaitym dawa, Potym do gotowego gnuśna zima wstawa. Kanc. Gd. 13. Pitagoras uczniom kazał milczeć, a słuchać gotowego. Glicz. Wych. H. 5 b. Antoniusz, gotowego, jako mówią, zawsze patrzył. Kosz. Cyc. A 4 b.— |. Co na dorędziu, bet) ber £anb, bereit, fertig. 1 ci, którzy chlcb gotowy mają, pożyteczną robotą bawić się mają. Sk. Dz. 58. (ci, którzy nie potrzebują na chleb zarabiać). U wdowy, chlćb gotowy. Teat. 24. b, 44. Najwdzięczniejsze dobrodziejstwa, które są gotowe, które same na nas nabiegają. Gorn. Sen. 50. Lepsza gotowa, niż czekana fortuna. Fred. Ad. 48. Dobrze, że Jejmość do siebie gachów nie nęci ; bo gotowa niesława. Teat. 22. c, 19. (prędka, skora). Śmierć gotowa, kiedy medyk głupi. Opal. Sat. 68. Gotowe zdrowie, kto chorobę powie. Cn. Ad. cf. grzechu wyjawienie, jego zgładzenie. — §. Gotów, skłonny co robić, decydo-wany, bereit, geneigt etmaś ju tbuu, cutfdjloffen. (Vind. ra-dovolen, pervolen, povolen, volen). Gotów jestem na rozkazy Wc Pana Dobrodzieja. Zabi. Dzieiv. 35. (oczekuję tylko rozkazów). Najniższy sługa; zawszem gotowy na usługi Wc Pana. Teat. 49. b, 84. Był gotowym dla Chrystusa na śmierć. Sk. Zyiu. 304. Korona męczeńska nie była zgotowana dla Dominika, ale on był gotowy zawsze na koronę. Buk. Dom. 69. Na wszystko gotów człowiek rozumny, Ten go los potka , lub inny. Hor. 1, 237. Nar. §. Gotowe pieniądze; gotowe « gotowizna, pieniądze in natura, baareś ©elb, Vind. perpraven, vprizhen , perpraulen ; Rag. pjenezi gotovi ; Ross. najuiUHLiil. Zapłacił 1000 dukatów Hollenderskich gotowemi pie—

110

GOTSKI- GÓWNOWAŁ.

GO W OR - GOŹDZIARZ.

niędzmi. Teat. 6, 119. Nie pomogą damaszki, ani zlo- GOWOR, GOWORZYG ob. Gawor.

togłowy, Ani owe pstrociny; lepszy grosz gotowy. M. GOZDAWA, y, i., herb. W polu czerwonym dwie lilie, Biel. S. N. 19. Obietnicą nikt nie syty, na każdy dzień przez które związka żółta. Na hełmie pięć piór pawich; trzeba cbleba za gotowe kupić. Budn. Apopht. 22.    takież lilie na nich. Kurop. 3, 18. ein Söappctt.

lub drzewa , z jednej strony głowiasty, z drugiéj śpi-czasty, do wbijania, ber 9?agel. Sorab. 2. gofdż; Sorab. 1. hofdż, hozdż; Ross. tbo34I>; Eccl. rso^h, mimt, uih-nHKt; Boh. et Slov. hreb, hrebik, {Boh. hwozd ozdo-wnia; Rag. gvozdje * kruszec, żelazo; Slav. gvozdje * żelazo; zamek u strzelby; sabljeno gvozdje * głownia szabli; gvoxdjen * żelazny); Slav. klinac, csavao * goźdź ; Bosn. ejavao, cjaval, klinaç, (gvozdje = żelazo) ; Croat. chà-vel; Dal. chyaval, chyavo; Slav, Turc, ekszer; (Croat. guozdje * żelazo ; guozditi cuneare); Vind. shrebel, she-bel, zhaul ; Carn. shebl, (Garn. gojsd sylva, gojzdim cuneare). Gontale, bretnale , głowacze , szkutniki, ćwieki, ćwieczki, gatunki gwoździ. Os. Zel. 4. Gwoździe do przybicia łat, tarcic, bywają dębowe, sosnowe. Kluk.

Z której strony gwoźdź wbijają, tego ściana jest. Sax. Rej. Bydło często wtłacza abo wdepta sobie, idąc po drogach, goździe w nogę, lub kawałki żelaza lub drzazgi. Dykc. Med. 2, 429. §. U flisów, kar-powe gwoździe, służą do przyciągania zymbratów do wręgów ; cumowe gwoździe służą do ściągania szycia. Magier. Msc. Gwoźdź wiosłowy, (Bosn. sekaram od broda, skarana, klin od vesala, soscięa ; Dal. palacz). Przybijać gwoździami Ross. rB034HTb, rB03æy, rBOHvfto npnrB0)K4aH); Croat. guozditi cuneare. — g. Gwoźdź, czop u beczki, ber B^PfCN* Zawołano go z piwnicy, gdzie piwo toczył; on kwapiąc się, goźdź mając w ręku, wetknąć go zapomniał; dopiero potym wspomniał na szkodę, i goźdź^ w ręku mając, z smutkiem się do piwnicy wracał. Sic. Żyw. 2, 352. Jedni dla goździa nic miodu nie radzi, I memu goździu, gdy kupuję, wadzi. Bratk. U. 5. — §. Goźdź u główni nożowej, szablowćj, mieczowej, szyjeczka wchodząca w rękojeść, bte Üllîgel ait einer śtiinge. Tr. Goźdź u siepacza, Gall. toyere. Tr. bte 31ngel au einem fpaefnteffer. — g. Medic. Goźdź histeryczny, clavus histericus, ból głowy, który się czuć daje, w je-dnćm tylko miejscu, za zwyczaj po nad oczyma, lub w skroni, jak gdyby goźdź w głowę wbijano. Dykc. Med. 2, 428. eine Slrt Śftigrmte, @fed)cit tut ^opfe. — aliter Naro-śliny przez stawy i członki, które Łacinnicy davos nazywają, my ćwiekami abo gwoździami nazwać możemy. Syr. 759. 5lu3iMtri)je au beit ©fiebern nitb ©elenfen. (cf. goździec). — g. Fig. .Moral. Goźdź, mól, frasunek, eilt kagel int $opfe, eilt Söurnt ; Kummer, S5eforgttip, Sin g ft. Nie miałbym czuć goździa, co mi serce porze? Pot. Syl. 254. Wielkie mu dwa gwoździe w łeb wbijemy, wacika mu ziemię odejmujemy, i wojska jego zniszczymy. Star. Woj. A. 4. (Ross. _ n04rB034HTL, ntWBaiKiKHBaTL, podbechtać, jątrzyć). GOŹDZIATY, GWOŹDZIATY, a, e, na kształt gwoździa, nagclfonitig, tnie ein Sïagcl gcftaltet, Ross. rB0340BaibiH. GOŹDZIARZ, a, m., rzemieślnik od gwoździ, ber 9?agelfd)mib, Slav. gsavlar, (gvozdjar» żele-znik); Vind. shreblar, sheblizar; Carn. shéblar; Ross.

Pochodź, dogotować, nagotować; niegotowy, niegotowość, GOŹDŹ, GWOŹDŹ, ia, m., kawał żelaza lub innego kruścu niegotowiec ; odgotować; pogotować , pogotowiu ; przegotować; przygotować ; rozgotować ; ugotować; wgotować; wygotować; zagotować; zgotować; (Sorab. 1. hotowné pa-rabilis).

GOTSKI, a, ie, od Gotów, gotljifd). W potomności oczach wiek nasz blask ten straci, Co w naszych Gotski, w jej nasz tej będzie postaci. Zab. 4, 231. W Gotskich albo Krzyżackich budowlach jakowaś części one składających nieszykowność. Mon. 72, 471. Gotski druk « dawne Niemieckie literzyska, któremi dawniej wszystko prawie w Polszczę drukowano; a i teraz nawet w książkach od nabożeństwa jeszcze go zachowują, ber gotliifcfie alte beitb fd)e 2)ruct, womit bte alten pointant Sluêgaben gebracht fiitb.

Rosi, 2, 159.

Przejąwszy druk od Niemców, mieliśmy w swoim języku książki drukowane Gotskim czyli Niemieckim drukiem , aż do początku teraźniejszego wieku. Gol. Wym.

78. GOTYZM, u,, w., duch Gotski, gotczyzna, ©otfnfdjer ©etft. Karol XII, tchnął gotyzmem, jak Alarykowie i Genserykowie. Zab. 2, 171. (cf. Sarmatyzm).

GÓWNO, a, n., GÓWIENKO, a, n., demin., Boh. howno, howynko; Slov. howno ; Sorab. 2. gowno , fmrod ; Sorab.

1. howno, żiwotne fmrod; Slav. góvno, pogan; Vind. gouna, lainu, glen, drek, ludnjak, klat, klatje; Garn. govna, ludnèk, {Garn. kovn turbidus, ob. Kalny); Bosn. govno, ghnùs ; Hung. gauèj; Rag. gövno, ghnoj, ghnus,

(gubina sordes); Carn. govno, gnyusz, gnoy, gómno, drek; Ross. naib, rpasb; (cf. Ger. (»öfteren). Gnój odchodzący od zwierząt z pokarmów przetrawionych, zwłaszcza od człowieka, ber $recł pr. et fig. Pomarańcza żółta, a wżdy gówno gównem. Pot. Jow. 2, 15. (pozór oszukuje). Koza rozmaryn lubi, a zaś Świnia gówno.

Fot. Jow. 55. (dobra psu mucha ; de gustibus non est disputandum). Dziś zjedli kokosz, a nazajutrz, gówno. ib.

95. Slov. Na raz hogno, na druhi raz howno, Slov. Pi-cha na ulici, a howno wtruhlici; Sorab. Wez to gowno meschasch, wez wono szmerżi. Nie będzie z gówna bicz. Rys. Ad. 45. (z piasku bicza nie ukręcisz, z niczego nic nie będzie). Muscerda myszy upominek, gówno.

Mącz. Poślij krówkę; alić ona przyniesie gówienko. Rys.

Ad. 55. — Dla ogrodki brzydkiego tego słowa prostactwo mawia ono zamiast gówno ; Świnie tu były, człowieka nie poznały, a ono zwietrzyły. Dwór. F. 4. GÓ-WIENNY, a, e, od gówna pr. et fig., $recf - . Sorab. 1. howńane, fmrodowć; Vind. klatjen, klatjast. GÓWNIA-STY, a, e, pełen gówna, noll Srecf. Sorab. 1. hownoyitë, fmrodoyitć ; Rag. gôvnen, [Rag. govnitti, izgovnitti mer-dare); Croat. govnen. 'GÓWNOWAŁ, a, m., gatunek chrabąszczów, w gnojach żyjących, ber ?D?iftfafćr. Boh. howniwâl scarab. stercorarius ; Slov. howniwar; Slav. go-vnovâlj; Rag. gûndovaj, popgovnâr, govnovâgl ; Croat. govnoval, gomnoval, kukecz ; Vind. mouranz, gnoini ke-ber, mourini.

GOŹDZIARCZYK - GOŹDZICZEK.

GOŹDZIKOWY - GRA.

111

we; goździki kramne; dla różnicy od kwiatów goździków.

—    Na wyspach Molukami zwranych, goździków się najwięcej rodzi. Sk. Żyw. 2, 584. — §. 3. Goździk , Dian-thus Linn. bte 9îelf’e, Boh. karafiat; Slov. karafilât, hrebjćky; Sorab. 1. nalik, nalika ; Sorab. 2. nalchen; Slav. karanfil; Croat. klinchecz; Yind. klinzhez, nagelz, nagel; Ross. rB034HKa, rB034nqKa, roślina, której jest bardzo wiele gatunków, i które ogrodnicy pielęgnują dla pięknych kwiatów. Dykc. Med. 2, 436. Goździki ogrodne są pełne i proste, a zowią je gwoździkami od woni szlachetnej, którą mają, jak gwoździki Indyjskie, któremi potrawy korzenimy. Urzed. 52. Prócz zwyczajnych są Holenderskie abo Włoskie, kwiatu daleko większego, w kolorach ledwie zliczonych; Chińskie abo kępiaste, mające okołki kwiatu czerwonego, Saskie. Kluk. Rośl. 1, 261. Gwoździk brodaty, barbatus, bte Sartltelfe; kartu-zek, Carthusianorum, bte Œar^ettfer = 9?elfe; dziki, amena, bte unlbe Sitfdjelttclfe ; główkowy, prolifer, bte fproâ* (cube ; goździk trawny, deltoides, bte beltrtflccftgc 9?elfe ; frę-zlowity, superbus, bte ftólje 9?elf’e ; karłowaty, diminutus, bte 3mergnelfc ; piaskowy, arenarius, bte ©aitbltelfe. Jundz. 243.

—    §. 4. Gwoździk Indyjski, długosz Indyjski, Wielkie ziele, Ottona Włoska, flos Africanus, ?tc ^itlttśbhtllte, (tltrftfdje Me). Syr. 899. Gwoździki zimne albo Indyjskie, które temi czasy nastały w Polszczę, śliczny a piękny kwiat. Urzed. 32. — blande: Dobry dzień me kochanie, szafirku, tulipanku, najwonniejszy goździczku. Teat. 11, 10. (gołąbku, rybko). GOŹDZIKOWY, a, a) od goździków, 9cäglettt*. Goździkowej kory funt. Inst. cel. Lit. t. j. drzewa goździkowego, która to kora podobna do kory oliwnego drzewa. Dykc. Med. 2, 452. Meitbaumrtltbe. Bazylia gwoździkowa, cariophillata, wonią ma gwoździkową. Cresc. 262. Boh. hrebjekowy. b) Goździkowy * koloru goździków, nelîettfdrbtg, Boh. kara-fiatowy; Ross. rB034HltHŁin. GOŹDZIOWATY, Tr., ob. Goźdźcowaty, Goścowaty. GOŹDZIOWY, a, e, od go-ździa, 9îagcD . Ross. rB034«HbiH, rB034HHHMH. GOŹDŹI-STY, a, e, pełen goździ, toll D?dgel. Sorab. 1. hozdżoyte.

Pochodź, dogwoździć, nagwoździć, odgwożdzić, zagwo-ździd, pozagwaidiać, nazagwazdzać, przezagwaidzad;- cf. guz.

rß034HHHKTj. Goździarz szkoduje na tern, ze żelaza w pobliżu brać nie może. Pam. 83, 622. SBïtB. 352.

GOŹDZIARCZYK, a, m., czeladnik goździarski, bev 9îûgel» fdjmtbgefefle ober 23ttrfd)e. GOŹDZIARKA, i, z., zona go-ździarza, lub robiąca, przedająca goździe, bte 9?agelfd)ntb btttlt, Yind. shreblariza, shreblarka. GOŹDZIARNIA, i, i.} warsztat goździarski, bte 9?agelfcf)ltttbe, Ross. rB034H.iLHfi.

GOŹDZIARSKI, a, ie, od goździarza, 9îagelfdjmtb *. Carn. sheblarski. GOŹDZ1ARSTWO, a, n., rzemiosło goździar-skie, ba§ üîagelf^mtb^anbtoerf. GOŹDZICZEK, czka, w., demin., nom. Goździk, qu. v. GOŹDZIEC, GWOŹDZIEC.

GOŚCIEC, G. goźdźca, gośca, mgościec czyli kołtun.

Krup. 5, 617. On nieszczęsny gościec abo kołtun. Syxt.

Szk. 306. Petr. Wod. 21. Perz. Cyr. 2, 103. Goździec est morbus ipse; non modo circa capillos, sed et in ve-nis, nervis, musculis, carne et ossibus haerens, et vehementer crucians; kołtun est propie capillorum ex hoc morbo complicatio. Cn. Th. bcrô ©Iteberretßett oor betu Slufb brudje be3 2Betd)feljopfe3. — §. Franca, dworska choroba, bte 2Seitttê[eud;e, bte grattjofett. Francuski gościec naczynia dzieciorodne popsuje. Sak. Probl. 212. Człowiek sam Francuzkim goścem pod czas drugiego człowieka zaraza.

c,

Sak. Probl. 81. GOŹDŹCOWATY, GOŚCOWATY, a, e, kołtunowy, SetdjfeljopfS » , btépomrt junt SBetcfyfeljopf. Złośliwe kości nabrzmienie zwykło pochodzić z goźdźcowa-tćj przyczyny. Perz. Cyr. 2, 105. Z goźdźcowatćj ostrości soków, pochodzą nabrzmienia. Perz. Lek. 20. U ludzi 'goźdcowatych włosy i ‘kołtony pokręcone wyrastają.

Sak. Probl. 112. Jest wiele *gośćcowatych w Rusi. Syxt.

G R.

Szk. 407. GOŹDZIENIEC, ńca, w., Illecebrum, roślina rosnąca na wilgotnych pastwiskach. Kluk. Dykc. 2, 56. baś ^agelfrant. §. Goździeniec, clavaria Linn., grzyb gładki, podłużny. Jundz. 568. Goździeniec stęplowy, pi-stillaris, substancya gębczasta, podługowata, do tłuczka podobna. ib. Goździeniec drzewny, hypoxylon, gałęzisty, gałęzie rogom jelenim podobne, ib. Goździeniec, kozia bródka, cor-ralloides, miętki, mięsisty, mający gałązki krótkie na wierzchu, niby ząbkowanejwieśniacy go używają, ib. Goździeniec mchowy, muscoides, rośnie na miejscach mchem zarosłych, i do jedzenia się zażywa, ib. Goździeniec palczasty, digi-tata, składa sie z kupv pałeczek czarnych, u spodu z sobą złączonych. Jundz. 569. GOŹDZIK, GWOŹDZIK, a,

m., GOŹDZICZEK, czka, m., demin. §. 1. mały goźdź do wbijania, etlt flcttter 3?agel. (Sorab. 2. gofdżik ; Sorab.

2. gra; Vind. igra, jigra, pojigranje, shpil ; Carn, jegrâ; Slav. Rag. Croat. Bosn, igra, (cf. igra); Ross. iirpa. Benit. Plur. grów, gier, gry ; b(t3 ©piel Jtttlt 3edücrtrctb / tun ©elb über uinfonft. W” liczbie fraszek łudzących nudności, są gry; w liczbie grów pierwsze miejsce trzymają, szachy. Kras. List. 2, 83. Gra to jego nauka, w szachy, w kostki, w karty. Kulig. Her. 139. ©piel, ©djad)(ptcl, SBitrfelfptel, fôavteitfptel. ob. Chapanka, trysetka, tryszak , faraon, kwindecz, weintein, onzedmi, maryaż. Teat. 24. b, 7. Gry hazardowne. Pam. 85, 1, 865. ftïïbfpiele. Wdał się w grę, która mu była rozrywką, ale potym zamieniła się w passyą. Pam. 83, 2, 281.

4. hozdźik; Ross. rBC^mcL, rB0340liein>, rB0340in>; Boh. GRA, y, z’., Roh. et Slov. hra , Sorab. 1. lira, rha; Sorab. hrebjeek ; Yind. shrebelz, shebliza ; Carn. shèbiza, she-bliz, sheblizhk; Croat. chavlek; Bosn. ejavlicch). Goździk żelazny. Ld. Goździk drewniany, eilt ^flöcfclieit. Goździki u lutni, u skrzypców = kołki, bte SBirbcl (ttt einer Snute, ©eige.

§. 2. Goździk korzenny, Caryophyllus aromaticus, Boh. hrebjeek; Croat. klinchècz, Dal. garofalich; Slav. karamsichuk, klincsac, karamfil ; Carn. nagel; Ross. rB034HKa, rB034iniHa, ba^ 9îageletit, ©etvttrjndgclettt, bte ©enntrjitelfe, tak nazwany z przyczyny kształtu swego; korzenie to wonne, jest ow'oc drzewa Indyjskiego wielkości jabłoni, który kielichem ukoronowany przed dojźrzałością odbijają i suszą.

Kluk. Dykc. 1, 111. Dykc. Med. 2,433. goździki sklepo

Vind jkreshelen , vefs tert    na    jigro,    potozlien na    jigro.    ber ©roj&fnectyt, ber mtr pflügt, Sériai; fo Mel, a!8 ber @e*

Gra W kregle, Seaelfptcl. Bankietów,    gier, maszkar pa-    lehrte friegt, $er M kforgt, mag mir am £erjen liegt,

trzy. Petr. Pol. 188. Gra    w    fanty,    ^fänberfptel.    (Vind.    ©ellert). (cf. grobarz). GRABARZOWA, y, l, żona

Prov Kader naibol jigra tezhe, njei obernit imash plezhe * grabarza, beg ©räberg SSeib.

kiedy ci sie gra najwięcej szczęści, nie obracaj się). ‘GRABIA, i, m., ‘Grof, po teraźniejszemu Hrabia, z Niem. Fortuna z ludzi gry sobie wyprawuje. Jabł. Tel. 129.    ber ©raf. Według starej Saskiej Niemczyzny, to słowo

(z nich sobie żartuje). — Gra idzie o co, propr. et fig.    groff albo grabia, znamionuje sędziego. Szczerb. Sax. 69.

man fpielt barum, bag ©piel getyt barum; eg ift barum su    ib. 152. (ob. Grabstwo). Toporów starożytnych synie,

ttymt ' eg getyt jejjt barum. Niemasz ci tak głupich między    Moja czci i ozdobo, Grabio na lęczynie. P. Kchan.Jer.

nami, abyśmy nie rozumieli, o coć gra idzie. Biel. Kr.    §. 2) W niektórych prowincyach* burgrabia, podstarości.

48. dokąd mierzysz, morum eg btr SU ttyun ift, rnotytu bu Tr. (cf. burgrabia, falcgrabia, margrabia).

Steift. Krzyżakom nie o wiarę, ale o panowanie gra GRABIC, ił, i, UGRABIAC cz. niedok., ugrabic dok., (Boh. była! Stryjk. 454. Konrad po lud większy do Mazowsza hrabati, hrabam, hrabawam; Sorab. 2. grabasch; Bosn. bieżał; zaczym oblężeni poczęli być w trwodze, gdyż o    grabbiti, (u grabus certatim); Rag. grabiti, ugrabiti,

nie gra szła. Biel. Kr. 161. ‘ O cię gra idzie, już i to-    zgràbiti rapere, abripere, grabèchi rapax: Croat. grabiti

bie biada, Kiedy tuż podle gore u sąsiada. Budn. Apopht.    rapere, grablyati rastris evellere, zgrabilii, zgrablyujem »

67. Tu gra o życie moje. Weg. Mar. 3, 262. Już i    uchwycić, porwać; Vind. et Garn. grabiti * rwać, grześć,

o nich gra, i o gardło sprawa. ‘ Wad. Dan. 47. Wre-    grabić, (grabez, vrabez * wróbel); Ross. rpaóiiTL, rpaóaio,

szcie swojąli, czyli Metela odwagą zginę, o tym gra te-    rpecTb, rpecTH, rpeóy * grabić, (crpeóKH zgrzebie) ; (Eccl.

raz.

112

GRAB - GRABARZ.

GRABARZOWA - GRABIE.

Pilch.‘Sali. 238. — Bez słowa gra : idzie o to, o    rpeóy cKho grabię; rpeóy yiuepinaro, norpeóaio po-

owo, ob. Iść. — I o to się gra nie rozejdzie. Cn. Ad.    grześć, rpeóy BecJOMb remigo); (cf. Ger. grapfett,

281.¹ to nas nie poróżni, ba$ tMrb Me greunbfctyaft uocty    raffen, greifen; Svec. grabia * chwycić; Dan. gribe,

jtid)t auftyeku. — Trudna gra z dziwakiem. Zab. 7, 205.    9îbfüctyf. grtpeu; Angl, grope ; Graec. yginsveiv, yęlnoę;

Trudna gra z osobą taką. ib., sprawa trudna, mit einem    Hebr. sna« egroph pugnus; Hebr. verrit; Syr. cumu-

©rtlleufćtnger tjfô eüTfctymereê ©piel, ift fctymer, n>a3 au$su»    latim abstulit); cf. Lat. rapere; liai, araffare; Svec. rappa;

rieten, cf. grać.    raffen, megraffen, mcgnctymeu, plünberu; zbierać, ciążać;

GRAB, u, m., Boh. habr ; Slov. habr, lirab, gawor; Sorab.    (Vind. rubiti, salog vseti, fentati, saloguvat , isarati ;

2.    grab; Carn. gabr; Slav. grab; Vind. hrabrika ; Croat.    vunsarati; Croat. plenyati). Jagiełło kmieciów, którzy

grabër, grab dub; Bosn. grab, carpinus betulus Linn.    nie chcieli stacyj dawać, kazał grabić obyczajem Lite-

Me SBeifMttye, §agebüctye, ©teinbuctye, drzewo miernej wy-    wskim; ale go królowa prosiła, aby poddanym ubogim

sokości; dla twardości i trwałości w rozmaitych rze-    gwałtem dobytków nie brał. Stryjk. 444. cf. dzieckować,

mioslach zażywane;    w ogrodach gęste, piękne    i trwałe    na dziedzica przez    dzieckiego zabierać, zagrabiać.    — §.

formuje szpalery. Jmdz. 264., Kluk. Rośl. 2,    20. ob.    Grabiami zmiatać,    zbierać, ściągać do siebie, lub    w ku-

Grabina, grabowy.    *§. Tylko co westchnąć    przyszło    pę, Boh. hrabati ;    Garn. grabiti ; Croat. grablyati ;    Vind.

na te graby. Jabł.    Buk. Q 2. t. j. grabieże,    rabunki,    grabiti, grablenje;    rcctyeu, mit t>cm Jtectyen an ftcty    S^tyctt,

fRduDerepen.    (tyarfen). Grabić siano, słomę. Cn. Th. Grabić ziemię

GRABARKA, i, z., z Niem. §. 1. grabarzowa żona, która    posianą, cf. bronować. Rimari, grabiami czyście ugrabiać,

kopie ziemię, Mc ©räbcvtltu, îetdigrâkrinn 2C. Boh. ry-    każdą bryłkę rozbić. Mącz.— fig. Człofwiek fałszywy, i

bnjkarka. Przyszła garbarka z szewcową do sądu. Papr.    tak i owak słowa odmienia, i strzyże i goli, i grabi i

Przyk. B. 3 b. — §. 2. Chodzenie koło kopania ziemi,    siecze.    Weresz. Reg. 118.    (cf. a    biało? biało!    czarno?

stawów etc., ba$ ©raben, Me SJefctyäfttgung mit ©raku. Pan    czarno). Prov. Slov. Kaźdi    pod    seba hrabe ; każdy pod

burmistrz, miasto sądów, pilnuje grabarki. Klon. Wor.    siebie    grabi, garnie, na    swoje    koła ciągnie.    GRABI-

15. Mężowie nas mają za praczki, kucharki, Dobrze że    CIEL,    a, m., który grabi,    ciąży,    Mt’ ^lunbcrct*,    ^3frtnber,

nam nie każą robić do grabarki. M. Biel. S. N. 13.    fRectyet* (cf. dziecki) ; Ross. rpaóme.iŁ. Wrodz.ieńsk. GRA-

Wiedzą to i kopacze, i inni, którzy grabarkę robią.    B1CIELKA, i. GRABIE, i, plur. Boh. hrabó ; Slov. hra-

Syxt. Szk. 11. GRABARSKI, a, ie, od kopania lub    ble ; Hung. gereblye ; Sorab 2. grabe; Sorab. 1. rabie;

grabarza, ©raku», jum ©raku getyimg. Do zakładania    Bosn. grabglje; Croat. grablye, rahlicza, zubàche, zubczi;

stawów trzeba dobrego majstra grabarskiego. Kluk. Ziu.    Carn. grabie, rahliza ; Vind. grabie, greben, (cf. grze-

3,    196. einen guten ïeictygrdknneifter. Łokieć grabarski.    bien); (Carn. greben s żelazne grabie); Ross. rpaÓJiH,

Teat. 8, 53. GRABARSTWO, a, »., grabarka 2), baś    (rpeÓM grabienie); Małoross. hrabli ; narzędzie gospo-

©raktt. Piscinarius, który ma chuć ku kopaniu sadza-    darskie, którem żyto i siano grabią, merga. Mącz. ber

wek, rad się z garbarstwem obchodzi. Mącz. GRABARZ,    Jtectycn, bie .'parte. Grabie drewniane, potrzebne ogrodni-

a, m., z Niem. ber ©räber, J. ïeictygrdkr, Boh. rybnj- kowi do zagrabiania posianego nasienia. Grabie żelazne, kar; kopacz, osobliwie który stawy kopie. Kluk. Zw. 3,    do rozbijania grudek, i gładkiego równania ziemi. Kluk.

197. Niegodna rzecz, aby kto tę zapłatę, którą czyni    Rośl. 1, 81. Ziemia zrównana grabiami, i zdrobiona na

nauczycielowi za syna, miał równać z zapłatą tą, którą    zagonie. Gresc. 200. Kosy do zboża, mają nad żeła-

wydaje grabarzowi. Glicz. Wych. M. 3 b. (©o frtegte banu    zem osadzone grabie, o czterech długich zębach, któ—

reby skoszone zboże od stojącego oddzielały. Kluk. Rośl.    GRABOWIEC, wca, rn., miasto w Bełzkim. Dykc. Geogr.

3, 121. ba3 3îcf ait ber ©enfe. ob. Grabki. Grabie peine    1, 248. eine ©tabt tut Śeljf. GRABOWIECKI, a, ie, od

czego, eilte $arfe tioU.— §. Contemt. Polifem kudły gra-    Grabowca, ©raboitńejer * . Starostwo Grabowieckie. Dykc.

biami drabuje. Zebr. Ow. 340. (pectit. cf. grzebień). GRA-    Geogr. 1, 248. Piwo Grabowieckie. Syr. 946.

B1E herb; są grabie białe do góry postawione, utkwio- Pochodź, nagrabic, odgrabić, pogrubić, ugrabić, prze-ne na wzgórku zielonym, o siedmiu zębach, w polu    grabić, rozgrabić, przygrabić; zagrabić, zgrabiały; zgra-

żółtym. W hełmie pięć piór strusich. Kurop. 3, 18.    bny, niezgrabny. — §. grzebień, grzebienek, grzebieniowy,

eilt SBappcit. (§. 2. Grabie ob. Grab', grabina drzewo).    grzebiennik, grzebienica, grzebieniarz; zgrzebie, zgrzebio-

GRABIEĆ nijak, niedok., zgrabieć dok., kurczeć, kurczyć    wy, zgrzebny, zgrzebiany; zgrzebło, zgrzebełko. §. cf. grześć,

się, stać się skurczonym, zesztywnieć, frutttltt werben,    grzebać, grób i t. d. — §. Vind. grabez, vrabez, vrabel *

Jllfammen fcforumpfeit. Zgrabiały rączki, mrozem był prze-    wróbel.

jęty cały. Mon. 76, 1. (cf. kół.). GRABIEŻ, y, z., kon- GRABOWY, a, e, od drzewa grabu, 2BeijMd)ett* . Drzewo fiskowane rzeczy. Cn. Th. 297. ‘ciąża,    eilt gcpfdnbete#    grabowe jest bardzo twarde i białe    ; na    osi do pojazdów

ober conpcirteä (üut. (cf. ‘dzieckowanie).    §. Grabież,    po-    bardzo zdatne. Kluk. Rośl. 2, 20.,    Boh.    hrabowÿ,    hra-

grabienie, zabranie, konfiskowanie. Cn. Th. 297.    ba$    bicnÿ; Carn. grabové; Bosn. grabov;    Croat. grabrov;    Ross.

©onpcireit, ^fänbeit ; Boh. obstawek. —    §. Rapież,    ra-    rpaóOBbin, rpaÓHHHMtł, rpaóejibHbnl.

pieztwo, rabież, rabieztwo, rabunek, Bosn. grabsa; Ross. GRABSKI ob. Hrabski. GRABSTWO ob. Hrabstwo, cf. bur-rpaóeaa; ber 9îaub. Czemu gwoli tej do Kolchów gra- grabstwo, falcgrabstwo, margrabstwo. bieży, Wysmukła Argos, Magnetyjska bieży? Chrośc. Ow. ‘GRABSZTYKIEL, kia, m., GRABSZTYCH, u 134. Rag. gràbscja rapacitas. GRABIEŹN1K, a, w., za-grabiacz, zabieracz, ber Söegrafer, 20cgiiel)iiter; ffanbcr.

Boh. hrabać; Ross. rpaÓHTejib; Croat. grabitel, grablyi-vëcz ; Rag. gràbilaz ; Carn. grabćsh, (cf. drapieżnik).

Gińmy dla ojczyzny! Biada tym nikczemnikom służebnym dziczyzny, Zwieńczonych grabieżników, ziemi niszczycie-

m., z Niem.

ber ©rabfticfiel, dłóto do wyrycia. Rylec, grabsztych, narzędzie sztycharskie, którym na blasze ryje. Jak. Art. 5, 314. Iżby słowa moje były wyryte grabsztyklem żelaznym na ołowie, abo na kamieniu, żeby wiecznie trwały. Radź. Job. 19, 24. ib. Jerem. 17, i. (rylcem żelaznym. Bibl. Gd.).

hrati, hral, hram, hragi, hrâwâm; Slov. hrat sa; Croat. igraitisze; Sorab. 2. grasch ; Sorab. 1. hrayu; Vind. jigrat; Bosn. igratti; Carn. jegrâm ; Ross. iirpaib, iirpuBaTb; fptelen. §. a). Grę jaką grać, bądź o pieniądze, bądź darmo, Ross. c-Burpaib, cturpuBaib, pa3iirpaib, pas^urpu-Baib; eilt ©piel fpicleit. Nie graj, nie przegrasz. Rys. Ad. 44. Grać karty, kostki, szachy, warcaby, abo w karty, w kostki, w szachy, w arcaby etc. Dudz. 12, Karten, Stirfel, ©cf)ad) IC. fpielen. Slov. hraf sa w karti. Częstuję, gra, baliki daje, szafuje pieniędzmi. Teat. 14, 107. Ociec, aby syna nie zlecał takiemu, któryby dobrze grać, abo w jedenaście siedm miotać umiał. Glicz. Wych. L. 8 b. A w cóż tedy grali? czy nie w maryasza, w weintena? Teat. 22, 66. Jeśli ociec kostyra; takiż się syn bierze, Gra już ‘kostek (kostki), gra i ‘kart, wje-dynastym roku. Opal. Sat. 56. Grać o pieniądze, grać w pieniądze. Dudz. 12. um @elb fpielen, t. j. stawiając we grze. Cn. Th. Grać na suknią« to jest, stawiać ją we grze. Cn. Th. feinen 9îod aitfS ©piel feßen. — §. b). Fig. tr. Jeśli w ciągu trzechletniej tenuty dzierżawca umiera; arendarz z dóbr ustąpić, a z sukcessorami o niedobior grać powinien. Ostr. Pr. Cyw. 1, 274. t. j. czynić, prawem czynić, er foli mit iljneu baritm rechten, ^rojeß fiteren. Potrafię z Wc Panami grać u każdego sądu. Boh. Kom. 1, 69. Ja gram dzisiaj zdrowiem. Pot. Syl. 86. t. j. gra mi dziś o życie idzie, fmKe fe|e id) mein Sebeit auf$ ©piel, mein £ebcn ift Ijeute im ©piele. — §. c). Musie. Na narzędziu muzycznym tony wybierać; Croat. igrati, cf. ‘gędzić; Vind. goditi, sagoditi; fpielen (auf einem 3nfru« mente). Grajcie wesoło, grajcie radośnie, Niechaj nam serce z wesela rośnie. Nar. Dz. 1, 125. Gdy się chcą

lów. Zab. 12, 177. Nagi. GRABIEZNY, a, e, od gra- GRAĆ, ał, a, gram, cz., niedok., Grywać czestotl., Boh. bieży, zabrany, zajęty, zagrabiony, conpctrt, roeggeuomiltClt, gepfdltbet, geraubt. Grabieżna klacza kontentuje się i plewami. Rys. Ad. 15.; Ross. rpaómejbCKiH. GRABIE-ZYĆ, act. imperf., gwałtem cudze zabierać; Ross. rpa-ÔHTCÆbCTBOBaTb ; rauben.

1    GRABINA, y, z., Hrabina, bie ©rajtitn. cf. burgrabina, falcgrabina , margrabina.

2    GRABINA, y, z., drzewo grabowe, weiß 33itd)enlml$. Grabina do opału bardzo przednia jest. Kluk. Rośl. 2, 21.,

Boh. hrabi; Rag. grabovina; Ross. rpaóima. GRABISKO,

GRABISZCZE, a, n., Boh. hrabiśte, trzonek grabi, ber SRedjenfHel. X. Kam.

GRABKI, bek, plur., demin. nom. grabie, eilt fletlter 9te« d)CH, ober Stef alt ber ©cnfe. (Sorab. 1. rabicżki; Ross. rpaóeJŁKH; Carn. kopûla). Grabki przy kosach bywają, gdy owies abo tatarkę sieką. Mącz. Owsy sierpem żną, albo na grabki kosą sieką. Haur. Sk. 16. Sieczenie na grabki zboża, ma ten pożytek, że się pokosy równo składają, ib. 80. b) stołowa grabka, stołowe grabki «gatunek widelców mnogokończatych, eilte ïif^gabel mit mehreren 3aitfen. Grabki, widelce. Teat. 28. b, 108.

GRABOLIĆ cz. niedok., grzes'ć, grzebać nogami jak kury, titit ben ftüjJeit graben, fcfyarren, ioie bie £m|mer. Wplątałeś się, jako kokosz w zgrzebie, która im się więcej graboli z nich, tern się bardziej pląta. Sowit. 16, ob.

Wygrabolić się. GRABOŁUSK, a, m., loxia cocoothrau-stes Klein., ber ŚHrfcfyftltf, Kernbeißer, ptak wielkości kwiczoła, żywi się jądrkami pestek wiśniowych i orzechów, które dziobem dobywa, gatunek klesków, rzędu wróblego. Zool. Nar. 219. GRABÓW, a, m., miasto w Ka-lisk. Dykc. Geogr. 1, 248. eine (Stabt im Kalifdjufdien.

15 '

113

GRABIEĆ - GRABÓW.

GRABOWIEC - GRAĆ.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

GRACA - GRACOWAĆ.

GRAĆ.

ucieszyć muzyki ochłodą, Tak im grają jak owym, co    bazgracz, bazgranina; grawalny, grawać, grywać; gracki,

ich na śmierć wiodą. Paszk. Dz. 53.. Jak im grają, tak    gracko; dogrywać, dograć; nagrywać, nagrać; ogrywać,

skaczą, ib. 50. Na żadnym instrumencie nie gra. Teat.    poogrywać, ograć; odgrywać, poodgrywać, odegrać, ode-

19. b, 37. Grać na lutni, na kornecie. Cn. Th. Grać    grana; pogrywać, pograć; przegrywać, poprzegrywać,

na

klawikordzie, na organach. — Grać na flecie* dąć    przegrać, przegrana; przedgrywać, przedegrać, przedgra-

na flecie, btc $I()te Wflfcn. Grać taniec, aryą, piosnkę.    wek; przy grawać, przygrawek; rozegrać się, rozgrywać,

Waltorniści, odchodzą, powtarzając grany wiwat. Teat. 32.    się; wygrywać, powygrawać, wygrać, wygrana; zgrawać

b, 04. (na instrumentach). Grana msza. — g. Fig. Oj-    pozgrawać, zgrać; zagrawać, zagrać; społgrający. Igrać,

cze mój, wszelkie we mnie znajdziesz posłuszeństwo. Çk    igraszka, igrzysko, doigrać, naigrać, ponaigrawać, nai-

t>s

W te mi graj; a widzi Wać kiedy ja pogrożę, Jakaś grawać się, poigrać, przeigrać, rozigrać się. teraz malutka! Tręb. S. M. 1 7. t. j. tym tonem ze mną GRACA, y, z., Doli. kratce, krace; Slov. grace; z AHem. mów, in btcfcnt $oite fprtd). — O niektórych zwierzętach    bte Śfrafe, (cf. fraßen 31 Mg. not) narzędzie do kopania,

mówi się: że grają: Cietrzewie grały, a ich cieciorki ko-    siekania etc. ber ftarft. (Ross. Kupna; Carn. pralza, sarkały. Banial. J 3 b. bte 2lucrßäl;ite foltern. Głuszce na    pèza ; Dosn. objetelięa). Graca, haczyk ostry, osadzony

zejściu zimy, samotnie na drzewie siedząc, grają. Zool.    na końcu kija, na trzy lub cztery stopy długiego. Brzost.

239. btc 33trflj(il;nc Ment, (Mjen). Przy domu psy szcze-    Duch. 420. Graca ogrodnicza, do chędożenia ulic.

kaja; w kniei zaś grają! Kraj. Pod. 62. bte $nnbe auf    Kluk. Rośl. 2, 159. bte ©artenÿaue. Gracą kopiąc, piasek

ber ^agb fdjlagen ait (beilen). Trąba już głosi, psy grają    łopatą z rowu wyrzucać. Cresc. 143. Graca ogrodnicza,

za wczasu, A ciebie na koń sadzi chęć gorąca. Kniaź.    albo też oracza, grabki żelazne. Cn. Th. bte (Mtljacfe,

Poez. 1, 112. Jakiekolwiek nasze są psy, przecież I one    (Mtfjaue. Graca widlasta ogrodnicza * motyczka dwójzęba.

też będą grały, (Bo tak się zwie, "gdy szczekają) ; A ja Cn. Th. ber ©ärtuerfarft. Graca szeroka * motyka, bte myśliwiec zuchwały, Pojdę" w knieję za tą zgrają. Kras.    £aue, ber Sarfh Były u Amurata ku dobywaniu zam-

List. 190.    §. W piersiach, w gardle gra, chrapliwie    ków długie żelaza kończate i nakrzywione, jako też mo-

się odzywa, c3 rßdjelt auf ber 23ruft, tut $alfe. w gar-    tyki, rydle, grace i inne rzeczy. Baz. Sk. 280. Graca

die jakby w piszczałki albo w dudki grają, Piersi przez    wapienna, mularska. Kluk. Rośl. 2, 159. bic SOîôrtclfrücfe,

wielką ciężkość ledwie oddychają. Prot. " Kont. A 3 b.    üJîôrtelfKTOe. Graca u mularza, żelazo trójkątne zakrzy-

Gra mu w piersiach * śmiertelny. X. Kam. §. Trunek gra*    wionę, na drążku oprawne, którym się wapno gracuje.

robi, eilt ©Ctränf arbeitet. Tym sposobem likwor zaraz    Magier. Mskr. Graca kominiarska. Kluk. Rośl. 2, 159. bte

grać zaczyna, i kwas swój traci. Torz. Szk. 237. — §.    Sraße, baś Äraßeifeit ber Md/fangfcßm*. ob. Gracować.—

Armaty grają, są w robocie, biją z nich, btc ©aitoncit    §. Do wyciągnienia z kłaków przedniejszego przędziwa

fptelCtt. Sto armat naszych tak skutecznie grały, iż pra-    służą grace dróciane. Przędz. 108. $ed)el, ^lacfy'Jßccfycl.

wie wszystkie nieprzyjacielskie pozrzucały z lawetów. N.    Ross. necaiKa.

Pam. 2, 229. Działobitnie wyłamowe powinny grać dniem GRACISKO, a, n., grat podły nikczemny, eilt fct)lec^tc§, i nocą, celując armaty w sam spód muru. Jak. Art. 2,    l;äßltd;e3 ©crätlje, 9luutntelcp. Stare graciska były nic nie-

336. — $. Grać jaką osobę, rolę «udawać, prezentować,    warte, Teat. 54. c, d i i.

eine ferfon, eilte Me" fptelcit. Jakąż ja w tej okoliczno- GRACKI, a, ie, Ross. nrpeuKifl, dobrego gracza, tęgiego ści gram osobę? Teat. 7, 25. (cf. figurę prowadzić).    człeka oznaczający, walny, cf. ‘czysty, Spieler», fpicler*

Koniecznie chce grać bohatyra. Teat. 43. c, 119. Wyb.    mäßig, treffli#, maefer, brat). Jak mnie nic kochać? taki

Trudnej podjęłam się grać roli. ib. 52. b, 15. Dobrze    ze mnie cacka, T a 1 i j k a smukła, piękna buzia, mina gracka.

grała swoje rolę. i6."l5, 68. — §. Grać,    igrać,    swy-    Zabi Firc. 62., Tręb. S. M. 93. Arystyp    do biesiady

wolnie się bawić, fpiclctt, tältbeln. Dzieci    grają*    igrają.    Gracki, wesoły, lubi jeść dobre objady. Min. Ryt. i,

Grać komu na gębie. Pot. Arg. 60. cf. koły komu na    510. To ruszenie , ta postać, czy gracka jest? Teat. 15,

głowie ciosać, e"tnent auf bem Skanie fierunt    fpteleu.    A ty    31. Będziesz mi gracka, jeśli co z niego    wyssać po-

coś wygrał w pokorze, Iż ci po łbie kto    chce    orze,    trafisz! Teat. 7, 44. GRACKO adverb. reefyt    maefer, tref*

A iż cię tak wszyscy znają, Więc ci też na gębie grają.    fltćf;, brat); (Ross. iirpeitKH, cf. ‘czyście). Już teraz wszys-

Rej. Zw. 231 b. Nie spodziewałem się, byś sobie ple-    tko gracko, gdyś się i ty przecie Wydrapał. Min. Ryt.

banowi mógł dać grać na nosie. Węg. Org. 9. ftd) Mît    1, 282. Byłem w kilku okazyach, stawiłem się gracko.

ibnt auf ber 9?afe fpteleu laffcu. Nie trwóż się, że gra    Teat. 24, 103. Czart. Nie wie, co mówić, gracko go

szczęście z twą osobą. Groch. W. 599. Znow"u im mo-    złapali, ib. 25. c, 119. Gracko się wyśliznął. Ossol.

rze szczęśliwie ‘stanęło, Jak grał, tak się im wszystko    Baj. 2. Czas korzystać z jego powolności, kiedy na

dobrze stało. Auszp. "60. t. j. igrając, jak fraszką, nue tut    moje usługi tak czuły. Trzeba tu gracko zażyć Jegomo-

©picle, fptclenb, bez trudności. Grając on więcej zrobi,    ści. Zab. 12, 250. Szym. Każdy, kto tylko gracko speł-

niż drugi pracując, (śpiewając, tańcując, na jednej no-    nia kielichy, za zwyczaj jest dobrej natury. Teat. 53. d,

dze, żartując, śpiąc). Gra w sprawach zbawiennych,    47. gładko.

bozkich grać nie dopuszczały. Smotr. Ap. 3. (cf. drwić). Pochodź, gracz, graczka, granie, grany; bazgrać,

w rzeczach bozkich" żartuje. Smott. Ex. pr. W sprawach GRACOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., ziemię, ogród, gdy już

weszło nasienie, wskopywać. Cn. Th. bte tëtbe fatfteu, auflocferu, beÿacfcu. Gracować, wygracowywać chwast *

wysiekać, auggdten mit ber ©dtfyaue. W winnicach trze-    67.    GRACZKA, i,    £, bie ©pielerinn. GRACZOWY,    a, e,

ba graco wad, tyki szczepić. Mar. Pow. 3, 102. Graco-    od    gracza, Spieler *    . Ross. HrpepKih, HrpoKOBS.

(cf. krupy, Ger. ©raupe); Sorab. 1. krupę; Rag. gràd, krupa, krupizze; Slav, gradd, (dist. grad * forteca, ob. Gród); Bosn. grad, krupę, tuccja (ob. Tuczą); Croat. krup,

wać wapno* gracą mularską go ruszać. Magier. Mśkr. ben GRAD, u, m., ber §agel, Slov. hrad, krupy; Boh. kraupy, flalf umruliren mit ber SDîôrtelfrütfe. GRACOWANIE, ia,

n., subst. verb., baG Warften, ©dien h. GRACOWNIK, a, m., który gracą robi, graeuje. Ca. Th. ber £>acfer, §auer,

tuzha; Carn. tozha; Ross. rpaATi. Grad wtedy jest, gdy

©dter. Gracownik u mularzy, jeden z pomocników, do    krupę, grad, tucha; Lat. grando; Vind. grum, tozha,

gracowania wapna najęty. Magier. Mskr. ber lîïalfrüfyrer.

1. GRACYA, yi, £, a) trzy Gracye, towarzyszki Wenery. Kras.    krople deszczu    w padaniu marzną, i lodem sie stają.

Zb. 1, 328. Wdzięki, Łaski, Charités, boginie piękności.    Hub. Wst. 165.    Boh. Dyab. 171. Grad pada (Boh. krau-

Hor. 1, 24. bie ©rntten, Boh. Milostenka. Plato zalecał    py padagi), eG    l)agclt, Vind. germi; Rag. graddobitti ;

uczniom swoim, aby Gracyom czynili ofiarę. Kras. List. Slov. krupy prski ; Sorab. krupę perschu. Grad kołacze

66. — b) Gracya, wdzięk, przyjemność, bie 21nmutfy,    po    dachu. Rej. Zw.    92. Ogniu i gradzie! śniegu    i    pa-

bie ©rntie, ba$ Sîeijjenbe. Łatwiej jest czuć, jak opisać    ro!    Buda. Ps. 148,    8. Widziałeś kędy mają swe    no-

Od Tatarów potarci, jak od gradu zboże byli.

150.

co jest gracya. Do wyrażenia słowa tego i sensu, ne-    cięgi Ziarniste grady, abo sypkie śniegi? Chrośc. Job.

gativum mamy, positivum brakuje nam. Gracya jest opposition niezgrabności. Gracya jest to ów wdzięk, z któ-    Biel. Kr. 136.    Napełnią strzałami powietrze; strzały jak

rym rzecz się każda czyni. Wdziękowi temu Grekowie    grad puszczone    latają. Bardz. Luk. 29. Strzelba nastą-

cześć bozką oddawali, w osobach trzech niewiast, towa-    piła na Turki,    jak grad gęsta. Birk. Chód. 34. Grad

rzyszek Wenery; bo piękność bez wdzięku mało warta.    mieczów padł na twoje duszę. Susz. Pieśń. 2, E 5. (cf.

Nieulizanego człeka chcąc znaczyć, mówili Grecy, że nie    chmura, chmara czego, ćma). Wszyscy jak grad padli

musiał nigdy Gracyom ofiary palić. Czart. Pann. praef.,    mu do nóg. Teat. 54. c, C i i. (ob. Gradobić, gradowy,

Teat. 24. Niecudną, prawią; ale ma gracya. G om. Dw.    gradowaty, gradowizna, gradówka).

bie ©rabatton, bie 0teigerung. Rhetor. Figura krasomo-wska, wyrażająca rozmaite stopnie ludzkich namiętności. Kras. Zb. 1, 329.; Rag. naprjedka, uzlazenje.

50. — 2. GRACYA duchowna, beneficyum Greckie, eine GRADACYA, yi, i., stopniowanie, powiększanie stopniami, ÖVtcd)tfd;e ^friutbe. Tr. GRACYANOPOL, a, m., Grenoble, stołeczne miasto Delfinatu we Francyi. Wyrw. Geogr.

303. bie Stabt ©renoble.

GRACZ, a, m., Boh. hrâc; Slov. hrać; Sorab. 2. graz, GRĄDAL ob. Grundal.

(gärz skrzypek); Sorab. 1. hercż, hracżk, racżk; Rag. GRADAŁ, u, m., księga regałowa, największy foliał, citt igraz, igarz; Croat. igrash ; Bosa, igraę; Vind. jigrazh,    großer SoltCUtt. Tr. ob. Graduał.

jigrauz, igrash, shpilavez; Carn. jigrez, jegravz; Ross. GRADOBIĆ, i, £., GRADOBICIE, ia, n., bicie lub padanie iirpoKi; Eccl. iirpaieab, iirpu|h, (dist. rpaqt * kruk) ; co gwałtowne gradu, uszkodzenie przez grad. Boh. et Slov.

do gry w karty etc., ber (Spieler, j. $. śtartenfpteler. Dobry gracz, gdy mu kostka na warcabnicy źle stanie, dobrem daniem sobie pomoże. Gorn. Dw. 574. Gracz cudzego pragnąc, swe traci, i komu Chce szkodę nieść, niesie ją sam do swego domu. Gwagn. 46. Między graczami dyabeł pieniądze bierze. Rys. Ad. 59. (cf. szuler , ko-styra). Niemasz nic świętego dla gracza. Teat. 45. b, 9. ; Sorab. 2. Lepschi grazk, a wètschi schelma ; Sorab. 1. liepschi racżk, a wecżi schibal. (cf. szuler). §. Na instrumencie, ber Spieler auf einem Snftrumente, (cf. muzyk, *gędziec, gajda, piszczek). Doskonały gracz każdą skrzypce zgodnie nastroić potrafi. Zab. 7, 219. Kossak. Najlepszy gracz, największy łotr. Rys. Ad. 44. (optimus arti-fex, pessunus vir).— Fig. transi. Od słów do słów w czubki zostali graczami. Zab. 15, 182. (za czuby się wzięli). §. Gracz teatralny, Boh. hrać, aktor, ber SIcteur. §. Gracz, gracki człowiek, łepski, tęgi, walny, cf. ‘czysty, ein gattjer SJîamt, ein ganser ober titd)tiger Sterl. To łepski gracz. Mon. 71, 705. Spotykaj się, kiedyś gracz. Teat. 21, 25. Jak on kiedy trafi na gracza, na te po-pędliwe junaki, wsiądą mu na skórę. Teat. 43. c, 144. Wyb. Skoro poznali gracza, dali mu pokój. ib. 43, 123. Mego pana chwalą, to z dobroci, to z rezonu, to że gracz do wszystkiego, ib. 10, 10. Bogacze, wielcy to są na świecie w swej mamonie gracze. Zab. 14,

krupobitj ; Rag. graddobitje, grad’dovina, graddobitna, vocchje graddom ubieno; Croat, szolika ; Ross. rpaAima. powszechniej nawał propr. et fig.-, Hflflelwettcr, £)agelfd)aben, llngeftüm, Sturm. Milsze po smutnej gradobici żniwo. Pot. Syl. 1. Po srogiej żalów i trosk gradobici, Słodkim fortuna owocem nasyci. Pot. Syl. 521. Cna Zuzanna już na gradobicia Kamienne niosła głowę z pewną stratą życia. Min. Ryt. 2, 271. (na kamienowanie). — §. Pole przez grad wybite, spustoszone, gradowisko, gradowizna, eilt i)0m Hagelwetter oerwüftctcê gelb. Trzecie po srogiej burzy królu mija lato, Jak na tern gradobiciu i pustym zagonie, Płaczemy. Zab. 14,182. Saków. GRA-DOB1TNY, a, e, — ie adv. bijący gradem, ßagelfcfllagenb. Gradobitny szturm. Mon. 75, 594. GRADOBITY, a, e, od gradu spustoszony, oottt    bcfcfyäbigt. — §• Samcy

owiec byli pstrzy, srokaci i gradobici. Budn. Genes. 31, 10. (białonakrapiani. Bibl. Gd.), weiß gefprenfelt. GRADONO-ŚNY, a, e, — ie adv., przynoszący, sprowadzający grad, noszący grad,    bringenb. Rag. graddonosni. GRA-

DORODNY, a, c, — ie adv., rodzący grad,    crjeu*

genb. Rag. graddorodni. GRADOWATY, a, e, na kształt gradu, do gradu podobny, Ijagelig, bent    ä$nlidj.

Gradowaty kamień* twardy jak dyament, kamień drogi, kolorem do gradu podobny. Cn. Th. Chalazias. Plin. H. IV. 37, 11.. ein ßbelftein, an    bem Diamant *glet(ö,

mowy moje wyrznione na księgach prącikiem albo grafką żelazną. 1. Leop. Job. 19, 24. Na tablicy grafką pisze. W. 4 Reg. 21, 13. (cf. styl.) Czytać się uczącym, grafką

an ftarbe bem $agel ä^nlid^. GRADOWISKO, a, »., pole artaz; Ross. rpM>e;tŁ, yKa3Ka, Eccl. mimo. Aby były gradem bite i niszczone, etn uom $agelfd)lag öcrwufteteö gelb. Uderzone o ziemię nisko Bóg w górę wzniesie gradowisko. Susz. Pieśń. 2 G 4 b. GRADOWIZNA, y, z., owoc lub zboże gradem potłuczone. Cn. Th. Włod. ber    się pokazują litery. Tr.

#agelfdjaben, $agelfd)Iag. cf. gradobicie. GRABÓWKA, i, GRAFOWA, y, z\, żona Grafa, Hrabina, bte ©räffltn. GRA-ź., sól krupiasta ob. Gradowa, gefüttert ©alj. W ziemi    FOWSKI, a, ie, hrabski, grafit^; Ross. rpa<t>CKw, rpa-

Sanockićj, wody słone czerwoniawe, gdy się uwarzą i    «pob'b; Roh. hrabécÿ.

w sól obrócą, ta sól pęka się w drobne sztuczki, bio- ‘GRAJA, i, z’., zgraja, kupa, rzesza, ein Raufen, eilte üDïenge. rąc nazwisko gradówki. Nar. Hst. 2, 289.    Syr. 4010.    Wiąże Eolus    dużemi    łańcuchy Niespokojne szumnych

GRADOWY, a, e, od gradu, £>agel*. Slov.    krupobitÿ;    wiatrów graje.    Tward.    Daf. 26.

Rag. gradni; Ross. rpa^HMii; Eccl. rpa/tOBMii. Kamienie GRAJCAR, a, w., z Niem. ber ftrfijjer, ber Shtgeljtetycr, wy-gradowe obalą dom jego. Budn. Ezech. 13,    11. $agcl*    kręt, żelazo o    jednym    lub dwóch    wąsach krętych, osa-

fteine. Gradowa nawałność, gradobicie, ber    łpagelfturnt.    dzone na pręcie, do    wykręcania    rzeczy uwięzionych w

Sól gradowa* gradówka, gefotteu ©al3. — Wolno szła-    strzelbie. Jak. Art. 3, 323. Slav. sharóf; Ross. BŁiBep—

chcie ku swojej tylko potrzebie, gradowej soli kupować.    TKa, iihîkobhuk'B. Jeżeli kula w kości uwięźnie, wykrę-

Herb. Stat. 416. Zamorskiej soli, którą gradową albo    cić ją grajcarem do tego służącym. Perz. Cyr. 2, 13.

krupiasta zowią, używać wolno. Vol. Leg. % 726. ©ee*    §. Grajcar, GRAJCAREK, rka, m., od wyrywania korków,

falj, SDîccrfalj, 23ütfaïs. Trzeci gatunek soli z cudzych    zatyczek; korkociąg, wyrywacz (‘wyrwicz). Ross. iiito-

GRAM ob. Grać.

krajów przywożą, miałką, białą, szarą i gradową. Haur.    nopü, ber flfropfenjteljer.

Ek. 178.

léwki jak sporządzić. Syr. 417 et 151. Ośrzodkę z chleba, z winem a cukrem, abo w piwie warzyć, masła a soli przydawszy, polnego kminu dla smaku trochę, będzie gramatka abo biermuszka. Syr. 922. Piwa używają też do biermuszek abo gramatek, z chlebem a masłem. Syr. 948. Chce śmiercią karę uprzedzić, a gdy na łóżku usiędzie, Sama swą ręką urobi gramatki. Pot. Syl. 70.

GRADUAL, u, m., część mszy, którą po epistole śpiewają. GRAMATKA, i, z., farmuszka, polewka gęstsza z wody, piwa, Tr., versus graduales, tudzież księga, która je zawiera lub wina i tartego chleba, ber 23rep. Gramatki i inne po-(ob. Gradał), ber 3tyetl ber SDîcffe, ber nad) ber (Eptftel gefun* gen wirb, unb baé Sud), baê fie enthält; baä ©rabuale. Two-jem zdaniem nic po graduałach, po traktach, po oferto-ryach, po sekretach, po kommuniach i po postkommu-niach; bo tych wszystkich w ewanielii nie napisano. Pim.

Kam. 124. GRADUS, a, lub u, w., stopień, bte ©tufe.

Hung. garâdits; Rag. póstupaj, vzstûpniza; Vind. stopiu-niza, shtapla, stolniza, vishik, gród; Bosn. pricjaghe, pricke GRAMATYCKI, a, ie, GRAMMATYCZNY, a e, od gramatyki, stupne; Boh. schudek, schodek. Ona w ostatnim gradu- podług gramatyki, gramtnattcalifd). Gramatycznie, po gra-sie waryatką. Teat. 7. c, 67. (do ostatniego stopnia, w    matycku, po gramatycznemu, adverb.    GRAMATYKA, GRAM-

ostatnim stopniu). Gradusy wschodowe, bte ©tufctt einer    MATYKA, i, z., GRAMATYCZKA i,    z., zdrobn.,    Slov. do-

ïreppe (©liege). Matem, ber ©rab. Gradus, cześć cyrkułu,    bromluwnost; Sorab. 1. piszarfka hutżwa ; Vind. grama-

na jakich cały cyrkuł dzieli się 360. Solsk. Geom.7>. Gra-    tika, govorni vuk, jesikna vmetalnost, jesizhni podvuk,

dus dzieli się na 60 minut. Wyrw. Geogr. 41, et 77.    sreklivishe; Ross. rpaMMamKa; nauka o mówieniu i pisa-

Gradus iv prawie, sposób postępowania prawnego, przez    niu dobrem. Dasyp.    Aa b. Zbiór porządny uwag nad mo-

który strona nieukontentowana wyrokiem jurysdykcyi    wą. Kpcz. Gr. 1, 1.    nauka słów i sposobu mówienia, we-

mniejszćj, do wyższej się odwołuje. Kras. Zb. 1, 329.    dług reguł każdego    języka. Kras. Zb. 1, 329. ble ©pracfp

ba3 gerid)tlid)c 3Serfal>ren be"p ber Slppeûatlon.    lel;rc, ble ©rammatlf. Na Alwara miejscu wydane są ja-

*GRADYW, a, m., Gradivus, Mars, bóg wojenny. Kras. Zb.    kieś krótkie i karłatowe grammatyczki. Mon. 73, 130.—

1, 329. ber ^riegśgott SDlarS. Boh. Smrtonos, Ladon; Carn.    Grammatyka narodowa x. Kopczyńskiego. Zasady gram-

Ladon, Tor, Tork (cf. wtorek, cf. Lado). ‘GRADYWO-    matyki Mrozińskiego. Powszechna    filozoficzna    gramma-

WY, a, e, Marsowy, wojenny, frlegertfd). Gradywowe tań-    tyka. §. Klassa druga w szkołach,    po infimie;    bte 3WCip

ce * wojenne turnieje, ^rlcgSgctitntmeJ.    te ©djulffoffe tum unten. Promowował się z inlimy na gra-

GRĄDZIĆ ob. Grązić.    matykę. GRAMATYK, a, m.t uczący gramatyki, abo po-

GRÂDZ1STY, a, e, gradu pełen, öoU §agel, ^agcllg. (Bosn.    siadający ją dobrze,    ein ©ramutatifcr. Gramatyk chodzi o-

gradgni, pun gradda). n. p. Gradzista chmura.    koło mowy, a jeśli    się chce dalej pomknąć, tedy i koło

GRADZKI ob. Gracki.    historyi; co jeśli się już ostatecznie rozpostrzeni, tedy

GRAF, a, m., po teraźniejszemu Hrabia. Kurop. 12. ber    sięgnie i rymopisarstwa. Pilch. Sen. list. 2, 3. (cf. filolog).

©raf; ob. Hrabia, *Grof.    ‘GRAMITU od łokcia. Instr. cel. Lit?

GRAFKA, i, z., Graec. ynacpnov, graphium, ber ©riffcl; prę- GRAMOLIĆ cz. ndk., dłubać, końcami palców poruszać, pul)*

cik, którym rysować można co na piasku, którym niegdyś matematycy figury rysowali. Włod., Dudz. 38., Boh. rafika, rafićka, Slov. rafige; Sorab. 1. piszacżk, pero; Bosn. tokaç; Vind. bodalze sa pifanje, refałzc, stil; Carn.

416

GRADOWISKO - GRAFKA.

GRAFOWA - GRAMOLIĆ.

lett, frabbeltt propr. et fig. Po wierzchu tylko gramolim, przestając na tćm, że przy nawale potocznych zabaw, szczątki same i pobierki czasu poświęcamy filozofii. Pilch. Sen.Llist. 2, 39. GRAMOLIĆ się, GROMOLIĆ się, ił, i,

na z dwoma żaglami. Tr. ber Sugfpriet, Me @egelftange auf bem Shtge beê ©tfyiffeS. — 2. GRANAT, u, w., drzewo, punica Linn., które ogrodnicy utrzymują dla kwiatu. Kluk. Dykc. 2, 242. ber ©ranatenbaum, ©ranatbautit, imię abo z Łac. granum, abo Granady w Hiszpanii; Boh. granat; Slav. granata; Vind. granota; Bosn. scipak; Boss. Bemica. Granaty pełne, balaustia, jest to granatowe drzewko bez owocu ; ale z kwiatem pełnym i pięknym. Kluk. Bośl. 1, 279. Granat * kwiat granatowy, btC ©ra* Pochodź, dogramoliwać sie, dograrnolić sie, nagramolić natenblütfie. Jabłko Punickie, granat. Birk. GŁ K. 7., ob. się, przygramolić się, przegramolić się, wgramolić się,    granatowe jabłko. — Granat « sukno granatowego ko-

zaimk. ndk., gramoliwać się częstl., przez zawady się z trudnością przebierać, telepać się propr. et fig. ftd) mo= fun mtififam burdmrbeiten. Z ciężkością się po opokach gramolą. Staś. Num. 1, 170. Zagradzamy i najliższe ścieżki, któremiby z pospolitości jakożkolwiek nędzny gramolił się mieszczanek. Mon. 65, 49. Ku niej się gramoli za niewolą prawie. Zebr. Oiv. 51. (passu incedit inerti). {Boss. et Eccl. B3KpaMOMTtca wzburzyć się, buntować się).

wygramolić się. ‘    '    loru, buttfelbfoueS £ucb. Sukna szkarłaty, granaty, półgra-

GRAMOTA ob. Ramota.    nacia, półszarłacia etc. Vol. Leg. 4, 81. Granat i pół-

GRAN, u, m., z Łac. granum, baê ©ran. ‘Grano ma miarę    szkarłacie w jedne'j cenie chodzą. Gost. Gor. 114. — §.

pieprzu lub ziarnka jęczmiennego. Krup. 5, 255. Skru-    Granat abo: GRANA1EK, tka, m., a) klejnot mniej więcej

puł ma w sobie granów 20. ib. Klejnoty ważą się na    przeźroczysty, pospolicie ciemnoczerwonego koloru. Kluk.

grany i karaty. Gran nieco lżejszy jest od jednego essa    Kop. 2, 40. bet ©ranat, ein (fbelftein. b) Granatek ziele,

na wadze czerwonego złotego. Kluk. Kop. 2, 23.    szarłat, lepiennik, zwiesinosek, horminum. Tr. nrilbet

GRAŃ, i, z., Archit. węgieł, róg, krawędź, kant, btC ©tfe.    ©parles), Carn. kadulja. GRANATNICA, y, z., GRANA-

Boh. hrana; Eccl. rfuuih; {Ross. rpaitb graniczny kamień).    TYERKA, i, i., ładownica do granat ręcznych, bte ©ra*

Podwoje jedne były na pięć grani, a drugie na cztery    iiaticrtafcbe. Ir. GRANATNIK, a, m., 1). haubica, rodzaj

granie. W. 3 Beg. 6, 31. 35. (fiutfecftge Ultb tncrecftge $fo*    działa komorowego, dłuższy od moździerzów, a^ krótszy

ften. gut fi. piećgraniaste i cztervgraniaste). Udziałasz oł-    od armat, do strzelania granatami. Jak. Art. 3, 293.,

tarz pięć'łokci na dłużą, a pięć na szerzą, to jest, na    Łęsk. 2, 239. ber ©ranatciimörfer, bte $attW$e. 2). Co

czterzy granie. Leop. Exod. 27,1. Zamek na cztery gra-    granaty robi, chowa. Tr. ber ©raitateumacfyer. GRANATO-

nie murowano. Warg. Badz. 103. Wymierzył sień na    WY, a, e, 1) od granat wojennych, ©ranateit ». Grana-

dłużą sto łokiet, i na szerzą sto łokiet, na cztery granie.    towy ogień, ©ranatenfeuer, ©ranatenljagel. 2) Granatowe

W. Ezech. 40, 47. — §. Grań** granica, obwód, obręb,    drzewo. Kluk. Dykc. 2, 242. ber ©ranateitbaitllt. (cf. po-

bie ©rattje, ber Umfang, ber Itmfretë. Miasto polym wy-    magranat). (Bosn. scipak, scipkov). Jabłko granatowe,

mierzył, w tej, w której dzisiaj granią Pot. Bocz. 2. Wy-    ber ©ranatcnapfel. Wiele w jabłku ‘granatskim ziarnek się

ciągają to ciało wedle woli swojej, Ze wszystkie stawy    zamyka. Birk. GL K. 6. ztąd też ziarniste jabłko. Spiez.

w ciele wystąpiły z grani. Pot. Zac. 161. Niech się ka-    128., Sorab. 1. zornoyité yabuka; Bosn. scipak, mogragn;

żdy zachowuje w przyzwoitej grani. Pot. Arg. 166. (w u-    Vind. margran, granotnu jabuku; Garn. margarana, marga-

ciesze, w umiarkowaniu.) — *§ (Grań, z rusk. hrań * żar.    ranovu jabuku; Slov. granatowe gablko; Hung. pômagranât.

2). Psia grań, kanikuła , bet $unb8fłcnt, bte #unbêtage.    Syrop granatowy. Dykc. Med. 2,439. Kwiat granatowy; wino

Ryba włóczeń w okręty skacze, a to we psią grań, gdy    granatowe. — §. Kamień granatowy podobny jest granatkom;

ją w skrzele gzik gryzie. Sien. 317.    tylko że wielkością częstokroć pięści i głowie ludzkiej

Pochodź, graniasty, granowity, granisty; dwugraniasty ;    wyrównywa. Kluk. Kop. 2, 99. ber ©ranatftetlt. §. Gra-

czworogran, czworograniasty, trójgran, trój graniasty, pię-    natowy, koloru brunatnego, indychtowego, fioletowy, butt*

ciogran, pięcgraniasty etc. wielogran. §. Granica i t. d.    felblatt. Granatowy surdut. GRANA14R ob. Granadyer.

cf. Ukrainakraj, krajać-, (Ross. rpatniTb, ślifować dro- *GRANC, u, m., n. p. W Nowym Grodzie Wielkim kupcy gie kamienie).    bardzo bogate sklepy swoje, które oni zowią grane, ma-

GRANADYER, GRENADYER, a, m., z Franc, ber ©rattaticr, ją, i tam skarby swoje chowają. Gwagn. 485. baê Sauf« ©reitabier. {Slav. granatir; Vind. granatirar; Boh. kaulo- mannSgcmölbe.

metec * kulomiotacz). Grenadyerowie ręczne granaty z rę- GRAND Hiszpański. Tr. zacnie urodzony, cttt ®patttfd)er ©rattb. ku rzucają. Papr. W. 1, 268. GRANADYERSKI, a, ie,    GRANDECA, y, ź., wyniosłość, duma z wysokiego uro—

od granadyera, ©raimtter*. Granadyerski kołpak, eilte    dzenia, ber Slbclftolj. Dumne w swojej grandecy Hiszpany.

©ranattermüjje. Po granadyersku adverb., graitatiermöfSig.—    Z ab. 14, 274. Bzew.

1. GRANAT, u, m., GRANATA, y, i.,« pocisk wojen- GRANIASTOSŁUP^ a, m., prisma. Geom. Nar. 2, 124., ny, różniący się od bomby, tćm, że jest mniejszej śrze-    Hub. Wst. 265. Graniastosłup, ciało geometryczne o

dnicy, i uszu nie potrzebuje. Kiedy są tak małe, że się    dwóch podstawkach, we wszystkim sobie równych; inne

z reku rzucają, nazywają się ręczne. Jak. Art. 3, 293.,    zaś ściany są prostokątami albo równoległobokami. Łęsk.

Bag. klupko oghgnèno, Me ©rattaie, im $rieg$mefett, fleh    2, 175., {ob. graniaste szkło). GRANIASTOSŁUPOWY,

nere Sornben; — bte gaitj Reinen Reißen $anbgranaten. g. Ro-    a, e, prysmatyczny, priêmatifd;. Ciała walczaste i gra-

dzaj broni, jakoby obuch z puinałem wrewnątrz. Włod.    niastosłupowe, prismatica. Sniad. Alg. 2, 167. GRA-

kostur’, dolon. Cn. Th. ein ©oî^ftod¹, ein ©totf, inmeitbtg    NIASTY, GRANIATY, a, e, Boh. et Slov. hranatÿ, z gratuit eiltem ümlcije. §• Żerdź na przedzie okrętu postawio-    niami abo rogami, węglasty, ccficj. Faseol między tatar-

ką albo inszym graniatym zbożem dobrze    się rodzi. Cresc.    NIGZNIK, a, m.,    który graniczy z kim, sąsiad, ber ©raitp

176. Tatarka ma ziarna graniate. Cresc.    179. Graniaste    itacfybar, üftacfybar,    Yind. mejak, mejazh, permejazh,    na-

szkfo, prisma, niezliczoną moc promieni słonecznych roz-    mejazh; Rag. granicjńr, kraicnik, krajejanin, kraicnik;

różnią, rozłącza, i na siedm pierwiastkowych farb po-    Ross. pyôeæHHK'B. Jął osadzać pustynie, miast, zamków

dzieła. Staś. Bnff. 26. (Ross. rpaHHCTbifi o wielu szlifowa-    przymnażał, Granicznikom się srogim i mężnym pokazał,

nych kątach). (Rag. granàst ramosus, gràna « gałąź). GRA-    Papr. Gn. 4. Królowie niektórzy mają sobie za pierwszą

N1ASTOSC, ści, i. węglastość, btc (Scftflfett, Boli. hrana-    powinność, starać się o hołdowanie graniczników swoich,

tost. — GRANICA, y, z., (Boh. hranice 2. stos rogus),    Gorn. Bw. 366. — gj. Do stawienia granic należący, mier-

pomézÿ; Slov. konćiny, mczc, pomezy (ob. Miedza); Rag.    niczy, komisarz, ber ©rflltjcntîteffer, $DîarFfd)etber, ©raitjfont'

granizza ; vulg.    meghjaasc ;    Sorab. 2. mroka ; Sorab. i.    miffarilrô. Cn. Th. Sorab. 1. mezwar; Yind.    mejemernik,

mjeza, miofa;    Yind. meja,    krai, krajishe; Garn. meja,    meje slozhnik; cf. podkomorzy, komornik.    §. Kopiec,

pokrajna; Croat. kraina, kotar; Ualmat. hatar, därsawa    kamień graniczny, słup, nacios, Boh. hranićnjk, meznjk;

(ob. Kotara, dzierżawa); Bosn. sńpa; Ross. rpamiua, npe-    Sorab. 1. miofnik; Yind. menik, meini kamen; Ross.

At.TL, MC*a, crioabe, cjMCJKie, py6e>Kb, obs. yitpatt,    Kamem., rpaiib, 3HaKi pyôeæn; ber ©ränjftem. Graniczni-

ijyp’B,* Eccl. rpamiua; Lat.med. granicies, grenicia ; Svec. kami osadzony, Ross. MOKeBamibiM. §. Botan. Ziele, po-gräns , Dan. grändsc , JÜ I) b. ©raitfj ; 51    b 1 Q. wywodzi z    rost, gwiazdosz,    płucnik , pulmonaria*, Cungenfraut.    Syr.

Island, greina «dzielić; Graec. xqîvsiv-,    cf. Germ. Jïatlt,    1350. GRANICZNY, a, e, od granic, ©frtltj ».    Boh.

SRflltb; Pol. krajać, kraina, ukraina, grań, kraj); btc ©raitJC,    hranićny, pomezny, mcznj ; Slov. meznÿ, mezugjcy,

kres kończący obwód czyli przestrzeń jakiej rzeczy propr. et    hranićny; Rag. granicni, graniciar; Croat. kotarszki;

fig. Rzeki, strugi, potoki, rzcczyska, rowy, doły, oddzie-    Dal. granichni, krainszki ; Bosn. krajicjanin, susid; Ross.

łające jednę majętność od drugićj, w prawie nazywają    rpaiuimibnl, mokcbuiI, corpaummuM, nopyöeacubifi, py-

granicą naturalną. Zabór. 360. Starodawna przypowieść, •    óeaciibiH. Mappa graniczna. Zabór. 568. Podkomorzo-

żc miedzy sąsiady Najpierwsza okazya granice do zwady.    wie , sędziowie spraw granicznych. A. Zamoj. 26.

Pot. Arg. 568. Podkomorzowie ziemscy sądzą sprawy o    Komornicy graniczni są namiestnikami podkomorzych,

granice miedzy    obywatelami.    A. Zamoj. 26. Granic nic    Kras. Zb. 1, 164. Hetmanów polnych powinnością było

przechodź, nie    ruszaj. Cn.    Ad. 272. Granic pomykać;    dawniej granic od nieprzyjaciela pilnować, i    ztąd hetrna-

granice rozprzestrzeniać; granice czynić, stanowić, ob.    nami granicznemi nazwali się. Skrzet. Pr. Pol. 1, 176.

Kopiec, nacios. — O granicę * o ścianę, «itgrmtjcitb. Ross.    bic ©rältjfelbljcrreit, lînterfelbfyetreu. Graniczni żołnierze

BCKpafó. Szczęśliwy, kto z równemi o granicę siedzi. Kras.    (Bosn. krajicjani; Croat. kotarszki junaki). Graniczny ka-

Buj. 112. Jest i po dziśdzień na Szląsku, o granicę z    mień Slov. meznjk, ob. Granicznik. — Phys. Graniczny

Polską, Brzeg miasto. Krom. 21. Nieprzyjaciel o grani-    śrzodek, metacentrum, granica wysokości, w której może

cę jest * tuż nad karkiem, an ber ©l’ältJC, twr ber $(mrc.    być położony śrzodek ciężkości. Jak. Mat. 5, 389. GRA-

Za granicę * w cudzy kraj, iiiź 5(tti<l«nb, tlt bte ftrcntbc.    N1CZYĆ, ył, y, 1) intrans. ndk., stykać się granicami,

Złe skutki bywają, wysyłania dzieci za granice. Podróże    grćtttjen mit jeittflJtbCH, ait jciltaitbcit. Sorab. 2. gränzowasch;

za granicę w wieku doskonałym tylko, mogą być poży-    Boh. hraniti, mezovvati; Slov. społu niczym; Yind. meji-

tecznemi; bo tak każdy z za granicy potrzebnemi zbo-    tife, meniti fe, permejati, namejati; Ross. rpaiiHMHTb, co-

gacony wiadomościami powróci. Karp. 7, 14-17. Mniej    rpaumiHTb, cocl»4CTBOBaTb. Moskwa graniczy z Persami,

dbały na to, co ma w domu, za granicą wszystkiego    2) Transit, ndk. Ograniczać, granice stawiać, obwodzić,

szuka. Teat. 55, e, 17., Boh. cyzyna* cudzy kraj; do cy-    bcgräiijeit, ©rćtitjcit fejjeit, btc ©rältJC lltad)eit. Eccl. rpamo,

zyny gjt; w eyzynć beyt; Slov. w cyzym kragi; Sorab. 1.    rpammy, (Ross. orpamtTb, orpaiuiBaib szlifować kamienie),

zufbi; — fzufbi « z zagranicy. Bawienie za granicą; Ross.    Przysiągł, iż sprawiedliwie wiódł i graniczył. Tarn. Ust. 9.

HiiocrpancTBic, npcóbiBanie biiK oreuecTBa. — §. Eig. Mia-    Morze śrzodziemne Afrykę graniczy z Hiszpanią. Biel. Sw.

ra w czćm. 1 cnota ma swoje granice. Teat. 52. d, 8.    B 4 b.    Polskę graniczą Karpaty. Tr. $. Graniczyć się

(nie przesadzaj). Jest miara w każdej rzeczy, są pewne    zairnk.,    ograniczać się, określać się, [id; kijfćtlijett, I>C(jrölRt

granice. Jcź. Ek. G. 1. ®d)railfctt, ©rćtlt$eit, est modus    merbett.    Chwała ta nie graniczy się granicami żywota tern rebus, sunt cerli denique [mes. On na wysokim za-    go i ciasnościami, ale wszystkie kopce przeskoczywszy,

siadłszy urzędzie, Nic zna swój dumie jak położyć gra-    oświeca    i żywot przyszły. Birk. Chód. 25. (nie zamyka,

, n.,

118 GRANIATOŚC- GRANICA.

GRANICZNIK - GRANIE.

nic. Żab. 16, 140. (Bcfyraitfeit fejjClt. Wychodzi z granic    nie kończy się, nie ścieśnia się). GRANICZENIE, ia

prawdy, myśl płodna poety. Hul. Ow. 250. (fikeya po-    subst. verb., ba$ ©rältJClt, 23eßrä!t$Clt.

etycka). To mi to dla niego sława, jeśli moc swoje i Pochodź, (cf. grań, kraina, kraj, krajać), nagraniczny, władzą w granicach utrzyma. Pilch. Sen. 60. tlt (E>cfyraitFen    pograniczny, pogranicze; ograniczyć, ograniczać’, odgrani-

fwttcit. Obowiązki Sułtana z przysięgi na statuta Maho-    czyć ; prze graniczyć-, przed graniczny ; ograniczony, ograni-

meta, tak przestronne granice mają, że go nie bardziej    czoność, nieograniczony, nieograniczoność', zagraniczny, za-

można nazwać ściśnionym od prawa, jako więźniem te-    granicznik; (Eccl. rpaitecJtOBie; Graec. cixQoatiyig versificatio).

go, któremuby się wolno po całym świecie przechodzić, GRANIE ob. Grań.

dlatego, że nie może dalej iść. Klok. Turk. 7. Granicą GRANIE, ia, n., subst. verb. grać, Boh. hranj; Ross. nrpa-swego strachu nie miarkuję. Susz. Pieśń. 2 D 4 b. GRA- me; ba^ (Spielen. Granie szulerów'; granie muzyków; gra-nie abo igranie dzieci, ba§ (Spielen ber Spieler, ber SOîu« wielkiej choroby, wieszają dzieciom na szyi różne graty.

ftfatttcit, ber ftduber. Granie komedyi, baê Spielen ober îluffütyreit einer $onti)bie. Klaryssa na granie swej roli przystała. Weg. Mar. 249.

Comp. Med. 621. Stare graty, jako są stare żelaza, szaty, śmieciska, stare sprzęty domowe, scruta. Mącz. rupieci, bas ©erthnpel, alteś tpauSgerattye.

GRANISTY ob. Graniasty.    '    *n GRAHAM imienin jego sprawuję balik. Kras. Pod. 2.

GRANIT, u, m., z Łac. granum; poriir czerwonawy z ziar-    z    cześć, z powodu, 311 (Ebren, auf Serait*

nami czarnemi. Kluk. 'Kop. 2, 03. ber ©rouit. Ross. 4pe-    •,    • ’ ’’ z" of.]Ls. ov!a. jClc'    s ^r^v^a’

CBflHHKï. GRANITKI, Dudz. 39. demin. — GRANITOWY, prezencik’ na P1W0> na sPllkl, Irutfgelb, »Igelb. Te-a' e    z eranitu    fôranit - Ross    /mecnfiubin    raz miast° gralkl’ me obrywkl sa    batog>-    M- BaJ• 192.

GRANO    oY    S    -    ob G J    4P    Ach iakaż t0 dla ciebie b?dzi* gratka.    Teat. 55. d, 7.

blU\!\U    ob.    bran.    ob. brać.    NiezJa gntka 50 dukatów, ib. 11.    b, 36.    GRATIS Łac.,

GRANÓW 1TOSC, ści, z., gramastość, btc (Mtgfett. Na świą-    darmo, daremnie, umfonft. Wilk lekarz chce oddać usłu-

tyn.ą będzie pięćset w pięciuset prętów granowitości.    ge jeg0 końskiej mości; lekarstwa tedy gratis oświadcza

liudn. Ezcch. 45, 2. (czworograniastych. Bibl. Gd). GRA-    rnu z duszy. Żab. 13, 270. Treb. On tylko patrzy a

NOWITY, a, e, granie mający, o węgłach lub rożkach,    wietrzy, gdzie zażyć gratysa, I póty z tobą, póki i na

z kantami, ccfig. (Ross. rpaHOBin biłi, o rogach polero-    stoie misa. Kochow. Fr. 12. (GRATYNA plur. miejsca

wnych, śhfowany). GranowUy groch , cicer. Gorn. Dw.    pomiędzy wręgami, gdzie się woda sączy na statkach.

123. Obił ściany blachami złotemi, robola granowitą    Magier. Mscr. auf bcu §lufJfd)tffcu, Stijeit, twburety C§ etn-

pod prawidło. Leop. et Wujek. 3 Reg. 6, 55. (powlekł    Ic(ft). GRATYSKOWY, GRATVSOWY, a, e, —o adv., dar-

złotem ciągnionym to co było wyryto. Bibl. Gd). §. Czwo-    mo wziety, umfonj-t erlmlten. Nie wszystkie starostwa sa

rogramasty, ütereeftg. Zbudujesz ołtarz, wzdłuż na łokciu,    gratyskowe; wielu za własne pieniądze kupiło. Gaz. Nar.

a wszerz także na łokciu, aby był granowity. Radź. et    \t j₈9. Gardło nalać w;nem gratyskowem. Mon. 09, 1044.

cza-

Budn. Exod. 50, 2. (czworogramty. Bibl. Gd). Rzezali GRAWAĆ, GRYWAĆ, ał, a,' czestl. verb. grać, 31t fpiclcn kamienie granowite na budowanie domu bożego. Budn.    pfIcflcn> BoJu hrawati. Nic ty Amfionie, któryś mógł

1 Chroń. 22, 2. ßuabratftetue. 1. Leop. Lam. o, 9. ob.    sem pjegń grać i samej Dyonie, Będziesz mi grawać.

GRASSANGYA, yi, i., brukowanie, włóczenie się po bruku, baes Mjtfctyitićirmcn, ^eruntlaufcn auf betu ^flafter. Bywają miedzy wami nocne grassaneye. Bals. Niedz. 1, 321. GRASSANT, GRASSOWNIK, a, m., z Łac. brukownik,

^‘os>    Kulig. Her.\. Przyszła do ojczystych, gdzie niegdy gra-

wała, brzegów. Zebr. Ow. 21. (ubi ludere saepe solebat). GRAWALNY, a, e, od grania, (Spiel *. Cn. Syn. 547., Sorab. 1. hraezkowski; Ross. iirpajbHbiH, uropHUil. Gra-walny pokój * grawalnia.

kruk nocny eilt «tf^lParmCP. Ponocny grassant. Nag. GRAZ, ęzu, m., kał do ugrąźnieriia, topielisko, błocko, ba-!ü7 Wynijdzie synek na wolność, ahż tu zalotnik,    gnisko, Sdllanillt liltb STotl) §UUt Stecfeubleibeu. Croat. grćz;

lubieżnik, pijamca, kostera, kartowmk, napasn.k, gras-    Vmrf. gres t gienska jama , klatna jama; Slovac. hruz,

sant. Bals. Niedz. 1, 8. Gdyby każdy pracować musiał,    hruzik; Ross. et Eccl. rfuçb, rpaanua. Grezv, fusv, usto-

me byłoby jak teraz nocnych «rassowników, napaśmków,    in„ Wt Sot,cl,ja„. Potówce kapustnéi dać sie (roche

złodziejów. Jlaur. Sk. 160. GRASSOM AG, ał, uje, in-    podstać, dokąd grezy^nie posieda. Sien. 559. — S. Graż,

trans. ndk., na bruku w nocy się włóczyć 1 dokazywać,    GRAŻEL, żli ,* z., GREDZIDŁO, a, n., GREŻY, GRZÈ-

brukować, Uódjtlfd; flcrumfdjlMnucu. Złodziej zuchwały śmia-    ŻY )iczb. mn., u niewmdu grążle, pierścienie żelazne, na

ło po Krakowie grassuje. Bals. Niedz. 1, 159. Po-    powróz dolnego niewodu nawleczone, żeby ten dobrze

wietrze grassuje « dokazuje, btc ^left gt’aflirt, getyt uut,    do ziemi grążnął, (oppos. pławy), baś ©cfeitfc aut ©rtutb*

l)CU|’d;t ait entent Orte. Zaraźliwa powietrza często tam    garuc, Ross. rpy3H.to; (Eccl. rpj3ii.to chrzcilnica; Boh.

grassowały. Chrośc. Luk. 279. Jabi. Tel. 209. Pod czas    hrizenice propago planlae, odnoga). Na dolnym sznurze

grassującego powietrza w Rzymie, ochotnie służył cho-    niewodu osadzają się grzeży albo słupki, pospolicie że-

rym.    Sk.    Zyw.    2,    145.    lazne^, któreby sieć grążyły^ Kluk.    Zw. 3,    242. GRĄZIĆ,

GRAT, u, m., GRATY liczb. mn. sprzęt domowy, Ipauëratty,    GRAŻYĆ, GRĘZIĆ, UGRAZAĆ cz. ndk., ponurzać, pota-

«t*auêgcrdtty, ©erdtty, (Sorab. 1. hrat» narzędzie); Carn. o-    piać, utapiać, tut Sdjlamute, im Söaffer ftufcit madjeit, fttt=

rudje; Vind. roba, imanje, napraulishtvu; Rag. orèpine,    feu laffctt pr. et fig. (Vind. savtopiti, vtoniti, vtopiti, po-

kàrpine, ruttine, odàrtina; Carn. berklarye; Slovac. hara-    toniti, potopiti); Ross. rpy3iub, rpyuty; Eccl. rpyutio

burdy; Boh. haraburdy, harapatky; Ross. pyx.TU4b, cuapób,    (rpy3HJO chrzcilnica; rpyacade ; norpyjKeme baptismus;

noiuawa; cf. Svec. gerad; Isl. redi, reich; ltal. corredo,    Boh. hrjzjti demittere). Ujrzał, jak woda tułów w wodę

arredo ; Cum. rodje, ob. Gierada). Skryła się w jedne    gręży. Chrość. Luk. 271. Grążyć sieć, zagłębiać, ka-

szafę, i okryła się jak najlepiej mogła materacami, ko-    mienie do skrzydeł przy więzy wrać, żeby do gruntu dosta-

biercami i inszemi gratami. Klok. Turk. 25. Meble, obi-    wała. Haur. Sk. Cielsko dusze w marności światowej grązi.

cia, zwierciadła, obrazy, krzesła, stołki, biura, wszystkie    Psalmod. 8. Fortuna niezasłużone zdobi dostojnością, A

zgoła graty, wziął z sobą do Litwy. Teat. 48. b, 35. Po    ludzie niewinne ugrąża ciężkością. Ryb. Geil. B. b. (stłu-

śmierci mieszczki, wszystek grat i szczebrzuch do męża    mia, gniecie). GRĄZIĆ się zaimk. ndk., Grążać się kon-

i dzieci ma 'przysłuszeć. Sax. Porz. 130. Dla ochrony    tyrt., Grąznąć, Gręznąć, Grząznąć, Grzęznąć jedntl. ndk.

ugrąznąć, ugrząznąć, ugręznąć, ugrzęznąć dk., tonąć w Wocie, w bagnie, w wodzie, w topielisko, wiąznąć i t. d. ftitfen, wtterfńtfeu, ftećfctt bletDeit itn ©djlamme, yerftitfen, tief hinein geraden propr. et fig. ; Rag. et Dosn. greznuti, o-greznuti ; Croat. greznem , greznujem , ńgreznujem , greznuti ; Garn. gręsnem , pogręsnem; Vind. pogresniti, sa-potoniti fe, vtoniti fe, potoniti Te; Ross. rpasiiyn,, rpa-3Hy, rpy3Hyrb, rpH3irfcTb , orpy3iiyTb, orpy3aTb ; Eccl. rpywyca. Mniemasz, że siądziesz jak na lądzie snadno, Omylisz się, ugrząźniesz, i pójdziesz aż na dno. Zab. 10, 187. Toi. Saut. 1. W błocie ugrzązł. Teat. 10. b, 21. Ugrzązł wóz , ani ruszyć już się nie mógł w błocie, U-stał furman, ustały i konie w robocie. Kras. Raj. 86. Ugrzęzłe i ukalane w błocie leżą. Pilch. Sen. list. 3, 169. Furman nie raz się grąża w błocie. Kolak. Wiek. B 4. W bagniskach tych konie i ludzie pospołu grzęźli. Nar. Hst. 3, 335. Okręt, jak się we śrzodku rozbije, Grąźnie głęboko, i bród morski pije. Bardz. Trag. 548. To się pławi , to gręźnie. Przyb. Milt. 66. Powiem ci, w jakićm nieszczęściu ugrzązł. Jabl. Tel. 161. Grot jego rozbiwszy tarczę, grzęźnie w piersiach nieprzyjacielskich. Staś. Num. 1, 145. (tkwi).

Pochodź, ogrązka , ograźka , pogrążać, zagrajać, na-grązać, nagręzly, niepogrąiony, niezagrąiony, ugrązać; grząski, grzeski, ‘liruski, grząskowaty, grząskość.

GRDAĆ, ał, a, cz. ndk., o głosie derkacza, yoit betu ®d)la* gett beS SöaddelfömgiL (cf. gdyrać). Bąk w jeziorze wznosi brzmienie, Derkacz je grdaniem przerywa. Kras. List. 2, 155.

Grieh; Rag.

wszczął się ciemnych owych wieków, kiedy rzadką wcale rzeczą była umiejętność Greckiego języka, który dopiero pod Zygmuntem I. zakwitnął. Rarum fuit et pene inaudi-tum Graecarum literarum in Polonia nomen, quae ita e-rant hominibus nostris incognitae, ut id, quod quis non intelligeret, Graecum esse diceret. Orich. Orat. in funebr. Sig. I. apud Pistor. 3, 41. GRECYA, yi, i., ©rtedjett* lanb. Kraj ku wschodowi Europy, dawniejszych czasów dzielił się na Tessalią i Grecyą właściwie rzeczoną. Nazywała się także Grecyą Wielką Sycylia. Kras. Zb. 1, 330. teraz pod panowaniem Turków, rządzony przez Baszów. Dyke. Geogr. 1, 251., Boh. Reky; Vind. Gershka de-shela; Slav. Gércska; Croat. Gerchka zemlya; Hung. Gó-rdg; Ross. Tpeui«. GRECZEK, czka, m., demin. nomin. Grek, cm flettter, junger ©rted;e. (Bosn. Ghercicch, Ghrri-cicch). Greczek niektóry wiersze podawał Augustowi. Kosz. Lor. 83 b. b) Który mało po Grecku umie, grae-culus. Mącz. ber tm ©rted/tfd/cit fdjtvad) tff. (GRECZKA ob. Gryka). GRECZKA, GRECZANKA, GRECZYNKA, i, z., GRE-KINIA, i, z.. Rag. Garkigna; Ross. rpenamta; Eccl. EjLiHHbina, kobieta z Grecyi, eine ®rted)tmt. List jednej Grekini w pismach Lucyana. Mon. 69, 365. Teofana, matka cesarza, Gre-czka. Sk. Dz. 886. Greczka niejaka Ilippo. Warg. Wal 190. Greczka niewiasta. Kosz. Lor. 68 b. Zona Ottona Greczka radowała się, iż naród jej Rzymiany zwojował. Sk. Dz. 884. GRECZYN, GREK , a, m., z Grecyi rodowity, ber ©rtedje. Boh. Rek; Vind. Griek, Gerk,

*GRDUŁA, y, z’., n. p. Ach głupia ręko, co kwapiąc się marnie, Mijasz winniki i smaczne bitarnie, A biorąc chucią zbyt łapczywo z słomy Grdułę, gasisz nią apetyt łakomy. Kochoiu. 187?

GRDYCA, y, z., GRDYKA, i, z’., ogryzek, krztoń , pomum Adami. Perz. Cyr. 1, 171. * GRDYGZE, jabłko Adama, pagórek przy gardle. Kirch. Anat. 24. ber 2(bant3apfcl rttt ber fteple, ber tfri)f>3, ber ©röbfdjel ; Ross. khanku. — §. Gardło, krtań, bic ©ltrgcl, btc Sîeljle. Moszcz szumny, wesoły, ledwo do grdycy Sam nie wyleci z pełnćj szkle-nicy. Anakr. 77.

GRECKI, a, ie, a) od Grecyi, z Grecyi, Grecyi się tyczący, grted)tfd). Bob. Recky; Slovac. Recky; Vind. Grieski, Gershki, Griekshi; Bosn. G areki, Ghrricki, Ghercki; Croat. Gerchki, Gerkov; Hung. görögi, görög ; Ross. TpeyccKm;

120

GRDAĆ - GRECKI.

GREC Y A - GRĘ DA.

Gàrk; Croat. Gërk; Dal. Gark ; Slav. Gerk; Bosn. Gark, Grrik, Gherk; Hung. Goriig; Ross. et Eccl. Tp^irb, Tpe-iunn>, Eimhtj. Jan YI. papież, Greczyn. Sk. Dz. 751. Grecy teraźniejsi, ani podobni do owych dawnych Greków. Dykc. Geogr. I, 251. GRECZYZNA, y, z, Grecki język, Greckie starożytności, pisma, zwyczaje etc. tPflS ©rte* d;tfd;e$: grtcdufdje @prctd;c, 2lltert(mmcr, śdjriften, ©ebrdu* d;e 2C. Boh. Receina. Słusznie im przy Greczyznie, Sło-wiensczyznie, Polsczyznie, i po Łacinie umieć. Pim. Kam. 575. Gdyby Rzymianie, uwiedzeni cudnością pism Greckich, Łacińskim swoim rodowitym językiem wzgardzili, i ślepo poszli za Greczyzną, nie mielibyśmy Cycerona. Mon. 65, 79. Najeżeni mędrcy swą Hebrajszczyzną, Greczyzną, Łaciną, niechcą mówić nawet językiem drugim zrozumiałym. Zab. 5, 53.    §. Wielu się ich od ko

ścioła Rzymskiego ku Greczyznie z Moskwą obróciło. Biel. Sm. 275. ku Greckiej cerkwi, Gr. wierze, grtedjtfcfye fôtrdje. Eccl. Ejua4CKift, E.nniHCKiii. Ludność pism Greckich. Mon.    GRECZYCHA, y, z., hreczka, polygnum    convolutus. Kluk.

65, 79. Focyusz najdzielniej do Greckiej schizmy dopo-    Dykc. 2, 214. Od beczki greczychy.    Instr. cel. Lit. ob.

mógł, i lubo Jan Paleolog do unii przystąpił, dotąd prze- Gryka.

cię Grecki kościoł w odłączeniu od Łacińskiego zostaje. GRĘDA, y, z., rześcia, bieg konia śrzedni. Wiod., Dudz. Kras. Zb. \, 331. Greckorossyjska cerkiew, btc gricditfclp    39. ber ^ferbetrapp. (Ross. rpjm, cf.    kłus). Jeden się

ritfftfd)e M;e. (cf. cerkiew, władyka, pop). Greckim ję-    koń urodzi z krzywemi nogami, drugi    z prostemi. Więc

Zykiem « po grecku, tit grted)tfcf)cr Sprache, grtcdjtfcl). Gre-    jeden inochodą, drugi chodzi grędą. Rej. Wiz. 128. Nie

cka mowa * Hellenismus. Cn. Th. Skorupa z Greckićj gli-    widać bitwy, lecz same upadki, Skoczyć Rzymianin nie

ny. 1 Leop. Jes. 45, 6. Włoski orzech Ross. rptuKott    wydoła grędą, Ani się zewrzeć. Chrośc. Luk. 132. Jeden

opixs. b) Grecka mowa, Greczyzną, po Grecku, jedno po drugim nagle następuje Niby w pogoni nadchodzący co niezrozumiale, nie do pojęcia, niefyt junt ücrftc^CU, un»    grędą. Wad. Dan. 63."— fig. tr. Między ptaki widamy

tterfhüttbltdj, ju liod), ju gelehrt. Slov. To ge grecki pre te-    różne natury, jeden waśniwy, drugi pokorny, jeden rychły,

ba. (cf. po Chińsku, po Arabsku). Sposób ten mówienia drugi leniwy, jeden grędą, drugi inochodą. Rej. Zw. 67 b.

GRĘDZIDŁO-GRÓB.

GRĘDZIDŁO ob. Graz, grążel.

GREGORYANEK, nka, m., a) nowy żak, który się nieda-zalecił do szkoły ; tak zwany, iż dawni Polacy niektórzy w dzień ś. Grzegorza, chwalebnego dzieci uczyciela, do szkół swych synów oddawali. Dudz. 39. abecadlarz, abecedaryusz, ein 3133© ®d)ülcr, ein neuer, frifcf) angefommener Snftmtft. g. Gregoryanek, nieuk, ein unmif* fenber 50łenfd;. Mon. 74, 38. b) Zak obchodzący grego-ryanki, ein ©regoriuö * ©djfiier, ber ben ©regoriuStag Bege* $et. GREGORY ANKI, ów, plur., święto ś. Grzegorza i pod ten czas żaków uciechy. Włod. bflâ ©regortuêfeft, ein ©ttyulfeft. Grzegorz ś. dziatki, które przedawać lę przywieziono, odkupował i do szkoły dawał; a ztąd w jego dzień dawają dziatki do szkoły, i gregoryanki zo-wią. Biel. Św. 69 b. Ubrała go, jak na jakie gregoryanki. llaur. Sk. 257.

GRELE, KRELE, ów, plur., rodzaj gry chłopskiej z pałkami. Włod. żelazne pręty, na końcu głowiaste, któremi pod czas igrzysk pojedynkowali się wysiekacze. Dudz. 39.

conti capitati, guibus in ludicro cer-

i za

czc

war-

121

©rabe. Ta, co

na-

wno

naw mewo-

Grele do zbijania tarninę monomachi plebeii utuntur. Cn. Th. @taitgeit mit ftuaufen, jn ftampffpielen.

GREMPLA, GRĘPLA, i, z., GRĘPEL, plu, w., (cf. liai. gramola ; Lat. carmen, carminare), z Niem. bie Sîrdntpel, ber Mmpelfamnt; szczotka druciana do czesania wełny. Dudz. 38., Roh. et Slov. krample; Vind. karte; Carn. ahel, alila ; Rung, gereben, hóhel; Bosn. gardasce, greben vunnu; Croat. rihalo, greben, vulg. jahlya; Ross. Bop-cMbHa, necajKa, necaaoiKa. Gotowałem do gręplu wełnę z naszćj trzody. Chód. Ges. 190. GRĘPLARZ, GRĘ-PLOWNIK, a, 7ti., który gręplą wełnę czesze, ber SMmp* 1er, SBoUföntmer. Volckm. 524. Vind. kartar, kartavez; Bosn. gardasciar ; Croat. grebendr, cheszravecz ; Hung. gerebelló; Ross. uecaiLmHKX ; Eccl. BOjnioömcJb, mcp-ctoóoiI. Mangones, wszelakich starych rzeczy poprawia-‘smukirze, gremplarze. Mącz. GRĘPLOWN1CZKA, i, ź., kobieta gręplą robiąca, bic Sßollfäututcriun, trampie* rinn ; Croat. chessravka, grehenaricza ; Hung. gerebelüna; Ross. ucca.ibuuma. GRĘPLOWAĆ, ał, uje, cz. ndk., prze-gręplować, zgręplować, wygreplować dk., gręplą wełnę czesać, frćmtpeltt. Dudz. 38. (Boli. et Slov. kramplowati; (cf. Lat. gramalare); Hung. gerćbćlni; Croat. grebenim, cheszram, jahlyam; Sorab. 1. krampluyu, wóchluyu; Bosn. gardasejatti ; Carn. ahlam ; Vind. kartati, réshzhetuvati, skepsti; Ross. BopciiTb, 3aBOpciiTb). Gremplowania sztat Ross. BopcoBaabHa. GREMPLOWY, a, e, od grepli, Trampel ». Ross. BopciobHbiii.

GRENADYER ob. Granadyer. GBESZEL ob. Grosz.

GRETA, y, z’., imię kobiece, Małgorzata, ©rctc, 9)?argaretfye. Gdy szynkarka im wina donasza, panią ją Grela zowią. Rej. Zw. 101.

GRĘŻY ob. Grąż. GRĘZNAĆ ob. Grąznąć.

GRÓB, u, w., Boh. hrob, (hrobka, hrbitow cmentarz); Slov. hrob, (2. hrob, cynter cmentarz); Sorab. 1. hrów, row; Sorab. 2. row; Vind. grob, jama, pokopalishe, po-kopniza, sharf, sidanu pokopalishe; Carn. grób, poko-pniza; Bosn grob, greb, (grobje * cmentarz); Dal. greb,

Słownik Lindego wyi. 2. Tora II.

GRÓB - GROBARZ.

halom; Rag. grob, grèb, (grobje, pokopje * cmentarz); Slav. grób, (grobje, cintór* cmentarz); Croat. grob, (grobje, pogrobje, grobovische * cmentarz); Ross. rpoÓE, rpo-óoicl, ycbinaiBHfl (2. rpoós trumna); cf. Hebr. "Cp ka-war sepelivit; cf. Dan. grav; Anglos, graefve; Germ. ba3 ©rab, (cf. grześć graben, gruba ©rubc); loch w ziemi zrobiony do chowania zmarłego , miejsce pokładu ciała zmarłego. — Grób i największego obejmie. Cn. Ad. 272. Grób i pogrzeb niepotrzebne staranie. Cn. Ad. 273. (umarły nie czuje gdzie i jako leży). Należysz się w grobie. Cn. Ad. 533. bu wirft im ©rabe auSfaulenjen, (będziesz odpoczywał, czeka cię tam odpoczynek). Próżnowanie żywego człowieka jest grobem. Kulig. Her. 143. Dziś jeszcze może stargane siły moje w grobie złoże. Teat. 45. c, 37. Komu bóg nie obiecał śmierci, Ten się i z grobu wywierci. Rys. Ad. 29. Komu jeszcze bóg śmierci nie naznaczył z nieba, By był w grobie, wynidzie, wątpić nie potrzeba. Kmit. Tr. C. Wszyscy, którzy w grobiech (w grobach) są , zmartwychwstaną. Bial Post. 27. Grób Pański » boży grób, Jezusa, ba§ fyeiltge ©rab. Jak bożego grobu, jak czego drogiego, broni, strzeże. Cn. Ad. 285. (cf. bożogrobski). Odwiedzać groby, zwyczaj w W. piątek, bic b ©rober bcfud)eu. — Jedną nogą stoi już w grobie. Bardz. Luk. 65. już niedługo mu żyć, cr Ijat fcfjon einen $11$ im nogą W grobie jedną, lubieżną przecię poszła drogą. Gaw. Siei. 368. Cóż z tej pracy przyjdzie tobie, Jedną nogą stoisz w grobie? Kniat. Poez. 3, 95. Jedną już nogą będący w grobie, te kilka słów ostatnich piszę⁴ do ciebie Zab. 14, 332., Smotr. Nap. 24.; Slov. Gednu nohu w hrobc mi. Z gednu nohu nad hrobem stogi. — Grób « śmierć, ber $ob, ba$ ©rab. Konsulowie nie do grobu w Rzymie takicmi zostawali pany. Zab. 15, 274. (cf. dożywotni). My często tak na świecie poczynamy sobie, Że rzadko abo nigdy nie myślom o grobie. Groch. W. 402. Zakołatał do grobu, blizki był grobu, er mar bem £obc Italic. Tr. — Grób* śmierć, zgon, zguba, ginienie, 2ob, 3Scrberben, Untergang. Grób sobie gotuje, Kto swym nieprzyjaciołom czeka i folguje. Pot. Arg. 236. Często w grób lezie, kto przed nim ucieka. Pot. Syl. 48. — §. ^Irea in hor-tis, gruby albo ozimki w ogrodziech, na których kwiatki i rozmaite ziela siewają. Mącz. eine Rabatte, ein ©artenbeet. (cf. zagon, grzędy; grzęda kwiatowa Ross. mrfeTHHKT»). [nie tu leży; ob. Gruba 1.] g. *Poet. Grob pobitym stawię, którego wieki nie zmienią. Jabi. Buk. U 2 b. grobowiec, pomnik, ein ©rabntal, Senfmal. GROBARZ, GRUBARZ, a, m., Boh. hrobar, hrobnjk; Slov. hrobdr; Rag. grebo-dèr; Bosn. greboder, mrritvoder; Croat. greboder, po-kópich, pokapavecz, grabàr; Vind. pogribz, pogrebnik, pokopauz, pokopazh, shulz; Carn. pogrebnik, shulz ; Sorab. 1. totk, totka, mordwóch pohrebwar; Ross. et Eccl. rpoEOKOiiJTesh, norpeóa-ibmiiHŁ, MorH.ibHiiK'B, Morn-æhkï, rpo6o34aTCJb, norpeóaieib; §. 1. co zmarłych grzebie, ber Sobtengrćiber. Grobarz w tym pogrzebiony grobie wśrzód cmentarza; Jakoż dostał tak rychło drugiego grobarza? Pot. Jow. 95. Ty nieboże grobarzu swą własną łopatą, Którąś tak wielu chował, przysutyś jest. ib. 96. O śmierci Antygona grubarz pewność miawszy,

422 GROBELKA- GROBOWIEC.

GROBOWNIK - GROCH.

Kopal ziemie nad zwyczaj w głąb, rydel swój porwawszy.    żeby Wołoska ziemia nie była grobowcem wojska nasze-

Bach. Epikt. 47. Grubarze w wykopany grób trupa wło-    go. Birk. Chód. 17. (grobem, zgubą, ©rab, SSerbcrBeit,

żyli. Sk. Dz. 272. Aliż ją pogrzebią grubarze w padole.    £ob).    §. Grobowiec * GROBOWNIK, a, m., co groby

1 Leop. Ezech. 39, 46. Niedawno był Diaulus lekarz,    wyłupuje. Cn. Th. ber ©reib erbtet», ber btC ©rćtber beftiefjlt,

dziś grubarzem, Co teraz grubarz czyni, toż czynił le-    Boss. rpoóoupaAua. GROBOWCOWY, a, e, od grobow-

karzem. Min. Ryt. 3, 84. Kchow. Fr. 12. (ludzi z świata    ca, ©rabljügeî *, ©rabtnal *. Ross. rpoÓHHUHbm. Grobowco-

sprzątał). Rozlali krew ich, a niemasz grubarza. Budn.    we ozdoby. GROBOWISKO, a, n., (Rag. graboviscte;

Ps. 79,3. not. «pogrzebającego.» — W rodź. zeńsk. Boh.    Croat. grabovische; Boh. hrbitow), cmentarz, grzebisko,

hrobarka, hrobnice grobarka.— §. 2. Grobarz, silpha, o-    pogrzebowisko, ber SHrdjljof. Włod. GROBOWIZNA, y, z.,

wad chrząszczowy, żyjący ścierwem, podkopując te miej-    grób prosty podły, ettt fcfylecfyter ©rabpgel. Widzim gro-

sca, na których leży. Zool. Nar. 165. ütobtcngräbcr, Cttte    bowiznę lichą i bez tytułów, bez ordynku wszego. Bardz.

31rt Sdfer, Ross. MOriLibHHiCB, MOrniAiCB. — GROBELKA,    Luk. 149. GROBOWY, a, e, od grobu, do grobu na-

i, i., demin. nom. grobla, ettt fletlter ®atmn. Świtk. Bud.    leżący, ©rab *. Boh. et Slov. hrobnj, hrobowÿ; Croat. gro-

393., Boh. lirazka. GROBELNY, GROBLANY, a, e, od    bni; Ross. rpoÓHHH, rpoóouMM. To życie nasze świato-

grobli, S)amm    Wino sadzą też na przekopach grobla-    we Zwaćby raczej grobowe. Dar. Lot. 4., Wad. Dan. 218.

nych. Cresc. 293.    Grobelne, ego, n. subst., myto, cło, od    Abyś nas boże od    grobowych trwóg zachował. Módl. Gd.

grobli. Cn, Th. ©antmjott, ©amntflclb. Grobelny, ego, m.,    24. (od strachów śmierci, t>or ben ©djretfntffen be$ 3tobe8.)

subst.; « dozorca.grobli, ber ©antntauffeljer. (GROBIAN ob.    Aż do grobowej deski. Mon. 70, 806. (aż do zgonu, bté

Grubian). ‘GROBIĆ , ił, i, cz. ndk., o grób przyprawiać,    in bert Xob). Do grobowej deszczki wierność ci moje do-

śmierci nabawiać, sprzątać z świata, zabijać, worben, töb*    chowam. Teat. 28, 14., Mon. 76, 802. Grobowy kamień, «

teit. Idzie król,    gdzie najgoręcej, i nieprzyjaciele grobi,    GROBSZTYN, u,    m., z Niem. ber ©ra&ftetlt, grobowiec,

gromi. Pot. Jow.    1, 15. — GROBLA, i, i., Boh. hraz,    Zasnął w pokoju,    i złoźon w grobsztynie, A pamięć je-

nâsyp ; Slov. haf, nâsyp ; Croat. namet, naszip; Bosn.    go cnot aż dotąd słynie. Chrośc. Job. 171. Smętny grob-

jarak, nasap, zasutje, zagatje, zajazenje, gât; Dal. nas-    sztyn. Bzów. Roi. 99. Smutna pociecho z kosztownych

sap; Sorab. 1. hatżeno; (Sorab. 2. grobla* rów); Rag. nâ-    grobsztynów. Zimor. Siei. 257. Nad ową wodą, Darnio-

sap, zastava, naamèt; Vind. grobla, nafip, fep , safip,    wy grobsztyn ku niebu wywiodą. Pot. Syl. 397. (mogiłę),

shutina, jefs,    sherm, (Vind. grubla * gruzy); Carn. grobla,    Zburzę miasto na grobsztyn, i to jeszcze    mogiła zbyt

sagrćb, sasip, sashap; Małoross. rpeÓM, (Ross. rpeÓM    lekka. Bardz. Trag. 66. (w perzynę obrócę,    zgładzę, wy-

Pochodź, bozogrobski, bożogrobca; nagrobek, nagrobny, nadgrobek, pogrobek, pogrobowy; cf. grześć, grzebać; cf. gruba, grubarz; cf. rów.

grabież); Ross. iiacbinb, 3anpy4a, nepeMbiuKa; Eccl. jckagi; gładzę), ber 2)antm, (im Ośhtabr. ber ©rabett, ein (ErbtnaH). Grobla jest ziemia dla zatrzymania wody, albo przejazdu przez bagna, wysypana. Wyrw. Geogr. 13. Bez dołu grobla nie będzie; bez nakładu zysk. Cn. Ad. 16. (trzeba łożyć GROCH, u, w., Boh. et Slov. hrach; Sorab. 2. groch; So-kaczora, chcąc wygrać gąsiora; z piasku bicza nie ukrę-    rab. 1. hroch, Croat. et Rag. gràh; Bosn., Vind., Carn.

cisz; bez pracy nie będą kołacze). Stawem mierz groblę;    grah; Slav. grah, zeesjak; Ross. ropox'B, ropoineiCB, ro-

a co nadto więcej Bezmózgie tylko mieć pragną szaleńcy.    pouniHa ; Eccl. nupo, pisum Linn. roślina ; z drobnych

Hor. 2, 271.    Zawsze grobla do stawu, bo to więc nie    korzeni puszcza chmielinę, albo po ziemi    się ciągnącą

ładnie, Gdy    ta bardzo wysoka, a wody kęs na dnie.    (piechotkę), albo wąsikami tyczek się chwytającą (jazda); w

Pot. Jow. 208.    (cf. piędzią się mierzyć). Stosuje się to do    strąkach ma ziarna grochowe, łatwo się na    dwie połówki

owej powieści Dyogena Mindanom , mającym małe mia-    dzielące. Kluk. Rośl. 3, 139., (Bosn. loznaę, grah loznaę).

steczko z wielkiemi bramami : zamknijcie bramy, aby mia-    Groch ogrodowy, ©artenetbfen, cukrowy, 3lt<îcrcrbfcn, Hol-

sto nie uciekło. Budn. Apopht. 33. — fig. Tama, granica,    lenderski, Hiszpański karłowaty, 3wergerl>feu, ^ranjerbfett.

n. p. Gdyby tylko napotym takowa swoboda grobli nie    Groch    dziki, lęclźwiec leśny. Syr. 1028. arvense, ©tećf⁵

przerwała. Pilch. Sali. 174. ‘GROBN1K, a, m., staranie    erbfen.    Jundz. 365. Groch Niemiecki, Turecki, fasola,

koło grobu i pogrzebania zmarłych mający, Slov. hrobnjk 23i)I)»ett, ©cfytmnfbotytten, Austr. gtfoleit. Kluk. Rośl. 1, 224. libitinarius, ber Setdjenkftcïïcr. ‘GROBOKRADZCA, y, m.,    Słoneczny groch jest bobowej natury, sieją    go dla na-

groby okradający, grobownik,    Ross. rpoóonpa4u;a, ber    tłuszczenia ziemi w winnicach. Cresc. 174.,    (ob. Słone-

©rńberbteb. GBOBOWIEC, owca, m., grob, nagrobek,    cznik). Groch Włoski, cieciorka, cicer sativum, $td)cnt.

pogrzebowy pagórek, ber ©rabfyügel. Vind. nadgrobniza;    Urzed.    93. Groch Pruski ob. Soczewica, Stufen. Groch

Ross. rpoÓHHija ; (Croat. grobovische, grobje, pogrobje;    zajęczy * wilczy groch, gęsia wyka. Syr. 1039. * orobek,

Rag. grobovisete, pokop, pogrobje, grobje * cmentarz).    orobus    Linn. (Eruett. Kluk. Dykc. 2, 158., Jundz. 362.

Pochowany był książę pod skromnym grobowcem , bez    Groch tyczny ob. Wielogroch. — Gołębi groch, leśny groch,

ozdób i napisów; bo cnót jego    pamiątka zdobiła go do-    orobus hirsutus Linn. SBalberöen, ftafanenfraut.    Kozi groch,

syć. Nieme. Król. 1, 493. Już    go śmiertelny grobowiec    łyszczyca, Isopyrum Phasoleum, 33üCf3bol)nen.    Syr. 1445.

zamyka. Teat. 45. c, 32. Co za okrutna ręka, krzyknie    Sowi groch, sowia zob, faba silvestris, Sßilbbofineu. ib.

potępiony, Poruszyła grobowców, gdziem leżał uśpiony?    1028. Groch Syberyjski, Acacia Sibirica, ber (Senaten*

Dmoch. Saß. 72. (otworzyła groby), fig. transi. Bano się,    borit&aum, drzewo czasem pierwszej wielkości, kwiat ma

74. -T- §. Grochu sie objadła burl. zastąpiła, pojęła, brzemienna została, w ciąży, fxe tft fd)tP«nger. Tr. — GRO-CHOTÂG ob. Gruchotać. GROCHOWATY, a, e wicowaty, pisiformis. Perz. Cyr. Itnfenfbnutg, erOfcnarttg, na kształt grochu. GROCHOWINY, in, plur., bieliny i strąki grochowe po zbieranym grochu, (Srbfenfłro^, Boh. hra-chowina; Yind. grahorina; Ross. ropoxoBHHa. Słoma grochu albo grochowiny. Syr. 1030. Ten brzydal, gdyby snop grochowin. Teat. 32. b, 7. Grochowiny krowom i owcom wyśmienitą są pastwą na zimę. Kluk. Roił. 3, 140. Dziewki w grochowinach śpią po pracy głęboko. Zab. 13, 278. Treb. GROCHOWINOWY, a, e, od grochowin, 00« dśrfcfenftrolj. Ługiem z grochowinowego popiołu psa parszywego smarują. Ostror. Myśl. 23. GROCHOWISKO, a, n., rżysko grochowe, pole grochowe, baś (SrOfenfelb, worauf dr&fett geftanben babeu, ber (Erbfenader, Boh. hra-chowiśte. Na grochowisku co i jak siać. Haur. Sk. 9. Na grochowisku, na rzepnisku, na jęczmienisku. Haur. Elu *32. GROCHÓWKA, a, z., gąszcz grochowy, (Er&fcrt* brei). Obj. Post. A. 3. Grochówka z wielogrochu, faba fres-sa. Cn. Th. Tać, co się gębą brzydzi niegodną Stanie grochówka z jarzyną ogrodną. Zab. 9, 16. Grochówka albo z grochu polewka, jak w Niemczech czynią. Syr. 1031. Ryż w grochówce albo polewce z grochu warzyć. ib. 1002. GROCHOWY, a, e, Boh. hrachowÿ; Ross. ropoxoBbiîî, z grochu, grbfctt ». Szukamy tu zdatnej głowy, Przybrać ten wieniec grochowy, Czy tu jest dom Orgonowy? ZabL Bal. 93., Teat. 1, 201., ib. 24. c, 48. znak głupstwa, ein ®rbfcnfrau$, fêmblem etneś ©trobfüpfë-Grochowy to wiecheć « gorszy strach niż bieda. Gemm. 94. więcej huku, niż. puku. Aves etiam inanis fundae so-nus territat. (ob. groch w pęcherzu ; cf. bęben za górą coś wielkiego, a jak pudło wielkość jego). Placek grochowy Ross. ropoxoBUKt. Grochowe drzewo, Robinia Pseudacacia, drzewo Amerykańskie znacznej wysokości. Kluk. Dykc. 3, 21, ber 2lnterifantfd)e 6d)otcuboru, ber 2Bun* berbaunt. cf. groch Syberyjski.

Pochodź, groszek, wielogroch, groszyna, groszysko ; §.

socze-

GROCH.

GROGHOTAG - GRÓD.

123

grochowy, a potym strączki. Kluk. Rosi. 2, 63. akacya, robinia. Jundz. 379., Ross. ropoxoßoe 4epeB0, ropoxo-bhk'B, 30Æ0TapiiHKï. Groch prażony, gotowany, jadło,

Çregelcrbfen. — §. Lepszy groch doma, niżli w gościnie zwierzyna. Cn. Ad. 385. (domek własny, chociaż ciasny).

Pamiętam tę przypowieść, że groch aksamitem zwano; bo takowćjże ceny był groch i aksamit, po złotych dwa; a nie był tak pospolitą potrawą. Falib. Dis. M. 2. Kto groch je, nie wisi. Rys. Ad. 28. (servus cujusdam heri, a piso-rum esu abhorrens, furto facto profugerat. Missi, qui eum retraherent, invenerunt eum in hospitio pisa avide edentem, ideoque non ausi manus ei injicere, abierunt. Cn. Ad. 379).

Jak gdy się z złego wora groch brzmiący rozsypie. Tward.

Wł. 237. (z hałasem się rozpierzchli). Pochlebne głosy są jako groch w pęcherzu, które tylko iż brząkają, a pożytku żadnego nie czynią. Rej. Zio. 92. — (Prov. Slov.

Mili brachu, dokud sa temu naueiś, esće pogeś mnoho slowenskëho hrachu, zjesz beczkę soli, nim się tego nauczysz. Slov. Cert na nom hrach mlótil, valde variola-tus). — Mam się jak groch przy drodze * każdy mię szarpnie, trąci. Rys. Ad. 39. «Ileś rupft tutd), lPtć ©djoteu «U ber ©trafie. Skępiec jest jako na skale jagody, Ludziom nic po nich, jedno wronom gody, A hojny zasie jako groch przy drodze, Kto się nie leni, ten go idąc głodzę. Rej. Zw. 217., Sorab. 2. ako groch pschi drofe.

Groch na ścianę rzucać. Cn. Ad. 517., Yind. Bob v’ stie-no metati; rakam shvishgati; Slov. Gako na stènu hrach.

Możeś hrach na stënu gakokolwek hódzat, ne prilepi sa * głuchym bajki prawić, daremnie usiłować, tauben Obren prebtgeu, ftcb frudjtloś SDîübe geben, (cf. tobie z ust, jemu mimo uszy szust; cf. mów ty ścienię). Mruczał, kiwał, żegnał ; wszystko to jedno było, co groch na ścianę rzucać. Ossol. Str. 3. To tyle pomoże, co na piecu groch siać. Gost. Gor. 67. Tak tak, rzucaj groch na ścianę, I moje takież zdanie nie było słuchane. Treb. S. M. 126.,

Zabi. Zbb. 63. Komu zły duch zopaczy rozum i sumnie-nic, Tyle w nim cuda sprawią, ile groch na ścienie.

Pot. Zac. 81. Wy gadacie; on swoje czyni; i nagany Wszelkie, są to groch próżno na ścianę rzucany. Zab. 7, cf. gruchot, grochot, grochotac.

153. Weg., (Ross. ropouimt, oropomiiTŁ, czystą prawdę GROCIK, a, w., demin. nom. Grot. qu. v.f ein flcincr ©cb‘ rznąć, prawić bez ogródki). — Groch od ściany n. p.    rett, ein flehtcś Surffptejktfeit, Ctlte îlchtc ^fcilfptjje. b) Gro-

Tak ich odważnie strzelano i bito, Ze odpadali jako groch    cik na słoneczniku» pręcik, skazówka, ber Sßcifcr an eh

od ściany. Chrośc. Fars. 454., Jabł. Buk. P b. szybko    ner ©onncnnbr. Tr.

tył podali, fte prellten jurucf, tnie ßrbfen POlt ber SBanb. GRÓD, u, m., Boh. hrad, twrze twierdza, Hradec miasto Tatary prędko natrą z impetem, prędko nazad płochem Grac na Szląsku; Slov. hrad arx, cinctura-, Slav. grad* Jako mówią od ściany odpadają grochem. Pot. Pocz. 408.    forteca, gradjanin * mieszczanin ; Croat. grad »zamek;    Gra-

Bez nadgrody oziębnie cnota, jako groch na bębnie.    dëcz Graecium; Dal. grad, missto * miasto, gradzki    miej-

Pot. Arg. 415. (może od zwyczaju wysypania ugotowa-    ski, gradyanin » mieszczanin ; Dal. tuargya « twierdza ;    Ilung.

nego grochu na czćmsiś rozpostartćm dla studzenia). —    vaar (ob. Warowny); Bosn. gród * miasto, 2) tvrrighia *

I suknią weźmie, kiedy w grochu zdybie, nie rusz cudzego    twierdza, kula * forteca, zamek; Rag. grad »miasto, gra-

połcia. Burl. A. 3. (lice, rzecz ukradzioną i z pod grochu    daz castrum, graaghja, zgradda aedißeium; Yind. grad,

wydobędzie * na gorącym uczynku zachwycić). — Groch    grashina, gradshina, grâdishtvu; Carn. grâd * arx ; Gradèz

z kapustą * nieład, gmatwa, kraut itttb fRttbeu, afleś burd)    »miasto GracwStyryi, Bohor. (Stargard » stary gród Fren-

etuauber. Pomieszałeś tu wszystko, jak groch z kapustą.    zel in Westphal. Monument. 2, 2419. cf. Nowogrod , cf.

Pim. Kam. 69. W ogrodzie każda rzecz przyzwoite po-    Białogród, Carogród); Sorab. 2. gród zamek; Sorab. 1.

winna zabierać miejsce, aby groch z kapustą, jako mó-    hrod, rod; Ross. ropo^B miasto; Eccl.    miasto,    (Eccl.

wią, w lesie i na łące nie znajdował się. Kluk. Rośl. 1,    Kpaerpa^s Graec. dxQÔnoXig twierdza; cf. Svec.    gard;

124

GRODEK - GRODZĄ.

GRODZIANIN- GRODZIĆ.

Hebr. mp kirja urbs, TU septum ; Chald. mp kereth et js^ip kirja urbs; cf. Germ, ©arten, — garb, 9îôbe, 9îotye, (pofröbe, $ofrotye. W języku Słowiańskim zamki, castra, horodami, grodkami i grodami nazywają. Nar. Hist. 2, 387. bie Śurg, ba§ ©d)loß. Miasto Moskwa ma we śrzodku zamek, abo gród murowany. Boter. 160. Wszędzie już w’ Polszczę widać miasto dworów grody, A miasto ugór Włoskie ogrody. Petr. Hor. 2, C. 2. (wysokie grody » wysokie mocne mury). — §. W szczególności w Polsk. języku: zamek królewski, którego starosta ma powierzoną sobie moc sądzenia pewnych artykułów, castrenses zwanych. Kras. Zb. 1, 352. sądowe miejsce szlacheckie. Cn. Th. bas S3urggerićt)t, Slbelśgeridjt. Zapozwać kogo do grodu. Zapisać w grodzie. Carn. shtokânda. Oblatować w grodzie, oblatowanie, oblata w aktach grodzkich, n. p. O oblatowaniu metryk szlacheckich w własnym grodzie. Vol. Leg. 7, 68. GRODEK, dka, m., demin., kasztel, ein Sïaftell. (Boh. hradek; Vind. gradaz, gradizh; Carn. gra-dish; Croat. gradich; Sorab. 2. grodk, (miasto ©prentberg wLuzac.); Sorab. 1. hrodk, rodk ; Ross. rop040Ki; Eccl. rpA4bi|b, miasteczko). Grodki za któremi Moskal naszym dobry odpór dawał, były na kształt fortów albo kaszte-lów jakichsić. Żolk. Mscr. 26. §. Grodek, miasto w Wo-jew. Ruskim, 4 mile od Lwowa. Dyke. Geogr. 1, 254. miasto Litewskie w Wojew. Trockim nad rzeką tegoż i-mienia. ib. miasto Polskie w Podolskim, 10 mil od Kamieńca. ib. miasto Polskie w Podlaskim, blizko Buga. ib. ber 9frmte »ergebener Çolntftyen ©tdbte. (GRODETUR, GRO-DYTUR, u, m„ gatunek materyi jedwabnej, ©roô be $01ir, Ctn ©cibenjcng. Grodetur niebieski. Teat. 29. c, 76. GRO-DETUROWY, a, e, z grodeturu, oon ©roS be $0Ur.). GRÓDKA, i, i. zdrbn. rzecz, grodzą; zagródka, eilt HeilieÖ ©c(mgc. Orzechy Włoskie mają być pićrwćj w grodce sadzone, aby się tam wykochały, niżby do ogrodu były przesadzone. Cresc. 401., Boh. hrâzka grobelka; Sorab. 2. gródka stajenka. GRODNO, a, n., znaczne miasto Lit. w Trockim, sławne sejmami, które się tu z kadencyi odbywały. Dykc. Geogr. 1, 254. ©robno in Ctt^aueit. *GR0-DOBURZYCIEL, a, m., Eccl. rpa40pa30pHTeJb eversor urbis, TToç&fisvç, 23nrgfh’trmcr. *GRODOPIS, a, m. Przyb. Pis. 77. pisarz grodzki, cancellarius, cf. kancellista. GRODOWY, a, e, GRODZKI, a, ie, Vind. gradski, graden, gradishen, grashki, graiski; Slav. gradski; Sorab. 1 hro-dźanski ; Croat. gradszki arcensis ; (Dal. gradzki ; Ross. rop04CKiii, rpa4HŁiH, rpa4CKiił; Eccl. ropo40BMH * miejski); od grodu, 23nrg », 23nrggerid)tŚ ». Królowie straż grodów, czyli zamków, wraz z jurysdykcyą sądową starostom powierzyli ; zkąd grodowemi albo sądowemi, i sądy ich grodzkiemi lub starościńskiemi nazywają. Skrzet. Pr. Pol. 407. Surflÿauptmann, Snrggeridjt, Ross. ropo4Hn<iccKift, ropo4HH>iiH ob. Horodniczy, Horodnictwo. §. Grodzka u-lica, od grodu czyli zamku idąca, zamkowa, n. p. Złotnik pewny na grodzkiej ulicy w Krakowie. Pot. Jow. 128. bie 23nrgftraße. GRODŹ, i, i., GRODZĄ, y, z., (Boh. et Slov. hradba , (Boh. hróz agger)\ Bosn. graghja » budowla; Rag. graaghja, zgradda, sagrada, zgraaghja aediß-cium ; Croat. ograja » ogrodzenie ; Vind. ograćla, okluk, ogradishe, ograd ; (Carn. gradishe munimenłum) ; Sorab.

2. groź stajnia; Sorab. 1. rodź stajnia, wuhroda, wob-hrodźenstwo ogrodzenie; Ross. ropowa, ropoæeme, orpa4a, rpa^eæt, H3ropo4a, 3aópa.io, tlihs, ropowa; Eccl. ?aKpaiio, jcan&ra; Hebr. TU geder, gader septum ; cf. Svec. gärd; Dan. giärde; Anglos. gearde; Craec. XOQtog; Holl, gaard; cf. Lat. med. girata, gordus, gor-tium, curtis; Angl, yard; Lat. chors, cohors ; 6erm. ©arten, St big.; Gail, jardin); ogrodzenie, zagroda, eine Rmjäuumtg, ein 3aun. Winnic, ogrodów albo roi grodze i obrony rozmaite bywają; bo jedni je przekopami okopują, drudzy płotmi z kołów i z chrostu uple-cionemi, drudzy zaś osadzają tarniem. Cresc. 142. (cf. żywy płot.) Winnicę zasadził, i grodź około niéj otoczył. Sekl. Math. 21. Miejsce na bléch najzdatniejsze są łąki, grodź albo trawnik nad rzeką położony. Przęd. 78. (ogrodowy plac). Naucz się obwodzić twe grodze. Dach. Epikt. 55. Prosięta z maciorką trzeba mieć 'przynajmniej dwa miesiące w grodzy i zawarciu. Haur. Sk. 60. Cieląt na świeżą trawę do żadnego pastewnika, ani do grodzy puszczać, ib. 57. W grodzy wrzeszczą jagnięta. Bies. B. 2. (cf. churta). §. Septa abo ovilia grodze, czyli miejsce wotowania, na którym lud Rzymski, gdy miał wetować, przegradzano. Pilch. Sen. 191. GRODZIANIN, [GRO-DZANIN, 1.] a, m.f 1) mieszkaniec grodu lub zamku, ciii ©imvotntcr ber Śurg, ein ©cfylofl&erooÿner. (Slav. gradjanin; Dal. gradyanin ; Ross. ropowanmni mieszczanin). Olha, nie mogąc zamku Skorostena mocą dostać, posłała do mieszczan i do grodzan, mówiąc, dajcie mi za dań tylko po trzy gołębie i po trzy wróble. Stryjk. 118. Dowmunt, oblężony na zamku Ucianie, prosił grodzian Uciańskich, aby nie poddawali zamku, pókiby on nie przyszedł im na odsiecz ib. 310. 2) Grodzianin, z Grodna miasta rodem, ein ©robner, einer an3 ©robno. Połoczanie, Nowogrodzia-nie, Grodzianie. Steb. 163. GRODZIANKA, i, i., eine ©rob* lierimt. GRODZIĆ, ił, i, cz. niedok., ogrodzić, ugrodzić dok., (Boh. hraditi, hradjm, hradjwńm, tyniti; Bosn. gra-diti, grajiti; Sorab. 1. hrodźim, hrodźu; Vind. graditi, ograditi, pliet delati ; Carn. gradim, graditi sepire, mu-nire; (Slav., Bosn., Rag. graditi, zgrâditi, ograditi, aedificare budować); Ross. ropo4«Tb, tlihhtï>, OTbiHHTb; Craec. xqk-Tvva> cratibus cingo, cf. kraty; (cf. Hebr. TU gadar sepsit); Dan. giärde; Svec. gaerde; Gall. garder, jardin); ogradzać, jmtnen, etnjannen. Orać, siać, grodzić. Haur. Ek. 66. Płot grodzony. Szczerb. Sax. 301. Ogrodnicy szczepie młode grodzą, aby ich nie zdeptano. Petr. Ilor. 2, K 4 b.— Fig. tr. Pole ślicznym wojskiem grodzi. Białob. Odm.

38. (wieńczy, otacza). Z Srzeniawy wielkiej cnoty Pastwiska Polskie mają ogrodzone płoty. Paszk. Bell. A. (przyozdabianie). Wielka jest rzecz, potomstwo mieć, a nim się grodzić. Glicz. Wych. C. 5 b. (obsadzać, obwarować). Cokolwiek zaś dobrego człowiek w sobie grodzi, Nie zkąd inąd, tylko to od boga przychodzi. Min. Ryt. 2, 170. (w sobie chowa, mieści, tM$ er ©U* te§ in ftd) tjegt). Prosi jćj, żeby mu szczęścia nie grodziła, nie wiązała świata. Pot. Arg. 618. zagrodziła, zatamowała przeszkadzając, fte mödjtc tym fctit ©Inct nityt Innbern,

GRODZICIEL - GROM.

GROMADA.

125

ben 2Beg junt ©lüde nicfjt fperren. Wiele jest przygód, od których się grodzić musi. Sk. Kaz. 82. warować się, strzedz się, pilnować się, wystrzegać się , ftefy bagegett

grodzący, grodzę ro-

ba, Domtcrf^Iag, 2?erberbeit, 2ob, Unglücf, pige, ©etjlel. Nabuchodonozor wiarołomnego grom mściwy Syonu. Zab. 14, 156. Lis stary, frant z natury, Grom na króliki i kury. Jak. Daj. 272. — **§. Bożek Jowisz, gromowładny, ber ^Donnergott. Chrystusowi za Mieszka ustąpił Grom, Ladon, Marzanna, Pogwizd, Ziewanna. Stryjk. Gon. K. 3.

Pochodź, gromić; gromnica, gromniczny; gromowy; gromowladzca, gromowładny, gromizwierz, ogromny, ogrom, ogromność, odgrom, odgramiać, odgromić, pogromić, pogrom, rozgramiać, rozgromić, zgromić. 2) grzmot, grzmotnąć , grzmotliwy, grzmieć, odegrzmieć, przegrzmieć,

»erroaÿren. GRODZICIEL, a,

biący, sadzący, ogradzający, ber fpäger, Untjäutter, Dosn. graditegl, zidaę aedificator. GRODZIEŃSKI, a, ie, od Grodna, do Grodna należący, ©robner*, uon ©robtto. Dya-ryusz sejmu sześćniedzielnego Grodzieńskiego. — Ekonomia Grodzieńska należała do dóbr stołowych królewskich. Dyke. Geogr. 1, 254. GRODZISKO, a, n., szpetny nieforemny gród, eine I)(ij51td)e S3nrg; Boh. hradiśte;

Ross. ropoAHiue (2. mieścisko). §. Plac grodowy, ber    zagrzmieć.

Surgplaji, Boh. hradiśte. GRODZKI, a, ie, ob. Grodo- GROMADA, y, i., (Boh. et Slov. hromada; Sorab. 2. grom-wy. GRODZOWY, a, e, od grodzy, 3flUtt*, Boss. rpa- mada; Sorab. 1. romada; Ross. rpo>ia4a; Hebr. PWD aetKHHtt.    aremath acervus, accumulari; Ross. rpoMOSA^ stós

Pochodź, dogrodzić, dogradzać; horod, horodnia, ho-    gratów; Vind. gromada, germada, gromózha, gro-

rodnica, horodowy, horodniczy, horodziszcze, horodnictwo;    mazha * kupa kamieni, drzewa, stós rogus, krzaki;

nagrodzić, nagradzać, nagroda, wynagrodzić, nienagro-    Vind. germ»kierz, krzak; Carn. germada planifies ste-

dny; ogród, ogródek, ogrodnik, ogrodniczek, ogrodniczka,    rilis, rogus, germoje frutetum, gèrm dumus, gromazha *

ogrodowy, ogrodzić, ogradzać, ogródka, bez ogródki; po-    gruzy; Hung. garmada strues lignorum; liai, germoglio

gródka, pogrodzić, pogradzać ; przegradzać, przegrodzić,    stolo; Croat. gromacha, gómila, gomulya moles, acervus

przegródka, przegroda, nieprzegrodzony; przygradzać,    lapidum ; {Croat. germada rogus, germ « chrost) ; Dal.

przy grodzić, przy gródka ; rozgradzać, rozgrodzić\ ugra-    gromilla* kupa ; Rag. gromaccja acervus lapidum); ogól-

dzać, ugrodzić; wgradzać, wgrodzić; winogrod; wygra-    niej: kupa rzeczy, kupa czyli tłum ludzi, eilt Raufen,

dzać, wygrodzić; zagradzać, zagrodzić, zagroda, zagro-    ein ftrtufen 0ttd)eit, ein Słolfttyaufcii, Boh. obor; Carn.

dnik.    oggrćb; Dal. kup, zkupschina; Slav. herpa; Rosn. cetta,

skupsetina, skiip, jatto, mnósg; Ross. Kyua, CKOimme, rypbóa, jiioactbo, cboa'b; Eccl. KOCTeps, ciaa/teme. Ofiarowali dziesięciny z wołów i z owiec, a wszystko to znosząc, naczynili gromad bardzo wiele. 1 Leop. 2 Par. 31, 6. Choroba ta, której przypadki pojedynkiem albo w gromadzie mając, barwierza potrzebuje. Ocz. Prz. 293. (pojedynczo , pojedynkiem , lub w kupie razem). Powstań, a gromada ludzi obtoczy cię. 1 Leop. Ps. 7, 8. (zbór. 3 Leop.). Wszędzie, gdziekolwiek się pokazał, gromady trupów zostawił. Boh. Kom. 4, 265. (całe stosy). Mają gromadę leżących pieniędzy. Gost. Gor. 64. Dwie 'gromadzie (dual. * gromady). W. Post. W. 2, 231. Sług nieprzeliczone roje, gromady przyjaciół. Teat. 46. c, 21. Za jednego sługę dobrego, jeśli się zdarzy, złych gromada. Kras. Pod. 2, 39. (tuzin, kopa, sto, tysiąc, ćma). W gromadzie ludzi i najlepszy kawaler może szwankować. Boh. Kom. 3, 159. (w tłoku, w ciżbie). Gromada psów, śmierć zająca. Rys. Ad. 13. inel #tutbc ftnb bCÖ $(tfcn £ob. Gdzie gości gromada, niesmaczna biesiada. Cn. Ad. 240. Gdzie gromada mniejsza, Tam sprawa łacniejsza. ib. 236. Między gromadę strzała nadaremnie nie wpada. Ossol. Sen. 62. — Gromadą, gromadami* gromadno, kupą, kupami, baufemuetfe, ju gatijen Raufen, Sorab. 2. grommaże pospołu; Sorab. 1. romadże fromadu kupami ; Ross. Rynami. Mali ptacy, kiedy ujrzą sowę, tedy za nią latają gromadą. Ezop. 49. (oppos. pojedynczo). Iżby się ze chrztem księża tym prędzej od-prawowali, kazał Jagiełło Litwie gromadami niemałemi stanąć, i tak wszystkie razem w onćj gromadzie wodą kropiąc chrzcili , a imiona własne każdej gromadzie dawali. Biel. Kr. 253, Niepojedynkiem, ale gromadą filo-

m..

*GR0F, a, m., graf, grabia ob. Hrabia.

GROM, u, m., huk piorunu, piorun huczący, grzmot, ber 2)omterFnaU, 2)oitnerfd)lag, Śouner, propr. et fig. (Boh. et Slov. hrom, hromobitj; Sorab. 1. róm, newedrownć raz; Vind. grum, grumska strela, germanje, germenjc, tresk; Carn. grom, (Gromäzh * Jupiter; Grumina , Mozhirna * bogini niepogody, oppos. Pahoda) ; Rag. gróm * grzmot; Bosn. grom, gromovina ; Slav. et Croat. grom ; Ross. rpoMü, (rpoMKin huczny, cf. ogromny); Eccl. nepyHü, rpoMOBaa CTptjia ; cf. Graec. ßgopog; Sax. Inf. ©rummci). Wiatr czyni szmer ; grom i działo wydaje huk. Hub. Wst. 215. Uderzyły łyskawice, i gromy, i wiele tysięcy ich pobiły. Sk. Dz. 117. Jak w kosztowne pałace uderzają gromy, Giną murowe wzajem i drewniane domy. Banial. G. 3. Otworzył Jowisz upusty górnej swej skarbnice, Poruszył wody, gromy, łyskawice. Groch. W. 558. Zabił go Jowisz gromem. Biel. Hst. 22. Jako więc pracowity oracz wylękniony, W niepogodę piorunem srogim ogłuszony, Kiedy już trzaskawica i on grom ustawa.... P. Kchan. Orl. 1, 23. (owa burza). — Przekl. Żeby ich jasne zabiły gromy. Teat. 24. c, 77. Zdrajco! godny, by cię mściwy grom ugodził. Teat. 45. c. 57.—'$.*Fig. et transi. Gdy Pawła czytam, nie słowa mi się zdadzą, ale gromy. Sk. Dz. 40. (o&. piorunująca mowa). Gdybyście ów grom słów Katyliny zasłyszeli, podobnoby was samych na swe koło przeciągnął. Pilch. Sali. 40. — §. Grom, huk, grzmot, łoskot, ber fôltall, ber donner. Słuch zagłuszyły Trąby, bębny, i działa zewsząd grom puściły. Stryjk. Henr. C. — Fig. Gdy się to stało, wszystkich grom przeniknie. Chrośc. Fars. 90. (strach, przestrach, groza, zgroza). — §. Pogrom, klęska, bicz na co, zgu-

razem,

crpoM03AHTb, corpoM034HTb, rpoM034HTb, rpo-M03aty; Eccl. rpoaiaaty, crpaMa5K4axH, pacimoacHTb, 3rpoMajK4aio, corpoMan^aio. Wysokie stogi z pieniędzy

gromadzą. Birk. Kant. B. 5. auffjćtufen, auftprmett. W młodości zgromadzać, a w starości używać. Pilch. Sen. list. 284. Czyniąc dobrze, najpewniejsze bogactwa gromadzisz. Psalmod. 57.    §. Zgromadzać ludzi, zebrać, ścią

gać, zgromadzenie zwołać. Co miesiąc chłopów gromadzić. Iiaur. Ek. 181. (gromadę uczynić). Wielkie książęta, możni kurfirsztowie, Gromadźcie półki na odsiecz orężne. Kchow. Wied. 11. Gromadzić się; kupić się. Cn. Th. fid) Imufett, ftd; oerfantnteln, Vind. te fellajati, cf. schodzić się; (Ross. rp0M034iiTbca wleźć). Sędziowie zgromadzili się. Baz. Hst. 125. GROMADZENIE, ia, n., subst. verb., kupienie czego, zgromadzenie, ba8 ^hülfen, Sin* Ijćtufen. Phys. Gromadzenie aggregatio , związek części mniejszych ciała jakiego, który określa wielkość jego. Krumt. Chy. 15.; Boh. hromażdeni. Gromadzenie się, baS SJerfamnteln, bte SBerfammlung. ob. Zgromadzenie. GRO-MADZICIEL, a, m., który gromadzi, bd* etwaê jufammett* Ijauft, ber Sammler, SSerfammler. W rodź. zeńsk. GROMA-DZICIELKA, bte ©ammlcrtuu, §anfertmt. GROMADZISTO * Gromadno.

ie, GROMADZKO adverb. od gromady n. p. wiejskiej, do gromady, gminy należący, ©entetltbe*, Sorab. 1. zro-madnohludski.

zofów tych teraz przywiodę. Petr. Pol. 193. — Botan. Układ roślin dzieli się na gromady, classes, rzędy ordi-nes, rodzaje genera, gatunki species, odmiany varietates. Botan. Nar. 144. bte (Elaffeit in ber 9taturgefd;id;te. — §. Schadzka ludu, osobliwie wiejskiego, na spoiną obradę, gmin, bte Scrfamntluug, bte ©emeinbe, ©orfgemeinbe, Boh. hromada , obec, obecnice , obecnjk, (cf. obec) ; Sorab.

2. gmejna ; Carn. gmajna, opzhina, skupshina ; Vind. drushba, drushtvu, (ob. Drużba), sberishe, spraulishe, shod, bratoushina; Croat. zkupchina, obchina; Ross. aiips, {cf. mir). Panowie zjechawszy się do gromady, na miejsce Mieczysława Kazimierza mianowali. Papr. Ryc. (cf, do koła). Gromady z chłopami co miesiąc czynić potrzeba dla napomnienia porządku gospodarskiego. Haur. Ek. 181. Jeśliby się zadłużyli chłopi na rzecz gromadzką, tedy każdy z gromady powinien on dług płacić. Szczerb. Sax. 83. Miejsce gromady, schadzka Boh. shromażdiśte, Nakazać gromadę , uczynić gromadę, zwoływać gromadę, bte ©emetttbe jufammcn berufen. Gromadę odprawić, fie au§ etttauber gcljeit laffen. Przed gromadą chłopa cięgą karać. Tr. Jaki wójt bywa, taka i gromada. Rej. Wiz. 99. jaki pan, taki kram. GROMADKA, i, z., dem. Boh. hromadka; Ross. rpy^ie, (rpoM0340K'b); ein Heiner $aufett. Wjeżdżając do Jeruzalem, miał Jezus około siebie dwunastu apostołów, i jakąkolwiek gromadkę ludu żydowskiego. W. Post. W. 15. (cf. garstka). Modrzewnica ma listeczków gromadkami pełno. Syr. 600. (gronami, kiściami, kępkami). GROMADNO, GROMADNIE adverb., kupą, licznie, mit Raufen, safdreid), Boh. hromadné; Eccl. rpona^HO; Ross. najioivrB. Przodkowie nasi dla całości ojczyzny majętności swoje tracili, aby się mogli jako najgromadnićj stawić do obozu, przeciwko nieprzyjacielowi. Star. Ref. 18. — Gromadno, bo dłużno. Im większe mają ci panowie długi, Tym też gromadnićj obsadzą się sługi. Kchow. Fr. 10. Gromadnie. Dmoch. U. 2, 105. GROMADNOŚć ob. Zgromadność. GROMADNY, a ,

a,    e, kupami leżący, liczny, wieloliczny, tłumny, jafllretd), in Raufen, Slov. nmohotliwé; Eccl. rpOMa^HLiH, rporaa-THbiti. Wojska jego tak gromadne musiały iść w rozsypkę. Star. Ryc. 25. Czeczotki gromadne. Banial. 1 3

b.    (latające gromadami). Miasto gromadne * ludne. Tr. eine oolfretdje ©tabt. — §. Od gromady n. p. wiejski, do wsi należący, ©entetltbe *. Jestem wieszczkiem Pieryd, nie zaś twym gromadnym. Hul. Ow. 6. gminnym, gromadzkim, Sänger ber ^teribett, nid)t be3 grojkit $aufen3. ‘GROMADOLODŹ, i, z., Łodziogrono, flotta. Wîod.—Boh. lodij, lodstwo, lodne wogsko , lodnj pristaw; Dal. plav voysska ; Vind. ladjouje, ladioustvu , poladje, bte flotte. GROMADZIĆ, ił, i, cz. niedok., zgromadzić dok., zgromadzać, zbierać, kupić, na kupę składać, (laufen, pfatnntett famnteltt, oerfantnteitt. Boh. hromażdjm, shromażditi, shro-mażdowati ; Slov. hromażdjm, shromażdugi; Sorab. 1. romadżież , romadżu , fromadzież , zromadżam ; Dal. ku-,piti, zkupiti; Vind. kup grabit, spravit, spraulat, sbirati; Ross.

GROMADZISTY ; Gromadny. GROMADZKI, a,

Sprawy gromadzkie, to jest, poddanych wsi naszych królewskich z starostami, dzierżawcami etc. Vol. Leg. 7, 466. Jeśliby się zadłużyli chłopi na rzecz gromadzką, tedy każdy z gromady powinien on dług płacić. Szczerb. Sax. 83.

Pochodź, nagromadzać, nagromadzić, zgromadzać, zgromadzić, zgromadzenie, zgromadziciel, zgromadny, zgro-madno, niezgromadność, zagromadzać, zagromadzić.

GROMCA, y, m., gromiciel, gromiący, piorunujący, ^ber Son* tterer. Ołtarz Panompbćjskiemu gromcy, tonanli. Zebr. Ow. 273. Droga do samego dziedzińca i pałaców gromcy najwyższego, ib. 6. — §. Pogromca, zwojownik, ber ©te* ger, ber fîrtcgcr, ein gewaltiger (Eroberer. Gangiskan, ów sławny gromca wschodnich krajów. Zub. 14, 7. GROMIĆ , ił, i, cz. niedok., zgromić dok., GROMIWAC czestotl. 1) grzmotać, fukać, łajać, trzaskać, boniterit ltnb wettCW auf einen, ilpt auêfcfyelteu, (Carn. gromim; Rag. gromitti, garmietti * grzmieć; Boh. hromowati klnąć bodaj cię piorun...; — Ross. rpoMHTb burzyć). Kazimierza pod czas Ful-kon o cudzołoztwo gromiwał. Krom. 199.    2) Porażać,

pobić, rozbić, fcblageu, nteberfcblagett. Hetman w te czasy nieprzyjaciela najbardziej gromił , i z państwa wybijał. Warg. Wal. 66. Gromili wzajem Słowianie pogromców swoich. Nar. Hst. 2, 82. Dotąd wszędzie powiedają, Ze nasi gromią, Tebanie pierzchają. Kniaź. Poez. 2, 23. Nasi pogaństwo strwożone gromią, sieką, biją. Tward. Wt. 128. — fig. tr. Nim to się dzieje, pierwej winne grona Znikną, i reż nie będzie sierpami gromiona. Ryb. Gejl. B. 3. rznięta, żęta, mit ber ©td;ei abgefcfyuitten. GROMICIEL, a, w., gromca, który gromi, pogromca, ein brolienber (Eroberer, ein gewaltiger trieger. Ci gromi-ciele całą ziemię przejmują siarki pogróżkami. Zab. 16, 200. ‘GROMIENIE, ia, n., subst. verb., zgromienie, zfu-kanie, wyłajanie, ba3 2Bettew, ©gelten. Od miasta gromieniem słów go odstraszył. Sk. Dz. 621. Nie słyszę

ma

m., gromom władnący, gromo-

127

GROMIWRZAWA - GROMNIEĆ.

GROMNY - GRONORODNY.

z ust twoich, jak pełne łagodności gromienia. WeLg. Mar. 3, 132. (strofowania, napominania). GROMIWRZAWA, y, w., hałaśnik, burda. Mon. 75, 589. ein Sflttmnadjer, #«nbelmacber. GROMIZW1ERZ, a, m., miano psa gończego. Otw. Ow. 111. SBtlbBćmbtger, 3iame eines $e^un* beS, cf. grzmilas. GROMKI, a, ie, piorunujący, grzmo-tliwy, btmnernb. By nie spuścił na ciebie Jowisz gromkiego z wysoka piorunu. Kulig. Her. 7., Ross. rpoMKiu huczny. GROMNICA, y, i., GROMNICZKA, i, z., zdrbn., Boh. hromnice , hromnieka, 1) święcona świeca woskowa, eine geweifte Sterze, (©onnetîerie). Te nasze gromnice przeżegnane taką moc biorą, iż zapalone, gromy i pioruny odganiają. Sk. Kaz. 523. Święty był obyczaj przodków naszych, * który jeszcze i sam pomnę, iż gdy grzmoty wszczynały się, każdy gospodarz przed obrazem, który na ścianie zawzdy mieli, wezwawszy wszystkich domowników do modlitwy, zapalali świecę, którą gromnicą od tego zwali. Sk. Żyw. 139. Trzech mszy słuchał, Zmówił cztery różańce, na gromnice dmuchał.... Kras. Sat. 21. (nabożniś). Kiedy grzmiało, czołem biła, i gromnicę trzymała w ręku. Teat. 24. b, 49. Nadzieję w kadzidle, w kropidle, w ziółku, w głowience, w^gromniczce, w błażejku. Rej. Post. X. 4. Połóż Bogu na ofiarę, nie gromniczkę, ani błaźejka, ale onę niewinną sinogarliczkę. ib. K. 4. Gromnice konającym do trzymania w ręce dają. Cerem. 1, 200. Februare, równie tak, jako u nas czynią z gromnicami, gdy bydło, konie, ludzie i domowe kąty ogniem gromnicznym obchodzą. Mącz. 2) 'Gromnica, Gromnice, mnie, plur., oczyszczenie P. Maryi, Boh. hromnice; Sorab. 2. fwezko-wniza, fzwezkowna Maria, (fzwezkowni luty) ; Croat. szvechnicza; Slav. svitlo Marinje; Vind. luezhinza, fviez-hniza ; Carn. svezhnèza ; Ross, cptieme rocno4He ; S)ÎCt* ritt Reinigung, (Stdjttnejfe, Stdjtroetlje, flersenwetye). Dzień ofiarowania Pańskiego do kościoła, dziś gromnicami zo-wiemy. Rej. Post. K. 1. Dzień gromniczny, święto Najśw. Panny gromnicznej, gromnice, jak świece gromnice od gromów nazywają się , tak od tychże świec i sam dzień. Cerem. 1, 200. Dziś, w to święto oczyszczenia P. Maryi, téj pięknej i świętej ceremonii noszenia świec i ognia dobrze zażywajmy. Sk. Kaz. 523. Tego dnia w kościele święci i rozdaje kapłan gromnice. Bals. Niedz. 1, 91. Dawny jest żołnierz, dobra jest nadzieja, Od gromnic służył, do święta Błażeja. Bratk. E. O gromnicach wil-cy stadem chodzą. Gorn. Dw. 158. (poganiają się i naj-sroższe). Koło gromnic, w styczniu i lutym wilcy kupą chodzą. Haur. Sk. 313. GROMNICZNY, a, e, a) od gromnicy, tum genieteten $er$en. z ogniem gromicznym obchodzą stajnie. Mącz. — b) Od święta oczyszczenia P. Maryi, Éart« SRetntgungS », Stdjtmejje * ; Ross. cptieHcmn. Dzień oczyszczenia matki bożej gromnicznym zowiemy. Sk. Bz. 540. GROMNIEĆ, iał, ieje, nijak, niedok., ogro-mniejszym lub większym się stawać, wiekszeć, nabierać ogromu, wielkości, grubości, größer wtb ftćirfer roerbett. Grudka w bryłę gromnieje, tocząca się w biegu. Min. Ryt. 3, 204. Kłamstwa są jak bryły śniegu; tym bardziej gromnieją, im dłużej się toczą. Zab. 5, 128. W ma

lym ziarneczku płód tego wszystkiego jest, eo potym wybuja w najwyższe szczepy, i w najroślejsze groranieje drzewa. Zab. 6, 109. Min. GROMNY, a, e, gromki, grzmiący, huczny, piorunujący, bottnerttb , fltalleitb, Ross. rpoMHHH. Spłoną mu gromne działa i nawy pożegą. Przyb. Luz. 295. ‘GROMOBICIE, ia, n., Boh. hromobi-tj, grzmot, grzmienie, szkoda od piorunu, bfl& îDomter* weiter, ber SBetterfdjaben, (cf. gradobicie, cf. piorunowisko). GROMOBOJCA, y, m., n. p. Jowisz gromobójca. Klon. Wor. 1. który gromem lub piorunem bojuje, ber fdjleuberer, ob. Gromowładzca. (GROMOLIG się ob. Gramolić się). GROMONOŚNY, a, e, n. p. Giermek Jowisza gromonośny. Mon. 73, 111. orzeł pioruny trzymający w swoich szponach, Śonnerfeule trngenb. 'GROMOPIO-RUNNY, a, e, Eccl. rpoMonepyimufi, z grzmotem piorunujący, bemterbltjjeitb. *GROMOT, u, m., huk, łoskot, ©ebomter, ©efttfille. Słyszał gromot wozów i chrzęst wojska wielkiego. Budn. 2 Reg. 7, 6. (grzmot wozów. Bibl. Gd.). Chód. Kost. 17. GROMOTNY, a, e, — ie adv., gromny, gromki, łoskotny, bomternb, fitalïenb, frflćbenb. Chodk. Kost. 34. GROMOWŁADNY, GROMOWŁADY, a, e, gromem lub piorunem szafujący, czyli piorunem władający, piorunowładny, bltfifd)leubernb. Gromowładny Jowisz. Leszcz. 58., Mon. 75,594. Miękczą modły Jowisza, a którą wyciągnie Gromowładną prawicę, za modłą powściągnie. Zab. 8, 380. Koss. Oto zstępuję ociec gromowłady. Zab. 16, 89. Treb. GROMOWŁADZCA, GROMOWŁADCA, GROMOWŁAJCA, y, bójca, ber 23Iti$fd)leuberer. Jowisz gromowładzca. Otw. Ow. 78., ib. 438., Mon. 75, 589. 'GROMOWŁAJ-CZYNA, y, z., władnąca gromem, bie ©omtergöttttttL 'Gromowłajęzyna pomstę przechowała na czas pogodniejszy. Zebr. Ow. 41. (magni matrona tonantis [Juno). 'GROMOWÓD, u, w., Boh. hromowod, konduktor gromowy, ber SltßaBleiter. GROMOWY, a, e, Boh. hromowy; Ross. rpOMOBbiS, od gromu, z gromu, $)on* ner*. Ogień go gromowy przenika. Bard. Trag. 265. Ojcze, sprawco, i ognia Panie gromowego, ib. 27.— Ross. rpOMOBaa cipt^ia, gromowy kamień; Boh. hromowy kamen, belemnites, ber Somtcrfetl, piorun. — Gromowe korzenie, Boh. bromowe korenj, dziki szparag na trawiastych pagórkach rosnący. Ład. Hst. N. 173. ttńlber ©pargel. Aszparag u nas gromowym zielem zowią. Cresc. 601.

Pochodź, pod słowem Grom.

GRONDAL ob. Grundal.

GRONISKO, a, n. niekształtne, nieforerane grono, pęk jagód winnych, gronowiny, eilte lläßlidje unförmliche îrctitBe, bie îrctttBe. Winne jagody, jak zachować aż do wiosny w groniskach. Śleszk. Red. 356., Sienn. 614. GRONISTY, GRONORODNY, a, e, pełen gron jagodowych, Croat. grozdaszt racemosus; Hung. gerezdes; Ross. rpe3HOBHHtł, trauBenrefdj, öoU Trauben. Gronisty kamień drogi, bo-trytes. Plin. H. N. 37, 10. ber TrauBenftein, ein ßbelftcin. Cn. Th. Dymna żużel, która się wiesza w kominach hu-tnych, jako grona winne, zwana bywa gronista dymna żużel, Pompholix botritis, ©raunicj)t. Sienn. wyki cf. ure-128 GRONO - GRONOSTAJOWY.

GRÖNOTWORNY - GROSZ.

wiec. GRONO, a, n., GRONKO, a, n., demin. Boh.    kolej kożjch; Ross. ropitocTaeBbiii; Eccl. ropHOCTaîiHBiîî;

hrozen, hroznicek ; Sorab. 2. gran, granka, (Sorab. 2.    Futra gronostajowe dawniej były wielką ozdobą. Zool.

grono * mowa); Sorab. 1. kitz, kiszeż, kitka, (cf. kita,    Nar. 322. Gdy kto nagani skazanie kasztelana Krak.,

kiść); Bosn. grozdje uva, grozd, grana, grozdja racemus,    tedy mu dać ma kożuch gronostajowy. Herb. Stat. 174.,

brachium arboris; Vind. grosd, grosda, grosdish, grosdje,    pelliceam hermelinam, alias gronostajowy. Vol. Leg. 1,

grosdezh, zheshula ; Carn. grosd, grosdje, grosdięzhe,    36. a. 134-7. (cf. koc). Na każdy rok z miasta Nowogroda

sobrinze, zheshûla ; Croat. grazdje, grozdje, grozd, che-    kunich, sobolich, rysich, hornostajkowych futer po dzie-

hulya , chehulicza ; Dal. grozd ; Iiung. gerezd; Rag. gró-    siąci soroków płacili. Stryjk. 513. Ilornostajowe futer-

zdje; [Slav. grena * gałąź, chrost); Ross. rpos/t^, rp034ie,    ka z różnych krain w związkach po soroku, jako i so-

BimorpaAB; Eccl. rpe^in», KHiiorpa/pŁ, h3K)me z Tatarsk.,    hole przedają. Gwagn. 476.

rposAeitt; a) pęk jagód na jednym sosniku razem rosną- GRONOTWORNY, a, e, tworzący grona, ftait&m fdjflffettb cych, bie ttfluk. Dostalość jagód winnych bywa pozna-    Qd gronotwornego Bacha zwyciężona Indya. Otw. Ow.

na, gdy już grono me będzie zielone, ale przyjdzie ku    025. (ob. Grononośny). GRONOWINY, owiń, plur., gro-

harwie, w której ma być w swym rodzaju. Cresc. 334.    niska> Trauben, z gronowin sok. Haur. Sk. 346. GRO-

Grono winne, kalinowe, bzowe. On. Th. b) Grono * wi-    NOW1TY, a, e, kijec gronowity. Alb. na. Woj. 11. t. j.

nogran, bte SBemtrflubc, bte Traube. Z wiela ziarnek Chleb,    w kostke ciosany, na * kształt grona, (cf. bluszczokret,

a z wiela gronek wino bywa. W. Post. W. 213 Z gron    thyrsus) RaubcuätjuM; ; Eccl. rpo340BäTüfi. GRONOWY,

meźrzałych wyciskają agrest. Stenn. 187. — g. Zbiór,    a> e> od grona, do grona należący, ^rouBctt«: Boh. hro-

wybór, sam kwiat , (dobrane) towarzystwo, czoło, (cf.    znowÿ; Sorab. 1. kitżowć ; Vind. grosdou, grosden,

Lat, corona, cf. koło), bic (Erlcfenften, S?ontc{jlttflcit, Scjlen;    grosdjen, grosdjoun; Carn. grosdne; Ross. rposAHLiu;

(auêcrlefener) 6tvM, (auśgefucbte) ©efeïïfc^aft Trzymam dziś    EccL rpo^oBs. Gronowa szypułka. Cn. Th. ber %xfluben*

prym w gronie Warszawskiej młodzieży. Teat. 29, 24.    [tengel. Artill. Gronowe kartacze,    rodzaj pocisku, zło-

Figuruje między gronem uczonych. Teat. 29. b, 102.    żony z wielu kul ołowianych albo    żelaznych, umieszczo-

Dziewiątne grono córek Hclikonu. Zab. 4, 392. (dziewięć    nych    w drelichowym    albo płóciennym woreczku, po-

Muz). Chce być kochana, wielbiona, gronem gachów    wierzchnie oplecionym    szpagatem, co mu daje    postać

otoczona. Teat. 52. d, 93. Całe grono bóstw morskich    winnego grona. Jak. Art. 3, 293.    Galka gronowa u ar-

Neptuna otacza. Przyb. Luz. 180. Grono bogów do wal-    maty. ib.^ ob. Grono.

nćj rady zebrało się. ib. 6. Grono służących. Teat. 20. Pochodź, winogran (Eccl, rpo3Aio racemo). b, 37. (zgraja, gromada, orszak).— Z grona swego * z po- rnnNT , r między siebie, ait$ tljrer 3)îtttC. §. Grono morskie, pław    ‘    ’

abo owad, Grappe de mer. Tr. ctit 3fßpth)t, ziołozwierz. GROSBA ob. Groźba.

Ład. Dykc. 2, 412. — §. Artill. Grono u armaty, bte GROSZ, a, m., (Boh. gros; Carn. grosh; Vind. grosh, dra-ïraube ait ber (Saturne, Ross. BtiurpaAfc. Metal zamykają-    jar; Sorab. 1. et 2. krosch; Croat.    gross; Hang. garas;

cy kanał armaty z tyłu, albo dno, przylaną do siebie    Ross. rpourB ; z Łac. grossus), ber    ©rofdjett; moneta da-

miewa gałkę czyli grono, bouton. Jak. Art. 1, 139.    wniój różnego gatunku i różnej    wagi. Grosz szeroki

GRONONOŚNY, a, c, noszący czyli rodzący grona, £rau- złoty, ber Brette ©elbgrofdjeit, wartał r. 1250, ził. 18.; Bett tragcitb. Grononośnemu Bachowi podbita Indya. Zebr.    grosz    szeroki srebrny,    ber breite ÜBergrof<4;ett r.    1250,

NOSTAIK, a, m., zdrbn., Radź. Z. P. M., 8.; Boh. kolćawa    grosz pospolity Polski ber ^oltt.    ©r. r. 1250, złł. 4,

bjla, chramostegl, (Boh. chramostiti strepere, chramosta    gr. 15., — r. 1676, gr. 4. Ostr.    Pr. Cyw. 2, 302. Na-

chrobot) ; Ross. ropHOcrau; Vind. harmelin, popeliza ; Bosn.    przód bito u nas grosze równej dobroci Praskiemu gro-

viveriça bjela mustella erminea-, ber Hermelin, eilte 2lrt ÎStefel,    szowi, a potym podlejsze. Summ. A 4 b. Teraz warta

większy cokolwiek od łaski pospolitej, krótkim białym    grosz Polski półkrajcara Cesarskiego, sześć groszy czy-

włosem pokryty, ogon    ma od połowy do końca czarny.    nią jeden Czeski. — Mówimy: dwa grosza. Kpcz. Gr. 2,

W Szwecyi, w Moskwie i w Polszczę się znajduje.    p. 139. trzy grosze, cztery grosze, pięć    groszy, sześć

Zool. Nar. 321. Białe    gronostaje. Banial, J. 2. Gro-    groszy, i. t.    d. W maryasza grywam, i    to jeszcze po

nostaj w błocie się nie    tara. Tr. — §. 2) Gronostaj, aju,    trzy grosze.    Teat. 22, 66. Zmówił się    z robotnikami

m., skórka gronostajowa, §erilteltitfelld)eit, £>ernteltlt. Lepiej z grosza na dzień. Sekl. Math. 20., ib. 94. (z pieniądza, być o baranie albo lisim grzbiecie, Niż po śmierci gronostaj    1 Leop. Math.    20, 13.). Wziął każdy z nich po groszu,

tylko na portrecie. Zab. 12, 170. Zabi (malowana pańskość)    3 Leop. Math.    20, 9. (po swym pieniądzu. 1 Leop.).    §.

—-Hornostajów sorok. Instr. cel. Lit. Postąpili mu hołd pła-    Grosz * pieniądz, halerz, maleństwo, drobiazg, fraszka,

cić, pieniędzy, frezów, wszelkich futer, zwłaszcza kun,    bezcen, ®n>fd)ett, $feittttg, geller, ftletmgfett. Grosza je-

soboli, biełek, hornostajów, po soroku. Stryjk. 512.    dnego powinnym swToim nie dał. Sk. Dz. 1157. Łako-

GRONOSTAJOWY, a, e, HORNOSTAJKOWY, HORNOSTA-    my, wpadłby w ogień za groszem. Cn. Ad. 420. (za naj-

JOWY, z gronostaju, $ermeltit *, Boh. chramosteylowÿ,    mniejszym zyskiem). Zda się i na grosz umierać. Jabł.

Tel. 36. — Prov. Slov. Geden nesprawedliwi gros sto inicli sprawedliwich z kapsi wihana. Nie dałbym za to grosza, że kiedy sie bawił Tak długi czas we Włoszech, potomstwo zostawił. Pot. Pocz. 536. (nie założyłbym się o to). Grosz kopy strzeże. Torz. Szk. 269. Kto nie szanuje grosza, ten za grosz nie stoi. Rys. Ad. 23. Wo-

ny, trwał aż do r. 1530. Sk. Dz. 707. ber ^eterltyfennig. — §. Gotowe pieniądze, gotowizna, gotówka, bnar ©elb, baare Sejafilung. Boh. gros hotowj. Chwała bogu, że się Pan dorwał gotowego grosza. Teat. 1, 79. Postanawiamy, aby wojsko z grosza żyło, wszystkie potrzeby w marszach, lub na stanowiskach za gotowe pieniądze kuli się za szeląg, albo za grosz dać ukrzyżować, aniże-    pując. Ostr. Pr. Cyw. 1, 411. — §'Koszt, nakład, Soften,

liby go miał udzielić na nauki synowi. Glicz. Wych. M.    UnFofteit. Wiele szlachty spisało się było, bronić się od

2 b. Nie ma rozumu i za grosz. Teat. 8. b, 26. (ani    krzywd wszelakich, spólnym groszem wszyscy. Biel. Kr.

krztyny). ib. 35. b, 8. Ten, który własnych trzech gro-    194. Pomorski książę obiecał własnym kosztem w Wiel-

szy nie ma, ma mieć więcej rozumu nade mnie, który    kiejpolsce , a za Wielkąpolską zaś "królewskim już groto mam wsi kilkadziesiąt? Mon. 91. Na ostatnim groszu,    szem żołd wieść. Krom. 458. Przyprowadził kilkaset

w karczmie o precedencyą pierwszej pary, kłótnią wszczął.    żołnierzy pieniężnych za mały grosz podnajętych. Krom.

Mon. 361. §. Dzięgi, pieniądze, majątek, gotówka, skarb,    662. {exiguo aere). — Cena, ber Çretë. Zboże na wyż-

©elb,    (Pfennige). Lepsze zdrowie, niż    grosze. Jag. Gr.    szy grosz chowa. Opal. Sat. 77.

A 2.    Grosz pan od roku do roku.    Jak. Gr. A. b.    Pochodź, groszówka, groszyk, groszowy, dwugroszówka,

(bogacz przemaga). Co poganom domowe bożki, to dwójgroszniak, trójgroszniak, trój groszówka, półgroszówka. nam grosze, ib. B 3 b. Dawniej za godność, nie za GROSZEK, szku, m., demin. nom. groch; §. 1. młody, zie-grosz    dawano    infuły.    Papr. Gn. 1201.    Pan groszem    lony groch, grüne    ©rbfeit. Lepszy groszyk, niż groszek,

tylko    droższy    nad chudego. Jag. Gr. A    2    b. (workiem).    Jag. Gr. B 3. —    §.    2. Lathyrus Linn. rodzaj rośliny,

Pókim grosz miał, to mię każdy bratem zwał. Jag. Gr. będącej wyborną paszą dla bydląt. Groszek główkowy, B b. Pod majętnością zamyka się i grosz abo pienią- tub er o sus, łąkowy pratensis, leśny silvestris, szerokoliści dze.    Petr. Ek. 116. Przedał dobrze,    i z groszem do    latifolius, błotny palustris. Jundz. 363. Kluk. Dykc. 2, 75.

domu    powrócił. Zab. 11, 237. Zabi, (z trzosem). Łąko-    GROSZÓWKA, i, z., pieniądz grosz wartujący, etn ©ro*

my na grosz, philargyrus. Macz. etn ©elbljungrtger. Avari-    fdfenftücf, eilt ©rofdjen. W monecie miedzianej mamy

tia ardere, łakomstwem być zarażonym, abo mrzeć na    trzygroszówki, groszówki, półgroszówki, szelągi. Vol.

e, Boh. pogrośnj, od

grosz, niektórzy mówią. Macz. — (Boh. Na swug gros    Leg. 7, 451. GROSZOWY, a'

interesowany,    chciwy,    cf. srebrogorz).    I    szlachectwo i    grosza, ©rofdjen »    .    Książka groszowa. Ber. Dek. A. 4.

żonę,    wszystko grosze    dadzą. Pol. Jow.    160. Albo mój    za grosz. Kupcy,    to    są "groszowi słudzy. Jak. Gr. A. 2

grosz nie groszem! Rys. Ad. 1. czy moje pieniądze nie    b. (chciwi na grosz). Żołnierz groszowy 5 płatny, pienię—

tak dobre, jak czyje? tft beim mein ©elb md)t "fo gut,    żny. Tr. ein ©olbat für ©elb. Groszowe tytuły, totum

ime jebes anbern? — Zbijać grosz » garnąć, zbierać pie-    fac. Jag. Gr. A b. GROSZYK, a, m., ‘GRÉSZEL, szła,

niądze, osobliwie chciwie, łakomie, ©elb jufamnten fragen,    m., demin. nom. grosz, ein ©röfd)d)ert. Boh. greśle, gre-

famntelrt, ennuient. Zbija grosz lichwiarz nienasycony.    ślićka, (grośjk liczman). Croat. grossich, grossichek;

Zab. 13, 241. Nar. Różne są fortele nabywania pienię-    Hung. garasotska; Sorab.    2. kroschik, szowka ; Ross.

dzy, i zbijania groszy. Petr. Pol. 41. — W czas sumkę    rpomeBunt. Uprosił sobie    u kogoś groszyk jeden. Sk.

zebrać i dać ją w płat komu, Wabiąc grosz groszem    Dz. 725. Nie mamy teraz tylko krajcary, greszle, pią-

do domu. Star. Vot. C. b. (prowizya z kapitału). Kupcy,    taki, trojaki. Dow. A. 2. Miłe groszyki! Jag. Gr. A 4.

rzemieślnicy, grosza groszem gonią. Mon. 70, 272. (idą    (dzięgi, dusie).

za jak najdrobniejszym zarobkiem). Jest przeciwko przy- GROT, u, m., Grocik, a, m., zdrbn. (Boh. hrot; Lat. med. rodzehiu, aby grosz grosz urodził. Gost. Gor. pr. Na    guarrus, garrotus; Gall. garrot; Holi. gheer) ; bet ©e(l*

groszu grosz zarabiają. Oss. Wyr. (drugie tyle). Porwo-    ren, bte ©pt£e etneś Çfetfê, ©pteßeS. (Ross. rpOTB, 4po-

no łakomstwo fraszce, Byle grosz był w taszce. Ryb.    thkb * włócznia ; Morav. hrotek, hrotecek skopiec; Boh.

Geil. B 2 b. — Grosz w grosz* moneta lectissima. Cn.    hrotećku niestetyż); żelezce    strzały, kopii, włóczni; Rag.

Th. baê fdjßnjte (Urêgcfndjtefte ©elb, etn ©tücf fo fd)Ön mie    sclk, scip; Ross. ateat3K0,    (cf. brzechwa, cf. płoszczyk).

ba3 anbre. (cf. chłop w chłop; koń w koń; sam wy-    —Grot mający nasadzony, cuspidatus. Cn. Th. Kopii gro-

bór, sam kwiat). Chłopczyna, gdyby grosz. Teat. 42. c,    tem w pierścień wystawiony ugodził. Auszp. 20. (samym

52. Otóż dziewczę jak grosz! ib. 43. c, 93. Wyb. (świe-    końcem). Grota złotego sztych nieodbity. Fredr. Ad. 38.

że, świeżuteńkie jak orzech). — Chronić się przed kim,    (złota szwajca mury przebija). — §. Włócznia, ber 20nrf*

jak przed złym groszem. Teat. 53. b, 4. (cf. zły szeląg).    fpteß. Rzymianie mieli jedne oręże pociskowe, mające

— Świętojański grosz, zadatek, arrabo. Mącz. Kontrakt    żelazo .trójwęglaste na dziewięć calów, a drzewce na

takowy niech będzie utwierdzony, abo zadaniem Święto-    półszostćj stopy długie, które grotem nazywali. Papr. W. 4,

jańskiego (grosza), abo litkupem. Chełm. Pr. 107. $attb*    53. (cf. glewia). §. Signum militare ex auro vel argen-

gelb, ®rangabe. §. Grosz świętego Piotra, świętopietrze,    to hastae praefixurn, qualis aquila fuit apud Romanos,

pieniądz od każdej głowy w Polszczę, wypłacany każde-    apud nos crux, aquila etc. Cn. Th. znak czyli herb na

go roku na lampę w kościele Rzymskim ś. Piotra. Krom.    dzidach, kopijach, jaki był orzeł u Rzymian. Włod. ba§

89. Pobór papieżowi z Anglii, grosz ś. Piotra nazwa-    Söappenjetdien ober ©ntblem oben auf ber ftalme, etn ftreufc

17

GROSZ.

GROSZEK-GROT.

129

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

przegrażanie się, ba$ ©raiieit, bte ©roflltttg. Groźbą nie wskórasz, czego nie wyprosisz, nie wydrzesz. Gemm. 95. Proźbą, nie groźbą » nie wyfukasz. Cn. Ad. 933. Groźby się twój nie boję, o łaskę nie stoję. ib. 273. (cf. obojętny). (GROZBÖTA, y, z., gatunek koronek; eilte 51rf ©pt« |eit. Na kornetach robione grozboty. Mon. 71, 191, (cf. forboty). Robię też czasem i grozbotę, kiedy trzeba sobie nowomodny kornet upiąć, i dziergam też czasem. Mon. 71, 127). GROZIĆ, ił, i, cz. niedok. Grozić się zaimk., Boh. hrozyti, hrozÿm, hrozÿwâm; (zhrozyti se exterreri); Slov. hrozif; (zhrozÿm se horreo); Sorab. 2. grofisch ; Sorab. 1. różu; Croat. grozitisze, groszitisze, hruzlitisze, (grusztimisze fastidio); Bosn. prititi, popriteti, (grozitse, grristise nauseo, fastidio, groznitse horresco)', Vind. protiti, prutit, poprotiti, saprotiti, fe komu slo-biti; (grositi fe, graushati aversarï); Carn. prititi, per-tim, grosim se, ustiti se, ustim, (graushati aversari) ; Rag. prjêtiti, zaprjetiti, zaprjetivati ; Dal. prćtim; Ross. rpo-3Hib, rpoutyr, yrpouîaTb, crpamarb; Eccl. iiftT.Tirrii, npe-my; odgrażać się, pogrążać, odkazywać się, straszyć karą, lub wyrządzeniem czego złego; brćtlteit, broficn. Dobrze mówią Polacy, kto grozi, ten przestrzega. Budn. Apopht. 70. Kto wiele grozi, mało zaszkodzi. Cn. Ad. 402. mer brofief, ber fd)l(tgt ntd)t. Kto grozi, a nikt się go nie boi, na swą szkodę czyni. Rys. Ad. 52. Wielom ten grozi, krzywdę co jednemu czyni. Min. Ryt. 4, 148. (krzywda jednemu, przestroga wszystkim). Krzywém a grożącćm okiem na niego spojrzał. Siem. Cyc. Mow. 462. Grożąc, groźnie Eccl. cb npemetdeMb. Grozić komu czym złym. Cn. Th. jcmaitbcit lOOlttif broljClt. Grozi głodem, złą śmiercią, grozi kfwi rozlaniem; Grozi na majętności i dzieciach skaraniem. Pas-zk. Dz. 116. Grozić palcem Carn. shugam. — §. Grozić się na kogo, abo na co, czerń » przegrażać się, odgrażać się, groźnym się stawić, ftcf) burd) Sroficit furdjfcrltd) madjctt, Śrolwttgeit auśftopcrt. Mniemałem, że wszystka wielkość panów w grożeniu się zawisła, i że insi ludzie dla nich są stworzeni. Tr. Tel. 246. brofteubc gttrd)ferltd)fett, furcfitkreś ©rancit. Dobyte-mi szablami straszył, grożąc się, rozkazać, że go miał na nich roznieść. Warg. Wal. 171. Grozić się na co« chełpliwie junaczyć, broficit, alê toeitn man alleś frcffcit molfte, bcit SraiitarOaś utad)cit. GROZICIEL, a, rn., który grozi, ber ©rćtuer, ®rol;er, ber ctttent brofet. Przyb. Milt. 282. Croat. grozitel; Dal. pritnik ; Eccl. rp03irrejfc, npemaie.lL. GROZICIELKA, i, z., bte ®rol)ertmt, bte einem brofief. (Bosn. groznica; Rag. groznizza ; Croat.

GROŹLiWY, GROŹNY, a, e, (Boh. hroznÿ, hroznaty, hroznowitÿ, pohrûzeiwÿ; Slov. hrozni, hroznÿ atrox\ Sorab. 2. gromi, Sorab. 1. rolny, rozćcżne, porożwacżć; Croat. nagraslyiv ; (Bosn. groźni plaę amarus) ; Vind. grosan, grosoviten horribilis-, gro-soviten , nevfmilen « okrutny ; (grosoviten, grosliu * brzydki, obmierzły; grosen, prevelik « przewielki, ogromny), groźny Vind. saprotliu, poprotliu, protijozhen ; Carn. gro-sovit, grosovite, saslobne ; (Carn. grosne « brzydki, mier-ziony) ; Ross. rpo3iiTeaLHbifi, rp03iibiH, yrp03HTe;ibHi»ifi,

130

GROTY-GROŹBA.

GROZBOTA-GROŻNY.

ober 3lblcr k. auf ber §afincnfpi|e. Zkąd też za chorągiew się używa ; bte $af)ite felbft. Grot wystawiony abo złożony * proporzec abo chorągiew rozwinięta, zwiniona. Cn.

Th. 211. Na chorągwiach Mahometowych miasto grotu, dwa ogony końskie wisiały. Warg. Radź. 166. ob. Buń-czuk, ob. Dwutulny. Grot ziele, ob. Kiwior, włócznia.

GROTY herb, trzy groty szare w polu żółtym podle siebie do góry końcami obrócone. Kurop. 3, 18. eilt Sappen.

GROTA, GROTTA, y, z Franc, bte ©rotte, chłodnik murowany. n. p. Gdzie kto sobie życzy dać fontanę, wymurowałaby się wprzód grota. Świlk. Dud. 376. Grota czyli jaskinia. Ram. 87, 789. zapadnienie wnętrza skały.

Mier. Mscr.\ Vind. grota, skalna hramiza, podsemelsku jamishe. 1. GROTOWY, GROTTOWY, a, e, od groty,

©roffeit *. — (2. GROTOWY, a, e, od grotu, ©efiren*.

Boh. hrotowny).

*GR0W * gier, genit. plur. nom. Gra.

GROZA, y, z, (Boh. hruza ; Slov. bruza, pred’esenj ; So-rab. 1. rôfa, rózba, rózwa; Sorab. 2. grofnolćż; Croat. grosnya ; . Bosn. groza ; Vind. grosa , pristrah, strefs, gnufitje, ostudenje, gnufnoba, merhust, oddurnost;

Garn. grosa; Slav. gêrstanje; Ross. rp03a, ymacb; Eccl. oytKSCTb ; Germ. ©raitś; cf. Lat. med. greusa, greusia, grausia ; Vet. Gall. greuse) ; strach z wzdryganiem aż do truchlenia, baś ©ranett, ©ntfeijen. Uszom groza od lwich ryków. Brud. Ost. E. 3. ben Ofiren fontntf ba3 ©rancit ait,

(jraufet oor.... O tych okrucieństwach, aż groza pisać. tlaur. Sk. 314. (strach, wstręt bierze) c3 granfct etitetn,

Cê tff grćtjhtd)... Co Krzyżacy Polakom wyrządzili, z grozą i wspominać. Biel. Kr. 334. (cf. zgroza). Groza jest, boga ojcem wzywać, a nieuczciwego co czynić. Mon.

76, 173. Boh. hrozno gest. §. Groźna karność, srogość, rygor, firettge SD?ann8$ud)t, ©tremjc, $arte. Posłuszeństwo w wojsku bez grozy być nie może, przeto Tarnowski groźnym hetmanem był, choć z przyrodzenia miłosierny. Dla posłuszeństwa wszystkie Manliusze grozą był przeszedł.

Nieuproszony to był hetman nieposłusznemu. Tej sro-gości tę dawał przyczynę.... Orzech. Tarn. 49. Rekto-rowie żaków mają dobrze rządzić, i w grozie dobrej mieć. Herb. Stat. 383. Ciało w grozie duchownej zatrzymał. Birk. Dom. 79. Zuchwali ludzie, grozy i zwierzchności znieść nie mogą. Petr. Pol. 372. Młodzieniec nie mając nad sobą grozy, swej woli się imię. ib. 376.

Hetmany tym często przewinili, że swych nie trzymali w grozie ludzi. Tioard. W. D. 2, 242. Zaburzone pospólstwo grozą samą łatwo uspokoisz. Petr. Pol. 2, 572.

Nie umiał po ojcowsku czynić Roboam , i grozy czynił groznicza, zimlicza febris). więtsze niż ociec. Birk. Syn. K. B 4. (więcej się odgrażał, surowszym był). Aby każda niewiasta w wielkiej grozie była. Papr. Kol Q 3. (karna, skromna). Panowie dobrze czyńcie sługom, opuszczając grozę. Budn.

Ephes. 6, 9. (odpuszczając groźby. Bibl. Gd. laffet ba§

Dtäucit. Suffi.) GROŹBA, y, z., Boh. hrożenj ; Sorab. 1. rożeńa (rożba, roźwa formido); Croat. grosnya; Ross. yrpo3a, yrpo3bi, iioxBaaböa; Vind. protenje, protiunost;

Carn. prites, pritesh ; Rag. prjêtgna; Dal. pretna; Bosn. pritgna, pritenje, zaprichjenje ; Eccl. nf>i;i|i€Ntii€; pogróżka, ymacHbin; Eccl. npeitiTeibHbiH, npemaie^bHMM, yrepna-

GROŹLIWOŚĆ - GRUBARZ.

GRUBIJAN - GRUBIEĆ.

131

O CD

owo-

Za grubiaństwo grubiaństwem u nas płacą.

lomiM, ycTpamaiomiH,    Germ, grdfśltd); Anglos.

grislic; 3?teberf. grtêlttf; Angl, grisly; Lat. crudelis); grozę sprawujący, grożący, straszący, straszliwy, graphe!), broljenb, furdjterltd). Śmierć strzałą groźna i łukiem. Brud. Ost. A 4. Róża ostremi kolcy zuchwałej ręce groźliwa. Kniaź. Poez. 3, 58. Srogi twarzą, i wzrokiem groźliwy, idzie, ßardz. Trag. 17. Byk, wódz trzody, rogami groźliwy. ib. 125. Przydaje wiersz czarowny, i rączym groźliwy śpiewa tonem. ib. 552. O jak ślizki stan jest, i groźliwy wielkich rzeczy. Bardz. Luk. 2, 63. Posłuszeństwo w wojsku bez grozy być nie może; przeto Tarnowski groźnym hetmanem był, choć z przyrodzenia miłosierny; nieuproszonym był nieposłusznemu. Orzech. Tarn. 49. Chorego i głupiego postrachy niegroźne. Zab. 7, 220. Koss. Bały sie jej służące, bo była pani groźna. tlaur. Sk. 509. (sroga). GROŹLIWOŚĆ, GROŹNOŚĆ, ści, £., straszliwość z grozą, przymiot groźnego, $urdp terltdjfett, ©rdjhtd;fe!t. (Sorab. 2. grofnofcż* brzydkość, sprosność; Vind. grosovitnost * okrucieństwo, groslivust * mierzioność) ; Ross. rp03H0CTt. GROŹNO, GROŹNIE, GROŹLIWIE, adv.) Boh. hrozno; Bosn. pritgnom, pri— tecch ; Eccl. ct> npeiucHieMt ; Ross. yrpo3me4bHO ; grożąc , grozę czyniąc, fd)mf!mft, fcbattberltdj. Nie będę ja bynajmniej groźno postępował z tobą, i owszem z wszelką łagodnością. Teat. 7, 101. GROŹNOMOWNY, a, e, terriloquus, strasznomowny. Gn. Th. 2)roIjtüürte mrêftopeitb. GROŹNOROGIE woły. Otw. Ow. 429. rogami straszące, fürdp terltd) gezürnte (Stiere ; burd) i^rc fpimter éd;recfen emjagenb.

Pochodź, odgrażać, odgrozić, ograzka, nagraźać sie, nagrozić, pogrążać, pogrozić, pogróżka; przegrażać, prze-grozić się, przegroika; rozgrażać, rozgrozić; ugrazać, ugrozić) wygrażać, wy grozić) wgrazać, ivgrozić ; zagrażać, zagrozić.

GRUBA, y, ż., Grubka, i, z., zdrbn., (Croat. graba; Dal. prokop; Vind. jama, jamiza; Rag. jamma, ruppa; Ross. Bna4ima; Lat. med. groba; Svec. grop, grufwa ; Alban. gropa; Wofosk. groapć ; Lett. grabas; cf. Lat. scrobs; Svec. skrubb ; cf. nostrum grób, grabarz, grabarka, grześć); bte ©ntbe ; dół, loch, parsk, ziemianka, do chowania ziół, win, owoców. Gn. Th. Dudz. 39. ‘podrum, cttt §od; ttt ber ©rbe, grüdjte aitfsttbeiMbrcn. Czy jest tu taka gruba, żeby jabłka te w chłodzie swym świeże dochowała? Pot. Arg. 710. Gruby, abo lochy ku chowaniu zboz. Cresc. 153. Gruby, lochy, żupy, gdzie kopią sól, kruszce. Wiod. fodina. Szyba abo gruba, w której jaki kruszce kopają. Macz. ©rjgritbett. Wapienna skrzynia ab gruba do rozczyniania abo moczenia. Cn. Th. eilte SłalU grube. §. Zagony albo gruby, drugdzie grzędami zowia. Cresc. 502. Z GRUBA ob. Grubo. — GRÜBÂRKA, i, i., (ob. Grabarka 2). — Grubarkę każdodzienną rymem wysławił. Brud. Ost. B. funera quolidiana, grzebienie, chowanie zmarłych, ©rab, Segrdbntfl. GRUBARSKI, a, ie, (cf. grabarski), od gruby, grubarza, ©rubeit * . Ni mnie zła zawiść suszy, ni wiatr zły, ni chłody, Ni leniwm mdli jesień grubarskie dochody. Żab. 9,519. Iżyck. t. j. ce do schowania w grubach, grucbte, bte in Suchern ttt ber 6rbe cutfberuahrt werben. GRUBARZ ob. Grobarz, Grabarz.

GRUBIJAN, GROBIAN, GRUBIANIN, a, m., Boh. nezdwo-rak, nemrawec; Garn. grobijan, saroblenz ; Vind. tarban, riban, kluk ; Ross. rpyómeJb, rpyóiatn., HCBiaca ; Ecd. H€K-ËîKfp, rp&EHTe;\h, ber ©robtatt, (Angl. grobian); nieokrzesaniec, mazgaj, grundychwal, niegrzeczny, nieoby-czajny, nieulizany, parafianin, gbur, chłop; (Vind. glódek kaker dobova skorja, okrogel kaker resdram). — Z gru-bijanami trzeba się grzecznie obchodzić, ponieważ nie-grzeczność drugiego, nie usprawiedliwia naszej. Zah. 4,157. Czasem nazywamy drugiego grubijanem, z tego powodu, że się nam nie podoba. Zah. 3, 263. Uwaga zdaje się grubijanom barbarzyńcom rzecz niewolnicza; królewska zaś wszystko wskok odprawować. Kłok. Turk. 110. Taka to grzeczność tego grubianina, pfe, nic nie umie polityki. Teat. 24. b, 15. Wstydź się, grubianinie! ih. 27. b, 00. Grubianinem być Ross. rpyhmHim, rpyóiaHCT-BOBaTb, rpyóiiTL, HeBtavHmiaTb. GRUBIANKA, i, £., kobieta nieokrzesana, nieulizana, Garn. grobina, eine ©ro= btautit, eut grobeê SBciOftncf. Starość, ta okrutna grubian-ka, która i najsławniejszym nigdy nie przepuściła pięknościom , do ostatniej mie przyprowadza rozpaczy. Mon. a. 65, 347. GRUBIAŃSKI, a, ie, GRUBIAŃSKO po GRUBIANSKU, adverb., niegrzeczny, niezgrabny, chłopski, gburski; Croat. grobianszki; Hang. goromban; Boh. ne-zdworny, nezdworily, nezdworacky; Vind. goren, nefle-ten , neperluden, neperjasn, debel, debelnast, zepzast ,* zepnast, tarbanski; Boss. lieóaarOHpaBHfeiH ; Eccl. rpyóaH-CKÜl; mtl)i>fltd), grot. Obruszyła wszystkich przytomnych tak grubiańska odpowiedź. Pilch. Sen. 358. Fortuna czasem do chłopa najgrubiańszego skarby swe przynosi. Jabl Ez. 210. Przez nieobcowanie z grzecznemi, niemi być nie umieją, i stają się politycznie grubianami abo grubiańsko politycznemi. Mon. 65, 421. Po grubiańsku z nim się obeszła. Teat. 17, 55. Nie zna mnie, mógłby się ze mną obejść grubiańsko. ib. 52. c, 54. Ross. corpyńiiTb, corpyó-iflTb. Co z tym parafianinem wdawać się; odpowie co grubiańsko. Teat. 24. b, 71. GRU-BIAŃSTWO, a, n., Slov. grobianstwj ; Boh. nezdwora-ctwj; Croat. grobiansztvo ; Hung. gorombasóg; Carn. gro-bûst ; Vind. grùbust, grobovitnost, deblust, deblina, gor-nost; Ross. rpyöisHCTBO, HeßtacecTBO, hcbIsîkctbo , ite-BbjKecTBie ; Eccl. rp^cocTh, rpyócTBO, rpyńsHCTBO ; Gall. rusticité. Mon. 76, 421. niegrzeczność , bte Hn!jüfîtd)fett, ©robbett.

Teat. 33, 85. (cf. takiemu takie). Grzeczności powinnością, znosić grubiaństwo. Zab. 4, 156. Między równemi poufałość powinna mieć granice, żeby się nie stała gru-biaństwem. Kras. Pod. 2, 111. Największe nieprzyjacio-ły Rzpltéj głupstwo i grubiaństwo, którego szkoła nie otrząsła. Bipk. Kaz. Ob. G 2 b. (barbarzyństwo, dzikość, nieokrzesanie). Grubiaństwem narabiać Ross. HarpyÓHTb. GRUBIĆ, ił, i, cz. niedok., zgrubić dok., grubszym czynić, grübet'machen. Vind. debeliti, obtoustiti, natoustiti, potou-shati, sadebeliti ; (Bosn. grubiti de for marę ; Rag. ogrubi-ti, opoganiti » obrudzić) ; Ecd. ĄeeeaHTH , tojctbwb 4b-jiam. Przez grzech ludzie subtelna swa nature zgrubili. Przyb. Milt. 199. GRUBIE ob. Grubo. GRUBIEĆ / iał, ieli,

424.

432

GRUBKA - GRUBODZIO B.

GRUBOGĘBY-GRUBY.

ieje nijak, niedok., zgrubieć dok.-, Boh. hrubnauti ; Slov. hrubnu; Rag. debèliti, odebeliti; Croat. debeleti; Carn. debelim; Ross. rpyó^TL, orpyótTŁ, KpymrfcTb, tojct-Łtb, yTOJCTtTŁ, óOTtTB, pa36orfeTb ; Eccl. 4eóe.rkK>, o^eGe-iiUTH, OTOJBCTtTB ; mieższeć, grubszym sie stawać, gröber werben, ftćtrfcr, bicfer werben. Gdy wierzch zetną, drzewo grubieje. Tr. Ręce zgrubiałe i ostre. Syren. 751. Głos zgrubiały. Teat. 28. b, 83. Fig. tr. Dzikszym sie stawać, gröber, wilbcr werben. Mieszkając długo w górach , zgrubiał był srodze, zarosłą brodę , suknią zdrapaną, ciało wyschłe mając. Sk. Żyw. 4, 13. (zdziczał, leśnym się stał). Nic poznali go, bo był bardzo nędzną i niezwykłą robotą zgrubiał, ib. 2, 497. \Y obyczajach co raz grubieje. Tr. Zgrubiało a zmięższało serce ludu tego. 4 Leop. Math. 15, 45. (GRUBKA, i, z., dem. nom. gruba ; * dołek, eine flehte ©rube. Grubka ziemna. Maci) GRUBO, ‘GRUBIE adverb., grubiej comp., (Boh. hrube valde-, Slov. hrube, welmi, welice * bardzo, wielce); So-rab. 2. tłusto , klusto ; Ross. tojicto , icpyiwo ; grob. — §. Miąższo, niecienko , blef, grob. n. p. Grubo na palec, einen Ringer btcf. Tr. Śnieg leży grubo do kostek. Ld. Chleb z masłem grubo nasmarowany. Tr. Ciało grubo gęstemi włosy z zwierzchu zporastało. Olw. Ow. 546. (gęsto). — $. Po prostu, niekształtnie, nicozdobnie, grob, fcfyledjt. Kostka mój, chociaż młody, jednak w tej mierze może się popisać niegrubie. Gorn. Dw. 5. Grubo się chowa, grubo żyje * niemiękko , nieroskosznie, er führt eût Ijarteê ,8ebett. §. Nieobyczajnie, niegrzecznie, Uttljöfltcb, grob. Żebym miał mówić, że ta panna nierządne prowadzi życie, byłoby za grubo; szukać trzeba wolniejszego wyrazu. Teat. 34, 68. (za uraźnie). Dosyć grubie napisał. Pim. Kani. pr. Tak grubie mówisz, że ci nie odpowiem. Zebr. Zw. 400. Ma pan z sługami obyczajnie poczynać, nie grubie a niebacznie. Petr. Ek., 443. Gru-bic a niepoczciwie wyrzucono Jezusa z krzyżem na górę kalwaryi. Wróbl. 48. Żal mi Wac Pana, że tamci Ichmość tak go grubo przywitali. Boh. Kom. 2, 374. §. Grubo, bardzo, dużo, fel;r olei, ftarf. Teofrast grubie w tym wykroczył, że nazbyt chwali kosztowne krotochwi-le. Kosz. Cyc. 440. Jakże grubo błądzisz. Teat. 29, 25. Mój pan nigdzie tak grubo nie łgał, jak tu. Teat.. 26,

66. Drogie to teraz pieniądze, można niemi sprawiedliwie a grubo zyskiwać. Teat. 55. e, 40. Z GRUBA, z GRUBSZA » z pierwszego, nie ze wszystkiem ; nie do końca; bez wyszczególnienia, miś betlt ©röbftcit, nicfjt »öfhg «Uögcarbettet. Przetłukłszy to korzenie z gruba, moczyć octem. Syr. 21. Zioła te pokrajawszy, i z gruba potłukłszy. Perz. Cyr. 2, 333. Z gruba wypracować Ross. oóojBattHTB, oöojBaiiHBaio. Teraz to z gruba tylko wyrzeknę, niesubtelnie jeszcze. Petr. Pol.* 497. Naprzód tu tę rzecz z gruba i po wierzchu mówiemy. ib. 205. (w ogólności). Kamień z grubsza wyciosany. Tr. GRU-BOBIIZUCHY, a, e, o grubym brzuchy, blcfbćtltd)lg. Ross. TOÆCTOôpioxiH. GRUBÔDZIOB, a, m., ptak ziarnojad, loxica coccothraustus. Kluk. Zw. 2, 270. wielkości drozda. Ład. Hst. N. 46. ber ©tcffcfynabel, fôirfcfiftnf. Boh. dlask; Morav. dlcsk , (cf. klęsk) ; Vind. dliesk, sernogris ; Slav.

svrâcsak. GRUBOGĘBY, a, e, gęby grubej, btcftttflultg; Ross. TOiCTOryÓBiiI. GRUBOKOŚCI, ia, ie, kości grubych ; Vind. debelokosten, btcffltocfltg. GRUBOKREWNY, a, e, krwi grubej, gęstej, oott btcfem Slute. Lekarstwo ludziom grubokrewnym. Spicz. 99. GRUBOMOWNOŚĆ, ści, z., nieforemny język, mówienie grube, nieokrzesane, eine grobe intgebilbete 3lrt jtt. fprcd;en. Grubomowności przyczynę wynalazł Kwintylian, już gnuśność młodzieży, już zaniedbanie rodziców. Mon. 74, 724. GRUBOMO-WNY, a, e, — ic adv., nieforemnie mówiący, grob uttb imgebtlbet fpredjenb. GRUBONOGI, a, ie, nóg grubych, btcffufłtg ; Rag. debellonógh; Croat. debelonog. GRUBOŚĆ, ‘RUBOŚĆ, ści, z., mięższość, bie ®tcfc. Boh. hrubost; Vind. debellost, debelnost, toushova ; (Bosn. grubochja turpitudo ; Croat. grubócha, grubota; Rag. grùbos, gru-bócchja de for mitas ) ; Croat. debelocha; Rag. debellina, Ross. rpyóociB, roicrOTa, TOJimima, AeóeaocTb, TOjima; óoitiocTB, KpynHOCTB ; Eccl. ackcabctko » TOJmima, Ty-‘Jhoctb, JKiipHOCTB. Drzewo było tej grubości, że troje chłopa ledwie rękoma obłapić go może. Tr. Grubość w niektórych przedmiotach nazywa się głębokością, czyli wysokością. Łejk. 4. §. Fig. transi., niesubtelność, bie ©rob* fielt, Mangel ber gelnlielt. I^udzie na wzór cielesnych obrazów bogi sobie czynili, nie mogąc się z grubości swojej na niewidomą moc bożą podnosić. Sk. Żyw. 2, — £. Niegrzeczność, nieobyczajność, btc Uttflöfftdj* fett, ©robll'ett. GRUBOWATOŚG, ści, z., przygrubszość, obgrubszość, ©röblldjfelt. GRUBOWATY, a, c, — o adv., przygrubszy,'obgrubszy, gröblich, CttUflŹ grob, Ross. rpy-óoBaTBin, TO.icTOBaTBiii, KpynHOB8TBiił. GRUBOZIARNISTY , a, e, ziarn grubych ; Ross. KpynnaTBiil, Kpymuia-tbih. (‘GRUBRYNU Tureckiego sztuka. Instr. cel. Lit. Grubrynu jedwabnego łokieć, ib. Grubryna Niemieckiego od łokcia, ib. — Towary cudzoziemskie, muchairy, cza-mlety, grubryny, płacą ten podatek. Vol. Leg. 4, 81. materya jakaś, elit 3cng). W GRUBSZ* w grubość, w miąższość, ht bie 2)icfe, lit ber ®icfe. Chmury w grubsz mogą być na sto stop. Kluk. Rośl. 3, 88. cf. wszerz, wmiąż, wzdłuż. Z GRUBSZA ob. Z Gruba, Grubo. GRUBY, a, e, ‘HRUBY, Dudz. 29. ‘RUBY, (Boh. hruby; Slov. hruby; Hang. goromba ; Sorab. 2. gropni, grofni, tlusti ; Sorab. 4. tolsty, wóbli, towstć; (Vind. grob, groboviten, tepez rudis)\ Vind. debel, debou, deblen, deblast, goren, neperluden; (Carn. grob grandis)- Carn. debel, saróblen, (urejen subcrassulus) ; (Croat. grub deformis)-, Croat. debel; (Dal. gruub ; Bosn. grub; Bag. grûb, gard deformis) ; Slav. debeo ; Rag. debco , debella , debello, kruu-pan ; Bosn. debelli, debeo, - la, - lo ; Ross. rpyÓBiil, npy-I1HBIH, OÓJIBIH, 4eÓGJBIH, TO.ICTBIM, ÓOlt.lBIH ; Eccl. (rfl/BR B 2], KpynHBifi; Comp. Grubszy; Boh. hrubśi ; cf. Dan. grov ; Svec. grof; Ger. grob; Gual. rhef; cf. Lat. rudis, crudus, gravis ; Holl, groven) ; grob. §. Miąższy, blef, grob, ftarf. Deska na trzy cale gruba, trzeba nam tu jeszce grubszej. — §. Niecienki, nicht fehl, grob. Gruby piasek. Grube sukno. — Gruba mgła w jasny dzień powstaje. Tward. Wf. 76. (gęsta) — §. Nielekki, ciężki, grob, fdjtoer, Dzieci mlekiem, a drugich grubszemi potrawami

GRUBSZOŚĆ - GRUCA.

GRUCHAĆ - GRUCHO TAC.

133

karmią. Karnk. Kat. 6. Potrawy grube Ross. THweaaa    krupy, avenarium legumen. Mącz. Polewkę z owsa wa-

numa. W obyczajach wieśniackich, w skrzętnóm obcho-    rzoną pospolicie grucą zowią. Syr. 988. Gruca jęczmien-

dzeniu się, w tém grubém i niewytworném życiu. Siem.    na, ©erftengrithc, kasza tarta, przecierana przez durszlak,

Cyc. 82. (leśne życie). Rzekłbyś, pod grubym niebem    kremor. Cn. Th. 270. — §. On sobie żyje grucą, choć

iż się rodził Beotów, tak się w rozsądek ogłodził. Nag.    mu specyały pieką. Pot. Syl. 398. (prostemi potrawami).

Fil. 216. Długi grube. Dwór. D. 3. ciężkie, znaczne,    — §. Gdybyś stłukł głupiego w moździerzu, jako *gru-

wielkie, Beträd;tltd;e (£>d)nlbett. Ojczyzna po oddaleniu się    czę biją pistałem, nie będzie odjęte od niego głupstwo

twoim w grubej zostaje żałobie, opłakując utratę tak jego. 4. Leop. Prov. 27, 22.

wielkiego człowieka. Boh. Kom. 2, 44. (w wielkiej, głę- GRUCHAĆ, ał, a, intrans. ndk., GRUCHNĄĆ, ął, ie, jedntl., bokiéj). §. Otyły, tłusty, brzuchaty, fett, btcf. Człowiek    głos jak gołębie wydawać, cf. Lat. gruo; ling. gûkati;

ciała wielkiego i rubego. Petr. Pol. 335. Jakiś tam    Vind. gurgukati, gurgukanje; girren nue bte Tauben, tronu

człek gruby i brzuchaty czeka Wc Pana. Boh. Kom. 4,    mein, (friten, flirren), (cf. cukru!). Gołąb' grucha. Dudz.

59. Carn. debelak ; Boss. tojcthkb. Szkapa im rubszy,    21. Eccl. rouyób Bopnyerb.    Gruchające gołębie. Banial.

tym się prędzej zfatyguje. Alb. na Woj. 13.    §. moral.    J. 3. Wzdychają trukawki,    gruchają grzywacze. Zab. 12,

Nieokrzesany, niegładki, niewyczesany, nieulizany, nieo-    375. — fig. Galantom mu    jeden koło żony grucha, To

zdobny, niekrasny, niegrzeczny, nieobyrzajny, prostacki,    rękę ściska, to szepce do    ucha. Pot. Jow. 124. — §.

gburski, grob, bäuertfd), unhöflich, ungehobelt, ungefd)ltffcn,    Odgłos wydawać, dać się słyszeć, brzmieć, zabrzmiewać,

imgcbilbet. Grubym rozumiem człowieka prostego, który    odzywać się, ertönen, erfüllen, [ich l)öreit Iflffen. Gruchnę-

bydlęce, nie ludzko rozumem się rządzi. Petr. Pol. 6.    ły wiatry, trzaskawice, błyskawice, ziemi trzęsienia. Birk.

Gruby człowiek, grubian. Cn. Ad. 273. Narody grube,    Dom. 16. (zagrzmiały, szum, grom, trzask, odgłos wy-

które żyją bez ustanowionego rządu politycznego, cho-    dawały, odzywały się). Na takie słowa gruchniono ra-

ciaż mają nieco obyczajności, i niedoskonałą kunsztów    dośnie. Kniaź. Poez. 2, 60.    (hukniono , odezwano się hu-

wiadomość. Wyrw. Geogr. 129. (oppos. polerowny, cf.    kicm). W tym o północy    ta nowina gruchnie. Chrośc.

Jak tylko wieść ta gruchnęła, wszyscy ciekawie czekali. Tward. Wł. 150. Gruchnęła sława po wszystkićm mieście. Baz. List. 374. (szybko, piorunem rozbieżała się). Vind. resglafitife, poglafuvatife, sglafi-tife. Z gruchnienia w sajdaku strzał jego, poznali boga. A. Kchan. 262. Gruchnęło co, ingruit terror, perstrepii rumor. Cn. Th. — §. Act. transi. Gruchnąć « uderzyć, n. p. Jak cię gruchnę ! A". Kam. halten. £. Gruchnąć, ne-utr. imperf. paść z góry, paść z hałasem na ziemię. Gruchnęli wszyscy z drzewa o ziemię. Gorn. Diu. 159. z trzaskiem spadli, fie planten oont Sannie herab auf bte fêrbe. Rag. gruhnuti ruere, runąć, kawka; drudzy sinogarlicę tak zowią. Cn. Th. 213. bte Turteltaube; ober and) bte Sachtaube ($utf Staube).    g. Gru-

chotka, grzegotka. Cn. Th. 213. glegotka, eilte Klapper. GRUCHOT, u, m., GRUCHOTANIE, GRUCHN1EN1E, ia, n., gruchanie gołębi, baS ©irren ober Trommeln ber Tan* beit. Boss. BopKOBattie, (Boss. rpoxOTB głośny śmiech; Croat. et Dal. grohot cachinnus ; Boh. chroehot krząkanie). §. Eoskot, szelest, chrzęst, baS iRaffeltt, baS ©eraffel, @e* polter; (Croat. grohot, skrobot; Bosn. grohot; Dal. bahot strepitus). Straszny się wozów gruchot, rżenie koni, szczęk broni i zgiełk ludzi rozlegał. Tr. Tel. 513. W cieniutka skrzyneczkę nasypać jakiego siemienia, to od one-go gruchotania ptaki ku światłu odlecą. Cresc. 636. Bal-ki mostowe z niezmiernym gruchotem runęły. Pilch. Sen. list. 4, 157. Obegnanego miasta gruchot. ib. 2,11. Między tym gruchotem, który myśli mój przerwy nie czyni, kładnę kołat przebiegających wozów. ib. 2, 5. Kości złamanych gruchot. Zebr. Ow. 301. (trzask, trzeszczenie). §. Gruchot, stary gruchot, grat, rzecz dawno używana, stargana, zwiotszała ; Boss. Bcanaa CTapaa yTBapt; baS ©ernmpel. GRUCHOTAĆ, ał, a, intrans. contin., grucho-ce ndk.', (Boh. chrochtati; Slov. hrochcy gako swiné grun-

dziki). Niektóre narody, acz same grubemi były, sąsia-    Fars. 151.

dy nauczone miały. Krom. 6. Grube żarty przewoźników. Klon. Fl. B. 3. (niesmaczne, cf. rubaszne, tłuste, cf. jałowe). Do grubszych potym żartów się udał. Mon.

65, 404. Przyszło między niemi do słów grubych. Warg.

GRUCHAWKA, i, z., tru-

Radź. 180. (obelżywych, szkalujących). Zwyczajniejsza ludziom z północy na południe, jako to z miejsc przykrych do wcześniejszych, z grubych do obycznjniejszych prowadzić się. Krom. 27. Gruba mowa, gruby język * nieforcmny, niewykształcony, niewyszlifowany, dite ltttge* bilbcte Spruche ober Sprecfyurt, bte Sauernfpradje. cf. Eccl. rpyóOH3bniecTBOBaTii. *§. Haniebny, wstydny, sromotny;

Boss. n030pnbiH. Czyli tył raz podawszy gruby i zelżywy,

Obrócą się? Tward. Mise. 22. (w haniebną ucieczkę, auf eine fd)tmpfltcl)e 2lrt bte §lud)t ergreifen). W pół pysznej nadziei, Nagły Neptun rozwieje Niemieckie zapędy,

Ze gruby tył podali, ib. 16. GRUBSZOŚĆ, ści, z., subst. od Comp. grubszy » większy stopień grubości, (bte ©robcrljeit) ein höherer ©rab ber ©robhctt. Chcesz mię cieszyć jak możesz, przy twojej prostocie, Za grubszość twojej duszy hojnieś mi odpłacił, Boś dla mnie w mej niedoli ludzkości nie stracił. Trep. S. M. 61. t. j. polorem ustępujesz drugim, lecz nadgradzasz to ludzkością.

GRUCA y, z., (Carn. grûzha ; Slov. gfjska ; Croat. griez, kassa psenichna ; Vind. griefs, pshenizhna tousta mela, psbenizhni sdrob ; Lat. med. grutum, grutellum, gruellum;

Gall. griotte, gruau; Angl, grout; Anglos, grut; Dan. grot; cf.

Germ, ©rteS); bte ©rüfce, grob gemahlneS uitb oott allen hülfen gereinigte^ (betreibe. Gruca nie co innego jest, tylko owies lub orkisz, otłukany z łupiny, i potłuczony.

Dykc. Med. 2, 441. Krupy owieśne, u nas grucą zowią.

Cresc. 166. Gruca owsiana, owsianka; Carn. tolta, £>a* bergrtijje, z owsa tłuczonego, i na krupki zmełtego. Krup.

5, 706. Haur. Sk. 408. Owsianka abo gruce, owsiane

134

GRUGHOTAĆ - GRUCZOŁ.

G R UCZ O Ł 0 W A T Y - GRUDZIEŃ.

łami, lestudo, talpa, lupa. Perz. Cyr. 1, 126. — §. Gru-zoł, gruz, rum, ©cfyutt. Kraj cały w ruinach, miast, wsi i gmachów starożytnych jedyne tylko pozostają gruzoły. Mik. Obs. 184. — g. Guzik zaskórny, kostka martwa, kra, scirrhus, eilte ©rüfenöerfiävtnng. Cn. Th. 307 et 218

sze

nio ; (Hung. röhögük; Vind. krohotali, krohozhiti ; Carn. grohotati, grohótshem effuse ridere, grunnire; Bosn. gro-hotati constrepere, grohotatise cachinnari ; Croat. grohochem-grohotatisze ; Dal. grohotati, hrokochemsze); Croat. skcrgutam ; Hung. tsikorgok; cf. Cenn. fra^JCH krakać).

§. Glos gołębi wydawać, gruchać, ftrreit, frotltilteltt tvte    et 213. GRUCZOŁOWATY, a, e, GRUCZOŁKOWATY,

Sorab. 1. wuroyite; Vind. ikrast; Croat. kèhlyav ; Boss. 5KejTij3iiCTbiH. Owoc mały i gruczołkowaty, iż się na stół nie przydał. Fors. Drz. 17. Błona gruczołkowata, glandu-losa. Krup. 2, 3. GRUCZOŁKOWY, a, e, od gruczołów, ©ritfeit *. Narzędzia gruczołkowe. N. Pam. 4, 6. a z drugim się pieści. GRUDA, y, z.y Boh. hruda, hrauda, trupel, (hrudi * pierś od

cielęcia, wołu); Slov. hruda; Sorab. 2. grufla ; Sorab. 1. ruzwa; Croat. gruda; Hung. göröngy; Bosn. grudda, gru-men zemglje, grün; Lat. grumus ; Rag. grümen; Vind. gruda, perstena kępa, kois , dem ; Carn. gruzha ; Slav. hussa; (Ross. rpy4a'kupa kamieni, drzewa; rpyvui piersi kobiece, rpy4ima piersiowa sztuka wołowa, cielęca i t. d.) Ross. MOK.iOKij ; (Eccl rpy4a, rpoaia4a gromada, 2) rpoyA» 3eMan gruda, mima;    np^CH piersi); kawał ziemi

bryłowatej, stwardziałej, eilte 6rbfci)ol(e, Ctlt (Evb^Ügcl, eilt £)0lper. W dzień Szymona Judy, boi się koń grudy. Rys. Ad. 74. (cf. spyta cię luty, maszli boty). Gdy się koń na grudzie odbije, jak go leczyć, llaur. Sk. 471. — Fig. Nie jako po grudzie albo czołach Stoickich , ale prawdę w ludzi wierszem wdzięcznym wmawiają. Tward. Wł. 1. Jak po grudzie, chropowato, z ciężkością (cf. opoka; opp. jak po stole, cf. mydło, smarownie, gładko), fd)mer, fcf)U)er* fällig. Często się dowcipowi z porywczości uda, Tam gdzie się rozumowi ciężka zda być gruda. Zab. 14, 57. (przeszkoda, trudność). GRUDKA, i, z., Boh. hrudka; Croat. grudicza; Hung. gorocngyoetske; Sorab. 1. ruzlieżka; Rag. grumêncich ; demin. eilt itli'pd)eit, eilte fletttc 0d)olle, 6vb; fd)olle. Ziemia formuje się w duże bryły i grudki. Brzost. Duch. 107. Nalać na wysićwki wrzącej wody i zmięszać, żeby się te grudki rozcierały. Torz. Szk. 170. Wieść wieści rodzi, błąd, błędy, tak mała śniegu Grudka w bryłę gromnieje, tocząca się w biegu. Min. Ryt, 3, 204. 6d)itceBafleit, êdpteclaimne. §. transi. Grudka * gatunek sera owczego z przegotowanej rzętycy robionego. X. Kam. §. Pewna ilość czyli forma tegoż n. p. grudka sera. GRUDNIOWY, a, e, od grudnia, do grudnia należący, w grudniu przypadający, ©ecentBcr*. Ross. 4eKaópcKm, (rpyvuibnl piersiowy). Grudniowe mrozy, ®ccemBcrfri)fte. GRUDZIĄDZ, ©raubeitj, dawniej Grodek, znaczne miasto Pruskie w województwie Chełmińskim. Dyke. Geogr. 1 255. GRUDZIADŻANIN, a, m., z Grudziądza rodowity, elit ©ram beider; w rodź. ieńsk. Grudziadzanka, bte ©raitbcitjertltit. GRUDZIACKI, GRUDZIĄDZKI,‘a, ie, od Grudziądza, mi ©rattbeitj, ©raubenjer.

GRUDZIEŃ, dnia, m, dwunasty miesiąc - roku, December. Haur. Sk. 496. ber ©^rtfimoitaf. Grudzień od grudy rze-czon, bowiem tego czasu mróz wielką siłę bierze. Cresc. 699. Chmiel. 1, 193. (Boh. hruden intercalaris mensis, przybyszowy, ber ©dfaltmoitat) ; Boh. prasynee, prosynec, (cf. prosię); Slov. prasinec; Sorab. 2. simski, (oh. Zima);

bte TanBett. Tr., Ross. BopKOBaTb; Eccl. roayób BopayeTü.    pełen gruczołów, twll Prüfen. Slov. hluskawÿ, truskawÿ;

g. Łoskot wydawać, chrzęszczyć, raffeln. Po bruku wóz gruchoce. Tward. W. Ü. 2, 247. Z miejsc swych wypadały Stawy, a kości w barkach gruchotały. Odym. Sw. 2,

H h 4. — \. Activ. Grucholać ndk., zgruchotać dok., trzaskać, roztrzaskać, jerfdfntettew. Garncarz lepi co z gliny naczynia, Gruchota jedno,

Zab. 11, 4. Koss. Wszystkiego zgruchotała i w nic obróciła. Kulig. Her. 78. Kotka słabą klatkę zgruchotała. Tol.

Saut. 38. Zgruchocę ci nogi i ręce. Teat. 30, 62. GRU-CIIOTAĆ SIĘ * łamać się z łoskotem, kruszyć się, Brechen, ftd) Brötfeltt. Juz nieborak ledwie łazi, stawy sie w nim gruchocą. Bal. Sen, 82. GRUCHOTKA, i, i., grze-gotka, narzędzie do grzegotania. Włod., bie Klapper. Tak wiele Kleopatra Włochom złego wniosła, Swą gruchotką Rzym przestraszyła. Bardz. Luk. 178. Gruchotką do budzenia * excytarz. Tr. ber Söecfer an einer ltl;r. GRUCIIU ! odgłos gołębi gruchających, cf. cukru! ber Saut, beit btC ïanBeit non fiel) fmrett laffeit. Gołębie często wołając gru-chu, siła wypotrzebują grochu, llaur. Sk. 127.-

Pochodź, pogruchotać, zgruchotać, dogruchotać, nagru-chotać, rozgruchotać. — §. grzechotać, grzegotać, grze-gołka.

GRUCZOŁ, GRUZOŁ, ueta, m., GRUCZOŁEK, GRUZO-ŁEK, łka, m., demin., btc Srüfe, ob. Gruzła; Boh. żlaza,

(cf. zołzy); Slov. hluska, pupenec; Sorab. 2. falfe; Sorab.

1. zawza, wura; Vind. ikra, gobize, slesdc; Carn. glisha, slęsde , ikra, masùl ; Bosn. glanda, gliva , jagodo ; Croat. slezda, zlezda, kćlilya; Dal. gliva, glonda, glunta; Ross. acealma, 30J0T}rxa. Gruczołki, glandulae, są miękkie pulchne części ciała zwierzęcego, w których wielorakie naj-duja się naczynia, w których się różne płynności oddzie-lają, poprawująj etc. Kluk, Zw. i, 31. Krup. 2, 2. Kirch.

Anat, 47. Gruczołek płaczliwy, z którego łzy płyną, leży przy kącie zewnętrznym w dołeczku kości czołowej.

Krup. 2, 2*82. glandula lacrymalis, btc Taraitenbritfe. W gruczołkach podle ucha położonych, czeluściowych, pod-językowych, oddziela się ślina. Krup. 1, 23. Gruczołki albo guziki śliniaste, salivales, które oddzielają ślinę, są w gębie niezliczone. Kirch. Anat. 48. migdały, btc 6peb a, m., dfclbrttfen. (Bosn. zavratak). Gruczołki skóry, które oddzielają humory wodniste i zbytnie , wyprowadzając je przez poty, subcutaneae. Kirch. Anat. 11. bte $)aitfbntfeit. Milia-•res, są to gruczołki maluczkie, prosu abo jagłom podobne , i dlatego się nazywają prosiane lub jaglane. Kirch.

Anat. 48. ^trfenbrnfcn. Gruczoł pod żołądkiem z wielu mniejszych gruczołków złożony, zowie się pancréas. Zool.

Nar. 50. Ńauka o zawałkach czyli gruczołkach, adeno-logia. Perz. Cyr. 1, 37. — Mamkom się czasem w piersiach mleko w gruczoły abo w gruzły zsiada. Urzed. 28. fen. Guzy lub nabrzmienia na głowie zowiemy gruczo

GRUDZISTY - GRUNT.

GRUNT.

135

Sorab. 4. welcżże meszacżtwo; Carn. grudn Decembr. (2. Saturn, tempus edax rerum, a verbo grudem rodo; Saturn, apud priscos Krode); Vind. gruden, vienahtnik, dvanaistnik; Croat. gruden, velikobosichnyak; (cf. Croat. proszinecz, malibosichnyak Januar.)] Dal. proszinacz, pro-szinecz ; Hung. karatsan bava; Slav. prosinaç; Dosn. de-cembar, proszinaę, (Bosn. prosinutiilluminare); Hag. pro-sjinaz; Ross. 4eKaópb, obs. rpy^eHb, CTy^eirL, (ob. Studzić, cf. styczeń); Ecd. ^eKGMÓpm. GRUDZISTY, a, e, — o adv., pełen grudy, fdjollig, t)0ll ©ćffolleit. (Boh. hrudowa-tÿ; Slov. hrudnatÿ; Croat. grudàszt, grudovit; Hung. gö-röngyös; Bosn. grumenast, grumenit; Vind. grudast, ke-past, kofen; Sorab. 1. ruzwatâ; Eccl. rpy40Barbm acer-vosus, (rpyAiibiH, no4coceuHbrîi submamillaris; Ross, rpy-4acTbni szerokopiersi, o zwierzętach), propr. et fig. chropowaty, niegładki, fiolperig, Ijöcfertg. Zbieg liier spół-brzmiacycb, czyni mowę twarda, chropowatą i grudzistą. Pir. Wyru. 261.

GRUNCIK, a, w., demin. nom. grunt, (Vind. gruntizh, sem-lishize) » mała ziemia, rolcczka, szmacik ziemi, eilt flcttteS ©Htnbfłtttf. Miał' gruncik pola, który sam rekami sprawował. Jabl Tel. 500. Piast w Kruświcy z niewiełiczkiego gruncika roli żywot swój gnarował. Krom. 48. GRUN-UAL, GRONDAL, G RAD AL, GRUNTAL, GRUNDYCHWAŁ, GRUNDYS, a, m., gruntem t. j. ziemią się zatrudniający, ziemianin, rolnik, (Carn. gruntar » kmieć cały), eilt 31cferS* mann, Canbmaitn. Widzisz tu w tym ogrodzie kopiące gruntale, Zaciągmy się między nie; to motyką rycie, Może nam dać i żywność i grzbietu okrycie. Treb. S. M.

67. (cf. grabarz). — §. Z przyganą, chłop, chłopskie obyczaje mający, głupi, prostak, ‘mrogetny człowiek, nie-uczosaniec. Man.; agrestis; gbur, ein Smtcrfcrl, ein bau* rifdîer SOîeufcf;. Vind. fiazb, fiauz, tarban ; Ross. MymiiuKiw, neimoxi, ocmionb, xaujio. Grondale nie wiedząc co nieśli, złożywszy skrzynię, postawili ją sztorcem opartą na murze. Mon. 70, 744. (drągarze). Jabym szczęśliwą była, gdybym takiego męża miała, zamiast tego niezgrabnego grądala. Teat. 15. e, a. Grzeczny się człowiek o przyjaźń jej starał, a wydali ją za grondala. Mon. 76, 444. Sus Minervam: nieuk a grundychwał doktora uczy. Mącz. Kto się grundalem urodzi, za gładysza nie uchodzi. Jak. Baj. 255. (cf. olszowy Piotr). Rozwaliwszy się grądał na kanapie, W przytomności zacniejszych, jako wielbłąd sapie. Nar. Dz. 3, 232. A tuś mi gradalu! Teat.

56. c, 114. GRUNT, ‘GRONT, ‘GRAT, u, m , ber ©runb, Boh. grunt, zakład, podwal; Slov. grunt, zakład, posta-wnik, (cf. podstawa); Sorab. 2. grunt; Croat. grùnt, tć-mel, z Greek. &£}ie)nov; Carn. grunt; Vind. grunt, po-dlog, gniva, semla; Ross. rpymb; Eccl. TKfibfth ; Svec. et Dan. grund; Holi. grunt; Angl. ground; cf. Gr. %coqiov). In Biur. dawni Polacy piszą grunty, my teraz grunta. Kpcz. Gr. 2, p. 29. Grunt oznacza w powszechności to, na czem się co zakłada; propr. et fig., ber ©ruttb, mor* auf man etmaS baut, fłujtf. Grunt, fundament, dół wykopany do budowania. Cn. Th. 213. ba§ guubaumtt, bte ©rmtblage $u einem ©ebfiube; budowania początek, ib. ber ©ruitb, bie ©ruublage etueS ©ebäubeS. Cele, jest twarde

dno w gruncie, na którym się już godzi grunt kłaść. Cn. Th. 60. Nie wezmą z ciebie kamienia na węgieł, ani orclą na ‘grąth. 1 Leop. Jer. 51, 26. (na grunt. 3 Leop). Żeby stoły i ławy i listwy ocalić, Grunt, na którym cały dóm zawisnął, obalić. Pot. Zac. 7. (istotę poświęcić przyzwoitościom). Grunt dobry założy, Kto sie bojaźni bożej i cnocie przyłoży. Groch. W. 552. ber legt einen guten éruitb, baut auf einem feften ©ruttbe. Dziesięciorga przykazania gruntem i calcem jest sprawiedliwość. Mon. 71, 555. (zasadą Ross. ocHOBanie, cf. osnowa). Czego w sześciu lat w młodości nie zaczniesz, gruntu nie zaweźmie. Falib. Dis. G. 3. (nie ugruntuje się, nie umocni, nie utwierdzi się). Miałem Wc Pana zawsze za człeka dobrego gruntu i charakteru. Teat. 21, 178. (gruntownego sposobu myślenia). Drugi grunt zakładam wynalezienia tej prawdy, który taki jest... trzeci grunt położę... czwarty grunt położę taki.... Petr. Ek. 64. zasada, ber pet)* tc ©nutbftetn, ben id) lege, um jene 2öafirl)ett (auftuftubett), bar* auf Jlt bauen. — Grunt malarski, dno, farba, po której drugą dają, bie ©rmtbfarbe, ber ©rtutb bet) ben SUîalern. Ross. et Eccl. jeBKacï, aeBKauie. Grunt pod filarami kamienny, * podstawek. Cn. Th. ber itnterfaf, ber guj> einer ©aule. Szczęśliwy, kto gdy się świat w swym gruncie poruszy, Wie miejsce, gdzie ma leżeć, wojna go nie wzruszy. Bard. Luk. 62. menu bie Söelt in tl;rer ©runbnefte jittert. — Mądrości grunt cierpliwość. Budn. Apopht. 14. Bez gruntu, bez fundamentu; Eccl. He04epmiiM0. — §. Grunt, główna rzecz, istota, bte §auptfad)e. Grunt sprawy, pobożności. Cn. Th. 213. Suknia grunt. Zab. 1, 129. Alb. baS Stleib maefyt ben SDîauu. (cf. jak cię widzą, tak cię piszą). Rola, to grunt. Falib. Dis. P. U nas to grunt charakter, poczciwość, a tu słowa jeszcze o tern nie słyszałem. Teat. 19, 61. Nieposażna bardzo; a pieniążki grunt. ib. 7. c, 11. Cnotliwy a ubogi, nic u nich; to jest grunt, Kto ma pieniędzy siła, choćby nie. miał cnoty. Opal. Sat. 58. W Polszczę każdy mu się zdał ladajaki; tylko on grunt. ib. 4. fiel; allein fjielt er für beu rechten 93îauit. — Do gruntu, Slov. do gruntu * zupełnie, do szczętu, phys. et moral, biS auf ben ©ntltb, ööHig, gäujlid). Mróz zwolniał, trzeba było się obawiać, aby do gruntu nie puściło. Ram. 85, 1, 212. (zupełnej rozmięczy, od-mięczy). Każde słowo jego przenika do gruntu serca mojego. Teat. 41, 124. (wskroś}. Juliusz u Rawenny porażon był do gruntu. Biel. Sw. 111 b. (na głowę). Krzyżacy Prusów poganów nie mogli do gruntu wykorzenić. Biel. Kr. 120. (do ostatka). — W grunt * aż do dna, bis auf ben ©rmtb, biS titS 3mterfic. Bojaźń, skrytość i niedowiarstwo , w grunt samego przyrodzenia wlepia. Kłok. Turk. 99. (wkorzenia). — W gruncie, na dnie, na spodzie; w samej istocie, istotnie, rzetelnie, auf bem éntube, auf bem Śobeit ; im ©rtutbe, tu ber îfiat. W gruncie samym niewinny jest. Teat. 55. b, 161. — §. Z gruntu * od samego fundamentu, fundamentalnie, gruntownie, zgoła, tnm érmtb auS, gritnbltd), gćtujlid). Dęby od wiatru z gruntu wywrócone. Tward. Wł. 232. (z korzeniem). Morze z gruntu wzburzone. Teat. 29, 126. (od samego dna). (Slov. z gruntu; Slav. iz temelja; Bosn. izadna, o-

136

GRUN T AL - GRUNTOWAĆ.

GRUNTOWNIE - GRUSZA.

GRUNTOWAĆ się recipr.\ zasadzać się, zakładać się, fundować się, zależyć, założonym być na czem, ftd) auf etroaS grünten, auf etroaS gegrünbet fcrçn. Wszystka wiara na bogu gruntuje się. Karnk. Kat. 297. Aż nadto podejrzenie moje gruntuje się. Teat. 9, 30. gruntowne, tft gegrünbet. GRUNTOWNIE adv., na pewnym fundamencie, fundamentalnie propr. et fig., grünbltdj, roofügegrüttbet. Ross. ocHOBaieiHO. (cf. dziedzinnie). Jest to człowiek, który się gruntownie zna na swej sztuce. Teat. 34, 50. Gruntownie uczony Vind. presastopen, prevuzhen. GRUNTOWNIE, a, m., Boh. gruntownjk właściciel gruntu; Croat. temelitel ; Vind. gruntovloshnik , vterdnik » fundator. GRUNTOWNOŚĆ, ści, i., stałość, pewność na czem zasadzona, stateczność, fundamentalność, nielekkość, bte ©rünbltctyfeit. W najmniejszych działaniach ojców naszych u-patrujemy zawsze jakowąś gruntowność, której dojść teraz nie możemy. Kras. Pod. 1, 230. Ross. ocHOBaiejib-hoctl. GRUNTOWNY, a, e, fundamentalny, na dobrym gruncie założony, mocny, stały, grünbltd), Deft, fłarf. Boh. gruntownj ; . Vind. grünten, vstojezhen, vterden ; Croat. temelit; Ross. ocHOBaieabHUH, HcnuTHbiw. Cnotom gruntownym to imię dano, iż wszystka sprawa poczciwego życia, jak na gruncie, na nich się funduje. Hrbst. Nauk. N. 7. cardinales virt., ©runbtltgenben. (cf. cnoty teologiczne). Miłość nasza jest gruntowna, że jej nic nigdy nie ostudzi, ani rozerwie. Teat. 21, 3. Dyament cienki na takiej foldze osadzony, podobien dyamentowi parangon , gruntownemu i wesołemu kamieniowi szacownemu. Złot. C b. Kamień półgruntowny. ib. GRUNTOWY, a, e, od gruntu, to jest, ziemi, pola, roli, nieruchomości, Vind. grünten, ©runb *, ©ruttbftücfê *. Własność gruntowa wyraża własność nad ziemią. Zab. 6, 224. ©ntltbetgett* tjjum. Zastawa nieruchoma, hypoteka, gruntowy zastaw'. Cal. Cyw. 2, 102. Czynsz gruntowy, Ross. n03eMeJbH0e, no3eMe.ibHbia 4CHbrn. Gruntowa księga » ziemiańska , ba§ ©ntttbbud). — Laki suche, albo jak nazywają gruntowe, na tłustych i soczystych miejscach, najlepszą dają trawę. Kluk. Roił. 3, 286. ©ruubtmefen, trocfene, aber fette SBiefen. Kość gruntowa lub kliniasta leży w śrzodku dna lub gruntu czaszki głowy, os basilare. Krup. 1, 58. GRUNTRYS, u, w., z Niem. ber ©runbrtfî, planta, zrysowanie fundamentu budynkowego. Solsk. Geom. 5. Chmiel. 1, 78. GRUNTWAGA, i, £., z Niem. bte (©runbroage), Sletpvage, ©djrotrcage, ©ejpage, SBaffenvage, (cf. szynwaga). Grunt-waga, deszczułka trzygraniasta, mająca przez śrzodek na nici uwiązany ołów, służy do brania wagi lub ważenia, gdy się buduje. Magier. Mskr. Nie przestając na przyrodzonej równości miejsca, potrzeba pod gruntwagą jedne miejsca zbierać, drugie nawozić. Kluk. Rośl. 1, 43.

Pochodź, bezgruntny, bezgruncie; dogruntowad; nagrun-

dadna). Piękną rezydencyą w Gruszczynie, Stan. Lubomirski z gruntu wymurował. Kras. /Ast. 14. (od samego fundamentu). Mówię to z gruntu serca. Teat. 34, 16.

* (z całego serca, z mocnego przekonania). To człowiek z gruntu poczciwy. Teat. 49. b, 21. Już jéj spokojność z gruntu pomieszałem. Teat. 45. b, 21. (ze szczętem, gćuisltd)). Jakże teraz młode panienki z gruntu się popsuły! Teat. 29, 46. (ze wszystkiem). Nie znasz mnie jeszcze z gruntu, kiedy takim mię sądzisz. Zab. 14, 309,

(niegruntownie). — §. Grunt « ziemia, rola, dobro leżące, nieruchome, ©runb unb 23obeu, ©ruubftücf, Selb,

Jer, ein Itegenber ©runb, cf. dziedzina, Croat. grunt, ba-schina ; Rag. basetina ; Ross. nouBa, nouiBa. Nietylko u-rodzajne i czarne grunta, ale nawet gliniaste nadgradza-ją pracę człowiekowi. Zab. 6, 103. Min. Królestwo Ne-apolitańskie ma grunta dziwnie urodzajne. Wyrw. Ceogr.

196. Walem cię otoczą nieprzyjaciele, i rozrzucą równo z ziemią grunty twoje. W. Post. Mn. 320. (maję-tnostki, wsie twoje). Dziś komu ciasne okolice Zuntu,

Jutro ma dosyć na trzy łokcie gruntu. Kochow. 72. (ziemi na grób), ©rbretefy, ©rbe. Żądał Zygmunta Zelim o to, aby przepuścił wojsko jego przez grunt korony Polskiej.

Gwagn. 121. er follte fie über $olntfd)en ©runb unb Sobett Jtefteu laffcn. — W wodzie Łackońskiej jest nieco rubryki i żelaza, co znaczy czerwoność i śniadość, którą grunt swój, i zioła pobliższe sobie, powłóczy. Petr. Wod. 10.

(dno swoje). GRUNTAL ob. Grundal. — GRUNTOWAĆ, ał, uje, czyn. ndk., ugruntować dok., gruntem umacniać, podpierać, zakładać, zasadzać na fundamencie, propr. et fig.,

Sorab. 2. gruntowasch; Garn, gruntam; Vind. gruntati, sidati, vstebrati, nastajati ; Croat. temeiim ; Ross. ocho-Barb, ocnOBUBaib. W tobie jedynie całą moję gruntuję nadzieję. Teat. 35. d, 22. Kotwie okręty gruntują. A.

Kchan. Wirg. 146. fundabant. Co jest dobrze umocowano i ugruntowano, to się nie waha. Pilch. Sen. list. 1.

280. Delos, *wysep, nieugruntowany, błędny, pływający.

Otw. Oiu. 250. (loźny). Morze to dziś mrozy lodem u-gruntują, Jutro wiatry szalone zetrą i zwojują. Papr. Rye.

25. (ztężają). — § Moral. Bóg rzekł Jozuemu: bądź ugruntowanym, i nic się nie bój. Leszcz.. N. T. 177. (bądź stałym, niezachwianym). §. Gruntować u malarza, pierwszym kolorem nałożyć. Magier. Mskr. grüubeu, bte ©runb* farbę auftrageit. Malarz pierwej płótno gruntuje, potym farbami maluje * grunt zakłada przygotowującą farbą, ber 5D?aliler grünbet bte Setnnmitb ; Ross. npoupacmb, npoupa-uiHBaTb, jGBKacHTb, HaÆGBKacHTb. §. Jurid. Gruntować, zgruntować sprawę, wyłożyć główną rzecz przed sądem od obudwu stron przez żałobę i odpowiedź (litis conte-statio); Ross. nojo>KHTb octiOBame. — §. Gruntować, zgruntować dokon., gruntu abo dna szukać, zgłębiać, Jtt er*

grüubeu fuebett, grültben, beu ©runb etlteś    ©CtMjferś fltdjcn.    towad;    ogruntowad; podgruntowad;    ugruntować; wygrun-

(Vind. posgruntati, nasgruntuvati). Każe    gruntować wo-    towad',    zgruntować.

dę, szuka brodu. Staś. Num. 1, 129. sonder. Wisłę grun- GRUPA, y, i., z Franc, włosk., zbiór różnych figur kształtował nieprzyjaciel, która nań ziewała,    i swoje już ła-    tnie z    sobą powiązanych, bądź w    rzeźbie, bądź    w    ma-

kome łono otwierała. Tward. WŁ 179.    Chcieć w są-    lowaniu. Min. Aus. 33. Boh. weypada, podobina.

dach boskich brodzić i one gruntować, jest to rzucać GRUSZA, y, z., Sorab. 1. kruschwina; Boh. hruśka: Vind. się dobrowolnie w przepaść błędów. Mon. 71, 207. grushka, grushkovu drevu ; Ross. rpymeBHHa; gruszkowe

szki na wierzbie. Boh. Kom. 4, 88. — §. 2. Gruszka miłośna, solanum Melongena, gatunek psianki. Kluk. Dykc. 3, 89. SMaitjaitctpfeJ. — §. 3. Ziemna abo wycza gruszka,' apios, bte fêrb&tnt, od podobieństwa ma nazwisko, bo korzeń jej ma kształt gruszki. Syr. 1510. ziemniak biały. §. 4. Fig. Owe przy uszach gruszki jedwabne perłowe, Na poruszenie głową ruszać się gotowe. Łącz. Zw. 23. t. j. zausznice, Oljrgefyettf in gönn einer Strn. §. 5. Gruszka abo twardość około śledziony. Spicz. 5. eilte 2?er« Wartung, eine Seule, cf. gruczoł, guz. GRUSZKO WATY, a, e, o adv., na kształt gruszki, birneitarttg, wie eine Sirtt; Ross. rpyuieBHÆHMH. GRUSZKOWIEC, wca, m., gatunek motylów. Ład. H. N. HO. eine 3lrt <5d)metterliitge, ber Sirnenoogel; tinea pomonella, zanokcica maleńka, składająca jaja w gruszki lub jabłka. Kluk. Zw. 4, 580. GRUSZKOWY, GRUSZCZANY, a, e, od gruszki, z gruszki, Sirtt'. Boh. gruśkowy; Ross. rpyineBMH. Drzewo gruszkowe przyjmuje czarną farbę tak doskonale, że trudno poznać różności między hebanem. Kluk. Rośl. 2, 58. Liście gruszkowe. Syr. 1282. Drzewo gruszczane. Cresc. 313. GRUSZNIK, GRUSZECZNIK, a, m., tym samym sposobem z gruszek się robi, jak jabłecznik z jabłek, ale napój ten daleko jeszcze przyjemniejszy jest. Kluk. Rośl. i, 173., Vind. grushovuz, grushni mosht, grushko-vez; Ross. rpymeBKa; (Slav. krushesik « sad gruszkowy; Carn. hrushovza « polewka gruszkowa). Gruszecznik. N. Pam. 4, 1. Im cierpsze są gruszki na grusznik użyte, tym się grusznik dłużej zachowuje. Dykc. Med. 2, 447. ‘Gruszownik. Xiądz. 77. ber 33trnmojł, 33irntnetit, 33iritciber.

drzewo, gruszka, ber SfettBflum. Grusze potrzebują ziemi dobrej, wkorzeniają się głęboko, a pospolicie do znacznej wyrastają wysokości. Kluk. Rośl. 1, 136. Grusze dzikie ttńlbe StmMunte, dobrowolnie po polach rosną. ib.

2, 381. GRUSZCZANKA, i, i., galas z gruszek. X. Kam.

Strnmup. GRUSZCZANY ob. Gruszkowy. GRUSZCZYCZKA,

1,    £., Ross. rpymmi.a, 3ejeHL 3HMHaa, ziele, pyrola Linn. ffimtergrim, liście ma gruszkowym podobne, latem i zimą zielone. Kluk. Rośl. 2, 221. zowią też jabłonką, zimozielonym. Sienn. 139 et i 42 Syr. 1282. okrągłoliścia, rotundifolia; mała, minor; jednoboczna, secunda; jedno-kwiatowa, uni flora; baldaszkowa, umbellata; tej wieśniacy wiele lekarskich skutków przypisują, i ztąd pomocnikiem nazywają. Jundz. 236. GRUSZCZYSTY, a, e, GRUSZKO-WATY, na kształt gruszki, birneita(mli$. Melon gruszczy-sty, od kształjtu gruszki. Syr. 1184. GRUSZECZNIK ob.

Grusznik. GRUSZKA, i, £., GRUSZECZKA, i, i., zdrbn.,

Boh. hruśka, hruślicka ; Sorab. 1. kruschwa, kruschei;

Sorab. 2. kschuschka ; Vind. grushka, grushkiza, gruske, hruske, grushovo drevo ; Carn. hrushka; Croat. hruska, hruske; Bosn. kruscka; üal. kruska, krusva; Iłung. ke-urtvely, körtvely; Rag. krùscka, kruscciza; Slav. krushka, krushkovo dèrvo ; Ross, rpyma, (cf. Croat. hrusztati * chróstać, cf. Ross. Kpyrnaa - kruż). \. 1. Gruszkowe drzewo, grusza, ber 33trnbauttt. Ład. H. N. 46, i owoc drzewa gruszy. Dykc. Med. 2, 442. bte 3Mrit. Bardzo wiele jest gatunków gruszek; są małgorzatki, jakubówki, muszka-tułki, pasówki, panny, baby, zimostradki, gdule, dawidki.

Ład. Hst. JS. 46. dawidówki, cegłówki, pigłówki. X. Kam. miodówki, pergamolki. Dykc. Med. 2, 443. winiowki, ka- *GRUSZT, u, m., (może z Niem. bcrê ©eruft * rusztowanie), pustnice, rzepnice. Cresc. 225. koniakówki, kluniackie    Przeciwko tym pokusom cnotę na gruszt założyć. Rej.

gruszki, sapieżanki, bugi. (Carn. korobele, kravojnèze,    Wiz. 102 b. Tak swawola swe drzewo na gruszt założyła,

ternavke, garzarôle, lushperna, tępka,. supanke, mazha-    Trudno się jej obronić, by nas nie złomiła. ib. 101 b.

rye; Boh. djwćieka; Ross. rjnma i t. d). Gruszka le-    Rozumiał, iż ten harcownik ztąd miał napirwej na gruszt

śna, "bie ttńlbe 23trit, ipoljbtnt, gruszka polna, owoc so-    założyć, a ztąd nędznego człeka naprzód pokusić. Rej.

czysty mięsisty gruszy dzikiej. Kluk. Rośl. 2, 38. Vind.    Post. M. 5. [łoże u łuku, Stiftung, ©erttfł Adlg. 2. d. 5.]

lefna grushka. (ob. Odleżałka, ulęgałka, uleżałka). — GRUZ, u, m., (z TSiem. ber ©MUS, ®ru3; Dan. gruus; Svec. Phras. Śniło mi się, żeśmy gruszki trzęśli, to pewnie    grus, kras, krossa), gruz rozwalin » rum, ber

guzy znaczy. Teat. 29, 130. (złe godło). Przebierać będę    Carn. smêt, gromazha; Vind. prod, prodje, kupez poder-

w dziewczętach, jak w gruszkach. Teat. 55. b, 4. (jak w    tego sida; Ross. MycopB, X;iaMi>, x.iaMOCTB, ineóeHL.

odleżałkach). (Prov. Sorab. 2. Ja zu f jogo kofcżami    Kamyczek z góry o ten gmach zawadził, I wszystkie

kschuschki klapasch, przeżyję go). Prov. Pol. Nie wszyst-    zgniótłszy kruszce, w jeden gruz osadził. Zab. 12, 233.

kim gruszki, drugim jabłka. Rys. Ad. 49. (non omnibus    (w jedne kupę, gromadę, ruinę). — Gruz do tła nowy«

omnia apta. cf. dobra Matyaszowi płotka; dobra psu mu-    ber SDîôrtel. Cn. Th., (cf. gruzowy piasek; Ross. xpaint;

cha). Nie ‘zahaczy gruszki w popiele. Cn. Ad. 720. su-    Vind. prod, debel piefek, (cf. dziarstwo) ; Roh. paćech,

am quisque homo rem meminit, er yerfaumt bte ©elegettljett    wapno s pjskem rozdelanć, śterk; Carn. grjes, stremęnk).

nidjt. Exactus pilen tego, co nań włożono, sprawny, nie    Miejsce próżne między podłogą a ziemią, wyłożyć trzeba

zahaczy gruszki w popiele, jako w przypowieści bywa    piaskiem, gruzem, dla uniknienia wilgoci. Switk. Bud.

mówiono. MaLcz. Gruszki nie zaśpię w piecu. Pot. Jow.    105. Gruzem nabijać, nawozić, ruderare. Cn. Th. einen

2,    6. Klok. Turk. 61. Wszystkich'jutro uprzedzę mym -tëftrtd) anfdpttten, Ross. meóeimib, 3ame6eHHTB.^ Gruzem

przybyciem gości, Nie zasypiam w popiele mojej lubej nabijanie Ross. meóemta. *§• transi. Któżby serce gruszki. Zabi Z. S. 13. Pot. Arg. 289. Nie zjesz mnie    z gruzu miał i stali, By nie drżał patrząc, a tu świat się

w kaszy, gdzie potrzeba nie zaśpię gruszek w popiele.    wali? Chrośd. Luk. 45. (z głazu, z kamienia). GRUZ-ŁA,

Mon. 65, 723. Teat. 11. 6, 45. —'Ukazywać komu gru-    y, z., GRUZEŁKA, i, ź , zdrobn. bryłka, grudka, eilt

ruzwa, ru-

zlicżka; Sorab. 2. grufla. Lepsza trochę gruzełek'ziemi bez bojaźni, niż szerokie bujne poła trwogi pełne. Warg.

szki na wierzbie. Rys. Ad. 69. t. j. dudka na kościele«    ^luntpdjicit, (cf. (Drttfe, ®ro3 31 big); Sorab. 1.

za błazna go mieć, zakpić z kogo, etlteit tttlt 9?Ctrrett t>a*

Bert. Przestrzegam, że Graf cię mvodzi, i obiecuje gru-

18

GRUSZCZANKA- GRUSZEGZKA.

GRUSZKO WATY - GRUZEŁKA. 137

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

138

GIIUZŁOWY - G R Y C Z A N I K.

G R Y F - G R Y M A S.

Wal. 230. (cf. grządka, zagon). Sucha chwila niedobra    zywane hreczaniki. Ład. II. N. 47., Carn. ajdovnek, $et»

ku oraniu, bo w tenczas ziemia się spiecze, a tak suche    bcftmtflojJ, ^etbeforttfu^ett ob. Hreczuszki.

gruzly nie mogą się zdrobić. Cresc. 88. Prostą gruzłę 1. GRYF, a, m., (Graec. yyvxp; Lat. gryps, gryphus;    Lat. med.

wypaloną zamieni! Demokryt w szmaragd. Pilch. Sen. list.    griffus ; Angl, grillon), bet ©reif. Illyri liane    avem Noh

5, 72. Sodoma leży w smolnych gruzłach i w kupach    albo Nog vocant, cum aliae gentes ßctae avis fictum no-

popiola. Leop. 4 Ezdr. 2, 8. (w smolnych bryłach. Bibl.    men relinuerint. Cn. Th. — Boh. nóh ; Sorab.    1. krayf;

Gd.). Gruzła soli, bryłka soli. Wiod. Gruzła w wapnie *    Bosn. grif; Vind. graif, orloleu, jastreb; Carn. velsôr,

kamyczek w wapnie. Wiod. Gruzła mąki, eilt 9M;lflümpcljeit.    (cf. białozor), qvais; Rag. orolàv; Ross. rpn*ï,* Eccl.

Gruzła złota. Pot. Jow. 128. Kiedy się mamkom w pier-    rpv‘i*Ti; (Eccl. HOrnoTKa, opc.TL blvwkui, imane ccaimi, cf.

siach mleko w gruczoły albo w gruzły zsiada .... Urzed.    sęp). 4. Zmyślony ptak wielki, drapieżny skarbów strze-

28. Łobodę przyłożyć na twardość albo na gruzłę, tedy gący. Macie się strzedz orła, gryfa i t. d. 3 Leop. Lev. miękczy i ból uśmierza. Spicz. 10. GRUZŁOWY, a, e, 11, 44. (‘noga. 1 Leop). Cudowna historya ptaka gryfa, w gruzłach, in SüütttpcljClt (britftcfyt), flumpetig. Sól gruzłowa    o którym dawni wierszopisowie bają, że gniazdo swoje

w beczkach się przedaje. Vol. Leg. 3, 455. (okruchy soli    z szczerego robi złota. Zab. 12, 182. Niechaj ci drudzy

rumowej). GRUZŁOWACIEĆ, iał, ieje, nijak, ndk., zgru-    ślą podarki drogie, Którym na skrzyniach leżą gryfy

złowacieć, pogruzłowacieć dk., gruzłowatym się stawać,    srogie, A strzegąc czujnym licznych skarbów okiem, Nie

w gruzły się skupiać, ftd) flütttpcrtt, flüllipcrtö werben. Mą-    zawrą sennym nigdy powiek mrokiem. Nar. Dz. 1, 120.

ka , gdy wilgotnieje, ztąd gruzłowacieje. Ross. mapo-    2. Rodzaj największych sępów w Ameryce, sacorhamphus

»HTbCfl, OTTBapowycb. GRUZŁOWATY, a, e, GRUZŁO-    Dumćr, vultur gryph., ber ©imbor. GRYF, herb, w polu

WATO adv., na kształt gruzeł, bryłkowaty. Wiod. flüttt*    czerwonym gryf biały. Europ. Z, 18. ein 28appeu. 2. GRYF,

perig, (bruftcl;t). Mąka gruzłowata. Ziemię gruzłowatą z    u, m., z Niem. ber ©riff, baé ©riffOret an einer Violine,

wielkim potem przew-racali. Warg. Wal. 130., Sorab. 1.    deszczułka na skrzypcach, na której strony palcami prze-

ruzwatć. GRUZŁOWATOSĆ, ści, i, grudkowatość, przy-    bierają się. §. Łapa, paznogieć, szpona, bie Sllauc. Re-

miot gruzłowatega, btc SÎIimiptdjfett. GRUZOŁ, GRUZO-    stya ta z płaskim ogonem, Z czterema łapeczkami, i gry-

ŁEK ob. Gruczoł, Gruczołok. GRUZOŁKA ob. Gruzełka,    fów trzech gronem. Zab. 15, 181.

Gruzła. GRUZOWATY, a, c, na kształt gruzu, pełny gruzu.    podkowach koni ciągowych bródka, na przodzic się znaj-

Cn. Th. tioll ©d)utt, fdjnttig. GRUZOWY, a, e, od gruzu,    dująca. Kluk. Zw. 1, 187. ber ©rtff uont atit £)Hfetfen. (ob.

do gruzu, ©raité », ©ctpitt». Piasek gruzowy, sabultim    Cele, ocele).

gross urn, gnibfiirittgcr Saitb, Sttcé, ©raité, ©rittté, ©taub, GRYGLINOWY, GRYAL1NOWY, a, e, z Franc, gris de lin, składa się z znacznych grubych i nierównych kamyków,    flacl;él>littl;eitfarl>cit. Tej klassy ludzie niech chodzą w

zdatny do wysypywania dróg. Kluk. Kop. 1,-254. (cf. gryz,    gryglinówym kolorze. Jabł. Tel. 1G8. Dyszer i gryalino-

wy kolor. Comp. Med. 705. podobny do kwiatu lnianego. GRYKA, i, i., miejscami zowie się tatarka, a u Rusi hre-czka, ber 33iid;u)ct^cit, Ross. rpena, rpeMHxa, ahk>’wa ; robią z niej kaszę pospolitą, odwarzaną i drobną, którą jedni Radomską, drudzy Krakowską nazywają. Z mąki gotują dla czeladzi kluski, i placki pieką nazwane hreczaniki. Ład. II. N. 47. Zowią ją też poganką, Boh. et Slov. pohanka; Sorab. 2. hejda, pschuszniza ; Carn. ajda; Vind. höda ; Croat. hajda, hajdina ; llung. hajdćna ; tatarka, #eibefont. Podług Linn. roślina ta jest gatunkiem rdestu, Polijgonum, ©egetritt ; rdest gryka, Fol. fagopy-GRYCZAK, a, m., gryzka, gryska, placek z gryzu abo z    rum ; rdest tatarka, Folyg. Tataricum. Jundz. 229. hre-

mąki pszenicznćj pośledniej. Wiod., chlób czyli pirog z    czka, Folyg. convolutus. Kluk. Dykę. 2, 214. W dawnych

mąki pszennej podlejszej. Dudz. 39. ctlt Slacflticrf tfOlt    inwentarzach przed panowaniem Zygmunta Augusta o

©rteélltcld, Ctlt ©rieMirot. §. Człek nieulizany, borys, gbur,    hrcczce nic nie czytamy. Czack. Pr. 2, 240. (ob. liro—

grądal, eilt plumper 33aitetTerl. §. Gryczak, gryczany pla-    czkosićj). §. Sokola gryka ob. Gnidosz. — Gryka dzika

cek, ctlt 23u$roet$eitfud)ett, Ross. rpeniHeBHKŁ. GRYCZAN-    Syberyjska Ross. uypjyicL.

KA, i, z., słoma od gryki abo tatarki, 33ltc(Mt'Ct|ett(trp^. GRYLOWAĆ cz. kont., z Franc., smażyć, suszyć w kuchni, Gryczanka każdemu bydłu za siano się daje. Kluk. Iiośl.    röftcit, bön'Clt, prcgclit. Zaczął kuchta smażyć, warzyć,

3, 276., Vind. hedoushina. GRYCZANY, a, c, na Rusi    grylować, tratować. Teat. 33. d, 83.

Hreczany. Dudz. 29. hreczysny >-tatarczany, 33urf;u)Ct^cit GRYMAS, u, m., z Franc., dziwaczne twarzy krzywienie, od gryki, z gryki, tatarki. — Mąka pszeniczna i hreczy-    dziwaczne miny, dziwactwo w postępowaniu, w urojeniu,

Stryjk. 148. Kasza hrcezana czyli tatarczana. Krup.    btc ©rtlltaffc, Ross. ywHMKa, yauiMKH. Lud prosty widząc

5, 700., (Ross. rpemucBuii; Carn. ajdove). GRYCZANIK,    grymasy, i łamania się, z wielości robaków w człowieku

HRECZAN1K, a, w., placek gryczany, hreczany. Z mąki    pochodzące, sądzi go być opętanym. Perz. Lek. 190.

hrcczanćj gotują dla czeladzi kluski i placki pieką, na-    Lepiej jeszcze kiwać głową ; właśnie tu te grymasy po-

GRYFA, y, i.,

na

dziarstwo).

GRY, Graec. yęv minimum, n. p. Ani gry, ani krty: jwr/óe yyv y&tyynca, ne gry quidem loquitur, milczący, ani be, ani mc; słowa się na nim nie dopytasz. Cn. Ad. 5. er giełd and; niefyt bett gertitgften Cant tum ftd); man faun mdjtćS tum t(mt pcrauóhrtngcn.

GRYCIIT, u, m., sztuka mięsa wołowego w ćwierci zadniej» pod pieczcnią zrazową, ctlt ©tltcf Shttbflctfd; auê bcilt .^tits tcryicrtcl. GRYCHGIK, a, m., zdrb., n. p. Możnaby mieć ćwierć, połowę, żeberka, grychciki. Boh. Dyub. 12.

sna.

GRYMAŚNIK - GRYŹBA.

GRYŹĆ

139

a, m.,

na

trzebne. Teat. 35. b, 43. Te grymasy już wywołano z Polski, ib. 7. d, 15. Czart. Prawda, że ma grymasy, ale te pięknej twarzy przystoją. Teat. 3G, 53. GRYMAŚNIK, w rodź. ieńsk. GRYMAŚNICA, y, dziwak, dziwaczka , ctit ©riDenfćtngcr, eine ©rittenfangerinn, numberltd)c i)eiltge. Grymaśnica, jakiej w świecie nie znajdzie. Teat. 30, 51. GRYMAŚNY, a, e, ie adv.', dziwaczny, nutnber« lid), grillenhaft. Trzeba koniecznie grymaśne obyczaje płci żeńskićj poprawić. Gaz. ISar. 1, 25. GRYMASOWAĆ ob. Dziwaczyć.

GRYPSNĄĆ cz. jednt.; smyknąć, ukradkiem porwać, grapfeit, iltrtitfett, Hoss. rpaf)H34aTb, 3rpa6a34aib; Gall. gripper, cf. Graec. yęinoę. GRYPSIEWICŻ, a, m., imię patrona. Teat. 30. c. cf. wydrwigrosz, łapcap.

GRYS ob. Gryz. GRYSKA ob. Gryczak. GRYSOWY ob. Gryzowy.

GRYSZPAN, GRYNSZPAN, u, m., Boh. grynśpan, rcz ze-lena, rez medenó; Vind. grienspet, grienspot, selcnina is bronza; Boss. Minima, apb BiijauKa. Podoccian miedzi , w handlu pod nazwiskiem grynszpanu viride aeris znany, sól z podkwasu octowego i z miedzi złożona. Śniad. Cliem. 2, 158., z Niem. ber ©riiiifpau, rdza miedziana, sztucznie z miedzi wywabiona. Kluk. Kop. 2, 325., Sleszk. Ved. 411. Gryszpan abo rdza miedziana. Grzęd. 401. GRYSZPANOWY, a, e, od gryszpanu, ©rünfpan«. Woda gryszpanowa, inaczej zwana kolor wodny, iż służy na mappie do oznaczenia wód. Zabór. 269.

GRYSZEOBT, a, m., n. p. Przyszedłszy tam, warcaby już przed niemi znajdę. Gryszforta zda miś grali zawiłego, Jeden jak kostkę rzucił, 1 gniewał się i smucił. Kcliow. 00. GRYWAĆ, GRAWAC, ał, a, czstl. verbi grać, ju fpielen pflegen. Szuler ten grywał, wygrywał, przegrywał całe życie. Mon. 00, 205., Boh. hrâwôm, hragl.

1.    GRYZ, u, w., GRYZETKA, i, i. §. 1. gryzowa mąka, mąka pszenna. Comp. Med. 008. poślednia. Cn. Th., Wtod. Budź. 39. ©rieSntebl, grobfbrnigeS, gricfigeS Sßeißeitmefil, Slfterme^l. Otręba z pszenicy bardzo jest czyszcząca, ale mało tuczy jej grys. Crcsc. 157. Gryz « szrot mielszy mąki orkiszowej abo pszenicznej. Syr. 953., Carn. stremęn. — Prażona abo przypiekanego jęczmienia mąka, którą dru-dzy grys zowią, polenta, gerietet ©erftcnmefll. Syr. 979. Gatunek pęcaku i jęczmienia drobny. Syr. 955. Gryz z jęczmienia przypiekanego abo prażonego. Cn. Th., Dudz.

39. ©rteS, grab gcmablncö (betreibe, j. 8. ©erflengric$. — §. 2. Gryz ob. Gruzowy piasek, gruz. Tr. ©ricSfaitb.

2.    GRYZ, u, m., gryzienie, phys. et mor. gryzota, zgryzota, baö fragen ,* Selben, nageiiber .Hummer, Hränfiutg, ^crjeletb. Z różnych gryzów, zrzędów, bojaźni, różnych też w ciele nabywamy humorów. Haur. Sk. 439., Croat. griz; Vind. gris, vgris * ukąszenie. §. Gryz, pokost do złocenia albo malowania marmuru. Tr. eilte ?irt ^iniiß, Gall. mordant. GRYZAWKA, i, i., GRYŹBA, y, z., gryzienie n. p. w brzuchu, baó 9łagcit, Meißen; im Ccibe, baS 6d)nciben. Bywają gryzawki u dzieci z żółci zielonej, którą miewają z matek. Syr. 292. Wiatry gryźbę ciężką około pępka i ból srogi wzbudzają. Cziach. Pr. Cl., ib. B 5. Wino to gryzawki i morzyska w żywocie układa. Syr, 120.,

(Vind. grisha, grisenje, savijenje trebuha; Croat. griz, grysa * dyssenterya). GRYŹĆ, gryzł, gryzie cz. ndk., zgryść dk., Boh. hryzti, hryzl, hryzu, zhryzti, zhryzl, hlodati ; Slov. hrizt; Croat. grizti, grizem, griszti; Bosn. gristi, hrristati, briditi, ujidati; Bag. gristi, grizem, ugrizati, gloghjatti; Vind. gristi, grisèl, grisem, ripiti; Carn. gristi, grisem, grusti, gruditi, grudèm; Sorab. 1. drćptam ; Boss. rpbi3Tb, rpbi3y, yrpu3Tb, yrpbmaib, (cf. Sax. Inf. gmafnu kruszyć; Gall. ecraser); zębami ściskać, głodać, nagen. Nie gryź rzemienia. Burl. A 3. (nie czyń,"co się nic nie zda). Suchy lukrecyowy korzeń dawać dzieciom do gryzienia, gdy im się zęby kłuć nie chcą. Perz. Cyr. 2, 192. — Jakże markotny, jakże wargi gryzie, Nim wiersz wymęczy. Min. Byt. 3, 332., Slov. "hrize piski. Stał zamyślony, gryząc wargi. Teat. 52. b, 47. Lata po izbie, paznokcie gryzie, ib. 29, 5. Pióro gryzie, ib. 34. b, i i. er faut ait ber $eber. (znaki niecierpliwości). — §. Gryźć dla lepszego połykania, przegryzać, żuwać, jerbet« Ren, aufbetßcn, falten, beißen propr. et fig. Małe winy gryziemy, wielkie całkiem połykamy. Cn. Ad. 470. (cf. komary cedzić, skrupulatny w drobiazgach). Gryzie orzechy. Teat. 12, 128. Nie gryź z czartem orzechów. Bys. Ad.

42. (łupiny ci się dostaną z oszustem). Junak okiem orzechy gryzie, wąsem muchy ścina. Kochow. 50. (odkazujc się zuchwale). Gryzłem jakom mógł kości (tłumacząc Horacyusza). Lib. Hor. A 4. (walczyłem z trudnościami). Gryź, jeżeli masz twardsze zęby, Jeżeli niemasz, nie psuj sobie gęby. Lib. Ilor. A. 4. (lepiej potrafisz, zrób; nie potrafisz, nie porywaj się). Nawiedz go, i pomóż mu gryźć tak twardego móla. Bot. Arg. 39. (strawić, znosić). (Brov. Slov. Dâwaf temu liskowce, kteri gich hrizt ne może, dawać temu orzechy czyli chleb, który go już gryźć nie może; łyżka po obiedzie, lekarstwo po śmierci). —i §. Gryźć ziemię « legnąć, poledz, zginąć, ittS ©ra0 beißen, umfommen. Dam Bachusowi ucztę z kozłem białym, Źe gdy mię drzewo uderzyło w ciemię Nie gryzłem ziemię. Hor. 2, 80. Min. Pod jego niezwyciężone-, mi barki, wielu z mężnych nieprzyjaciół popiół gryzło. Staś. Num. 2, 14. Rycerstwo za nim gryzłoby kamień. Bys. Ad. 01. (dałoby się rozsiekać, zabić). Ziemię gryzie , upadłszy. Bard. Trag. 47. Już on gryzie ziemię. Teat. 45. d, 05, (już w grobie). §. Gryzieniem bólu nabawiać, kąsać, ujadać, beißen, burd; bett 33iß yernmuben ober 6d)nter$ett machen propr. et fig. Najokrutniejszy taki, co gryzie a pieści. Kras. Baj. 111. Na deszcz, muchy strasznie gryzą, btc fliegen fielen. Ld. Gdy koń kogo ugryzie, rana bywa bardzo niebezpieczna, ib. Żeby żona przestała mi gryźć głowę. Teatr 52. d, 25. (kłócić, suszyć głowę, ben Hopf mann machen). G licz. Wych. Q. i b. Teat. 19. c, 96. Gryzą mię wnętrza moje. 1 Leop. 4 Ezdr. 5, 34. (trapią mię. 5 Leop). Gryźć i martwić cię będzie, że umrzesz ze złości. Teat. 52. d, 45. (dokuczać, doskwierać, dopiekać). Każdy ma swego mola, co go gryzie. Min. Byt. 5, 527. jeber ?)ïenfd) Ijat feinen Hummer« wurm, ber ibn im .freien nagt. Jednego to, drugiego owo gryzie. Cn. Ad. 539. martwi, trapi, ben einen nagt bieß, ben anbcrit jenes, (nikt nie wolen od kłopotu). Zafraso-

140

GRYŹĆ - GRY ZIMA.

GRYZIPACIERZ - GRYZOWY.

GRYZIPACIERZ, a, m., liziobrazek, świętoszek, nabożniczek, Ross. nycTocBATł, cm $eiltgenfreffer, ctu 2(nbad)tler. Owże gryzipacierz, wilk w baraniej skórze, Co kościanemi gaiki pobiją na sznurze. Nar. Dz. 3, 118. GRYZISŁAW ob. Gryzosław. GRYŹLIWOSĆ, ści, z., gryzienia przymiot, skłonność do gryzienia, bądź drugiego, bądź siebie, u-raźliwość, bte 23ifftgfeit, baS Meißen, bte $ttmnterlici)fett, ipaitg sum Kummer, ober and) juin Bûttfen mit anbertt; jäit* Îtid)e3 Sßefeit; Bosn. bridkost, bridenje ; Ross, ^koctl, ■jMymecTL. GRYŹLIWY, GRYŹNY, a, e, Gryźliwie adv., gryzący, markotny, betßeitb, empftttbltcl), Yind. griseozh, grisezh, vgrisliu, vjedliu, vgrisezhen, ripezh, serbezhen; Carn. grisęzh, sasklyvne, ossklyvne ; Croat. ugrizavecz, (grisau * dysenteriacus); Bosn. bridak, gljut; Ross. l>4y-qifi,    ’b40K'B, (Ross. rpu/KiibiM artrytyczny). Pretor,

co gryźliwe ludowi wyroki wydawa. Zab. 8, 331. Koss. (markotne, dokuczliwe, uciążliwe). Gryźna nowina; gry-źliwy frasunek. Tr. Gryźliwe kłopoty. Przyb. Luz. 305. (dojmujące).

wany król panom opowiedział, co go gryzło. Papr. Byc.

(kłopotało , obchodziło). Kto dobiera nie podług stanu swego żony, Ten albo sam gryźć musi, albo być gryziony. Nar. Dz. 3, 123. beißen, saufen, geifern, fränfeu.

Sumnienie go gryzie. Prot. Kont. C 2 b, Yind. viest mene teshi, pezhe; Slov. hrize ho swedomi. —Wszystko gryzę w sobie, i nikt nie wie, co ja cierpię. Teat. 14, 73.

(taję w sobie, połykam, frasuję się, martwię). — §. tr.

Pieprz i t. d. gryzie, piecze, ber Pfeffer U. f. n). beißt,

(Yind. ripiti, cf. Yind. grishik, elih, kifelz * ocet). Fig.

Zbytek pokój pospolity, jak rdza że|azo gryzie i traci.

Falib. Bis. E. 1. (nadwątla, nadweręża, osłabia). — §.

Gryzie w brzuchu, rznie, Ross. pkmeTB bb JKiiBOrh, e3 fcijitctbct tut 23aud)e. GRYŹĆ się recipr. §. Dzieci chorują, gdy się im zęby gryzą. Cresc. 577. gdy się kłują, btC Rćiljne bWjctt burd); bte ŚRitbcr jaßitcn. — §. Moral. Frasować się, trapić się, martwić się, ftdj füutttteru, (lärmen,

Rag. gristise; Croat. jaditise ; Bosn. ghrristitise, jaditi, sgjalostitise ; Carn. tahtam ; Ross. cnopólub, CKopómo, npiiropioHitTbCfl; Eccl. ocKopókm, cnopójno, onenajnmcfl. (GRYZMOLIC, ił, i, czyn. niedok., zgryzmolić dk., bazgrać, Giedymin gryzł się na umyśle swoim bardzo, widząc oj-    fd)nttcrcu, flecfcit, fd;lcrf;t fcßrctbctt. Gdybym choć trochę

czyznę, tak srogo od Krzyżaków zburzoną. Stryjk. 344.    umiał gryzmolić na papierze. Teat. 33. c, CG. Umiał

Ocuciwszy się, wpadł mu sen, który miał, w myśl, i    gryzmolić.    ib. 15,    84.    Węglem niezgrabne twarze gry-

gryzł się długo, coby się przez to znaczyło, ib. 354.    zmoli po    ścianie.    N. Pam. 19, 100. GRYZMOLICIEL,

Gryząc się sam w sobie na niewdzięcznego kniazia, prze-    a, w., GRYZMOŁA, y, m., bazgracz, eilt ©djmtcrcr. Owi

myślał, jakoby go uśmierzyć, ib. 475. ćryząc się darmo,,    gryzmoliciele nie wiedzą, co podać milczeniu, a co obja-

zdrowie sobie psujesz. Past. Fid. 82. Na drugich się    wić. Kras.    List. 2,    114.    Gryzrrioła, pisarz. Teat. 13, 90.

gniewać, a siebie gryźć. Teat. G. b, 49. Gryzący się,    GRYZMOŁY liczb.    mn.,    bazgranina, Boss. nauKaiibe, ©c*

zgryziony Ross. npMCKopóiiLiiI, KpynHiiiibiH. Drzyj się za    fcßiltierc, ©cfrtßle. Żaden przypadek politycznemi gryzmo-

łeb, gryź zć złości, chcę, żebyś pękł z zazdrości. Teat.    łami nie był tak przyćmiony, jak ten. Pam. 85, 1, 116.

5G. c, 42. Nie powinieneś się już niczym gryźć, ani    broszurami, świstkami).

niczego wstydzić; bo to, za co człowiek w świecie wsty-    GRYZOMIR, a, m., n. p. Wieku szóstego, kiedy myszym

dzić i gryźć się może, jużeśmy obadwa poczynili. Targ.    władał Gryzomir berłem, częste najazdy czyniły łasice.

Bibl. 15. Tankred się z gniewu wielkiego nic czuje,    Zab. 15, 48. imię króla myszego w Myszeidzie Krasickie-

Gryzie się srodze, i zębami zgrzyta. P. Kchan. Jer. 492.,    go. (GRYZONY, ów, liczb, mn., Rzplta Gryzonów, sprzy-

Gryźć się z kim o co * swarzyć się, na udry z kim iść,    mierzona z Szwajcarami. Dyke. Ceogr. 1, 253. ©raitbititb*

mit einem janfen, beißen, Boss. Kctbch cb kIimb. Zawsze    ten, Boh. Rhetsko; Rhaetia). GRYZOSŁAW, GRYZISŁAW,

się i z sobą i z drugiemi gryzłem. Boh. Korn. 1, 323.    a, m., sławny przez gryzy, dokuczanie drugim, doskwie-

(GRYZETKA ob. Gryz). GRYZIENIE, ia, n., subst. verb.,    racz, kłótnik, eilt berHßmtcr 3ältfcr. Prawo to nie mogłoby

Boh. hryzenj, kąsanie, głodanie, żuwanie, dokuczanie,    się. podobać rozpustnikowi; przytlumićby go chciał, rzą-

baä Meißen, kalten, 9iagcit, RufcßClt, peinigen. Gryzienie    du i sprawiedliwości gryzosław. Ostr. Pr. Ar. 1,12. Gry-

w żołądku, morzenie, żarcie w kiszkach, rznięcie, ba3    zisław, sławę gryzący, obmowca. Chmiel. 1, 60. GRY-

33aitd;grimmcu. Cn. Tli., rznięcie, Boh. żrenj ; Croat. griz,    ZOTA, y, i., zgryzota, frasunek, umartwienie, Yind.

grisa, grizenye, madron; Dal. grizd , grizna; Bosn. gri-    samersa, samers; Ross. npHCKopóie, iicnajb, 40ca4a, Kpy-

zenje, grisgja, serdoboglja, sardoboglja, srridoboglja; Yind.    nmia, ©ram, Kummer, partit, .Çierjcleib, Slrältfttlig. Wnętrz-

gris, grisha, grisenje, savijenje trebuha; Carn. klanje;    nemi zażarte ku sobie gryzoty Wzajemnej dobywali potęgi

Eccl. rpbima. GRYZIGŁOWA, y, m., głowę gryzący, kło-    na zgubę. Nar. Dz. 1, 203.

pocący, ein ftopfmarmmaeßer, Boh. hryzacz; Ross. cl1>- Pochodź, dogryźć; nagryzać, nagryźć; ogryzać, ogryźć, 4yra; {Rag. grizliza, griziza curculio). On jest straszny    ogryzek; odgryzać, odgryźć, odgryzek; pogryzać, pogryźć;

gryzigłowa dla mnie. Teat. 24. b, 18., Mon. 75, 589.    podgryzać, podgryźć, przegryzać, przegryźć; przygryzać,

ĆRYZIKOŁEK, łka, m., zrzęda, ein SDîurrfopf, Ross. o-    przygryźć; rozgryzać, rozgryźć; ugryzać, ugryźć, ugryzek;

rpbma, orpbi3Ciib. Ona ma męża jakiegoś gryzikołka nie-    wgryzać, wgryźć; wygryzać, wygryźć; zgryzać, zgryźć,

zgrabnego. Teat. 15, 108. GRYZIKRUPA, y, m., sknćra,    zgryzły, zagryzać, zagryźć. 2) grzytać , grzytnąć, zgrzy-

liczykrupa , gryziskarb, Ross. citpara, ein ©rüßjätyler, eilt    tać, zgrzytnąć, zgrzyt.

$ltaufcr. A czyż dyabli znowu niosą tego gryzikrupę! Teat. GRYZOWATY, a, e, o adv., na kształt gryzu, grieśartig. 30,90. GRYZ1MÀ herb; w czerwonym polu trzy liszki białe ;    Chleb gryzowaty otrębisty, ludziom delikatnym niestrawny,

na hełmie trzy pióra strusie. Kurop. 3, 18. eilt 2öappcit.    Syr. 938. GRYZOWY, GRYSOWY, od gryzu, ©rie3 *,

»Olt ©rie^mefil. Grysowa kasza tuczy, ale niestrawna. Syr. 954. Chleb pszeniczny z śrzotowanego zboża, abo nader grubej a otrębiastćj mąki, jakiego chłopi używają, zowią grysowy. Syr. 956.

GRZAĆ, aï, eli, grzeje, czyn. niedok., zgrzać, ogrzać dk.; (Boh. hrjti, hril, hregi, hfati; Slov. hrâf, hregi, hregam, Sorab. i. hreyu, reyu; Rag. griati, zgriati; Vind. greti, griem, sgreti, sgrejati, ogreti, sagreti, pregrejati, vre-zbiti; Garn. greti, grejćm; Bosn. griati, topliti, zgriati, uzgriati, stopliti, utoplitti, pogriati, mlaciti, omlaciti, ci-'niti młako; Croat. greti, grejem, topiti, topim; Ross. rptTL, rptio, yrpkTL, yrplmaib, corplm,, corpliBaTt; cf. Hebr. -nn charar arsit, TN“ beir accendit, cf. gorzeć); ciepłości nabawiać, ćiepłym robić, warnten, wann machen propr. et fig. Skoro dobry humor grzeje, Niech śnieg pada, niech wiatr wieje, Gdy radości coraz rosną, Zimno ciepłem, zima wiosną. Kras. List. 2, 148. Łeb grzeje wino mocne. Bard. Trag. 74. Tak prosi, i te swe wzdychaniem grzeje Prośby. P. Kchan. Jer. 565. (wzmacnia, wspiera, podpiera). I w Hiszpanii hetman grzał buntowników. Chrośc. Fars. 348. w ciasny kąt ich zaparł, er machte tfrncn mann. Chłopczyka rączka świerzbiała, gdy jej w cudzej kieszeni nie grzał. Dwór. K. (gdy w cudzej kieszeni nie polował, nie łowił, nie kradł). — Grzać kogo, zagrzewać, zachęcać, anfencm. Patrokl tak jeszcze żwawe grzeje wojowniki. Dmoch. II. 2, 105. Tak łaje

który śpikiem abo masłem nasmarowawszy, jedzą za przy-smaczek, eine gcröftete 23rotfćf>ctBe, wie man fie mit SDîarf ober lutter ju ejfett pflegt. (Boh. topynka; Vind. vresiza, naresek, shnita, ozvirk, tinjak pogazhe; Ross. cyxapmcB, vulg. rptHOKb). Chleb dwa razy pieczony zowią biscotum, to jest grzanką. Urzed. 348. (ob. Biskokt). Jużeś mój Stanisławie zasiadł przy kominie, A przed tobą z grzankami spory kufel stoi. Opal. Sat. 70. Zdechł niedźwiedź; więc o ziemię dudy i multanki, Spadło masło, jak mówią, niedźwiednikom z grzanki. Pot. Bocz. 184. zysk im przepadł, bie 23ntter fiel ihnen »om 23rote, tfjr 33erbienft giettg ttt bte 23iljc. Spadło mu z grzanki * chucha w garść; jak gdyby mu psi obiad zjedli, omyliła ,go nadzieja. Cn. Ad. 785. ber 33tffeit ift ihm entgangen. Zebyć z gęby i ręku grzanka nie upadła. Jag. Wyb. C 4 b. (cf. kęs, kąsek; cf. łyżka od gęby odpadła). Grzanka go ta minie. Chrośc. Luk. 206. (przeleci koło niego gołąbek). Stary jak kruk, nie daje nic i nie umiera, Przecie się niezła człeku u-piekłaby grzanka. Zabi. Firc. 29. nie ladajaka korzyść, feilt fchled)tcr 23tffcn, fein Heiner ©emimt. Nie zła tam będzie eksekutorowi grzanka. Gorn. Dw. 196. (niemała chapan-ka). Abym ja tylko moję grzankę upiekł. Teat. 8. c, 5. (moje gąskę, kurcze t. j. żebym swego dokazał, pożytko-wał). GRZANY, a, e, part. perf. verb. grzać, gewärmt, erwärmt. Grzane wino, gltilieuber 2Bein.

Pochodź, pod słowem Gorzeć.

żno kondlów pasterze do natarcia grzeją, ib. 2, 185.

(podszczuwają). GRZAĆ się zaimk., Boh. hriti se, ciepła większego nabywać, fid; nmnucn. Służebnicy ogień uczyniwszy, bo było zimno, grzali się. Był też i Piotr z niemi stojąc i grzejąc się. Budn. Joan. 18, 18. Grzał się u ognia. Sekl. Marc. 14. Kto bliżej jest ognia, lepiej się grzeje. Hrbst. Odp. U u 2 b. §. fig. transi. Zapalić się, zająć się zagorzałością, gorliwością, ftd) erwärmen, erljtfjcn.

Miłość się tym bardziej grzeje przeszkodą. Zai. LI. T. 31.

Tak mówił, i tak gniew'em zapalony Grzał się sam w sobie Czyrkaszczyk zuchwały. P. Kchan. Jer. 291. §. Grzać się, o zwierzętach, mianowicie o psach appetere Venerem, läuftfd; feptt, (ob. Ciekać się, biegać się, gonić się). Pochodzące pod słowem : Gorzeć.

GRZĄDKA, i, z., dem. nom. grzęda (Etym. rząd, rzęd), lecha, leszka w ogrodzie, eilt ©arteuheet, Sorab. 2. lecha. Wszedł do ogrodu między grządki wonnych ziół. Radź. Cant. 6,

1. (zagonki. Bibl. Gd.). §. Grządki, cf. Cer. ©rcitbel, małe grzędy w- kurniku, są to położone i umocowane laski, na których kury siadać mają. Kluk. Zw. 2, 118. bte $Utl)s ncrfłattge. Już dosiadł Cezar równej z Pompejuszem grządki. Chrośc. [juk. 161. równej rangi, równego stopnia, glet* djc Staffel, ß. Grządki ku wieszaniu szat. Cresc. 561. eine Slufhängcftauge, eine Oucerftange, Ross. rpH4i<a, rpa40- GRZBIEC1STY, a, e, grzbiet mocny mający. Włod. pleczy-una. GRZĄDZIEL, GRĄDZIEL, a, m., pługowy dy-    sty, einen ftarfcu Dtncfeu Ijabenb, brcitfdwltrig. GRZBIET,

szcl. Cn. Th. bie $)etd)fel am Pfluge. Otw. Wirg. 582. cf.    ‘CHRZYPT, a, u, m., GRZBIECIK, a, m. zdrbn., (Boh.

hfbet, hrbytek; Slov. chrbet, hrbet; Sorab. 1. kribet, kriebet; Sorab. 2. kschebat, chrebat; Bosn. herbat, hrri-bat, plechja, harbat, leghja; Slav. legja; Rag. harbat, lègbja , lédi, (vulg. harptina spina dorsi) ; Croat. herbet ;

gnuśnych, mężnych grzeje wojowników, ib. 1, 96. Pró- GRZĄSKI, GRZĘSKI, GRZĘZKI, GRZĄZKI, ‘BRUSKI (z Ruska), a, ie, gdzie grąźną, lgniący, błotny¹, topny, funt* pftg, ntoraftig junt Ścrfinfen, Ross. rptwiibiH, rpa3HOBaibiîî, BH3KÜI, Tonyniił, (rpy3Hbni obładowany, pijany ; rpy3Kift ciężki); Eccl. tiiiichb, rpNaprowadzono naszych na miejsca grząskie i bagniste, które obszernych łąk i pastwisk powabny czyniły pozór. Nakoło tych topielisk stali nieprzyjaciele. Nar. Ust. 3, 550. Rzeka Morawka grząska, kałużowata, i szeroko się rozlewająca. Krom. 525. (limosus). Grzęskie jeziora. Zirnor. Siei. 185. Pole mokre, grząskie. Papr. W. 1, 568. Przyszło im się przeprawić przez miejsca bardzo hruskie abo lgniące. Papr. Ryc. 123. (cf. hrazisty). Ross. toiil, (ob. Topielisko), bh3ł. Wywrócił się, i zasnął twardo w błocie grzęskim. Węg. Org. 26. (gestem, cf. Igniączka). GRZĄSKOŚĆ, ści, i., błotnistość, kałużystość, Smnpftgfcit, 9Jîoraft, Ross. Ba3KOCTi>. Rzeka ta , nie tak dla głębokości, jako dla lgniącćj grząs-kości, trudna do przeprawy. Krom. 142. Grzaskość miejsc. Nar. Tac. o,90. GRZĄSKO WATY, a, e, — o adv., nieco grząski, lgnący, bagnisty, fumpftg. Hetmani nieumiejętni na miejsce grzaskow’ate, gdzie sposobnie koniem obrócić trudno było, szeregi rozwiedli. Krom. 602. (limosus). Eccl. rpa30BH4HMÎi ; Ross. rptmHOBaTBiH. GRZĄZNĄĆ ob. Grąznąć.

65eritbel, ©rttnbcl, Boh. hridel scopus aratri.

men.

krókam ehleba czyli bułki suszona, zraz chleba ogrzany,

141

GRZAĆ - GRZANKA.

GRZANY - GRZBIECIK.

GRZANIb!, ia, n., subst. verbi. grzać, ba3 SBärmen, Crmär* GRZANKA, i, z., GRZANECZKA, i, z. zdrbn.,

142

GRZBIET.

GRZBIETOWY - GRZEBIEŃ.

Dal. harbat; Vind. herbet, plezhje, (hrib, hriber, reber » górka); Garn. hèrbt, (herbovina* garb, herbtishe, hcrb-tauz spina dorsi; Ross. xpeóen> pacierze, cnimna grzbiecik) ; Etym. garb). Tylna cześć piersi jest grzbiet z pacierzami, zaczyna sie od karku. Kireh. Anat. 3. Zool. Nar. 67. ber fïîüeleit. (cf. plecy, krzyż). Na grzbiecie leżeć Ross. semait na ciuihIj. Prov. Slov. Lahnut si na

bieżą, I tak na pował po ziemi leżą. Miask. Ryt. 56. (tył podali). Fig. Grzbiet rzeczy nie żyjących, tył, tylec, ber Sîucfeu an leWofeit Gingen. Grzbiet nożowy, tylec (Vind. noshni herbet, telabez, telab). Książka z napisem złotym na grzbiecie. Cn. Th. — §. Część ta, którą co dźwigają, ber SRfićfcn, ber fJłaifćit. Aby byli powolni, trzeba na ich grzbiecie jeździć. Teat. 44, 9. (osiodłać, opanować, ojarzmić ich). Slov. Prov. Wâc si wzal na chrbet, neż unèsf móżeś ; (na kark, na barki). Król August w most obwarowany Ujął grzbiet Wiślny niepohamowany. Groch. W. 432. W Afryce góry główniejsze od niektórych pisarzów grzbietem świata zwane. Staś. Bufj. 109. (wierzch). (Grzbiet jesiotra, wyza. Ross. óa.ibiKTi). GRZBIETOWY, a, c, Boh. hrbetowy, hrbetnj, (brbitow cmentarz); Sorab. 1. kribetnó; Carn. herbtęn, herbtove ; Ross. xpeÔTOBHH, cmiHHLiH, (Ross. xpeöeiHBiH pacierzo-wziąć,    auf beu Sîücfeit, auf    ba3    wy), od grzbietu, ^liefen9ïücf*. Grzbietowa kość zło-

t. Kiedy pan o co słusznie    po    żona jest z wielu kostek pacierzami zwanych. Kluk. Zw.

1, 47. ber 9îütfgratty, {Vind. herbtauz, herbtenja, herbtishe). Dwanaście śrzednich pacierzów grzbietowemi zo-wią. Krup. 1, 102. — Dworzanin po Lubelskim żarto-wny ratuszu Przechodził się wśrzód lata w grzbietowym kontuszu. Pot. Jow. 176." t. j. z grzbietów lisich,' z krzyżaków, tum Śłreutyfitctyfett.

Pochodź, pochrzept, pochrzepcizna ; ob. Garb. boi 5 boi się plag, er ift um feinen 33ttcM bcfürgt. Trafi-li GRZEBEŁKO, a, »., demin. nom. grzebło, baé> ©triegelctyen, kędy na mocniejsze wstręty, To też umyka i grzbietu i    ein Reiner ©trtegel. Grzebełko mu dać w rączkę, ubę-

piety. Jabl Buk. M 2. (cofa się, ustępuje z bojaźni).    dzie mu pieszczot. Falib. Dis. J 3. (niech stajni pilnuje).

Przed    laską    pierzchają    Psi, ba    i czasem gburzy *chrzy-    GRZEBIĘ ob. Grześć. GRZEBIELEG ob. Grzebło. GRZE-

ptów umykają.    Iichow.    Fr. 14.    Lepiej na cudzym,    niż    BIELUCIIA, GRZEBIOLUCHA, y, ż., GRZEBIELUSZKA,

na swoim grzbiecie, drapieżnego konać niedźwiedzia, ‘i, i. demin., jaskółka brzegówka, która tylko po Psalmod. 87. (lepiej kogoś, niż siebie narażać). — Uczy    brzegach rzek przesiada. Ład. Hst. N. 52. Grzebić-

mego Pana maniery Francuzkićj, spodziewając się, że    lucha, lyirundo riparia, gatunek mniejszej jaskółki,

za to cokolwiek na grzbiet oberwie. Boh. Kom. 1, 300.    koloru popielatego, z gardzielom i brzuchem białym.

Zool. Nar. 231. Jaskółki, które się lęgą w skałach albo górach przykrych, zowią grzebioluchy. Sienn. 298. Spicz. 151.; Ross. CTpHHCB, (cf. strzyżyk); bte Uferfctymalbe. GRZEBIEŃ, ia, m., Boh. et Slov. hreben ; Hang. gere-ben, gereblye ; Croal. greben, chesely, cheshel, (cf. czesać; Groat. grebenim, chessem ; Hung. gerebellek) ; Sorab. 1. tżeszak, cżeszak ; Sorab. 2. zeszak; Slav. greben, cseshalj; Bosn. cescjagl, grebeni, (2. Bosn. et Dal. gre-Nie bacząc zarzucamy. Ryb.    beni * śpiczasta skała, scopulus); Rag. cescjagl, (Rag.

grebglje, zubaccja, grebuglja rastrum grabie; greben scopulus); Vind. glounik, glaunik, (greben, grabie » grabie ; Vind. grebien ; Carn. greben spina; Vind. grebien, Grzbiet mu trzyma. Rys. Ad. 67. tergum tuetur, er tyfilt    grebenize traduces łozy winne do przesadzenia); Carn.

ityllt bcit SRncfen, palt itym bte ©tauge, (cf. plecy). Nie    grebenik, glavnik, (grebenesh * kraty żelazne, spust);

spodziewałem się po jego przyjaźni, aby on miał grzbiet    Ross. rpeóciib, rpeóeinoKE, rpeóeHKa, rpeóeHOUKa; Eccl.

trzymać głównym moim nieprzyjaciołom. Ossol. Boh. 149.    ueca.io, rpeócnb; bet 5îatttUt. Grzebienie do czesania

Wstręt Turkom dali Węgrzy, którym Montekukuli grzbiet    włosów bywają bukszpanowe, bzowe, etc. Kluk. Rośl.

trzymał. Klok. Turk. 240. Grzbiet opatruję, waruję,    2',. 159. bet taittlU junt SMutmeu. Łysemu nię słu-

uzbrajam, tergoro. Cn. Th. bcit 3(thfett yetfel;cn. — Musieli    ży grzebień. Birk. Exorb. E 4 b. Włos kawalerski

się na dysputacye gotować prywatne i publiczne, chcieli    sał grzebieniami. Bardz. Trag. 155., Hul. Ow. 87. Grzebień

-li im grzbiet dzierżeć. Birk. Dom. 13. nie ustępować, ulegać, utrzymywać się, odpierać, ftd) Behaupten, lticl)t n>etd)ctt. — Ńa słowo: jam jest! grzbietem wstecz

brucho, a chrbtom sa prikrit; małe jacere, carere lecti-sterniis, leżeć na brzuchu, a grzbietem się przykryć. (Slov. Chrbtom ge k ohnu, a bruebom k stołu ; grzbietem ku ogniowi a brzuchem ku stołowi est fortunatus, dobry ma byt). Czcij góry, lasy, mosty, chceszli mieć grzbiet prosty. Rys. Ad. 7. (chceszli zdrów być). Nie chodź na pijanego, żal mi grzbieta twego. Bratk. J 3 b. Nie powiadaj tego, bobym zapewne dostał po grzbiecie. Teat. 29, 95. Godzienbyś za to dostać po grzbiecie. Teat. 26, 52. w gell, auf beu Çel *çhrzcpciznie albo po grzbiecie wzbierze służącego, ma milczeć. Haur. Ek. 178. Świerzbi go grzbiet* goni na guz. Cn. Ad. 119. załawia, ber Sutfel jucft tfut, er tiuli ©cfyläge Ijabcit. Świerzbi mię grzbiet* świerzbią mię uszy, potka mię dziś coś. ib. ber Sitcfel jucft nur, Ijeute fe|t e§ m$. Grzbietem przypłacić * skórą, mit bem îîücfeu Bukett. Slov. Kdo meśec trafi, nech chrbtom plafi. O grzbiet się

na okrycie grzbietu lub ciała, sukni, baf> er bafttr tnaê auf beit Seil) frtegett mtrb, ein üîleibuugôftücf erfaperit mirb. Drugi na szańc szczęście i wszystko wysadzi, jedno to jego, co na grzbiecie a na szyi zostanie. Rej. Ziu. 158 b. tute er gellt unb ftetyt. Co w brzuchu, nikt nie widzi, co na grzbiecie, na to wszyscy oko mają. Divor. E 3. jak cię widzą, tak cię piszą. — Grzbiet* tył, plecy, bte (untere ©eite, ber ûittcfeit. Jeśli z nieba nam co użyczono Dobrego, na grzbiet ono Geśl. D. b. mir merfeitS tyinter ffîücfê. Śmierć z swym dekretem , U młodych ludzi chadza, i stawa za grzbietem, U starych zaś przed wzrokiem bywa. Kulig. Her. 284.—

cze-

me

rogowy Ross. poroBiucB. Włosy w górę przypiąć grzebieniem. Teat. 19. c, 5.    §. Grzebień do czesania lnu

• i t. d. Przejz, 16., ob. Grępla, bte ^lectyel; Carn. greben,

ahel, ahla; Vind. grebien, greben, dersei, derei ; Croat. greben, jahlya ; Hung. gereben, héhel; Sorab. 2. ho-chliza; Boh. wochle; Boss. MHKamma, MbiKaima. Grze-    GRZEBIELEC, lea,

wie ein darnin, Ecd. rpeóeimoBiunbnI. GRZEBIENNIK, a, w., grzebieniarz, ber Stammmacfyer. GRZEBŁO, a, n., m., Boh. hrbelec, hrbelce, hrbyl-

bień u smuklerza jest dębowy do prostowania osnowy.    ko; Slov. hrbelec, pośkrobae, śtrófadlo, ćesadlo; So-

Magier. Mskr. §. Narzędzie katowskie, eilt 2D?Ctftenttftru=    rab. 2. schropa, schrofa, konske drapadwo, drapa-

jltCltt. Bicze, osęki, piłki, grzebienie, pale i inne do    dlicżko; Vinci, strugalu, kefa, konjska shzhet, sherbalu,

męczenia naczynia. Sk. Żyw. 1, 13.    §. W młynie grze-    zhesalu; Slav. cseshagia; Croat. chèszalo; Bosn. et Rag.

bień żelazny, koło z zębami. Solsk. Arch. 102. baê Stamm*    cessallo; Boss. CKpcónima, (rpeóao, rpeóoKb strychulec,

rrtb tli ber üftüljle. — §.2) Mięsistość wyrastająca na    wiosło); szropa, grzebień do czesania koni, czyli do

głowie u koguta. Zool. Nar. 72. £>al)ttettfatttm, ber Sarnin.    cudzenia, zgrzebło, ber (Striegel. Grzebło, cudzidło,

Kogut ma mieć grzebień na głowie czerwony. Haur. Sk.    drapaczka, szropa. ®^lit. 8. 457. Nalazł dyabeł grzeli 8.; (Sorab. 2. greben; Carn. grebęnz, greben; Vind.    bło. Bys. Ad. 46. (ma teraz czćm dokuczać, doskwierać,

petelinou graben, greben).— Fig. tr. Grzebień podnieść»    dopiekać). — §. W hutach, żeby kopyto doskonalszą

pysznym a nadętym być, erigere cristas. Macz. [eilt Spatipt    miało figurę, aby jego węgieł był znaczniejszy, przecią-

emporfeben, ftolj werben. Niewdzięcznik teraz jeszcze tym    gają przez brozdę kosior drewniany trzygraniasty, grze-

więcćj podnosi grzebienie. Pot. Arg. 11. Skoro przy-    bło zwany. Os. Bud. 106. (Boh. hreblo rutrum); ożog

szedł do siły czub mu zaraz i grzebień wyrastał, ib. 548.—    huciany, ein brepeefiger ©cfjitrftotf in ben ©djmeljljüttett.

§. Grzebień na dachu dla wyjścia dymu. Torz. Szk. 14.    GRZEBYSZCZEK, GRZEBYK ob. Grzebienek, (cf. zgrze-

kurek, kaptur, eine 51rt ©Ąwntfieiitfappeit. — §. Grzebień    bie, grępla , grabie , grześć).

podszyjny u kura, broda, podgardłek, palea. MaLcz. ba§ GRZECH, u, m., Boh. et Slov. hrjch; Sorab. 2. grech ; $«ljnenl«ppd)en, ber §a(menBart. §. Anat. Grzebieniem ku-    Sorab. 1. hrech, rech, rjeb, hrjch, riech; Croat. grób, pre-

ra nazywają wyniesienie na niższej kanału korzeniowego    greska, fallinga ; Dal. greska, szagreha ; Vind. grieh,

stronie, wewnątrz kości sitowatćj. Krup. 2, 138- 44.,    pregreha, pregreshk ; Carn. gręh, greich, pregreha;

Kirch. 99. ber §aljnenfantin, ber inwenbige $ortfa£ beö    Slav. grih; Rag. grjeh, grjehotta; Bosn. grjeh, grih,

fieftförmtgen Setnej. §. 3) Grzebień, pław morski, bie    grjehota; Boss. rphx$, (cf. Lat. liorreo; Germ. grmtcn; cf.

0t. 3afoB^nnfd;el, bie wie eilt Stamm anêfie^t, Bosn. gavun.    groza). Grzech jest odstąpienie od rozumnej a dusznej

GRZEBIENIARZ, a, m., narzędzie do schowania grzebie-    woli, a za grzechem idzie -wstyd i sromota. Sk. Żyw. 1,

ni, ba3 Stammfutter. Podatek ten płacą od rękawic,    153. bie ©itttbe. Grzech, przestąpienie przykazania bo-

pończoch, grzebieniarzów, kapeluszów. Vol. Leg. 4, 80.    żego, sercem, słowem i uczynkiem. Hrbst. Nauk. h. 5 b.,

Mon. 73, 531. Wszelaka nieprawość grzech jest. Budn. 1 Joan. 5, 17.

wypędzone z Warszawy. Teat. 15. c, 82. Jakiś skrupu-lat, wszystko się u niego nie godzi, grzech. Teat. 19. c, 79. Kto czyni grzech, ten ze dyabla jest; bo dyabeł od początku grzeszy. 1 Leop. 1 Joan. 3, 7. Tych, którzy takowy grzech płodzą, wodą karać. Glicz. Wych. D 7 b. Niepodobnać, kto się człowiekiem urodził, bez grzechu być. Psalmod. 34. (nikt bez ale). Kiedy się czło-Grzebieniarskie rzemiosło » wiek tej kalkulacyi zbędzie, zdaje się, jak gdyby grzechów pozbył. Teat. 16. b, 49.; Eccl. npc4corpbmeHia Graec. ngorgmgtrjfurcc praeterita peccata. — Grzech cie-onka , w., GRZEBYSZCZEK, yszczka, m., dem., eilt fleh    mności szuka: Cn. Ad. 276. Grzech, dyabła śmiech,

itcr tam, Boh. hrebynek; Ross. rpeóemOKS, rpeóeHKa,    Zegl. Ad. 82. Grzech dobrowolny, karania godny; grzech

rpeóeHomta. GRZEBIÉNIEC, ńca, m., GRZEBIENICA, y,    nad wolą odpuszczenia godny. Cn. Ad. 276. eine ntntlj*

z., Cynosorus Linn. ber Werbelv rodzaj trawy. Kluk. Dyke.    willige @nitbe — eine unwtllfüfirlid)e ©unbe. (Slov. Każdi

1, 177. Boss. KepBa.tb TpaBa. Grzebienica grzebieniasta,    hrich ma swogu pokutu ; cf. każda choroba ma swoje

cristata. Jundz. 124. ber tJîabelfet'Bel, ob. Czechrzyca ; Bag.    lekarstwo). Grzech nieznany, nie bywa karany, ib. 277.

Grzech zamyślany smakuje, co popełniony katuje, ib. Grze-e, o grzebieniu, z grzebieniem,    chu poznanie, z niego powstanie ; grzechu wyznanie , jest

mit einem Stamme yerfefyett ; Boh. hfebenaty ; Vind. grebe-    jego zgładzenie, ib. Grzechy trzeba strofować, ale osobom

nast, grabenast, kopash, pernizhast, kukmast; (Bosn. et    folgować, ib. —■ Grzech nieczysty » cielesny grzech, eilte

Bag. grebenit scopulosus); Boss. rpeóemiaTbiH. Kogut    fletfd)ltd)e ©ttitbe. Grzech przyrodzony, który się na nas

grzebieniasty. Przyb. Mili. 226. Kur stróż grzebienisty.    rodzeniem samym wylewa. Sk. Kaz. 472. bie dśrBfiutbe.

Groch. W. 32. Ptak grzebienisty. Otw. Ow. 457. GRZE-    Grzech o pomstę do nieba wołający. Teat. 30. b, 7. eilte

BIENIOWY, a, e, od grzebienia, Boss. rpeóeHOMHUH;    Ijimmelfci)m)eitbe ©ititbe, Sorab. 1. nekmanstwo. Grzech

stamm ». Grzebieniowe zęby. Ld. Cewy grzebieniowe. Solsk.    śmiertelny, eilte îbbfitltbe. Jeden dla swój kochanki, by

Arch. 102. GRZEBIENOWATY, a, e , na kształt grzebienia,    z nią tylko siedział, I siedmby na się grzechów śmier-

Te słowa: nie godzi się, grzech, są

§. Grzebieniarz, grzebiennik ; Boh. hrebenar; Croat. gre-benàr, cheszravccz, cheslar; Hung. gerebellö ; Slav. gre-benar, cseshljàr; Ross. rpeóeHOmMicB, rpeôenmiiK'L; rzemieślnik, który grzebienie robi, ber Stamtltacl)er. Rogi bydlęce odmiękczone wyrabiają grzebieniarze. Kluk. Zw. 1,

259. Iglarze, grzebiennicy. Vol. Leg. 3, 592. W rodź. zeńsk. GRZEBIENIARKA, bie Stammadjerittit, Boh. hrebe-narka; Croat. grebenaricza, cheszravka; Hung. gerebeló-ne. GRZEBIENIARSKI, a, ie, od grzebieniarza, lamina* d;cr *, Boh. hrebenarskÿ.

GRZEBIONEK,

enka, m.

GRZEBIENIARSTWO, a, n., bie tammadjereę, Boh. hfe-benarstwj. GRZEBIENEK,

ocescglikka; Boss. 4iiKaa neipymita. GRZEBIENIASTY, GRZEBIENISTY, a,

144 GRZECHOCĘ - GRZECHOTNIK.

GRZECHÓW Y - GRZECZNOŚĆ.

telnych powiedział. Zab. 7, 509. Nar. Cudzołożnica dość stawowatemi zakończony, który gdy sie rusza, chrzęst na nie mając na tym, grzech grzechem goni. Jabl Ez. C 3.    kształt grzechotki wydaje. Zool. Nar.    200. Me Klapper*

fte Ijäuft eine ©ünbe auf bte anbere. — Gdy co prawda, falangę.

to nie grzech. Zab. 16, 400. Płacz utrapionemu nie GRZECHOWY, GRZECHOWNY, a,e, od grzechu, do grze-grzech. Past. Fid. 16. Niegrzech indelictum. Cn. Th. 502.    chu ściągający się, grzeszny, ©uitbeit * . Zmaza grzecho-

Za niegrzech wszystko poczytając, największą zbrodnią wy-    wa. Groch. W. 90. Nadgrody świętej cnoty, zapłaty

pełnić gotów. Gorn. Dz. 80. eilte Uîtfültbe, Uîtfdjulbtge ©adje.    grzechowe. Pot. Arg. 225. Niemający kwasu grzecho-

Pochodz. grzecliowy, grzeszek, grzesznik, grzesznica,    wnego. Smotr. Ap. 153.

grzeszny, grzeszyć, bezgrzeszny; jawnogrzesznik; rozgrze- GRZECZNIE, adverb. adj. grzeczny. §. *1) grzeczy, ku szyć, zgrzeszyć; (Ross. rpfeoJitoóeitB * grzecholubnik ; rpt-    rzeczy, do rzeczy, ‘czyście, należycie, dobrze, Boss.

xo.iio6hblih ; Eccl. aroôorptxoBbm *grzecholubny ; Ross.    uhhho, ganj gut, ganj artig, jroecfmaßtg, jur ©acf>e. Może

rptxOBOÆiHK'B 'grzechozwodziciel; rp⁻fex0B04HHliaTB do grze-    grzecznie kto malować, nie będąc malarzem. Petr. Et.

chu zwodzić; rp'bx0B04CTB0 *grzechoziuodnictwo).    99. Konie grzecznie ubrane. Warg.    Wal. 150. Wy-

GRZECHOCĘ ob. Grzechotać. GRZECHOŁKA, i, z., jaskoł-    spy te Henryk grzecznie zmocnił. Boter. 2, 86. oppos.

ka, która się gnieździ w kratach okien , gniazdo osobli-    niegrzecznie, niegrzeczy, nie ku rzeczy, nie do rzeczy,

wszym sposobem sobie buduje z ziemi, w pyszczku nie-    nic do rzeczy; n. p. Tym sposobem place domów bu-

sionej , które sianem i piórami wyściela. Ład. H. N. 52.    dowania niepożytecznie i niegrzecznie do gospodarstwa

bte ftenjierfdjwal&e. (cf. jerzyk). GRZECHOTAĆ, GRZEGO-    będą wydzielone. Petr. Pol. 104, — §.2) Dwornie,

TAĆ, KRZEKOTAĆ, ał, oce, cz. niedok., cf. rzegotać,    obyczajnie, uniżenie, fwfftcf;, artig, Hoss. r,ia4U0ł0. Ja

gruchotać, klekotać, flappcrit, Uttt einer Klapper. Boh.    mu jak najgrzeczniej odpowiedziałem, a on się ura-

hfehtâm, hfehcy, fehtâm, rehcy; Slov. rapocy ; Sorab. 2.    ził. Ld. L grubijanami Irzeba się grzecznie obchodzić,

schcżerkotasch ; Croat. skrobóchem, skrebechem, sker-    Zab. 4, 157.; Ross. óiaronpiiBiTCTBOBaTB. GRZECZNIŚ,

gutam ; Hung. zörgök, tsergetek ; Vind. ropotati, ropo-    ia, m., uniżony, przesadzający w grzeczności, eilt gar JU

tezhem, shkrepetati ; Carn. ropotshem ; Ross. 4peóe3)KaTB.    t;(jfltcl;er SDîettfdj, cttt ^Oinplimeutenfcfinctber. Ross. yqTHBem.

Grzegżołka grzegoce. Banial. J. 4. t. j. gruchawka gru-    Z grzecznisiów albo offertowniczków najprędsza pokazuje

cha, bte Turtclaube trommelt. Kokosz krzekocze. Budź. 21.    się zdrada. Fred. Ad. 68. GRZECZNIUCHNY, a,

(cf. krekorać). §. Własne żaby, które Faraona karały,    ie adv., intens, adj. grzeczny, gar febr artig.    W zwier-

codzień tu krzekotają przeciwko prawdzie chrześciańskiój;    ciedle żona patrzy się młodziuchna:    Snąć pochlebuje,

pojdźże jeno z temi grzegotkami na światło kościoła    rzecze, żem grzcczniuchna. Bratk. O    5 b. ‘GRZECZNO-

ś. Birk. Exorb. 7. (cf. skrzeczeć, krzektać, Boh. kreho-    LUBIĄCY" umysł, animus generosus. Fred. Ad.    95. abelbeu-

tam, krehoey, krehotati; Germ. foateu; Rag. karko-    feitb. ‘GRZECZNOPOCZCIWY, a, e, — ie    adv., pełen

cehjatti). GRZECHOTANIE, GRZEGOTANIE, ia, n\, Vind.    pozornej cnoty i grzeczności, üoH ipiiflidjfeit Uttb (El/rltdjfett.

ropot, ropotanje, kłopot, ba3 klappern, ©eîlapper ; Sorab.    Człowiek grżecznopoczciwy, kiedy kraść i zdradzać Na-

l.    zcżerkot. Krucy wzbiwszy się z wielkim krzekota-    każe okoliczność, zdradzi i okradnie. Kras. Sat. 21.

niem, bili na okręt. Kosz. Cyc. D 2. skrzekotać. GRZE-    GRZECZNOUPRZEJMY, a, e, — ie adv., z uprzejmością

CHOTKA, KRZEKOTKA, GRZEGOTKA, RZEGOTKA, i,    grzeczny, mi eimteÿmenber sirtigfctt. Francuz grzeczno-

z., gruchotka, bte Klapper, Boh. chrestaćka, hrkawka;    uprzejmy, świegotliwy, gadacz. Aras. W. 61. GRZECZNOŚĆ,

Slov. rapotaćka; Sorab. 2. schcżerkawa ; Sorab. 1. zcżer-    ści, z. *§. Zdatność ku której rzeczy, dorzeczność, zdolność,

kawka; Vind. ropotula, ropotuliza, klepetula , ropotez ,    stosowność, bte giifyigfeit, ütaugltdjfeit. Pierwszy do godno-

klopotez, sraka, shkrepetniza, shkerbliza, bernka ; Garn.    ści stopień, nie wiedzieć swojej do    siebie grzeczności,

ropotula, ropotulćza, klepetula ; Bosn. gnakara, frricjaglka ;    Pot. Arg. 444. *§. Piękność, krasa,    bte ©djóuljett, 2lr=

Rag. zvarcjôka, klepetallo; Croat. skrobotàlka, skrablyl-    ttglcit. Znacznej grzeczności dama. Tr. t. j. urody. —

cza, skrebetalyka, klepclalo, klopotecz, skreblicza; Hung.    §. Obyczajność, ^üjïtcflfett, Slrttgfett, Boh.    zdworilost ;

tsergettyü; Ross. rpeMyuina, ipeutOTKa, meJKyuiKa; Eccl.    Carn. perlizhnost; Vind. zhednost, fletnost,    perludnost;

CTp^Kitito. Bywają niewesołe czasy owe trzy dni wiel-    Ross. 40ÓpoHpaBie, bIjJkjhboctb , BtmeciBO, ÓJaronpiiBt-

kopostne, kiedy ustają dzwony, a na ich miejsce odzy-    tmboctb, npimiiTCTBO, yuTHBOCTB, croßopHBOCTB. Grze-

wają się grzegotki. A to w dzień ś. Grzegorza już się    czność i przyjemność jest obyczajnością ciała. N. Pam.

gotują grzegotki. Swad. 1, 118. W wielki piątek u nas    18, 376. wyrażeniem lub naśladowaniem cnot towarzy-

nic nie słychać, prócz niewdzięcznego głosu rzegotek i    skich. ib. 13, 44. po fr. politesse. Mon. 76, 421. Grze-

klekotek. W. Post. W. 254. Grzegotka wielkotygodnio-    czność na tym, abyśmy nic nie czynili ani mówili, tyl-

wa. Chmiel. 1, 1189. Grzegotki, któremi chłopcy w    ko co się innym podobać może, a to sposobem miłym,

wielki czwartek Judasza wyganiają. Haur. Sk. 286. Z grze-    poważnym i delikatnym. Zab. 4, 145. Grzeczność, okra-

gotką pospolicie Rado więc gra każde dziecię, Wprawdzie    sa obcowania ludzkiego, umie każdemu dogadzać. Mon.

żeć to mała rzeczka, Ale głośna rzegoteczka. Groch. VF.    a. 65, 145. Grzeczności powinnością znosić grubijań-

372. Wrzaskliwe grzegotki. Kras. Mon. 26. Krzekotki,    stwo. Zab. 4, 156. Z grubijanami grzecznie; bo nie-

wygniania Judasza. Smotr. El. 39. GRZECHOTNIK, a,    grzeczność drugiego nie usprawiedliwia naszej. Zab. 4,

m. , crolalus, rodzaj wężów, mający ogon chrząstkami    157.— Był nam rad bardzo, tysiąc grzeczności uczynił.

Petr. Ek. 117. O jak wielkie niegrzeczy, o sprawa żałosna. Pot. Arg. 639. To jest wielkie niegrzeczy. Petr.

Teat. 36. b, 80.; Ross. yroacAeme usługa, przysługa,

©efälligfeit, Slav. ljubav. Ross. yApyauiTb uiM* KOMy, grzeczność świadczyć. GRZECZNY, a, e, *§. Do rzeczy bę-    Pol. 98. absurditas. To jeszcze większe niegrzeczy. ib.

dący, stosowny ku rzeczy, dorzeczny, comme il faut,    2Ibgefd)tnadtI)ett, Uttfdjicfltcljfeit. Cóżby to za grzeczy, nauk

w należytym stanie, zdatny (oppos. niedorzeczny, nie-    głębszych szukać, a języka swego zaniedbać! Now. Char.

stosowny) tauglich, gehörig, titd)ttg, brat). Zbudował tam    Coż to za grzeczy, aby poganie nie mieli być zwycięże-

zamek grzeczny, obawiając się praktyk potajemnych.    ni? Jan. Lig. H. b. jaki to rozum, jaka racya? Slov.

Roter. 82. Hiszpanii nie schodzi na portach grzecznych.    sweći quadrat. Było co chwalić; wojsko ozdobne i nie—

ib. 4. Tam jest grzeczna forteca, ib. 6. Miasto po pra-    małe było; więc konie i chłopi grzeczy; piechota też

wćj ręce rzeki ma grzeczny przyjazd, ib. 42. Osadziwszy    grzeczna. Boh. Zam. 128. Grzeczy, grzecznie , jak przy-

miasto, przecie jeszcze w pole do 15000 ludzi grze-    musnął, jakby go wymalował. Cn. Th. fd)ött, fyübfd).

cznych, do boju godnych, przebrało się. Źołk. Mscr. GRZĘDA, y, z., GRZĄDKĄ, i, z., demin. (brózda), zagon 55. Balicki, acz był w leciech zeszły, ale na sercu    brózdami określony, (Etym. rzęd), feine $ltrd)e), ein 35eet,

grzeczny, śmiały i mężny. Gwagn. 646. Każdemu grze-    ein ©artenbeet, Slov. hrada; Vind. grad, greda; Garn.

cznemu

każda kraina szczęśliwa. Past. Fid. 254. oppos.    gręda ; Croat. grèda por ca ; Slav. slog; Ross. rpHAa; Eccl.

niegrzeczny,    ‘niekrzeczny, ‘nickrzeczny * niedorzeczny, od    rpoyftHłc, mIjcto npa34Hoe Bb ca4y Me>KAy AepeBŁHMH.

rzeczy, uid)t    jur 6ad)e gehörig, Ulttaugltd), UUttlti). Futiles    Grzędami, zagonami Ross. norpaAHO, (cf. rzędami). Za-

causas dich, nic krzecznego nie powiadasz. Mącz. Nie-    gony drugdzie grzędami zowią. Cresc. 302. Wyglądając

krzeczny, ‘niczemny, małoważny, frivolus, nullius mo~    rozwinienia się kwiatka, od grzędy do grzędy przecho-

menti. Mącz.— *§. Piękny, krasny, pozorny, fd)ön, futbfd),    dzi. Karp. 3, 72. Wyszedł do ogrodu między grządki

artig, Ross.    xopomih, uhhiihh. Wojsko króla było ozdo-    wonnych ziół. Radź. Cant, 6, 1. (zagonki. Bibl. Gd).

bne, konie    i chłopi grzeczy, piechota też grzeczna. Biel.    W tym czasie grzędy w ogrodach ryć i gnoić trzeba,

Kr. 721. Kto nad Eurypida grzeczniejsze tragedye pi-    w których na przyszłą wiosnę sadzić zioła. Zaw. Gosp.

sał? Warg. Wal. 95. Nie cieśli, ani kowalowi przypi—    Grzęda kwiatowa Ross. itBimtHKE, itBtTHimeiCB, (różowa;

sują grzeczne budowanie domu ; ale temu, który kształt    Vind. roshishe). Pan masz dwa miasta i wsi na Ukrai-

jego wynalazł. Petr. Pol. 48. Pokojowi Sułtańscy grze-    nie, a my tam nie mamy i grzędy. Teat. 26, 32. (cf.

czni, na urząd wybrani, aby z nich żaden szpetny nie    ani piędzi). — §. Aliter. Aby pawiom liszki nie szkodzi-

był. Star. Dwór. 24. Tam obfitość grzecznych ryb. Roter.    ły, przeto na ostrowiech albo na ‘grządziech    między wo-

4. Nie bez szkody zdrowia swego niebezpiecznej Szu-    darni je osadzać. Cresc. 575. (na zagonach,    w przesmy-

kają przez okrutne rany śmierci grzecznej. Otw. Wirg.    kach ziemi, ziemicach). [Tak sam Linde poprawił zam.

462. pulchram mortem. — §. Grzeczny, obyczajny, uli-    w kurnikach, kojcach,— lecz mylnie, jestto bowiem na-

zany, tybfltd), artig, Boh. zdwornÿ, zdwofily (ob. Dworny;    sep żwiru nad rzekami, ber §(tger, ber $orfteit; po rusku.

Rag. dvoran; Slav. ljubazan, uljudan ; Vind. zheden,    hriada, 2.]. g. Żerdź, drąg, baleczka, eine ©tauge; (So-

lletn, fleten, vluden, perluden; Carn. perlizhn., salûdn,    rab. 2. greda; Sorab. 1. riada, rada; Croat. greda, tróm,

perludn; Ross. npHBhTMBbui, ó.iaronpiiBlmiiBbiH, Binon-    szlem; Bosn. greda, cjabrun; Dal. greda; Hung. geren-

BbiH , AOÓpoHpaBbin , yqTHBMÎi, oqecTJHBŒ>, noK.iOHHbin,    da; Slav. greda, grede, ruda; (Rag. greda* belka); Ross.

croBopmiBbin , npHBtTCTBeHHbiH. Grzeczniejszym z za-    cTOnKa; cf. Gem. ©reitbet, ©ritttbel 21 big.; cf. grządziel).

granicy do domu wróci, kto był grzecznym doma. Pot.    W szczególności grzęda do siedzenia kurom. Dudz. 23.

Arg. 9. Pompilia na tych igrzyskach być chciała; nadto    siadło, bte §u(uterftaitge; Carn. gręda; Boh.    hrada; Vind.

grzeczny Pompiliusz razem z nią poszedł. Staś. Kum. 1,    kurnjak, kotez ; Ross. Hacfecrt, HacbcTKa.    Dobrze ku-

18. trop complaisant. — Grzeczny człek z niego, trzyma    rowi na grzędzie. Kochow. 292. Dano kurowi grzędę,

się pięknie. Gemm. 96. Lepiej być mniej grzecznym,    a on wieży chce. Budn. Apopht. 90. Opal. Sat. 80. (cf. na

a czynić dobrze. Kras. Pod. 2, 212. Za moich cza-    ćwierć mu popuścisz, to on się domyśli na łokieć). §. Fig.

sów i grzeczność Nie taka jak teraz była, Duma, potwarz transi. Co do znaczenia, możności, powagi. Jak ztąd i wszeteczność W posiedzenia nie wchodziła, A jednak-    wyjedziem (Cezar mówi) złożywszy urzędy, Wzięci z ko-

że grzeczni byli, A jednakże się bawili. Kras. List. 124.    gutem Antoni do grzędy. Chrośc. Fars. 60. (t. j. głowę

Nie jest teraz rzecz grzeczna modlić się, a zwłaszcza    podniesie, wzbije się, opanuje wszystko). Phras. Kury

kiedy nie w kościele. Kras. Pod. 2, 212. Proszę cię,    na grzędę idą, bte ^it^Jter fe£eu fid), gefien fdjlafett. Kury

jakeś grzeczny, uozyńźe mi to, Ross. nojKajiyn, td) bitte    z grzędy spędzić.— §. Drążek do zawieszania szat. Włod.

bid) bet) beiiter 2Irtigfeit. — Grzecznyś, żeś to uczynił *    eine ileiberftange, eine ©tauge, Kleiber barauf ju Rängen,

łepskiś, btt bift eilt brauer $crl, baß bu.... GRZECZY*    Grzęda z szatami u gospodarza. Klon. WTor. 3.; Ross.

g rzeczy, k rzeczy, ku rzeczy, do rzeczy, należycie, *czy-    rpfuua, rpaAOUKa.

ście, słusznie, (cf. gmyśli, gwoli), jur ©ad)e, ber @ad)e GRZEGOCĘ ob. Grzechotać.

entfpredjeub, paffenb, fdjtcfltd), erforberltd), gehörig, rcd)t, GRZEGORZ, a, m., Gregorius, imię męzkie, Grześ, ia, w., zdrbn., brat). Jestli to słuszna, i jestli to grzeczy? P. Kchan.    ©regor. Grzegorz ś. dziatki z niewoli odkupował a do

Jer. 111. Letkomyślnym wszystko nie grzeczy się wi-    szkoły dawały a ztąd w jego dzień dawają dzieci do

dzi. Kłok. Turk. 105. Toby wielkie niekrzeczy było.    szkoły. Biel. Sio. 96 b., (ob. Gregoryanki, Gregoryanek).

19

145

GRZECZNY - GRZECZY.

GRZĘDA-GRZEGORZ

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II

tylko grzebie Eumenes żyda, Ze on winniejszy, su-mnienie go nęka. Pot. Syl. 329. Wprzód jednak, niż się z jawną rebellią wyda, Chce fortelu pomacać, chce trochę grześć żyda. Pot. Arg. 172. Wymawiaj ty go jak chcesz, grzeb' dla niego żydy. Morszt. 156. (utaj jego winę). — *§. Cóż czynicie? wstyd grzebiecie. Bardz. Luk. 58. (podgrzebujecie, wycieracie, wytracacie, wykorzeniacie). §. Grześć się zaimk., być pochowanym, pochować się, Begraben merben, ftety Begraben laffen. Nakłonił poddanych, żeby się pod kościołem nie grzebli. Xiądz. 233. Pan był pochowany obrzędem, z jakim w Palestyńskim kraju Grześć się żydowie miewali w zwyczaju. Odym. Sw. 2, K k 3 b. — §. fig. Grześć się do czego, gramolić się, drapać się, drzeć się, przedzierać się, usiłować o co, toonacty ringen, ftreben, tyinarbetfen. Ross rpecTfcca. On grzebłby się do tego, by snadź i pod lodem, Aby jedno oglądać, co roskoszy płodzi. Rej. Wiz. 22 b.

GRZEGOTKA ob. Grzechotka. GRZEGŻOMA ob. Gżegżołka.

GRZEJĘ ob. Grzać. GRZEJĄCY, a, e, part. ad., ciepło robiący, tüärmenb, crtMriltettb. Grzejące trunki.

GRZEJSKARB, a,

to., (ob. Grzać) liczykrupa, zmindak, skąpiec, sknera ; Ross. CKpara; etn Sîtttcfer. Lecz w kim umysł wspaniały, już ten w trosze swojej Więtszy pan, niż grzejiskarb, co o grosz płacz stroi. Ryb. Geśl. C 4.

GRZĘPA, y, z., drobne kamienie na miałkiej wodzie. Magier.

Msc. fletni ©efteine in einer Untiefe (cf. pryka). Miasto to Tfeptun sam trójzęby Wywiódł, spoiwszy ślepe w morzu grzępy. Miask. Ryt. 2, 135.

GRZEŚ, ia, to., demin. nom. Grzegorz, 3*urgc, flctlter ©re» gor., ob. Grzesiowa.

Pochodź, cf. grób, gruba, gróbarz, grabarz, grabarka, grabić; — grzebielucha ; grzebio , grzebień ; dogrzebać, do-grześć; nagrzebać, nagrześć; niegrzebny, pogrzebać, pogrześć, pogrzeb, pogrzebny, pogrzebowy, obgrzebać; ob-grześć; odgrzebać, odgrześć; rozgrzebać, rozgrześć wygrzebać , wygrześć ; zagrzebać, zagrześć, zagrzebany.

GRZEŚĆ, grzebł, grzebie, grzebię cz. niedok., Boh. hraba-ti; Slov. hrabem; Sorab. 2. risch; Sorab. 1. riebacż, hrćyu; Croat. grabati, greszti, grèbem, cheperlyam, che-perlyati; Bosn. grebsti, ogrebiti ; (Vind. grebati; Carn. grębam < śnieg łopatą zrzucać; Ross. rpecTB, rpecTH, rpeóy grabić, rpecTbcn usiłować o co, drzeć się do czego; Ecd. rpeóy BecaoirB remigo, rpeóy cLho grabię siano, rpeóy yMcpmaro, norpeóaio pogrzebuję) ; cf. grabić, grabarz, grób; cf. Dan. grave; Svec. grafwa; Graec. yQaquv; Germ, graben, fetyarren im ©aitbe, nutzen; gme-rać w ziemi, n. p. Widzi nadobne dzieciątko, A ono w piasku grzebie, by małe kurczątko. Rej. Wiz. 12G.; Rag. GRZESIOWA, y, z., zona Grzesia t. j. Grzegorza, beö 3nt< cepargljatti; Vind. praskat, derskati, derkati; Boh. pope- gen $ratt. Bartosowa i Grzesiowa stara, jeżdżą na łysą lit se, (cf. popiół). Koń dzielny nogami ziemię grzebie. górę. Tent. 28. b, 151.

Cresc. 525. Chłopi nasi chlebodawcy, gdy grzebią dla GRZĘSKI ob. Grząski.

GRZESZNICA, y, z., popełniająca grzechy, pełna grzechów kobieta, bte ©itltbertnn. Boh. hfjśnice; Sorab. 2. greschniza, greschnizka ; Sorab. i. rjschnica, hrjschnica, reschnicża ; Rag. greseniza; Bosn. gressnięa; Croat. gre-shnicza; Carn. greshnèza; Vind. grieshniza, pregrieshni-za; Ecd. rfiTJiiiuiinpr. Z wielkim strachem przyszła do pana, bo była poganka, a wielka grzesznica. Rej. Post. N. 1. Pierze kurze godzi się na poławie ku siedzeniu pani grzesznicy. Cresc. 583. (cf. gamratka , duszka). GRZESZN1CZY, a, e, od grzesznika, ©tinber* . Croat. gresnichki; Rag. grescnicni: Ross. rptiUHHnifi. GRZESZNIK, a, to., Roh. hrjśnik; Slov. hriśnik ; Sorab. 2. greschnik ; Sorab. 1. reschnik, rjschnik , hrjschnik; Croat. greshnik, gresnik; Vind. grieshnik, pregrieshnik ; Carn. greisbnik; Slav. grishnik; Rag. gresenik; Bosn. gresenik, grjecnik, grecnik; Ross. rpiiiiHHKt, rp’bxoiBopHHK’B j popełniacz grzechów, pełen grzechów, grzeszący, grzeszny człowiek, ber ©ttnber. Ja się obciążonym wielkie-mi grzechami być znam, i dajmy to, żeś i ty grzesznym jest, ale ja większy^ grzesznik, bo ja swoje i cudze grzechy noszę. Sk. Żyw. 1, 158. Wiele jawnych i tajnych grzeszników, siedziało z nim. 1 Leop. Maić. 2, 15. (ob. ‘Jawnogrzesznik). GRZESZNICZEK, czka, to., zdrbn. baâ ©unberćtyen. Sorab. 2. greschnizk. GRZESZNOŚĆ, ści, £., (Roh. hrjśnost; Vind. grieshnost, greshlivost, na hudu nagnjenost, hudobitnost); podległość grzeszeniu, skłonność do grzeszenia, grzeszne przyrodzenie, bte ©tmbtyaftigfeU; cf. bezgrzeszność. GRZESZNY, a, e, —

146

GRZEGOTKA - GRZEŚ Ć.

GRZESIOWA - GRZESZNY.

nas ustawicznie w ziemi. Leszcz. Gl 100. Niemasz ła- GRZESZEK, szka, to., demin. nom. grzech, eine Reine ©üitbe. skawych nam już bogów ; fortuna wszystko oślep grzebie. Dardz. Luk. 120. (broździ, podkopuje, wywraca).

Grzebią temu za uchem cyrografy, długi. Rej. Wiz. 68 b. (niespokojny o długi, skrobie się w głowę). Za uchem mu to grzebie * frasuje go, c$ getyt itynt im köpfe tyernnt.

Tr. — §. Grześć * chować umarłego w ziemię, pogrzebać, pochować, begraben. Bosn. sagrebsti, zakopati, uko-pati, stavit ùzemglju, zadubsti, zaghrrinuti; Slav. uko-pati ; Croat. pokopati, zakopati; Vind. pokopati, podsem-luvati, k’ semli perpravit; Rag. vkopatti, zakopatti, za-klopitti ù grób; Eccl. rpeóy yMepuiaro, norpeóaio. Niema kto trupów grześć. Birk. Kant. A 4 b. Grzebła niewiasta męża swego. Warg. Radź. 300. Nie hydzić cho-remi, nie stronić od grzebienia ciał zmarłych. Bzów.

Roz. 108. Coż dalej żądasz? równa dla wszech stanów Ziemia, tak grzebie ubogich, jak panów. Hor. 1, 298.

(sobą pokrywa, w łonie swojem chowa). Dopuść mi grześć ojca mego. 1}>. Niechaj umarli grzebią swe umarłe. W. Luc. 9, 59. (pogrześć. Bibl. Gd.). Grzebiąc szlachcica, co się starym białym koniem Pieczętował, siła ksiądz dyszkurował o nim. Pot. Jow. 108. (na jego pogrzebie). NB. Ze Tobiasz, pomimo zakazu Despoty pogańskiego, sekretnie ziomków zabitych chował; ztąd żyda grześć: coś tajemnego knować (eilten 3ttbett Begraben) etroaä tyetmltcty fetymteben. Kiedy kto co kryjomo robi, grzebie żyda. Pot. Zac. 76. Nie darmo to; coś to tu jest ; żyda tam jakiegoś grzebią. Cn. Ad. 568. Powiedz prosto, a nie grzeb' po próżnicy żyda. Pot. Arg. 85. Sam

GRZESZYĆ - GRZMIEĆ.

GRZMIENIE -GRZMOTAĆ.

147

ie adv., grzeszeniu podległy, grzeszący, grzechów pełny, füttbtg, timbrait. Boh. et Slov. hrjśny; Sorab. 2. greschni; Sorab. 1. rjschny, rëschniwé, hrjschny; Slav. grishni ; Croat. gressni, gressen ; Rag. grèseni ; Vind. grieshni, grieshen, pregrieshen, grieshliu, pregrieshliu, na hudu nagnien, hu-dobiten ; Ross. rpbniHbiH, rpexoBHbift; Eccl. norpiniHMH, (corphniHUH, BTS KOTopoMü MOîKHO rphiumb, corphma-TeabHHÎi). Mniemacieź, że oni nad wszystkich innych grzeszniejszemi byli, iż takowe rzeczy ucierpieli? W. Luc. 13, 2. GRZESZYĆ, ył, y, cz. niedok., zgrzeszyć, dok. ; Boh. hresjti, hreśjm ; Sorab. 2. greschisch; Sorab. l.rëschu, rjsebu, hrjschu ; Croat. greshiti, gresiti, gres-sim, zagressujem; Dal. szagressujem ; Rag. grjêsciti, sagrjesciti, sagrjescîvati; Bosn. griesciti ; Vind. grieshiti, greshit, pregrieshiti, pregrieshuvati, fe sagrieshiti, (cf. Vind. grieshati, griesham, sgreshim desiderare, potrzebować a nie mieć); Carn. greishiti, greshim, sgreshim, spèzhâm se ; Ross. rphuiHTb, rpkxona/taTb, corplmiHTb , corphiuaTb ; Eccl. lęcusoiioiifiecTfintiTH, (cf. Hehr, intn rascha peccavit; Graec. ägacraco ; Lat. reus; Germ. tYifćtt); grzech popełniać, fültbtgeit. Kto czyni grzech, ten ze dyabła jest, bo dyabeł od początku grzeszy. 1 Leop. 1 Joan. 3, 7. Jeszcze lepiej nie grzeszyć, niźli pokutować. Pot. Arg. 443. Dwa kroć grzeszy, kto się grzechu nie wstydzi. Cn. Ad. 217. Gdzie grzeszących wiele, trudno karać śmiele, ib. 236. abo : gdzie wielu grzeszy; tam nikt karany nie będzie. Przestr. 113. Gdy występków nie karzą, grzeszyłby, ktoby dobrze czynił. Psalmod.

33. Kiedy płużą występki i swe miejsce mają, Grzeszy, kto dobrze czyni, jako powiadają. Gaw. Siei. 367. Na grzechy się gniewa, nie na grzeszące. Pilch. Sen.

245. (czołem bije osobom, ganię obyczaje). Przez co kto grzeszy, przez to będzie karan. Pot. Arg. 234. Wad. Dan. 144. Przez co kto grzeszy, w też miarę Sam po-tym odbiera karę. Jak. Raj. 217. Smotr. Ap. 144. Grzeszenie Ross. rphxoTBopcTBO, płodzenie grzechów. — Panie nie daj mi zgrzeszyć; niegodna jesteś takiej matki, jak ja. Teat. 30. b, 18. (nie poczytuj mi za grzech). Panie Boże odpuść, formula plus solemnis. *§. Grzeszyć komu. Kto grzeszy przeciwko mnie, krzywdę czyni duszy mojej. Ribl. Gd. Prov. 8, 36. (kto mi zgrzeszy. Budn). (kto wykracza, występek popełnia). — §. Aliter. Milczeć obiecuje , i nie zgrzeszyć w słowie. Jabl. Tel. 40. (nie chybić, nie zdradzić, nie wydać). GRZESZYSKO, a, n., pogardl., szpetny, szkaradny, wielki grzech, (läßUclje @ÜU= be. Swych własnych wielkich a sprośnych grzeszysków i złości ani widzieć może. W. Post. W. 2, 103.

Pochodź, pod słowem Grzech.

GRZĘZNĄĆ ob. Grążnąć.— GRZĘZY ob. Grąż, gręży, grę-dzidło.

GRZMIEĆ, grzmiało, grzmi, bezosob. niedok., (Zagrzmieć dok. q. v.) Boh. hfmjti, hi’mélo, hrmj, hrmjwati, hrmj-wa; Slov. hfmćti; Sorab. 2. sze grimmasch, sze grim-motasch; Sorab. 1. rimotzo, rima, szo rima; Vind. ger-meti, germati, germim, gormi; Carn. germęti, germy, garmy, germim, grumim, gromim (ob. Gromić); Bosn, garmiti, ghermiti, ghrrimiti, mugniti; Rag. garmietti,

gromitti; Slav. gêrmi; Croat. gërmeti, gërmi; Ross. rpa-HyTt, rposTE rpeMHTŁ; cf. -Hebr. Din raam, tonare, strepere-, cf. Graec. cgpg; 2îteberf. grontmen). §. 1. Grzmi, gdy piorun chmury przedzierający, grzmot robi, bottnent. Zachmurza sie, grzmieć będzie. Tej nocy strasznie grzmiało. — Grzmi mi w uszach * szumi mi w uszach, eâ faufct nut tn ben £)(iren. Grzmi mi we łbie, w głowie, phys. et moral. Od guza tego strasznie mu grzmi w głowie, e3 fauft tfjttt im iślopfe. §. 2. Grzmieć person, neutr., huk wydawać, bouitern, fradjen, Ross. rpe-MhTt, rpeM.no. Niebo grzmi. P. Kchan. Orl. 1, 236. Bruki grzmią i ulice od karoc i koni. Tward. Wl. 157. Tłuką w paiże grzmiące mosiądzowe, ib. 6. Bębny grzmią i działa. Tward. Wl. 137. Grzmiały piersi od pięści. Bardz. Trag. 444. Piersi grzmiały z ciężkich razów. ib. 526. — §. 3. Activ. Grzmieć, piorunować, '(cf. gromić), grzmotu narabiać, bomtent. Wzbudzi chmurę grzmiący Jupiter na powietrzu dżdżystą. Tward. Wl. 193. Kajus Cesarz sprawił sobie niejakąś machinę, którą niby na przekor grzmotom, grzmi!, i przeciw piorunom piorunował. Pilch. Sen. 171. GRZMIENIE, ia, »., Boh. hfménj ; Sorab. 2. grimane ; Sorab. 1. rimani; Carn. germenje;^ Croat. germlyzvicza; subst. verb., grzmot, b(l3 ©Ciment, ber ©Oltner., Z pary ziemnej stawają się wiatry, grzmienia, pioruny. Zebr. Zw. 1. Dały się słyszeć grzmienia. 1 Leop. Ex. 19. Transi. Grzmienie w uszu «szum, ba£ 8aufen m ben Ofyren. Tr. GRZMILAS , a, m., miano ogarów. Kniaź. Poez. 3, 120. ein 9îamc ber StćiuBerbmtbe, (28 fl Ib b onn er). GRZMOCIĆ ob. Grzmotnąć. GRZMOT, u, m., Boh. et Slov. hrmot, Sorab. 2. pogrim ; Sorab. 1. rimot, rimeno, rimotano, refkot; Bosn. garmgljavina, ghrrimgljavina ; Vind. grum; Croat. gćrrn , germlyavicza; Ross. rpoMB; grom, huk straszny, pospolicie za piorunem następujący. Wyrw. Geogr. 36. Łoskot wzbudzony na powietrzu z parowania cząstek siarczystych, w atmosferze nagle zapalonych. Dykę. Med. 2, 448. ber 2)ottncrflt(tll, ber donner. Z otrącania się chmur o chmury, lyskawi-ce i grzmoty pochodzą. Otw. Ow. 250. Boh. Dy ab. 171. 2) mutent) etter, ©enntter. Grzmot uderza po grzmocie, błysk razi po błysku. Dmoch. II. 251. eilt 2)onnerfcf)Iag Md) bem anbent. Bez grzmotu pioruny straszliwsze. Pot. Arg. 617. (cf. cicha woda). Z takiego grzmotu trzaśnie piorun, ib. 496. (nie skończy się na huku, będzie stuk). — §. Bałuch, łoskot, trzask, turkot, grom; ©etiife, 2)Ptts tter. Z wzajemnego między sobą dwu ciał twardych uderzenia, grzmot bywa. Sak. Probl. 61. (cf. trafiła kosa na kamień). Grzmot wojenników. 3 Leop. Jer. 47, 3. (chrzęszczenie. 1 Leop.). Grzmot koński usłyszeli. P. Kchan. Orl. 1, 106. (teten). Grzmot od bębnów miedzianych , od trąb, od ruśnic, od zbrój i od dział. Zbił. Chrzc. A. 2. Czołny płynęły, z głośnym grzmotem wioseł. Warg. Cez. 189. Obie stronie z wielkim grzmotem i krzykiem się potkały. Stryjk. 35. — Transi. Byle nie zaczął od grzmotów po skórze mojej. Tent. 9. b, 17. (od grzmotnienia w skórę, od plag). — §. Z oczu jego same grzmoty wyglądają. Teat. 29, 4. (groźny, straszny). GRZMOTAĆ, ał, a, cz. niedok., grzmieć, pioru-

448

GRZMOTLIWY - GRZYB.

GRZYB.

smarze albo piestrzniee, olszówki, hołubki. Syr. 4394. cf. kustrzebki, karpiele. — Jeleni grzyb albo jelenia bedłka. Ład. H. N. 47. cf. prochówki, wężówki, muchomory; cf. Boh. daubrawnjk, daubrawnjćek, hfjzecy, krzapâce ; Vind. mlezhniza, kugmak. — §. Phras., dicter. proverb. Grzyby, ryby, łąka, mąka. Wol. (dobre mienie). Powiadają, gdy się grzyby zrodzą, chleba mało. Kluk. Rośl. 5, 99. (nie wszystkiego razem). Wiersze spore, lecz podłe , rodzą się jak grzyby. Hor. Sal. 141. (obficie, nietrzeba błaznów, sami się rodzą). Jeśliś grzyb, leźże w kożub. Fred. Ad. 65. (tam właściwe dla ciebie miejsce). Skoroś się rodził grzybem, do kobiałki grzybie. Zabi. Amf. 6. jeśliś szewc, patrz swego kopyta, ©cfyuftcr bleib bety beinern Seiften. W Turczech nie jeden z podłego stanu, w jednym momencie wyrasta, ni grzyb na wiosnę. Klok. Turk. 58. er fteigt empor, tüte ein 23ilj tnt Srnfija^re. (cf. sporo jak konop' roście). Poszedł do łasa na grzyby. Rys. Ad. 54. (umknął, zwędro-wał, lub też poszedł z torbą na dziady). Idź pan na grzyby z takim szlachcicem. Teat. 28. b, 76. (kryj się do kąta, pod ławę). Poślemy Pana Czesława na grzyby. ib. 31, 6. Osieł w jedwabiu, a człek w prostej przędzy, Arystotelów na grzyby odeślą. Wad. Dan. 28. (cf. na dziady, pod płot). Kiedy tak lżysz, nie ma więcej pardonu, pójdziesz na grzyby. Zabi. Dziew. 113. ttt bie 93iige gefyett, przepadłeś.— §. Grzyb * zgrzybialec, starzec, strych, z urąganiem, fpöttifd), eilt alter Sfltafłer, (Vind. gerbazh* marszczysty) ; Ross, xpbra, xpbmoBita, ciaphiB xptirb, ociapoKb. (cf. tedyż rówien grzybu, ja starzec będę siedział bezczynny? Pot. Arg. 805). Ze trzy dni wytrwaj stary grzybie, A sama cię śmierć bez mej pomocy przydybie. Morszt. 116. Siedźże tu grzybie, aż cię dyabeł zdybie. Rys. Ad. 62. Zarzuca ci żonka, że zębów w gębie nie masz, żeś grzyb na pół zgniły. Opal. Sat. 15. Grzybowie ważyli się namawiać Zuzannę. Bies. D. 3. — Femin. Ziściły nieba, czegom żądał, Lico, Ziściły, grzybeś wszetecznico. Hor. 2, 280. Kniaź. , fis anus, babsko, ein üerfdjwntpfteS alteg sßetb. ob. Grzybieć, zgrzybiały. — §. Nieruchawy, nieczuły, eiltŚllojj, eilt ItltBe*

nować, grzmotu, gromu, hałasu, stuku narabiać, bon* nem, ein ©etöfe madjen. {Sorab. 2. sze grimmotasch; Sorab. i. rimotam; Rag. gromignattise). Grzmotaj jak chcesz, przewładny Jupiter, Ja nie zbiednieje. Zab. 9, 35. Zabi, oh. Grzmotnąć. GRZMOTLIWY, a, e, — ie adv., trza-skliwy, łoskotny, bottltentb, fradjenb. Okryty laurem ka-znodziejskićj pracy, Podniósł grzmotliwy głos ociec Pankracy. Kras. Antim. 38. GRZMOTNĄĆ, ął, ie, czyn. jedntl., Grzmocić niedok., z trzaskiem uderzyć, gruchnąć, palnąć; Vind. povrezhi, filnu vrezhi, fdjmettemb fcfylagett, einen fdjmetternben ©d)lag geben. Podnosząc nogę pan Ogierowicz, ochotnie Z całej siły jak wilka grzmotnie,

Z paszczy narobił bigosu. Zab. 43, 277. Treb. (jak wyciął). Jak go posłyszycie, Grzmoćcie kijmi należycie.

Teat. 56. c, 106. Kiedy u flaszy dno przeźrzoczyste obaczył, grzmotnął flaszę o ziemię. Ossol. Str. 1. er fdpnettertc bie ftlafdje gegen bie (§rbe. Rag. gromignattise, in praeceps ruere, bùbnuti o tle, lupnuti, hrupnuti.

GRZMOTNY, a, e, Boh. hrmotnÿ, grzmotliwy, trzaskliwy, btmnernb, fdjmetternb, fradjCltb. Piorunem grzmotnym mszcząc sie za niebo, rażę hardość tłumu. Hul. Ow.

100. GRZMOTOWŁADNY, a, e, gromowładny, bonnerre* giercitb. Wchodzą w złotem lśniącą salę, Grzmotowła-dnemu poświęconą. Zab. 14, 166. GRZMOTOWŁADZCA ob. Gromowładzca. GRZMOTOWY, a, e, od grzmotu, gromu, gromowy, ®onner*. Sposoby liczenia oparzelizn grzmotowych. Dykc. Med. 2, 550. Umarli w tym samym położeniu, w jakim ich zastał cios grzmotowy. ib. 550.

(cf. piorun).

Pochodź, pod słowem Grom.

*GRZ0NĄĆ cz. jedntl., mocno poruszać, uderzyć, grzmotnąć, Ross. TopaxaTL, yvtapiiTL; ftarî berühren, fragen, (ob.

Odgrzonąć, podgrzonąć). Raz dwóch sporych wężów pod piękną dąbrową ;sprzęgłych, laską był grzonął, ba-culi violaverat idu. Zebr. Ow. 64. (cf. grzmotnąć).

GRZYB, a, lub, u, w., GRZYBEK, bka, m., demin. Boh. hrib ; Sorab. 2. grib ; Sorab. 1. rieb, rib ; Vind. goba, gliva, (cf. gąbka, gębka); (Vind. hrib, hriber * pagórek, cf. garb); Slov. huba; Hung. gomba; Slav. gljiva ; Croat. gliva, herchek ; Dal. klobuchacz, pechurak; Rosn. ghgli-    fyülfticfyer, fittyHofer 50îenfd). Mniemał, żeby grzybami albo

zdradliwe rady jego. Baz. Ust. 86. — $. Grzyb morski, tethea. Plin. H. N. 32, 9. ein getüiffcr SDîeerftfd), holothuria, Ross. KyóbimKa, bie ©eeblafe, eine 3(rt ©cfileinmmrmer.— §. Chirurg. Nazwisko to dają mięsiwom gąbczastym, miękkawym i ślamowatym czyli oślizłym, które się wznoszą z głębi rany lub wrzodów, lub które wyrastają w otworze zadnim , w częściach przyrodzonych płci obojga, po społkowaniu nieczystym. Dykc. Med. 458. cf. dziwę mięso, roilbcS gleif#, ber ©djmamnt, ein fémammigter gletfd)au3nntc()g in ben ŚJmtben; getgmarjett; (cf. figi). Często dzikie mięso, grzybki różne wyrastają na ranach, niechcących się żadnym sposobem goić. Krup. 5, 399. Gdy cyrulik widzi, że żadne grzybki z rany nie wyrastają , niech ją co trzeci dzień tylko opatrzy. Krup. 5, 400. Pójdzie wkrótce i miłe zdrowie bez pochyby, Bo mu już pysk wędrowne ukrasiły grzyby. Nar. Dz. 3,

va, pecjurka, ghrrigljak, sargnacja; (Rag. hreeb, hrćk    pniami byli, nie żeby który z nich wyrozumieć miał

caudex); Ross. et Eccl. rpiiós, TpnóoKŁ, (cf. garb, Boh. hrb); boletus Linn., ber Stlj, ma spód dziurkowaty; bedłka zaś, agarkps Linn, pod spodem jest błonko-wata. Jundz. 562, 'et 554. Grzyb prawdziwy, bovinus Linn., ma trzon gruby, głowę okrągłą, mięsistą, bru-natnoczerwonawą, rośnie w suchych lasach; jest to jeden z najużyteczniejszych grzybów; zażywają go świeżego, suszonego lub w maśle chowanego; pospólstwo wszędzie go borowikiem zowie. Jundz. 563. Ross. óopo-bhkt>, KopoBHKL, KopOBimemE. Grzyb korkowy, sube-rosus; czerwony, cinabarius; wonny, saaveolens; mieniony, versicolor; czarnogłowy, fuscus; skórkowaty, peren-nis. Tu należą także: maśluk , podosowik abo podo-sinnik, siniak abo podbrzeźniak lub borowik; siedź abo chorosz ; hupka. Ld. W pospolitym używaniu te są grzyby: kozakowie, biele, rydze, posadki albo podsadki,

55. (franca, dworska ospa). — §. Grzyb, grzybek .na knocie u lamp i świec, żużel; Graeci et Latini translata (fungus) utuntur, cur non et nos? fungi vero jam emuncti, ustrzyźyny. Cn. Th. ber Bremtenbe sjeil beei £odp te§, bte ©Ąmuppe, SRofe. — w hutach czasem w wyż-

lejku pieca zbierają się wielkie kawały materyi, GRZYWA, y, i., Boh. et Slov. hfjwa; Sorab. 1. riba, ri-zwane grzybami. Os. Rud. 411. wa; Sorab. 2. griwa ; Vind. griva, grive, gribe ; Garn.,

Croat., Rag., Bosn. griva ; Boss. rptiBa, (cf. grzebień) ; bte SRĆtljtte. Na karku u niektórych zwierząt, n. p. u konia, wołu, lwa, rośnie włos dłuższy grzywą zwany. Zool. Nar. 67. Zwierz grzywę abo kosę na szyi mający. 0tiv. Oiu. 625. Targnął mię za włosy, jak konia za grzywę. Teat. 51. b, 53. Grzywy dolna część Ross. 3arpitBOKB. Lew najeżoną grzywą potrząsa, kiedy się sroży. P. Kchan. Jer. 220.    §. Owi grzywowie, co czupryny w tyle No

szą, przód podgoliwszy, jak grzywy kobyle. Jei. Elion. E. 1. ludzie niby grzywiaści, z włosami nad karkiem, SDîdlj* nenmanner. GRZYWACZ, a, m., (Boh. hriwnać s columba torquata, daupnaeek col. lign.); Garn. grivnék; Croat. gerlach; Dul. grimach, grimis ; columba lignorum, palum-bus Klein., bte .^oljtattbe, większy od pospolitego gołębia. Zool. Nar. 227. dziki, leśny gołąb'. Ład. H. N. 42. Grzywacz, palumbus, bte 20(llb = ïctltbe, gołąb' leśny, większy niźli dziki albo domowy. Sienn. 293. bte ^Ringeltaube. Krup. 5, 68. Są i mniejsze grzywacze, które prostactwo hukaczami nazywa. Kluk. Zw. 2, 298. Grzywacze huczne. Banial. J. 3. Grzywacze huczały, ib. B. 4, b. Słyszysz, jak wzdychają trukawki, gruchają grzywacze. Zab. 12, 373. $. Transi Ten grzywacz siwy, ten grzyb stary. Pot, Arg. 815. ber alte Sîitaftcr. GRZYWACZY, a, e, od grzywacza , ^oljtrtltbeit ». Gniazdo grzywacze. §. Koloru gołębiego, colombin, Tr. colltlltMltfćtrBtg. GRZYW1ASTY, a, e, Boh. hrjwnaty; Slov. hriwatÿ; Sorab. 1. rivvaté ; Croat. grivaszt; Rag. grivast; Ross. rpiiBiiCTHil ; grzywę mający, z grzywą, ntäljntg, mit einer SMjne, bemafmt.

śkripim; Sorab. 1. ze zubami kżipu; Ross. CKpemeiaTB 3y6aMH. Z wielkiej boleści grzytał zębami. — fig. Bronie zgrzytały. Otw. Ow. 650. chrzęszczący, flirren. GRZY-TANIE, ia, n., subst. verb., ba§ Mrfcfyett, ©efttlrfdje, £llr* ren, ©efltrre.

szym

w szkło odmienionej,

©laSfdjlacfeit. §. Grzybek, contemptim, kapelusz płaski, do grzyba podobny, eilt breiter flauer £mtj). ob. Biret. Cn.

Th. 32. — §. Ova frixa ad fungi similitudinem diducta.

Cn. Th. elit 6perfu$ett tn ©eftalt eine§ StljfopfeS. GRZY-BIA ob. Grzybień. GRZYBIASTY, a, e, 1. szeroki wzgó-rę jako grzyb. Cn. Th. flafcfyfopftg. 2. Jak grzyb miękki, dziurkowaty! ib. fdjmamnttg, cf. gąbczasty, Sorab. 1. ribo-gité<; Slov. hubaty; Ross. rpHÓOBOTLiH, rpHÓOBHAHBM.

GRZYBIEĆ, iał, ieje nijak, niedok., zgrzybieć dok., zgrzybiałym się stawać, starzeć, alt ober frnmm toerbett, jufammenfcl)runtpfen. Ross. 04paxjkTB. Szukając takiego męża, nietylkoby zestarzeć się, ale i cale zgrzybieć musiała. Mon. 68, 1011. .Już świat grzybieje; już się te stare gmachy walą. W. Post. W. 15. Kto się rozkoszami bawi, zgrzybieje przed czasem. Dirk. Zyg. 21.

Wieku teraźniejszego człowiek staje się w 30 lat zgrzybiałym. Zab. 3, 158. Hul. Ow. 55. Past. Fid. 7. (GRZŸ-BIEĆŁUCHA ob. Grzebielucha). GRZYBIEŃ, ia, m., GRZYBIENIE, abo wodna lilia. Sienn, 112. Boh. leknjn, Ie-kno , Nymphaea Linn. bte ©ecbluflte, rośnie w rzekach i wodach, z białym i żółtym kwiatem, zażywa się w lekarstwie, Kluk. Rośl. 2, 221. Żółte grzybienie od żółtego kwiatu rzeczone. Syr. 773. Ross. rpnóoBHima, KyB— liiHHBHKH, 04010106, KyÓŁmieuKii. d. Grzybienie mniejsze ob. Podbiał. — GRZYBIENIOWŸ, a, e, n. p. Grzy-bieniowy korzeń, łotr sprzedał mi miasto pokrzyku.

wna ; Jloss. rpiiBHa teraz 10 kopijek ; rpiiBCHKa, rpHBCH-HHK6, rpiiBHara dziesięciokopijnik ; Etcl. rpiini.ua * (MHac6 a. funt, b. honorowy alszbant, łańcuszek srebrny lub złoty); bte SDîarf, ein ©ewiefyt tum 16    ; and) eine 9îec^)*

nungêmünje. Grzywna, marca, była waga całkowita pewnej liczby granów, czyli ziarn kruszcowych. Słowo to w Słowiańskim dawnym języku znaczyło toż samo, co waga we Francyi i w Niemczech, nazwana marca, libra, pondo, na którą się waży po mennicach bądź topione srebro w sztukach, bądź pieniądze wybite na monetę. Nar. Hst. 5, 290. Dwojakim tedy sposobem dawnićj brała się grzywna; raz za grzywnę srebra; drugi raz za grzywnę pieniędzy. Najpowszednićj jednak brano ją za grzywnę liczalną. ib. 293. Pókiśmy samych groszy Polskich zażywali, liczyliśmy summy na grzywny którćj było 48 gr. Pragskich, a wynosiło to właśnie na grzywnę srebra. Sum. A. 4 b. Samo słowo, w Polskim grzywna, w Czeskim, Ruskim do siebie podobne, okazuje, że tej wagi używali Słowianie. Czach. Pr. 154. Grzywna liczalna, 48 groszy, ib. 156. Trzy grzywny Słowiańskie, to jest, sześć i trzydzieści szelągów⁷. Chełm.

149

GRZ YBIA - GRZYTAĆ.

GRZYTANIE - GRZYWNA.

Gorn. Dw. 218. ©eeblitmen*; Boh. leknowy, GRZYBO-WATY, a, e, — o adv., na kształt grzyba, blljicfyt, bib jenctljnltd) ; pełen grzybów⁷, wyrostków, fcptoamntlg, ooll GRZYWNA, y, i., GRZYW1ENKA, i, z., zdrbn. (Boh. hri-©cfytMnmte mtb 2ht§ruuć[;fe. Ponarastałe i grzybowate dziąsła. Perz. Cyr. 2, 193. GRZYBÓW, a, m., okolica jedna w Warszawie, cltte ©egcitb tu 2Sarfef;au. (Sorab. Gri— bowna, folwark jeden w Luzacyi). Na podejrzane miejsca, na Grzybów i Nalewki chodzisz. Teat. 1. b, 70.

GRZYBOWY, GRZYBKOWY, a, e, od grzybów, od grzybków, 33t(j », ©d^amm * . Grzybowa polewka, eine ©cfytMtnm * (©(bwammerL ) fuppe. Sorab. 1. ribowé; Ross. rpHÓHHH, rpHÓOBbm. Grzybkowy sos. Wol,

GRZYMAŁA herb ; trzy wieże z otwartą bramą ; na hełmie także trzy wieże i pięć piór strusich. Kurop. 3, 18. elit SSappeit. GRZYMISLÂW, a, m., imię, niby głośny jak grzmot sławą. Chmiel. 1, 60. ein 9?ame, Somterruljm.

GRZYMKA, i, z., Posłuszeństwo, więzienie, grzymka , ciemnica. Saxon. Rej. gatunek więzienia, eine 2lït ©efaitgttlfL GRZYT, u, m., zgrzyt, głośne zębów do siebie przyciera-nie, baS Mrfdjcit mit ben Bitten ; skrzypienie, ba3 flirren, ba§ ©efllrre. Zabijać, pastwić się cieszyć się z grzytu kajdan, ścinać głowy obywatelów. Pilch. Sen, 83. GRZYTAĆ, ał, a, cz. czestotl., Grzytnąć jedntl. zgrzytnąć dok., zębami głośno przycierać, mit ben B^eit fttirfcfyen. Slov. zubami

Pr. 6. Cztery grzywny Pruskie czynią trzydzieści szelą- najwyższy, po oswobodzeniu tej prowincyi z jarzma Krzy-gów. Chełm. Pr. 21. Rachujemy w grzywnę Pruską po    żackiego. Kras. Zb. 1, 340.    *2) Jan z Melsztyna dany

dwudziestu groszy, z których każdy czyni ośmnaście    był w młodości za gubernatora Kazimierzowi wielkiemu,

pieniędzy, ib. 21. Poena sześć grzywien, alias sex scoto-    Warg. Cez. praef. C 2. za guwernera, za ochmistrza,

rum. Vol. Leg. 1, 35. Za głowę szlachcica przedtym    ©OUüernenr, £>ofmetfter. GUBERNATORKA, i, z., wielko-

na

jedno 30 grzywien płacono. Herb. Stat. 249. Przed la-    rządczyni, Me ©omierneuriltn, Me eine ^rotrinj regiert. Luty trudniej było o grzywnę, niż teraz o sto złotych.    dwik Węgierski matkę swoją Elżbietę gubernatorką

Gorn. Dz. 114. Czynsze stare wybierają, grzywnę na    swym miejscu w Polszczę zostawiwszy, i wszystkę" jéj

dwadzieścia złotych i jeden rachując. Star. Ref. 169. —    sprawę koronną zleciwszy, do Węgier powrócił. Stryjk.

Grzywna soli czyni sześć miarek soli drobnej. Herb. Stat.    414. (regentką). GUBERNATOROWA, y, z., żona gu-

104. Podług ustawy 1764 r. grzywna ma łotów 16.    bernatora, Ross. ryóepHaTopma, beS ©MtöenteurS ©etnaf?»

Vol. Leg. 7, 331. W całych Niemczech, i u nas, sre-    limt. GUBERNATORSKI, GUBERSK1, a, ie, od guber-

bro i złoto ważą na grzywnę Kolońską, która podziela    natora, ©ouüeweurS *. Ross. HaMbciłiHniu, HaMtcTHHKOBE,

się na 16 łotów. Jak. Mat. 1, 89. W monecie naszej    HaMbcraimecKiH. Gubernatorski urząd * GUBERNATOR-

grzywna Kolońską czystego srebra warta 80 złotych. Jak.    STWO, a, n., Me ©OUöernenrf^üft, Ross. HaarbcTHimecTBO,

Mat. 1, 90. Ostr. Pr. Cyw. 2, 313. Teraźniejsze naro-    rpa^onanaabCTBO, rpa4onpaBHTeiŁCTBo; Eccl. MbcTOHauaat-

dy niemal wszystkie, grzywnę czynią miarą swej monety.    ctbo. Nie uszanowano go, i gubernatorstwo mu wzięto.

Wyrw. Geogr. 434. Grzywna Polska srebrna * 4169 as-    Warg. Radź. 349. — g. Collect. Gubernator z żoną, "bet

sów Hollenderskich. Łejk. 2, 101. Grzywna mincarska    ©iw»erneur mit ferner ©etttflljlfatt. GUBERNER, GUBER-

a złotnicza srebra, złota, uncyi 8, a skojcy 24, półłocie.    NANTKA ob. Guwerner. GUBERNIUM indecl., GUBERNIA,

Cn. Th. *§ W przykładach biblii grzywna » talent n. p.    ii, z., kraina pod gubernatorem, baS ©OUöernetttent. GU-

Dałeś mi pięć grzywien; otożem drugą pięć urobił. 1    BERNIALNY, a, e, od gubernii, ©übermal». Radzca gu-

Leop. Math. 25, 20. (talentów. 3 Leop.).    Dwie *grzy-    bernialny.

wnie (dual.) ib. 25, 22. (dwa talenty. 3    Leop.) Srebra    ‘GUBAĆ się,    GUBIĆ się,    zaimk.,    Attollere    pallium,    ugubać

sto grzywien. 1 Leop. 1 Macch. 13, 15. (sto talentów. 3    się. Cn. Th. bdt Jîocf ober SKaittel aitffjeben, um ftdf nicflt

Leop.). — *§. Pieniądz, pieniążek, pieniądze, grosze,    ju bcfd;mu|en, podkasać się; cf. przegub, cf. gibać, gibki,

grosz, eilt ©tücf ©elb, ein ©töcfc^en ©Clb; ©elb. Miły    giąć. (Vind. gubati; Bosn." ghibati, prigibati; Rag. zghî-

ojcze, nie godzi się którą grzywienkę chować dla po-    bati ; Croal. gibati, guzati » fałdować ; Vind. et Carn. gu-

trzeby? Iłrbst. Nauk. B. 7.— §. Grzywny,    jako kara pie-    ba * fałd;    Carn. gubne    * fałdzisty).

niężna ‘pena (ob. Penować), Warfen, aî$    ©elbftrafe. Ma    GUBIĆ, ił, i, czyn. ndk.,    zgubić    dok.,    (Boh.    hubiti,    hubjm;

być karan na skórze, albo grzywnę ciężką, to jest, dwa-    Sorab. 1. zhubu, zubiu, zubim, (cf. hubené biedny, hu-

dzieścia i sześć szelągów położy. Szczerb. Sax. 532. Stro-    benstwo calamitas); Vind. sgubiti, sgublati, sgublen; Croat.

na stronie płaci grzywien dwoje czternaście. Mon. 76,    gubiti, zgubiti, zgubivam; Dal. stetiti; Rag. gubitti, iz-

142. W kłótni miedzy żydami grzywny, alias, przesąd,    gubitti; Bosn. gubiti, izgubiti; Slav. izgubiti; Ross. rj-

nie do sędziego, ale do W. Xięcia należą. Czach. Pr.    6htb, ryóaio, ery 6 ht t, (cf. rHÓHyiL, rnÓHy, mójno gi-

94. Sąd mię niewinnie grzywnami obłożył. Teat. 15,    nać; Eccl. ryóiiTeaLCTByio, ryó.no ; cf. Hebr. defice-

55. na pieniądze skarał, eilte ©elbftrafe aitflegeit. To trą-    re; Arab.... perire); utracać, tracić, oerltcreit. Dawali znać,

ci grzywnami wielkiemi. Teat. 11,103. (wielką karą pie-    co komu zginęło; bo jeden zgubił pas, drugi rękawiczki;

niężna, workiem). GRZYWNIASTY, a, e, grzywny przy-    mało ich było, którzyby w tej przygodzie czego nie zgu-

noszący, utratny, zyskowny, SDîarfeit brtltgeitb. Przecież    bili. Baz. Hst. 59. W tym dniu fatalnym dla mnie, wszyst-

to grzywniasta sprawa? zapytał burmistrz. Mon. 76, 142.    ko razem gubię. Teat. 44, 18. Gubi za niespodziewaną

GRZYWNOWY, GRZYWIENNY, a, e, od grzywny, do    chmurą swą dziewkę kochaną. P. Kchan. Orl. 1, 222. —

grzywny, grzywny się tyczący, grzywnę ważący. Cn. Th.    g. Chory febrę gubi. Krup. 5, 566. t. j. pozbywa się

dite SDîarî fermer; Êîarfen», SDîarf. Waga grzywienna    jéj, er verliert baS gieber. §. Zatracać, wytracać, niszczyć,

Francuzka. Lesk. 2, 101.    51t ©ntitbe rieten, »erberbett, »ernteten, »ertilgen. Zgubi

G U.

‘GUBERNACYA, yi, z., rządzenie ^ rząd, rządy, Me 9îegte= rnng. W sprawowaniu abo gubernacyi poddanych, sro-gość z wielką słodkością miarkował. Wys. Aloj. 242. GUBERNATOR, a, m., 1) rządzca imieniem wyższego, wielkorządzca, ber ©Muwttcnr, ber ait eûtes anbertt ©telle einen Sejtrf regiert. Ross. iireMOHt, oójacieHauaiBHMCB, oóaacTHHicE, rpa/umanajLiMicL, rpa^onpaBUTcat, mLcto-HanaibHHK^, HaMicTiimcE ; Eccl. npaBtiabmHKŁ, npaBirreib, ynpaBMTeat. Gubernator był w Prusiech niegdyś urząd

150 GRZYWNIASTY - GUBERNATOR.

GUBERNATORKA - GUBIENIE.

ciebie bóg, iż nas niewinnie gubisz. Sk. Żyw. 2, 169. Często człowieka jednego dowcip, miliony ludzi gubi albo ocala. Staś. Num. 1, 160. Ufając mocy swej gubili innych , Bóg ich osądzi, i skarżę jak winnych.- Chrośc. Job. 130. Wojna ludzi nie rodzi, ale gubi. Birk. Podz.

40. Wino nie jednego zgubiło. Boh. Kom. 11, 20. Często gubiąc w wnętrznościach płód, i sama ginie. Hul. Ow. 160. Gubić sługę u pana * czernić. TY. eilten attfd)tt)är$ett, mit ben Śłrebtt bringen. GUBIĆ się zaimk., fiel? »edieren. Nie podlegam bynajmniej tym chęciom szalonym, Ani się moja żądza w projektach nie gubi. Zab. 16, 191. Weg. GUBIENIE, a, n., subst. verb., zgubienie, zguba, ba§ 3Ser*

gołym polu zasadzą, ptaki rade przelatują i mijają te naprawy. Haur. Sk. 280. Gumienko, abo nęcisko do łowienia ptaków. Cresc. 625. ‘GUMIENNICA, y, z., *§. Klepisko. Córka Babylońska jako gumiennica, czas młócenia jéj. Leop. Jer. 51, 33. (bojewisko. Bibl. Gd. Senne. ßntfl).. §. Gumiennica, dozorczyna gumien lub gumienna, btc ©d)eunenauffef>ertmt. GUMIENNIK, a, m., GÜMIENNY, ego,

m. , subst., dozorca gumien, przełożony nad gumnem, bet* ©djeunenauffefyer. (Bosn. gumnac; Croat. gumnacz ; Carn. skèdnâr; Ross. ryMemunKS ; (rycb ryMeiramrB gęś dzika). Przy folwarkach powinien być gumienny przysięgły, który, jeżeliby pisać nie umiał, przynajmniej na karbach wszystko należycie utrzymywał. Kluk. Rośl. 3, 226. Ko-missarzowi ekonom, podstarości, zgoła aż do gumiennego każdy opłacić się musi. Kras. Pod. 2, 32. Urzędnik, u-rzędniczka, gumiennicy, pacholicy, drą nędznego chłopa. Mon. 75, 13. Przysięgły gumienny czyli karbownik w folwarku. Torz,. Szk. 121. GUMIENNY, a, e, od gumna,, ©cfjener*. Boh. humenskÿ; Ross. ryMemibin. GUMNO, a,

n. , (Boh. et Slov. humno ; Dal. gumno ; Rag. gumno, gûvno; Bosn. et Carn. gumno, guvno; Slav. arman; Vind. gemnu, gumnii, skeden, parna, pod, stueg, kasha, go-mnu, gumnishe, podalajniz ; Carn. gumnu, skedn; Croat. sheden ; Sorab. 1. huno, wuhno, brożna, żitna wuba, żitnicża ; Sorab. 2. brożna, tla, (gumno * ogród); Ross. ryamo, tokT) ; [Eecl. r\mno, 2]; cf. Germ. Sumpf, 31 big., cf. komnata, Kammer, komora): plac we śrzodku zabudowania stodołowego, ber ©d)ennenpla£, melden bte ©cf;eu* neu, ©Joppen, geinten etnfdjliejSen. Do gumna należą stodoła , brogi i styrty. Tr. ■— §. Pospolicie używa się za jedno ze słowem stodoła, bte ©djemte, bte ©djener. Nie trzeba zboża do gumna zwozić, aż należycie wyschnie. Kluk. Rośl. 3, 222. Vind. vskednjati, parnati, sparnati. — Fig. tr. Do nowych gumien drzwi nam otworzono. Pam. 83, 478. (nowe drogi dowozu). — Boh. Prov. Giz gest nepfjtel za humny, już jest nieprzyjaciel na karku. *§. Klepisko, bojewisko, gumno w stodole, na którym, młacają. Macz. Boh. humno area. Gumno młóci. Gorn. Wl M. b. bte Getute in ber ©cfjemte.

151

GUBICIEL - GUMIENKO.

GUMIENN1CA- GUNIA.

lieren, ber SSerlnft. (Croat. gublenye). Gubi za chmurą swą kochankę, i głosem co staje, za onćm zgubieniem napełnia pola, lasy jej imieniem. P. Kchan. Orl. 1, 222.

GUBICIEL, a, m., który co gubi, ber Verlierer ; Boh. hubitel, cf. zgubiciel; Ross. ryÓHTeib.

Pochodź, dogubić, nagubić, pogubić, wygubić, zagubić, niezagubiony; zgubić, zguba, zgubny.

GUBKA ob. Hubka, cf. gąbka.

GUCZY herb, albo Zytynian; tarcza linią szeroką przedzielona na ukos, od prawej ku lewej; po obu stronach po róży czerwonej. Na hełmie trzy pióra strusie. Kurop. 3,

19. ein SBappen.

1.    ‘GULA, i, i., z Łac., żarłoczność, bte ©efräßigfetf. Gula, pani jakaś utratna, a na wszystkim strawna, Bo w jednej ręce picie nosi, w drugiej jedło, Wszytko je, nie przestając jako ine bydło. Rej. Wiz. 26. W Turczech trzeźwość, i mierność i porządek płuży, A naszym gula, Bachus i Wenera służy. Paszk. Dz. 109. Tylko Bachusa, gulę, roskosz ująć w wodze, Nie umrze głodem żołnierz i w Tatarskiej drodze. Stryjk. Turk. L 3. Miara swych uczy nie tracić dóbr gulą, Zbytkiem szalonym, ani w kręgle kulą. Stryjk. Gon. B 2.

2.    GULA, i, z., Guz znaczny z uderzenia. Rydel, bte 33ettle. cf. Slov. gulka, pokrutka bochenek. 'GULKA, i, i., klocek, pieniek, ein Knorren, Knollen $olj. Krzesi ogień, i suche z wyszulcem z podstrzesza^ prowadzi Gulki, które zdrobiwszy pod kociełek sadzi. Zebr. Ow. 209. ramalia arida. GULKA ob. Gołka.

GULDYNKA, i, £., strzelba, fuzya ; ein ©cfyteßgettiefr, ein iRüfyr. Odyńca trzeba z guldynki gwintownćj albo z tarczowej ruśnicy dobrze sparzyć. Haur. Sk. 294. au§ einem gezogenen SRotyre.

GULTSZLAGER, GULDSZLACER, a, m., z Niem. ber ©olb* fcbläger, złotarz. — Płatkowe złoto i srebro ‘gultślagiero-rowie na książeczki biją. Haur. Sk. 359. Weź złota czystego od guldszlagera kilka tabliczek. Sienn. 485. GULT-SZLAGIERSKI, a, ie, płatkowy, golbfcfjlâgertfcfy. Gultszla-gierski fajngolt. ib. 375.

GUMA, y, i., z Greek, xo/zfu, ba§ ©nimm. Vind. gumei,

pilpuh, fmola; Ross. ryMMH, KaMe4&; Guma, klej roślin- GUMOWAĆ, ał, uje, czyn. ndk., zgumować dok., gumą ny wysuszony. N. Pam. 6, 317. Sniad. Chem. 1, 351.    przyprawiać, mit ©mnini Juristen, gnntnttren. Tafta gumo-

Klejkość soku roślinnego, gdy jest bez smaku, i w wo-    wana. Teat. 20. b, 65. Vind. gumejast. GUMOWANIE, ia,

dzie rozczynić się nie daje, gumą się nazywa. Bot. Nar.    n., subst. verb., bctê ©itlltnttren. GUMOWY, a, e, od gu-

24. cf. żywica, liposok. ob. Gumować.    my, ©nimm*. Gumowa woda.

GUMIENCZYSKO, a, n., klepisko, bojewisko. Sekl. Math. GUNIA, i, i., GUŃKA, GONKA, i, z., §. 1. przykrycie

2. ber ïemtenbüben. GUMIENKO, a, n., demin. nom. gu- abo koc prosty, na obie strony kosmaty abo kudłaty, mno, Rag. gûmniza ; Ross. ryMetmo (* 2 plesz, korona    Amphimnlla. Mącz. eine grobe jottigc Secie, eilte 5h)£e. Boh.

na głowie), eilt Reiner ©cjjenneitplaij, cille Reine ©tienne-    haune, (haunatÿ kosmaty); Slov. hune; cf. hunek; (Ross.

Na potrzebę sarnę wystarczy gumienko. Warg. Wal. 230.    rytm gałgany); Hung. gyékény; Bosn. gûgn, gugnina ve-

Patrz kmioteczka nędznego, choć każdy dzień robi, Jak    stis vilis rusticana, gńba, guberica ; Rag. gûgn, (zagu-

mu bóg ubożuchny kącik jego zdobi; Ma pełno i w gu-    gnast * kosmaty, gugnaviti, zagugnastiti * kosmacieć); Gro-

mienku, w oborze i skrzyni, To wszystko miła cnota z    at. guny cento, cooperalorium; Dal. guba; (Carn. fâresha,

uprzejmości czyni. Papr. Pr. E. b. — §. Gaik na ptaki,    janka, jankara); Eccl. rymï; Lat. gausape, gaunace, cau-

stanowisko ptasznika, ber Sogel^eerb. Boh. humence; Vind.    nace; Graec. xavvàxrj. Koniczka cudzimy, wycieramy*

titzniza, tizhanishe, tizhenza; Carn. tizhènza; Croat. gay-    guńkami przyodziewamy ; ale też koniczek musi za to

ba, gaypicza, kerletka, Ross. toicł, immeJOBM. Gu-    skakać, kiedy mu każą. Rej. Zw. 95. Obmywszy stadni-

mienka powinny być w gaju zasadzone, bo gdy je na    ka, prześcieradłem i guniami przykryć trzeba. Ripp. 17.

452 G ü N IE G Z K A - G U Ś L A R S K I.

GUŚLARSTWO - GUST.

Bydło z wierzchu guniami nakryć, abo czym podłym. Syr.    ślarskich czarach, ludziom na zdrowiu szkodzących, tu

980. Co za naszych ojców była gunia, to teraz kilim,    napiszemy. Haur. Sk. 452. GUŚLARSTWO, a", ku-

derha. Diuor. G A.    Od tuzina guniek Gdańskich pstrych....    glarstwo czarodziejskie, ©cfyrcarjfunftlerety ; Boh. et Slov.

Vol. Leg. 6, 435.    — g. 2. Śuknia gruba z guni, Ross.    kauzedlnictwj ; Sorab. 1. skuzw⁷arstwo.    GUSŁARZ, GU-

cipMflra, (cf. siermięga), eilt grober jottiger 9îocf. Tyżeś    ŚLARZ, GUŚLNIK, GUSiMAN, GUZMAN, a, w., Boh. kau-

to Paskwalino w tej wzgardzonej guni! Tward. Pasq. 3.    . zedlnik; Sorab. 2. goszlowar, skuzwar, kufwiar, kozlar,

W tak bczecnćj guni. Treb. S. M. 86. Prześpij się na    (ab hirco, quod hircus diabolo servit. Frenz. De cultu ca-

ziemi ; guńką się odziej, którą starzy Rzymianie gausape    pri apud Slavos. v. Hartknoch de festis veterum Prussor.) ;

militare zwali. Star. Ryc. 37. Czuhaj wziąwszy Ruski, i    Ross. Kj^ecHHKt, (cf. Boh. hadać; Sorab. 1. hudak vates;

gońkę i postoły,    drogi się tej podejmuje. Tward. W. D.    Boh. hauslar skrzypek; Croat. guszlar;    Bosn. et Rag. gu-

77. Po co ślesz    co rok babo do Torunia? Dobry szary    siar fidicen; Eccl. rmCM.iiiiKi», KOTopLiH    na rycjaxï iirpa-

płaszcz, dobra drugiej gunia. Groch. W. 414. — §. 3.    er&, ob. Gęśle) * kuglarz czarnoksięski, ber ©dpoarjfünfb

transi. Chłopstwo, gburstwo, czerń, baś gemeine 53aucrn»Olf.    1er, Xaufenblïmftler. Niech się u ciebie nie znajdzie py-

Nic tylko    miłość    w pańskim lągnie się bławacie, Znaj-    tający się guślnika, czarnoksiężnik, i    pytający się mar-

dziesz ją    czasem    w guni i ubogiej chacie. Zimor. Siei.    twych. Budn. Deut. 18, 2. (guslarz. Bibl.    Gd.). Ktoby chciał

166. Ręka twoja nie na gunie, nie na chłopstwo pija-    tak konterfetować ludzi, z rozdzieraniem gęby, z wyszczy-

ne, ale na bohatyry się rodziła. Pot. Arg. 82. (cf. sier-    nieniem języka, nie uszedłby tez, jedno za guzmana. Bo

mięga). GUNIECZKA, i, i., demin., eine flehte jottige    wżdy guzmanowi, iź to jest jego rzemiesło, takowy spo-

$ecfe. Przywiódł mu konia białego, gunieczką nakrytego.    sób trefnowania przystoi. Gorn. Dw. 151. Pan Jakób w

Papr. Gn. 108.    pomietlech tylko obermanem; U kmotra i zony, własnym

GURA, GURKA ob. Góra.    guzmanem. Klon. Wor. 60. Ilekroć się pysznisz, tyle—

GURDZIEL, KURDZIEL, a, m., wrzód, który się koniom    kroć się stawasz błaznem i guzmanem uboga. Weresz.

na języku    czyni.    Hipp. 128. eilt ©efdpoür ber |iferbe auf    Reg. 84. GUŚLIĆ, ił, i, czyn. ndk.,    kuglować, czaro-

ber 3ungc.    Gurdziel jest wrzód, który się koniom na    wać, bawić się czarami, fdjtMr^flhtfteltt,    fyerett. Niech zgi—

języku czyni. Lek. Kon. 62. Comp. Med. Append. Od    nie, któryby guślił i czarował. Biai. Post. 121. Boh. kau-

karmi ostrej, bydłu się kurdziele na języku przydają.    zliti, (okauzliti, oćarowati oczarować); Sorab. 1. koźlim,

Haur. Sk. 57. ib. 471.    skuzuyu; (Rag. gûditi, gûsti ùgusle; Croat. guditi, gu-

‘GURGOLE należą do stroju białogłowskiego. Sax. Tyt. 7.?    szlati fidibus canere; cf. gęśle, cf. gędzić). GUŚLNY, a,

*GURMANA, y, z., suknia z grubego sukna, eilt grober £udp    e, kuglarski, od gusł, zabobonny, §erett », 3<wber*, aber»

rocf; n. p. W gurmanie. Pot. Arg. 77.    glćtltbtfd). Pogańskich ludzi guślne obrazy. Jan. Lig. C. 3.

GURT, u, m., z Niem., ber ©ntt, pas. GURTOWAG, ał,    GUSŁOWATY, a, e, — o adv., zarywający guseł, kuglar-

uje, czyn. ndk., zgurtować dok., opasywać, opasać, gür*    stwa, ehvaö fdpoarjFlinftlertid). Sposoby te leczenia, któ—

ten. GURTOWY, a, e , od gurtu , do gurtu należny, o    rych baby używają, często coś gusłowatego w sobie mają.

pasach, ©urt*. Gurtowe łóżko * na pasach, eut ©urt-    Perz. Cyr. 2, 206. GUSŁOW1ERNY, a, e, wierzący w

bette. Tr.    gusła, zabobonny, alt 3(tnbere!9 glaubenb. W to tylko wie

Pochodź, odgurtować, rozgurtować, ryngort.

’GUSLA, y, z., GUSŁA, G. Guseł plur., Boh. kauzlo, kau-

zla, kauzly, (cf. Boh. hausle; Croat. guszle, guszli » gęśle, GUST, u, m., z Łac. Fr. Włosk., smak, ber ©efcfymctct Rag. skrzypce), czarownicze kugłarstwo, *peteret), abcrglâttbifdje    okuscjallo; Eccl. ckjcï, KinoycT»; smak, rozsądek przeni-

©attfelet). Czary i gusła w wschodnich krajach panują;    kający istotę piękności, i dobre jakiej rzeczy ułożenie. Mon.

najwięcej ich żony    na zepsow^anic płodu jedna drugiej    67, 600. bte ^erttgfctt be3 ©efü^lö bc3    ©gölten über §ä^l{((ten,

używają. Kłok. Turk. 186. Odejmę zabobony z ręki tw^o-    ber ©ef^lttacf. Guście, sędzio dzieł    ludzkich, darze nie-

jćj, i gusła albo praktyki, nie będą więcej w tobie. 1.    bios drogi, Bez którego w ozdoby sam dowcip ubogi.

Leop. Mich. 5,12. Czarnoksiężnicy zabobony stroją szepta-    Dmoch. Szt. R. i. Ubranej gust wysoki uwielbiam w u-

niem, gusła, gdy na ból zębów⁷ każą nowy nóż w⁷ ścianę wbić. Petr. Pol. 2, 87. Praw⁷a zakazują nauk czarno-    Dobry gust w naukach, przymiot duszy, czującćj ukon-

księzkich, jako gusł i zabobonów, ib. Mistrzowie gusł i    tentowanie z wyboru myśli, lub sposobu pisania, odrazę,

zabobonów⁷. Syr. 495. GUŚLARKA, i, z., kuglująca cza-    gdy w nim niedoskonałość postrzeże. Mon. 72, 341. Do-

rownica, eine ©dpMrfftmftlertiut, Boh, et Slov. kauzedlnice,    brego gustu ludzie. Teat. 3. d, 70. Tych wieków sąd o

ćarodcgnice ; Sorab. 1. kożlareeża, kożlareża, kufwawicża,    gustach (plur.) jest zupełnie do dam przeniesiony, ib. 34.

kodola ; Ross. KjTtecmma; (Bosn. et Croat. guslaricza    b, b i i. Znasz teraźniejszy świat i gust; do mody sto-

fidicina, cf. gęśle).    Guślarki i zabobonnice, niemowlętom    sować się należy, żeby uchodzić    za ludzi umiejących

impressye zdrowiu    szkodliwa wzniecają. Mon, 72, 424.    żyć, i za ludzi du bon ton. ib. 19.    b, 7. Twój gust nie-

Gusłów niech się gospodyni nie ima; lepiej dla niej być trudny, z prawą naturą się zgadza, Bez wykwintów na u guślarek prostaczką. Haur. Sk. 65. GÜSLARSKI, a, ie, kuglarski, fd)n)aräfültftlertfd). Boh. et Slov. kauzedlnickÿ;

Sorab. 1. skuzwarski ; (Rag. gûslarski lyricus). 0 gu-

rzyć mogą gusłowierni. Syr. 594.

Pochodź, naguślic, zaguślić.

biorze. Hul. O w. 123. Ma dobry gust. Zab. 15, 140.

samej prawdzie się zasadza. Jak. Baj. 44. O gustach dy-sputować się nie godzi. Kras. Pod. 1, 19. Łatwiej jest uczuć, co jest abo nie jest w dobrym guście, aniżeli

GUSTOWNOŚĆ - GUZ.

GUZ - GUZDRAĆ.

153

tenże sam gust napisać. Gol. Wym. 62. Boalemu winna Francya ten czysty gust, który od wieku Ludwika XIV., do tvch czas, zaleca tylu pisarzów' Francuzkich. Teat. 45. c, 3.' Zaczyna gust brać górę ; jednak tu i owdzie sar-matyzm przebija^się. Teat. 19. c, 11. (cf. polor, cywili-zacya). .— g. Upodobanie, kochanie się w czym, smak, ber'@ef(bntacf, ben man an ettoaé» finbet, baâ Soblgefalleit, Serguügen an etwas. Różne są w ludziach gusta. Teat. 21, 76. Każdy ma swój gust, swe chęci, Nie jedno nas wszystkich nęci. ib. 53, 4. Ten ma gust w nauce, ten w muzyce, ten w polowaniu, ten w gospodarstwie. Gol. Wym. 62. W kniejach Cefal gust złożył, i w zwierzu zabitym. Zab. 13, 378. Druzb. Do rozkoszy gust wziąłem. Rui. Ow. 176. I lasy ciemne, gusty w tej muzyce miały. Jabł. Tel. 21. Położył sie wcześnie, Lecz nie mógł gustu żadnego mieć we śnie. Wad. Dan. 141. Potrawy choć mniej smaczne, głodnemu przypadają do gustu. Pilch. Sen. list. 128. Bardzoś mi do gustu przypadła. Teat. 7. c, 30. Widziała przed sobą ładnego chłopca do gustu swego. ib. 14. c, 6. Coź to Wc Pani w moim dyskursie nie do gustu ? ib. 26, 46. Jeżeli ten kapelusz nie w guście Wc Panny, to jej trudno dogodzić. Teat. 17, 125. Z tej nowiny gust będzie miał dziwny. Bardz. Luk. 24. (ukontentowanie, radość, uciechę). GUSTOWNOŚĆ, ści, i., przymiot dobrego gustu, bte ©legatR. Rug. urèdnos, ugljudnos, ghîzda. GUSTOWNY, a, e, — ie adv., dobry gust wydający; Rag. ghijzdav, gefd)ntncfooll. Gustowna kamizelka. Teat. 35. d, 74. Zawsze on bardzo gustownie i wspaniało ubrany. Teat, 17. b, 7. Gustownie ufryzowany. Mon. 66, 282. Suknia gustowna. Teat. 24. c, 58.

"GUTA, y, z., Zachwal, sen tak ciężki, że człek za martwe leży; zachwyceniem drudzy zowią, niektórzy gulą. Sienn. Wyki (cf. letarg), Sobeśfcfylflf, ©utsucfltltg.

GUWERNER, GUWERNOR, a, m., dozorca i wychowywacz młodych ludzi, ochmistrz, ettt ©ouoeritcur, $ofntetfter junger fßerfotten. Przydano mi guwernera grzecznego Francuzkiego, jak sam powiadał, Markiza. Mon. 65, 213. §. Transi, Już my z żoną wyrośli z guwernerów-. Mon. 66, 246. (mamy swój rozum). GUWERNANTKA, i, z., ochmistrzyni, bte ©on* «ernaute. (cf. pani stara).

GUWNO ob. Gówno.

GUZ, a, m., nabiegłość na ciele, z uderzenia, abo z na-biegłćj zepsutej materyi, bte bettle. (/Jung. gusa * wole; Croat. guza * fałd, guzati » marszczyć); Moraw, hrbol, hrbolec ; Boh. baule, hrćka, hljza, swal; Slov. gomba; Hung. gomb; Sorab. 1. wura; Vind. tvur, gumpa, meiner; Garn. mehiur, gumpa, hula; Croat, gùmb, fuga, funta, fuchka, gomb, herga; Dal. gucze; Boss. Bax.iaic&, wex-Banij, Baj/tŁtpŁ, B0J4wpi>, immina, (cf. szyszka); Eccl. iitńnuupt. Guz łojowaty na ciele, steatoma. Cn. Th. baê ©pecfgetuäcfyS, bte ©pecfgefdntmljL Nabrzmiałość, mająca materyą do łoju lub sadła podobną, nazywa się guzem łojowym, tumor steatoma. Perz. Cyr. 1, 127. Guz zaskór-ny twardy bez bólu » kostka martwa, eine barte ®rüfenge» fd)nntlft. Na wole i martwy guz lekarstwo. Sienn. 519. O wolach na gardle, i indzie, które martwemi guzmi abo

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

kostkami zowią. ib. Woda Drużbacka krę i guzy twarde zmiękcza. Petr. Wod. 16. Guz w gardle przyrodzony, wypukły, jabłko, grdyka, ogryzek, Sorab. 1. ker-kowné worech, Ger. ber Slbrttnêapfel, ber $röb3, ber Ster* fttoten. Szkrofuly, to jest, bolączki pod gardłem, zowią świnie guzy, bo świnie tym wrzodem często niemogą. Urzed. 154. Są guzy łagodne, czyli proste, znane pod imieniem gruczołów ; są inne zjadliwe, istotne, powietrzne, weneryczne, trędowate. Dykc. Med. 2, 477. Nabrzmiałość mającą w sobie materyą do papki podobną, nazywamy guzem maczanym, atheroma ; mającą zaś materyą do przaśnego miodu podobną, guzem miodowym melke-ris. Perz. Cyr. 126. Guz pulsowy, anevrysma, nabrzmiałość z obrażonej żyły pulsowej pochodząca. Perz. Cyr. 2, 120. Guz niecierpiętliwy, Gall. loupe, nabrzmiałość za-skórna w komórkach tkaniny sadiistej. Dykc. Med. 2, 492. g. Guz na drzewie * tuber arboris. Cn. Th. ettt Słitorrctt am Saume. §. Guz z pchnięcia, uderzenia, eine Seule «on etueut ©tope, ©cfylage. Drzwi były tak nizkie, iż łubom się ledwie nie pół zgiął, wszedłem z guzem na czole. Kras. Pod. 2, 18. Zwaliła mię kością w łeb, aż mi guz nabiegł. Teat. 22. b, 55. — Metonym. Guz, guzy, cięcie, plaga, cios; ból, szkoda, rany, bicie, bitwa, Seulcit, ©d)l(b ge, Śttnben, ©cfthtgeres). Nie potrzebać po guzy jeździć na Podole. Alb. n. W. B. w lada karczmie guza dostanie. — Pogański synu, ty widzę guza szukasz. Boh. Kom. 1, 556. bu rittgft nad) ©dtlagett, bu «Hilft ©cblage f>a* ben, Karol V. wcale niepotrzebnie guza szukał przy brzegach Afryki. Zab. 6, 345. Widzę, że guza szukasz, i łacno go u mnie znaleźć możesz. Boh. Kom. 1, 92. Samochcąc szukaliście guzów. Teat. 18. b, 27. Szukając guza, szkaluje i huczy. Kniaź. Poez. 3, 116. Załawia, goni na guz » świerzbi go grzbiet. Cn. Ad. 1119. Rad się wadził; na guz gonił. Glicz. Wych. L 8 b. Na guzy ni z kim nie gonię, Lecz kto chce bić, skóry chronię. Ryb. Gejl. B. 2, b. Otóż tobie Klimku, Guzy w upominku. Bies. Roz. A 4. (zarobiłeś kijem po grzbiecie). Guza oberwiesz, (doczekasz się). Kto guz na sobie odniesie, ten go w zysku swego pojedynku sam i nosi. Smotr. Ex. 27. Patrz, żebym nie skończyła umizgów na guzie. Zabi Amf. 77. Drżę cały, kiedy sobie wspomnę na guzy, które nas tam czekają. Teat. 29, 110. (cf. baty). Była skóra w strachu , a ja strasznie nie lubię guzów. ib. 22, 85. Czy to, żeś nieprzyjaciół ukrócił, toś powinien i nam liczyć guzy! Bardz. Luk. 51. Srebrny, złoty guz nie boli. Cn, Ad. 765. (od dobrodzieja nie boli; niech łaje, kiedy daje ; cf. złotogorz, srebrogorz). Pilnemu słudze zawzdy roście guz na brzuchu, a leniwemu na grzbiecie. Rej. Zw. 26. albo: Rączemu guz na brzuchu roście, a leniwemu na grzbiecie. Rys. Ad. 59. (pierwszy ma dobry byt, drugi weźmie po grzbiecie). §. Guz, wielki guzik do zapinania sukni, ettt großer Slltopf. Szata z guzami. Tr. — §. Guz, karzeł, pigmejczyk, pędrak, ber $tttpj)3 (^tttrpS), eut ïïetner SDîenfcfy. Karła łając, wrzeszczy: guzie niecno-tliwy! Banial. E 2 b. Mały guz, karzeł, zapęziały. Cn. Ad. 476. Pot. Jow. 193. — GUZDRAĆ się zaimk. ndk., burdać się, gramolić się, niesporo się wybierać, jattberu,

20

154 G U Z D R A L S K I - G U Z 1 K 0 W Y.

G U Z I S K O - GWAŁCENIE.

pętlica). GUZISKO, a, )?., wielki szpetny guz, eine bdßlh d;e Seule, eilt linßltdjer ślitnpf. Ross, uihuimom, unmiMoiKa. (GUZMAN ob. Gusman). — GUZOWACIEĆ, iał, iejc, nijak. ndk., GUZÓWACIĆ się zaimk., zguzowacieć dok., guzowatym zostawać, guzów nabierać, dostawać, (cf. gru-czolowacieć); Zitaten befummelt, findig, fttorrnj merbeit. Boh. baulowateti. Ciasto ustawnie mieszać trzeba warząc, by się nie guzowaciło. Sienn. 532. GUZOWATOŚĆ, ści, z., nabrzmiałość zatwardziała, gruczołowatość, ^noltijfett, Sfltor* rtgfetf. Sok ten pomaga cierpiącym ociekłość twarzy, i którym guzowatość na twarzy narasta, jakoby trądem wielkim. Sienn. 284. GUZOWATY, a, e, o guzie, pełen guzów, beitltg, fmcfertg, findig. Boh. bułaty, baulowatÿ, hlizowatÿ; Croat. hergau; Vind. tvurn, gumpast; Ross. żKejBacTMH, nnmiKOBaTbin. Plastr ten zatwardziałe miejsca i guzowate miękczy, a zołzy rozgania. Spicz. 43. Sienn. 285. (cf. gruczołowaty). — Fig. Przełożę tu pokolenie narodu Wołoskiego, jeżeli jeszcze co pewnego z tak guzowatej gmatwaniny będzie się mogło wywikłać. Krom. 559. (sękowatej, zawiłej).

Pochodź, ‘zaguzikowac, może też: giza, giczei, cf. goźdź.

töubcln. langfam ntad/en. A długoż ty sie tam jeszcze gu-zdrać będziesz? nie uprzykrzyłoć się jeszcze spać? Teat. i, 16. (cf. kustrzeć się). GUZDRALSKI, subst. m., gu-zdrający się, ociągający się ; femin. Guzdralska). — GUZICA, y, i., huzica , gastrzyca, rząp, hustryca, kuper,

(ob. Kustrzyca), ber éüvjcl, ber Steiß ber SBiigel. (Rag. gu-zizza; Croat. guzicza, rit; Slav. guzica; Ross. ry3HO, (ob.

Huzno * zadek) ; Croat. kussak ; Sorab. 1. ptacżża wofku-bana wopusch; Ross. ry3Ka. Guzica kapłunka, półrzytek.

Mącz. clunis. Kość ogonowa lub guzica, leży pod kością kuprzastą. Krup. 1, 115. —§. Guzica, gżegżołka, coccys.

a w.

Cn. Syn. 191. Sorab. 1. kokula, Gem. ber Sîucfttf; Ross. ry3ima, Tpacorycna ob. Trzesiogonek. GUZICZKA, i, i. demin., b«3 33Üfjeld)eit. Lędźwica u kokoszy, guziczka, cluniculus. Mącz. GUZICZEK, czka, m., dem. nom. guzik, guz » gruczołek, ein flehtet $nÖpfd)en, £mcfcrd)en. Włosy wyrastają z guziczków w skórze będących. Zool. Nar. 69. bulbilli. Sól z oliwą rozpędza guziczki i każde wzdęcie bolące. Spicz. 135. GUZICZKOWY, a, e, od guziczka, ftuiUlcfyeit » §öderzeit * ftnöpfcfyen ». Ross. 3anoHoiHwM. GU-ZICZNY, a, e, od guzicy, kuprowy, Steiß*. Ross. nyro-i30liHŁiił. Kość guziczna lub ogonowa, związana jest z kością biodrową, przez związek biodrokuprzasty i guziczny.

Krup. 1, 10. GUZIK, a, m., dem. nom. guz, eilte flehte 53cnle. n. p. Guzik twardy na palcach nóg, rąk, na po- GWAJAK, u, m., Guajacum ofßcinale Linn. drzewo wysokie, deszwacli, goździowi podobny, clavus. Cn. Th. ct‘. bro- ale niegrube, w Jamaice, zażywane w lekarniach. Kluk. dawki, nagniotki, odciski, £mlnteiauge, Cetcfybofit, Söarje.    Dykc. 2, 55. $raitso)cit(udj,    SttMattif^    .$ol$.    Sok    z    tego

Condilus trzpień, oścień, kłykieć, guzik. Perz. Cyr. 1,    drzewa wywarzony pić dają    przeciw francy.    Urzed.    547.

149. Ross. umiueiiiKa, cf. szyszka; Sorab. 2. buglin. Gu- GWAJAKÓWY, a, e, od gwajaku, granjofenludi,. Owoc ziki w gardle * ślinne jagody, btC Siflltbelu hit łpalfc. Guzik    gwajakowy. Oczk. Przy. 22.

abo gałka u kutasów, Eccl. raneana, iLńiiuup. Koronki    GWAŁCIĆ, ił, i, czyn. niedoli.,    zgwałcić    dok., gwałt    wyrzą-

dzać, gwałtownie traktować co, gciDfllttlwttg bcljmtbdlt, ©C* malt aidant, mit ©eroalt auêridjten, burdd'cjjcn, Boh. kwal-towati; Vind. sgvauti, pofiliti, preliluvati, obfiluvati, per-murat, pertruzhat; Sorab. 1. zkepszuyu, poszwabu; Croat. szilim, szilujem, oszilujcm; Bosn. usillovati, siilovati; Ross. HacHJBHimaTi,, iiacn.ibciBüBaTb, uacinyio. Mogący być gwałconym Sorab. 1. zranenlté violabilis. Umowę tę oni zgwałcili. 5 Leop. Jer. 31, 32. (znikczemnili. 1 Leop.). Nigdy przysięgi mojej gwałcić nic będę. Teat. 5, 55. (łamać , bredjcit). Pana Roga się zaprzeć, ślub z nim złamać, przymierze zgwałcić. Wiśn. 575. Prawa gwałcić, beit ©cfcßcit ©cmalt aitfl;uit. Gwałcą się (passive) często prawa, pozorem obrony. Teat. 45, 5. (gwałt im się dzieje). Gwałci wzrokiem wszetecznym pojźrzenie wstydliwe. Klon. Wor. 58. Dla ciebie Chrystus umarł, dla ciebie w dzień trzeci Gwałci grób z martwych wstawszy, śmierci kosę łamie. Pot. Zac. gwałtem lub mocą otwiera, przełamuje, Cf burdtbftcjjt bflé ©fali. Gwałcić kobietę, CtltCf ©e* malt aittlum, ftc fdjdnbcit, (Sorab. 1. z moczu zleharn, z moczu żonsku powahlu, zranu ; Vind. po fili skurbati, krienz filnu odvseti, oframotiti, keshniti sheno ; Rag. o-zkvarnitti). Kto pannę albo białogłowę gwałci, ten jej też czystość i wstyd wydziera. Szczerb. Sax. 147. GWAŁCENIE, ia, n., subst. verb., wyrządzenie gwałtu, bte ©C= roaltukitg, bte ©cfyaitbung, gcmaltfamc 33eljaitbluitg, Rag. o-zkvarnos, silnu osramotenje; Ross. HactLiOBanie, Hacn.ib-

wyszywane w guziki * gałki, Jlińddiett, ^ltÖpfd;ett. Tr. Guziki u sukni do zapinania, SRtöpfc mit Stlctbe. Slov. gomba;

Hung. gomb; Carn. gurapez; Boh. knotljk, knofljćek; Vind. glaviza, knofizh, gumpizh, (ob. Knallik), knof, gomp;

Croat. gumb; Slav. dugmetah; Ross. nyromma, nyromta, nyroBOuita. Guzik u koszuli Ross. 3anoHKa, 3anoHom<a,

(ob. Zapinka). Garnitur guzików Ross. noprume. Fraczek z dużemi guzikami. Teat. 22, 14. W guzikach u szlafroku grosze pozaszywane były. Teat. 22. b, 12. Guzik u szmuklerza jest rozmaity, Angielski, maszynowy, Hollen-derski, chłopski. Magier. Mskr. Guziki do sukien toczone, bywają lipowe. Kluk. Rosi. 2, 159. Guzik u laski Ross. naóaMaiiiHHicE. GUZIKARZ , a, m., który guziki do sukien robi, ber $tu>pfm«d)er. Boh. knoflikar ; Croat. gumbar;

Ross. njroBOUHHia, (cf. smuklerz). GUZ1KARKA, i, z., btC Sfltopflltad;ertltlt, Boh. knofljkarka. GUZIKARSKI, a, ic, od guzikarza, 5\ltopflliaćf?cr *. Boh. knofljkarsky. Guzikar-skie rzemiesło abo GUZ1KARSTWO, a, n., ba3 54itc>pfilia* djerljöntwerf, Boh. knoflikarstwj. GUZIKOWATY, a, e,

— o adv., na kształt guzika, na guz zakończony, porit mit einem Knopfe. Pociąg kości guzikowaty lub gałeczko-waty, processus condyloideus. Perz. Cyr. 1, 177. Nóż krzywy z końcem tępo guzikowatym, potrzebny cyrulikowi do różnych operacyj. Czerw. Narz. 29., Vind. gumpast, voslast. GUZIKOWY, a, e, od guzika, $nopf '. Guzikowa dziura. Lesk. 190. b(l§ fôttopflod;, Ross. neimma, (cf.

GWAŁCICIEL - GWAŁT.

GWAŁT.

155

GWAŁCICIEL, a, m., GWAŁTOWNIK, a,

zwań

na

CTBOßame.

m., usilca, gwałtu wyrządziciel, ber ©emalttljättgfetten auch wbt, ein gemaltfamer Śutyeftorer, Boh. nâsylnjk ; Carn. sil-nèk; Bosn. usilnik, posilnik, usionik; Croat. szilnik, o-szilitel; Sorab. 1. kepszak, zranieżer; [Boss. et Eccl. wa-ciiAiiiiHKit , |>acTHHTe»h, iiaraeifŁ. Gwałtownik pokoju. Szczerb. Sax. 139., ib. 158., Zygr. Pap. 291. Gwałtownik ten żyje jeszcze bez karania? Pot. Syl. 345. Nie mógł gwałt tam być żaden, przeto kniaź gwałtownikiem być nie może. Gorn. Dz. 90. Gwałciciel prawa. Teat. 48. b, 28. Praw gwałtownik. Warg. Wal. 313. Heretyków, którzy kościoł pański pustoszą, w statuciech ojcowie nasi gwałtownikami mianują. Star. Byc. 6. Sądzący z własnych postępków gwałtownik, wśrzód siebie jest przeświadczony, o co innych ma karać. Mon. 65, 58. Gwałtownik miejsca « wyłupiciel. Cn. Th. eilt gemalttlmtiger SMttbcr, 6mbred;er. Gwałciciel przymierza * przerywacz, ib. ber ben Stmb genmlttlmttg brid;t. Gwałciciel białychgłów = sromotnik, chi Sßetbcrfdmnbcr. Miecza odbiegł gwałtownik w trwodze, Gdy na pomoc lud szedł mnie krzyczącej. Bardz. Trag. 162., Sorab. i. powahlak ; Vind. filni skur-bar ; Boss. pad.MTe.3fc. GWAŁC1CIELKA, i, z., gwałt wyrządzająca, btc ©ewalttjmterinn. GWAŁT, u, m., z Niem. bte ©eiualt, ©enmlttlldtigfett, (Dan. gewalt; Svec. wäld; Angl. weald, weide);* §. 1. usilstwo, przemoc przymuszająca, nagląca, przesił, Boh. kwalt, pych, nasyli; Sorab. I. zmo-cżnofcż; (Sorab. 1. hawtwano rozruch); Vind. gvauth, gvavt, pofilje, fila; Carn. silnost; Croat. szila ; Bosn. sil— la, usilnost, koja se cini drugomu; Boss, uaciiaie, Ha-cifcibCTBO, Hy?K4a; Eccl. nanpacHOCTb. Gwałt kto uczynić chce, trzeba, iżby silniejszy był, niż ten, komu gwałt stać się ma; albowiem gwałt nic innego nie jest, jedno moc a zhołdowanie kogo nad jego wolą. Gorn. Dz. 89. Czyniliby nam jakie ‘przezprawie (bezprawie) abo gwałt, będziemy się bronić; a zwłaszcza gdyby w wierze gwałt czynili. Biel. Hst. 210., Sorab. 1. zraneno. U nas tu gwałtów nie znamy, żyjemy pod rozsądnćm sprawiedliwego króla panowaniem. Teat. 9, 32. (cf. krzywda). Prawo, przez lat tyle wolne i całe, gwałt odniosło, wymazano go. Warg. Wal. 515. -— Gwałt białćjgłowie uczyniony. Cn. Th., Boli. podaw, gwałcenie, zgwałcenie, bte Stotjń 3Üd)ttgimg. — Gwałtem * gwałtownie , mit ©cnrnlt, gewaltig, gcmalttptig. Trzech braci pozabijawszy, ojcu truciznę dawszy wypić, sam się gwałtem uczynił panem Selim. Star. Dw. 53., Carn. et Vind. pofili; Slav. sillom ; Boss. Hacn.ibHO , iiacMbCTBCHiio , OTbeMOMT, ; Eccl. nony^cinio. Gwałtem łzy, podobne dżdżowi, Rzuciły się człowiekowi. Groch. W. 559. Gwałtem wziąć może, ale dać nie może. Bys. Ad. 14. Miał Herod przyczynę do bojażni nowego króla; bo za gwałtem panował w królestwie. Biał. Post. 161. (przez gwałt, przez gwałtowne śrzodki). — Gwałtu wołać * rata, ©cirait fdjrctyen ; gwałtu ! * rata ! walt ! ©Cirait ! vettet ! Hej Janie, Macieju, Michale, hej pomoc, gwałtu! Teat. 50, 24. Gwałtu! cóż to jest? czy mię chcecie zabić? Teat. 29. b, 74. Gwałtu! gwałtu! ratujcie, kto w boga wierzy, ib. 21, 65. Nań gwałtu zawołała, mówiąc: przybądźcie do mnie rychło siostry obie, on to dziki wieprz. Otw. Oiu. 134. Jeśli mię będziesz zatrzymywał, to gwałtu zawołam. Boh. Kom. 5, 91. Bronię się, i gwałtu wołam. Boh. Kom. 3, 235. Dla boga, gwałtu ! Teał. 18. b, 9. Gwałtu! skóra w strachu, ib. 15, 40. Gwałtu woła po potrzebie. Mat. z Pod. A 1. — Na gwałt wołać, dzwonić, na trwogę, SUlarrn macfycn, Sćtrnt fcfylagen, btc 6turatgMe jteljen. Kiedy na gwałt wołają we wsiach Tyńcowi należących, tedy krzyczą: starza, starza. Papr. Byc. 11. Spytał go, któregoś herbu? powiedział, nie wiem ci, jak go malują; ale gdy na wsi na gwałt wołają, tedy go pomieniają: Półkoza, półkoza. Papr. Byc. 190. Pokazuje się ztąd, ie dawniej po wsiach miano herbu dziedzicznego było godłem czyli hasłem ratunku od gwałtu. — Na gwałt ogniowy bić w dzwon był zwyczaj. Tward. Wł. 20. gettet'lörm. Na gwałt uderzono dzwonem. Wad. Dan. 106. Miasto Kraków dla zabicia Tęczyńskiego, gwałtu zawołanie utraciło. Papr. Byc. 704. (wolność bicia na trwogę). Ku gwałtowi, gdy kogo obwołają; każdy powinien bieżeć; a w mieściech, gdy zadzwonią na gwałt, ku gwałtowi bieżeć mają. Sax. Art. 28. — Na gwałt, gwałtem, gwałtownie, z całej siły, na łeb na szyje, co żywo, anf©emalt, ait§ allen $t# ten, mit aller 9)?ad)t. Pędzi poganin na gwałt swoje rzesze. Jabl Buk. B. 5., (Boss. cipeMHTL, CTpeM.no, nawal-nie). Suknie na gwałt szyć kazałem. Teat. 24. c, 58. — Tęczyński z niejakim płatnerzem zaczął kontrowersyą, z której potym na gwałcie przyszedł o śmierć. Papr. Byc. 18. gdy przyszło do gwałtów, ah> c» ju ©cwalitfyätigfeitcit fam. Ktoby zabił gwałtownika, nie przewini, gdy dowiedzie, że to na gwałcie uczynił. Szczerb. Sax. 158. 3?0tljmeh\ — §. Prócz pańszczyzny chłopi odbywają tłoki, gwałty, szarwarki. Ostr. Pr. Cyw. 1, 52. Sîotfyfyülfeit, 9totlp arbeiten. Ta powinność istotnie nazwana gwałtem, bo ludzie na odbycie jej pędzeni, wołają gwałtu. Mon. 66,

198. Gwałtów bywa kilka, lub co tydzień przez całe żniwo. Na te, gdy poddanych pędzą, gdyby i 10 osób było w chałupie, tylko jedne zostawiają, a wszystkich wypędzają. Mon. 66, 198. — §. Gwałt, gwałtowne położenie, ostateczność, niewola, konieczność, przycisk, ucisk, eine gemaltfame Sage, ©ebränge, Notl;, (Vind. potrieba, fila, terdoba). Kiedy czują gwałt już Turcy ostatni, okrutnie się biją. Leszcz. Class. 76. (Vind. filo terpiti). Książę 0-polski, nie mając gwałtu ,żadnego, poddał się królowi Czeskiemu. Gwagn. 59. Zęby żołnierz pod czas wojny wszystko miał od Rzpltćj w domu, nie kłaniając się, kiedy gwałt, po Gdańskach nikomu. Star. Vot. D. 4. Rzymianie, gdy im gwałt był od wielkości, raczej na placu umierali wszyscy, niżeliby uciekać mieli. Star. Bef. 18. Poddali się w Smoleńsku, żadnego gwałtu nie mając, gdy i prochów⁷ i żywności w zamku był dostatek wielki, ib.

21. Węgrowie, uważając gwałt wojny Tureckiej , uradzili wziąć Władysława na królestwo. Stryjk. 557. — Dziś gdy przeminął ów dawny wiek złoty, Ludzie gwałtem nie chcą lubić cnoty. Groch. W. 586. koniecznie nie, mit ©emalt mefyt, burdjauś nicht, fdtledjterbmgś nidjt. — §. Gwałt * przemoc, moc, bie 90ïad)t, lîebermad;t, ©emalt. Gwałtowi ustąpić trzeba. Tr. Scypio Hiszpańskie państwa znowu gwałtem odebrał. Warg. Wal. 61. (mocą). Ful-

156 GWAŁTOWAĆ - GWAŁTOWNOŚĆ.

G W A Ł T O W N Y - G W A R.

teżona. Jakub. Baj. 158. W rzekę pędem wskoczy?, i tam upracowany w gwałtowności i głębokości rzeki utonął. Warg. Cez. 80. Gwałtowności w tym kraju nie sa cierpiane. Teat. 36. b, 73. GWAŁTOWNY, a, e, forsowny, gwałtownie postępujący, gwałtownie uskuteczniony, genxtltfam, Boh. nasylnÿ; Sorab. 1. zmócżnć; (Sorab. 1. hawtwarski, hawtuyne buntowniczy); Vind. filen, filno-sten, vganjozhen; Bosn. sillan, usilan, posilni; Hoss. Ha-chjłhuh, HaciubCTneHHuii, ycrpeMHTejbHuii, nopŁiBHCTwił, CTpeMiiTe.ibHbiM, Har.ibiil ; Eccl. n/rwi;₍vmT., luiifuciun», na-iiftACAiiKTt, nonyac4aTe.ibHbiB, //kamir. Nie swoją zejść śmiercią, znaczy śmierć gwałtowną. Pilch. Sen. list. 2, Czuję dobywające się gwałtowne westchnienie. Teat. 51. b, 76. Ćo gwałtownego, długo trwać nie może. Pot. Arg. 115. Nie myślę być tak gwałtownym sobie samemu nieprzyjacielem. Teat. 29, 10. Achillu, z królem nie bądź tak gwałtowny. Dmoch. II. 1, 14. (cf. a ciszej z panią matką). Zła sprawa z gwałtownym człowiekiem. Tr. Każdy tu widzi, że to gwałtowny wykład tego tu słowa. Biał. Post. 113. — g. Mocny bardzo, ftarf, feff, gewaltig. W Łukomlu znać, iż tam kiedyś był zamek wielki i gwałtowny, bo to wały i kopiec szeroko wysypany świadczą. Stryjk. 442. Spadł deszcz gwałtowny. Tr. Szum gwałtownych wód. 1 Leop. 4 Ezdr. 6, 17. (ob. Nawalny). — §. Gwałtownie pilny, nalegający, bnttgenb, brtmjenb nottywenbig. Interes gwałtowny przymusza mię odjechać ztąd. Teat. 23, 42. Gwałtowniejsze transakeye Rzpltéj senatorowie i urzędnicy swemi podpisami utwierdzać zwykli. Nies. 1, 98. — §. Znacznie wielki , liczny, gewaltig groß, jaÿlreid), anfejjnlidj, beträcfytltd). Węgrowie starostwo w Rusi Lubartowi, wziąwszy od niego gwałtowną summę złota, poddali. Krom. 390. (magna vi auri). Sąć tu omyłki drukarskie, ale niegwałtowne. Byb. Gęśl. Przed sobą widzieli wojska pogańskie gwałtowne. 1 Leop. 1 Macch. 4, 7.

Pochodź, zgwałcić, zgwałcenie, niezgwałeisly, pogwałcić,

wiusz Kapuę przez gwałt wziął. ib. — §. Mus, przymus, ber    bte ©ewalt. Gwałt sobie prawie czyniąc, o-

puściłem tak miły dom. Kras. Pod. 2, 15. Przez gwałt zamrużał powieki z ckliwości. Wad. Dan. 141. Gwałt naturze samej tyrańskie ich sprawy czynią. Teat. 44, 30.

Nasz język zda się trudny, a jakby człowiek całą gębą a gwałtem mówił. Gorn. Dw. 50. Przyrodzenie, choć z gwałtem niejakim, poprawić jednak można. Mon. 65, 110.

Namiętnościom swoim gwałt uczynić trzeba. Ld. — $. 2)

141.

Gwałt, wielka liczba czego, chmura, ćma, tłok, tłum, mnogość znaczna, eine gewaltige üDîenge, eine große 34Ü Gwałt trupa leży, stawiają żałoby, na grobach groby. Bardz.

Trag. 352. Bulgarowie bydła gwałt chowają. Kłok. Turk.

244. Koni miał dwieście, gwałt odalików, sto sług, sze-rajów sześć. Zab. 14, 251. Szym. Pełne wszystkie piwnice wszelakiego trunku, Ludzi gwałt, tak do kuchni, jako do szafunku. Pot. Arg. 808. Tym sposobem ‘zebrało się gwałt pieniędzy. Petr. Ek. 41. Znałem takowego, Co pacierzy gwałt mówił, a odrwił każdego. Opal. Sal. 47.

Drzewo wierzch w niebo niosło, a na rozłożystych Gałęziach pomarańczy gwałt miało złocistych. Nar. Dz. 3, 200.

Gw’nłt mamy w głowie, ale w mieszku mało. Wad. Dan.

91. (więcej huku, niż puku). 'GWAŁTOWAĆ, ał, uje, cz. ndk., gwałcić, gewalttätig ßaitbeln. Cesarz gwałtując prawo narodów, chciał Polskie posły topić. Krom. 485. ncrleßen, bredjett. Gwałtowanie pokoju, ib. 460. gwałcenie, bte Meßuttg. GWAŁTOWNICTWO, a, n., wyrządzenie gwałtu, bie ©’ewalttßatigfeit, ©ewalttßat. Gdzie pijaństwo panuje, snadnie się tam dopuszczą gw'altownictwa. Star.

Ref. 48. GWAŁTOWNIE adv., gwałtem, przymuśnie, mit ©ewalt, gewaltjant,_ Vind. filnostnu, oblaslnu; Bosn. usilno, silno, sillom ; Hoss. HacnibHü, HaciMLCTBemio, narjo ; Eccl. noHyacAeiroo, nony»K4ie. Śmiech częstokroć gwałtownie się wydaje, mimo woli śmiejącego się., tak iż drugi musi język i wargi sobie pokąsać, sam na siebie zły będąc. Zab. 12, 277. Dudz. Mogłaś się zatrzymać, a nic tak gwałtownie wpadać, jak gdyby się dom    pozgwałcuć.

rzyć; Sorab. 1. hara rixu, Syr. “Vl litigavit, Hebr. gaar inerepuit); szmer, zgiełk, z gadania wielu razem, baó ©etmtrmel, ba$ ©efcßtuäß mehrerer ittgleicß burcO etitanber. Wśrzód gwaru najsilniejszy głos ustawać zacznie. Dmoch. II. 2, 194. Kto do prawego szczęścia dąży, niech zatknie uszy na gwary ludzkie. Pilch. Sen. list. 253. Ci skota-rze Całą noc z sobą trawią na bezsennym gwarze. Zab.

palił. Teat. 22. c, 75. (raptownie, z trzaskiem). Gdy o- 1. GWAR, u, w., (cf. gawor, Boh. howorili, ob. Gawo-baczyli, być wojsko gwałtownie wielkie, jęli się modlić bogu. 1 Leop. 1 Macch. 4, 30. (niezmiernie, okropno, o-gromno). GWAŁTOWN1K ob. Gwałciciel. GWAŁT0WN1-KOWY, a, e, od gwałtownika czyli gwałciciela, ©ewalh tßäters *. Pan wyswobodzi niedostatecznego od miecza ich, i z ręki gwałtownikowćj itbogiego. 1 Leop. Job. 5,

15. GWAŁTOWNOŚĆ, ści, z’., skłonność do używania gwałtownych sposobów, łatwość wyrządzenia gwałtu, gwałt 9, 233. Posłyszawszy z gwarów o jego przyjeździe, czy-wyrządzająey się, lub doświadczony; Sorab. 1. zmocżnofcż;    ni przygotowania    na    przyjęcie. Tward. Wł. 168.    (z po-

Bosn. posilnost; Vind. filnost, fila, oblaslnost, perfilnost,    głoski). Gwar w    uszach ob. dzwonienie w uszach, szum.

permuranost, vganiozhnost; Ross. nar.iocTb,’ CTpcMHrejiL- Pochodź, gwara, gwarzyć, rozgwar, rozgwor, rozhowor, hoctl, ycTpeMjenie ; Eccl. iiaiifiaciihCTKO, jęfcAOCTh ; bte    rozhoworca.

©eroaltfamfett. Nie śmiał Maryus z Cymbrami zaraz się 2. GWAR, u, m., (Lal. guaranda, guarandia, warandia; potykać, czekając, ażby się ona popędliwość i gwałto- Angl. wary; Anglos, waere, wäre; cf. Gall. guarantie); wność ich uśmierzyła. Stryjk. 32. Już dalej gwałtowności    bte SBĆtl}*' 28aljrfcl)aft,    ©eiDäfyt’Kfyaft, îlltgelobting bet*    ©eit)äßL

Punickiej odpierać nie mogli. Warg. Wal. 211. Ciele-    ©tdjerßettöftellurtg    für    bte $ortfeßwtg ber fôlage öor    ©erteßte.

sności a łakomstwa dziwnie usiloną gwałtowność, ludzie    Gwar w    tern jest, iż aktor obiecuje, że pozwanego chce

wielcy od siebie radą i rozumem odpędzili. ,W'arg. Wal.    bronić i    zastąpić od wszelakiego przenagabania w tćm, o

120. Prędzej spokojność wykona, Niż gwałtowność na-    co sam    nań żałuje. Szczerb. Sax. 165. Rękojemstwo,

GWARA - GWARDYA.

GWARDYAK - GWARZYĆ.

157

leżyta utrzymywać ludzi wojskowych, na swym żołdzie, pod imieniem gwardyi nadw'ornéj. Leszcz. GL 117. *b) Orszak, poczet, baê ©efülge. Kazimierz córkę do Frank-fortu do oblubieńca wt pozornej gwardyi sześci set konnych, i w porządnym dostatku posłał. Krom. 736. Przyjechał biskup z wielką gwardyą sług i przyjaciół swoich. ib. 472. Nie ujrzeli tam gwardyi dworzan zbrojnych i świetno ubranych-. Dambr. 74. GWARDYAK, a, m, po-gardl. żołnierz od gwardyi, ein ©arbefolbflt. GWARDY-STA, GARDYSTA, y, w., jeden z gwardyi, ein ©arbift; Boss. rnap^eeivf., rbaoxpaHHieab.

GWARDYAN, a, m., Lat. med. guardianus, tytuł przełożonego w niektórych zakonach , n. p. u Bernadynów, Franciszkanów, Slav. gvardian, ber ©uarbtau ttt dnem śtlofter. Niż być złym gwardyanem, lepiej prostym mnichem. Pot. Pocz. 113. Choć w kościele wszyscy jednym kielichem, Kiedy ofiary czynim bogu winem, A wżdy nad prostym jest gwardyan mnichem. Zab. 15, 273. GWARDYAŃ-STWO, a, v., rząd i władza gwardyana, bte ©uarhtanĆU [telle, ba3 Slmt ettteb ©itarbtattś. GWARDYAŃSKI, a, ie, od gwardyana, ©ttarbtairê *.

które od sądu pochodzi, jest, kiedy kto ręczy o dostanie prawa. To w prawie istotą albo gwarem zowią. ib.

czas

355., ib. 143. et 166 et 6 et 164. Gwar jest niejakie wedle prawa rękojemstwo, albo zastąpienie, na żądanie pozwanej strony od powodu uczynione, dla uwiarowania jakiej szkody. Sax. Porz. 85. Kiedy sędzia skaże, iż powód ma podnieść gwar znamieniem palca, uczyni to, podniósłszy palec wielki prawej reki, uwiniony w rękaw, tak iżby go było dobrze widać. Potym skaże sędzia, iże jest spuścić gwar wedle prawa. Powód potym już nie może swój żałoby poprawować, ani odmieniać; owszem pozwanego, jeżeliby go kto inny o tęż samą rzecz gabał, zastępować będzie powinien ; lecz obręczenie gwaru niepotrzebnie jest wymyślone, ib. 85 - 6. Dosyć, iż gwar uczynią ręką prawą podniesioną, a palcem wielkim ukazanym , a wzgórę podniesionym. Bub. 93.

Pochodź, gwaraneya, gwnrować, gwarunek, cf. warunek.

GWARA, y, w., brzechajło, przechera, (ob. 1. Gwar), ein 3mtgcnbrefd;er. Filip kazał im milczeć, i gwarę onego nieokrzesanego, bez najmniejszego obrażenia wolno puścić. Pilch. Sen. 538. Nie sofistę, nie gwarę, nie szumnego żaka, Lecz zdatnego niech kształcą "dla Polski GWAREK, rka, m., posiadacz żupy abo kopalni. Tr. ber Polaka. Zab. 10, 256. Czemuż ty nie miałbyś mówić, ^crgfcerr, &err cittcb $ergmevf§. O gwarkach, jak mają choćby się też głupi gwara nawinął? Pilch. Sen. list. 506.    utrzymywać spólne roboty, jaki między gwarkami i ich

Nieprzesłuchany gwara. Hor. Saf. 125. Złośliwy gwara,    zwierzchnikami stosunek, jaki podział zysku. Czach. Pr.

Najgłośniejszego przejdzie, szczekaniem ogara. Hor. Sat.    2, 200. Urzędnicy gór ołównych i żelaznych: żupnik

253. Gwary nieustanna i uprzykrzona wielomówność. ib.    Olkuski, podżupek; gwarkowie, którzy kruszec biorą;

119. — Gwara, y, z., mowa (ob. Gawor), jeżyk, bte bogatsi płacą po złł. 15., ubożsi po 6 poboru. Vol. Leg. IRebe, bte ©prad)e. Swej się nieboga gwary lękła. Zebr.    5, 176. Z Korony żadnych towarów nie mają wywozić,

0w._ 21. pertimuit sonos. Póki mowa służy, i w uściech    kromia ołowiu gwarkowie, albo ci, którzy ołowiem kup-

dostaje Gwarze przechodu, słowa te na wiatr podaje,    czą. Herb. Slot. 320. — §. Górnik, kopacz górny, bet*

ora praesłant vocis iter. Zebr. Ow. 282. By prośbą i modłą    23crgntamt, Słergfttappe. Gwarek, w górach złota szuka,

nie mogła nic sprawić, gwarę jej odstrychneła, posse lo- Chrośc. Luk. 112. Kraj ten ma góry srebrne, i gwarków qui eripitur. ib. 42.    też nie mało, co koło nich chodzą. Star. Dw. 40. Dzi-

GWARANCYA, yi , z., (ob. 2. Gwar), z Franc, bte ©araittie,    siaj dla złota gwarek ziemię warzy z wierszów. Pot. Syl.

termin prawa politycznego lub narodów, znaczący ubez-    29. Już niech nie tęskni upragniona dusza Do ziemnych

pieczenie possesyj przymierzem nadanych, albo zachowa-    gwarków pełnego Olkusza. Kochow. 68. Co za cera o-

nych, przez insze poteneye, równie wchodzące w przy-    wych W górach gwarków skalistych Hemowych. Tward.

mierze. Kras. Zb. 1, 342. GWARANT, a, m., ber ©a*    Mise. 101. GWARECTWO, a, n., towarzystwo kopaczów.

rant. GWARANTKA, i, z., bte ©aranttmt. Katarzyna była    Czack. Pr. 2, 199, et 200. eine 35ercjwerfögefellfdtaft, >!ttr=

gwarantką rządu Polskiego, od niej samej narzuconego.    compagnie.

e, gwar robiący, gwarzący, ntnrntelnb. Boh. howorny. To skoro rzekł Änchizes, Sybille i syna Wiedzie do nowej ciżby do gwarnego gmina. A. Kchan. Wirg. 173. (turba sonans). Cichym lis krokiem między tłuszcze

Jez. Wyr. GWARANTOWAĆ, ał, uje, cz. ndk., zagwa- GWARNY, a rantować dk., gapattltren, (Vind. vshlishati, dovoliti, dobru stati, perrezhi). Rządy, gdy jeden drugiemu weźmie jaką krainę, to trzeci mu gwarantuje, że ta jego na zawsze będzie własnością. Jez. Wyr. 'GWARDAJN, a, m.    gwarne (gęsi) wpadnie, 1 najpierwszego w stadzie trupem

(Lat. guardianus; liai, guardiano; Gall, guardien; Germ.    wodza kładnic. Zab. 15, 416. bte fcl)nattemben beerben ber

©îtavbetit), ber Sffiarbetit, ijłnnsmarbetn. Urzedowny probier-    ©dttfc.

pieniędzy postanowić. Vol. Leg. 5, 551.

GWARDYA , yi, i., z Franc., a) są to półki piechoty i jazdy, składające straż osoby królewskiej, i królewskiego domu. Jez. Wyr. nazwisko żołnierzy straż monarchów mających. Kras. Zb. 1, 342. bte ©arbę. Gwardya dawna carska puH4a, (cf. ront). Jeśli królom potrzebna rzecz, gwardyą chować? Petr. Pol. 239. Partykularnym niena-

ca monety i kruszców myncarskich, (cf. gwarek). Komis- GWAROWAĆ, GWARUNEK ob. Warować, Warunek, sarze ci mają się znosić z ‘gwardajnami, i tak ligę i gwicht GWARZYĆ, y, cz. ndk., (ob. Gaworzyć); niezrozumiale razem

z drugiemi gadając zgiełk czynić, mitrineltt, burd) etnattber rcbeit, Sorab haruju rixor; (Syr. ni' litigavit ; Hebr. “litt gaar ohjurgavit); Boh. howoriti, howorjm, howorjwam. propr. et fig. Ptactwo małe gwarzy. Dudz. 21. — §. Z przyganą: Gadać, mówić, o e r d d) 11 i cl) : rcbeit, fcfmm$eit, fdjltattern. Co gwarzysz nierozumny! Zab. 5, 330. Koss. Uszy mają, a nie słyszą ; nie gwarzą gardły swemi. Budn.

158

G W A Ź D Z I Ć - GWIAZDA.

GWIAZDA.

na

mor-

Ps. 115, 7. (nie wołają gardłem swoim. Bibl. Gd.). Sta-ros'é ma to w sobie z przyrodzenia, iż rada długo gwarzy. Budn. Cyc. 27. Lubi gwarzyć, jak sroka. Mon. 70,

758.,    Weg. Mar. 3, 282.

GWÀZDZIC, ił, i, cz. ndk., mazać, bazgrać, gryzmolić, fchmte* ren, flecfett. Lecz do czego rym gważdżę tą podłą gawiedzią ! Zab. 9, 117. Zahl., (ob. Nagważdżać).

*GWEKSY, ów, plur. ; n. p. Malarze cudnych gweksów uczą ziółka. Klon. Fl. D 3 b. Guexi sont oriftcia tabularum, może z Nietn. ©ctMdjŚS, roślina? G WERSY, vexations Tr. SSerterererç, ©cbcreret), drażnienie, żartowanie z kogo.

*GWENT, u, m., n. p. Zaczyna malarz swoje dzieło; wszelkie narody W gwenty wedle ojczystej pędzlem stroi mody. Min, Byt, 2,298., not. gwenty, fałdy, załamania, zagięcia u sukni, termin malarski. — z Niem. brt3 ©Cltutltb, szata, odzież, okrycie; Vind. guant, oblazbilu , obliek; Cum. gvant, cf. gment, kment.

TtWEŚNY, ‘GWIESNY, a, e, z Niem, gewiß; pewny. n. p. Było gweśne a doskonałe zdanie. 1 Leop. But. 4-, 7. (pewne 3 Leop.). Byłby już pan gweśne a pewne uczynił królestwo twoje. 1 Leop. 1 Beg. 13, 13. Gwiesna a pewna rzecz. 1 Leop. 1 Macek. 8, 30. (gruntowna. 3 Leop.).

GWIAZDA, y, z. (Boh. et Slov. hwèzda; Sorab. 2. gwelda;

' Sorab. i. wezda; Carn. svçsda, svejsda; Vind. sveda, sviesda, suisde; Croat. zvézda; Slav. zvizda; Bag. zvjezda, (cf. Bag. gbizda venustas); Bosn. zvjezda, zvjzda; Boss. 3B'b3Aa, cf. świecić); promienisto błyszczące ciało niebieskie , ber (Stern. Gwiazdy, albo światła niebieskie, dzielą się na gwiazdy nieporuszone i na planety. Wyrw. Geogr. 50. Gwiazdy stałe, nieruchome , przez się światłe, zdające nam się nie mieć żadnego własnego biegu, fixae] gwiazdy błąkające się, planety albo komety, mające swój własny bieg. Sniad. Jeoy. 5. Błędne gwiazdy. Bot. Arg. 246. Gwiazdy osobno chodzące. Cn. Th. bte ^rrftcnte, Planeten. Tu się przypatrzył planetom błędliwym J gwiazdom niebiednym. Bardz. Luk. 151, Gwiazdy spółchodzące. Cn. Th. gtrfierite. (cf. planeta). Miejsce, w którćm gwiazdy widzimy, nazywa się niebem gwiazd. Boh. Cray. 7. ber Sternenhimmel. Gwiazdy wiecznie w niebo wprawione. Otw. Ow. 56. fixae. Gwiazdy stałe, fixae. N. Pam. 19,

65.,    Hub. Mech. 476. Gwiazda zaranna » jutrzenka, Wenus, ber SDîorgenftent, Lucifer. Cn. Th., Sorab. 1. yutna wezda ; Boss. 3B'k34a yipeiniaa. Dzień gdy się przybliża, jutrzenką gwiazdą już się niedaleki być pokazuje. Biai. Post. 48. Gwiazda jest każda jasna z przyrodzenia swego, ale gwiazda jutrzenna, już co dalej to jaśniejsza, aż do wzejścia słońca. Bej. Apoc. 53. — Gwiazda wschodzi, śliczna gwiazda jutrzenna, Ta to gwiazda słońce wodzi. Pieśń. Kat. 44. — Gwiazda wieczorna, Wenus, jutrzenka, Hesperus. Cn. Th. Wieczernica. Mocz., Otw. Ow. 158,, ob. Zwierzynka, Boh. zwjrednice, zwjretnice ; Sorab. 1. wetzorna wezda, wetżornicza; Vind. svezherniza ; Carn. vezhernéza, mrakonos, mrazliniza j- Boss. 3Bfł34a BcnepHaa, ber 9lbeitbftcrn. Gwiazda ś. Jakóba, paliczka, orion, jugula. Mącz. ber Safobêftab, ber ©nrtel beè Orion. Siedm gwiazd, Plejades, baby. J. Kchan. Dz. 10. Hrbst. Art.

42.,    Otw. Ow. 129. pospólstwo zowie nasiadke ze swe-

mi kurczętami. Maxz. kwoczkę z kurczętami. Chmiel. 1,

175.,    Budn. Job. 9, 9.; Sorab. 2. babi; Sorab. 1. cże-cżeranz; Carn. gostosę i zhezhi ; Bag. vlascichi ; Boss. nactAKa, cc4MH3B-fe34ie, 6aóa, bnś ©tcbengefttrtt, bte ©lite-fcrtttn. — Catńcula, signum caeleste, psia gwiazda niebie; też psianką zowią. Mącz. ber $Mlb. Procyon., gwiazda psia mniejsza, kanikuła, psianka, psia głowa. Mącz. ber flehte ipnnb. Gwiazda żeglarska abo morska, polarna, ber ^olarftem, (Carn. hervor, buroush, wurovsh; Vind. buroush, hervor, mala medvedniza). Gwiazda ska jest na niebie, gwiazda świata wszystkiego jest N. P. Pieśń. Kat. 44. — Nauka około gwiazd dziwnie jest ucieszna, ale nie jest dana na wieszczby. Sk. Kaz. 518., (ob. Gwiazdarstw'o, astronomia, cf. astrologia). — Po gwiazdach chodzić, jechać * w czasie świecenia gwiazd,-przy świetle gwiazd, beeilt ©tenteitlttbte. aliter Po gwiazdach jechać, żeglować « znamionując się niemi, kierując się podług nich, nad) Sctiltttg ber ©tente. Żeglarze gwiazdę żeglarską mieli za dyrektorkę dróg swoich na morzu. Chmiel. 1, 983. Trzej królowie przybyli nawiedzić Jezusa za gwiazdą do Jeruzalem. Żyw. Jez. 55. (cf. gwiazdka). Stąd ßg. gwiazda = powodujący, przewodnik, ber Seitftern, Führer. Prawda niechaj zawsze będzie ci gwiazdą w drodze twojej. Ld. — Jeść o gwiaździe * czas do wieczerzania w wilią Bożego narodzenia, o gwiazdach, nie prędzej aż gwiazdy zaświecą. Wol. — £. Fig. 2. Od blasku, świetności = rzecz znamienita, człowiek drugich celujący, ber über bte anbent hcnwfttcbt, ein aitSgesctchitcter, berühmter üDîamt. Zgasły, na których siła zależało, Gwiazdy Koronne. G roch, W. 562. Przyszedł czas, kiedy te dwie gwiaździe (Dual.) przedziwne (ś. Cecylia z Walerya-nerta), Światłem swym rozganiały ciemności przeciwne, ib.

502.,    P. Kchan. Orl. 1, 176. Adieu, gwiazdo moja! adieu puziaczku! Teat. 29, 20. Gwiazda świata wszystkiego N. P. Pieśń. Kat. 44. Oczy, co nazywałeś wdzięcznemi gwiazdami, Teraz są żalu i płaczu źrzódłami. Past, Fid.

112. — §. Gwiazdy, pewne położenie gwiazd, ba3 ©C-[tint, ©ternbüb; Slov. hwezdnatost; Sorab. 1. zwezdżeno; Vind. svesdishe, sviesdje, ker je veliku svesd vkupaj; Carn. svejade; Croat. zvezdische, zvézdje; Bag. zvjezdostanisete ; Boss. C03trk34ie, cbütiiio, ob. Gwiazdozbiór. Gwiazda narodzenia abo żywota sprawna, natalitium. Cn. Th. ber ©cburtêfteriî. Fałszywie powiadają, że każdy ma gwiazdę, pod którą się rodzi, która pokazuje, jeśli szczęśliwy albo nieszczęśliwy będzie. Biai. Post. 160. Gwiazd położenie czasu narodzenia czyjego « konstellacya, (nativitas) bte iiPltfłellatttm. Ztąd gwiazda, często zamiast losu, ba§ ©chtcfjal, ber ©lücfe*ober Itnglütfêftern, bte ©terne, (cf. godzina). Znam ja, znam, co mi gwiazda prorokuje, Mojego życia, i co mi gotuje. Past. Fid. 16. Dlate-gom tu przyszła, żebym ci odkryła, Co o tobie łaskawa gwiazda uradziła. P. Kchan, Orl. 1, 58. Zła gwiazda, cf. nieszczęśliwa godzina, Carn. hudournèk ; Vind. hudovurnik, nesgoda, nesrezha; Vura je nesrezhna bila, ker je mati me rodila, Uttftcrtt. Na toż mnie cię dziś srogie gwiazdy dały, Aby me ręce twą krew wylewały! Past. Fid. 296. Z gwiazd wróżyć Eccl, 3b1>3A0C40biith.

G WIA Z D A R NIA - GWIADOZGRCA.

GWIAZDECZKA.

159

Gwiazd szkoda winować, Każdy zwykł sobie swe szczę-    qerb; Eccl. 3B'k34ü3aKOHHHKü, ;ęKT.:ęj(mTMjh, 3b1î340-

ście budować. Past. Fid. 215. (guisque fortuna e suae faber).    »nem; który gwiazd pilnuje , patrzy, astronom, astrolog,

Prov. Nie dbam o gwiazdy, kiedy księżyc świeci. Rys.    ber <Bterttenfel;er, ©tentfunbjge, ©terubeuter. (NB. jak w

Ad. 42. Mniej dba o gwiazdy,    komu słońce    świeci. Pot.    Polskim jeżyka, tak i w innych dyalektach Słowiańskich,

Pocz. 606. (wolę się    głowy    trzymać, niźli    nóg; przy    w tworzeniu nowszych tych słów, nieściśle zachowano ró-

większym blasku, mniejszy gaśnie). Znasz się na tym,    znice miedzy astronomem gwiazdopisem, a astrologiem

jak wilk na gwiazdach. Cn. Ad. 735. (jak koza na pie-    gwiazdowieszczbiarzem, miedzy astronomią a astrologia,

przu). — §. 2. transi.    O różnych rzeczach,    w kształcie    atoli najłacniej do wytykania podług Ross. et Eccl. 3Bii3-

do gwiazdy podobnych,    ©ad)ett,    bte bte ©eftalt ettteé ©tenteé    403pHTe.ib gwiazdowidz, ©tcrufeber, 3Brk340c.i0B^ gwiazdo-

(laktt. Gwiazda orderowa, ber Orbeitéftcnt. Noszenie przy-    pis , ©tentfuttbiger, 3Bt340»ierL gwiazdowieszczarz , ©tent-

trzali na gwiazdy i rachowali księżyce, aby ci powiedzieć przyszłość. W. Post. Mn. 59. Sewerus astrologom albo gwiazdarzom jurgieity postanowił. Kosz. Lor. 106. Gwiazd-mistrzów, geometrów i t. d. żeglujące narody szanują. Jabł. Tel. 36. _ Wiem, żeś ty gwiazdmistrz, a nie chrześcianin. Sk. Żyw. 2, 507. Gwiazdozorcę, astronoma, matematykiem też niektórzy zowią. Mącz., Crese. 106. Z Rzymu wygnani gwiazdarze abo matematycy. Sk. Dz.

piętćj gwiazdy do sukni, wzięło początek we Francyi    beitter). Niechaj ci teraz poradzą gwiazdarze, którzy pa-

od" r. 1351. Nar. Ust. 2, 156. ber ©tent auf einem Älei* be. Talenta i cnota mogą zgasić gwiazd błyskawice. Mon.

76, 82. Gwiazda wiatrowa, Rhombus nauticus. Solsk.

Geom. 3. bte SBtnbrofe. Gwiazda, narzędzie artyleryczne do próbowania wagomiaru i równości kanału armatnego.

Jak. Art. 3, 294. cm flaiumemnejfer tn ber Slrittterte. —

Gwiazda, ryba, slella , formę gwiazdy promienistej w pływaniu pokazująca. Chmiel, i, 627. ber ©teruftfd). Gwiazda u konia na czele we śrzodku, plama biała, strzałka.    39. Ojcowie Niceńscy zlecili biskupowi, aby z temi

ber ©teru; bte ÜBläffe, J. S. auf ber ©tinte etltcé ^ferbeê,    gwiazdowniki, których najwięcej i najuczeńszych w Egi—

Ross. irfeîKHHa, nbaumua. Gwiazda znaczy wesołego ko-    pcie było, znalazł takie koło, w którymby Wielka noc

nia. Hipp. 11. — Piłę opatrzyć korbą abo gwiazdą. Solsk. Geom. 3. t. j. korbą z ramionami, lub gwiaździstą, eilte ©ternfurbe, mit Ernten tu bte fRunbe. zdę* na kształt gwiazdy, tu ©eftalt etrteê ©tenté. Ross. 3Bt3400Ópa3H0. W gwiazdę wał usypują. Bardz. Luk. 45. szaniec, wał, w gwiazdę sypany; Ross. yupiiLieme 3Brl>3400Ópa3H0e. — Zool. Morska gwiazda , Ross. Mopcuaa 3Brli34a, Asterias Rinn., ber ©eeftent. ‘GWIAZDARNIÀ, i, z., obserwatoryum, eilte ©teritlUOrte, Boh. hwezdarna ; Garn. svesdûrna, svesdogledarna ; Vind. sviesdarna, sve-sdogledarna, sviesdogledalishe ; Ross. iiaÓ4H)4ajimii.e. *Gwia-zdopatrza. Stas. Buff'. 12. (chyba : gwiazdopatrznia). Gwia-zdouważnia. N. Pam. 20, 223. GWIAZDARSKI, a, od gwiazdarza, astronomiczny, Boh. hwèzdarskÿ; Ross. 3Bl>34oc.ioBHbiH, 3Bt340ueTHBiH, bte ©tentîuube betreffenb, aftroitomifd). Dla astrologii i gwiazdarskiéj praktyki z kościoła wyznaczony. Sk. Dz. 80. Gwiazdarska nauka, GW1AZDARSTWO, a, n., Boh. hwëzdarstwj; Carn. sve-sdoglednost; Croat. zvezdoznanztvo, zvezdoznanye , zvez-domerztvo ; Rag. zvjezdoznanje ; (Dal. gonetanye) ; Vind. sviesdna sastopnost, svesdaria, svesdna vmetalnost, svie-sdoglednost; Eccl. 3Bl>340C.iOBie, 3Bi3403aK0nie; Ross. 3B'k34064K)CTHTeJIbCTBO , 3Brli340C.10Bic , 3Bl3340'ieTCTB0 ; bte ©tentfmtbc. Astrologia (astronomia), nauka gwiazdarska, gwiazdarstwo. Dial. Post. 156. GWIAZDABZ, GWIAZDOWIDZ, GWIAZDOWNIK, GWIAZDMISTRZ, GWIAZDOPIS, GWIAZDO WRÓG, GWIAZDOWIESZCZBIARZ, GWIAZDOWIESZCZARZ, a, m, GWIAZDOZORCA, y,m.,Boh. hwëzdar; Vind. sviesdar, kiri na sviesde gleda , sviesdo-snanez, sviesdni sastopnik, na sviesde vuzhen , sviesdo-gledez , sviesdni kasauz ; Carn. svedarnek, svesdogledz; Croat. zvezdar, zvezdoznanecz, zvezdogledecz, zvezdo-merecz; Slav. zvizdoznanac ; Bosn. zvjezdoznanaç; Rag. zvjezdoznannaz, zvjezdogledalaz ; Ross. 3Bt,340ü.TK)CTHTe.ib, 3Bt340BO.imeÔHHKB , 3Bt3403pHTe.îb, 3Bt340C.IOBTb, 3Bk340-

nie chybiła. Sk. Dz. 195. Panie gwiazdowidzie ! Zebr. Zw. 176. Astrolog, gwiazdowidz. Klecz. Zd. 74. Gwiazd-Adverb. W gwia- mistrz, ib. Astronom, gwiazdopis. ib. Twierdzą gwiazdo-pisowie , że się pod Marsem Marcyalistowie rodzą, odważni i nieustraszeni. Susz. Pieśń. 3 Q. Gwiazdowie-szczarze chcą zgadywać z ruchu planet o losie ludzi. Czach. Pr. 2, 228. Gwiazdowieszczbiarze. ib. 2, 96.; (Eccl. poscammu rodowieszczki). Prognostyki gwiazdo-wrogów płonnych. Zab. 9, 206. GWIAZDECZKA, GWIAZDKA, i, £., demin., Boh hwezdićka ; Sorab. 2. gewefdka; Sorab. 1. weżka; Vind. sviesdiza; Croat. zvezdicza; Ross. 3Bt34Ka, 3Bh340UKa, baś ©tcntdjctt. Oczki jak gwiazde-ie, czki. Groch. W. 360. Pocałujemy oczki gwiazdeczkom podobne, ib. 528. Gwiazdki drobne niedojrzane. Susz. Pieśń. 3, N 5. Bądź zdrowa, gwiazdeczko polarna. Teat. 28. b, 116., ob. Gwiazda. §. Znaczek, który się robi w książkach, asteńscus, ctit ©terudjeit, ein SDRerfjctdjeit lit bett 23üd)ern, Ross. noAihTKa, noMiTOuita, cmrbTKa, orMtiouKa. Gdzie gwiazdeczki ujrzysz, wiedz, żem sam od siebie pisał, nie wziąwszy tego z żadnego exemplarza. Szczerb. Sax. pr. — §. Gwiazdeczka, kamień drogi, asteria. Plin.

H. N. 37, 9. ber ©teruftetn, eitt (Sb elfte tu. Gwiazdeczko-wy kamień, astroites, w nim wydają się zewsząd gwiazdeczki czarniawe. Ład. H. N. 63. — §. Botan. Gwiazdeczki, ziele dymieniczne, gawęda, iskierki, ziele mające kwiat na kształt gwiazdy, ba3 ©terufraut, aster, bte ©tent* Wuttte. Syr. 1444. jaskierki, dymionne ziele. Urzed. 41., Boh. dabljk; Ross. 3B’fe340»iiiHK’B. — §. Gwiazdka * godowy podarunek. Tr. ein SBeifuta^tggef^ettf, ber fictltge 61;rtft. Jeśli mi gwiazdka co włoży, jeśli godowy podarunek dostanę. Em. 106. (zwyczaj ten u Ewanielików tylko się zachowuje, cf. kolęda). Co ci gwiazdka przyniosła? mai fiat btr ber ^eilige (Sljrtft befdjecrt? Wron. 155. — §. Botan. Gwiazdki wodne, Callitriche, rodzaj dwóch gatunków, są wiosnowe i jesienne. Kluk. Dyke. 1, 94., X.

160 GWIAZDECZKO WY - GWIAZDNY.

GWIAZDOZOR - GWINT.

wy, w którym księżyc powraca do jakiej gwiazdy stałej. Hub. Mech. 476. Rok gwiazdowy, ib. 510. Niebo gwiazdo-wne. Bzów. Roz. 44., Eccl. neóo 3Bi34HOe. Gwiazdowny majestat. Bzów. Roz. pr., ob. Gwiaździsty. GWIAZDOZOR, a, m., uranoscopus, ber £immelfdjauer, ein ©eeftfdj, ryba morska, ztąd rzeczona, iż jej oczy wzgórę sterczą, a na dół spojrzeć nie może. Sienn. 319. GWIAZDOZORĆA ob. Gwiazdarz. GW1AŹDZIC, ił, i, cz. niedok. , ugwia-ździć, dok., gwiazdami osadzać, lieft er nett, mit ©tenten be* fcfien. Nocy ugwiaździone czoło. Otw. Ow. 605. Argus ugwiazdżony, stem oczy głowę majaev nasadzona, ib. 38. GWIAŹDZISTY, GWIEŹDZISTY, a‘ e, pełen ‘ gwiazd, gwiazdami osadzony, geftttttt, mit ©ternen Defekt, Boh. hwëzdnaty; Sorab. 1. wezdoyitó; Vind. sviesdast, svesdat, sviesden, svesdishan, poun sviesd; Carri. svesdat; Bosn. zvjezdan; Rag. zvjezdat, zvjeczdni, zviezdovit; Eccl. 3Bt34HCTbiH. Wielbię boga tak długo, póki nieodmiennym Kołem pójdzie gwieździsta noc za światłem dziennym J. Kchan. Ps. 209. Niosą go aniołowie na wspaniałym tronie, Głowa jego w gwieździstej świeci się koronie. Dmoch. Sad. 32. — §. Na kształt gwiazdy, gwia-zdowaty, ftermdjt, nńc ein ©tent. Ziemne jaszczurki gwia-zdzistemi zowią. Syr. 1015. Ruda gwiaździsta, która sie w kawałkach nicnadto wielkich znajduje. Os. Zcl. 31., Os. Rud. 7. (oppos. obłazgowa). Gwiaździsty zaszańc abo okop * gwiazdowaty, eilte ©teritfdjfltlje, ob. Gwiazdok. Tr. GWIAZDZISTOŚć, przymiot gwiaździstego, Boh. hwezdnatost.

GWICHT, u, w., z Niem. baś ©cnud)t, waga szalna

funty, uneye, skojce, loty. Dudz. 39.; Boh. zaważj ; Sorab. 2. wichta; Vind. gviht, tesha, vtesh, tesbina; Carn. gviht ; Bosn. otezallo, jaje od kantara ; Ross. bIjcï , rwerb. Wszędzie na komorach mają mieć gwichty do ważenia złota. S. Grodz. 2, 134. Teraz gwichtami ważą; ale przedtym kamieniami a kamyczkami ważono. Budn. Prov. 16, 11. not. Miejcie, szale i gwichty sprawiedliwe ; nie będziesz miał w worku twoim różnych gwichtów, większego i mniejszego. Dambr. G91. — Fig. i tr. Słowa opatrznych gwichtem będą ważone. 1 Leop. Syr. 21, 28. (szalami. 3 Eeop). Przedajna sprawiedliwość tam ugina szali, Gdzie zloty gwicht, lub groźny błyska miecz ze stali. Nar. Dz. 1, 5. Nie tak jest licha krwi ziomków opłata, By ją gwicht lekki marnćj dumy cenił. Nar. Dz. 2, 75. Skutek jest gwichtem dobroci rad i zamiarów ludzkich. Nar. Hst. 5, praef. Wy, którym stwórca dał prawo udzielne, Byście nosili zasług gwicht mierniczy. Zab. 14, 101. Nar. Już ziemia w płody i żyzność bogata Osiadłszy, śrzedni gwicht ujęła świata. Zab. 16, 316. (równowagę). GWIGHTOWY, a, e, od gwichtu, ©cnncfyhK junt ©etmdjte gehörig. Gwichtowe abo funtowe części. Cn. Th..

Jundz. n. k. 85. to ziele zowie Gwiazdosz , qu. v. GWIA-ZDECZKOWY kamień ob. Gwiazdeczka kamień. GWIAZDE-CZNY, a, e, od gwiazd , ©fernen ». Niebo gwiazdeczne najwyższe, ogarnęło sobą inne siedm nieb planetów.

Otw. Ow. 52. ber ©terneitytatntel. W nauce gwiazdecznej nieco rozumiemy. Sienn. 417. z Spici. 191. Mąż'gwiaz-doczny, sidereus conjux. Zebr. Ow. 281. GWIAZDMISTRZ ob. Gwiazdarz. GWIAZDNICA ob. Gwiazdownica. *GWIA-ZDNIK, a, tn, Croat. zvezdenik, zvezdogled, zvezdomera,

Rag. zvjezdnik, zvizdogled astrolabiurn, narzędzie mierzenia wysokości gwiazd. GWIAZDNY ob. Gwiazdowy.

GWIAZDOZBIÓR, u, tn., constellatio. Hub. Wst. 288. baê ©ternen&flb , Slov. hwezdnatost; Sorab. 1, zwezdżeno ;

Vind. svesdishe; Ross. co3Bt34ie. GWIAZDOR ob. gwiaździsty zaszańc. GWIAZDOL1TY, a, e, poet., z samych szczerych gwiazd, yoit ©fernen. Przed olbrzymami drżał stary Saturn w gwiazdolitym gmachu. Hor. 1, 248., Dudz.

19.,    Mon. 75, 594. Biczem ogniste Juno zacina rumaki, Te lecą, i szybkiemi suwając kopyty, Szlak wśrzód ziemi i nieba mierzą gwiazdolity. Dmoch. U. 1, 140.

GWIAZDONOŚNY, a, e, gwiazdy noszący, ffementrogenb,

(Croat. zvesdonoszni). n. p. Gwiazdonośny okrąg nieba,

Stellifer orbis. Mon. 75, 592. Gwiazdonośncgo stworzycielu kola. Bardz. Boët. 18. ‘Gwiazdnośnc koła. Ib. 111.

GWIAZDOPIS, GWIAZDOPISARSKI, GWIAZDOPISAR-STWO, GWIAZDOUMSTWO ob. Gwiazdarz, gwiazdar-stwo. ‘GWIAZDORUCHY, a, e, gwiazdy poruszający, fter*

n. p.

Iteubctoegettb. Nieznacznym mkną obiegiem nocy gwiazdoru-che osie. Z ob. 15, 159. Kniaź. GWIAZDOS1ĘŻNY, a, e, do gwiazd sięgający, bardzo wysoki, In3 $u beit ©fernen reidjenb, je^r fyocfy. Na karku gwiazdosieżnych Alpów. Nar. Dz. 1,

160.,    Dudz. 19. ‘GWIAZD0ŚW1TNY, a, e, gwiazdami oświecony, ffernen&cleucfjtet, Eccl. 3Bli34ociaTe.ii>Hbiö. GWIAZDOSZ, a, m., botan., callitriche. Jundz. 85. vid. supr.

Gwiazdki wodno. §. Alchemilla, jeden tylko u nas gatunek, przywrotnik; ziele w aptece używane. Kluk. Dykc.

1, 20. Ross. .ibBiina .lana, cl*. Jundz. 140. przywrotnik, gęsie łapki, ber ßötvenfufl, ber golbite (Mnferid), bfe gemeine 9lld;cmtHc, Boh. husynićka. — g. Gwiazdosz, granicznik, porost, płucnik, pulmonaria, Cttngenfrauf. Syr. 1350.

Ross. Mi^yHHua, roHtóa. GWIAZDO WATY, a, e, na kształt gwiazdy, ftermdjt, une ein ©teru geffaltef. Rośliny gwiazdowate, stellatae, u niektórych autorów osobną składają gromadkę. Bot. Nar. 202., Ross. 3BrIi3AliaTbiH.

GWIAZDO WIEC, wca, m., gatunek koralu w kamień obrócony, achatowy lub marmurowy. Grunt pospolicie biały, gwiazdy na nim pospolicie ciemne. Kluk. Kop. 2, 68. ber ©ternfdulcnffem. GWIAZDOWNICA, GWIAZDNICA, y,

1.,    roślina, stellaria Linn. brt5 ©ternfrrtut. Kluk. Dykc. 3,

101. Gwiazdnica gajowa, nemorum; dwudzielna, dicho-

toma ; leśna holostea ; trawna graminea. Jundz. 245.; ‘GWIESNY ob. Gwesny.

getniitbc, ber ©ebraubengang ; (Ross. bhiitł szruba, bhh-TOBaabiui szrubsztak). Rowki na szróbie wyrżnięte, kręcone nakształt ślimaka, gwintami zowiemy. ' Rog. Dos. 2, 388.— §. Szróbka,'ein ©cfyrdubcfcett. Tr. — §. W ciągnionej strzelbie cug, ber int gejogeneit SRoljre. Tr.

Ross. KocTeiteuTi. GWIAZDOWRÓG ob. Gwiazdarz. GWIA- GWINT, GWIND, u, m„ z Niein. baé ©eiütube, @^raubcit‘ ZDOWY, GWIAZDOWNY, GWIAZDNY, a, e, od gwiazd, gwiazdeczny, ©tenteit », Sorab. 1. zwezdżne, wezdové ;

Croat. zvezdeni; Ross. 3Bi34HbiH. Dzień gwiazdowy, przeciąg czasu między dwoma momentami górowania gwiazdy jakiej nad poziomem. Sniad. Jeog. 81. Miesiąc gwiazdo

GWINTOWANY, GWINDOWANY, a, e, o gwindach, mit wszy a usta otworzywszy, powietrza chwytającym, ib. 59-©emtnben. Rura gwindowana * ciągniona, ctn gejogeneś Gwizdotchnący, orthopneicos. Syr. 217. engbrufltg, cf. dy-9îo^r. Tr. Macica gwintowana, Me Schraubenmutter. GWIN- chawiczny.

DÓWKA, GWINTÓWKA, i, z., gwindowana strzelba, Pochodź, zagwiznąć, przegwiznąć, pogwizdać, wygwi-eitt geigeltes Stofir. Tr. GWINDOWNICA, GWINTOWNI- zdać, wygwiznąć.

(cf. ‘grzeczy, ‘gmyśli). Gach ją namawiał, aby mu była gwoli. Budn. Apopht. 142. Ja żadnemu kwoli chwalić tego nie będę, co mi się nie podoba. Gorn. Dw. 5. Nie sobie gwoli kucharz potrawy zaprawuje. Rys. Ad. 44. gulam domini debet habere co quus, nie według swego gustu, nidjt nad) feinem, fonbern nad) beê $erm ©ef^matf. Człowiek nie sam sobie gwoli żyć ma, ale naprzód gwoli najwyższego Boga, potym kwoli ojczyźnie a nakoniec i kwoli bliźniemu swemu. Gost. Gor. praef. Przyjaciele chcąc nam czynić gwoli, a nie patrząc czasu, ani jeśli ono jest ku naszemu dobru , często tyle szkodzą co nieprzyjaciele. Gorn. Sen. 81. Wszystkiemi gwoli i uciesze swej nakładami, bogactw' swych przebrać i przetrawić nie mogą. Pilch. Sali. 42. wedle woli i uciechy, nadj Snft uni) Seiteben. — Przyimek gwoli znaczy jedno co dla; w starych książkach znajduje sie często położony po imieniu, n. p. ustąpił żołnierzom gwoli. Kpcz. Gr. 1, p. 185. (najczęściej jednak przed imieniem, a to z trzecim przypadkiem* z przyczyny, z powodu, w zamierzę, dla). Dał bóg człowiekowi ten wszystek świat gwoli. W. Post. W. 2, 303. t. j. dla człowieka, fur ben SDîenfdjen. Prowadzić go myśli W jaki dom, gwoli wczasowi lepszemu. P. Kchan. Jer. 521. dla wczasu lepszego, mehrerer Se» qnentltcfyfett milieu (Ijalbcr). Tu mamy zginąć, nie wiem gwoli czemu? P. Kchan. Jer. 349. dlaczego? na co? marutn? 311 mas ©nbe? Gwoli handlów swoich, miał w drogę odjeżdżać. Chełm. Pr. 149. Tytyrze , w rozłożystym ty bukowym cieniu, Dmiesz w fujarę, wiejskiemu gwoli siadłszy pieniu. Nag. Wirg. 483. dla wiejskiego pienia, ettt Idnblidjeê Sieb JU pfeifen. Wykrzyknijcie w słodkim pieniu Gwoli Pańskiemu imieniu. J. Kchan. Ps. 92. (chwale. Karp. 5, 176). na cześć, na honor P. imienia, Jlt ©l;ren be$ 9?atnen3 be$ £>errn. Andrzejowi bramy otwierają Haliczanie, rozumiejąc, że on kwoli Włodzimierzowi, a nie kwoli sobie zaciąg ten podejmował. Krom. 195, eum non suam rem agere, że dla Włod., nie dla siebie. — Aż za bramę, gwoli więtszćj uczciwości, Litewskie pany wyprowadzili. Krom. 575. honoris causa, größter ©l/re megett. Pośpiesza Kazimierz do Korczyna; a to gwoli sejmowi, ib. 665. ad comitia. — Biskupi msze obrzędowne, kwoli obecności posłów odszczepień skich zapowiedzieć chcieli. Krom. 694. z przyczyny, aitîS Rrfa*

CA, y, z., narzędzie do wyrzynania gwindów, ber Sdjratp ‘GWOLI * g woli, k woli, ku woli * wedle woli, stosownie Beurrer, baö ©emtnbetfen. GWINDOWAĆ, GWINTOWAĆ, do woli, dogodnie, dogadzając, 511 Men, ju ©efatten. af, uje, cz. niedok., gwinty wyrzynać, ©eminbe fdptetbeu.

GWINDOWY, GWINTOWY, a, e, od gwindów, ©emtnbe*.

Fig, Wy pochlebcę gwintowego pyska, Idźcie ode mnie w dalekie siedliska. Zab. 10, 163/ Zabi stosownego do okoliczności.

GWIZDAĆ, aï, a, cz. kontyn., Gwiżdżeć , źdźal, gwiżdże cz. niedok., Gwizdnąć, gwizdnął et gwizd! dok., Boh. hwizdawati, hwizdati, hwizdnauti, (hwizdèti laksować), ficeti, fiejm; Dal, zvidati ; Croat. fuchkati, svisgam, zvi's-gam, zvisgati, (fuczati * gniewać się, cf. fukać); Rag. zv'ixdati, zazvixdati; Bosn. zvjesgdati, zvjezdati; Vind. shvishgat; Carn. shvishgam ; Slav. fichkati, svirati ; (Ross, et Eccl. ^Kii^ani , no?BH?piH ksykać) ; Ross. CBHCTaTb ; świstać, pfeifen (mit bem ÜRitnbe). Gwizdać sobie melodyą, piosnkę. Gwizdnij na chłopca. Koniom pijącym gwiżdżą. Tr. Makolągwy gwiżdżące. Banial. J. 3. Od północnego ostry Boota Gwiżdże wiatr w uszy i śniegi miota. Nar. Dz. 2, 189. Wiatry gwizły twórcy chwałę.

Przyb. Ab. 12. Wej wej wej , coż to znowu za figle niewieście, Nauczę ja te baby gwizdać po kościele. Treb.

co ma

S. M. 44.. Zakazał ksiądz, żeby chłop chłopowi nie powiadał: łżesz! lecz żeby miasto tego gwiznął. Gdy tedy w kazaniu raz ksiądz niepodobnego coś powiedział, chłop pary, gwiźnie; ztąd staroświecka przypowieść, dajże pokój, nauczą cię gwizdać w kościele. Pot. Jow.

115.; (Slov. naućim ho na kostele hwizdaf docebo Uhm mores). Głupi rękoma kleszczą dla oznaczenia swoich applauzów, a mądrzy szydząc gwiżdżą. Mon. 70, 830. —

§. Gwiznąć kogo, w rubasznym sposobie, zamalować, uderzyć należycie. Włod. Ross. CBiicnyTb noro mLutl , cKopocnhuiHo y/tapuTb, eilten fRtß geben. GWIZDANIE,

GWIZDŻENIE , ia, n., GWIZD, u, m., świstanie, świst, b«ś pfeifen (mit bem SOîunbe); (Boh. hwjzd; Rag. svîxd;

, m.,

Ross. cBHCianie, cbiictb). Straszny był gwizd ksykaczów w Plutonowskićj sali. Przyb. Mili. 321. GWIŻDŻ, ia imię choroby końskiej, która go w 24 godzinach umorzyć może. Pochodzi z ochwatu lub gwałtownego w pracy przynaglenia.    Kluk. Ziv. 1 , 196.    bie §eifel,    eine ^3fer*

befranî^eit. Ross.    me^i3a y Jonia^eS.    (Boh. hwiżd’ orzech

robaczywy). GWIZDAGZ, a, w., który gwizda, gwiżdże, świstacz, eilt Pfeifer, (Vind. shvishgavez , shvihgar; Croat. zvisgàvecz ; Rag. zvixdalaz : Ross. CBHCTyrrb). W rodz. ieûsk. GWIZDACZKÀ, Vind. shvishgarza, bie ^fetfertttn. $e, wegen.

G Z.

GWIZDAWKA, i, z., narzędzie od gwizdania. Mon. 74, GWOŹDŹ, GWOŹDZIEG ob. Goźdź, Goździec.— GWOŹ-496. eine pfeife. (Bcuj. zvixdak; Ross. CBHcrfe.ib; cf. pi- DZIĆ ob. Zagwoździć. szczalka.) ‘GWIZDOTCHNĄĆ intrans. jednt., odetchnąć z gwizdaniem, mieć oddech gwiżdżący; pfeifenb «tarnen.

Pomaga to wino tym, którzy gwizdotchną, t. j. szyję wyciągnąwszy, a    usta otworzywszy,    ciężko i    gwiżdżąc    GŹEGŻOŁKA,    ‘GRZEGŻOŁKA,    i,    z. GŻEGŻOŁECZKA,    i,    z.,

tchną. Syr. 95.    Gwizdotchnącym, t.    j. szyję    wyciągną-    dem.,    kukułka,    kukawka.    Cn.    Th. guzica,    ber    ©utfgntf,

21

■WowniK Lindego wyd. 2. Tom II.

Boh. żeżhule, żeżhulka; Sorob. 1. kokula; Vind. kukou-    jesditi. — g. O ludziach: pałać miłością, »on Stek en U

za, kukoviza, kukaliza; Croat. kukuvacha ; Ross. KyKymna,    tant feptt, brüttftfg feptt. Wierne kochania różną po-

KOKymna, (rJKHroiKa, Tpacory3i<a trzęsiogon); [starorus.    stać mienią Gżą się, weselą, drżą, bledną, rumienią.

r3er3Hua; rusk. zozula. 2]; cf. Graec. y.óxv£; Lat. cucu-    Zab. 9, 170., Croat. hinczatisze. Remotissima femina a

lus. Tu wdzięczne śpiewają słowiki, A tam głośne po    viris, poczciwości pilnie strzegącanie gżąca się, dwór-

gibkich kukają gżegżołki gałęziach. Kulig. 423. Grzegżoł-    skie mówienie. Mącz. GŻENIE, GŻENIE się subst. verbi,

robak ob. Gies 4., ber Stffetonrnt,

ka grzegoce. Banial. J. 4. W ciemnym liściu grzegżołki    (gies 2.), szalone bieganie, bujanie, b(t3 fteritttttoben, b(l3

m.

kukają, Grzywacze skrzydły żartkiemi tarkają. Tward.    Stjfett. GZIK, a

Daf. 26. Gżegżołki gorące. Banial. J. 3. Już skowro-    eine 2trt 23remfen ;    (Sorab. 4. tżecżk ; Carn. bręnzel ;    Ross.

nek na górze pięknie przepioruje, Słowiczek we krzu    Oboab, cf. owad).    Pierzchają Trackie potkawszy się skrzy-

krzyczy, gżegżołeczka kuje. Rej. Wiz. 34. Nocna gże-    dła, Popędzonego gzikiem na kształt bydła. Susz. Pieśń.

gżołka zawsze dzienną przekuka. Rys. Ad. 50. GZEGZE-    5 K. Bydło trzeba w lecie w chłodnej oborze zamy-

LICA, y, i., ber metbltd)e ©itcfgucf. Gżegżelica w cudzym    kać, by ich robacy nie jedli abo gzikowie, którzy je

gniaździe odprąwuję połogi.    Klon. Wor. 60. 'Gżegżelia.    pod ogonem szczypiąc do    łasa    wyganiają. Cresc. 548. —

Ezop. 100. GŻEGŻOŁCZY,    a,    e, kukułczy,    ©JMÎgitCÎê »,    §. Czas    gżenia się bydła,    bekowisko, gżenie się, gies,

Ross. KOKyweniii, KOKyimuiHB.    pr. et fig. tr. * waryacya , szaleństwo z zbytniego kocha-

GZEMS, GZYMS, XEMS, u, w..    b«3 ©eftnrô.    Vitruv. cy-    nia lub    radości, bte 23fffe$ett,    Srunftjctt, Srnnft; îobett,

matium; (Isl. sams « ozdoba,    cf.    Germ. ©tm§)    ; sterczący    Stafeit,    îollljett, ©treize.    Już    czwarty raz nasze gzik

okraj na około jakiego miejsca , żeby na nim co kłaść    żniwa dogrzewał, Jakom nie chciała słuchać jego pienia,

albo postawić, lub też dla ozdoby, Boh. podwlaky, gzyms,    Zab. 42, 35. Gawdz. (kanikuła). Bydło na wszystkie czte-

fimsa; Vind. rema, poliżą, okrainik, opafs, opafje,    ry świata strony,    Lecą na gzik, dźwignąwszy do    góry

vienz sverha sida, prekrou; Carn. poliżą; Ross. r3HMB,    ogony. Pot. Bocz.    444. Wolność, którą u Wenery    miał,

KapHH3B. Wystawne gzemsy. Morszt. 38. Z łuczastych    gziki w nim drażni. Zab. 44, 30. Lud go ujźrzawszy,

gzemsów wiszą lampy promieniste. Przyb. Milt. 30. Gzem-    ledwo żyw z pociechy, Radośne stroi huczki, gziki,

sy, kornesy. Cn. Th. koronowanie, wyższa część słupa.    śmiechy. Zab. 12,77. (krotofile, Surjttml, ©tretcfyc). Gzik

Callit. 6. b«3 ^arittefh Balkowanie trzy części w sobie    ma Vind. norz ga lomi, er frtegt bett 3îap$. Wezyr za

zawiera, nadsłupie czyli spodobelk, tablicę albo śrzodo-    prawo mając gzik swej woli, może Baszom życie wy-

belk, xems czyli górnokryw coronix, co kraj ostatni da-    drzeć kiedy zechce. Zab. 45,74. (bodziec, SRctj}, ©tad)el).

chu nam pokazuje. Rog. Bud. 25. Xems, koronowanie    GZ1WY, a, e, gzić się lubiący, $u »erltcbten ©treiben ge«

kolumny. Chmiel. 4, 77. GZEMSIK, a, m., dem., Ross.    neigt. Była żywą miłośniczką, przytem gziwą młodką.

Kapmi 3euB, część podsłupia, cimatio. Callit. 7. b(t§ jÇltfb    Zab. 45, 492. Nagi.

lgelko koszula; Boh. ćechlik indusium nocturnum-, cf. Graec. %<xhx(ng chalassis, calasis ; Vind. janka, interfat, koza, zhoka, kikel, zhikel, fraiza ; Carn. kikla, robazha; Ross. nonLKa, nomma; lniane przestrone odzienie, osobliwie kobiece, etn Setmoanbfittcl. Tawta cienka, którą miała, Opadła ją, że tylko w samym gzie została, Które lak wszystkich członków kryło tajemnice, Jako lilie kryją przejrzyste śklenice. P. Kchan. Orl. 4, 4 76. Kapłani w lniane gzła przybrani. Otw. Ow. 46. Owa we gzie kmiotówna, śpiewając robotę sobie czyni miłą. Gorn. Dw. 6)9. not. »gzło jest odzienie czyli suknia dziewcza.» Łańcuch nie zdobi, ani kanak szyi, Grubego tylko gzła koło niej płaty. Chrośc. Luk. 47. W długich gzłach Parki. Tward. Pasq. 37., Tward. Daf. 32. — §. fig. Zasłona, bte 3)ccfe, tale ftgitrl. Prosi ze drżeniem o spokoj-ność bogi, Wśrzód flagi morskiej, żeglarz pełen trwogi, Skoro gzło mgliste księżyc mu zaciemi. Hor. 4, 282. Kobl. (alra nubes). Kiedy czarnym noc się gzłem zamroczy, Niebo zaś jasne kagańce roztoczy. Zab. 9, 14. (cf. płaszcz). Tu bez zapon szkarłatnych i chlubnej pozłoty, Spokojność z czoła otrze gzło czarnej zgryzoty.

462

GŻEGŻELIGA - GZIĆ.

GŻENIE - GZY GZA K.

gefittrô. GZYMSÓWKA, i, i, cegła do wysadzania gzym- GZŁO, a, n., Giezłko dernin., czechło, Sorab. 2. fglo, sów, ma wycięcia w formie wyrabiane. Kluk. Kop. 4,

302. bte ©eftnrêfacfyel, ber ©cftmêjtegel. GZYMSOWY, a, e, od gzymsu, ©eftmś *, Ross. KapmmHMM.

GZIĆ» ił, i, cz.niedok., (Elym. gies), kąsać mocno, (biffett),

IjCftig ftedjctt, (cf. Ross. kciitb, KyKiuy trzeć sobie oko świerzbiące). Bacy i gzicy gżą bydło. Tr. — §. fig.

Bóść, pędzić, popędzać, jątrzyć, wzburzać, fporttett, treiben, reiijen, rege mac()Ctt. Bodźcami ślepemi serce zwar-szy, zbestwiałą gziła po wszćj ziemi. Zebr. Ow. 24. (pro-fugam terruit). Tu miękkie łóżko, gdzie matka gziła Kupidynów. Bardz. Luk. 2, 50. Nie tak Cybele gzi szalone serca, Jako gniew ludzki. Hor. 4, 90. Nar. (qua-tit mentem). GZIĆ się zaimk., n. p. Bydło się gzi, sro-żeje i biega od bólu rany zadanej od giesa abo gzika.

Ład. Hst. N. 40. baé iHinboieb tat nub tobt, (biffet) oont ©tidje be§ SiffcnntrntS. (Carn. beslum petulari more vitu-lorum ; a sono tabani bès bès, cf. gies, gzik, quem pue-ri imitantes vaccas exagitant, et salire faciunt. — Sorab.

1. eżeleżu, eżeleżim, eżeleżkam cursito, de vaccis vitu-lisque discurrentibus, cum sol urit). Pasterze pilnować mają, gdy się bydło w lecie gzi, aby jedno drugiego nie poraziło. Haur. Sk. 53. — §. Catuliunt canes, quan- Hor. 2, 493. Kniaź.

do renerem appetunt, gżą się. Mącz. fte ftnb (läuftfd)) ta GZYGZAK, a, m., linia złożona z kątów na kształt <Łae. ftg. (cf. grzać się). Krowa gżąca się. W. Ozeas. 4, 16. Z, Gall. sicsac, ber    Przy każdym kącie załama-

(jałowica nieokrócona. Bibl. Gd.). Vind. (gusati* trzeć), fe nego gzygzaka robią się przedłużenia na drugą stronę,

GZYMS - HA.

GŻYNEK-HABIT.

163

nazwane szokopu Jak. Art. 2, 545. GZYMS ob. Gzems.

hakami. Jak. Art. 2, 546. W prowadzeniu ko- GZYNEK, nka linia składać się może z wielkich gzygzaków.

, m., dziura z wierzchu w górze wykopana, n. p. Z wierzchu góry aż do wody gżynek abo hynt-locli, jako górnicy zową, przebić. Cresc. 29.

H.

H, h, litera ósma w alfabecie łacińskim-, ale nie tak litera,    komu    z igraszki. Teat.    4o. c, 11. Wól, gdy ma cią-

jako raczej aspiracya abo spiritus asper Greków. Kras.    gnać,    wołają nań: ha    ho! Haur. Sk. 50. gdy zaś do

Zb. 1, 345.    1) Od dawnych pisarza w często gęsto wcale pośpiechu ha hoj ! i zatnie go biczyskiem, ib. cf. cha-

niepotrzebnie używana, thego *tego; thylko * tylko. Budn.    la. §.    Ha ho! ha ho!    krzyk myśliwczy, kiedy już zwierz

Apopht. 17., święthey * świętej. Rej. Apoc. 25., kthóre«    ubity *    cf. do harapu!    Tr. ffo \)ol Sâgergefdjreç, Wtttt b«S

które. ib. 24., przetho i * przetoż. Radź. Job.    33, 1.,    Silb gefällt łft. — §. Ha la, ha la la,    hu hulała, ulała,

zasthaw się * zastaw się. ib. 5., otho > oto. ib.    10. ha-    glos w spotykaniu na    wojnie. Włod.    5tricg$gef$m)    beęm

ptekarska ‘robota * aptekarska. W. 2. Paralip. 16, 14.    Angriff. Wypadli Kozacy, hala krzycząc, hala. Tward. W.

— 2) Z poczajku często opuszczona, gdzie ją teraz kła-    D. 30. §. Głos w szczwaniu psa. Włod., bie Jpltllbe (lit⁵

dziemy: ultaj *hultaj- ańba > hańba. Radź. Deut. 22,    pljejsett. Po takim psie polnej gonitwy próżno się spo-

21.    5) Daiuni często piszą hnet zamiast wnet. Mącz.    dziewać, lulała pokrzyknąć, i trąbą mu śpiewać. Bielaw.

4) G nasze, w Czeszczyznie i w innych dyalektach Sło-    Myśl. G b. Ono zając, ulała, biegaj Serafinie! ib. D 4

wiańskich, zastępuje h: gadać hadati; głowa    hlawa ;    b. Ulała! to dopiero    prędko ruszyć    koniem, Ro    jeśli

gnida hnida ; gotowy hotowÿ. Toż i w naszych nie-    się zatrzymasz, będzie    wnetże po nim    (po zającu).    Bie-

których krainach się dzieje-, tak Bogatków, gdy się    law. Myśl. D 4 b. Dojeżdżacz ruszając ku temu miej-

z Mazowieckiego do Litwy przenieśli, Bohatkami nazy-    scu, gdzie psi mają pójść,

wano. Nies. 1, 129. To służy do objaśnienia etymolo-    mówić: nuże do łasa, hu la la. Ostror. Myśl. 51. Lepszy

gii słowa hańba, haniebny od trzódłowego : ganić, Boh.    harap, niż hu la la. Gn. Ad. 449. (cf. lepsze chwała

haneti; hubka, gubka, od trzódłowego gąbka, gęba; bogu, niż da-li bóg); ob. Hul, hul la la. pohaniec > poganiec, z Łac. paganus. 5) Teraz w ob- HABA, CHABA, y, z., grube suknisko białe, grobel n)Ct$e3 cych nawet słowach przyswojonych, po literach r, t, nie piszemy h, bo go tez nie wymawiamy, n. p. Retor, Ateny, Ateński. Kpcz. Gr. 2, p. 261.    6) Greckie

ph wyrażamy przez f, n. p. füozojia. 7) II nie wchodzi w żadne zakończenia ani czasowania, ani formowania. 8) Często zamiast h piszemy i mówimy cli ; habina, chabina, chaba, haba.

HA! Interj. zadziwienia, k! 9lu3brutf ber $eritwnberung. Bar-wierz do niego : ha ! chłopie, więcbyś chciał mieć dwie oczy, jak i szlachcic? Dwór. J. 2. —⁵ §. Ha ha! śmiechu, SJuêbrucf be3 CacbeitŚ. Ha ha ha, pocieszna nowina.

Boh. Kom. 1, 132. Oj będziesz się śmiał ha, ha, ha.

Teat. 54, 32. Dziecię w śmiech, ha ha, co raz powtarzając. Groch. W. 553. Z wielkim śmiechem przybiega, ha ha! Boh. Kom. 1, 238. Z tonu śmiechu: ha ha, he he, hi hi, ho ho, hu hu, Szwajcar Weiss wyprowadzał charaktery ludzkie. Principes philos. — §. Urągania, be3 HABIT, u, m., z Łac. szata, której mnisi z przepisu re-@potte§. On nieraz rękami katowskicmi bity, Człowiek guły swojej, lub z zadawnionego zwyczaju używają. Kras.

Zab. 546. Slov. habit; Boh. hazuka, flanda, planda; Vind. kuta, minihnu oblazhilu, ber £>rbett3f)abtt, bte Ol5 betrêflctbmtg. Habit Krzyżacki, suknia czarna i płaszcz

ma zaraz

głosem do nich

ütud). Croat. haba, aba, pannus Thessalonicensis ; Ross. raóa z Tureck. (cf. gunia, siermięga, parć). Ilaby od sztuki, lnst. cel. Lit. Grube owe przyoblokszy baby. Pot. Arg. 83. Znam cię, królewno, choć mię widzisz w cha-bie. Pot. Syl. 409. Przynajmniej lepszą suknią wdziej, a niechodź w chabie. Pot. Pocz. 24. Na którego nie postał twardy kiryś karku, Bardzo dobrze mu w chabie pilnować folwarku. Zegl. Ad. 89. — Fig. Coż mi po lamie, kiedy wewnątrz chaba? Pot. Syl. 429. bieda, nędza, ubóstwo,    tëlcrtb, 5lrmutb. '(HABANINA ob. Ka-

banina). IIABIANY, a, e, z haby, z grubego sukniska białego, tum groben nmßcn îucfye. Opończa habiana. lnst. cel. Lit. Siermięgi habiane. Pot. Arg. 121.

HABDANK ob. Abdank. — HABELEK ob. Abelek. HABER ob. Chaber, Chabrek. HABINA ob. Chabina.

h ha znamienity. Petr. Hör. 2, N. 3 b. Ha zapewnie n za swoje zboże zebrał tyle pieniędzy? Teat. 17. e,l. Ha cóż, nie zgadłem, he? Teat. 29, 16. — §. Ex

abrupto: dobrze! (ia ! nun! gut! Ha! wiem co uczynię. biały z krzyżem czarnym. Nar. Est. 4, 213. Wkrótce

przyjęło ś. Dominika habit sto dwadzieścia Czechów. Sk. Żyw. 2, 48. Przyszedł mi na ratunek jeden w habicie. Zab. 11, 165. (zakonnik). Habit, jak mówią, nie czyni mnicha. Nar. Dz. 5, 204. Slov. habit ne robi mnicha ; cf. broda jak u proroka, hajduckie sumnienie, cf. we-

Teat. 54, 25. Ha! mniejsza oto, potym się wyspowiadam. Boh. Kom. 1, 65.    §. Pobudzenia, zachęcenia, an«

gufpornen, aufjumunterit ! Ha ha po lesie wszędzie się rozlega, Już sam bury wilk wybiega. Kchow. 25. t. j. głos szczwających, bû3 $a ber 3ogenben erfckQt im Salbe.

Haże, ha, (macha ręką), wycięło się dawniej w pysk    wnątrz wilk. — *§. Różne stany niech habit różny no-

164

HACZEK - HADRUNEK.

HADYNA - HA F TAR Z.

sza,    aby znano co senator, a co    dudzista.    Star.    Vot.    E    z królem jak z szlachcicem    wielki    hadrunk    bywa ,    Nie

4    b.    odzież, ubiór, ŚHetbung,    $«btt.    jednemu takowa granica tęskliwa.    M. Biel.    S. -N.    17.

HACZEK, czka, m., HACZYK, a, m., demin. nom. hak, eilt    Gdy będziesz miłował bliźniego swojego, już zadnéj

fldttcr £>afett, Cłu $äfd)en, £>flffetn    Boh. et Slov.    zwady, już żadnego hadrunku, już żadnego kłopotu, nie

hädek, hä kij k; Carn. akel, akelz, akek, jeklèz, kavélz;    ‘używiesz świata tego. Rej. Post. pp. 2. Smole. Lam. 69.

Rag. kópcize, barb. spönne, (cf. szpona); R oss. KpioneicB, HADYNA, y, i, (cf. gadzina), słowo Ruskie, które znaczy itpioqeMHK’L, (cf. kruczek). Gyrulicki haczek dwojaki dla    gadzinę bardzo jadowitą i latającą, wielkości kaczki,

podnoszenia arteryi przy zwięzywaniu. Czerw. Narz. 15.    dziób ma zielony, język i nogi czarne, skrzydła podobne

Haczek tępy do trzymania przy rznięciu gardzielą służą-    nietoperzym, ogon jaszczurczy, przydłuższy i zaostrzony

cy. ib. 22. Haczek do trzymania przy odrzynaniu piersi    jak strzała; podlatuje, biega po polach i lasach, a czasem

zkancerowanych. ib. 23. Zaczepiwszy w ostrym haczku nę-    pływa po wodzie. Ład. II. N. 48. sam przypadkiem jednę

tkę, Wabi na zdradną chciwe ryby wędkę. Zab. 9, 17.    w lesie widziałem, na Polesiu, ib. cttt gattj BcfonberéS gtftb

Haczek, haczyk do zapinania, który się esy trzyma, eilt    gcê friecfjcnbcś Tfńer tu SleujSen, b(l3 «ud) etttxrô fluffltegen fatttt.

§äfcl)en junt 3ut;afcu. Uczynisz pięćdziesiąt haczków, i    [Po rusku hadyna zupełnie odpowiada polsk. gadzina. 2]

zepniesz opony jedne z drugą haezkami. Bud. Exod. 26, HADZIACZ, HADYACZ, a, w., miasto w województwie Kijo—

6. (haczyków. Bibl. Gd.). — Haczyk z antabką u drzwi,    wskim, sławne kommissyą tu miana pod Janem Kazimierzem,

berô £fjürfettel Tr. îljürljttfdtett. Pójdę maćka szukać, a ty    Dyko. Geogr. 1, 265. pod Hadyaczem. Vol. Leg. 4, 644. eine

zamknij się tu na haczyk z izby. Tent, 14. d, 10. —    Stabt ttt ber SBoitt). fôttoiv. ‘HADIACK1, a, ie, u on $abjtatfdjl.

Haczki u konia * łańcuszek abo podbródek u munsztuka.    Komissya ‘Hadiacka (Iladziacka) w obozie pod Hadiaczem

Tr. btc ftiunfette. Wyjąć koniowi haczki, btc ^innfette    (Hadziaczem) z wojskiem Zaporozkim traktowała. Vol.

a&nefpneu ; haezkami spiąć konia, btc Sfinufette anlcgen.    Leg. 4, 637.

Tr.

Haczki do botów, kruczki Rag. nazuvnik. HA- HAFT, *HAWT, u, m., (z Niem. ber £>aft, $cft); załatwa CZKOWATY, a, e, na kształt haczka zakończony,    cyrulicka, ber £>eft, bte SBuubnat^ ber 2Bnnbar$te. Gdzie się

JjaftC&t, tt)ie ein $dfd>en jngeMmntt. żelazko haczkowate.    obejść może bez krwawych haftów, to jest igłą i nicią,

Hipp. 56. Ross. KpioKOBaTbiM. I1ACZYĆ, ył, y, cz. nie- raczej lipkiemi plastrzykami by rana haftowaną była przc-dok., (Zahaczyć dok., qu. v.), Ijflfcn, mit bem ^afeit ffljfeu,    strzegać. Perz. Cyr. 1, 71. §. Przetykana robota, ©tiefe»

Ross. uknjiHTb, hakiem chwytać, zakładać; (Bosn. skuciti,    ret). (Boh. halże, zäpona; Bosn. vez). Arachne była

nakriviti ; Ross. Kpiowrb adunco). HAGZYSTY, a, e, —    sławna hawtami i przędzeniem wełen drogich. Olw. Ow.

o    adv., pełen haczyków, jak    hak    zakrzywiony,    fyaftß,    nńe    214. Haft sukien modny i    nowy.    Jabl Tel.    170.    Haft

eilt $afen geîrümmt; (Slov. hâkowatÿ; Boh. klikatÿ; Sorab.    wiodła, pingebat acu. Zebr. Ow. 127. Kobiety tam za-

1. hokuwatć, na kopow zhibnenć, hócżkoyitć; Vind. ha-    bawnesą, wzory robić na hafty, i haftować. Jabl Tel. 34.

klast, klukast; Garn. klukast, krevlast). Kotwice wyrzu-    Zatrudniają ręce przez śliczną robotę, A na wyścigi ha-

cone, gdy w morzu dno schwycą w swe haczyste szpo-    fty wyrabiają złote. Przyb. [,uz. 170. Posadzkę jacynt,

ny, Trzymają okręt prawie niewzruszony. Mon. 73, 269.    szafran i fiołek społem, W gęste nasady haftem wień-

m.f

U mięsożernych ptaków dziób pospolicie jest haczysty.    czyły wesołem. Przyb. Milt. 123. — HAFTAJZ, u

Zool. Nar. 24. Żerdziami go zaczapia haczystemi. Brud.    z Niem. ba3 £>efteifcu, narzędzie w hucie szklanej uży-

‘HADERLĄB, a, m., z Nietn, ^aberluntp, zbieracz gafga-nów do papierni, wołając po ulicach: tynberluntp ÏCtp lump. Tr.; Boh. hadra gałgan, łachy.

HADIACZ ob. Hadziacz.

‘HADKO adv., brzydko. Budź. 51. Ijäfdid!. Ross. ra/tnift brzydki, ra4K0CTb brzydkość.

HADROWAG, HADRUNKOWAG, ał, oje intrans. niedok.; z Nietn, ^abent, janfett, ftreiten. (Sorab. 1. hadruyu szo, haruju, cżeru zwadu; Sorab. 2. hadrowasch; Carn. ar-dram; Syr. rn litigavit; cf. Graec. ëçiç rixa). Kadrować a swarzyć się z kim , verba cum aliquo commutare. MaLcz. Jurgo wadzę się, swarzę się, hadrunkuję z kim. ib., cf. pieniać. HADROWNIK, a, m., zwadzca, litigator. Mącz., Sorab. 1. hadruwawcż ; Germ. ber $rtberer, pieniacz, kłótnik. HADROWNICZKA, i, z., zwadzicielka, prawująca się, litigatrix. Macz. bte .^abertmt, pieniaczka, kłótniarka. HADRUNEK, nku, m., poswarka, concertatio. Mącz. $aber, ©treit, 3«nf- Sorab. 1. hadriya, zwada, hara ; Sorab. 2. hadra ; Carn. ardrya ; Vind. ar-dria; (Boh. hadrunk, hakanak do góry nogami). Tak

Ost. D. 5 b. inuncatis.    wane, ciu 3nftrumcut tu ber ©Ia3f)ütte. Haftajz, pręt żela

zny, na który się bierze szkło, oderwawszy go od pi* szczała. Torz. Szk. 35. Kawałki szkła, które się zbierają od haftajzów. ib. 126. — HAFTARKA, i, i., umiejąca przetykaną robić robotę, bte ©ttcfertUtt. Croat. stikaricza ; Vind. ishivarza, shteparza ; Ross. niBea. Szwaczki, praczki, haftarki i insze takowe warsztatniczki. Sienn. 465. Susz. Pieśń. 3, G. b.    HAFTARSKI, a,    ie, od    ha

ftowania , ©tiefer *, junt ©tiefen gehörig. Urobił humerał ze złota, robotą haftarską. 3 Leop. Exod. 39, 2. (krumper-ską. 1 Leop.) (Vind. shteparsku delu). Haftarska igła Vind. shtepna jigla, shtepanza. HAFTARSTWO, a, n., zatrudnienie haftowaniem, bte ©tfderarbctt, sztuka przetykania, bte ©ttcferfunfl Krawiectwo, ‘hawtarstwo. G licz. Wych. H 1 b. HAFTARZ, ‘HAFTERZ, a, m., HA-FTARCZYK, a, w., zdrbn., Acupictor, wyszywacz, *ha-wtarz niektórzy mówią. Mąez. bet ©tiefer. Hafterze. Paszk. Dz. 119. (Bosn. vezitegl, koji veze i cini rasplit ; Croat. stikar; Vind. ishivauz , shtepar, shtepavez; Ross. uiBeifb, mßajb). Haftarz złotem, (Slav. zlatoshioe). Haftarczyk. 1 Leop. 2 Reg. 21, 19. — §. ‘Aftarze, którzy nikczemne

niewieście fraszki przedają. Kosz. Lor. 104. szmuklerze,    łykające, nawet ludzi. Kluk. Zw. 3, 43. Boter. 93. tu

handlujący haftkami, śpilkami , igłami i t. d. #eftelframer.    należy ludojad, ber #«9, eilte 2lrt großer ©eeftfcfye. Ross.

HAFTKA, i, i., kolce, knafel, ba$ #cftel, $eftlein ,    aKKyja, mokoh.

(Boh. spinadlo, zapona, sponka, prjponka; Sorab. 1. zpinka ; HAJDAMACKI, a, ie, od hajdamaków, rozbójniczy,

Carn. afkel, dęd ; Yind. sadershniza, hopzha, sapemza,    tttrtftfcf), einem »erlaufneu ftofafeit jufte^enb, rauberifd). Dym

primzhik, kampiza, samiza, knupa, perjemik ; Bosn.    z hajdamackich samopałów nie zwykł sukien naprawiać,

kovce, kopcja, asgjulięa , ombretta, zapinaę, petglja ;    Teat. 24, 96. Czart. Ponura owa i hajdamacka namię-

Croat. pripinyacha, zapinyacha, kapcha ; Hung. kapots);    tność, złe wszystko za sobą wiedzie, miecz i ogień.

Srebrną haftka, na nogach kształtny koturn spina. Dmoch.    Pilch. Sen. 582. Junacy pierzchliwość swoje,    powierzcho-

//. 2, 100. Na białą nogę obuw kształtny wciąga, Któ-    wną zuchwałością i hajdamackim strojem    nadstawiają,

ry srebrnemi haftki jak najmocniej sprząga. ib. 1, 74.    Pilch. Sen. list. 2, 287. Hajdamacka fantazya, czoło bez-

Uczynisz haftek miedzianych, którcmiby pętlice były za-    wstydne, i hultajskie postępki. Mon. 72, 747. HAJDA-

pinane. W. Exod. 26, 11. (haczyków. Bibi. Gd.). Derwi-    MACTWO, a, n., collect, hajdamacy, gawiedź    hajdamacka,

sze

opasują się pasem rzemiennym, u którego przy    ^fltybamafengeftnbel. W ciężkim Ukraina była    upale, oto-

haftce, co go zawściąga, przyszywają kamień jaki lśnią-    czona zewsząd zhukanym hajdamactwem. Vol. Leg. 8,

cy. Kłok. Turk. 170. Haftki i kobyłki mosiężne. Tr. cf.    214. — §. Łotrostwo, dzikie gwałtowne życie, fficittfeereę,

esy. — Haftka brylantowa do kapelusza, agrafe. Tr. eilte    roljeśi, ruüfteö Men, (cf. de hajda pod hej). Miał wyry-

©pmtgc. HAFTKARZ, a , m., robiący lub przedający    te hajdamactwa herby na gębie. Boh. Dyab.o,\\A. (pa-

haftki (ob. Haftarz), bet* Heftelmacher, .'peftelfranter; Carn.    ragrafy, szramy). HAJDAMACZKA, i, z., zdziczała ko-

afklar; Yind. kampizhar ; Crcat. kopchar. W rodź. zeńsk.    Lieta, junaczka, ein »emflberteê, roljeê ÜSßeib. Hajdamaczki,

HAFTKARKA, Carn. afklarza. HAFTOWAĆ, HAWTOWAĆ,    przywdziawszy na siebie płci męzkiój odwagę, modestyą

ał, uje, cz. niedok., zhaftować, ubaftować, dok., l;cftCtt,    uznawają za słabość płci swojej. Mon. 72, 424. HAJDA-

(Svec. haefta ; Isl. hefta; Holl, hechten). §. Haftować ranę*    MACZYĆ intr. niedok., po hajdamacki! postępować, ło-

zszywać, eine SBnnbe Ijefteu, jufamnten nćtyeu. Haftowanie    trować, ^bantafifd;, mnBerifd;, lieb erlief; leben. Hajda ma-

rany igłą, nazywa się haftowaniem krwawym. Perz. Cyr.    czyć się pass., stawać się łotrem, licberlid; werben. Go-

2, 145. Haftowanie rany lipkim plastrem, nazywa się    spodarz ma dogadzać gościom swoim, ale zatym nie

haftowaniem suchym, ib. 145. Rany się haftują, abo    idzie, iżby    się z pijakiem upił, z burdą hajdamaczyć miał.

igłą, abo lipkim plastrem. Perz. Cyr. 2, 45. — §. Prze-    Kras. Pod.    2, 60. HAJDAMAK, a, w., HAJDAMAKA, i,

tykać, wyszywać, auSltćttyett, fiicfcit. (Yind. shtepati, ishi-    m., właściwie Kozak Zaporozki, łotrostwem żyjący; łotr,

vati, propriemati; Carn. shtępam; Croat. nassvavam, sti-    rabuś, eilt    $ö9bamaf, 3WOW0er Äofaf; ein ©IrafSettrdnfcer,

kam, vézem; Dal. navezujem; Slav. vézti, navézti; Rag.    flîchtber, (cf. de hajda,' pod hej). Hajdamak ma dosyć ro-

vêsti, vêzem ; Bosn. vesti ighlom, navesti, cinit rasplit).    zumu do rabowania, kradzieży, wykrętarstwa. Mon. 75,

Napierśnik udziałasz robotą haftowaną. 3 Leop. Exod. 28,    44. Strasznieśmy zubożeli, gorzej jak gdyby nas hajda—

15. (szachowaną. 1 Leop). Haftowany, przetykany, wy-    macy zrabowali.    Teat. 8, 55. Gdy chłop zubożeje, nie

szywany, anÖgeurtDt, gefficft. Woreczki złotem haftowane.    mając się czego    chwycić, w hajdamaki się zabiera. Perz.

Star. Dw. 42. Na złotem 'aftowanych (haftowanych)    Lek. 260. do hajdamaków, do rozbójników się zaciąga,

oponach jedwabnych, Były pięknie wytkane wojny Gre-    er gebt unter btc ©trûjknrdiiber. — Tyś to hajdamaka!

ków dawnych. Zbił. Dr. G. 3. Suknia haftowana w zło-    Teat. 43. c, 10. Wyb. (do Szerepetki), włóczęgo, łotrze,

te i srebrne liście. Gaz. Nar. 2, 75. Co tam sukien,    <peritntlretber. HAJDUCKI, a, ie, HAJDUCZY, a,e, od haj-

jedwabiów ‘hawtowanych złotem? Groch. W. 179. Od    duka, Ipctbncfett *. Nań wszystkię tłumy biją i ciężary, Weń

haftowanych ręczników złotych trzy, co jeden sześć sług    ugadzają piechoty hajducze. Clirośc. Luk. 178. ; Rag. haj-

trzymaja. Lekar. C. 2 b. Ciżba przy dworach hafto-    ducka cetta armatorum copia. — Służę hajducką (służbę),

wanych i galonowych suto nieboraków. Kras. List. 2,    * służę piechotą,    w piechocie jestem. YYlod. Ipetbltcfenbten*

43. (t. j. w hafty abo haftowane suknie ubranych). Bóg    fte t(nm, Jlt ftujle    bienen.— Fig. Niewierze, ani ufam ta-

przyozdobił, jak mu było trzeba, Górne gwiazd świe-    kowćj twarzyczce, W której to postać święta, hajduckie

tnych, aftowaniem nieba. Chrość. Job. 96. przetykaniem,    sumnienie. Opal. Sat. 47. îotrow'skie, zbójeckie, ein lareS

upstrzeniem, bte ftrafylenbe ©tcmcufiicfcm; ant fjoijcn Iptm*    ©ewijfen. (cf. broda jak u proroka, a cnota jak u draba),

mel. Bóg uhaftował niebiosa gwiazdami. Groch. W. 290.    HAJDUCTWT0, a, »., życie i stan hajducki, .^cibltcfenle*

Pieśń. 157. Kanc. Gd. 287. Odym. Św. 2, Hh 4 b. HA-    ben, $etbncfenftanb. Zbiorowo hajducy, ^etbncfeit. Na piędź

FTO WANIĘ, ia, n., czyn i dzieło samo, ba3 Reffen, baë    bez hajductwa, kozactwa nie stąpiemy. Falib. A. 2. Ko-

©ttden, baâ ©efttcfc, btc ©lieferet;, Bosn. véz, resplit;    zactw'a, hajductwa, nie na co dobrego trzymają, jeno

Ross. BbiwifBKa.    na skwierk ludzi. ib. U. HAJDUCZKA, i, z., żona hajdu

HAHO ! ob. Fla ho — HAJ — ob. Hajno.

HAJ, HAJDA ob. Hej !

1.    IlAJA ob. Chaja.

2.    HAJA, i, z., Rodzaj trzeci gadu pływającego, zawiera w sobie haje, squalus, bardzo żarłoczne, wszystko po-

165

HAFTKA-HÀJA.

HAJDAMACKI - HAJDUCZKA.

ka, bie ipeibucflltn, cf. lokajka. — §. Chata, chałupa, bte .ÇUtte. Ona ubogusieńka co hajduczka była, mieni się w zacny kościoł, vêtus casa. Zebr. Ow. 210. Zawszeć śmierć za pasem, byś też dobrze nigdy na wojnie nie był, tylko w lichéj gdzie hajduczce leżał. Jan. Oksz. F.

2. haw, how, höw, höwko, höwkor; (Sorab. 1. haj tak jest, ztąd Hajak, Hättschak Sorab z wyższej Luzacyi) ; Sorab. 1. tuh hew, tuh szem. Wynidź stamtąd hajwo. Sekl. Joan. 11. Pojdźże hajw do mnie. Radź. 1 Sam. 17, 44. *Ajw. Hrbst. Odp. A a chodź hajw blizko. Radź. Exod. sam.

2. HAJDUCZYSKO, a, m., hajduk przerosły, niezgrabny,

4. et a a a b. Nie

, 5. (nie przystępuj Bibl. Gd.). Jeśliby hajw od nas chcieli do was, już nie mogą, ani też od was ztamtąd do nas. W. Post. VU. 2, 67. Jeden tam chce, a drugi hajw za rękaw wlecze. Rej. Wiz. 71 b. Wstąpcie hajw do mnie. Rej. Apoc. 94. Przyjdź hajwo, że cię poślę do króla. Budn. 2 Sam. 14, 52. (przyjdź sam. Bibl. Gd.). Ale na nasze szczęście, idzie hajn ktoś do nas. Rej. Wiz. 43. Onoż hajno, widzę go chodząc, eccum incedere eum video. Mącz. — \. Hajn, hajno, Slov. hen; ob. Heń; opp. hajwo »tam, bort. Hajwo, abo oto hajno. Sekl. Luc. 17 (not. tu abo tam). Przejdź ztąd hajno. ib. Math. 17. Oto tu, oto hajnu Chrystus, ib. Marc. 15. Będą wam mówić: oto tu, i oto hajn, nie chodźcie. Leop. Luc. 17, 23. (oto tu, abo tam. Bibl. Gd.). Powiedzą wam : owo tu jest Chrystus, abo ono hajn, nie wierzcie. Leop. Math. 24, 23. Znali mię haj w Węgierskiej ziemi. Czachr. Tr. C. 2. Idzie han ktoś piechotą. Mat. z Pod. A. 2.

166

HAJDUCZYSKO - HAJW.

H A K.

<cf. lokaisko, ein unge[d)lac(>ter ^eibitcf. Hajduczysko, gdyby wielbłąd uwijał'się. Teat. 16, 54. HAJDUK, a, m., HAJ-DUCZEK, czka, m., zdrbn. ( z Węgiersk.), piechotnik letko zbrojny, drab, ber $eibucf, ein letdjt bewaffneter 3n* fantertft. Hajduki, rodzaj piechoty, którą z Siedmiogrodu Stefan Batory Zygmuntowi Augustowi przysłał, a potym będąc królem Polskim doskonalił; mieli samopały, a za pasem siekierkę. Czach. Pr. 1, 234.; Hung. hadakozo * bojownik , hadakozni * wojować, hadi * wojenny, had = wojna;

Croat. hajduk, haramia miles confiniarius pedestris, levis armaturae ; (hajduk, tolvay latro , praedo, hajdukich demin.); Ross. raiUtyKTi, ntrnift bohh’L. Hajducy, to jest piechota, używają berdyszów i ruśnic. Papr. W. 2, 270.

Hajducy, którzy dla obrony zamku Kamieńca są. Vol. Leg.

5, 175. — *§. Najpierwćj ‘hajduki wynalazł Kwintus Ne-wi, przebierając z piechoty udatniejsze, siedm oszczepków każdemu dając, i tak ćwicząc, żeby i prędko bieżącym konnym i wracającym się zdołać mogli. Warg. Wal. 40.

— Bóg serca czyni wielkie nie tylko królom , ale i haj-duczkom nędznym.* Birk. Chmiel. A. 4. ( najlichszemu poddanemu). §. Hajdukowie, hajducy, lak zwać możem nomades, ludzi nie mających pewnego mieszkania, tylko się z bydłem tam i sam tłuką, małe chałupki z sobą HAK, a, w., Haczek, haczyk demin., ob. Kluka, ber £>afeit, wożąc. Mącz. bernmftretfenbeê ©eftnbcl. Przychodzą hajdu-    Boh. hak; Sorab. 1. hóka, kopow; Carn. ak, kavel,

kowie albo hujducy, jako ich pospólstwo zowie, wiel-    krevel ; Vind. hakel, kvaka, kluka; Croat. hâkely, cha-

kiemi kupami na rozbój z Siedmiogrodzkiej ziemi, z Mul-    klya , machka, czaklya, kvaka, dràkmar, czcnkin; Hung.

łańskićj, z Węgier i innych stron. Kłok. Turk. 246. U    matska, (cf. macek, kot, kotew); Dal. kvuka; Bosn.

Polaków Kozacy są toż samo, co Węgrzy zowią hajdu-    kukka, kucjalięa, kgljun, kgljukka, drrikmar, ganaę,

kami, IDalmatowie uskokami. N. Pum. 10, 39. Nabrali    cenkin , drakmar, darkmar; Rag. tarkmar, cenkijn, kuna niego hultajstwa, hajduków. Bzów. Roz. 67. — §.    cjaliza; Ross. (Infl. raies), KpioiCL, poamenrB; Eccl. óarop^;

Służący po hajducku ubrany, ein Scbtntłcr ilt Jpetbltcfcnflcb    (Dan. hage; Svec. et Isl. hake; Anglos, hoc; Angl. hook;

bttttg. Pies dobry, stoi za hajduka. Cn. Ad. 840. Haj-    Norm, et Picar. acq, acque, eich ; cf. Hebr. “DH ; Graec.

duków* za sobą niema, pocztów nie prowadzi. Falib. Dis.    oyy.og, dyxvh], dxg; Lat. uncus); narzędzie na końcu za-

0. 2. Lokaje apud no-s prope evanuere, nam eorum vicem    krzywione do chwytania i trzymania czego; n. p. Chy-

supplent passim velites pedites hajducy. Cn. Th. 567. (Vind.    micy haków używają z żelaza robionych. Krumł. Cliy. 59.

hajduk, stranostopnik; Carn. haramózh, orjak). Hajduk    Haki, w które złoczyńcę wrzucają, btC gefeit, ttioretu ettt

z strzelcem za kolaską. Teat. 3, 76. — Prov. Cera jak u    üDHffetfläter geworfen ltitb fo gefptcjh nńrb. Komu po dziś

dworaka, cnota jak u hajduka. Fredr. Ad. 119. człowie-    dzień przy Trackim Bosforze, Hak twój nieznany, Sarka dzikiego, nieczułego, er fiat bte SOîtene etneS $ofmamt8,    macki Hektorze! Kto idąc tędy, nie ściśnie ramiony, Żeś

ttnb bie ïugenb etueê ^etbuifen, etlteS ttttlbett, rofiett SOïettfcpcn.    tam umierał, trzy dni zawieszony? Tward. Mise. 60. Bę-

HAJDY, HAJDYSZ! ob. Hejdysz. HAJN, IlAJNO ob. Hajwo.    dziesz na haku, miej pewną nadzieję. Treb. S. M. 110.

HAJNAŁ ob. Ejnał.    zginiesz przez katowskie ręce. — Daj mię na haki, nie

HAJSTBA, y, i., [porów. Ross. ancrB »bocian, 2], ptak jeden z powiem. Tr. bu fattnft nttd) ttt bte $afen werfen laffett ttnb większych, koloru szarawego, żyje połowem ryb jak czapla    id) facje bod) tftd)t3 attö, (cf. pytki).— Hak rybacki, któ—

po rzekach Polskich. Niektórzy niesłusznie nazywają haj-    rym ryby biją, ber §tfcl)erl)afett, Ross. óaropt, no^óa-

strami bociany czarne. Ład. H. N. 49. eine 2Irt gtfcfyretger.    rpeiiHHiCB. Ilak do ognia, ein ^eueffjafen; Slav. oxog,

HAJTA, IIAJTUŚ indeelin., słowo dziecinne od mamek uży-    vatrâlj, (ob. Ożog); hak kuchenny, ettt 5îeffel^afeu ; hak

wane: na bajta, na hajtuś » na spacer, na przechadzkę,    dwójzęby, ein swe^fltftger ipafeit. Hak wojenny, eilt 6n»

fpa^tereu. Mamkę też z piestunką przystrój miłośniczkę,    terfwfen, ein Stnrm^afen. Hakami spinam. Cn. Th. Bo-

Coby sobie na hajtuś    z panieciem chodziła. Rej. Wiz. 57.    sak, hak skrzywiony do przyciągnienia batów i łodzi do

HAJTOWAC, ał, uje,    cz. niedok., termin hutnicki, popiół    brzegu, SoPBafen. Prędzej bracia ku tej stronie, Dajcie liny

przepalać. Torz. Szk.    31. ttt ber ©laêflûtte, bte 3lfd)C über*    albo haka, Ach, ratujmy nieboraka, Inaczej pewnie utonie,

brennen. Te rośliny    każesz dobrze hajtować i wt czysty    Teat. 53. b, 4. — Haki zawias u drzwi, bte ïfiürliaîett,

przepalić popioł. ib. 291. ib. 153.    bte Türangeln. Jak się drzwi obracają na hakach , tak

"HAJW, ‘HAJWO, ‘HAJN ‘HAJNO, *HAJ, ‘HAJN, ‘HAJNU,    leniwiec na łóżku swoim. Radź. Prov. 26, 14. (na za-

*HAIW, ‘HAN, vulgär, tu, tędy, sam, bter, flterfier, Sorab.    wiasach. Bibl. Gd.). — Meton. Już stępiał hak orłowi,

gett, mii bent $afenpflnge gueritber pflögen, Boh. hakowati. Radlonki odwracania abo hakowania lemieszem dojrzeć potrzeba, aby sobie nie ulźywali podniesieniem radia abo lemiesza. Haur. Sk. 26. HAKOWATY, a, e, unci-

nie dziobie, nie kluje, Kogo złota do skały łakomstwo przykuje. Pot. Pocz. 11. haczysty dziób, $afettfd)nabel, fptytger gefritmmier ©djnabel. Twardą ziemię stalny hak lemiesza czyści. Hul. Ow. 237. śpica, ostrze, bie ftdlp lente 6pi|e. Vind. hakel rastrum. — *§. Siedm tysięcy    formis. Perz. Cyr. 184. na kształt haku, z hakiem, Ija*

z haki ognistemi Moskwy stało, potężnie ich odstrzeli-    fettformtg. HAKOWIEC ob. Szakłak, krzew. HAKOWITY,

wając. Tward. Wi. 231. z hakownicami, cf. półhak, mii    a, e, na kształt haku krzywy, uncus. Mącz. haczysty,

<pafenbit(f)fen. — §. Hak ryba, ma długi bardzo nos za-    fig, mie ein £afctt gefrümmi. HAKOWNICA, y, ź.,“ Boh.

krzywiony, wielkości jest łososiów, z któremi z mo-    hakowniee; Ross. raKOBimita ; rodzaj strzelby długiej, wa-

rza

wchodzi do słodkiej wody; poławia się w Pru-    gomiaru kilkołótowego, osadzonej na klocu drewnianym;

siech w rzece Brda zwanej; do jedzenia niesmaczna.    dawniej po fortecach w mocnym były używaniu. Jak. Art.

Ład. Hst. N. 49. ein ^if^ einer langen îrnntmen (Sc^nau^e.- 294. bie ^afetiMcbfe, ber ©oppclfiafen, ber ftafeit, cf. pół— §. Haki, gruczołki ślinne przy gardzieli, bie SÄcmbelu bepttt    hak. — Działa brzmią i hakowniee. Chefch. Poprz. A. 4.

©djlltnbe. 7V. — §. Piasek pod wodą statkom niebezpieczny,    T1AKOWNIK, a, m., wyrobnik hakiem pracujący, Ross.

eine Stmbknf, ein $dger, eine klinge. Hak nazywają miej-    Kpiommi^, ber mit bcm £afeit, Strafen arbeitet,

sce, gdzie piasek jest wodą nieco przykryty. Magier. Mskr. ; HALA, HALALA ob. Ha.

(Vind. pieskna klop, pieshna poliżą, ladnji skol, morski HALA, i, z., imię różnych miast Niemieckich, sławnych naterzhik; Slav. prud ; Boss. OTMeat, cf. odmiel, mielą,    kopalniami solnemi, n. p. Hala w Magdebursk. Dykc. Ge-

mielizna). Daj pokój frochtom, wystrzegaj się haku, Za-    ogr. 1, 253. bte (Stabt $alle, Boh. Dobrosol ; Sorab. \.

niechaj tych szkut. Klon. Fl. C 3 b. «not. flis zowie piasek    Halska. cf. halerz.

hakiem.» Okręt ten wpadł na haki, łomał się i rozbił. Pot. HALABARTA, y, i., HALABART, ALABART, u, m., (Boh. Arg. 196. Wad. Dan. prz. — Fig. Hak * ostatnie niebezpie-    halapartna; Sorab. helporta ; Slov. śkaryant; Carn. elem-

czeństwo, szańc , zły raz, bie ćiujśerfte ©efaljr, ba3 3leußer»    parta, sterôpel, braduiza, preddurz, duperniza quasi dvojna

fie, bie änperfte Na ostatnią przyszło; o reszt idzie; peretniza bipennis, famojstra; Vind. halaparda, helporta, przywiódł go o hak. Cn. Ad. 556. Do ostatniego haku    darda, dvoinooistru oroshje; Hung. alabard, dórdas; Cro-

i ciężkości przywiedzieni. Faliss. FI. 108. Woli przyjść    at. halaparda, ostróper; Dal. ostroperacz; Ross. a,ieóap-

na hak ostatni, a niż kark swój jarzmu poddać. Birk.    4a, 6ep4HiirL; Svec. hallbard; Dan. hellebard; Angl. hal—

Chód. 16. Ach nie słuchajmy więcej zdradnych myśli, któ-    berd; Gall. hellebarde; Ital. alabarda, (cf. barta, bardysz,

re nas na hak żeną. Morszt. 121. Nam jeszcze nie przy-    berdysz, bardyzana); Germ. bie ^ellebarttjC, kopia z okszą

szło na taki hak, abyśmy mieli tak bardzo ubogiemi    osadzoną. Wojsko zbrojnych ludzi z harkabuzami, z łu-

być. Star. Pob. B. 4. Na hak go wiodło, że nie dotrzy-    ki, z halabartami. Baz. Hst. 221. Siem. Cyc. 250. Niemal wiary. Czachr. Tren. G. 2. (na szubienicę). Kto może    masz ci tam oddźwiernych, niemasz halabarty. Pot. Jow.

wszystkie sztuki, wszystkie haki, któremi chłopi na bia-    49. On dla wzgardy swej zabił Pentea hardego, Likurga

łegłowy idą, wyliczyć? Gorn. Dw. 286. Pokaże się twoja    halabart pyszny noszącego. Otw. Ow. 137. Obracał w rę-

poczciwość na haku. Teat. 52. b, 74. Teraz przyszliśmy    ku swoich halabart dwopióry. Oliu. Ow. 182. HALABAR-

na hak nieprzyjacielski.    Biel. Hst. 30.    Przyjaciele nie    TNIK, a, m., który nosi halabart. Wlod. bet' ipellebarbtetV

rostropni przywodzą nas    często na tenże hak, na który,    cf. harcerz, drabant, Boh. halapartnjk; Croat. halapardnik,

żebyśmy przyszli, pragnęli tego nieprzyjaciele nasi. Gorn.    Croat. et. Dal. ostropernik; Ross. aie6ap4iL[HKł. HALA-

Sen. 81. Przywiódł Krzyżaków na taki hak, że ich zna-    BARTNY, a, e, od halabarty, £)eHebattf>eu *. zbrojny ha-

cznie poraził. Papr. Ryc. Tego nam trzeba dowiedzieć    labartem * HALABARTONOSZY n. p. Arkad. Otiv. Ow.

się pierwej, wdele jest nieprzyjaciół, co myślą? abyśmy    317. Twą rękę hąlabartny czuje Likurg, bipenniferum

jako na hak nie byli przywiedzeni, i gardł swych, by    Lycurgum mactas. Zebr. Ow. 79.

nieme bydło, marnie nie dali. Gwagn. 153. Proszą pa- HAŁABURDA, m., hałaśnik, krzykliwy burda, eilt larntcttber nowie króla, aby na potym i siebie i Rzpltćj na taki hak    £mnbdntad)er. Wielki brutal, zły, zazdrosny, hałaburda,

nie przywodził. Arom. 427. Dobrze misie podoba, kie-    który ścina i pali. Teat. 50. c, 12. Croat. halabuka tu-

dy kto, nad mniemanie tych, którzy słuchają, na hak    multus; Boh. haraburdy rupieci.

kogo przywiedzie. Gorn.    Dw. 187. — §.    Fortif. Przy ka-    HALAĆ, ał, a, czyn. dok., hałkać, bełkotać, jak dzieci czy—

żdym kącie załamanego    gzygzaka robią    się przedłużenia    nią, lallare. Mącz- ftamiltdn, lallen. (Boh. halam, spjm śpię),

na drugą stronę, nazwane hakami, crochet. Jak. Art. 2, HAŁAS, u, m., (Etym. głos, Boh. hlas), zgiełk. Dudz. 23.

346. bte £afett, Ijemorfłecfycnbeu (Snbett beê 3^»^ ttt ber $orttftc. — §. Gospod. Hak ziemi, uncus, ten ziemi pomiar jest wzięty ze zwyczajów Duńskich, a czyni dwudziestą część morgu. Nar. Hst. 7, 85. Vol. Leg. 3, 49. ein £afen Śattbe3, fo tttel matt mit einem SWcrBafcit tu einer genujfen Seit befteflett fantt. (cf. §afen(ntbe 31 b I g.). ob. Socha. HAKOWAĆ, ał, uje, czyn. ndok., zhakować dok., radlić, oraną już ziemię radłem na ukos przerzynać, bafettpps

167

HAK-HAKOWAĆ.

HAKOWATY-HAŁAS.

krzyk, tartas, Samt, ©etbfr. Boh. powyk; Croat. halova-nya, halabuka, halabura; Dal. talabuka; Bosn. bukka, treska , talabukka ; Vind. hrup, larma , tertranje, (buka, halabuka * rozruch); Ross. uiyjTB, TpeßOra. (cf. Hebr. alas exultavit). Bardziej mię miesza hałas, niżeli trzask jaki i chrobotanie. Pich. Sen. list. 2, 5. Mówmy bez hałasu. Teat. 29, 100. Coż to za hałas? idź zobacz, ib. 17, 81. Białe głowy w hałas, ujęły się za swoim leka

168

HAŁASIĆ-HALICZ.

HALICKI - HAMERNIA.

rzem. Zab. 15, 63. (zaczęły krzyczeć). Me wytrzymam, i hałasu narobię. Teat. 15, 49. Hałasy z niemi wielkie stroją. Glicz. Wych. J. 7 b. Otwierają się drzwi więzienia z smutnym hałasem. Weg. Mar. 1, 160. (skrzypem).

— §. Rodzaj sukni zwłaszcza nauczycielów publicznych, bierze się tez za naramiennik kościelny. Wtod. płaszcz albo epornida. Dudz. 23. opończa, ib. 39. lacerna. Cn. HAL1ER ob. Eher.

Th. ein Regenmantel, Oberfletb. §. Hałas, miano psów HALINA, i, z., HALKA gończych, ein Rame ber £>ej$unbe. HAŁASIĆ, ił, i, ha-łaszę et HAŁASOWAĆ, ał, uje, czyn. ndok., hałasu, krzy-

swoje. Dyke. Geogr. 1, lice. HALICKI, a, ie, szkiem VI. ustało królestwo Halickie. Dykc. Geogr. 1, 265. Boh. Halićansky. HALICZANIN, a, m., z Halicza rodowity, ein Malteser, Boh. Haliean. W rodź. ieńsk. HALI-CZANKA, bte $alicjerfnn.

Cu C5

. #altcj in ©altcten; Boh. Ha-Halicza, non $altc$. Pod Le-

i., Elźusia, demin. nom. Elżbieta, ©ifflbetÿ, Sieben. Moja miła Halino. Zab. 11, 570. Zabi. Bartosz z Halką. Zab. 15, 178. ku, zgiełku, wrzawy narobić, Irinnen, tübcu. Croat. halo- HALLELUJA, ALLELUJA, wyraz duchownej radości w pie— vanyiti, halabuchiti, halaburiti, larmati ; Dal. talabuchiti;    niach i obrządkach kościelnych. Kras. Zb. 1, 71. słowo

Carn. haluvati; Vind. hrupati, tertrati , larmati, halabu-    Hebrajskie, rozumie się: clmalcie boga. Buda. Apoc. 19,

kati; Boss. óapaóouiHTb, rnyMiib. Jeszcze hałasuje; ale    1 .not. Wesołego alleluja ! winszując świąt Wielkonocnych.

już nie tak bardzo. Weg. Mar. 121. Proszę cię, nie ‘HALKAĆ, ał, a, act. ndok., Ventilare, w ręku przebierać, hałasuj. Teat. 18. b, 7. Ów skrzydlaty piorun, co bała-    grać, i tam i sam i owak kołysać, halkać. Mącz. fyerum*

sił wściekle.... Przyb. Mili. 12. Hałasować na kogo.    fdjlanfent, (lentmmerfen. HALKOWAĆ czyn. ndok., koło-

Tr. einen attôfdjelten. Hałasić kogo * przestraszyć go, iljn    wać na wodzie statkiem, auf bem Sßaffer umfahren, fjerum»

tu Scbrccfen uub Rermtrrung fe^ett. Wedrze się zbrojno wr    fcfytffett urn etnmb. Buchtowanie, halkowanie albo kołowra-

obóz, i tak ich hałasi, że do szyku przyjść nie mogli.    nie, kiedy (lisi w trylu idąc na poboczną natrafią rzekę,

albo na jaką odnogę , to w koło idąc ciągną. Haur. Eh. 173. cf. holować.

Pot. Pocz. 482. HAŁASZENIE, HAŁASOWANIE, ia, n., subst. verb., robienie hałasu, ba3 Sctrmen, hobelt. Psy piekielne wydaja wark okropny, z ogromnym hałaszeniem. ‘HALMEM, dostatkiem, hurmem wszystkiego. Zegl. Ad. 85. Przyb. Milt. 57. HAŁAŚN1K, HAŁASOWN1K, a, który rad hałasuje, ein Sartnmać^et*. Postać ma hałaśnika właśnie wieków przeszłych. Teat. 49. b, 77. hałaburda, burda, junak. ‘Hałaśnicki. Mon. 70, 134. W rodź. ieńsk.

HAŁAŚNICA, y, kobieta hałasowna, krzykliwa, kłótnica, eine 3ćtnferimt, ©'djrepertmt, Sdrmmacberintt. Z niej wielka BANECZEK ob. Alszbant.

pyszałka, okrutna złośnica, i niemiłosierna hałaśnica. HALSKI, a, ie, od Hali miasta, £>alltfd), non $atte. Akade-Mon. 69, 622. IIAŁASOWNY, a, e, — ie adv., krzy- mia Halska. — Sorab. 1. Haiski »Halczyk, eilt ,S)allenfer. kliwy, wrzaskliwy, laruteub. Konwersacya razem wszystkich HALSZKA, HALSKA, i, z., demin. nom., Elżbieta, Elisa-hałasowna. Xiądz. 215.

HALASPAS, u, m., lusztyk, (może z Niem. @paj$ składane), IIALSZTUK ob. Alsztuk, lufttgeS Sebeu, @d/cr$ uub @pafh Bydło nasze swojego HAŁUN ob. Ałun.

zażywało wczasu, I nam chętka nadeszła zażyć halaspasu IIALZOWAĆ cz. niedok., Zahalzować dok., co ob.

I lubej krotochwili. Gaw. Siei. 382. Syn, żyć zwyczajny *HAMAŁ, a, m., drągarz, eilt Präger, Saftcittrâger. Kupa wolnym halaspasem, Dom miał ojcowski więzieniem, tara- hamałów, do ciągnienia beczek z piwmicy zgromadzonych, sein. Min. Byt. 3, 283. A tom przecie w    próżnowaniu    Petr. Pol. 84.    Im będą hamali do    dźwignienia    miedzy

Nie tracący czasu, Smak utopił w tym    śpiewaniu    Miasto    sobą równiejsi,    tym rychlej kufy dźwigną, ib.

HAMBURG, a, w., miasto Niemieckie Anzeatyckie w cyr-HAŁASTRA ob. Chalastra. HAŁASZ ob. Szałasz. HALCYON kule Niższej Saksonii. Dykc. Geogr. 1, 266. bte ©tabt

Hamburg. HAMBURCZANIN, a, w., rodem z Hamburga, ‘HALEC od sta . . . Bistr. cel. Lit. ?    ber hamburger.    Hamburczanie są w    Niemczech    to , co

HALERZ, a, m., HÀLERZYK, a, m., zdrobn.,    Boh.    haljr;    Sorab.    Hollendrzy w Europie. Wyrw. Geogr.    211. HAMBURSKI,

2. hallar, scharabatka; Sorab. 1. halerk; Vind. poubelizh, a, ie, od Hamburga, z Hamburga, hamburger*, pou belizha, boshjak, (ob. Biela) ; Carn. węlezh, wèz, shko- HAMER, ‘CHAMER, mru, m., HAMERNIA, i, z., z Niem. fèza; Boss. plł3aHh, nyjo; ber Rätter. Król Wacław bił też drobniejszą monetę, po sztuk dwanaście na jeden grosz większy szeroki. Nazywali je denarii Halenses, dla podobieństwa bitych w Hali w Saksonii, dla czego ich w Polszczę halerzami nazwano. Nar. Hst. 5, 294. Czack.

Pr. 119. Szczęśliwy halerzu, w imię hoże dany, za który królestwa wiecznego dostanie. Psalmod. 55. > Nie spodzie-się żebrak wiecej wziąć, jedno halerzyk jaki nędzny.

Birk. Syn. K. B. 4 b. ‘

HALICZ, a, m., miasto w Galicyi, która od niego ma imię

halaspasu. Kochow. 377.

ob. Zimorodek.

wa

m.,

retd)ltd), doU auf. cf. Boss. ra-ieneia pewna miara płynnyh rzeczy. HALOM ! nuże, ruszaj ! Gall. allons ! ooriMrtS, frifd) ! By znowu jakiej nie doczekać się przeszkody, halom na pewne po śliczne oczęta. Teat. 32. b, 80. HA-LOWAG ob. Holować. HALSBÂNT, HALSBANCIK, HALS-

beth. Jabl. Ber., oh. Halina; Sorab. 2. Hilża, Halschbetha.

ber Jammer, baS Kammern)erf, ber ©tfeuljantuter, ^upferbam« Uter; młoternia, huta do żelaza, miedzi i t. d. (Sorab. 1. hamorik młotek, harnor młot, hamornik blacharz); Vind. fishina, kladilstvu, fishinaria, kladvishe; Ross. mojoto-Baa, 3aiiO/Vi>; Boh. hamry. Na huty, kuźnie i *amernie wr lasach drwa rąbać. Haur. Ek. 161. Żadne kuźnie na świecie, żadne zgoła chamry, Tak mocnego nie zrobią ogniwa. Pot. Pocz. 247. Surowa wytopiona miedź idzie w sztukach do hamerni, gdzie ją przetapiają, i młotami, od wody pędzonemi, przerabiają na różne blachy. Kluk.

HAMO - HAMULEC.

HAN - HAŃBIENIE.

169

Kop. 2, 188. Bełty Jowisza w hamerniach Lipary ta-    retéz, zawjrka; Cvoat. zavor, zavornya, zapornicza; Sorab.

jemnych ukrzepione tęgim hartem. Nar. Dz. 5, 188.    §.    1. zapèradwo, zapiradwo, woim'k ; Carn. savöra, savor-

Flis. Hamry, na końcach lasek, które flisy przykładają    nèza ; Vind. savretniza, savretnik, savara, savernza, sa-

łańcuch, którym hamują się koła ; do niego czasem dla ochrony dzwon, bywa przykuty drewniany żłobek, na uhamować dok., Niem. którym suwa się koło. Jak. Art. 3, 294. Służący ma

koniom w górę zfolgować; z góry zaś przykrej hamulcem zahamować. Haur. Ek. 178. — Fig. Powściąg, wodze, wszystko co hamuje i wstrzymuje n. p. żądze i namiętności , Btwutfl, 3«ittt, 5, 23. ber Segierbett, Seibenfdtaften. — §. U flisów, hamulec, drąg od rudla , którym sternik

do ramienia, kiedy niemi pchają. Magier. Mscr. bie Cśnben    penilu; Ross. ynoHa, TopMass; Eccl. xfctmiAO. Hamulec,

ber ©toßftangen beę bwt 23ot$fnei|ten.

HAMO ob. Imisław.

HAMOWAĆ, al, uje, czyn. ndok.

tyemmett; Svec. haemma, hamma, hamla; Dan. hemme;

Angl, hem; Boh. et Slov. hamowati, hamugi; Croat. za-yreti, zaviram ; Vind. savreti, vstaviti, vdershati, sabra-nuvati, muditi ; Carn. saveram; Sorab. 1. zawobaram, wuzaperam, zpinam ; Ross. 3aiopM03iiTfc ; Eccl. cliuiiiath, npenOHOK) 6uTb ; (Slav. hamovi »szory);* a) prędkość dal-    kieruje, w skrzyni osadzony. Magier. Mscr. bie ©teuerftange.

szego biegu powściągać, proprie o kołach hamulcem, bte    Kazałem się chwytać czymprędzćj lądu. Wyskoczył flis z

Pochodź, pohamować, uhamować, zahamować, niepoha•

SRöber fyemmen. Darmo hamować, gdy się koła rozbieżą.    hamulcem, ale nie dosiągł lądu. Teat. 16. b, 53.

Opal. Sat. 57. Hamuj koła z góry, a ochronisz skóry.

Cn. Ad. 1127. fig. powściągać, zatrzymywać, fyemmeit,    mowany, nieuhamowany, cf. chomolec, chomulec.

rücfßalten, CŚńttyalt tljuu. Tego hamuj, co się porywa do HAN ob. CHAN, CHAM.

nogi jął hamować uciekające, i sprawił uf ku potkaniu, i tak oparł się (nieprzyjaciołom). Biel. Kr. 121. Daj to, iż nie hamował cię odźwierny; ale ty miałeś to wiedzieć, w jakim odzieniu chodzą ludzie na gody. Hrbst. Lek. G. Kto żądze swe hamuje, niczego nie potrzebuje. Cn. Acl. 385. (miarkuje). Kogo wstyd nie hamuje, niech bojaźń uskromi. Min. Ryt. 4, 157. Rozpustę zmysłów munsztu-kiem rozumu hamują. Gorn. Dw. 406. Rzymianie stanowili prawa hamujące wolą zwierzchności. Kłok. Turk. 83. tamujące, określające. — b) Jurid. Hamować rzeczy czyje * aresztować, przytrzymywać, ciążyć, mit 2lrreft belegen, ar* retire», anfyalten. Tr. Cudzoziemskie piwa Wrocławskie mają być hamowane. Lekar. C. 2. HAMOWAĆ się zaimk., powściągnąć się, ftd) l/emmcn, mäßigen, enthalten. Sami się od złych uczynków hamują. Karnk. Kat. 244. Kto się w małych rzeczach nie hamuje, w wielkie upada. Sk. Żyw. 1, 275. Alcyd sam się uhamuje. Bard. Trag. 504. HAMOWANIE, ia, n., subst. verb. ad., bflS §em* men, bie £>emm»ng; Sorab. zawobrotżo. Karność żołnierska srogim a okrutnym hamowaniem żyje. Warg. Wal. 55. Vind. sakliepa, saklenja, staulenje, udershanje. — Jurid. Aresztowanie, przytrzymanie, baä 2lrreftlege», üBefcfylagc», ber Sefcfylag. Hamowanie się subst. recipr., powściągnie-nie, powściągliwość, ba$ èntfyalten, bte tënfljaltnng^ bie SOîâpigmtg, (Sntÿaltfamfeit. HAMOWN1K, a, m., który co hamuje, powściąga, ber etwaS Ijemmt, ber gemmer; aresztujący drugiego, ber bcn anbern arretirt, «»(mit, einftecfen läßt. Zostawszy wolnym , u króla skargę położył na owe hamowniki i szarpacze swoje. Papr. Ryc. 35. HAMO-WNY, a, e,—ie adv., mogący być hamowanym, powścią-gnionym, powściągliwy, fyemntbar, ber ftd) hemmen läßt, o* ber Çemrncn fann. Co jest tych hamownych białyeh-głów na świecie, mało nie wszystkie bojaźń abo wstyd na wodzy trzyma. Gorn. Dw. 2, 44. Skarż ich niehamo-wne złości. Ryb. Ps. 111. Zab. 7, 150. Wetg. (HAMRY ob. Hamer). HAMULEC, lea, m., narzędzie do hamowania, wstrzymywania lub powściągania kół, woza lub koni, bie SRabefperre, £>emmfette. Wiod. ; Boh. et Slov. hamownj

miecza, nie tego, co do mieszka. Rys. Ad. 68. Lasko- HAŃBA, y, z. , (Boh. hańba, hana ; Slov. hańba, potupa;

Sorab. 1. haniba, hannba, schümp, (hańba, haubuwano wstyd, hanidba nagana, hanbitoscż wstydliwość) ; Bosn. prikor, prrikos, sramota ; Rag. prjekor, pogarda; Vind. framota, pogerda, pogerdstvu; Carn. huba, hamba; Ross. 6e3c.iaßie, 3a3opTi, oópa3a, noaopb, hohocł; Eccl. ram4a, cf. ganić; Boh. hanêti, cf. gańba ; Dan. bann; Svec. han; Germ. £>ofyn; £)ttfr. honida; Gall. honte; Graec. cveidoç; Germ, ©d)aube); wstyd, zelżywość, bie ©d)mad), bie ©d)an* be. Na złodzieja przydzie hańba sromotna. Bibl. Gd. Syr. 5, 47. Co za hańba, uwieść kobietę dobrej familii takim podejściem ! Teat. 29, 89. Interes ten podły, mnie i familii całej wieczną przyniesie hańbę. ib. 64. Pogarda i hańba, kontempt, łajanie i gańba. Kulig. Her. 16. *Ań-ba. Radź. Deut. 22, 21. Jako tył podał Moab z hańbą, i jest teraz pośmiewiskiem wszystkich! Bibl. Gd. Jer. 48,

39. Sorab. 1. hańba yo pudet, wstyd jest; Slov. boli hańba. HAŃBIARZ , HAŃBICIEL, a , m., haniebnik, o-mowca, szacownik, przechera, vitiligator. Mącz. ber ©d)ntä* ber, ©djdnber; Boh. hânce; Vind. saframuvauz, oframo-tavez, fmirjavez. — W rodź. żeńsk. IIAŃBICIELKA, bte ©djinäßerinn, ©cpnbertmi. HAŃBIĆ, ił, i, czyn. niedok., zhańbić dok., sromocić, lżyć, fcfyntäljeu, fcfyänbeit, jcfyimpfen, befdjtmpfeit ; Boh. zbanobiti, hanobjm ; Slov. hanjm, eest odgjmam; Sorab. 2. szromoschisch, honnowasch ; Croat. ozkruniti, ozkrunujem , rusim ; Vind. olramuvati, safra-rnuvati, fmirjati, framotiti, ogerditi; Ross. n030pHTL, on03opiiTŁ, 6e3C.raBHTi>. Śliczne miłości dowody, tak hańbiące mieć o mnie podejrzenie! Teat. 29, 79. Począł ich na harc wyzywać, hańbiąc Jarosława i rycerstwo jego. Stryjk. 153. (szkalując). Jest ojca tego pisanie do króla, gdzie Mahometańskie błędy hańbi. Sk. Dz. 860. HAŃBIEŃIE, ia, n., subst. verb., sromocenie, lżenie, bct£ ©djćhtbett, 33efd)tmpfen. Hańbienie, ostatnie karanie, Glicz. Wych. G. 4. — Hańbić się zaimk., sromocić się, szpecić się, ftd) fcbdttbett. Boh. et Slov. hanbiti se, hanbjm se ; Sorab. hanbuyu szo wstydzę się.

Pochodź, haniebny; pohańbić, pohańbienie, zhańbić, zhańbiony, ob. Ganić i t. d.

22

S/wnilt Lindego wyd. 2. Tom II.

HANDEL, dlu, m., HANDELEK, lku, m. zdrobn.

ber #anbel, $huifl>«ttbel, baê Raubein, ble §anbliutg, kupczenie, kupiectwo, kupią; Boh. handl, kupectwj, obchod; Sorab. 2. handel ; Sorab. 4. kupcżżeno; (Carn. andl actio), Carn. kopzhya, terguvanje ; Vind. kupzhnia, barantanje, barantanstvu; Croat. térslvo, tersenye, tergovina, terztvo; Slov. tergovina; Bosn. targ, targovina, trrigovina, tergo-uina, trrigouanje; Ross. loproB-ia, Toprt; Eccl. itoifnim, npHKynoBaitie, HynenecTBO, itynona, npoMuce^B, (cf. przemysł). Handel zowiemy odmianę rzeczy za rzecz inszą , jako gdy za zboże daję pieniądze, albo inszy towar. Petr. Ek. 126. Potrzeba przyciąga ludzi do handlu, aby sobie tego wzajemnie użyczali, co im brakuje. Zab. 6, 106. Minas. Mospanie kupiec, jak się mu na handlu powodzi? Teat. 52, 21. Niejaki kupiec, chciał zacząć niejakiś handelck. Mon. 75, 531. eilten flehten ^anbcl. Mając tysiączek, włożyłem go w handelek. Kras. Pod. 2, 144. Lepiej pilnować swego handlu, niżli tych miłostek. Teat. 15, 57. Ludzie luźni, przez odprawowanie różnych handlów, mieszczanom żywność odejmują. Vol. Leg. 3, 26. burd; mancfyetlct) Slrten non $aitbel, ben fic treiben. Prowadziłem ja handel, szczęściło mi się, zbogaciałem. Zab. 13, 10. Eccl. rocTbóy /cŁam Dobry handelek prowadzić Ross. KOiOTbiptiTb, Ko.TOTbipumiaTb. Gwoli handlów swoich miał w drogę odjeżdżać. Chełm. Pr. 149. feiner ,f)ttlt= bel3gefd)ćftc toegen. Ligurczykowie Alpeńscy, przejmując towary, handle Włoskie, Hiszpańskie, Francuzkie powszechnie niszczyli. Zab. 3, 14. (tttt 2)eutfd). bett Sing., bett 3t„ ©p., §r. §anbel). Rok się skończył; perceptę gdy z expensa liczył, Poszedł handel z intralą, i jeszcze pożyczył. Kras. Sat. 49. Poszła w handel nauka, kramni-cą drukarnie, Głód kładzie pióro w rękę, zysk do pisma garnie. Kras. W. 11. fic tft ein £mubel3artifel geworben. Handel spoiny * spółkupczenie. Cn. Th. ßontpagnteöflltbel, 9)?«Öfopepl;«ubel, Eccl. rocmnan cOTim. — §. Transi. Z rad swych drogi handel prowadziła. Past. Fid. 108. (kupczyła niemi, przedawała je, fie trieb mit iprcu 9tatljfd)ldgen eh nett eiutrnglidjeu ^attbel). Zły to handel spokojności na kłopoty. Teat. 52, 17. (ob. Frymark, ^nttfd), Tflnfd'ßattbcl). Handelkiem się zasilać. Teat. 6, 105. szachrcm, szachraj-stwem ob. Szachrować. (HANDFAS ob. Antwas). HANDLARZ, a, m., z przyganą kupczysko, tandeciarz, przekupień, kramarz, ein Reiner armer Krämer; Boh. handljr, kupcjr; Vind. baranlauz; Carn. barantavz, barantazh ; Rag. targovaz , targovcich ; Croat. tergovecz, tersecz , staczu-

z Niem. ndok., kupczyć, Jjanbcltt, §«nbel tmfeen; Boh. handlowati;

c, od handiu , ^anbcB *. Vind. barantanski;

Sorab. 2. handlovvasch ; Vind. hantlat, andlati, kupzko-vat, barantati, barantuvati, dougovati; (Carn. andlam ago), Carn. kopzhujem , barantâm ; Croat. terguvati, tergujem, tersim, szenymujem, (cf. sejmować); Dal. pazarim, (cf. bazar); Slav. pazàriti ; Bosn. tergouati, trrigouati; Rag. targovatti; Ross. ToproBaib; Eccl. Koyii.UiCTKor.ATH, Kyimo A^hth, KoyneYbCTKOKJiTH; (Anglos. handlian; Angl. handle; Svec. handla ; Etym. §atlb, Germ. ręka). Kupiec ten ludźmi handlował, jedne przedawał i drugie kupował. Jabl Ez. A. 4. Pan jak widzę pieniędzmi handluje. Boh. Kom. 4, 82. Rzpltą handlować, jest to rzecz nietylko haniebna, ale i niecnotliwa. Kosz. Cyc. 157. (szachrować). Dla łakomstwa rządy zaniedbali, sprawiedliwością tylko handlowali. Leszcz. H. S. 245. Dobra rzecz z bujną ziemią handlować, mówicie Kiedy cokolwiek w rolą nasienia wrzucicie. Zimor. Siei. 154. Handlować z kim * spółhan-dlować. Cn. Th. in Compagnie mit jemanben ftanbeln, einen SQîaêîopei^anbel führen. §. Handlować z kim, handlować się z kim, zamieniać, lrymarczyć, t(Utfd)eil. Choć z mięsem jecie, naszego zdrowia, daleko bardziej sumnienia i duszy, z wami nie handlowalibyśmy. Teat. 19, 54. Jeżeli to ma być wasz rozum i nauka, nie handlowałbym się z wami na głowę. Teat. 19. c, 17. HANDLOWNIGZY, a, e, od handlownika, kupiecki, 5!aitfinamtê -, faufmdnmfd). Handlownicza zamiana. Mon. 74, 445. ‘HANDLOWN1K, a, m., ber ,$anbel3maitn, Kaufmann. Kupcy i handlownicy. Budn. 2 Chroń. 9, 14. (którzy handlują. Bibi. Gd.) 1 Leop. 5 Macch. 5. Krzyżacy do Gdańska wojsko pomknęli, właśnie na ten czas, gdy był najwiętszy tłum handlownika na jarmark zjechał się. Krom. 517. HANDLOWNOŚĆ, ści, i. i handel kwitnący, bluijettber ipanbel; oppos. niehan-dlowność, brak handlu, äftattgel bei> żpattbelś. Dla nie-handlowności kraju naszego, włości niszczeją. Ostr. Br. Pol. 1, 5G. HANDLOWNY, a, e, handel prowadzący, mówi się o krajach, miastach, narodach, Syattbel treibettb, non Sdnberu, ©tobten, Nationen; £anbetë*. Miasto Dubno jest dosyć handlowne. Dyke. Geogr. 1, 176. treibt Jtemlb ft;cn £mnbel, ift eine jtemitdje .^anbelöftabt. Ze wszystkich miast Tureckich, Smyrna jest najhandlowniejsza. Wyrw. Geogr. 272. Vind. tershnu mestu, barantansku mestu, tft bte größte '.frmnbelêftabt, treibt ben größten ftanbef. Sposoby do uczynienia państwa handlownym. Mon. 74, 102. HANDLOWY, a

Ross. ToproBbiii, KOMMepnecKifl. Francya między narodami nar; Bosn. tergouaę, trrigouaę; Ross. TopntHHKB; Eccl.    handlowemi niepoślednie trzyma miejsce. Wyrw. Geogr.

Pochodź, dohandlować sieL, nahandlować sie, pohandlować, przehandlować, wyliandlować, zahandloiuać ; spót-handlować.

170

HA N DEL - HANDLOWAĆ.

HANDLOWNIGZY - HANETA.

ToproBem, aaaeÓHHKŁ, Toprani,, xy^uit npoMbmijieiiiuiKT..    316. unter beu (£anbel3uationcu) fmnbelnbcii Nationen.

Propinacyą powierzają żydom i niszczą poddaństwo przez sztukę i namowy tych handlarzów. Xiadz. 95. Młody koń dostał się staremu handlarzowi. Teat. 52. c, 26. ‘Händlers. Kanc. Gd. 78. HANDLARSKI, a, ie, od handlarza, 1ÏÀNDZIAR ob. Andżar.

kramarski, Krämer», $anbcl3*. (Bag. targovacki, targovni; HANETA, y, z., HANECZKA, i, i., demin., imię białogło-Bosn. tergouäcki). Duch i umysł handlarski. Mon. 68,    wskie, Janeton, 5lltlta, $attnd)cu; cf. Hanka, Hanuśka, Ha-

506. HANDLARSTWO, TIANDL1RSTWO, a, n., kupie-    nusia. — Żądza ma dalej mię unosi, Jak tylko zostać

ctwo, ber łpaitbelftcwb, ber $anbel. Od kupieckiego han-    sługą IJanety. Zab. 14, 565. Błędnej nad brzegiem

dlirstwa niedawno się na stan duchowny udał był. Krom.    Wiślnych topieli Zdało się chodzić mojej Hanecie. Zab.

628. a mercatorio quaesiu. HANDLOWAĆ, ał, uje czyn.    10, 206. Zabł. W tym też Haneczka na wonnej błoni

jćj wzrok zasklepia. Zab. 10, 207, Rej. Zw. 48 b. (toź temiż słowy. Weresz. Reg. 96.) Nowy hanszlag. Baz. Sk. 240. — 'HANTWOS Szczerb. Sax. ‘HANGO WAĆ, ał, uje, act. ndok., górnicki wyraz, z Niem. fydtt* 125. ob. Antwas.

itt ben ©cbad)t b^rablaffeit, spuszczać po linie do szybu HANUSIA, HANUŚKA, HANULKA, i, z., dem. nom. Ha-drzewo. HANGOWAĆ sie recipr., spuszczać się do neta, Hanka, Haneczka, §amtd)en. Rej. Wiz. 57. Boh.

Ance, Anćićka, Andula, Andulka. Wybacz mi Hanulko.

Ulęże ciałkiem, sen Zabi.

n. p.

lochu po linie, fid) in ben ©cbad)t berabbängen, berabfatyren. Tr.

HANIEBNIE adv erb., {Boh. hanebnë; Sorab. 1. hanbnë, Teat. 54. c, ii.

tribut, ben bte Słidjtmufelmanner ben dürfen jafylen; Turc. chaerag; Croat. harâch; Rag. harâc ; Bosn. haraę, ęarri-na; Arab. Chald. Talm. icnp* *HARACZNIK, a, m., haraczowi podległy, eilt Binarer, Croat. harachnik, pre-davecz, podharchen; adj. Bosn. haraęni tnbutarius; Rag.

hanbicźne; Eccl. ra^aiejut ; Slav. hergjavo); hańbę przy- HANYZ ob. Anyż. HAP ob. Chap. HAPAĆ ob. Chapać. nosząc, sromotnie, fd)änblid), fd)impflid). Haniebnie zdra- HARACZ, a, m., danina na niemahometańskieh w Turczech dzono Polaków'. Oppos. niehaniebnie Eccl. Heocy®4eHHOił. mieszkańców włożona. Mik. Obs. 65. Kłok. Turk. 22. ber *§. Ogromnie, strasznie, okropnie, fdjeußlid), gräßltd), Über*

OUê groß. Jałmużnę tam haniebnie wielką co dzień rozdawano. Star. Bw. 75,, Tatarowie okrzyk haniebnie wielki uczynili. Biel. Kr. 137. Z obu stron tak haniebnie się z sobą bili, że nie wiedzieć, czyja wygrana była. ib.

173. HANIEBNIE, a, m., hańbiarz, omow’ca, szacownik, haracjâr publicanm\ Rag. uharâciti vecligal imponere. przechera, vitiligntor. Macz. ber ©Räuber, ©efymäfjer, Sä* *HARA HARA n. p. Pahuba rusz młody, a ty popraw'stary, ftrer, hańbiciel, lżyciel. HANIEBNOŚĆ, ści, i., Boh. et Harap świat woła, a tii liara liara. Bratk. F. 4. {Rag. Slov. hanëbnost, sromota, sprosność, Vind. gerdoba, hàrati, sharati perdere aliquem). ob. Haru baru, ob. Ha-spornust, bic ©ć^dnbltc^fctt, ©d)tmbfltd)Feit ; Sorab. 1. han- rować. bitofcż, wstyd, wslydliwość. HANIEBNY-, a, e, Boh. et HARAMZA, y, z., HARANDZIA, t, z., gawiedź, ©efinbel. Slov. hanëbny, hanliwy criminosus; Sorab. 1. hanidboyitć,    Córkę królewską na koniu, a jeszcze bez siodła Nieszczę-

(hanbite, hanbicźne, hanbitoscźiwć wstydliwy); Vind. sa-    śliwa pogańska haramza uwiodła. Pot. Pocz. 338. Szydzą

framoten, saframliu, fmirjezhen, gerdoben, oguden; Rag.    z niego żołnierze, możeli nazwana Żydowska być haramza.

prikórni; Croat. gerdoba; Ross. nocTbi/uibiii; nopOMHMM,    Pot. Zac. 175. W monasterze z swoją harandzią się

HARAP! HERAB! HER AP! inlerj. głos myśliwych, poskramiających psy, przy zwierzu pojmanym. Wiod. (z Niem. ber ab); ber 3htf ber Säger auf bte §iutbe, menu [te ibiten ba§ Üffiüb abuebntcit. {Ffung. harapas tnorsus, Flung. harapom * gryzę; disting. Croat. Garn. harap * Arab), Myśliwy, gdy się obłowi, Psom herab mówi. Klon. Fl. E. 2. Lepszy harap, niż hulała. Cn. Ad. 449. cf. lepsza chwała bogu, niż da - li bóg, beffer ein I>ab id), alê jroet) batte id).—§. Herap, u, w., subst. łowy, polowanie, bic 3agb, baö Sagen. Siła miewa przypadków herap nieszczęśliwy, Zającowi śmierć niosąc, aż łowczy nieżywy. Kochow. 242. Zając uchodzi do wiadomej kniei przed harapy. Pot. Pocz. 24. — §. Już po herapie. Rys. Ad. 18. niewczas, nie-rychło, już po czasie. Cn. Ad. 668. e3 ift fd)0it öürbci), eè fe^t ittd)tê ntebr, baè Sieb bat [dum ein ®nbe, bie ^ewbe b^t [(bon eilt bśitbe,    tfi [d)0it gar. Już po harapie tam było.

Tward. W. B. 2, 275. Już zastał po harapie. Teat. 24. Wszystka już była gotowość na pani wesele, Jedna lalka przyjeżdża, wpada mu w oczy — już po harapie. Zabi. Bziew. 88. Kto pierwszy dobieży do harapu, tego zwierz. Chmiel. 1, 80. Ubiedz kogo do harapu * uprzedzić go do łupu, ubiedz go w zysku, przechwytać mu go, prae-ripere, interciperc. Macz. einem etmaê megft|*d)en, tbm ju* uor fomnteit. Pochowawszy ojca, sami do sukcessyi jako do herapu. Psalmod. 51. (jak do łowu, do zdobyczy). Podać miasto wzięte w harap * na łupież abo plondrowa-nie żołnierzom, Tr. bie eingenommene ©tabt ben ©otbateu (jur ^Ittitberung) frété geben. HARAPN1K, HERAPN1K, a, m., bicz myśliwych z krótkim biczyskiem a długim bardzo sznurem, bie Öeßpettßbe, Ross. apaimmcB. Szczwa-czom trzeba wielkiej pilności, aby pański harapnik koło

171

HANGOWAĆ-HANSLAK.

H A N U S I A - H A R A P N I K.

ópanHbiH, 3a3opnbiM, 6e3C4aBHbiM; Eccl. no3opHMii; sro-    wiedzie. Biaiob. Odm. 15.

motny, fd)änblid), fd)tmpflid). Haniebny ten postępek zaćmił sławę przeszłego życia jego. — Anat. Część niższa okolicy podżoładkowćj zowie się okolica haniebna. Krup.

2, 14. pubes, bte ©dmmtljctlc, bte ©dmmgltcber, bte ©d)am.

*§. Strasznie wielki, ogromny, okropny, gräßlid) groß, fdjrccfltd). Zaraz haniebna wielkość ludzi zbrojnych urodziła się z siewu Kadmeusza. Otw. Ow. 105. Haniebna rzecz ryb.

Wez. Zap. Z? 3. Z żup Bochnieńskich haniebne bałwany solne z pod ziemi na wierzch windują. Krom. 261. (ingentes).

Haniebna tam bitwa była, i wiele ludzi z obu stron padło.

Biel. Kr. 109. Pościnawszy na brzegu haniebne sosny, w rzekę ich nawalili. Krom. 416. {ingentes). Haniebne koszty i wielkie wydatki czyniła. P. Kchan. Jer. 418. Ze dżdżem haniebnym spadł tak wielki grad, jak kokosze jajca. C/wagn.

271. Okrutna powodź pola zalawszy, haniebną drogość przyniosła. Krom. 691. permagnam.

HANKA, i, z., demin. nom. Haneta, Haneczka, Hanusia, ^aitltdlCtt.

Hankamci ja, Matyasza Hanka, A tyś mniemał, że wojewo-dzanka. Rys. Ad. 16. Piastunka Hanka. Rej Wiz. 57. Cóż z moją Hanką zrówna w urodzie. Zab. 10, 204. Zabi.

HÀNREJ, eja, m., rogal, któremu żona rogi przypięła, z Niem. ber ipaljnrei). Pewnemu Jmci, w bractwie hanrejów będącemu, zginęła młoda gładka żonka. Mon. 73, 741.

1.    HAŃSKI, a, ie, ob. Chański,

2.    HAŃSKIEGO sukna od postawu. Instr. cel. Lit. ?

‘HANSLAK, ‘HANSZLAK, HANSZLAG, u, m., fortel, sztuka, z Niem. ber 2Ittfd)lag, koncept, ein ^unftgriff, 5łmff.

Pochlebnicy dziwnych sztuk a hanszlaków w tym swoim rzemieśle używają. Rej. Zw. 50 b. Łakomstwa ludzkiego dziwne fortele i hanslaki. Weresz. Reg. 21. Nadobny ono była hanszlak na łakomce Semiramis uczyniła, gdy....

grzbieta abo uszu niedbałego nie uwijał się. Haur. Sk.    pojedynczo przed szykiem. Dudz. 39. Vind. predbojuvati,

339. Psa tak skropił harapnikiem, że aż skowyczeć po-    popreimezhuvati, sharmizirati, pipatife; Eccl. np^ino-

czął. Boh. Kom. 5, 63. Zęby się koń w tył nie cofał,    ca . fc^armu^teren, oor ber ©djladft Bro^fampfe ober

chodzić będzie za nim człek z harapnikiem, który go za    flehte @djarmü$el liefern. (Croat. harczujem, harczujemsze

każdym zastanowieniem się postraszy, i na przód popę-    velitor; Hun g. harczolny confligere, hartzolok dimico, me-

dzi. Kaw. Nar. 385. HARAPOWY, HERAPOWY, a, e,    ghartzolok digladior). 'Charcując na koniu, wypadł przed

uszczwany, gefaßt, erlegt. Herapowy zając. Tr. Trąbienie    wszystkiemi. P. Kchan. Orl. 1, 351. §. Marcować sobie

na uszczwanego, abo herapowe. Ostror. Myśl. 50.    na koniu » biegać na nim tam i sam. Włod. ein ^iferb

Pochodź, odherapić.    imitmeltt, auf * Itnb abtraklt, Boh. harcowati. Chłopiątko

HARAS, HARASOWY ob. Aras, Rasa.    hercuje na chroście, wiejskie domy boczkiem objeżdża.

HARC, u, m., {Croat. harcz; Dal. haracz; Iiung. harcz,    Zab. 9, 373. Ejsym. — Fig. Starajcie się, aby złych

hartzolâs ; cf. Ital. arciere ; cf. Graec. x^QllV »    Xa~    praw poprawiono, a na rozpustność wszędzie, harcującą

QlÇecr&cu)) początek bitwy i pierwszy skok żołnierzy i ko-    munsztuk włożono. Modrz. Baz. 558. t. j. bujającą, bry-

sztowanie się z kim. Włod. utarczka, szarmucowanie, u-    kającą, unoszącą się, bie Überaß burcf)fd)metfenbe ^Urêgelaf«

gon, uganianie się, pojedynek przed bitwą, pojedyncze    fcil^ctt. Wiem jak hercuje po Adryjskiej srodze Wicher

ucieranie się przed potyczką walną, baś ©cßarmüijel, baS    odnodze. Hor. 2, 178. Kniaź. Kiedy suknia aż do samej

3Sorfptel Dor ber aßgemeinen ©cfylactit, ber Bweęfampf yor ber    ziemi Przedsię mi wiatr około goleni Nie tak harcuje.

©d)lacf)t. Vind. pip, boi, bitje, boina prejigra ; Boss.    Bej. Zw. 58. Przeciwnik rozpustnie po tej pobożnego

CTHnKa. Hetman począł ich na harc wyzywać, hańbiąc    mego pielgrzymowania zbawiennej intencyi hercuje. Smotr.

i sromocąc Jarosława i rycerstwo jego. Stryjk. 153. Nie    Ex. 6. IIAFÎCOWANIE, ia, »., subst. verb., pojedynko-

nowina mu, nie tylko ufcem na nieprzyjaciela natrzeć,    wanie lub szarmyclowanie przed bitwą, baä ©(^annulieren

ale i pojedynków abo harców na placu, który obozami    yyr ber ©dfladjt, ba3 ©cfyarmu^ellt. Letka kawalerya uży-

swemi okrył nieprzyjaciel, szukać. Birk. Syn. K. C 3.    wa się do ustawicznego harcowania nieprzyjaciela. Jak.

Rycerze ci na harc często wyjeżdżają. Teat. 29, 152.    Art. 2, 463., Croat. harczuvanye. — §. Bieganie na ko-

Jedni harcami szczęścia próbowali, Drudzy gotowcem do    niu, ćwiczenie konia. Włod. ba3 Hummeln bCÖ ^ferbeê.

potkania stali. Paszk. Chor. 43. Kilka ich na harcu z    HARCOWNIK, a, m., ten co harcuje, abo który pierwszy

konia zbodzie. Gorn. Dw. 2, 45. Jeden z Horacyuszów    wybiega z obozu na danie zaczepki. Włod., Vind. popi.!

został zwycięzcą na harcu. Mon. 75, 620. Na wojnach    mezhuvauz, predboinik, przedbojuvauz ; Ecd. nfn^ybiioft-

bywają jezdni lekcy, którzy na harce i na utarczki wy-    KHffihilHirb, ber ©djarmujńeer. Harcownik się po polach tam-

jeżdżają. Baz. Hst. 191. Dzień, którego chcieliście ko-    i sam uciera. Bardz. Trag. 419. Monomachus, harco-

niec wnętrznćj wojny, Już przyszedł; więc tu strawcie harc    wnik, który się sam a sam potyka. Macz. — §. Co har-

sił swoich strojny. Bardz. Luk. 118. (gotujcie szyki do    cuje na koniu, cf. kawalkator. Cn. Th. ber ^3ferbctlUlUUler.

bitwy). — Fig. Na harc czym wyjeżdżać, Gall. débuter,    HARCOWNY, a, e, od harcu, utarczkowy, ©d)avmu|$el *.

teraz mówiemy, opuszczając słowm harc : wyjeżdżać z    Tam jedno harcowne porażki były. Biel. Św. 236 b.

na 'herc wyjedzie. Paśzk. gry rozmowne, gdziebym ja z niemi na harc wyjechał, w śmiechby się obróciły. Gorn. Dw. 5. — §. Harce na koniu stroić * korwety, susy, eilt ^3ferb nmcfer tycrunt tummeln. Szalony pachołek na trzyletnim źrze-bięciu harce po bruku stroi. Hipp. 50. — §. Harc, a, m., zwadzca, zuch, junak, ein Sramarkś, ein (Etfenfreffer. Harc to swarliwy. Tr. HARCERSTWO, a, »., służba harcerska, ber ^atfdjterbtenfi. Niewolniki z domów przednich wziął, i na harcerstwo i straż swoje obrócił. Warg. Wal. 341. HARCERZ, HERCERZ, a, m., halabartnik. Cn. Th. ber £mtfd)ter, ber Seibtraknt, (liai, arciere; Gall. archier). Król ten przez całe swoje panowanie nie chował liarce-rzów, ani żadnych stróżów zdrowia swego. Petr. Pol. 2, 68. 'Arcerz satelles. Urs. Gr. 159. Panie daj zwyciężyć te harcerze srogie. Kanc. Gd. 265. (harcowniki, wojowniki). Niepośledni hercerz. Smotr. Lam. 197. HARCERSKI, a, ie, od harcerza, ^mtfffyter*. Trabanten*. Służył potym ten żołnierz królowi harcerską (służbę). Biel. 713. (HAR-CIĆ, HARCONY ob. Hartować, Hartovvany). MARCOWAĆ , TIERCOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., bić się

ski; Slov. brdy gloriabundus, hrdinsky magnanimus-, Sorab. 1. bordé, hordofcżiwć gloriosus); Sorab. 2. gardi dumny, cf. gardzić ; Boss. rop4$, rop4biiî, rop4fciHHbiH. rop4e,m-Bbm; Eccl. Bbic0K0cep4euiibiM,    , neaiiYaui, i(ó»opbiH

MHoro o ceób 4ywaeT,B; \d. Lat. arduus; Graec. y.aorsgóg, xûgzct; Germ. Ijart w dawnym znaczeniu mocy, wielkości, męstwa; Svec. hardt; Dan. haard; Isl. bardur; Angl. bard; Goth. hardus ; cf. Germ. §erj 2 31 big.; cf. Gall. hardi); dumnie imponujący, gel>tet(>ertfcl; ftolj, ftolj, Ijoffür-tptg, (Vind. klubeten, terdoglaven). Byłeś nam na urzędzie bard ; teraz kłaniać się nam musisz. Sk. liaz. 337. Nie wiem, czy większej litości, czy wzgardy Godzien jest człowiek ubogi i hardy. Boh. Kom. 4, 358. Przed zgi-nieniem idzie pycha ; a przed upadkiem hardy duch. Budn. Prov. 16, 18. (wyniosłość ducha. Bibl. Gd.). Kto nie jest hardy, nie czuje wzgardy. Cn. Ad. 387. Fortel na hardego, nie dbać nic o niego. Bys. Ad. 13. Na hardego dołek, a na rączego kołek. ib. 42. Ja pójdę statecznością, choć mną Egle gardzi, Słuchywałem, że nizko u-padają hardzi. Sim. Siei. 39. Hardego cięższy upad. W. Post. Mn. 154. Lubo kto skarby, lub kto hard dzielno-

172 HARAPOWY-HARCOWAC.

HARCOWANIE - HARD.

czym, na popis wyjeżdżać, wystąpić, ftćfj momtt fefien laf* HARCZEĆ, HARCZENIE oh. Chrachać, Charkać, feu, mit etruaö tyerauëritcfeu, mit etmaê angcfttegen f’ommett. 'HARD, HARDY, a,e,Boh. hrdy superbus, (hrdinsky bohatyr-Każdv tam z swoja sztuka wnet Dz. 102. Te

puścić nie chciał. Warg. Wal. 326. Dobywał miasta mocno , zhardziawszy z swćm męztwem. Stryjk. Tur. J. Bacząc pańską łaskę, zhardział królowi. Biel. Sw. 180 b. wierzgnął. TIARDZINA, y, m., człowiek hardy, hardosz, ein ©ebietfyenfler, stoper. Niechaj i każdy hardzina wie, żeś Pan sprawiedliwy. Ryb. Ps. 129., Boh. hrdina bo-hatyr, brdinsky bohatyrski, hrdinstwj bohatyrstwo.

ścią, Wszyscy przed Bogiem padną z uczciwością. J. Kchan.

Ps. 66. — Fig. tr. Baszta tak twarda, ze i burzącym działom harda. Miask. Rył. 144. (że i tym się opiera, cf.

Germ. Ijart). Na hardą kazać * pysznie się odgrażać, nie ulegać, W ftolj nubetfe^en, ^offärltg trogen. Piecinigowie w sprawie zszykowani stojąc, a na hardą każąc, wysłali swego zapaśnika na plac naznaczony. Stryjk. 126. Jamci

chciał z nim z początku postąpić łaskawie, Ale że dumy HARENDA ob. Arenda.

jego tak na hardą każą, Weźcie go pod strażą. Morszt. HARFA, ARFA, y, z., instrument pewny muzyczny o stru-134. Similiter: Tak się na hardą przy fortunie wbije, iż    nach napiętych, bie Jpatfc; (Boh. et Slov. harfa; Iiung.

Vind. arpha, plunka, zitre ; Dal. prigudnićza; Ross. ap<j>a, rycin; Eccl. ii-EBbiiHipi; Lat. med. harpa). Szukali dla Saula męża, umiejącego grać na arfie. Budn. 1 Sam. 16, 16. Arfy i gęśle natychmiast zabrzmiały. Kras. Oss. D 2. Oto niezwykłym nastrojoną tonem , Składam ci arfę przed najwyższym tronem. Kniaź. Poez. 2, 257. Grał na ‘harpie. Leszcz. H. S. 253. — §. Oecon. Narzędzie do czyszczenia zboża, eilte fô’pntfege, eilte £avfe. Zboże aby było piękne, przez sita, arfę albo młynek chędogo wywiać. Haur. Ek. 171. Arfy żelazne, młynki i przetaki Czynią piękniejszych ziarn potrzebne braki. Tomasz. Roln. 93. HARFECZKA Macz. HARFISTA, y, ot., na harfie grający, bet’ Sarftft, .‘parfeittfi, Boli. harfenjk; Hung. hdrfós; Vind. plunkavez, zitravez; Ross. ap<i>tiCTb, ry^eiiB, rycMCTb. Arfista ten był chłop jak dąb, ale grał ladajako. Budn. Apopht. 31. HARFISTNY, a, e, od harfisty, ^mrftfteit ». Młotek har-fistny, plectrum. Macz., Ross. ryce.ibHbiît.

zelży boga. Wad. Dan. 209. (tak zię zuchwale wynosi,    hórfa; Sorab. 2. harffa ; Sorab. 4. tarakawa; Garn. arfe;

uzuchwala się). Wsadzić kogo na hardego, lub na hardą» cf. na ‘barzego wsadzić, jeszcze dumniejszym go robić, einen nur ne| ftoljer unb inniger machen. Tym krokiem wsadzilibyśmy go bardziej jeszcze na hardego. Pot. Arg.

315. Ta, którą panowie od pierwszych królów wzięli władza, Teraz królom uwłacza, ich na hardą wsadza.

Pot. Arg. 319. Wiem ja, co wsadza ją na hardą. Morszt.

308. HARDO ob. Hardzie. TIARDOMOWCA, y, m., Ross. ropAOCÆOBeitü, wyniośle mówiący, eilt ftolj 8pred)eitber.

i, i., zdrbn., baê ^arfenet, §arfd;en.

TIARDOMOWNOŚĆ, ści, z., Hoss. rop40C40ßie, ©roß» fprecfyera;. IIARDOMYŚLNY, a, e, — ie adv., myślący hardo, ftoRbenfenb. Ross. rop40MbicieHHbiîî. HARDONOSY, a, e, dumny, wyżej nosa gęba, ftoljierettb, fyoffdrtig. Hardonosa buta. Żab. 9, 105. Zabi. HARDOŚĆ, ści, z., [Boh, hrdost;

Ross. rop40CTL, rop4biHH, rop4eiHBOCTb; Sorab. 2. gar-dofcż; Eccl. BbicoKonapcTBO, xynaBOCTb, rfrbftOCTb, rop-40CTHHC noaibicibi; (Sorab. 1. hordofcż glona, hordofcżka gloriola); Vind. klubet, klubu, terdokornost; Dal. oholya;

Croat. gizdozt) ; duma imponująca, gebietijerifdjer @toR. HARKABUZ ob. Arkabuz. HARKAWY ob. Chrachać. HAR-Wysokololna hardość, w niebie cześć straciwszy, w pie-    ŁAK ob. Charłak. HARLEG ob. Charleć. HARMATA ob.

kielne nizkości przepadła. Smotr. Lam. 30. Był to pan    Armata. HARMAZYN ob. Karmazyn.

pyszny i hardości takiej,

HARDO - HARDZIEĆ.

H AR DŻINA - HAROWAĆ.

175

Ze się być bogiem na święcie HARMIDER , u, m., gwar, hałas, wrzawa, tartas, zamie-rozumiał. Auszp. 27. Honor na hardość wsadza. Zegl. szanie, niepokój, Unruhe, Samt, SSerttHlTltltg. W tym har-Ad. 90. HARDOSZ, a, ot., hardzina, pyszniec, dumca, miderze nie mogłem dopilnować wszystkiego. Teat. 33. ein ©toljer. Jeżeli umiem karać występce, umiem korzyć d, 86. hardosze. Staś. Num. 2, 10. HARDOWYNIOSŁY, a, e, H/RMONIA, ii, z., z Greek., powszechnie zmazy zgodę pyszniedumny, flitfgeblafeit ftolj. IIARDOWYNIOSŁOŚĆ, abo składność części rozmaitych; w szczególności zaś co ści, z., «ufgcblafener 8telj. HARDZIĆ, ił, i, czyn. niedoli.,    do muzyki, oznacza skutek rozmaitych tonów, zgadzają-

zhrrdzić dok., hardym czynić, napuszać, ftolj Utnd)eit.    cych się z sobą, i czyniących dźwięk ogólny. Kras. Zb.

Pycha go    zhardziła.    Clirośc. Job.    73. DARDZIE, HAR-    1, 356. bie    harmonie, Carn. sloshnost; Vind.    sloshnost,

DO adv.,    Boh. hrde ; Sorab. 2.    garze; (Sorab.    1. hor-    skupglasnost, cnakeshnost; Croat. glaszoszlosnozt ; Rag.

dżecżne, tżepcżźownó chełpliwie), dumnie, gduetfyerifd)    skladnoglasie, skladnopjenie ; Ross. Ó4aro3ByqHOCTb, CTpofi-

ftolj. Co to za dobrodziejstwo, kiedy hardzie mi dano,    nocTb, corjiacic, coriaciiocib, cia4i;onl3Hie; Eccl. cita^KO-

albo rozgniewawszy    się, ledwie nie w twarz mię    uderzo-    mschic. W    muzyce harmonia, taka dobranych    przyzwoi-

no. Gorn.    Sen. 5.    HARDZIEĆ,    iał, ieje, nijak,    niedok.,    cie różnych    od siebie głosów zgoda, która    wchodząc

zhardzieć dok., Roli. hrdnauti, hrdnu, hrditi se, hrdjm    razem w uszy nasze, przyjemne im sprawuje brzmienie,

se; (Sorab. 1. hordżu chełpić się); Ross. rop4'feTb, rop-    Mon. 67, 451. 'zgłośność. HARMONICZNY, HARMONIJNY,

4imca, ropatycb, B03rop4HTbca, pa3rop4HTca; Eccl.    a, e,— ie adv., zgodliwy, 'zgłośny, Ijannontfcï), Carn. sloshn

rpi^-KTH, 4MHTHCH, BbicoKOBbiilcTByio, buchtuch , na4bi-    (cf. składny) ; Ross. ÓJiaro3ByqHbiił,    40Ópo3ByqHbiH,    cipoił-

MaTitCfl; hardym się stawać, hardości nabierać, gebtettyerifd)    hhh, CK4a4Hbin, conactibin; Eccl.    CA^KoritacLirb.    Poezya

fiülj tnerben. Ztąd takem zhardział, iż com miał pod nogi    piękna, harmonijna. N. Pam. 1 ,    65. Grać harmonicznie

Boga mego paść nizko, tom nastawiał rogi. Kulig. Her.    Eccl. ciriiaciiTH, cbruunTti.

24. Sługa prędko zhardzieje, gdy pan z nim się towa- HARNASZ, a, ot., pancerz, bCV §anttld). Ów harnasz i rzyszy. Petr. Ek. 10. Daryusz z wielkiej fortuny począł pana i konia gniecie. Rej. W⁷iz. 72. hardzieć, a okrutnym być. Biel. Św. 24. Po zwycięztwie HAROWAĆ, HOROWAĆ, ał, uje, cz. ndk., [z rusk. horo-tak zhardział, że żadnego z panów swoich do namiotu wati » biedować, etym. horę »górze, 2], usilnie i ustawi-

łączają. Tr., Haur. Ek. 177. ber $eft, feine 3l[d;e, rnoranf ble ©latte nom Silber abgcfonbert tolrb.

Pochodź, hartować, hartowny, hartownośd, hartownie, bartnie, odhartować, zahartować.

cznie ciężko pracować, forcer lmb faner arbeiten, (ob. Ha-ru haru! cf. Germ. Raiten, bart). Każdy z nas jak wól haruje, Pan sam z tego pożytku je. Jak. Baj. 90. Sługa , aby też miał odpoczynek, żeby i we dnie i w nocy

nie harował. Petr. Ek. 109. Kupcy dla zysku dniem i HARTFUL, a, m., drążek zaciosany, który przybiwszy do nocą harują, zabiegają. Bals. Sta. 2, 412. Haruje, pra- lądu v>bijają majtki, i na nim statek cumują. Magier. Mscr. cuje, a lada bies weźmie. Zegl. Ad.    86. Ustawicznie ha-    może z Niem. ber ©rbpfal, |bcr ^Sflmf, mt ben baé glnß=

rować i jęczyć w znoju. Jak. Baj.    33.    Na te rzeczy,    fcfytff angebuttbeit n>trb. IIARTFULNIK, a, m., tlis hartfula

których chciwie pożądamy, ciężko borujemy. Pilch. Sen. pilnujący, ber ÜBotëfnetJjt, ber mit bem ^îfïücfe jll tfwit bat. list. 1, 581. Gdy zarówno ciągnąć będziemy, jednemu HARTKI, HARTKO ob. Żartki.

za wszystkie horować nie przyjdzie. Gorn. l)w. 71. — HARTNIE ob. Hartownie. HARTOWAĆ, ał, uje, cz. kontyn. §. transitiv. Horować komu, kim, kogo, mordować go,    HARGIĆ, ił, i, cz. niedok., zhartować dok., żelazo rozpędzić go do pracy, einen nnftrengen, ftrapaijtrcn. Około    palone nagłym w zimnej wodzie studzeniem twardszym

tego zawodu, jak się ludzie pilnie starają, jak szkapy    robić, (Elfen gärten ; Sorab. 2. hartowasch ; Iloss. kbmtł,

harują, jak je po kresu wodzą, dziwnie stroją. Rej. Zw.    3aKBJiHTfc, aaKa.iHBait. Rozruch po kuźni; sam się Wul-

129 b. Także ty masz siedzieć by    pani,    a bez wszego    kan poci, Skwirczą harcone w Stygu brudnym szyny. Nar.

przestanku tak harować nami! Papr. Kot.    A. 3 b. Sta-    Dz. 1, 117.— fig. Każą dźwigać jarzmo dla nich zhar-

remu folguj, młodym haruj. Cn. Ad. 1090. Hetman nie    towane. Tent. AG, 11. ukute, gefdjuttebet.— §. Pióro har-

chciał nikomu dopuścić harcować, Trzeba, żebyście dzień    tować « przeciągając przez popioł gorący, lub nad świecą,

jeden wytrwali, Cóż? ustawicznie mam wami horować?    twardszym robić, eilte gebet’ abjlc^en, Stegen. Pióro har—

P. Kchan. Jer. 527. Nie utyskuje na mię Juno, ni cięż-    towane, eine gejogene geber. Tr. — Fig. Zatwardzać, t)et‘‘

ko mną z waśni horuje Zebr. Ow. 217. omnis abest jus-    bdrten, ab('drtcn. Kogo nieszczęśliwość długo prześladuje,

sorum poena laborutn. HAROWANIE, ia, n., subst. verb.,    hartuje na ostatek. Ossol. Sen. 3. indurat. — §*. Harto-

ustawiczna ciężka praca, bfié Süffeln, unanägefeßteS fdjimc*    wać w co, lub w czćm, uderzywszy w co utkwić, monit

reé wirbelten. Dla wielkich utrat i dawnego w wielkiej nç-    ptcfeit bleiben, bliietn bringen nitb ftecfcit bleiben. Grot pierw-

dzy horowania. Nar. Chodk. 1, 1G9. Szczodrobliwością    szy darmo szedł puszczony, drugi za nim, by był szedł

go ku dalszemu w podobnych razach borowaniu wesprzeć    siłą miarkowaną, hartować miał we grzbiecie, visa est

raczył, ib. 171. — §. Kiedy psy zatyją, źle niemi praco-    haesura. Zebr. Ow. 199, Oszczepem uderzył prawie na

wać, przeto im harowanie uczynić, zacierając im raz abo    tarcz; lecz żelaza nie przebił, bo grot nie hartował w

dwa żytnemi otrębami. Oslror. Myśl. 17.?    pawężę niedobylą. J. Kchan. Dz. 56. HARTOWANIE, ia,

*HARPA, y, i., Łac. harpe; miecz na kształt sierpa, elit    n., subst. verb., baé .Çidrtcn. Hartowanie jest, żelaza roz-

ftdjelformtgeś ©djmert. Perseusz Cylleńską, harpą uzbrojon.    palonego w wodzie zimnej nagłe studzenie. Os. Bud. 572.

Chrośc. Luk. 308. Tą obosieczną harpą Pallas sama sie-    HARTOWANY, HARTOWNY, a, e, przytwardzony, gcfidr*

cze. ib.    tct. Achill w Stygu hartowny. Hor. 2, 234. Min., Ross.

HARPIA ob. Drapieżnica.

HART, u, m , hartowanie, z Niem, bie $drtnng beé gluten* ben ©Ifetté Im falten Söaffer, przyczynienie twardości żelaza rozpalonego przez nagłe ostudzenie, w zimnej wodzie;

Ross. 3ai(ajŁ, aanajima, 3aHa,iKa ; (Ercl. naanao, najeiioe aceakao, yiua^ip, cra.iŁ stal). Niechaj będą dwa oszczepy HARU HARU! interj. pracuj pracuj. Dudz. 59. (cf. harować), jednakiego haftu, przecie wiele na tym należy, jeśli jednym oszczepem ze wszystkiéj mocy strzelono , a drugi ladąjako wypadł z ręki. Gorn. Sen. 60. Niedźwiedź skórę ma tak dużą, iż ledwie wymyślonego hartu oszczep jąć się jej może. ib. 117. — Fig. Zatwardzenie, uczynienie twardszym, nieczulszym, mocniejszym, ble 31bbdrtnng, bie HARUS oh. Arus.

Härtung. Ukrzepcie giętkich umysły synów Hartem ostre- HAS, a, m., rodem z Hassyi, Haski obywatel, ein £>cffc. go wychowu. Hor. 2, 160. Nar. Hart mężnej duszy roz- Dyke. Geogr. 1, 278.

koszami rozwolnił. Nar. Hst. 2,452. ble krttft, blc ©paitin HASAĆ, ał, a et hasze intrans. ndh., o koniach: ochoczo fraft, ber ©talii. Waleczne serce spuściwszy z wojenne-    podskakiwać; potym i ogólniej pląsać, eigentlich »on

go hartu, rozlało się na nierządy, ib. 5, 260. — §. Har-    ben ^iferben: fprtngen, @ä|e machen, feßeit; bann ü«

ty » groty hartowne, oręże, bronie, fig. Pfeile, ©pleße,    ber\)aupt: ^üpfctt, berutnfpringett, fprtngcn; (Roh. gasati,

Staffen, ©efebüß. Dajże Boże, aby Dalmaty swoje barty    plesati, (cf. Germ. dfc^ern, d^pern, abdfd;ern) ; Boh. hàzati

przeciw bisurrnańcom obrócili. Gwagn. 713. «Łuk w ręku    nohama calcitrare). Niecierpliwy rumak na powietrzu ha-

raz napięty z niezłomną cięciwą, Puszcza z siebie raz    sa, gryzie żelazo.... Staś. Num. 1, 99. Pod nim hasze

po raz hart z trucizną żywą. Paszk. Dz. 15. — §. Hart,    wałach wiatronogi. Kochow. 7. Przed jałowicami buhaj

w górnictwie, cienki popioł, którym gletę od srebra od-    sobie hasze. Tward. Mise. HO. Dzień i noc hasał, a je-

174

HAROWANIE - HART.

HARTFUL-HASAĆ.

3ah*ajeiiHHi1. HARTOWNIE, HARTNIE, adv. hartowanym, przytwardzonym sposobem , niemiękko , gehärtet, geftdfilt. Hartnićj zaostrzasz głód skłonności wrodny. Zab. 14, 158. HARTO WNOŚĆ, ści , z., niemiekkość, stalność, blc 5lb* Ijdrtnng, blc SInóbaner.

bnple unb arbeite ! Ustawicznie haru haru, Non est otium servis. Cn. Ad. 1216. T1ARUMPALCATNIK, a, m., fu-stuarius, który rad na ludziach kija ‘odchodzi, to jest bije. Macz. ber ben Arbeitern ©tocffdjldgc glebt. (cf. przystaw, podstarości ).

HASANIE - HASŁOWY.

HASSYA - HAZARDOWNY.

175

dnak się nie strudził. Pilch. Sali. 51. Niegodnyś z ko- HASSYA, yi, z., Landgrabstwo w cyrkule wyższym Renu. lem naszym tańczyć koło dzbana, Bo słyszałem tak hasasz,    Dyke. Geogr. 1, 278. Reffen,    bte fiaitbgr.    (cf. Has,    Haski),

jak sroka spętana. Zab. 9, 338. Zabi — $. trans’. Konia    Boh. Hesy ; Slav. Ilesia.

zhasać, hasaniem zmordować, mit (Springen ntttbe ntadfen. HATA ob. Jata. HATŁAS ob. Atłas.,

Było po co konia zhasać. Teat. 20. b, 222. HASANIE,    ‘HATL1Ć, cz. niedok., matlić, gmatwać mieszając, Jtifammett

ia, n., subst. verb., skakanie osobliwie końskie, pląsanie,    mtfcOett mtb fltcten, oertltif^Ctt,    yermirreit.    Trzebać    tu roz

baw Springen unb Śe|en ber ^ferbe; ba§ Rupfen, Springen.

Lekkim zrywaniem może konia do korwetów, pląsania, hasania applikować. Ilaur. Ek. 149.

BASER, u, m., Górniczy wyraz, śniadanie. TY. ba$ $ritt;* ftücf (bep ben Serglenten).

HASKA, i, i., skóra jedna lub więcej, która się kładzie

wierzchu kopyta. Magier. Mskr. wyraz szewski, Seifteuleber. HAUBICA ob. Granatnik. HAU ob. Hap, chap. HAUPAĆ ob. HASKI, a, ie, od Hassyi, $efftfd). Landgrabstwo Haskie w Hapać, chapać. HAUPTWACH ob. Odwach.

cyrkule Renu górnego. Wyrw. Geogr. 208. Tygle Haskie HAUSKNECHT, a, m., z Niem. ber £>au3fneci)t, stróż domo-od dawnych czasów wiadome są chymikom. Kruml Chy. 40. wy, Boss. /tBOpnmcb ; Boh. nadwornjk. Zdatniejszy

HASŁO, a, n., Boh. heslo; Slov. heslo, rowâs; Hung. rayas; Carn. gôslu; Vind. snaminje, losanje; Boss. ao-3yHr&; Eccl. ôtjKe.ieu'B; godło wojenne, znak albo cichy w rzeczy jakiej widomej n. p. na sukniach, albo głośny w słowie jakim, którym się jeden obóz różni od drugiego. Wlod. bic Sofuitg, baś> So[nng§3etd)en,    Sefnngömort.    "HAUST, u, w., z Łuc.*lyk,    połknienie, ber Sct)lncf.    Kie-

Hasło, parol, słowo jakie, które dawane bywa w wojsku,    liszek z winem na dwa    przełupawszy    hausty wypił.    Mon.

dla rozeznania swoich od nieprzyjaciół. Jak. Art. 3, 294.

Na wojnie hasła dają, aby się znali, i swoi    i obcy. Sk.    IIAW ob. Hap, Chap.

Dz. 26. Głośnym hasłem nazywają słowa,    które straż    "HAWERZ, a, m., z Niem.    ber    Raiter, Raffer, ©rakr ;    Boh.

odprawującym, lub do potyczki    daje hetman, często je    hawyf. Kopacze    abo hawerze. Stryjk.    19. Z ziemi    naj-

odmieniając, aby i nieprzyjaciel hasła nie wiedział,    i śpieg    pierwej szańce w    nocy więc działają,    Potym stołę    ha-

prędzej się wydał. Półgłośny znak dawano dawniej na    werze pod parkiem kopają. M. Biel. S. N.    33. (sapero-

trąbie, waltorni lub rogu, z którego zrozumiewał żołnierz,    wie). Z hawerzmi zmówiwszy się , ukazali, jako mieli

jeśli stać lub iść, gonić lub wrócić się należało. Nieme    kopać pod zamek, a prochy zasadziwszy zapalić. Biel.

znaki są chorągwie, proporce,    bandery, które    w jaką    Św. 291. Hawerz wielkie skarby w    ziemi nalazł.    Biel.

stronę widział ruszone żołnierz,    tam iść musiał.    Oprócz    Sw. 142. Głupi    hawerz, któryby chciał drewnianą    mole g o na koniach, sukniach, orężu kładą znaki, po któ-    tyką twardą skałę łamać. Rej. Zw. 144 6.;    Boh. hawyf-

rychby swój swego mógł rozeznać. Papr. W. 1,79. Gdy    skÿ górnicki, hawjrstwo górnictwo,

hasło będą wytrębować, aby każdy szedł do trębacza się wywiedzieć; kogoby pojmano, a on hasła nie wie, ma być do hetmana przywiedzion. Vol. Leg. 2, 1701. Gdy nieprzyjaciele niedawno byli posnęli umordowani, niespodzianie trębacze razem wszystkiemi trąbami hasło dali.

Pilch. Sali. 293. Dawszy swoim hasło „bóg zwycięztwo”, uderzył w nocy na obóz. Bibl. Gd. 2 Macch. 13, 15. —

Fig. Płaczf pierwszym hasłem rodzących. Ossol. Sen. 55. omen; odezwa, bte erftc gofuttg ber Sîeugebo&ritett tft baê teilten. Hasło wojny było przeszkodą wszystkim amantom. Wejg. Mar. 89. ogłoszenie wojny. Kto się do hasła zna Dymitrowego, Bij, siecz, wiąż, łapaj hołdownika jego. Paszk. Bell. A 5 b. do jego chorągwi, wojska, $afl* ne, §ecr.— §. Theol. Hasło wiary, symbolom fidei, przez któreby rozeznanemi byli wierni od inowierców. Smotr.

El. 22. Chrystus hasło widome, symbola visibilia, nazwiskiem ciała i krwi uczcił. Zygr. Pap. 218. HASŁOWY, a, e, od hasła, Sofitttgä*. Hasłowe trąbienie; hasłowy znak. — ¹ Theol. O znakowym i hasłowym ciele w eu-charystyi, de typko symbolicoque corpore. Zygr. Gon. 256. fpntkltfcl). HASŁOWY, ego, subst. m., hasło rozdawa-jący, ber bie Sofmtg au&jutfjeilen fwt. Cn. Th.

dzielić zakon Mojżeszów na trzy części, abyś wszystko w kupę nie hatlił, a różnych rzeczy nie mieszał. Hrbst. Odp. P 8 b. Kto w kupę hatli rzeczy różne, ten dobrze uczyć nie może. ib. B. bb, 4. W jedne kupę wszystko hatlae, rzecz od rzeczy przystojnie nie dzieła. ib. 0. 3., ib. N. b.

na

on na

hausknechta, co dom umiata; niż na ‘uczyciela. Petr. Ek. 98. Wwiązali się w łoża, w majętności pańskie haus-knechci. Paszk. Bell. B. 3. "Usnacht. Pot. Jow. 63.

"Husnacht. ib. 63. Stróż domowy, usnacht, sergiel. Cn. Th. 1077. Z usnachty kucharki. Jez. Ek. F. 3.

69, 1042.

HAZARD, AZARD , u, m., z Franc., przypadek, los, ber Bufall, ba3 Ofptgcfdlir, ber )pa|arb. Lepiej hazard częstokroć niż praca usłuży. Kras. W. 58. Różnym się szczęście kołem i hazardem toczy. Zab. 14, 152. Go hazard u starożytności, U nas to rząd opatrzności. Jak. Baj. 65. Na 'azart. Kras. List. 2, 120. na los; na szczęście, na przypadek, auf gut ©lütf. — §. Hazard, zbytek re-zolucyi, płód niedonoszony nadziei, nieprzyjaciel roztropności, sposób ostatni i nadzieja rozpaczy. Mon. 70, 283. HAZARDOWNOŚĆ, ści, z., hazardowanie szczenię na hazard, buś .\)afrtrbtcreit, SBageit auf gut ®lüd Hazardowność w wojnie ma prawTo dopominać sie nad-grody. Teat. 47, 15. HAZARDOWAĆ, AZARDOWÂG, ał, uje, cz. niedok, zhazardować dok., na los puszczać, na azard, pafarbtreit, bltubltitgö ettuaö tuageu. Kupiec rostro-pny nigdy całego majątku nie azarduje. — Transi. Nie raz hazardował dyskurs bez uwagi. Zab. 14, 57. (awansował, débuter). HAZARDOWNY, AZARDOWNY, a, e, — ie adv., hazardujący, na los .puszczający, Ross. a3apTHHił, bafarbirenb, auf gut ©lücf tuagcub. Dziś owi azardowni panowie już porobili wota, więcej nad swoje nie grywać pieniądze, jedno na cudze. Zab. 13, 215. Lubię zawsze

pu-

176

HAZUKA-HEBEL.

HEBELKOWY - HECO.

przedsię brać hazardowne zamiary. Teat. 36. b, 95. Grać grę równą, nieazardowną. ib. 49. c, 78. Gry hazardowne zakazane. Pam. 85, 4, 865. ^afarbfptele. Fig. Hazar-downa byłaby to gra, iść za niego. Teat. 4, 430.

HAZUKA, HAZUCZKA, i, i., AŻUSTA, y, i, (Boh. hazuka habit). Praelexta, hazuka Rzymska, długa szata do pięt, szarłatem obramowana. Mąci., Praelextatae virgines, panienki hazuczki noszące, ib. W szubach, w hazukach, w kaftaniech chodzą. W. Posl.^ W. 2, 403. Hazuczki z gorsetami. Comp. Med. 705. Żonki krotofilne na swe adryany, na wolanty, ażusty, saki i robrany, wyciągnęły z spichlerzów korce. Mon. 70, 79. Żydzi wyglądają, rychło się ferezye, kontusze, hazuki i zupany im dostaną w zastawę. Opal. Sat. 402., ein langet Oberfletb.

skie bywają osadzone w gruszkę, w klon. Kluki. Roił 2, 459. Hebel, planula, którym gładzą a pociosują drzewa. Mąci. Do gładzenia tych pustów używa się osobnego *hybla. Jak. Art. 4, 302. Pogładzić nierówności heblem. Miask. Ryt. 23. Hebel na łąki, ber 2Biefenl)obeI, bic 2Btc* fettfdfleppe, ber ^aupettpflitg, którym się kretowiny lub inne na łąkach wyniosłości równają, ma trzy sztuki drzewa dębowe, na trzy ostrza wyrabiane. Takowy hebel od koni po łące ciągniony, równa ją. Kluk. Roił. 3, 424. HEBELKOWY, a, e, Bolan., na kształt hebla, dłótowy, Ijobelartig, Uteijklartig. Liście hebelkowe, dolabriformes, mięsiste, spłaszczone, na końcu okrągławo zaostrzone, spodem zaś wypukłe. Bot. Nar. 62. (HEBER ob. Lewar). HEBLOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., poheblować, zheblo-wać dok., heblem pogładzać, Ijobeln, Boh. et Slov. ho-blowati, hoblugi; Sorab. 2. heblowasch, hublowasch ; Sorab. 4. hibluyu; Vind. hoblat, pohoblat, hobvati, stru-gati, liefs poglajati ; Garn. ublam ; Croat. hoblati; Bosn.

HE! interj., słowo urazę wyrażające. Wlod. pe! SluSbrucf be3    djellati, diagljati, plagnati ; Dal. planati, dilati ; Ross. et

UmtńUenl Nie zaprzestaniesz tych sztuczek? he? odpo-    et Eccl. reójtoio, CTpyjKHTb, CTpyraTb, ciporaTb, co-

•wiadaj niecnoto! Teat. 29, 94. Czy mi nie każesz ka-    ckoómtł, cocKaö-iHBaTb, erstirb, cna>KHBaTb. Stolarz

pelusza zdjąć, he? Teat. 4 7. c, 6. Sorab. 4. heÿ;    Ross.    tarcice    hebluje.    Rej. Wiz. 84. Drzewo sorbowe godzi

ren, afi; Lat. eho. — § Zadziwienia, zapytania    n. p.    się na    skrzynie    i na insze naczynie, które bywa ku he-

He.... co mówisz! Teat. 4. b, 49. Wc Pan coś masz    blowaniu. Cresc. 445. Heblowane trzasczki z lesczyny.

twarz ponurą.... he!.. ib. 4. b, 48. (ej, co to znaczy!)—    Syr. Ziel. 475. Uczyń sobie korab' z drzew heblowa-

§. Wołania: he! he! słyszysz? — §. indiffer. n. p. Noc    nych. 4 Leop. Genes. 6, 44. (z drzewa heblowanego,

całą nie spać, to nie bardzo zdrowo. $>. He co tam,    Wujek., z drzewa lekkiego. 5 Leop.). — §. transi. Waść

to nie szkodzi. Teat. 36. c, 6. HĘ! interj., wzdychanie    może najwięcej piechotą bruki Warszawskie heblujesz,

lub stękanie n. p. chorego. Cn. Th. ! ad)! 2llt3bntcf    Mon. 74, 367. bruki wycierasz, att3tt>ej$cit, ahme^en. —

bc$ ©d)iner$e3.    §. fig. Heblowałem cię przez proroki. 3 Leop. Oze. 6, 5.

HEBAN, u, m., (Carn. Bosn., Croat. eban; Rag.    èban ;    (ciosałem cię. 4    Leop.). krzesałem, okrzesywałem, etrtett

Tur. ebenus, ebenos, abenos; Lat. ebenus; liai, ebano ;    polirett,    fcbletfeu,    Imbeltt. HEBLOWINY, in, plur., od he-

Pers. ebanus; cf. flebr. px) ; drzewo czarne, mające    bla strużyny. Wiod. wióry, ^obelfpäblte, Vind. hoblavina,

pień gałęzisty, niewysoki; ojczyzną jego właściwą Kan-    hoblovina, hobvanje, strugalna troshiza; Carn. ublanze;

dya. Kluk. Dykę. 4, 496. ber (Sbcitbauin, baö ßbcnpolj.    Bosn. djelotine ; Sorab. 4. rćz ; Ross. CTpyjKKH, ockoóokb.

HEBANISTA, y,

wym, ein £tfd)ler, ber tu (Sbettlmlj arbeitet, Siertifÿler.    strugalni.

Teat. 37, 275. HEBANOWY, a, e, z hebanu, Dem ©hen* HEBRAJCZYK, a, m., Vind. Hebrear; Ross. Eßpeil, Eßpe-fiolj, djbcn«. Drzewo hebanowe. Kluk. Dyko. 4, 196.;

Vind. ebanou liefs; Slov. hebenowć drewo ; Ross. uep-Hoe, reôeHOBoe AepeBO. HEBANOWAG, ał, uje, cz. niedok., drzewo tak przyprawić, żeby się zdawało być hebanem. Sleszk. Pcd. 309. fdfmarj beiden, mie (Ebcitpolj.

HEBDOMARZ, a, m., z Grec., oficyant abo urzędnik do-tygodniowy w kościele, w klasztorze. Cn. Th. ber 2ßbdp ner tu ftirdj/en mtb Slöflern, ber eine SSod/e laug feilt Slmt »errietet.

HEBE, Greek., bogini młodości; Boh. Mlàda.

HEBEL, bla, m., (Boh. et Slov. hoblik, obrezak ; Sorab. 2. HEGEL ob. Hycel.

hebel; Sorab. i. hibel, hiblik ; Vind. hoblo, oblo, po- IIECIA! Na woły, miasto od siebie, na prawą rękę, woła-gladilnu, strugalu, raunik, gladnik, strugalka, hobeu ; ją: hecia! Haur. Sk. 50. fo IDtrb auf bie O^fett gerufeu,

menu fte ftd> red;t^ menben folleu. HECIAK, a, w., prostak, gbur, cham, wolarz, eilt Satterferl. HECIEPEC1E naaiinKT», 40ma-    «hetki, szkapska, chude lecz biegliwe, żart. uttaitfefmltcfie

^ferb^ett, bie beitttodl laufen. Każ Pan zaprządz co prędzej swoje heciepecie. Teat. 43. c, 51. HECO indecl. (cf. Germ, fielen szczwać), tak się woła ujrzawszy zająca,

H E.

w!

m.,

stolarz robiący w drzewie hebano-

Carn. ubl, tôsman; Croat. hoblich; Dal. piana, sztrug; Bosn. gladillo, plagna, plagnięa; Ross. et Eccl. reóejb, CTpyrt, cipyiKOKB, CTporajo, na3HJO hhkb, 3yóapb, pyóaHB, pyóaHOHt, 3ayTopHHKB ; cf. Dan. hovel; Svec. höfwel; Island, hefill); ber §obel. Narzędzie stolarskie do gładzenia deszczek. — Heble stolar-

HEBLOWY, a, e, od hebla, £)0bel», Vind. strugarski ,

hitb; Eccl. EßpeaHHHT>; żyd, ber Hebräer, ber 3ube. HE-BRAJANKA, HEBRAJCZANKA, i, z, bie ^ebrderinn. W. Exod. 4, 46. HEBRAJSZCZYZNA, y, z., język, obyczaje i wszystko co jest Hebrajskiego, £>ebrdifcbe ©pracze, ©C« IDO^it^etten K., baê .^ebrätfebe. Najeżeni mędrcy swą Hebraj-szczyzną, Greczyzną, Łaciną. Zab. 5, 53. Hebrajszczyzny żary wam Eccl. eBpeHCTByio, ebraizo. HEBRAJSKI, a, ie, bebrdifd) ; Vind. Hcbrearski, Ilcbraiski ; Ross. EBpeMcKiîî. HEBBEUSZ, a,

fcbel, Sttbc. Zastawił płaszcz u hebreusza. Tr.

z urąganiem, żydowina, eilt 9Jîaits

HEG - HE J.

HEU - HELEN A.

177

fo wirb auf bie £>afen gerufen, ztąd tytuł książki : Cezarego heco, abo polowanie na zające. — §. Fig. Heco, miód siedzi, świat tu woła heco, A tu pijacy kupą na łeb lecą. Bratk. J. 4. (kuraż ! żwawo !). I o tychby sie pisać należało pewnie co, Nie samo bowiem pojedź, nie samo im heco należy. Pot. Pocz. 388. nie samem polowaniem się bawili. *HEC, u, m., ‘HECA, y, z., z Niem. bie $e£e, szczwalnia. Boh. śtwa, śtwaćka, stwanice ; Garn. drashba ; Yind. huskanje, drashba, huskalishe; Ross. TpaBM.

HECOWAĆ, ECOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., nahecować, wyhecować dok., gryzącą ? cieklizną napuszczać dla wyżerania, z Niem. ćijjcit. Żelaza ecowanie, t. j. wyżeranie jakich form. Sienn. Rej. Na rękojeści miecza miał hecowaną kwadrygę. Warg. Wal. 28.; Ross. TpaBiiTB,

TpaBJK), CTpaBÆHBaib, Ayôvnb, Ay6.no. — §. Polerować, chedożyć, wecować, jmltreit, WC|en pr. et fig. Hecuje szyszaki i zbroje. Rak. Pob. A iii. Szyszak hecowany.

P. Kchan. Jer. 141. Tu Kupidowie z oczu dziewiczych się snują, Tu na udatnych wargach strzały swe hecują.

Zimor. Siei. 327. Rodzice mają synów tak zawsze he-cować, żeby mniej o sobie, niż jest rozumieli. Petr. Ek.

96. Przedsięwziąłem to dzieło, abym potomnym ludziom grubej mowy hecowania przyczynę podał. Petr. Ek. praef. Amor gdy nie zwalczył cnoty Narcysa , ogniem nieu-jętćj, Gnuśnym bystre żywiołem (wodą) ‘nahecował pręty.

Nar. Dz. 3, 75. HECOWNY, a, e, polerowny, wecowny, zaostrzony, 51t polteren, polterbar, mej$bar, poliert. Lwica na ciebie zęby poostrza hecowne. Hor. 2, 135. Nar.

HEFTLADA, y, z., z Niem. bie £>eftlabe, u introligatora, lada z haczykami i sztyftami, mająca dwie szruby, służy do wszywania książek. Magier. Mskr.

‘HEGUMENIA, z Greek., starsza czyli przełożona nad zakonnicami. Steb. 125., ob. Ksieni.

HEJ! 11AJŻE, HAJDA, interj. pobudzając, wzywając, fief)! frtfd)! Slov. heg, hcgsa, hegsasa ; Sorab. 1. hey, heysza;

Yind. hop, hoi, vop; Carn. hajdi; (Slav. hajdemo* chodźmy) ; Lat. heus. Macz. Hej słońce w progu, Le-niwcze powstań z barłogu. Dar. Lot. 26. Hej Janie, Macieju, hej na pomoc, gwałtu! Teat. 50, 24. Hej dziewczyno, przynieś mi mój surdut. Teat. 52. d, 47. Hej jest tam kto?    Teat.    34. c, 83.    Hej, rzecze rycerz, co    REJACH, interj.    hejdyż! Sulje! głos ochoty, »rucf ber

bądź to bądź,    nacierajmy. Pot.    Arg. 296. Zkłopotawszy    9)hitl)igfeit. Gdy trąbią, krzyczy rumak hejach, a z dą

sie temi myślami, Hej rzecze, niefortuna, ale bóg nad nami. ib. 704. Hej zaś też nie to w was, co w przodkach męztwo, Cnoty, dzielności, o sławne rycerstwo !

Stryjk. Gon. X. 2. Hej! komu ze mną umrzeć miło, krzyknie na ochotnika, do mnie bracia, do mnie. Tward.

W. D. 59. Hej towarzysze, sieci rzućcie w ten las swoje, Widziałem tu w nim lwice i z nia szczeniąt dwoje. Otw. Ow. 164.    Hej mądry    doktorze, mów kiedykol-    HEKTYK, a, w.,    na hektykę chorujący, ein £ecticug. HE-

wiek prawdę.    Źebr.    Zw. 152.    Hej cóż mieszkacie? oto    KTYKA, i, i.,    z Greek., opadmenie z ciała, z gorączką

małą długą, na noc zawsze oczywiściejszą złączone. Krup. 5, 570. bte )pectif, Carn. jetéka; Vind. jetika, nedeha, suha boliesen. HEKTYCZNY, a, e, ficcttfcfj, Carn. jętezhn.

nefas, an ftd) geriffelt. Te popędliwe junaki, co de hajda, a choć nie de jure, wsiądą mi na skórę. Teat. 43. c, 144. Wyb. Otóż to jest rozumnie, tak trzeba było zaraz, a nie tam de hajda. ib. 149. (na bij zabij, auf 9Jforb Uttb $obfd)lag). Pan Bóg mnie stworzył pięknie, człowiek de jure i de hajda. ib. 15. c, 16. do wszystkiego zdatny, (opp. ani do rady, ani do zwady). — §. HEJ, HAI, HAU, HEU, HEJDA, CHOJDA, HAJŻE, HEJŻE; HEJDYŻ, HEJDAŻ ! błogo! dobrze! Hebr. Tin hedad\ Carn. hojsha; Sorab. 2. hej, juch, hejfa! Germ. Ijep! jndjfie! eilt pteubettanêruf. Evan hejda, hejda , albo ‘hejdasz, ‘hejdasz, jako nasi Polacy mówią, hej, hej! Macz. Hajże, haj, dobra nasza, wiedzie nam się wyśmienicie. Teat. 24, 105. Niechaj nie mówią w sercach swych haj haj, toć się dobrze stało. Wrób. 81. (euge). Ci którzy mi mówią hai, hai! Wrób. 96. (not. »którzy ze mnie naśmiewają się.»). Hejże sługo dobry i wierny. Sekl. Math. 25. not. „dobrze”; et) bn frommer nnb getreuer Énedft. Sut b. Sekl. Luc. 19. Hajże pułkownisiu, wszystko tobie sprzyja. Teat. 1, 105. Wiem urodzaje by się nie zawiodły, Byłożby gumno i plon hej ! niepodły. JabŁ Ez. 202. Rzekł nieprzyjaciel na was hej ach! że ‘wyżki wieczne dostały się nam w dziedzictwo. Budn. Ezech. 56, 2. (hej hej ! Bibl. Gd. ib.). — Evoe ! vox bachantis, ‘hejdasz ‘hejdasz, bru bru. Macz. Hejdyż już po strachach, Biesiadujmy wesoło, evax. Brud. Ost. G. 4. Chojda, świeżym zamętem włosy mi się trzęsą, A ręce Bachowego daru pełne plęsą, Chojda pofolguj Bache, rózgą złotą groźny, Bym się nie potknął jako nieostrożny. Petr. Hor. 2, C 4 b. Wino z kadzi zagubiłem; nie będzie winiarz śpiewał: ‘hejdasz ‘hejdasz. Dud. Jer. 48, 53. — §. Narzekania, stękania, cf. hę! ad)! et)! Hej hej nad świątynią moją, iż splugawioną jest. 1 Leop. Ez>

Leop. Zach.

howa, zmiłuj się nade mną. Farnov. 34. Heu bieda, heu bieda, heu biedaż mnie Panie mój. 1 Leop. 4 Reg. 6, 5. HEJDAC, ał, a, intrans. niedok., hejdaż wykrzykać, jitd)f)e! rufen, jaitd)$en. Wino z kadzi zagubiłem, nie będzie winiarz śpiewał ‘hejdasz ‘hejdasz, nie będzie hejdał. Budn. Jer. 48, 33.

.25, 5. Hej hej, uciekajcie z ziemi. 3 , 6. (hau hau. 1 Leop.). Heu Panie Je-

leka czuje bitwę. Budn. Job. 59, 28. Rozdziewili na mnie usta swoje, mówiąc hejach, hejach, oglądało oko Budn. Ps. 35, 21. (ehej ehej. Bibl. Gd.). HEJNAŁ ob. Ejnał. HEJŻE ob. Hej.

nasze.

HEKATE, bogini piekła, Boh. Wyła, Wÿle; Carn. Yila, Yilna, (cf. szaławiła).

noc nadchodzi ! Tward. Daf. 83. Hajże w tany. Teat. 22. b, 26. Widząc, że ginie, hajdaż po grodach, po trybunałach. Teat. 34. b, B i i. Kuferek w koczyk wrzuciwszy, hajże za granicę. Teat. 32. b, 24. (na łeb na szyję, HELAŹ , n. p. ‘Helasz od lądu, nie żałując wiosła, Źećby umykaj!) — g. de hajda-hp cap, gwałtownie, porwą- v komiega jak najspieszniej poszła. Kochow. 176. cf. hejdy! nym sposobem, (cf. hajdamak), ermtfcfit, geraubt, per fas, HELENA, y, i, HELENKA, HELUSIA zdrb., imię kobiece, Jolen-

Stownik Lindego wyd. 2. Tom II.

23

178

HELI ER - HENRYK.

HENRYK A - HERBAR Z.

ta. Sieb, o, 35. £>elena, Rag. Jella, Jeliza; Croat. Jela,Je-licza; Ross. Eaena. — §. Botan. Helena ob. Oman, ob. Aloes. HELIER ob. Elier.

rysiu, poczekajcie. Boh. Kom. 4, 181. Otóż i Henrys mój kochany idzie. ib. 114. HENRYKA, i, z., imię kobiece n. p. Twe tkliwe serce co czuje, luba Henryko?

HELIKON, u, m., góra w Beocyi, niedaleko od Parnasu Teat. 55. e, 18.

Apollinowi i Muzom poświęcona. Kras. Zb. 1, 360. ber HEPAC intransit., głośno się odbijać, rzygać, rülpfett. Oelberg ^eltfoit. HELIKONSKI, a, ie, od    Helikonu, Ijeltfo*    rzygiwanie głośne i    hepanie,    gdy    się babie    starej    i po—

Utfcfy. Z góry Ilelikońskićj wytryskało    sławne źrzódło    nurćj    trafi, tedy ją    zaraz mają za    opętaną,    rozumiejąc,

Hipokreny. ib. Helikońskie dziewki, — Muzy.    że dyabeł przez nie tak hepa. Perz. Lek. 126.

Dykc. Med. 2, 559.

HELESPONT, cieśnina morska pod Carogrodem, Rag. Za- HEPATYKA, i, i., z Greek., żyła wątrobna, bte Seberaber. rigradsko morę.

HELM, HELM, u, w., ber §clnt, szyszak, (Lat. med. bel- HERALDYKA, i, z., wiadomość herbów, imię pochodzi ab mus, elmus; Ital. clmo ; Gal. heaume; Dan. biälm ; Island. heroibus. Jabl Her. bte $errtlbif, bte îôappeitfunft. gialmur; Svec. hjelm; Lat. galea; Graec. yaléy; Boh. HEBAP ob. Harap.

heim, lebka, kapalin; Slov. łebka, śiśak; Hang, sisak; HIERASZ ! quod bene vertat, ‘herasz, boże daj szczęście. Sorab. 1. żelezne kwobek; Rag. kaziga, barb. sciscjak ;    Mącz.    [z rush, horazd * dobre    powodzenie, radość,    po-

Carn. zhelâda ; Vind. zhelata, shelesna    pokriva ; Ross.    równ.    cerk. ropami*-    2].

herba , dobyrak ,. dobiernik « dziedzic; Garn. erb , irb* dziedzic; Vind. erbi, jerbi * potomstwo) ; Carn. wópn; Vind. bapen, Dachten snaminie, pifmo ; (Croat. erbich * dziedzic); Croat. czimer; Hung. tzimer; Rosn. arma, bigligh [od rodda; Dal. rodnozlamenyc, rodni schitëk; Ross. repót ; cf. Genn. 6rbe dziedzictwo ; Lat. arvurn ; Graec. ena; Anglos, yrfe, arf; Svec. erue), cf. klejnot; baS SOBappett. Herby, znamiona , którem szlachetni od nieszlachetnych różnią się, z Łac. herba. Chmiel. 1, 373. Znak osobliwy nadany familiom, za piętno szlachectwa. Kras. Zb. 1, 363. Znamiona dzieł rycerskich na tarczach rysowane, czyli herby, były znakiem naprzód ludzi w służbie wojskowej celujących, potym ich potomstwa. Nar. Ust. 7, 73. Tarczę, zaszczytem piersiom nasi nosili dziadowie, Na tarczach mieli herby, żeby każdy brata Szlachcica znał, przyjdzieli zawołać nań rata. Pot. Pocz. 328. Rzadki herb u nas, któryby krzyżyka nie miał w' sobie, ztąd niektórzy rozumieją, żeby z. wiarą chrzęściańską dopiero u nas i szlachectwa i herby nastały; ale były już herby, lecz bez krzyżyków. Biel. Kr. 33. W Polszczę nazwiska pozostałe herbów znaczą pierwszy szczep domów; dzielnice od włości etymologia wzięły. Toporowie od herbu, a od włości Tęczyńscy, z Ossoli— na Ossolińscy. Kras. Zb. 1, 286. Herby są znaki szlachectwa, ale nie szlachectwo. Orzech. Tarn. 51. Nie piszą sławni a wielkich cnot a rozumów ludzie, których herbów byli ; ale wypisano cnoty ich, zacności ich, one wielkie rozumy ich, one sprawy ich. Rej. Zw. 103 b. Wilk szlachcic, by miał herby. Rej. Wiz. 100.— Herb, »rod, dom, baś SSappctt, baô étammbanô, bte ftamtlie. Herb Guzmanów króle i cesarze rodził. Birk. Dom. 151. U

Kacim, Miiciopim ob. Misiórka). W dawnych turniejach, HERB, u, m., Boh. erb, znamenj, wladyctwj; (Sorab. 1. iż w zawartych hełmach gonili, miał każdy na hełmie znak jaki. Gorn. Dz. 58. Wsiadajcie jezdni, stójcie w heł-miecli, obłoczcie się w pancerze. 1 Leop. Jer. 46, 3.

(w przyłbicach. 3 Leop.). — §. Hełm, wierzch herbu, to jest szyszak lub korona na nim, i znak jaki na nich.

Wiel. Her. 17. ber £elm, bte droite auf einem Sßappem f cl; übe, Ross, iiliümt».— §. Hełm, herb-, szyszak husarski cały, na którym dwa rogi wołowe i ogon wołowy. Ku-rop. 3, 20. cttt 2Brtppeit. — §. Heim , kapelusz alembiko-wy n. p. Heim albo kolbę z rurą na alembik włożyć. Syr.

270.; Boss. komukü, Kannami, ber §ut etiteś ®e(tt(lirM» benS. HEŁMATY, a, e, w hełm ubrany, behelmt, mit et* nem .Spcltne. Bóg deptał po ich hcłmatych głowach. Przyh.

«.205. HELMIK, CHEŁMIK, a, w., 'Botan. gatunek tarczycy, scutellaria galericulata Linn., eilte 2(rt bcö ®d;üb* frnntd. Kluk. Dykę. 5, 60., Jundz. 312.

HEŁMÓW, u, m., górniczy wyraz, odpoczynek wieczorny po pracy dziennéj, ber geperabcitb, bet; beu 21 ergi.

Tr., może z Niein. ,^br flltf.

HELUSIA. Teat. 24, 102., ob. Helena. HELŻBIETA. Papr.

Ryc., ob. Elżbieta.

HEM0R01DALNY, a, e, od hemoroid, Jjćimorrfytńbifcf;, pdntorrpo* ibrtl; Ross. nonenyÖHhifi. Żyły hemoroidalne są wewnętrzne lub zewnętrzne. Dykc. Med. 2, 541. HEMOROIDY, Gen. hemoroid, z Greek, krwawnice, krwotok, złota żyła, bic .'pdmorrbtłibeit, bic (pfibltC 2lber, rozdęcie ocickłe żył he-moroidalnych , lub też płynienic tychże żył. Dykc. Med.

2, 541., Krup. 2, 62. Hemoroidy, to jest krwi z zadku cieczenie. Cr esc. 428. złote żyłki w stolcu. Syr. Rej., Rosn. scjugli nemocch; Ross. nonenjfi.

żydów nikt kapłaństwa sprawować nie mógł, jedno z herbu , jako mówiemy, i pokolenia Aarona idący. Sk. Zyw. 347. HERBARNIK , a, w., herbopis; bet* .^eralbtfet’. Sławny herbarnik Paprocki. Jabl Her. — 1. HERBARZ, a, m., opisanie familij i herbów szlacheckich, jakie są Paprockiego, Okolskiego, Potockiego, Niesieckiego. Kras. Zb. 1, 363. ein SBflppenïmd; ; Ross. repóOBHHKt. Zaleca filozofią to najbardziej, że w herbarze nic zagląda. Pilch. Sen. list. 528., ob. Herbowy etc.

HEN! interj., woj! oto! fd;an! [telle! Slov. hen, ob. Hajw, hajn*tam, bort. Ku onejeśmy prosto udali się ziemi,

Którą daleko widzisz hen oczyma swemi. Olw. Ow. 56.

Co ono od drugich widzisz inszą stroną daleko hen. ib.

328. Patrzcie hen wrony i zuchwałe sroki Jeżdżą po owcach i skubią im boki. Jabl Ez. 101.

1IENDIADYS Greek., używanie dwóch rzeczowników zamiast przymiotnika z swoim rzeczownikiem, Slov. gednodwogilka.

HENRYK, a, m., imię męzkie, ^etitrtd;. HENRYŚ, HEN BULKO zdrbn., Boh. Gindrich, Gindriśek. Ferdynasiu, Hen-

HERBATA - HERETYCKI.

HERETYCTWO - HERETYZOWAĆ. 179

ie, — o adv., kacerski, fe$eri)d), Boh. kacyfsky; Rag. poluvjerni, poluvjerski ; Vind. krivoveren; Croat. krivoverni; Hung. eretneki; Ross. epeTHHCCKifi,

3vlOBlipHUH, KpiiBOBbpIILlii, pa3KOJBlIHieCKifi, paCKOJbHIf-Miß ; Eccl. epeciibifi. Anglia wpadła we wszystkie heretyckie niewierności. Sk. Kaz. 220. Żałuje go, że po lis-retycku wierzy. Birk. Exorb. G 2 b. Tenże skrybent Zyzani bardzo heretycko pisał. Sak. Persp. Rej. Ü 4. Znieważyli heretycko sakramenta. Smotr. Apol, 18. HE-RETYCTWO, a, n. kacerstwo, bte Âefrereç; Rag. polu-vierstvo , poluvéernos ; , Bosn. poluvjerstvo ; Croat. tinsztvo, krivoversztvo , heretichansztvo ; Hang. eretnek-ség; Dal. poluversztvo ; Carn. krivovira, krivovirstvu; Vind. krivovera, krivoverstvu, krivovernost ; Ross.

wo-

2. ‘HERBARZ, a, tn., z Łac. herba ;* zielnik, baê trauter* bud;, Croat. roshnishe; Boh. bylinaf. Herbarz lub zielnik Syreniusza. HERBATA, y, i., z Łac. herba et the, części roślinne, drobno pokrajane, osobliwie liście, kwiaty, wrzucone w gorącą wodę, gdzie się nakrywają, bez dalszego gotowania. Po kilku minutach zlana woda gorąco się pije. Kluk. Dyke. 1, 14. ber %\;ee. Herbata, Thea Linn. krzew Chiński, którego liście ususzone parzą się wodą, i ta woda zażywa się pod imieniem herbaty. Kluk. Dykc. 3, 111. ber $I;ee, ber ^eeftraud», bie £beeftaube, Vind. te, teina trava; Ross. naw. Herba-thće, po Rossyjsku czaj. Mon. 74, 37. Herbata Chińska najprzedniejsza Ross. HîjJiaHï. The, które u nas herba-The zowią, jest drzewo Japońskie, Chińskie. Chmiel.

l,    643. Przctacznik ziele, zupełnie zastąpić może herba The, i dlatego herbatą Europejską się zowie. Kluk. Rośl. 2, 247. Czokolata rozkosz Hiszpana, herbata rozrywka Angielczyka. Zab. 5, 67. Herbata bzowa, §oHuit* bertfyee. Krup. 5, 544. HERBATNY, a, e, od herbaty, £pec *, Ross. naßiibiii. Herbatny imbryczek Ross. qaiiHiiKT», Maß— HHueicB, caNOBapii ; herbatna puszka uaihnma. HERBO-RYZACYA, yi, z., n. p. Chodzić na zbieranie roślin czyli herboryzacyą.... Bot. Nar. 214. b«3 SMaitiftreit. HER-BORYZOWAĆ, aï, uje, cz. niedok., rośliny po botanicznemu zbierać, botaitifireit.

HERBOPIS, HERBOPISARZ, a, m., herbarnik, ber fteralbi* fer, 2Bappenbefd»rciber. ‘HERBOUM, ‘HER BO WIEDZ, a,

m. , znający się na herbach, ber SBappeniierftattbifle, $eral* btfer. HERBOWAĆ się, ał, uje, zaimk. niedok., używać herbu jakiego, eilt SBappcit fubreit. Województwo Kaliskie przedtym samą się szachownicą herbowało. Nies. 1, 124.— Zherbowane puklerze. Przyb. Mili. 260. herbem znaczone , mit bem Sappen bcjeidjnet. HERBOWN1CZY, HER-BOWrNY, HERBOWY, a, e, od herbów, Sappen*; Boh. erbownj ; Sorab. 1. herbwanski ; Ross. reópOBbiii. Nauka herbownicza. JabŁ ller. Gdy herbowne przezwiska nie rodzą się z znaków herbów, urodzić się musiały z jakiej przygody. Orzech. Tarn. 6. — §. W herb opatrzony, bewappet, mit Sappen ober hinten yerfeBeit, afmeurctd;. Urodził się zacnym z herbownego domu. Bies. B. 2. (Ross. repóonaa óyinara stęplowany papier). — §. Herbowny, ego, subst., do tegoż herbu należący, eilt Sapyenbmber, Sap* pemierivaubter, »on bemfclfngeu Sappen. ’ Ślęzacy bracia i lierbowni nasi. Star. Pob. A 2 b. Sieciech z starostą Wrocławskim miał porozumienie, bo to jego był herbowny. Biel. Kr. 69. Obyczajem starych Polaków, wszyscy się herbowni, choć różnego nazwiska, pod jedenże znak zaciagali. Nies. 1, 114.

‘HERBUARZYSTA, ‘HERBULARZYSTA, ‘HERBULARZ, ziel-nikarz, botanista, koło zbierania ziół chodzący, ber Ereilt* terfammler. Ziele Ostrzyż herbularze nasi Rajską Trawą zowią. Syr. 25. Herbuarzystowie. ib. 315. Herbularzy-stów*ic ib

HERCERZ, HERCOWAĆ ob. Harcerz, Harcować.

HERETYCKI, a,

erc-epecb,

. epenmecTBO, 3aoBl>pie, 3.iOBtpcTBO, pa3Bparb; Eccl, k(uibokt.|)iii€, p.tr.KOAT». Cokolwiek przeciw prawdzie mądrzeje, to będzie heretyetwem. Zygr. Gon. 71. Flandrya heretyetwy i wojnami zniszczona. Sk. liaz, 220. Diony-zyusz Oryginesowi heretyetwo zadaje. Sk. Dz. 122. §. collect. Heretycy, kacerze, bte fteper. Długoż wżdy oczu nie otworzysz mizerne heretyetwo! Sk. Kaz. 251. HERETY-CZĘ, ęcia , n., demin., z urąganiem, Śtefcerleitt. Hardość i chytrość tych heretycząt. Sk. Żyw. 229^ HERETYCZEĆ, ał, eje, nijak, niedok,, herezyą się zarażać; zheretyczeć dok., fegerifd; roerbeit, mm Äefcerep aufleftetft merbeu. Dania i Szwecya zheretyczała. Skar. Kaz. 220. Między heretykami mieszkając, nie heretyczeją. Birk. Exorb. G. Zhere-tyczały Mazepa. Pim. Kam. 124. HERETYCZKA, i, i., kacerka, kobieta zheretyczała, bte Äe^erilllt. Birk. Exorb.

18., Ross. 3JOBtpKa, epeuma, KpHBOBtpna. Powiadają, żem kacerka; ja mówię, żem nie jest heretyczka. Baz. Hst. 74. Białejgłowy niewiernej, albo heretyczki pojmować za żonę, nie godzi się. Szczerb. Sax. 224. HEP.E-TYCZYĆ kogo cz. niedok., oheretyczyć dok., zarażać heretyetwem , einen mit śtefcerep anftecfen. Sam w herezye wpadł, i nas oheretyczył. Smotr. Apol. 96. HERETYK, a, m., nie ten; który wątpi w wierze, ale który to, co źle wierzy, upornie broni przeciw nauce kościoła powszechnego. Karuk. Kat. 67. kacerz, ber Steuer; Slav. heretik; Carn. krivovirnek, krivovirz; Vind. krivoviernik, krivovierz; Hung. eretnik; Croat. heretnik, krivoverecz, eretnik, neverecz ; Dal. poluvernik , szublaznik; Bosn. poluvjernik; Rag. poluvjeraz, poluvjernik, (glavopoluvjer-nik * arcykacerz, kacermistrz); Ross. epermcb, KpiiBOBipi, s.iOBbpi, pa3KO.ibHHKii, pacKOAbmnrcb. Ty jesteś heretyk niewierny. Sowii. 68. Nie będzie tam niewierników*, ani‘złowierników, heretyków i schizmatyków. Sak. Persp. pr. C 2 b. HERETYKOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., heretykiem kogo łajać, einen uerfefcent/ ifm fepet, fcjielteu. Niewinnie go hańbisz, sromocisz, heretykujesz. Zebr. Zw.

96. Z miast je wygnano , gdy ich heretykowano. Kanc. Gd, 191. Prześladują nas, i oto heretykują, że się słów twoich trzymamy, ib. 68. Drugiej strony, " która tak nie twierdzi, nie heretykujemy. Sak. Dusz. 111. Gwałtu łać przeciw zpohańczonemu, zheretykowanemu i zpo-żydziałemu biskupowi. Zygr. Ep. 52 (zheretyczałemu). HERETYZOWAĆ intrans. niedok., heretykiem być, here-tyctwa uczyć, ^c|erep lehren, ein Sïefcer fepit; Ross. epe-THnecTBOBaib; Eccl. pa3KOJHHqeciBOBaTH. Któż tu z tych dwu heretyzuje? ów który z nich wiarę Chrystusową

180 HEREZOSIEW GA - HEROLD.

HEROLDSKI - HETMAN.

bluźni. Smotr. Ex. 49. T1EREZOSIEWCA , y, m., roz-    npoBOSBbcTiniKŁ, npoiiOB^HHKE, repo.iB^, fern, npono-

siewacz herezyi, ber 3Iit$ftreuer OOtt ^C^erc^en. Cerkiew ta    Bt^Hima, repoiB4ia; Rag. glasnik, uzvjeestnik; Sorab. 1.

sie na swych skrybentach herezosiewcach ufundowała.    berfcż; poseł, który przymierze przynosi, caduceator.

Smotr. Ex. 19. Wysłanie z kraju tych herezosiewców    Mącz., poseł do nieprzyjaciela o pokój. Cn. Th. (cf. roz-

Zyzaniów. Smotr. Nap. 13. HEREZYA, yi, i., kacer-    howorca. Staś. Num.). Już się obadwa rycerze byli zmor-

stwo, z Greckiego, od wybierania herezya nazwana jest;    dowali, W tym araldowie dwaj na plac wjechali, Któ—

bo w niej każdy sobie to obiera, co mu się lepszego    rzy je rozwieść i rozwadzić chcieli. P. Kchan. Jer. 146.

być zda. Sk. Żyw. 1,238. jest to zaparcie się istotnych    HEROLDSKI, a, ie, od herolda, §ert)lbś * ; Slov. heral-

niektórych wiary chrześciańskićj artykułów. Ostr. Pr. Kr.    skÿ; Sorab. 1. bericżki. Ileroldska rózga abo laska, któ—

1, 96. bte Sîebiere^ ; Slav. herexia ; Ross. epenniecTBO, 340-    rą pokój abo przymierze znamionowano, caduceus. Mącz.

ßipie , pa3T.paTB , pacKoas; Eccl. pa3K04eme, k(hikobt.()iiic.    ber .^erolbśftab. HEROLDSTWO, posada heroldska, herolda,

HERGIEWET, HERGWERT, HERWEGIET, u, m., z Niern. bte .^erolbte; Croat. miraposzelsztvo; Dal. pokliszarstvo. baö ^eergetüette, arma bellica, rzeczy ku wyprawie wo- HERST, HERSZT, a, w., (cf. Germ. $errfd)cr, $err), wódz, jennój służące, które wdowa dziedzicowi po mężu wydać musi. Śax. Tyt. 11., Szczerb. Sax. 167., Groi. Obr.

292. Ilergwert i gierada już nie mają być osobno wydzielone, jedno wszystek statek po zmarłym, bądź po mężczyźnie albo białójgłowie, ma iść w równy dział między potomki. Dub. 100. Zyg. Aug. Herwegiet. Cn.fTh.

— §. Synecd. Sam twój hergwet stroi turnieje. Żebr.

Ow. 313. clypeus, pawęża, tarcza, szczyt. HERGWETO-WY, a, e, od hergwetu, ^eergeroette -, Sßajfen =>. Cokolwiek rzeczy wojennych albo hergwetowych. Szczerb. Sax. 123. et 107.

HERHELE ob. Cherchcle.

HERKULES, a, m., 1) bohatyr Grecki, syn Jowisza i Alkme-

głowa złych ludzi abo sprawy złej. Cn. Th. pryncypał niecnot. Gemm. 98. ber DMbelSfuïjrer; Croat. redovod; Yind. verstnik, napelauz, sazhetnik, banditar, lmotnia-vez, spreda, ludstva podhustnik ; Garn. spręda, sazhę-tnèk ; Eccl. nap040B04HTeib. Sam herszt odszczepień-ców, Aryusz. W. Post. W. 229. Herstom nie wierzyć, gdyż rozumieją, iż mają nad insze rej wodzić. Gost. Gor. 118. — §. in bonarn partem. S. Piotr namiestnik boga i herszt apostołów. Op. Jer. 74.; ob. książę apostołów. HERSTOWAĆ , HERSZTOWAĆ , ał, uje, intrans. niedok., do czego, abo w czym ; rój wieść. Cn. Th. beit Jîctbefê5 fttfjrer abgeben, ber 2htfuljrer fespt; Eccl. napo40B04CTByio; hersztowanie Hap040B04CTB0BaHie. ny, po śmierci w poczet bogów policzony. Kras. Zb. 1, HERWEGIET ob. Hergiewet. IIESPER ob. Wieczernica.

HET! interj. [z rusk. precz. 2], hen! ot! fiepe ba! fdjatt! Het idzie. Tr. —• §. [z niem. bot. 2| Pobudzając konia, oor*

364. ber ©riedjtjdjc ,$elb .^erftdeê. Jeremiasz Wiśniowie- ‘RESTER, stra, m., rodzaj koni w Litwie, szczególniej na cki, Herkules Polski. Ossol. Boh. 1, 458. — 2) Botan. Żmudzi. Czach. Pr. 1, 214. eine 9îace ^Iferbe in Śamogttten. Herkules, Herkulea, ziele ob. Lćczywrzód.

HERMAGORAS, imię męzkie, Carn. Móhar.

HERMAFRODYT, a, m., Rag. dvospolnik, polucjovjek, po- nmrtéS! bte ^ferbe aitpttretbett; ob. Hetka.

luxena, polumuxko, poluxensko, f. dvospôlniza ; Dal.    ‘HETEROGEN, z Greek., odmiennego    rodzaju;    Rag.    dro-

dvoyszpolnik ; Carn. obojnak ; Eccl. MA>!t:en:etiki|it, adjec.    govarstni, innovarstni * 'innorodny.

MjateatencKÜl ; ob. Mieszaniec.    HETKA, i, £., szkapsko, eilte clettbe 9J?äpre. (cf. Turc, [at,

,$eroeit *. Poema epiczne abo heroiczne. Teat. 24,9. HEROINA, y, i., z Greek., bohatyrka, bte ^elbttttt. Twój wzrost dawnych heroin wyrówna ozdobie. Hul. Ow. 123. Czytały bajki panienki, i chcą być heroinami. Kras. Pod. 2, 247.

Teat. 30. b, 45. (główną osobą). HEROIZM, u , w., bo-

HEROICZNY, a, e, — ie adv. bohatyrski, gelben*, perotfd;, aeth * koń. 2], jedek, cf. jechać). Przekładają jeździć korabiem i starym i brzydkim, sześcią hetkami, niżeli ładną karetą, a parą końmi dobremi. Mon. 65, 420. Litwin jeden, parą hetek, choć w łatanej szacie, Uraził się, żem mu rzekł, Mości Panie bracie. Pot. I^ocz. 24. Ona to była heroiną tego nocnego romansu. Suknia łatana, boty dziurawe, koń hetka. Pot. Jow. 67.;

Ross. <i>ypcHKŁ. — §. O człowieku, wietrznik, eilt nnrt* hatyrstwo, umysł bohatyrski, przewagi bohatyrskie, dziel- btger, letzter 5Dfeitfcf;. Lada gdzie, lada iż tak mówić mo-ność, wspaniałomyślność, ber §erot$ntlt3, ber $elbCltft1t1t.    żna hetka, chłystek, co ledwie w    gębie obrócić    może

Do takiego stanu przyszły rzeczy, iż co miało być łatwą    to słowo król, gada na króla. Mon.    73, 378.

Garn. avtmant centurio-, cf. Niem. ^auptmanit, co w dawnej Nieinczyznie przełożonego najwyższego nad całym wojskiem oznaczało ; cf. Ross. aiaMan^ naczelnik Kozacki ; herszt rabusiów; reiMaiiŁ najwyższy naczelnik Kozacki). Hetman nazywał się najpiérwéj każdy główny naczelnik wojska. Czach. Pr. 1, 230., (Vind. voiskovnivodar, voi-skazh, voishak, kardelnik; Slav. zapovidnik; Ross. no.i-K0B04eit'B, BoeHayajtHHK^; Eccl. HreMOirB, napo40BO>K4b); w Polszczę urząd najwyższy wojskowy. Kras. Zb. 1, 366. ber ftelbberr. Chmielewski wywodzi z Łac. haec manus

powinnością, teraz jest prawie heroizmem. Mon. 65,117. HETMAN, a, m., (Roh. heytman ; Slov. hegtmann ; Jlung. Miło służyć ojczyźnie, miło dla niej ginąć, Ale cierpieć hadnagy; Croat. hadnàgy; Vind. auptman, hautmonn; bez zysku, i nieszczęściem słynąć, Ale czuć się niewinnym , a być w złój maszkarze, Ale służyć niewdzięcznym i znosić potwarze, To heroizm prawdziwy. Kras.

Bist. 2, 60. Heroizm poświęca się dobru publicznemu.

N. Pam. 24, 527.

HEROJ, ja, m., z Greek, ggoog, bohatyr, eilt $elb.

HEROLD, ‘ARALD, a, m., (Lat. med. heraldus; Ital. araldo;

Gall. herault); ber $erolb ; Boh. hlasatel, zwëstowatel;

Slov. poseł pokoge; Carn. erold ; Vind. osnamuvauz, poflan, fel; Croat. miraposzel; Ross. np0B03BtcTHTeJb,

HETMAŃCZUK - HETMAŃSTWO.

HETMAŃSZGZYZNA - HYMNOPISEK. 181

kapitanstwo; Sorab. 1. hawtmanstwo ; Hung. hadnagysóg; Ross. reTMaHCTBO, aTaaiaHCTBO, iio.ikobo4Ctbo, BoeHeuajib-ctbo; Eccl. HreMOHCTBO, nap040B04CTB0. Zerbina chciał mieć na hetmaństwie. P. Kchan. Orl. 1, 203. — §. Hetmanienie, dowodzenie wojskiem, komenderowanie, wodza, ba§ O&erJotmnaitbo, bae> Somntaitbireit al$ ftelbfierr. Starodub za hetmaństwem Tarnowskiego pod państwo Polskie jest wzięty. Lalos. Kom. A 3 b. Za hetmaństwa człowieka wielkiego i zacnego, Jana Tarnowskiego. Janusz. Oksz. C. 4 b. —    §. Cnoty i przymioty hetmanowi po

trzebne , duch hetmański, gelbfferrntugenb, Me einem ftelb* fyemt nötytßen ^tugeitben. Wielkie się wydawało w Zamojskim hetmaństwo. Tr. — §. Collect. Hetman z hetmanowa, ber ftelbfterr mit feiner ©emablinn. HETMAŃSZCZYZNA, y, z. , dobra hetmańskie, gelbfterrngütter. — g. Tak zwani Kozacy Małorossyjscy. Kras. Zb. 1, 481., bie 5vlein=2Reu^i= fcbeit Śofafen.

Chmiel. 1, 37. Hetman Wielki Koronny i Litewski, każdy wojska swego narodu najwyższą ma komendę. Papr.

W. 2, 234. ber tat * ©rojśfelbfyerr, unb ber ©rofśfelbfierr i'on Stttfjauen. Hetmani polni, bie Unterfelb^erren, to jest, hetman polny koronny, ber tatTtnterfelb^err, i hetman polny Litewski, ber 2tttDamfd>e UnterfeïbÇerr, wzięli swój początek, od wodza wojsk granicznych, z któremi w polu stojąc granic pilnowali, mianowicie przeciw Tatarom.

Użyci potym do komendy wojsk innych w niebytności hetmanów wielkich. Papr. W. 2, 234., Chmiel. 1, 81.

(cf. graniczny, podhetmani). — g. Abimelech i wojewoda jego.' Budn. Genes. 21, 22., (not. »niektórzy (n. p. Bibl.

Gd.) tłumaczą: hetman; ale iż to cudzoziemskie słowo, woleliśmy własne, bo wojewoda właśnie ten jest, który woje abo wojska wodzi»). Hetmani familij. 1 Leop. Num.

7. głowy czyli ojcowie familij, bte $amtlteitl)aiiptcr. —

Prov. Hetmanem wojsko stoi. Cn. Ad. 279.• Jaki hetman, taki żołnierz. Birk. Exorb. 4. (cf. jaki opat taki    HEWAR, a, m., narzędzie do ciągnienia    wina    z    kufy. Cn.

mnich; cf. jaki pan taki kram). Lepsze wojsko jeleniów    Th. z Niem. ber §ebcr, 2Betu$e&er. ob.    Lewar;    Sorab. 2.

pode lwem hetmanem , niż wojsko lwów pod jeleniem.

Cn. Ad. 451. auf beu ftelbkrnt fommt alles au. — g. He- HEXAMETER, Slov. sestóradec, sestoradek. tman wojska wodnego * Amirał , ber Hbmlrûl. Cn. Th. HEZEM ob. Hyzem.

Kapitan Basza u Turków hetman morski. Star. Dw. 55.

— Hetman w miastach, kapitan abo ceklmistrz, starszy nad ceklarzami. Cn. Th. ber tatorfmuptmamt, foltcepcapb tatu. Hetman nocny, jakoby burmistrz, u którego oko- HI HI! głos śmiechu (oh. Chych, chychotać, ha ha), fit fjt pę, albo mało co więcej lub mniej, i o krzywdy słowne,    fit, ba3 SadjCtt auêjubrùcfeu, Sorab. 1. chi chi    chi. Jakże

jako o łajanie, zelżenie, zwłaszcza gdy bywa między    to go dziwi hi hi hi. Teat. 54. b, 25.

osobami podłemi, pozywają się. Petr. Pol. 399. (cf. pod- HIACYNT ob. Hyacynt. HIBERNA ob. Hyberna. HIBKI źle wójt), ber ©ruttbrtdfter. ‘HETMAŃCZUK, a, m., kreatura zamiast Gibki. Budź. 29. IIIDZIĆ ob. Hydzić. hetmańska, stronnik hetmański, etłte ©reatur üOUt Selb* HIERARCHIA, ii, z., z Greek., rząd duchowieństwa kościel-fierren. Nie myślcie, że sam motłoch bez ducha i siły,

Przeciw wam się uzbraja, są tam hetmańczuki, duchy owe zuchwałe. Teat. 45. c, 06. Wyb. HETMANIĆ, ił, i, intrans. niedok., HETMANOWAĆ, ał, uje, kont., najwyższą komendę mieć, jako hetman wojsko sprawować, baS Oberfomtttanbo fiabett, ais gelbfierr fomntaubtrcu ; Eccl. reiMamo, iircMOHCTByio. Zambry, który hetmanił część wojska Eli, zbuntował się przeciwko niemu. ZaL Test.

207. Na wojnie tej sam Zwingliusz hetmanił. Zygr.

Pap. 256. (dowodził). Fig. Między Perypatetykami hetma- HIERONYM ob. Jarosz. — HIEROZOLIMA ob. Jerozolima, ni Arystoteles. Petr. Et. 276. tna czele ich). W boju H1LARYA, yi, z., imię białogłowskie, z Łac. hilaritas. n. p. dowcip hetmani. Pilch. Sali. 4. przewodzi. HETMANIENIE,    Rzeźwą cię ochrzczono, kiedyć imię Hilarya dano. Burl.

ia, «., subst. verb., komenderowanie najwyższe, baS £)ber*    B. 3. filaria, ctit Sßetbernatne. HILARENKA, i, z., de-

fonttttanbo, baś ^ouuuaubtren einer 2lrmce. HETMANKA,    min., Hilarenko, zażywam słowa subtelnego, Chcąc prze-

i, z., najwyższą komendę sprawująca, bte ftelbfierrttltt,    niknąć przez ciałko do serca samego. Burl. B. 3.

Boh. hejtmanka; Slov. hagtmanka. HETMANOWA, y, z., HIMN, HYMN, u, m., ‘HYMNA, y, £., z Greek.; Ody po-żona hetmana, be3 $clbf)erru ©cmabltun. HETMAŃSKI,    święcone czci bozkićj himnami zowią. Gol. Wym. 413.

Boh. heytmanskÿ ;    ber üppmilltS, bte $putue. Pieśń wielbienia; rytmom ko-

aTamaHOBŁ, n04K0B04-    ścielnym nazwisko to najwłaściwiej służy. Kras. Zb. i,

383., Slov. chwólospew ; Boss. hmhł, rBMiTB ; Eccl. itocAOKiłic, ôoroxBaieHie. ‘Hymna wielkonocna jutrzenna. Groch. W. 74. Hymn mały na cześć świętego jakiego Boss. K0H4aKi>. Hymnami uwielbiać Eccl. citauociiOKHTH, C4aBOC40BJio. HYMNISTA, y, m., śpiewak hymnu, ber ^»utnenfanger. Zim. Siei. 196. HYMNOPISEK, ska, m., piszący hymny, ber ^pmnenbtd)ter. Wierzymy to z apo-

hebar; Slav. teglica, nategacja.

H I.

ny, bte $terard)te. Kras. Zb. 1, 368. Boss. iepapxia, cbs-mcHHOnauajiie, CBameiiHOuauaaŁCTBO. Boh. Dy ab. 513. HIERARCHA, y, w., Boss. iepapx'B, CBameHHOHauajiLiiHHt, (cf. episkop). Hierarcha nietylko jest pierwszy między pre-sbyterami, ale i nad presbyterami. Srnotr. Ex. 55. HIE-RARCHALNY, a, e, n. p. Wielkie hierarchalne ruszą się sztandary. Przyb. Milt. 165. do hierarchii, rządu kościelnego należące, a tu, ponieważ mowa o aniołach, anielskie.

a, ie, od hetmana, ftelbfierrn*,

Boss. reTMaHCidfi, aiaMaHCKiił UCBt, BoeHaua.TbiiHuecKiH. U nas buława znakiem [ była władzy hetmańskiej. Jez. Wyr. Jemu tylko tryumfy a hetmańskie klawy w myśli były. Tward. Mise. 44. Po HETMAŃSKU, jak hetman, hetmańskiem prawem, ale! Ctlt SMftcn’- Po hetmańsku ubrany. HETMAŃSTWO, a, n., urząd hetmański, dostojność hetmańska, bte $elb* f/mmtmrbe ; cf. buława. Slov. hagtmanstwo, heytmanstwj,

482

HIPOKRAS - HISZPANIA.

HISZPAN-HO.

HcnaHia ; Hisp. Espanna ; Gall. Espagne ; ©panien, czne królestwo Europejskie, styka się z Portugalia, i z górami Pyrenejskiemi. Dykc. Geogr. Z. b, 40. HISZPAN, a, m., rodowity z Hiszpanii, Boh. Śpanyel, Śpanhel; Croat. Spanyolecz, Spanyńr; Hung. Spanyol; Slav. Shpanjol; Bosn. Scpagnuo, Scpagnul; Boss. Hcnaiteut; ber ©panier. Hiszpani są górni, i górno gadają i górno o sobie rozumieją, i górno, choć po nizkim padole stąpają. Dwór. C. 3. Kogut skakał jak Hiszpan po ławie. Jabl. Ez. 24. Nie bez guza, Hiszpan widzi Francuza. Tr. HISZPANKA, i, z., która się urodziła w Hiszpanii, bie ©panierimt, Boh. Spanyelka ; Ross. Hcnaiwa. — §. Tabaka Hiszpańska, ©panifier Tabaf. HISZPAŃSKI, a, ie, od Hiszpanii, ©pantfdj ; Boh. et Slov. Spanyelskÿ; Vind. Shpaniol, Sbpaniolski, Shpanski ; Slav. Sbpanjski ; Ross. HcnaHCKm. Polacy mieli niegdyś Hiszpanów za tak dzielnych, jakby trudno było odebrać im krainy raz zdobytej. Ztąd ono przysłowie: Franca Hiszpańskiej natury, kogo raz opanuje, nie ustępuje. Dwór. C. 4. I to: hetman ma mieć nogi Hiszpańskie, aby gdzie je raz włożył, nie ustąpił. Dwór. B. 3. — Zamki Hiszpańskie , Châteaux en Espagne, napowietrzne, urojone projekta, ©djloffer tn ber 8uft. Człowiek nabudowawszy zamków Hiszpańskich, zaledwie na schyłku dni swoich przyjdzie do possessyi biednej chaty, gdzieby mógł spocząć. Mon. 70, 484. — Hiszpańska mucha ob. Kantaryda. — §. Po Hiszpańsku adv., Hiszpańskim językiem, Hiszpańskim sposobem, obyczajem i t. d., ©pantfdj. Cervantes pisał Don Kiszota po Hiszpańsku, t. j. Hiszp. językiem. HISZPAŃSZCZYZNA, y, i, collect., wszystko co na Hiszpana wychodzi, gust, obyczaje, mowa, język Hiszp., ba3 ©panifie; ©prad)e, ©efebmarf, ©Uten n. f. tn. ber ©panter.

zna-

stolami, z świętemi cerkiewnemi hymnopiskami. Smotr.

Apol. 35.

HIPOKRAS, u, m., vinum Hippocraticum, wino przyprawne.

Wlod.; mulsum, picie niejakie z miodu a z wina uczynione, klaret. Macz., eilt »on 2Beht itttb SDtetb jufflimnenge* mtfrftteê ©etrfinf.

HIPOKRYTA, y, m., z Greek, obłudnik, ‘licemiernik, ein $ enfler. Nazywał świętego męża hipokryta, obłudnikiem.

SL Żyw. 2, ‘435. HÎPÜKRYTKA ob. Obłudnica , *Iice-miernica. — H1POKRYZYA, yi, z., obłuda , ^pendjclep.

Hipokryzya jest, gdy nabożeństwo nie zmierza ku chwale bożej, ale żeby patrzący, nas poważali. Kras. Pod. 2, 243.

HIPSYMOWAĆ ob. Ipsymować.

HIS oh. Hyz.

*HISKAC, ał, a, cz. niedok., n. p. Szedł zgubionego pierścienia ‘hiskać. Papr. Gn. 1191. szukać, ob. Iskać.

HISTORYA, yi, z., z Greckotac., (albo istorya, jak pospolicie wymawiają. Cn. Th.), opis dziejów. Kras. Zb. 4,

369. bie ©efdjidjtC, {Bob. hystorya ; Sorab. 2. historija ;

Sorab. l.historiya; Dal. szkazanye; Croat. pripovezt: Slav. dogadjaj ; Ross. ótiTHOnncame. Historyą pisze Eccl. hcto-pHuecTByiO. Historyą na to jest, iżby rzeczy, tylko godne wiedzenia podawała ku wiadomości. Kras. List. 2,

Arg. 648. ?

‘HLEDZIĆ, ił, i, cz. niedok., Boh. hledeti ; Ross. rMAiTb , glądać, słowo Ruskie, u poetów używane. Dudz. 32. patrzeć, widzieć, (eben. Koziorożec krzywym okiem hle-dził, Kiedy się z rzeka mokry Wodnik biedził. Petr. Hor. 2, C 3 b.

424. — §. Historyą, scena, przygoda, awantura, rie, Auftritt, ©pectafel, nnrnberltcbeö 3eiuj. Nie czyń tych historyj w domu cudzym. Teat. 45. c, 85. Jak się mój ociec dowie o téj historyi, zginąłem. Teat. 29, 90. Ona mi odkryła całą historyą. Teat. 29, 418. Abyś znów jakiej dzikiej nie zrobił historyi, jak niedawno z żoną moją. Teat. 30, 408. Idź mi z oczu, bo się tu z tobą wielka historyą stanie, ib. 28, 4 16. Jutro taż sama będzie historyą. ib, 45, 55. W okrutnej jestem passyi, i zapewne strasznąbym tu historyą z nim zrobił, ib. 24, HILADON, a, m., n. p. Jeździł na białym hladonie. Pot. 445. Czart, Zona wielkie historye wyrabia, płacze, ryczy, rozwodem grozi. ib. 22. b, 79. — Historyą ! w potocznej rozmowie tyle co: rzecz osobliwsza! Wolsk. unerhört ! — £. Historyą naturalna, nauka opisu natury, bie Éîaturgefdjtdjtc, Vind. naturosnanstvu. HISTORYCZNY,

a,    e, — ie adv., od historyi, Inftortfd), Boh. hystoryckÿ;

Sorab. 4. historiyski; Vind. pergodinski, sgodouni; Eccl. HLUT ob. Glot.

HCTopiajibiłbiM, HCTOpimecKiw, noBijCTBOBaicjibiibifó, noßk- *HNEK, ‘HNET, HNETKI {Cresc. 62), "CHNET adv., wnet, ^aieaiibiH, cæoboimchhh. Prawda historyczna. Teat. 22.    natychmiast, Palb, QÏCtiJ;, fogletd), Boh. hned, hnedle.

b,    83. HISTORYJKA, i, z., demin., ein ©efd)td)t($en. Ty-    E vestigio wnet abo hnet. Mącz. Cito, prędko, skoro,

siąc on historyek wypłatał. Teat. 29, 90. Jam ciekawy    linek. ib. Wydajcież go nam, odciągniemy hnet od

téj historyjki, ib. 28, 125. (tej awanturki, sceny). Lek-    miasta. Leop. 2 Reg. 20, 24. Zaczęli serce tracić, alić

komyślne żarciki, historyjki nieużyteczne, większy sza-    zasię hnet uspokojenie wielkie. W. Post. W. 85. Gdym

cunek mają, niż gruntowne do cnoty pobudki. Mon. 66,    podrosł, hnet mieczem uczono szermować, Każdej sztuki

598. HISTORYK, a, m., dziejopis. Klecz. Zd. 74. ber    Marsowej musiałem skosztować. Modrz. Baz. 441. Z ostrym

®efd)tcl)t[d)ret&er, Ross. óbnHomicaicjb, nOBtcTBOBaiejiŁ;    sierpem wyciąga hnet rękę co żywo. Kolak. Wiek. B. 4.

w rodź. ieńsk. noBkcTBOBaTeJbHHua. — §. Znający dzieje    Baranki po odsądzeniu ebnet mają być ostrzyżone,

lub historyą, ber ©efdjłcbtfemter, gtiftortfer. Historyk kar-    Cresc. 564.

H O.

czemny, przy kuflu szykuje wojska, znosi. Gemm. 68. konwisarz polityczny, kannengtejier-

HISZPANIA, ii, z., Boh. Śpanyeli; Slav. Shpanjska; Vind.

. Spanska deshèla, Spaniolska deshela ; Croat. Spanyol- HO! interj. zastanawiania, Ijo! l|o! toetttt îitatt bet) etnnrô szko kralevsztvo, Spanyùrszki orszag; Hung. Spanyol or-    Slnfhmb nimmt, {Croat. ho ho). Ho odrwileś mię, ty

szóg; Bosn. Scpagna ; Ross. Hcnama, ITuiinaHia ; Eccl.    pogański synu. Jabł. Ez. 42. Ho ho jeszczeć to o du-

szy wiele mówić. Boh. Kom. 1, 44. Ho bylić też to lu- HODYNIEC ob. Odyniec.

trąbi, ogary zaciekli Szukają drugiej czary ni psi wściekli. Bratk. F. 4. cf. ha ha.

dzie, co te prawa ustawili. Sekl. 426. Ho ho wilk rzecze, HOHA! interj. pobudzania, §al;o! (Ulfpmunteru. Hoha świat ja się jeść wyrzekam mięsa! Jabl. Ez. 400.

HOBOISTA, y, m., grający na hoboju, ber .pautboifi. HO-

rzecze: hoj! zagrzałem się. Budn. Jes. 44, 46. (ehej. Bibl. Gd). A ten głos, gdy to, hoj tryumfie będzie, Hoj, hoj, tryumfie na językach siędzie. Petr. Hor. 2, K b. Hoj siostrzyczki za mną, sam za mną, krzyknęła. Zebr. Ow. 77. (io !) ob. Hej! — Hoj poczekaj, nigdy ci tego nie daruję. Teat. 55. e, 51. ho, poczekajno, ei) ! HOJDA! interj., ob. Hejda, hejza , frtfcf) ! Ilojda hojda, do kieliszka, nie do korda. Mon. 73, 440. Odprawiwszy to okrucieństwo , przyszli do niego jeszcze z rękoma świeżo u-krwawionemi, wykrzykając, i on głos zwykły hojda! hojda ! po powietrzu roznosząc. Gwagn. 555. (cf. hojże). HOJNIE, HOJNO, adv. adj. hojny, Boh. hogne ; Slav. bla-godarno; Ross. TOpoBO, TopoBaio; szczodrze, obficie, reichlich, nherpjftg. Będzieszli miał wiele, hojnie dawaj; jeśli mało będziesz miał, też mało z chucią udzielaj. 1 Leop. Tob. 4, 8. Używał na każdy dzień hojnie. 5 Leop. Luc. 46, 20. (okazale. 4 Leop). Skąpo wieczerzać, hojnie na objad jeść. Petr. Wod. 34. Kto hojnie sieje, hojne żniwo miewa. Prot. JaŁ 7. Ci cg przedtym z tobą hojno przestawali, Nie tobie, ale twemu szczęściu się kłaniali. Pieśń. 465. affatim. HOJNOLETNY, a, e, n. p. Pokoju mój drogi, pokoju szlachetny, Pięknej zgody synu hojnoletny. Ryb. Gejl. B 3 b. (hojne lata zdarzający). HOJNOROSŁKA, HOJNAROSŁKA, i, ź., Botan. krzaczek, mający wiele rózg z korzenia pochodzących, harrnula, ruta altera silvestris, $ermc!raute, eine 9lrt Vergraute. Syr. 550. HOJNOŚĆ, ści, i., szczodrość, bie §ret)gtelug!eit, ber Slltftnanb, Boh. et Slov. hognost; Dal. obilnoszt; Bosn. blagodarstuo; Vind. darotliuost; Sorab. 4. raddahwacżnołcż; Croat. dareslivozt; Rag. blagodarnos, obijlnos, blagotvor-stvo ; Ross. mcApo.iroóie , miiboctł , noAarjHBOCTb, rio-AaTHOCTb, TopoBarocTb; Eccl. BC,iitK04apcTB0, BeaiiKOAa-pie. Gdzie wiele clileba, hojności trzeba; gdzie- wielki dochód, wielki rozchód. Cn. Ad. 240. Hojność prawdziwa, nie żałuje tam, gdzie trzeba; skoro zacznie na rzeczy niepotrzebne tracić, przestaje być hojnością, i staje się marnotrawstwem. Boh. Zam. 318. Łacna hojność z cudzego. Papr. Ryc. (ob. Cudzy). — *§ Dano im hojność pokarmów. 4 Leop. 4 Reg. 6, 25. (obfitość, mnóstwo, siła, wiele). HOJNY, a, e, Boh. et Slov. hogny; Sorab. 1. dahwacżnć, dabruwacżnć , raddahwacżnć ; Vind. darotliù, darouiten, radodajezh; Bosn. próst, obilan, blag, blago-darnik; Rag. blagodarni; Slav. blagodaran ; floss. Aapo-BłirbiM, ójaronoAaTJHBbiii, b en h k o a a p o b 11 t m ii, TopoiiaTbift, noAaT.iiiBbiii, noAartibm, lneApo.tfoóiiBbnl, uiibuh, Heca-BHCTHbiri ; Eccl. AapoBafejibHbm, onki|iHTenhin>, Koraio-pfibiii,, roK^onaieabHT,, roÓ3HCTbm; szczodry, freigebig. Nie każdy jest prawdziwie hojnym, kto rozdawa. Gorn. Dw. 384. Cnotliwy książę powinien mieć rękę hojną. Kolak. Cat. C. 3. Więcej hojne dokażą ręce , niż oszczędne. Zab. 6, 384. On dziwnie każdemu układny, hojny, wspaniały, jako pan z panów. Boler. A. 4. Skępiec jest

BOJ, OBOJ, oju, m., Tr., OBOJA, i, z. z Franc, haut- HOJ! interj. ochoty, 3ucf) IjOt)! Naje się, zagrzeje się i bois, bie ‘pautbüté, muzyczne narzędzie.

HOCHMISTRZ ob. Ochmistrz.

BaTb

185

HOBOISTA - HODY.

HODYNIEC - HOJNY.

HODOWAĆ, aï, uje, 1) verb. neutr. > godować, biesiadować, fdjmaufett. Obchodzili to święto, cale dwie niedziele pijąc i hodując. Stryjk. 344., Boss. et Eccl. foao-liperoAyto, roA^ nepeuMBaio peranno. — 2) cz. niedok. ; dok. zhodować F. zhoduje, cf. godować kogo (Boh. hodowati), częstować, einen tmctiren, bercirthen, auf« nehmen. Bóg ci zapłać Miłoszu ! żeś nas nahodował. Ç*.

Wprawdziem ci się dla gości takich nie gotował, Jednak co dom miał, dałem wam ochotną ręką, Tylko mało za wiele chciejcie przyjąć z dzięką. Zimor. Siei. 480. Gości dobrze hodować. Min. Ryt. 2, 491. — Karmić, nah« ren, unterhalten, (Rag. et Rosn. goitti; Croat. goiti ; cf. goić). Litwa na zgliskach wręże karmili i hodowali, jako bożki domowe. Stryjk. 357. Litwa ludzie małe , jako aniołki ziemne czczą i pokarmami hodują, na pewne czasy w święta ich, stół w gumnie postawią i zastawia^ ją, wzywając ich na cześć. ib. 146. Ztąd: ‘hoduję, wychowuję. Dudz. 54. piastuję, pielęgnuję, pflegen, marten, ergehen, groß jtefieit. Jam ciebie zhodowała macierzyń-skićm łonem, Jako matka, co kocha sercem niezrnyślo-nćm. Zab. 43, 409. Rodzice błogosławieni przez dzieci, które hodują. Staś. Nam. J, 6. Carn. godim, godnim ;

Vind. oskerbeti, strezhi, obstrezhi; Eccl. xojkay; hodowanie, pielęgnowanie xoAbôa, xonîftGimif:. Chcę zawdzię-ezyć ich dobroć, że mię na swe ręce Przyjąwszy, hodowali me dni niemowlęce. Dmoch. II. 2, 50. Hodowałem cię w równi z moim synem. Tcat. 18, 44., (ob. Spół-hodowny). Jestem i ja tego narodu cząstką, tu rodzony, tu mlekiem karmiony, tu hodowany zostałem. Mon.

65, 495. Oto dom, gdzieś sic niemowie hodował. Zab.

8, 377. Kossak. Smutnego hodowałam owoce zamęźcia.

Teat. 45. c, 24. Starość jćj hodować i wspierać będziesz twojej pomocą młodości. Teat. 42, b, 40. — §. Hodować bydło « karmić, wykarmiać, trzymać wychowując,

3śtel> halten, Stel) sielten, (Carn. glajshtam). Hodowanie bydła, bie Stehsucl/t ; Vind. shivinoreja, govedaria, gove-darstvu ; Ross, ckotoboactbo ; Eccl. cKOToniiTame. Hodujący bydło Ross. cKOTüBOAeiJ.'b. Similiter Hodowanie drzew, btc Skumjucht. N. Pum. 42, 276. — §. Ir. Święte ołtarze hodują, colunt. Zebr. Ow. 78. (utrzymują). Ołtarze wonnym ogniem hoduje, placaf. ib. 392. — fig. Po owej wielkiej radości i swawoli, którą długi pokój zhodował, gwałtowny wszystkich smutek obleciał. Pilch. Sali. 56. wypielęgnował, wypieścił, wykarmił, wychował, urodził, ber ttebermuth, beu ber lauge griebc erjeugt hatte.

‘MODY interj., [z rusk. hodi « dość, dowoli. 4], oh. Hej! n. p. Gdy baje uszu napręż, gdy chce być chwalonym, Póki, body! rąk w górę podniósłszy nie powie.... Zab. 42,

104. Iiyck. Pożartuję bezpiecznie i w żartach znam body. ib. 8, 350. Iiyck.

Z musu,

nie z chęci, bezprawiu hołduje. Bardz. Luk. 57. Mniej wieśniaków, niż panów, medykowi hołduje. Oczk. Przym. 22. W duszy mniejsze najdują się władze, Co hołdują jak głowie rozumu powadze. Przyb. Milt. 144. Nad piemą-dzmi hołdować masz, nie im hołdować. Min. Ryt. 4, 155. (panem ich być, nie sługą). Sam sobie wolen, inszym nie hołduje, Drzwi i pałaców pańskich nie pilnuje. Zaw. Gosp. Najmniejsza w świecie liczba jest tych, którym fortuna hołduje. Gol. Wym. 438. — §. Hołdować kogo cz. ndk., zhołdować dok., podbijać sobie propr. et fig. ftefy nnternmrftg macfyen, ftefy jtnśbar machen. Wsiędzie na Woźniki hołdować świat. Groch. W. 12. Człowiek hołduje pod moc swoje wszystkie źwierzęta. Bial. Post. 211. Gospodarz rolą swą niepłodną, pracą i naprawą zhołduje i uczyni płodną. Gorn. Sen. 576. Dobrego człeka na złe zhołdować, żadna siła, żaden mus nie potrafi. Pilch. Sen, list. 275. (zniewolić). HOŁDOWNICZY, a, e, jfit^bar, itntenmirftg, (Sorab. 1. dahwkownć; Carn. mitne; Bosn. podharacen; Croat. stibrèni). Hołdownicze państwa, które oprócz przysięgi wierności, płacą każdego roku daninę, i obowiązane są pod czas wojny służbę odprawo-wać wojenną. Wyrw. Geogr. 125. Przysięga hołdownicza, ber £>ulbtgung3etb, ber Sefmöetb. Prawo hołdownicze, ba3 Selm$red)t. HGŁDOWNICTWO, a, n., a) hołd, lenna poddanność, bte 3fo8&arfett. b) collect. Hołdownicy, bte 8e$n$leute, bte üßafaUeu. HOŁDOWNIK, a, m., który hołduje drugiemu, leman. Chełm. Pr. 28. ber fiefmSmamt, ber üBafrtU, Croat. stibrènecz; Eccl, piiiuniirŁ. Król może sądzić o dziedzictwo swego mana albo hołdownika. Szczerb. Sax. 227. Wszyscy znajdujący się w tym mieście, będą tobie 'ołdowniki (holdowniki) i będą ci służyć. Budn. Deut. 20, 11. (każdy będzieć hołdował i służył. Bibl. Gd.). HOŁDOWNY, a, e, §. passive hołdowniczy, jtttèbar, un* termürftg. Zygmunt August książęciu Pruskiemu poddaje w hołdowne używanie ziemie Pruskie, i przez podanie chorągwi go wwięzuje. Gwagn. 395. Ojczyzna nasza z łaski bożej od początku swego nigdy hołdowną nie była. Star. Pub. B 2 b. Holdowni. Boter. 123. hołdownicy, $afallen. — §. active Sobie hołdujący, podbijający, ftcfj unterwürfig unb jtnêkr ntadjienb, ftdj unterwerfend Kazimierz Wielki na Rusi aż pod sam Krzemieniec miecz hołdowny rozwodzi. Krom. 346.

jako na skale jagody, Ludziom nic po nich, jeno wro-    hołdował i służył. Bibl. Gd. Deuter. 20, 41.

§. Obfity, reidjltd), über*

nom gody, A hojny zasię jako groch przy drodze, Kto sie nie leni, ten go idąc głodzę. Rej. Zw. 217. Hojnym być Bosn. blagodariti ; Eccl. ipoifumi, oyi|iC4f>iiTii, 6ora-TCUtapcTByio, jnoóonecTByiocH.

flüfftg. Woda ta niedobra w napoju, dla wapna w niej hojnego. Petr. Wod. 14. — (Slov. hognotliwe meno collectivum, zbiorowe imię).

HOJZE, interj. ochoty, 3ud)! l)c! Hojże hojże pokrzykujesz, Każdą duszkiem wynicujesz. Lib. Sen. 16. ob. Hej.

rozumem

HOLA! interj. zastanawiania, zadziwienia, 2lu3ritf bc3 Slltf* fyalteirê, ber $erwuubcruug, beś 3(uftanbe3, ben man wöbet) nimmt; Vind. lei ga, vidish ga. sherdei; Sorab. 1. hola.

hola, co się ma dziać, cicho, stój— Mon. 75, 64. Hola Mospanie, nie

184

HOJZE - HOŁDOWAĆ.

HOŁDOWNICZY - HOLLENDER.

Hola hola, któż cię to takich morałów nauczył! Teat. 15. c, 15. bola! facbte ! Hola hola, nie dobry to taniec, proszę o Czerkaskiego. Teat. 8, 74. Hola nie rozpaczaj.

Torz. Szk. 76. cie ! Zab. 15,

odchodź. Teat. 17, b. 41. — §. Radości, ukontentowania; hejza! jucfyfie! Hola hola radości, Jo! Brud. Ost. F. b. — §. Wezwania, wołania« he! słyszysz! be! Hola! jest tam który? Teat. 8. b, 67. Hola! stołków! ib. 52. d, 77.

Woła na lokaja: hola! ib. 47. b, D. 2.

‘KOŁACZEK, czka, m., gołotka, ein abgerißner, naefter SJîenfd).

Naleźli jakichsi kołaczków kilku; ale zaś puścili, gdy się nie było nad kim pastwić. Gwagn. 343.

HOLANDER ob. Rollender.

HOŁD, HOLD, u, m.% (Niem. bie £ntlbe, .fklbe, cf. tynlbi* gen), Boh. hołd; Sorab. 1. hówdwano; Vind. sviestuvanje;

(ct‘. Garn. aldov sacrificium). Hołd, homagium, akt uroczystego kontraktu między hołdownikiem, a panem najwyższym kraju przez hołd użyczonego. Kras. Zb. 1, 373. bie £>ulbtgung. — §. Lenna poddanność, bie 8efn3pfltd)t.

Ręka pracowitych panować będzie, zaś zdradliwa będzie hołdem. Budn. Prov. 12, 24. (będzie dań dawała. Bibl.

Gd.), będzie hołdowniczą, fie mirb bulbtgeit muffen, ftd) unterwerfen nnb £rtbut geben muffen. Wnet nasi prawo-biercy wymknęli się z hołdu. N. Pani. 22, 111. (uległości).

— Fig. Uleganie, poddawanie się, czołobitność, bie Un« ierroürfïgfett, tiefe SSereljrung, .Çmlbtgttng. Hołdy niewolnicze zasługują więcćj na wzgardę, jako na dobre pzyjęcie.

Vst. Konst. 2, 258. Przyjmijże hołd wdzięczności, któ— ryć niesiem za twoje tak wielkie dobrodziejstwo, bie ftul* bignng ber ®an!barfcit. (HOŁDA, y, z., kupa ziemi, kru- HOLLANDYA, yi, z., a) Rzeczpospolita Hollenderska, z szec jeszcze w sobie mająca, przy robocie na gromadę siedmiu złączonych krain złożona. Dyke. Geogr. 1, 285. rzucona, górn., ein Raufen fêrbe, worin nod) ©rj tft, ben    bie fHepitbliî    Ipoßanb, Bosn. Olanda; Ross. roMaH4is.    b)

bie Knappen bet) ber îlrbeit gcmad)t Ijabcn. Tr.). HOŁDO-    Hollandya,    najznaczniejsza z tych siedmiu prowincyj.    ib.

WAĆ, 'OŁDOWAĆ, ał, uje, nijak, niedok., hołd skła-    bie ^rotńitj £)0ltanb. HOLLENDER, dra, m., a) rodem z

dać, danniczym komu być, einem ljulbtgen, untcrmurffg    Hollandyi, Ross. Po-oaiueirE, ber ftoMttber; in plnr. Hol-

trnb tributair fet)tt, podlegać mu, poddanym być propr.    lendrowie, Hollendrzy, Hollendry. Dudz. 14. ‘Holandry.

et fig. — Boh. holdowati; Vind. sviestuvati; (cf. Croat.    Birk. Zyg. 15. Hollendrzy, dobrzy są gospodarze, pro-

alduvati; Hung. aldozom sacrificare). Król obrany ma    wadzą wielki handel, a ztąd bardzo bogaci. Dykc. Geogr.

hołdować rzeszy. Szczerb. Sax. 188. Hołdują im, dając    1, 283. b) Produkt Hollenderski, n. p. czerwony złoty

dań na każdy rok. 1 Leop. 1 Macch. 8, 5. Słaby mo-    hollenderski    « hollender; ser hollenderski « hollender,    eirt

cniejszemu hołduje. Ezop. 115. Ręka mocarzów panować    $oHdnbifcf)e{i    Çrobuct, ein £>oll. 3)ufaten, ein £>oU. Mfe *    eilt

będzie; ale która osłabiała, ta hołdować będzie. 1 Leop.    |)üUdnber. Nad tym głowę suszę, jak się dorwać holen-

Prov. 12, 24. Lud miasta otworzy ci bramy, i będzieć    drów, tych bestyjek. Teat. 43. c, 19. Wyb. — §. U nas

osadników z Hollandyi sprowadzonych, chowem bydia naj- HOŁOWNIA herb ; litera T w czerwonym polu ; w hełmie więcej bawiących się, Hollandrami, Hollendrami, Olandrami, trzy pióra strusie. Kurop. 3, 21. eût SBappett.

Olędrami, Olendrami zowią, ob. Vol. Leg. 3, 388. bte    HOLOWNIK, a, m., miara dziesięciogarcowa smoły. A.

ber (ntd;t auläüber), (urfpnntgltd)) ^oMttbtfdje Moniftert ttt Jabl 5, 25. Bndtk. ein jeljn ©arnej 3#eer.

^olen, bte ftd) öprjügltci) mit ber Jhitbsńeljjucfń befestigen. Te HOLSZTYN, u, m., księstwo Holsztyńskie, kraj Niemie-grunta daleko lepiej uprawne, które posiadają chłopi wolni,    cki należący do króla Duńskiego. Wyrw. Geogr. 205.

jakich my nazywamy Holendrami, i którzy pewną tylko    'Holszaty. Stryjk. Gon. K., b(t3 jpcrjogttynut łpolfteitt. HOL-

płacą summę pieniędzy na rok. Mon. 73, 772. Włoki    SZTYŃSKI, a, ie, $olftetittfcfj. Holsztyński obywatel *

puste, które najmują *Holandrowie na paszę. Vol. Leg.    HOLSZTYŃCZYK, a, m., ber Śolfteilter. N. Pam. 14, 186.

5, 50. — §. Wisła corocznie brzegi przerywając, to w *HOŁUBEK, bka, w., HOŁUBKA, i, i., po Rusku * gołą-Holendry, to w Żuławy bieg swój odwraca. Vol. Leg. 5,    bek (Boh. holaubek), pieszczenie: serduszko, rybko, taub*

391. t. j. w osoby hollenderskie, §oflittlbtfćl;e Kolonien, (cf.    cf;eit, §er$cfyen, ©d)aj$d)ett, (cf. bołowienka). Od wielkich

Olendry kępa). Bydło na Hollendrach u prostych chło-    mię przygód w nieszczęśliwej chwili Kameny, wdzięczne

pów' daleko lepsze. Teat. 19, 20. Stada na Holendrach    hołubki, broniły. Petr. Hor. 2. E 2 not. „słowo w Rusi

piękne, ib. HOLLENDERKA, i, i., z Hollandyi rodzona,    wymyślone, jakoby do pochlebstwa i zalotów: mój hołubię łpoMttberttttt. — §. Osadniczka Hollenderska w Pol-    bońku, mój koraliczku”. — Alboli czasem kochana ho-

szcze, eilte £>ofl(tltbtfd;e ŚMoitiftilllt. — Tabaczka Hollen-    łubka Śmierć nagle prędką, poda tobie z kubka. Bratk.

derska, §oHmtbi(cf;er ©C^mtpftabaL Której zażyłeś tabaki ?    K 3 b. pani duszka. — §. Szkutnicy potrzebują drzewa

bo Hollenderkę mam w kieszeni. Teat. 9, 18. HOLLEN-    na hołubki do kręcenia. Kluk. RoÛ. 2, 169.? — §. Ho-

DERNJA, i, i. , bie |)Olidltbercp, osada Hollenderska, fol-    łubek, gołąbek, gatunek bedłki, Boh. holaubek. Syr.

wark przez Hollendra osiadły, gdzie się najwięcej doiwem    1394. eilte 3lrt ©cfylMllttttC. HOLUBEC, bca, m., taniec

i nabiałem bawią, bte Svttlmtelferep. HOLLENDERSKI, a,    Ruski, (Ross. roxyôeuoKE, ro.iyôeit'B taniec pospólstwa,

ie, od Hollandyi abo Hollandrów, ^olldnbtfd), Slav. Hol-    przy którym śpiewają pieśń, gdzie się często roayôeitï

landski; Ross. roi.ian4CKm. Hollenderskie bogi cuda    powtarza), eilt 3îeitj5t[(î)er ütanj. [Nie jest taniec tylko figura

czynią na święcie. Teat. 36. c, 109. (dukaty). Pensyo-    w tańcu, mianowicie wykręcanie się dwóch par tańczą-

narz Hollenderski jest to właściwie minister Rzpltćj. Pam.    cych. 3] Po graniu lutnistki w tany Pohasał i hołubca

37.

Sławne są Hollenderskie sery, masło, płótna, su-    zaciął jak nalany. Zab. 8, 330. Ja na lutni hołubca prze-

kna i dukaty. Dykę. Geogr. 1, 282. Chować będę 200    bieram powoli, A słowik toż powtórzył na wierzchu to-

krów dojnych sposobem Hollenderskim. Xiadz. 23.    poli. Zimor. Siel. 127. (Ross. roayôeu.’L błękit).

HOŁOBLE, i, plur., dyszle podwójne poboczne, w które HOŁYSZ, a, m., gołysz, człowiek goły jak Turecki święty,

konia do pojedynczego wózka wprzęgają, bie hoppelte ©etefyfel, ©abel, ©abelbeicfyfel, Hlabbetcfyfcl, in bereit üôîttte baö etitfpättntge ^ferb cingefpannt wirb ; Ross, oraoó.m, o-noóejiLKa. Hołoble u konia jednokonnego bywają brzozowo. Kluk. Rosi. 2; 159. Drzewo co się zejdzie na żerdź, na koły i na hołoble. Stal. Lit. 515. Nil Egiptski    być moim bratem? TreLb. S. M. 138.    Dla hołysza nie

płynie między groble Ujęty prawie, jak między hołoble.    jest dyshonor, że go łajdakiem zowią.    Teat. 2. b, 97.

Klon. Fl. G. 1. — Prov. Gdy konia nic może, bije HOMAGIUM ob. Hołd, hołdowanie. HOM1LETA, wykładacz po hołoblach. Rys. Ad. 49. (Momus, cum Venerem car-    textu pisma ś., Ross. et Eccl. oecli40BHiiKî. HOMILIA,

pere non posset, sandalium eins carpsit). Pot. Arg. 729.,    ii, z., Bag. vanuhjelniza, razgovor visce    vanghjeglja; Eccl.

Pot. Syl. 392. (cf. Ger. vulg. er fc&lägt auf ben 6acf nnb mepitt ben tëfel).

H0Ł0B0K, herb ; na tarczy półłososia przeciętego w polu czerwonym; toż w hełmie. Kurop. 3, 20. eilt SÖappen.

HOŁOTA ob. Gołota, Hołysz.

HOLOWAĆ cz. ndk., Hisowski termin, holować abo iść w

odartus, gołota, ein nacRer, abgertjhtet* SDîeitfd), Vind. be-razhna zota, zunga, prepezhka; Eccl. cmLchiiice. Ów Pegaz , co się dosiąść niekiedy pozwala, Laurowego hołysza wiezie do śpitala. Kras. W. 26. Nieznośna gdy hołysz spanoszeje. Min. Ryt. 4, 217. Co? ten hołysz ma

nectja.

‘HOŃCA, y, m., HONIEC, ńca, wt.,? [powiatowszczyzna zam. gońca « szermierz. 2] Poczkajźe jedno mało, a doczekaj końca, Ujrzysz, żeć się wybodzie z tego stroju (żony) hońca. Rej. Wiz. 28 b. Stryj jego był ćwiczony w Rzeczypospolitej, A wuj zasię nieboszczyk hońca znamienity, ib. 97 b. Gdyż to holu, znaczy, gdy flisy idąc po na brzegach lądu w szel-    jest ostateczny wszech kłopotów koniec, Kiedy się sam

kach statek linką do góry ciągną. Magier. Mscr., Gall. haler,    za siodło wybodzie tym honiec. ib. 94 b. (cf. goniec),

cf. Gera. I;oI|lctt 31 big., betś    ^cn ©troljm HONOR, u, m., z Łac., cześć, uczciwe, uczciwość, Slov.

Jteljeit, ftreden; Ross. óeneBaifc. Jeden chłop tylko przy    eesf; Slav. poshténje ; Croal. postenye, glasz; Hung.

sterniku na warudze zostający, woła na trylujących flisów':    tisztelet, tisztessćg, bte ©l;t'C. Honor zewmętrzny oznacza

holuj, albo nie holuj, t. j. ciągnij albo nie ciągnij. Haur.    godności, tytuły, znaki powierzchowne; honor wewnętrzny

Ek. 174. -

‘HOŁOWIENKA, i, i., z Ruska [demin. secund. nom. hołowa; * główeczka. 2]; gołąbek, rybka, serce, pieszcząc się, eben, Säuberen, ©cMjjcfjcn. One jedwabne słówka, mój bra-ciszeńku, moja hołowieńko. Klon. Wor. dedyk., ob. Hołubek.

gruntuje się na prawdziwych zasługach, na cnocie i mądrości. Mon. 76, 561. Honor zawiera w sobie chwalebne uczynki, bardziej z cnoty dobrowolnej, niżeli z obowiązku pochodzące. Mon. 66, 703., N. Pam. 11, 219. Nie chciej czernić mego honoru. Teat. 29, 68. (ob. dobre

24

Słownik Lindego wyd. 2- Tora II.

imię). Gdzie honor, tam pożytek. Staś. Num. 2, 227.

Nahajskie, Zawolskie, Astrachańskie, Przekopskie etc. Gwagn. 598. Witołd gniazdo jedno Tatarskie, abo pokolenie, co oni ordą zowią, odegnał. Krom. 428. — Horda * Tatarów ie , bie Tatant. Póki Polacy miecze, pałasze i kordy Nosili, poty były nie straszne im hordy. Pot. Pocz. 417. — §. Zgromadzenie ludzi, kupa, orszak, zgraja, tłok, tłum, rzesza, etn Raufen Sente, eine Sckar 90îenfchen. (Carn. kardèle, buhta). Choć wielkiemi ordami na początek kazania Janowego gromadzili się ludzie, przecie potym mała pamięć była na naukę jego. Biai. Post. 40. Tobie i hordzie twojej to się nie podoba. Sowit. 66. Horda nań uderzywszy, zabija go. Sekl. 19. — Horda, y, m., Fig. Tatarzyn, barbarzyniec, junak, etn (Etfenfrcffei*. Nie do korda, panie horda. Rys. Ad. 44. HORDOWID, a, m., HORDOWINA, y, i., rodzaj drzewka bardzo giętkiego, którego kora rudaw?a niby otrębami mącznemi posypana. Z tego drzewa najwięcej robią cybuchy do palenia tutuniu. Ład. H. N. 49., Urs. Gr., 125. Vibur-num Lantana Linn. ber SDîehlbaum, ber SDîehlbcerkitnt, ber ganlbanm. Ztad hordowe cybuchy, hordowidowe, pfeifen* röhre non blefem £olse. HORDYNIEC, ORDYNIEC, ńca, m., jeden z hordy, Tatarzyn, eilt Tatar. Usiadł sułtan pod Laldakinem, porwanym z kościoła świętokradzką ręką jego hordyńców. Birk. Kant. A 4. Umie się hordyniec koniu ułożyć. Tivard. Wl 201. On pierw nie zejdzie, aż we mściwej zbroi Słusznym hordyńce mordem zaspokoi. Zab. 15, 587. Ordyniec raz ucieka, a znowu przypada. Bardz. Luk. 7. ÏIORDYNKA, ORDYNKA, i, L, szabla Tatarska, eilt Tatartfcl)er Säbel. Turczyn z krzywą ordynką. Min. Ryt. 2, 299. Miarkując po krzywej ordynce przy boku uwiązanej, rozumiałem że pół obręczy wisi mu u pasa. Teat. 22. b. 99. HORDYŃSKI, ORDYŃSKI, a, ie, Tatarski, Tatartfd). Straszne ojczyźnie ordyńskie kajdany, Straszne żelazne peta. Kochow. 29. Nie po wy-

(nihil utile, nisi honestum). Chyba tez nie zna poczciwości, honoru i wstydu. Teat. 29, 123. Taki największy powinien mieć honor u wszystkich. Fam. 84, 701. (kon-syderacyą, estymę, szacunek, poważanie). Dla jakowegoś niby honoru życie stracić. Teat. 18. c, 4. Wielki mieliśmy z nim interes honoru. Boh. Kom. 4, 200. dite (Ehwnfadje.

Punkt honoru * point d’honneur Gall., mniemane uczciwe,

n. p. Zakładają sobie punkt honoru w tym, aby coś nad ludzi pokazać się. Lub. Roz. 240. Zawsze ludzi omamia płochy punkt honoru. Kras. Baj. 37. — Słowo honoru, baô Éjrenroort. Zaręczam słowem honoru, iż com powiedział dowiodę. Gaz. Nar. 1, 131. Parol honoru. Teat.

19. b, 57. Na honor * jakem poczciwy, mif (ElttC, bet) meiner ®I)re. Przyrzekam na mój honor, wiernym być narodowi. Gaz. Nar. 1, 214. — Mam honor, poczytuję sobie za honor, za zaszczyt, id) I;abe bte fêljre, tyttlte cl mir für dite (Sljre. Mam honor powiedzieć, że ... Teat.

9, 14. Jakże mam honor zwać? Jestem Szczerzecki.

Boh. Kom. 1, 29. — Od honorów dama. Mon. 69, 589. dame d’honneur. Anna de Boulen była panną honoru królowej. Nieme. Król. 2, 168. — Honory wojenne, bte $rtegM;ren. Wszędzie posłowi honory wojskowe czyniono. N. Pam. 21, 258. Anglikom dozwolono wojennych honorów, i zasłano ich do Madras. Pam. 83, 425. — na Wino honoru, ber (Sfyrenmetlt, podarunek, który magistrat wolnych miast przejeżdżającym wielkim panom zwykł u-czynić, n. p. Przysłało miasto Gdańsk przejeżdżającemu posłowi naszemu wino honoru w dwunastu dzbanach.

Gaz. Nar. 2, 225. — §. Honory, godności, dostojeństwa,

(Ehrenämter. Pamiętaj, że ociec mój nie miał tych honorów, których ja dzielnością swoją nabyłem. Boh. Kom. 4, 353.

Honory odmieniają obyczaje. Radź. Z. P. 49. Honory zwykły częstokroć w ludziach odmieniać humory. Zab. 14,

42. Honory są często nieznośnym ciężarem barkom tych, golonej ordyńskićj czuprynie ma być poznawan prawdzi-

którzy je dźwigają. Zab. 5, 51. — §. Honor, miano char- wy szlachcic; ale po cnocie. Siar. Ref. 32.

tów; etn 9?(tme ber SBtnbfptele. — §. W niektórych grach HOR LA LA ob. Ha la Ja. T10RELICA. Sak. Sob. A 2 b.

w karty honory, sekwensy. Mon. 76, 728. bte Boniteure!    ob. Gorzałka. TIORĘZ, Twór. Wiek. 62, 1. Leop. Hier.

tm Sortenfptele. HONORARYUM, zapłata, n. p. literatowi,    3., ob. Oręż.

ba& £>onoranum. Honoraryum czyli nadgroda patronowi. HORKAG, HORKAWO ob. Chrachać.

Teat. 25. c, 3. HONOROWAĆ, ał, uje, cz. niedok., czcić, HORNO, a , n., Naczynia gliniane pospolite wypalają się w uczcić, beehren. Takich trzeba honorować, Co swój nie piecach garncarskich homo zwanych. Kluk. Kop. 1, 314. chcą krwi żałować. Kochow. 276. HONOROWY, a, e, etn gemeiner Töpferofcn.

Pr. 1, 130.

HOP ! ob. Hup !

HORDA, ORDA, y, z., po Tatarsku i po Turecku, Arab., ordu > obóz, że zaś Tatarów część największa żyła pod namiotem i byli koczującym narodem, obozem nazywali zgromadzenie i siedliska swoje. A. Czart. Mscr. eilte Ta* tarifée $orbe, (cf. Germ, beerbe; Pol. trzoda), Croat. she-reg; Ross. op4a. Horda Tatarska, zgromadzenie wielkości ludu na jedno miejsce ; do jednego pułku, jakoby do jakiego miasta abo prowincyi. Są rozmaite te hordy, a każda ma swe nazwisko osobliwe, miedzy któremi są

od honoru, (Ehren *, Vind. zhasten, poshten ; Ross. no- HORNOSTAJ, HORNOSTAJKOWY ob. Gronostaj. nTCHHMH. Długi honorowe. Teat. 22, 35, (przegrane). Ka- TIOROD, u, m., Słowiańskie, [właściwie ruskie 2.] po r.a-ra honorowych futer dla źle naganionych sędziów'. Czack. szemu gród. Nar. Hst. 2, 587. bte 23nrg, Ross. ropOATi

miasto; bte Stabt (ob. Gród). Mówi Ruś: szto horod, to norow, zwyczaj tam taki, i tu taki być może. Pim. Kam. 20. (każdy kraj, ma swój zwyczaj). Lada co, ni k *sełu ni k horodu pleciesz, ib. 220. (ni w pięć, ni w dziewięć). II0R0DNIÄ, i, z., gród prawny, sąd grodzki, ba3 Sltrgcjertfht. Góra ta na Polesiu, gdzie horodnie swoje szlachta miewali. Vol. Leg. 5, 595. HORODNICA, y, i.,

n. p. Zamek Grodzieński ze wszelkiemi zabudowaniami horodnica zwanemi. S. Grodz. 85. plac grodowy, Snrgpla^. §. Jurydyka grodzka, Surggerithtêbarfeit. HORODNICTWO, a, Ross. ropoAimnecTBO, HORODNICZOWSTWO, Czack.

Pr. 1, 212. urząd miejski w prowincyach W. X. L., któ-    Wyrw. Geogr. 122. ïttel ber $Cï$ogfDümer 9Mbau unb

rego obowiązkiem pilnować zamków stołecznych lub wo-    SöaHacfieS), $ofpobatfd)aft. ‘HOSPODARYN1, i, z., pani, bte

jewództw. Kras. Zb. 1, 375. tu Stttfmueu, eine 33urgt)Otgtep,    $rau, ©ebieteriuu, n. p. Królowa jako bospodaryni ma

6d)loßf}auptntauufcf)aft ; (wyszogrodztwo). Ilorodnictwo Polo-    wiedzieć, co się w domu jej dzieje. Birk. Zyg. 48. *HO-

ckie. Vol. Leg. 3, 966. HORODNICZY, ego, m., od straży SPODSKI ob. Pański.

grodów czyli zamków warownych imię ma. Skrzet. Pr. HOSTYA, yi, z., opłatek poświęcony, bte gewetzte Oblate, Pol. 1, 213., Stat. Lit. 88. cf. starosta grodowy, Ross.    bte £)flftte, (Slov. hostiga, opłatek; Hung. o'stya; Yind.

rop04HHueii. Zamek ten będzie w zawiadywaniu horodni-    hostia, oblat ; Rag. svèdba, pricés). W religii chrześci-

czego Wileńskiego. Vol. Leg. 3, 199. etn @cf)loßljauptmaun,    ańskićj słowo hostya uwielbione jest znaczeniem ofiary

SltrgöOtgt tu Sittöauen. Wyszogrodzki albo Horodniczy,    bezkrwawnćj ciała i krwi zbawiciela. Kras. Zb. 1, 380.

gdzie takie urzędy są, będą mieć sobie od starostów    Podali mu patynę i hostya abo opłatek, który ciałem bo-

więźnie poruczone; a gdzie Wyszogrodzkich abo Horo-    żym zowią. Baz. list. 24. Na żertowniku pop wyrzeza-

dniczych niemasz, tam podstarości. Stat. Lit. 451. (HO-    wszy z pośrzodku proskury hostya albo ahnec, kładzie

RODOWY, a, e, [z rusk ■- grodowy 2] może ordowy, od na patynie. Sak. Persp. 16., Pim. Kam. 74. ordy, n. p. Wszystkiemu wojsku naszemu Zaporozkiemu, HOWAD ob. Owad.

tak Niżowemu, jak i Horodowemu. Vol. Leg. 5, 55.) IIOWEJU! HOWEJU ! poczęli wzdychać żydzi, nasz pan H0R0DZ1SZCZE, a, n., plac grodu na którym zamek Ajzyk, jako tam cierpi. Dwór. K. (Ep tuet! ©p ! jü» albo gród stoi'lub stał, ber Surgplaft, ber ©cfyloßplaß. Za-    btfd)c ßameittattült, żydowskie szlochanie, stękanie, na-

mek Giedotry zawisna starożytność dawnych czasów zni-    rzekanie.

szczyła, iż dziś ledwo horodziszcze znać. Stryjk. 306. Er- HOZDOWNIA ob. Ozdownia.

wyniósł i zabudował, ib. 227.

HOBOWAG ob. Harować. HORTOWAG ob. Hurtować. HORYL, HORYLKA ob. Oryl, Orylka.

‘HORYLICA, y, z., HORYLKA, i, z., gorzałka, ber 33rauuh wetu. Zimor. Siei. 237. Lubihoryłka. Pot. Jow. 72. ber Sranntroetufdufer.

dziwił kilka zamków na starych horodziszczach znowu HOŻY, CHOZY, a, e, — o adv., wzrostu dobrego, czerstwy, krzepki, żywy, uou gutem 2ßud)fe, frifd), munter, lebhaft. Często niezgrabny płód, choć matka hoża. Kras. Monach. 61. Takiego chciała kawalera, Któregoby ohatyrska cera hożym czyniła. Jabl Ez. 6. Panna oża, kształtna, piękna i młoda. Teat. 7. c, 13. Choży ruchaw’y pachołek. Opal. Sat. 36. Udatna figura, wzrost ‘HORWACKA ziemia * Kroacya. Czach. Tr. B 4. Słrorttteu, choży, talia piękna. Teat. 22. b, 37. Hożo! Jabl. Tel.

Vind. Hrovashku, Hrovashka deshela.    241. Osieł zwierzę niehoże. Jabl. Ez. 144. (Boh. hoch,

HORYZONT, u, m., z Greckolac., ber .^orijont, widokres,    hośek młodzieniec),

H E.

poziom, (Vind. horisant, dogledna okroglina, dokrajar).

HRABIA , i, m., HRABIA ,    iego,    m., dawniej    grabia,    grof,

graf, z Niem. ber ©raf,    Boh.    hrabé; Slov.    hrabe,    graf,

gróf; Hung. gróf; Sorab. 1. hroba; Sorab. 2. grobba; Slav. groff; Carn. gróf,    knish, starostaik;    Croat.    grof,

grof, knćz ; Dal. knez ;    Vind.    grof, knes ;    Bosn.    knćz;

Rag. knćz; Ross. rpa«!»^. Według starej Saskiej Niemczyzny to słowo groff albo grabia znamionuje sędziego. Szczerb. Sax. 69. ib. 152. Hrabia, grabia, od słowa gród, grad, jakoby rządca zamku, cornes castellanus. Hrad pawęż u dawnych Czechów znaczyło obrońcę. Dobner. Hagec. 3,176. [Błąd. Dobner mówi: Grad Slavis castrum ; pawez defensorem connotabat. 1] U nas majętny szlachcic, choć urzędu dwornego nie miał, hrabią się pisał, obyczajem Niemieckim, gdy miał znaczne dobra. Nar. Hst. 7, 73. U nas w aktach hrabiowie nasi Rzymskiego państwa, tytułu tego zażywać nie mogli. Kras. Zb. 1, 380. Z ‘grophami powinowactwo. Kosz. Lor. 69 b. HRABIĄTKO, a, n., zdrb., dziecię hrabstwa, młody bardzo hrabia. Teat. 55. b, 27. ©rdfdfeit, Carn grofizh. HRABIANKA, i, i., córka hrabiego, be$ ©rafeu Xod)ter. HRABINA, y, i., bte ©rćtfutn, Boh. hrabenka, hrabinka; Slov. grofka; Sorab. 2. grobbina; Carn. grafina, knishya; Vind. kneshiza, kneshinja; Croot. grofficza, knegina; Dal. knegina ; Slav. groffica, groffea; Rag. kneghigna ; Bosn. kneghigna, knezoua; Ross. rpa-4>HHa. Do hrabiny należący, ‘hrabinny Ross. rpa^HHHHt.

H0R0DN1CZY - HOSPODAK.

H O S P O D A R Y N I - II R A B I N A. 187

Horyzont widzialny jest tą częścią świata, którą na około siebie widzieć możemy. Kras. Zb. 1, 376. Horyzont ra-cyonalny, który się tylko myślą ludzką określa, cyrkuł dzielący sfere na dwie hemisfery. ib. Horyzont Warszawski/ Mon. 76, 149. HORYZONTALNY ob. Poziomy, pła-skoprosty.

HOSANNA! Hebrajskie, to jest: zawitaj Panie, albo Panie zbaw' nas, wspomóż nas, daj szczęście. Biał. Post, 43.,

Sekl, Maili. 21.; Croat, zvelichi nasz.

‘HOSPODAR, a, m., [cerk. rociio^fu. » pan, 2J. Hospodar znaczy w Słowiańskim gospodarza; tytuł ten był dawany panującym w Litwue. Czack. Pr. 1, 179. Seigneur, Sire. Sapieha w de-dyk. królowi statutu Litewskiego pisze: „Były te czasy, Najjaśniejszy Miłościwy Hospodaru Królu”. Tamże król tak się tytułuje : „My Hospodar, znając być powinnością swoją , żebyśmy państwom naszym wmlność ich trzymali”; a na drugim miejscu: „Majestat nasz Hospodarski" ; tamże na k. 2: ,,Sam Hospodar pan nasz żadnej zwierzchności nad nami zażywać nie może, jeno tylko, wdele mu prawo dopuszcza”. (Ilospodi. Pim. Kam. 106., ob. Pan), (cf. gospodarz, Boh. hospodar ; Vind. hospodar) ; Ross. ro-cn04apt, tytuł książąt Wołoskich i Mułtańskich. Kras.

Zb. 1, 379. ber £>ofpobav ber äßatladjep uub SOîolbau. HO-SPODARSTWO, a, n., Ross. rocno4apcTBO. W Turczech są dwa hospodarstwa, Wołoskie i Mułtańskie, nad któ— remi panujący zowią się Hospodarami albo Wojewodami.

HRABSKI, a, ie,■ od Hrabiego, grafit#. Boh. hrabćcy;

ob. Hej. §. Wzdrygania od zimna, (cf. chuchać). Hu hu zimno! fm ! fiu ! e3 ift fait. Hu bu hu, przemokłem, ani suchej nitki nie mam na sobie. Teat. 8, 6. Hużeno bracie , rozgrzej się. Teat. 56. c, 7. (huże no). — §. Hu, buzia! szczwania psów, bte $ltttbe JU fjeijett, (liny Doje-żdżacz, ruszając ku temu miejscu, gdzie psi mają pójść, ma zaraz głosem do nich mówić: nuże do łasa, albo bu do łasa, hu lala. Ostror. Myśl. 51. Boh. hus, hus, §. Ilu ! sowi głos. Cn. Th. itljit fm t;o, ba3 $eulett ber (?ttle. ob. Puhacz.

Carn. knishke ; Vind. kneshen; Boss. rpa<i>CKin, rpa<i>OBb.

HRABSTWO, ‘GRABSTWO, a, n., Boh. hrabstwj ; Slov. grofstwo; Carn. knishya, starostya ; Vind. kneshnia, kne-shtvu ; Croat. varmegya, groffia, knezia ; Bosn. knesctvo;

Ross. rpa^CTBO. W prawie dawnym Niemieckim grabstwo, jurysdykcya grabiego czyli sędziego. Szczerb. Sax. 152. tak daleko, jak się jednego sędziego władza ściąga, ib.

69. (cf. gograbstwo, margrabstwo, burgrabstwo). Godność hrabska, ber grafltctye 3îang. W Polszczę są niektóre

familie hrabstwem państwa Rzymskiego ozdobione. Kras. HUBA, y, z., z Niem. btC $ltbe, §>ltfe; łan, (cf. włoka, Vind. Zb. 1, 580. §. Dobra hrabskie, bte ©raffdjaft. Hrabstwa huba). Rachują na hubę 24 morgów. Pam. 84, 551. cf. Niemieckie samemu tylko są cesarzowi i stanom Rzeszy Vind. hubar » kmieć.

podległe. Wyrw. Geogr. 121. — Fig. Pszczoły równo i HUBKA, GUBKA , ‘HUPKA i, z., (cf. gąbka, Boh. hauba; spoinie po hrabstwie    plondrują zielonym. Zab. 15, 250.    Slov. huba; Hung. gomba; Slav. gubba,    trud; Croat. gu-

t. j. po krainie. §.    Hrabstwo « hrabia z hrabiną, ©raf    ba, (2. lepra); Dal. guba, guber legmen-,    Carn. gliva; Ross.

Uttb ©räftttu. Między cudzoziemcami przybyłemi do Rzymu,    ryóa Ha 4epcBlj, Tpyrb, æarpa. Hubki    na drzewach ro-

HRAMOTA ob. Ramota. HRAPOTA ob. Chrapota.

‘HRAZISTY, e, e, bruski, grząski, grzęski, fmttpftg. Jest to brzeźysta rzeka i piaszczysta, Nad nią zaś ziemia chro-stem porosła hrazista. Stryjk. 729. (Boh. hraz grobla); [Ross. rpH3L » bagno. 2].

HRECZANY, HRECŻYSNY ob. Gryczany. HRECZKA ob. Gryka. HRECZKOSIEJ, eja, m., który grykę sieje, poet. zamiast rolnik, ber 23u#mctj$ettfćer, poet. ber ©dentann, ber Saab-tltattlt. (cf. liryc). U mnie hreczkosiej, mieszczan u ciebie szczęśliwy. Żab. 8, 529. Bieda ! kiedy to człowiek na kawałku roli, musi być hreczkosiejem. Zab. 11, 189.

znajdują się hrabstwo    Zamojscy z synami. Gaz. Nar. 1, 19.    snące, osobliwie wierzbowe i osowe,    służą przy krze

saniu ognia. Kluk. Rośl. 2, 182. Hubka grzyb alneus igniarius Linn. ber $euerf#mamm, w ługu wymoczona i wybita ogień bardzo łatwo chwyta. Jundz. 562. Hubka cyrulikowi potrzebna do zatrzymania krwi uchodzącej. Czerw. Narz. 7. Hubki, gębki abo żagwie na dębach, sosnach, bukach, brzozach rosną; najlepsze jednak są modrzewiowe. Urzeß. 14. HURCZASTY, a, e, z hubką, opatrzony w hubkę, mit tfeuerf#mamm. *Hup-czaste ruśnice. Paszk. Bell. B 4. HUBKOWY, a, e, od hubki, $euerfc()matnm ». Boh. hubnÿ ; Slov. hubatÿ, n. p. przedawca ; Eccl. ryóoripo4aBen,,L spongiator.

Piece huciane wapienne. Kruml. 24.

HUCZEĆ, ał, eli, y, intrans. ndk., HUKAĆ, ał, a, częst. HUKNĄĆ, jedntl., gruby krzykliwy głos wydawać, cf. hu, einen groben fdjreçettben Sort tum fief; geben. Boh. hućeti, hućjm, bućjwam, hlućeti, hlućjm, blućjwam, hulakam, lduka, kfjk delam, weyskati ; Slov. hlućjm ; Sorab. 2. hufkascb, jufkasch; Sorab. 1. yufkam, yufkano ; Bosn. bûkati, bukkuciniti; Vind. ukati, vùkati, vuzhem, juzka-ti ; Carn. hukam, fiattdjen, imitatur sonum cum spiralione junctum, ukam jubilo jattdjjett; Croat. hukati, czuvikati, hûskati cucubare; Rag. hukati suspirare, gemere, bubula-re, hCicjati sibilare; Ross. rymHyTt, ryttaib, rHKHyrb, ayKnyTt, aynaib, 3aaynaTb ; Eccl. ryny, roHCTByio, cf. Graec. ict%uv, iax%s£siv; Germ, jattdjjMt, ju# fye! cf. kliczyć. §. 1. o ludziach: krzyczeć, laut fd;rev;en, nut ftarfer (Stimme. Każdy z nich huknie, allalah wołając. Paszk. Dz. 75. Lud tak huknął, że nie dał mu cale domówić. JabŁ Tel. 75. Wołając i hucząc za nim, utłukli go. Zygr. Pap. 155. — Z radości tryumfując, jattdReit. Ale mój przyjacielu , nie hucz tak, nie hucz. To pierwsza gra, zo-baczym dalej, kto skorzysta. Zabi. Firc. 55. Huczcie sprawiedliwi w Jehowie, szczerym przystoi pochwała. Budn. Ps. 55, 1. (weselcie się. Bibl. Gd.). Huczący Carn. ukavz; Vind. juzkar, juzkavez; Ross. rOMHincB, roHCTBH-Huczeć spoinie z radości, okrzyk czynić Ross.

HRECZUSZK1, RECZUSZK1, plur., Kras. Sat. 77. placki HUGIANY, a, e, od huty n. p. żelaznej, szklannej, hätten *. hreczane , ‘öttdjUietftCltfltcIjCU. ob. Gryczak, gryczanik.

HRONOSTAJ ob. Gronostaj.

HRUBY ob. GRUBY. Dudz. 29. HRUSKI ob. Grząski.

HRYC, a, m., [z rusk. Hryć dem. nom. Hryhoryj « Grzegorz,

5], n. p. Prostym wylągłszy się Frycem, — I u następnych wieków mam być prostym Hrycem ? A nie raczej imię me i zabawki kmiecie, Przyjemnemi pieśniami rozgłosić po świecie? Zimor. Siei. 150. Jeśli zabił niedźwiedzia, choć się rodził hrycem, Leda wziąwszy przezwisko, zostanie szlachcicem. Pot. Pocz. 186. cf. hreczkosiej.

‘HRYDNIA, i, ź., [porówn. skand, hird * zagroda, izba, 2|.

Ruś Biała zaraz z pola znosi wszelakie.zboże do izb czarnych, które oni hrydniami zowią, i tam je suszą. Gwagn.

555. Inflantczyki i Litwa, pierwej w hrydni, to jest w izbie czarnej gorąco napalonej, zboże wysuszą w dymie, a potym w gumnie na bojowisku młócą. ib. 414. eilte Sfîaudjfhtbe sum îrtxîueu be3 ©etreibeê. Na Rusi białej te hrydnie też jawiami zowią. ib. 555.

H U.

TejB.

cjHKOBCTBOBaTb. — Z pijaństwa ochoczo krzyczeć, judjjen, jud)Ije»eu, tn iruttfnetn Śtfutbe. Wolno u nas pić, huczeć,

HU! interj. krzyku, wołania, |)tt! $e ! Ross. Ay ! Kloryn-dzie! hu! hu! Ach nie ożywa się, Ani go mój głos dosięga płaczliwy, Ja ciebie, a ty mnie podobno szukasz. Tward. Daf. 21. Zamknijcie oczy, i nie patrzcie, aż za-zawołam hu! Teat. 11, 89. ob. Huczeć. — §. Ochoty, jucflfie ! bei) ! Chłopskie bu hu w karczmie zabrzmiało. Tr.

strzelać, wadzić się. Petr. Ek. 92. Pijany chodził huka-    pięty zimno. Zegl.    Ad. 90.    ^ralllere!}    ttttb    ltid)t$    baflittter,

mieszku pusto. HUCZNY, HUKLIWY,

jąc i tańcując po ulicach. Haur. Sk. 511. — g.    Huczeć    cf. huczno, a w

na

kogo * wrzeszczeć nań, fukać, gromić go, grzmotać,    a, e, huk wydający,    głośny, hałaśliwy, wrzaskliwy, fielt*

auf einen loêniettern, hrêboitttern, Juz na nich zewsząd naród    lettb, fdjeHenb, töitenb,    braufenb, faufenb. Boh. hlućny; Ross.

nasz jako na wilki huka. Smotr. El. 11. — g. 2. O nie- rpoMKifi. Grzywacze huczne. Banial. J 3. Brzegi szumią, od których zwierzętach, osobliwie ptakach, Iieulen, W)lt eh    wody hukliwéj. A Kchan. Wirg. 313. Dmoch. U. 2, 192. Zoł-

nigen gieren, befonberê Vögeln, J. 33. ©ulen, U lut. Osieł    nierze znaki rozwiną    i w surmy zagrają, Po wszystkim

i muł huczeli. Banial. J 2 b. (ryknęli). Puhacze    w nocy    mieście głosy huczne trąby    dają. Bardz.    Luk.    7.    cf.    huk.

hukają, abo trukają. Haur. Sk. *278. Grzywacze    huczeli.    ‘HUDAK ob. Chudak.    "HUDO    oh. Udo.

hauf, hromada, stado, zóstup, gromada; Genn. ber ^»an-feit; Anglos, heape, hype; Angl, heap; Ban. hob; Svec. hop; cf. Lat. copia; Pol. kupa) * gromada, kupa, eilt $au* fen, eilte @d)aar. Rozdzielił lud swój, i drób, i bydło na dwa hufy. Buda. Genes. 52, 7. (na dwa hufce. Bibl. Gd. na dwa *hufca (Dualis). Wujek). Pytał Jezus ducha nieczystego: jako cię zowią; on odpowiedział: zowią mię bufem, albowiem nas jest wiele. Radź. Marc. 5, 9. (ćma. Jjeop. wojsko. Bibl. Gd. Segioit. Sut fi.) Zaszły rmu drogę ufee niezliczone duchów z otchłani. Odym. Św. Oo b. Nie z ufy, ani z wojski. Rej. Post. Uu 1. Miał z sobą wozy i jezdne, i było tego niemały huf. Leop. Genes. 50, 9. (poczet. Bibl. Gd.) — §. Huf, kolumna, pewna część wojska , zamkniętemi czyli ściśnionemi szeregami do at-taku uszykowana. Jak. Art. 294. eilte in ©d)lad)torbuUttg fteljenbe fŚMutmte. Skanderbeg wywiódł huf przeciwko nieprzyjacielowi. Baz. Sk. 170. To w tę, to w owe stronę szablą błyska, A przed nią w kupę huf się czarny ściska. J. Kchan. Sz. 96. Niech się szykują wszystkie dyabelskie hufy. W. Post. W. 84. Wyzwał on was pierwej przed huf, a my go teraz wyzowmy wszystkim hufem. Baz. Sk. 170. g. Hufiec, liczba żołnierzy, złożona z kilku lub kilkunastu rot. Jak. Art. 5, 294. ein Raufen ©olbaten non einigen Bütten. Hufcami » rotami. Cn. Th. Jîottenmeife; Slov.

Banial. B 4 b. (cf. hukacz). Sowy huczały, ib. J 3 b. HUF, UF, a, m., HUFIEC, *UFIEC, fca, w., (Boh. et Slov. Sowa często na dachu siedząc, hukała żałośnie. A hchan.

sze

Wirg. 103. Sowa gdzie z wysoka hukała w nocy na na-domy. Tuuard. Daf. 40. Croat. chuk chuvika. — g. 3.

O nieżyjących rzeczach, grzmieć, brzmieć, non leblofen Singen; |cnlen, fmutfen, faufen. Huczą działa. Dudz. 20.

Huczy ogień w hucie., Cn. Th. Wiatr, grzmot, piorun, morze huczy, n. p. Żeglarz, gdy morze huczy, Styrem robić się nauczy. Teat. 46. c, 24. (szkoła niebezpieczeństwa). — Chem. Powietrze huczące, Słnaflluft, złożone z jednej części gazu kwasorodnego, i dwóch części wodo-rodnego. Śniad. Chem. 102. —g. 4. Huczeć, huknąć verb. neutr., rozlegać się, odbijać głosem huczącym. Yind. gla-fiti, shumeti, ertönen, erfcfyöHen. Krzyczy, a ogromny głos jego po całym obozie huczy. Staś. Num. 1, 143, retentit Gall. Na to słowo huknęło wszędzie rozjadłości echo. ib. 115. il se fait entendere. — g. Huczeć czym, szumno pysznić się czym, womit laut prahlen. Biskup ten nigdy nie uczy, lecz tylko gwardyą strojnego żołnierza huczy.

Zygr. Ep. 89. (występuje huczno, huczno). — §. Hukać się zaimk. niedok., zhukać się, rozhukać się dok., bestwić się, rotlb werben, fet/eu werben, nerwtlbern. Twój pan panią rozkomosił, i to niewiniątko za nią się zbuka. Teat.

10, 19. — g. O wieprzach, świniach, hukać, (kiernozić się), kiernozować, ślinić się, krzekać, subare. AJacz. fiefy belaufen, oon beit ©cfyweilten. Nie dopuszczać tego, aby się haufné glomeratim.

kiem psy jak do szturmu idą, skomląc huff huff hufif. Haur. Sk. 359. Zagraj pierwszy odezwał się huf huf huf! za nim inni taf tuf taf! Teat. 19. b, 72.

świnie przed pięcia kwartałami hukały. Wolszt. Byd. 131. HUF! HUFF ! interj. pewne szczekanie psów gończych, cf. 1. HUCZEK, czka, m., demin. nom. huk; szum, szmer, hap, buff buff! ein genuffeö Selten ber $Cf$unbe. Za dzi-©eräufefy. Najmniejszy huczek wielką trwogę w obozie sprawował. Kłok. Turk. 243. — g. Radosny albo swywolny krzyk, 3attcl)jen, 3ubellt. Lud to ujrzawszy, ledwo żyw z pociechy, Radosne stroi    huczki, gziki,    śmiechy. Zab.    *HUFAC    ob. Ufać.

12, 77. Ci nie tak, jako    chciano huczki    stroją, Bo się    HUFIK,    a, m., HUFECZEK, czka, w., demin. nom., huf,

możniejszych fakcyj słusznie boją. Chrośc. Fars. 6. Cze-    hufiec    niewielki, copiola. AJ acz. eilte Heine 9)îaUttfd)aft, eilt

mużby nie. miała cnota bardziej, aniż pochlebne huczki    Heiner    Raufen; Boh. haufec, (cf. kupka, garstka). Wy-

zalecać dobrej rady? Lub. Roz. 435. , Strzeż się zatym    szły ku potkaniu z obozu trzy hufiki. Leop. 1 Reg. 15,16.

tak lubych mu przerwać momentów, Zęby ci za te hu-    HUFNAL, a, m., z Niem. ber .^ufnogel, gwoźdź podkowny,

czki nie kazał na reszcie Wyliczyć, już to    najmnniej ba-    n. p.    Zabiciu hufnalem za żywe, lekarstwo. Syr. 918.

sów dwieście. Zabi. Amf.    84. Nocne huczki. Mon. 76,    1. HUJ!    interj. ochoty, £utt) ! Niemów huj, aż przeskoczysz.

726.    Na kiermaszu *pitma rad w huczku pijał. Pim.    Kam.    W. Post. W. 5, 419., Pot. Jow. 2, 61. (cf. hup).— 2.

552.    Ucichną te niedługo huczki i szumy, Pójdą na    wiatr    HUJ, ia, m., krzykajło , eilt 0d)rct)(>al3. Woli się hujami

pysznych dumy. Ab chow. 297. 2. HUCZEK, czka, m.,    czło-    awykrzykami, by zabijakami grodzić, niż ludźmi godne-

wiek    krzykliwy, eilt ©cfyretyDatë. Sąd Grodzki w ręku    eko-    mi a porządnemi. Glicz. Wych. M. 8. — 3. HUJ ob. Chuj.

noma abo huczka. Przestr. 156. HUCZNIE, HUCZNO adv., HUK, u, m., huczenie, hukanie, trzask, łoskot, szum, z trzaskiem, szumem, hukiem, głośno, Fig. chełpliwie,    ba3 Renten,    ©Ctöfe, ©efcfyret), ber $alt,    Citait, ^tfyall. Boh.

mit ©eraufeb, tant pra^terifd). Huczno śpiewam sobie. Teat.    hluk; Slou.    huk; Bosn.    hukka, bukka,    talabukka, treska;

52. c, 3. Używajmy hucznie wszystkiego. Teat. 7, 23.    Vind. pok,    ropot, lusk;    Rag. huk ; Eccl. rynt, rynaHie.

(nieskąpo, obficie, do zbytku). Huczno, buczno , a w    Morskie boginie się bały    Z armat huku,    który i skały Prze-

co nań doma nie orzą, musi łupić, drzeć, bo żołd jego zbytkowi nie zdoła. Falib. Dis. N. 2. Ale co tobie "w głowie? ty taki hulaka, Trzpiot, libertyn, a ona nabożni-ca taka. Zabł. Firc. 96. Tręb. S. M. 58. Jeden z jego synów był hulaka, utracyusz i kostera. Treb. S. M. 73. (HUŁAN ob. Ułan). HULANKA, i, z., lusztyk, wesołość głośna huczna, zabawa hukliwa, eine jttbelttbe Suftbarfett (Vind. arshiulenje); Ross. ryjaiwa * wolna godzina, ryju przechadzka; neperyjb hulanka, 3aóyj4fci*H0CTŁ. Chcę tu wydać hulankę z uroczystościami Wszystkiemi, z ma-szkaradą, z koncertem, z tańcami. Zabi Firc. 48. Od wczorajszej hulanki jestem jak stłuczony. Teat. 43. c, 96. Wyb. Znów na kredens potoczył się z hulanki , i wszystkie potłukł szklanki. Teat. 43. c, 76. Wyb. (podchmieliwszy sobie, bcrmtfd)!, tttt Jîaufcfye). Szlachta staroświeccy pospolicie lubią hulanki. Teat. 24. c, 64. (lej rozlej). HULASZCZY, a, e, hulający, hulać lubiący, fcfywclgenb, fcfmteb gertfd). On rozrzutny, hulaszczy, łykajko wyśmienity. Mon. 73, 592. Epikur hulaszczy filozof, ib. 70, 783. Ross. ry.iamin achł wolny od roboty dzień.

chodził. Zbił. Dróg. E 5. Huk armaty wojennej w pustyniach słyszano. Bardz. Luk. 15. Ziemia huk wydaje, pod nogami rozpędzonych koni. Weg. Marm. 1, 41. Dał .się słyszeć dźwięk bębna i huk bąka, dud. Otw. Ow. 584. — §. Huk, hukanie, fukanie, gromienie, hałas, wrzask, SBettern, üfcobett, ©gelten, ©efcfyeltc. Ona przyuczona do huku, musi słuchać rozkazu ojcowskiego. Teat. 22, 112. Krzyk tam i huk był wielki. Pełr. Ek. 43. Daj za prośbą, bo musisz dać wszystko z przynuki; Czego prośba nie może, mogą huki puki. Zegl. Ad. 2. (gwałt ; cf. daj, aboć wydrę). Huku puku za talar, roboty za szóstak, abo: większy huk, niź puk. Rys. Ad. 70. Huk, stuk, puk, dalej nic. Zegl. Ad. 91. Doli. Mnoho wresku, mało winy; Slov. mnoho wićeśkow, mało wini; mnoho praf, mâlo wésâf ; wetśi dim, neżli pećenka; wśecko do dimu ide; Vind. velik ropotiz, pak malu mele; vezhi slava, ka-ker krava ; Rag. vele skvikke, à maiło vunnee, ötel ©e* fcfjret) unb wertig 2Bt)(le. Więcej u Turków huku niż puku; liczniejsze wojsko na papierze, niż w obozie. Klok. Turk. 209. — Simil. Z hukiem wesele być miało Jakiego dawno w

tej wsi nie bywało. Jabl Ez. 103. szumne, eine HULETKA, i, i, Gall. houlette * laska pasterska, ©djdfer* lallte prächtige £od;seit. Pan wina hukiem dawał, nie ża-    ftocf, (Boh. bulka laska, laseczka).    Dałem już wstążkę

łował, i często częstował. Jabl Ez. 89. szumnie, obficie,    dziś mojej Lizetce, Hy ją przy swojej nosiła huletce.

retcfyltdj. Wspaniale dzisiaj częstować będzie, wszystkiego    Zab. 9, 97. Nie razem się gniewała    na niego, on prze-

będzie hukiem. Teat. 7. c, 15. Zaprasza mię do siebie;    cię, W świeże codzien huletkę moję    stroił kwiecie. Zab.

wchodzę, stół nakryty, Hukiem potraw wybornych z le-    12, 35. Gawdz.

szubrawiec , łazęka. Cn. Th., cf. hołota, gołota, (Croat. te-pecz, markaj); ein Herumtreiber, du ï(utmd)tgut, etn £au’ 'gcittdjhL Cttt ^aluttfe. Hultaje, którzy nikomu dorocznie nie służą, jedno się tylko na tydzień najmują, abo też nic nie robią, płacą po 12 groszy. Vol. Leg. 2, 665. Hultaje rozumieć się mają, co domów swoich nie mają, ani dorocznie służą, wyjąwszy rzemieślników, tacy po-głównego płacą po złł. 4. Vol. Leg. 3, 382. Hultaje tułając się po wsiach i miasteczkach, poddanych naszych niszczą, na robotę drogo się najmują, ib. 589. (cf. ban-dos). Hultaje, przez nieopatrzność, żywność długiego czasu za krótki czas trawią, a potym biorą sobie przyczynę od swych własności tułania, a tak tułając się cudzych rzeczy łapać nie boją się. Herb. Siat. 363. — Ogólniej, człek nierządny, łajdak, cttt Iteberltd^er £erl. Niemało wielkich ludzi znajdziemy, którzy z młodu wiel-kiemi hultajami byli. Boh. Kom. 5, 38. Ultaj. Opal. Sat. 156., P. Kchan. Jer. 117. Hultaju, nie pokazuj się na 68. Syn mój marnotrawca, hultaj i 75. HULTAJKA, i, z., n. p. Taką przy sobie trzyma hultajkę, która najszkodliwszemi radami , w nieochybną ją wtrąci przepaść. Teat. 7. c, 4. Ali cóż to, hultajko! Teat. 29, 84. Iteberlidje Zettel. Filutko, hultajko ! ib. 29, 71. ib. 3, 85. *§. Aliter. Żyjąc tak tedy, długo hultajkę klepałem. Teat. 30. b, 37. (po hul— tajsku żyłem, jak hołota ; IteberUcfycS Sebett). HULTA1G SIĘ, ił, i zaimk. niedoli., zhultaić się dok., hultajem się stawać, Iteberltd) nterbett. Hultaić mi się matka pozwoliła. Jabl. Ez. 152. — Hultaić się, hultaić intransit., żyć po hultajsku, włóczyć się, wałęsać się, włóczęgą się

gumin i mięsa. Zabi Zabb. 1. co niemiara, uitcrmej51td) HULTAJ, ‘ULTAJ, aja, m., tułaj, tułacz, lóźny człek »teł. Czerwonych złotych hukiem jest u nas. Teat. 7. c,

7. Pam. 85, 1, 908. Ze wielkie przygotowania czynią, gości ma być hukiem. Teat. 6. b, 79. (Boh. hluk turba populi). Pieniędzy huk, zboża pełno, bydła dostatkiem.

Teat. 26. b, 4. mnóstwo, zbytek, UeberffujL HUKAĆ ob.

Huczeć. 11UKACZ, a, m., gołąb' Grzywacz qu. v. HU—

KLIWY ob. Huczny. HUKNĄĆ 06. Huczeć.

Pochodź, zhukać, rozhukać, rozhukany, przehukać, zahuczeć, zahukać.

HUL! HULALA! interj. krzyk na wilka, IjitjL tyufl, trenn man auf ben üffittlf fjcftf. Wiley wyją za gumnem w nocy, Gospodarz pociąga robatynki, w oknie bul hul woła. Rej.

Wiz. 12. Gdy wilka pasterze zoczą, powstawa na niego okrzyk na powietrzu : hulała, póki nie uciecze do łasa.

Iiaur. Sk. 3, 12. cf. ha, ha lala. — HULAĆ, ał, a, in-trans.niedok., hultajsko żyć, huczno szumiąc marnotrawić,

(jtucf;pcpeu), fcfticittineit, fdjmelgeu, jtraffett, (łubem). Boli. hey-riti, (Boh. hulakóm, hrmot delam, hluka delam, hukam);

oczy. Teat. 53. kostera, ib. 7.

Rag. huliti, pohuliti, pohuglivati contemnere, vituperare ; hule sus, porcus, oholo arrogans)p (Bosn. hulliti, kuddi-ti * gardzić); Ross. ry.mb spacerować, włóczyć się, próżnować, rozpustnie żyć; 3aóyjAH>KHnqaTb; Eccl. kiuvwitii,

6jy>Ky, neïiOTpeôcTBOBaTH ; (cf. Lat. helluari; cf. kulig,

Ross. pacKyjHKaTbca). Jął się ladajakiej kompanii, hulał z niemi, i marnował póki mu stało. Flaur. Sk. 203. Hulaj duszo, piekło gore. Żegl. Ad. 91. Teat. 43. b, 32.

Aż nadto hulaliśmy. Teat. 43 c, 98. Wyb. Kiedy hulać, to hulać. Teat. 22, 43. HULAKA, i, m., HULAK, a,

m., marnownik szumny, (ettt 3u^(tet)er), etn ©cfylemmer, Boh. heysek; Ross. ryjHKa, (ryjaibiiuncb brukownik). Hulak,

Lot. 15. Honory zwykły częstokroć w ludziach odmieniać humory. Zab. 14, 42. Coż to, Pan nie w swym humorze ! Teat. 48. c, 7. Wyb. Kul. Coż to, Pana w tak kwaśnym zastaję humorze! ib. 40. b, 83. (Vind. on ni dobre vole). Nie w dobrym humorze * nie w dobrym sosie,, bcp Übler Sainte. Mozę to humor jej ułagodzi. Hul. Ow. 74. zły humor; (Dal. eherner; Hung. cheiimeiir; Croat. zlovolynoszt; ct‘. Croat. zlovolimsze moerore conficior). Trudno jej humorom i chimerom dogodzić. Teat. 24. c, 7. Złego dzisiaj jestem humoru. Mon. 76. 89. Niepodobna jest być zawsze dobrego humoru. Teat. 50. c, 53. Jak myślę o niej, zaraz mię to w dobry humor wprowadza, i tańcowałbym chętnie. Teat. 52. c, 46. Humo-ruś pełny, stąpasz okazało, Dosyć postawy, ale wątku mało. Zegl. Ad. 90. Niewiesk., dumy, Csigenbüttfd, ©tolj. HUMOREK, rku, ot., zły humor, kaprys, üble Saune, (Ea* prtceit. Coż to jest, humorek? zmartwienie, 'niespokojność! ł}>. Tak jest, zmartwienie bez przyczyny. Teat. 37, 100. Kobietki miewają swe humorki, trzeba im wybaczać, ib. 34. b, 6. HUMOROWATY, a, e, pełen humorów, kaprysów, wił futmenrb, (Eapriceit, caprictcnb. Humorowate i HUMA, y, z , naczynie jakie na statkach, elit ©efcbhre ober niespokojne narody. Pot. Arg. 100. Twarz ogromna, su-©crcitbe auf ben Slujüfcfytffcn. Ilaur. Ek. 171.    rowa , humorowata. ib. 275. marsowata.

HUMAŃ, ia, ot., miasto w Bracławsk. Dyke. Geogr. 1, 288. 'HUNAĆ cz. jedntl., [z rusk. hunuty » pisnąć, ntncf/feit, 21; n. p. eine ©tabt tu ber Ufratttc. HUMAŃSK1, a , ie, od Humania, n. p. Rzeź Humańska. ib. HUMAŃSZCZYZNA, y, z., dobra do Humania należące, bte @Üter t)0U Ruinait.

‘HUMANISTA, y, m., ludzki pan, popularny, eilt nicnfdfen* frcuitbltdfer §crr. Pan ludzki, przyjacielowi chętliwy, ubogich podejmują^, humanista jest. Petr, Ek. 115. Bełze-cki, senator madrv, humanista szczodry, pan bogobojny.

Nies. 1, 70.

HUMEN, a, ot.,

bawić (cf. powsinoga), fiefj Ijerumtrctben. Tobie pijaku, o tej porze powracać do domu? hultaić się noc całą! Teat.

10. b, 94. Trzeba będzie hultaić, i torbę włóczyć bez żadnego zapasu. Teat. 19. c, 67. HULTAJSKI, a, ie, od hultaja, lub hultajstwa, nierządny, Iteberlid). Gdy kto swoje przemarnował przez hultajskie życie.... Haur. Sk. 248. Hultajsko adv., nierządnie, Itcberltrf;. Wolno potomkowi majętność tyrać, hultajsko z nierządnicami żyć. Petr. Ek. 92. — Hultajski bigos, bigos z różnych mięsiw z kapustą. Ossol. Wyr. Éagout tum ntawfyerlep $letfdp [orten mit Üîraut. Dla mnie nie trzeba, jak zrazów, bigosu hultajskiego. Teat. 35. d, 20. HULTAJSTWO, a, n., życie hultajskie, Hebcrlicbeö geben, £aubftretd;erep. Słudzy od panów swych umyślnie na hultajstwo uciekają, a rządzić się dorocznie nie chcą. Vol. Leg. 2, 1405. Pijaństwa więcej i hultajstwa, niźli gospodarstwa pilnowali. Teat. 54. c, C ii. §. collective Hultaje, chałastra. Cn. Th. Iteberltdieś ©efinbel, Snntpenpacf ; Ross. caMOBoaLimma.

HUM ! wyraz zastanowienia, Ijent! IjUt ! Sebcitflidffcit attöju* brürfeu. Ilurn! wszystko mi się zdaje, że jednakowo dobrze o tym wic. Teat. 24, 110.

Nakazał Cesarz synod; Metropolita na to ani Tiunął, bo skarać go władzy nie miał. Smotr. Apol. 58. ? cf. trunąć.

HUNCFOT, a, ot., z Niem. ^wtbêfott, kiep.--(Proy. Slov.

Tak pan boh śelmc-w tresce, abi sa hunewuti karhali, jednego karanie, dziesiątego 'kajanie), §. Iluncfoty u botów, skórki w tyle na pięcie, "na podparcie ostrogi ; cf. skórka na bóty.

*HUNIEK,ńka, w., (może od guni), prostak, gbur, eilt Sauer, z Greek., Ross. nrysiciiï; opat greckiego    Z onych wzgardzonych huńków, koziarzów, rolników,    Na-

obrządku , eilt 5lbt tunit grtedftfdjCH 3Rttu8. Władykowie, hu-    mnożyło się wodzów, strzelców, pułkowników. Zim. Siei.    244.

menowie, popi wszyscy,    w Rusi z osiadłych roi płacą    HUP! HOP! interj. pobudzając do    przeskoczenia;    bop    ! fjbp

po złotemu. Vol. [.eg. 3,    52. HUMENICA, y, z., Ross. [a! (bet)tn ©prtttgen). f    Vind. hop,    hoi, vop » hey) !    Jez-

MryMGHLfl, ksieni Greek. obrz., eilte Slcbttffttttt. llumenowie    dzicc do konia, przesadzając rów, zawoła hop. Kaiu.

i humcnice, każdy i każda po złł. 15. Vol. fjcg. 5, 169.    Nar. 380. Nie jużże ten przeskoczy, co sobie hup! poil UM ER AL , u, ot., naramiennik kapłański, bab 3lcbfelljcntbe.    vvie. Pot. Arg. 655. Nie mów hup ! aż przeskoczysz.

Naramiennik abo humerał Aarona był złotemi łańcuchami    Budn. Ap. 47. Jabl Ez. 78. (cf. jeszcze nie wykrzykaj).

i drogiemi kamieniami ozdobiony. Sk. Zyw. 1, 347. na-    Nie tryumfuj przed czasem, trilimplStrc mctjt oor ber 0(|lad()t.

ramnik. 1 Lcop. Ex. 28, 12. przyramek. 3 Leop. Ephod.    Slov. newiskag, ne hwizdag, eśćeś’ ne preskoćil. Szkoda

HUMOR, u, ot., z Łac. — Medic., słowo humory, które skok uprzedzać, jako mówią, hupem. Pot. Arg. 655. możemy zwać rozciekami, oznacza wszystkie substaneye 1. HUPAĆ ob. Haupać, Ilapać , hap. płynne, rozpłodzone w ciele ludzkim trawieniem pokar-    2. HUPAĆ, ał, a, cz. niedok., skakać przez co, hinüber fprttt*

mów. Dykc. Med. 2, 566. bie ©äfte beö menffhlt^en ^ör*    gen. Tr., ob. Hup, chop, ehopnąć.

perä. (cf. sok, miazga, krew, chil). Humory w stanie HUP1ESZEĆ nijak, niedok., pleśnieć, fcbintlttcllt. Ksiegiby od naturalnym są łagodne, figurę okrągłą mające, gęstość wilgoci hupieszały. Chmiel. 1, 233. trupieszały. do naczyń proporoyonalną. Krup. 5, 8. Humory kataro-    HUPKA ob. Hubka.

tłumem,

gromadno, in einen großen Raufen, in einer ©djaar, fcbaarroetë, I;anfemueib. {Carn. truma caterva; Ross, rypóoto). Hurmem się tam cisnęli krewni, przyjaciele. Przyb. Luz. 136. Wszyscy oraz hurmem poszli. Haur. Sk. 320. Hurmem, gwałt. Zegl. Ad. 91. Wyciągnęli 'hurmą, lud bardzo wielki. Leop. Jozue 11, 3. Hurmem wszystkiego', dostatkiem, ryczałtem, po pańsku. Gemm. 97. rei^lt^.

191

HULTAJSKI - HUMOR.

HUMOREK - HURMEM.

we. Comp. Med. 45. —§.    Moral. Skłonność, sposób my-    HURMEM, CHURMEM,    ‘HURMĄ,    adverbialiter,

ślenia, gust, smak, wola, cf. fantazya , bie Saunę. Humor zdaje mi się być jakoby zwyczajem umysłu zadawnionym, albo że tak rzekę nałogiem. Mon. 69, 100.

Boh. rozmar. Humor moj jest wesoły. Teat. 36. b. 92.

Pan zawsze pan, ja sługa; słowa zatym moje Przyjmiesz jak na podług humoru, jaki ci przypadnie. Zabi Amf. 40. Coś w nim pociesznego postrzegł do humoru sw'ego. Dar.

dzieścia, z dwudziestu wybraniec ; Boh. et Slov. husar ; Vind. hu far, rogerski jesdazh ; Slav. katana; Croat. hu-szar; Dalmatini za tolvaja y razbojnika dërse; drugi za viteza, konyanika (disling. guszar anserarius); Bosn. gu-sar pirata, gusarica navis piratica, gusariti facere pi-raticam\ Rag. gusar, gûsa praedator , gusâriti praedari; Ross. et Eccl. rycaps z Litewsk. zbrojny wojak, mający pod sobą pieszego nazwanego HHLniapE. Przeciw powszechnemu mniemaniu, że Hussary wyszły z Węgier, z Cymbryjskiego dussar albo dursar olbrzym, wywodzi Czacki. Pr. 1, 215. HUSARKA, i, z., żona husara, lub husarską służąca, bte £)ltfartltlt. Boh. husarka. Husarka Wenus żonom hetmaniła. Tward. Daf. 45. HUSARZ, USARZ, a, m., kopijnik, nazwisko kawaleryi autoramentu Polskiego, różniący się od chorągwi pancernych, nie-tylko w- ubiorze, ale i w rynsztunku. Kras. Zb. 1, 382. ein poltttfdfer £>itfar. Usarz Polski z kopiją. Susz. Pieśń. 3, G 3 b. Chmiel. I, 82. Co przedtym mówiono, że więcej skrzypek na smyczek, niż husarz na kopiją weźmie, cpa4y, to teraz słuszniej rzec, że więcej mający za pieniądze cn04Ba.i'B, cn.iouiB. Całe stado szkap, i wszystkie wozy kupi, niż odważny żołnierz krew lejący wysłuży. Psalmod. prze fa o y e n d o w a ł c m hurtem. Teat. 19. b, 8. Towary tam leżą hurtem, t. j. bez liczby, wagi i miary. Gal. Cytu.

(cf. hukiem). — Kupy chłopstwa pod hurmem sie jego ściągali. Tr. pod hufem, tnfeinem Raufen, in feiner Kolonne.

HURSKA ziemia * Horwacka ziemia. Diel. S. M. B 4 b. o Węgrach tam mowa jest.

HURT, HORT, URT, a, m., HURTY, ów, plur. z Niem, bte §ürbe ; (Lat. mcd. hurdicium; Graec. xondvlrj; Angl, hurdle; cf. Pol. grodzą , hrodza) ; 'S. 1. plot przewoźny ruchomy do ogradzania na polu owiec, bydła. Slov. kaśina, korba; Boh. lisa, liska; Sorab. buchti ; Ross. rypiE, 46hhhk,l ; (lopra namiot Tatarski). Urty dla owiec grodzą się sztukami z chrostu łozowegG i kołów dębowych. Kluk. Rośl. 2, 167. Swobodnych hurtów nicnajemni Stróże, Leżąc na pował, różnorymnych pieśni Uczą swe fletnie. Hor. 2, 276. — $. 2. Meton. Stado, trzoda, owce, SStcl), beerbe. Chcę pędzić w stronę tłuste barany, Lecz że zwykłego na się wołania Hurt nie usłyszał, trudno się zgania. Zab. 15, 47. HURTEM, na hurt, adverbial, ryczałtem, ttt Saitfd) Utib Sogcit. {Boh. hurtem, z burta z prędka); Boh. wesmès, au-kolem , auhrnkem , zahrnkem , śmahem ; Vind. vkupsklad, vkupsloshik; Ross. rypTonrb, oirroMi, BajOMt

78. — §. Junak, eilt 2łrailtarf>a3. Husarz ostro ogromno ma sobie poczynać, Okiem orzech gryźć, wąsem muchy ścinać. Kchow. 50. Nie to husarz, co groźny humor ma w pokoju, Nie ten co wąsem trząsa, kiedy przy napoju Kandyjskim posiedziawszy, puhary rychtuje. ib. 51. HUSARSKI, a, ic, od Husarza, .ftufarett*. Ross. rycapcKin. Husarskie albo Kozackie pułki c40Ó04CKie n04KH. R. 1503 przyjechawszy Alexander z Litwy, złożył sejm w Lublinie, na którym uradzili służebne przyjąć; i przyjęli obyczajem husarskim, albo Ra-ckim,' z drzewy a z tarczami. Biel. Św. 259. Husarskie znaki zkąd mają początek, ob. Czack. Pr. i , 215. Z husarskiego siodła ręką albo nogą, a z Kozackiego szyją przypłacają. Rys. Ad. 80. (obydwa niebezpieczne). Husarska pieczenia suto z cebulą. Teat. 43. c, 64. Wyb. Bratk. T. 4, Ci, którzy po usarsku służą, powinni na koń wsiadać do potrzeby z kopią, we zbroi, w zaręka-wiach , w szyszaku, z krótką rusznicą, z koncerzem, albo z pałaszem. Vol. 2, 1064. husarze, służba husarska. HUSABSTWO, a, n., HUSARYA, yi, z., collect, bte farcit < Meret), bte ^ufareit. cf. Bosn. gusarstwo piratica.

3, 74. Dowiezione do miasta ze wsi trunki, nie na kieliszki , kwarty abo garce, lecz hurtem przedawane być maja. S. Gród. 2, 101. Na hurt. flor. Sat. 74. cf. hurtownik. 1IURT0WAĆ, HORTOWAĆ, URTOWAĆ, OR-TOWAĆ, BURTOWAĆ, ał, uje, cz, niedok., a) w hurtach na polu bydło trzymać, in ,'püvbeit baê $tel) galten, ober auf bem Selbe etnfmrbett. [Ross. rypiHTb, rypqy obraezko-wać n. p. dukaty). Hortowanie owiec jest to, kiedy latem na noc nie zapędzają się do owczarni, ale nocują na ugorze, ogrodzone sztukami płotu, do przewożenia zdatnemi. Podobnym sposobem hortować można roga-•ciznę. Kluk. Rośl. 3, 173. b) Hurtować rolą« gnoić ją takim hurtowaniem, ben Ziffer Würben, burd) Würben bun» gett. Owczarzów powinność, aby pola ortowali abo bur-towali, z miejsca na miejsce pomykaniem się. Gost. Ek.

126. ib. 124. 0 urtowaniu i nagnojeniu roli. Haur. Ek.

178. Owcami urtują role i ogrody; ale też i rogatym bydłem. ib. Owce, gdzie są stadami, pola niemi hurtować, t. j. co trzeci dzień z miejsca na miejsce pomykać.    Haur. Ek.

19. Bydłem swoje hurtują pola, z miejsca    na miej-    *HUSKA, i,    z., [porówn. wołosk. uska * suszyć; zend.    hu-

sce coraz pomykając się. Haur. Sk. 63. Gnój    owczy uży-    ska « suchy. 2] Sól    warzona zlewa    się    do figur koni-

362. HURTOWNIK, a, m„ IIURTOWNY kupiec, hurtem kupujący i przedający, cttt ©rofflfćutbler, Boh. aukol-njk. Żydzi hurtownicy wódki do Warszawy przywożący, te w magazynach miejskich dla bezpieczeństwa od ognia,

składać ma/ą. Gaz. Nar. 2, 67. HURTOWY, a, e, od HUSNACHT, USNACHT, ob. Hausknecht, hurtów owczych, bydlęcych, i)itrbett *. Ross. rypTOBbiu HUŚTAĆ ob. Chustać.

stadowy, trzodowy.— §. Ryczałtowy, tltt ©rpfiett, tut ©att= ‘HUSTEM, TIUSTO adv erb, (Boh., huste), gęsto, obficie, jeit, en ©ro3. Boh. wesemny, wesmćsny; Ross. orno- retdjltd). Nie inkaustem, ale łzami pisała, lejąc je hu-bhh. Hurtowy, hurtowny handel Ross. BaaOBOtt roprï.    stem. Pot. Arg. 828. Dzisiaj lusztyk, dzisiaj husto, A

HUZAR, HUSAR, a, m., z Wejj., nazwisko jazdy Węgier-    w spiżarni potym pusto. Kochow. 190. Nie wczas dają

skićj w wojskach cudzoziemskich. Kras. Zb. 582. ber .Ç)Us chleba husto, Kiedy zębów w gębie pusto. Rys. Ad. 48. far ettt leteffler Uitgrtfcfi gefleibeter Sîeltcr. Hung. husz s dwa- cf. hukiem, hurmem.

teczny do hurtowa.nia czyli sprawiania roli.    Zool. Nar.    cznych, z    których    uschła wyrzuca się    w sztukach,    bu

ski po Rusku nazwanych. Nar. Hst. 4, 289. ein fontfd) geformte ©titef gefottiicn ©aljeś, nńe eê atrô bem ©oljforbc fommt, Boh. hauska panis oblongus triticeus strucla; Ross. ryccicB, rycbKa, ob. gęś żelazna.

HUTA - HYACYNT.

HYACYNTOWINY-HYDZIĆ.

193

HUTA, y, z., {Boh. hut; Carn. utta; Vind. hutta, stekleni-za, spusharia, spushavishe; Croat. shottor; Ross. 3a-B04x; Anglos et Gall. hutte ; Angl, hut; Dan. hytte; Germ.

Hütte ; Svec. hydda ; Lett. guta ; Finn. cota ; cf. Graec.

?- mv&sïv; Polon, chata, jata). Hutą w języku Polskim pospolicie nazywają fabrykę, w której robią szkło. Ład. H.

N. 49. bte ©la^utte ; Boh. sklenna hut. Miejsce zabudowane , gdzie się szkło robi, nazywa się hutą. Kluk.

Kop. 1, 320. Na*hutach około szkła robią. Haur. Sk.

246. — Huta od żelaza, btc fêifettfiütte, {Boh. zelezna hut).    HYBEL    ob.    Hebel.

Huty, gdzie kruszce zlewają. Syr. 242. huta kruszcowa, HYBERNA, y, z., z Łac. danina pieniężna, którą poddani bte ©djmetjfmtte. Huta solna 5 żupa. Włod. Me ©aljfotlje,    dóbr    królewskich    i    duchownych, do    skarbu    publicznego

karbarya. HUTARSKI, HUTNICKI, a, ie, HUTNICZY,    dają.    Ze    zaś w    czasie    zimowym wojsku    ztad    żołd    udzie-

HUTNY, a, e, od huty, Hütten *, ©ctjmeBfmtten *, ©fotyfitten*.

Boh. hutnÿ, hutskÿ. Mówić z kim hutnickiemi terminami. Torz. Szk. 37. Język butny. ib. Drzewo dobrze zwiędłe, terminem hutnym mówiąc, szyty. ib. 17. Musieli się tych tysięcy w hucie nauczyć, bo tam 52 za 100 liczą, a toż i posagi są teraz butne; z daleka huczą, a z blizka nie brząkają. Dwór. B. 2. bte Srautfd/ćtftC werben jefct nad) ber ipüttenredjmmg auôgejaÿlt, beim in ben (©djntelj*, ober ©taä») Jütten wirb 52 für 100 gejault. HYBKI ob. Chybki. HYBLOWAG ob. Heblować.

HUTARZ, HUTNIK, a, m., w hucie robiący, lub szkło, HYCEL, CHYCEL, cla m., sługa mistrzowski, który psy

bije, (cf. hec, cf. hyd), Boh. ras; Sorab. 2. drez; Ross. naiBo/tep’B, ber $nnbefcfd(tger, ber 6<fyinber pr. et fig. Śmiele śmierć mogę nazwać i chyclem i katem, Jednako bierze człeka i z tronu i z gnoju, Jednako psa u jatek, jako na pokoju. Pot. Jow. 92. *Hecel najdzie sługę, co psa za ogon pod sukienicą wlecze. Rej. Zw. 65 b. (trafił dyabeł na poganina). Bezbożny chycel świętokradzką dłonią Jezusa w twarz uderzył. Pot. Zac. 50. HYCLO-WSKI, a, ie,

/KHB04epHŁin. Hyclowski plac, gdzie ścierwo ze skóry zdziera, ber ©djtnbanger, Ross. >KHB04epHa.

HYD, u, m., obydzenie, ohyda, ©djeuffll, 3U>fd)eu. W takiej łachmanie osądzi mię każdy uprzywilejowanym, uczciwszy uszv, bvdem tego miasteczka. Teat. 50. c, 4. (cf. hycel). HYDLIWY, HYDNY, a, e, obrzydliwy, fiößltct), abfôeuK#, cfcllmft, (cf. hydzić) ; {Boh. et Slov. ohyzdnÿ; cf. Gall. hideux). Nie chcę tu wyłuszczać hydliwych skutków tego postępowania. Koił List. 1, 88. Śamowładztwo Rzpltej najhydliwszym zgwałcili sposobem, że zgraję podłą nazwali reprezentantami narodu. Ust. Konst. 2, 163.

HYDRA ob. Siedmiułbica.

HYDRAULIKA, i, i., z Greek, nauka, av której się uważają ciała płynne w' biegu. Os. Fiz. 267. bte ^tybranltf. HYDROGRAFIA, ii, ź, opisanie samej wody, rzek, morza, HYACYNT, HYACENT, HIACYNT, a, m., HIACENTY, ego, jezior etc. na ziemi. Wyrw. Geogr. 6. bte Sajferbefdjretbmtg. m., Jacynt, imię męzkie, Hyacinthus, ein SDîamtênctnte. Ja-    HYDROGRAFICZNY, a, e, ^brograpfufd): HYDROSTATY-

cek ś. abo Hyacynt z familii Odrowążów, pierwiastki za-    KA, i, z., nauka uważająca ciała płynne spoczywające,

konu Dominikańskiego wr Polszczę założył. Kras. Zb. 1, na wadze się utrzymujące. Os. Fiz. 267. bte £>i)broftattf. 385.— §. Klejnot, od innych daleko lżejszy, mniej wię- HYDZIC, HIDZIĆ {On. Th.) CHYDZIC, ił, i cz. niedok.,

ohydzić, shydzić, zhydzić dok.', Boh. hyzditi turpare, deformare; Slov. hydjm dedecoro; Sorab. 1. hidzież invi-dere ; hidzić co komu * obrzydzać, fêfet, ©rauen tltfl^eit, uerefeltt. Karanie srogie zwierzchność poddanym hidzi. Cn. Ad. 331. Romulus już dawno Sabinczykom schy-

lub kruszce topiący, ber Hüttenarbeiter, ber ©laêntadjcr, ber üDîetallfcbnteljer. Boh. hutnjk. Ferramentarius, ten który żelazo czyni, hutarz, hutnik. Macz. Co to u nas lasów spalają ci prości hutnicy. Torz. Szk. 214. Rąbanie drew nie powinno się pozwolić hutnikom, podług upodobania. Kluk. Kop. 1, 321. Hutarz dęciem szkło w rozmaite kształty utwarza. Pilch. Sen. list. 3, 72. — fig. *Chutnik piekielny szatan. Pot. Zac. 156. ber Hüttemneifter ber Hülle, ber ©Cttana3. HUTMAN, a, w., w górn. dozorca, wizytator, ber ?luffe^er tit etnent 33ergtvcrfc, Hutfunann. Urzędnicy żupni, pisarze , ważnikowie, hutmani. Vol. Leg. 5, 176. Milej mi z tobą w zgodnej żyjąc sforze, Dom i czeladkę swą trzymać w dozorze, Niż włości mając, słyszeć, ono fuka Hutmąn na pana i ludna Przyłuka. Kochom. 211. [Jest tu podobno myłka: Hutmąn zam. Humań; w każdym zaś razie jest to miano jakiejś osady, i przykład ten tu nie należy. 5]

HUZE, HUŻENO, HUZIA! ob. Hu.

HUZICA ob. Guzica.

*HUZNO, a, n., Ross. ry3HO zadek, ber Hintere. Swoje własną głowę zowie huznem. Pot. Jow. 2, 30.

H Y.

cćj przeźroczysty, wieloboczny, czerwonawożołtego koloru. Kluk. Kop. 2,42. Dal. czanvak, ber Htyacttttfi, eilt 5ïr^* ftatl. §. Hyacynt, jacynt, kwiat marcowy, Hyacinthus Linn. korzeń jest cebula, Kluk. Dykc. 2, 44. Syr. 1355. śpilcowe ziele. Otw. Ow. 400. śpilce. Otw. Ow. 522. bte

Stownik Lindego wyd. i. Tom II.

$^acittt^e, eut 551umengewM;ê. Boh. hyacynt, breznowy kwèt; Sorab. \. hiyaczint; Carn. zinta, jazhin, bl.ęgijazh ; Vind. hiazint, haizint ; Rag. zarev zvjet, zarevak; Croat. czarev czvet, czarevak ; Ross. iäKHHTfc, riauHHTŁ. Prześliczny kwiat hyacynt maści brunatnej, maści niebieskiej. Birk. Gł. K. 19. Gatunek pewny hyacyntów Carn. zepnesina, falôn, pashpertant. HYACYNTOWINY, in plur., imieniny Hyacentego, baê 3îamcn§feft beê    Otw. Ow. 400.

Hyacentowiny sprawiać.

lony bywa ; przeto hyberną ten rodzaj kontrybucyi nazywamy. Kras. Zb. 1, 367. btc $rteg$ftetter jtt bett SStuter« quartieren ber ©olbateit* (cf. Chleby zimowe). Zakazujemy, aby żaden żołnierz, wybrawszy hybernę, która na całe trzy ćwierci roku się rozciąga, po wysłużonej pierwszej ćwierci, nie ważył się służby wypowiadać. Vol. Leg. 5, 232. HYBERNOWY, a, e, od hyberny, n. p. Komissya hyber-nowa. Vol. Leg. 5, 767. bte SBinterfrtegêfteuer * lommiffiott.

od hycla , ©ctjinber s . Ross. /KHB04ep0Bü,

25

HYPOKONDRYCZNY - HYZOWAĆ.

dzony, omierzł i własnemu Judowi. Stas. Num. 2, 4 53. Zeno chce nam pijaństwo zhydzić. Pilch. Sen. list. 2, 359. $. Hydzić kogo do kogo * obrzydliwym go robić, psuć mu, czernić go, einen bet) jemaubeu anfcfytMrjen, »erfjajSt ntacljCtt. Pana do poddanych hydzili, a poddanych na

śledziony cierpiący. Krup. 2, 105. HYPOKONDRYCZNY, a, e. ‘ciężkosercy, ‘cieżkomyślny ; Vind. teshkoserzhen, tegoten , britkomiflen, tosnoumen ; fjppocfiottbrifcfl. HYPO-KONDRYK, a, m., ber #9pocfyonber, ber ^poc^onbrtji; W rodź. zeńsk. HYPOKONDRYACZKA. Boh. Dyab. 3, 85. pana jątrzyli. Smolr. Lam. 6. Kąsa tęgo, co go do nie- HYPOKRAS, HYPOKRYTA ob. Hipokras, Hipokryta, go hydzi. Weresz. Reg. 107. Żydzi na sławę Jezusa się HYPOTEKA, i, i. z Greek. W hypotece czyli zastawie dóbr targali, Samarytanem go zowiąc, i do wszystkich ludzi    nieruchomych, bezpieczeństwo wierzycielowi na dobrach

bydząc. Sk. Kaz. 33. Poeta obyczaje złe u chłopiąt wi-    zapisuje się, do których on dopiero, nie pozyskawszy

dząc, Począł się na nie sierdzić, do ludzi ich hydząc.    na terminie swego kredytu, prawa possessyi nabywa.

Groch. W. 580. HYDZIĆ SIĘ, czym * brzydzić się, oor    Ostr. Pr. Cyw. 1, 252. btc $9))otficf. ob. Istota.

ettM$ 2lbfdjeu boben, ftcff efeltt. Żadnemu nie było przykro HYPOTENUZA, ob. Przeciwprostokątna. HYPOTEZ ob. Mnie-nań patrzać, żaden się nim nie hydził. Birk. Gt. K. 26.    manie, domysł. HYPOZEUGMA, Slov. zadowdzalka. HY-

Do jamy pogrążysz mię; będą się mną hydzić szaty mo-    STERON PROTERON, Slov. hakmatilka, miśatelka. 11Y—

je. Budn. Job. 9, 31. (brzydzić się mną będą. Bibl. Gd).    STORYA, HYSZPAN ob. Historya, Hiszpan.

Nie hydzić się ani ubóztwem, ani choremi, nie stronić 1. IIYZ, CHYZ, HEZ, u, m., wiatr bijący prosto w żagle, od grzebienia ciał zmarłych. Bzów. Roz. 108. Nie hy-    termin flisowski; wiatr pomyślny, (cf. chyżo, cf. hyzować;

dził się Jezus żłobem plugawym, ib. 53. Takich się ma-    cf. Vind. hiza vapor) ; pnfttgcr SBtub auf beiu Söaffer. Hys,

ją pilnie strzedz i onemi się hydzić. Weresz. Reg. 105.    wiatr pomyślny dla statków, idących do góry, który wieje

HYDZENIE, ia, n., subst. verb., brzydzenie, ©fel, Slbfdjett.    z tyłu; przy ciągłym hysie idąc pod żaglem upłynąć mo-

Pochodz. hydliwy, ohyda, ohydzać, ohydzie.    żna w jednym dniu mil 20. Magier. Mskr. Widzę szku-

HYENA , y. z., wielkości wilka,    zwierz srogi, nigdy    się nie    ty z Gdańska pod dobrym    bisem    stanęły. Teat. 1, 76.

oswaja. W niedostatku zdobyczy, wygrzebywa trupy ; chci-    Pod hysem iść, ‘płynąć pod czas    bysu    z podniesionym

wy jest mianowicie ciała ludzkiego. Żyje w Afryce, żaglem. Magier. Mscr. Na hysz, gdy wiatr dobry ku górze, w Azyi. Zool. Nar. 308. bte Spälte.    aby do góry żagiel ciągnęli. Haur. Ek. 174. Gdy żagiel

HYGROMETR ob. Wilgoćmiar.    umoknie , aby nie gnił, za pierwszą pogodą na hysz go

HYJ! interj. pobudzając konie do ciągu, jüfl ! flüt jüfl ! Na    wyciągnąć, ib. 174. — Fig. tr. Teraz moje intéressa pod

złoconym wozie z biczem się posadzi, Au! zakrzyknie    dobrym zostawuję hyzem. Teat. 16. b, 23. Kto pienią-

najpierwćj, wnet hyj! zawoławszy, Zatnie biczem. Ryb.    dze ma, hyzem niech bezpiecznie płynie. Min. Aus. 20.

Geśl. C. b.    Ze twym fortuna żaglom sprzyja hysem, Ukośnym na to

HYL, u, m., cypel ziemi w wodę wychodzący, eine ©rbfpttje. zazdrość patrzy zyzem. Min. Ryt. 3, 358. — §. ‘Ilezem Matko tak wielu królów, bóhatyrów tylu, Których kości    go chlusnął miodownikicm. Bies. A. 1. (żwawo,    chy-

pod niebem na wietrze, na hylu. Min. Ryt. 1, 52. na    żo frtfdl).

otwartym miejscu, «uf etitem offnen flafe.— fig. Spokoj- 2. *HYZ, *CHYZ, u, rn., ‘CHYŻA, y, z., ‘CHYŻYK, a, m., ny w swoich kątów uchylu,    Nie będę wielkim    panom    et ‘CHYZECZEK, czka, m.,    zdrbn.,    dom,    chata, chałupa,

na hylu. Zab. 9, 543. Zabi.    ettt $au3, eilte glitte. (Boh.    chys,    chyśe    pokój, chyśka,

HYMEN, a, m., bożyszcze małżeństw i nowożeńców. Kras.    baudka, chalaubka; Sorab. 1. cheiża, kheża dom; Vind.

Zb. 1, 583. .^men, ber ©Ołt ber ©fieu. — §. W pochwie    hisha*izba, dom, hishen, domazhen * domowy, bisbnik,

macicy znajduje się hymen, lub krąg błonisty; jest to    haushuvauz * gospodarz domu, pohistwo = domostwo, na-

błona wyciągniona na kształt półksiężyca; bytność jej    bise * poddasze ; Carn. hisha, kajsha; Croat. hisa, kucha*

znakiem nienaruszonego panieństwa. Krup. 2, 162. bal    dom, pokój, izba; dem. hisicka, hisicza ; Hung. hâz, hâ-

Suugfern^mttcfien. Hymen, zamek panieństwa. Perz. Cyr. 1,    zatska, baziko ; Dal. hixa; Bosn. hisgja, bisgięa;    Rag.

156.    §. Hymen poet. wesele, małżeństwo, ^od^ett, ©l/e.    hixiza ; Ross. xmua, xinKHtta , XHHMiiKa; Inf. Sax.,    Svec.

Wiersz na hymen Jmość Pana Starościca etc. HYME-    Dan., Tatar, hus; Germ. i)au^; Lat. casa, cf. kucza);

NEUSZOWY, a, e, poet. weselny, ^ocfijeitê * . Wiersz    Chyżyk mały i prosty, chałupka, gurgustium. Mącz. Chy-

hymeneuszowy.    żeczek, chałupeczka. ib. Pewną zawzdy śmierć blada we

HYMN ob. Himn. HYPERBOLA ob. Przesada, Slov. zwiśo-    drzwi bije nogą, To pałaców wysokich, to w chyże ubo-

watelka; Carn. svishatnost; Rag. nadostavka. HYPER-    gą. Mlask. Ryt. 2, 155. Lampy po wszystkim chyzie

BOLICZNIE przesadnie, Eccl. npeuocx04HTe.n>HO.    ogień puszczają spory. Zebr. Ow. 91. (aedes.) Oparłli> się

HYROGLIF, u, m., z Greek., bte §ierogb)pIje, pisanie osobli—    hyż który, i wydołał wszystkie stosy wytrwać....    Zebr.

wemi znamionami i wyobrażeniem rzeczy; używany był    Ow. 10. (si qua domus mansit). Pyszne głowy, co    ubo-

ten sposób pisania od Egipcyan, i dotąd na ich obeli-    gą cnotę Mają za jedne swych chyzów sromotę.    Susz.

skach i posągach wyryte widzieć się dają. Kras. Zb. 1, 368.    Pieśń. 1 c, 2. Król cierpieć teraz musi siła, W obo-

HYPOKONDRYA, yi, z., z Greek., śledzionowa choroba.    zach pod gorącym i pod niebem zimnym, Na deszczach

Zab. 7, 104. ob. ‘Ciężkosercość, Vind. teshkoserzhnost,    raz w namiocie, drugi w hyzie dymnym. Pot. Arg. 49.

tesnoumnost, britkomiflenost, teshaunost, btC .fjtjpocfion* HYZOP ob. Izop.

brie, bte ?Oriljfucf)t. Ludzie hypokondryą lub zamulenie HYZOWAĆ, HYSOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., whyzować

I.

-SJ

H Y Y - I.

195

dok. z Niem. fytffett, bte ©egel aufjteben. Hysować znaczy    do góry, Chwytali rącze wiatry w żagiel pełnosznury.

podnosić żagiel, gdy się hys zrywa. Magier. Mskr. (Gall.    Otw. Ow. 452. Trarefem żagiel do góry hysują. Ma-

isser, hausser; Angl, hoise; Lat. med. haucire; Svec. his- gier. Mskr. sa ; Dan. hisse). Whyzowawszy reję w wierzch masztu HYZY ob. Chyży.

na

I, litera dziewiąta według abecadła łacińskiego. Kras. Zb. 1, 384. Miedzy i krótkim, a y ypsylon, oczywista wydaje się różnica, gdyż na pierwsze gardło ściskamy, na drugie bardziej go otwieramy. Kpcz. Gr. 1, p. 24. Bóżnica ta, tak jest wielka, że prawdziwa wymowa y nie mniej jest Szybolet, to jest, narodowością gardła Polskiego, jak ł, a uchybienie tego od razu cudzoziemca wydaje. Czechy pisząc peycha pycha, zey-skat zyskać, dają znać, że dobrze czują tę różnicę Słowiańskiego y od i. Tak i my piszemy : obejdzie, zamiast etymol. obeidzie, co się jeszcze vj Seklucyanie i innych dawniejszych najdzie-, tudzież przejdzie, zamiast przeidzie ; ale przyidzie, wyidzie dotąd piszą, [teraz nikt tak nie pisze. 1] a dogodniej etymologii, niż przyjdzie, wyjdzie; tudzież przyjmuje lepiej odpowiada źrzódłu swemu, niż przyimuje; ale poimuje, przeirnuje, jak u Seklucyana czytamy, już nikt nie pisze, jedno pojmuje, przejmuje. — Słowo ociec, Boh. otec, że in Genit. skrócenie mówi się ojća, zamiast ocieca, ztąd też i in Nom. piszą ojciec.

Po spółgłoskach : f, g, k, 1, nigdy y, zawsze i nastąpić musi ; a ma-li po g i k nastąpić e, tedy i jeszcze się wkłada, n. p. gier zamiast grów, Genit, plur. słowa gra. Dawni toż czyniaL nawet po spółgłosce 1, pi-szą,c : ku chwalie, przeliewarn. Mocz.

Po spółgłoskich r, I ; tudzież i, rz, cz, sz, nigdy zawsze y następuje. Niektórzy atoli z dawnych, a między niemi Jan Kochanowski, za tym byli, żeby ile można ochraniać y dla skromniejszego pisania; woli tedy pisać rim, wszitko , dim , niż rym, wszytko', dym. Now. Char. lecz tego przypuścić nie można, ponieważ tym jedynie niektóre słotna od siebie się różnią, n. p. bił a był.

Reszta spółgłosek znacznie odmieniają swoje naturę według tego, gdy i lub y po sobie mieć mają, tak że przed pierwszym miękkiemi, przed drugim twardemi się stają. Ztąd wypada potrzeba na końcu słów, gdzie się i nie pisze, ale podrozumiewa, oznaczać te spółgłoski kreską od prawej na lewą: n. p. Jtoń, bo mówimy konia, sieć bo sieci. Tym sposobem wytyka się różnica między słowem: łup' Imperativ, a łup, łupu Subst,, wab' Imper, a wab, wabu Subst. — Dawni zachowują^ tę kreskę, (będa.cą écpeXxvauxrj) bez potrzeby nawet tam, gdzie się i wyraźnie pisze, n. p. w śiećiaeh , zamiast w sieciach.

Jeżeli przed spółgłoską mającą po sobie i, poprzedza c, s, z, te także stają się miękkiemi, i znaczą się kreską; ztąd piszemy: ćmić, śmiać, żmija.

W trącają dawni i, gdzie my go teraz nie piszemy,

n. p. ośimnaście, ośimnasty. Mącz. zamiast ośmnaście, ośmnasty.

Znajdujemy w niektórych pismach j długie, nazwane jota (ale fałszywie, bo u Greków jota znaczy i krótkie) przed samogłoskami. To j jest spółgłoską," i nie może się bez następującej samogłoski wymówić. Kpcz. Gr. I, p. 24. My piszemy j długie zamiast i krótkiego w ten czas tylko , gdy się łączy z poprzedzającym z, w, gdy te głoski mają brzmieć twardo, n. p. zjem, dla różnicy od słowa ziem, ziemia; wjazd, w jednej, z jednej, ib. 2, p. 242. — Januszowski tam, gdzie się trafia dwoje ii wespół, jako piie, biie , a ostatnie oczywistym się staje konsonantem, woli pisać: bije, pije. Now. Char.

Czechy od dwóch wieków zarzucili j jota, pisząc to miejsce g, ». p. gakys jakiś, geden jeden, geśte jeszcze; atoli w cudzoziemskich imionach jota zachowują. [Niedawno temu Czechy zmienili swoja ortografię i tak zam. g piszą j, a g bez dyakrytycznego znaku używają na oddanie brzmienia g, nareszcie zam. j piszą i. 2].

Przed spółgłoskami na początku słów, i nasze wyraźnie słyszeć się daje, jak gdyby pisano ji; czemu też Czeskie pismo przyświadcza : n. p. ikra gikra, inny giny, iskra giskra, izba gizba. Ztąd w dawnych, n. p. w Seklucyanie często i, zamiast gi, to jest go. W etymologii jota nasze na początku uważać należy jako przydatnią aspiracyą, jako ^ spiritus asper, n. p. porównywając jest z Łacińskim est; jabłko z Niem. Slpfel; Jachna, Jaga z Łac. Agnes; Jacenty z Hya-cynt; jachtel z Niem. 2ld)tcl. L

[Używanie w pisowni liter i, y , j. Uważając, że głoska i pisze się u nas w dwojakim kształcie, według ' tego, jak od poprzedniej spływającej na nią spółgłoski miękkiej lub twardej, ton cieńszy i, albo też grubszy y otrzymuje; że i umieszczane po spółgłosce, przed jedną z samogłosek a, ą, e, ę, o, u, nie wydaje bynajmniej oddzielnego swego tonu, ale służy tylko za znak zmiękczenia poprzedniej spółgłoski; że teorya dyftongów jest mylną; sądzi Deputacya, iż równie pisownia nasza, jak wymawianie i sama gramma-tyka pozyska większą pewność, jasność i dokładność, gdy przyjęte będą następujące prawidła :

i. Iżbyśmy stale używali postaci j wyrażającej brzmienie spółgłoskowe tam, gdzie dotąd pisownia nasza mieściła literę i, y, jako część mniemanego dyftongu, czy w zaczęciu syllaby : jabłoń, jądro, jeden, jęk, jodła, już, czy w zakończeniu: maj, rej, kij, słój, wuj, stryj; — przedajny, uprzejmy, zbrojny, bujny, familijny,

gólne i powszechne doświadczenie przeczy, Iżby można być wielkim i prędko i łatwo. Kras. W. 51. Często je-dnoż serce i mężne jest w wielkich cnotach, i słabe w małych niedostatkach. Sk. Zyw. 1, 229. I to i owo ob. Owo. I tam i sarn ob. Sam. — g. Continuât. Za-wsześ i ładna i ładna. Teat. 48. b\ 13. jak ład. tak ład., wciąż ład., nieodmiennie, tu etitent fort. — g. 2. Także; niemniej też, auć^ , gleichfalls auch. Grecy temu ^są przeciwni , iż duch święty pochodzi i od syna. Sk- Żyw. 237. O pochodzeniu ducha świętego i od syna, tak jako od ojca, napisał jedne księgę Anselm, ib. 237. I my też byli jak naród drugi, Kiedyś i Polak był panem. Karp. 2, 102. I bogi mają oczy, i ich miłość piecze. Hul. Ow. 203. — g. 3. Także nawet, auch felbft. Cnotę i w nieprzyjacielu miłujemy. J. Kchan. Dz. 193. Władysław, nietylko żeby się miał o obranie Aleksandra gniewać, ale i pochwalił Polaków, iż Litwę znowu do siebie tym przyłączyli. Stryjk. 665.    1 z dobrych ojców źli się sy

nowie rodzą. Sk. Żyw. 2, 33. I — nie » także i — nawet nie, felbft— nicht einmal. Pieniędzy i w drodze nigdy z sobą nie nosił. ib. 2, 90. felbft auf ber IRetfe trug er nicht einmal (Selb bety fleh, ober pflegte er nid) einmal (Selb bet) fid) jlt haben. Król pierwej przez posłów traktował, ale Car i słuchać nie chciał. Papr. W. 2, 58. er wollte aud) nicht einmal hören. I nie Śniło mi się o tym. Gemm. 103. Nie chcę go i widzieć już więcej. Teat. 29, 54. Niemasz tam nikogo, i psa w domu niemasz. Cn, Ad. 617. Kłamcy i prawdę mówiącemu nie wierzą, ib. 347. I tyłka nie darninie, bynajmniej. Cn. Th, aud) nld)t fo Otel, nidjts. Do mnie nie powiedział i słowa. Teat. 7, 25. Czart. Kaw. — g. 4. Iz zapytaniem indirecte, eilte inblrecte ftrage aućRubrltdeu. I śmiałeś tam sieść? bu haft CS gewagt, bid) bort htnsufejjen? I śmiałżebym tobą kłamać? I także to ma być? I także to mię szanuje? I mamże ja to mimo się puścić? I na ciebież to przyszło? Cn. Th. 1₁ na toż to nieba z tak wielu nas przypadków wyrwały, Żeby nas w przepaści tak straszne oddały ? Ja bl Tel. 80. I nie mogłoż być inaczej? Gemm. 102.— g. 5. Zadziwienie wyrażając, eine $erwunbevuitg au^ubruc* fen. 1 ja błazen, i ja głupi wierzyć! me ineptum, qui credidi. Cn. Th. o id) Tbor ! I to sprawa, rozum, rząd ! baä ift mir eine Orbmutg ! I to bieda * co za nieszczęście ! Cn. Th. I to też żołnierz. Cn. Ad. 283.

kommissyjny ; równie w tenczas gdy do niéj należy sama, jak w powyższych przykładach , jak łącznie z inną spółgłoską: wjazd, zjazd, objazd, ivójt i t. p.

2.    Postać rzeczona ma w takiém używaniu brzmienie spółgłoskowe j.

3.    Ponieważ brzmienie spółgłoski najmiększej je spływając na samogłoskę najcieńszą i, w wymawianiu zlewa się w jeden ton i pozornie znika; spółgłoska przeto j, ani się wymawiać, ani pisać powinna przed samogłoską i; to jest: nie piszemy szy-ji, sto-ji, kra-jina , ale szyi, stoi, kraina.

4.    Jako spółgłoska należąca do' rzędu najmiększych, nigdy na grubsze y spływać nie może; przeciwnie gdy na nią spływać może cieńsze i, lub grubsze y, zarówno po obydwóch się pisze: bij, kij, iyj, stryj.

5.    Wyrazy cudzoziemskie: Julia, Fabian, Scypion ,

z któ—

Idamia , Niobe, albo komedya, Grecya, Azya, i t. p. takim sposobem, zgodnie z pisownią języków rych pochodzą, pisać się powinny; nigdy zaś Fabijan,

Scypijon, Idamija, Nijobe, Grecyja, komedyja, Azyja; ani Fabiian, Scypiion i t. p.; ani też przez mylne użycie spółgłoski j, i złe wymawianie Azja, Anglja, ku-rjer, Precjoza i t. d.

6.    Kształt alfabetyczny postaci odróżniającej samogłoskę i, od spółgłoski j, w drukach i w piśmie ma-łćm , jest wyraźny. W początkowych tylko większych literach piśmiennych potrzebuje tej różnicy znanej i przyjętej we wszystkich językach mających alfabet łaciński : żeby J spółgłoska przechodziła za podstawę liter, I samogłoska na niéj się opierała. Rospr. i Wniosk. str. 348 i nast. — 1.]

1. I; Conjunct.; Boh. y; Slov. y, i; Slav, Rag., Dal. i Bosn. i, ter, tere ; Croat. y, i, ter; Hung. is, ćs; Vind, inu, nu, jenu, ter, tar; Garn. inu, jenu, jenoj, ter;

Ross. h. Dla wygody prędszego napisania, spójnik i piszemy przez i krótkie, nie przez ypsylon ; bo też i brzmi pospolicie. Kpcz. Gr. 2, p. 243. cur y scribendum sit, non video. Cn. Th. —• §. 1. wiąże słowa, frazesy i całe peryody, ttitb. — Nie jednejeśmy matki i nie jednej żądze , Ty wolisz przyjaciela,. a drugi pieniądze. Simon.

Siei. 32. (cf. a). 1 co za tym idzie, abo i tak dalej, ab-brev. i t. d. et caetera, ttitb jo weiter. I owszem ob.

I B — ï F.

196

I.

I B A - I C H.

Owszem. Ba i bardzo, baj bardzo, ob. Ba. Często osobliwie u dawnych, i zbytecznie się dokłada do prepo- 2. I * gi * go, ob. Ci et Go, ob. On. zycyi z, n. p. Jechał z Brześcia król i z żoną na księstwo Litewskie, a potym do Piotrkowa na sejm i z królową Boną. Gorn. Dz. 12. — g. I — i* nie mniej to —

jak tam to, razem to i owo, fo woljl— alÖ aud). I bije, IBA ob. bocian cudzoziemski; Ross. iowm. i głaszcze. Gemm. 99. I chce, i niechce. ib. I śmie, ICH gen, et acc. plur. pron. on, Boh. gegich. Wszystkie i nie śmie. ib. Kto zdepce to prawo, niech będzie i    *jeich (ich) chory. Auszp. iii. ICHMOSĆ, ści, plural.

od bogów i od ludzi zbrzydzony. Jab. Tel. 154. Rząd-    nom. Jegomość, Jejmość, mówiąc o ludziach znaczniejsze-

kie to szczęście, i panu i poddanym razem podobać się.    go stanu, bie hochgeehrten Sperren, obcv TmillClt. Czy je-

Boh. Zam. 98. Chrystus z panny narodził się, i prawy    szcze i z temi Ichmościami zgromadzenie prawodawcze

człowiek i prawy Bóg. Sk. Zyw. 255. Starosta, jak tył-    powinno wchodzić w negocyacye ? Ga%. Nur. 2, 52. Ich-

ko może ciągnie intrate ze wszystkiego, i z żydów, i    mość Panowie, Ichmość Państwo, bie Qttäbtgeit $errcn,

z chłopów, i z mieszczan. Przestr. 153. Rzadki ten,    bte gttdbtge ^errfdjaft. (cf. Jegomość, Jćjmość, Mość, Mi-

co i dobrze i prędko napisze. Dmoch. Szt. R. 18. Szcze-    łość). Nasi panowie będą dziś na obiedzie u Ichmość

ICYK - I GŁ A.

IGLANY - IGLICA.

197

we.

na

n.,

m., mo-

IGLAWSKI, ą, ie,

Państwa Zaeniewskich. Teat. 22. b, 31. Znajcie się na tych Ichmościach kobiety, a będziecie mniej nieszczęśli-ib. 22. c, 19.

ICYK, a, m., [hebr. Isaak, 2j, zwyczajne żydom imię, zkąd za żyda się kładzie, ein hep ben Snben GeMudfltcfyer 9?ame, bûljer fiait 3nbe, im @d)erąe. Połowny Icyk przedał dy-ament ten z wielkim zyskiem w ręce Ormianina. Zab. 13, 249. Nar. cf. Abram.

IDĘ ob. Iść. IDEA, Boh. widka; ob. Wyobrażenie, obraz, wzór. — IDENTYCZNOŚĆ ob. Tosamość, jednorodność. IDENTYCZNY ob. Tosamy, jednorodny.

IDYLLA, i, i., z Greek., rodzaj wierszów, w których się opisują pola, łąki, lasy i wszystkie wiejskiego życia wdzięki i rozkoszy. Kras. Zb. 1, 396. po naszemu mówiąc: sielanka, pasterka, ba3 §irtettGebid)t.

1DYOTA, y, m., z Greckołac., nieuk, ein 2>biot, ein UtttMffen* ber. Był idyotą, czytać i pisać nie umiał. Falib. Dis. M. Sak. Persp. 7. IDYÖTYZM, u, m., właściwość mówienia , sposób mówienia jakiemu językowi lub dyalektowi właściwy, Carn. lêstnorezhnost; Slov. wlastenećnost, wla-stenka, wlastnorećnost.

*IDYŹ * idźźe ob. Iść.

IDZI, iego, m., Egidius. Sk. Żyw. 2, 163. 3fegibin^. Boh.

Gilgj.

‘IFLANTY ob. Inflanty.

I G.

IGIEŁKA, i, z., domin. nom. igła, Boh. gehlićka; Slov. ihelka, ihlica ; Sorab. 1. yohlieżka; Vind. jigliza ; Rag. ighlizza ; Carn. jegliza; Croat. iglicza; Bosn. ighlięa ; Ross. et Eccl. nrojKa, uroaouKa; ein 9MljnabeI$en, eine Reine fMljnabel. Publiczną kieruje całość raczej, niżeli nikczemną igiełkę. Leszcz. Class. 27. — Igiełka magnesowa , strzałka magnesem natarta. Solsk. Georn. 1. IGIELNICA, y, i., IGIELNIK, a, m.. IGIELNICZEK, czka, m, IGIEL-NICZKA, i ,£, zdrbn. Boh. gehelnik, gehelnieek ; Vind. jiglauniza; Rag. jegùgliscte; Ross. et Eccl. HroabHHKB ;

1. puszka igielna, krubeczka, baê 9îabelMt^§(^en. Kupił jéj igielniczek, będzie miała w czćm śpilki chować. Teat. 12, 126. Igielniki toczą się z gruszy, z trzmieliny. Kluk. Rośl. 2, 159. — §. Igielnica , ryba, acus. Chmiel. 1, 622. ber 9M>elfifd), ob. Iglica. 2. Igielnik, który igły robi. Petr. Et. 25. iglarz, ber 9(abler; Boh. gehlar; Croat. iglar; Slav. iglâr; Vind. jiglar, jiglizhar, haftlar; Carn. afklar; Ross. HroatmiiiCE, óyaaBOmmiOi ; Eccl. iir.KM’b.M. IGIEŁ— CZANY, a, e, od igiełki, non Reinen 3?«lnmbeltt. Igiel-czanc końce.-Sien. 528. IGIELNY, IGLANY, a, e, od igły, 9î(t(mabel », Dîabei ' ; Boh. gehelnj, gehlienj; Rag. jeguglni ; Ross. iiraimuß, urojbubiil. Łacniej linę przewlec przez igielne ucho. Rej. Apoc. 88. Ucho iglane. Prot. Jat. 30., Biał. Post. 217. baś 9îabelül;r. Fórtka do nieba równa z dziurką igielną. Brud. Ost. 4. Strzelców miał doświadczonych, którzy, gdy strzelali, Nie w pierścień, ale w ucho igielne trafiali. Kmit. Spił. A 4. Zalecić damom igielne roboty. Mon. 72, 650. IGŁA, y, i.,

Boh, gehla; Slov. ihla, gehła, yliła; Sorab. 1. jehla, yôhwa; Sorab. 2. gla; Vind. jegla, jigla, shivaniza, shi-vanza ; Carn. jègla, shivanka, shyvanka ; Croat. igla, shivanka ; Rag. ighla ; Bosn. igla, jigla; Dal. yagla; Slav. igla, shivâchka ; Ross. Hrjia ; cf. Gall. aiguille ; Graec. axrj, âxscïTQa', Lat. acus ; Angls, egle ; Turc. igné. A. Czart. Mscr. (cf. Germ. 3Gel, 2tc^el, ©tacfyel), a), narzędzie stalne do szycia, Me 9Mfmabel, bie 9îabel. Za igłą szyć, przed igłą szyć , u krawców i szwaczek, sposób szycia, zszywając materye lub płótna; za igłą szyć, t. j. wracać się z nitką za ścieg; przed igłą szyć, prosto szyć , bez zakładania nitki. Magier. Mskr. Kto w śpilce odrwił, oddać mu na igle. Morszt. 98. Krawiec igły szukając, za grosz świecy spalił. Rys. Ad. 27. (cf. nie waż wiela dla mała, nie stoi za to; cf. suknią zastawił, koszulę wykupił). Igłę byś już znalazł, tak długo szukając. Cn. Ad. 323. Rozświeciło się lak, żeby igłę na— lazł. ib. Takim słówkiem prędzej się panna obrazi, niż igle. Dzwon. A. 5. Ostrożny, jak na igłach bacznie chodzi. Zab. 14, 53. (cf. na śpilkach, na brzytwach). Jam cię teraz doszła jak po igle. Morszt. 73. (cf. po nici kłębka). Próżno skakać, kiedyście na igle. Pot. Arg. 491. (na wędce, złowieni). Dam ci dwie symfonijki nowiuteńkie, jak z igły zdjęte. Boh. Kom. 1, 212., Vind. zielunou, kosedain, zhistunou, nagelneu. To to jak z igły zdjęte dopiero ich stadło, Owoż nowość, niedosyt, rozdrażnione chuci. ZabŁ Amf. 5. — Igłą mu w głowie układano. Cn. Ad. widłami < nie dostaje mu klepki, e$ rappelt in feinem Sïopfe. — Tgły do robienia pończoch, dróty Ross. BH3aabHbM Hrabi. — b ). Igły probierskie, próbki, są to blaszki małe kruszcowe, obdłużno czworograniaste, zrobione według różnego umiarkowania srebra. Kruml Chy. 61. ^roMentrtbeht. Igły chirurgiczne do zszywania ran, bywają proste, krzywe, okrągłe, trójkątne, haczkowate etc. Dykc. Med. 2, 684. Me 3?abeln ber Üßuubärjte. Igła do wiązania arteryi ranionej przy rznięciu kamienia, acus pro Uganda arteria. Czerw. Narz. 29. Igła do palenia zębów. ib. 32. — §. Botan. Wilcze igły ob. żorawie noski, Geranium Linn. @tord)fcl)nal)eI. Syr. 711. IGLANY ob. Igielny. IGLARZ, a, m., co igły robi, igiel-nik, ber fftabkr; Boh. gehlńr; Slav. iglar; Vind. jiglar, jiglizhar, haftlar; Garn, jeglizhar, afklar, fern, afklarza ; Croat. iglar; Ross. iirojbrnubb, óy.iaBonminb; Eccl. nr.r04'baa. Iglarze. Vol. Leg. 3, 592. IGLARSK1 , a, ie, od iglarza, tabler *. Iglarskie rzemiosło abo IGLARSTWO, a, bie 9?aMerep, ba§ Sîablerÿanbroerï. IGLASTY, a, e, do igły podobny. WM. jiäfmabclfürnug, nabelförmig ; Ross. nrójb-naTHM. Ziele to nasienie swoje ma w długich a jakoby w iglastych strączkach. Syr. 1199. IGLAW, a cne miasto w Morawii, stolica cyrkułu. Dykc. Geogr. 1, 390. Me @tabt 3glau ; Boh. Gjhlawa.

Boh. Gjhlawskÿ, Germ. 3Glfllier- IGLICA, y, i., Boh. gehlice, gehlićka ; Ross. nrama ; (Rag. ighlizze lanugo ; le prime penne degl’ uccelli; ighliccjar uccello di prime penne), wielka igła, eine G^e 9M^Itabcl; śpilka podwójna do włosów, eine §aarnabel; drót do robienia pończoch, Ross. BfläaabHbiH Hrabi, eine ©trttfwtbel. Magneso-

198

IGLISTY - IGRAĆ.

IGRANIE - IGRASZKA.

wa iglica. Susz. Pieśń. 2, F 4 b. bte üDîctgnetnabel, (strzałka). Naczynił iglic miedzianych, któremiby sie spinało przykrycie przybytku. Leop. Exod. 36, 18. (haczyków. Bibl. Gd.), £>elj[en.— §. Iglica, naczynie podkopnicze, służące do kucia w skale, czyli krótki kończaty koł żelazny. Jak. Art. 3,. 294. ein SDîtnterpflocf. — §. Iglica tkacza, czołnko, baś @d)tffd)en, bte éd)tej$fpuldc, ber bet) ben Sßebent, narzędzie pospolicie drewniane, na które nawijają się nici na wątek , i przerzucone przez podłużną przędzę, rozciągnioną na nawojach, z nią się mieszają. Otw. Ow. 216.— g. Iglica ryba, Carn. bulesh, esox bellone Linn. ber $orrtft[d), bte SDîeentabd, ma głowę na kształt iglicy ; łowią ją na brzegach Bretanii i Nor-mandyi. Ład. Dykc. 1, 271., (Sluv. jegulja; Rag. jegń-glja anguilla, węgorz). — §. Iglica, syngnathus, Słabelftjd), rodzaj gadu pływającego , mający pysk do wałeczka podobny, ciało stawowate, Wężykowate. Zool. Nar. 196., Kluk. Zw. 3, 53. — §. Iglica, grzebienica, nasienie ma w długich iglastych strączkach. Syr. 1199. żórawie noski. Sienn. 151. scandix pecten Linn. gatunek trzebuli, rośnie między zbożem, ma na ziarnach długie dziuby. Kluk. Dykc. 3, 57. ber 9?abelferbel, §edjelfamm. Iglica Włoska, od liścia ostrokolącego, zowie się też Myszą -wiecha, qu. v. Syr. 610. ruscus aculeatus, ruszczek, mirt dziki, ber SMufebont, rośnie w lasach, w gajach i między płotami. Dykc. Med. 2, 682. IGLISTY, a, e, pełen igieł, Mil 9îabeltt; Ross. himmcthii; cf. iiooBaTbiM śpilkowaty.

IGNACY, ego, w., IGNAŚ , ia, rn. zdrbn., imię męzkie, u dawnych Żegota. Dudz. 17., Boh. Hynek; Ross. Hraariił; SflnatiuS, ein SOîannêname. Ignacy z Lojoli, fundator i ociec zebrania Pana Jezusowego. Wys. Loj. 5.

*IGRA, y, £., krotochwilna zabawka, ein furpnetltgeś @ptcl, ©pteleret), 3dtyerireib, (cf. gra); (Slav. Bosn., Rag., Croat. igra; Vind. jigra, igra; Garn. jegra; Ross. tirpa loi znaczy co Polskie gra ; Hung. ugrâs » taniec). Po robocie szukamy odpoczynku, igry i ochłody; niechaj się rodzice starają, aby igry dziecinne (bie Jśttnberfptele) były uczciwe , niechaj sami przy dziecinnych igrach będą. Modrz. Baz. 40. Nie urodziliśmy się na igry, albo na kroto-chwile rozkoszne ; ale więcej ku pracy, a ku sprawom statecznym. Cresc. 494. Na arfie taką igrę miał Dawid prorok.... Wrobi. 72. Jegomośó X. Biskup obierze ku igrze tę grę, która się jemu najlepsza będzie widziała. Gorn. Dw. 8. Bywały i insze zabawki królewskie, jako igry na koniach, ciskanie z koni piłkami. Gorn. Dz. 47. Zazwyczaj w igrze, dyabeł oczy wydrze. Teat. 22. b, 55. Zapowiedziano, aby te igry, które komedye zowią, czynione nie były, gdyż igra już się obróciła w gniew. Eraz. Jez. J. 4 b. Przy żadnych igrach komedyach być się im nie godziło. Glicz. W⁷ych. C. 5. (ob. Igrzysko). — *§. Igra* gra, b(t3 ©ptd. Nieuczciwi, którzy się igrą kostek bawią. Bud. Cyc. 79., Gil. Post. 185. IGRAĆ, ał, a, in-trans, niedoli., IGRYWAC, ał, a, częstotl., krotochwilnie się bawić, (cf. grać), SRtrjroeil treiben, fptelen, tćinbeln; Vind. jigrati, igrati, zhazhlati, shpilati ; Carn. jegrâm; Croat. igratisze (igrati* grać muzycznie); Bosn. igratti *

grać; Rag. igratti, vzigratti, igrattise; Slav. igratise, (igrati * tańcować; Hung. ugrom; Ross. nrpaTŁ, HrpuBaTŁ* grać). Dzieciom trzeba pozwolić igrać, po domu biegać; bo takie igrzyska pomocne są do zdrowia i chyżości. Petr. Ek. 94., Boli. deckowati, pórat se. Psy igrają Vind. pefi fe gulijo. — Igrać jak cielęta (Vind. telezhiti, te-letuvati). Igra na łące bydełko zielonej. Lib. Hor. 78. Igrający, (Boh. hrawÿ; Vind. jigrazhen, igrazhki, jigraun). Kot tak długo z szczurkiem igra, aż mu się uprzykrzy. P. Kchan. Orl. 1, 89. Świszcz igrywając, głos wydaje jak szczenięta. Zab. 12, 187. Igrając co robić, żartując, ob. na jednej nodze, Eccl. HrpyiiiKOH), HrpaTejibHO. Śmiały się łąki, kwiaty, lasy, doły, wały, Przy pieniu skocznym Dafny zalotnie igrały. Zab. 8, 307. Nar. Śliczne jej oczy promieniem miłości igrały. Past. Fid. 67. (błyskały). Niechaj nie igra z szczęściem, kto ma w domu swój chléb. Klon. Fl. C. 3. (niech nie żartuje z nim). Bój krwawy z gardłem igra. Birk. Kaw. Malt. G. 3. Bóg z ludźmi w żadnćj obietnicy nie igrał słowy. Farnow. 28. Przegra kto, wygra, Z torbą lub z trzosem, Los z nami igra, Igrajmy z losem. Kras. List. 2, 127. Igrać przed potkaniem, proludere. Cn. Th. harcować, fdjarmujteren, ben £anj anfangen t>or bent Kampfe. — *§. Pochlebuj synowi swemu, a uczyni się bojaźliwym, 'zigrawaj się z nim, a zasmuci cię. 1 Leop. Syr. 30, 9. (żartuj z nim). W tym 'księżycu z pannami się dobrze 'wzigrawać. Spicz. 196. Będzie się igrało dzieciątko nad dziurą żmijową. 3 Leop. Jes. 11, 8. — *§ Transitiv. Co więc dziecię z młodu igra, na starość się k temu miewa. Biel. Św. 150. IGRANIE, ia, n., subst. verb., b«3 Suriroetlen, ©ptelen, Tanbeln. Kot czyni igranie z szczurkiem. P. Kchan. Orl. 1, 89. (igraszkę, igrę). Zwyczajnie się ku gniewu igranie pomyka. Pot. Jow. 23. IGRACZ, a, w., krotochwilnik, ettt Sîurjroetler, ïanbler, ber gerne fptelt unb tnnbelt; Sorab, 1. zhracż; Vind. jigrazh, jigrauz, jigraz, fpilar ; (Carn. jigrez, jegravz * gracz) ; Croat. igrach, igrash; Rag. igrâc, igralaz, igraz, igarz; Bosn. igraę, igrallaç; (Slav. igrócs * tanecznik) ; Eccl. nrpaie.ib, iirphi|h. Igracza nie widziałem większego. Tr. — Igracz teatralny* aktor. Tr. ber SIctenr. W rodź. zeńsk. IGRACZKA, która igra, bte ©pte* lertrnt, Sanblerinn, Sbtranmlertnn ; Sorab. 1. zhracźowa; Vind. jigraniza, jigrauka; Bosn. igracięa ; Rag. igraliza. IGRACZKA, IGRASZKA, i, i., IGRZYSKO, a, n, igra, zabaweczka, krotochwilka, 3^h⁵ertretb, Sturjwelt, @ptel, îânbeïep ; (Boh. hraeka, hrićka, paradlo , tjtèrky; Vind. jigrazha, kilakala, zhazharia; Carn. jegrâzha; (Ross. Hrop-ita , iiroponna, mpyimta, «rpymenna łątka) ; Eccl. tirpaftiiipe, pycajiie. Z ślepą miłością igrzyska się dzieją. Przyb. Luz. 159. Igraszki i śmiechy. N. Pam. 9, 362. Staliśmy się zhańbieni, sąsiadom na igrzysko i na pośmiewisko. 1 Leop. Ps. 78, 4. Człowiek boże igrzysko, dii homi-nes ul piłam habent. Rys. Ad. 4. Wiesz, jakie ci potym igrzyska wyprawował, jak wiele przeciw tobie knował. Pilch. Sen. list. 321. (figlów, psich sztuk). Nie nadała się wilkom Polska wełna, Czochrać się bowiem trzeba nie z igraszką. Jabt. Buk. J. 4. (nie żartem). — Igrzyska męzkie rozmaite, gonitwa, zapaski, szermierka, lu-

IGRASZKARZ - IŁ.

ILE - ILEKROĆ.

199

di, spedacula. Cn. Th. (Ross. iirpmue wielka gra), öffcnt*    tëmeno, tonidwo ; Carn. ilu, ilovza, jilu, jilovza; Vind.

Jicfye ©piele, ©djaufptele, SBettrennen K. Młódź tam nie    jiou, glina, glen, ilouza, let, berna; Croat. ilovâcha;

w cytry i w lutnie dzwoni po bruku, Ale z młodu zwy-czai zaraz się do îuku, I wojskowych igraszek. Tward.

WŁ 216. Igrzyska Emir cały tydzień doma stroił. Warg.

Radź. 173. U Rzymian między innemi igrzyskami, najprzedniejsze były igrzyska szermierskie. Nag. Cyc. pr. 21.

Jeden Rzymianin bogaty Sławne igrzysko był sprawił.

Kniaź. Poez. 3, 106. Igrzysk sprawca, rządca, sędzia, płajca, munerarius. Cn. Th. Igrzysk miejsce, Rag. igriscte;

Carn. jegrishe ; Vind. jigrishe, jigralishe; Eccl. iirfhiinijie.

cf. dziwowisko , gonitwa, ber Śd)(Ulfptelplaj$, wo bie ©piele ILE adv. a) jak wiele, fo »tel, wie Otel; Boh. gelikoź, kolik; gehalten würben. — §. Fig. Wciągnąwszy Wojewoda do    Slov. kolko; (Sorab. 1. jelifo jeśli); Sorab. 1. wotakwele,

Rusi, jak najostrożniej postępował, wiedząc,    iź z chytrym    wokażwele; Carn. kolkajn, kołku, kulkajn ;    Vind.    koliku;

nieprzyjacielem igrzysko zaczął. Slryjk. 292.    ntit wa$ fur    Croat. kuliko, koliko ; Rag. koli;    Bosn. et    Slav.    koliko;

einem fdjlauen    getnbe er    baś ©piel (ben £an$) angefangen    Ross. ko.ii>, ko.ihko, ckojb, ckoælko; Eccl. kom», kohk-

Jjatte. Śmiał    się    Mars    na te igraszki i wzajemne gony.    mh, icmiko, Winmail.    Powiadamy to, ‘ilechmy doświad-

Jabł. Buk. N    2    b. cf.    (taniec tatarski). ‘IGRASZKARZ,    czeniem doszli. -Zabk.    Ml. fileśmy). Ile pamiętam; ile

a, m., robiący lub przedający igraszki, łątkarz, Ross. nrpii-    baczę; ile rozumiem; ile ze mnie jest. Cn. Th. fo olei

inenubiM. IGRZYSKOWY, a, e, od igrzysk, ©djanfpiel»,    oon mir rtbfmngt. Wszystko, ile możności czynić będę.

©piel * ; Eccl. nrpaMiiuiŁiH. ‘IGRZYWY, a,    e,    igrać lu-    Teat. 7, 8. Dał mi, ile mógł. Ile ma mocy, robi. —

biący, gern fptelenb, tćtnbelnb ; Ross. HrpHBLM    swawolny,    §. Ile — tyle » jak wiele, — tak wiele, wie »iel, — fo oiel;

(Ross. nrpajibHMH ; Eccl. nrpaTejbHbiH lusorius, gierny, gra- fo oiel — ctfê; Rag. koliko toliko ; Ross. noejHKy. Ile walny).    włosów na głowie, tyle utrapienia. Gemm, 117. Jest to

II. abbrewiacya,    n.    p. II.    KK. MM.* Ich królewskie Moście.    na tuzie czerwiennym    pisano: ile głów, tyle sposobów

II. XX. MM. *    Ich    Xiążęce Moście, cf. J. abbrev.    myślenia. Kras. Mysz.    71., Vind. koliker ludi, toliku

IKRA, y, z., (Boh. gikry; Sorab. 2. jerk, nerek, nerch; Vind.    zhudi, fo Otel l^opfe, fo oiel ©innen. (Slav. Prov. Koliko ta-

ikra, ribje jaize ; Carn. ikra, ykre, (2. glandula gruczoł);    lirah, toliko priatéljah = ile talerzy, tyle przyjaciół). Szczę-

Croat. ikrę, jaycza ribja, barb. ikrę, ikaraa; Bosn. ikrę,    śliwy, komu Bóg łaskawy z nieba Dał tyle, ile do życia

jaja od ribbe; Slav. ikrę; Ross. nupa (2. kawiar, 3 ły-    mu trzeba. Hor. 2, 417. Min.—    b) Pytając: jak    wiele?

tka); Eccl. Kpa h.iii HKpa leAflHaa Ha bo^L    kra, crusta;    wie oiel? Ileż ich tam jest?

cf. Grace, fyojg) ; jaja rybie. Zool. Nar. 75.    ber    Jiogett ber    jak wiele należy, Vind. takudelezh, natelku, dotlę, do

gtfdje, ber gtfdfrogeu. — §. Łytka. Tr. bie    Sabę ; Hung.    tisteh dob, infofern, tńfowett, inwieweit. Ludziom nie jest

ikra; Ross. HKpa. IKRASTY, 1KRNY, IKRZNY, a, e, ikrę    miły grzech, ile grzechem jest.    Zach. Kaz. 1, 201. Kry-

w sobie mający, Jiogen *, 9?ogett fmbenb; Boh. gikrnatÿ;    stus jednym będąc, nigdy się    nie dwoi, aby miał tak

Carn. ikrast, ikren, ykrast, ykrat, ykren, (2. gruczoło-    uczyć, to czynię ile człowiek,    a owo ile Bóg. Wiśń.

waty); Vind. ikrast, ikren; Croat. ikraszt; (Hung. ikrâs    586. Ile duch w niebo wstępuję, Iłem trup ziemi pil—

glandulosus) ; Ross. HKpHCTbiîî, HKpaHbift. Karpie, trzy    nuję. Dar. Lot. 2. Do tego jest obowdązan z dwojakiej

ikrne, a mleczne dwa, należą do sadzenia. Zaw. Gosp.    przyczyny, ile jest człowiekiem,    potym, ile jest chrze-

Mlćczna ryba jest samcem, a ikrzna samicą. Haur. Sk.    ścianinem. Bals. Niedz. 1,395. Simil. Ile jako, alś, qua.

443. IKRORODNY, a, e, ikrzny, 3îogett erjcugenb. Ikro-    He ociec, staram się jak najlepsze dać wychowanie dzie-

rodna ryba, ovipara. Cn. Th., Eccl. HKpop04HHÜ. IKRZÀK,    ciom moim; ile obywatel, podatki daję; ile majętny,

a, m., ikrna ryba, ber 9îogncr; Boh. gikrnać; (Ross.    uboższych wspieram. Kras. Hist. 99. — §. Ile, zwła-

HKpmiHKt kawiarnik, co kawiar robi). U samic ryb, abo    szcza, osobliwie, mianowicie. Croat. pokehdob, na tulili ikrzaków leży w podłuż brzucha skupiona ikra. Kluk.    ko da, jnntal. Odludność mu    milszą była, niżeli życie

Ziu. 3, 84. oppos. mleczak. IKRZYĆ się, ył się, y się,    między ludźmi, ile dworskiemi.    Sk. Żyw. 2, 349. Posta-

zaimk. niedok., o rybach trzeć się. Włod. oott ben §tfd)en, nowiłem nocować u niego, ile że mnie był o to prosił. Kras. ftreidien ; Ross. HKpHTŁCfi. Fig. Ikrzyć się* wydawać się    Pod. 2, 42. — §. absol. Ile tyle « małoli wieleli, ilekol-

na co, trawić się, cf. wyikrzyć się, zikrzyć się, ftd) an$*    wiek, e$ fet) Otel ober wenig.    Wszakże, ile tyle żył,

beuteln, fiel) «umgeben. IKRZYCA, y, z., albo IKRZYSTY    który rzeczy wielkie Żyjąc czynił, dosyć żył, przetrwa

kamień, oolithus, ber ütogenftein, kamień wapnisty, zwie-    wieki wszelkie. Gaw. Siei. 27. Nade wszystko uważać

lu okrągłych ziarek spojony, nakształt ikry rybiej albo    to sobie, Ze ileż tyleż żywszy    leżeć w grobie. Bratk.

ziarek grochu. Było kiedyś mniemanie, że to ikra zka- R 2. Z tego listu nadzieje ile tyle chwyci. Pot. Arg. mieniała. Kluk. Kop. 2, 94.    730. jako tako, fo fo. ILEKOLWIEK adv., Boh. kolikko-

li, o liczbie, qąotquot. Cn. Th. fo Otel nur, fo Otel ober wenig aud) immer. — §. O wielkości, quantumeunque, fo IŁ, u, m., (Boh. gil; Slov. glug, lepka zemè; Sorab. 4. groß ober îlein ûucl) immer. ILEKROĆ adv., Boh. kolikrät;

Dal. gnilla; Ross. pyxJHKS, (hjtł szlam; cf. Graec. ilvg, dgyllog) cf. Lat. uligo; cf. wilgi, wilgoć); argilla pinguis, ber Setten, rodzaj gliny najtłuściejszej. Kluk. Kop. 4,252. Z rodzajów' morskich obszerne opoki krety, marmuru, iłu i wapiennych kamieni powstały. Staś. Buff. 448. ne, ber SMrgel. — Odmieniają się jako ił, gdy go pieczętują. Budn. Job. 38, 44. (glina. Bibl. Gd. wie Seimen. Sut|.). Tam łzy mych braci znajdziecie, I krew ich zmieszaną z iłem. Karp. 4, 113., (ob. Iłowaty).

mar-

§. Ile

której miary *

ł-H

Ł.

200

ILEKROĆKOLWIEK - ILOŚĆ.

IŁOWATY - IM.

Slov. kolkokrat, kolkorazi; Vind. telkaibarti, telkukrat;    quantitates, które dokładnie w liczbach wyrażone być nie

Eccl. KOShKpilTii, leiuunßH, icaiiko;k₍\h , KOÄHSKp; pytając,    mogą. Geom. Nar. 1, 100. (cf. niespołmierny).

i niepytając : jak wiele razy, mte oMotal? al§ ftrage.— IŁOWATY, *GIŁOWATY, ILISTY, a, e, od iłu, rędzinny, oljnc grage: fo oft a!3. Ilekroć na dzień jada? — Ile-    Setten «, Iettenartig, lelmttg. Boh. gilowatÿ; Sorab. 1. te-

► kroć się na świat ukażę, tylekroć się w czym nakażę. Cn. Ad.    menoyité; Groat. ilovachàszt; Dal. gnillaszt; Carn. ilovnast,

323. ILEKROĆKOLWIEK adverb., quotiescunque. Cn. Th,    ilôvnat, ilovzhast; Vind. glinast, iven, jiun, jiunast, ilou-

fo oft and; nur immer; fo bättftg ober fparfam alë aud; immer,    zhen, ilounast, ilouzhast; Eccl. hmctmh, HioBaTHH, 6pen-

ILEKROTNY, a, e, — ie adv., Eccl. KoaiiKoroyBi, kom-    hhcthîî; Ross. pyxMKOBbiü Glinę iłowatą mieli miasto

Kory6ü, CKOMKpaiHbiH, tnie vielmalig. ILI, ILKI, a, ie,    wapna. Radź. Genes. 11, 3. Bibl. Gd. id. Te rzeczy dał

Sorab. 1. kelki, kak mnohoterć ; Boh. koliky, kolikatÿ,    ulać w równi u Jordana na *giłowatej ziemi. Radź. Reg.

kolikery; Rag. kolik, kolicjak; Bosn. kolicjak; Groat. ko-    7, 46. Iłowata ziemia, glis. Mącz. (rędzina). ‘Niejelisty

lichyak, kolih, kulik; Ross. ckommh; Eccl. icmkï., kouhkt»;    srebrny zdrój prześlicznej wody. Zebr. Ow. 67. (niekalny).

(Slav. iii * czyli ob. Li); jak wielki, pytając i niepytając,    Iłowatym się stać, IŁOWACIEĆ nijak, ndk., letttg merben,

mte groß? Oto ilić ogień, największy las wypali! 1. Leop.    leimig feptt. Tłuścieje ziemia, iłowacieje, gliscit. Dasyp.

Jak. 3, 5. (jak wielki ogień!) — otyite $rage: fo groß    Z. 4 b. Sorab. 1. żeheluszo. IŁOWIZNA, y, i., ziemia

aléi. Z szeroko rozpadłćj ziemi wypadł nagle Achilles    ilista, Settenerbe, Setnterbe, Boh. gilowatina. Rękami i no-

tyli, iii gdy był żyw, zwykł bywać. Otw. Ow. 526. §.    garni jezioro mieszają, 'Jełowizny ruszając ode dna sa-

lïi tyli * ILKIKOLWIEK, Ilkakolwiek, Ilkiekolwiek, quantus-    mego. Zebr. Ow. 148. (mollem limum). IŁOWATOŚĆ,

O-"*

iłu, z iłu,

lubet, jakikolwiek, co do wielkości, fo grop, fo fletn, fo    ści, i., iłu obfitość, bie Settigfeit, Seimigfeit* Ross. hio-

fifiitftg, fo fparfam alê audj nur immer. Ja acz iii tyli sta-    BaiocTb, szlamowatość. IŁOWY, a, e,

nem, rozumem niższy od Lucyla, przecież.... Zab. 10, Setten *. Carn. ilove, ilovn; Eccl. hioblih.

336. Jzyck. cf. iluczki. (ILIA ob. Eliasz. ILISTY ob. Iło- ILUCZKI, a, ie, jak najmniejszy, ganj flcin, mtnjtg. — §. waty). ILKOŚĆ, ści, i., wielkość albo małość czego,    Pytając: jak maluchny? mie fletn?

miara wielkości, małości. Cn. Th. bie relative @röße über ILUKSZTA, y, m., IŁUKSZT, a, m., miasto Semigalii, ozdobne fOîenge. Ilkość rzetelna własna, bie pofttioe ©rijßc. Rog. zamkiem. Dyke. Geogr. 1, 501. eine (stabt in (sentgaHen. Doś. 1, 166., Ustrz. Alg. 3., Krup. 5, 200. Żrn. Post. ILUMINACYA, yi, i., objaśnienie światłem, bie SUnminatton. 3, 86 b. Łamane ilkości czyli frakcye. Ustrz. Alg. 49. — Carn. svezhâva. ILUMINOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., *§. Ilkość    słów,    quantitas,    to    jest przyzwoite    syllab prze- objaśniać    ogniami,    światłem,    beleuchten, ittuminiren. — §.

ciągnienie    albo    skrócenie.    Klecz. 79.,    ob.    lloczas.    Objaśniać    farbami,    kolorami,    mit $arbcn    tlluntintren. Po

ILKUSZ.ob. Olkusz.

ILLÀCYA, yi, i., słowna do sądu prośba. Ostr. Pr. Cyw.

2 , 48. wniesienie do sądu. Ossol. Wyr. ba$ (Etnfontttten,

Einbringen bep ©ertdjt.

ILM, u, m., ILMA, y, i., |porówn. tac. ulmus 2], wiąz, bie (31me)Wme, ber ttlmbanm. Cn. Th. 1241. Ursin. ILMIĆZKA, i, z., ILMOWNÀ, y, ź., kozia broda, ziele, spiraea ul-mcfria Linn. ©etpbart, Sofmnmémettbel. Syr. 1487. ILMINA,

y,    z., drzewo wieżowe , Ulmenfiolj. Nabierze cieśla ilmi-ny, dębiny, i obierze co najlepszych drzew z łasa. Radź.

Jes. 44, 13.

ÏLOCZAS, u, m., Gram. wyraz nowy, quantitas * długość czasu, który się łoży na wymówienie zgłoski jakiej. Kpcz.

Gr. 1, p. 3. b«S ©plbenmap, btc ©plbenlcinge. ob. ilkość słów. ÇILOP ob. Julep). ILORAKI, a, ie, — o adv., ilu gatunków, oon mte oielcrlep 9Xrt ; Eccl. KotuiKorovei.,

KoaHKOK()ïtTKHT>, K0ÄMK05KAII. ILORAKOŚĆ, ści, z., ilość 1. IM 1) dativ. plur. pronom, on. *2) W dawnych pismach gatunków, bte 35telerlet)ljett, sDîaunigfaïttgfeit. ILOŚĆ, ści,    Instrumental. Sing, zamiast nim. *3) Im adverb. zamiast

z. , ilkość, jakość względem liczności, wielkości, Slov.    nim adverb. «póki nie, bt0, a!3 btë. Niech poczeka, im

kolkotnost; Bosn. kolikost, kolicina; Rag. kolikós, koli-    przyjdę. Tr., póki nie przyjdę. — Nie odchodź, im się

cîna ; Croat. kulikócha , kuliköszt; Eccl. CMnecTBO ; bie    wrócę.

33efd)affenfyeit tn fRucfftdjt ber fOîenge ober ©rópe, bte Quan« 2. IM adverb., z następującym tym, cum comparât, adverbii titćit. Ilością zowie się wszystko, cokolwiek daje się    abo adjectivi; Vind. koliker, koliku; Eccl. kommh; je -

zwiększyć lub zmniejszyć. Rozległość, przeciąg, waga    befto. Im wyżej kogo szczęście postawiło, tym słabićj

etc. są ilości. Jak. Mat. 1, 1. quantités. Mnogość wyni-    stoi. Gorn. Sen. 463. Im więtsza wieża, tym ciężej upa-

kająca z miąższości ciała przez szybkość, nazywa się ilo-    dnie. Petr. Hor. 2, A 4 b. Im kto na wyższym miejscu

ścią ruchu tego ciała. Jak. Mat. 2, 233. Są takie ilości,    siedzi, tym bliższy do upadku bywa. Sk. Żyw. 2, 25. Im

skończonym rysowaniu mappa iluminuje się. Lesk. Mier.

115. ILUM1NISTA, y, m., trudniący się iluminowaniem, ber 3iiltwinirer. Sposobu tego iluminowania używał najsławniejszy iluminista, na imię Ewanielista. Sienn. 589.

ILZA, IŁŻA, y, i., miasto biskupie w Sandomirskim, osiadłe garncarzami. Dykc. Geogr. 1,301. eine ©tabt im 6am bomirifdjeu. — §. Rościek sprężysty zamknięty wewnątrz iłży fusée, rozszerza się szybkością proporcyonalną sile sprężystości. Jak. Mat. 4, 98. IŁŻECKI, a, ie, z miasta Iłży, non    3Ifa. Złote wieki    minęły, a    ledwo Gliniany

nam dziś    został, i    to nie Iłżecki. Opal.    Sat. — Placide

pultas, metuis credo, ne fores Samiae sint. Plaut., Iłżeckie drzwi podobno, nostro morę. Cn. Th. 288. gliniane, słabe.

I M.

czego bardziej zakazują, tym bardziej tego pragną. Gemm.    mistrza naszego, *immy sie nieprzyjaciół naszych miło-

418. je tnetyr - befto tttefyr. Im bardziej kto śkła szanuje;    wać. Sekl. 22. (zacznijmyź). ‘ Intrant ursus venabula, wcho-

tym je wiec rychlej zepsuje. Cn. Ad. 324. Im kota bar-    dzą w niedźwiedzie włócznie, to jest, imują się ich, ja-

dzićj głaszczesz, tym bardziej ogon wznosi, ib. Im dalej    ko my mówiemy. Mącz. bte Spieße greife« cttt, bringen ein,

w las, tym więcej drzew. Gemm. 118. Rzeczka, im    cf. brać. Imać się czego u kogo, jako    swego,    wpierać

źrzódła bliższa, tym jaśniejszą ma wodę. Sk. Zyw.    2, 249.    się w co ; przywłaszczać sobie, etruaâ    alê ba3    ©einige

Im większą miał    w rozumie i naukach sławę,    tym się    pfättben, fiel) eine    Sad)e    a!3 bie fetntge    anntaaßen, fie jurutf*

za niższego na sercu miał. Sk. Zyw. 1, 293.    Brzemię    forbern. Kto się    czego    imuje,    albo    co licuje, musi do-

im między więcej bywa rozdzielone, tym łacniej bywa    wieść samotrzeć, jako mu to ukradziono albo wydarto,

znoszone. Herb. Stał. 343. Im był słabszy i chorszy, i    Szczerb. Sax. 151. Imuje się kto konia, albo innej rze-

bardziej sam bez pomocy, tym się zdało, że był mocniej-    czy sobie ukradzionej, ma się jąć ńrzędownie z dozwo-

szy. Wys. Loj. 68. Im kot starszy, tym ogon twardszy.    leniem sędziego. Imować się tylko można rzeczy, które

Cn. Ad. 324. Im kto głupszy, tym śmielszy, a im mędr-    w sobie różność mają, jako bydlę, szata ; ale gdzie róż-

szy, tym bojaźliwszy. ib. Im prędzej, tym lepiej.    Gemm.    ności niemasz, jak w pieniądzach, tych    imować    się nie

119. je eiler, je lieber. Im dalej, tym gorzej, ob.    Co da-    można. Sax. Porz. 118. — b) Imać się    z czym «    wdawać

lej, to gorzej, je länger, je arger.    się, ftd; mit jemanben einlajfen. Z innemi grzechy może

IMAĆ, ał, a, cz. niedoli., IMOWAĆ, ał, uje, czstl. et ndk.,    za pasy chodzić, a wręcz się z niemi bić; ale z ciele-

(Etym. Jąć qu. v).    — (Boh. gjmati; Sorab. 1. jimacż, ij-    snym się grzechem nie    imaj; z    daleka go ujrzawszy ucie-

macż, jacż; Garn.    jemati, jêmlem * brać; (Yind.    jemem *    kaj, bo z bliska    przegrasz. Sk.    Zyw.    2, 412. — §. Imo-

zaczynam); Croat. jemati, jęmlyem , prijemlyem » brać,    wać się za co » ujmować się za co. Cn. Th. (Garn. rin-

przyjmować, (distg. imeti * mieć); Rag. imatti, (jematti    kam). Pan się imię za krzywdę utrapionego. Ryb. Rs.

vindemiam facere); Dosn. jamiti, vzeti, odniti, (jemati vin-    280. ftd) mn eilte Sad)e annejjmen, fid; einer Sad)e annel)«

demio); Eccl. iimatii, iciutii, tci.ni», B3HMaio, CMCTBOBa—    men. IMANIE, ia, n., subst. verb. act.; (Boh. gimanj,

tu ; cf. Lat. emo, emtum ; cf. Graec. nglagai ; cf. Lat.    gjmka; Sorab. 1. yimano; Bosn., Rag., Croat. jematva «

sumo; cf. Flebr. DTE? sum; Slav. uzimam * wezmę); łapać,    winobranie; Eccl. hmctbo, hm^hctbo konstytucya ciała,

chwytać, pojmować, greifen, faffeit, fangen, gefangen nety*    kompleksya; cf. iienaiymecTBO niedostatek); chwytanie,

men. Źrzebiec ma być imowan dnia chłodnego, gdyż w    pojmanie, łapanie, bai ©reifen, $afdjett, ©efangennefjmen,

dzień ciepły łatwiejby się mógł zbestwić, albo zpłoszyć    3lrretiren. Napełniła się cała Polska wzajemnemi imania-

niezwykłym imowaniem. Cresc. 518. Źrzebiec dopiero    mi, i zabójstwami. Nar. Hst. 7,264. IMANIE się czego«

pieranie się w co, ad)e, baâ Buetgtten, ie się ryb wędy, Ross. mcbb, ba3

£ ts>

po trzecim roku ma być imowan i objeżdżan ; a od    chwytanie się czego, ba8 ©rgreifett;

czasu jego imowania ma mu być dawana tylko sama tłu-cza przez dziesięć dni. ib. Imajcie nam liszki, które nam winnicę psują. Budn. Cant. 2, 15. (połapajcie. Bibl.

Gd). Ryby imować. Cresc. 612. (t. j. łowić). Jak ryby wędą imują, a ptaki sidłem łowią, tak też w zły czas imani bywają ludzie. 1 Leop. Ec. 9, 12. Szli za nieprzyjacielem, bili, ‘gimali (imali) ; ‘pogimawszy hetmana, przysłali go królowi. Papr. Gn. 1185 et 1192. Zewsząd o-garnion, gdy próżno dotrzymał placu, dopiero da się imać. Tward. Wł. 60. W tym zamku trzyma więźniów, IMAGINACYA, yi, z., IMAGINATYWA, y, z., (Carn. mislè-które ima. P. Kchan. Orl. 1, 86. Łotr imowan był. Ezop.

118. Ludzie biegnąc do ognia, złodzieja zimali. Budn.

Apopht. 143. (t. j. złapali; dokon). Kiedy złodzieja imują.... Sax. Porz. 118. — *§. O duszy, o grzesznej, sam bóg pieczą *ima, dyabłu ją ‘odejmą, Gdzieżto sam przebywa, tu ją k sobie ‘przyma. Biel. Kr. 19. z Bogarodz. ; sam się pieczy o niej podejmuje; er nimmt bte Sorge auf ftd). IMAG się, IMOWAĆ się recipr. a) czego » chwytać się czego, ujmować się czego, etmaê ergreifen, phys. et moral. Rószczka się winna tyki ima. Groch. W. 342. Imać się słupa. Cn. Th. Ima się czego ogień. ib. Ima się go łakomstwo, ib. Odstąp od złego, cnoty się *im. Zygr.

Gon. 296. Co sięgamy o tym przykładów dawnych, a nie blizkich, ‘irnmy    się    też    bliższych a teraźniejszych.

, baS 3Itttnaa8en einer

ber 31nfprud).

Slnbeißen. IMACZ, a, m., imujący się czego, lub kogo; chwytacz; przywłaszczający sobie, ber ©reifer, ©rgretfer, ber fid) eine Sad;e anmaaßt. Cn. Th. assertor; Vind. jemauz, jemlovez; (Bosn. jamaę « rękojmia); Rag. et Dal. jemâc, jetnaez vindejniator; Eccl. eaieuB, nopyim fideijussor; Ross. eaieuB dający się przekupić.

Pochodź, pod słowem: jąć.

nost; Rag. râzmniva, mnêgne); dzielność umysłu, przez którą człowiek stawia sobie w wyobrażeniu rzeczy pojęte. Kras. Zb. 1, 399. bie ©tn&ttbungêfraft, bie *©in&ilbnng. (cf. fantazya, wyobraźnia, malownia). Imaginacya jest moc umysłu naszego, którą widzimy rzeczy nieprzytomne. Boh. Dyab. 2, 72. Imaginatywa w naturze zwierząt wiele może. Lub. Roz. 14. Tak sobie posłuszną uczynił imagi-natywę swoje, iż nigdy żadna myśl insza nie wtrąciła mu sie. Wys. Aloj. 229. Chciałbym by mowa moja przez imaginatywę zapalała was. Bals. Niedz. 1, 567. — Urojenie, ubrdanie, ©infulbung, ©Inmäre. Nie wierz temu,-to czysta imaginacya, przywidziało mu się, co powiada. Ld. Daremna go uwodzi imaginatywa. Tr. IMA-GINACYJNY, 1MAGINALNY, a, e, od imaginacyi, 3magt< nation^«, ©tnbilbmtgêfrafts *. Imaginacya, chociaż od zmysłów wzięła początek, bez zmysłu jednak widzi, nie zmy*-słową, ale imaginalną swoją władzą. Bardz. Boet. 167.

26

IMAG -IM OWA Ć.

IMANIE - I M A G I N A C Y J N Y.

201

Słownik Lindego wyd. Tom II.

202

IMAGINOWAĆ - IMIĘ.

IMIĘ.

IMAGINOWAĆ, aî, uje, cz. niedok., zimaginować, dok., wystawiać sobie na umyśle; Rag. razmnivati, vargljatti; Ross. MemaTŁ, ftd; Dorftellen. lmaginujemy sobie częstokroć rzeczy gorzej, niż są w samej istocie. — Imaginuj sobie na przykład wielki dom, a w nim maluczkie okienka.

1MANIEG, ńca, m., jeniec, pojmaniec, ber ©efmtgene. Ross.

ILTijHHHJCL, nOIOHCHHHKl, BOeHHOnj'blIHHK'B, K0I04HHKS. Imań-ców naszych, którzy się poddali, Tym ręce opak trokami związali. Petr. Hor. 2, E 4. IMAŃSTWO ob. Jeństwo.

1MBIER, u, w., Amomum Zingiber Linn. (Slov. dumbger, zâzwor; Hung. gyömber; Sorab. 1. jumber, himber; Sorab.

2. jmber; Dosn. zinziber; Slav. gjumbir; Croat. gyumbér, sumbèr ; Vind. ilembarg; Carn. limberg ; Ross. imóiipi; Turc, zingefd; Grace. tjiyylßsQiq et ^tyytßeg ; Dal. gyun-gyiber; Rag. zenzer; Lith. imbieras ; Angl, ginger; Holl. gember; Boh. zazwor); ber Sttgber; roślina w Indyach rosnąca ; korzeń jej ostry, jest imbierem zażywanym do przyprawy potraw. Kluk. Dykc. 1, 50. I imbier robak toczy. Cn. Ad. 283. i kwaśne jabłko robak gryzie ; i w kapicy wełna; mtd; ©auertópfe fttdjt ber $aber. Kto prawdę komu powie , jakby mu w oczy z solą nasypał im-bieru. Pot. Jow. 94. (prawda w oczy kole). Dmuchały sobie w oczy imbierem. Rej. Post. D d d 5.

IMBRYK, a, 7/i., IMBRYCZEK, czka, m., zdrobn. z Tur. ibrik. A Czart. Mscr. — Paszk. Dz. 134. ibryk » kubek; Hung. ibrik guttus; Croat. ibrik, kotlich ; Carn. ibrèk; Vind. kandva sa te; Slav.- kotlich; Boss. caMOBapt, Hafi-hhkb, MaiiiiHqeKTj ; naczynie stołowe do kawy, herbaty, eine Sîôffeefamte, Tdjccfanne. Srebra stołowe, wanny, konwie, imbryki, miednice. Tward. W. D. 33. Do kawy nam trzeba imbryczków, łyżeczek, tac .... Kras. Pod. 2, 155. Teat. 36. c, 20. Wodę gotują w imbrykach glinianych lub blaszanych. Torz. Szk. 181.

*IMI * instrum. plural, pron. on, zamiast niemi, tpitett, mit tfuteil. Zwada się zaczęła między nami a *imi. Biel. Kr. 119. Pojmał Kazimierz wojewodę Poznańskiego z jego bratem, aby swego wojewodę Kujawskiego *imi odkupił, ib. 150.

IMIĘ, ienia, n., (‘IMIONO, a, n.j)\ plur. imiona; (Boh. gme, gmeno; Slov. meno; Sorab. 1 meno; Sorab. 2. me; Carn. ime ; Vind. jime; Croat. ime ; Dal., Rag., Bosn. imme; Ross. hmb, obsol. ie3a, TG3a; cf. miano; cf. [5a//scr. na-man 2]; Graec. oroga; Lat. nomen; Pers. nam; Ilebr. CN: naam dixit, DN- neim dictum); Germ. ber 9łaiue. — — §. 1. Nazwisko każdej rzeczy, ber 9îaittc, bte Scueititung etneè ®in^eê. Imiona wszystkie pospolicie z trefunku bywają wkładane, tak jakoby rzeczy same wyrażały. Star. Ben. A 4 b. Jeśliby kto kogo pozwał o dług, tedy powinien powiedzieć przyczynę, i mianować imię długu. Chetm. Pr. 130. Rodzaj Bodziszków ze wszystkiemi swe-mi gatunkami, pod imieniem bocianich nosków, żórawich nosków jest znajomy. Jundz. 551. Jehowa przelicza liczbę gwiazd, wszystkie na imię zowie. Budn. Ps. 147,

4. (każdą z nich imieniem jej nazywa. Bibl. Gd. ib.). Rozumieją, że domy ich wiecznie stać będą; nazywają imio-ny swemi ziemię. Budn. Ps. 49, 11. (nazywają przybytki swe od imion swych na ziemi. Bibl. Gd. ib. ob. Imienie).

Ptolomeusz pomienia różne narody Illiryjskie, Szkordyszki, Tryballe etc., których imion nazwiska nic spólnego z językiem Słowiańskim nie mają. Krom. 7. Arcybiskup Lwowski, na imię Słomowski. Birk. Sk. C. Wszystkie akta publiczne pod królewskim iść powinny imieniem. Gaz. Nar. 1, 170. z Konst. 3 M. — §. Imię chrzesne, Vind. predjime, predjimenik, ber îcuifname, bornante, (oppos. przezwisko, ber ©effectuante, ber 3uitame). Ochrzczonemu imię dają, które od tego człowieka, który dla pobożności został świętym, brać się godzi. Kucz. Kat. 2, 369. Przystoi na chrzcie ludziom dawać i brać imiona od świętych, ib. 148. Imię mi chrześcianin, a przezwisko katolik; jedno mię mianuje, drugie ukazuje. Sk. Kaz. 267. Pytał się chłopca: zkądżeś, jak ci imię? Zab. 13, 83. Pytał Jezus opętanego: co za imię masz? a on mu powiedział : ‘dzieją mi ćma ! Leop. Marc. 5, 9. Jest w Piotrawinie i do czasu tego kościoł na imię Tomasza świętego. Groch. W. 255. Dano mu na imię Paweł. Tr. Po imieniu mię wołał. Jabf. Tel. 81. bei) meinem Merita* men. Imię mi Piotr, id) fietjüe ^cter. Nie mianuje go po imieniu. Stebel. 158. (nie wytyka go, nie wymienia). — §. Reputacya, sława, ber 3łitl;m, ber 9?ame. Czasu zażywał, przez takie zabawy Imienia sobie szukając i sławy. Past. Fid. 259. Nosząc do chluby serce pochopne, Szukałem z nauk imienia. Zab. 13, 232. Nar. Poczciwe imię, służy mi za największe bogactwo. Teat. 8, 45. Wielkie imię wielką pracę przynosi. Lub. Roz. 206. Lepsze jest imię dobre, niż wielkie bogactwa. W. Prov. 22, 1. (Slov. dobre meno, dobra powćst, sława; Vind. dobru jime, slava; Croat. dobro ime). Dobre imię u drugich, jest majętność druga. Min. Ryt. 4, 126. Slov. dobre meno wic stogi, neż wśeckć bohatstwa. — §. Gramatycznie wzięte, imię znaczy pierwszą i najprzedniejszą część mowy, nomen. Kpcz. Gr. 1, p. 58. ba$ ÜJîenmoort, ber *3?ame; Slov. meno; Vind. jimenska befeda; Carn. imęnska be-sęda; Bosn. imme, riec; Ecel. hm®. Imię istotne, Subst. Tr. rzeczownik. Kpcz. Imię dodane Adject. Tr. przymiotnik. Kpcz. — §. 2. figurycznie : a). W imię theol. ufając w pomocy, tut kanten. W imię Pańskie i w boży czas, może to wyjść ku dobremu Rzpltej. Weresz. Beg. 135. Idę na cię obrzymie w imię Pańskie, to jest z panem Bogiem. Sk. Żyw. 2, 158. Z pod Worończy ruszył się król w imię Pańskie pode Pskow. Biel. Kr. 720. Jedźmy w ‘imiono boże na te złe padueby. Bej. Wiz. 69. Chociaż niepobożnie i niesprawiedliwie, przecie każdy mówi: Pan Bóg mi pomoże, a wszyscy mówią, w ‘imiono boże jedziemy. Rej. Post. M. 5. — b). W imieniu itd. Wszystko czyńcie w imieniu Pana Jezusa, dziękując bogu i ojcu przezeń. Bibl. Gd. Coloss. 3, 17. W on dzień w imieniu moim prosić będziecie, ib. Joan. 16, 26. Chrzczący mą powiedzieć te słowa : ja ciebie chrzczę w imię ojca, i syna, i ducha ś. Karnk. Kat. 117. Kucz. Kat. 163. (na wyznanie i wiarę w niego). Udają, jakoby oni krzcili, nie w imię, ale przez imię Ojca .... Smotr. [jam. 27. — Wszyscy narodowie chodzić będą, każdy w imieniu boga swego; ale my chodzić będziemy w imieniu Pana Boga naszego. Bibl. Gd. Mich. 4, 5. — Excl. W imię ojca!

205

IMIĘ - IMIENIE.

IMIENNIC A - I MO PŁAW.

co ja widzę! czy się me oczy mylą! Boh. Kom. 1, 72.    Hrbst. Nauk. D. 8. IMIENNICA, y, z., IMIENNICZKA,

Ja Figlacki! w imię Ojca! ej daj mi Wc Pan pokój! co    i, z., Sorab. 2. znamschowa ; kobieta tegoż z drugą imie-

to jest? nie mogę się odżegnać od Wc Pana! ib. 90.    nia, bie üJîamenSüermanbte, bte mit einer nnberit gleiten

— §• W imię boże, w imię Pańskie « za bóg zapłać,    9îattten fxtt. ob. Imiennik. IMIENICZKO, a, n., demin.

darmo, um ©otteS SBillen, für einen ©ütteêloljtt, umfonft.    nom. imienie; folwareczek, praediolum. Macz. ein Srtttb*

Właśnie jak gdybyśmy w imię boże, co nam kto da,    gntcfyen. Poszedł ku    imieniczku swemu. 1 Leop. Lev. 25.

brali. Dow. A. 2. By bogatych ojców dziatki, w imię    IMIENNICZY, a, e,    tegoż imienia, gleichen 9?amenS. Eccl.

Pańskie, to jest, darmo, nie napierały się uczyć. Glicz.    BKynHOiiMGHHiiH, cohmghhuh, tg30hmghhhh, e4HHaro cb

Wych. M. 6 b. — §. W imię czyje, imieniem czyim, na    KtMB hmchh. Miasto Brześć z imienniczą prowincyą. Nar.

imię czyje » za niego, z jego ramienia, in jentanbeS Dla-    Hst. 4, 89. Chciał    Nakło z imienniczym jego powiatem

men, fur tfm. Ja przyszedłem tak moim, jako i kolegi    opanować, ib. 220.    IMIENNIK, a, m., który z kim te-

mojego imieniem, prosić o zapłatę. Boh. Kom. 1, 450.    goż imienia, ber 9îamenêyenuanbte, SîantenSbntber,

Na imię Pańskie wybrał u kupców różne towary na borg =    menStfetter. Boh. gmenec, gmenowec, gmećek, gmjcek ;

na rejestr abo na rachunek Pański. Odebrał wieś na imię    Sorab. 1. znamsch, triek, yenakoho miena ; (Carn. imć-

Pana swego. Tr. — § Imieniem, na imię * pozornie, na    nik * katalog; Rag. immenik album, matricola); Ross.

pozor, bent 9?amen nad). Są niektórzy, co imieniem tylko    Tecna, tgsohmghhtłih, tC30hmghhłih, cohmchhmh, to*4G-

są przyjaciele. Budn. Syr. 37, I. Bywa przyjaciel imię-    hmghhlih, paBHOHMflHHbiö; Eccl. CKynHOHMeHHHH, coHMeH-

niem tylko. Bibl. Gd. ib. Wielu jest ludzi tylko na    hłih, le^iHioimcni.HB; (Eccl. paBHOHMeme isonomia). Cho-

imię Kosz. Cyc. 66. — §. Na zgubne imienna wieczne    ciąż się tak zowie    jak ja, to nie jest z mojej familii;

nieuchronne zniszczenie, gćinjlicfye 33ewtd)tung. Plato po-    tylko mój imiennik.    IMIENINY, in, plur., rocznica imie-

kazał ludziom zacność ich rodzaju, już się więcej nie    nia chrzesnego, ber 9?amcnStag. Vind. jimena den, god';

mieli za istoty na zgubne imię stworzone. Zab. 4, 18.    Croat. godovni dan; Ross. imenuHLi, hmhhhhm, 4eHb mo-

Ossol. Jak trzeci raz złodzieja złapią, Już go na zgubne    ero aHre.ia, tg30hmghhtctbo.    Imieniny obchodzący, so-

imię do więzienia dadzą. Klon. Wor. 38. Jeśliby jeden    lennizant Ross. hmghhhhhkb,    hmhkhhhhkb; w rodź. ieńsk.

drugiemu dobra swe w zgubne imię zafantował, tym spo- HMGHHHHHua, HMaHHHHima. Gala w dzień imienin Króle-sobem, jeśliby ich na czas pewny nie wykupił, aby mu wskich. — *§. Od niejakiego Alabandy *imieniny swoje je było wolno przedać abo zastawi6 .... Szczerb. Sax.    zabrał herb Alabanda. Nies. 1, 14.    imię, nazwisko, miano,

133. (à fond perdu). — *§.    Imieniem, mianowicie, na»    denominacyą, feinen SZanteń, feine    Senenuuttg. IMIENNO

mentltd). Wszystkim w obec i każdemu z osobna, Wo-    adv., imieniem, .po imieniu,    mianowicie, namentlich, mit

jewodom, Kasztelanom, imieniem wszelkim poddanym na-    9?antcn, bet) ?îameit; Ross,    iwghho, itohmhhho ; Eccl.

szym. Vol. Leg. 2, 670. Zyg. Aug. Eccl. HMeneMB, hmhhho, hmghcmb, iimhhho. Przed wielą imienno Zyzaniego, Fi-ob. Imienno. IMIENIE. ia,    n., plur. imienia, ‘imiona;    laletowe, Ortologowe i Klerykowe    skrypta ganiłem, i he-

(Boh. gmenj ; Garn. imęnje);    Vind. jimenjnje, imanje, bo-    retyckie być je mieniłem. Smotr.    Nap. 6. Gromadka ta

gastvu, imanstvu ; Slav. imanje, dobro; Croat. irnetek,    na palcach imienno wyliczyć się może. Weryf. 66. Król

imanye; Rag. imanje; Bosn. imanje, mahra armentum)]    na to imienno w przywilejach patryarchę wyraża. Obr.

Ross. HtoymecTBO, HMkHie ; (Eccl. neraymecTBO ubóztwo,    68. 9?ameit3 *, namentltd; * - IMIENNY, a, e, od imienia,

niedostatek, rc^hmt.hi.hi. ubogi); Sorab. i. et 2 kublo);    wyrażający imię, mianowity, (ob. Bezimienny). Slov. rae-

proprie gentilitia et huereditańa possessio, nomen majorum    notliwl, menetski; Vmd. jemeniten; Eccl. hmchiitb, iimh-

ulirujus rrferens. Cu. Th. ettt ^amiltengut, ©tammgut,    hhtuh. Imperator tylko, lub ukaz jego imienny, zavyie-

gut. Jeśliby który szlachcic imienie swe przecławszy, a    sić może rozkazy senatu. N.    Pam. 25, 220. IMIESŁÓW,

wmieście mieszkając, z lichwy żył.....Stat. Lit. 83. Prze-    u, m., wyraz nowy, znaczy w gramatyce tę część mowy,

dał imienie, a kupił rzemienie. Rys. Ad.    55. Grachus    która    ma własność już imienia,    już    słowa    (Verbi),    dla

chciał wnieść, aby równo    imienia, t. j.    role, grunta,    czego    leż po Łac. participium zwana.    Kpcz.    Gr. 1,    p.    58.

były każdemu wymierzone. Biel. Św. 20. Polacy i ku-    b(l$ 9)iittclu)l)tt, (cf. uczestnik). Slov. ućastliwec, ućastenec,

powali w Czechach imiona; i teraz siła Polaków jest, któ-    ućastonec; Carn. posredna besęda; Vind. fredliua befeda;

rzy w Szląsku imiona mają. Gorn. Wi. c b. Założył kia-    Sorab. 1. tćla metża ; Ross. npiniaciie. IMI0N0DAWCA,

sztor, do którego kupił imienia, za 50 tysięcy złotych.    IMI0N0TW0RCA, y, m., nazywacz, który rzeczom imio-

Biel. Kr. 117. Bywałeś ty kiedy przy prawie Niemieckim,    na nadaje. Wtod. ber Sîamengeber, Setteittier. Zawsze ja-

gdy jeden drugiemu imienie przedając, sądownie rózgę    kaś okoliczność musiała być imionodawcy przyczyną na-

wzdawa? Orzech. Qu. 150.    Skarżył się    na Bolesława,    dania    tego, a nie innego rzeczy    nazwiska.    Kpcz.    Gr. 3,

iż go złu pił z imienia, i w    więzieniu go    chował. Biel.    p. 69.    Eccl. iDiaHOBaTe.ib.

Kr. 84. — §. Połowicę imienia mojego daję ubogim. W. Pochodź, bezimienny, zaimek, przyimek, miano i t. d. Post. W. 213. t. j. majętności, majątku, mienia mego, cf. imać, i jąć; cf. mieć.

bte Hälfte meiner $abe, meines Vermögens. Lepiej jest IMISŁAW, a, w., nazwisko Imisława znaczy tego, który mało mieć sprawiedliwemu, niźli mieć wiele imienia grze- się ima za sławę. Stryjk. 102. ein 9)îannSnnme, etma tëbr* sznemu. Wrobi. 85. (divitias multas). Jakie my gardło- fyarb. Imisław vel Hamo, tak Paprocki. Jabl. Her. wania podejmujemy, dla trochy tego imienia doczesnego. *IM0 ob. Mimo. IMOPŁAW ob. Mimoplaw.

INACZEJ, ‘INAK adverb., Boh. ginące, ginak, ginau, ginąć, syc; Slov. inâe, ginâc, inakśeg; Sorab. 2. hinnaze, hin-nak, hinaksche, howak, howaz, howaze, (cf. owak);

Sorab. 1. hewak, yinak, hinak; Vind. vunaku , drugazhi, fizer, fizei; Carn. drugazhi, drugaku, dergazhi, sizer, INAUGURACYA, yi, z., obrządek, którego zażywają przy szer ; Slav. drugacsie ; Croat. inache, drogach; Dal. in-    koronacyi cesarzów, królów, konsekracyi biskupów etc.

nache, drugako, gynako ; Bag. innako ; Bosn. inda , in-    Kras. Zb. 1, 461. bte SltaiigurattOlt ; cf. installacya.

nada, innako, drugako, akoline; Boss. imano, imam, INCEPTA, y, z., nadawanie tonu w muzyce, bte 3lltfttlltmung Hhqkobo, imane; (cf. Eccl. iiiioicł mnich pustelnik, wo beê £ou3 , baö 3iit0llireit. Domownik piszczałką dawał in-HHam AOjOKem Becm >Kii3Hb otü MipcKaro noBe4GHiai; ceptę. Cn. Th. Inceptę podaję, tonum do. ib. inszym odmiennym sposobem, nie tak; aitberß, auf eine INDAGÀCYA, yi, z., inkwizycya, examinowanie sprawy Öltbre 2lrt. Inaczej to będzie; nie tak to ma być; po- oskarżonego, bte gertd)tltd)e Unterfudjuttg ; Vind. zashlishu-mieszam ja to, wywrócę na nice. Cn. Ad. e£ foli fdjon vanje, sashlush, sbarenje ; Bag. iziskivanje ; Ross. hcth-

IMOWAĆ się, ob. Imać się.

IMPERATOR, a, m., cesarz; Boss. ÜMiiepaTop’L ; zwyczajnie Carowi Moskiewskiemu ten tytuł dają, ber Śhlifer (be* ftmbcrä »ont 9îufftfd)ett). IMPERATOROWA, y, i., Cesarzowa; Imperatorowa Rossyjska * Carowa, bte Vufftfd)e Üïat* ferinn. Boss. MMnepaTpima. IMPERATORSKI, a, ie, cesarski, faifcrltćt;. Boss. HMnepaTopcniM. 1MPERYA-Ł, a,

m., talar twardy abo bity; zdaje się że nazwisko to tylko w Polszczę dane było talarom z Niemiec przychodzącym, z Łac. imperialis nummus. Kras. Zb. 1, 401. eilt Vetd)3* tbttler, eilt ïjartcr £l)«Icr. (Boss. HMnepiam złoty pieniądz 10 rubli wartości). Na masz trzy imperyały, żeś się tak dobrze sprawił. Teat. 28, 87. ib. 19, 9. IMPERYALNY, a, e, od rzeszy, 9îetd;ô *, bettt 2)eutfd;eit SRetd) jtifłcinbtg. Stany imperyalne. IMPERYUM, n., rzesza Niemiecka. Kras. Zb. 1, 401. brt$ (Sentie) Vetd).

IMPET, u, m., zapęd, nawał, ber, Slttfott, bte ^eftigfett, §t|e. Mniej szkodzi impet jaw;ny, niźli złość ukryta. Kras. Baj. 69. Nie byłem panem pierwszego impetu radości. Kras. Dos. 89.

IMPORTUN ob. Natręt, n. p. Obawiam się, żebym nie był importunent, i nie przerwał Wc Panom kompanii literackiej. Boh. Kom. 4, 146. Żebym nie przeszkadzał; nie chcę być importunem. Teat. 30. c, 17.

IMPRESSYA, yi, z., wrażenie, ber (Einbruch Te słowa Ambrożego wielką na nim uczyniły impressyą. Bals. Niedz.

l,    41. Słowa moje wielką w sercu jego uczyniły impressyą. Zab. 5, 201. — §. Wtargnienie w cudzy kraj, ein fetnbltdjcr (ginfall. Tr. — *§. Impres. n. p. f Na wolą ludzką żaden ‘impres gwiazd nie padnie. Zebr. Zw. 167. wpływ, (Einfluß — *§. Impres, druk, sztuka drukarska, ber ®rtid, bte 23ud;bruderfunft. Pism dawnych po-ginęło wiele, i ostatekby był zginął,r by było w Niemczech impresu nie wymyślono. Biel. św. 155.

IMPREZA, y, z., (Rai. imprcsa ; Gall. entreprise), zamysł, przedsięwzięcie, bte ttltteriteljlltltltg. Wygrać czy zginąć przyjdzie, jednak nie należy Przedsięwziętej sromotnie odstąpić imprezy. Zab. 8, 355. Koss. ‘IMPREZ1STA, y,

m. , cttt |lrojefteimtad;er. Tr. projektant,

1MUJĘ, Imować ob. Imać.

I N.

attberë werben. Inaczej teraz gębę nosi ; inszy już teraz. ib. 316. ⁴ Inaczej ludzie o nas rozumieją, niż my o sobie. ib. 315. Dziś tak, jutro inaczej uczą. Birk. Exor.

E. 3. Człowiek tak, a bóg inaczej. Bys. Ad. 5. Człowiek tak, bóg inak. Zegl. Ad. 55. My tak, a Pan Bóg wszystko obrócił inak. Biel. Kr. 940. I nie mogłoż być inaczej? Cn. Ad. 281. Czy do prawdy? Ęb. Nie inaczej ! Teat. 7, 46. ib. 36. b, 23. To inaczej nie będzie, ib. 15, 69. Będziecie uciekać nie inak jako przed mieczem. Budź. Levit. 26, 37. Te rzeczy, nie mogę inaczej rzec, jedno iż są wielkie a ważne. Gorn. Dw. 584. Poznajemy to dobrze, co szkodzi, a przecie Inaczej myśląc, żyjem inaczej na świecie. Nar. Dz. 3, 91. Inaczej mówi, inaczej myśli ; inaczej uczy, inaczej żyje. Cn. Ad. 325. Czy nie do mnie masz co? §•. Nie inaczej! Teat. 43. b, 4. jużci, fretyltd). INACZYĆ, ył, y, cz. niedok., zinaczyć dok., (Przeinaczyć dok. qu. v. ; Boh. ginaćiti, zginaćiti, zgina-cowati; Slov. ondjm^Urnd. drugazhiti); odmieniać, werćttt* berit. Gdy zobaczy, Ze wszystko jedno, nic się nie ina-czy, Nie powrócił drugi raz do niego. Jabl. Ez. 84. Rozum mój zinaczył mi się. 1 Leop. 4 Ezdr. 10, 30. Eccl. HiiaHecTBiiTejbHbiM, KOTopbiii 04Hy Bemb npiurbHaeTb bi 4pyryro; zinaczony, imatecTByeiubiH. — INAD, (Boh. gi-nady, ginudy, ginam ; Slov. ginam, indè, indel; Croat. inam, inamo, drugam; Dal. ginamo; Garn. dèrgam; Bosn. innamo, innudo ; Bag. innud, innuda, innude, inud; Eccl. twy/ta, im/ńyr., iiiiuio, bł imoe m4cto) ; * z inąd, zkąd inąd * z inszego miejsca, tt)0 ait-bei’3 J)er. Sorab. 1. drudże hew; Bag. od innuda; Croat. od drugud. Gdzie inąd * gdzie indziej, wo (tltbcr3. (ct‘. inędyj. ‘INAKOść, ści, z., Sorab. 1. yinakoscż, inszy sposób, odmienność, różność, bte 2U>anberltd)fett, Verfd)icbenljett. INAKSZY, a, ę, ‘INAKI, a, ie, inszego gatunku; Boh. ginakśj, ginaćj, ginacegśi ; Slov. inakśi; Boss. HHBKiił, imaKOBbiii- Kwe-stye coraz zadaje mu inakie. Jabł. Tel. 276. oott Ctltcr alt* beru 2lrt, aitbere. Soli są rozmaite, inaksza jest morska, inaksza, którą z wody warzą. Urzed. 416. Dla postanowienia inakszego sposobu*, w czynieniu sprawiedliwości. Vol. Leg. 3, 208. (cf. inny, inszy). Od alTfektu spokojnego ‘wstrzymięźliwości, do drugiego nie inakszego, w uczciwości prawie mu równego, nieco przecie goręcz-szego idę, do miłości małżeńskiej. Warg. Wal. 127.

1NAMATOR, a, m., ślepo w czym zakochany, eilt juin Vltttb* fctpt SSerliebter. Zedrę maskę i pokażę oczom ślepych in-amatorów, co jest, za czym się tak usilnie ubiegają. Bals. Niedz. 1, 173. INAMOROWAĆ SIĘ, ob. Rozkochać się, »erhebt werben, ftd; »erheben. Co Polifemus Galacie darował, Kiedy się w Nimfie tej inamorował. Jabł. Ez. 125.

3ame, B3bicKame, B03cyjK4eme, pacnpoct, pacnpaBa, oi40BaHie, posHCKi. INDAGACYJNY, a, e, od indaga-cyi, 3nbagatton§*, ©ramtnattonë ». Ross, oöhckhhh, C4t4-

cle ©eftattung einer foitjł unerlaubten ©atfje, ber Snbult-Szukanie indultów czyli dyspens od zapowiedzi. Xiadz-256. Pim. Kam. 301.

CTBeHHbiH. Izba indagacyjna Vind. poshlushalniza, sashli- INDUSTRYA ob. Przemysł.

shalnishe, sprashuvalishe, (cf. słuchaloia). INDAGATOR, 1NDYA, yi, z., 3nbten. Indya wschodnia Dftinbten, wAzyi;

a , m.,

eksaminator sprawy, ber UutcrfltcBer, ©rantlnator;    Indya zachodnia w Ameryce. Sßefttnbteu. Dyke. Geogr. 1,

Rag. iziskîvalaz, protrêsalaz; Ross. 40npoui,HKB, oölhibukb,    302. mówiemy też in plural. Indye wschodnie, Indye

obsol. cbimnicb; Ecc/. B03cy4HTe4b, nciihiTbiiHKT». 1NDAGO-    zachodnie. Vind. India; Ross. HH4ia. — §. W Kamieńcu

WAĆ, cz. niedoli., inkwirować, examinowaé sprawę, im*    Podolskim podziemne więzienie nazwane Indye. Czack.

w.,

terfucfyeu, epttUttntren. Rag. iziskivati, protrâsati; Vind. sa-    Pr. 2, 100. 'INDYÀN, INDIANIN, INDYJCZYK, a,

shlishuvati, sbarati, sbarkuvati, sprashuvati; Eccl. iictæ-    rodom z Indyi będący ; Boh Indyân ; Vind. Indianar; Ross.

7J\T\\ , HCTAÇOKtlTII.

INDEKS, u, m., skazówka zegarkowa, ber 3ct(Fr M ber U|r. Slov. ukazatel, ukazowatel, ruka na hodinach; Sorab. 1. pokażwacżk; Bosn. kazallo; Vind. vurni kasauz, zagar; Croat. kaziło, kazało, kazëcz, czegar; Dal. kazało; Rag. kazało, skazało ; Ross. yKa3aie.ib. W zegarku ruch indeksu od ruchu wewnętrznych kółek pochodzi. Kpez. Gr. 3, p. 47. Oczy podobne są do indeksu, czyli skaziciela zegarkowego. Bals. Niedz. 1, 356. Ruch ciał porównał z obrotem zegarkowych skazówek, czyli indeksów. Uslrz. Alg. 109. Indeks kompasowy Carn. stenidlu. — §. Indeks, rejestr księgi, Ross. orjiaB.ieiiie ; Eccl. npaBioLHHua. — *§. Indeks, drugi palec. Sak. Probl. 111. ber ger. INDEKSOWY, a, e, n. p. Kółko indeksowe w ze-; garku. Solsk. Ar eh. 117. b«3 SBetferrab ttt ber lt|r.

INDEMNIZAGYA, yi, z., nagroda za szkodę uczynioną. Kras. Zb. 1, 402. bte ©d;ablo^|a^inîÔ * (Sntfôôbfgung. (cf. bassa-runek, cf. odwet).

‘INDERAK, u, m., spódnica, z Kiem. ber Vlnterrocf. Gdy zastał żonę w inderaku tylko chodząc po domu, bo na ten czas brzemienna była, uderzył ją o to. Biel. Kr. 726. Piękniej gdy dziewka jedzie na koniu z sajdakiem, Niż kiedy sie ociagnie ciasnym inderakiem. Biel. S. N. 20.

INDERLAND ob' Nyderland.

INDERMACH, u, m., z Kiem. baś ^tittcrgemad), tylna część domu, ber lintere î|etl bcê ^aufeë. Mąż jej jest stróżem, i za lada plotka W indermach wsadza i zamyka kłótką. Morszt. 47. Warg. Radź. 93. — fig. Z olszyny robi sobie bóbr indermachy, I dziwne gmachy. A/on. Fl. D. 4. budynki, ob. Robrownia. — §. tr. Brzoza zdatna do zamiatania indermachu rozpustnej młodzi. Haur. Ek. 167. cf. sepet, chałupa, cymbał, stara pani, zadek, bfl3 $tlts tercafiell, ber Hintere.

INDOR ob. Indyk.

*INDUCYrE , yi, plur^ rozejm , armistycyum , przymierze na czas, ber SBaffenfttUftanb, zawieszenie broni.

INDUKT, u, m., 1NDUKTA, y, z. 1. wprowadzenie albo opowiedzenie pierwsze sprawy przed sądem. Kras. Zb. 1, 403. bte ©tttlettintg beś fyrojejfeó. Po zaspokojonych akces-soryach przystępuje strona powodowa do wywodu sprawy swej albo indukt, co się właściwie rozprawą nazywa. Ostr. Pr. Cyw. 2, 158. — 2. Cło od towarów wprowadzonych, ètttfttBrjoll. — §. Towary wprowadzone, eiltge* führte 2öaarcn. Tr.

INDULT, u,

loną od najwyższej władzy. Kras. Zb. 1, 403. bte pfipfilt*

MH4iaHeurb, HH4eeu'b; ber Snbtaner. Indyan perły zbiera przy morzu głebokiem, Arabczyk się bogaci balsamowym sokiem. Zimor. Siei. 149. INDYANKA, i, z., z Indyi rodzona, bte 3ttbtaiterinu. Ross. HH4iflHKa. Mon. 73, 685. INDYCHT, IN DYG, u, m., ber 3nbtg, 3nbigo; Vind. indik, indib; Ross. iiH4iir$, hpyTmcL, KyóoBaa KpacKa, ópycKOBaa KpacKa. Farba gruntowa, indyg. Cn. Tli. INDYCHTOWE ziele, Indigo fera, bte 3nbtgpflanje, roślina Indyjska, z której pochodzi farba indycbtem zwana, do błękitnego farbowania. Kluk. Dykc. 2, 58.

sami-

w prawie duchownym znaczy łaskę udzie-

m.

INDYCZĘ, MĘDYCZĘ, ęcia, n., pisklę indyków', etn jutt* geê 5lalcînttfd;eê ftülmdjeit, $rittBü|nd)en. Slov. morća, mor-èâlko. Indyczęta trudne sa do wychowania. Zool. Nar. 238. Haur. Ek. 134. INDYCZEK, MEDYCZEK, czka, m., młody samiec indyczy, ettt jmtger £rut|a|n, ettt £rut|fi|U‘ t|en. Carn. purzh. INDYCZKA, *JĘDY’CZKA, i, z., ca indycza, bte $rut|enite. Slov. morka; Sorab. 1. tor-kowska kokosch; Carn. pura ; Croat. pura, puka, póka; Rag. indióka, indjotta, tukka; Slav. purra; Ross. iih4GH— «a. MH4eKcKaa Kypima, KajiHyttna; Vind. kaura, Indiańska kokush , pura ; Boh. kruta, krutka ; Morav. morka. Indyczka pospolicie raz na rok niesie jaja, w liczbie kilku. Zool. Kar. 258. — §. Dworackie szabelki nazywały się za Kazimierza Jagiellończyka indyczkami, od podobnej do szyi indyków formy. Czack. Pr. 1, 217. eine 2lrt ©fi* Bel. INDYCZY, MĘDYCZY, a, e, od indyków', 2rut|u|* lier *. Boh. krutj. Rodzaj indyczy ma głowę i podgardle okryte skórą flakczystą, czerwonawą, zmarszczoną. Zool. Kar. 237. Pokazuje na sercii żal nosem indyczym Po tak kochanej siestrze, jakby sercem szczerym. Pot. Pocz. 179. Indyczy chlew Vind. purjek. INDYCZYĆ się, \JĘ-DYCZYC się, ył, y, zaimk. niedok., zaindyczyć się, na-indyczyć się, dok., komosić się, ftd; eutruften. Czemu się tak Waścina powaga *jçdyczy? Treb. S. M. 118. Daj go katu, *najędyczyłaś się, jak księżna jaka. Teat. 17, c, 7. Już tylko sie nie indvez, a weź jeżyk w kluby. Teat. 43.

c. 157. INDYJSKI, ä, ie, z Indyi, 3nbtötti[dk Boh. In-dianskÿ; Vind. Indianski; Ross. 4lH4iflHCKiH, IÏH4eîfCKiH. Indyki, ze z Indyi przyszły, dlatego je też kurami Indy-skiemi zowią. Haur. Sk. 126. Zaw. Gosp. Indyjskie zboże ob. Maiż. — INDYK, *JĘDYTK, a, w., rubasznie INDOR , Meleagńs gallopavo, ber $nttl[mlnt, ber ©alecutifcfye £alnt (Mu|tt; Oefterr. ber 3«bian); (Boh. indyan, kro- • can , krutak ; Slov. indik , morâk ; Morav. morâk ; Vind. purman, kaurei, morak, Indiański petelin; Carn. puran, purman ; Hung. pulyka, pujka , póka: Rag. jndiotta, tńk„ .

dzi przeze drzwi, ale wchodzi inedy, ten jest złodziej. W. Joan. 10, 1. Bibl. Gd. id.; Zrn. Post. 259.

tukaz; Slav. purân; Croat. purân; Dal. tuk; Ross. Mh-^eficKOH ntiyxL, KamyirL), z ptaków domowych największy, ma wyrostek nad dziobem mięsisty czerwony, na cal INFAMIA, ii, z., 1. uszczerbek sławy prawnie za karę wino-długi. Zool. Nar. 257. Indyk ogon roztacza, i gołgocze.    wajcy uczyniony. Kras. Zb. 4, 403. ba§ 3>nfammacfyen. 2)

ib. 238. er foltert, lwubcrt. Kucharz niechaj gęsi, indory    Bezeceństwo, eine 3nfamie, infamer, fcfjelmifdjer ©treid). Co

■ piecze. Teat. 34. c, 63. Za sprawę o kura, wymagać to za infamia, wstydźźe się przedsie! INFAMIS, a, w.,

bezecnik, ein infamer, ©eäcfyteter; ein ©cfyelm. Nie mogę w jednym domu żyć z tym infamisem. Pot. Pocz. 499. Eccl. oóe3necTeHŁiH, oóeauemem. 1NFAMOWAĆ, ał, uje cz. niedok, zinfamować dok., bezeczcić kogo, einen infam madjcn.

‘jędyka ! Teat. 11, 105. cf. za kaczora gęsiora.

INDYGENA ob. Tubylec. 1NDYGENAT, u, m., przypuszczenie obcej szlachty do społeczności szlachectwa krajowego. Mon. 65, 324. Przez indygenat cudzoziemiec, wypróbowawszy szlachetne swoje urodzenie w obcym kraju, mocą stanów na sejmie, przyjęty jest do równości szła- INFAN1 , a, m., królewie, ein fönißlicijer ißrirtj. INFANTKA, chectwa. Kras.Zb. 1,403. bic Sluftmjnte eine« fremben 5lbe< j* *•> królewna, eine fftnfgUft ^rinjeffinn. Konstytucya

7Dawać indy- infanterya“? rMÄÄ.

INDZIE, INDZIEJ adv. loci;= na insze miejsce, na inszym miejscu, aitberśhuo, ido aitberS, aitberë jDofitit; niby

tnik, piechur.

'INFEKOWAĆ. Pim. Kam. 121. wnosić. TNFESTOWAĆ.

, . r, ,    . ,    . ,    . n, . Dach. En. 22. napadać,

to: « gdae- Boh. guide, gmdy. gmdâ; Shv. m- |NFEUDACYA, yi, i, lenność, HS 8e$en. Fls»ł papież do de, mdcl; Sorti, i. nedze drudze; Sorab l h.nzt «m-    , w Poljzczc bedacego.. aieby Polaków przeciwko

z,, hinge, vvmzcy Vmd. keihinde; tarn, dergi dergam;    wsszelk;m z,1granicznjm* gwałtownikom    bronił; a    jeśliby

Joa". ,ru^ -e P. ' . 1 uFm‘) ■ a gymi, osn. int i,    jakie infeudacye przez króla Rzymskiego    uczynione    znalazł,

piśmie niemasz. W. Post. Mn. 201 Żrn. Post. 7 ». W INF1RMARYA 'ab. Chorownia, pokój chorujących w klaszto-jcdnym kraju mc znajdziesz wszystkiego; indzie jest zło- raeh m mmimm j„ ^    el Stop. noto, indzie srebro, indzie miedz. Par ht 27 Chcesz    Soral) ,j kil0r0nc2    bo|nostaniscte, bol-

INFIR-

tego, co cię dręczy pozbyć me potrzeba, aby był gdzie nisc( yM bounikounish bounikalishe; Ross. 00«,ut-indzicj, ale trzeba abyś był inny. PUĄ. Sen. hsl. 3,3o9.    ₁₍ ,le6 EccL ^ epauuMUtc.

(gdzie indziej). - Nigdzie indziej, au fernem mtóerii Orte, MARKA, i, i, pilnującą chorujących zakonnica, bie Sram iitrflCitM. - Ä Kiedy indziej megdy, inszego czasu, ju f(m„fecri|m r1C0 pE1I gîomicir. 1NFIRMARZ, a, »., pilnu-etnet mtberi. 3«t. Sorab. 2. l.ing. ; Slav. giny cis, syc    ehoryeh zakonników, ber Sranfemtiärter be, bei, nM«.

OKorp, liiiorp, Bt Mime Bpeam.

gmae; Garn. podergod; Créai, drugda, drugi put; foc/. JNFLAMACYA ab. Zaognienie, zapalenie.

INDZIENIER, INŻENIER, a, w., znający się na budowni-

INFLANCZYK, INFLANTCZYK, TFLANGZYK, a, m., Ross.

na pospołu z Litwą nazwisko swe wiodą. Gwacjn. 222. (cf. Litwa, Liwonia). W rodź. ieńsk. Inflantka; Ross. ÄH-MBHÄKa, bic StejUinbcrtmt. INFLANTSKI, '1FLANTSKI (Herb. Stat. 740), a, ic, Ross.    , Sicpllbtf^. Idwo-

nia albo ziemia Inflantska ze wschodu słońca przy granicy Ruskiej, od południa z Żmudzią i z Litwą graniczy. Gwugn. 405. Len Inflantski, główna handlu Ryskiego zasada. Jundz. 199. INFLANTY, G. Inflant, plur. (TFLAN-TY. Herb. Stat. 740. Gost.Gor. 52). Slav. Livonia ; Ross. Æn<MaH4ia, Steflaitb, znaczna prowineya nad morzem Bal— tyckiem, którą naprzód dzierżeli Krzyżacy, potym Polacy, Szwedzi, a dotąd Moskwa. Dyke. Geogr. 1, 503. Kawalerowie mieczowi w Inllanciech. Wyrw. Geogr. 576. .

, ber Sieflanbcr. Lotybali albo Łotwa, które ctwie wojennym, ber ^ugettieur. Inżenier znaczy żołnie- dziś Liviones, to jest Inflantczykami zowiemy, od Litwo-rza, do którego należy robić ognie wojenne, i nabijać granaty, bomby... . Dobry inżenier powinien umieć geo-metryą, perspektywę^ geografia, fizykę. Papr. W. 1, 475.

(cf. sztukmajster). Żeby być dobrym indzinierem, uczęszczać trzeba do szkoły, gdzie uczą fortyfikacyi. Leszcz.

GŁ 416. Kazał krainę te swym indzienierom na papier przenieść. Mon. 65, 47Ï. INDZIENIERYA, yi, i., baś SngcmcuriDcfen.

INEDY, INEGDY adv. temporis. (Boh. gindy « insze gdy, ob. "Ingi), inszego czasu, inszego dnia. Cn. Th. ju einer an-beru 3cit, ein aubcrmal, fonft. Zawzdy inedy. Gom. Dw. 107.

Pana boga na każdy czas czcić przystoi, ale w szczęściu dobrze więcej, niż kiedy inedy. Gorn. Dw. 374.

Smotr. Apol. 8. Kosz. Lor. 90 b. INĘDY adv. loci; (Boh. 1NFLUENCYA, INFLUKS, u, m., wpływ, ber ©tnfhtj-i. In-ginudy; Slov. indel; Sorab. 1. hèwak* Rag. innamo; Croat. flueneya, skuteczność abo sprawa niebios, gwiazd na rłrugam, drugud) * insza stroną, inszą drogą, attberê IDO* ziemi. Cn. Th. Polskiej natury to jest sprawa, i influks $er, aitberś IDObitt, auf einem anberit 5Bege. Kto nie webo- niebieski, iż tu u nas lak żywioły sprawuje, że acz nam

nie dala lekarstw zamorskich, dala nam te, które nam potrzebne. Urzed. 15.

INFORMACYA, yi, z., uwiadomienie, nauczanie, nauka; Vind. podvuk, b«3 Unterrichten, Senaten. INFORMOWAĆ,

ał, uje cz. niedok., zainformować dok., uwiadomiać, nauczać; Vind. podvuzbit, RcrtćĘjteit, belehren. INFORMOWAĆ się recipr. ndk., dowiadywać się,’ ftdj efîîUtbtgen. Zainformować się dok., dowiedzieć się, ftd) beleben, erfahren.

Nie dziwuj się, iż się tak informuję o familii jego, ponieważ mocno mię interessuje. Teat. 23. b, 69.

INFUŁA, y, z., czapka biskupia, bte 3ttful, ber 23tfd)of3fmt. inklinacji, czyli jak to nazywają miłostki. Teat. 39, 282. Vind. infala, shkofova kapa; Sorab. 1. infuła, biskopska INKLUZ, a, w., INKLUZA, y, £., z Łac. inclusus, zamknię-mecża. Infuła papiezka, pdbftltcbe frotte. INFUŁAT, a,    ty w jakim narzędziu mniemany duch czyli wróg, zabo-

INFUŁOWANY, ego, m., (Krom. 703), prałat, któ-    bonnikom pomocny, cf.' Cum. skrytek, shkratel; Pag,

remu wolno używać zaszczytów biskupich, ein tttfllltrtcr    mazzicch, tintilin, mezarńo, eilt in einem ©erätl;e etnge»

spriilat. INFUŁATA, y, z., probostwo infulowane, eine    fdjlojhter ben #eremttetfiern btenfibarer ©etft. (0ptrtfut pleb.).

tnfulirte ^robftet). Probostwo albo infułata Ołycka. Tr.    PrzyznaI mi się, iż ma inkluzę, dla której go żadne nie

INFUZYA, yi, z., Medic. kształt medykamentu wewmętrzne-    bierze żelazo. Boh. Kom. 1, 362. Czarodziej pewne men-

go ciekącego lub rzadkiego, bez wrzenia przysposobio-    tale nosząc, i inkluzy, z pomocą dyabelstw dziwy robi.

nego. Krop. 5, 247; Ross. huctom; napój czyli lekarstwo,    Zabi. Amf. 89. Ja myślę, czy inkluza nić ma, którym

które robią, mocząc rośliny w jakim likworze, końcem    nęci I teraz, że sześć w nim się kocha bez pamięci,

wyciągnienia z nich cnót i skutków lekarskich, i to jest,    Zabi. Firc. i 6. INKLUZOWY, a, e, od inkluza n, p. ■

co my nazywamy wymoczeniem. Dykc. Med. 2, 689. b(t§    Jabym nie rad dać tej złotówki, jest to inkluzowa sztu-

3lu$steljeu ber ^flanjeufrctfte burd) ©tittuetdjeu.    ka. Teat. 50, 58.

INGAFt, u, m., u bednarza, narzędzie z ostrzem do robie- INKORPOROWAĆ, ob. Wcielać. 1NKORPORACYA ob. Wcie-nia uszu do statków różnych. Magier. Mscr. ettt SBerfjettg lenie, ber S3ötticf;er.

*INGERNINA, y, z., Nastały teraz dziwne w strojach ma

czernidlo pisarskie, btc£tltte. Satyryk pióro nie w *enkawście (w inkauście), ale w jadowitej truciznie maczał'. liaz. Modrz. 309. Inkaust ku pisaniu bardzo dobry, jak robić. Śleszk. Ped. 289. Koszule inkaustem zapluskane jak wyczyścić. Haur. Sk. 355. Unkałust purpurowy był używany od cesarzów Carogrodzkich. Czach. Pr. 1, 21. Na końcu ustawy pisali kilka słów *inkałustem zielonym, ib. INKAUSTOWY, a, e, od inkaustu, atramentowy, hinten*-Inkaustowe zmazy jak z sukien gubić. Śleszk. Ped. 260. INKLINACYA ob. Skłonność, n. p. Jeśli W Pan nie masz jakiej

ro. ,

INKRUSTACYA, yi, z., powłoka marmurowa, gipsowa, bte Sefleibttug non ÜDîamtor über ©pp3. INKRUSTOWAĆ, ał, niery, z cudzoziemskich alamod: Krymki, Szwedki, No-    uje cz. niedok., powłaczać marmurem, gipsem, potynko-

centy, Ankry, Ingerniny. Tward. W.D. 2,151. może strój    wać, mit    SOîcirmor ober ©t)p3    befletbctt,    Übertitudjeu.    Tr.

jakiś z Ingryi. 1NGRYÀ, yi, z., 3ugcîntaunlaub, prowin- TNKUBA, jest ta niemoc, gdy człowiek przez sen widzi, cya Rossyjska w głąb golfu Finlandzkiego. Dykc. Geogr. jakoby spał z białą głową, sprawując z nią rzecz cielc-1, 303.    sną. Sienn. 120. [ niemoc ta zowie się właściwie succubus ;

*INGI. \adv. przed tern. 1] n. p. Dawid grał rękoma swemi, ja-    a ineubus    jest zmora. Driim.    Lex. 2].    cf. pollucya,    upław,'

ko ingi [jako przed tem. Budn. i Wujek. 1] na każdy dzień.    cf. mara.

1 Leop. 1 Reg. 18, 10. inegdy.    INKWATERUNEK ob. Kwaterunek.

INGROSSOWAĆ, ał, uje act. niedok., wwodzić w księgi, tu INKWIROWAĆ cz. niedoli., inkwizycją czynić, indagować.

bte ©ertd)t3Md)cr etutrageu, wpisywać. Cn. Th.

INGRYCHT, u, m., z Nietn, baśł ©tngertd;fc, baê ©etuirre, bte Sefa^mtg tu ctiteut @d)loffe, owe w zamku przegródki, które przechodzą bródkę klucza otwierającego. — ztad : INGRYCHTOWE ‘zamki u ślosarza. Klon. ‘Wor. 2. ©d)lof* fer mtt ctiteut ©titgcridjte.

INGOWAC, ał, uje cz. niedok., termin kucharski, namazać tłustością, masłem rozpuszczonym etc. tu ber $Üd)e, mit 3ettc, Suttcr U. f. U), fdnnterett. Inguj rybę masłem , oliwą. Tr. tyngować. Tr. 2464.

INJEKCYA, yi, z., Medic. kształt medykamentu ciekącego, który sikawką w różne dziury ciała wciśniony bywa. Krup. 5, 291. b(l3 ©tnfprtjjctt, wstrzykiwanie. Dykc. Med. 2, 692. cf. klistera, enema.

INKARNAT, u, m., jasnoróżowy kolor, 3ncarnat. INKAR-NATOWY, a, e, jasnoczerwony, Ijudirofeurotfy.

INFORMACYA - INKAUST.

INKAUSTOWY -INKWIZYCY A. 207

dochodzić sprawy oskarżonego, roztrząsać, tngutrireit, tut' łcrfltdteu. Rag. iziskîvati, protresati; Sorab. 1. depotuyu ; Vind. sashlishuvati, sbarati, sbarkuvati, sprashuvati; Ross. 4onpociiTb, 4onpaimiiîaTb, paaxncKarb, paatiiCKHBaio, c;rfe-40BaTb, (cf. śledzić); Eccl. hcta^th, hcta^oiutii. INKWIZYCYA, yi, z., skrutynium, rugi, badanie, indaga-cya, bie geridjtltdic Unterfudjung, 3uguifttiou ; Rag. iziski-vanje; Sorab. 1. dopotwano; Vind. sasblishuvanje ; sa-shlush, sbarenje, poshlushalniza, sashlishalnishe, spra-shuvalishe; Ross. ncTa3auie, B3bicKauie, pacnpaBa, pa-cnpocŁ, cjt40BaHie, posbicicb, 4onpocB, B03cj*4eHie, cat4CTBÎe, TaftHaa, 64aropa3CMOTpiiiie. Wywód przez świadków tego, co dowodami przez pismo wywiedzione być nie mogło. Kras. Zb. 2, 404. Na klętego i po śmierci może być badanie albo inkwizycya. Szczerb. Sax. 75. Roku 1592 odprawił się sławny sejm pod imieniem inkwi-INKAUST, *1NKAŁUST, u, m., (Roh. ingaust; Dal. ingvaszt,    zycyi,    na którym spraw’y i listy króla Zygmunta 111. ty-

czarnopisz, czarnillo; Croat. chernillo; Vind. zhernina,    czące    się Austryaków, roztrząsano. Nar. Chodk. i, 193.

zhernilu, tinta; Rag. jngvàs; Ital. inchiostro, cf. Greek.    — §.    Inkwizycya, urząd w Hiszpanii i we Włoszech od

syxaverrov, Lat. incaustum); po teraźniejszemu atrament,    Dominikanów piastowany na kacerzów, bfl§ 3ttgutftttOU$ge=

ric^t. INKWIZYCYJNY, a, e, od inkwizycyi, Snqtufüttmâ *.

Ross. 4onpocHUH, cjrfe4CTBeHHhiH, oóuchhuh. INKWIZYTOR, a, m.t Rag. iziskîvalaz, protrêsalaz ; Sorab. 1. do- INSPEKT, u, m., INSPEKCIK, a, potvaf; Ross. ofrLHimiKt, Aonpoiu.HK'B, 4onpocHTeJib, obs. cuiuhk'b; Ecd. iicm.iTi.iiiiiib , B03cy4HTe.ii> ; 1. roztrząsacz prawny, indagator, ber gcrid/tlid/e ttnterfudjer. 2. Duchowny urzędnik, przełożony sądu inkwizycyjnego, ber $e* jjerrid/ter, 3nqutfitor. INKWIZYTORSKI, a, ie, od inkwizytora , n. p. Urząd inkwizytorski zaczął się za Grzegorza IX. Dirk. Dom. 137. 3nqutfttor *.

taka była inskrypcya : tu leży. . Sk. Żyw. 1, 507. *g. zapis, Me SSerfcOretOmnj. Tr.

m., zdrob. ; (Slav. gju-brenjak; Ross. napmiicB, napHHaeKib, *parnik). Inspekta są zagony gnojem przeciwko mrozom opatrzone. Kluk. Rosi. 1, 191. ba$ Treibbeet, üDïtftbeet. Na inspekcie wszystko prędko doźrzewa ; ale owej jędrności nie nabywa. INSPEKTOWY, a, e, od inspektu, £retbl/auê fOîiftbeet*. Ross. napHHKOBbiH, napoBbiH. INSPEKTOR, a, m., dozorca, ber 2luffef)er. — §. Inspektor, urzędnik wojskowy,

•INNOBARWY, a, e, innej barwy, „on <mkm gavbe, Ecd.    E?ed klérïm, .W sw“je    ‘^k,#-

hhoubIi rithiii ; oppos. jednobarwy. TNNOGŁOSY, a, e,    ,W Polszcze dwoch ,ch W⁰.' !•*»

„    - i. /~V pi    o ty, w autoramencie cudzoziemskim. Kras. Zo. 1, 406.

głosu innego, tum einer anbern (Stimme; Ecd. iiHomcubm;    ©eneralinfoeftor einer Slrntee — 3 Na Wartskim sei

Graec. àlUqmvoç. INNOJEZYCZNY, a, e, — ie adv.,    Der ^neraunlPeror 4rmee. g-;«a Wartskim sej-

języka innego, »o, einer anbern Sprane, ’«a„ber¥u,ai₉;    ™    'S« “iw” T^hm tez‘l

Ross. HHOfl3biqiibiH obcy; Subst. HHoasbiuHHirB. INNOI- X f ^ J    '    •    • J-    »

STNY, a, e, — ie adv., istności różnej, oerfd?icbenen 2Bc* TivcdirIm ’•    ,, • ■ , . . , .. ,

rani    «    • ,    • . J *iv\TArY07TA INSP1RACYA, yi, z. natchnienie, termin teologu, do wy-

fetrô. Ecd. HHOcymiibm; ob/j. îednoistnv. INNOKSZTAŁ-    ,    . M ’    • , •    -,    > i ’    .    *

TY, a, e, kształtu innego, attbtrtgejWM. Hm. nnooôpa-    S™chniéni.l>«!fiï.’ Ä? ble tnfptaE te

i Ä"r; "ft* T“n-

J . ri <    '    •    . 1NSP1SÜWAC cz. niedok., gotować czyli warzyć az do zge-

MJ4P.C Graec. er,Qomomr,. aharum reram sap.enlm ;    8t„ieni wtf ernten, bimbru. Przecedzony dekolt

HHOMy4pcTByio, G rase, ttenocpnovsco. 1NNUMYSLNY, a, e, .    .    .    .    .    .    \ :    , '.    .    .    . ,/    . w

- ie adu.; myśli innej, mtbtr^ftmrt. Ecd. h,.o«Uc«h-    ^ “ 8I* stan,e «?slosc extraktu-

hhB, Grâce. he„v&pcv, heçidofo«; ««»«.die, Graec. „^'laCYa', y|, £, akl publiczny, przez który nowv

> / r , / c • ,    ,,    pwipytmii/ urzędnik na urząd swoi uroczyście wprowadzony bywa.

opmwncm habe«; cf. jednomyślny. INNOPLEMIENNIK, •    , *07 We 3nffaltrti<m, Slmt«eiuf.it,rmt₉. 1NSTAL-

a    który innego plemienia eut r non entern anbern lACYJNY, a, o, od in tallncyi. Snftallation«■. Installacyj-

®.    . ’    .    . , i.i • o . abt ii proshmk, beledmk ; li >ss. xo4aran ; fern. Vind. proshniza,

wiercami, t. i. miedzy heretykami. Smotr. El. Iz. Jak f , . • n    o inotamcvatmv

. ’    4 :    , r ■    ,1    beledniza; Ross. x04aTaHiia. 1NSIANCYALNY, a, e, przy-

prawowiernych rozeznawać od inowiereow. ib. lnowier-    ,    ,    , ,    ,    .    .    »»    1 Cc J

niklem być.⁷ Sak. Sab. D 2. Innowiermk. Sak. Ok. T.N- «*y»ny. *»lecąloy. żale ny, rekomendacyjny, gurtótc, gmp, MAuncnoTuro n    , -    ..    ,    .,i>T ft’blitnqâ ; ; Boli. pr mluwn Prawo zabroniło wszelkich

NOWIERSTWÜ, Ross. HHOBKpie; od/ HnoB-bpiibiH. IN- i . u » • * J «t t i- .. c/ , >, n a 700 atA\a7i-a o    i •    .    ■. 11 u r*iM\iA7ip do trybunału instancyalnych listów. Skrzet. Pr. P. 2,388.

ó ®»»-,nowk‘>, tnotagilelltit, allegorya, 1N,NÓZIE-    JNSTANCYONOWAC ob! Przyczyniać sie za kim, Vind.

MIEG, Boh. ginozemec, /. ginozemkyne, ob Cudzoziemiec. , .. ,    ..    -,    »...    ,*    *»... n‘

INNY 06. Inszy. INOCHODNTK ob. Jednoebodnik INO-    sabefeduvat,, pr.edprof.t,, doprol.ti; Rott. »«mm-

KULACYA ob Szczepienie wszczepienie INOWMDZPA    BaTb ’ 3aM0-1BHTb EcA nponosłpTH; etttC gurbttte fttt

atu v a ivnwinnT P    . • t manben tftun, ftd) für tint ocrœenben.

w Prusiech wschodnich. Tr.

208 INKWIZYCYJNY - INSKRYPCYA.

INSPEKT - INSTRUKGYA.

ob. Jednowładzca. lNUW-ŁUDZ, a, m., miasto 1 powiat ,,,.vron.n,7    ■    ,    ■

T,    ,    n 1    /< i -n₇    • INSIHULtA, yi, z., miasto

w Łęczyckim ze starostwem. Dyko. h-ojr I, .><)/>. eitle » r> <    ‘

Stobt tn ber SBoitt). Scntfcbtfe. INÖWROCLvW'. ia, m., 1YCJiï S. •    ,    .    . n •**. u

Vladislavia, 3unqenlcÖlail, znaczne miasto Polskie, stolica ¹ .    , J . ¹ J¹»/’•> nauo^aBfc> nau a> er ^!t ^^ j ( ⁰ ■

.    .    n 1 n *    7A7 fmaaaidia mstrukcy; Sorab. 1. pzihutzwano; Raq. naredba). lnstru-

swego województwa. Duke, beoqr. 1, 3ÜO. INÜWRU- ,    • \    . *.    .    »    • > * r, , jna 1

nu A%*7oi/i    i    »    , u, •    .    .    • • keya iest pomocą edukacyi człowieka. Zab. 14, 192. In-

CŁAWSKł, a, ie, Inowrocławskie Województwo dawniej .    , J r L .

n .’ .    ..    . ..    .    ,    .    ..    * strukeya, jest to oświecenie umysłu, ktorem szczególniej

zwano Gniewkowskie, palatinatus Vladislaviensis. ib.    . .    »7 n * a a d ® 1    ¹

¹    rząd zatrudnić się powinien. iY. Pam. 1, lo, Hozrządze-

1NSEKT ob. Przewiąz.    niem instrukcyi krajowej służyć bedziem ojczyźnie. Zab.

INSKRYPCYA, yi, ź., napis, btC 3luffd)rtft. Na grobowcu 14, 189. Kiedy za grunt instrukcyi dobre nałogi wpa-

INSTRUKTARZ - INSTYTUCYA.

INSTYTUOWAĆ - INSZY.

209

jane nie będą, wyniknąć musi złe użycie nauki. Zab. 14,    mi od kollatorów, i moja nastąpiła instytucya. Xiadz. 87.

— §. lnstrukcya, przepis postępowania; Slav. upu-    — g. Instytucya, instytut, c£ urządzenie, baś 3nftitut.

tjenje, bte 33orftfirtft fut* ein gett>tffeê ©cfdjäft, bte    INSTYTUOWAG    komu proces    * czynić    z nim prawnie,

bte Slltmeifuttg. lnstrukcya w Polszczę nazywa się instru-    einem ben |Sro$eß    madjett.

ment ten, który na sejmiku układają dla posłów na sejm. ‘INSUŁA. Petr. Pol. 276., Bial. Post. 69., ob. Wyspą, lnstrukcya się nazywa też zlecenie dane posłom    za    gra-    INSZOŚĆ, ści, z.,    odmienność,    różność,    bte 3łcr|d;iebeubeit.

nicę wysłanym. Kras. Zb. 1, 408., Czack. Pr.    1,    307.    Węgrzy nietylko    języków, ale    i zwyczajów inszościa od

INSTRUKTARZ, a, m., n. p. celny, owa to miara, wiele    siebie się różnią. Wyrw. Geoyr. 497. ob. Inność,

od czego do skarbu oddawać się należy. Dyar. Gr. 258.,    INSZY, INNY, a, e, Boh. giny, ginśi,    ginaeegśi ;    Slov.

ini, insi, ginj, giny; Croat. ini -/Dal. gyni; Rag. inni, innak; Bosn. inni; Slav. samar; Ross. mmiii, hhoh; Eccl. hm»; 1. nie ten, ein anberer, ntdjt ber. Boga syna jest narzędzie jakiekolwiek, propr. et fig. eût infiniment, 2Berf* insza i różna istność od istności boga ojca. Salin. 2, jetuj. Używanie miernego    majątku za lepszą rzecz kładę,    57.    By-ć    mi to    kto inszy mówił! Cn. Ad. 50.    (nisi    pa-

niżeli być osadzonym we    złoto instrumentem pychy de-    ter    esset).    Kto    inszy do    harapu. Gemm.    158.    (cf.    ten

spotycznćj. Kłok. Turk. 9. — • §. Instrument muzyczny,    sieje, a drugi żnie). Kto inszy nie zniósłby tego, ein

ein mufifalifdjeê Anftrument. Granie na instrumentach mu-    anberer, jemaub anbei*3. Na co mają ze mną inni cierpieć

zycznych. Kras. Pod. 2, 248. Derwisze muzykę piszczał-    niewinni! Zab. 15, 141. (drudzy, aitbere). Stołowe śkło,

ki żałosną tak daleko wydoskonalili, jak może znieść in- żeby było równej roboty, żeby nie była każda sztuka ni-strument. Kłok. Turk. 171. Kapela już instrumenta stroi.    by z inszej wsi. Torz.    Szk. 124. O kim    inszym mó-

Teat. 6. b, 80. Instrument, klawicymbał, klawikord. Cn.    wi, a    o sobie myśli. Cn. Ad. 632. Inszy    mąż dla Iza-

Th. 280. Bardzo lubię głos melodyjny tego małego in-    belli być nie może nade mnie. Teat. 21,    b, 66. (nikt    prócz

strumenciku. Mon. 68, 287. — 2. Instrument prawny,    mnie). Insze mówi, a insze myśli. Cn.    Ad. 93. er    fpricbt

moniment , list urzędowny. Farr. 604. eût gerid)tltd;eê aitberë, al$ er bénît. Inszą mi rzecz mój rozum, a in-Anftrument, Ctlt ®ofument, eilte ttrfunbe. Instrument ten, sza gniew radzi, Widzę co jest lepszego, lecz czynię który na sejmiku układają    dla posłów na sejm , nazywa-    co wadzi. Modrz.    Baz. 24.    Insza mina dla    podwik , insza

ją instrukcyą. Kras. Zb. 1, 408. INSTRUMENTALNY, a,    dla    ołtarza.    Zabł.    Amf. 6.    Wierzcie, że i    inne    oczy    tak

e, n. p. muzyka ob. Narzędziowa, Boh. nństrognj.    dobre,    jak wasze. Zab.    15, 185. Porzućże    już tę mowę,

INSTYGACYA, yi, z., ob. fołdrowanie na kogo. INSTYGA-    zacznij    o czym inszym.    Teat. 22, 118. Z    inszej beczki

TOR, a, m., fołdrownik , ber Ocfteîlte Allftigator. Co win- pocznijmy* co inszego mówmy. Cn. Ad. 1331. Inszą te-/ nych państwach prokuratorowie królewscy, to w Pol-    raz    śpiewa    (piosnkę), ib. 327. er fingt jefct au3 einem    ait*

szcze instygatorowie znaczą. Oni są dochodzicielami    berit    £oite.    Inszą mu zagrano « pomylono mu szyki.    ib.

krzywd Rzpltćj wyrządzonych. Skrzet. Pr. Pol, 1, 205.    893.    (cf. z    jednoohody go zbito).— a) Inszy, insza,    in-

Instygatorowie są urzędnicy w Koronie (5vn>uinftigatur), i    sze.    Co inszego, etmaS nitberś. Insze się jej dziś podo-

w W. X. Lit. (Sitfyauifdjer 3nftigator), którzy miejsce po    ba,    insze

generałach inspektorach w porządku urzędów mają. Kras. dno on ten Zb. 1, 407. Instygator sądowych juryzdykcyj (©erid»t3in* ftigatnr), postanowiony od sędziego, przestrzega bezpieczeństwa sądów, zapozywa gwałcicielów jego. Kras. Zb.

1, 407. — Censures Bom. szacunkarze albo instygatorowie wielcy. Faliss. FI, — g. Prov. Sumnienie złe, wielki instygator. Żegl. Ad. 245. ein Böfeö ©emiffen ift ein großer Wäger. INSTYGOWAG drować, auf jemaubeit aitflagcu, inftigiren.

INSTYNKT, u, m., zachętka wewnętrzna, ber Slntrieb, 3tt* flirtet. O skłonności człowieka przyrodzonej, albo o jego instynkcie. Mon. 70, 164. Nie wiedząc trędowaty do jakiej się rady uciec miał, z natchnienia bożego ten instynkt odebrał, aby chustką ś. Makaryusza się potarł. Sk. Żyw.

1, 227. Matce Konstantyna W. podał bóg do serca instynkt, aby widzieć mogła krzyż, na którym przybity był ba, abyś był gdzie indziej, ale trzeba, abyś był inny.

Pilch, Sen, list. 5, 339. Inszy teraz świat. Cn, Ad. 528. Ale teraz inszy świat, insza moda, insze obyczaje. Boh. Kom. 1, 61. Inszy wiek, insi ludzie, insze obyczaje. Teat. 43. c, 32. Wszystko z następstwem czasu mieni się, i z wiekiem, Człowiek coraz to innym slajd się człowiekiem. Dmoch. Szt. R. 75. cl’. Insza to przedtym

190.

Vol. Leg. 4, 730. ber Bollhmff. INSTRUKTOR, SorabA. pżihutżwar; Carn. podvis, poduzhenik; cf. poduczyć. INSTRUMENT, u, m., INSTRUMENCIE, a, lub u, m.,dem, 1.

. Petr. Ek. 67.

Jezus. ib. 273.

na

kogo o co ob. Kol

Już to nic inszego, je-zrobił. Teat. 29, 95. nieinaezéj, koniecznie czyli pewno tak, e$ ift md)t anberś. Insza kmieć, insza żeglarz, nie wespół to chodzi. Opal. Sat. 7. Inszy król, inszy Pan Baranowski. Opal. Sat. 31. Insza umieć, insza czynić. Cn. Ad. 327. Inna to rzecz słyszeć, a inna widzieć. Teat. 55. c, 14. Insza słyszeć, insza widzieć, doznać. Cn. Ad. 665. Im insza, mnie insza. Alb. z Woj. 30. mit tfutett tftâ etmerô mtberê, mit mtr and;. — Inszy a inszy* co raz to inszy, jcbeûttal eilt anberer. Pili tam z kubków złotych, i na inszych i inszych naczyniach wnoszono potrawy. W. Ester. 1 , 7. (w naczyniu coraz innym. Bibl. Gd.). — b) Zupełnie odmieniony, do siebie niepodobny, gattj yeräubert, etn gauj anberer. Inszy już teraz. Cn. Ad. 526. poprawił się, er tft anberê (beffer) gemorben. Jeśli się chcesz tego, co cię dręczy, pozbyć, nie potrze-

INSTYTUCYA, yi, z., w prawie duchownym obrządek uroczysty, przez który kościoł lub benefieyum władzą urzę-downą powierza się duchownej jakiej osobie. Kras. Zb. 1, 407. bie fe^erlidfe ©tufejptng in ein geiftlid/e$ Slmt. Inwestytura. Farr. 605. Przyjęta została prezenta, dana

Słownik Lindego wyd. 3. Tom II.

27

byïo. Gemm. 120. Insze teraz lata moje. Cn. Ad. 328.    sująca kogo, Sorab. 1. schat, predkmetżo, wobużnofcż ;

_ 2) Insze » drugie, reszta, bie übrigen, bie flttbertt. Te    Yind. opravilu, oprava, opraulenje, djanje ; Rag. poso,

książki tu zostaw, a insze oddaj księgarzowi. Insze po-    oprava, possào, cignenje; Bosn. posai, poso, posao ; Eccl.

trawy daj nazad do kuchni. 7V., Yind. ti drugi, huni.—    ueijih; bie 2htgelegeu|jett, baS ©efdjäft. Wesprzyjt interes,

§. Inszą rażą, nie tą rażą, drugą rażą, ein aitbermal;    który wspólna czułość składa. Hul. Ow. 73. Żołnierze

Yind. eno drugobart, drugoman; Croat. drugda, drugoch.    zabijają i zabijać się dają, za cudzy interes. Teat. 20. b,

NB.    Chociaż zdaje się, że między inny a    inszy, ta za-    219.    Widziałem ich    z sobą się kłócących; chciałem

chodzi różnica, że pierwsze różnicę osobistą, drugie ga-    dociec, w jakim owa    sprzeczka interesie.    Zab. 14, 145.

tankową wyraża, atoli z przykładów tu przytoczonych po- Mnie tylko sama słuszność bodzie sprawy, Cały interes kazuje sie, że się ta różnica    ściśle    nie zachowuje.    jest twój Apollinie. Zab. 14,    171. Minister interesów

Pochodź, inaczej, znaczyć,    przeinaczyć, inak,    inakszy,    zagranicznych, (spraw    zagr.).    Ja prawie już jestem w

inąd, zinąd, indzie, inedy, inegdy, inędy, innowiernik,    drodze, Mam interes pilny srodze, Nie mogę się zatrzy-

Inowłodz, Inowrocław' i t. d.    mywać. Jakub. Daj. 98. ein fe^r brtltgenbeè ©efdjôft. Do-

INTENCYA, yi., ż, zamiar, koniec, zamysł, bie 3lbftcfyt. Zła    tarłem interessu , i już rzecz cała jest zakonkludowana,

inteneya,    błąd czyni; ale omyłka uwalnia    od winy. Zab.    Boh.    Kom. 4, 328.    Patrz    swoich interesów. Teat. 36,

14, 354.    Na"‘intent tego, który co pisze,    patrzeć trzeba.    104.    Kilka minut    chłop    nie bawił, I dobrze interes

Smotr. Apol. 116. Jeśli intencyi piszącego nie pojmiemy,    sprawił. Zab. 15, 57. Pojechał do Hollandyi dla pie—

wiele niesworności popaść możemy, ib. Oko duszy naszej    r.iężnych interesów. Teat. 7. t, 17. Idę do niego, bo

jest    dobre serce abo inteneya. Sk. Kaz.    648. Dobra    mam    do niego pewny    interes. Teat. 17.    c, 65. Wyje-

czasem

inteneya złe skutki przynosi. Kras.    Pod. 2, 181.    chał    w bardzo pilnym    interesie. (abo za    bardzo pilnym

INTENDENT* dozorca, cf. Superintendent.    interesem). O wielki szło interes honoru. Boh. Kom. 4,

INTERCYZA, y, i, urzędowny zapis [a mianowicie przed-    200. eilte große fêtyreitfrtclje. Poułatwiawszy swoje intere-

ślubna ugoda pisemna, o posag, wiano    i t. d. (Efjeoer*    sa, wyjechałem ze    Lwowa.    ‘INTERESSANT, a, m., czło-

trag. 4],    eine gericfytltcfye SJerfdjrefbung. Oj    tak tak, komu    wiek    interesowany,    swego    pożytku jedynie patrzący, ein

miłość szczera w serce wlezie, Nie pomni o posagu, ani intereffirter SWenfd). Chciwy nie może być tylko interes-intercyzie. Zabi Zbb. 17. Ciężej    ożenić    się,    niżeli    in-    santem; interessant nie może być dobrym    radzcą. Lub.

tercyzę napisać. Teat. 3. b, 89.    Roz. 431. INTERESIE, a, lub u , m., dem.,    sprawka, eilte

INTERDYKT, u, w., zapowiedź, klątwa. Farr. 605; używa    ïleitte Slngelegeutyeit, ein Hetłte8 ©efdjcift. Pewny interesik. Teat.

się tylko w prawie duchownym. Kras. Zb. 1, 409. ber    7, 44. Okoliczność ta interesikom waszym szyki połamie.

Śbfrdjen&ann. Posłał Władysław do papieża, aby w Pol-    Teat. 7. c, 55., Sorab. 1. fchaflżik ; Dag. et Rosn. posà-

szcze

przestał interdykt, to    jest,    wielka klątwa    na    ko-    lak, cignegnize; Eccl.    BemHua.    INTERESOWAĆ, ał, uje,

ścioł. Gwagn. 38., Biel. Św.    174.    b.    cz. niedok., obchodzić    kogo,    intereffiren. To nas najbar-

INTEREGNUM ob. Bezkrólewie.    dziej interesować powinno, z czego chlćb    mamy. Teat.

słuszny z ‘pożyczku. Cn. Th. prowizya, Croat. interesh,

3nterejfen, procent. ‘Interesse brać. Cn. Th. — Fig. Za pożądanym bitwy tej sukcessem Nieprzyjaciel to z interessem. Chrośc. Fars. 275.— 2) Prywata, prywatny pożytek, chciwość prywatnej korzyści, Vind. lasten prid, lasten dobizhek, interefs , trefs, ber dttgennuß. Podły interes wziął miejsce kochania, Wzgardzona piękność    teresowali się biskupi Krakowscy. Nies. 1, 27.

i dobre przymioty; Godniejszym wszyscy swojego starania    wielce do twojej interesują osoby. Nieme. Król. 2, 139.

I swój miłości sądzą bałwan złoty. Zab. 14, 382. Bodaj    Sprawuj się jak najlepiej; a my zawsze interesować się

w swym życiu nie doznał wesela, Kto interesa wynalazł    będziemy do dalszych losów twoich. Teat. 20. b. 43.

świecie, Kto dla potrzeby tracąc przyjaciela, Serce    Interesowanie się Wc Pana względem mnie bardzo mi

na zbycie ma, jak na tandecie. Zab. 16, 118. Nar. Bez    jest podejrzane. Teat. 14. b, 37. Interesuję się za nim

interesu rzadko się może znaleźć przyjaciel.    Jabł. Ez. 128.    w pewnym interesiku. Teat. 7, 44.    INTERESOWANY,

Chetnie ci usłużę, mam i ja w tym swój    interes. Teat.    a, e, którego co obchodzi, należący    do czego, tntfrejjtrt

49," 96. Interes" teraz wszystkich najbliższy krewny, ib.    bety etn>a$, tljeilneljmenb. Należy uczynić stan miejski in-

22, 21. Interes dzisiaj jest przyjaźni celem, Gdzie ko-    teresowanym do konstytucyi krajowej. Gaz. Nar. 1, 105.

rzyść błyśnie, tam śpieszą z weselem. Min.    Ryt. 2, 163.    — §. Interesowany, INTERESOWNY    n. p. człowiek, swo-

Wszyscy swego ‘interesse (interesu) i swych pożytków    jej bardzo korzyści patrzący, Ytnd.    lastnodobizhen, la-

szukają. \V. I>ost. W. 200. Każdego swój interes i swo-    stnega prida shelen, intrefiran ; Dag. korisnijk f. kori-

ja prywata Rządzi, tak było od początku świata. Pot.    sniza ; Boss. KopbiCTOJHOÓHBHH, muicjohmhuh, CTH>KaTe,ïb-

Zac. 59. Interes wzajemny wiąże ludzi. Lub. Roz. 182.    huh , subst. M340JK)óeijb, KopHcmiioóeuiL, npnóbiTbiUHKB;

Komissarze bardziej swego, aniżeli pańskiego szukają in- Ecćl.    (cf. bierny), eigcttltüßig, iitłereffirt.

teresu. Zab. 16, 4. — g. Interes * sprawa, rzecz interes- Sprawiedliwy i nieinteresowany człowiek. Zab. 16, 250.

INTERES, u, m., ‘INTERESSE absol.    *1)    procent,    pożytek    22, 118. Młody ten chłopiec mocno mię    interesuje, ib.

20, 38. — *§. Interesować co do czego * przymięszać, przywięzywać, eittflecfyhn, 1/ilteitt ji$en. Honor pański do wraca    najmniejszego mankamentu interesują, hłok. Turk. 57.

INTERESOWAĆ się do czego albo przy czym * nieobojętnie wchodzić w co, wdawać się w co, fid) für CtlMÖ ücrincnben, ntitnńrfen. Do koronacyi królów Halickich in-

Ci się

na

(ef. bezinteresowny). INTERESOWNOŚĆ, ści, z., prywata, chciwość zysku, bierność, tnterefjtrteê SBBefen; Vind. do-bizhkoshelnost ; Ross. MuieaoiiMCTBO, KopMCTOJioôie, ©b getmü^tgîett. Niejeden opiekun podejrzenie o interesowność INTRYGA, i, i., chytrość fortelna, praktyka, sztuka pod-i oszukaństwo na siebie ściągnął. Gal. Cyw. 4, 106. Nie-interesowność. Pam. 85, 1, 417.

1NTERJEKCYA ob. Wykrzyknik, Slov. predhadzka, prehodi-telka, medzihadcka; Slav. medjumćtak; Rag. meghjumć-tak; Vind. v’mesbefeda ; Ross. et Eccl. MeæAOMeiie.

1NTERMACH ob. Indermach.

ÏNTERNUNCYUSZ , a, m., nuncyusz czyli poseł tymczasowy, hcr 3nternuntiuê ; Slov. mezyposeł. INTERPUNKGYA, yi, £., kładzienie znamion pisarskich, kommatów, kropek czyli punktów w piśmie należyte, Me 3nterpunctt0tt •

Sorab. 4. pżedepkuwano. INTERROGATORYE, yi, plur., termin prawny; spisane porządnie pytania, które podczas wyprowadzenia inkwizycyi wedle okoliczności spra-

Ci samosłańcy bez boskiego posłania fałszerzami się i wtrętami czyli intruzami pokazują. Sk. Żyw. 2, 4 73., ob. Wtręt, wtręcień.

stępna, podstęp, dołek, eine Jntripe. Intrygi, praktyki, Rag. zaprjecize, zapletegna; Ross. KaBep3U, KptoneKB, KpyqoKfc, KpKWKOTBopcTBO, nponcKB, npoHCitii. — Poet. dramm. Intryga, zamieszanie , które w akcyi dramatycznej sprawują zdarzenia ułożone misternie. Teat. 24,

a, m., zdrbn.;

43. ITRYGANT, a, m., INTRYGANCIE intrygą nadrabiający, ber 3tttrigaitt ; Ross. KpronKOTBopeux. W rodź. źeńsk. INTRYGANTKA, n. p. Intrygantka ta, przy podłćm pochlebstwie tchnie duchem panowania nad słabością umysłu twego. Mon. 75, 704. INTRYGOWAĆ intr. niedok., intrygi czyli podstępy robić, dołki kopać, sieci stawiać, sidła kłaść; Snfrtpett machen; Ross. KpronKO-

TBOpCTBOBtlTB, IipOHBipCTBOBaTB , npOHMpHBBTB. wy układają, i stawionych przed siebie świadków, po- INTYMACYA , yi, i., termin prawny, przez intymacyą za-rządnie wypytują. Kras. Zb. 1, 409. bte 3nterrogatoriert, trzymuje się eksekucya dekretu pierwszej instancyi przez ba3 3cugettoer^ör.    pozew wydany do wyższego sądu. Kras. Zb. 4, 440. ob-

INTONOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., zaczynać pieśń, intOttb wieszczenie pismem. Cn. Th. 582. bte gerichtliche Stttinta* rett, aftfttmmen. Wesoło ten tańcuje, komu szczęście in- tton. INTYMOWANY, a, e, obwieszczony, intimirt. tonuje. Cn. Ad. 4228. abo przyśpiewuje.    INWALID, a, m., niezdatny dla niezdrowia do dalszej słu-

bung. Potrzeba jest matka inwencyi. Kras. Hist. 201. INWENTARZ, a, m., INWÈNTARZYK, a, rejestr, spisek, ettt SScrjei^ttłp, ein 3n»entartum, ba§ "gim bcimch, *3'itnbtmcl) ; Boh. inwentar; Vind. fantora ; Ross. Äamiaa, pocnHCB. Inwentarz praw X. Załuskiego, Łado-wskiego, Wagi, Ostrowskiego, ©efejjregifter. Inwentarz, urzedne popisanie rzeczy nalezionych na dziedzictwie, abo w pomieszkaniu zmarłego lub dłużnika. Sax. Porz. 421. ein gerichtlich 3noentarium, »etchmß oorgefmtbner ©flihett. Inwentarz gospodarski, spisek rzeczy gospodarskich, brtS SBtrihfchaftêîmch. Poszukaj inwentarza tutejszego klucza. Teat. 28. b, 425. Inwentarz ma być spisany. Gal. Cyw. 4, 91. Do inwentarza folwarcznego, należą owce, woły, krowy, wieprze, drobiazg etc. Switk. Bud. 54. Ztąd inwentarz znaczy: rzeczy zwyczajnie w inwentarzach gospodarskich pospisywane : bydło folwarczne i ruchomości do gospodarstwa należące, bai$ 2Btril)j fd)aftSiit»entarium, bie ju einem ©ntnbfhtcfe gehörigen beroeg* lichen ®inge, bte ^ofmehre, ba§ ^ofgemehr: 5Steh, ©eriith* f(haften U. f. m. Dla szczupłości paszy strasznie mało w całej Polszczę inwentarza. Przestr. 496. Lepiej jest dla każdego inwentarza większy nieco postawić budynek. Świtk. Bud. 91. INWENTARSKI, a, ie, do inwenta-należący, zrejestrowany, spisany, 3ttöClttarium *, Jtttn 3nöentario gehörig, mit yerjeichnct, eingetragen. Płatni inwentarscy przyjaciele Moskwy, którzy u nas dwór posła Moskiewskiego składali. Ust. Konst. 4, 66. Był to brawura prawdziwie inwentarski. Mon. 65, 360. zaprzedany, cechowy. INWENTOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., zinwento-wać dok., a) wynajdować, erftnben. b) Do inwentarza

m.. zdrbn.

INTERESOWNOŚĆ - IN T R O MIS S Y A.

INTRYGA - INWENTOWAĆ. 214

INTRATA, y, i., dochód, Ital. intrada, entrata, bte Orimtah⁵ żby, ein 3nt)altbe; Slav. invalid, nemochnik. ttte, ba§ fêtltfommen, bte (Einfunft. Lepsza intrata z ro- INWEKTA, ów, plur., indukta, wprowadzone do kraju to-zumu, niż z folwarku. Dwór. G. 3. Największa intrata wary, (Etttfnfyrmaareit. Cło od inwektów. Tr. oszczędność. Fred. Ad. 42. Urząd bez intraty, nie po- INWENCYA, yi, z., wynajdywanie, wynalazek, bte fêrftrt» żytek. Pot. Jow. 208. Szpetnyś, zły, głupi, ale żeś bogaty, Piękny i dobry, i mądry z intraty. Pot. Jow. 488.

Czysta intrata. Mon. 74, 452., (ob. Czysty). INTRATNA zdrbn., n. p. Starają się żony także mieć swoje intratki.

Teat. 44, 133. INTRATNY, a, e, intrate czyniący, er* giefhg, einträglich. Intratne rzeczy w gospodarstwie, woski , łój, wełna etc. Solsk. Arch. 28. Sposób uczynienia folwarków intratniejszemi. Zab. 46, 46.; Vind. sdajezh, doncfliu. INTRATNOŚĆ, ści, z„ Vind. sdajezhnost, bte ©tnträgltcfyfeü, tërgteBtgfett.

INTRODUKCYA, yi, z., w prawie, pierwsze wprowadzenie i zaczęcie sprawy. Kras. Zb. 1, 410. bte ©tnleiłuttg ettteâ $roje[fc§. ‘iNTROIT. Pim. Kam. 112., ob. Wstęp, wchód.

INTROLIGATOR, a, m., Boh. knihwazac, wazać, knihar;

Slov. knjhaf; Sorab 4. knihow wjazacżer; Slav. knijigo-vezac; Croat. knigar, knigovez, knigoscivecz; Hung. kö-nyvkötö; Vind. bukvivesar, pubpintar; Carn. buquavesz;

Ross. nepen.ieriiHKB ; ksieżnik. Cn. Th. oprawiacz książek,

‘księgoprawiacz, ber Sucbluitber. Klajstr dla introligatorów do wiązania ksiąg. Syr. 948. INTROLIGATORCZYK, a, m., czeladnik introligatorski, ber Sltdj&tltbcrgcfeUe, ober »Che. INTROLIGATORKA, i, z’., bte »htitbertttn. INTROLIGATORSKI, a, ie, od introligatora, Sltchhittber * ;

Boh. knihafsky; Ross. nepen.ieTHBiS. Introligatorski war- rza sztat Ross. nepeiBieTHaa. INTROLIGATORSTWO, a, n., rzemiesło introligatorskie, bte Sttchbtttbere^, baó JBttchhm* berhanbmcrf ; Boh. kniharstwj. TNTROLIGOWAĆ * oprawiać książkę, wiązać; Ross. nepeiuecTB, nepenieiaTB.

INTROMISSYA ob. Wwięzowanie, wwiązanie. INTRUZ, a,

m., Ross. caMOSBaHem, wdzierca, właz w jaki urząd. —

212

1 N W E N T U R A - I R M O S.

IRONIA - IŚĆ.

zawiera, ber SnljaUêüerS über bcnt Siebe, [z Greek, ńfyug, hymnus sive troparium, a quo reliquorum tropariorum, quae in ea ode canuntur consequentia et sériés du ci tur, qui ideo canon et régula est modulations subsequentis. Du Cange 356. — 2]. Irmosy podobieństwo tonu śpiewającym intymują. Pim. Kam. 263. melodyą oznaczają, bie SOMobtc über einem Siebe.

⁷wpisywać, inwentiren, eintragen; (Vind. fantirati, fantiru-vati). Dziedzic, jeśliby po uczynieniu inwentarza, inne rzeczy, których opiekun nie zaraz dał inwentować albo wpisać, postrzegł, tedy opiekun podejźrzany. Groi. Obr.

18. August zostawił księgi, gdzie wypisał dochody Rzymskie, zinwentował wojenne okręty. Kłok. Turk. 86.

1NWENTURA , y , i., inwentowanie , spisywanie inwentarza , bie 3«yeutur. Inwentura na tém zależy, żeby dokładne IRONIA, ii, i., sposób wyrażenia myśli swmjćj przeciwne-spisanie wszelkiego majątku nastąpiło. Gal. Cyw.    1, 91.    mi słowy; (Slov.    usmiwka, usmiwalka, usmiwatelka ; Rag.

INWESTYGOWAĆ, ał, uje, cz. niedok.,    indagować,    docho-    innoslovka). W    ironii król Zygmunt był najosobniejszy.

dzić, unterfudjen.    Gorn. Duj. 186.    IRONIZOWAĆ intr. niedok., używać iro-

1NWESTYTURA, y, z., termin prawny,    zażywany do cere-    nii, irouifd) fprecljeu. Smolr. Ex. 2. cf. przymawiać,

monii lenności, to jest nadania władzy nad krajem w len- przycinać.

ność danym. Kras. Zb. 1, 410. bie 3nneftitnr, 9Serleib«ng IRRYTOWAĆ cz. niedok., zirrytować dok., jątrzyć, wzburzać,

reifen, aufbrtngcit. Rzecz ta Turki irrytówała. Tward. Wł. 57. — INY terminatio pluralium , exprimais ideam obchodu, TRTNICA, n. p. irtnjcy od funta, lnstr. cel. Lit.

aktu e. gr. chrzciny akt chrztu; poślubiny, imieniny, *IRZEG, ał, eli, *irze ob. Źrzeć, zierać; obejrzeć, spoj--urodziny, oględziny etc.; Germ. - $eper, - 2lft, - Ipdltb* rżeć i t. d. jung, - 23eg«ngnifL 1NŻENIER ob. Indzienier.

cttteś Sepeu^.

I S.

IPSYLON, ob. Y, i.

*IPSYM, u, m., n. p. Was jeszcze gorszym kiedyś napoją ipsymem. Pot. Zac. 150. Pigwy ku chowaniu w ipsy— mie albo w bastardzie obwarzają. Cresc. 413. IPSYMO-WAĆ, IIIPSYMOWAĆ, n. p. Wino hipsymowane bardzo obraźne jest , a przecie tak się kochają w małma-zyi hipsymowanćj. Urzed. 457. Winiarze wina ipsymując, białkując, siarkując, na lagry muszkatelow:e, małmazyowe, bastertowc , i innych win dobrych lejąc, psuja. Syr. 1219.

IR, JER, a,

większy. Ład. FJ. N. 60. Okrutny jastrząb' wziął malutkiego jera. Pot. Syl. 259. Irowie, czyżykowie, ziąbki i szczygłowie. Rej. Wiz. 103. Jerowie skrzypiotały. Ganiał. J. bev Söiefenfpcrling. cf. jerzyk.

IRCHA, JERCIIA, IRZCIJA, y, i., Boh. et Slov. gircha; Hung. lógy irha; Sorab. 1. harwana koza; Carn. jęrh, erb, irh , jerhovna , erhovna; Floss. npxa, paB4jra; (cf Germ. gcirben ; Sorab. 2. garowasch) ; zamesz, fćintifd) £c* ber; pellis ovina depilis. Cn. Th. Od sta jerchy. Vol. Leg. 4, 360. Worek Judaszowy z rozmaitej jerchy uszyty. Klon. Wor. praef. Z ludzi skórę jak jerchę ciągną. Haur. Sk. 143. 1RCHARZ, a, m., Boh. girchar; Carn. erhar, irhar, jerhar; Sorab. 1. barwa?; białoskórnik , za-mesznik, 2Beißg«rf>er, @ämifd)gdrber. IRCHOWY, JERSZA-NY, IRSZANY, a, e, od irchy, z irchy, fätnifd); Boh. gir-charsky; Carn. erhar, irhar, erhast, irhast; Floss, np-XOBWH, pąB4ymHbiH. Rzemienny, jerszany abo leszowy mieszek. Śleszk. Ped. 240. scorteus sacculus. Irszana skóra (Carn. jerhovna). Irchowe garbarstwo Boh. girchórstwj.

IRLANDYA, yi, z., wyspa Anglią składająca, 3rlanb ; Ross. HpjiaH4ia. IRLANDCZYK, a, m., z Irlandyi rodowity, ber 3rlciitber ; Ross. HpjaHAeut. W rodź. zeńsk. IRLAND-KA, bie 3rl<ntberimt, n. p. Pojął Irlandkę za żonę. Pam. 85, 1, 570. IRLANDSKI, a, ie, z Irlandyi, od Irlan-dyo Srldnbifcb; Ross. Mpiai^cKiii.

IRMOS , a, m., Ross. ipiwoci, krótki wiersz w kaneyona-łach Ruskich, nad pieśnią się znajdujący, której treść

m.,

ptaszek podobny do wróbla, tylko że

IŚć, szli, szedł, szła "(szedła. Kniaź. Poez. 152.), idzie, idę intrans. niedok., pójść, poszli, poszedł, F. pójdzie, pójdę dok., — Chodzić frequ. et continuât. — (Doli. gjti, sei, gdu, pugdu; Slov. ist, idem, gdu ; Sorab. 1. hież, schol, schla, schle, dżem, lidu, du, hdżem, dżiech, chodżim , chodżu, hdu, ponbdu, punhdżem; Sorab. 2. hisch, schel, schla, schło, ja du, ja żom, tli żosch, ja żech, (sze hisch dżdżyć) ; Vind. jiti, jeti, poiti, shâl, sheu, shla, shlu , poidem , grem, gresh, gre, (cf. Lat. ingredi) ; hoditi; Garn. jidti, jitti, jidem , gręm, gredem, pojdem, shel, shal, shla, shlu, pojdern; Croat. iti, ishel, idem, shetuvati, shetujem; Slav. ichi, ishao, ishla , ishlo, idć, idesh, idem; Rag. itti, idem, hoditti, pocili ; Dosu. iti, otiti, pocchi, idem, grem; Ross. httii, iue.TL, noiUy; Eccl. iitii, rpacrii,    ; cf. Lat. it, is, eo,

ivit, itare, ititare ; Graec. cpoitäv, Jon. qioitsiv; cf Graec. ôvm, dvvco, unde aô'vzog ; Aeth. TuV circumivit; Arab. l'in reversas fuit; cf Uebr. nbü versit ; Tatar, gien; Dan. gaon ; Svec. ga ; Holl, gaen; Lat. eo ; Germ, gebe«) * za pomocą nóg miejsce odmieniać, Slav. pishice ichi < pieszą czyli piechotą iść ; (Slav. na konju ichi * na koniu jechać; Slav. na kolib ichi » wozem jechać, cf Gall. aller à cheval etc.). Iść po woli (ob. Telepać się). Mimo iść, przejść, Eccl. miimoiitii, miMorf.acTii, miMO,vo,yiTii, MHMoxomy. Idąc po drodze, im ©eben, auf einem ©an» ge, uittermegenS; (Vind. grede, griede, med potam, grie-da, gredcozh). Idąc wstąpię do Teresy. Teat. 28, 125. Iść po kogo, nad) einem geben, einen Rollen geben, einen bobleit, (Vind. po kaj jiti). Idź poń , accerse ilium, geb ib« pü^len. Cm. Th. 240. Idący, chodzący, iść mogący, Eccl. uiecTBOBaiejcirB. Już teraz na gwałt nocny żaden nie narzeka, Idzie każdy, a łotrów się nie lęka. Groch. W. 467. W oktawę ciała bożego, *szto z processyą od fary do kościoła ciała bożego. FFrbst. Nauk. K 5. b, (Gerundium Imperfecti Praeteriti zamiast szli, cf. chodzono). Iść przeciw komu, naprzeciw komu, einem entgegen geben. Idę przed kim, (Poprzedzam kogo qu. v.). Idę za

cc.

•o

■cn

'O

c<«

łowy, na polo-

na

kim (ob. Naśladuję kogo, ob. niżej). Idę z kim, comitor, id) begleite jemanben, (cf. assystuję). Iść na—, wyraża zamiar w⁷ którym się idzie, n. p. Iść na spacer, iść przejść się, fpa|icren gehen. Iść wanie, auf bie 3«gb gehen. Iść na ryby, na raki, na ptaki, na grzyby, t. j. iść ryby łowić, raki chwytać, ptaki łapać, grzyby zbierać; (ob. Na). Iść gdzie, czyli raczej dokąd , wohin gehen. Idź tylko sobie do domu. Teat. 15, 61. Gdzie każesz iść, tam pójdę, odważnie i z chęci. Bardz. Luk. 10. Choćby przeciw strzały szli, idź. Paszk. Dz. 49. — Udać się gdzie, fiel; wohin wettben, WOtym gehen. Idąc do wójta, oba się ‘bójta. Cn. Ad. 305. Tam idzie człowiek , gdzie go podobieństwo prawdy wiedzie. Gorn. Sen. 306. — Iść spać. Zab. 14, 129. fri;la= fen gehen, (iść się kłaść). Temu, który poziewa, powiedziałbym idź spać. Teat. 20, 95. Nigdy wcześnie spać nie idzie. ib. 35. b, 2. — Iść z uwagą na kierunek oddalenia, cf. odejść. gel;cu, Weggehen, ftch entfernen. Idź, gdzieś się obiecał; jakoś przyszedł, tak idź. Cn. Ad. 305. (cf. z kwitkiem pójść). Szedłbyś swoją drogą. Teat. 11, 50. Idź precz gapiu! ib. 30, 58., Eccl. uąh npout, ilih npona^H, ptnb rirfeßa, abi in malam c.rucem. Idź sobie mówię, daj mi pokój! .Teat. 41. c, 333. Idź mi do dyabła. ib. 36, 49. Idź do kata , do złego, do dya-bła, do choroby, bodajeś się więcej nie wrócił! Cn. Th.

240. Idź z bogiem , ob. z bogiem, z panem bogiem, zbywając kogo, pod sl. Bóg.— Cum enclit: Idźże, o idźże, jużże idź; idzieszże, idźże idąc, idźże na nogach, idźże obiema nogami, idźże dziś, idźże masz-li iść« ruszajże się. Cn. Th. 240. — Iść z kim w taniec, stawić się z nim do tańca, mit einem tanjen gehen, junt $anje auftreten. Na weselu szła z nim, jako i z kim drugim w taniec. Gorn. Dw. 274. Similiter Iść w karty, w szachy, w kręgle i t. d , brać się do kart i t. d. ju einem ©piele fchreiten, ein ©piel anheben. Iść na pałasze , na szpady, na pistolety, brać się na siebie do pałaszów i t. d, auf eiuanber mit bent ^Jallafch u. f. w. loê« gehen, loêfchlagen. Nie przestają spotkania, na pałasze idą. Dmoch. 11. 2, 108. — Iść w zakład, iść z kim o co, zakładać się o co, wdawać się o co, grać o lepszą, eine Söettc, einen Sßettftreit eiugehen, fiel) eiitîaffeu. 1 z nią o sztukę iść się ja podyjmę, I karanie, przegrarn-li, jakie każe, przyjmę. Otw. Ow. 215. — Iść wodą, płynąć, ju SŚaffer gehen, fdjijfen, fcbwimmett. Szkuty do Gdańska idą. Morzem jak *idysz tak ’idysz, dobrał się jednej wyspy. Leszcz. Class. 39. (płynąc a płynąc).— Krew idzie « ciecze, SBlut font tut. Krew iść nie chciała. Teat. 31.6,52. baö 331ut wollte nicht fomincu, nicht fließen. Krew mu z nosa idzie, e$ blutet ihm bte 9?afe. Deszcz, grad, śnieg idzie, zaczyna ciągle padać, e3 fängt ait anlmltcub ju regnen, jit hageln, ju fclmepen. Deszcz szedł, ciągle padał, eś regnete anhaltcnb. Dżdże ustawicznie szły a szły przez całe lato. Biel. Kr. 369. Począwszy od wiosny, aż przez wszystkie lato, ustawicznie deszcz szedł. ib. 80. Podobnież : Nie mogli się wrócić do brzegu , bo morze szło, a burzyło się na nie. W. Joan. 1, 13. (im dalej, tym bardziej burzyło się. Bibl. Gd.) e$ würbe immer

imgeftümer. Z murów strzelba gęsta szła na obegnance, aby ich z blanków spędzić. Biel. 81. Idzie płaca, żółd. Cn. Th. ciągle dochodzi, Me Sbhnuug bleibt nicht aitM Z prowincyj tych służba sułtanowi ustawicznie idzie. Paszk. Dz. 107, Pracy mojép tën koniec, aby sławie bozkićj było dobrze , aby jego służba szła, i chwała się jego rozszerzyła. Sk. Kaz. 470. aby nie ustała, owszem postępowała, baji ber ©otteêbienft guten Fortgang hatte. — Idzie co, n. p. zegar, nie stoi, w ruchu jest, .bte ltljr gel;t. W hucie: Piec idzie, gdy w' piecu ruda topnieje; przeciwnie stoi , gdy w nim ognia niemasz, gdy ruda nie topnieje. Os. Źel. 80. Pisarze rudni donoszą, ile tygodni piec idzie albo stoi. Os. Źel. 62. Nasze piece rzadko dłużej nad 40 tygodni idą; przytrafiło się jednak, że niektóre szły dłużej, ib. 44. ber bol;e Ofen gebt, er feiert mdjt. Nie miał jako swego kupna obwarować, ponieważ sądy nie szły. Warg. Wal. 30. nie odprawiały się, e§ würbe feilt ©ericht gehalten. — Iść, kierunek mieć, obróconym być, podawać się położeniem , wychodzić dokąd, wohin gel;cit, gerichtet fet;n. Z prawej strony idą drzwi do pokojów panny Teresy, z lewej do generała. Teat. 48, 6. Ze Francya wszystka na północ idzie, prędka bywa zima. Warg. Cez. 83. Widać tam różne pagórki, które idą do morza. Boler. 243. (ciągną się). Droga ta idzie do Warszawy » prowadzi, wiedzie. — Wino w głowę idzie. Teat. 7, 36. bije do głowy, ber Söeitt fteigt in ben Stopf. Nic śmiał pić napojów', które idą w głowę. Gorn. Div. 330. — W oczy co idzie, w oczy wpada, bije, eö fallt ober fpringt tn bte Singen. Szukać przykładów⁷ nie trzeba ; same historye idą w oczy. Birk. Zyg. 21. — §. Iść, z szczególną uwagą na przybliżanie, zbliżanie « przychodzić, venire, fomtliett. Ale też już idzie. Teat. 30. b, 68. Patrzcieno , jak nam dostatki same do rąk idą. Teat. 20. b, 206. Za czasem wszystko idzie, wiek wszystko przynosi. Min. Byt. 4, 66. Idę spać; sen mi na oczy nie idzie, Myślę i mówię o pięknej Filidzie. Zab. 14, 129. Z oczu wiele idzie do serca. Karuk. Kat.

108. Ku tobie rano z himnami A w⁷ wieczór idziem z prośbami. Groch. W. 51. — Iść, nadchodzić, następować, fommett, (terbem fomrnen, im Slttjuge fepn. Koniec idzie wszem rzeczom, samemu człowiekowi. Groch. W. 308. Wiek idący, i co teraz stoi Spólnym was prosi głosem, Ci się chcą w wolności rodzić, a ci umierać. Bardz. Luk. 119. Wierz mi, żeć idzie godzina, kiedy ani na tej tu górze, ani w Jeruzalem będziecie boga chwalić. Sekl. joan. 4. — g. Iść, o monecie, kursować, .bieżeć, oom ©elbe, gehen, im (Surfe fes)tt, circuliren. Jeśliby taler szedł po złł. 3, toby czerwony złoty iść miał po złł. 5 Gród. Dis. F 4 b. taler aby nie szedł, jeno po półzłotego nowćj monety. Star. Mon. A. 3. Czerwony złoty szedł groszy 14. Czach. Br. 128. Bankowe ce-dnłki szły zamiast pieniędzy. Pum. 84, 749. Był gotów płacić srebrem, albo pieniędzmi na ten czas idącemi. bzrzeib. Snx. 80. ( kurs mającemi). Podobnież: Idzie po temu zboże * przedają. Cn. Th. Zapłata każdej rzeczy podług czasu idzie, raz drożćj, drugi raz taniej. Gorn. Sen. 427. Ustawiono prawa o zabicie, aby głowa za głowę

Kto

üï S3

Kto

214

I G.

orj.

I ć.

V.

szła. Biel. Sw. 5. (żeby życie życiem płacić). Fig. Iść, płacić, walor mieć, uchodzić, znaczyć, ważyć, attgctyett, tytngetyett, mitgetyen, pafftreu, gelten. Nie chcieli, żeby w tym iść miała jaka wymówka. Gorn. Sen. 537. Widzę, że u tych rozbójników żadne nie idą wywody. Pot. Arg. 98. Mogłaby im ta racya iść, gdyby dusza bez ciała yć nie mogła. Sak. Dusz. 149. Nie pomału ich to obruszało, że im ten dowód nie szedł. Zrn. Post. 3, 668. Ale mu ta wymówka, ani dowody nie szły. Gorn. Dw. 110. Brat na brata powstaje, sąsiad na sąsiada, Płazem idą bezprawia, bo rząd słabo włada. Zab. 10, 299. für geitoffeit tytngetyett. Wydzierstwa i nabycie zdradzieckie w ofiarę bogu nie idą. Krom. 520. (nie godzą się). — §. Iść, wieść się dobrze lub źle, zdarzać się, udawać się, powodzić się, (gut ober fetyleetyt) geben, (gu= ten ober fctylcctytcn) tërfolg tyabett, uott ©tatten geben. A cóż? jak się udało? jak interes idzie? Teat. 48. b, 83: Widzę, że nie źle rzecz idzie. ib. 31, 84. W Hiszpanii źle rzeczy szły. Sk. Dz. 729. Gniewa się, iż rzeczy źle idą. Kras. Pod. 2, 53. To, gdy mu nie szło, jął grozić, potym i bić. Gorn. Dw. 283. Chciał żyć spokojnie, co mu jednak iść nie mogło. Warg. Cez. d. 3. Nie zna w swój pracy szczęścia mistrz uczony, 1 umiejętność jakoś mu nic idzie. P. Kochan. Jer. 249. (nie klei mu się). Nasze fabryki żelazne tak dobrze idą, jak zagraniczne. Os. Zel. 59. Wszystko w ten czas piękną szło robotą, Gdy rząd swój sprawowała bogobojność z cnotą. Zab. 6, 175. Min., Ross. cxoahtłch, coîÎAerLCfi. Nie szła mu sztuka, którą chciał wyprawić nad nią. P. Kchan. Orl. 1, 53. Dawny to fortel, ale nie zawsze idzie. Budn. Apopht. 109. W hucie, jak poznać, jeśli piece są dobre, czy ogień w nich dobrze idzie? Torz. Szk. 115. Z płomienia najwięcej wnoszą kuźniacy, jak piec idzie, czyli jak ruda w piecu topi się. Os. Rud. 260. tutę ber tyotye Ofen getyt, nnc e3 mit itynt ftetyt. Czytając odpuść, gdzie słabo mowa idzie. Sk. Dz. 245. (gdzie upada, gdzie się wlecze, tut) bic fRebC fctyleppeub lUtrb). Pustelnik się go pyta: jakże świat idzie? izali się bardzo nic odmienił? Zab. 6, 353. (co się tam dzieje na świecie, jak się tam wiedzie). Co się mamy o rządach frasować? niech sobie rządy tak idą, jak idą. Boh. Kom. 5, 254. (niech sobie będą, jak chcą). Przepraszam , u nas inaczej rzeczy idą. Boh. Kom. 4, 101. (inaczej się odprawują, inaczej się mają).— §. Iść, postępować, sprawować się, trzymać się czego w postępowaniu, getyett toomtety, ftety tyaltcit, uerfatyreu, tyaitbeltt, ftety uertyalteu. Idę porządkiem alfabetu szlacheckich imion w dziele moim. Nies. 1.— Iść czym, trzymać się czego w sprawowaniu się, etnett 2Beg beê SSertyaltetrô etnfctylagcn. Kochałem honor, nigdy nie szedłem podłością. Teat. 25, 82. Iść prawdą a bogiem, niech się dąsa kto chce, bogu i sumnieniu swemu dogadzać. Dambr. 354. Prośbą iść, niźli gwałtem wolał, precibus uli. Zebr. Out. 158. Bóg mi świadkiem, że prawdą, a nie fałszem idę. Zimor. Stel. 247. Dobrze iść miarą; co nie ma miary w sobie, ale gwałtownie idzie, trwać nie może. Gorn. Wł. C. 4. Idąc z wami zgodą, w Sycylii mieszkała. Ustrz. Tr. 39. (zgody pilnując). Jak

napaścią ze mną idziesz! Tcat. 17. c, 5. (napastliwie, gwałtownie się obchodzisz). Witold obraził się do Krzyżaków, że z nim nieszczerze szli. Biel. 234. Iść dzierżawą, arendą, dzierżawami, arendami, ‘obierać się dzierżawieniem , arendowaniem, ftety mit ©üterpactyten abgebett. Nie kupuje wcale gruntu, ale idzie na arendę. N. Pam. 22, 91. (lub arendą).— §. Iść na kogo , nachodzić, zachodzić nań, następować, nacierać, napastować, auf einen hrêgetyett, propr. et fig. Idźmy z ochotą na nieprzyjaciel w bogu ufa, śmierci się nie boi. Kras. W. Ch. 5 idzie na niedźwiedzia, łóżko według starej Nagotuj przypowieści, kto na dzika, mary. Źegl. Ad. 117. Iść na kogo pieniędzmi, praktykami, sztuką, dołki pod kim kopać, sztuki zażyć. Cn. Th. 239. (cf. kusić się o kogo). Cesarz, obaczywszy, iż nań sztuką szedł, odmówił. Budn. Apopht. 91. Kto może wszystkie sztuki wyliczyć, któremi chłopi na białogłowy idą. Gorn. Dw. 286. Iść za łby, ob. Łeb. Iść za pasy, ob. Pas. Iść na udry, ob. Udry. — §. Idzie co, n. p. intrata, na kogo, albo komu, przychodzi mu, przypada, bte fêittitatyme, tue (Etnfünfte getyen auf einen, fontmen ttym 31t, gctyürett ttym. Winy tej połowica sądowi, a połowica aktorowi iść ma. Vol. Leg. 3, 34., (Croat. to me ide * to mi się należy, to mi służy). Wszystkim tym mistrzom płaca idzie z intraty kollegium. Star. Dw. 17. Od tego wszystkiego, cokolwiek cła dają, to wszystko idzie na intratę do meczetu, ib. 16. Idzie mi tyle z majętności, przychodzi mi tyle. Cu. Th. 240. tyli mam dochód, tity tyabc fo tttel (StltflUlfte. — §. Iść w co, coraz dalej postępować w czym, coraz większy postępek brać, posuwać się, zapędzać się, tuetter gelten, hinauf rucfctt, fortfćhreitcn, weiter fontmen. Młody ten pan szedł z cnoty w cnotę. Sk. Dz. 724. Czym dalej człowiek idzie w lata, tym bardziej umysł się jego wydoskonala. Mon. 76, 246. Wiek w lata idzie. Teat. 18, 45. Idę wiata, starzeję się. Cn. Th. 1064. Im dalej wiata idąc, czerpam w źrzódle doświadczenia, tym mniej sobie ufam. Gaz. Nar. 1, 185. Idzie co w górę, góruje, górę bierze, c$ ftetgt. Wszystkie nauki i kun-, szty, idąc w górę, jak po stopniach, między ludźmi, do wielkiej doskonałości przyszły. Mon. 65, 374. Familie jedne wysoko idą, drugie na dół. Birk. Ex. 27. górują, ftetgen tu bte $ötye, fomrnen empor, unb attbre fallen, ftn* fen. Młody koń w pieniądze idzie, stary z pieniędzy wychodzi. Cn. Ad. 357., Rys. Ad. 40. (coraz staje się droższym, coraz więcej wart). Idzie ‘wzgórę cena, zboże« drożeje. Cn. Th. 240.    §. Iść zkąd, pochodzić zkąd,

wszczynać się zkąd, początek mieć zkąd, tootyer fontmen, entfteljen. Wielkie rzeki z małego idą źrzódła, wielkie drzewa z małego szczepu. Lach. Kaz. 1, 293. Jednemu z sukcessorów z niego idących, summę tę zostawił. Teal.

27. c, 70. Gdyby kto grunt od rodziców idący i dziedziczny, drugiemu darował.... Chet. Pr. 65. Kapłaństwo i królestwo z jednego źrzódła, t. j. od boga idą. Sk. Dz. 525. Z twojej ręki boże idą wojny, klęski, zwycięztwa. Birk. Chód. 12. Zapach ambrozyi z jej włosów rozpuszczonych idzie. Jabt. Tel. 358. (wybucha). — §, Iść w co, wchodzić w co, składać co, należeć do

w co wasza

szo,

o..

P-

I ć.

•œ

215

czego, mit hinein gehen, baju gehören. Idzie w liczbę co. Cn. Th. 240. Nie idzie to w liczbę, nie rachuję tego. ib. 503. W wiersz tragiczny nie mogą iść komiczne sprawy, ni w komiczny tragiczne. Kor. Bor. 7. — Iść w co, obracać się w co, przechodzić w co, przeistaczać się, przeobrażać się, morem übergehen, baju merbeit, ftd; barein »ermanbeln. Ceix i Halcyone szli oba w ptaszki, mulantur. Zebr. Ow. 291. Jedni przed czasem schodzim, drudzy w sługi Idą przez długi. Groch. 563. (stają się z panów sługami). Patrzcie, idzie ziemia starodawna, Słabość ją z ręku roni, złość szarpie bezprawna. Nar. Dz. 1, 5. I dobra w niwecz idą, i intraty upadają. Kras. Pod. 2, 32. Dąb od pioruna uderzony w trzaski drobne idzie. Birk. Kant. B. 3 b. (spada się). Nie ten jest zdrowszy, który wiele jada; ale ów, który to w się bierze, co mu w sytość idzie, i tyle ile trawi. Pilch. Sen. list. 3, 372. Co Chrystus cierpiał, nam to idzie w pożytek. Karnk. Kat. 245. eë fommt unë JU ©Ute. — Iść w zapomnienie , być powoli zapomnianym, tu bte Sergeffeitheit fomnteit, oergeffeu merbeit. One staropolskie cnoty w zapomnienie idą. Psalmod. 78.— Iść w smak, przypadać do gustu, einem fchntecfert, mohl fchntetfeit, behagen, nad; feinem ©efd;ntacfc fet)lt. Cudzołożnikowi ono kazanie nie idzie w smak, gdzie jego cudzołoztwa dotkną. Biał. Post. 294.— Iść w posłuch, słuchanym być, ©eljör ftnbcu, ob. Posłuch. Iść w pośmiewisko, w żarty, obracanym być w pośmiewisko, w żsrt, ob. Pośmiewisko, żart.— Idzie to na szaleństwo, zarywa to szaleństwa, wychodzi na to, pochodzi na to, eë fommt barauf hinauë. — Iść pod co, podpadać czemu, podlegać, podciągnionym być, moruit» ter fontmen, itntcrmorfen fei;n, unterliegen. Wszystko pod obrot czasów i fortuny idzie. Min. Ryt. 4, 80. Pod miecz iść te wszystkie mają, które do tego należały. Past. Fid. 153. — §. Iść do pewnego kresu, dochodzić, dociągnąć, rozciągnąć się do, sięgnąć aż do, bië mohin gehen, reichen, fid; erftrecfeu. Woda mi do pasa idzie, (ob. Pas). Ziemica ta wzdłuż na 1240 kroków szła, a wszerz na 180. Warg. Cez. 4. — Iść za co, uchodzić za co, mianym być, uważanym być, für etmaë gelten, bafür paf firett, gehalten merbeit. Jerozolima szła za najpiękniejsze miasto całego wschodu. Ustrz. Kr. 1, 272. — §. Iść, upływać, uchodzić, mijać, bahin gehen, »ergehen, »erftießen. W tak słodkim życiu szły dni raptownie. Kras. Dos. 26. Długoż nam tego czekać? kto miłej nowiny Czeka, dni idą rokiem, miesiącem godziny. Sim. Siei. 50. dni stają mu się rokiem, (cf. ciągnąć się, wlec się). — §. Iść za mąż, męża wziąć, w małżeństwa z mężem wstępować , o kobietach, cf. żenić się, einen üDïaitu nehmen, heiratheu (bloë »out grauenjimmer) ; (Sorab. 1, wudahwam cf. wydanie, na wydaniu; Vind. vdati fe, vdajati fe, omoshiti fe, obmoshili fe ; Garn. moshim). Niewiasta, idąc za mąż, zaślubia sobie oraz wszystkie jego powinności. Zab. 16, 261. Grzeczny z niego chłopiec; i cóż? chcesz iść za niego? Teat. 17. b, 8. mtllft bit tfut tyïtfc theit ? Stradawszy męża, nie chciała iść za drugiego. Budn. Apopht. 141. Zacnych książąt córką będąc, szłam w książęcy dom zacny. J. Kchan. Dz. 66. id; heiratete in

eilt fürftittheë $flU$. — Satyryez. Gdy ubogi idzie za bogatą (żeni sie z bogatą, bierze bogatą), białogłowa pojmuje męża, nie mąż żonę. Petr. Ek. 58. (cf. mąż spódnicę nosi). — §. Iść, następować, gehen, folgen. Mówiłem dotąd o herbach kapituł ; idą już herby wojewódzkie. Nies, i, 97. Wszystko to pokazuje się z wyższych słów i z pozad idących. Salin. 5, 6., ib. 46. Wiersze te Łacińskie, tak idą w Polskim.... Warg. Wal. 306. (tak brzmią, jak następuje, fie lauten, tüte folget). Jedno idzie za drugim, jedno następuje po drugim. Teat. 20. b, 40. eittë folgt bem anbertt, cinë folgt nad; bem an beru.— Iść za kim, gonić, ścigać za kim, einem nad)gefjen, nachfefcen, t1)m folgen, ifjtt »erfolgen. Idzie pomsta za grzechem policzonym krokiem. Pot. Arg. 155. — Naśladować, trzymać się, einem Uttdp folgen, fich an if;n halten, ihm folgen. Uczniowie idą za przykładem mistrza. Klck. Turk. 120. Turcy idą za nauką Mahometa. Star. Dw. 56. Koza za kozami idzie;, za drugiemi idzie ; mówi co i drudzy. Cn. Ad. 360. (imi-tatorum pecus). Poddany idzie za pany. ib. 297. (jaki pan, taki kram, albo sługa). Wielki świat idzie za modą. Teat. 23. b, 91. Za panowaniem język idzie. Sk. Dz. 10, (stosuje się do dworu). Sam przeciw sobie nauczam, żywot za językiem nie idzie. ib. 600., Sorab. 1. pozeże-huyu; Vind. nahajati, nastopuvati, nafleduvati, naperhajati, nadohojati, na tu, po tern, za tern gre kai drugega; Croat. szlediti, (cf. śledzić); Ross. cjii40BaTL, nocÆ^OBaTt, noc4t4CTB0BaTL ; Eccl. o.iioc.vr.jhCTKOuaTii, bcjOMctbo-Bai b, htth 3a K-feMT), noc.UMoßaib KOMy. — §. Idzie co za czym , wywięzuje się z czego , jako wniosek z racyi, eë folgt ciné auë bem anbevn, eë fließt baratté, eë ergiebt ftd), mie $olge mtb ©ruttb; Ross. c;rfe4yeTi. Wiązanie rzeczy posobne, gdy co za czym idzie, conseguentia. Cn. Th. 240. Gdyby jedno imię zamykało w sobie trzech, tedy szłoby zatym, że matka jednego, musiałaby być matką wszystkich trzech. Boler. 4, 154. Jeśli słowo jest bóg, koniecznie to iść musi, iż jako ociec jest wieczny, tak też i syn jest wieczny. Zrn. Post. 27. — Iść za czym, jako skutek za przyczyną, eë folgt einë auë bem anbern, ober nad; bem anbern, tote SBirfung unb ttrfache. Za dobrym wychowaniem wiele dobrego idzie kościołowi bożemu. Sk. Kaz. 420. Daruj złoty pierścionek, a kto się zna na tym, Otrzymasz czego żądasz, bo to idzie za tym. Bari. B. 4. Urzędy za złotem i korupeyami idą. Kłok. Turk. 233. — §. Iść za czym, chodzić koło czego, ubiegać się za czym, monach laufen, ftreben, trąd)* ten, ringen, ihm nacheilen, nathgeheti. Idę ja za chlebem, za żołdem, za obrywką; kto dał, ten dał, by jedno dał. Birk. Ex. H. 2. To szczęście, to jest dobro nasze, za tym idziem. Groch. W. 306. Idą za szczęściem, jak jaskółki za latem. Klon. Wor. 55. Gmin za szczęściem iść przywykły. Nar. Hst. 3, 284. — §. Bezosob. n. p. Dopiero jéj na szesnaty rok idzie. Teat. 24, 110. Czart. (dopiero ona na szesnaty rok idzie, eë geht mit ihr inë 16te 3«hr; fte geht inë....). — Idzie o co, gra idzie o co, eë geht urn etmaë, eë iji barum ju tfmn, baë ©piel geht barum, eë fteht auf bem ©piele. Mam serce strapione; jutro idzie o całą moję substancyą. Teat. 9, 56. O

Sax. Tyt. 82.—

c,s.

216

IŚCIĆ.

IŚCIE - IŚCIE C.

cóż wy się kłócicie, o co idzie? ib. 17, 85. Idzie im o rzecz. Wad. Dan. 27. Jakby mu o głowę, o nie wiem co, szło. Gn. Ad. 287. (cf. jak bożego grobu tego broni). Potkano się z obu stron zapalczywie, Niemcom szło, aby łupy odbili; Litwie zaś, aby ich i sami siebie obronili. Stnjjk. 403. O nas samych gra idzie. Star. Pob. B 2. Rozumiemy, o coc gra idzie. Biel. 48. (dokąd mierzysz, co zamierzasz). Poczęli być w trwodze, gdyż o nie gra szła. ib. 161. — §. Idzie się zaimk., można iść, daje się iść, idą zwyczajnie, n. p. Po twardej ziemi idzie się skorzćj, niż po piasku. Tędy idzie się do Krakowa, c§ gebt fttfy, Cu läfit fiel) gdfett; ntrttt get)t.

Pochodź, iście, ‘ście, ścieg, ścieżka, Boh. cesta; dojść, doszły; najść, naszły; najdę, najdujeL, znajdujeL, (cf. na-leźć, leźć); nadejść, nadeszły; obejść, obejście, obeszły, obeszłość; odejść, odeście, odeszły; pójść, poszły, pójście; podejść, podejście, podeszłość, podeszły; przejść, przejście, przeszły, przeszłość; przyjść, przyjście, przyszły, przyszłość ; rozejść , rozejście, rozeszły ; ujść, ujście, usta , usteczka, (cf. Lat. ostia, os), ustka, ustny, ustowy , uszły; wejść, wnijść, weszły, wejście, wnijście; wyjść, wyjście, wyszły; zajść, zajście, zaszły; zejść, zejście, (cf. sojusz Ross. cOKm, COJ3ŁJ; zeszły, zeszłość; wzejść, wznijść, wzejście, wzeszły.- — §. 2) szedł, szła, cf szlad, ślad, # oszlada, śledzić, cf. szlak, szlakować.

IŚCIĆ, ił, i, cz. niedoli., uiścić, ziścić dok., Boh. gistiti, zgistiti ; Slov. gistjm, potwierdzać, zapewniać, *istym t. j. pewnym czynić, zaręczać, tiergcttńffcrit, yerftdferit, juftcfyerit, heptigeit, oerMrgeit. Iszczą cię o tym pisma. Rej. Post. R r 4. Opowiadać im to święte miłosierdzie boga, a iścić je pewnemi a istemi słowy od niego. Rej. Post. U.

5. Opowiedzieć nam raczył, iszcząc nas istotnie, iż to żadnego nie minie, kto wierzy weń. ib. P p. 2. Te obietnice iścił wszystkim, ib. K. 6. Wielkim zaklinaniem iszczą go sobie, aby o tym milczał. Eraz. Jęz. D. 8. Szedł król tam, gdzie bogu ofiary oddają dobrzy chrześcianie; Przymierze iści i przysięga na nie. Chełch. Poprz. A. 2. Jeśliby jeden drugiemu zostawił dobra, iszcząc dług i obiecując go zapłacić na pewny czas §. Uskutecznić, dopełnić, uiszczać, erfüllen, inal;r inadjett. Zaraz tedy niechaj iści każdy, kto co obiecał. Gorn. Sen. 56. Ciebie wyznawana boże mój, ty iścisz me prośby.

J. Kchan. Ps. 81. (wysłuchasz, bu ersöfft). Nie będziesz krzywmprzysięgał, ale będziesz oddawał a iścił Panu przysięgi twoje. 1 Leop. Math. 5, 33., Kucz. Kat. 3, 66. Insza jest świadczyć , a insza iścić ; kto iści w nas łaskę bożą, ten ją istotnie daje. Hrbst. Odp. E e 5. Ci co pożyczają, gdy im nie płacą a nie iszczą, tedy już nikomu potym nie wierzą. Eraz. Jez. 0. 4., ob. uiszczać się komu, ehtent gerecht werben. Iścić się komu, n. p. Jeśliby się kredytorom nic chciał iścić, ani rękojmi pewnego stawić, sądy miały kredytorom pomodz. Warg. Wal. 207. — Passiv. Iścić się, uskutecznić się, Iturfltcfl werben; Ross. CBepuinTŁCH ; Eccl. cłkmth cä, clkmiutii Jakie niepojęte skutki iszczą sie w buchających ogniem górach. Śtas. Buff. 171. — Iścić kogo, wyobrażać, naśladując wyrażać, einen itadjalimett, tfu treffenb

nacfunacfyeu. Małpy kochają się w człowieku, i iszczą rade ludzie., Haur. Sk. 325. cf. wyiścić, (dist. iskać, iszczą). 1. IŚCIE adv. adj. isty, Boh. gistë; Slov. iśte; Bosn. istinom, istinito, za isto ; Dal. gysztino ; Rag. istinito, istinom, vistinu ; Garn. bashti, arzi ; Sorab. 1. westźe, zawestżo ; Ross. en; a) zaiste, pewnie, niewątpliwie, furwal;r, gennjL ftd)er(td), ftdjer. Gdyby pan mój był u tego proroka , iścieby go uzdrowił. Leop. 4 Reg. 5, 5. (pewnieby go uzdrowił. Bibl. Gd.). Nic iście nie jest poczciwie, jeśli nie sprawiedliwie. Budn. Apopht. 117. Rzekł Jezus: wierzycie, iż wam to mogę uczynić? Odpowiedzieli: iście Panie! W. Matth. 9, 28. (owszem Panie. Bibl. Gd.). Godzien ten iście, bóstwa w niebie. Otw. Ow. 586. O chciałabym iście , By go tenże, co mnie, żegł ogień rzeczywiście, ib. 407. Cyrus państwo Ioń-skie, tedy iście szczęśliwe, zniszczył. Kurc. Warg. praef. b) Iście » wprawdzie, quidern, jwar, fre^ltd). Go-dyć iście są zgotowane, ale którzy byli proszeni, nie godni. Leop. Matth. 22, 8. (weseleć wprawdzie jest gotowe. Bibl. Gd.). Każeć iście Pan Jezus ojca prosić, ale nie wyłączając sam siebie, ani ducha świętego. VU. Post. Mn. 232. Przyjaciele iście wierni; ale niepotrzebnie pilni, strwożyli cię. Warg. Kurc. 22. (2. IŚCIE, ia, n., (Sorab. 1. hitżo ; Sorab., 2. hische ; Eccl. ihlct-khic , subst. verbi Iść qu.v.). IŚCIEC, G. iśca albo ‘istca, m., §. 1. isty, to jest, prawdziwy właściciel, ber redjte, luaüre (Stgeut^ümcr; (Boh. gistec, gistce rękojmia, dłużnik; Rag. istaz fdius legitimus; Ross. HCTem>, iimHKt powód, skarżycie!). Gdy kto rzecz znalezioną u kogo kupi, a iściec się o tym dowie, tedy mają wrócone być pieniądze, a iścizna oddana. Haur. Sk. 232. Gdy zaś kto co znajdzie, a iśca nie słychać.... ib. — §. 2. Istny, prawdziwy wierzyciel, kredytor. Sax. Porz. 70. ber (tt»ahl*c) ©lirttbtger*. Lepiej być iścem, niźli dłużnikiem. Petr. Et. 2, 6. Są iścowie, tym mamy oddawać powinne długi. Żarn. Post. 2, 434. Za poratowaniem przyjaciół, mógł dług zapłacić, iścowi dosyć uczynić. Petr. Pol. 70. Miasto obowiązało się iścom lichwę płacić, ażby długi popłaciło. Petr. Ek. 33.    §. 5. Istny dłużnik, ber tturfltdje

®d)u!blter; Boh. gistec gest dlużnjk ten, genż rukogem-stwjm platenj gistj. Iściec znaczy w dawnym prawniczym Polskim języku dłużnika. Czack. Pr. 2, 152. Iściec za-przał się długu. Tarn. Ust. 88. Pożyczający nazywa się wierzyciel ; ten zaś, który z pożyczki korzysta, dłużnikiem albo istcem nazywa się. Ostr. Pr. Cyw. 1, 245. Każdemu stanowi długów swych na istcu i na potomkach jego dochodzić wolno. *Stał, Lit. 261. Ktoby na imieniu dług miał pierwej urzędownie zapisany, póki jeszcze było nie przedano, a milczałby po przedaży trzy lata, takowy nie ma na tym imieniu dłtigu patrzyć, ale na istcu swych pieniędzy szukać. Wszakże jeśliby wierzyciel dawności takowej nie omieszkał, tedy ten, co będzie w dzierżeniu, zapłacić ma, a sam tych pieniędzy doiskiwać się na istcu. Stat. Lit. 260. Rękojmia powinien temu zadosyć czynić, co sam iściec uczynić miał. Sax, Art. 23. §. 4 a). Iściec, pryncypał, od którego co istnie albo rzeczywiście pochodzi, prawdziwy zastawca, przedawca, ber n>apre Stu*

IŚCI ZN A - ISKAĆ.

ISKRA - ISKRODMY.

217

tor, oon bem etiraê tyemityrt, ber tvabre SSerfaitfer,    93erfe£er.    yshem; Rag. iskatti, iziskivati, (iskatti, isctem postulare);

Iściec albo obrońca nie ten jest, który dowodzi,    iż rzecz    Croat. izkati, ischem, zizkavati; Rosn. iskati; Ross. hckstb,

ona pierwej jego była, a teraz jest moja; ale    ten jest    Hmy, {Ross. hckb indagacya, poabiCKB inkwizycya); Pers.

giüsten, cf. etymologice szukać). Szedł zgubionego pierścienia *hiskać. Papr. Gn. 1191. — §. W szczególn. Szukać wszy, wszy wybierać, wszy bić, laufe»; (Boh. wiskati; Carn. ushûjem). Zimie przy piecu drzymie, a lecie na słoniu Przeciąga się, poziewa, iszczę wszy na błoniu. Klon. Wor. 33. Kontent, jakby go bocian nosem iskał. Jabt. Ez. 15. (krzywi się). Iszcząc stara żona letniego męża, czarne włosy mu z głowy wybierała. Ezop. 77. ISKAĆ SIĘ recipr., ftcf) laufen; (Rag. iskat se, pûghjatise). Gdy baby się na słońcu iszczą, mnisi włóczą, Panny całują, pewnie deszcze świat opłóczą. Pot. Jow. 206.

Pochodź, doiskac, doiskiwać, przeiskać, wyiskae.

ISKRA, *SKRA, y, z., ISKIERKA, i, z., demin., Roh. gi-skra, giskrieka ; Slov. giskra, iskra, giskrićka; Sorab. 4. schkra , schkriecżka, żkrecżka, żkrecżżicżka ; Sorab. 2. schkriza, schkrizka ; Hung. szikra, szikrâtska; Croat. iz-kra, iszkra, iszkricza, izkricza, kreszauka, kresznicza, kreszalka; Carn. iskra, iskrèza; Vind. jiskra, iskra, sher-jau; Rag. iskra, izkriza; Rosn. iskra, iskrrięa; Ross. iicupa, HCKopua; Eccl. HCKopna, iicupima; 1. najmniejsza część ognia, lub jego początkiem lub też cząstką oddzieloną, wypryskująca, propr. et fig. ber ftunfeit, baé §unfd)en. Iskra rzecz jest mała, ale gdy na suchą rzecz trafi, miasta wielkie gubi. A tak iskrę, wnetże skoro się ukaże, gasić potrzeba, aby dom wszystek nie zginął. Sk. Zyw. 2, 224. Iskra elektryczna. Scheidt. 10. ber electrifdje gunfen. Szablą na dowód ognistej miłości, iskry pod próg kochanki mojej sypać będę. Teat. 32. b, 63., (ob. Krzesać). Teraz moje i twoje zgubę widzisz jaśnie, Zła iskra i dom spali i sama zagaśnie. Karp. 1, 188. Siarki dotknione małą ‘skrą prędko wymiatują mury. P. Kchan. Or.1, 1, 271. Ztąd się ‘skry wypierzchnione miecą, Ztąd kule i kamienie porywane lecą. Tward. Wt. 126. Z małćj iskierki czasem wielki płomień. Hipp. 27. Mała iskierka wielkie pożogi wznieca. Cn. Ad. 467., (Slov. Z maleg iskri mno-hokrât welki oben sa strhol albo z malég iskri eastokrât welki oheń powstał; cf. z małćj chmury wielki deszcz). W żagwi ‘skrę chować. Oczk. Przym. 8. (cf. wręża w zanadrzu chować). Namacał go po ‘skrach. Rys. Ad. 44. (doszedł kłębka po nici). W które serce raz iskierka miłości w⁷padnie, już tam sprosna myśl i nikczemność nie może popasać. Gorn. Dw. 289. Tylko iskierki cnot daje nam natura, które jeśli się nie poddymają, gasną. Sk. Kaz. 420. Jeśli jaka iskierka jest mądrości w tobie. Rirk. Kant. B 4 b. (cf. krztyna). Ten człowiek nie miał zupełnej wiary w sobie, jedno małą iskierkę. Rej. Post. S. s. 6. Uwiadomiony król o rebellii, postanowił ją przygasić w samej iskrze. Nar. Hst. 4, 78. in her ba, w samych początkach, trt ber 2Bitr$eI. 2. botan. Iskierki, ja-skierki, ob. Gwiazdeczki, gawęda, dymieniczne ziele. ISKRAWY ob. Iskrzaty. ISKROBITNY, a, e, iskry wydający, funfenfdflagenb. Wrą podków iskrobitnych po bruku łoskoty, A tu krętych na osi kół sztabistych grzmoty. Zab. 9, 365. Ejsym. ‘ISKRODMY, a, e, ogniem tchną-

prawdziwym iścem, do którego się ciągnę o rzeczy prze-dane albo darowane, których u mnie kto inny dochodzi.

Szczerb. Sax. 277. Jeśliby kto, mając od kogo zastawę, w większej summie komu inszemu zastawił, a dziedzic summę przed prawem położył, rzecz swoje ma wziąć; a ten, który nad cudzą rzecz większą summę dał, na istcu sobie tego niech patrzy, coby nad wspomnioną summę dał. Stat. Lit. 268. Ktoby komu imienie przedał, a potym toż kornu inszemu przedał, tedy ten co pierwej kupił ma to odzierżeć, a ten, który pośledniej kupił, ma pieniędzy swych na istcu patrzyć. Stat. Lit. 257. Zaprowadził wskrzeszonego Piotra, ś. Stanisław do króla, mówiąc: oto masz samego^ istca, któremu tę wieś zapłaciłem. Sk. Zyw. 4, 287. Zyd gdzieby kościelne rzeczy kupił albo w zastawę wziął, a nie mógł istca mieć, tedy ma być osądzon jako złodziej. Sax. Porz. 53. Ktoby zaś dowiódł, że kradzioną rzecz kupił, jeśli nie istcem, tedy litkupniki.... Sax. Art. 29. Pojmany na świeżym uczynku z rzeczą kradzioną, do iśca się brać nie może, t. j. żadnego człowieka obwinić nie może, aby one rzecz od niego miał mieć. Szczerb. Sax. 171. — b) Iściec, Roh. gistec, warownik, zastępca, ewiktor. Cn. Th. ber ®eroafyr(b mann. Jeśliby się kto brał o jaką rzecz na żyda, biorąc go sobie za iśca, tedy go żyd inaczćj zastąpić nie może, ażby prawo odmienił. Szczerb. Sax. 535. Rzecz sprawował przez istca. Tarn. Ust. 36. Zamiast istca zastaw dał.

Gal. Cyw. 2, 109. §. 5. Iściec testamentu * wykonywacz, exekutor, ber üteftcunentâüoEjteber. Kazimierz W. istca abo opiekunem testamentu Jana Strzeleckiego przełożył. Krom.

366. (executionem commisit). Jadwiga namieniła w testamencie istcmi woli swej ostatecznej Jana Tęczyńskiego i Piotra biskupa, ib. 430. executores. §. 6. Iściec » świadek, ber 3^02. Księżyc iściec na niebie niepłonny. J. Kchan.

Ps. 132. Oto niewinność spraw mych iściec znakomity Bierze puklerz z wiernego dyamentu bity. Zab. 3, 400.

Nar. not. świadek u Kochan. 1ŚCIZNA, y, i., ista prawda, rzetelność, btc SBtrflidffeit, Realität, üffiafyrljett; Ross.

HCTHna, HCTHHHa. Fałszywe miewasz omamienia, Gdy ślepo nie iścizny, lecz się imasz cienia. Tot. Saut. 14.

—    §. Własność, ba3 (Etgentflitm. Każdy swojej iścizny jest własnym panem.x Haur. Sk. 252. Gdy kto rzecz znalezioną u kogo kupi, a iściec się o tym dowie, tedy mają wrócone być pieniądze, a iścizna oddana. Haur. Sk. 232.

—    §. Summa główna. Cn. Th. ba$ (Capital, ba$ ipauptgelb, ber §auptfhl{jl; {Boh. gistina; Vind. glauni imetik, kapital).

Iścizny ledwie zapłaci połowicę. 1 Leop. Syr. 29, 8. Iścizna , ani zakład, nie był odpuszczony. Papr. Kot. T. 3.

ISCOWY, a, e, od iśca, ob. Iściec, {Ross. hctuobbih powodowy, skarżycielowy).

ISIORA herb; tarcza wzdłuż przedzielona; po lewej stronie krzyż: nad nim gwiazda; po prawej sępie skrzydło. Nad hełmem sępie skrzydło. Kurop. 3, 22. eilt Sßappett.

ISKAĆ, ał, iska et iszczę cz. niedok. *§. Szukać, fu^en;

(Vind. jiskati, jishat, jiszhem; Garn. iskati, ishem, yfkati,

28

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

218

ISKRZATY - IST.

IST LI WY - IS TN OŚĆ.

zesz być ist o wieczerzy, jeśli się na obiedzie dobrze ... sprawisz. W. Post. W. 2, 282. Jeśli się tak modlisz, e, możesz być ist tego, że wysłuchan będziesz, ib. 264. Bądź ist tej pocieszliwćj nowiny, jakobyś ją w uszy swoje słyszał. Rej. Post. T t. 4. Chocia mnie oczyma widzieć będziecie, jednak bądźcie tego iści, iż ja zawzdy z wami będę. ib. N. 6., Rej. Zw. 5 b. Cośmy kolwiek postanowili z wami, to pewno a isto bądź. 1 Leop. 1 Macch. 13, 58. Myśli ludzkie bojaźliwe i nieiste są. 1 Leop. Sap. 9, 14. (niepewne. 3 Leop). Proś jakiego znaku, abyś był ist od pana o wysłuchaniu swoim. Rej. Post. H. 8. Stójmy przy tym i bądźmy iści, że wszystko tak będzie. Rej. Apoc. 75. Przez zmartwychwstanie Chrystusowe staliśmy się iści naszego zbawienia. W. Post. VF. 526. Jeżeli się tak sprawujecie, możecie być iste, że wielkiej pociechy od boga dostaniecie. W. Post. W. 320. Za istą wam prawdę powiadam. Leop. Matth. 8, 10. Przysiężcie mi, że się z nami łaskawie będziecie obchodzić, i dajcie mi tego isty znak. [jeop. Joz. 2, 12. (znak pewny. Bibl. Gd). Już isty a pewny dowód tego mamy. Sax. Porz. 25. To ista jest (rzecz), że im córek naszych nie mo-CBepKHyTŁ, CBepnaTt; Eccl iiCKproca, HCKpoiicnymaro, żemy dać. Leop. Judic. 21, 18. brtś tft eilte mrôgemadjte

@ad)e. — 2. Isty, *isterny, ten isty, on isty » tenże sam, eben berfelbc, ber mtmltdjie; (Slov. ten isti; Vind. tisti, te-sti, teisti, letisti, teloulen sam; Croat. izti, izta, izto, iszti; Rag. et Slav. isti; Dosn. isti; liai, istesso, stesso; Ross. hctłih; cf. Lat. is, iste, ipse). Nie dobrze zgoła ten isty Krancyusz i tego dowodzi. Krom. 11. Rzekł Je-: wstań ! natychmiast stał się zdrowym on isty człowiek. Leop. Joan. 5, 9. Pokazując rany i blizny, utwierdził Jezus swoje zmartwychwstanie w tymże istym ciele. W'. Post. Mn. 204. Przysiągłby każdy, że to ten isty. Pot. Arg. 79. Poręcznicy swych szkód na imieniu tego, po kim ręczyli, pozyskują; a jeśliby ten isty na gardło skazany, za poręką będąc, powodową stronę o śmierć przyprawił, tedy poręcznicy sami gardłem będą karani. Stał. Lit. 568. Ta ista rzecz Eccl. hctobhhü, TaKaaæe Bemb. — §. To w istćj prawdzie inaczej się ma. Gorn. Dw. 75. (t. j. w samej czystej prawdzie). Isty łotr * wierutny. Isty błazen, cały błazen, (cf. ‘czysty). Gdzie się z ziemi o wschodzie słońca mgła pokazuje, pewna rzecz jest, iż tam nicgłeboko woda ista. Cresc. 27. prawdziwa woda. 3. Isty * ten, btcfcr, ber. Łokietek, królem możnym i sławnym będąc, pewna ista, iżby u mordercy Witenesa, córki swemu synowi za żonę nie wziął. Stryjk. 341. (to pewna). ISTLIWY, a, e, — ie adv., istotny, 'ISPINA, y, z., n. p. Upusty stawowe chrostem gibkim, rzeczywisty, iit ber îl)at, nnrfltcf). Szukaliście z nim pokoju, oto go istliwie macie. Jabt. Tel. 152. ISTNĄĆ, ął, istnie nijak, ndk., bytność mieć, exystowae, eriftiren, Omtbeit feętt, ba feint; Ross. BemecTBOBan., cymecTBOBan,. Najwyższa moc i władza istnie w narodzie. Przcstr. 11. ISTNOŚĆ, JESTNOŚĆ, śei, z., 1. bytność, byt, exysten-cya, b«3 3)afewt ; (Boh. bytost, bytnost, bytedlnost; Slov. bitnost ; Croat. jesztvo, bichye, bitje; Ross. cymecTBO, cymHOCTL; Eccl. ocyujecTßie; (cf. Hung. istensćg* bóztwo); (Rag. bivstvo, succjanstvo). Nim istność wzięły światów miliony Tyś je w przedwiecznym umyśle policzył. Kniai.

cy. Budź. 19. funfenfpritljenb. lskrodme zwierzę. Petr. Hor. 2, C 5 b. t. j. chimera, której z gęby iskry padaja. ISKRZATY, ISKRAWY, ISKRZĄCY, ISKRZYSTY, a,

— o adv., iskry rzucający, pełen iskier, ganfett tuerfettb, fpntltCJtb, fmtfelnb; (Boh. giskrnatÿ; cf. Ross. ncKpB, iiCKpeH-ïiiü, szczery, uprzejmy; Croat. iszkèrni, blisnyi; Eccl. iscKfthłiiiii proxirnus); Ross. iiCKpHCTHM. Pięknieć się koron dyamenty żarzą, Drogie iskrzysto rozciskając blaski. Mon. 71, 74. Więcej oświeci jedno słońce nieba, Niż kiedy tysiąc gwiazd iskrzysto wznijdzie. ib. 71, 548. W koło wylewy dymu na owę i na tę Snując się, rozpuszczały płomienie iskrzate. Przyb. Milt. 202. Iskrzysty. Cn. Th. Gdy iskrzaty ogień nagle się pojawi, Suche strzechy lepianek wiejskich z trzaskiem trawi. Przyb. Luz. 82. Oczy iskrzaste kotów. Sak. Probl. 34. (ob. Jaskrawy). Picie tam mają z muszcza na kształt miodowego Na pojrzeniu iskrawe. Paszk. Dz. 125. ISKRZYĆ, 'SKRZYĆ, ył, y, cz. niedok., Boh. giskriti, giskrjm, gi-skrjwam ; Slov. giskrjm se; Hung. szikrazom; Carn. iskrim se, skręti, miglàm, (cf. migać); Vind. jiskrati, jiskruvati; Croat. kreszim, izkrimsze, krćszimsze; Rag. sjćzzati; Ross.

orHecßtTHTii ; błyszczeć czym , mit ettDflS fmtfclu, bltfjett. Stalnéj blaskiem iskrzyć broni. Hul. Oiv. 223. Te oczęta ogniem 'skrzące. Teat. 55. b, 34. (cf. jaskrawe). ISKRZYĆ SIĘ recipr., iskry z siebie rzucać, propr. et fig. funWtt, Aunfen werfen. Iskrzą się im we łbie oczy. Staś. Num. 1, 133. Oczy im się 'skrzą, gdyby kotowi. Teat. 35. b, 26. (cf. jaskrawy). Odwaga i męztwo 'skrzyło się w jego oczach. Staś. Num. 2, 50. Z radości prałatowi oczy się iskrzyły, Gdy taką liczbę wiernych przyjaciół zoczyły. Weg. Or g. 5. W bolach oczu i w iskrzeniu lub w miganiu się przed niemi, pijawek używają. Perz. Cyr. 2, 131. Dla nas się niebo iskrzy, i ziemia zieleni. Wej. List. 9. Przygaszona na Szląsku domowa wojna zaczęła się iskrzyć w samej Polszczę. Nar. Hst. 3, 359. Wino Szampańskie iskrzyło się w kieliszkach. Wej. Mar. 1, 262. ISKRZYK, a, m., pyrites, krzemień od ognia iskrzącego się nazwany, albowiem bardzo wiele ma w sobie cząstek ognistych. Ład. H. N. 60. ber geuerftctu, liłtcfciftem. N. Pam. 6, 318., Croat. sivecz; Sorab. 1. kżeszadnik; Ross. KOJua^aHB. — £. Kamień drogi, karbunkuł, ber ^arfuttfcl. Sienn. 328. ale iskrzyk też jest wrzód zapalisty. ib. Wyki. pierwszy go tłumacz węglikiem nazwał, ib. Rej.

Pochodź, wyiskrzyć, ziskrzyć, krzemień, krzesić; cf. kra. ‘ISPAŚ ob. 'Spaś.

ispiną abo młodocianą dębiną opleść. Haur. Sk. 146. [Ispa w pojedynczości; ispina w gatunku; drzewo z gatunku wierzby, rosnące na namułach rzecznych. Wyraz ten używany jest dziś powszechnie w krakowskiem Podgórzu. Synonima: łoza, wikła, łozina, wiklina. 2)te Sktl) *, ftlujl * , Ufer « ober 2B«fferweibc ; franc. Y osier. Siler. 3].

IST, ISTY, a, e, — o adv., 1. pewny, niewątpliwy, gettufh nic^t zweifelhaft ; Boh. gistÿ; Slov. isti; Sorab. 1. wésté, wiefezi; Sorab. 2. wésti; Bosn. isti, ighjer, istiniti ; Rag. istin, istinit; Hung. ez, az, (ob. Jest). Tam dopiero mo-

me

ZUS

ISTOTA.

I S T N 0 S T N Y - I S T 0 T N I E.

219

zum

Poez. 258. Uważał naród ten sejm, jako epokę odrodzenia się, a na prawodawców swoich, jak na twórców nowej istności Polski poglądał. Ust. Konst. 1, 192. — 2. Istność, ISTOTA, y, z., — §. 1) natura czyli przyrodzenie rzeczy exystujacéj, ba§ Söefett, bie fJłatur eiueê ©tttgeê; Slov. bitnost, podstata; Sorab. 1. substaneża, wobstahtż-nolcż ; Vind. lastnust, priprust ; Croat. szöbsztvo ; Eccl. lecTbecTRO, npupo/m, hcthoctl ; Ross. bciu,cctbghhocti>, BemecTBO. Żelazo w ogień włożone rozpali się, i chociaż nie traci istności swej, bo przecie żelazem jest, jednak zda się, jakoby ogień był. Karnk. Kat. 97. Bóg jeden jest w istności ; jednak w tym jednym bóztwie są trzy osoby spół - istne. Kat. Gd. 55. Aryusz istestwo albo istność w bóztwie dzielił. Sk. Dz. 143. Essencya bóztwa, to jest, istność. Rej. Apoc. 68. Istność i przyrodzenie za jedne rzecz kładzie. Farn. 65. Istność chlcba, abo wina po poświęceniu wr sakramencie, nie zostaje się. Karnk. Kat. 181. Chrystus bóg jest z istności ojca zrodzony przed wiekiem, Tenże z istności matki stał się też człowiekiem. Groch. W. 22. Niechajże się ciało rozsypie w proch, pierwszego początku swego istotę. Psalmod.

101. — §. 2) Istota ï grunt rzeczy, sama rzecz, ba§ 2Be* fentltcfyc einer ®acbe. Często co złe z pozoru, dobre jest w istocie. Kras. Baj. 98. eê ift tuefentltd) gut, int ©ruube nńrflicfy gut. Czy tak myślisz w istocie? rozumiem, że nie mówisz tego z serca. Teat. 20. b, 210. W samej istocie * w samej rzeczy, in ber Tityat. Zostaw mi choć ten sen drogi, kiedy odmawiasz istoty. Teat. 54, 89. Pow’iem ci istotę listu jego » treść, ba§ Sßefcntlicbe. Wyciągnąć z zioła istotę jego * duch jego, ben ©eift, bie Straft atrêjiejien. Z korzenia tego może być tym sposobem istność abo dusza wyciągniona. Syr. 280. Istność wyciągnioną alchymiści quintam essentiam zowią. ib. 552. *§. 5. Istota, Boh. gistota, certitudo, cautio , satisdatio, bie ©enupbeit, 2?nrgf(|aft, 0id;erfteHnng, $erftd)eritng. Rekojemstwo, kiedy kto ręczy o dostanie prawa, to w prawie istotą albo gwarem zowią. Szczerb. Sax. 355. Gwar albo istotę opiekuni za białogłowy obiecać powinni, ib. 164. et. 25. Fant, zakład, zastawa, istota. Sax. Rej. — NB. we wszystkich innych dyalektach certitudo, veracitas, verum, n. p. Rag. istinós, istinitos ; Bosn. et Slav. istina ; Croat. isztina, isztinoszt ; Dal. isztinoszt; Hung. igazsâg ; Ross. hcthhh, HCTiiHHa, H3BtcTHOCTb; Eccl. 6jiaron3BtcTHOCTB : Sorab. 1. westofcż. Daliście na się cyrografy i mocne istoty. Rej. Post. Q q. 4. (zapisy, szuldbryfy). Weź list istoty twojej, a napisz 80. Rej. Post. K k. 1., Leop. Luc. 16, 7. Dobra sierocińskie opiekunowie powinni pod pewną istotą sub certa hypotheca et satisdatione sprawować. Groi. Obr.

15. — *§. Majętność, majątek, ba$ §abe, ba3 Vermögen, Dam wszystkę istotę miasta tego w ręce nieprzyjaciół. 1 Leop. Jer. 20, 5. (majętność. 3 Leop.) ib. 1 Ezdr. 1,

6. — §. 4. Istność, istota » rzecz bytność mająca, etn

3)tng, ens. Cn. Th. 253. Wszystko o czym ludzie myśleć mogą, nazwijmy istnością. Kpcz. Gr. 3, 6. Istność w swej mocy bez ciała być może. Bo istność, masz właśnie zwać, co jest, choć nie widzisz. Rej. Wiz. 112. Istota niezłożona lub prosta, której pierwiastki nie są

jeszcze wiadome. Mier. Msk. Żadna materya nie niszczeje; istoty od nicości odległość jest nieskończona. Zab. 11, 196. Wszystko nam zdać się musi cieniem lub istotą. Przyb. Milt. 57. TSTNOSTNY. Smotr. Lam. 95. et

99., ob. Jestestwienny. ISTNY, a, e, — ie adv., §. 1. zawierający coś rzetelnego, bytność mającego, ettvcrê fentltcfyei ent^dtenb. Wszystko o czym ludzie myśleć i mówić mogą, nazwijmy istnością, a ztąd wszelki wyraz zowię się istnym. Kpcz. Gr. 3, 6. Kwas z roślin odłączony, w kształcie kryształowym, nazywa się solą istną sal essentialis. Krumt. Chy. 117. — g. 2. Rzetelny, prawdziwy, waljr, nurfltćf), roefeutlid) ; Sorab. 1. wobstahtżno-wć; Bosn. istinit, seto ne pomamkaje; Croat. isztinit, isztinzki, szobsztvèn ; Slav. istinit; Rag. istin, istini, istinit, istinik, istinom, u istinu ; (cf. Ildng. isten « bog; isteni'» bożki); Ross. hcthhhlih, HCTimeHE, (ncniHCTBOBaTL prawdę mówić, szczerym być), BemecTBeimbin, H3BtcTHWH; Eccl. lICTOlfL, HCTOBie, HCTO, CMII (flCYC KO PL KT» Moil-ceio:    lecrih cmii); 6aaroii3BtcTHbiH, hcthhho, cymo,

Bl^t , H3BkCTHO , II04MHHO , BOHCTHHHy, nOIŁCTHHHt, (cf. isty). Szatan rzekł ; i zmyślony kształt za istny uda, I kogoż nie oszuka zdradziecka obłuda ? Przyb. Milt. 96. Istną prawdę bez larwy postrzegam. Teat. 4-6. d, 16. Ho co to! to istna prawda. Teat. 8. b, 81. Pies Ezopowy rzecz istną dla cienia z pyska upuścił. Mon. 70, 289. Najczystsze dusze, bez najmniejszej skazy, Mogą się samych bogów zwać istne obrazy. Hor. Sat. 81. Malarze, gdy obraz z obrazu malują, a żywej twarzy nie widzą, od samej rzeczy istnej prędko odstępują. Sk. Żyw. 1,15. ISTOCZYG, ył, y, cz. niedok., uistoczyć dok. (cf. przeistoczyć), tworzyć, formować, kształcić, istotę dawać, fd)affett, erfdjaffett, hüben. Bóg pierwszy materyą różnym kształtem odział, Zrobiwszy w istoczeniu martwych rzeczy podział, A rzeczom żywym różne stopnie życia nadał. Przyb. Milt. 158. Bog wszystkim, które chce, rzeczom dać może bytność i uistoczenie. Mon. 71, 415. Mnożą się zwierzęta, istocząc w sobie jestestwa z mniejszemi przymioty. Przestr. 5. Szabla kraje rozpościera, Ale pióro je istoczy, Moc dzierży, wzmacnia, zabiera, Lecz ro-otwarza oczy. Kras. List. 2, 48. (TSTORYA ob. Hi-storya). TSTOSC, ści, i., pewność, istota, rzetelność, bie 3Btrfltd)feü, ©enńjtycit. Hrbst. Odp. 0. 6 b. ISTOTA ob. Istność. ISTOTNY, a, c, ISTOTNIE adv., Boh. gistotny, podstatnÿ; Ross. cymedBeuHbiil, ecTeciBeuHbifi ; §. 1. do istoty rzeczy należący, luefentlid). Co jest cząstką wyobrażenia ogólnego, jest istotną cząstką rzeczy, bez której nie może się mieścić pod tym gatunkiem. Cyan. Log.

105. Siły duszy człowieczej istotnie się różniące. Smotr. Lam. 96. W porządku rzeczy od istotnie potrzebnych zaczynać należy. Kras. Pod. 1, 24. Istotne imię * Tstot-imię. Tr. rzeczownik. Kpcz.; substantivum; istotnik, imię istotne, rzeczownik. Mon. 80, 155. — §. 2. W samej istocie tak będący, prawdziwy, nmtyr, uńrfltd). Arithm. Ilości istotne, reales. Algebr. Nar. 208. Wymacał istotną przyczynę. Istotna to prawda. Tr. Przy pracy istotnie szczęśliwy. Teat. 52, 29. Gdyby to było istotnie! Teat. 47. c, 4. S. Jan istotnie prorokiem był. Sekl. Marc. 11. (krom

220

ISTY - IZAJASZ.

IZBA - IZDEBKA.

2. IWA, IWINKA, i, i., ziele powietrzne,

pochyby not). Istotnie a pewnie sie tego dowiedział. 1 Leop. 2 Macch. 4, 35. — *§. Istotny list, list ‘istoty, istota, cyrograf, eine ©d)ulb»erfcf)ret&ung. Brali cyrografy a IZBA, y, z.. (Boh. gizba, gistba, gizdba, (w szczególn. ja-istotne listy. Rej. Post. R. r. 2. ISTY ob. Ist. (ISTYK ob. Styk. *ISZ ob. Iż). 1. ISZCZĘ ob. Iścić. 2. ISZCZĘ, iskam, ob. Iskać.

I W.

1. IWA, y, z., Salix caprea Linn. drzewo miernej wielkości, kwiat ma zupełnie podobny do wierzbowego; rośnie na wilgotnych gruntach, przy brzegach rzek. Kluk. Rośl. 2, 52. Jundz. 491. bte ©afylntetbe. Carn. iva; Bosn. iva , vrriba ; Ross. et Eccl. ima, imyiUKa, mma, HBima ; Graec. itśa.

suchotne. Syr. 832. ajuga Linn. ; Boh. ywa; Germ. ©ct)lagfraut, èrbptmt, 3elbct)preß. Iwinka piżmowa, Iva Mo-schata, ebd ©amaubcrleilt, od wdzięcznego zapachu rzeczona. Syr. 835. IWINA, y, ź., drzewo iwowe, ber ©afyb IPCtbeubaunt. Pod którymeś drzewem ją widział? pod iwi-ną. Radź. Dan. 58. (pod świdwą. Bibl. Gd). Eccl. immta, hbhhivE salicetum; Ross. iibhhkł, 1WOWY, a, e, od iwy, ©afjltnetben ». Ross. mbobmh; Eccl. hbhmh. (Carn. yvje, algor arborum-, Vind. jiva, muzovez » palma ta, której się gałązki świeca w kwietnia niedzielę).

IWAN ob. Jan. ‘

I Z.

IŻ, 1ŻE, *ESZ (Eraz. Jez. K b et L), conj., że, ut, baß. Powiadał mi, że od brata słyszał, iż ociec dziś przyje-dzie. Słyszał, iż mówiono, że bitwa przegrana. Kocha syna tak dalece, iżby gotów wszystko dlań poświęcić. Ld. Natury Polskiej ta jest sprawa, że acz nam nie dała lekarstw zamorskich, iż nasze ciała nie potrzebowały ich, tylko nam dała te, które nam potrzebne. Urzed. 15. Iżby * żeby, aby. — IZA, IZALI, IZALIŻ adv., azah, czy? Slov. zdali, ciii, zdażby? Hung. az-ć, etwa? Że bez chleba żyć nie można, izali wszyscy rzucić się mają do orania? Zab. 1, 57. Alb. foHeit etwa belegen alle ben fiflug ergreifen. Co mię od ciebie odstraszyć może, izali ucisk jaki i nędza? izali głód i nagość? izali jaka niebezpie-czność ? izali jakie prześladowanie, izali miecz i śmierć? Sk. Żyw. 1, 56. ettna $)raitg[al uttb 9îot(i? etwa junger unb 33Iöße? etc. Któż nas odłączy od miłości Chrystusowej, izali utrapienie? izali prześladowanie? izali głód? Radź. Rom. 8, 35. (czyli ? Bibl. Gd). Izali człowiekowi czas nie zamierzony na ziemi? Budn. Job. 7, 1. Gdyby tam pobożnych było pięćdziesiąt, izali dla nich wszystkim nić przepuścisz? Sk. Żyw. 1, 204. Izam też przez imię twoje Panie, czartów nie ‘wypędzał? Sekl. Math. 7. babę id) beim md)t...

IZABELA, i, z., imię białogłowskie, 3fabeHe. Izabella, t. j. Elżbieta królewna, córa króla Zygmunta. Biel. Sw. 292 b. — b. kolor brunatnożółty, 3fflbcKfarbe. IZABELOWY, a , e , masłowaty, tfaMfctrbtg.

IZAJASZ, a, m., pierwszy między czterema większemi

prorokami. ZaL Test. 290. ‘Ezajasz. Kucz. Kat. 166. 3ef«t«ä.

dalnia, Etym. jeść; lecz ef. bić, zbić, izbice), swêtnice ob. Świetlica; Sorab. 2. schpa ; Sorab. 1. żtwa, stwa, drewno; Vind. jispa, staniza, hisha, hram, kasha; Carn. hisba, (jispa profusoriurn ; cubile, tecta ; cf. spać, sypać, sep); Croat. hisa, (ob. Hyza); Slav. et. Bosn. sobba, (cf. osobny, cf. pokój); Rag. izba » piwnica; Bosn. izba, pi-vniça, konoba, sctragn celta vinaria, coenaculum ; Ross. M3Óa, ropHHua; Eccl. KitUTh, (cf. kletka); Germ. bte ©tube; Sax. Inf. ©t(U)e; Belg. stoven; Gall. estuve; liai, stufa; Hisp. estufa ; Angl. stew; Graec. aróa; cf. Hebr. Pütt? scbebbeth habitatio, yi"¹ jaschab habitavit). Pokoje po staroświecku izby. Kras. Hist. 2, 147. Jeżeli nie ma mieszkania, to w tej próżnej izbie niech sobie stoi. Teat. 30. b, 93. Zamknij sie tu na haczyk z izby. Teat. 14. d, 10. öon innen, in ber ©tube. Izba czeladna * czeladnica. Świtk. Bud. 55. czeladnia, bte ©eftnbcftnbe. Izba dziecinna Ross. ^lłTCKaa. Izba jadalna, jadalnia Ross. et Eccl. KiiTAAMini|a, (cf. witać). Izba wielka przestronna Ross. xopoMHua, (cf. chronić). Izba skazanych winowajców Ross. iiOKaaimaa, bie arme ©ünberftube. Izba czarna, fumarium. Cn. Th. bie 51îmttl;fammer ; cf. hrydnia, jawnia. Izba sądowa, bte @erid)tÖ[tube, Boss. cy/tencKaa, która raz na zawsze wyznaczona jest do sprawowania sądów. Kras. Zb. 1, 422. Sejm dzieli się na dwie izby, na izbę poselską, bie 8anbbot!)enftube, i na izbę senatorską, bie ©e* natorenftube. Gaz. Nar. 1, 158. z Konst. 3 M. Izba senatorska ; w której senatorowie przy królu porządkiem przez prawo wyznaczonym zasiadają. Izba poselska, w której posłowie województw z wybranym od siebie marszałkiem zasiadają. Kras. Zb. 1, 422. W izbie swar próżny i głosy żarliwe, Tylkoż o wolność, ach! w tym nieszczęśliwe, Źe przez nie giniem. Tward. Mise. 167. IZBICA, ‘IZDBICA, y, z., skrzynie trójwęglaste przy mostach dla utrzymania pędu wody i lodu. Włod. Ross. óliicl, ber (Eißbocf. (Carn. ispize, jespiza 1 cubile, 2 agger ad ripas, septum). Grobli i izbic dla szkody aby pilnowali i wcześnie zaprawiali. Haur. Ek. 142. — W ogólności Izbice zbite drzewa, wręby, fugowania, Jltfatnmengefngte SâttiRÊ , halfen, ©ebćtlfe, gugett. Uczyń sobie archę, i pobuduj izdbice w niej. Radź. Genes. 6, 14. (przegródki. Bibl. Gd. Kammern. SlttĘ). Zamek był dosyć mocny, zwłaszcza że z drzewa dębowego w izbice zrąbiony, i przetoż mu kule mało co wadziły. Biel. Kr. 519. W izdbice zrąbiony. Biel. Św. 291, Zamek Smoleński, położeniem miejsca i ścianami, blankami, k temu izbicami z dębu zrobionemi, a ziemią nafasowanemi, dobrze opatrzony. Stryjk. 721. Zbudował naprędce zamek Suliniec, przywiózłszy z sobą gotowe izbice z drzewa. Biel. Kr. 154. (IZBY ob. Iż). IZDEBKA, IZDEBECZKA, i, i., Boh. gizbićka; Sorab. 2. schpizka; Sorab. 1. stwieżka; (Vind. jespiza, jispiza, hi-shiza, spalniza , kamerza » gabinet) ; Carn. shtiblèz ; Ross. imóyiima, KitiyiiiKa, ropeima; mała izba, pokoik, ctrt ©tübd)en. Siedział nadobny Dafnis w swej chatce ubogiej , Płomień suchego szczepu wzniesiony wesoło, Roz-

l Z D E B N Y - J A.

IZOPOWY - JA.

221

szerzał miłe ciepło po izdebce w około. Chód. Ges. 15.    pus Linn., Boh. yzop ; Sorab. 2. hisopipa; Sorab. i.

Źle pod namiotami, lepiej w izdebce. Star. Vot. C b.    yeżobka ; Vind. ifop , ishop, ijfop , ifopna trava ; Carn. ishop,

W 'izdepce abo w gmaszku. Glicz. Wych. K. 6. — §.    yshop;    Croat.    isóp ; Dal. szipant; Bosn. scipant, sipant;

Izdebka lekarzów, smarownia, gdzie francę leczono, lo-    Ross. hccoitl,    strfepoóoM cmiiii, oiwtiCE; ber 3fopp, ziele

eus, in quo lue Venerea correpti unguntur. Cn. Th. 1029.    ogrodowe, udaje się w każdej ziemi, tylko nie w mo-

Wiele bezżeństwa rozpustnego izdebką przypłacają. Gil.    krćj. Kluk. Rośl. 1, 219. Lekarski izop u nas się utrzy-

Post. 323. Włoskie łamanie, sprosne bolączki, izdebkami,    muje w ogrodach; ma balsamiczny zapach. Kluk. Dykę.

drzewy, salsami wyganiają. Gil. Post. 54. Był mu nos    2, 53. Hysop ma moc czyszczącą. Kluk. Rośl. 2, 222.

upadł w niemocy w izdebce, jak pospolicie mawiać zwy-    IZOPEK, pka , m., wino izopowe, hyssopites, Sfoppwein.

kii, morbum gallicum lecząc. Papr. Ryc. 261. Slinogorz    Syr. 466. Carn. yshopin. IZOPOWY, a, e, od izopu,

głupie do izdebki pędzi, a tam bywa gorzej, bo za-    ₅ z izopu, 3fopp*• Sorab. 1. yeżebkowć.

bija u głupiego lekarza. Sienn. 519. — §. Musaeum, IZOWKA ob. Jeżówka.

miejsce, gdzie księgi rozłożone są, 'zdepka, komora abo    IZRAEL,    a, w.,    Sfrael, nazwisko dane Jakubowi od anioła;

gmaszek do uczenia. Macz. — §. Więzienie, izdebka,    potym    naród    żydowski tym się nazwiskiem zaszczycał,

ciemnica, kaźń etc. Sax. Rej. ^(humerdjen, ©tnbd)en, einen    osobliwie zaś 10 pokolenia od Judy oddzielone. Kras.

eiitjufperren. IZDEBNY, a, ■ swetnićny; Sorab. 1. stwjny; nd. jispni ; Carn. hishne; Ross. H3ÓHHM, na.iaTHbiîi, rop.untHbw. Izdebna klamka. Pot. Jow. 150.—Izdebna, ej, z., subst., pokojowa. Min. Ryt. 4, 256. ba$ ©tnbeitmabcfyen, bie $ajitinerjnngfer. IZERA, y, z., rzćka w Niemczech, Wyrw. Geogr. 21. ber Slup Sfer.

IZOP, HYZOP, u, m., Graec. vaaanog ; Hebr. 211#; hysso-

od izby, ©tnben *. Boh.    Zb. 1, 423. — b) Burlesq. zamiast żyda, eilt 3fraelit, ein

Hebräer, ein fDîanfcjiel, ein 3ube. Nie jeden dłużnik fanty swe nie bez wesela Wykupuje z lichwiarskich ręku Izraela. Zab. 15, 403. Ross. HspaHabTamiHï. IZRAELCZYK, a, w., z królestwa Izraelskiego, żyd, eilt Sftfldite, eilt 3nbe. Niech sie w twórcy swym chełpią Izraelczycy. J. Kchan. Ps. 213. Groch/ W. A 3. IZRAELSKI, 'a, ie, od Izraela, Sfraelitifd) ; Ross. HspanjeBUM.

J.

«-H

». »

ii s? 21

^ ' §- 2.

2. ^    . 3?    | ‘

I

I ' s-t.s-

- S?. sr » g O,³ S. °

Sirrin

4. JA pronom, primae person., (Boh. gâ, jâ; Slov. gâ; Sorab.

. 2. ja; Hag. jâ ; Croat. ja, mene, me; osn. ja; Hung. en; Vind. jest, jes, me-

1. ya, ja; So S!bv. ja , mè ;

ne, meni, mi; Garn. jest; Ross, h, a3i; Eccl. aąi, n; Ind. aham; Ital. io ; Gall. je; Hisp. y; Dan. jeg; Svec. jag; Isl. eg; Angl, i; Anglos, ik; Tatar, ich; Lat. ego; Graec. èyâ, Boeot. i'coyct, i'ooys; Lett. es); ici); Gen. mnie, meiner; Dat. mnie et mi, mtr; Acc. mnie et    ię , miej);

Instr. mną ; Loc. o mnie. — Plur. My qu.    de. — §.

Ja, dwie litery, składają wyraz, którym oznacza się rozumienie siebie samego. Jez. Wyr. Któż tam jest? F^. Ja! Co za ja? R*. Ja! Zabi. Amf. 17. mer ift ba? 3$? 2Ba3 für eilt 3$ ? — 3d)?— Przyjaciel dobry jest drugi ja. Budn. Apopht. 60. ein aitbcreś 3$- Tyś jest mnie drugi ja, a zaś ja z tobą jednom jest. Petr. Ekon. 71. Twarzą tak jest do mnie podobny, że trudno wyrazić; ja a ja. Teat. 35, 122. (czyste drugie ja). Jak ty mnie, tak ja tobie. Cn. Ad. 294. tnie bu mir, fo id) bir. Wiec mi się dziś samego siebie zaprzeć trzeba, I dozwalać,

że jeden, kto wie, może złodziej, Mną się mieni, i w obec mnie, za mnie uchodzi. Zabi. Amf. 25. 1 mnie ludzie znają; i na mnie król łaskaw. Cn. Ad. 281. Ja w tym, dajże to na mnie. Gemm. 106. (moja w tym głowa). Co mi po mędrcu, co sam żyje sobie? Zab. 15, 37., (ob. Po). — Przed Verbum, ja kiadzie się tylko, gdzie osobę wyraźniej i odbitnićj wytykać wypada ; inaczej samo zakończenie Verbi na - m abo - ę, in Per-fecto na - łem, - łam, - łom, o osobie znać daje; n.

р.    Ja robię, a drugi się z tego ma dobrze. Cn. Ad. 284. Jam siat, a drugi inie. ib. Odpowiedział: owo ja jest. 1 Leop. Genes. 22, 11. (oto jestem. 3 Leop.), Znasz Pana Boguckiego ? F^. Jabym go nie znal! Teat. 35.

с,    16. — Opuszcza się tez Verbum n. p. Ja o Pawle, a on o Gawle. Cn. Ad. 284. t. j. mówię, id) (rebe) non 2lep* fdtt uub er »on hinten. — Przyjmuje tez enclitica : -ć, -ci, -ż, -że. Nie jać to, on ci to winien. Cn. Ad. 599. Ijam-ci taki. ib. 280. (dodatkowe m pochodzi od opuszczonego jestem). — Dativus mi, cf. Lat. mihi, contr, mi, częstokroć pleonastice się kiadzie : Ach jak się mi masz? Zab. 8, 198. Mi, haec quasi particula apud Polonos saepe ad-ditur orationi plenne, emphaseos causa , cum aliquid prae-cipimus, prohibemus, vel nobis displicere signißcamus, ut: Najdzij mi go! szanujże mi go!—Rusz mi się jedno !— Niech mi tu nie popasa abo nie postoi ! — A będziesz-że mi tu stał? In his locutionibus omisso mi, idem sensus est et plenus, sed vis Ula abest. Cn. Th. 398. Tak dobrze mi wyglądasz. Teat. 14, 53. Jakże ci się powodzi, i jakże mi się miewasz, ib. 30. b, 73. Zginę ja, albo

222

J AJ - JABŁKO.

JABŁKORODNY-JABŁOŃ.

ona nie będzie rai żyła. Teat. 45, 67. To mi człowiek szczęśliwy, co pańskiej pewien obrony. Ryb. Ps. 288.

2. JA ob. Jehowa.

JA JAJ! Na zająca psy z niemałym krzykiem wydają głosy: a ja jaj, a ja, jaj a ja, jaj. Haur. Sk. 339. bttê 2lnfd)l«» gett ber £mtbc auf beu ftafcit «trêjubrücfeit.

JĄ ob. On.

JABŁCZANY, JABŁECZNY, a, e, od jabłek, Slepfcl*, 9lpfel*, Boh. gableenÿ, Vind. jabuken; Boss. aójounbifi, aó^o-iiiHŁiii. Drzewo jabłezane pełne owocu. Otw. Ow. 254. Wina jabłezane, śliwczane. Krup. 5, 693. JABŁCZASTY, a, e, MABŁCZYSTY, do jabłka podobny, einem 3łpfcl aljnltdj; Sorab. 1. yabukowaté; (Slov. gablcnaty bullatus). Melon jabłezasty, to jest kształtu jabłka. Syr. U84. Melony jabłezyste, albo dynie okrągłe, Słunb^c&eit. ib. 1186. — \. Jabłczysty, pełen jabłek, uoll Slepfel. By ziemia z siebie nasienie dawała i drzewo jabłezyste. 1 Leop. Genes. 1. (owocne. 3 Leop.). JABŁECZNIK, a, m., likwor robiony z jabłek rozcieranych i poddanych prasie. Dykc. Med. 2, 624., Kruml. Chy. 1548. ber Slepfeb lltoft, Slepfelmctlt, 6tber; Carn. jabuzbnek; Ross, fióiOHOBKa;

'{Boh. gablecnjk ; Rag. jabuccjar; Ross. flóioniHiiKTi po-tnarius). Jabłecznik, sok z jabłek, przez fermentadyą winną na tęgi napój przerobiony. N. Pam. 6, 311. Wina nic piła, jedno jabłecznik. Sk. Zyto. 2, 100. Anglicy piją jabłecznik, jako krajową produkcyą. Kras. Pod. i,

22. JABŁECZNY ob. Jabłczany. JABŁKO, a, n., (Boh. jabłko, gablko ; Sorab. 1. yabuko, jabluko; Sorab. 2. jabluko; Vind. jabuku, jabouka , jabouzhe; Carn. jabelku, jabuku ; Croat. jabokù, jabuka, jablan ; Rag. jabuka; Slav. et Bosn. jabuka; Ross. aó.iOKO ; (Graec. amog, Chald. SlD*1 jebhul proventus, D2X prolulit fructus; N2N‘ ibba fructus recens ; Hebr. 2N cbb arbor); Tatar, apel; Lith. obelis, Anglos. apl, acepplc, epl; Angl. apple; Holi. appel; Dan. aeblc, abild; Svec. aeple ; Sax. Inf. 91ppel; Irland, aval); bet’ SIpfel. Jabłka są owocem, rosnącym na drzewie, które zowią jabłonią. Dykc. Med. 2 , 625. Rozmaite są gatunki jabłek, jako to: słodkie, winne, winniczki, win-dyczki, bursztowki, deporty, szczecinki, renetki, bal-samki. Ład. H. iV. 50., Dykc. Med. 2, 625. jestonki, cyganki, wanatki, wierzbówki, maryjki, pierzgnięta. Ld. Rozmaite gatunki jabłek w Kraińsk. : zunovke, mesniki, kosmâzh , losarne, dolunzhèzc , helzhèze, pazkäne, jevzôgar; Ross. ii;i040BHTK(i ; (Vind. repla = rzepne jabłko). Jabłka rajskie, czyli ś. jańskie, że na ten czas dojrzewają, jedne są białe, drugie żółte. Ład. II. N. 50. ^arabtcMpfcl, 3ol)au= utëftpfel. Jabłka pieczone, geüratne 9lepfcl , zdrowsze są, niżeli surowe. Dykc. Med. 2, 625. Z jabłek robią kompoty, marrnelady. Ład. II. N. 50. Jabłka duszone Carn. zheshâne. Jabłka polne, .^Dljdpfel, wyśmienite są do kwaszenia na zimę kapusty. Kluk. Rośl. 2, 40. Jabłko leśne kwaśne, Vind. lelniza, lefnika ; Ross. KHCiyuiKH. Prov. Stłucze mię na jabłko leśne. Teat. 41. b, 77. (na miazgę). Wiem ja, gdzie Waści za to uszyję boty, i zaproszę na kwaśne jabłka. Mon. 69, 733. (poczęstuję cię czćmsiś niesmacznćm). Czerwiwe jabłka z drzewa lecą. Otw. Ow. 283. (złe nietrwałe). Jabłko robaczywe ,

z wierzchu ładniuclme, wewnątrz dyabła warte. Teat. 51. b, 15. (nie wszystko złoto, co się świeci z góry). Oneć to jabłko, które Parys gładki, Mimo cnotliwsze, Wene-rze przysądza ; Dla jabłka Adam rajowe dostatki Stracił. Zab. 15, 214. Jaki szczep, takie i jabłko, aqua aquae similis. Macz. (cf. jaka matka, taka córka). Nie daleko jabłko od jabłoni pada. Hipp. 13., Rys. Ad. 42., Birk. Zyg. 54., Glicz. Wych. E 1 b. ber Śtpfel fällt iud)t roett oont (Stamme ; Slov. ne daleko od stromu gablka padagu; zleho krka-wca zlć wagea; Sorab. 2. to jabluko daloko wot bohma ne padno ; (Vind. kar mazhka rodi, radu mishi lovi; Croat. Sto maehka rodi, Ysze misse lovi; Kay kauran valî, Tomu mercha fali; Kakov rod, takov plod). Tuż przy ojczystej dojźrzałe jabłoni Popadają jabłka. Twdrd. Mise. 65. — Wysłani jesteśmy na robotę koło dusz; a my co inszego zbieramy ; posłano nas po jabłka, a my liście niesiemy. Sk.h Żyw. 2, 340. — Pełen ludzi dziedziniec, jabłkobyś mógł po głowach taczać. Pot. Arg. 589. fo noH fiente, baß fein 2lpfel jur (Erbe fallen ftmnte. Na rynku jabłko po ludziach potoczy. Pot. Syl. 84. (t. j. pełniuteńko). W tym tumulcie taka wielkość ludzi była, żeby był mógł wszędzie po ulicach jabłko po ludziach potoczyć. Gwagn. 574. — I kwaśne jabłko robak gryzie. Cn. Ad. 285. cf i w kapicy wełna, ©aitertöpfc ftttb oft btC größten ,f)euct)lcr. — §. Jabłko miłości, gatunek psianki, Solanum Lycopersicum. Kluk. Dykc. 5, 88. eine 9lrt 9îad;tfd;atteu. — 2. Jabłko, kula złota z krzyżem, oznaka najwyższej zwierzchności, ber 9îetd)3apfel. Naosta-tek przy koronacyi arcybiskup królowi jabłko złote, okrągłość świata wyrażające, w lewą ; a w prawą rękę berło daje. Gwagn. 191. Król siedzi na majestacie, dzierżąc w prawej ręce berło, a w lewej jabłko z krzyżykiem. Biel. 170., Podw. Syon. H. b. — |. Jabłka piżmowe ob. Jabłuszka. — 3. Jabłko Adama , pomum Adami, ber 3lbflttt35 apfel ait ber Siebie, ber Sîrôlrê, baS ©röbfdjcl, maluczki pagórek albo ugryzek przy gardle; bywa on większy, niż u białćjgłowy. Kirch. Anat. 44. — 4. W złączeniu uda z kolanem przymocowana jest kość okrągława rotula, jabłkiem zwana. Zool. 57. ber Sïtueapfel, bte Stmefdmbe. Jabłko nakolenne, patella. Perz. Cyr. 1, 21. W wywi-chnieniu wybite jabłko, wyskoczywszy z swej solniczki, na jej brzegu stanie. Perz. Cyr. 99. — §. Jabłko oka. Krup. 4, 9. źrzenica, ber Augapfel. JABŁKORODNY, a, e, n. p. kraj. A. Kchan. Wirg. 207. Jesień jabłkorodna. Toł. Saut, j 9. Slepfel erjeugenb. JABŁKO WITY, a, e, n. p. koń. Hipp. 7. ein 2lpfelfd)tmmel, (mający na maści plamki niby jabłka). Jabłkowila sierść, gatunek gniadćj sierści. Tek. Koń. 4., Boh. gabkowitÿ, jabkowitÿ. JABŁKOWY, a, e, z jabłek, (Boh. gablkowy n. p. kolać). 3Xepfel *, »on Slepfeln, 91pfel *, Sorab. 1. yabukowć. JABŁOŃ, i, i., drzewo jabłka rodzące, ber 2lpfelbaunt, Boh. gabion, jabłoń, gablonka, gablunka; Sorab. 1. jabłoń, yabuna; Sorab. 2. jabłoń, jabwon, jabown ; Croat. jablan; Vind. jabouka, jabouzheno drevo, jabuka, jabou-zhina; Carn. jablàna ; Slav. jabukovo dêrvo , (jablàn * czarna topola) ; Bosn. jabuka ; Ross, hójohł , aóiOHŁKa. Jabłonie lubią czarną i wilgotną ziemię; nie dorastają po-

., (Boh. gat, gjti, gal ^ jacż, jimacż, yimam, al. yati, uhititi; Carn.

JABŁONINA - J 4 C.

JAĆ SIĘ.

223

spolicie wysokości grusz. Kluk. Rosi. i , 14, Jabłoń leśna, ber wöbe Slpfelbflum, ipoljapfel&annt, jest drzewo miernej wielkości; pień jego rzadko prosty; kwiat pospolicie czerwony, owoc mięsisty, okrągły, ib. 2, 39. Prov. Nie zbija gołąb' kaczek, orzeł much nie goni, Nie daleko spadają jabłka od jabłoni. Zab. 2, 265., (ob. Jabłko). Głupi kto na niepłodnej starej jabłoni patrzy jabłek. Petr. Ek. 74. JABŁONINA, y, z., collect, jabłka, Slepfel, gritdjte. Przez szczepienie niepłodne jawory noszą ja-błoninę. Otw. Wirg. 399. JABŁONKA, i, z., Boh. ga-blonka, 1) mała jabłoń, demin., ein StpfelMlUttC^en. Jabłoń rodzi jabłko, z którego potym urodzi się jabłonka. Petr. Ek. 54. 2) Jabłonka ob. Gruszczyczka. 3) Jabłonki ob. Szparagi, cf. M. Urzęd. 58. JABŁONKOWY, a, e, od jabłoni, Slpfel*, SlpfelkUttt*; Boh. gablonowÿ; Ross. n-ńaoHHMH. Drzewo jabłonkowe nie jest tak twarde jak gruszkowe; ale przecie stolarskim i tokarskim robotom dogodne. Kluk. Rośl. 2, 39. ba$ £ml§ be3 SlpfdkutnśS. JABŁUNKA, JABŁONKA, i, z., w górnym Szląsku Au-stryackim forteca nad granicą Węgierską. Wyrw. Geogr. 238. eine geftung in £)berfd;leften. JABŁONNY, JABŁO-NOWY, a, e, od jabłoni, Slpfelbattm * , Jabłonny sad, Sorab. 1. yabuntźina; Slav. jabucsnjak; Bosn. jabuciscte. Jabłonny sadownik Bosn. jabucjar. JABŁUSZKO, JA-BŁUSZEGZKO, a, n., demin., ba3 21epfeld)ett, Boh. gablicko, gablećko ; Sorab. 2. jabluschko ; Sorab. 1. jablucżko; Bosn. jabucięa; Rag. jabuciza; Croat. jabuchi-cza ; Ross. aóionKO. Jabłuszkiem mąż na żonę, brat na siostrę ciska Z razu, potym czym twardszym, aże do kamyka. Pot. Jow. 23. Dla jabłuszka tylko Adam grzech na nas włożył. Falib. Dis. S. 2. Ty zaś trzymasz dzie-cineczko Złote w rączce jabłuszeczko. Groch. W. 546.— §. Odejmie Pan córkom Syońskim piżma. Budn. Jes. 3, 19. not. «insi o jabłuszkach złotych dziurawych rozumieją, w których piżmo abo inne wonności białegłowy noszą», (jabłko piżmowe. Bibl. Gd. bte 23tfamäpfel. 8 ntl;.). JABYM ob. Ja.

JAG, jął, jęli, imię, imę, cz. nu gmu, gjmati, zgjmam ; Sorab. yatć; Croat. jemati, jcmlyem ; jim praes. obs., jęl coepit, jęl, -a, -u , Particip. coeptus ; Carn. jemâti, jêmlem capere; Vind. jemati, jemlen, je-mat, vset, vsamem capio , jemem incipio ; Bosn. jamiti, vzeti, odniti capere, jati, poceti incipere; Rag. jematti vindemiam facere ; Ross. et Eccl ; htb , ath , a.rB, eM,ito, ax"B, (hx^h noiiMa», b3hät>-, hxojtl, mu noHMaan; mua «Bofl.iH, noiiMajH); icmath, eM.no* ócpy, jobjiio , B3HMaio; cno/mi, cnoeMaio * brać z sobą; cf. spoić; BHHTie, BHHMa-üie wzięcie na uwagę, uwaga ; eMCTBOBam obejmować ob. Imać; cf. Lat. emo, emtus ; Ger. neunten, genommen; Isl. nima, cf. Lat, patrimonium, matrimonium, imienie; cf. mieć majątek, imię; cf. Lat. sumo, sumtus; Hebr. Q12? sum posait; cf. Graec. Ttyiapou). — §*. wziąć, chwycić, neunten, greifen, fangen. Chcieli go poimać, a nikt go nie jął. Sekl. Joan. 7. (not. «nie^wrzucił nań ręki; nikt się nań z rękoma nie targnął»). Zona Potyfara jęła Józefa za płaszcz. Biel. Hst. 16.— §. Zaczać, począć, (Croat.

pricheti, prichimlyem, cf. Lat. principium), anfteBett, an* fangen. Głośno jęła wołać. Wys. Kat. 449. (cf. wziąć). Oskarżony jął się sprawować. Warg. Cez. 165. Jęła też myśleć, co to widzenie znaczyło. Wys. Kat. 450. Oszpecony chorobą, jął melankoliczeć. Oczk. Przym. 12. Zatymjął mówić Pan Kryski. Gorn. Dw. 28. JAG się czego, * 1. chwycić się czego, chwycić co, propr. et fig. etmaś ergreifen, faf* fen, anfaffen, anpacfett, (Sorab. i. pżiyimam szo netżoho; Vind. bafati, bashem). Jąć się rzeczy ukradzionej, (ob. Licować). Każda w wieńcu różanym, i wzajem klaskały Rękoma , i jąwszy się kołem tańcowały. Sim. Siei. 117. Tak się go to imię, jak groch ściany. Rys. Ad. *67. (tak wen się wrazi, tak utkwi, c3 wirb einen folgen Cćtnbrncf anf ifyn ntacljen). Kogo się raz nieszczęście imię, niełacno mu się wywinie. Cn. Ad. 352. Nie czyń złych rzeczy, a nie ima się ciebie. W. Syr. 7, 1. (nie potka cię złe. Bibl. Gd.). Mocno się łopaty i motyki jąć. Kłok. Turk. 245. Czegóż się chwycić, jakiego się jąć sposobu. Teat

17. b, 19. Za Zygmunta Augusta ci, którym dał bóg więcej umieć, jęli się rzeczy poWażnych pisać językiem Polskim. Gorn. Dw. praef. fie legten ftd) barattf; fie beei* ferten ftet;. Ten chłop duży Tatarzynaby się jął. Divor. K.

2. na niegoby się rzucił, er mürbe einen Tatar anpacfen. Nie lisy, nie zające same , ale się jął chart ten też samego wilka. Pot. Jow. 92. Siekiera nie chce się jąć sęku. Pot. Pocz. 149. ob. Brać, bte SIrt mili ben, Knorren tttcfń faffett. Mniemali skoro poczną siec jawory, Ze ichźe samych ima się topory. Chrośc. Luk. 83. Chciała nauczyć żołnierza takiego fortelu, że ciała jego żadne orę-że nigdy jąć się nie miało. Krom. 329. 2. Jąć się za co, ujmować się za co, obstawać, ftefy einer @a* dje ttltneltmen; Ross. BCTynarLca 3a Koro. Rzecz ta królowi wdzięczna była, i chciwie się za nią jął. Gwagn. 422. Narymunt obesłał bracią młodszą, skarżąc się na Dowmanta, prosząc, aby sie jęli za krzywdę jego. Biel. Kr. 128.

Pochódz. jecie, jęty, jelca, jeniec, jeństiuo; imać, imować, imanie, imany, imaniec, imaństwo ; jama; dojmować, dojąć, dojęty, doić, doiwo; najmować, najmacz, najmicicl, nająć, najęty, najem, najemnik, przenajmować, przenajęty, odnajmować, odnajęty, przynajmować, przy-najęty, roznajmować; obejmować, objąć, objęty, objętny, objątek, nieobjętny, obojętny, obojętność; odejmować, odjąć, odjęcie, odjątek, odjemny; pojmować, pojąć, pojęcie, pojęty, niepojętność ; spoić Eccl. ciiohth , cnoeM.no; pas Eccl. noiACŁ; podejmować, podjąć, podjęty; przejmować, przejąć, przejęty, przejemca, przejmacz, uprzejmy, uprzejmość; przyjmować, przyjąć, przyjęty, przyjemny, przyjemność, cf. przyjaciel ; rozejmować, rozejm, rozejmowy ; rozjąć, rozjęty, rozmaity, rozmaitość; ujmować, ujma, ujmacz, ująć, ujęcie, ujątek; rozum (cf. Ross. yMT>), rozumieć etc., umieć, umiejętny; sumnienie; wyjmować, wymię, cf. miąć, wymiąć; wyjąć, wyjęty, wyjątek, wyjemny, wyjętny ; zejmować, zjąć, z jęty ; ziemia, ziemny; zima, zimno, zimny; zięć; sejm, sejmik, sejmować, sejmikować; przedsejmowy; zajmować, zająć, zajęty; szcząt, szczętu, szczęście, szczęśliwy; wziąć, (cf. brać), wzięcie, wzięty,

224

JACEK - JAD.

JADAĆ-JADŁO.

pałają. Kras. Oss. D. 2 b. Jad mu się iskrzy w oczach rozżarzonych, Jęczy nad mnóstwem rycerzów straconych. ib. G. 2. Nieprzyjaciel nań jad ma nieugaszony. Sk. Kaz. 74. Car rozgniewaj się, i z jadem okrutnym do niego rzecze. ... Gwagn. 521. JADÀC, aJ, a, czyn. częstotl. sîowa jeść, ju cffeit pflegen; Slov. gedâwaf. Chleb twój z potrzebnym i łaknącym jadaj. Prot. Jał. 3. Jeden sera nie jada, drugi marchwi, trzeci wszystko jada. Peir. Et. 189. JADANIE, ia, n., subst. verb., baê (Sffeit, bte 9)ia^ljett. Po wieczerzy już inszego jadania nie by-W. Post. W. 2, 75. JADACZ, a, m., który jada, lub je, jedzący, ber (Effer, Boh. gjdee, gedljk ; Vind. jedez, jednik, shpishar, pojedush ; Croat. ieduchi, je-lecz; Dal. blagovalacz ; Boss. ^OKl, l>4yH'& ; Eccl. li4Ua. W rodź. żeńsk. JADACZKA, Boh. gedlice ; Boss. l>4yHLH, Jadacze trzew ludzkich, a pożerce krwi. 1 Leop. Sap. 12, 3. JADALNIA, i, z., izba od jedzenia, jadalny pokój. ba3 ©peifejtmmer, Boh. gjdelnice, gjdârna , gistba ; Slov. gedatelna, gedarna, gedóren ; Sorab. 1. yedneneża; Carn. jestnishe, jedishc, gostnishe; Vind. jedishe, jestnishe, gostouniza, preddurje; Croat. jednalicza, kussalnicza , palacha ; Hung. ebedlö ; Ross. CTOJOßaa, Bma.ïLHima, ob. Wieczernik, refektarz. JADALNY, a, e, od jadania, ©pcife » . Sala jadalna w zamku Warszawskim wspaniale ozdobiona malowidłami, rzeźbami. Kniaź. Bocz. 2, 244. ber ©pctfefaal. Pokój jadalny byl pięknie ustawiony do obiadu. Xiądz. 22. Jadalna izba, w którćjśmy jadali. Warg. Radź. 148. Sala jadalna. Pilch. Sen. list. 4, 98. — §. Do jedzenia, mogący być jedzonym, eßbar, (ob. Śnic-dny), Boh. gedlÿ ; Vind. jedliu, k’ jedi ; Bag. jediv, jc-stiv; floss. H4HMH, B40MHH, CTitCTHLlft ? Eccl. H4HUÜ, »1TO tcTi> HOJKHO, ópaunibiM. ‘Gidny. 1 Leop. Exod. 30, 9. (‘jedny. 3 Leop.).

wziątek; wzajem, wzajemność, wzajemny, zwzjąć, zwzjęty ; zawziąć, zawziątek, zawzięty, iąć, pożąć, znę, żniwo, żniwiarz-, użać, uźątek; przedsięwziąć, przedsięwzięcie, przedsięwzięty; uwziąć, uwzięcie, uwzięły, zdejmować, zdjąć, zdjęty ; rękojemca , rękojemstwo, rękojemski, rękojeść.— §. mieć, mam; majątek etc., imię, imienie (Eccl.

HeiiMymecTBO ubóztwo) ; cf. pomnąc, pominąć, przypomnieć , przypominać etc. ; pamięć, pamiętać ; wzmianka.

JACEK, cka, m., Hyacynt qu. v. JACIIAC, JACHANIE ob.

Jechać.

wa.

JACHNA, y, z., Jaga, Jagnieszka, Agnieszka, Jagusia,

Agneczka, Agnes, imię biaJogJowskie. Jabl. Her. — Carn.

Nęsha ; Vind. Nesha ; Boss. Araeia.

JACHTEL ob. Achtel. JAĆW1ŹE ob. Jazygowie.

‘JACY, adverb. obsol., tylko; jedno, nur; (Sorab. 1. yacż demum). Pierwej przysięgał, że jacy pięć, a teraz sześć.

Bies. A. 1. Pożytek koz jacy w skórze, w mleku, a w koźlętach. Cresc. 564. Wysiekł wszystkie obywatele miasta, nie zaniechał w nim jacy co drobniejsze ostatki.

Leop. Joz. 10,'28. Niech jedno przystąpi pilność, niech jacy będzie rozum powodem. Modrz. Baz. 51. Od dwu koni trzy groszy, a gdzieby chciał mieć posłaniec jednego jacy konia do wozu, tedy.... Vol. Leg. 2, 673.,

Farnow. 74.

JACYNA herb ; na tarczy w polu czerwonym podkowa, w którćj śrzodku półtora krzyża. Kurop. 3, 21. ein Sappen.

JACYNT ob. Hyacynt.

JAD, u, m.,(Boh. ged ; Sorab. 1. jed, yed ; Sorab. 2. gad;

Bosn. jid , otrov, cerner; Croat. jàd, eherner, otrov, stupa; Dal. otrov, jid ; (Bag. ijèd * gniew, żółć, furor, jad-diti misere vivere; Vind. jesa ira); Vind. giefft, strup, otrova; Carn. gift, strup, (yht » gniew) ; Ross. OTpaBa,

H4b, (cf. B3Ba; Eccl. rana) ; Eccl. rafli, (Eccl. wąk jadło, jedzą), (cf. jeść, cf. Graec. ióg; cf. Ross. t40K'&, MADAM ob. Adam. JADĘ ob. Jechać. JĄDERKO demin. nom. •b4Kift kąsający); Etgm. jeść; cf. Anglos. geof, gile; Dan. Jądro qu. v. MADKI ob. Jatki.

et Svec. gift); baS ©ift ber îfytere, ^Jflanjen n. f. tn. a) Jad JADŁO, JEDŁO , a, n., Boh. gjdlo; Slov. gedlo, gjdlo; jest, który gadzina, drzewa, zioła, zwierzęta mają, (di-    Morav. gezywo ; Sorab. l.yćdż, jydż; Sorab. 2. jeż; Carn.

sting. trucizna); ślina niektórych zwierząt, zranione od    jęd , jçdba, jestnina; Vind. jied, jedba, jestvina, koshta,

nich na śmierć zabijająca, n. p. Węże jad swój zęba-    shivetje, spisha ; Croat. jedilo, jelis , brasno, pizha, jc-

mi wypuszczają. Ład. H. N. 181. Tatarowie serca ludz-    sztvina, jegyek; Dal. jedivo ; Slav. jillo; Bosn. jestojska,

kie wybrawszy z nich, w ‘jadziech (w jadach) wûelkich    pichja, jezbina ; Hung. é tel, cledel; Ross. liCTBa, xapqt ;

moczyli, i do wody kładli; a którzy te wodę pili, zara- Eccl. aciBa, iactiiic, ona, mii|ia, ci.M’RAh; Grace, è'âeapa; zili się. Gwagn. 57. Tam z czarnem samobójstwem sza-    Lat. esca, cf. jeść, jedzą; (Rag. jeseja, jestivo, jestvina);

leństwo się łączy, Ostry sztylet, trucizny jad śmiertelny    jedzenie, t. j. sam czyn jedzenia, i co się jc, pokarm,

sączy. N. Pam. 2, 214. (jadowitość zabijająca trucizny).    strawa, żywność, *p'ca > spiża, ba$ (Effett, ba$ ©peifen ;

Hannibal, iż nie mógł ujść ręku Rzymian, zadał sobie    bic ©pcife, ba$ ©ffeit, bie Dîafywng, Scbcnómtttcl. Agita—

'jad. Biel. Św. 54. (truciznę ; struł się). Botan. Strzali    cya ma być, abo przed jedłem, abo nierychło po je-

jad, ziele ob. Strzali. Fig. Rzecz szkodliwy, zaraźliwa,    die, aby gdy ciało jest napełnione, jedło za zbytnią

etroaö ©d)äbltcl/eä, ©efa^rltc^eä, dit ©tft Romanse takowe pracą niestrawione nie zepsowało się. Modrz. Baz. 41. zawierają jad, nieznacznie zarażający umysł, trujący oby-    Kładźcie sierpy, kupami do jadła siadajcie. Simon. Siei.

czajność. Kras. Pod. 2, 247. Slov. Prot. Wic gedu, neż    113. Gdy się jadło z wetami pierwszemi kończyło, drugie

medu. Pychą świata tego nadęty, i jadu okrutności na-    wety niesiono. Gaw. Siei. 371. Mógłci bóg takiego czło-

pełniony. Wys. Kat. 506. b) Furya, zajadłość, jadłość,    wieka stworzyć, żeby bez jedła i    picia mógł być    żywy,

wściekłość, Ross. i4y<iecTb,    , ©tft. Srogi    ale chciał żeby jedła    i picia do    pożywienia potrzebo-

był jad onćj macochy bezbożnej, jako drugićj Fedry.    wał. Modrz. Baz. 208.    Ktoby się    takim jedłem    splu-

Sk. Dz. 576. I jad i wstyd ją piecze. Tward. Wl. 236.    gawił.... W. Levit. 7,    18. Moje,    powiada Jezus,    jedło

Wychodzi, groźną postać na się bierze, Oczy mu jadem jest, czynić wolą ojca mego. W. Post. W. 59. Nabywaj-

ko psi jadowici. W. Post. W. 268. Ma pies głos jadowity, kiedy nie rozkładając głos wydawa, jakoby naszcze-kiwał. Ostror. Myśl. 69. JADOWŁADNY, a, e, nad jadami moc tnający, ©ift beßerrfeßenb, mit ©ift fcßaltenb. Coć ja-dowładne baby pomogło nająć? Petr. Hor. 2, R.

cie sobie, nie tego jetlla, które ginie; ale które trwa wiecznie; lecz co to za chlćb? Sk. Kaz. 132. Posiał mu 40 wozów z jadłem rozmaitym. Sk. Dz. 607. Starowni o dostatki, zbiór jadła, napojów, Więcej piwnic, spichlerzów mają, niż pokojów. Kras. List. 2, 147. JADŁOŚĆ, ści, z., zajadłość, ber ©rimnt, bie Sutf>. Oszczerca jest JADRO, a, n., JÀDRKO, JĄDERKO, a, n., demin., [Boh.

chytry, pod pozorem najprzyjaźniejszćj twarzy, tai się największa jadłość jego. Mon. 65, 590., Ross. ^yneerb.

MADOMY, a, e, Cebuli jadomćj beczka dwadzieścia groszy. Stat. Lit. 395. jadalny, śniedny, Ross. H40mhh, eßbar.

JADOWIE się, ił, i, zaimk. niedok., zawziąć się, zasro-żyć się, tniber einen giftig werben, gegen tßn ergrimmen;

(Vind. v’deujat; Bosn. jadovitise, razgljutivatise, izjiditise, izjadatise, cf. zajadły, (Bosn. jadatise « gryźć się, frasować się ; Carn. yhtem se * gniewam się). Jadowią się na zwierzę gęby krwią polane. Myśl. B 2 b. Gdy mu Trybun broni skarbu szczerze, Okrutnićj jadowi się, i za szablę bierze. Bardz. Luk. 38. Żołnierzu, coś się na mnie dopiero jadowił, Nie widząc mnie, masz nagie piersi, do ran skłonne! Bardz. Luk. 79. *JADOWIĆ cz. niedok., Ujadowić dok., jadowitym uczynić, jadem zaprawiać, giftig mad)cn, vergiften, mit ©ift anmaeßen. Żołądek ludzki z kłów sinych zebraną Lwa sierdzistego ujadowił pianą.

Hor. 1, 90. Nar., Boh. zgjzwiti. JADONOSY, a, e, jad mający, ©ift trageitb. Tak wiele teraz staj przytłacza swym jadonosym brzuchem Piton. Otw. Ow. 27. JADOWICIE adv. adj. jadowity, giftig, giftiger Seife. Nieprzyjaciele prawie jadowicie jćj szukali. Warg. Wal. 87.

Opuść mię, czemu mię jadowicie depcesz? Zygr. Pap.

149. (zajadle). MADOWICIEĆ nijak, niedok., zjadowicieć • dok., stawać się jadowitym, giftig werben. Ziele Pępawa od zagnicia przyrodzonych wilgotności, i od zjadowicenia ich jest lekarstwo. Syr. 310. Wino dzięglowe francę zjadowiczoną lćczy. ib. 96. Darcie w kiszkach z picia rzeczy surowych, albo zostrzałych, i zjadowiczonych wilgotności w nich zgromadzonych, ib. 145. JADOWITOSĆ, ści, i., 1. zarażenie jadem, bie ©iftigfeit. 2. Zajadłość,

©rtmnt, Sntb, ©ift, ©alle; Boh. gedowatost; Rag. jedo-vitos ; Bosn. jadovitôst; Vind. jesa, ferditnost; Ross.

H3BHTC4bHOCTb, H40BHT0CTb. JADOWITY, a, e, Boh. ge-dowatÿ, gjzliwÿ; Sorab. 1. yedoyitć, yedwatć ; Croat. ja-dovit, eherneren, jadoven; Dal. jadan, (Croat. jadöven;

Dal. jadan aerumnosus) ; Bosn. cemeran, (jadovitti, sarditti rabiosus, jadan, jadovan, sgjalostan * żałośny); Rag. otró-vni, (jedovit rabidus, gàdni nauseosus) ; Slav. otrovan ;

Vind. strupen, otroun, strupovit, gifften, (jesan atrox);

Carn. zhmern, strupen; Boss. H40bhtmm, OTpaBHbiil, h3bh-TeibHbiH ; Eccl. m^okhti , H40Bep)KHbifi, H40iicnymaTe4b-Hbiii; jad mający, jadem napuszczony, giftig. Śmiertelna wina moja jadowitsza nad Hydry i Bufonów jady. Kulig.

Her. 621. Jadowitą truciznę piłem, skutki czuję. Zab.

5, 344. Kossak. Groty w jadowitej zmaczali truciznie.

Przyb. Luz. 25. Jadowitego co Boh. gedowatina. — §.

Szczypiący, kąsający fig., beißettb, läftemb. Język jego jadowity nikomu nie przepuszcza. Nie zapomnę nigdy sło- JADWICHNA, y, z., JADWISZKA, i, ź. zdrobn., poduszeczka wa tego jadowitego. Jadowity szyderca Ross. a3BHTeib.    od kobiet szyjących do zatykania śpilek używana, ba$

— §. Zajadły, ergrimmt, giftig. Porwali się na niego ja-    Wabelfuffett. Tr. Suknia na krój w kawalce pod modę

gadro, gadyrko ; Sorab. 1. yadro, jadro; Sorab. 2. jedro; Slov. gâdro; Carn. jedèrze, jedru; Vind. sdernu, derzhe, jedre, jederze; Rag. jezgra od oraha ; Croat. jederko nucleus, izjederchim enucleo, (Croat. jadro « żagiel); Bosn. jezgra; Ross. H4po, H4pHiiiK0 (2. kula armatna 3. treść; a.ipiuo ładunek okrętowy, maszt; Eecl. [w^po * zatoka, żagiel; Ajpo * mado. 2] narzędzia okrętowe i wojenne); ber ftent. Jądro, jąderko orzechowe, migdałowe, pod łupiną, które jedzą, ber eßbare ftern, j. $. einer 9htß, iWanbel. Chcesz uznać dobre jądro, orzech przegryź ; przez skorupę nie ujrzysz. Petr. Pol. 2. fin. Dopiero poznasz , co ma jądro, co robaczy, Zgryzłszy orzech, nie -w każdym jest na wierzchu dziura. Pot. Pocz. 349. — Transi. To są konie jak jądro. IjL W samej rzeczy bardzo dobre konie. Teat. 30, 34. jak orzech, jędrne, dzielne, tęgie, frtfd), tnatfer, iücßtig. — b) Jądrko jabłek, gruszek, winnej jagody, wiśni, śliwki * pestka, ber ©tein, ber nidjt eßbare Hern ber Seinbeeren, fttrfcfyen u. f. m. Z wnętrza jabłka dobywszy skórek zbiedniałych, Zeżwała usty swemi siedm jąderek małych. Otw. Ow. 206. Ochę-doż pigwy z wierzchu z łupin, a wewnętrz z jadrek i z fachów. Sienn. 532. Jakie jąderka siać trzeba. Zaw. Gosp., Boh. zrna; Dal. grozd; Hung. gerezd; Rag. pizza; Bosn. paiça, pięęa. — g. Jądra męzkie, lub świadki natury męzkićj, testiculi, leżą w worku od ciała wiszącym, między nogami będącym, przez przegrodę błonistą przegrodzone. Krup. 2, 128. są one złożone z maluczkich i niezliczonych pęcherzyków, które w sobie trzymają nasienie. Kirch. Anat. 62., Ross. H4pa, bie $oben, bte ©et« len, ©ebnrtSgeilcn. Kozie jądra ob. Kozie jajka. Boby abo jądra kurów. Ząbk. Ml 331. Rodzenia władza ma ‘stolec swój w jądrach ; bo gdy komu jądra wyrżną, nie ma mocy rodzenia. Petr. Ek. 80. Coleus, padołek, jądro w mosznach męzkich. Mącz. Zwierzęcia, któreby miało wyrznione jąderka, nie będziecie ofiarować. Leop. Levit. 22, 24. (rzezanego. Bibl. Gd.), (cf. stroje, jajca). Jądra białogłowskie, ovaria, vel testes muliebres, są dwa, które leżą w brzuchu przy bokach macicy. Kirch. Anat.

68. ber ©tycrftoct ob. Jajeczniki. — $. Sam wybór czego, fundament, grunt, istota, treść, ber ftem, bn§ 23efte et* ner ©aeße. Uczonych zachęcać, aby szukali w rzeczach jądra. Gorn. Sen. 396. JĄDROWNIK, a, m., moszny worek, scrotum. Dykc. Med. 2, 663. ber $obenfacf. JĄDROWY, a, e, od jąder, fôerit»; $obcn *. Jądrowy worek. Wej. Anat. 89. (jądrownik). JĄDRZYSTY, a, e, jądr pełny, abo jądr wielkich. Cn. Th. üielförnig, null ftönter, großförnig. Pochodź, jędrny, jedrzny, jedrność.

MADWABNIK ob. Jedwabnik.

29

225

JADŁOŚG - JADOWITY.

JADOWŁADNY - JADWICHNA.

Słownik Und«no ivyi. 2. Tom II.

Mon. 69, 592.

idąc, ledwo potym córkom na jadwiżkę przydać sie może.    proso, będą i jagły smaczno się jadły. ib. Przyszedł

czas, już twe proso na jagły się zmełło. Pot. Pocz. 22.

JADWIGA, i, z., §ebtt)tg; Sorab. 2. Hada. Jadwiga, króla    Rzekłbyś, ze jej kto jagły na podołku praży, Tak ją mi-

Ludwika córka, przez zamęźcie z Jagiełłą, Polskę z Li-    łość zażegła. Pot. Arg. 393.

twą złączyła. Kras. Zb. 1, 385. 'Adwiga. Biel. Św. 131. JAGNIAK, a, m., baraneczek, jagnię samiec, bfl3 33ocflfltttttt. — §. Jadwiga, statek pewny niewielki, do którego po-    Wilkowi odpowiada jagniak szczerze, Ja ssę jeszcze u

trzeba ludzi 4, 6, 8; łasztów bierze 10, 16. Magier. Mscr.    macierze. Jak. Baj. 22. Jagniak jary. ib., ob. Jarlik. JA-

11.,

kO

JADWIGA - JAGŁY.

JAGNIAK-JAGODA.

ein fldnereś §lu^fa|rjeug.    GNIE, ięcia, n., JAGNIĄT KO, JAGNIATECZKO, a, ^

JADZWINGOW1E ob. Jazygowie.    demin., [Boh. gehne, gehńatko, fern, gehnice; Slov. gehńa,

JAGA, i, z., Jachna, Agnes. Jabł. Her., Teat. 54. c, a ii;    gehne, gehnice; Sorab. 2. jagne, jagnetko; Sorab. 1.

ob. Jagnieszka, Agnieszka, Jagusia.    jahnio, yeno, jahniatko, yenicża; find, jagne, jagnizh,

JAGIEŁŁO,    juz do pierwszej, juz do drogiej dekli-    agnjize, jagnizhe, agnje; Curn. jagne, bizhk, fem. jagniza;

nacyi należy. Zmiękczmy to imię, i na kształt cudzoziem-    Croat. janchez, agnecz, jagnye, janyecz, janychecz, janye,

skich, powiększmy je końcową głoską n, pisząc i mówiąc,    berko ; Dal. jaganacz, janacz, janye, (yayacz * baran); Slav.

podług dobrego dawniejszych ksiąg zwyczaju Jagiellon,    jagnje; Bosn. jagagnaę, jagne, jagancicch; Rag. jagnaz,

Gen. Jagiellona, zkad dobrze wypłynie przymiotnik JA-    jagnich, jagniza, jagne; Ross. arna, ameuE, anteHOKB,

GIELLOŃSKI, a, ie, lub JAGIEŁŁÓW, a, e, Kpcz. Gr.    f. armma; Eccl. arna, ranią, araatncL, anteHoaeicB; (Hung.

2,    p. 110. 3ageliontf(fy. Władysław Jagiełło, Wielki ksią-    juh, juhotska ovis); Hung. baranyka agnellus; Lat. agnus;

żę Litewski, przyjąwszy chrzest, stał się małżonkiem Ja- Ital. agnello; Graec. dpvôç, dyntv; Chald. ana); btt$ dwigi, i Wielkie Xiestwo Litewskie z koroną Polską złą-    Satltnt. Owca, gdy się okoci, urodzone młode zowie się

czył. Kras. Zb. 2, 578. JAGIELLOŃCZYK, a, m., syn    jagnięciem. Kluk. Zw. 1, 255., Boh. gehnj se, bahnj se

Jagiellona, @olju be3    Władysław i Kazimierz Ja-    koci się owca; Ross. arHirrbca, oóiaraiiTbca. Kotna owca

giellończyk. Kras. Zb. 1, 386. JAGIELLONIA, ii, z., z    Ross. cyaraaa. Jagnię dwuletnie Boh. zubak. Owca

domu Jagiellońskiego pochodząca, etUC flU3 bcitt Sagellout*    częstokroć po parze jagniąt razem rodzi. Ład. H. N. 124.

fd)eit ipaitfe. Annie Jagellonii, żonie Batorego, rękę ś.    Najmłodsze z moich owiec jagniątko wybiorę. Przyb. Ab.

Katarzyny przywieziono. Bals. Swięt. 2, 572. JAGIEŁ-    122. Napastował wilk srogi jagniąteczko młode. Zab. 9,

LOŃSKI, MAGIEŁŁOWSKI, a, ie, 3agellonifcf>. Jagiellon-    31. Zabł. Teraz ze lwa jagniątkiem się staje. Sk. Dz.

ski dom Polską rządził aż do Zygmunta Augusta. Kras.    884. Wdzięczną łaskawością są podobni jagniątku. Brud.

Zb. 1, 386. Wspaniały synu pięknej Rakliszanki (Janie    Ostat. H. 3., Eccl. aniHi|a tytuł Bogarodzicy i śś. mę n -

Kazimierzu), A Jagiełłowskićj krwi prawie ostatki. Kochow.    niczek. (cf. baran, baranek). JAGNIĘCY, a, e, od ja-

263. Jagiełłowska postać Kazimierza, ib. 262. Serce    gnięcia, Santtlrô», Sältnner*; Boh. gehnecj ; Sorab. 1. ye-

twoje kocha się w Jagiellońskiej akademii. Birk. Kaz.    nacże ; Carn. jagnetov, drobenske ; Vind. jagnezhen , ja-

Ob. G 3 b. w Krakowskiej.    gneten, jagnezho; Bosn. jagneti; Croat. janyèchi, janchev;

JAGIENKA, i, z., Jagnieszka, Agnieszka, 5lgneścfyctt. Śpię-    Rag. jagnetni; Ross. armiin, aninam. Pierwsze ośm zę-

wając pełniliśmy duszkiem miodek słodki, Ten za zdro-    bów, które się jagniętom przez dziąsła przerzynają, nawie Jagienki, tamten za Dorotki. Zab. 1, 187. Nar., Teat.    zywają się mleczne albo jagnięce zęby. Wolszt. 106. Ja-

24. c, 38.    gnięce mięso niestrawne, Sienn. 273. Sok mięsa jagnię—

JAGLANY, a, e, od jagieł, yoit attSgefćOIagtteu Iptrfcnföriterit,    cego jest bardzo tuczący. Dykc. Med. 2, 634. JAGNIĘ-

#lrfen * ; Boh. gahelnÿ. Klejek jaglany w febrach bardzo    CIŃA, y, i., Boh. gehnetina; Vind. jagnetina, jagnezho

jest pożyteczny. Ład. II. N. 137. $trfenfd)ldnt. Jaglana    mefu; Croat. janyetina; (Bosn. jagnettina pellis agnina);

kasza Boh. gahelna kaśe, tłucze się z prosa. Kluk. Rośl.    mięso jagnięce, Santmfletfcl), (cf. baranina). W lecie zdro-

3,    143. §tr(cngrH|C. Jaglany placek Boh. gahelnjk. —    wszą jagnięcina, w zimie wołowizna. Sak. Probl. 147. —

JAGLASTY kamień, cenchrites. Plin. 37, 11. eilt gettńffer    JAGNIESZKA, i, z., Agnieszka, Agneczka, Jaga, Jachna,

(ttrfenälmltcfyer ©belfłettt. Cn. Th. Liszaje jaglaste albo kru-    Agnes, Jagusia dem., Signet. JAGNIESZCZYNY, a, e, od

piąte, pomykające się, ciało szpecące, maść ta spędza.    Jagnieszki, 2!gttc3*. Jagnieszczyna reguła nastała r. 1112.

Syr. 244. do jagieł podobne, fytrfenöfyulicl). JAGŁY, Gen.    Teof. Zw. 34. — MAGNIONOSZ, Eccl. anmeHOceift, Graec.

jagieł plur. (jagła źle zamiast jagły. Dudz. 29)., Boh. ga-    ayrocpógoę. MAGNIOPASTERZ, Eccl. arHenacTupb. MA-

hly; Gen. gahel; Sorab. 2. jagli, pfchoszo; Sorab. 1. jaly,    GNIORZEZACZ, Eccl. araitep’bscu’L; Graec. dprorógiog.

yahwa * proso; Croat. jagli, proszena kassa, kashicza; JAGODA, y, z., JAGÓDKA, JAGÓDECZKA, i, z’., Boh. et Vind. jeglizhi, profsa « proso, jaglizhi » kasza ; Slav. pro-    Slov. jahoda, gahoda, gahodka, gahudka ; Sorab. 2. ja-

sena kasha; Ross. 3acna. Prosiane kaszywa jagłami zo-    goda, jagwoda; Sorab. i. yahodka ; Bosn. et Rag. jago-

wiemy. Syr. 1006. Proso, gdy będzie otłuczone jagła-    da, jagodiza; Slav. jagodę; Vind. jagoda, jagodiza, jagodę,

mi mianujem, drudzy kaszywem prosianym, inni pszoncm.    bobeka, sernu; Carn. jagoda; Ross. aro 4a, aro akr; Eccl.

Syr. 1005. Jagły robią się z prosa, przez otłukanie w    ruoAmjt. Jagoda, bacca, btC 33ectC, jest okrycie soczyste,

stępach. Kluk. Rośl. 3,265. rtlrêgefcfylagite |>trfeitföntcr, $tts    mające w sobie ziarna gołe, bez innego okrycia, jak

feitgritjje. Jagły tłuczone w stępach piękniejsze będą, ani-    agrest, porzeczka, winogrono. Botan. Nar. 127. Bzowe

żeli po młyńskim kamieniu. Haur. Sk. 13. Gdy będzie    jagody Boh. kozynka, gahudky beżowe, bezynka, bzynka;

Sorab. 1. bożanki; Sorab. 2. bäfowki. Nie każda jagoda    Cn. Th., (Carn. et Rag.    jagodast).    Jagodziste a słodkiego

malina, Bywa czasem i smrodynia. Dwór. F. 2. Nie wiesz,    owocu drzewa staraj    się mieć,    gdzie    masz pszczoły,

ze z słodkich jagód rozynki bywają? I róży, chociaż u-    Cresc. 596.

schnie, przecież używrają. Simon. Siei. 47. I jagodąby JAGUSIA, JAGUSKA, i, z., demin. nom. Jaga, Jachna, Jasię z nim rozdzielił * i jaja bez niego nie zje. Cn. Ad.    gnieszka, 3Igne§. Niemasz tu tych przykrych mizgusiek,

Jagusia pokojowa. Teat. 24. c, 56., ib. 46, 26. Ciszej Jagusiu, ib. 54. d, 23.

280. (Md) ben lefcten SJiffen tljeilt er mit    itjm. — Jagody    Młodych o siwym włosie    Jagusiek. Zab. 9, 347. Zabi

czerwone « poziomki, (Erbbeeren.— *£. Jagody 'śliwne (śliwki) mało tuczą człowieka. Cresc. 391. Jagodom 'brzoskwiniowym jaką pomoc dawać, aby nie opadały, ib. 394. JAJ A JAJ ob. Ja a jaj. JAJCA ob. Jaje.

(brzoskwinie). Najmilszego syna swego tak gorzką jagodą MAJAK, a, w., — Enchiridion, rękojeść abo co inszego, częstujesz. Bzów. Boi. 65. (gorzkim trunkiem, kielichem).    co się w ręku nosi, książeczki małe; też    kordzik, 'jajak,

— Botan. Wilcze jagody ob. Wilczy, ob. Pokrzyk. —List-    deczka. Mącz. cf. asak.

na jagoda * języczkowe ziele, bis lingua,    ba$ 3flPfwfraut.    JAJE, ja , »., in plur. jaja    lub jajca ; Gen. jajec. Kpcz. Gr.

Jpaufblatt. ib. 1460. — §. No moja jagodo , moja droga perełko. Teat. 43. c, 83. rybko, gołąbku, 2(inbcl)cn, £>erp t(ien. — §. Dała sobie zebrać panieństwa jagodę. P. Kchan. Jer. 410. cf. wieniec, kwiat, b«3 SMnjdjen ber 3uitgferfd)aft. — §. Slinne jagody, tonsillae, składają się z wielu gruczoł-ków i odłączają wiele flegmistćj wilgoci. Wejch. Anat. 179. Bosn. zavratak. — 2. Jagody * policzki, bie Sangen, bie 33atfen. cf. Gall. joue; Ital. gote; Boh. lice, ljcko ; Slov. Ijce; Vind. liza, zhelust, lyze; Croat. liczę, zhelust; Rag. obraz; Slav. obrazi; Ross. mena, mona, cnyia; Eccl. MNim; (Ross. aro^HUbi półdupki). Myszka czworograniasta i myszka trębacz zwana, formują policzki abo jagody. Kirch. Anat. 119. Krople łez sierotek z jagode-czek ich pochop wzięły aż do nieba. Birk. Kant. A 5 b. Uważam jagody jej skropione łzami. Teat. 30. b, 68. Jagódki twe okrągluchne, 1 usteczka rumieniuchne. Groch. W. 360. Jagódki się uśmiechają, i twarzyczka się wy-pogadza. Teat. 10. b, 49. Gdzież ów alabastr czoła? gdzie jagód róże? Mon. 70, 383. — §. Jagódka, coccus, ©djarladjnmrm, $erme£, @cfytlblau3, rodzaj owadu, którego poczwarki przy korzonkach roślin, przyczepione bywaja, jak na przykład nasz czerwiec. Kluk. Zw. 4, 78. JAGODNIK, jagód, grbbeerfaft. Po obiedzie od pragnienia używałem gruszowników, jabłeczników, i jagodników. Xiadz. 77., Boh. gahodnjk zbieracz jagód. Trawa poziomkowa Slav. jago-dna trava. JAGODNY, a, e, do jagód/ Leeren», Ross. aroÆHMH. Jagodny owoc jest mały, miękki i soczysty, mający w sobie drobne ziarna lub pesteczki. Kluk. Rośl. 2, 12. Tameśmy się przez jagodne krzewy przedzierali. Przyb. Ab. 55. JAGODORODNY, a, e, baccifer. Cn. Th. 33eeren crjengcitb; Rag. jagodorodan. JAGODOWY, a, e, Trauben *.

dnia część w śrzodku dziurawa. Kirch. Anat. 83., Sak. Probl. 26. Jagodowe drzewo. Mon. 74, 763. — §. Licowy, obliczny, Sangen * ; Boh, ljcnj ; Eccl. aaHHTHbiü. JAGODZIANY, a, e, co zwłaszcza z winnnych gron jest, uveus. Mącz. öon Seeren, Seinbeeren. MAGODZIŃA, y, i., cum emphasi, grono, bie Traube. Tu kłosy zbóż jak wojska, wstały na równinie, Tam nizkie jagodziny na dół głowy kina. Przyb. Milt. 222., Boh. gahodina krzew poziomkowy, borówkowy. JAGODZISTY, a, e, rzęsisty, pełny jagód, beerenreicb, tranbenretd^, tranbig, acinosus.

JAGODNIK-JAGODZISTY.

JAGUSIA - JAJE.

227

Syr. 1457. Jagoda babia, ziele, laurus    Alexandrina, ba3    2, p. 461., Boh. et Slov.    wegce ; Sorab. 2. jajo; Sorab.

4. yeyo, jajo; Vind. et. Carn. jaize, aize; Croat. jajcze; Bosn. et Slav. jaje; Rag. jâje; Ross. hhuo ; ba$ (£9; (Holl, ay; Svec. egg; Dan. aeg, ag; Isl. egg; Anglos. aeg; Angl. egg; Gall. oeut“; Ital. occo; Hisp. hueue ; Lat. ovum ; Graec. toóv)\ białe raki > jaja. Teat. 16. c, 68. Jaje kurze Ross. KOKa, (cf. kokoszka). Jaje składa się z żółtka i białka, cienką plćwką powleczonego, co wszystko zamyka skorupa wapnista. Zool. Nar. 214. Jaje czcze, eilt üffitnbet), (Croat. slapertek, slepertek; Dal. humchyak). Jaje śmierdzące Boh. pukawec. Jaje pod kokosz (Bosn. polosgiak, jaje, koję se drrisgi na ghgnizdo). — Jaja szeroki koniec Ross. nyra. Jaje miękkićj skorupy abo w pléwce, ein tneid^autigeś 69, ointe barte ©d)ale. Jaje zaległe , ob. Zapartek. — Jaje miękko warzone, w rozmoczki, w rozmaczki, qu. v., Slav. jaja na umàk, roeid) geformte ©9er. Jaja twardo gotowane dobrego potrzebują do trawienia żołądka. Krup. 5, 86., (Slav. jaja na tvêrdo). Szkoda chłopu świeżego jaja, bo mu zdrowsze twarde. Sak. Drobi. 166. (takiemu takie; dobra Matyaszowi płotka; szkoda psu białego chleba). Jaja sadzone, gefegte 69er. na kształt jagódki, ob. Arumszmalc. — Jaja na wodę puszczane, ob. Pertuta.

— Jaja smażone, ob. Frytata. — Jajca przewarzane. Syxt.

m., Ross. aro4HHKî, sok z Szk. 210. Pustelnicy ci samemi ptaszemi jajcy (jajcami)

żyją. War«/. Cez. 77. Dał mi jeść jaja bez soli, Kto ze mną przy stole siedzi bez żartu. Pot. Jow. 162. I jaja bez niego nie zje. Cn. Ad. 280. cf. i jagody bez niego nie zje, cr tbeilt jebett 33tffcn mit tfmt. Wyprawił kniaź do Olgierda posły buczne, obiecując go w Wilnie przywitać szablą i ogniem, abo krasnym jajem na przyszłego roku wielik dzień albo Wielkę noc. Stryjk. 379. bo zwyczaj Piossyan, w Wielkanoc darować jaje malowane, u-pstrzone, całując się, mówiąc: Chrystus zmartwychwstał, Blonka jagodowa w oku, uvea, której prze- ob. Pisanka; (Vind. et Carn. pirh, velikonozhnu jaize,

erdezhu jaize). Olgierd kniazia przywitał w cerkwi jajem wielkonocnym. Stryjk. Gon. Q. — Wszystko mu sma-rownie idzie, ja o jaju. Opal. Sat. 29. cf. jak po mydle , jak po st — Okręt już chwieje się jak jaje. Chrośc. Luk. 33. — Wojnę domową rozbijcie na jaju. Chrośc. Luk. 33. t. j. nimby wybuchła, w kolebce, in herba; erfticft bert Sürgerfrteg in ber Stege. Mędrsze dziś jajca, niż kokosze. Rys. Ad. 39. kurczątka niż kury, Ross. fliiua Kypmty yqarB, bcrô 69 tft fyeut $u £age fliigcr ol$ bie $enne. Jażci dziś nietylko kury mądre, ?,!e też i sa-

me jajca. Glicz. Wych. P. 4 b. Cóż lepsze, kokosz czyli    Pocz. 221. (cf.    babko, dałem ci szeląg).    Święconego

jaje? Chrośc. Luk. 163. Z niemi się z jednego jaja wy-    jajka! (winszując    komu świąt wielkonocnych,    szczęśliwego

lągł. Kosz. Lor. (jednej menicy). Stać za jaje, abo: nie    Halleluja). — §. Jajka abo pęcherzyki, z których jądra bia-

stać za jaje » za nic nie być mianym, nic nie wartać, für    łogłowskie złożone napełnione są humorem białkowi jajka

md)$ geachtet werben, nichts gelten, feinen SSertlj Ijaben. Siły    podobnym. Krup. 2, 172., Kirch. Anat. 68. bte SBarjett

w swej młodości nie mają za jaje. Prot. Kont. C 4. Ser-    beś> (S^erftocfê.—Botan. Mysze jajka ob. Myszy, (cf. lisie jaj—

ce, męztwo, uroda, dzielność, obyczaje, Te rzeczy w    ca). Kozie jajka    ob. Kozi; jelenie jajko ob.    jeleni grzyb,

niedostatku nie stoją za jaje. Czachr. Tr. B. 1. C ota    JAJKOWATY, a,    e, na kształt jajka, mml, eiförmig. Je-

dziś u nas, widzę, nie stoi za jaje. Biaź. Tl B. b.    dwabnik, mając się stać poczwarą, zasklep sobie przę-

Tytuł w chorobie nie stoi za jaje. Bies. A. 3. Zwierz-    dzie jajkowaty jedwabny. Zool. Nar. 144. Kształt jajko—

chność o swych niedbała, nie stoi za jaje. Gwagn. 66.    waty ogniska pieców chymicznych najwygodniejszy, figura

Musi zmienić postawę, musi obyczaje, Bowiem statek z    elliptoidea, paraboliea. Kruml Ghy. 20., Sorab. 2. na

powagą stoi tam za jaje. Bej. Wiz. 27 b. Praw i spra-    yeyo podomnć; Rag. naobolî; Carn. jajzhnè; Vind. ja-

wiedliwości powaga za jaje. Ryb. Geśl. C 3. Póki dość    izast, jaizu. podoben ; Ross. HHiteoópaąubiH, Kpyraonpo-

wełny skąpej Prządce staje, Śmierć nam za jaje. J.    ÆOJiroBaTBM JAJOWY, a, e, od jaja, (Et)». Jajowa figura,

Kchan. Dz. 122. — Jako jaje jaju podobne, tak nauka    owata, ettt Owal, eine et)förnttge $tgur. Tr., ob. Jajkowaty.

Mahometska do Samosetańskiej. Bial Post. 82. cf. kropla    JAJUSZKO, a, n., demin., n. p. Małe jajuszka. Wej. Anat.

kropli; kubek w kubek. — 2. Jaje, miarka aptekarska.    103. (Et)d)en.

szych , nawet i w dyalektach , jak i jako, bez różnicy używane ,• wyjąwszy chyba jedno znaczenie przysłówka jako, qua, prout, o czym niżej. Atoli teraz zwyczajniej piszą i mówią: jak). (Boh. jak, gak, gako, kterak; Slov. gak, gako, gakożto, gakżto, gakobi, kterak; Sorab. 2.

Cn. Th. bd$ 9)îacij$ einer (Et)erfd)ale. Weź jaj sześć soku JAK, JAKO adverb.; cf. adj. jaki, (od dawnych i terazniej-jabłecznego. Tr. — 3. Jajca, jądra, bie łpoben, bte ©eilen.

Wykupiłby się jako bóbr nawet jajcami, Nie tylko ręką, nogą, by jedno można. Opal. Sat. 75. JAJECZNICA, y, z., omlet z Franc., jaja smażone, różnym sposobem, cf. frytata. Wiel. Kuch. 407. gerügte ©t)er; Bosn. priganięa;

Croat. czvertje; Slav. jaja na tavi; Vind. zvertje, zverzha, ak, ako, kak, ka, kakż, kadga ; Sorab. 1. jak, jako,

yako, ako, hako, kak, kah, każ, kasch, kaisch, na kayke waschno; Vind. kaku, kaker, koku, kader, (Vind. jak » wyborny); Carn. koku, kèd, koker, lihkoker; Croat. kàk, (jak fortis), jako; Dal. kako, kakko ; Slav. ako, kako, (jak* mocny); Rag. jaknó, kakko, kakkono, koo, na nâ-cin , (jâk validas) ; Bosn. jako, kako, kakono ; Ross. Ka-kobo, mkb; Eccl. ksko, rko, HKoæe; cf. Graec. xa6ó; Hebr. D ka, ke, rp^N, *“pK ech quomodo). §. proste zapytanie: jak? » jakimże sposobem? na jaki sposób? do którego stopnia? dokąd? tt>ie? Jak to?    Oto tak?

Teat. 29, 6. Jak się masz? jakoć się powodzi? quomodo tibi res se habet? Mącz. Pytali go: jako się wyspał tej nocy? Sk. Żyw.    193.    Jakby się miał?    pyta się chorego

lekarz. Zab.    16,    361.    Jak wiele? ile,    siła? (Vind. kuli

ku, kolkain? Croat. kuliko). Jak daleko? (Vind. koku delezh?) Jak wielki? (ob. Ili, ilki). Ale jak to teraz będzie? Teat. 54. c, d ii. Cum enclit: No! jakże mi się masz? Teat.    68.    nm3 1ltad)ft bu beim? To    macie tam dwór

osobny?    A    jakże?    ib. 19, 40. jak    inaczej? nie ina

czej! Wic flîtberê? freutet)! — Indirecte: Nie jak wiele patrz, ale jak dobrych. Cn. Ad. 599. Nie na tym zależy, co mówisz, raczej na tym, jako mówisz. Zab. 12, 262. Dudz. Jako to wielkie dygnilarstwo, jako wysokie dostojeństwo , jakiego człeka potrzebuje , cudnie pokazował. Warg. Wal. 112. Co szczęśliwy, to szczęśliwy, tylko nie wiem, na jak długo. Teat. 22. b, 5. W każdej sprawie siła na tym należy, jako się co albo mówi, albo czyni. Gorn. Sen. 59. Ma chęć ukraść ; ale nie wie jako ; wszystko pobrałby ludziom, by jako mógł. Karnk. Kat. 352. — Narrando: Doniesiono hetmanom, jako hardzie Aryowist mówił, jako nam z Francyi wyjeżdżać kazał, jako ją sobie przywłaszczał, jako jego konni na nas

ozvrietje; Carn. zvèrk; Ross HHiiiHima. JAJECZNIK, a,

m., Boh. wageenjk; Vind. jaizhnjak, jaizhnik; Ross. mi-

mhhks, (2. przekupień jajeczny). U ptaków samiec jest

jajecznik, ovarium, ber ©tycrftocf, gdzie na słupeczku jaja

jak ziarneczka osadzone w czasie rosną. Kluk. Zw. 2, 5.

Jajeczniki czyli jąderka kobiece, są ciałeczka białawe, przyczepione do boków spodu macicznego. Dykc. Med.

2, 639. — §. Kołacz z jajec, grzybek, ein ©t)erfud)cn;

Boh. swjtek; Carn. jajnćk ; Rag. jaajnik. JAJECZNY, a, e, od jaj, ©t)er », Boh. et Slov. wagecny; Ross. flHUHBiii.

Jajeczna czyli jajkowa skorupa; Eccl. sraiifn.TiKT., cnopy-na ainmaa, (cf. zapartek). Jajecznej figury. Boter. 34. jajkowatéj; Ross. HHiieo6pa3HMH. Jajeczna kasza. Haur.

Ek. 86. (jajkiem zaprawna). Gniazda jajeczne, lub jajeczniki, jądra białogłowskie, ovaria. Krup. 2, 163. [Carn. jajzhnost « obfitość w jaja).

Pochodź, jajko, jajkowy, jajkowaty, jajkorodny, jajko-nośny.

JAJKO, a, n., demin. nom. jaje; eilt ©t)d)ett, eilt fleincś ©i);

Boh. wagecko; Sorab. 2. jajko; Croat. jajcze; Rag. jâjze;

Ross. HHtKO. Nie zawsze złote jajka kokosz niesie. Źegl.

Ad. 178. Lepiej było po jajku codziennie jeść, niż zjadłszy kokosz głodem mrzeć. Pot. Jow. 95. Slov. Prov.

Dawa wagce, abi wola dostał; ne slusi za wrabcom wagce liâdzat; zleho krkawca zlć wagca; (daje jajko, żeby wołu dostał; nie należy za wróblami jajkami ciskać; złego kruka złe jajko). Croat. Prov. Jajcze od jedne vu-re, kruh od jednoga dncva, priatel od trideszet łćt, je-szu tri dobra dugovanya, (t. j jajko od jednej godziny, chlćb od jednego dnia, przyjaciel od trzydziestu lat, są trzy dobre rzeczy). Są i tacy, żeby się drugi odrzekł datku, Wymawiając, dałem ci, dałem jajko dziadku! Pot.

J A K.

J A K.

229

a moja ; jak to jej nie można jej nie kochać,

410.

§. Jak -

natarli. Warg. Cez. 31. — Admir. Oto jako wielki ogień! 3 Leop. Jac. o, 5. (oto ilić ogień. 1 Leop.). Jakoż sie tu dziwować! Gorn. Sen. 562. — Jak, nie? * czy sposób, nie? n. p. Owoż to Hai kochać? Teat. 54. c. d ii. cz wie tjtó möglich? iffó motyl mögltcty? fann inan anber§? aI3.... 0 dobry narodzie! jak ciebie nie kochać! üyar. Gr. 294. Stan. Aug. — Affirm. I jak * jak najmocniej, unb mte! » Ctuf3 ftärffte ! Gzy ją kocha jeszcze? !$-. Oj ! i jak kocha! Teat. 22. c, 29. Dobrze to powiedziano. I jak dobrze! odpowiedział. Kras. Pod. 2, 140. (arcydobrze, nie można lepiej). Wszak go Wc Pan znasz?    Ç-.    I jak jeszcze!    Teat.    47, 20. Ma-ż

on służącego?    IJ*.    I jak jeszcze    żywego chłopca, nie

mazgaja! Teat. 46. b, 64. — Cum encl. A jakże?* jak inaczej ?» jużci!    mte    flltber$? fre^Itcty! A    jakże? to jest

najistotniejsza potrzeba. Teat. 17.    b, 48.    — §. Compa-

rando: Jak, jako, takim sposobem, jakim-, tak-jak, na kształt, mie, fo mte. Jak Świnia się w prochu walał. Jabl Ez. 144. Za rozrywkami , jak dziecię za motylem uganiają się. Teat. 19. c, 21. (Jak piorun, jak ptak poleciał, wyraża sieL tez- per Instrumentalem: poleciał piorunem, ptakiem. Ld. n. p. Przysłany Młocki gońcem z tą nowiną. Tward. W. D. 2, 116. al3 Fourier. Wieczerzał on gościem na pewnym miejscu, z drugiemi proszony. Gorn. Sen. 191. (jako gość, alg ©aft). Mówisz to, jako człowiek poczciwy, niech cię ucałuję. Teat. 30, 26. Jakoby na łotra wyszliście z mieczmi pojmać mię. Sekl. Marc. 14., Boss. bkh, ukhôli. Dobrześ to rzekł, że jakoby, bo niewłaśnie tak było. Pim. Kam. 362. Jak na urząd ob. Urząd. Jak na wybór, {ob. Wybór). Oczki gwiazdom podobne, Usta jako koralowe. Groch. W. 343. Jak swe jedyne dobro cię miłuje. Past. Fid. 139. Wszyscy Jana jako proroka mają. Sekl. Math.

21. za proroka, fte tyaltcn ttytt einem Çroptyeten gletcty, ober für einen ^roptyeten. Jeden jako drugi ; na jedno kopyto wszyscy. Cn. Ad. 307. Chłop chłopa pobił, pan wziął do kalety, Chłopom przykazał : milcz ty, jako i ty. Bratk.

J. 2 b. Bali się przedtym Turcy, jako żadnego na święcie potentata bardziej, króla Perskiego. Kłok. Turk. 118. Ludwik kochał Węgrów, jako dziedziczny ich król, Polacy mu byli jak obcemi. Nar. Ust. 7, 2. (na kształt obcych, quasi). — Mathem. : Kropka oddzielająca dwa wyrazy każdego stosunku, znaczy: ma sie do; a dwie kropki (:), oddzielające dwa stosunki, znaczą jak n. p., 7. 9: 12. 14 siedm ma się do dziewięciu, jak 12 do 14, albo 7 jest do 9, jak 12 do 14. Jak. Math. 1, 138. — Cum. conjunct. Jakby, jakoby » tak jak, prawie jak, niby tak jak, até mte, aI8 ob, ais menu, fo gut alê ob. Żubr kształtem jakoby byk wielki. Warg. Cez. 142. Hej kto nie był na tej skale, jakby nigdzie nie był. Karp. 7, 45. Jakby go na Tureckiego konia wsadził. Gemm. HO. (tak wesoły). On czynił, jakoby nie słyszał. Bibl. Gd. 1. Sam. 10, 27. Nierychło chcieć, jest to jakoby nie chcieć. Gorn. Sen. 59. Jakby trzech zliczyć nie umiał. Gemm.

111. Każdy rzewnie narzeka, jakby już zginął. Jabl Tel. 144. Jestem, jakbym nie była. Teat. 25. b, 6., Ross. óyAbTO. — Cum indicat. : Xiądz żegna sie, i puści cugle z

ręku, Koń wierzgnie, a xiądz jak nie był na łęku. Pot. Jow. 132. (tak szybko zleciał, jak gdyby wcale na koniu nie był siedział). NB. W poprzedniczych przykładach, wszędzie dorozumiewu sie tak; w następujących przykładach wyrażone znajdujemy tak, bądź przed jak, bądź po nim: Jak cię widzą, tak cię piszą, jeśliś w aksamicie, toś Miłościwy, jeśli masz pieniędzy wiele, to już prawie Jaśnie Wielmożny. Papr. Ryc, 2. Jako cię widzą, tako cię piszą. Gorn. Dw. 114. Niedarmo rzeczono : jako kto z kim, wzajem mu tak będzie płacono. Gąw. Siei. 391. Jako się rzemieślnicy około naczynia swego obierają; tak też gospodarz obiera się około naczynia gospodarskiego. Petr. Pol. 37. Niemasz w śmierci wierz mi, tak strasznego Nic, jak myśl sama zgonu ostatniego. Past. Fid. 219.— §. Jak» podług tego jak; według tego jak, mte, je nactybent mte, je nactybent. Wolno u nas, jak kto chce, niech każdy żyje podług swego widzi mi się. Teat.

29. c, 16. Miesiąc bierze od słońca światłość, podług tego, jako blizko od niego abo daleko chodzi. Gorn. Dw.

Czy ja go kocham? jak czasem! Teat. 25, 118. Nieść każdemu z niewolników każe ciężary, Jak kto był mocny, jak młody i stary. Jabl. Ez. A 4. Jak kto może »według przemożenia. Cn. Th. Jako możemy, nie jako chemy. Cn. Ad. 302. Jako cię mogę, jeśli nie siłą, tedy przez nogę. Cn. Ad. 299. (cf. lisia skóra). Jako kogo staje, jako kto przemoże, ib. 301. Jak powiadają. Teat. 26, 75. Będzieź tu sto snopów? 1J*. Jako do snopa« według tego jaki snopek, je nactybent bte ©Ctt'Be tft. — §. Caussale: n. p. Bolesław Krzywousty, jako był miłosierny, rozkazał swoim, aby przestali czynić okrucieństwa. Biel. Kr. 72. ju ftolge feines mttletbtgen §er$en3. Gnój gołębi, jako ze wszystkich najtłustszy, pod rok suchy zbyt ziemię wysusza. Przędz. 6. Jako człowiek mądry, baczny. Cn.    Th.,    (pro tua prudentia).    Jako to ja,    który sobie

nic    lekce    nie ważę, utpote qui.    ib. Ludwik    kochał Wę

grów, jako dziedziczny ich król. Nar. list. 7, 2. — §. Jak    - tak    » zarówno - jak, eben    fo gilt - alë. Gwałtem

wszystkich    śmierć bierze, tak z    konia, jak    z wozu, Tak

z łóżka, jako z krzesła. Pot. Pocz. 477. — tak, przy powtórzonym verbum, wyraża jednostajny ciąg czynu, bnieft bte gletctyntnptge gortbauer ber tpanblung au$. Osieł wlazłszy w zboże, jak je, tak je. Jabl Ez. 144. er frafś unb frajL in einem fort. Poszła gdzieś, a te krosienka, jak stoją, tak stoją. Kniaź. Poez. 3, 210. Pół-mędrków rodzaj zjadły z blizka i z daleka, Gdy nie może ukąsić, jak szczeka, tak szczeka. Kras. W. 15. Pioruny, jak biją, tak biją. Teat. 26, 4. Jak nie widać, tak nie widać. Zab. 16, 150. er mar ittctyt ju fetyen unb mar nictyt ju fetyen. Żółw' jako może, jak idzie, tak idzie; a zając śpi. Jabl. Ez. 52. — Z opuszczonym Verbum : Nowy rok po starym idzie, Wszysęy jak w biedzie, tak w biedzie. Zabł. Z. S. 34. fte ftecfen nad) mte oor tn 9îotty unb ©lettb. Jak dobrze, tak dobrze. Cn. Ad. 289. Jak źle, tak źle. ib.

295. (t. j. wciąż się dobrze lub źle powodzi). — aliter Jak się kto urodził, tak się urodził, dosyć, że żyje. Teat. 54, 6. (wszystko jedno, jak się urodził, gletctyotel mte). — §. Jak - tak * jako - tako* jakkolwiek, jakimkolwiek spo-

230

J A K.

J A K.

sobem, choć nie najlepiej, atoli; Slav. tako tako; Vind. taku taku, eno friedmo dobo, per friedi, friednu, fo fo; uicft junt Seften. Musiałem jako tako wywinąć sie. Teat. 35. d, 38. Domy jako tako mieszkalne. N. Pam. 9, 267. U mnie trochę ciasno, jeszcze jak dla mnie jako tako, ale dla niego. Teat. 26, 72. ib. 22. c. ii. Aby granice były jako tako opatrzone, tysiąc żołnierzy do Rusi wyprawiono. Biel. Kr. 533. Gdy dzieci już jako tako to będą umiały, tedy.... Kpc.z. Gr. 3, p. 249. Okręt miotany wiatrami , Szedł jako tako w pośrzód nawałno-ści. Nieme. Dum. 128. Nowy rok przyszłości dziwne maluje obrazy, niepewne nadal klejąc jak tak losy. Zab. 16, 411.— §. Licząc: Jak, jako, jakby, jakoby » około, na, z, Rc^tlt Bällen : gegen, auf, au, Slov. gakoby. Zbito w onym potkaniu jako cztery tysiące mężów. Leop. 1 Reg. 4, 2. (około czterech tysięcy. Bibl. Gd.). Było tych, którzy jedli, jakoby cztery tysiące. Leop. Marc. 8, 9. Niosąc przyprawy mirry i aloes, jako sto funtów. Groch. W. 216. Jakoby dziesięć, jakoby mila » bez mała. Cn. Th. Godzina była jakoby szósta. Sekl. Joan. 4. jakoby dziesiąta, ib. 1.    1 stało się jakoby w miesiąc potym,

ze.... Leop. 1 Reg. 11, 1. — §. Jakoby, niejako , prawie, ledwie nie, genuffermaßeit, faft, beinahe. Jego dzieje takie są, że jakoby i nad wiarę wychodzą. Warg. Wal. 83. — §. Wyraża cały wymiar czasu, miejsca, stopnia wielkości, baS »eilige !D?aaß ber Seit, beä 3îaumS, be$ ©rabeś ber ©röße auäjubrücfen : Jako Polska jest Polską, nigdy większych zbytków nie było. W. Post. W. 2, 61. fo lange $olen ^olcn ift, fo lange alê nur ^olen fteft, U)arett.... Jako od wieku Polska tu osiadła, Na nie takowa obelga nie padła. Kochow. 6. Jak żyje, nie miał podobno muzyki u siebie. Teat. 33. d, 81. Jako mię matka porodziła, nigdym lepszej nocy nie miał. Sk. Żyw. 1, 193. Będąc bardzo wesoły, pił tak wiele wina, iż jak żyw nigdy go więcej nie pił. Sk. Żyw. 2, 337. ttt feinem gaitjcn geben fiatte er nocf ntcbt fo »tel getrunfeit. Jako żywo, vel zawsze tak było, post hominum mémo-riam. Cn. Th. Polacy żadnego trybutu cesarzom nie dawali, jako żywi. Biel. Kr. 47. tn tfretn ganjett geben; nie» tttatë. Jakom żyw, jako pamiętam. Cn. Th. Bohdan hufce swe rozłożył, Jak tylko oko zamierza. Nieme. Dum. 134. tak daleko jak tylko, fo weit nur immer bas Sługę reidjt. A w tym ciemna noc, pod płaszcz rozciągniony, Świat jako wielki wszystek zasłoniła. P. Kchan. Jer. 213. bte SBelt, fo groß fie nur immer ift; bic ganje große weite SBelt, Pełno twej sławy, jak jest kraj szeroki, Słyniesz z wielkiego rozumu i cnoty. Zab. 13, 15. Zabi. Bezsenny, jak długa noc strawiłem całą. Hul. Ow. 9. Cały stół, jak długi i szeroki, liczbą zapisał. Ossol. Str. 3. — §. Cum superlatives : Jestem jak najniższy sługa Wc Pana, ber (gar) atteruntertljäuigfte. Opiszę, jak najkrócej będę mógł, aufó allerfürjefte. Niech ci to bóg nadgrodzi jak najobficiej. Ld. Jak= tak prawdziwie jak, gatunek przysięgi, fo nmjjr al$.— Nie byłem tam, jak jestem żywy, jakem poczciwy. Kniaź. Poez. 3, 129. fo roafr afê tcö baä geben $abe, fo toafr tef efrltcf bin. Jakom szlachcic, daję ci słowo na to. Teat. 29. c, 13. Jak mię kochasz, nie psuj mi mego przedsięwzięcia. Zabi. Zbb. 87. fo toafr bu nttdj Iteb faft; toenn bu muf anberê lieb faft.j Jakeś offi-cyer, powiedzże szczerze, ib. 52. d, 26. Jakom dobry żołnierz, że cię na sztuki rozsiekam, jeśli nie oddasz. Cn. Th. Często słyszałem to słowo : jakom poczciwy, i rozumiałem, że ludzie w Warszawie poczciwsi, niż indziej być muszą. Mon. a. 65, 452. Mówże mi teraz jakeś poczciwy i mądry, prawdę. Boh. Kom. 1, 394. (Carn. permejviri). Jak boga kocham, jak sobie dusznego życzę zbawienia, niech mi tak bóg rniłościw będzie. Mon. 73, 347. Jak bóg w niebie. Teat. 8, 67. Jak ci bóg i zbawienie twoje jest miłe. Smotr. Apol. 90. Jakeś grzeczna, nie wspominaj nic. Teat. 15. c, 18. Próżno się broni młodzian nieszczęśliwy, Zginie jak żywy. Karp. 1, 122. (pewnie). Jako żywo, przeciwnie wszystko. Boh. Kom. 1, 395. (ob. Żywo). Każdy ma nadzieję co usłyszeć od niego ; jako żywo nic. Zab. 3, 257. wcale nic, aucf nteft bal geringfie. — §. Między powtórzonym słowem * mniejsza o to, smtfcfen bern mleberfoflten tarnen brücît e8 ©letcfgültlgfeft au3. Jeszcze moja jak moja, ale pomyślcie o swoich. Teat. 52, 9. Uroda jak uroda, ale rozum w głowie. Bies. D. 3. mniejsza to uroda, ale.... ©c&ött* fett n?te @d)önbett, aber ber Serftanb.... »on ber @cfbnfett wiU id) gar ntcftS einmal fagen, aber.... Słowa jako słowa , verba dum sint. Mącz. — §. Adverb, temporis : Jak, jak tylko, jako skoro = gdy, kiedy, skoro, toetttt, fobalb , ba, ais, fobalb al$. Jak jej mąż umrze, zaraz się wyprowadzić powinna. Star. Dw. 50. Niemasz nad trzy dni, jak przyjechał. Teat. 52, 15. Trzy miesiące odtąd minęły, jak go oczy moje nie widziały. Teat. 9. c, 10. Będziesz z nim mówił, jak ja odejdę, ib. 20, 105. Jak pójdę za mąż, czyż nie będę panią swojej woli? ib. 14, 58. Jak prędko tak się rzeczy mają.... ib. 34. c, 18. Jak tylko jeden Romulus zaczął szukać chwały; miliony ludzi straciły szczęśliwość i pokój. Staś. Num. 1, 55. Wej,dewut, jako skoro od pospólstwa majestatem królewskim był odłączon, wodza pszczół naśladował. Stryjk. 45. Szermierz jako rychło broń w rękę weźmie, tak wnet poznać, jeśli co umie. Gorn. Dw. 42. Cumemphasi: Podnosząc nogę ogier, ochotnie Z całej siły, jak wilka grzmotnie, Z paszczy narobił bigosu. Zab. 13, 277. Treb. (skoro jeno). *§. Takich w wojsku wiele, Co ‘jakże gdy ich chrzczono, nie byli w kościele. Alb. z Woj. 21. aż od tego czasu, gdy.... btë »Ott ber Bett an. *§. Jako » jeśli, menu, mofern. Przegrażał Grekom tyraństwem, jako nie namówią Rusi, aby się od nas odstrzelili. Birk. Exorb. C 2 b. — §. Adverb, loci: Jak » gdzie, którędy, ł»0. Bramy Stambulskie są na kształt Rzymskich, osobliwie owćj, jako jeżdźają do kościoła ś. Sebastyana. Star. Dw. 10 — Not. Źle teraz piszą: »ja nie mam o nim, jak tylko wysokie zdanie». Czemu nie: mam o nim wysokie zdanie; na co to: jak tylko? Francuzczyzna ! Gol. Wym. 209. Ona nie ma jak lat 23. Teat. 38, 74. Zapewne nie czynił to, jak tylko przez swój charakter, ib. 35. b, 120.

Pochodź, jaki, jakikolwiek, jakiś, jakmiarz, jako , jakoż, jakoś, jakie, jakość; jakowy, jakować, jakakolwiek, niejaki, nijak; kak, ki; jakowość; jednakowy, jednaki,

JĄKAĆ-JAKI.

JAKI.

231

jednakość, dwojak, trojaki, czworaki, piecioraki, etc.; jedynak , jedynaczek, jedynaczka ; półtorak, trojak, czwór aczka.

JĄKAĆ sie, *JĘKAĆ sie, al, a, zaimk. niedok., JĄKAĆ cz. niedok., Jąknąć jednotl., momotać, blekotać, fhmtmefa, fiottertt. (cf. jęk, jęknąć), (Zająkać się, zająknąć się dok., gu. v.). Sorab. 1. yakotacż; Boh. koktóm, zagjkam se; Slov. zagachtâwâm se ; Vind. seslati, jezati, ezlati, zha-klati, keklati ; Carn. jezati, ezlati, ezlâm, berbotàm, ber-bôzhem ; Dal. jeszkati, barboriti ; Dag. jezkati, zajezki-vati ; Bosn. zajeçkivati, tepati ; Croat. berbotati, bledeszti, tepeszti, tlapiti; Ross. 3anKHyri>ca, saiiKaibca, jeneTaTt, ryrHHBkTb, ójenoiaib, a.ia^aKaTb ; Eccl. ryrHHBCTByio. Była jedna kraina, gdzie każdy się jąkał. Zab. 45, 201. Któryż z nas i jednym słowem choć jąknął, oznajmując o tym narodowi! Smotr. Nap. 11. (cf. ani pisnął). Jąkanie, baê ©tammcln, ©tottern, ©eftammle, ©eftottre. Sorab. 1. yakotano; Carn. ezlanje; Croat. jezkanye; Boss. ko-CHOflSŁiaie. Powiedz tylko bez jąkania. Teat. 46, 41. JĄKACZ, JĘKACZ, a, m., JĄKAŁA, ły, m., jękot, blekot, momot, ber ©totterer, ©tmnmler; (Sorab. 1. yako-tawcż; Bosn zajeçkivaç, tepaę; Bag. jezkalo , zajezkiva-laz; Dal. jezkalo, jezkavacz, tepav, tepalo, kuszavacz, barbora; Croat. berbotlyivecz, berblyivecz, bledécz; Carn. ezlavz, jezavez; Vind. keklazh, zhaklauz, ezlauz ; Ross. 3aMa, aeneiyHS ; w rodź. ieńsk. aeneryma ; Carn. ezlavka ; Vind. keklauka, ezlauka). Często się zaciął, jakoby jąkała , Chociaż go myśl szczęśliwa właśnie w jeżyk żgała. Zab. 14, 55. JĄKALSTWO, a, n, jąkanie, JĄKLI-WOŚĆ, ści, z., baś ©tottern, ©tammeln, ©eftammle, @e* ftottere. Croat. berbotlyivoszt; Bosst. ryrmiBOCTb. W krainie tej to jakalstwa miano, za obyczajność uchodzi i za prawo mody. Zab. 15, 201. JĄKA WY, JĄKL1WY, a, e, jąkający się , ftfttttlltelnb, ftotternb. Boh. zagjkawÿ, koktawÿ; Boss. ÓieKOTJUIBblH, 3aiIK.IHBŁIH ; Eccl. KOCHOH3LUMMM , r.hiiniKb. Jakże ci podziękują śmiertelni jakawi? Przyb. Ab. 112.

JAKI, a, ie, Boh. gakÿ; Slov. gaki ; Sorab. 2. kaki, Sorab. 1. kaiki, kayki ; Carn. kak, kajsen, kakershn; Vind. kakershni ; Slav. kakvi; Dal. kakovi ; Croat, kakov; Bag. ikakav, ikakva, ikakvo, kakav, kakva, kakvo, kva, kvo; Bosn. kakau, kakui, kakov; Boss. Kamil, bkm , 34aK0H, KOÏI ; Eccl. K'bii, cf. ki ; cf. Lat, qui, qualis, (disting. Rag. jak, jaki; Carn. et Croat. jak ; Bosn. et Slav. jaki fortis, strenuus , robustus). — 1) pytając directe et indirecte: jakiż, jakowyż? co zacz? tM$ für eilt? 1M$ für etlter? Jaką ci mam dać książkę! O jakimże to mi mówiłeś malarzu? Jeżeli to zrobię, jaką wezmę nagrodę? Jaki, jak wielki ob. liki? (Bosn. kolicjak). Nie chciał mi powiedzieć, jaką o tej bitwie miał wiadomość. Jaki kto jest, to w jego mocy; jak o nim rozumieją, w cudzej. Cn. Ad. 296. Wiesz, jaki to lud w naszym kraju. Teat. 47. c, A. 2 b. Po jakiemu ubrany, ib. 19. c, 26. (jakim sposobem , krojem). Śpiewa, dyabli wiedzą po jakiemu. ib. 30. b, 16. Ross. noKaKOBCKii. — Admir. exclam. Cóż to za oczki, jakaż twarz, cóż to za lice, Jakże gładkiego toku ciało téj rybaczki! Zab. 15, 189. Wczora w jakim tumulcie zostawałem, Co za burze we

mnie passye wzniecały! Teat. 9, 86.    §. Jaki poróiuny-

wając, bądź to z wyrażonym , bądź opuszczonym taki, łt)tC einer, fo einer; ein folder, bergleid)en; wie - fo. Jaki pan, taki kram. Gom. Dw. 107. tnie ber tperr (befcfmjfen ift), fo ift and; ber Wiener (befd;affen). Dowcip taki, jakiego trudno znaleźć. Teat. 17. b, 21. Jaka praca, taka płaca.. Cn. Ad. 286. Jaka rola, takie i nasienie, jakie kwiatki, takie i barwy, jaki robotnik, taka i robota, jaki oracz, takie i oranie. 1 Leop. 4 Ezdr. 9, 17. Jaki jest drzewa korzeń, taki owoc na nim roście. Sk. Kaz. 269. Jakim kto jest, i jakim być chce, do takich woli, i w takich się kocha. ib. 306. Jaki pan, taki sługa. Boh. Kom. 4,

18. Pilch. Sali. 179. Jaki pan, taki kram, jaki ociec, taki syn. Glicz. Wych. E. 1 b. Jaki pan, budynku trzeba mu takiego. Gaw. Siei. 365. Jaka matka, takie będą dziatki, Kulig. Ikr. 14. Jaka matka jest, taka też jest i dziewka. Radź. Ezech. 16, 44. (Slov. gakâ matka, takâ katka, cf. jabłoń). Dzieci są takiemi, jakiemi ich mieć chcą rodzice. Zab. 15, 298. [Vind. kar mazhka rodi, radu mishi lovi). Takim sam się stawa, z jakim kto przestawa. Zab. 14, 03. Slov. taki chlap, gaki kamarât. Z jakim kto żył, zawsze był miewan za takiego. Simon. Siei. 62. Jaki kto sam, za takie ma i drugie. Modrz. Baz. 262. (kto sam w piecu lega, drugiego oźogiem maca). Z jaką niechęcią niemasz nikogo ku sobie, taką przyczytasz bratu swemu. Ossol. Sen. 35. quem nemo adver-sus te animum gei'it, eum esse tu credis fratris tui. Szczęśliwość , o jakiej podobnej ani ucho słyszało, ani takiej oko widziało. Lach, Kaz. 1 , 39. Jakie uczucie ta de-klaracya w nas królu i stanach sejmujących sprawiła, dzielicie je zapewne wszyscy obywatele. Gaz. Nar. 2, 259. — §. Nie wiedzieć jaki * niech będzie jaki chce , cS fet; and) nod) fo grojl, ftarf, fürdfterlid; etc. Żehy też. nie wiem jakie wojsko było, możemy się obronić. Warg. Cez. 109. Wielkie te prace , któreby nie wiem jakiego olbrzyma zmordować mogły. Wys. Ign. 64. — §. Jaki», który, jeden, indeterminate, cf. jakiś , cf. *drugi, eilt. Porwał lwa Samson, i rozdrapał go, jako jakie koźle. Sk. Żyw. 2, 1. nne eilt 23öcfd)en. Nic bojaźni nie miała, tak jakby jaki anioł w ciele onym była. Sk. Zyw. 2, 50. Wszyscy jako lwi jacy do szturmu pośpieszyli. Ustrz. Kruc. 3, 153 nne Sińucn gletd)fam. Zamyka mię, jak niewolnicę jaką. Teat. 30. a, 26. Jak się tylko wyruszy z wojskiem, ucieka od niego jaka 14 lub 15 część. Pam. 85, 1, 123. (prawie, około, ledwie nie). Wyspa Cypr na jakie sto mil od Syryi. Ustrz. Kr. 2, 356. około sto mil, oljngefdfjr, etwa 100 fDîetlen. — §. Jaki taki* jakikolwiek, trgeitb einer, trgeitb meldier, fo fo, wie and; immer befdfaffen; Sorab. 1. kaykiżlem; Vind. kakerboden ; Boss. TaKOBCKiil ; Eccl. ONbcmpi, (cf. ono). Jaka taka rozgadawszy się mocno, trzepie, bluzga. Mon. 74, 141. Z drogi, z drogi jaki taki, bo idzie Jaśnie Oświecony. Teat. 53, b, 14. ktokolwiek z gminu. (cf. taki owaki). Za Witenesa Nowogrodzanie, acz Litwie poddani, jednak jakich takich wolności używali. Stryjk. 340. fie genojkn bod) einiger greęfieiten. Nie zejdzie wam nic na jego ludzkości, I opatrzy was jakim takim wczasem. R.Kchan.

tO

w pewnym względzie, afô, be»

• '—3

Jer. 363. mit einiger Scgucmïicl^eit. To czynili bogowie ich jacy tacy, atoli czynili. Birk. Kaw. Malt. B 4 b. Obłożeni umyślili, póki siły jakie takie, wycieczką się bronić. Warg. Cez. 201. fo lange fie noch einige Grafte batten. Scypio starał się, aby za wiersze Enniusza jakim takim do wiadomości potomności przyszedł. Warg. Cez. praef. irgcnb mic. Zniewoleni cierpieć tego papieża, woleli jaką taką głowę jedne, niźli dwie z rozerwaniem. Sk. Dz. 873. fie wollten bod? fd?on lieber ein einiges Ober-baupt, märe eS auch gleich fo fo befdjaffen. Nie czując sie mocną do zrobienia gwałtu, umyśliła fakeya Moskiewska wszcząć w izbie jaki taki tumult, któryby był niby śladem przemocy. Ust. Konst. 1, 146. irgenb einen Tumult. Jaka taka pomoc, cf. lżej iść przy koniu. Cn. Ad. 287. einige Sepbülfe, irgcnb einige (Erleichterung. Najlepiej na swym jakim takim przestawać. Sk.t Kaz. 22. O wodę tam trudno, a wino jakie takie. Sk. Zyw. 2,    84. łedajakie,

ber SBeiit ift fo fo. — §. Jaki taki * jeden i drugi, einer unb ber anberc, biefer unb jener. Jaki taki łamał sobie głowę nad domysłem; ten ucho, ten oko do drzwi przykładał. Ossol. Str. 3. Jaki taki się koło damy kręci. Tr. JAKIKOLWIEK, Jakakolwiek, Jakiekolwiek ; JAKIŚK0LW1EK, Jakaś-kolwiek, Jakieśkolwiek ; Boh. gakykoli ; Slov. wolagaki; Sorab. i. niekaikiżkuli, kaykiżlem ; bądź jaki chce, tote immer befebaffen, irgcnb einer, maê nur immer für einer. JAKOKOLWIEK, JAKKOLWIEK, adv. mie aud) nur im* mer, cS fet?, mie eS molle, irgenb, auf irgenb eine 3lrt. (Boh. gakkoli, gakkoliwek ; Croat. kakgód, kak tak; Slov. kte-rakkoli; Sorab. 1. każlem ; Rag. kakkomudrâgo ; Bosn. kakogod). Czyńcie dobrze wszystkim ludziom jakiejkolwiek są religii. Staś. Num. 2, 118. oott toeldjer Religion ftc and; immer ftttb. Komuż jakkolwiek ojczyzna nie miła? Tward. VW. 18. Nie chciej ukrywać tajemnego udręczenia swego, a może jakążkolwiek dam ci uciechę. Teat.

53. d, 32. ‘Jakiekoli. Cresc. 565. (z Czeska zamiast jakiekolwiek). Jakićjżkolwiek nam bóg władzy udziela, niech ludzkie dobro pierwszy nasz cel będzie. Zab. 13, 322. Com, prawi, raz rzekł, jakie to kolwiek jest, już tak niechaj będzie, a nie inaczej. Gorn. Sen. 319. Jakimkolwiek sposobem, anf irgenb eine 31rt. To samo, że mi moich ziomków chwalić miło , Głos mój w piersiach jakkolwiek słabych ożywiło. Przyb. Luz. 170. Jakożkol-wiek bądź, ja mego stroju nie porzucę. Teat. 27. b, 14. Guzman, jakożkolwiek jest srogi, jakożkolwiek jest okrutny, jakożkolwiek nieubłagany, powinien być wspaniały. Teat. 50, 78. (chociaż nie wiedzieć jak). JAKIŚ, aś, ieś, JAKISIŚ, Jakasiś, Jakiesiś, (Boh. gakys ; Slov. gakisi; Sorab. 1. kaykiż; Ross. hKhUi); niejaki, pewny, ein gemiffer, ein. Jakiś Turczynek zaprosił nas do swojej galery. Boh. Kom. 1, 157. O moim ojcu słyszałem, że to miał być jakiś garbarz. Teat. 27. b, 48. Serce twoje skrytym jakimś przerażone jest żalem, ib 9. c, 6. Listy jakieś mam do pana. ib. 27. c, 35. Sriefc, (des lettres). Ona płacze, patrzy na miesiąc, gada do obłoków, Wzywa ja-kichsić cieniów, jakichśić wyroków. Nieme. P. P. 3. §. Jaki taki, irgenb ein. Dajmy rolnikom jakąś ojczyznę, a bić się za nie będą wraz z nami. Karp. 7, 104. (JĄKLIWY

ob. Jąkać , Jąkawy). ‘JAKMIARZ adverb. obsol., (cf. nadmiarz adv.), bez mała, prawie, ledwie nie, faft, beinahe, opH-gcfa^r- Za sławą jakmiarz zawzdy człowiek zdanie swe pędzi. Gorn. Dw. 22 et 60. Szli za Dawidem jakmiarz cztery sta mężów , a dwieście zostało przy rzeczach. W. 1 lieg. 25, 13., W. Post. W. 2, 357. (około czterech set. Bibl. Gd.). Fere, ‘malem ; niektórzy mówią ‘jakmiers. Mącz. Jakmiarz ustawicznie obfite łzy z oczu jego płynęły. Wys. Aloj. 61., Gil. Kat. 314 et 302., Żarn. Post. 3, 787. b. — §. Jakmiarz » tylko. Kucz. Kat. 145.»natychmiast. ib. 3, 157. (Boh. gakomer tak rzekąc, tak mówiąc, niby). JĄKNĄĆ ob. Jąkać. JAKO adverb., oprócz znaczeń pod Jak wytkniętych, ma szczególne, wyrażające Łac. qua, prout, t. tradjtet a!8, ungefedert al$. Jako twój komendant przebaczam ci; zaś jako twój szwagier przyciskam cię do mego serca. Teat. 47, 96. Atoli nawet i w tym znaczeniu jak i jako często zarówno się kładą; ob. ivyiéj Jak. — JAKOŚ, adverb., niejako, nie wiedzieć jak, zkąd, jakimsiś sposobem, jufäßigcr SBetfe, otyne ju ttujfen monier, tote. Jakoś koło apteczki przeszedłem nie chcący, Hanyżek mnie zaleciał; trochę nie zawadzi. Kras. Sat. 55. Butelka nieznacznie jakoś się wysusza, ib. 57. Po ich śmierci prędko się jakoś popsowało. P. Kchan. Orl. 1, 417. Żeńmy się, choćby na to tylko, żeby nam czas jakoś zszedł. Teat. 3, 115. (jako tako). Czytałem jakoś wolnego dr.ia ko-medyą jednę.... Zab. 12, 260. Naturalnie jakoś niewiasty nie kochają jedne drugich. Zab. 16, 287. — §. Dla wielkiego zatrudnienia nie przyszło im aż o szóstej jakoś zejść się z sobą. Lub. Roz. 54. tak koło szóstej, oljngefćtyr um fed)3 u^r. §. Jakoś »jako jesteś, ob. Jak. JAKOŚĆ, ści, z., jakowość, Roh. gakost, jakost, gako-wost ; Slov. gakotnost; Sorab. 1. Icaykofcż; Vind. ka-keshnost, bitnost, sadershnost, sadershanje ; Garn. ka-kershnost, ushafanie. pant; Rag. vàrsta, rûka, bitje; Ross. KayecTBO ; (dist. Garn., Bosn., Rag., Croat. jakóst, jakozt robur, vis, vigor) » ‘obyczaj, forma, kształt, sposób rzeczy jakiej, qualitas, Mącz. bie (Efgenfd)aft eiltet ®in* ge$. Przypadek jakiej rzeczy którejkolwiek, od którego ją taką abo owaką zowiemy, białą, czarną, gorzką, lekką, ostrą, słabą, ciężką, prędką etc. Jakość jest słowo własne, acz nieutarte. Gn. Th. Białość, żółtość, i t. d. jakości zmysłowe. Cyank. Log. 12. Jakości pierwiastkowe ciał są grubość, figura , liczba ,'ułożenie i ruch. ib. 52. Spór o dawność powinności bywa miarkowan z rozmaitości uczynków, z jakości osób, i z inszych podobieństw. Szczerb. Sax. 66. Powściągliwość nie należy w jakości pokarmów, ale jeśli ich w mierze używasz. Żarn. Post. 103. Jakość duszy. Baz. Hst. 29. JAK0TA-KO ob. Jak tak. JAKOWAĆ, ał, uje cz. niedok., nadawać rzeczy którą jakość. Tr. einer @adje eine genńffe (Sb genfcfyaft geben. JAKOWOŚĆ, ści, i., zbiór przymiotów, bie Śefdjaffenljett,- bie (Eigenfdjaften, jakość, bie (Sigenfdjaft (Boh. gakowost; Vind. kakeshnost, sadershnost, sadershanje). Uwaźywszy jakowość gruntów, jeszcze uważać należy ich położenie. Kluk. Rośl. 3, 74. Qualitates Polskim językiem jakowości, pierwsze: primariae, wilgo-

JAKOWY-JAŁMUŻNA.

JAŁMUŻNICA - JAŁOWCOWY. 233

mosyna); bfl3 Slltttofen. Jałmużna, poratowanie człowieka, datek niemającemu zwłaszcza sposobu do życia. Pilch. Sen. 99. ‘Miłosierdzie dziś wolą zwać jałmużną. Budn. Bibl. praef. Kiedy czynisz miłosierdzie. Budn. Matth. 6,

2., not. «teraz to po Niemiecku jałmużną przezwano.» (gdy czynisz jałmużnę. Bibl. Gd.). Owym biegunom nie mają * być dane żadne jałmużny. Star. Vot. E 2. Chodząc do meczetu Sułtan rzuca po ziemi pieniądze, aby kto znajdzie, miał to od niego za jałmużnę; a w piątki posyła znaczną jałmużnę ubogim na wspomożenie. Star. Dw. 49. Jałmużna nędze człowieczą ratuje. Hrbst. Odp. Rr b. Dawać jałmużnę (Vind. boga jime dati; Croat. blagodaru-vati). Ten daruje, ów bierze, ten prosi jałmużny. Zab.

14, 68. Żyć z jałmużny, jest to nosić barwę opatrzności. Zab. 5, 42. (cf. prze bóg prosić, prze bóg dać, brać).

On to był, co na jałmużnie siadał u drzwi kościelnych.

1 Leop. Act. 3, 9. (żebrał tam). JAŁMUŻNICA, y, z., JAŁMUŻN1CZKA, i, z., dem., kobieta, co wielkie jałmużny daje, eine Sllmpfettgebertmt. Bardzo była nabożna, i jałmużnica wielka. Sk. Żyw. 1, 183. Wdowa ta była jałmużniczką wielką. VU. Post. W. 3, 463. Bądź męzka, bądź żeńska płeć, wespół łzy swe znoście, A sobie jałmużnice swej płakać pomóżcie. Groch. W. 526. (cf. dobrodziejka). JAŁ-MUŻNICTWO, a, n., urząd jałmużnika, baê SXImofcttpfïe* geramt. Zawakowało wielkie jałmużnictwo we Francyi. Zab. 11, 361. JAŁMUŻNICZY, a, e, jałmużnę dający, Sllrnofett gebettb. Już ubyło ubogim jałmużniczćj ręki. Kmit.

Tr. C.; Vind. boshjodarski, almoshtni. JAŁMUZNIK, a, m., Boh. almużnik; Rag. zadùxbenik, barb. almustnik; Croat. almustnik, almusnik ; Hung. alamisna adó ; Dal. zadusbenik; Eccl. mmoctuhhiik’l ; §. 1. który jałmużny daje. Dambr. 348. ber SJltnofengeber. Piast był człowiek prosty, sprawiedliwy, ludzki, jałmużnik. Krom. 48. beneßcus in egenos. Jezus z Zacheusza łakomego wielkiego uczynił jałmużnika, iż mówił: oto połowicę dóbr moich daję ubogim. Sk. Kaz. 392. Jan Aleksandryjski patryarcha dla wielkiego jałmużny czynienia jałmużnikiem nazwany. Sk. Żyw. 63. — §. Urzędnik, jałmużnik, n. p. we Francyi, duchowny, szafujący jałmużnami, ber Slltttofemer, Sdntofett* Pfleger. Jałmużnik będzie powinien chodzić do panów starszych, aby się dowiedział o braci chorej podubożałćj. Bzów. Roi. 127.—§.2. ‘Jałmużnik, jałmużnę biorący, ber ein Sllntofen erficht. Krzyżacy zapomnieli dobrodziejstw, które zawzdy znali od królów Polskich, których właśni jał-mużnicy byli zawzdy i są. Biel. Kr. 175.

tność, suchość, gorąco i zimno ; drugie secundariae ciężkość, lekkość, miękkość, twardość, ślizkość, chropowatość. Sak. Probl. 89-90. Nie jakowość położył, lecz istotę, nie rzekł grzesznym, lecz grzechem. Zygr. Gon.

JAKOWY, a, e, jakich

105. (cf. przymiotnik, rzeczownik). Sak. Probl. 56 et 239. iSyxt. Szk. 101 et 216., Syr. 1236. Wielkość, jakowość i poruszania morza. Boter. 1.

przymiotów, jaki, s)on tt>elc^en ©genfdjrtften, tt>te Befcfyaffett;

Ross. flKOBHH, KaKOBE, KaKOBHH. Jakowykolwiek, jakikolwiek, niech sobie będzie jaki chce, nne aucl) immer Befdjmffen. Śmierć jakowakolwiek każdemu niemiła. P.

Kchan. Orl. 1, 403. JAKOŻ adverb., (Boh. gakoż ; Slov. gakśto; Slav. taköjer; Vind. kakor, koker, lihtaku) ; w samej rzeczy też, ttnb m ber and), uttb aïïerbtitg3, mie aud) ttńrflidj. Z ciekawości Król chciał mię widzieć; jakoż mię w dziwnej łaskawości przyjmuje. Jabł. Tel. 20.

Spodziewał się, że ściśnione mrozami bagniska ułacnią mu przystęp do fortecy. Jakoż, skoro tylko ukazały się lody, pomknął się bliżej ku miastu. Nar. Hst. 3, 43.

Obiecał, iż wkrótce nazad przyjdzie ; jakoż niedługo bawiąc powrócił. Kras. Pod. 2, 238. Już dalej niż od 60 lat Czechowie nie mieli króla koronowanego, jakoż od Wratysława. Biel. Kr. 96. scilicet, ttćtmltd). Demokrytu-sowi się zda, że słońce jest wielkie, jakoż to człowiekowi uczonemu, quippe homini erudito. Mącz. JAKOŹ-KOLWIEK ob. Jakikolwiek, Jakokolwiek. JAKŻE adv., pytając directe et indirect., mte? ob. Jak. Dorozumiewa się najczęściej: inaczej, mte attbcrê? Pisałżeś do brata? a jakże? (nie miałem pisać), mte ipötte id) bemt itid)t fdjretbett füllen. Czy będzie jaka uroczystość w rocznicę imienin Cesarskich? a jakże! b(t3 »erftefyt ftd); fretltd) ! cf. jużci.

JAKUB, JAKÓB, a, m., imię męzkie, 3afob. (demin. Kuba);

Boh. Jakub; Rag. Jakob, Jâko, w rodź. ieńsk. Jaka, Ja-koviza, Jakuscja ; Ross. Hkobü. Jakub patryarcha. S. Jakub, którego mniejszym zowiemy, brat ‘powinny Pana Jezusa. Sk. Bz. 47. Jakub, nazwany większy, syn Zebedeusza. Kras. Zb. 1, 386. —Astron.: Gwiazda ś. Jakuba,

Jakubowa paliczka, orion, jugula. Mącz. (cf. kosa , kosy) ;

Vind. palize na nebi, ber 3afoB3ft«b, ber ©Ürtel be3 Orion, laskomir, promieńmir. — Ś. Jakuba droga, lacteus orbis.

Mącz. bte 9JîtId)flrajk. JAKUBIEC, iał, ieli, ieje nijak, niedok., zjakubieć dok., głupieć, bttmm merben. Tak zgłupiał, tak zjakubiał przy onej swej damie, Że dwa razy niedźwiedzie użytsze są w jamie. Pot. Pocz. 182. JAKU-BÓWKI, gatunek gruszek. Ład. H. N. 46. 3ßC0B8D{nte. Boh.

Jakubinska. §. Wezbranie wody na Wiśle zwyczajne na ś. JAŁOSZKA ob. Jałowica.

bny. 2] n. p. Nie po kontusie jałowatym ma się dać poznać szlachcic, ale po cnocie. Star. Ref. 32. może żółtawy. JAŁOWCOWY, a, e, od jałowca, Boh. galowcowÿ; Slov. borowićkowi ; Carn. brinove ; Croat. borov, boro-vichni; Dal. szmrekov; Ross. MOHOKeBeaoBŁiH, MoaoKeBeiŁ-Hfcift; Eccl. CMepym; (Croat. jalov abigenus); SBö^fiolber *. Drzewo jałowcowe delikatne, lekkie, przyjemnie czerwone i pachnące. Rzeczy z niego zrobione tak są nieśmiertelne, jak cedrowe; ztąd go niektórzy karłowym cedrem zowią. Kluk. Rośl. 2, 40. Jałowcowe jagody, SBacfyljolber»

Jakób, b(t§ Safobtmajfer. JAKUB1NY licz. mn., uroczystość ‘JAŁOWATY, a, e, [porówn. rusk. jały * przystojny, ozdo-imienin Jakubowych, b(t3 3afobÖfcft, Vind. shentjakopelza;

(Croat. Jakopovchak*miesiąc lipiec; Hung. szent Jakob hava).

JAŁMUŻNA, y, i., (Boh. et Slov. almużna; Boh. obs. chu-dodar; Sorab. 1. yamożna; Hung. alamisna; Garn. almo-shna, wugejmę; Vind. boshi dar, almoshna, almoshtvu;

Croat. almustvo, almostvo, zadùstvo; Dal. zadubina, za-dustvo; Rag. zaduxbina, barb. almùstvo, limozina, zadu-sobina, dobro djello ucigneno za duscja; Ross. noAaame,

30

MHiocTHHa, MHiocTHHKa; Svec. almosa; Dan. almisse; Angl. aelmes; Ital. limosina; Gall. aumône; z Greckotac. elee-Siownik Lindego wyd. 2. Tom II.

beeren. Ład. H. N. 51. Vind. branzhur, brinavo serno;    krava; Ross. a.iOBaa; Vind. krava jelova hodi, (opp. cielna).

Ross. MOJKæeBe^HHa, MOJKHceBeMHKa, MOHOKyxa, MOHCJKy-    (Prov. Slov. I galoweg krawe tela bi podstrcil, ctiam ex in-

hihhkł. Jałowcowa wódka (Carn. brinovz). Żywicę ja-    nocente faceret nocentissimum). Wina we Włoszech nie-

łowcową Sandarakiem zowią. Sienn. 359. JAŁOWICA,    które przez wiele lat bywają płonne a jałowe. Cresc. 296.

y, i., JAŁÓWKA, JAŁOWICZKA, JAŁOSZKA, i, i., de-    Nie rodziło się żadnej tam jeziernej trzciny, Jałowych

min., Boh. et Slov. galowicë, galowicka, galuwka, jalo-    pokrzyw i ostrej sitowiny. Otw. Ow. 153. niezdatnych,

wice, jalowicka; Sorab. 2. jalojza, jalojzka; Sorab. 1.    nieużytecznych, utmüjj. Slov. galowe wagca jałowe jajka,

yawoycża, yawoycżka; Vind. jalovina, jeniza; Carn. ja-    ova irrita. Na sery nie zbyt podbierać śmietany, aby

lovza, jalovina; Rag. jaloviza, junizza; Croat. junicza, te-    twaróg nie był jałowy; bo gdy sér tłusty, każdemu do

liczą, jalovicza, jalova krava; Bosn. jaloviça, juniça, ja-    smaku przypadnie. Haur. Ek. 129. (chudy, suchy, mager,

louicięa; Ross. aaoBima, Teaima, Heieat; bie Mbe> ein    trocfen). Obietnice w nadzieje brzemienne, a w sam sku-

gcirfenfalb im jme^ten Sllter, eine junge $ufj, tneïd;e nod) nic^t    tek jałowe. Kulig. Her. 184. czcze, próżne, leer. Zamiast

gefalht bat, eine ©d)älbe, eine garfe. U wołów, samica je-    liczb, jałowe cyfry. Nar. Dz. 1, 193. Będzieli greczny

szcze

nie rodząca, krowa. Kluk. Zw. 1, 202. {oppos. pło-    na ciele, to w głowie jałowy. Pot. Arg. 524. Teś z

ducha). Przed dwoma laty nie godzi się ku jałówkom    krzywdą puszczał od siebie, a owych Precz odganiałeś

juńca przypuszczać. Cresc. 549. W pola zielone woli    w prośbie swej jałowych. Chrośc. Job. 80. (bez skutku

twoja chodzić Jałówka, gdzie jej przykry upał chłodzić    próśb ich). Tam jakowe cnoty rycerskie bywają, kędy

To w rzekach miło, to igrać z ciołkami. Hor. 1, 209.    chciwość złota panuje. Star. Ref. 111. Ludzi było siła

Min. Jałoszka, młoda krówka, junix. Macz. Szuka swe-    tych, których obietnica jałową karmiła nadzieją, bo na

go ciołka jałoszka troskliwa. Zab. 10,59. Koss. ; Hor. Sat.    potym w samym oszukała skutku. Kulig. Her. 184. Nie

198. JAŁOWICZY, a, e, od jałowicy, Üïalben *, fôufj*.    ruszył się Aga z miejsca przeciwko Wezyrowi; ale tylko

Ross. HJiOBOnHŁiH. Nie będą ze psiej skóry jałowicze boty.    wysłał oficyera z dosyć jałową ceremonią. Kiok, Turk. 17.

Rys. Ad. 49. Mięso jałowicze. Petr. Ek- 94. JAŁOW1Ę, ięcia,    Mowa Turecka, będąc przez się bardzo jałowa, Perską

n., demin., Lat skotskich wtóry stopień jest juńców albo    i Arabską nadstawia się i zdobi. ib. 35. Maniery jego

jałowiąt. Cresc. 686. młodych jałowiczek, junge Mben;    były jałowe, choć skromności i poszanowania pełne. Tr.

Vind. jalouje, ©albtńel). JAŁOWIEĆ, iał, ieje nijak, ndk.,    Tel. 265. Królom pochlebstwem skażonym, swobodne i

jałowym być, nierodzącym, unfruchtbar fep, gelt gefyett. Boh.    poczciwe postępki, jałowe i surowe się zdają. ib. 265.

galowèti, zgaloweti. Po dobrym byku rzadko która krowa Masz jednak śliczna muszko (utonąwszy) choć nieco jało-jałowieje. Kluk. Zw. 1,206.    Bywa,    że i najlepsze pszczo-    Wą Pociechę ztąd, że zchodzisz śmiercią Ikarową. Zab.

ły jałowieją, ib. 4, 264. t.    j. nie    roją się. JAŁOWIEC,    10, 193. — Jałowo, próżno, czczo, daremnie, leer, eitel,

owca, m., Boh. et Slov. galowec, jalowec; Sorab. 1.    nergeblid). Jałowo tam cnoty rycerskiej, kędy mieszka

jachlowz, yaworcż, lablonz, lechibiern; Hung. gyalog    łakomstwo. Birk. Kaw. Malt. B. 3. Zwierzył mu się ze

fenyö; Vind. brinje, shmolje, fmolni germ, prinje,    wszystkiem, tak nie trzymał jałowo o nim. Chrośc. Fars.

serne prinjasto, fmolovez;    Croat.    bor, borovichno drć-    467. (błaho, licho). §. Płacz jałowy, zmyślony. Płacze

vo, czmrèk; Dal. szmrék;    Slav.    smrika; Rag. smrjêk,    choć mu się nie chce, płacze, gdy kto patrzy. Cn. Ad.

smrekka; Bosn. smricka, smrjek; Ross. BepecKB, mojk-    855. crocodyli lacrymae, oerfteEteâ affecttrteê SBetnen. {Croat.

jKeBejBHHKii, MOHOKeBeJBHHneicL; Eccl. CMfitYiuc, MO)KAe-    jalitisze simulare, jalnik simulator, jalnoszt negligentia,

BeJBHHKB, ber 2Gad)l)olber; 1. drzewo niewielkie, którego chro-    simulatio, jalen invidus, négligeas, jâl invidia). Jałowy

ścikowate niedorostki często widzimy. Rodzi jagodę czar-    śmiech, Sardonius risus. Cn. Th. ein nerftclIteS Sachen.    Po-

ną, która służy na lekarstwo, na kadzenie. Kluk. Rośl.    wiedział on to z    śmiechem, lecz śmiech był jałowy.    Pot.

2, 40.— 2. Ś. Jałowiec « Juniperus. Birk. Chmiel. B 2 b. Arg. 170. szalony gorzki śmiech. Mącz. ein bittere^ tyim* imię, ein 3îame. JAŁÓWKA ob. Jałowica. JAŁ0WNIK,    tütfijdjeê Sädjeln.    Uważasz jak on chodzi, oglądając    się

a, m., JAŁOWIZNA, y, z., bydło młode jeszcze pożytku    to na tę, to na    owę stronę, a jakimsi jałowym śmienie przynoszące , jałowice,    cielęta, Smtgöielu X. Kam.    chem powabiając , aby kto przed nim zdjął czapkę ! Gorn.

{Vind. jalovar * pasterz jałowiczny). JAŁOWOSG, ści, i.,    Dw. 116.— §. Bez zaprawy, surowy, nnbereitet, roju Ja-

niepłodność, bie Unfru^tbarfeit. Vind. et Carn. jalost, ja-    łową jada kapustę lub kaszę. Tr.

lounost; {Croat. jalnost negligentia, simulatio). Uważać JAMA, y, z., Boh. et Slov. gśma, jama, garnka; Sorab. 2. naprzód trzeba'żyzność albo jałowość gruntu. Wyrw. Geogr.    jamma, jamka; Sorab. 1. yama, yamka, proznencża, ze-

1. Wielkość roślin różna podług bujności albo jałowości    me proznencża; Vind. jama, jamiza » gruba, grob, jami-

ziemi. Syr. 238. — §. Jałowość śmiechu, udawanie, 3Ser*    na, jamovina * rów, skalna jamina * jaskinia, berlog * jama*

fteUung. ob. jałowy śmiech. JAŁOWY, a, e, JAŁOWO    (cf. barłóg); Carn. jama, jameza, jamenza fossa, dupla,

adv.; [Boh. galowy; Vind. jâl, jalou, jelou; Carn. jâl, ja-    duplina * jama, (cf. dup'); Croat. jama, jamicza foramen,

lov, (jalovy se abortire; Croat. jalovitisze; Bosn. jalovitise,    specus, jamichati; {Dal. jamam fodio, scrobes facio; szpe-

izialovitise); Germ, gelt; Svec. gali; Dan. gold); niepło-    ram speculor ; Croat. berlog antrum) ; Dal. gyama; Slav.

dny, unfruchtbar. Gdzie pastwy mało, krowa ma wtórego    jama, jamma * dziura; Bosn. jamma, jammięa, spiglia,

roku być cielna, żeby w przód jeden rok była jałowa.    spilla; Rag. jamma, jammina, spilla; Ross. HMa, HMHHKa,

Cresc. 549. Croat. jalova krava, jalovicza; Bosn. jalova    aaiua , flMOUKa dół, dołek, (aMt stacya, poczta, stójka),

BepTent, Kaitypa (ob. Nora), nemepa, neqepa (ob. Pie-    Pocz. 671. Sposóbcie się w peruki proszę i w jamulki.

czara); Eccl. kimu, ftom, węumn, epiTEni, kouhr, 6y-    Pot. Jow. 65. Jamułką odział swoje łysinę, ib. 186. Ja-

epaK'B; (cf. Graec. XWV> cf- imać, jąć); nora, loch zwie-    mułki, w których starzy ludzie chodzą. Łączw. Zw. 23.

rzęcia w ziemi,    n. p. lisów, królików, raków,    gadzin; ło-    Lubo jedna jamułka na wszystkie trafia się głowy, prze-

żysko ich; ba#    Sod), bte fy&tyî etttcê ^tereê    in ber (Erbe.    cięż każdy twierdzi, iż nie jest uszyta, tylko na sąsiada.

Jamniki łażą w    borsukowe jamy. Kluk. Ziu. 1, 392. Ka-    Teat. 49. d, 44. (kaptur błazeński, bte 9tarrenfappe). Leżał pokopać wilcze jamy, lisie nory, Drzewo zwalać umyśl-    pid dwadzieścia i dwa mając pułki I walną jazdę, nasunie.... Zabi. Firc. 77. Radabymtam siadła jak liszka w    nął jamułki. Chrośc. Fars. 434. (cf. czapkę na stole po-

jamie. Pot. Syl. 299. Już mają w jamie lisa. ib. 302. łożyć, hardzie kazać, imponować).

— §. Wilcza jama * wilczy dół, eine 2Bolf#gwBe. Jamy ‘JAMURŁACH, u, m., Towary Tureckie, kołdry, jamurłachy. wilcze cembrują się dylami sosnowemi. Kluk. Rośl. 2,159. Vol. Leg. 4, 82. z Tur. jagmurłyk * oddeszcznik; burka, Wilczek wpadł    w jamę. Boh. Kom. 2, 491.    §. Anatom.    opończa. A. Czart. Mscr. ein ^Regenmantel, cf. jarmułuk.

Jamy oczowe,    w których oczy leżą. Krup.    1, 72. ob.    JAN, a, w., imię męzkie, 3o§ann. Boh. Jan, Janek, fern.

Jamka, bte    51ltcjen^ö^Iett.    Jama piersi, bte 33ruftljöf)(e, składa    Janka;    Slov. Gan, Ganieek; Hung. Janos;    Sorab.    2.    Jahn,

się z tyłu    z pacierzów    grzbietowych, z przodu z kości    Hanfo,    Hanfko, Hanfcho; Sorab. 1. Jàn,    Hanufch;    Carn.

piersistej, z dołu z myszki przegrodowej .... Krup. 2, 238.    Anshê; Vind. Janshe, Janshek; Slav. Ivan, Ioan, Jovicza;

Serce dzieli się na dwie jamy (komory) ^erjfctmment, żo-    Croat. Ivan, Ive, Ivicza ; (Croat. Ivanschak; Rung, szent

łądkami serca, ventriculi cordis, nazwane, to jest na jamę    Ivan hava « miesiąc czerwiec); Bosn. Ivan; Rag. Ivàn, Ivo;

przednią abo prawą, i na jamę tylną albo lewą. Krup. 2,    Ross. Hbslwl, Ioamra. Jan, wykłada się wdzięcznym.

240. JAMNIK, a, m., JAMNICZEK, czka, w., zdrobn.,    Rej.    Post.    ddd 5.    Jan ś. chrzciciel, syn Zacharyasza.

rodzaj psów, które zowią taxamf, są nizkie, cienkie, dłu-    Kras.    Zb. 1, 387.    (Vind. kriefs, fvetega kćrstnika gud,

gie, z krzywemi nogami; z któremi polują na borsuki,    krefni    fvetik; Carn.    kres    solstitium). W dzień ś. Jana

wlazłszy bowiem w jamę, dają znać, gdzie się borsuk    bylicą    się opasywać,    całą    noc około ognia skakać zwy-

znajduje. Można ich użyć i na kuny. Ład. H. N. 51. ber    kii. Rej. Post.    pp 5. Ktoby komu sanki posłał o ś. Ja-

©ad)#^Wtb. Niedźwiedzie jamniczkami zaszczuł. Mon. 66,    nie, mianoby    go za niemądrego. Gorn. Sen. 38. Patrzaj

386. JAMKA, i, i., demin., Boh. garnka, eine flehte Ipöfjle,    jak wiele imion masz z jednego Jana : Janusza i Hanusa,

ein flehte# Sod;. Węgle w doły, czyli jak dawniej nazy-    Iwana, Isztwana, Jonka, Jaśka, Jasinka, Jacha i Jasiątko;

wano, w jamki kładziono. Czack. Pr. 2, 179. Myszy polne    Jeden    ród wołek, ciołek,    krówka i cielątko. Kochom. Fr.

kryją się w jamkach po rolach. Ład. H. N. 113. Kot    67.    Deminutiva tak    idą:    Janek, Januś, Janusiek, Jaś,

długo koło myszćj jamki chodził. Czach. Tr. G 4. — Anatom.    Jasiek, Jasieczek, Jachncczek , Jasinek, Jasineczek. —

Jamki oczne, są to dwie wklęsłości koniczne, w kształ-    §. Xiądz Jan abo pop Jan w Abyssynii. Klok. Turk. 69. ber

cie lejka,    obejmujące    okrąg oczny. Dykc. Med. 2, 645.    fjlrtefter    3ol)anne#. Boter. 224. W kącie    Afryki    na    polubię Slugen^ttylen. ob. Jama. JAMISTY, a, e, lochowaty,    dnie dzierży królestw na 60 pop Jan,    zowią    go    Gyan,

UOil Södjer unb §öfden, Vind. jamast, jamoviten; Ross, ne- t. j. mocny, a nasi obrócili z Gyana Jana. Biel. Św. C mepHBiił, BepienncTuh, hmhctuh. — Anatom. Jamiste ciałka,    3 b.    — §.    Botan.    Jana ś. szarańcza abo ś. Jana chleb,

corpora cavernosa. Bykc. Med. 2, 646. Substancya ja-    Cer atonia,    rodzaj    z pomieszanemi płciami; tylko jeden

mista kości sitowatej, lub labirynt nozdrzy. Krup. 1, 76.    gatunek nam    znajomy z owocu, t. j. z strąków, które

(JAM - LI ob. Ja). JAMNY, a, e, od jam, w jamach mie-    kupujemy na    stół od Ormian. Kluk. Dykc. 1, 115. 30‘

szkający, #itylett *, ht $öf)len llttb Sofern rcojmettb. Taksy    l)annt#Ürot ob.    słodki strąk; Ross. OBenbH poatKH. Jana ś.

idą w nory na zwierzę jamne, jako to: na lisy, borsuki    pas, Babi mur, Lwia abo Niedźwiedzia łapa, ziele, by

etc. Zool. 306. JAMALNY, JAMOWY. Tr. ‘JAMOS-ŁAW,    strony abo stryczki jakie kosmate po ziemi się wzdłuż

a, m., mysz, rQooyXodvrrjç. Przyb. Batr. eine SDiau# ht ber    pnące. Syr. Ziel. 841. ber 3oIjann{#prtcI, ber Snrlapp.

Satrad). cf. Ross. BepTenHHłCE.    Jana ś. ziele, Panny Maryi Dzwonki, Dzwonek Matki Bo-

JAMROZ ob. Ambroży.    żej, Dzwonek czerwony, Dziurawiec, Hypericum perfora-

JAMUŁKA, JARMUŁKA, i, i, czapeczka, zwłaszcza ludzi    tum. ib. 827. 3o(>anm#fraiit, ©rmtb^etl. Urzed. 171. (cf.

kościelnych, mycka. Wiod. tudzież doktorów, ludzi sta-    dzwoniec). Jana ś. kwiat, gatunek Wołowego Oka, burych , chorych, ein SDtttpcfyen, Befonber# für Patienten, alte    phthalmum Linn. $inb#auge, £><ffenauge. Syr. 780. (Sorab.

fieute; für ©öfteren; Bep ben ©etfłlfdjen ba# ^rtefterfäppdjett,    1. S. Yana kwëtk. cf. Świętojański). Ś. Jana głowa ob.

bte Motte, (cf. piuska). Chustę w troje zwinąwszy, do-    Dyablik. — §. Robaczki ś. Jana, co w czerwcu latając,

piero na to włożyć jamułkę, w którćj zioła będą prze-    w nocy świecą. Syr. 1344. Vind. krefniza ob. Złotnik,

ib.

135

JAMNIK - J AMUŁK A.

JAMURŁACH - JANAĆ.

szyte. Syxt. Szk. 297. Czepce albo jamułki/ ib. 405.    3ofjannt#ltmrtner. — §. Pieniądz albo grosz ś. Jana, Świę-

Porząc oracz ziemię pługiem Wyorywa sajdaki, strzały,    tojański grosz, zadatek. Cn. Th. 689. ba# §anbgelb.

włócznie rdzawe, Najduje i szczałbatki i jarmułki krwawe.    1363. Pieniążki ś. Jana, denarii Romani. Summ. A 4.

Stryjk. 717. Prałat jeden, gdy mu duchowny przyjaciel    JANAC komu, burl., Janem go nazywać, einen 3ofyann

jego mawiał, czemu jamułki nie nosi, rzekł: nosiłbym,    rufen. Nie tak ci mnie zowią; nie Janajże mi; nie Pio-

gdyby jamułki były z swojej natury poświęcające. Mon.    traj mi, bom ja — ski abo .. . cki, Jego Mość, Pan

65, 40. Szyszak wrdział, miasto doktorskiej jamułki. Pot.    Starosta. Cn. Ad. 664.

30,::

236

JANCZAR - JANOWIEC.

JANOWINY - JARCZAK.

JANCZAR, a, w., JANCZARYN, a, m., Stryjk. Tur. C 3.

Infanteryą Turecką Jeniczery, Janiczarami, to jest, nowym żołnierzem zowią. Mik. Obs. 404. Po Spahach najmocniejsza podpora państwa Ottomańskiego są Janczarowie; zowią ich nowym wojskiem, lubo początek swój wiodą od Ottomana I; ale że im Amurat III. nadał wielkie przywileje; służą pieszą. Klok. Turk. 225. Rag. jagnicjar;

(Eccl. flHŁmaps pieszy dodany huzarowi), ber 3cmttfd)ar.

JANCZARKA, i, i., ruśnica janczarska, eine 3flttttfd)arett* JANUS, u Rzym. bóg czasu; Carn. Prosenz. (Carn. prosenz flintę. Nietylko z janczarek nośnych gęsto szyją, ale w »2. styczeń Januarius; proséniza *, 4. święto Janusowe; 2. sieki się rąbią. Leszcz. 76. Para janczarek. lustr. cel. prosiana słoma).

Lit. Leży na wylot z janczarki przeszyty. Susz. Pieśń. 3. JAPOŃCZYK, a, w., rodem z Japonii, Ross. HnOHeu'B; ein J. 3. JANCZARSKI, a, ie, 3anitfd)aren*. Janczarska muzyka. JANCZARSTWO, a, n., stan janczarski, Janczarowie, ber 3«nitfcf;arenftanb ; 3ßnftf$aren. Dzieci chrześciań-skie na janczarstwo biorą. Paszk. Dz. 50. Stryjk. Tur. C 3. JANCZARYCHA, y, l, JANCZARYCZKA, i, i., niewola na kształt Tureckiej u Janczarów, tyrania, ©flaueres), MAPRAŁ, a, m., n. p. Towary, Tureckie, kobierce, ‘japra-Styrannei). Patrzeć nie mogę na tych płaczliwych ludzi, hły. Vol. Leg. 4, 82.

co tu uciekać będą z tej janczarychy. Teat. 53, 13. Są- JAPURT, PURT, a, m., jabłoń leśna, rodząca wielkie jabł-siedzie, do wszystkich ci, jako widzę, krzywo, Jeślić    ka niesmaczne. Wfod. e Cu. Th., ilicem aliqui reddunt

mieszkać z sąsiadem b miedzę jest ckliwo, Radzęć na    inepte; eine 2Irt »on trüben SlpfelMnmen. — Mącz. tłuma-

Janczaryczkę albo na Drzypole. Pot. Jow. 473. (cf. beściad).    czy platanus japurt, jawor; plataninus japurtowy, jaworo-

‘JANCZYK, a, m., n. p. Horda ta umie ubrać konie od    wy, Slljorn «

fozy gdzieś starej W kozubalskie dywdyki, janczyki, czół- 4. ‘JAR, u, m., ‘JARZ, a, m., JARO, a, u., Boh. garo; dary. Tiuard. Wi. 201. może gatunek czapraków, eine    Slov. gar, podleti; Carn. jarn (jarz* iarlik); cf. Graec.eag;

Lat. ver; Germ. 3<ÜJt; 9?ieberf. jarał latosi; cf piar. Czack. Pr. 1, 86. wiosna, ber ftrüfyltng. Na zimę trzeba JANINA herb.; brunatna tarcza w polu czerwonym, na heł-    gęściej, a na jar rzedzej siać. Haur. Sk. 40. Pola na

mie pawie pióra. Kurop. 3, 24. eilt Söappen. JANISKO,    jarz abo na wiosnę osiewane. Cresc. 76. Pan inwentarz

a, w., niezgrabny Jan, fyößltdjer $an3. Sorab. 4. Janisko.    ma dojzrzeć, jako zasieją na jarz. Haur. Ek. 400.—§. Jare

MANITOR, a, m., z Łac., Wys. Aloj. 496. wrotny, odźwier-    zboże, ©ommergetreibe, ©ommerfaat. Boh. gar, garj, ger,

ny, ber 2pr$flter.    gerice, gare obilj ; Vind. letnu shitu, jariza, jarina, jare

JANKIELN1A, i, i., w hutach śklannych, łopata żelazna,    shitu; Ross. apoBOH xjrfcôs, apima; Eccl. apt, jkhto Bca-

podobna do tych, co przy kominach do brania żaru za-    Koe BecHOio ciaHOe. Na rzepisku nie siać żyta ozimego;

żywają; lecz daleko większa, bo można w nię kwart trzy    takie pole na jar lepsze, na jęczmień, na pszenicę, na

surowej nabrać materyi, i w tygiel wsypać. Torz. Szk.    groch, na konopie. Haur. Sk. 10.

34. ib. 174. bie @d)öpffette, in ber ©laSlnitte.    Pochodź, jarka, jarlik, jarkisz, jarmuż, jary, jarzyna;

JANÓW, a, e, od Jana, 3t>partni^ * ; Ross. HBaHOBE. Pan    orkisz, cf. jarmark, cf. ugór Slov. rolj z gara orana,

rzekł Piotrowi: Szymonie Janów, miłujesz mię? Bial. 2. ‘JAR, u, m., jaruga, dół, wądół, eilte ©rnbe, ein ©raben. Post. 110. (t. j. synu Jana, 3o^(tnn8 » ©oljltt, Janowic).

Niedowiarstwo uczniów Janowych, ib. 44. ber @d)uler 30‘ fianntë. JANÓW, a, w., znaczne miasto w cyrkule Lwowskim. — Tegoż imienia miasto w Rrzeskim Litewskim.

Także w Wojew. Trockim ; i inne jeszcze tegoż imienia w Województwie Podolskim. Dyke. Geogr. 1, 293. 9îame JARCZAK, a, m., z Tatarsk., letki gatunek kulbaki. A. Czart.

Mscr. ein leister £atari)'d)er (Sattel. (Ross. apuaicB, jyKa lęk siodłowy). Moskale uzdeczki małe i siodła na to sposobne, jarczaki lekkuchne mają, aby się w nich i tam i sam obracając na każdą stronę uwijać mogli. W jarczakach tych, jako i Tatarowie, króciuchno siedzą, aby się z razu kopii i drzewca zemknąć na bok mogli. Gwagn. 548. Stanąwszy na jarczakach swoich, krzepko się obracali , strzelali z łuków. Birk. Chmiel. B 4. Przed Ca-rzem Tatarskim wodzą kilkanaście koni podwodnych w jarczaki pięknie osiodłanych. Biel. Kr. 576. Świętosław książę na gołej ziemi siadał ; także siodło lub jarczak

garbefrteme. Jundz. 367. Ross. 4p0KŁ. Janowiec kolący, spinosa, Germanica, Çfrtemenfraut, zdatny do obsiania samorodnych płotów. Kluk. Rośl. 2, 65. — 2. Janowiec, wca, m., miasto w Gnieźnieńskim, nad Wisłą. Dykc. Geogr. 4, 293. eine ©tabt tn ber SBojro. ©nefen. JANOWINY, in plur. imieniny Janowe, ba3 3ûtyflttnt$namen8feft. Slav. Ivanje; Bosn. Ivagndàn ; Croat. Ivanye; Ross. Hßa-hobT) 4eHh. JAŃSKI * ś. Jański. ob. Świętojański.

3apaner. Japończykowi są mali, ogorzali, zwięźli i bardzo szpetni. Dykc. Geogr. 4, 293. JAPONIA, ii, i., 3a* palt. Ross. Hnoma; ostatnia kraina wschodnich królestw przy Azyi ; wszystka jest na wyspach. Sk. Żyw. 2, 385. JAPOŃSKI, a, ie, od Japonii, S^pontfcb, Ross. flnOHCKift.

Slrt ©cfjabrafett.

JANEK ob. Jan.

»ergebener Çolntfdjeu (Stdbte. Boh. Janów Genua, Janowsky knéz Maltańczyk. — JANOWCOWY, a ©entjłen ». JANOWIC, a, OT., Iwanowic, z Ruska, syn Jana, 3opanttöfoptt. JANOWIEC, wca, m., Boh. janowëc; Sorab. 4. żówtć kochcżate dżecżel; Rag. xûkka, xûkko-vina; Bosn. sgjukka, sgiukovina, bernestra; Carn. hans-hoft; 4. Genista Linn. bte ©enifte, krzew niewielki, kwiat grochowy, potym strączki. Chodząc koło niego, jak koło lnu, prząść się daje. Kluk. Rośl. 2, 65. Janowiec albo kręczynka. Sienn. 72. Janowiec strzałkowy, sagitta-lis, bie trübe ©enifte; farbierski, tinctoria, bte ^arbegenifie,

e, z janowca,

(Croat. jarëk vallis: Ross. apt 4. brzeg przykry, skalisty; 2. głębia). W okolicy fortecy są znaczne rowy, jary, wzgórki, i inne tym podobne miejsca. Jak. Art. 2, 364. W kałużach glejowatych i w jarach głębokich grąznął. Birk. Kant. C.

ma

J ARKI - JARMARCZNE.

JARMAR CZYC- JARMUŻ.

237

pod głowę włożywszy legał. Stryjk. 120. Na ławie się położywszy, jarczak pod głowę włożywszy. Bies. B. 2. Przodkowie dalekie drogi konno, na twardych siedząc jarczakach, odprawowali. Mon. 71, 6.

JARKI, a, ie, jary, wiosienny, tejże wiosny, grühjafirä*. früfl* jafltig, t)on btcfem    Na jarkim słońcu ziele to

suszyć. Syr. 349. (cf. jare słońce, cf. jarzęcy). Jarko adverb., gorąco, krzepko, fietj5, fiifcig, frtfd), munter. Uchwycili, się obadwa, jarko w pasy. Stryjk. 126. (ob. Jaro). §. Żelazo jarkie * kruche. Os. Żel. 36. tnürbe§ èifen, baâ leicht Brićfyt. — W rodź. ieńsk. JARKA, i, subst., cokolwiek jeszcze z tejże wiosny, jeszcze młode, alleê $rüh5 jährige, nodj Sunge. Jarka krówka, tegoroczna, ob. Jałówka. Jarka pszczółka ob. Jara, bie 3ungfernb-iene. Jarka owieczka, Jarlaczka, Sorab. 1. yericża; Slov. garka, dwou-letâ owce bidens; Ross. apica, apouKa. Sposób jako młode poznać owce; sitowki, jarlaczki znać, kiedy dwa zęby naprzód u spodu mają. Haur. Ek. 126. Jara kokoszka, Carn. jarzćza; (Carn. jańcza, kokos jednoga lëta). Marchew, którą sieją w wilią ś. Jana, nazywają jarką. Haur. Sk. 73. ©onttnergelberüben. W szczególności zaś jarka, jarkisz, jara pszenica, krochmalna 'pszeńca, samopsza. Syr. 956. Cn. Th. 235. ber ©antinerroethen. Boh. garka, garina, (cf. jarzyna); Croat. jarecz, jaracz, jari jachman; Dal. jarich; Vind. jariza, jarina, jare shitu; Ross. apiipa, apoBoii xjhô'B ; Eccl. apB, jkhto Bcanoe BecHOio ct/moe. — W rodź. mezk. JARLIK, a, m., JARLICZEK, czka,

m. , demin., wyraz owczarski, oznaczający jagnię tegoro

czne. Nag. Wirg. 492., Dudz. 40. (cf. latoś, łońszczak, roczniak ; cf. nazimek); ein 3«brling, ein    ein

Sä^rlingöbocf. Boh. garnjk; (Ross. apeijB bóbr roczniak). Zacznijmy już wesołe na przemiany pienia, Dość dla naszych jarliczków, dla krówek spocznienia. Zab. 9, 249. Ejssym. — Niemasz nigdzie tak miękkiej na jarlikach wełny. Zab, 6, 332. Czekają nim ich spuszczą koziołek z jar-likiem, Drżącym do matki każde odzywa się krzykiem. Zab. 10, 58. Koss.; (Carn. jarz * kozieł, jarzham foecun-dare; cf. jary, cf. jurny); Bosn. jaraç, jarcich, jarre ; Croat. et Dal. jaracz, oven mas ovium ad foetum relictus ; Slav. jarać; Rag. jaraz, jare, jarcich.

MARMAK, u, m., gatunek ubioru, [«giermak, qu. v. 1]

n.    p. Pierwej chodził chedogo, a dziś już w jarmaku. Rej. Wiz. 93. Pani z krawcem na wiotchy dawno jarmak chodzi,.Już tam wierę w żupicy musisz nieboraku Przechodzić się do czasu, źleć bvło w jarmaku? ib. 92 b.

JARMARCZNY, JARMACZNY, JARMARKOWY, a, e

jarmarku, 3armarft3gelb, ©tanbgelb fur bie gafumarft^eit, podarunek jarmarczny, ein Sabntarftggefcfienf, ein 3aljrm«rft. I tyś stary, i dar twój starej będzie mody, Lepsze mi jarmarkowe kupi Mirtyl młody. Żab. 236. Zabi. JARMAR-CZYĆ, ył, y, cz. niedok., kupczyć zwłaszcza na jarmarku, potym ogólnie frymarczyć, handlować, szachrować, jafirmarften, bcmbeln, einen #anbel machen. (Bosn. pazariti ; Croat. szejmujem). Nie raz pragnęli, abym z onemi jar-marczył, A szczęście moje za nic z niemi przefrymarczył. Kulig. Her. 257. JARMARK, u, m., JARMARÉK, rku,

m. zdrbn., z Niem. ber 3flbrmarft, roczny targ, nundinae. Mącz. zjazd przedawających i kupujących. Kras. Pod. 2, 366. Boh. jarmark, weyroćnj trh; Sorab. 1. wulke wiki; Carn. sejmn (cf. seym), semejn, smejn; Vind. jarmark, seim, tergovina, lietnu tershishtvu, (cf. targowisko); Bosn. sajam, trrig, pazar (ob. Bazar), panajur, scjokodol, trrigh; Rag. pazâr, pazariscte; Slav. pazâr, vâshar; Dal. szajam, pazar; Croat. szenyem, szejem, szajam; Ross. ap-MOHKa ; Eccl. apMamca, apMamcB, Tfti^hCTKO, Tf»i>;r,iupe. Na jarmarku, albo na targu pospolitym, kto co kupi, ten zarazem ma zapłacić. Szczerb. Sax. 168. Kupiec twój jedwab' wykładał na jarmarku twoim. 1 Leop. Ezech. 27, 16. (na targu twoim. 3 Leop.). Każdy jarmark zły skąpemu, równie jako ubogiemu. Cn. Ad. 17. W ten czas zły jarmark, kiedy na jarmarku Pijanemu często nadcinają karku. Dratk. K. 2. Na pijaństwie zawsze kończy się jarmark. Zab. 9, 145. Po jarmarku zły targ. Rys. Ad. 57. nad) bem Sa^rmarfte folgt ein fd)led)ter 2öo-djenmarft. Żywot ludzki poczytali sobie za jarmark pożyteczny, iż zkąct mogą zysk sobie czynią. Budn. Sap. 15, 12. Zkąd się wziął kupiec bez jarmarku? Pot. Zac.

9. Różnemi językami gadają, gdyby na jarmarku. Teat. 33, 73. — Jarmark, wrzawa, zgiełk, hałas, gwar, @e= lärme, ©etofe, Prov. Slov. Dwe, tri żeni garmak robl — §. Ociec obiecał jarmark ci kupić, obiecował Gdy się do miasta rano wyprawował. J. Kchan. Fr. 21. jarmarkowe, podarunek jarmarczny, ein 3abrmarft3gefd)enfe, ein 3abrmarît. Glicz. Wych. 4/5 6. 1. JARMARKOWY, a, e, ob. Jarmarczny. 2. JARMARKOWY, ego, m., subst., sc. kupiec; nam jarmarcznik (Boh. jarmarećnik) durum est. Cn. Th. ein Sn^rnt^ïb^faufmann, ber ben 3a^rmarît befudjt. Sorab. 1. wikownik; Bosn. panajurlia, trigovaç od pa-najura.

MARMOŁKA, ob. Jamułka.

JARMUŁUK, a, m., podwójny barkan. Tr. boppelter 5ktrcan. od cf. jąmurłach.

jarmarku, 3oltrmarft3 *. (Boh. jarmarećnj; Sorab. 1. wi- JARMUŻ, u, m., quodvis germen tenerum oleris. Cn. Th. kownë ; Croat. szejemszki). Przywilej jarmarczny. Kras. ^ofll, 5traut überhaupt. (Etym. jar). Nasienie gorczyczne Pod. 2, 166. Jarmarkowego miasteczka, ani wsi osadzać mniejsze jest ze wszego nasienia, lecz wsiane w ziemię, żaden nie może, bez pozwolenia sędziego. Szczerb. Sax.    stawa się wszech jarmużów większe. Sekl. Math. 13 et

168. Jarmarkowy dzień (Carn. smajne dan). Zydek jar-    Marc. 4. not. »rzeczy ogrodnych». — 2) Jarmuż abo

markowy. Teat. 24. b, 21. Odpustowa, kiermaszowa, czarna kapusta. Haur. Sk. 460. Jarmuż rozmaity odmianą jarmarczna publika. Mon. 69, 500. Wstydź się, tak jar-    jest kapusty ogrodowej, brasica oleracea. Jundz. 340.

markowa tylko robi tłuszcza. Zabi. Amf. 23. — §. lurid:    ber eigentliche Ä0$1. (Sorab. 1. kal, kaw; Croat. kel, vu-

Jarmarcznym prawem nazywają ono przywłaszczenie są-    kret; Vind. okrat, vukret, saferlanu sele ; Slav. vèrza).

Im lepiej przemarznie , tym słodszym staje się. Ład. H.

dzenia ludzi z pod innéj juryzdykcyi. Saxon. Art. 52. Pospolity jarmuż jest kędzierzawy, zielony i granatowy. JARMARCZNE, JARMARKOWE, ego, n., subst. płaca od

238

JARMUŻOWY - JARY.

JARZ-JARZĘBIĆ.

N. 51. Sabaudzki żółty jarmuż, ^armtnatfotyl, zimowy SBtnterfotyl etc. Kluk. Rośl. 1, 216. Jarmuż drobno posiekany, Ross. KpomeBO. W starym zakonie nie jeden jarmuż jadał, co cięższego cierpiał, przecie jednak wielkie ofiary Panu bito. Sekl. 124. (leguminy, prosty pokarm). JARMUŻOWY, a, e, od jarmużu, Jtotyl*, Ross. maHbiH. Jarmużowe serce, czyli listki, ze śrzodka puszczające się, uszczyknąć trzeba, żeby jarmuż nie wyrastał w wielkie liście. Ład. H. N. 51. Jarmużowy podęzos, głąb' jarmużowy, qu. v. — Jarmużowa polewka Ross. mu, lUeM; cf. szczaw. JARO adv. adj. jary. JAROSŁAW, a, m., 1. imię męzkie, niby jary sławą, czerstwy. Chmiel. 1, 60. ein ÜJîannêname. 2) Jarosław, miasto w woj. Ruskim. Dykc. Geogr. 1, 294. eine Stabt tn ©altciett.

JAROSZ, a, m., imię staropolskie męzkie Hieronymus. Nies. 1, 403. Kochow. 225. Jabl. Her., Herbst. Odp. yy 2 b. Jeronym. Kucz. Kat. 3, 241. Rag. Ierolim, Iêro.

MARUGA, i, i., (Croat. jaruga fossa profunda Mans; Bosn. jarugar, loqua, barra palus, stagnum; Ross. apyra, OBparb wądół, jar). Pobili nieprzyjaciół, że muszą w błota [z jarugi. Tward. W. D. 2, 146. Ślizkie uboczy, jarugi i duże Brzeg opasały tej góry kałuże. Morszt. 30. Dolinę, między temi co leży górami, Błotniste przedtym kryły błota jarugami. Bardz. Luk. 99. eilt tiefer Sumpf.

JARY, a, e, JARO adv., (Boh. gari, garnj; Carn. jar; (Sorab. 1. yere ostry, srogi, jara, jaru wielce, bardzo; Eccl. apeli, lüßTt żarliwy, porywczy; Ross. apmîi, apOKt płomienisty, jasny, żywy, brzmiący, głośny ; apt przykry skalisty brzeg, apyra jaruga, npiapKiii trochę przykry, zawiesisty, apycE piętro, warsta); od jaru, to jest wiosny, wiosienny, letni, $rütyliugê *, Sommer *. Jary, la-tosi. Dasyp. B b, 3. Jare zboża sieją się na wiosnę, i zbierają się tegoż lata. Syr. 913. Kluk. Rośl. 3, 128. Sommergetretbe. Boh. garni obilj, gar, gafz, gafina ob. Jarzyna; Sorab. 2. jariza ; Vind. jariza, jarina, jare shitu, shitu, letnu shitu; Ross. apmia, apOBon xjtEöb; Eccl. apb, Hurro BcaKoe BecHOio chaHoe. W marcowych dniach sieją żyta albo zboże jare, jako owies, jęczmień, groch, pszenicę, też i reż jarą. Cresc. 694. (Croat. jarecz, jaracz, jari jachmen; Rag. jarich; Dal. jaricz, ya-racz yeesmen liordeum exasticum). Pszenica jara, zea, mniej pożywia, niż zimowa. Krup. 5, 54. (ob. Jarka, jar— kisz, samopsza). Marchew' siana koło ś. Jana, gotowa na jesień, zwana jara marchew'. Cresc. 238. (ob. Jarka). W ciepłych stronach w wrześniu sieją len, który zowią jary. Cresc. 698. (7?ag. grah jarich, jarich ; Bosn. grali jari, jarik cicercula). Deszcze oziminę urodzajną znosiły, a niesienia jarego w ziemię rzucać broniły. Krom. 222. Tam naprzód widzieć ranych kwiatków pierwociny, Łakocie jare, fruktów *skoroźrych nowiny. Zimor. Siei. 136. Jara rola Boh. mékota; Vind. letna gniva, gniva sa ja-rino ; Ross. apoBaa naiima. Jara wełna, którą w lecie strzyżono, bte SotttntermoUc. cf. Ross. noapOKb; (Eccl. »pua» wełna biała). Jara pszczoła, jarka, bte Jungfern* bteue, młodka ; Eccl. apua nneM. Jary woski, jarzęcy, pierwszy młodego roju, ba3 Juttgfernroactyg, Eccl. apafi bockü. Jary miód, jarzęcy, lipiec, ber Jungfewtyütttg, któ—

ry pszczoły na wiosnę robią, biały, jasny, klarowny. — §. Jary, jasny, czysty, rein, tyeU. Woda jara. Spicz. 26. Najprzedniejsza sól kopalna jest jara albo oczkowata, biała, w pół przeźroczysta; ale jej nie wielka obfitość. Kluk. Kop. 4, 168. baä metjk reine burctyftd/ttge Stetnfalj. — Słońce jare *nie zachmurne, bie ^eîle Mtbemölfte Sonne. Im dzień z rana piękniejszy, im jest słońce jarsze, Tym się potym zachmurzy bardziej. Pot. Arg. 35. Gile, skowronki, słowiki i dzwońce, Jarsze witają przy swym wschodzie słońce. Zab. 10, 17. Tak Brutusowćj cnoty promień jary, Kwitnie w potomność, choć go śmierć obala. Chrośc. Fars. 314. — Jaro adv., jasno, tyeU. Lampy te goreją tak jaro, Jak niebo świat gwiaździstą ja-śniące kotarą. Przyb. Milt. 30. — §. Krzepki, czerstwy, frifcty, rajcę. Stary, ale jary. Rys. Ad. 64. Slov. starć, ale garć, senex sed recens. (Ross. flpnra skóra twarda). Lubię patrzeć, kiedy stary Skacze jako młodzik jary. Anakr. 63. Jestem siwy, jestem stary, Alem czerstwy, alem jary. Zabi. Bal. 17. (cf. jurny, jędrny). §. Botan. Jary mlecz, ziołko niewielkie, peplus esula rotunda, rttnbe SMfêttttld). Syr. 1496. Jary mlecz poziemny, Chamaesyce, frtcctyenbe fletne £unbêmtltty. ib. 1497. JARZ, JAR, u, m., JARO, (Boh. gaf, garo, ver; Graec.ëaç; cf. Germ. Satyr); ber grütyltng. Dudz. 40. wiosna ob. Mar. 1.

JARZAB, ębu, m., Boh. gerab, sorbus Linn. drzewo miernej wielkości, kwitnie biało, i rodzi jagody okrągłe czerwone. Ład. H. N. 52. Kluk. Dykc. 3, 92. ber Sperber* bannt.— §. Jarząb, JARZĄBEK, bka, m., Boh. gerabek; Slov. garâbek, garâbka, gerabka; Sorab. 2. jerop; Vind. jereb, polski jereb, lieshni jereb; Garn. leshnekar, ho-ropka, katórna , fultran ; Ross. paónHKE.— fern. Croat. jere-bicza, térchka; Slav. jarebica ; (cf. Boh. gefab ; Slov. ga-rab, gerab, rerab grus żóraw'); Slov. garabica; Carn. jereb, jçrébiza; Vind. jereb, jerebiza, jerebizh ; Rag. ja-reb; Bosn. jarebięa; Croat. jerebicza; Dal. jareb, jare-bicza; Eccl. pAnuca, KyponaTKa* kuropatwa ; (cf. Ger. Stepp); lagopus attagen Linn. ba3 $afeltyutyn, ptak nieco większy od kuropatwy, do jedzenia nad inne zachwalony, gdyż mięso ma białawe, kruchsze i zdrowsze od kuropatwy. Tuczy się jagodami jarzębiny. Kluk. Zw. 2, 291., Ład. H. N. 52., Zool. Nar. 240. tetrao bonasia. — Prov. Jarząbka może jednego dać panu, a kuropatw trzeba parę. Rys. Ad. 20. Jarząbek pański ptak, a chłopska potrawa, ib.

20.    W dzień wielkonocny, kto święconego nie je , a kiełbasy dla węża, chrzanu dla płech, ‘jarząka dla więzienia , już zły chrześcianin. Rej. Post. Pp. 5. JARZĘ-BATY, a, e, pierza pstrokatego, gefperbert, bunt gefiebert. Przy kokoszce jarzębatćj, Podryguje kur włochaty. Teat.

21,    49. Ah kokoszka jarzębata, kokoszka moja włochata. Kniaź. 3, 207. Litwini bożkowi, który deszcz spuszcza, rozmaitej barwy kurzyce, białe, czarne, jarzębate ofiarowali. Siryjk. 144. JARZĘBI, ia, ie, od jarzębu, Sperberbaum jarzębie śliwki abo jagody, Sperbeeren, ob. Jarzębina. JARZĘBIG, ił, i, cz. niedok., pstrzyć, fprenMn. — fig. Łódka ta zdatna, kiedy morza nie jarzębią wiatry. Pot. Arg. 265. t. j. nie kłócą, broźdżą, mann bte Sffitnbe ba3 Éeer ntctyt ummütylen, nictyt fctyaumen ntactyen.

JARZĘBINA-JARZMO.

JARZMOWATY-JARZYNOWY. 239

jarzmo sromotnie przepędzili. Warg. Wal. 153. ( jugum, cf. socha). — §. Jarzmo wołów »para wołów, etn 30<$ £)$fen, etn ^aar Cc^fett. Pięć jarzm wołów kupiłem. Budn. Luc. 14, 19. JARZMOWATY, a, e, na kształt jarzma, jo$arttg. — Anatom. Pociąg kości jarzmowatćj, processus seu apophysis jugalis. Perz. Cyr. 3, 67.

RZMIĆ ob. Podjarzmić. JARZMOWY, a, e, Sorab. 1.

*JA-

JARZĘBINA, y, i., Boh. gerabina, rerabina, ośkeruśe, wośkeruśe; Slov. brekynë; Hung. berekenye; Sorab. 1. yerebina; Sorab. 2. jerebina, herebina; Vind. jerebika, ribika, kneblovez; Croat. cskorus; Bom. jarebina, osku-ruscja; Ross. paöraa, phóhhhhke ; drzewo jarzębinowe, sorbus; Śperberbaunt, ©perberfiolj, drzewo twarde, i ztąd do różnych mocnych robot zdatne. Kluk. Roił. 2, 41.

Jarzębina leśna. Judaszowe drzewo. Cn. Th. Jarzębina    pżażnć; Ross. apeMHbiH ; od jarzma, 30$⁵ / ptm 30$C

dzika, sorbus silvestris, aucuparia, jarzębina ptaszników,    gehörig. Łoże jarzmowe , echebreum. Cn. Th. ba3 30$00s

ber élfeBeerkunt. Dykc. Med. 2 , 647. — §. Jarzębina ,    (tell. Jarzmowe wici, coum. ib. bte 30$Wtebe. Jarzmowy rze-

(Boh. gerabina; Sorab. 1. yerebinowé pwod,    yerebinka;    mień, (Vind. hosh, gosh ; ob. Gążwy).—    Anatom. Kość ja-

Vind. jerebitzhie, ribikje, zvibje , zvibovje,    kneblovje) ;    rzmowa lub jądra, leży w boku twarzy,    os jugale. Krup.

owoc jarzębi, jagody, którremi ptaki łowią, które na kon-    1, 66.    §. Jarzmowy » podjarzmy, podjarzmowy, sprzę-

fekt smażą, których w lekarstwach używają. Dykc. Med.    żajny, który w jarzmie rabia, subjugalis. MaLcz., Ross. hpe-

2, 646. Ład. H. N. 52., Kluk. Rosi. 2, 4l/bte ©perbeere,    mohochbih, no^apeMHbiS, 30$s » im 30$c arbeitend Ja-

©perberbeere, ©peperltng. JARZĘBINOWY, a, e, jarzębi,    rzmowy woł, ein 30$0$8-

©perbcr *. Boh. gerabowÿ, wośkeruśowy; Ross. paÖH- ‘JARZYĆ cz. niedok., (Eccl. apio), żarzyć, jątrzyć, gniewać.. hobhh. Ptasznicy jagód jarzębinowych na łowienie roz-    (‘Jarzyć się, Ross. apHTbCH, apiocb wściekać się z gnie-

maitego ptastwa w jesieni i w zimie zażywają. Jundz.    wu). cf. jurzyć się. JARZYCA, y, i., (Etym. jar). Sorab

266, Likwor jarzębinowy Ross. paółiHOBKa.    2. jariza ; Vind. jariza, jarina ; Ross. apima. Zyto jare

JARZĘGY, a, e, (cf. jary), wiosienny, w wiośnie abo le-    na Rusi pospolicie zowią jarzycą. Gwagn. 334. ©ontttter*

cie zrobiony, gruĘftngŚ», ©ommer». Ranę tę    leczyć trze-    roggen. Owsa po cztery kopy ; jarzycy po    trzy kopy mórg

ba olejem, z jarzęcym woskiem rozpuszczonym. Hipp.    w wiązania. Stat. Lit. 217. JARZYNA,    y, i., tym wy-

106. Wosk jarzęcy zowią virginea cera. Urzed. 437.,    razem pospolicie oznaczają rośliny ogrodowe, kuchenne »

Eccl. apuii bocke, 3nngfermna$3. Jarzęcy « lipowy miód.    ogrodna strawa, ©enutfe, ©artengetM$fe, 5fn$engetM$3,

Włod. 3uitgfen$0Utg. Sienn. 291.— £. Jarzęca świeca» z    5tu$enfraut; niekiedy także nadają to nazwisko nasionom

jarego lub jarzęcego wosku ulana, czysta, jasna, eine    roślin zwanych roślinami jarzynnemi. Dykc. Med. 2, 648.

Sterze son 3ungfe*nn)a$8, eine reine, flarę, ÿe\k 3Ba$3ferie.    trotfneê ©emüfe, §ülfengentüfe. Jarzyna ziarnista, warzywo

(Ross. flpKift, apOKE płomienisty, jasny; Eccl. apun, rapi    polne, nasiona jarzynne, których najbardziej używają, są

żarliwy; rapiiii» wełna biała). Tam na cześć boga jarzę-    bób bagnisty, bób mały, groch, słonecznik strączysty,

ce świece Czystym goreją zapałem. Kniaź. Poez. 1, 142.    wyka. ib. Roślinom abo ziołom ogrodowym kuchennym,

Już nie głównie smolne, lecz świece gotują do łożnicy    dosyć często dają nazwisko legumin. Dykc. Med. 2, 648.

jarzęce. Ustrz. Klaud. 41.    -    Jarzyny ogrodne zowiemy te, co w ogrodach sieją, jako

JARZMIANKA, JARZMIONKA, i, ź., ziele kruszcze, Helle-    są pietruszka, rzepa, kapusta, po Łac. olera. Jarzyny

borine Epipactis. Cn. Th. serapias Linn. bie ttnlbe 9îte*    polne, ale słuszniej zbożnemi zowiemy legumina, jako

ferourj. Jarzmionka długoliścia, longifolia; szerokoliścia,    groch, krupy i innych wiele, co z ziarna przyprawują;

latifolia ; wielokwiatowa, lancifolia ; czerwona, rubra. Jundz.    Niemcy zowią 3uQCmÜfe ; ale nierozdzielnie, bo tak ogro-

441. JARZMO a,n.,(Boh. gho; Slov. gho, gârmo; Morav.    dne, jako zbożne jednako zowią; acz się ta nierostro-

garmo; Hung. jórom, iga ; Sorab. 2. jabr; Sorab. 1. pżah;    pność i niektórych Polaków trzyma. Sienn. Wyki. Legu-

Carn. jarm, jug; Vind. jarem, jarm, jigo , jigu; Croat.    miny lub jarzyny zowiemy, które można bez sierpa zbie-

jarem; Rag. jâram; Bosn. jaram; Dal. yaram; Ross. flp-    rać ręką, lub bez kosy, n. p. bob, groch, soczewica.

MO, uro; Eccl. nphME, CEnp^ri; cf. Germ. $arm) ; ba3    Krup. 5, 154. Groch jest jarzyna biała a okrągła. Cresc..

30$ für bte    £)$fett junt Jtetyen. Jarzma    do sprzężania wo-    167. Tatarka i ryż więcej między    jarzyny krupiaste,

łów bywają    lipowTe,    jesionowe; wici    zaś dębowe, cze-    aniżeli zboża poczytane. Syr. 1004.    O polnych jarzy-

remchowe. Kluk. Roił. 2, 159. Wół w jarzmie chodzi.    nach, albo radnićj o kaszywie. Syr. 999. Ćwikła, ja-

Zool. Nar. 358.    §. fig. Ciężar, niewola, Saft, 3o$,    rzyna ubogich. Syr. 1120. Filozof ten samemi żyje ja-

Stenftkrfett, $ne$t[$aft. Kto w jarzmie z młodych lat    rzynami. Wetg. Mar. 1, 245. — Sorab. 1. wareno, kaw,

chodzi, Dobrze mu się to z czasem nadgrodzi. Chroic.    zelo ; Vind. strozhje, kasha , mozhnik ; Croat. zćlye , szo-

Job. 191. Wielkie jest jarzmo wielkie szczęście. Ossol.    chivo ; Bosn. socivo, kakokti : grah, bob etc. (cf. so-

Sen. 37. servitus.    On wypustoszy    przeciwniki twoje,    czewica); Eccl. nupo, üîhto, joiuhkii,    bchkoîî oboihł oro-

Którzy nie    przyjmą    jarzma, porzuciwszy zbroje. Groch.    podoił, hjh mo aymuTi, mojkho, n.    p. ropoxE, 6oóh.

W. 468. Wybić się z pod jarzma, zrzucić jarzmo ; ba$    Ogród na jarzynę warzywną. Haur. Sk. 42. dît ^Ü$ett*

3o$ abroerfen, «Bf$ütteln. — Próżno karkiem miotać, raz    garten. §. Jarzyna, zboże jare. Dudz. 40. ©ommergetretbe.

go w jarzmo włożywszy. Pot. Arg. 222. Dźwigał jarzmo    Boh. garina, garka, gar, garj ; Sorab. 2. jariza ; Vind. ja-

nieszczęścia. Teat. 47. c, 12.—* §. Spojenie cieśli, kształt    rina, jariza, jare shitu, letnu shitu; Croat. letina; Ross>

jarzma mające. Tr. etn 3ttttwerbanb in ©eftalt etneö 30$^    apnua ; Eccl. apb, żkhto Bcanoe BecHOio ctaHoe. Jarzyny,

— §. Samnitowie wojsko Rzymskie pogromili, i przez    oziminy. Kluk. Roił. 3, 209. JARZYNNY, JARZYNOWY,

a, e, a), od ogrodowin, ©emüfe *. Sorab. 1. kawowé, zelowé; Croat. szochivaszt; Ross. 3e4eHX, orop04HHH. Ja-rzynny rynek, ©etttüfentarft. Jarzynny ogród, Croat. zéli-sche; Ross, orop04t. Jarzynny ogrodnik Boh. zelenar, zelinaf, zelnjk; fem. zelenarka, zelinarka; Sorab. 1. kalnik:

Ross. oropo/iHHKL. b). Zboże jarzynne. Ostr. Pr. C. 2,

432. t. j. jare, ©ommergetreibe.

JAŚ, ia, m., JASIEK, śka, nt., JASIO, JASIUNIO, ia, m., JASKÓŁCZE, JASKÓLĘ, ęcia, n., demin. nom. jaskółka, JASINEK, nka, m., JASIATKO a, m., JASICZEK, JA-SINECZEK, czka , m., JASIEŃKO , a , m., demin. nom.

Jan, Sojjamtdjett, £ćmfel. Boh. Jenjćek; Sorab. 2. Han-fcho, Hanfchko, Hanfchizko. Rej. Wiz. 57. Kochow. Fr.

67. Gdzie się obracasz mój Jasiuniu miły? Zab. 14, 266.

Jasieńko mój kochany. Teat. 53, 26. Ustawicznie gada o Jasiu swoim. Kras. Pod. 2, 61. Jasio najdowcipniejsze ze wszystkich dzieci. Kras. Pod. 2, 61. Obaczysz Jasiu, żeś sobie kłopot kupił. Teat. 24, 168.

JASEŁKA ob. Jasika.

JASIEK, śka, ob. Jaś. — §. Gatunek poduszki, eine 2Irt »0U Hüffen. Jasiek puchem wytkany. Tr.

JASIEŃCZYK herb ; w polu błękitnym klucz złoty do góry stojący; na hełmie pięć piór strusich. Kurop. 3, 21. ein Sßappen.

JASIENIEC, ńca, m., botan. Centaurium minus, ïaujenbgüh benfraut, tak zwań, żc ma liście jak na jasionowym (je-sienowym) drzewie. Syr. 655. (Rag. jassenak); centurzya, ziele rosnące na miejscach piaszczystych, ziołko niewysokie. Jasieniec wielki, Centaureum majus, ©tt)jJtau[enbs ßülbcnfraut, rośnie po pagórkach. Kluk. Rośl. 2, 222.;

Dykc. Med. 2, 649. JASION ob. Jesion. JASIONEK, nka, m., lasone Linn. rodzaj rośliny; owcom i pszczołom przyjemnv, rośnie na piaskach. Kluk ,Dykc. 2, 54., Jundz.

249.

JASKIER, u, m., żabinck kwiat, (Bosn. sgjabokrek trava ; Rag. xabokrek; Sorab. 2. lokafchina, hokafchina ; Sorab.

1. royownik; Carn. slatiza ; Croat. vrâtich ; Ross. 3Bfc-340^HHKt, cf. Lat. aster); ranunculus Linn. rodzaj dosyć liczny, zwany od jaskrawości kwiatków swych lśną-cych, a pryszczenicą od skutków. Syr. Ziel. 876. et 874. Ross. npwmeHems. Asiaticus Ogrodniczy, dla kwiatów swoich jeden z ulubionych w ogrodach zabawnych. Kluk. Dykc. 3, 1-8. ber Sîanunfel, ber §afyncnfuß. Jaskier wodny, aquatilis; mały, ßam?nula; włóczący się, reptans; wielki, lingua (leśny Opich. Syr. 874.); trędowy, fica-ria; Kaszubski, Cassubieus ; złoty, auricomus ; jadowity sceleratus-, główkowy, bulbosus Ross. acaÔHHeii’B; rozesłany, repens; wielokwiatowy, polyanthemos; ostry, acris. Ross. jiothkï , yemrna, KynaiŁHima ; kosmaty, lanugino-sus; polny, arvensis. Jundz. 299. JASKIERKI, ów, plur., Iskierki, gwiazdeczki, ziele dymieniczne, gawęda; kwiaty jego ciemnej nocy lśnią się jak iskierki. Syr. 1444. Hettteß ©ternfraut. JASKIEROWY, a, e, od jaskieru, 3?amt»fel *. Jaskierowe liście. Syr. 875.

JASKINIA, i, a., Boh. geskynć : Slov. geskina, geskyne; Bosn. jazuina, ruppa od zvjera; Rag. jazvina, jamma, spilla, ruppa; Croat. skulya, spilya; Vind. skalna jamina, vo-tlovina, votlovishe; Eccl.    (cf. jaźwiec), BepTBS,

KfUiTim, neipepa; (Ross. a3Btma, H3Ba; Eccl. rana);

wielka jama, eine (grojk)    Niemaszli jakiej jaskini,

gdziebym się schowała przed pogonią? Teat. 52. c, 45. Z pod ziemi wychodzi jaskinia zarosła krzaczkami, ib. 56. c, 88. Wiem sekretną w ziemi jaskinią, przez którą do wieży wnijść można. ib. 56. c, 89. Jaskinia łotrów, eine »bergrube. Teał. 20. b, 14. JASKINIATY, a, e, cavernosus. Mącz. Ijöljltg, üoU $ö$Ien.

ein Iwtgeß (Sdjnmlbdjen. Młode jaskółczęta. Haur. Sk. 58. Jaskólęta. Cn. Th. Jaskolęciu oczy wyjęto. Spicz. 151. JASKÓŁCZY, a, e, od jaskółki, Boh. laśtoci; Sorab. 1. wastoycżżi; Croat. lasztovichni ; Ross. lacronKHHi; ©djllMh hen* . Jaskółcze gniazdo, Boh. laśtowói hnjzdo, na którym młode już odchowały się jaskółczęta, kadzone, służy bydłu do zdrowia. Haur. Sk. 58. — Jaskółcze ziele, Boh. łaśtowićnik, laśtownjk, celidon; Sorab. 1. krawnik; Vind. lastouka, ermena drasniza, faroneka; Carn. slatish, nishta-misl; Bosn. rosopast; Ross. nHCTorErB, miCTmra. Cheli-donium, Celidonia Linn., znajome w sztuce lekarskiej jest wielkie (złotnik) i małe, (mysze jajka, pszonka. Syr. 889.) albo wielka i mała roztopaść. Dykc. Med. 2, 652. baß SdjeKfraut; bie grojk unb Heine ©cfytMl&ennwrj, twwon bie Heine and; getgrcarjemtmrj Ijetjft. Jaskółcza mać, mówią, tym zielem leczy oczy swym dzieciom. M. UrzeLd.

90. dla wielkiej tej jego mocy na uleczenie oczu, zowią też boży dar. ib. 91., Syr. 896. Jaskółczy kamień, Che-lidonius lapis. Plin. 2,37. ber ©djtMlbenfietn, ma się naj-dować w żywocie młodych jaskółcząt. Sienn. 328. Ross. KOcaTHK’B. JASKÓŁECZKA, i, i., demin.\ (Boh. laśto-wicka) ; baß ©d;n)äiM;en. Jaskółeczko, jużeś się na świat ukazała, Jużeś ożyła ! jużeś z wody wyleciała ? Simon. Siei. 103. A ty cyganeczko, wiedź białoszyje siostry jaskółeczko. Zab. 16, 318. JASKÓŁKA, i, i., Boh. la-śtowka, laśtowice, laśtowieka, wlaśtowka ; Slov. lastowi-ca, lastowićka; Sorab. ł. wastoyeża, wastaiza; Sorab. 2. jaskoliza, waskoliza; Carn. glastovza, lastovza, lastovka, lastoviza ; Vind. lastouza, glastouza , lastoviza ; Croat. la-sztovicza, laztovicza ; Bosn. lastoviça; Rag. làstova, dem. lastoviza; Slav. lastavica; Ross. aacKa, aacTonna, (cf. aa-ca, aaconna plama obdłużna, aacTOBima, jiacTOBKa ewy-kiel koszuli pod pachą); Eccl. MCTonua, juctokui|j, (cf. aacTOnKa, Jiacima łasica) ; bie ©djlMl&e. Jaskółka domowa, bie $außfd)tMlIie, Boh. girićka, ma ogon znacznie widlasty, żywi się owadem, gnieździ przy domach. Zool. Nar. 231. Jaskółka dymówka, bie 9îaud) », über $Üd}en» fdjtoalk, hirundo rustica, gnieździ się w kominach, czasem przy krokwiach pod dachem. Kluk. Zw. 2, 227. Ko-minna jaskółka. Banial. J. 3. — Jaskółka grzechołka, hirundo apus, bie genflerfd;toani>e, gnieździ się w kątach okien, w zabudowaniach murowanych, ib. murowa, jerzyk, łazi po murach, gniazdo zawiesza po murach i skałach. Ład.

H. N. 52 et 57. bie aJłauerfdjtoal&e ; Boh. roreye; Slav. brigunica ; Ross. Kocaraa, KÓcaTOnKa. brzegówka abo grze-bielucha, bie UferfdjlttMl&e, Ross. CTpiiaa , (cf. strzyż). Jaskółka morska, Sterna, bie SDîeerf(^tt>aI6c, (Vind. hudovur-niza; Ross. Kanapna, MapTUiima, aarpaßa; Slov. wodna lastowica, ćagka, vanellus; cf. czajka). Zgodnie z kosem,

ma

cz. niedok.,

JASKRAWOŚĆ - JAŚNIA.

JAŚNIACH - JAŚNIEĆ.

jaskółka piskoce. Banial. J. 4. Boh. sweholiti. Jedna jaskółka nie czyni lata; nie czyni miasta jedna chata. Rys. Ad. 20. Pot. Arg. 605. Birk. Kai. Ob. 36. eine ©cbroalbe macht fei» nett ©ontmer ; Slov. gedna lastowieka gar ne robi ; geden ström ne robi hâg; Croat. lastowicza jedna ne chini pro-tuletje. §. Jaskółka, ryba morska, Chelidon Plin., piscis marinus quatuor alis instructus membranaceis, quibus supra aquas facile evolat. Cn. Th. ein fliegenber ©eefifd).

JASKRAWOŚĆ, ści, 2., (Etym. iskra), barwa rażąca, kolor rażący, fdjre^enbe Senken. Te farby, które skromnie, i z cieniowaniem użyte, wydałyby piękne malowanie; jaskrawością i gęstością swoją rażą. Pir. Wym. 339.    §.

Oko jej nie bujało na wszystkie strony; ani zbyt pierzchliwą jaskrawością uprzedzało cudze spojrzenia. Kras. Dos. 57. rażące spojrzenie, $a|enaugigfeit, Śa|enblicf. JASKRAWY, JASKRY, a, e, oczy rażący blaskiem swoim, blenbenb, fcfytmmernb, ba$ Stuge beleibigenb. Oczy mu ogniem jaskrawym pałają. Kras. W. Ch. 70. Piorun słuch gromem, jaskrym razi blaskiem oko. Zab. 14, 162. Oczy strasznie jaskrawe. Teat. 24. c, 72. kocie, glaMugig, fflfcenflugig, cf. iskrzasty. Jaskrawy koń « mający białe oczy. Dudz. 40. ein g'laMugigeö ^Jferb. albo też : glauco-mate seu leucomatc laborans. Cn. Th. berô einen ftlecfen (tuf bent 2luge 1)at. — §. Moral. Ostrowidzu zbyt jaskrawię Przypatrujesz się każdej cudzej sprawie. Mon. 74, 467. (zbyt surowo , nienawistnie).

1. JASŁA, JASŁY, Gen. jaseł plur., nosidło podróżnych, aerumnulae. Cn. Th. baê îragereff, äßanbelreff, narzędzie do noszenia ciężarów w podróży. Włod. — 2. JASŁA, JASŁKA, słek, JASEŁKA, sełek, JASŁECZKA, eczek demin,; Boh. gesle, geslicky ; Slov. gesle, geslićki ; Hung. yazlo, jâszol; Dal. yaszlo; Rag. jàs'li, jàsle; Slav. iasle ; Dosn. jaśle, jasli ; Croat. jaszlo, jaszle, jaszelcze; Vind. jafle, jaflu, jafli, jafelze; Carn. jaśle, jaslèze ; Ross. ncÄtt, (Ross. obs. acejŁHHnefi koniuszy nadworny); z desek zbite na kształt ryny, naczynie, w którym jeść dają bydłu, bie Grippe, b(rô ^Iripplein. Izalić będzie chciał jednorożec służyć, albo będzie nocował u jasli twoich? Bibl. Gd. Job. 39,

12. Gdzie niemasz wołów, nie ma nic w jasłach. Budn. Prov. 14, 4. (żłób jest próżny. Bibl. Gd.). Nie w miękkiej kolebce, ale w jasłach Jezus leżał. Biał. Post. 77. Widzieli Pana w jasłkach leżącego, i w pieluszki uwinionego. W. Post. Mn. 34. Pieśń. Kat. 23. Włożyła go do ‘jasliszek. Gil. Kaz. C. c. Do twych się jasłek dziecinnych ciśniemy. Groch. W. 339. Trzej królowie się temu ciału w ja-słeczkach leżącemu pokłonili. Sk. Kaz. 286. — §. Jasełka, figurki wyobrażające narodzenie Chrystusa w stajence. A'. Kam. ß^nfffrtpplctn, Sîrippenfptel. — §. Kolebka, bie SBtege. W miękkie pieluchy powiwszy dziecię, Włoży w ciepłe do jasełek puchy. Pot. Arg. 552. JASŁOWY, JASELNY, a, e, od jaseł, Grippen*. Ross. aceJbHbiii.

JASMIN ob. Dzielsimin.

JAŚNIA, i, 2., jasność, jasne miejsce, jasnota, jaw'; Croat. jâsz, jasznoszt; Uosn. jâs, svjetlôst, bie £eEe, Sicht, £age$li<bt, Sichte. Prawda każdemu jawna i jasna była, jako ta, która nie kąty miłuje, ale jaśnią. Żarn. Post. A 5 b. Na goli i na jaśni go postawił. Budn. Cyc. 66. (na Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

widoku). Przyrodzenie twarze nasze na goli i na jaśni postanowiło. Kosz. Cyc. 82. Nic nie jest tak skryte, aby się na jaśnią nie okazało, gdy potrzeba. Radź. Marc. 4,

22. (coby na jawią nie wyszło. Bibl. Gd.). baS nicht ait ben £ag feinte. Za czasem na jaśnią to pokażę ludziom. Czach. Tr. A 3. Ja rzeczy te wedle możności mojej umyśliłem odkryć, a na jaśnią pokazać. Modrz. Baz. 23. Księgi światu na jaśnią wydać. Rej. Wiz. praef. Te książki na jaśnią wszystkiemu światu, nie litując pracy, podali i okazali. Baz. Sk. (publikowali, publicznie wydali). Biblia kilka razy na język Polski przełożona i na jaśnią wydana jest. Radź. praef. t. j. na świat wydana, cf. na jawią, qn3 Sicht gefteflt, berauögegeben, tn ben $rucf gegeben. JAŚNIACH, JASNACH, JASNOCH, a, m., imię męzkie, Lu-cidus. Nies. 1, 44. Kras. Zb. 4, 54. Jabł. Her. Jaśniach, pierwszy biskup Kujawski. JAŚNIĆ , ił, i jasnym czynić, ])eïï unb glanjenb machen. (Boh. gasniti; Bosn. jasniti, vedritti; Croat. jasznim). Olejek, który jaśni i żółci włosy. Sleszk. Ped. 4. Niebo świat gwiaździstą jaśniejące kotarą. Przyb. Milt. 30. JAŚNIE, JASNO, adv. adj. jasny; Boh. gasnę; Sorab. 1. jasno; Sorab. 2. bitschne ; Slav. vedro ; Eccl. Haacirfc, Hapyaefc , OTKpHTO, Ha HBii, HcnoBi4yeMO, bell, licht, flar, bentlid), propr. et fig. (oppos. ciemno). Świeca jasno się pali. Włożył ręce^ na oczy jego, i począł widzieć, i przywrócon jest ku zdrowiu, tak iż jaśnie widział wszystko. 1 Leop. Marc. 8,

25. Widziałam to jaśnie, iż dobrze pojęła moje myśl. Teat. 38, 266. Jaśniej nad dzień pokazuje się tu. ib. 9. b, 84. Pszczoły mają króla innego rodzaju, tak iż go jaśnie znać między drugicmi. Gorn. Dw. 355. Niejaśnie, niewyraźnie Ross. h^mo. Kiedy przyjdzie przed sędziego , niechaj jaśnie powie przyczynę długu. Chełm. Pr. 137. Niektóre dobrodziejstwa mają być dawane jaśnie w tłumie ludzi, a niektóre tajemnie. Gorn. Sen.

63. t. j. jawnie, publicznie, öffentlich, ficbtbarltih. Jasno, pogodnie, nie pochmurno, beli, flar, unberoölft. Po smętku wesele, a po wielkim zaburzeniu, rado jasno bywa. Rej. Post. S 6. — Przy tytułach : Jaśnie Wielmożny u nas, to co gdzie indziej zowią Wasza wyborność. Kraj. Pod. 113. (Etn. (Ercellenj, #t)d)gebohreu, ein gräflicher 3:itel; Croat. vassa preszvetloszt ; Ross. Barne npeB0cxo4HTeib-ctbo; adj. npeB0cx04HTe4bHbiH. Jaśnie Wielmożna Pani Dobrodziejko. Teat. 54, 20. Co u nas Jaśnie Oświecony, to gdzieindziej zowią Wasza Wysokość. Kraj. Pod. 113. (Ent. Roheit, (Erlauchter gürft. Vind. fvetlust, fvetli, fvietel, prefvietel; Ross. CBiurfeiiiiiiH, npecBtTihömiS, Bcenpe-CBtT4fcHimîî, cmieabHUH, ciHTeabHtMUiiH, (chrreibCTBO Wasza Xca Mość) ; Metropolitom : BbicOKonpeocBJimeHHbift, BHCOKonpeocBHmeHCTBO. Boiesno patrzeć na jaśnie oświeconych, jaśnie wielmożnych żebraków. Kras. Pod. 2, 237. JAŚNIEĆ, iał, ieli, ieje, nijak, niedok., jasnym być, błyszczeć, lśnić się, propr. et fig., bell fetftt, leuchten, glanjen. (Sorab. 1. yasznuszo; Boh. gasniti se; Bosn. jasnili, sjatti, svitlitise; Carn. jasne se; Croat. jasznisze, vedritisze; Rag. jasnitise; Ross. HCHiTb, noacHtTb, CBlmfcTŁ, nocBhi.itii»; Arab. “SD, "QD luxit; cf. Cerm. ©d)etn). Po zmartwychwstaniu jasnością ciała świętych, jak słońce jaśnieć będą.

ie, intens, adj. jasny, recf)t fefyr (icll

242

JAŚNIUCHNY-JASNOŚĆ.

J A S N O S I W IE G - J A S N Y.

Kucz. Kat. 1, 237. W młodości swojej jaśniała tysiącem wdzięków. Teat. 36. b; 12. Jaśniałem niegdyś, jak światłość promienia, Zniknąłem jak wiatr .... Kras. Oss. F.

2. Jaśniała skóra na twarzy Mojżeszowej z onych rozmów z bogiem. Radź. Exod. 34, 35. (lśniła sie. Bibl. Gd.). Synu, w którym widzę, że pełnie jaśnieje Chwała moja. Przyb. Milt. 166. Zawsześ wolał własnemi ozdoby jaśnieć, niż cudzą szatą być odzianym. Zab. 12, 5. Ten jaśnieje urodą, a tamten rozumem. Hul. Ow. 124. W kompanii jaśniał podług zwyczaju swoim dowcipem. Nieme. Król. 1, 176. Już minęły te czasy, świat otworzył oczy, Mało jaśnieć poczyna, kto w krwi tylko broczy. Zab. 5, 387. Na młodym Janie zaraz znać było, że wielką na świecie miał jaśnieć świątobliwością. Zał. H. T. 137. JAŚNIUCHNY, a, e, JASNIUŚKI, JAŚNIUSIENKI, JA-ŚNIUSIENIECZKI, a unb flar, fomtenflar, candidulus. Mącz. Rodzaj macicy, która tylko po jednym jądrku miewa w jagodzie, jaśniuezka bywa jagoda. Cresc. 295. Ross. HCHeHBuiß. Wino przetoczone podstoi się, iż będzie jaśniuczkie. Cresc. 344. Powiedział te jaśniuchne słowa. W. Post. W. 275. Obrał sobie Dawid pięć jaśniusienieczkich kamieni z potoku. W. 1 Reg. 17, 40. (gładkich. Bibl. Gd.) JASNO ob. Jaśnie. JASNOBARWY, a, e, farby jasnej, tjcllfarbtg. Ross. CBtuoitBliTHuft. JASNOBIAŁY, a, e, lśniącej białości, fjeKwetjL Anioł jasnobiałemi szatami odziany. Odym. Św. 2, L l 3 b. JÀSNOBRUNATNY, a, e, hellbraun; Vind. fvietloerjau ; Ross. CBtTaoóypŁiH. JASNOBRWI, ia, ie, wypogodzonego czoła, frol)lt(f)en 231tcf8. Cnotliwi starcy w mlekopłynne rzeki jasnobrwi wglądali. Ryb. Geśl. C 2 b. JASNOC1SAWY, a, e, Ijellbrattlt. Jasnocisawa sierść, prawie nie czerwona, rzadko dobrego konia znamionuje. Lek. Kon. 4. JASNOCUDNY, a, e, pięknie się świecący, fd;ön gldnjenb. Jasnocudna gwiazd rota. Hor. 2, 110. Nar. JASNOCZERWONY, a, e, l;ellfütl;, Ross. aiBiii. JASNOGNIADY, a, e, Ross. CBtTJorH^Biö, Ijellfaftl. JA-SNOGORACY, a, e, bremtcnbfjell, flammenb, płomienisty

n. p. Blask jasnogorący słońca. Ryb. Gejl. B b. Zbierać to ziele czasu jasnogorącego, nieebmurnego, niewilgo-tnego. Syr. 333. Nasuwień szarłatowy rumienił się na nim jasnogoracym złotem. Otw. Ow. 527. JASNOKLA-ROWNY, a, e, fietl, bnrd;ficf;ttg. JASNOKRUSZ, u, m., kruszec jasnosiwy, obfity w żelazo. Kluk. Kop.' 2, 214. JjeHgrauer Cśtfenftetn. JASNOMODROŚĆ, ści, i., ba3 §elb blau; bte I;elll>laue $arbe, błękit. JASNOMODRY, a, e, błękitny, (tellblatt. *JASN0R0ST, u, m., jasnotka. Cn. Th. (cf. jasnotka). aglaophotis. Plin. H. N. 24, 17. herba per-tentosa admirabili coloris splendore, dit glaiRCnbeê 3ftuber* fraut. JASNORUMIANY, a, e, wysoko czerwony, fwd)rot(>. Na to się on zapłonął, jako gdy kto białem Szarłat ja-snorumiany pokropi nabiałem. Zmor. Siei. 167. JASNO-RUSY, a, e, lisowaty, tyetfblonb; Ross. CBtuopycŁiH. JASNOŚĆ, ści, z., {Roh. gasnost, gasno, patrnost; Slov. gasnost; Croat. jAsz, jasznoszt; Rag. jasnós; Vind. ja-fnost, vedrina, vedrust, ozhitnost, sastoplivost ; Ross. BII4HOCTB, Be4peH0CTB, Be^pBHOCTB ; Ec.cl. Be4pOCTB, Be-4pora; oppos. ciemność); bte $e(le, £etterfett, Siarfyńtpropr.

et fig. Do jasności słońca nic się nie przyrówna. Jasność pokoju, dnia, nieba. Fd.—Jasność * sława, świetność, ber Dfłuljm, ber ©lanj. Jasność imienia domu tego jest wielka. — Przysięgam królowi panu memu być wiernym, i starać się o jego jasność, cześć.... Herb. Stat. 301. ztąd Jasność * dawny tytuł, pierwej monarszy , później książęcy, właśnie tak jak w Niemieckim, pierwej nim ®nrcl;laud)ttg i ©nrcblaucfyt wprowadzono, mawiano flar, 1 au* ter, Slarbett, Sauterfett, ®w. Slarl;ett, @w. Santerfeit, Sere-nus, Serenitas. — Za tak uprzejmą życzliwość Jego Jasności Cesarskiej (Sułtana) wielce dziękujemy. Gwagn. 136. (zamiast: Jego Cesarskiej Mości). Zygmunt August król do Xcia Pruskiego tak przemawia : My Z. A. poddajemy Jasności twojej w hołdowne używanie ziemie Pruskie; i Jasność Twą przez podanie tej chorągwi wwięzu-jemy. Gwagn. 395. —Jasność pisma, mowy » zrozumiałość, bte ®eutlid)fett, $Iarljett, üBerftänbltcfjfett. Jasność pierwszy (pisania) przymiot; już to źle oznacza, Kiedy dla zrozumienia potrzeba tłumacza. Dmoch. Szt. R. 16. — *§. Na jasność księgi wydawać, ob. na jaśnią, na jaw', publikować, n. p. Grekowie pisali mądre rzeczy, na jasność ludziom dawając, aby się uczyli. Biel. Hst. 25. ait3 8id)t fteUen, fyerani geben. JASNOSIWIEC, wca, m., Antilope Capensis, bte 21itttlope; koziorożec jeleniowi najpodobniejszy. Kluk. Ziu. 1, 89. JASNOSIWY koń, Ross. CBtnocfepaa 4oma4B, eitt 8td)tfd)tmmel. JASNOŚLICZNY, a, e, pięknie świecący, fcfwtt Icudjtcnb, glćinjenb, fdwn. Słońce, twe światło jasnośliczne, Ni u kogo niepożyczne. Groch. W. 340. JASNOŚWIETNY, a, e, światła jasnego, Çellfeudjtcnb, l;eHs gldnjertb, ftraljlenb; Ross. cBbioaMemiBin, cBhT03paqHBiH, CBtToayuHBiiI. Jasnoświetne gwiazdy. Otw. Ow. 258. Bzów. Roz. 60. Jasnoświetna jutrzenka powstawszy z noclegu. Hul. Ow. 152. Kłos jasnoświetnym złotem żółciejący. Otw. Ow. 581. W nocy za jasnoświetnym ogniów powodem ciągnęli. Bardz. Luk. praef. JASNOTA, y, z., jasność, jaśnia, istność jasna, fycHeS 28efen, bte $elligfett, ^larljett, ber ©lanj. Ukryta pod cieniem człowieczeństwa bożka jasnota. Przyb. Milt. 441 JASNOTKA, i, z., botan. lamium Linn, pospólstwu pod imieniem pokrzywy głuchej czyli martwej znana. Jundz. 307. bte taube 9?cffel. (ob. Świetliczka). Ross. BoameÓHaa KpoiMBa, toiobkh ntiyiiiBH. MASNOTKANY, a, e, n. p. Głowę swoje jasnotkaną koroną oświeciła. Bzów. Roi. pr. z samego światła złożoną, ’Ticbt gewebt, au$ Stdjt gewebt. JASNOWATOŚĆ, ści, i, pochodzenie na jasność, etttC geringere £)clle; Ross. BCHO-B9T0CTB, adj. acHOBaTBifi. JASNOWŁOSY, a, e, włosów jasnych, blond, lisowaty, Ijcllblonb. Ustawicznie się przenosi od czarnobrćwćj do jasnowłosej. Teat. 3, 6. JA-SNOZAB, ęba, m., Otw. Ow. 111. miano psa gończego, 9îamc ettteê ©tftubcrÇunbeê, Söetjüjaljn. JASNOZIELONY, a, e, Ijcllgrüit; Ross. CBlmo3e.ieHBM. JASNOZŁOCISTY, a, e, świetnie ozłocony, bclluergolbct, golbglćinjcnb. Wieku w jasnozłociste nedze okazały! Zab. 11, 303. JASNOZŁOTY, a, e, tjcllgnlbcn. Jasnozłote palce Kalliopy. Hor. 2, 40. Nar. Jasnozłoty okrąg słońca. Dudz. 19. JA-SNOŻÓŁTY, a, e, hellgelb; Ross. cB-BTaoacejmS. JASNY, a, e, (Boh. gasny, jasny, patrnÿ; Slov. gasny; Sorab. 1.

JASNY.

JASPID- JASTRZĄB.

243

yasnê ; Rag. jaśni; Croat. jaszën; Bosn. iasni, svitli, ve-    Mars surowy W polu jasnym.    Tward. Wł.    481.    (w polu

dri; Dal. yassan (sonorus), vedriv; Carn. jasn, vedru;    otwartym, cf. jawny, szczerny,    cf. jaśnia).

Vind. jafen , veder, jafnu ; Ross. HpKiił, apoKB, Be4pe- Pochodź, dojaśnić, objaśniać, objaśnić, przejaśnieć, roz-HHH, BC4pflHbiii; Eccl. npoBH4HUH, wchHi», ôaemamiftcfl,    jaśniać, rozjaśnić, rozjaśnieć,    wyjaśniać,    wyjaśnić, za-

Be4puH; oppos. ciemny); świetny, ffcE, glćhtjenb, flar,    jaśnieć.

propr. et fig. Jasne słoneczne promienie Rwą nocne JASPID, JASPIS, u, m., Ross. nennet, bcthce, auiMa; Hebr. mroki i cienie. Groch. W. 40. Jasny, żywy szarłat. Cn. nCÜ\ Pers. jasep ; Graec. ïarrmç ; ber (jatptt, kamień Th. Jasne farby, ffeEe garbeit. Jasna mąka * biała, bie-    kwarcowaty, mocny,    o stal uderzony ognia    dający,    polor

lutka, ffeEet ruet^eê SDîe^ï. W jasny dzień, za białego dnia,    przedni przyjmujący,    zielony przeźroczysty.    Na zielonym

Eeff ffeEent Tage. W burzliwej kupie wszyscy w jasny    tle często bywają kropki żółte, błękitne, białe i czerwone,

dzień uciekają. Tward. Wł. 90. Jasny dzień « pogodny,    Kluk. Kop. 2, 61. Ład. H. N. 53. Prov. Eccl. mto lynrne

ein fetterer ffeEer Tag. Jedne dni były jasne, a drugie    34aia? aennet; uto aennea? 40ópo4,feTejiŁ;i uto 4oópo-

ciemne, w których słońca widać nie było. Sk. Dz. 893.    4^10,1«? Bort; no óomecTBa? hiwto. JASPIDOWAĆ, ał,

Nocy były tak jasne, groszby był znalazł. Falib. Dis. U.    uje, cz. niedok., pstrzyć kropkami zielonemi, czerwonemi

2. (widne). Zęby was jasne pioruny biły. Teat. 24. c,    etc. grün, rotff u. f. U), fprettfeltt. JASPISOWY, a, e, od

45. ib. 30, 104 et 24. c, 66. (rażące, zabijające). •—    jaspisu, Jatpit *• Ross. biumobłih.

Medic. Jasna ślepota, gutta serena, kiedy oczy są jasne, JASSYR, u, w., vulg. Tut. jasyr captivas ; Arab.esir, Turc, isar żadnej najmniejszej zasłony na nich nie będzie a przecie    captivatio, esr, esir    captivare; (Ross. Syber.    acant    podanie widzą. Syr. 382., Ross. Teamaa B04a, ber fcfftoarje @taar.    tek, dań, acamiiKt    poborca; oótacaaiiTt nałożyć    poda-

— §. Dzień jasny * świetny, uroczysty, ein fet) erlief) er Tag.    tek). Jassyr, plon, jeńce, lud zabrany na wojennej ex-

Dzień, który króla uwieńczył koroną, Był zawsze u nas    pedycyi czyli przy wpadnieniu w kraj jaki, Sente, ©efangne.

jasnym, uroczystym. Zab. 4, 384. —-, §. Jasny * sławny,    Jassyr mnogi zabierać. A. Czart. Mskr. — Branie w nie-

wolą, jeńctwo, niewola, Schweres). Wpaść w jassyr, wpaść wr niewolą nieprzyjacielską. A. Czart. Mskr. Tatarskie mrowiska rozpierzchneły się na zwyczajne morderstwa i jas— syry. Nar. Chód. 2, 392. Han wysyłał swmje hordy na jassyr i pożogi w kraje Polskie, ib. 403. Wstydby był Andromasze, wyznam sercem szczerym, Gdyby się dostać miała Pyrrhowi jassyrem. Min. Ryt. 1, 57. Sto serc wiózł jassyrem Idalskićj macierzy. Mon. 76, 4.

świetny, berühmt, glanjenb. Jeszcze przed narodzeniem Chrystusa w kilku set lat Roksolanów imię jasne było.

Stryjk. 409. Jasna Góra, Clarus Mons, Częstochowa, miasto w Krakowskim wsławione cudami Panny Maryi, której tu kościoł i obraz bardzo bogaty. Dyke. Geogr. 1,

155. —§. Tytuł królewski i Rzpltej ; Najjaśniejszy, 3lEer* burćf;4anćf;ttgftcr. Posłowie zagraniczni w mowach i listach swoich dawać powinni Rzeczypospolitej tytuł Najjaśniejszej. Skrzet. Pr. Pol. 1, 94. (cf. przezacny). Do Najja— JASTER, u, m., botan. rodzaj rośliny, aster Łinn., bie śniejszego Stanisława Augusta, Króla Polskiego, W. X.    ©fewblunte,' u nas znajome są te dwa gatunki, jaster so-

Lit. etc. Najjaśniejszy Panie.... Zabór. Geom. dedyk. ©eh    czysty, tripoliutn; i jaster gawęda, amellus. Kluk. Dykc.

ner SDîafcftât, @t. 31. $. o. ^.... 31Ecrbnrcf)lautf)tigfter pm.    4, 60. Jundz. 421.

Dawniej: Przywilej Jasnego książęcia i Pana Kazimierza JASTRYCH ob. Astrych.

króla Polskiego. Herb. Stat. 295. Gniewu boskiego wi- JASTRZĄB' ębia, m., (Boh. gastrab, gestrab, gestfabek;

cher w momencie Jasne Wielmożności pogasi. Psalmod. 59. Chociaż ich i wdelmożnemi nie można sprawiedliwie nazwać, dopominają się jednak Jasnej Wielmożności. Mon. 66, 461. — §• W oczy wpadający, łatwy do spostrzeżenia, pojęcia, zrozumiały, flar, beutltd), öcrftänbltd), ein» Icudjtenb, tit bte 31ugeit fallenb. Jest to prawda tak jasna, jak słońce bez plamy, Jak to, że tu stojemy, jak to, że dzień mamy. Zabi Amf. 43. To są rzeczy tak jasne, jako śrzód biała dnia słońce. Jan. Lig. R 4 b. Rzecz ta od słońca jaśniejsza. W. Post. Mn. 268. Jasna rzecz! i ślepyby ujrzał, rozsądził. Cn. Ad. 503. Jasnej rzeczy dowodzić, soli lumen in ferre. Cn. Ad. 504. Jasnej rzeczy przeć, przeczyć, nie wierzyć, nie rozumieć, ib. — Podobnież o głosie : Ton głosu Pani Mara jest bardzo jasny, wyraźny i wskroś przejmujący. Pam. 83, 2, 187.

—    Wyobrażenie jasne jest, którego rozum i oczywiste pojęcie. Cyank. Log. 77. eine flarę SBerftellung.

—    §. Kozacy nas w dzień i noc ustawicznie trapili, a zawsze jasnej potyczki się chronili. Peir. Pol. 2, 395. t. j. jawnej, walnej; ein offenbaret, allgemeine^ Treffen. Więcej im szkodziły ślepe rowy I przysute reduty, niżli

Slov. gastrab, (gestrab milvus, kania); Sorab. 2. jatscheb, jaschcżeb; Vind. jastran, jastreb, habih, fekolizh (»kania, sokoł, sęp, gryf, krogulec); Carn. jastrab, sekólz; Croat. jasztrèb; Dal. yaztreb, kragulyaez; Slav. jastrèb; Rag. jastreb; Bosn. jastreb; Ross. acTpeÓB, acipeóoKB ; Eccl. iKTpcRi; cf. Lat. asterias; Ital. astore); 4. ptak, accipiter, ber $abtd)t, wielkości kury, śmiały, gniewliwy, drapieżny. Z młodu można go unosić do pola na kuropatwy i przepiórki. Zool. Nar. 275. Ład. H. N. 53. Gatunek jastrzębi Carn. piulćk ; Ross. raeBHiiK’B ; Eccl. bbi-neiHiia. Gniewliwe jastrząby. Banial. J 2 b. Na co stary jastrząb' godzi, Tym się łowem bawią młodzi. Zab. 2, 266. Nar. Miasto pomocy i miasto obrony, Skubie ony nędzniki, jako jastrząb' wrony. Rej. Wiz. 123. Trudno bez krwi, gdzie się dwaj jastrzębi Głodni do jednej ma zupełne posuną przepiórki. Pot. Syl. 407. Pies ten bardzo dobry pod ‘jastrząba. Pot. Jow. 158. — Jastrząb' wielki przedni, asterias. Plin. 10, 60. eine 3lrt Leiber. Cn. Th. — §. Fig. Miłość, żal , gniew, wstyd, serc ludzkich jastrzębie. Pot. Arg. 747.    2. Jastrząb' albo falkoneta, gatunek dawnej

strzelby, ósma część koluwryny, wyrzuca 2¹/₂ funta. Ar-

chel. 10. baê ftalfonett, eine fletne ftalfaune. JASTRZĄBEK, bka, ot., Boh. gestfabek; Ross. HCTpeóoKŁ, falco palum-barius Klein, też gołębnikiem zwany; mniejszy od jastrzębia, największym jest nieprzyjacielem dzikich gołębi.

szczurka jeziorna. JASZCZURA ob. Jaszczurka. JASZCZURCZĘ , ęcia, n., demin., młoda jaszczurka, ba3 3unge ber (Sibedjfe, eine junge ©ibedjfe. Dawne mniemanie iż ja-szczurczęta, gdy się mają wylęgnąć, wygryzają się z żywota matki, tak że ona zdechnie. Dlatego rodzicobójcy zaszytemu w wór, przydawano prócz psa, kura i jaszczurkę. Sax. Porz. 149. Pot. Zac. 101. JASZCZURCZY, JA-SZCZORCZY, a, e, od jaszczurki; żmijowy; Ross. ame-piutbiHTi, ©tbei^feu *, Ottem*. Jaszczurczy kamień, sauri-tes. Plin. 37, 10. gemma in ventre lacertae viridis. Cn. Th. Jad jaszczurczy. Sk. Kaz. 543. Tatarzy strzały swe jaszczurczym jadem napuszczają; vipereo feile. Paszk. Dz. 15. Serce nieużyte, jaszczórcze, wężami obwiedzione. Teat. 11. b, 92. Chleb jego w żołądku obróci się w żółć jaszczórczą. 1. Leop. Job. 20, 14. (w żółć żmijową. 3 Leop.). Ojca ci boga zowią, jaszczurczym się płodem Z wnętrzności miłosierdzia wygryzują wrzodem. Pot. Pocz. 232. Ztad moraln. jaszczurczy * niewdzięczny, złośliwy, Uttbanfbar, bo^aft. Rodzaju jaszczurczy. W. Math. 43, 12,

Kluk. Zw. 2, 305. Ład. H. N. 53. ber îauBenljalucfit, £au* bcnffllf. Bezpieczne jastrząbki. Banial. J. 3. JASTRZĘBI, ia, ie, MASTRZĘBOWY, a, e, od jastrzębiów, £abtd?tS*.

Boh. gastrabj ; Ross. HCTpeóoBt, acTpeÓHHHHH. Szósty i ostatni rzęd ptaków jest jastrzębi. Zool. Nar. 217. Ja-strząbowe okrucieństwo. Ezop. 10. Jastrzębi, orli nos;

(Vind. saferlan nufs). Jastrzębi kamień, hieraciłes. Plin.

37, 10 et 11. lapis pretiosus dictus a colore simili. Cn.

Th. ber §abidjt$ftetn. JASTRZĘBIATY, a, e, na kształt jastrząbi pazurowaty, rote et« $abtcfyt, Jpabicfytê*, artig. Palce zaostrzone, jastrzębiate, z pazurami ostremi.

Boh. Dy ab. 136. JASTRZĘBIEC, bca, m., 1. cf. Kudbrzyn,

Boleszycz, Kaniowa, herb’, w polu błękitnym podkowa złota, w śrzodku jej krzyż; nad koroną jastrząb', na nogach dwie pęciny mający. Kurop. 3, 21. ein ŚBappen. —

2. botan. Jastrzębiec, Hieracium Linn. ba3 §alud)têfraut, not. „narodzie źmijów.” Otterngejńdjte. Slitlj. Jaszczurcze rodzaj rośliny, którego gatunki są: górny, alpinum; bro- plemię. Leop. Luc. 3, 7., Bibl. Gd. —Z miłością umknie dawnikowy, taraxaci;    kosmaczek, pilosella; wątpliwy du-    zgoda, a jaszczurcze plemię Własnąż matkę z ojczystej

bium; Mysze uszko,    auricula; podokołkowy, cymosum;    precz wypędza    ziemie. Zab. 6, 180. Min. Konstantyn

kłosowy, praemorsum; murowy, murorum; błotny paludo-    Kopronim, syn Leona, rodzaj jaszczurczy, który złością i

sum; wielokwiatowy sabaudum ; baldaszkowaty umbellatum.    niewiernością abo z ojcem zrównał, abo ojca przechodził.

Kluk. Dykc. 2, 40. Jundz. 395. Boh. gestrabina galega.    Sk. Dz. 708. Bardziej niż jaszczurczej krwi się tego

JASTRZĘBIEC, iał, ieje nijak, niedok., zjastrzębieć dok., ja-    chroni. Lib. Sen. 17. —Botan Jaszczurcze ziele ob. Wę-

strzębią naturę przyjmować, junt §>abid)t werben, feine    żownik. — Jaszczurczy mech ob. Smoczy mech. JA-

tur annefyttten. Kiedy    sowa zjastrzębieje (albo zkobuzieje),    SZCZURKA, i,    (Boh. gesterka, geśterica; Slov. gascé-

wyżej lata niż sokoł.    Fredr. Ad. 35. t. j. pan z nędznika    rica, gaścerka,    gaśterka; Sorab. 2. jaschcżer; Sorab. i.

ciężki, cf. Croat. Chuvaj od nosa ostroga, los boly od    jeżcżerza; Croat. guscher, kuscher, zelembak, guscheri-

musa chasztnoga; aliter. Goszpon od pługa, ostraje kuga.    cza, kuscherinecz; Vind. kushar, kusharizh ; Garn. mar-

— MASTRZĘBN1K, a, m., myśliwiec jastrzębiami polujący,    tinz, mertinz, mazharól; Dal. guschyericza; Bosn. guste-

Ross. flCTpeÓHHKii.    riça ; Slav. gushter; Rag. guscteriza, gusctericiza, krjes,

4. JASZCZ, a,    m., ryba ob. Jażdż.    barb. cjarcjak; Ross. amepima; Eccl. amepna, i.\i|icf)iiip;

2. JASZCZ, u,    ot., (JASZCZEK, szczka, ot., demin.    ob. Ja-    cf. Graec. aarga)-, rodzaj    rozmaite gatunki zajmujący,

szczyk), naczynie na masło, na bryndzę, powidła, eilte    jako krokodyle, bazyliszki etc. Zool. Nar. 207. dśibedjfe,

33utterlmd)fe.    ató ©cfdjledjfêname. Jaszczurka pospolita, bie gewoljnlidje

JASZCZUR, a, ot., (Boh. geśter; Slov. gaścer vipera\ Ross.    ©tbcd)fe, jest niewielka, ma 4 nogi krótkie, ogon długi

amypŁ mus avellanarius, cf. szczur; Rag. jàstog locusta    z kołeczków złożony, ostremi łuskami okryty. Są zie-

marina, gùscter, zelembaak lacertus viridis; Bosn. skuscja,    lone , siwe. Ład. H. N. 53. (cf. skrzeczek), (Boh.

vrrinut). Rodzaj jaszczurów, Manis, wcale zębów nie    wrjtenice ; Ross. BepeTemma; Rag. gùscter, zelembâk;

mają, aB ©ef$led)t$name, ©c^uppent^iere, fdjupptge fêibedjfen,    Bosn. zelenbak, guscterzeleni) ; jaszczurka ziemna,

gormofamfdje    ïcufelcben. Jaszczur pięćpalczysty,    którego    tarantula. Sleszk. Ped. 412.    Jaszczurka ogniowa, kro-

długość do    trzech łokci dochodzi, w kłąb cały    zwinąć    stawa * salamandra. Cn. Th.    Jaszczurka mieniąca bar-

się może, od powierzchniego do jaszczurki podobieństwa we, wiatrożyła, abo wiatrożył, Chamaeleon. Cn. Th.; (Rag. tak nazwany. Zool. Nar. 298. ber fangolńt, baś furjfcfytMtt'    Prov. Tkoga    zmîa uie, i guscterize se boji; cf. kto sie

jige ©djuppentljier. — §. Dawni jaszczura kładą za gad    na gorącem    sparzył). — §. Jaszczurka, jaszczura, jako

srogi, jadowity, zarówno ze żmijami, tn bcn alten @d)rtften:    zwierz najjadowitszy, najniewdzięczniejszy, najzłośliwszy,

etn*fd?eu$ltd)e3, giftige^ ©ewurm, fo fć^rccfltćf; al§ bte,Otter.    tyle co i żmija; Ross. wemmyas, æejiTony3HKï, alê ba8

■On tak grzeczny kawaler, stał się nam jaszczurem, Śmier-    giftigfte, bośljafteftc, nnbanfbarfte ï^ter. Dawne mniemanie,

telne dawszy sercom naszym rany. Pot. Syl. 63. Jaszczur    jaszczurka samiec, gdy się z samicą zchodzi, głowę swoje

śmiertelnym żądłem jadowity. Kochow. 91. Taka w tobie    w jej usta włoży, którą potym samica w sobie ugryzie,

srogość, żeś już nad samego Nieprzystępniejsza jaszczura    Sax. Porz. 149. cf. jaszczurczę. — Jedna tylko jaszczurka,

głuchego. Past. Fid. 15. — §. Jaszczur ryba morska,    niewdzięczne    stworzenie, Dlatego szarpie żywot matki ja-

łbem jaszczurce podobna, lacertus. Plin. 32, 2. Ross.    dowicie, Ze    jej cząstki udziela, że jej daje życie. Zab.

MaKŁeab, ein ber (Eibecfyfe atjnltdjer ©eeftfd). Cn. Th.] cf. ja- 8, 224. Zostałoby się jaszczurek plemię, Co własnej

Wadzą się jak w jatkach « jak baby na trecie, fie janfeit ftd) «de bie ^ocferroeiber (bie gratfcfilerroet&er, Oeft.) Wydał się na jatki, misit se in ora populi. Cn. Ad. 1277. na ludzkie języki, er fiat fid) in3 ©erebe gebracht. Wstyd wydała na jatki. Hor. 1, 207. Min. cf. psu oczy przedać, ^reiê geben. Mięsne jatki * rzeźnicze, bie ^letfdjibanf; Boh. gatky, gatka; Sorab. 1. mjaszne yetki; Sorab. 2. fharne; Vind. mefniza, mefarniza; Carn. mesniza; Croat. mesznicza, meszarnicza; Hung. mészârszék; Slav. mesarnica; Bosn. ko-marda; Eccl. Maconp04aJHiu,e, mhchhh p«4^. Jatki, w których za miastem bydło biją. Star. Dw. 14, (szlachtuz, baê @cf|lad)tbau3). Jak psi się od jatki do jatki włóczą, kości gniotąc. Falib. Dis. X. 2, On tam wszystko jako pies pod jatkami leży, A gdy mu kość wyrzucą, porwawszy precz bieży. Rej. Wiz. 28 b. Wieczerza bez jatek * wieczerza z jarzyn. Cn. Th. 1245. — Wydać się na mięsne jatki * 'wprawić się w niebezpieczność, securi cervices subjicere. Mącz. narażać się, ftcft in Sebenêgefafir fhtrjeit, auf bte 6cbladjtbanf liefertt. Gryfowie z bitwy z Prusakami uciekli i drugie na mięsne jatki wydali. Biel. Kr. 120. Wszystko radnićj cierpieć, a niżeli Rzpltą na jatki wykładać wolimy. Krom. 172. (Vind. ubijalishe, umorja-lishe). Krwawe łzy wylewały matki, patrząc na dziatki, Które gwałtem dać musiały na mięsne jatki. Pieśń. Kat. 39. Hetman od posiłków opuszczony, prawie na mięsne jatki wydany był. Biel. Kr. 447. Rej. Zw. 37 b. — §. Chata, jata, chatka * chałupa chłopska, eine Sauerfttitte, ettt elenbeê Sauentfiauê. Boh. katrće, katrć, (cf. kotara) ; Sorab. 1. pas; Sorab. 2. waza; Croat. hutta, koliba; Dal. cherga; Bosn. scevariça; Ross. aauyra, aauyntKa, ojany-ra, 6y,i4upb. Stachowi z Basią chata już jest wyznaczona Z gruntem i z całym dobytkiem Na nowe gospodarstwo. Kniaź. Poez. 3, 226. Niech on siedzi pyszno w pałacu, a ja w małej chacie. Bardz. Trag. 429. Chaty z słomy i ziemi uklepane. Pam. 83, 635. Mogę biedę przyrównać mą do onej chaty, Którą sklecił na piasku kmiotek niebogaty Z błota i z piany abo z słomy, a plewami Pokrył. Kulig. Her. 79. Jedna jaskółka nie czyni lata, nie czyni miasta jedna chata. Cn. Ad. 309. Chatki na wsiach. Lib. Hor. 52. Straszna śmierć, którą nogą w nizkie chatki wchodzi, Taż w wyniosłe królewskie pałace ugodzi. Lib. Sen. 14. Tatarzy chatki stawiają na wozach, Które z sobą wszędzie przeciągają. Lib. Hor. 82. (Papr. Herb. 107. pisze chadki, cf. chodzić). JATCZY, JATKOWY, a, e, od jatek, ^ramlaben», Suben*, .ipocfer* bänfe*. Slov. gatkowy. Rynek jatczy. Mon. 71, 796. ber <pötfennarft, gletfdjmarft, Srotmarft. JATNIK, a, w., to-piarius, który umie jaty i letnie siedzenie w ogrodach przyprawiać. Mącz. Scenofactor, namiotnik, który namioty robi. ib. ber Jütten*, Sauben», ober Seltawcbn:. \. W 'jacie czyli chacie mieszkający, ber $uttenbetOOfmer. Eccl.

JASZCZURNIK-JATA.

JATCZ Y - JĄTREW.

245

matki toczą wnętrzności. Zab. 15, 165. Sekl. 10. Nie jest to rzecz bezpieczna, gdy przy twoim dworze Chowasz jaszczurkę, która bokiem sie wyporze. Monit. 283.

Słodka ona jako chrzan, dobra jak jaszczura. Zegl. Ad.

95. — §. Żmija, bte 9?atter, SSiper. (cf. Boh. geśtćr vipe-ra). Kleopatra jaszczurki przysądziła sobie przeciwko sercu, aby od napuszczonego jadu tych bestyj umarła.

Petr. Hor. F. 4 b. Fig. Między świętemi jaszczurki i węże znalazł. Sk. Dz. 315. §. Jaszczurka jeziorna, salmo sau-rus, ryba na stopę długa, okrągła, jaszczurce podobna, tylko że nóg nie ma. Kluk. Zw. 3, 185.    2. Jaszczurka,

małe działko, wyrzucające 5 uncyi żelaza. Archet. 10. ettt ganj ïletneâ galfonett. Zewsząd na wałach kule nas raziły z dział nieprzyjacielskich i nośnych jaszczurek. Tward. W.

D. 58. JASZCZURNIK, a, m., Botan. ob. Wołowy język biały. JASZCZURZYSKO, a, n., szpetne jaszczurzysko.

Rej. Wiz. HO. eine bäßlidje abfdjettltcfye (Stbecbfe.

JASZCZY, a, e, 1. od jaszcza czyli jażdża ryby, Shtulbarfen *.

2. Od jaszczu do masła, 33utterbücfjfen *. JASZCZYK, a,

m., (Ross. muHKfc, flimmeKt * skrzynia, szuflada); puszka czyli naczynko, w którym się masło na stół daje, bte Sutterbofe.

JASZCZYĆ się zaimk. niedok., cieszyć się, z ukontentowania podskakiwać, oor $reuben (tüpfelt. Wąż ten od niektórych podróżnych ucieka : naprzeciwko innym wybiega, jaszczy się, raduje, i z radości około ciała ich okręca się. Boh. Dyab. 2, 316.

JATA, CHATA, y, z., JATKA, CHATKA, i, z., demin., chać, kuczka, eilte £ütte. (Rag. pojatta, kuchjarizza, pljevniza;

Sorab. 1. yeta , kheża, kheżka , cheiża, keiza ; Croat. hutta, shottor, koliba, (dist. Croat. jata, chreda ; Rag. jatto * stado, grex); Carn. wajta, kajsha, hôtla, kózha, kozhûr; Vind. huta, hutiza, hishiza, kozha, kozhiza; Hung. hóz, hâzatska; Ross. xarB; Eccl. kaujij; cf. Pol. huta;

Germ. bctS Sotl), bte Staffie; Lat. casa’; cf. Pol. hyza; Germ.

#(U1§; cf. Pol. kucza, kuczka; Svec. hydda; Dan. hytta;

Graec. xsv&eiv); jakiekolwiek schronienie od powietrza, budka, n. p. Spustoszeje Syon, jako jatka przy winnicy, i kuczka przy ogrodzie. Sk. Kaz. 340. Jatkę sobie rogoża pokrytą uczyniwszy, w niej się ode dżdżu i upalenia bronił. Sk. Żyw. 2, 280. — Jata, namiot, nakryty plac albo stanowisko, scena. Mącz. eilt 3Gt> ein bebecffer ©tmtbort, Ross. KOJMÓa, KOjmómta. Warsztat ciesielski, jata pod którą robi, materiaria fabrica. Mącz. bte 3ttttmer* tnann^utte. — Górnicy, gdy rudę na wierzch wywindują, składają ją w szopy nakryte, zwane jaty, a za drogi dobrej z jat przewożą ją do pieców wielkich. Os. Rud. 7. bie Staue, bie ©rjfmtte, roo bie 50îetallerbe jufamuten gefahren ttńrb. Ptasznicy czynią sobie z zielonego gałęzia jatkę małą, tak iżby ją z miejsca na miejsce mogli na sobie nosić. Cresc. 635. (cf. gać, gaik, gajewisko). — §. Jatki, kramy przekupniów, gdzie mięso, ryby, jajca i insze    KymmwL.

żywioły przedają, macellum. Mącz. ^ocferbuben. (Eccl. 'J.ATREW, trwi, z., JATREWKA, i, z. zdrbn., bratowa, bie jiaBKa ToproBaa, tasza). Jatki rozmaite, chlebne, gar-    SSruberêfrau, bte @d)toagerinn; (Bosn.\ jettriua, sgena di-

barskie, rzeźnicze. Sax. Tyt. 83. Cokolwiek w 'jadkach    verova; Croat. jeterva ; Rag. jetarva, xèna djeverova; Eccl.

przedawają,₅ jedzcie. Zygr. Gon. 360. Marny doma ten    UTpiKh,    AeBepHHH wetta; cf. snocha, cf. żelw'; cf.

dostatek, Źe się obejdzie bez jatek. J. Kchan. Dz. 270. Ross. eAłmoyTpoÓHbiH jednowątrobny, t. j. jednej matki,

246

JĄTRZNIC A - JA W.

JAWA - JAWIĆ.

B.IATL ,

fannt machen. Im więcej jawisz grunt serca twojego, ty-meś szanowniejszy. Teat. 33. d, 76. Gdy każdy z nich z tej sobie nienależnej szaty rozebrany bywa, ‘jawia się

HTpo wątroba, rrerka). Saxon. Porz, i32., Mącz. fratria. Uczynił urnowe z swoją jątrwą, iżby on, jako brat jej męża, opiekał się jéj syny. Baz. Hst. 337. Wszedł do jątrwi, aby wskrzesił nasienie braterskie, ib. Dowmunt widząc jątrew i bratową swoje, księżnę Narymuntową, wziął ją sobie gwałtem za żonę. Stryjk. 310. Jeśliby dziewierz nie chciał pojąć jątrwi swój.... Budn. Deut. 25, 7. (bratowy. Bibl. Gd.). Łona jątrewki twej nie odkryjesz, bo sromota brata twego jest. Leop. Levit. 18,

16. Radź. ib. (żona brata twego. Bibl. Gd). JĄTRZNICA, y , z., JĄTRZNICZKA, i, i., dem. (Boh. gitrinice, gitrnićka , gatrnice; Sorab. 1. yaternicża, yatrowa kówbas; Sorab. 2. jetfcbniza , jetfchinza ; Garn. jeternèza ; Vind. jeterniza , jeterna klobafa; Croat. jeternicza, devenicza; cf. Boh. et Slov. gâtra ; Croat. et Bosn. jetra ; Sorab. 1. jatra, yatra; Vind. jetre ; Carn. jętra * wątroba ; Eccl. ât|io nérka ; Sorab. 1. yatro ropa; cf. Germ. (Etter; Graec. ^nâg); kiszka nadziewana krwią i tłuszczem. Włod., farcimen. Macz. eine Sebernutrft, êlutnwrft; Boh. dudjk; Slav. divenica; Sorab. 1. krawa kowbas. — *§. Kiszka w ciele ludzkim, ein $arm. Z ślazu klistera w stolcowej jątrznicy bole uśmierza. Syr. 1102. JATRZNY, a, e, ropisty, ettcrnb, Wzdryga się jątrzny ból dotknięcia ręki. Zab. 15, 362. cf. Boh. gatrnj ; Sorab. 1. yatrowć wątrobny; Sorab. 1. yedmoyitć ; Vind. gnoinoranast. JĄTRZYĆ, ył, y, cz. niedok., zjątrzyć dok., (Boh. gitriti, zgitrim, zgitrowati ; Slov. zgetrjm; Sorab. 2. jetfchifch ; Sorab. 1. woyero-fcżam; Bosn. oranaviti; Dal. izranivam; Croat. izprischu-jem, izprischiti) ; ropić, gnoić, n. p. ranę, eitern madjcit, fd)toären machen. Wzdryga się serce jątrzyć rany podgojo-ne. Ossol. Str. 8. Jątrzący albo ropiący, n. p. plastr, Ross. napbiBHbiM. Krosty białe, jątrzące, niesztowicami przodkowie mianowali. Syr. 1119. Fig. Jątrzyć kogo* żarzyć go. Cn. Th. einen erbittern, reiften, aufbrtugen; Bosn. vrighiati, ozlediti; Vind. sjesiti, pohuskati, drashiti, pod-bodati; Ross. cep4HTt, cepncy, 3a4opim>, ropantrrb, oropnHTb; Eccl. apio, npcoropneßaio. Zbyt sprawiedliwym gniewem pała moje wnątrze, Wiem że ciebie samego, gdy wysłuchasz, zjątrzę. Przyb. Luz. 177. Jątrzący, bolesny Ross. oropnnTeAtubw. JĄTRZYĆ się re-cipr.; ropić się, Boh. gitriti se, gitrjm se ; Vind. gnojiti fe, otiekuvati, heitrati, otezhi, otvuriti; Sorab. 2. sze talużifchSorab. 1. podyetżu szo, noyu szo, zaczekam, yedmu szo ; Ross. napBaib, napbmaTb ; fdjtttdrett, eitern. — fig. Srożeć, żarzyć się, erbittert werben, ftd) erjürnen. JĄTRZENIE, ia, n., subst. vcrb., ropienie, Sorab. 1. ye-tzeno ; Bosn. nięina, bie (Eiterung, bad (Eitern. Jątrzenie się czyli otoku zbieranie. Perz. Lek. 220. — Fig. bad (Erbittern, (Erzürnen. JATRZYCIEL, a, w., jątrzący drugiego, gryzący, ber (Erbitteret, Slufbriuger; Vind. drashnik, pohuskavez, podbodnik; Ross. oropmueiL, fern. oropnii-T€4bHHua; Eccl. nporatBaiejib.    ,

Pochodź, dojątrzyć, najątrzyć, pojąlrzyć, przejątrzyd, rozjątrzyć, zajątrzyć, zjątrzyć.

JAW * tylko w tych sposobach mówienia: na jaw ; na jawią; na jawiu; na jawie, na jawi; Boh. zgewnè, ge-wo, na gewo ; Ross. ab:b, be abł, abK, Ha aby, bł

abIj; otwarcie, publicznie, widocznie, jaśnie, offen, offen* bar, öffentlich, ftćf;tbarlic^. Nic niemasz tajemnego, coby nie miało być objawiono ; ani się stało co skrytego, aby na jawią nie wyszło. Bibl. Gd. Marc. 4, 22. (aby się na jaśnią nie ukazało. Radź.), baff ed nicht offenbar würbe, nicht an ben Sag ober and Sicht fäme. Wszystkie przywary przez pewne znaki na jaw wychodzą. Pilch. Sen. list. 404. Nie trzeba świadectwa wiele, Same rany świetne w ciele Zmartwychwstanie Pańskie sławią I podawają na jawią. Groch W. 111. Lud nań, gdy na jaw wyszedł z pałacu , wołał sarkając. Sk. Dz. 295. t. j. gdy na świat publicznie wyszedł , ald er and feinem |SaEafte unter bie Sente gieng. Nie mówię tobie, żebyś się stawił na jawią , ut te prodas in publicum. Zygr. Gon. 298. Staraniem moim było, żeby się dla pospolitego dobra sprawy ś. Alojzego wydały na jawią. Wys. Aloj. 2. na świat, w druku, bafś fie and Sicht gefteHt, öffentlich ÇeraudgegeOen würben. Już teraz cała jego zdrada na jawiu , fie ift offenbar. §. Na jawie « pod niebem , n. p. Naczynie to zakopują nie pod dachem, ale na jawie. Cresc. 388. unter frezem Rimmel, (Ross. abkh , ABjeme 1) objawienie, 2) scena w komedyi ; HeABKa niewidok). — JAWA, y, i., (oppos. sen); na jawi, na jawie, (oppos. przez sen), bad ŚBachetl, im ©C genfafte bed Träumend, (Schlafend; adverbialster madjenb, oppos. träumenb, fdjlafenb. Dziwi się, patrzy i oczy przeciera, Nie wie czy jawa, czy też mu się marzy. Żab. 14, 242. Szym. er weiff nicht, ift (cd SBachen) er wacftenb, ober träumt Cd ihm. Sen to czy jawa? w krainę podziemną Szedłem był drogą i głuchą i ciemną. Kniaź. Poez. 1, 252. war ed Sraum ober SBacfjen? Zapewne się to Wc Panu śniło, i zdaje ci się, że to rzecz na jawie. Teat. 15, 58. Co na jawie, to we śnie; utajona cnota I przez zamknione zmysły ma otwarte wrota. Zab. 1, 102. Nar. womit man fieb wadjenb befefjäftigt, bad fommt einem im Traume nor. Czego kto pragnie na jawri, To mu sen przed oczy stawi. Rys. Ad. 8. Com tylko w myśli układał na jawie, To śpiąc jakby w istotnej widziałem postawie. Szym. S. W. 56. Z radości we śnie, na jawie smutek. Kniaź. Poez. 3, 175. Ledwom mógł z początku wierzyć, że to, co widziałem i czułem, było na jawie. Kras. Dos. 249. id) fottnte fanm glauben, baß mir bad machenb mtberführe. Poetom śni się czasem i na jawie. Kras. Antim. 62. bie Sichter träumen oft wachenb. On cicho szepce i pod nosem prawi, Słuchacze drzymią; a on sam na jawi Czy przez sen mówi, nie wie; lecz strwożony Kecytuje pens doma nauczony. Opal. Poet. 6. (MAWIA, i, z., n. p. Ruś biała zaraz z pola znosi wszelakie zboże do izb czarnych, które oni jawiami zowią, i tam je suszą. Gwagn. 335. cf. hrydnia, eine Jîaudjfammcr, bad ©etreibe 51t troefnen). JAWIĆ, ił, i, cz. niedok, zjawić, ujawić, dok., Boh. gewjm, zgewiti, zgewowati ; Rag. zjâviti, jâvgljati, objaviti; Croat. javlyam, objavlyam ; Sorab. 1. fjawicz ; Sorab. 2. fjawisch; Ross. ABHib, A-iwlhbhtł; zjawiać-, jawnym czynić, offenbaren, be*

Gdzie ludzie jawnie chodzą abo jeżdżą tam nikomu nie ma być wolno ciskać kamieniami, ani strzelać. Chełm. Pr. 195. Jawnie zgrzeszył, jawnie też pokutował. Karuk. Kat. 343. Jawno to wszystkim czy-niemy* wiadomo, funb UUb Jlt nnffcit. Jawno to* wiadomo , eś ift weltfnnbtg, befannt. (opp. Boss. öestaBomio). ‘JAWNOGRZESZENIE, ia, n., publicznych występków pełnienie, öffentliche Safterhaftigfeit; Eccl. BBHorphmie. Ewa-nielista tak zacny nie byłby był Mateusz, który przełożonym nad jawnogrzeszniki był, kiedyby z jawnogrze-szenia jego był zaraz skaran. Białob. Post. 254. ‘JAWNOGRZESZNIK , a, m., publicznie grzeszący, eilt öffeitt* lid;er ©üuber; Boh. zgewnÿ hrjśnjk, wefegnjk; quidam sic reddunt Lat. publicanum inepte. Cn. Th.— n. p. Zaś tego i jawnogrzesznicy nie czynią? Leop. Math. 5, 46, (celnicy. Czechow, Bibl. Gd.), bte 30Hner unb ©ttltber. Sutl). Gdy Pan siedział w domu, wielu grzeszników i jawnogrzeszników przychodząc, siedli z nim. Leop. Matth. 9, 10. (grzeszników i celników;. Bibl. Gd., Czechow.). Za-cheusz jawnogrzesznik. Sk. Żyw. 1, 120. - 2, 257. Li-cemiernik i jawnogrzesznik W. Post. Mn. 231., Pociej. 14. — W rodź. ieńsk. JAWNOGRZESZNICA, n. p. Marya Magdalena. Bej. Post. T. u. 3. MAWNOGRZESZNY, a, e, publicznie grzeszący, öffentlich füitbigenb. Niewiasta jedna

na nim piętno, po którym łacno poznany bywa. Smotr. Ex. 1. Bóg swych i w mroku jawi. Chodk. Kost. 89. Te rady dotąd taić należało, Które wam teraz, cne rycerstwo , jawię. Chrośc. Fars. 96. JAWIĆ się recipr., zjawiać się, passiv, ftcfy offenbaren, fid) jetgen, erfreuten; Hag. jâvitise, objâvitise; Sorab. 1. wozyewam szo ; (Carn. javla se colligitur wnosi się, wywiezuje się; Bosn. ja-vitse , zuatti, datti glâs * odzywać się; jâvitise komu adiré aliquem). Otóż jawi się głupstwo. Teat. 18. b, 26. (wynurza się, przebija się , pokazuje się, wydaje się). Jawią się świeczki w nocy, odzywają echa. Pot. Arg. 429. Nie żartuj ze mnie proszę, że ci chcę sny prawić , Wiele się ich jawiło i może ujawić. Zab. 16, 298. ziściły się, ftnb Ctngetroffen. JAWISKO, a, n., co się zjawiło, widowisko, widzenie, dite fêrfdjeimutg. Widziałem te jawiska, co zwykli za cuda mieć lekkowierni. Przyb. Luz. 149. Zstępowały cheruby glejtami świetnemi, Ślizgając się, jak polne jawiska po ziemi. Przyb. Milt. 402. JAWNIE, JAWNO, adverb., niekryjomo, publicznie, offenbar, öffeitt* lief); Boh. nagewo, zgewne ; Slov. zgewnè ; Sorab. 1. zya-wnć , wozyawne ; Sorab. 2. fjawne ; Y ind. ozhitnu ; Dal. oesito; Hoss. bbho, bbctbchho , aBCTBCHut, napjncy; Eccl. Hcn0Bli4yeM0, HaacHh, Hapo4nl3. Jawnie odmówiwszy, w osobności pozwolić; przy drugich obraziwszy, cicho przejednać. Cn. Ad. 504. Już dalej nie przez przypowieści mówić wam będę; lecz jawnie o ojcu moim oznajmię wam. Bibl. Gd. Joan. 16, 25. Chrystus opowiadał słowo boże niepokątnie, ale jawnie. Dambr. 457. Mniej szkodzi ten, co jawnie szkodzi. Min. Auz. 121., Boter. 4, 89. Wojewoda Wołoski królowi jawnie pokłon wyrządziwszy, chorągiew' pod nogi jego rzucił. Krom. 478. publice. Kromer z przywilejów koronnych, z pisarzów k temu jawnie przez rece idących , wiadomości dochodził. Błai. Kr. 480.

jawnogrzeszna. W. Post. W. 5, 293. Mędrcy zakonni rozumieli o Chrystusie, że był przyjacielem jawnogrze-sznych. Białob. Post. 9. JAWNOŚĆ, ści, i., (oppos. skrytość, ukrytość), btc Offeubarljett bie öffentliche Sefannt* fiett; Hoss. hbhocti>, BBCTBeimocTb. Księgi, które popisał, a na świat albo jawność wydał. Mącz. bte ©griffen, biß er anS Sicht geftellt ÿat, I;eranSgcgeben — §. Trzeba uważać, które ziele na jawności się kocha, a które w w cieniu roście. Cresc. 506. pod otwartćm niebem, un* ter frezem Rimmel. JAWNY, ‘JAWIEŃ, a, e, Boh. et Slov. zgewnÿ; Sorab. 1. zyawné, zromadnieżki; Sorab. 2. fjawni; Vind. oberlih, ozhitnu, vieden, resdenjen, re-sopert, bielodański; Slav. oesit; Rag. occit ; Ross. hbhhö, HBCTBeHHŁm, BCGHapo4HbiH ; nieskryty, publicznie wiadomy, nietajemny, öffentlich, befannt. Tak przyrodzenie nasze sprawiło, abyśmy z jawnych i wiadomych nam rzeczy, postępowali ku rzeczom tajemnym i niewiadomym. Orzech. Qu. 63. Gdy ten sędzia zasiędzie, Wszelka skrytość jawna będzie. Pieśń. Kat. 172. Wiele jawnych i tajnych grzeszników siedziało z nim. 1 Leop. Marc. 2,15. (ob. Jawnogrzesznik). Jawny uczynek trojaki jest: naprzód, iż zaprzeć uczynku nie może, bo jest tak jasny, jakoby się go ręką dotykał; powtóre, kiedy kogo w uciekaniu pojmają; potrzecie, kiedy u kogo kradzioną rzecz najdą. Szczerb. Sax. 169. Jawny, albo świeży uczynek, jest to, kiedy się co świeżo stanie. 169. -(cf. gorący; cf. Hoss. hbouhoM doniesiony; aBOMHaa doniesienie). Jawnym być Ross. hbctbobutl. Jawna to rzecz » wiedzą to i baby na trecie abo w śpitalu. Cn. Ad. 304. eilte allbcfamt* te, rceltfunbtgc ©ad)e. — §. Pod otwartćm niebem, unter frezem Rimmel. Bzepa kocha się na roli jawnej, bowiem cień a niedochodzenie słońca jej szkodzi. Cresc. 195. na otwartej przestrzeni, na wolnćm powietrzu. — §. Jawny, = publiczny, öffentlich. Po wszystkich miejscach jawmych i osobnych, zwłaszcza gdzie sądy bywają. Herb. Stal. 161. Przylepienie pozwu na ratuszu albo na innym jakim jawnym miejscu. Sax. Porz. 55. Na jawnej drodze, gdzie się ludzie tam i sam przechodzą, człowieka zabito. Chełm. Pr. 195. auf öffentlicher ©trafie. Śwoich pobratymów spotwarzenia, i w jawnej radzie gęste i głośne złorzeczeń-stwa, umysłem spokojnym przyjmował. Pilch. Sen. 235. na obradach publicznych, in ber öffentlichen Üîath3s)crfatnm* hing. Podał swe zdanie przez druk pod jawny każdego rozsądek. Gród. Dis. 2.. (ob. na jaw', na ‘jaśnią wydawać). W domu tym jawne bywały wieczerze. Op. Jer. 20. (publiczne). Osoba jawna » urzędnik publiczny, eine öffentliche ^erfou, eilt Beamter, persona publica. Pisarz miejski jest osoba jawna, przysięgą obowiązana. Sax. Porz. 18. Testament czynił przy pisarzu jawnym. Klon. Wor. 70. Jawne pisarze i prokuratory Będziesz bogacił, dając im pobory. Klon. Fl. G. 4. Jawny list jest, który ręką jawnego pisarza pisany albo pieczęcią urzędowną zapieczętowany. Sax. Porz. 84. oppos. ‘osobliwy, prywatny. — §. Szyja pełna okazała, Piersi jawne , ręka biała. J. Kchnn. Dz. 268. t. j. wydatne, ein (heröorjtehenber) gewölbter Sufen. §. Pozwolenie jawne i niejawne * wyraźne i niewyraźne. Tr. attśbritcflich.

248

JAWOR - JAZ.

JAŹ-JAZGARZ.

Pochodź, objawić, objawiać, objawienie, objawiony; pojawić; rozjawić; ujawić; wyjawiać, wyjawić; zjawić, zjawienie, zjawiony, cf. ziewnąć.

wychody wodnemi ; tamże one więcierze zastawiają w dziurze, aby ryby za wodą idąc, prosto wlazły w wię-cierz. Cresc. 645. Większą część rzek naszych zamyka-JAWOR, u, m., acer. Linn. ber    drzewo między pier- ją jazy i płoty; więcej sobie uważamy łowienie ryb, aniż

wszemi co do wielkości, rośnie prosto i bez gałęzi bar-    pospolite dobro. Zakazujemy tedy, aby przepływający nie

dzo wysoko; korę ma gładką siwopopielatą. Wierzch    byli przymuszeni ku zapłaceniu myta albo nadgrodzie szko

dy , zwłaszcza dla rozerwania jazu ; gdyż nie płoty, ale sieciami ma być łowiono. Wszakże gdy komu miły jest pożytek jazu, niech w nim uczyni wrota szerokie, któ-remi przejeżdżającym wolne pływanie niech dadzą. Herb. Stat. 542. Jaz abo siedzą jesietrza. Stat. Lit. 217. ber montanus; Dal. et Hung. yavor laurus\ Hag.    Storfang. Jaz na węgorze, ber 2Ialfang. — §. Jaz, gro-

jâvor platanus ; Bosn. javor platanus umbri: Carn. gäbr,    bla zwracająca wodę na koła młyńskie, n. p. bić jaz,

javor acer montan., bôr acer, worovz acer pinus; Vind.    bić tamę, groblę. A”. Kam. ber SMljlbantm.

javor (2. carpinus betulus); gaber, gabrovez id. ; javorika, JAZ, i, z., JAZICA, y, i., cyprinus jeses\ Hung. jâsz-keszek; Iovrika* laur, wawrzyn; borouz, boroudrevu, besg acer)

Ross. HBopt, penHHa platanus orientalis, uimapb ; Arab.

UF» platanus acer ; Hebr. jaar silva-, cf. Hebr. “ÜJ ro-bustus fuit; cf. Germ. 2lljorn). Wysoka sosna, modrzew i dąb trwały, Jawor i buk okazały. Past. Fid. 8. Jawor JAZ, ja - ź, ob. Ja. chwiejąc się wznosi. Dar. Lot. 11. — Jawor prawy cudzoziemski, platan, platanus. Cn. Th. flatan&anm, Çlata» mrô. Wodny jawor, wodoklon, platanus, SBfllfcfyer 2U;orn, listem swojskiemu podobny. Sienn. 132. Jawor wschodni, pospolicie klon jaworowy, platanus orient. Kluk. Dyk.

2, 205. ber ntflrgenlńnbifdje $latonu8. JAWOR, a, miasto i księstwo znaczne w Śląsku niższym. Dykc. Ge-ogr. 1, 295. Satter ttt ©d)leftett, rzeczone od jawora drzewa. Stryjk. 69. JAWOROW, a, w., miasto Polskie w Województwie Ruskim. Dykc. Geogr. 1, 69. eilte (Stabt itt ber SBoitw. 9îet$en. JAWOROWY, a, e, od drzéwa jaworu, 21fyortt * ; Slov. et Boh. gaworowy; Bosn. ja-vorni; Vind. javorn ; Sorab. 1. jawornÿ ; Croat. javo-richni; Rag. javorni, javorov, lepćnski; Ross. HBopoBŁiH.

Gałąź jaworowa Ross. ABoputta. Z jaworowego drzewa stolarze robią różne sprzęty. Ład. H. N. 54. Jaworowy gaik. Cn. Th. Bosn. javoriscte platanetum; Carn. worje aceretum.

jak najgęściej zarasta. Kluk. Rośl. 2, 21. (cf. klon). (Slau. javôr; Boh. jawor, gawor, gawurek; Soi'ab. 1; yawor; Slov. gaw'or; Hung. juhar-fa; {Slov. gawor, habr ornus; Hung. gyertyân-fo; ob. Jesion); Croat. javor acer, ornus; lorber; javorika, lorvrika; Hung. borostyân laurus; Croat. maklyen acer

Slov. gelsawka ; Carn. jęs, jęsa ; Ross. 83$, uiepeninept, rnepext; Croat. arbün ; baë Sîotfyauge, eine 2lrt SBetßftfcfye, rvba niewielka, cztery lub pięć calów szeroka. Kluk. Żw. 3, 173.

JAZDA, y, z., ‘JEZDA. P. Kchan. Jer. 18. {Etym. jeździć, jechać).— §. a) Jeżdżenie, ba3 §a(>rett, ba$ SRetten, bte ga^rt, bte 3Retfe, ber Jiitt; Boh. gjzda, gjzdba, getj, gezd; Slov. gjzda; Sorab. 1. yezdżeno; Vind. jesd , dirk, jesda, pe-lanje , vosenje; Carn. jęsha, dirk; Ross. t34a, lł34t; Eccl. Bca^HH^ecTBO. Z Krakowa do Wieliczki dwie godziny jazdy, matt Çat stneę Stunben ju fahren, ju retten. Insza jest dar, a insza darowanie; insza ten co jedzie, a insza sama jazda. Gorn. Sen. 397. Takież serce do jazdy masz w dalekie strony? Zebr. Ow. 281. Jazdę sobie do boga Klaryjskiego złożył. Zebr. O w. 280. (parat ire). Z rennów jazda, z nich pokarm, z nich odzienie. Kluk. Zw. 1, 297. bte 9îemttlucre bienen jur fta^irt. — §. W szachach jazda, ciąg, ciągnienie bierką, eilt 3ug, etrt ©ang tnt ©d)ad)fptele. Turczyn stawia szachy; zaczyna się gra, on ma pierwszą jazdę, bierze za szach, jedzie nim, gdzie trzeba. Pam. 85, 1, 93. Jazda nawą * żeglowanie. Cn. Th. bte SBafFerfaÿrt. Jazda s pojazd z końmi, n. p. Nie mając jazdy, bieżeli piechotą. Auszp. 78. ekwi-paż, bte ©guipage. £. b) Jazda * jezdni żołnierze abo ludzie wierzchem jadący, konica , kawalerya; [Sorab. 1. kona-cżć; Vind. jesdazhiy jisdizhi, jesdazha shounirshina ,. je-sdarska drushba, jesdaria; Bosn. jezdięi, kognięi ; Croat. konyanichtvo ; Hung. lovashad), bte Dîeiterep, bte ^aoalle* rte. Konna służba zawsze była u Polaków zacniejsza, i sami ją szlachta czynili; zkąd w jeździe wszystkę moc wojska pokładano. Skrzet. Pr. Pol. 1, 390. 'JAZDOW, a, m., (dziś Ujazdów). Jazdów nad Warszawą, gdzie na teatrze grano «odprawę Posłów Greckich». J. Kchan. Dz. 60. JAZDOWY, a, e, od jazdy, jezdny, $al>rt’, 9łitt*, 3Retfe *, Sîetterep * ; Rossi t340BBiM. prigaziti vadere, gaziscte vadum\ jâz, propâst hiatus, ter- JAZGARZ, a, m., JAZDZ, JASZCZ, a, w., Cn. Th. kol— discessus; zajaziti, uciniti pomarklo ojfusco; Rag. jaz,    perz, ber $aitlbar3; Carn, jeshçvka ; i Boh. geżdjk; Bosn.

jéz agger circa molas, (jâz profunditas, jaźni, jazovit pro-    orhan, podlanięa; Croat. ovràt, lovrat ; Ross. epurt. Jazgarz ,

fundus, gaziti vadare, gaz, gaziscte vadum) ; Ross. nepe-    perca cernua, ryba rzeczna mała z jedną płetwą na grzbie-

npy4a, nepeóofiKa, kotu, y^yrB, ropo4bóa. Rybitwi plo-    cie, okoniowi podobna; ogon ma widlasty; głowę wzglę-

tą z trzciny i chrostu jazy z ciasnemi dziurami, abo    dem ciała wielkości ogromną. Zool. Nar. 181., Ład. H.

m.,

JAZ, u, m., plecienie przez rzekę dla wstrzymania i łowienia ryb, ein Söeltr, eine ftlecfyte burd) einen glujł, bte $tfdje aufjujjalten ; Boh. gez, gezek ; Sorab. 2. fwés (gat staw); Carn. jęs, jęsa septum, gatshe septum in jluvio rapido, gâtim farcire, ob. Gacić, gać; (Carn. sajésim * jaz założyć); Vind. jefs agger, gas, pregas * bród, gas, ste-sda * ścielą ; Croat. gata ponticulus vimineus stramme Cooper tus, gać, 2) gata, zajazenye, zagatenye septum per fluvium; zâjéz interclusio aquae, zajezûjem intercludo aquam, gatiti, zajeziti consepere, aquam retinere ; jëz, sztiszka septum; gaziti « brodzić, gaz, gazische, brod vadum, gazliv vadabilis: Hung. gazlóhely * bród ; Bosn. gât, zajazenje od vode; gatiti, zajazti aggero; gaziti,

rae

JAŹDZIK - JEBAĆ.

JECHAĆ.

249

N. 54. JAŹDZIK, a, nt., detnin., ein Keiner $aulfiar8. Ry- Pochodź, najebać sie, wyjebać sie. bitw nic nie ułowił, prócz drobnych jaździków. Tward. JECHAĆ, MACHAĆ, jechał, ‘jachał, fedzie, jade, jada, in-Pasq. 53. JAZIEC, źca, m., capito fluviatilis, ber 23rat* ftfdf. Ryba rzeczna i stawowa, łuskę mająca szeroką i białą, oczy i skrzele czerwone, bywa na cztery piędzi wielka. Sienn. 307.

JAZŁOW1EC, wca, m., miasto w Wojew. Podolskim, zkąd dawna familia Jazłowieckich. Dykc. Geogr. 296. eine (Stabt in ^obolten.

JAŹMIN ob. Dzielzimin. JAŹMINOWY ob. Dzielziminowy.

JĄŹWIGA, y, i., ryba, n. p. Kleniów tu niemasz, ale są jąźwice, Ujął ich kucharz aż do połowice. Myśl. F. 2.,

Ross. KOJioniKa, gasterosteus aculeatus, ber ©tidjltng. JA-ŹWIEC, źwca, m., (Boh. gezwec; Slov. gazwec; Sorab. 2. jahs; Sorab. 1. fwineż ; Carn. jasbez, (jasbine, eshbinje * jaskinia); Vind. jasbez, jasbiz ; Croat. jazvëcz; Dal. jaza-vaez; Hung. borz ; Slav. jazavac; Rag. jàzavaz; Bosn. ja-zvaç, jazouaç, (jazvina ruppa od zujer » jaskinia) ; Ross.

HSBeifB, flSBHKt; cf. żbik; Eccl. npima jaskinia); borsuk, ber 2)ad)3, podobny co do kształtu do niedźwiedzia małego.

Kluk. Zw. 1, 365. ob. Borsuk. JAŹWCOWY, a, e, od jaźwca, borsukowy, ®acf)3 * , Vind. jasbizhni ; n. p. skóra jaźwcowa, Vind. jasbezhov’nna (Sorab. 2. Prov. Won lażi doma, ako jahs żere; łazi do swego domu, jak jaźwiec do swojej dziury).

JAZYG, JAĆWIŻ, JADŹWING, JAŹWING, a, w., Jazy-ges po Grecku, po Słowiańsku Jaźwingami od zwierza jaźwca zwano, że jego skór do okrycia używali, i że po dołach i jaskiniach jak jaźwce mieszkali. Klecz. Zd. 25 Greccy autorowie część Scytów Jazygami nazywają, że się około wołów i uprawy roli bawili; ponieważ Jazyg zawiera w sobie Greckie słowo Çvytv, znaczące jarzmo.

Nar. Hst. 2, 324. Jadźwingowie abo Jaćwiże jednego z Litwą języka, jednych obyczajów i wiary jednej zażywali; a ku południu na brzegach lasów Litewskich, z Polską o granicę mieszkiwali. Krom. 249. cf. Podlasie; bie 3a* spgen, eine ©cptlufdfe dation, 9îacf>t>arn ber Stttfiauer.

Firc. 74. Jechał go sęk. Teat. 54. b, 5. ią: jebiona mat'. JEBUR, a, m., tęgi do

J E.

JE 1 ) ob. On; 2) ob. Jeść.

JEBAĆ, ał, a, cz. kont., Jebie niedok., Boh. gebati. — ob-scoen., złączać się cieleśnie, obłapiać, fid) fleifcljlicl) oer* mifcffett; Croat. mresztimsze; (Boh. gebak członek wstydliwy; Sorab. 1. gebak, yebacż oszust, yebacżnć falsus, yebam fallo; Carn. jebât * zdarzyć się, udać się). Dla ułagodzenia w potocznej mowie mówią : jechał go pies, jechał go sęk, kat; coby miało być: jebał go pies, n. p. Aż on starosta: o jebał, redde quod debes; krzywać łacina, ale dekret sprawiedliwy. Falib. Dis. M. Jechał cię pies, wolę już tak umrzeć, niż żebyś mię miał dobić swoją medycyną. Opal. Sat. 68. Jechał tam sęk i Włochy wasze kastraty, I basy i dyszkanty, tańc i arye. Z Moskale kobiety.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

trans, niedok., Pojechać, pojechał F. pojedzie dok., qu. v., jeździć, ił, i, czestl. — (Boh. gecti, geti, gel, gedu, pogedu, gezdjm, gezdjwam; Slov. gezditi: Sorab. 2. jösch, jöhl, jöhdu, johźom; Sorab. 1. jycź, jydżem, yezdżu; Vmrf. je-sditi, jesdariti, jesduvati, jesdim; Carn. jesditi, jęsdariti, jahati, jâham; Slav. jashiti; Rag. jahati, jezditi; Bosn. ja-hati, jezditi; Croat. jahati, jassem; Dal. jezdim; Ross. t34HTŁ, ^3*7, bxaTb, ixajrB, b4y, t4euib; Eccl. H3*y, b^H), b4j; cf. Turc, jedek desultorius equus); 1. jechać na wozie abo wozem, fahren; (Slav. na kolih ichi, vozi-tise; Croat. pelatisze; Vind. fe pelati, vositi fe); jechać na koniu, konno, wierzchem, Slav. na konju ichi; (cf. pishicè ichi * pieszą iść), reiten. Kto nie jedzie na koniu, z niego nie spadnie. Fredr. Ad. 110. — Jechać po wodzie , w nawie , łodzi, wozić się, płynąć , ju SBctfer fahren, reifen, ju 2öaffer getyen. Jadąc jednego czasu do Sycylii w maluczkiej bacie, pojman był od Murzynów. Gorn. Dw. 253. Zamyślał okrętem jachać przez morze. Otw. Ow. 449. er gebadjte ftd) sur @ee etnjufdftffen. Jechać morzem, sur ©ee gcljen, jur reifen. Jechać lądem, ju Sanbe reifen, su Sanbe gefien. Chory do doktora jedzie, skoro ozdrowieje, odjeżdża od niego. Birk. Exorb. G 2 b. Jechać pocztą, mit ber Çojt reifen, mit ber ÿoft gelten. Jechać furmanem, mit bem gulmmanne ge^en, reifen. Jechać dyligencyą, mit ber ®eltgence gefien. Jechać polem, lasem, krajem jakim • przez pole, las, kraj, ein gelb, et* neu SBalb, ein 8anb paffiren, burdffafmen, burdfretfen. Śląz-kiem kilka poczt jechałem, nimem się dostał do Morawy. Kras. Dos. 94. Niedługo bawiąc w Metzu, jechałem prosto szczęśliwym krajem, gdzie się wino Szampańskie rodzi. ib. 97. Jechać w drogę, reifen, nerretfen. Jechał nie wiem dokąd w drogę. P. Kchan. Jer. 121., (cf. Ross. t35KajiMä który wojażował, jeździł, kraje zwiedzał). Ja i ty ‘jachałaśma (Dual. * jechaliśmy) społem. Budn. 2 Reg. 9, 25. mir reiften, fuhren ober ritten gemetnfdjaftlt^, mit ein* anher, in ©efeUfdjaft. Jechać dniem i nocą, tag unb 9?ad)t reifen, fahren Ober reiten. Jechałem nie wiedząc gdzie, jechałem a jechałem. Ossol. Str. id) fufr mtb fuÿr; ober: idj ritt unb ritt, oljne tëitbe, in einem fort.... Już jedzie*przyjeżdża, zbliża się jadąc, er ïommt gefahren. Braciszek jedzie, braciszek jedzie, braciszek jedzie! Teat. 19, 6. — Kto smaruje, ten jedzie. Teat. 24. c, 82. pojeżdżą dobrze, mer furniert, ber fd^rt. Jadę po woli Carn. zisam. — 2. Jechać na co, na kogo * wybierać się nań, gegen einen SU gelbe sieben. Jechali na Francuza. — W myślistwie: jechać na co, auf etma$ nta#eu, auêgeÿen, gegen ein 2Btlb auêjtefjen, su gelbe ge|en. Kto jedzie na niedźwiedzia, niech sobie łóżko gotuje, a kto na wieprza, grób. Rys. Ad. 23. — Fig. Jechać po stawkę, we grze * na stawkę grać, ouf ben ßinfajj be3 ©pieleń fpielen. Tr. Stawia szachy, sam ma pierwszą jazdę, podnosi rękę, bierze palcami za szach, jedzie nim gdzie trzeba. Fam. 85, 1, 93. ciągnie, stawi, er jie&t, er fefct ben ©elftem, er fdfirt mit ifrnt. — Jechać na co, ogólnie * godzić na co, mierzyć do czego, auf etmaS sielen, auf etmaä auSgeljen, Çin*

32

250

JECHAŁO - JĘGTWO.

JĘCKI - JEDEN.

arbeiten. Wiem ja, co sie świeci, widzę na co on jedzie.    jęctwo pojmane. W. Post. Mn. 245., Smotr. Ex. 36.

Tr. Bodaj sam zginął, kto na gardło jedzie czyje. Si-    JĘCKI ob. Jeński. cf. jeniec.

mon. Siei. 121. L dobytą mu szablą śmiele jedzie w ‘JĘCY, a, e, do jedzenia przyjemny, angenefltn JU effen. Sia-oczy. P. Kchan. Orl. 1, 303. — Jechać na kogo < nacie-    no zbyt uschłe będzie nie jęce i brzydkie bywa. Cr esc.

rać nań, powstawać nań, bić nań, auf einen lirêgeÇett,    483. (cf. jedny, śniedny, jadalny, cf. jedzący).

Jogfflljren. W sprośnej swej nadętości jedzie tak hardzie JĘCZEĆ ob. Jęknąć.

na mnie. Ryb. Ps. 17. Świadectwem tym na nas jedzie. JĘCZMIEŃ, ia, m., Boh. gećmen, geemynek; S/ot/, gaćmen, Zygr. Pap. 308. Przecz tak świat na pana jedzie, i    gećmen; Sorab. 2. jazmen (jazmeniski miesiąc sierpień);

świętej prawdzie jego nie sprzyja? Żarn. Post. 34 b. Pan    Sorab. 1. jacźmen, yecżmen; Vind. jezhmen ; Carn. jê-

bóg^ na roskosz jedzie, i złości nierad widzi. Glicz. Wych.    zhmén, jęshpren; Bosn. jecian, ozimaç, jecjam; Slav.

H 2 b. Wszyscy na mię jadą, kraczą, jak wróble na    jeesam; Croat. jachmèn; Dal. jechyam, yeesmen, yaracz,

sówkę na mię biją. Cn. Ad. 1269. — Jechać na kogo    (ob. Jary, jarka); Rag. jecjam; Ross. amtettb, jkhto; (Ger.

pieniędzmi, obietnicami * kusić go. Tr. auf einen mit ©elb,    Lus. et Misn. ©e£en); bte ©erjłe, zboże, mające źdźbło

mit ^erfpredjungen Itrêgeljen, tl)n »erfaßen, ju »erleben fttdjen.    niższe od pszenicznego i żytnego, gęsto kolankowate;

Gdy namową nie wskórali, jechali nań podarunkami i    kłos ostro ościsty; ziarna z obudwu końców ostre. Kluk.

przenajęli go. — §. Jechać swoją głową, trzymać się    Rośl. 3, 134. w swoim rodzaju ma trojaki gatunek: pła-

swojéj głowy, nad) feinem Sîopfe »erfahren, f. $. folgen. Ka-    skur, bte jme^eilige ©erfte, hordeum distichum Linn., czwar-

żdy swoją jedzie głową i własne swoje ma niezgodności    tak, bie oierjeilige, sześciorak, bie fetpjeiltge. Maur. Sk.

i zazdrości. Tr. Tel. 224. — 3. Jechał go sęk, kat, pies    15. Jęczmień Francuzki, chędogim zowią. Syr. 965. Te-

ob. Jebać. JECHAŁO się, JEDZIE się * Jechali, jadą, man    raz kędyśmy bujne posiali jęczmiony (jęczmienie, plur.),

fufyr, matt fäfirt. Którędy tu jedzie się do Warszawy?    Kąkol brzydki panuje, abo owsik płony. Simon. Siei. 115.

dawniej jechało się od siebie; ale teraz dla lepszćj drogi    Jęczmień otłukany ob. Pęcak, ©crfłengraupe, cf. krupki,

jedzie się k sobie. Ld. Kiedy mróz tęgi, dobrze się je-    —§. Jęczmień myszy, abo wyczyniec, hordeum murinum

dzie wszędzie. JECHANIE, ia, n., subst. verb., ba$ gal)*    Linn. bte 3)/aitfegerfłe, baS SMtfeforn, ïaubforn, 3ungfer*

ren, betten, Reifen; Boh. ge ; Ross. t3*eHie; Eccl.    fiaar. Jundz. 127. Syr. 1336. — §. Jęczmień nagi abo

tii:t;A€HHi€.    pszeniczny, zeopyrum, hordeum nudum, SBetfcenfpelj, ziarna

Pochodź, jazda, jezda, jezdny, jeździć, jeżdżać, jeździec;    jest jęczmiennego, w szupinkach nietwardo siedzącego,

dojeżdżać, dojechać; najeżdżać, najechać, najazd, najeźdź-    nagiego jak pszenica. Syr. 985. cf. orkisz. — §. Jęczmień

ca, nadjeżdżać, nadjechać; objeżdżać, objechać, objeżdżacz;    ob. Jęczmyk. — §. Jęczmień drobny, Sorab. 2. drobnik,

odjeżdżać, odjechać, odjazd] pojeżdżać, pojechać, pojazdy    abo proszek kapucyński, cedavilla s. hordeolum, należy

pojazdowy, pojezdny, podjeżdżać, podjechać, podjazd, pod-    do ziół wszawych. Dykę. Med. 2, 673. baé $apuitlterpul»er,

jezdek] przejeżdżać, przejechać, przejażdżka, przejazd, prze-    ein Sdufefraut. JĘCZMIENISKO, a, n., pole abo rżysko

jeżdżacz; przyjeżdżać, przyjechać, przyjazd; rozjeżdżać,    jęczmienne, ba$ ©erftenfelb, ber ©erftenacfer; Boh. gećniśte.

rozjechać, rozjazd; ujeżdżać, ujechać, ujazd, ujeżdżony,    Na grochowisku, na rzepnisku, na jęczmienisku siewają

nieujeżdżony; wjeżdżać, wjechać, wjazd, wjezdny; wyjeż-    ozimią pszenicę. Haur. Ek. 32. Na jęczmienisku co siać.

dżać, wyjechać, wyjezdne, wyjazd; zajeżdżać, zajechać,    Haur. Sk. 9. 'JĘCZMIENNIE, a, m., n. p. Dawni pa-

zajazd, zajezdny] zjeżdżać, zjechać, zjazd] (cf. iść).    sownicy, szermierze, mieli jęczmień w ustawicznym uży-

JĘCIE, ia, n., subst. verbi jąć, Boh. getj, cf. imanie, baS    waniu ; dla czego, jak Plin. 18. pisze, zwano ich (Aor-

Sîeljmen, ©efangemtefnnen. Nie miał Jezus odpoczynania,    dearii gladiatores) jęczmiennikami, to jest, jęczmiennemi

Od jęcia aż do skonania. Pieśń. Kat. 61. Jezus na to    żarłokami. Syr. 966. ©erflenfreffer. JĘCZMIENNY, a, e,

się urodził; By nas przez śmierć wyswobodził Od pie-    od jęczmienia, z jęczmienia, ©erften», »on ©erfte; Boh.

kielnego jęcia. Kochow. Roż. 14. (t. j. niewoli). Jęcie się    gećny, gećmenny, gećni ; Slov. gaćmenni, gećmenny,

wędy, zakąszenie ryby, Ross. KieBŁ, ba§ Sln&efßen, ber    gećny; Sorab. 1. yecżnć, yecżmenowć, jacźny; Carn.

Slnbtp. JĘCTWO, a, n., JEŃCTWO, JEŃSTWO, 1. poj-    jezhmçnov; Vind. jezhmenou; Croat. jachméni ; Slav. jees-

manie, niewola, ©claöerep, ftnedjtfdjaft, ©efattgenféaft; Boh.    movi; Rag. jeemen; Bosn. jeemeni, ozincjani ; Ross.

zagetj; Sorab. 1. jastwo, yastwo, więzienie, yimano; Vind.    /mMetmufi, anHufi, auiHufi, jkhthhü. Jęczmienny chléb

jezha, vjetnost, preseluvanje; Croat. szusänsztvo; Rag.    Ross, »hthhkł. Piwo z jęczmiennego i owsianego słodu,

suxànstvo; Ross. aarie, nrfcHHHneCTBO. Opowiadał Mes-    Syr. 946. Jęczmienna braha, curmi, efn ^©erftentranf. ib.

syasz niewolnikom wybawienie z jeńctwa. Biat. Post. 8.    JĘCZMIONKA, i, ż., słoma jęczmienna, ©erfteuftrofi. Pam.

Wyprowadził bóg z jęstwa i niewoli Faraońskiej swój    84, 378., Vind. jezhmeniza, jezhenza. JĘCZMYK, a, m.,

lud. Sk. Dz. 179. Jużeś jęctwo wyzwolił ludu Jakubo-    jęczmień na oku, wrzodek na powłoce, ba$ ©erfłenfom

wego. Wróbl. 202. (captivitas). W samym jęctwie jeszcze    auf betu Slugenbecfel; (Boh. geemynek; Sorab. yecżne zor-

wściekłość swoję okazowali. Faliss. FI. 233. Lata tutej-    no nad wokom; Carn. jezhmęnz; Croat. jachmenëcz; Dal.

szego naszego jęctwa z więzienia. W. Post. W. 186. Gdy    jechmicz; Rag. jeemîz; Bosn. jaęmegnak, jeemegnak,

byli w onym jęctwie.... Leop. Genes. 40, 5. (w domu wie-    frricjùgh). Comp. Med. 60. Jęczmyk, abo wrzedzienicę

zienia. Bibl. Gd.). 2. collect. Jeńcy, pojmańcy, niewolniki,    oczną, jak lćczyć. Sienn. 357.

bfc ©efangenen. Poraziwszy nieprzyjaciół, wiódł z sobą JEDEN, dna, dno, (Boh. et Slov. geden, gedna, gedno;

JEDEN.

JEDEN.

251

Sorab. 1. jêden, jêna, jêne, yeden, yena, yene; Sorab. 2. jaden, jadna, jadno; Vind. eden, edna, ednu; edn, ena, enu; en; Corn, eden, edn, en, ena, enu; Croat. jeden, jeden, jedan, jedna, jedno, jednu; Slav. jedan, jedna, jedno ; Rag. jèdan ; Bosn. jadan ; Ross. 04mrB, 0411a, 04HO; e4HHt, e4HHbiö; Anglos, aene; Angl, one ; Holl., Dan., Sax. Inf. een ; Svec. en ; Isl. eirn ; Graec. iiç, év; Lat. unus; Gail, un); einer, eine, ein. 1. licząc, jako numer, cardinalis, uprzedza dwa, znacząc to co raz, im 3^1en : eittg, jroej?, breę JC. Liczba jeden miana była za początek wszystkich rzeczy. Boh. Dyab. 2, 236., Boh. gednićka; Ross. et Eccl. ic^HHHip. NB. mówiemy dwójka, trójka i t. d. czemuż nie za wzorem Czechów i Rossyan, jedenka, bte ©ittg? (cf. jednostka, oko). Nie naliczywszy jednego, nie będziesz miał dwojga abo dziesięciu. Fredr. Ad. 39. erft muß man ctnö fiaBen, e^e man jur 3^9 fommt. Praczka liczyła chustki: jedna, dwie, trzy .... Przeliczył swoje talary: jeden, dwa, trzy.... (raz, dwa, trzy). Jeden kroć, jeden raz ; Ross. et Eccl. »CflH-NOSK4H , t€4IIHHI|eiÄ , e4HH0KpaTH0 , 04tia?K4H , ICftHIIOI* , 04hh’B paai; Vind. enkrat, enobart. Jeden z dwóch; Vind. et Carn. obêdn uter, alteruter, einer tum Beęben. Jestem filutem, albo poczciwym człowiekiem, jednym z dwojga być muszę. Teat. 56. b, 76. eittg t). B. (oppos. żaden z dwóch. Vind. et Carn. nobedu neuter). — §. Jeden, nie więcej, einer, nur einer, nur ein einziger. Tenże Krystus jednym będąc, nigdy się nie dwoi, aby miał tak uczyć, to czynię ile człowiek, a owo ile bóg. Wiśn. 586. Izrael nie może być rozumiany samotną tylko jedną osobą; bo to imię, chociajże jest singulare, znaczy jednak multitudinis collectionem. Salin. 2, 522. (cf. liczba pojedyncza, liczba mnoga), (cf. Eccl. iihokt. 1) pustelnik, mnich, samotnik, 2) odyniec; cf. Graec. ponóę; Eccl. HNOKhiim samotnica). Jeszcze nie jeden dzień ciepły czyni wiosnę po zimie. Rej. Wiz. 53. Jedna jaskółka wiosny nie urodzi, tak ani jeden rok nauki. Birk. Kaz. Ob. 36. Jedna jaskółka nie czyni lata, nie czyni miasta jedna chata. Cn. Ad. 309, (Croat. lastovicza jedna ne chini protuletje; Slov. gedna lastowićka gar ne robi, gcden strom ne robi hâg, jedno drzewo nie las). Jeden nie wiele może, nie wszystkiego baczy; Jeden jako nic. ib. 508. Jednym nie wiele przybędzie abo ubędzie. Cn. Ad. 313. Jeden dzień wiele odmieni; jedna godzina siła sprawi. Cn. Ad. 306. Jedna mała wada piękną rzecz oszpeci. Cn. Ad. 310. Lepsze jedno dziś, niż dwoje jutro. Rej. Zw. 37 b. (bis dat, qui cito dat, nihil dat, qui munera tardai). Jeden ale dobry, jeden dobry stoi za wielu złych; Jeden mądry stoi za dziesięć głupich. Cn. Ad. 308. (cf. lwica rodzi jedno, ale lwa). Jeden stary wół więcej zdoła, niż dziesięć młodych kozłów, ib. 308. Jeden za dw-a stoi, drugi ani za pół jednego, ib. 309. (cf. półgłówek). Jedna owca parszywa wszystko stado zarazi ; jeden zły wielu dobrych zepsuje, ib. Jedno słońce dość na niebie. Panowanie towarzysza nie lubi. Cn. Ad. 316. Jednej maści, farby*jedną farbą farbowany. Cn. Th. einfarBig, ntcfyt Bunt. Oppos. pstry. Jednego patrzeć trzeba, jednego się trzymaj, na jednym przestań. Cn. Ad. 312. Prawa rzetelnie

bronią, aby nikt ‘jeden więcej krom jednego urzędu nie trzymał. Krom. 729. Obalił się dom i wielką liczbę heretyków przytłukł, a katolicka jedna najmniejsza osoba w tym trzęsieniu ziemi nie zginęła. Sk. Żyw. 4, 59. (żadna). Co ludzi na pogrzebie jej było, nie był ten jeden, któryby z suchemi oczyma wyszedł. Gorn. Dw. 284. (ani jeden taki). — Jedna nędza nie dokuczy. Rys. Ad. 17. nulla calamitas sola. Jedna bieda człeku nigdy nie do-bodzie, Żal się zawsze do żalu, szkoda ma ku szkodzie. Pot. Arg. 363. Zwyczajnie złe jedno złym jednym się nie kończy. Zab. 6, 452. Min. ein UeBel fommt nic allein, eg Bringt no$ mehrere mit fttff. Snadnićj dojść sprawy z jednym, niżeli z dwoma. Klok. Turk. 53. Siła złego, dwóch na jednego. Teat. 49. b, 76. Dość złego jeden. Jabl. Ez. 53. — Lepiej, iż cię jeden dobry chwali, niż wielu złych. Budn. Apopht. 61. Jednym pociskićm kilka wróblów zabić. Cn. Ad. 219. jednym machem dwu ściąć; dwie ‘robocie razem zrobić. — Dobrze o jednym ogniu dwie pieczenie upiec. Ossol. Str. 3. Jednym dóbrodziej-stwem dwu sobie zniewolić; jednym bankietem dwoje wesele odprawić; jednym kłopotem dwu odbyć. Cn. Ad. 313. Za jedną nogę dwie wrony ułapić. Pot. Arg. 714. mit einem @d)lage jmcty fliegen treffen. Jednym strzelaniem dwa ptaki ubić. Teat. 24, 92. et 45. b, 22., (Slov. Z ge~ dnu sestru dwóch śwagrow dostaf, una fidelia duos in-albare parietes, cf. bańka). Maszli jednym koniem do piekła ‘jachać, wolisz dwiema. Sak. Kal. E 3 b. (ma - li być kwaśno, niech będzie ocet; gorzko-żółć; kiedy wisieć, to za obie nogi). Na jednej nodze, igrając, żartując, n. p. Panowie, mogąc i na jednej nodze, jak mówią, rzecz jaką odprawić, przecie dzień na dzień odkładają. Budn. Apopht. 435. Kończcież już teraz resztę, a na jednej nodze. Teat. 43, 457. Wyb. Nie jednemu pan bóg wszystko dał, ale wszystkim wszystko. Rys. Ad.

43. Nie za jeden dzień Kraków zbudowano, ib. 42. ©nt $tng mili SBeile fyaBen. Jednym słowem * krótko mówiąc, mit einem 2Borte. (cf. trzema słowy). Jedną rażą padnie * od razu, mit einem rnale. Jednym razem, razem, duszkiem wypić. Cn. Th. jednym ciągiem; Croat. na jenput; Eccl. 3ae4HHO, Koynhłio. — Do jednego * wszyscy bez wyjątku, aUe mit einanber, oljne Slugttaljme alle, Bi? auf ben leßten 9)?ann. Bóg dobry, ale my są nic dobrego, Zgniewaliśmy go wszyscy do jednego. Groch. W. 570. Pomorzanie, co na zasadzce byli, zaskoczyli naszych, i pobili do jednego. Biel. Kr. 148. Płakali wszyscy do jednego. Zab. 45, 27(L Przeciwników swoich do jednego słowa odprawił. Żarn. Post. 3, 683 b. Po jednemu, po jednej * nie więcej na raz jak jeden, jedna, nid)t rneljr alg einer, eilte, eittg auf einmal. Skoro sobie czoła kęs potarli, a drudzy, jako powiadają, po jednej do siebie wypili, potym znowu się bili. Biel. Kr. 265. — §. Niejeden * więcej niż jeden, kilka, meljr alg einer, eine, eing * mel)* rere. Niejeden dziś Polakom wymawia, że się podu-szczeniom zbyt lekko uwieść dali. Ust. Konst. 4, 88. Nie pierwszy rok już siedzieć tutaj mi się zdarza, Nie u jednego ja mszą miewałem ołtarza, Nie jednego pogrze-błem na cmentarzu trupa, Nie jednego widziałem z wi-

252

JEDEN.

JEDEN.

zytą biskupa. WeLg. Org. 19. — §. Jeden » jedyny, resztę wyłączający, sam jeden, ber etnjtge, bte einige, alleinig, etnjig unb allem. W liczb. mn. jedni * sami, (fie) allein. Ja człowiek jeden tylko jestem do rady; kto do mnie się udał, zawsze mu na dobre wyszło. Teat. 54. b. 46. (nierówny, nieporównany, wyborny). Oni jedni są rozumni i oświeceni, jak mniemają. Ust. Konst. 2, 32. (monopoliści rozumu). Wszystko było w głębokim uśpione milczeniu, Słowik jeden miłosną nucił swą tęsknotę. Nieme. Król. 4, 119. Tylko mi cię jednego żal. Jabt. Tel. 58. Miłość tylko jedną ucieczką się zwycięża., ib. 96. Jednych kościołów trzysta było w Kijowie. Biel. Sw. 168. (samych kościołów). Żyj mój Szymonie! o ty jeden z wielu Szczery, poczciwy, dawny przyjacielu. Kniaź. Poez. 2, 234. Na niczym mu nie schodziło, tylko mu jednych nie dostawało dzieci. Zał. H. T. 28. Tatarowie jednych ‘samych dziewek na dwadzieścia tysięcy narachowali, gdy się zdobyczą dzielili. Biel. Kr. 165. — §. Jeden »tenże, ten sam, jednaki, ber ndntltcfye, berfelbe, einer mit jenem, et» nerlet). Przodkowie nasi prawowali się, na jednym wózku siedząc, i z jednej miski jedząc, i z dzbanka jednego pijąc. Sekl. 22. Na jednym ‘koczczym do sądu na roki jeździli. Petr. Pol. 99. Nie jeden wiatr zawsze wieje. Cn. Ad. 600. (nie jednakie zawsze szczęście). Nie jedną wszystkim jest natura matką, Tym się bić dała, innym pisać gładko. Zab. 11, 300. Nar. Jedną śmierć nogą bije w chłopskie chaty, i królów pałace. Hor. 1, 24. (aequo puisât pede). Myśmy wszyscy jednćj natury, z jednego ojca, jeden i jednaki na sobie obraz boży nosim. Sk. Kaz. 365. Nie jednćjeśmy matki i nie jednćj żądze, Ty wolisz przyjaciela, a drugi pieniądze. Simon. Siei. 32. (Eccl. ł€^HHOMfiT6(u>irL ; jednego ojca ic^iiiiooTeYhiii, BKynooTe-uhhh ; jednego stołu e^iHOimmeHŁ, spółstołownik). Jednćj , tejże maści, farby z drugim. Cn. Th. Otm ber U(tUt» lichen garbe. Jednćj miary (ob. Mednylki). Jednego wieku, rówiennik Boss. 04H0r04KH. Nie wszyscy z jednym szczęściem na ten świat się rodzą, Szerzej jedni niż drudzy swoje płoty grodzą. Hor. 2, 2. Nie zawsze się jedna sztuka* powodzi ; nie zawsze jedno służy. Cn. Ad. 732. Zawsze świat pewnie jeden, jedni ludzie żyli. Teat. 43. c, 31. Wyb. Zawsze jedno; ustawicznie toż powtarzać. Cn. Ad, 1306. Zawsze jedno prawisz. Teat. 22, 118. (cf. taż baba na tychże kołach). Jedno wszystko na święcie, idem per diversa. Pot. Jow. 53. Jedna » scil. rzecz» jedno, równo, jednako.—Wszystko to jedna. To jedna. Jedno rozmaicie udać może. Cn. Ad\ 316. — Walczyli przeciwko Jozuemu pospołu jedną myślą i jedną wolą. Leop. Joz. 9, 2. (jednomyślnie. Bibl. Gd.). Na jedno scil. wychodzi, e$ fommt auf etlrô ■ $tntttt$. Na jedno to dla człowieka, Czy w śrzodku swojego wieka, Czyli pełen lat umiera, Obom śmierć wszystko zabiera. Karp. 7, 5. Pięciuset talerów od niego żądano; było to jedno, gdyby mu w sercu 500 sztyletów utkwiono. Teat. 36. b, 110. — Przyjaźń wszystko czyni między nami spólne; niemasz między nami ani powodzenia, ani nieszczęścia pojedynkowego ; żyjemy za jedno. Pilch. Sen. list. 362. (jak jedna osoba w dwóch ciałach). Za jedno » scil. stoi; ró-

wno, jednako, einerlei giętej ułel. Tobie to wszystko za jedno. Cn. Ad. 475., (Croat. zajedno ? wciąż; Eccl. 3ae-4HH0, Koymmo * razem). Głupiemu służyć, w nocy jeździć, w karczmie gospodarować, wszystko niemal za jedno. Rys. Ad. 16. — Jeden, jedenże, jednaż, jednoż, jeden i tenże, jedna taż, jedno i toż: ein Uttb eben berfelbe, eine unb eben efelbe, etn nnb eben baffelbe. Jednegoż, abo tegoż stanu, kondycyi; kompan. Cn. Th. üon gleichem Staube, ein unb eben befelben Staubeê. W jednym i tymże grzechu może być grzeszącego złość jednego większa niż drugiego. Sk. Żyw. 1, 54. Gdyż pod jednym książęciem i jedną głową jedenże lud różnych praw nie miałby mieć, aby nie był jakim dziwem, mając różne głowy; jest to tedy pożyteczne Rzeczypospolitej, aby jednym i jednakim prawem wszyscy używali, gdyż jest jedno książę wszystkich i jeden pan. Herb. Stat. 438. Jednaż droga z Krakowa do Warszawy, która z Warszawy do Krakowa. Birk. Kaz. Ob. C. Z tobą upadła, ostatni dzień miała Ten jeden, Troja, który był i tobie. Bardz. Trag. 188. (im-piissimus). — Tegoż to abo jednegoż to płotu koł; jedna to bursa; jednej kuźni mince. Cn. Ad. 310. et 315. uon gleichem Schlage. (cf. jednćj faryny). Jeden jako drugi. Cn. Ad. 307. (na jedno kopyto). Jedna to dusza, jednym duchem tchną. Cn. Ad. 311. Jakiego kto sobie przyjaciela obrał, z kim za jednego żyje, taki i sam być musi. Pilch. Sen. 294. t. j. jak jedna dusza, mit bem er mie ein §erj unb eine (Seele lebt, iu ber engften ftreunbfdjaft lebte. — §. Jeden - drugi »ten - tamten, ber eine — bef anbere; bief er — jener. Wojska Rzymskie stanęły, z jedne stronę Okta-wiego Cezara i Antoniego; z drugą Brutusowe i Kassy-uszowe. Warg. Wal. 19. Jeden sasa, drugi do lasaa Jeden to lubi, drugi to. Gemm. 113. Jednemu się to. podoba, drugiemu nie. ib. Jednemu szydła golą; drugiemu brzytwy nie chcą. ib. 115. Dziś jednego, jutro drugiego. Birk. Kaz. Ob. E b. (wietrznik, motyl, niestateczny). Jedna, gdy jej unikasz, w drugą wiedzie wada, Z jednego nie-rostropny błędu, w drugi wpada. Kor. Hor. 4. (incidit in Scyllom etc.). Jeden na drugiego patrzy, a żaden nic nie robi. Cn. Ad. 307. Jeden drugiego broni. ib. 306. (cf. kruk krukowi oka nie wykluje). To co do cnoty nas budzi, jednym uchem do głowy nam wpada, A drugim , jak drzwiami, wypada. Jabl. Ez. 80. Jednemu gody, drugiemu głody. Cn. Ad. 314. Jednemu się zmiele, drugiemu się skrupi, ib. Jedną ręką głaszcze, drugą policzkuje, ib. 310. Jeden szyje, drugi porze; jeden buduje, drugi psuje; jeden tak, drugi owak; jeden robi, drugi trawi. Cn. Ad. 508. Ty jedno wiesz, a ja drugie. Bys. Ad. 67. (non omnia possumus omnes). Jedno porzuci, drugie weźmie. Gemm. 116. Jcdnoś upuścił, drugiegoś nie dostał. Cn. Ad. 516. Jedno wschodzi, drugie schodzi. ib. 517. Jeden bez drugiego, nie jedno do drugiego. Gemm. 116. Jedno ku drugiemu, jedno drugiemu pomaga. Cn. Ad. 315. — Jedno za drugim, cittcS nad) bem embent. — Jeden w drugiego. Gemm. 114. cf. chłop w chłop , einer fo tnie ber anbere, etnanber gletd). ■ W jedno, łącznie, spólnie; Ross. C0C4nmiTCÆbH0. Jedno w drugie rachując * hurtem, eins to$ anbere gerechnet, in Sauf# unb

33ogen. — Zabijali sami siebie, dla ‘jeden drugiego miłości. Petr. Ek. 64. (dla wzajemnej miłości jednego ku drugiemu). Plur. Jedni - drudzy * ci - tamci, bie einen - bie anbern; einige - anbre ; (Vind. eni, enkatiri). — §. Co za jeden?* co zacz, wa§ für einer? Cóź ty za jeden jesteś? powiedzże mi przecie. Treb. S. M. 67. Cóż to ja za jeden jestem, którego uszy słowem jakim obrazić wielką niegodziwością jest! Pilch. Sen. 341. — *§. Jeden * jaki, który, ‘drugi, ein, articul. indefin., in plur. o fine allen 23 e 9 f« j$. Popiel II. jako jeden Sardanapalus, w rozkoszach żył. Gwagn. 25. tnie ein ©arbanapal. Na ostatek bojaźń i tysiąc innych rzeczy, które pod czas i jedne świę-cicę ze stateczności zwiodą. Gorn. Dw. 413. Niemasz tego jednego dnia, tej jedynej godziny, kiedyby mężczyzna, zamiłowawszy, nie był pilen, jako jeden pies, drzwi JEDLCA ob. Jelca, tych, które polubił, ib. 284. Prosiła Kunegunda, ?aby    JEDLA    ob.    Jodła.    JEDLINA, y, z., (Boh. gedle; Vind. je-

ia, ie, Boh. gedenactiletÿ, lat jedenaście mający, etlf jährig. JEDENASTOŁOKCIOWY, a, e, łokci jedenastu, etlfelltg. Dzida jedenastołokciowa. Dmoch. II. 1, 214. MEDEN-KAZDY ob. Jeden. JEDENASTNY, a

e, jedenaście

razy tyłki, etlffältig. Ziarno wydaje jedenasty owoc. JEDENASTY, a, e, num. ordinal., w porządku liczby między dziesiątym a dwunastym będący, beteilfte; Boh. gede-nâctÿ; Slov. gedenâstl ; Sorab. 2. jadnasti ; Sorab. 1. yednaté, jydnaty; Vind. ednaisti, enajsti; Carn. enajstè -,Croat. jedè'n-nayszti.jedennajeszti; Slav. jedanaesti; Bosn. jedanaesti; Rag. jedanaèsti; Ross. 04HHHa4UaT0H, nepBUHHa4ecaTt, nepßa-HHa4ecHTb, nepBoemuecflTL. Jedenasta biła, scilk. godzina, eê fiat etlf (U^r) gefd)lagett. JEDENŹE, JEDNAŹ ob. Jeden.

Dalszy ciąg pochodź, pod słów: Jednać.

tak, jako jedna mniszka uboga pogrzebiona była. Sk. Zyw.    dlovina, jeuni liefs, jedlou liefs, jev’shje; Bosn. jelovina;

1, 155. (cf. jako drugi zakonnik), tnie eine arme 9îonne.    Bag. jelovina, cesvina, cesviniscte ; Croat. jelje, jelische,

Nie zażywał Mojżesz dworzan do posługi, na    wszystkim,    jelovische); drzewo jodłowe. Kluk. Roił. 2,    24.    tamten*

jako jeden pospolity człowiek przestawał, ib.    332.    Bał-    jmlj, tamten, SBetjltannen.    JEDLINKA, i,    i.,    demin.,

wany    twoje mam sobie za    jeden gnój. ib. 409.    Niepo-    baS £annenMwnt|ert; {Vind.    jeuka, hoika; Croat. jelvicza,

trzebne baśnie,    Tak wiele    ważą, jak jeden sen    właśnie.    jalvicza). Miła jedlinko, wszak sie me oko nie zwiodło

Bardz. Trag. 201. Wstyd jeden, że słońce to widzi. Znalazłem cię, ach rośnij, kiedyś będziesz jodłą. Zab. 9, Birk.    Chmiel. A    3 b. Stałem się teraz za moim    niezdro-    379. Ejsym. 2) Jedlinka    abo Kamfora, ziele do jodły

wiem    Jedną im    piosnką i    jednym przysłowiem.    Chrośc.    podobne, zapach Kamfory    mające, Selago Camphorata,

Job. 110. Puściła się między nieprzyjaciół,    bijąc    ich,    ©ampfjerfraut. Syr. 612. abo    ziele kamforne.    ib.    JEDLI-

jak jeden żołnierz najlepszy. Petr. Et. 63. (jak    który    naj-    NOWY, a, e, jodłowy, od    jodły, jedliny, Gannett*, Vind.

lepszy żołnierz). Dochodami kościelnemi powinnych swo- jedlou, jenui, jeushen, jelou; Croat. jalöv; Eccl. erreich bogacić, za jedno świętokradztwo sobie miał. Sk. Zyw.    bhh;    Graec. èXâtivog.

1.    286. (za rodzaj świętokradztwa). Twoi ludzie naszym    JEDŁO    ob.    Jadło.

dok., {Boh. gednati, zgednati ; Bosn. stecchi, dobittij Vind. ediniti, sediniti, enakiti, enakuvati, vdinjati ; Ross. y4o6pflTL, y40ópHBaTt; Ecćl. e4HHio; Graec. ivóco; Lat. unio); 1) pogadzać niezgodne, airêgletdjett, üergletcJjett. Lepiej złe pany wadzić, niźli jednać. Ezop. 132. Gdy się wadzili, jednał je w pokoju, mówiąc; jesteście bracia, czemu jeden drugiemu bezprawie czyni? 1 Leop. Act. Ap. 7, 26. 2) Jednać czeladnika* najmować, umawiać, przyjmować do służby; Vind. pogoduvati, vunvseti, vdinjati, povdinjati, vjetuvati, savdinjati; ©eftttbe in 35teitfte ttelmtctt, ntletfien, ftd; mit timen um bett Sofm »ertragen. Gospodarz wyszedł rano jednać a zamawiać robotników do winnicy swojej. 1 Leop. Math. 20, 1. Mamkę jednała. Glicz. Wych. D 5 b. — §. Ujmować sobie, für ftd) entnehmen, gewinnen. Ile słabość ludzka zdoła, Jednaj sobie wszystkich zgoła. Jak. Baj. 63. Jednać sobie co* wyrabiać sobie, fid) bewerben, für fieb ju bewtrfen fucljen, ftd) jn »erfdmffen fndjcn, bewirfen, »erraffen. U Jana Lubomirskiego , oprócz pobożności, insze rzeczy nie zwykły nikomu chęci i miłości jednać. Boter. A. 4. JEDNAĆ się recipr., pogadzać się; umawiać się; Ross. npiiMHpHTbca ; yroBopiiBaTbca, fiel) »ergleid)en. Kto z kim miał nienawiść jaką, jednali się i przepraszali. Star. Ryc. 46. Jednajmy się, a pokój wieczny między sobą ułóżmy. Biel. Hst. 15. Tak trzeba sługom służyć, jako się jednają. Star. Ref, 136. JEDNANIE, n., subst. verb., pogadzanie, ugoda, umowa,

poddanym szkody działali, jako jedni nieprzyjaciele. Stryjk. JEDNA ob. Jeden. JEDNAĆ, ał, a, cz. niedok., zjednać 673. tüte ftetttbe.—§. Jakiś, pewny, ein gewiffer, ein. Był jeden człowiek bogaty, który się obłóczył w bisior. 1 Leop. Luc. 16, 20. (człowiek niektóry. 3 Leop). Powiem ci jedne rzecz. Teat. 15, 71. (coś). — *g. Jeden każdy,

Boh. gedenkażdy; Slov. gedenkażdi; Sorab. 1, ÿedenkazdé; każdy z osobna, wszelki, unusquisque. Mącz. ein jeber, jebtucber. Jeden każdy bój się ojca i matki swej. Leop.

Levit. 16, 3. (każdy. Bibl. Gd). JEDNA JAGODA, herba Paris, wronie oko, dśtnbcer, rośnie w lasach ciemnych i chłodnych w maju; nosi jeden kwiat, a z niego potym jedne jagodę brunatną. Kluk. Rośl. 2, 223. JEDENAŚCIE, stu, 7i., Jedennaście, numer, card., Boh. gedenâct; Slov. gedenâcte, gedenast; Sorab. 2. jadnafcżo, janafchcżo;

Sorab. 1. jydnacże, ijdnacżo; Garn. enajst; Vind. ednaist;

Slav. jedaneest; Croat. jedënnâyszt, jedenajzt; Bosn. je-danaeste, jedanaest, jednaes ; Ross. 04HHa4UaTb ; jeden nad dziesięć. Elem. 107. etlf. JEDENAŚCIORO, rga, n.,

Ctlf @tüct Ojciec z jedynaściorgiem dzieci (t. j. różnej płci). JEDENAŚCIORAKI, a, ie, Boh. gedenóctery; Sorab.

2.    jadnaieżeraki ; jedynastu różnych gatunków, etlferlet).

JEDENNASTEK, stka, m., liczba jedenaście zamykająca.

Włod. eine 3^1    ©tuet; Rag. jedanaesterizza. JE-

DENNASTKA, i, z., Boh. gedenaetka; liczba jedenaście wyrażająca, bie 6tlf. JEDENASTOKAT, a, m., ennecangulum, figura o jedenastu kata- li i ścianach równych. Solsk. Geom.

3.    b«3 eüfeef. JEDENASTOGRAN id. JEDENASTOLETNI, ia

e,

roz-

Ross. npHMtpeme, yroBops; bte 3ltrôgletc(?ung, 9lu$föhnung, baê Vergleichen, ber Vergleich- Trudne z głupim a chciwym jednanie. Bialob. Odm. 9. Bez wina wesele, chrzciny, jednanie być nie może. Star. Ref. 40. JEDNANY, a, part. perf, pogodzony, auSgeföhnt, ausgeglichen. Jako zyd chrzczony, jako wilk chowany, Tak jest niepewny przyjaciel jednany. Pot. Arg. 26. Jednane, n. subst., zapłata za pogodzenie, Verfülmgelb, ©fthngelb. Strony mogą się z sobą godzić, wszelako strona, która zasłuży na karę, powinna do skarbu zapłacić należność, pod imieniem jednane. Czack. Pr. 2, 74. Pochodź, słowa Jednać: najednać, pojednać, przejednać, przejednany, nieprzejednany, ujednywać, u jednać, wyjednać, zajednać, zjednać. *JEDNĄC adverb., jedną rażą, raz, jeden raz, ein* Utai; Croat. jednóch, jedenkrat; Sorab. 4. yónu, junu; Ross. e4HHHueio, e4HH0*4H. Będzie się modlił nad rogami ołtarza jednać w rok. 4 Leop. Exod. 30. I to tylko jednąc w rok. 4 Leop. 3 Maech. 4. Gdy jednąc zatrąbisz, zejdą się do ciebie hetmani, ib. Num. 40, 4. (raz. 3 Leop.). ib. 3 Maech. 6., ib. Act. Ap. 26, 4., ib. Math. 49, 8. JEDNACKI, a, ie, od jednacza, rozjemczy, fdjłebSrichterltch. Skazanie jednackie. Sax. Porz. 443. (cf. polubowny). Od dekretu jednackiego appellacya się nie godzi. Szczerb. Sax. 67. Dekreta jednackie z pilnością mają być strzeżone, ib. 474. JEDNACZ , a, w., pogodziciel, rozjemca, bet ©chtebêntautt, ber Verfügter, ber bte ©trettenben auSföfmt; Boh. gednatel; Ross. npHMMpiuejiB. Jednacz stron sądowny, urzedowny, kompromissarz. Cn. Th. bet ©d;iebSrid)tcr. Apellacya nie idzie od sentencyi jednaczów , które sobie strony z spólnego zezwolenia biorą. Sax. Porz. 412. Jednacz, którego, ani prawo, ani przysięga wiąże, gdzie chce obrócić wolą swą może, komu chce przyda, komu chce ujmie, i skaźń swoję, nie tam, gdzie prawo albo sprawiedliwość każe, ale tam, gdzie go ludzkość albo miłosierdzie pędzi, nakieruje. Corn. Sen. 448. Pośrzednik a jednacz boga i ludzi Chrystus Jezus. W. Post. W. 209. Jednacz między bogiem a człowiekiem. Biel. Hst. 49. ber SOtittler uitb Verfügter. §. Jednacz kupca, kupi, rostrucharz, stręczyciel. Cn. Th. Tarn. Ust. 90., (Boh. gednatel; Vind. savdinjavez, vdinjavez; Sorab. 4. dowikwar; Bosn. opravilaç; Eccl. CB04trre;ib, no-cpeACTBeHHHKŁ BB ToproBit ; ber Itutcrljanbler negocyator). Jednacz, machlerz. Volck. 764. JEDNAGZKA, i, i., jemczyni, pogodzicielka, pośrzedniczka, (Boh. gednatel-kyné); bte SluSföhnertttn, Verfohnertnu, Vermittler tun, Uu= terljânbleriutt. N. Panna, pośredniczka i jednaczka świata. W. Post. W. 3, 336. Zdrowa bądź pośrzedniczko przenajchwalebniejsza, i wszystkiego świata jednaczko. Sk. Żyw. 4, 79. MEDNACZYĆ, ez. niedok., jednakim lub jednakowym czynić, równać, gletd) tltac^ett, gleichen; Croat. jednaehiti; Bosn. ujednaciti, sjednaciti, sravnid; Dal. szye-dnaesiti; Rag. jednâciti. JEDNAK, JEDNAKŻE adverb., (Boh. gednak , partim, ex parte; ferc, ferme); Sorab. 4. tohlapak; Slov. nićmeneg, niśtmćneg; Croat. nistarmènye, podpunoma ; Ross. 04HaK0, 04HaK0»ce ; atoli, wszelako , przecie, jednakowo, gleichmohl, bemtoch. Jednakże języki ludzkie wiele mogą. Boh. Kom. 4, 81., Kucz. Kat. o, 357.

Jednak to dobrze Jowiszem zostać, Choć rządzić światem mozoła. Kniaź. Poez. 4, 94. JEDNAKI, a, ie, JEDNAKOWY, a, e, jednegoż rodzaju, gatunku, równy, nieodmienny, einerlei?, gletd?; Boh. gednaki; Slov. gednaki, gednori, gednasobm; Sorab. 2. jadnaki; Sorab. 4. jenaki, yenaki, yenużki; Vind. enakeshen, enâk, enakushen, enakomeren; Carn. enak; Croat. jednak; Slav. jednâk - a, -o, jednostruk; Dal. yednak; Bosn. jednak, jednostrukki, ugnuli; Rag. jednaak, jednomjerni; Ross. 04HHamfi, e4H-naKiii; §. 4) od siebie samego nieodmienny, jednostajny, sobie równy, tenże sam, gleich blei&enb, gleid?, un* oerdnbert. Niejednakie zawsze szczęście. Cn. Ad. 600. Jednaki pomnij umysł mieć na pieczy, Czyć dobrze pójdą, czy opacznie rzeczy. Hor. 4, 494. aequam mentem. Te słodkie rozmowy, chociaż zawsze były jednakie , przecież nam się zdawały odmienne. Staś. Num. 2, 60. Jednym a jednakim głosem prawo ma do wszystkich mówić. Modrz. Baz. 288. — §. 2) Z drugim jednaki, jednakowy, tegoż z nim gatunku, jemu równy, od niego nie różniący się, einem anbent gleich, mit ihm einerlei Zycie różne, grób jednaki. Zab. 45, 470. Panowie i żebracy Po śmierci jednacy. Bratk. P. Myśmy wszyscy jednej natury z jednego ojca, jeden i jednaki na sobie obraz boży nosim, jednakośmy krwią Jezusową odkupieni. Sk. Kaz. 565. Biegi jednakowego kierunku, czyli jednostronne. Hub. Mech. 2. Oba bliźnięta, a tak jednakowi , Ze się rodzice sami omylali. P. Kchan. Jer. 234. I w jednym ptak się gniaździe niejednaki lągnie. Pot. Jow. 76. Na jednakowe występki jednakowe kary wymierzane być powinny, bez osób różnicy. Gaz. Nar. 4, 278. — §. 5) Jednaki, jednakowy komu * obojętny dla niego, fur einen gleichgültig, ifjm einerlei Sprawiedliwemu każda śmierć jednakowa. Sk. Zyw. 2, 296. Małym się schylał; większym zaś jednakowym sie stawił. Sk. Żyw. 4, 384. JEDNAKO, JEDNAKOWO adverb., równo, nie różniąc się, jednym i tymże sposobem, nieodmiennie, jednegoż gatunku, einerlei? 9lrt, umoerdnberlich, ointe Untersteh, gleich, auf gleiche 2lrt; Boh. gednako; Sorab. 2. jadnak, janak ; Sorab. 4. yenak, pżezyedne; Bosn. jednako ; Slav. jednâko; Ross. e4HHane, 04HHaK0B0; Eccl. icyuuKO, C4HnaK0B0. Niejednako się zawsze powiedzie. Cn. Ad. 600. Jednako wszystkich leczyć; jedną receptą na wszystkie choroby, ib. 342. Niejednako Bóg daje, jednemu gęś, drugiemu jaje. Rys. Ad. 43. Wszyscy i najmożniejszy królowie jednako jako i kmiecie się rodzą. Sk. Kaz. 615. Jednaki na sobie obraz boży nosim , jednakośmy krwią Jezusową odkupieni. Sk. Kaz. 365. Niezbędna śmierć jednako bez wyboru skacze, Tak do chałup ubogich , jak w pańskie pałace. Petr. Hor. A 4. Równo się sądźmy i pospólstwo i wy, Jednako niechaj cierpi, kto jest krzywy. Zab. 45, 273. Jednako karać, kto jednako broi. Bratk. S 3 b. Jednako to obiema abo wszystkim dokucza, wszystkich boli. Cn.Ad. 314. Nie wszystko wszystkim jednako się widzi. Rys. Ad. 48. I wielcy i mali Wszyscy jednako niech prawa słuchają. P. Kchan. Jer. 415. Nie wszystko jest jednako wszędzie, każde kraje Mają swoje ustawy, swoje obyczaje. Min.

cz. niedok., ‘jednaczyć, je-

z wo-

szcza.

Ryt. 3, 311. (co kraj, to obyczaj). — §. Jednakowo ob. Jednak, atoli, wszelako. JEDNAKOŚĆ, JEDNAKOWOŚĆ, ści, i., równość', nierozróżnienie, jednostajność, nieod-mienność, Me ©tnerlepf eit, bte ©leicffett; (Boh. gednakost; Sorab. 1. yenakost; Cam. enakost, enakomernost; Croal. jednachtvo, jednakoszt ; Dal. yednastvo ; Rag. jednaakos, jednśkos, jednovàrstnos, jedonaravnos; Bosn. jednaęnóst, jednaęenstuo ; Ross. e4HH00Ópa3ie , e4HH00Ópa3H0CTB, e4HH0BH4H0CTi>). Jednakowość Zacno tęsknicę rodzi. Birk. Dom. 111. SprzykrzyZa mi się ta nieustanna jednakowość. Teat. 30. b, 29. Z jednakowości przyczyn równe skutki. Czach. Pr. 199. ‘JEDNAKOTRZYMAŁOŚĆ, JE-DNAKOUSTAWICZNOŚĆ, ści, i., jednostajność, tenor, tak może być zwana. Mocz. Me Rnöerättberltdjfett, baS ©letcfbletben. JEDNAKOWIC, dnakim lub jednakowym uczynić, giętej machen, gleichen; (Rag. jednâciti ; Dal. yednaesiti.) Jeślibyście swoje liturgia z Rzymską chcieli jednakowić, tedy.... Sak. Persp.

30. JEDNAKŻE ob. Jednak. JEDNAM, JEDNANIE, JEDNANY ob. Jednać. JEDNAŻ, ob. Jeden. 1. JEDNO, JEDNOZ, JEDNOZE ob. Jeden, - dna, - dno. 2. JEDNO, JENO, adverbial., tylko , Boh. gednau, gednom , gedne, gcdine, genom., gen; Slov. gen, len, lentoliko, (cf. li); Sorab. 1. jeno, yeno, yacż, (yónu, junu raz, semel); Sorab. 2. jadno, jano ; Wind. famuzli, famu, ko tu, ko, le, (Vind. jenu, inu; Carn. jenu, jenoj*i, et)', Bosn. listom, istom, samo; nur. a) niewięcćj tylko, etnjtg, nur, nid)tg mefr. Na obiedzie u Wezyra zwyczajnie nie bywa, jeno dwanaście mis. Klok. Turk. 61. Nie chciaZ pogan mieć w swym wojsku, jedno same chrześciany. Star. Ryc. 44. Jedno też to umiesz. Cn. Ad. 316. On się zaprzaZ, iż nie umiaZ jedno tylko po Polsku. Paszk. Dz.

25. Uciechy inszej nie macie, jedno jelenie, jedno gZad-kie Zanie z Żuczków po górach strzelacie. Tward. Daf. 8. Tu niemasz ani miasta, ani wsi, ale jedno drzewo a kamienie, jedno liście a trawa. W. Post. W. 2,131. Sakrament bierzmowania nie ‘jedno zaniedbany być nie ma, ale z wielką pobożnością przyjmowany. Kucz. Kat. 2, 372. (»nietylko»). — §. Cnotami, co ich jedno jest, wszystkiemi ozdobiony. Zbił. Dróg. F. t. j. żadnćj niewy-jąwszy, wszystkiemi a wszystkiemi, fo Mel £3 mit immer beten giebt. U niej wszystko w Zad idzie, co *jen kol-wiek czyni. Gaw. Siei. 370. t. j. cokolwiek jedno abo tylko, ûHe$ maS fte and) Immer tfut. b) Jedno «zawsze a zawsze, ustawicznie, nieftê ûtë, immer nur. Jedno dawaj , jedno nalewaj przez caZy dzień. Jedno robić, robić. c) Kondycya, za którą co nastąpi, nur, Me Se* btngung auêjubrntfen. Możesz być zbawionym, jedno miej posZuszeństwo, a coć każe, to uczyń. Sk. Żyw. 2, 366. Jedno Boga, adde aliquid żyto, żniwo etc. jedno boga, agricolarum dictum : Faveat modo Deus, messis erit uber-rima. Cn. Ad. 505. cf. da-li bóg, geliebt e$ ©Ott, mit @0tte8 #ulfe. Oj dziewczę, niechby ja jeno matką twoją byZa! Teat. 30. b, 112. By jedno to prawda. Cn. Th. Nie maszli go tam jedno. ib. By jedno tam nie byZ. ib., Sorab. 1. jeno niż. By się jedno nie wygadaZ, roemt <t ftd) nur nieft »erfdjnappt fat. Uczyń jedno, ujźrzysz, coć się stanie, Gorn. Sen. 182. tfue e$ nur. Spróbuj jedno* abo króciej : sprobujno, cf. enclyticon - no. SZuchaj jedno » sZuchajno. Daj go dyabZu, jak hardzi, patrzajcie jeno. Teat. 8, 115.— d) Jedno * nie inaczej tylko, e$ ift nieft anber§ (fonbern). Któż ci pokazaZ, żeś nagi ; jedno żeś jadZ z drzewa. W. Genes. 3, 11. (izaliś nie jadł? Bibl. Gd.), eê ift nieft anberS, bu faft w» bem Saume ejfen muffen;' eś fann nieft anberg fet;n. — e) Jedno, arf-verb. temporis, nur. Jednom uszedZ, jednom zsiadł z woza * ledwiem vel tylko com, vel dobrzem zsiadZ za, aliści.... Cn. Th. (cf. źle), id) mar nur nom SBagett gefiiegen; fanm t>. 2B. g.; nur erft ö. 2Ö. g. Jedno go nie widać * tylko co go nie widać, er mufS gletcf fommen; er foli jeben Slugenblicf fommen, er fann nieft lange mefr Bleiben. Gdyśmy się gotowali w drogę, i jedno było wsieść na okręt, boskie zrządzenie niejakie trudności przynosiZo. Warg. Radź. 17. JEDNOBARWY, a, e, je-dnofarby, jednćj barwy, t. j. farby, einfarbig; Vind. eno-farben, enakeshne farbę; Boss. 04H0utB’feTHhiii; Eccl. e4H-HOmapHuft. JEDNOBOCZNY, a, e, — ie adv., z jednego boku, non einer Seite, einfeitig (cf. jednostronny). Brat dwuboczny miaZ dwóch spólnych przodków, je-dnoboczny poZowę tylko liczy. Czack. Pr. 2, 17. *JE-DNOBYTNY, a, e, Bag. iednobitni, iednosuccni, consub-stantialis, jednego bytu, Rag. jednobitje, jednosuccjan-stvo, jednobitnos consubstantialitas, ob. SpóZistny, spóZistność. JEDNOCHODA, INOCHODA, JEDNOCHODZA, y, i., Boh. mimochod, dryślak; Ross. hhoxo4b; pewny chód koński, prędszy od kZusaka, mollis glomeratio crurum alterna explicatu. Cn. Th. ber 3«lt, ber Bdtergang, ber $a|J, ber Antritt, ber Sre^fcflag eines ÇferbeS. Jeden urodził się z krzywemi, drugi z prostemi nogami. Więc jeden inochodą, drugi idzie grędą. Rej Wiz. 128. Między ptaki widamy różne natury, jeden waśniwy, drugi pokorny, jeden rychZy, drugi leniwy, jeden grędą, drugi inochodą. Rej. Zw. 67 b. Patrz, iż mu się nadęZa gęba, jako szkapie Gdy się owo z bystrości inochodą szła-pie. Rej. Wiz. 173. tolutim. Cn. Syn. 885., Sorab. 1. tu-potaeżne. Niechaj chodzi kZósem, a nie jednochodą. Pupr. Pr. E 2 b. — §. Na jednochody« prędko, fd)neH, eilenMJ. Oni gdy z wojskiem szli na jednochody, Z niebezpieczeństw je dalszych oswobodzą. Chrośc. Luk. 317. — §. ZbiZ go z jednochody, prosperum ejus rerum sue-cessum impedivit. Cn. Ad. 893. zbiZ z pochopni; Ross. cóiitb cb naxBefi, cf. pomylono mu szyki; pomieszano koncepty, man fat ifn au§ bem ©letfe gebrad)t, ifrn ba§ ©oncept »errütft, etnen ©trief bunfgejogen. Zdrajcę, przed którym się, żyć zacząwszy, kryjesz, W krótkim czasie synu mój, z jednochody zbijesz. Pot. Arg. 500. Zbiję tę jego pychę z jednochody. Pot. Arg. 136. Wyrzuć cugle igranćj fortunie. Ufaj, że ją tym samym zbijesz z je-dnochodzy. Pot. Arg. 35. Duma pogańska ze swojćj jednochody strącona. Leszcz. Class. 97., Eccl. bb TyriHKB npmTH. Truchleje w sercu, coraz z jednochody spu-Pot. Syl. 295., cf. z kwinty spuszczać, ben 9Jtutf jtnfen laflen. JEDNOCHODNIK, INOCHODNIK, a, m., JEDNOCHODNICZEK, czka, m., demin., koń jednochodą

idący, cf. stępak, (Boh. mimochodnik; Sorab. i. tupotak, hustoho stupa kon; Carn. jahôn; Croat. pruszècz; Bag. jorga, prusaz, dobronosaz; Ross. msiiitsk'b , MaurranoKE, HH0X04emi; Dal. pruszacz; Hung. poroczka; Yind. cetter, hiter koin); ber BMpnger, Paßgänger; equus gradarius. Mącz. tolutarius. id. Hiszpański inochodnik, asłurco, equus generosus Hispanus. id. Jednochodnik latiores passus facit et minus placide fert sessorem, quam ślepak. Cn. Th. 1066., Mon. 75, 589., Dasyp. Z 4 b A a. Niedbały Wojewoda w exekucyi naszego statutu, za winę téj niedbałości inochodnika nam dać ma, tyle, ilekroć sie niedbalstwa dopuści. Herb. Stat. 177. J. Olbracht., equum ambulatorem. Vol. Leg. 1, 271. Za tę summę, nie lada konia, ale i jednechodnika - bym wziął. Alb. na Woj. 16. Do dobrego trudno o kłusaka, a do złego jednochodniczek jak tu był. Rys. Ad. 10. Najdzie się do złego wnet inochodniczek, Ale gdy do dobrego, musi iść piechotą, Bo i o szkapę trudno, gdy jechać za cnota. Rej. Wiz. 22. Na inochodniczku sie przejeździć. ib. 164.

JEDNOCHWILNY, a, e, jednego czasu, ju gleicher 3^tt. Ot do dwóch razem tleje ogniem jednochwilnym. Hul. Ow. 144. JEDNOCIAŁNY, a, e, o jednym ciele, cm* letbig. JEDNOCIENNY, a, e, n. p. Jednocienni mieszkańcy, którzy rzucają cień zawsze w jednę stronę, iŚniad. Jeog. 140. MEDNOCTWO, a, n., zjednoczenie, jedność, bie (Einheit. Tu o władzę zwierzchności i je-dnoctw'a lub oddziału idzie. Smotr. Lam. 56. JEDNOCZEŚNIE, a, m., rowiennik co do czasu, wieku, jednego z drugim czasu, spółczesnik, Ross. eAHHOBpeMemiHKt, ein ©leichjeitler. JEDNOCZESNY, a, e, jednego czasu, gleichzeitig, rowienniczy, contemporaneus. Mącz., Znosk. Kond. 21., Sorab. 1. yenakoho tzasza; Rag. jednodóbni; Ross, eAHHOBpeMeHHŁiH. MEDNOCZĘSTNY, a, e, jednę część zamykający; Eccl. e^HnonacTHbiił, einzeilig. ME-DNOCZŁONNY, a, e, o jednym członku, eingliebertg, einfä|ug, au£ einem (Safcc; Ross. o/monjieHHHw. JEDNOCZYĆ, ył, y, cz. niedok. zjednoczyć, ujednoczyć dok., ściśle- połączać w jedno, »cremigen, Derbtnben; Boh. sge-dnotiti, sgednocowati; Slov. sgednocugi; Sorab. 1. zye-dnofcźu, pźezyednofcźam , pźezyednolcźeno ; Vind. edi— nazhiti, esdinuvati, enakuvati, enakiti; Carn. edinem, ediniti, edinuvam, edinujem, edinuvati, edinuvanje, edinazhènje; Croat. jediniti; Rag. jednâciti, jednacivati, sjednaciti, jednaacim, sjediniti, Bosn. jednaciti, siednaci-ti, ujedniti, sjediniti; Ross. coeAHHHHTb, coe4HHHTb, npHCoeAHHHHTE, cooómHTb, cooómaTb. Te dwa mocarstwa, acz o ujednoczonćj sił potędze, zachować się nie zdołały. Zab. 16, 133. Ociec niebieski zjednoczył nas w jedno ciało pod synem swoim, głową naszą. Baz. Hst.

154. (cf. wcielić). Pojął Witołd umarłej żony swojej ciotkę ; które małżeństwo kiskup Włocławski jednoczyć ważył się. Krom. 481. (junxit). Niebiescy mieszkańce z ziemskiemi się jednoczą, i rzecz się jedna z widomych i niewidomych staje. Sk. Żyw. 1, 426., Eccl. e4hh-CTBOBaTHCH. Smotr. Nap. 52. Jednoczący Ross. e4HHH-TeiŁHUH. JEDNOCZYCIEL, a, m., łączycie! w jedno,

ber derartiger; Ross. coe4HHHTejib. W rodź. zeńsk. JEDNOCZYCIELKA Ross. coe4HHHTe4bHHua. MEDNODARNY, a, e, Eccl. e4HH04apHbui, Graec. poródmęog, una cum donatione. MEDNODASZY, a, e, Fccl. ic^imonpOKUie, e4H-HOKpoBeÆbHMH, Graec. povÔQOtyoç, uno culmine tectus. JEDNODNIOWY ob. Jednodzienny. MEDNODUSZNY, a, e, — ie adverbial., duszy jednej, jednomyślny, eilt £>erz nitb eine ©eele habeitb, einmütig, einträchtig; Vind. eno-dushen, enovolen ; Ross. e4HH04yiUHbiM ; Eccl. k^hho* jyoyuiMib, Graec. ( p(\pv%og , unanimis; cor4ac04JirtHbiii, y KOToparo 4yma mh cep4ite ce icLme corjacHO. Verb, neutr. e4HH04ymcTByio, Graec. ôfioxpvxéco. Subst. e4HH0-4yuiie, Graec. ó[io\pv%ia ; Vind. enodushnost, enovolnost; Rag. jednodusenos sympathia. JEDNODWORZEC, rca,

m., Ross. 04H04B0peitb, (Etnhöfner, $öfner. W Rossyi je-dnodworców imię nosi klassa ludzi podobieństwo mająca do bojarów w Litwie, pośrzedniczego stanu miedzy szlachtą a chłopami. Czack. Pr. 1, 306. Sftittelftanb jnńfthen ßbelrttörtrt itrtb datier. MEDNODWOILKA, Slov. gednodwo-gilka hendiadys. JEDNODZIENNY, JEDNODNIOWY, a, e, dzień jeden trwający, Vind. enodanski, enega dnu , einen £ag banernb, eintägig. Cokolwiek w sobie ma ten świat odmienny, Wszystko przemija, jako jednodzienny Kwiat, który pięknie się rozwinie Rano, a w południe zaginie. Zimor. Siei. 319. Jednodzienny robaczek, hemerobion. Cn. Th. ein SBurm, ber nur einen £ag lebt; Boh. gepice. Gorączka jednodzienna. Dykc. Med. 2, 524. Jednodniowy deszcz. N. Pam. 9, 272., Eccl. e4HH04eHCTB0 , Graec. fiovrgisQiov, unius diei duratio. JEDNODZIERZ, a, m., który sam jeden państwo dzierży, despota, ein 3)efpot; (Ross. et Eccl. e4HH04epjKertb monarcha; e4HH04epmaBCTB0BaTb monarchą być). Dumny jednodzierż swojemi wojnami przeszło milion ludzi wytracił, Przestr. 289. cf. jedno-władzca, samowładzca. JEDNODZIERZTWO, a, n. , despotyzm, bie befpottfć^e Regierung ; Ross. e4HH04ep)KaBie, e4HH04epmaBCTB0 monarchia, e4HH04epacaBHHH monar-chiczny. MEDNODŹWIERNY, MEDNODRZWICZNY, a, e, o jednych drzwiach , eintourig ; Eccl. e4HH04BepHbiîî, Graec. iiovôdvQog. MEDNODZIETNY, a, e, o jednym dziecięciu, mit einem ^inbe; Eccl. le^HHOYA/thHE, Graec. HOvÔTsxvog. JEDNOFUNTOWY, a, e, jednego funta, einpfunbtg; Vind. funten, enolibrast. JEDNOGARBY, a, e, o jednym garbie, einbltcfeltg; Ross. 04HoropÓMH. JE-DNOGŁOŚNOŚĆ, ści, i., zgodne na jedno głosy, bie (Einfttmmigfeit, einhellige Stimmen ; Vind. enoglafnost, enovolnost, enosastopnost, enakoglafnost ; Ross. e4HH0r4a-cie, cortiacie («harmonia, akord). Materya status jedno-głosnością może się tylko stanowić. Dyar. Grodz. 132. (cf. jednomyślność, cf. większość). JEDNOGŁOSY, JEDNOGŁOŚNY, a, e, JEDNOGŁOŚNIE adv., równie brzmiący, gletd)tmtenb, etnftimmig; Vind. enakoglafen, enogla-fen; Sorab. 1. yednowófzne ; Rag. jednoglasno ; Ross. e4HiiorjacHbih, coraacito. Trzykroć te stada ptaków na powietrzu krzyk jednogłosy dawszy, dzieliły sie na dwa wojska. Otw. Ow. 535. JEDNOGŁOWY, a, 'e , o jednej głowie, einfityjtg; Croat. jednoglav; Ross. 04H0na-BBiii; Eccl. e4HHomaBUH. JEDNOJĘZYCZNY, a, e, n. p.

JEDNOIMIENNY - JEDNOLIST.

JEDNOLITNIE - JEDNOOBYCZAJNY. 257

Słowianie naród jednojęzyczny. Nar. Hst. 2, 5. jednego miedzy sobą języka, t>ott einet ©pracze. JEDNOIMIENNY, a, e, jednegoż imienia, lub też o jednym tylko imieniu, einnamig; Boss. et Eccl. lejHHoiiMeiihm, o4hohmhhhuh, Graec. ćfiówfiog, crwmwpoę; Subst. e^KHOHMeHCTBO, Graec. ofiowfila. JEDNOISTNOŚĆ, ści, z., tejże istoty istność, gîeidjeè 2Befen; Croat. jednobitje, jednobitnoszt; Dal. jedno-szuchansztvo; Ross. e4HH0cymie, e4HH0cymH0CTt ; Eccl. e4HH0ecTecTBeHH0CTfc. Wyznania jednoistności Chrystusa z ojcem mocno bronił Hilaryusz. Sk. Zyw. 1, 54. JEDNO-ISTNY, JEDNOISTY, JEDNOISTOTNY, a, e, ton gleidjem SBefen, gleichen Sßefenä; Sorab. 1. yedneye fubstancże; Croat. jedinoszobsztven, jednobitén, jednobitni ; Dal. jednoszu-chni; Eccl. t€AHHOc&i|ihin>, e4HiioecTecTBeHHUH, (oppos. hho-cymHbiH). Syn boży z ojcem swym jednoistny. Hrb. Art. D. 2. homousios (ob. Spółistny, *jednojestestwenny). Syn boży jednoistny ojcu. Sk. Żyw. 1, 40. Syn boży jednoistotny ojcu. Sk. Dz. 145. Duch ojcu z synem jednoisty. Groch. W. 854. Consubstantionalis patri, to jest, jednoistotny z ojcem; którego słowa, choć w piśmie niemasz, ale rzecz jest. Sk.‘Dz. 194. Jednoistna Trójca. Hrb. Art. 118. — JEDNOKŁACZNY, a, e, kłącza jednego, mit einem ©trnnfe. Ślaz jednokłączny abo jednoprętny. Syr. 1105. JEDNOKŁYKTY, a, e, o jednym kłykciu, jak wielki palec, einfnödjelig, etnfnöbeltg, nur * einen fônôbel babenb, tnie j. S. ber Śaumen. MEDNOKO-LENNY, ‘JEDNOKOLANKOWATY, a, e, o jednym kolanie lub kolanku n. p. zdziebło ; Ross. O4H0K0jrfeHHbiH, etttfnietg, etnfnotig. ‘JEDNOKÓŁKA, i, i., cokolwiek o jednym kole, ein *®inrdber, etroaä mit einem 9îabe; Ross. 04H0K0^Ka cabriolet, karyolka. JEDNOKOLNY, a, e, o jednym kole, einräberig; Boss. 04hokojiuh. JEDNOKOŃ-CZATY, a, e, o jednym końcu, jednośpiczasty, eincnbig; Boss. 04H0K0HenHUH. JEDNOKONNY, a, e, o jednym koniu, mit einem ^ferbe, einfpćimtig. Fury jednokonne. Ajg. Ceg. 17. MEDNOKORYTNY, a, e, (Ross. 04hokopmthuh

n. p. pies, z jednego koryta z drugim jadający). JE-DNOKORZENNY, a, e, o jednym korzeniu, eimourjeltg; Boss. e4HHOKopeHHbiH. JEDNOKSZTAŁTNY, a, e, tegoż kształtu, tejże postaci, non einerlep ©eftalt, gleid) geftaltet; Yind. enovishen, enofurmen ; Sorab. 1. yednożtawtnć ; Rag. jednovarstan, jednonarâvni ; Boss. e4HH006pa3HUH ; Eccl. e4HH0BH4Hwii. Ruch jednokształtny, uniforme, w którym ciało rucha się w sposób statecznie jednakowy, że zawsze jednakową rozległość miejsca w jednakowym przeciągu czasu przebiega. Jak. Mat. 5, 229. cf. Śniad. Alg. 29. JEDNOKSZTAĘTNOŚĆ, ści, i, jednakowość, bie ©leidjförmigfeit, gleiche ©eftalt; Sorab. 1. yednożtaw-tnoscż; Yind. enovishnost, enofurmnost ; Rag. jedno-vàrstnos, jednonaravnos ; Ross. e4HHOOÓpa3ie. JEDNO-KUPSTWO ob. Jedynokupstwo, samokupstwo, (Rag. jedno-kupni concors). JEDNOKW1ETNY, a, e, o jednym kwiecie, einblnmig; Eccl. e4HH0HBkTHUH, Graec. /lovav&^ç. JEDNOLETNI, ia, ie, (Croat. jednolètni; Rag. jednolje-tni, jednogodni * jednoroczny, einjährig), jednych lat, jednego wieku, non gleichen Sauren. JEDNOLIST, u, m., Boh. gednolistek; Unifolium, ziele tak rzeczone, że tyl-

Stownik Lindego wyd. 2. Tom II.

ko jeden list na obdłużnej stopce obłej z korzonka naprzód wyrasta, Syr. 1510. (Einblatt. JEDNOLITNIE adv., z jednej sztuki ulany, auä einem ©tntfe gegoffen. Uczynisz dwa cherubiny złote jednolitnie. Budn. Zfo. 25, 18. (z ciągnionego złota. Bibl. Gd.). JEDNOMIESIĘCZNY, a ie adv., jednego miesiąca, einmonatlid), eineâ 3)ïonat$; Rag. jednomjessècni. MEDNOMLECZNIK, a, m., Bag. jednomljecnik, jednodojen , jednodoyni brat, jednodo-jëk collactaneus, który z drugim jedne piersi ssał, ber SMcpruber, frère de lait, cf. spółwyehowaniec tu rodź. ieńsk. Rag. jednomljecniza. JEDNOMOWNOŚĆ, ści, ź., tautologia. Fredr. Ad. praef. — §. Jednogłośne zeznanie, bie ttebereinftimmung, ©leicfylantigfeit. JEDNO-MOWNY, a, e, JEDNOMOWNIE adverb., jednogłośny, einfrndig, einftimmtg. Za jednomowna przeszłych wieków powieścią. Nies. 1,105. JEDNOMYŚLNOŚĆ, ści, Ł, Boh. gednomyslnost; Sorab. 1. yednomosznofcż, pżezye-dnofcż; Croat. jednodussnoszt; Yind. enodushnost, enoum-nost, enakomienezhnost, enakovolnost; Carn. enumisle-nost, edinuvolnost, edinuvolshena ; Boss. e4HH0MUCJiie, e4HH0MUCJeHH0CTb, Eccl. K^HHOOyMIil«, npHC’fe4aieJbCTB0, npiwfciMeHie hm ic vmoMi.ic.uiic, (rc^iiHOMmAfuiic, Graec. ófio-(pQOGvvrf); powszechna zdań zgoda, btC ©inmütlugfeit, una-nimitas, równy zamysł wszystkich do jednego zamiaru. Jez. Wyr. Jednomyślnością lub większolicznością stanowione prawa. Gaz. Nar. 12, 152. Pod nazwiskiem praw kardynalnych takowe mieć chciano w rządzie ustawy, któreby jednomyślnością tylko na sejmie zmienionemi być mogły. Ust. Konst. 1, 120. W materyach status jednomyślność była potrzebna, a pod większość głosów pociągane być nie mogły. Skrzel. Pr. Pol. 1, 70. Moral. Jednomyślność jest najściślejszym wezłem przyjaźni. Teat. 48, ,25. cf. jedna dusza. JEDNOMYŚLNY, a, e, JEDNOMYŚLNIE adv., Boh. et Slov. gednomyslny; Sorab. 1. ye-dnomófznć, pżezyednofcżnć; Sorab. 2. hobjadno, hobjano; Vind. ene mifli, ene volje, enoumen, enovolen, enodu-shen, enakomienezhen, enakovolen ; Carn. enumislen, enakumislen, edinuvölne; Croat. jednovolyën, jednodussen; Rag. jednoduscjan, jednokupni; Ross. e4HH0MUCieHHUH; Eccl. e4HHoyMHHH, cinmntlng. Dusze wasze są jednomyślne; a jednomyślność jest najściślejszym węzłem przyjaźni. Teat. 48, 25. Jednomyślnie się zgodzić na co, Eccl.

C0MJr4pCTB0BaTL, CUJieHOCJIOBHTHCH, COrMCHTLCH MHOFHMl

bo e4HH0; e4HHoyMCTByio, e4Hn0Mum.u0, Graec. opioyvb)-fiovéta; e4HHOMy4pcTByio, Graec. opoyęorioo. ‘JEDNOMYŚLNIE, a, m., jednej z drugimi myśli będący; Boss. e4HH0MbimieHHHK'B, assecla-, Eccl. CMy4peHHK,B, 04Horo ct> kLmb MHtHia. ‘JEDN0N10S, a, m., n. p. Gdy głowa z karku odleci Pompejusza , Achilles chce być jej sam je-dnoniosem. Chrośc. Luk. 269. t. j. sam jeden ją Ptolemeuszowi zanieść chce, er allein mollte ba3 §>aupt beS fompejuê uberbrtngen. JEDNONOGI, a, ie, o jednej nodze; Boh. gednonohÿ; Croat. jednonóg; Rag. jednonogi), jednonoxaz; Ross. e4HH0H0rm, 04H0H0riH, einbeinig, mit einem Setne. Jednonogi stół, monopodium. Cn. Th., Chmiel. 1, 104. ‘JEDNOOBYCZAJNY, a, e, tychże obyczajów, pim gleichen ©itten ober ©ebrćiu^en; Boss. e4HH0HpaBHUH.

55

258

JEDNOOKI - JEDNOROCZNY.

JEDNORODNY - JEDNORZĘDNY.

JEDNOOKI, a, ie, o jednym oku, Boh. et Slov. gednookÿ,    6,21. JEDNORODNY, a, e, a) jednorodzony, jedynak; Boh.

gednooki, blikawÿ; Sorab. 1. yednowokatż, yednohwo-    gednorozenÿ; Slov. gednorodzeni; Sorab. 1. yednohro-

kacź ; Carn. enaoke, ovish ; Vind. enuoken, enuozhen;    dźenć; Vind. edinorojen ; Carn. edinurojen ; Bosn. jedi—

Croat. jednook, dërlyaszt, sperlyaszt, choravez; Rag.    norogheni; Ross. e^HHopoAHUH, eingeboren. Wiekuista

cbjorok, chjoraz, chjoro, gverok; Slav. choràv; Ross.    niechaj będzie Ojcu cześć niezmiernemu, Synowi równie

eAHHOOKm, OKpHBijbiH ; Eccl. OAHOOKin, rcpiiooK'b, etn=    rozliczna chwała jednorodnemu. Groch. W. 85. Śpiewajcie

äugig. Jeśli cię oko twoje gorszy, wyłup⁷ je; lepiej tobie    jednorodnemu Chrystusowi synowi bożemu. Pieśń. Kat.

jednookim wniść do żywota, niżeli obie oczy mając, być    34. Widzieliśmy chwałę jego, jako jednorodnego od oj-

wrzuconym do piekła. Bibl. Gd. Matth. 18, 9. Mówią    ca. 1 Leop. Joan. 1, 14. (jednorodzonego. 3 Leop.). b)

też, że człowiek jest jednooki, gdy tylko na jedno oko    Części ciała jednakowe i niczym się nie różniące, nazy-

widzi. Dykc. Med. 2, 664. Jednookim się stawać Ross.    wamy jednorodne, homogeneae. Rog. Dos. 1,65. Ciało skła-

KpiiBtTb, OKpHBhTb. Jednookim kogo czynić Rag. ogvê-    dane z części jednej materyi, zowiemy ciałem jednoro-

riti tkoga, eluscare. — Fig. O ślepe losy, o gwiazdy wy-    dnym. Hub. Wst.r 385. Cząstki jednorodne, cząstki po-

sokie, Śkrytych tajemnic sklepy jednookie. Pot. Arg. 252.    dobnej natury. Sniad. Chem. 2. Atmosfery jednorodne

JEDNOOK, a, m., subst., n. p. Polifem jednook, Cyklop,    oddalają się od siebie. Scheidt. 57. (cf. różnorodny, hele-

zbójca, który przejeżdżającym po drogach zastępował.    rogen). Zrównanie jednorodne aequatio homogenea. Śniad.

Otw. Ow. 544. cf. okrągłook, ein ß^flop, J. 33. ^otypljem.    Alg. 1, 123. JEDNORODZCA, y, m., jednego z kim rodu,

JEDNOOK1ENNY, a, e, o jednym oknie, mit einem genfter.    plemiennik, ber mit einem non gleichem (Stamme entfproffen

W hucie piec jednookienny. Torz. Szk. 42. (o jednym    ift, ber Stammbruber; Ross. OAHopoAeifb. Naród Jaćwin-

otworze). MEDN0P1ENNY, MEDNOPNIAKI, a, ie, jednego    gów, pobratymów i jednorodzców Litewskich, przez Po-

pnia, etnftćimmtg ; Vind. enodeblou, enodeblast. JEDNO-    laków do wyniszczenia zbity. Stryjk. 181. JEDNORÓG,

PLEMIENNIK, a, w., tegoż plemienia; Ross. eJHHOiLie-    u, m., rodzaj armat polowych z stożkowemi komorami,

MeHHUKTi, gleichen (Stammet; adj. jednoplemienny, Ross.    od herbu wynalaźcy ich Szuwałowa tak zwane. Jak. Art.

eAHHorueMeHHbiîi. MEDNOP-ŁODNY, a, e, płód jeden wy-    3, 294. eine 2lrt ftelbftütfe. JEDNOROGI, a, ie, Cn. Th.

dający, Ecc/. eAHHonjOAHbiH, Graec. povoxagnog, unum tan-    JEDNOROŻNY, a, e, unicornis. Mącz. eintyörnfg, mit einem

tum fructum ferens. MEDNOPUŁKOWY, a, e, tegoż pułku,    $orne; Boh. gednorohÿ; Vind. enorogat, enorogen; Croat.

gleichen SRegiment^; Ross. eAHHonoAuawiHTj. MEDNOPRA-    jednorog; Rag. jednoroxni, jednorogh, jednoroxaz; Bosn.

WNY, a, e, — ie adv., tychże praw używający, gleichen    jednorog, inorog; Ross. OAHOporiîî; Eccl. łCAHNoporb, iino-

9{ect)t3, gleicher ©cfe|e; Eccl. e/UiH03aK0HHbiH r Graec. avv-    porb. Obroń mię bystrym zwierzom jednorogim. Kanc.

vofxog. JEDNOPRĘTNY, a, e, o jednym pręcie, einwtljig,    Gd. 86. JEDNOROŻEC, źca, m., ba§ ©tnljorn; Boh. et

eine ©erte ^abenb. Ślaz jednokłączny albo jednoprętriy.    Slov. gednorożec; Sorab. 1. yednorohatż, yednorohacż;

Syr. 1103. MEDNORADEK, dka, m., n. p. Trzebaby tę    Vind. enorogazh, famorogazh; Carn. samorogazh, samu-

sukienkę kusą Porzucić, bo w statecznych szatach cho-    rogâzh, wyrjot; Croat. jednorog, jednorosich; Bosn. je-

dzić muszą, Co przy kościele służą; k temu masz wytarte    dnorog, inorog; Slav. inorok; Ross. OAHHoporb. Kwestya

Szarawary, co gorsza szpetnie w tyle zdarte. Trzebaćby    jest    między autorami, czy są na świecie jednorożce. Da-

sobie sprawić jednoradek jaki, Coby był za kolana, albo    wni    opisują ich, że to zwierz do konia podobny, tylko

giermak taki, Jakiś na wojnie zgubił. Alb. z Woj. 34.    kark do jeleniowego podobny mając; na czele mu róg

surdut, ein Oberrocf. JEDNORAKI, a, ie, jednego ga-    jeden wyrasta dwa - abo trzyłokciowy. Nies. 1, 142. Je-

tunku, einfacff, OOlt einer ©attung, gleichförmig ; Slov. ge-    dnorożec bystry. Banial. J. 2. Izali możesz zaprządz je-

dnori, gednasobni; Vind. enoversten, enoguben ; ob. Je-    dnorożca w powróz swój do orania? Bibl. Gd. Job. 39,

dnakowy, jednaki. JEDNORAMIENNY, a, e, o jednym    13.    Jednorożec jeden tylko róg ma; a więcej nim spra-

ramieniu, einarmig. — Mechan. Dźwignia jednoramienna,    wi,    niż kozieł, niż baran, którzy po dwojgu mają. Birk.

vectis homodromus, gdzie na samym jej końcu jest punkt    Ex.    B. 4.    2. Ryba morska, monodon Linn. ber SîarroaH,

nieruchomy, a oba ciężary na jednćj stropie wiszą. Hub.    baS ©infjorn, długa na łokci jedenaście; w wyższej szczę-

Mech. 77. cf. dwuramienny. JEDNORĘKI, a, ie, o je-    ce ma dwa zęby wystawające, na pięć łokci długie,

dnćj ręce ; Boh. et Slov. gednorukÿ, gednoruki ; Sorab.    szrubowate, z których się często jeden tylko zostaje.

e, od jednorożca, fêinljonrô. Jednorożcowe cielęta. J. Kchan. Ps. 58. JEDNOROŻCZĘ, ęcia, n., demin., ba§ 3unge beS djintyornê. P. Kchan. Jer. 428. Jednorożczęta małe. Birk. Krz K. 17. JEDNORZĄDCA, y, m., jedynowładca, ber SUleinfierrfdjer ; Ross. eAHHOHanaAbimieB. Wodzem i jednorządcą życia ludzkiego jest rozum. Pilch. Sali. 120. cf. jednodzierź, jednowładzca. JEDNORZĄDNY, a, e,— ie adverb., jednowładny, afleinfierrfc^enb ; Ross. eAHHOHanaJL-Hufi. Jednorządnyrn być, Ross. eAHHOHanajibCTBOBaTt. JEDNORZĘDNY, a, e, o jednym rzędzie, lub tegoż rzędu,

1.    yednorucźne, yednorukatż; Croat. jednorùk ; Rag kgljast; Zool. Nar. 395., Chmiel. 1, 629. JEDNORÖZCOWY, a, Ross. et Eccl. eAKHopynin, OAHopynin; mit einer $anb, ein^nbig. Jeśli cię ręka twoja gorszy, odetnij ją, lepiej tobie wniść do żywota jednorękim, niżeli dwie ręce mając, wrzuconym być do piekła. Sekl. Math. 18, 8. (ułomnym. Bibl. Gd.). Broń jednorękiego. Radź. 4. Ezdr.

2,    21. (tego, co jest bez ręki. Bibl. Gd.), ob. Mańkut.

JEDNOROCZNY, a, e, o jednym roku, einjährig- Slov. gednoroći, gednoroćnj; Vind. enulieten, enega Jeta ; Rag. jednoljetni, jediiogodni; Ross. eAHHoaliTHUH. Dziatki jednoroczne będą mówić głosy swojemi. 1 Leop. 4 Ezdr.

JEDNORZEMIEŚLNY - JEDNOSŁOWNY.

JEDNOSŁUPIE - JEDNOSTKA.

259

a, e, — ie adverb., raz składany,

m.,

ści, z., Boh. gednostegnost ; Slov.

etnret^tg; berfelben Sicile, berfelben Orbmtng; Eccl. e4HH0-UHHOBHBiH, Graec. 6p,óraxzog. 'JEDNORZEMIEŚLNY, a, e, tegoż rzemiesłą, tum einem Sanbmerfe; Ross. e4HH0xy40-JKHB1H. JEDNOŚĆ, ści, i., Boh. et Slov. gednota, jednota; Sorab. 1. yednofcż; Vind. ednost, edinost; Carn. edinost, edinstvu; Bosn. jedinstvo, sjedignenje; Rag. jedînistvo (* pax)\ Ross. G4HH0CTB ; Eccl. e4imeHie, ig^hiibctko, cl-r.w.iuc ; nieskładność, bte ©infadjliett, ©tnfyett. Podług Leibnica wszystkie ciała składają się z proszków, które ani żadnych części, ani długości, ani szerokości, ani głębokości nie mają., i które nazywa Monades, jedności; tak jako każda liczba, by największa, składa się z jedności. Rog. Dos. 1, 12. jedność liczebna ob. Jednostka, eilt ©mer, im Sfi e d;it e it. Każda rzecz z tych, które li-czemy, wzięta pojedynczo, nazywa się jednością. Łejk. 2, 4., Jak. Math. 1, 2. — §. Ścisłe złączenie w jedno, bie ©inljeit, genaue Bereinigung. Organiczna jedność, cała ożywiona część naszego świata. Sniad. Teor. 181. Syn boży przyjął w jedność swej postaci człowieka. Gil. Kaz. C c. Litwa z Polską w jedno złączona; a w takie jedno, iż nietylko w jedne myśl, w jedne zgodę, w jedne miłość , w jednę spoiną przyjaźń , ale też k temu w jedno ciało a ciało nierożne , nierozdzielne spojone są. A za-tym w jednę Rzeczpospolitą jednego ludu, który się przez związek i spojenie dwu narodów w jedność jednostajną i nierozdzielną spoił; tak iż już jako te państwa nie są 'dwie 'ciele, tak też dwie Rzeczypospolite być nie mogą. Zatym spólne sejmy i rady mieć zawzdy mają pod jednym królem i pod jedną głową. Ale jako w jednym nieróżnym ciele każda jednak część i każdy członek osobną powinność i sprawę własną ma; tak też w tćj jednej Rzeczypospolitej ma naród Polski i Litewski zwyczaje swoje niektóre, sądowne prawa i przywileje, które jednak tćj jedności abo tćj unii nie wradzą, ani wadzić będą. Herb. Stat. 671. Witaj w Trójcy jedność święta. Brud. Ost. F. 9. Trojaka jedność, żądana w sztukach teatralnych, jedność miejsca, jedność czasu, jedność rzeczy. Teat. 54. b, D ii. — §. moral. Zgoda, jednomyślność, ©iutraifjt, ©inigfeit. Jedność nade wszystko od nas powinna być żądana; ta jedność w domu pomyślności nasze zagruntuje, zewmątrz nas zabezpieczy. Gaz. Nar. 1, 559. Niejedność i wewnętrzne rosterki zawsze klęsk były naszych przyczyną. Gaz. Nar. 1, 149. Itneintgfeit. Zgoda i jedność. Wiśn.

151., Pociej. 259. JEDN0ŚC1ENN0ŚĆ, ści, z., Zab. 14, 60. spólnictwo jednej ściany, (cf. ościenność), bte ©cntctn* fdjrtft einer 2Banb, einer ©eite. 'JEDNOŚCIENNY, a, e, jedne ścianę spoiną mający, eine gemeinfd)aftlid)e Seite tya* benb, cf. jednoboczny, jednostronny. MEDNOSERCY, a, e, serca jednego, eitteS iperjeuö ; Carn. enuserzhen con-cors. MEDNOSIERCI, ia, ie, pod jedną siercią, nietaran-towaty, niepstrokaty; lub też tejże z drugim maści czyli sierci, non einerlei Saar, einfarbig; Ross. (mhoiucpcthbih. JEDNOSKŁADNY, einmal jufammen gefejjt; Vind. enosloshen. JEDNOSŁOWNY, a, e, co do słowa się zgadzający, gleidjlauteub, einfiimmtg. Jednosłowne dwmru Wiedeńskiego, Petersburskiego i Berlińskiego w r. 1774 deklaracye. Vol. Leg.

8, 2. Jednosłowne prawie narodu całego głosy wielbią ten wybór. Dy ar. Gr. 164. —Math. Ilość nazywa sie je-dnosłowną, dwusłowną, trzysłowną, monomium, binomium, kiedy sie składa z jednego, z dwóch, trzech wyrazów. Jak. Math. 2, 7. 'JEDNOSŁUPIE, ia, w., Eccl. e4HH0CT0i-nie « stolik na jednym słupie. JEDNOSOBNY, a, e, od jednej osoby, für eine ferfon, emmćtmttfd). Tr. Jednosobny wózek. — Jednosobne łóżko abo JEDNOSOBNIK, a, ettt etnfpännigeä Bett. Tr., Slov. gednósobni pojedynczy. JEDNOSPRZĘŻNY, a, e, — ie adverb., pojedynczy co do zaprzęgu, etttfpdmtig ; Vind. enovpreshen, enovpreshliu, na enega konja, cf. jednokonny. JE-DNOSTAJNOŚĆ , gednostagnost ; Ross. paBiiooópa3ie , paBHOOÓpa3HOCTB j równość jednego do drugiego, bte ©leicfyljeit, ©Heidjformig* fett mehrerer Sacljen. Zgodna wszystkich stanów jedno-stajność. Tr. — §. Nieodmienność tejże rzeczy, bte ©Ictdj* ftćiubigfeit, Unoermtberlidjfeit einer 0ad)e. Jednostajność umysłu w szczęściu i nieszczęściu. JEDNOSTAJNY, a, e, JEDNOSTAJNIE adverb., Boh. gednosteyny ; Slov. gednoste-gni; Sorab. 1. stayné, yednowaschnowć ; Ross. paBHOO-6pa3tiBiH; §. 1. z drugim zgodny, gleichförmig, gleid;mütl;ig. Jednostajnym wszystkich głosem obrany. Wiara jednostajna wiąże serca ludzkie, a przeciwna rozrywa. Tr. Tak obliczni, jako niebytni, jednostajnie byli trapieni. 4 Leop. Sap. 11, 12. (równo, zarówno). Fatum nic innego nie jest, tylko porządek jednostajnych przyczyn, które się tak dzierżą siebie, jak ogniwo ogniwa w łańcuchu. Gorn. Sen.

241. — §. 2. Sobie równy zostający, od siebie nieodmienny, zawsze tenże, unoeröuberlich, gleiihftanbtg. Mądry w sobie jest zawsze jednostajnym, zawsze Sobie we wszem podobnym, umysłu jednego I jednćjż stateczności, jednakiego serca. Opal. Sal. 124. Kapłan ma być stateczny albo jednostajny. Glicz. Wyck 0. 6. §. Co do koloru, jednostajny, pod jedną farbą, niepstry, tum einer Çflt’be, Ittdjf bunt. Owca jednostajnej wełny, miała być Labanowa, a która zaś pstra, Jakubowa. Biel. Hst. 15. Stado jednostajnej barwy, t. j. białej abo czarnej wełny. Leop. Gen. 50, 55. — Transi. Świat jednostajnym gościńcem chodzi, Nie występując z koleje, Co było starym, znowu się młodzi, A co nowego starzeje. Zab. 15, 257., lJrov. Slov. Ne każdemu sa gednostagne zwédlo varium et mu-tabile quid fortuna. Wszelka siła, której się ani wielkość ani kierunek nie odmienia, nazywa się jednostajną. Hub. Mech. 65. Wszystkie takie biegi, w których prędkość ustawicznie się odmienia, nazywane bywają niejednostaj-nemi inaequabiles. Hub. Mech. 25. Jednostajny bieg₎₍, gdy ciało w równych czasach przebiega drogi równe. Sniad. Jeog. 11. Bieg jednostajnie przyśpieszony, aequabiliter acceleratus. Hub. Mech. 22. jednostajnie opóźniony, ib. 50. — *§. Całkowity, z jednej sztuki, an§ einem Stücfe. Kolumna jednostajna. Skorupa ślimaka jednostajna. Tr. — §. Nauka o rzeczach jednostajnych, które Łac. sitn-plicia zowią, nie dla prostości, ale dla szczególności, iż każde samo przez się może ku lekarstwu służyć. Sienn. 542. einfache Brechmittel, Stmplicta. JEDNOSTKA, i, ź., liczba pojedynczo tylko skazująca tyle, ile sama z siebie

znaczy, jedynek, pojedynek, ber ©iner, im 9te^nen. Jako dziesiątki składają się z jednostek ; tak sta składają się z dziesiątków. Eletn. 109. Dziesięć jednostek trzeba na jeden dziesiątek, ib. 111. JEDNOSTOPNY, a, e, jedne stopę wynoszący, einen guf> bctragenb. JEDNOSTRONNOŚĆ, ści, z., parcyalność, n. p. sędziego. Oslr. Pr. Cyw. 1, 376., Vind. enostranost, enopartiunost, partiastnost; Rag. jednostranos, bie ©infeitigfeit, ^artheplichfeit. JEDNOSTRONNY, a, e,—ie adv., na jedne stronę przechylony phys. et mor., einfeitig, parcyalny, parthepifcl; ; Vind. enostranen, postranen, eno-stranski, enostranosten, (ob. Stronny). — §. Ku jednejże i tćjze stronie, nad; ein unb eben berfelben Seite inn. Biegi jednakowego kierunku, czyli jednostronne. Hub. Mech. 2. — §. Jednejże spólnćj strony, non einer gemeinfchaftliohett ©eite. Kąty zewnętrzne jednostronne, zewnątrz po je-dnćjże stronie siecznej przypadają. Jak. Math. 1 b. 27.— §. O jednej stronie czyli strunie lub cięciwie, eittfaitig, ntit einer ©aitc. Narzędzie jednostronne, monochordum, na którym strona jednostajnej grubości, zawsze^ równą siłą natęża się. Hub. Mech. 147. JEDNOSTRZYZKA, i, z., Owce się albo raz tylko na rok strzygą, i taka wełna zowie się jednostrzyżka ; albo dwa razy, i to jest dwu-strzyżka/ Kluk. Zw. 1, 27. bte ctufchertge Solle. JEDNO-SWORNY, a, e, — ie adverb., jednej swory, jednosprzężny, zgodny, (Boh. gednosworny), ooit einer Kuppel, einem ©C» [panne, einträchtig. Subst. Roh. gednoswornost. JEDNO-SYLLABNY, a, e, — ie adverb., einfplbig; Slov. gednoslow-kowité slowo, gednoslowka; Vind. enofilben, enosloshen; Ross. 04hocjo*hmh ; jednozgłoskowy, n. p. Wyciągasz, żeby jednosyllabnym słowem : tak ! nie ! cały ten interes zakończyć. Teat. 17. b, 6. JEDNOSZATY, a, e, Ross. e4HH0pn3iibiH, Graec. govonsnloq, una veste indutus. *JE-DNOSZYBY, a, e, ciągiem szybujący, in einem 5Kucfc fd)ie* beub. Orzeł doń przepadnie jednoszybym lotem. Zab. 15. 159. Kniaź. MEDNOSZYĆ ob. Jednoczyć. JEDNOTA, y, z., Boh. et Slov. gednota, jedność, bic (Einheit. Stać przy starych zwyczajach a jednocie kościoła. Rej. Ap. 66. Zgromadziliśmy tu te rzeczy, które sobie w jednocie podobne były, jako lekarstwa członka którego. Sienn. 618. Od jednoty kościoła wyłączać kogo , 00U ber ©emeinfehaft ber Kirche auSfchliehen. Ludzie społem z sobą bywając, utwierdzali się być jednotą ona ludu bożego, jednemi członkami w jednym ciele pod jedną głową. Gil. Kat. 105. Niemasz doskonalszej jednoty, jako kiedy kto z kim równy jest. Salin. 77. JEDNOTLIWY, a, e, Słowa, verba, jednotliwe, na przykład spać, iść, jeść; częstotliwe, fréquentation, sypiać, chodzić, jadać. Kpcz. Gr. 2, p. 197. bie einfachen 3eitmörter, sum Unterfdjiebe non ben fréquenta» iioen. JEDNOTNIK, a, m., individuum. Cyank. Log. 90. JEDNOTNY, a, e, jednoczący, w jedno wcielający, eint* genb, oeretttigenb. Przyczyny, któreby nas miały do je-dnotnćj zgody przywodzić. Gil. Post. 182 b. MEDNO-TWARZY, a, e, jednej twarzy, jednej i tejże twarzy, mit einem ©ejtchte, oott einem ober einerlei; ©eftebte; Eccl. gah-HOJHMiibiM, Graec. poronęóamnoę. JEDNOTWÓRCA, y,

m., n. p. Jednotwórca najwyższy. Hipp 2. ber eittjtg mahre höchfie ©cböpfer. JEDNOUCHY, JEDNOUSZY, a, e, o je

dnym uchu; Boh. gednouchÿ; Eccl. OAHOyma, subst. je-dnouch. JEDNOUSTNY, a, e, — ie adv., z jednych ust, auS einem SJîunbe, einfältig. Jednomyślnie i jednoustnie. Zygr. Gon. A 3. JEDNOWIECZNY, a, e, — ie adv., jednej wieczności, gleid) enrig; Rag. jednovjeeni. JEDNO-WIEKI, a, ie, równego wieku, Boh. gednowekÿ coaevus, gleichen    gleichen SebenSalterS. JEDNOWIERCA,

y, m., jednej z kim wiary, Ross. eAHHOBkpeut, einer oon gleichem ©laubenSbcfenntniffe, ein ©laubcnSgenoffe. Pospólstwo obrzędu Greckiego z hospodarem jednowiercą swoim gotowe złączyć się było. Nar. Cliodk. 1, 39. JEDNOWIÉR-STWO, a, n., jedna z drugim wiara, lub też zbiorowo wyznawcy jednej wiary, gleicher ©laube; ©laubenëgenoffen; Ross. eAHHOBtpie; adj. eAHHOBkpHufl 'jednowierny, (oppos. różnowierny). JEDNOWIOSŁOWY, a, e, o jednym wiośle, etnrubcrig; Ross. eAHOBecejbHŁM. JEDNOWŁADZCA, JEDNOWŁADZTWO ob. Jedynowładzea. JEDNOWOLCA, y, m., Jednowolcy, kacerze siódmego wieku, którzy trzymali , że w Chrystusie jedna tylko wola była ; inaczej Monotelitowie. Sk. Dz. 640. ein SDîonothelit ; Eccl. gahho-BOJbitbiS, Graec. fioroDskyrgę ; cf. Croat. jednovolynoszt, jednodusznoszt * jednomyślność. JEDNOWROTNY, a, e, o jednych wrotach, eiitthorig, mit einem ^h^rmege; Eccl. eAHHOBpaTiibiił. JEDNOZAKONNY, a, e, jednegoż zakonu, oott einem £)rben; Eccl. G4HH03aK0HHtiH, Graec. ovwofiog; pod temże prawem żyjący. JEDNOZĘBY, a, e, o jednym tylko zębie, einjahuig, mit einem 3abite. Młodziuchnćj Chloi smakowne powaby Na jednozębe nie przystofą baby. Hor. 2, 111. Nar., Eccl. e4HH03y6biił. JEDNOZENIEC, ńca, m., monogamus. Cn. Th. który się raz tylko ożenił, ber nur einmal gefjeprathet hat. Dasyp. LI, 4. — §. Jedne tylko, żonę mający, ber nur einc’r grau fDîann ift. JE-DNOZEŃSTWO, a, n., a) niepowtórzone małżeństwo; Ross. GAUHomeHCTBO, cAHHOópauie, GAHHOÓpauHOCTb, bie nicht mieberhol;lte tyc, ba man in feinem Sehen nur einmal [ich nerehlicht h<rt* b) Małżeństwo z jedną osobą, baS eheliche Sehen mit einer emsigen Çerfon, im ©egenfafce ber spolpgamte, (cf. wielożeństwo). Między pogańskiemi Rzymiany przed Ćhrystusem jeszcze jednożeństwo kwitnęło. Sk. Kaz. 47. JEDNOZNACZNY, a, e , n. p. Wyraz jednoznaczny, który więcej nad jedne rzecz nie znaczy. Kpcz. Gr. 3, 3. nur eine Sebeutung Imhenb. (cf. wieloznaczny). — §. Tegoż znaczenia, równoznaczny, gleichhebeutcnb, fpnoupm. JE-DNOZONÀTY, a, e, jednę żonę mający, lub który się raz tylko ożenił, ein üffieib Im^nb, einmal hemeiht; Sorab. 2. yednoh żenitć; Eccl. eAHHOAceHHŁiR ; Ross. eAHHOÓpa-UHbih. Potrzeba być biskupowi jednożonatym. Hrbst. Odp. T/5 6, eineë SBeibeS tan. Sut h- JEDNOŻONY, ego, m., subst., ob. Jednożeniec. JEDNOZOWNY, a, e, jednegoż imienia, gleich benannt ober genannt, eines 3îamenS. Dom Fabiuszów sam przez się jednozownym orszakiem ojczyźnie służył. Dyar. Gr. 293. Stan. Aug., Pam. 84, 1006. (\JEDNY ob. Jadalny, Śniedny). 'JEDNYLKI, *JE-NYLKI, a, ie, równy. Cn. Th. gleich, gleicher 31rt. Wszystkie opony jednylkie były. 1 Leop. Exod. 36, 9. (jednej miary. 3 Leop.), ib. 36, 16. Kąty te, iż są równe, i linie, między któremi leżą, jenylkie mają, przeto i trzecia

JĘDRNIĆ-JEDURNY.

JEDWAB' - JED WABNICZEK. 261

JEDWAB', iu, et ia, m., Boh. ohs. hedwabj; hodie hedba-

Vind. shida, fvila ,

linia trzeciéj musi być równa. Grzep. Geom. G. 4 b. Kliny dwa z jenylkiemi kątami, ib. 0. 3.

Pochodź, oprócz wytkniętych pod słowem jednać: je-durny, jedyny, jedynak, jedynaczka , jedynaczek, jedyniec, odyniec, jednowładny, jedynowładztwo, jedynorzedztwo, je-dyność, jedynostwo; pojedynek, pojedynkować. — §. żaden, — §. cf. inny.

JĘDRNIĆ, JĘDRZYĆ, il, ył, i, y, cz. niedok., jędrnym czynić, czerstwić, krzepczyć, [Etym. jądro), ferrttg machen; erfrifcfien, fiarfen. Wino cierpnące jędrni ciało z gorąca letniego. Śleszk. Ped. 390. Smacznego pubar wina Słod-kotłoczną jędrzy rosą. Kras. List. 2, 8. JĘDRNIEĆ, JĘ-DRZNIEĆ, iał, ieli, ieje, nijak, niedok., najędrznieć, zjędr-nieć dok., jędrnym, czerstwym, krzepkim zostawać, krzepczyć się propr. et fig. ferrttg, Irdftig, frifcl) werben; Bosn. jedritise, punnitise maturescere; Ross. H4peHiTL, fl4pHTŁCH, 0H4ptTL, Haa4p,feTb. Jędrzeje masło. Młódź jędrznieje. Tr. Rosą w rozkwitłych łąkach trawa najędrznieje. Kchow. Fr. 20. Zboża po wielkiej suszy potrzebują deszcza dla najędrznienia. Haur. Sk. 16. Póki nie najędrnieje śmietana , poty nie zrobi się^ masło. ib. 65. Sylen w leciech swych coraz jędrnieje. Zebr. Ow. 367. (semper juvenilior). Pol Arg. 475. JĘDRNOŚĆ, ści, z., Boh. gadrnost; (Slov. gadrnost, wigadritelnost emphasis) ; Ross. «4peH0CTŁ ; krzepkość, jarość, czerstwość, świeżość, bte ^ernljrtftigfett, Scrnigfeit, §rtfd)^ett. Owoce przez kunszt wcześnie wydane , dojźrzewają prawda prędzej ; nigdy jednak tego smaku i jędrności mieć nie mogą, jaki jest w tych, co o właściwej porze wychodzą. Kras. List. 75. JĘDRNY, JĘDRZNY, a, e, JĘDRNIE adverb., Boh. gâdrny; Sorab. 2. jederne ; (Vind. jedem, jadem velox; Carn. jedernu subito, jedernek * biegun; Rag. jedar corpulentus parola bassa; Bosn. jedro, punno pjeno, come U grano)-, Ross. fl4epHUH, fl4peHUH ; krzepki, świeży, czerstwy, femtg, frfiftig propr. et fig. Zboże jędrne. Jędrne mięso, jabłko. Rószczki te odcięte wodą pokrapiają, aby jędrne były. Birk. Zyg. 50. Zdroje trzeba zasłaniać od słońca, aby woda zawsze jędrna była. Kluk. Kop. 1, 124. Co wieczór rozmaryn jędrną wodą chłodziłem. Zimor. Siei. 175. Wino z beczki jędrniejsze, niż z flaszy. Petr. Wod. 31., Glicz. Wych. C i b.

wj ; Sorab. 2. żiiże; Sorab. 1. żida ; shidovina; Carn. shida; Slav. svila; Rag. svîla; Croat. szvila ; Hung. selyem ; Bosn. svjela, svila ; Ross. uieJKb ; a) przędza robaczka jedwabnika, którą snuje naokoło siebie samego pyszczkiem, nakształt pęcherzyka, wielkości gołębich jaj. Ład. H. N. 55. bte Seibe ; (Lat. med. seta; Ital. seta, seda; Gall. soye; Hebr. 'pTC). Sawka alias jedwabią sztuka. Inslr. cel. Lit. Panicz sługom barwę od jedwabiu daje. Petr. Ek. 97. Jedenże jedwab' mów'ią w kitajce więc bywa Jako i w aksamicie; a przecie ten droższy Niż kitajka. Opal. Sat. 25. Jedwab' kręcony , $)rel)feibe, Swtntfeibc. Jedwab' darty, gefdjlojfene Set* be; [Croat. kadif, vellut; Bosn. barsejun, belud, kadifa holosericum villosum ; Ross. cupeifŁ jedwab' surowy, cupuOBUH z jedwabiu surowego, cf. czerwiec, bękart). Jedwab', jedwabie in plur. »jedwabne materye, Selben* jettge. Nie pomogą babie, Ni farbiczki zamorskie, ni gładkie jedwabie. Nur. Dz. 3, 52. W jedwab' się miękki nie ubiera. Bardz. Trag. 467., (ob. Bławat). Znać co jest jedwab', a co pajęczyna. Wad. Dan. K 6. — Bojąc się, słowa swe w jedwab' obwija. Zab. ,14, 117. 'cf. w bawełnę, er brütft ftd) »erblnmt auê, cf. jedwabne słówka, oppos. naga prawda. — b) Jedwab' polny, kania przędza, kanianka, wyłup' swojski, Cuscuta Linn. ziele, które się pnie po krzakach jak przędziono, b(tê Scibenfraut, glacjjêfrant, bte gladjêfetbe. Syr. 1514. JEDWABIARNIA, i, i., fabryka jedwabna , eine Seibenfabric. Jedwabiarnia Lugduńska. N. Pam. 21, 324. JEDWABIĆ, cz. niedok., ujedwabić dok., w jedwab' obwijać, in Selbe ein^nllen, fig. Już cię zapewne zdradziecko oszwabi, Kto w miękkie słowa dyalekt jedwabi. Mon. 71, 796. JEDWABIO-ROBI, ia, ie, JEDWABIORODNY, a, e, jedwab' z siebie wydający, SeiDe erjeugenb, Selbe gebenb. Tak subtelnie prząść nie potrafią jedwabiorobie robaczki. Fot. Arg. 709. Robacy jedwabiorodni w motyle się obracają. Otw. Ow. 622. JEDWABISTY, a, e, — o adv., pełen jedwabiu, feibtg, öoU Seibe. Łodyga jedwabista, caulis sericeus, bardzo miękkim leżącym włosem jest pokryła. Jundz. 2, 14. JEDWABNTGA, y, z., 1) bławat, materya jedwabna, Selbenjeug. Suknie z jedwabnicy uczynione JĘDRZEJ, ANDRZEJ, eja, m. , imię męzkie, Andreas. Hung. subtelnej. Boter. 30. Tam płótna, jedwabnice, baweł-

Andrâs ; Slov. Ondreg ; Ross. Aiupeft (nepB03BaHHŁifi). (Jędruś zdrobn.). — Dawano , nie chciał — Panie Jędrzeju, Nie gore czapka na wielkim złodzieju. Zab. 14, 365. — Andrzej Zamojski, exkanclerz, wydał Zbiór prawa Polskiego. — Andrzej Kochanowski przełożył Eneidę. — §. Decusso na ukos rozkładam, albo na kształt gwiazdki, albo krzyża świętego Andrzeja. Mącz., bfl8 21nbrca$freu|S. JĘDRZNY ob. Jędrny. JĘDRZYSTY ob. Jądrzysty.

nice przedają. Star. Dw. 12. Jedwabnicy czarnej sztuka. Inslr. cel. Lit. — §. Szata jedwabna, zasłona, ein $Ret* bnngêftücf »on Seibe, ein feibner Scfyleęer. Pewniebym, mając na to pozwolenie, Wolała zbroję, niż tę jedwabnice. P. Kchan. Jer. 156. Miękkie szaty, abo jedwabnice, mężczyźnie za hańbę poczytują. Eraz. Ob. B. Rozwija ona twarz nadobną z cienkiej jedwabnicy. Pot. Arg, 213. Panny cienkie jedwabnice łzami napoiły. Banial. C. MEDURNY, a, e, sam jeden, jedyny, szczególny, einjtfl, ein*    2. Potym ramoty miękką jedwabnicą zawite, które przed

jig ttnb allein. Ubogi nic innego nie miał, chyba jedurną    królem z miednicą niósł Referendarz Litewski, oddano

owieczkę. Leop. 2 Reg. 12, 3. (jedne. Bibl. Gd.). Tyś    stojącćj Moskwie. Chelch. Poprz. A. 4.    2) Jedwabnie»,

nam jedurny został ze wszech ludzi, jako port zachowań    jedwabniczka, i, i., robaczek. Cn. Th. ob. Jedwabnik,

od burzy. Leop. 4 Ezdr. 12, 42. (ciebie samego jeszcze    ber Seibentournt. JEDWABNIK, a, m., JEDWABNICZEK,

mamy. Bibl. Gd). Sama jedurna śmierć mnie z tobą    czka, m., zdrbn., phalaena mori, ber Seibenfdjntetterling,

rozłączy. 1 Leop. Rut. 1, 17.    ber Seibemtwrtn ; Slov. hedbawoprad, hedbawni ćerwik ;

Sorab. 1. zidżanski tźerwik; Vind. shidanik, shidni zherv;    słowy chęć matki do siebie    garnąc. Gorn. Dz. 68.    Słó-

Carn. shidanik; Slav. svilna huba; Croat. bubba, szvilo-    wki temi jedwabnemi swoje    psie sztuki pokrywa.    Past.

predecz ; Bosn. bubba; Rag. bubba, zàrv; Ross. rneMO-    Fid. 113. Kto chce u kogo mieć łaskę, musi jedwa-

bom uepBt, mejKOBHqHHM nepBb; motyl nocny, wylęga    bnych słów używać, a coraz mu pożytków przybawiać.

się z jaja gąsienicy, która mająca się stać poczwarą, za-    Budn. Apopht. 127. Dyspensa, by nie wiem jak miękko

sklep sobie przędzie jajkowaty jedwabny. Zool. Nar. 144.    w jedwabne płaty uwiniona, zawsze rana praw. Birk.

Jedwabniki, albo w pospolitym mówieniu, jedwabne ro-    Exorb. 22. — §. Śliwki jedwabne czerwone albo czarne,

baki. Kluk. Zw. 4, 293. Wizerunek jedwabniczka, w    Syr. 978. ©etbeupflaumen.—    §■ Jedwabny ogon, ptaszek,

swojej robocie zasklepionego, Teat. 11. b, 59. — 2)    jemiołuszka, turdus cristatus    Klein, mniejszy od    kwi-

Jedwabnik, (Boh. hedbâwnjk, f. hedbawnice; Vind. shido-    czoła. Kluk. Zw. 2, 331. ber    ©etbcnfc()tt)flU3 (3uferle),    Boh.

delnik, fvilar; Croat. szvilar, szvilotkanecz, szviloter-    chocholaus ; Ross. CBHpHCTeÆB.

secz, szvilostikar ; Hung. selyemszövö, selyemtakâts ; Pochodź, półjedwabie, półjedwabny, ujedwabić.

Bosn. svilar, koji tka svilu, koji prodava svilu ; fern, svila- ‘JĘDYCZĘ, MEDYK ob. Indyczę, Indyk, riça ; Rag. svionik; Slav. svilotkalac) ; rzemieślnik lub MEDYKUŁA, y, z., [więzienie, z Tureck. jede i kiul * siedm wież ; kupiec, koło jedwabiu chodzący. Cn. Th. eilt ©etbentueber,    tak zwany zamek w Carogrodzie, przeznaczony na więzienie

©etbenftmtner, eilt ©etbeuflflubler. ob. Bławatnik. — §. Jedwa-    stanu. 3] n. p. Chociaż uporny Herod klucze ściska czule,

bniki, należące do stroju białogłowskiego. Sax. Tyt. 7.,    Nie doczekał Piotr jutra w jego jedykule. Pot. Pocz. 115.

ob. Jedwabnica.— §. Madwabnik, człowiek miękki, znie-    Cesarza ku wieżastej prowadzą jedykule. Tward. Leg. 29.

bte etnjtge £od)ter. Ofiaruje mu wielkie dobra z córką swoją jedynaczką. Mon. 66,259., Psalmod. 21. Ross. oah-HauKa pojedyncza sztuka czegokolwiek. JEDYNAK, a, m., JEDYNACZEK, czka , m., demin., jednorodny syn, ber etnjtge ©ofm. (Boh. gedinaeek; Bosn. jedinaę; Rag. jedînaz; Eccl. H^mioY^btn, ; (Carn. edinzhèzh * sierota); Croat. je-dinek; Dal. jedinacz). Byłem synaczkiem młodziuclmym u ojca mego, i jedynaczkiem u matki mojej. Sk. Kaz. 511. Jestem nauczycielem młodego paniecia; uczeń mój jedynak , a tym samym pieszczony. Mon. 65, 90- Nie byłby jedynak. Rys. Ad. 48. — §. Transi. Wieczysty Fenix, jedynak w swym rodzie. Hul. Ow. 129. jedyny, ber etnjtge feiner 2(rt.— Theol. Bóg nie jest 'jedynak, albo tak samotny, ale jest trojaki w personach. Gil. Kat. 196. JEDYNASTOKAT, a, n., endecagon, jedynaście boków mająca figura. Jak. Math. 1, 25. elit Ośtlfecf. JEDYNASTY ob. Jedenasty. JEDYNEK ob. Pojedynek liczba. JEDYNIE adverb., a) tylko, więcej nic, tylko tyle, etnjtg Uttb (iKetU, Boh. gedinć, gednë, gedno, gednom, genom, gen, (ob. Jedno, jeno); Slov. gedine; Sorab. 1. yednużeże; Bosn. jedino; Eccl. TtYiifift. O tym jedynie myśli, żeby siebie bogacić, b) Jak najmocniej, najwyśmieniciej, tltlttg, (Ułf3 ftarffte. Jedynie on go kocha. Jedynie to powiedział, niemożna było lepiej. MEDYNIEC , yńca, m., odyniec, ber £(Utcr, ber Getier. Rozkopał tę latorośl, dziki wieprz z łasa, ajedyniec spasł ją. W. Ps. 80, 14. (zwierz polny. Bibl. Gd.). Ross. o/uweub pojedynczy człowiek, samotny bez familii. MEDYNOJESTESTWENNY, a, e, je-dnoistny, jednego jestestwa, jednej i tejże istoty, Eccl. eAHiioecTecTBeHHbiii, icyuiocmiiiun. homousios, consub-stantialis, gletdjeu 2Befeu3. Jezusa Chrystusa ‘jednosu-szcznym i jedynojestestwennym bogu ojcu wyznawamy. Smotr. El. 25. JEDYNOKUPCTWO, a, n., jednokupetwo, monopolium. Sk. Dz. 10. JEDYNOKUPIEĆ, JEDNOKU-PIEC, pca, m., mający monopol, ber ein Monopol liât. JEDNORZĄDZCA, y, m., jedynowładzca, monarcha, eilt 2lltetnberrfcf)er, SDîonard), Vind. famokraluvauz, famobla-stnik. JEDYNORZADZTWO, JEDYNORZĘDZTWO, a, n.,

262 JEDWABNICZY - JEDWABNY.

JĘDYCZĘ-JEDYNORZĄDZTWO.

wieściały, niewieściuch , ein 2Betd)lmg. Glicz. Wych. E. 4 JEDYNACZKA, i, z., Boh. gedenâctka, jednorodna córka, b. JEDWABNICZY, a, e, od jedwabnika, ©ctbcnttUtrntS * ;

[Croat. bubbin). Suszą się orzechy jedwabnicze w piecu przez dzień jeden. Przędz. 73. JEDWABNORODNY, a, e, jedwab' płodzący, fcibenerjeugcnb. Psalmod. 11. JE-DWABNIKOWY, a, e, n. p. kw'as ehern., znajduje się w motylach, acidum bombicum. Sniad. Chem. 2, 53.

JEDWABNY, a, e, Boh. hedbawnÿ, hedwabny; Sorab. 1. żidanć, żidżanć; Vind. shidan, fviln , shidni, shidan-ski; Croat. szvilni, szvilyen , barssonski ; Hung. bârsonyos;

Rag. svioni, svijlni; Bosn. svilni, svilan ; Ross. meüKO-BbiH , (niCJiKOBHUHbiH morwowy) ; od jedwabiu , ©eiben « .

Jajkowate zasklepy gąsienicy jedwabnika , nazywamy orzechy jedwabne. Zool. Nar. 145. ©etbeuet)er, Cocons. Jedwabne robaki « jedwabniki. Jedwabna nitka Ross. rne.T-KOBMHa, meiKOBHHKa. Jedwabne pończochy. Jedwabne inaterye * jedwabnice, jedwabie, bławaty.— Fig. tr. Lepszy żywot łyczany, niż jedwabna śmierć. Cn. Ad. 455. przymawia sposobowi Tureckiemu odebrania wielkim panom życia jedwabnym sznurkiem ; beffer eleitb leben, flfê prächtig fterben. Raczej mamy cierpieć wszelakie męki, niźli zabijać się, jako jest przysłowie : Lepszy jest żywot łyczany, niźli jedwabna śmierć. Petr. Et. 259. —

Jedwabna n. p. postawa * delikatna, pieszczona , ctU belń ïateg gtgMjen. Owa jedwabna postawa, słowa pieszczone, zemdlona mowa, komuby się podobać mogła? Gorn.

Dw. 28. Twarz jedwabna. Bal. Sen. 16. Rzemiosła jedwabne, a subtelne. Glicz. Wych. H 1 b. (pieszczone, delikatne). W zbytku, jakoby jedwabno żyć. Kosz. Cyc.

66. (miękko, zniewieściale, delikacko). Rozkosznie, a prawie jakoby jedwabnie żyć. Badu. Cyc. 49. Jedwabne słówka * łagodne, pieszczące, pochlebnicze, słodkie, fl'tße 28orte. Szkodliwsza taka zdrada, która jadowity Umysł pod jedwabnemi słówki ma zakryły. Simon. Siei.

97. Czyni wymówki, Zdobiąc swoje łakomstwo jedwabnemi słówki. Prot. Jal. 9. Miodowe albo jedwabne słówka tworzyć, a co najgorszego być może, myślić.

Kosz. Lor. 49 b. Występków obrońcy jedwabna wymowa odbieży. Psalmod. 31. Prosił o córkę, jedwabnemi

jedynowładztwo, sarnopaństwo, monarchia, bte 9XUetn*    dnużki ; Carn. edin ; Vind. edin, enak , enfam ; Croat.

|}errfd)«ft, bte üJîonardjte. Vind. famokralstvu, famoblastvu,    jedini; Slav. jedini ; Bosn. jedin ; Rag. iedijni ; Ross.

famogospodstvu ; Eccl. eAmomwńe. Monarchia abo jedy-    e4HH’L, ejHHHÖ, e4HHCTBenHBiH ; jeden w swoim gatun-

norzędztwo jest, gdzie jeden nad wszystkiemi zwierzch-    ku, etttjtg. U niéj humor jedyny, serce szczere. Teat. 17.

ność ma. Sk. Kaz. 212. Rzplta Rzymska była w jedy-    c, 16. Dobre serce i rozsądek są to jedyne zalety. Teat.

norządztwo przemieniona. Zab. 2, 3. Alb. JEDYNORZA-    19. c, 86. (największe, najlepsze). Jedyna zono. Zbił.

DNY, a, e, — ie adverb., monarchiczny, samowładny,    Lam. B. 1. — Mea ta miła rodzona, miła jedyna. Mącz.

fltlemljerrfdjenb, ntottarcfjtfdj; Vind. famokralski, famoblasten,    (nieoszaoowana). *§. Pomyśl człecze, żeś jest 'jedyna

famogospodezhen; Eccl. ic^hiioiuyaMiHT». JEDYNOŚĆ,    nikczemność, cień przemijający, ziemia i popiół. Pociej. 8.

ści, z., JEDYNOSTWO, a, n., ścisły w jedno związek,    (ista, szczera, ein pure# 9?ld)t#).

bte (Einheit, genaue ^Bereinigung, Vind. edinost, enakost; JĘDZA, y, £., bte Surte, tyolllfdje $nrte. *Jądz, piekielnych Croat. jedinoszt, jedinsztvo ; Ross. (MUHanecTBO ; Eccl.    bogiń, Eumenid, które dręczą potępieńców, trzy, Mege-

leftiuiJYhCTKO. Jan wysławia boga Ojca, Syna i Ducha    ra, Tyzyfona, Alekto. Olw. Oiv. 161. Kras. Zb. 1, 305,

ś., a przedsię jednością tę świętą trojakość niejako zwią-    (Boh. Ostuda, Dracice, Ljtjce, Sanje, Sanietj; Sorab. 1.

zał, powiadając: jemu samemu niech będzie cześć. Rej.    te hâlske zwóbotnicże; Carn. Drashêna, Drashnize, Stra-

Apoc. 7. Gil. Kaz. B b 4 b. W małżeństwie trzeba uwa-    shnize ; (Carn. jęsa; Vind. jesa ira; Carn. jęsn; Vind.

żać jedyność dwóch osób; która jedyność nie dopuszcza    jesan, jesn atrox); Rag. Sarda). Warkoczowęże jędze,

rozdzielenia. Petr. Ek. 87. Pilnujcie zachowywać jedy-    Olw. Ow. 247. Jako jędza do nas przybieżała. Simon.

nostwo ducha w związaniu pokoju. Bndn. Ephes. 4, 3.    Siei. 110. zła baba, dyablica, jędza, ein ^ÖUeiuneib, eine

(jedność. Bibl. Gd.). 'JEDYNOSPADKOWY, a, e, Eccl.    böfe Sieben. Czegóż chcesz jędzo nieubłagana? Teat. 94.

e4HHona4e5KHHH, Grace fioróntcotog, unum tantum habens    b, 97. Cicho, ty jaszczurcza gębo, dyablico, jędzo z sa-

casum, indeclinabilis, ob. Nieforemny. ‘JEDYNOSUSZCZ-    mego piekła. Teat. 27, 132. Tak bardzo to cieszy mę-

NY ob. Jedynojestestwenny, jednoistny, spółistny. JEDY-    ża, iż o swojej jędzy zapomina. Wys. Kat. 210.

WŁADCA, JEDNOWŁAJCA, JEDYNOWŁADZCA, JE-DNOWŁADCA, y, m., JEDYNOWŁADEC, dca,

NOURODZONY, Salin. 30. ob. Jednorodny. JEDYNO- JEDZĄ, y, z., JEDZENIE, ia, n.p 1) co się je, jadło, pokarm, bie Śfrtffrung, ba# (£ffen. Boh. gedenj; Sorab. 2. jeż; w., sa-    Vind. jed, jedba, iéstvina ; Rag. iezba, iedivo, jestivo ;

mowładca, monarcha, ber 9lKeinl)errfd)er, ©elbjłljerrfdjer,    Slav. jistje, ruesak; Croat. jesztvina, jedênye; Dal. jez-

SDîonarcf) ; Vind. famokraluvauz, famoblastnik ; Ross. e4H-    ba, jezbina, blaguvanye , gyilis, gydenye , pichya; Hung.

HOBiacTHTejtŁ, e4HHOB4acTHHKb, e4HH0Haiia4bHHKT>. Jedy-    etek; Ross. ^a, t*a, ł»CTBa, l^eme; Eccl. t^emne,

HCTBa, lüCTUie, la^b, eata, niiąia. Jedzenie oznaczają wyrazem darów bożych. N. Pam. 16, 39. Jedzenie już jest na stole. Teat. 6. c, 29. Augustyn ś. mówi, na tamtym świecie będą mogli jeść; ale jędzy nie będą potrzebować. Dambr. 234. Nie zabawili dłużej, tylko ile trzeba, do złożenia jędzy. Pam. 83, 2, 139. Pilno doglądać trzeba, jeśli też bydło w jedzenie dobrze opatrzono. Cresc. 37. Bydlęta, które przeżuwają jędzę. Budn. Deut. 14, 7. Nie 'trwam (dbam) o jędzę, kiedy dobrze siedzę. Rys. Ad. 49. — 2) Jedzenie, czyn jedzenia, ba# Sjfen, ©entejkn ber Speife. Cebula wzrok mdli, nie tylko jedzą, ale i zapachem. Syr. 1224. Człowiek bez jędzy i picia być nie może. W. Post. Mn. 52. Podałeś nas jako owce na jędzę. W. Ps. 40, 12. (na żer. Bibl. Gd.). Jagnięce mięso nie jest ku jędzy słuszne, bo niestrawne. Sienn. 270. Macieli co ku jedzeniu? Sekl. Joan. 21. not. «'zniadłego*. (ob. Sniedny). Gdy komu powiedzą , że jutro ma umrzeć, odejdzie chęć do jędzy. Gorn. Wł. G b. Nie gęba twoja, ani jedzą twoja, ale słowo boże czyni ten prosty cblćb ciałem bożym. W. Post. Mn. 273. JEDZĄCY, a, e, (Part. Act. Verbi. Jeść qu. v.) *2) Edilis, to co dobre jest ku jedzeniu, co się jeść godzi. Macz. ef$ar, ob. Śniedny, Jadalny. JEDZONY, e, (Part. Pass, verbi Jeść). *§. Żadnych podkanclerzy nie wziął upominków, okrom 'jedzonych rzeczy i pitych. G om. Dz. 48. do jedzenia, śniednych , jadalnych.

nowładec Ruski. Psalmod. 14. Po śmierci Mścisława, począł się Jarosław jedynowładzcą, albo monarchą i Ca-rzem wszystkiej Rusi pisać. Stryjk. 160. Oktawiusz August, pierwszy monarcha abo jedynowładca państwa Rzymskiego. Sk. Dz. 67. Bożki jednowłajca, divum rex.

Zebr. Ow. 311. Tnowładzca. Olw. Ow. 571. W rodź. zeńsk. JEDYNOWŁADCZYNA n. p. serca mojego. Teat.

33. d, 54. @eIf>ftÇerrfcf)erinn. JEDYNOWŁADNY, JEDNO-WŁADNY, a, e, — ie, adverb., monarchiczny, ntonar« djifd), (eigenwillig, tabelt 21 big.), rząd jedynowładny, gdy władza najwyższa zamyka się w samej jednej osobie, ale umiarkowana prawami. Wyrw. Geogr. 112; Vind. famokralski, famogospodezhen, famoblasten; Ross. e4H-HOBjacTHŁiił, e4HH0Haua4bHUH. Jedynowładnym bvć Ross.

e4HH0Haqa4ŁCTB0BaTt.

WŁADZTWO, a, n., JEDYNOWŁADNOŚĆ, ści, z., samo-państwo, bte SDîonar^le, (^(gtgenwtEc). Vind. famokralstvu, famoblastvu, famogospodstvu; Ross. e4HH0B4acTie; Eccl. e4HH0Haqa4ie. Najlepszy rząd jest jedynowładztwo ; jeden jest bóg, wszystkiego świata rządca, jeden archanioł, wszystkich niebieskich wojsk sprawca. Smotr.

Ex. 56. Po śmierci Henryka poczęli Polacy radzić, jakoby z wielu księstw Polskich jedno królestwo i monarchią, albo jedynowładztwo uczynili. Stryjk. 326. Wło- a, dimierz księstwa Ruskie rozszarpane, w monarchią albo jedynowładztwo postaremu znowu przywiódł, ib. 184. Mon.

75, 589. Jedynowładność. ib. 73, 447. JEDYNY, a, e, Boh. JEGO Genit. et Accus. Masc. Sing. Pronom, on: cf. Lat. gedinÿ, gedinkÿ; Slov. gedinki, gedinî; Sorab. 1. ye- ejus, feiner ; (Boh. geho ; Eccl. erOBE, eroßa, erOBO, ob.

JEDYNORZĄDNY - JEDYNY.

JĘDZA-JEGO.

263

JEDYNOWŁADZTWO, JEDNO-

JEHOWA - JEKOTANIE.

L

Jegojski). Zna bóg, którzy są jego. Biał. Post. 420. któ- bem (gttäbtgen) #errn gehörig, od Jegomości, beS (gnôbb rzy należą do niego, btc    fein    ftttb,    btc tbttt    angeboren.    gen) §erm.    Komisarz dobra Jegomóścine    objeżdżać powi-

Bóg prędko zdrajcę skarał; bo    jeden    'jegoż z    tych, co    nien. Kras.    Pod. 2, 23. Baliki już nie    od woli Jego-

o wszystkim wiedzieli, głowę mu uciął. War#. Kurc. 35. mościnćj, ale od Jejmościnćj zależeć będą. Teat. 22, 57. unus e conseils ejus. cf.    on,    ona,    ono. 'JEGOJSKI,    Nie miałem    szczęścia otrzymać aprobacyi    Jegomościnćj, a

a, ie, do niego należący,    tflttt QC^Örig,    fein. Cn.    Th. 244.    to dlatego,    że ta sztuka nie jest Jegomościną. ib. 34. b,

imion bożych w starym testamencie ; znaczy tego, który za-wzdy jest. Budn. Ps. 68, 4. 3efyoöa. JEHOWIN, a, e, boży, be§ 3elwtm, ©OtteS. Rzekł Mojżesz! kto Jehowin, do mnie ! Budn. Exod. 32, 26. (kto Pański. Bibl. Gd.). Aza

Eccl. eroBŁ, eroBa, eroBO. JEGOMOŚĆ, ści, (dawniej 64 ii. Otożto taka przyjaźń Jegomościną. ib. 22. b, 102. Jego Miłość, cf. Miłość, et Mość.) Boh. gemnost, 1) JEHOWA, y, m., Jehowa, a skrócone Ja, jedno z rozmaitych pan swojćj woli, niepodległy, sobie pan, fein eigner §err; ztąd tytuł ludzi wolnych, * al§ $ttel : gnabiger $err, Çodp geehrter $err, $err. Na strasznym sądzie niewiem mocny Panie, Czyli jegomość przed poddanym wstanie.

Braik. X b. ob ber gttćtbtge $err and) efier alê ber 33anet tu już niemasz proroka Jehowinego. Budn. Reg. 2, 6.

strepitus, fremitus, echo; Hung. jajgatâs ejulatio; Vind. jok, jokanie, jeka, jek, sdih; Garn. jok » płacz; Croat. jauk; Bosn. jaukanje, tusgba, vaj; Rag. jauk, jauci, jćk, jekka, jektjenje ; Ross. BH3rs, BH3®aHie, (nKOTa szczka-wka). Jęk po jęku z piersi gwałtem się wyrywa. Dmoch. II. 251. Były słyszane gwałtownych razów trzaski, i częste, nie wiedzieć od kogo, jęki, pęki, steki. Stryjk. 301. JEKAĆ ob. Jęknąć. JEKAĆ SIE ob. Jakać sie. — JĘKACŻ, JĘKOT/ JĘKAŁA^oA Jąkacz. JĘKLIWY, a, e, JĘKLIWIE adv erb., płaczliwy, narzekający, stękający, flagenb, feufjenb, (Vind. jezhast; Ross. Bii3miBbiM ; subst. BH3ryHTi, fern. BimryHba ; Bosn. jaukavaç). Na wpół z liścia wierzbach obnażonych Jękliwe swoje cytry zawiesiły. Karp. 2, 87. Ona jękliwie uczonym swoim palcem wzrusza strony. Hul. Ow. 123. JĘKNĄĆ, ął, ie, cz. jednotl., Jęczeć niedok., Jękać kontyn., stękać, narzekać, fhtynen, (icf^en, feufjen; (Boh. gećeti, gećjm fremere); Sorab. 1. jachlicź ; Vind. jezhati, jezhim, jokat, (jokatife, plakatife * płakać) ; Garn. jezhati, jćzhimi, (jokati * płakać) ; Croat. jechati, szkuchim, jaukati, jauchem, guchem, gukam ; Dal. yaukati, rikati ; Hung. yaygatni, jajgatok; Rag. jezzati, jêcjati, jaukati, jektitti; Bosn. jecjati, jeęęa-ti, jaukati, tusgitise ; Ross. axHyTL, axaTb, 3aaxaTb, yxHyTb, myKHyTb, oxHyTb, oxaib, oxaio, XHbiKHyTb, XHbiKaio, XHbmy, MOXTaTb, BH3*aïb. Nędznego ratować, gdy jęczy. Teat. 44, 31. Zawsze na nowo trzeba płakać, jęczeć, wzdychać, ib. 44. c, 29. Jęczał, wzdychał i chlipał. Jabł. Tel. 318. Często jęczała nad jego zapalczywością. Teat. 47, 79. Jęczeć zdaje się jawor okropny i stary, Gdy nań natrze moc wiatrów, chwiejąca konary. Kras. Oss. H 3 b. Tur jęczał, zając wrzeszczał. Banial. J. 2 b. Których na mękę skazywał, zasadzonym kneblem usta im zawierano, iżby ani jęknąć nie mogli. Pilch. Sen. 328. Poznała puklerz miłego, Wzięła w rękę i zbladła, Nie rzekła słowa żadnego, Jęknęła , i martwa t padła. Kras. Oss. B 3 b. Słuchajcie rycerze młodzi, Żałosnej lutni jęczenie. Nieme. Dum. 432. Niewolno im uskarżać się przed nikim, tylko w cichym jęczeniu przed samym bogiem. Mon. 66, 210. MĘKORYMY, a, e, elegiczny, elegtfcfy. Jękoryma wena. Nar. Dz. 1, 96. JEKOTANIE, ia, n., zajękiwanie się,

DOtt ben lobten auferftefnt toirb. Teraz każdy Jegomość *JEK, a, m., Pani siostra z swojćj życzliwości Jeka ślepe-wysoko uczony. Teat. 43, 3. Jaki Jegomość! ib. 22. go narai Waszmości. Bratk.P. 2 b. cf. Germ. ©ecf, fircyk. c, 64. Zły humor i ta słabość Jegomości Kochankę JĘK, u, w., jękanie, stękanie, bfl3 ©eufjeit. Boh. gekot żalem przejęła. Kniaź. Poez. 3, 105. Jużci ten siedzi, widzę, spokojnie, przykładnie, Coż to jest za Jegomość? to sławny jurysta. Kras. W. 41. n>«3 ift b(l3 für ein Ijodp gelehrter £>err? — Per exellentiam Pan domu, gospodarz, u ludzi śrzedniego stanu, ber f>err, ber £err t>om $aufe, ber gnabtge £>err, bei; Seutcn t>om SWttteljłanbe. Mnie się zdało, służąca mówi, że mój Jegomość wchodzi. Teat.

43. c, 128. Ross. xo3Bhhł. Jegomość! in Vocativo. (cf. mości!). Ross. cyAapHKŁ, cy^apniucB, cy^apt. W Warszawie Jejmość modną żonką, a Jegomość modnym mężem zostają, i jak Jejmość koadjutora, tak Jegomość ko-adjutorkę dobiera. Teat. 22, 113. Jegomość nadto dobry , Jejmość zbyt rozjadła, A kiedy Jejmość dobra,

Jegomość jak jędza. Kras. W. 55. — NB. Przed słowem Ksiądz nie kładzie się Pan, lecz Jegomość, n. p. Jegomość Ksiądz Biskup — ZłaLcznie z słowem Pan : Jegomość Pan, Boh. Gemnostpón, (Gemnostjcek dem., ob.

Jespan, cf. Wasz Mość Pan, Wac Pan). Jestem w domu nieboszczyka Dobrzeckiego, i służę u syna jego,

Jegomość Pana Hrabiego. Teat. 22, 29. — §. W mowie dzieci lub z dziećmi o ojcu, Jegomość » ojciec, ber $err Çapfl. Nieboszczyk Jegomość nie żałował na naszę edu-kacyą; a opiekun wcale nas zaniedbuje. — §. Złącznie z słowem Dobrodziej, dla większej wagi: ©rtabiger, geehrter $err. Paniątko ledwie wie, że żyje, już wiedzieć zaczyna, że Pan, że Jegomość Dobrodziej. Mon.

65, 87. A-to co za Jegomość? Jegomość Dobrodziej;

On nie tak, jak to drudzy i gada i chodzi. Kras. W.

49. — §. Jego Królewska Mość (dawniej : Miłość) abo :

Król Jegomość, ©r. SDîdjeftat ber Süöntg. Doniósł stanom Marszałek : że król Jegomość mówić będzie. Dyar. Gr.

291. Przed Jego Królewską miłość (Mość) taki ma być pozwan. Vol. Leg. 2, 606. Jego Książęca Mość * Xiążę Jegomość, ©r. ®urd)laucf)t ber $urft. — 2) Do drugiej osoby Verbi dodaje się Jegomość, Jegomość Dobrodziej ; znacząc toż co : Pan, Pan Dobrodziej, mit ber pepten Çerfoit be3 3eit!t»ort^ : 3$ro ©naben. Czy Jegomość Dobrodziej tak każesz? Czy Jegomość tak chcesz, żeby było?— I tu także używa się trzecia osoba, Verbi: Czy Jegomość Dóbr. tak każe ? Pluralis : Ichmość. — Femin.

Jejmość. JEGOMOŚCINY, a, e, należący do Jegomości,

gi pełne, gałęziste, corok na nowo odrastające. Zool. Nar. 368. baS fptrfd)gefd)Ied)t. Rogi jelenie, §trfd)gemety, dają znać lata jelenia. Dawnych czasów je po ścianach wieszano, na znak, wiele kto jeleni ubił. Ład. H. N. 144. Choćby przetrwała trzystoletne dziady, I wiek jeleni , i lata Pallady. Kmit. Tr. B 3 b. cf. kruk. — §. Bo-tan. Grzyb jeleni, jelenie jajka, jelenia bedłka, jelenia gębka, łaniż, Boh. gelenj hub; Sorab. 1. porchawa, porchaycża, phallus impudicus Linn., ber $trfd)fd)mamm, $trfd)Ung, bie $irfcfjbrunft. Rośnie po lasach, gdzie jest wiele jeleni. W tym miejscu, gdzie jest ukryty w ziemi, jelenie przedniemi nogami kopią, bo go węchem czują, dla zapachu przeraźliwego. Ład. H. N. 49., Syr. 1235 et 911. ob. Smardz śmierdzący. Jundz. 566. —Jeleni język, Phyllitis, $trfd)suitge, ziele bez łodygi i kwiatu, ma tylko liście długie , jak języki, a w nich nasienie. Kluk. Zw. 2, 224. Urzęd. 40. Syr. 694. Sorab. 1. yelenacźe yazëk. Jeleni korzeń czarny, jelenie oko, serdecznik, serdeczny korzeń. Syr. 135. cardiaca , $irfcf)gefpamt, fptrfcfjnmrj. Jeleni ogon abo korzeń biały, SßktjJfnrfd)-nmr$. ib. 132. Tordylium; (cf. gorzysz). Jeleni ogon Kre-teński, trettfd)er ober (£anbtfcf;er @efel, seseli Creticum. ib. 142. Jeleni szczaw, Hemionitis. ib. 777. etne 2Irt SOîtlj* fraut, $trfcf;$mtge. Jeleni trank, ob. Sierpik. — Jeleni trut albo truć, ob. Wilcza knieć.—Jelenie oko, ob. Lania broń. Syr. 132. JELEN1CA, y, i., *1 ) łani, btc £trfôfu£. Syna Gargorala jelenica wychowała piersiami swemi. Stryjk. 355. Chodk. Kost. 20. Kosz. Lor. 86. — §. Lycoperdon Cervinum, gatunek bedłki kulkowej, najdującćj się w lasach w ziemi. Kluk. Dykc. 2, 102. bte §tr)d)fruffel, (cf. jeleni grzyb). — *§. Jelenica, Boh. gelenice, pellis cervina, skóra jelenia lub łania, bte §trfd)l)aut, Vind. jellennov’nna, Carn. jelenovna. JELENIĘ , ięcia , n., JELENIĄTKO , a, n., demin., młode jelenia, ba3 3unge bc$ fpfrfd)e3, (cf. jelonek). Teat. 55. c, 15. Carn. jelękę, jelęnzhek. JELENINA, y, z., jelenie mięso, $trf(f;milbprat. Boh. gelenina; Slov. gelenina; Vind. jellenina, jelenina, erdezha divjina, sverenina, sverinsku mefu; Carn. jelenina; Croat. jelenina; Ross. OJGHHHa ( * skóra jelenia). Na każdy dzień ukusiły nieco jeleniny, a za długi czas febry nie miały. Urzęd. 439. (ob. jelenie mięso). MELENIOŁOWIEC, wca, m., łowiący jelenie, ber fptrfcfjjager, Eccl. ejeiKMOBHTejb ; Graec. slacpoßokog.

blekotanie, ba3 ©tammeln. JĘKOTLIWY, a, e, blekotli-wy, momotliwy, ftammelnb.

Pochodź, jąkać się, jąkała, jąkacz, wyjękiwać, wyje-knać, wyjąkać, zajękiwać się, zająkać sie.

JEŁ ob. II.

JELĄTKO, a, n., zdrbn. rzeczwn. jeleń, baê §trfci)cl)en. Śnieżna lani na kwiecistej błoni, muska piękne jelątko. Zab.

15, 16. Kniaź.

JELCA, JEDLCA, G. jelec plur., to wszystko, co do obrony ręki należy przy rękojeści korda, szpady, szabli etc. krzyż, kratka, blacha albo obłąk. Cn. Th. bfl§ ©tidjblrttt

u. f. ro. an einem Degengefäße. Boh. gilce; Slov. rućka, rukowet, porisko , (cf. rękojeść); Sorab. 2. griff, metźo-wa kwótka ; (Sorab. 1. jela, jewa sworzeń); Vind. seize, heize, jelze, jegla, perrozi, rozhnik, primik , balanga,

(Vind. heize; Carn. heize, elze « nożowy trzonek); Croat. elze , balangya, prćruch , ruchicza ; Rag. rukobràn, ru-cizza ; Slav. balcsak ; Ross. 3axBaTŁ. (Ital. elza, elsa, ferro che arma il manico délia spada). Utopił w brzuchu sztylet krzywy po jelca. Bardz. Luk. 52. Święty kij, by miał jelca. Rys. Ad. 63. (cf. furdyment). JELEC, lca, m., ryba, Cyprinus dobula, rzadko większa nad wielkiego śledzia, któremu bardzo podobna. Kluk. Zw. 3, 180. ber Döbel, SBeijJftfô-

ELEŃ, ia, m., Boh. gelen; Slov. gelen; Sorab. 1. jeleń, yèlen; Sorab. 2. jölen, holen; Vind. jeleń, rogazh ; Carn. jeleń; Croat. jeleń; Dal. yelin ; Rag. jelin, jeljen; Slav. jelin ; Bosn. jegljen, jelin, jeglin ; Ross. oieHb ; Eccl. ici\6iih ; (cf. Hebr. b*¹** aijal ; Graec. elacpog; Germ, ßlenb,

(Elenbtfner ; Carn. eien, elzen ; Lat. alce; cf. Ross, aaiib daniel; cf. łani). Zwierz znajomy w naszym kraju, którego rogi dzielą się na gałęzie, co rok liczniejsze; sro-gości nie ma żadnej, wyjąwszy czas parzenia się , czyli bekowiska. Zool. Nar. 369. ber £nrfcl). Samica zowie się łani. Kluk. Zw. 1, 341. Młody jeleń, Vind. mlad jeleń, lietnjak; Croat. silorog jeleń subulo. Kaukazki jeleń Ross. MapajTL. (Carn. lêlovz Acteon). Jeleń i sarna piszczały. Ba7iial. J 2. Jeleń skrzydłonogi. Hor. 2 , 102.

Nar. Groźniejsze jest wojsko jeleni przy lwie hetmanie, niż wojsko lwów przy hetmanie jeleniu. Kosz. Lor. 153.

Stryjk. Gon. T 3. (z Plutarcha). (hetmanem wojsko stoi; cf. jaki pan, taki kram). Jeleń psy łowi, cervus canes trahit; quando praeposterum aliquid significamus.

Macz. ôerfefyrte SBeït. Ja tego jak jeleń źrzódła pragnę. MELISTY ob. Ilisty.

Teat. 24. b, 48. (jak kania dżdżu). — Jeleń brodaty, JELITO, a, n., (Boh. et Slov. gelito; Bosn. jelito farcimen tragelaphus. Cn. Th. ber ÜBranbfyirfcl). Jeleń zamorski pół-    botulus; Sorab. 2. jelito brzuch; cf. Lat. ile, ileum, ilium,

nocnych krajów, rangifer. Cn. Th. baê 9îenntl)ter, Ross.    ilia); kiszka, ber Darm. Jelita w człowieku, ilia, po

OJieHb ctBepHOH ; cf. renifer. — Jeleń kosmaty, mienią-    Polsku kiełbaśnice. Urzęd. 36. Gdy komu jelita wycho-

cy farbę, tarandus. ib. ber 2ltterod)ê. cf. tur. JELÉNEK, nka,    dzą, przykładaj tego ziela na 'stolec, tedy jelito dalej

m., demin., eilt $trfd)d)en. Podobny jest miły mój sarnie    nie będzie wychodziło. Spicz. 11. SDîaftbarm; (Cam.r ritn,

abo jelenkowi. Budn. Cant. 2, 9. ob. Jelonek. JELENI,    cf. rzyć). Jelita zadkowego wychodzenie jak leczyć. Sleszk.

ia, ie, Boh. gelenj ; Slov. geleni, gelenj ;    Sorab. 1. yë-    Ped. 215. — Jelita » wnętrza,    trzewa, ba3 (Ètngemeibe;

lenacżć; Croat. jelćnszki, kossutni; Rag.    jeligni, jelin-    (Sorab. 1. cżrówo; Vind.    drob,    zhrevu, zhreuje, drueb;

ski; Bosn. jegljêgni, jelinov; Vind. jelenou, jelenski;    Croat. chréva, drobecz, votroba, vtroba). Krzyżacy do-

Carn. jelenov, jelenovske, jelęnske; Ross, oaenift; Eccl.    stawszy starszego Prusaków, przywiązali go do drzewa, i

ic.at.h7,; |)irfd)* . Mięso jelenie kto je, niełatwo febry    wytoczyli z niego jelita.    Biel.    Kr. 120. — Fig. Kufer

miewa. Urzęd. 439. (ob. Jelenina). Rodzaj    jeleni ma ro-    czczony dla złotych jelit.    Zab.    10; 159. Zabł. JELITA

34

265

JĘKOTLIWY - JELENI.

JELENIC A - JELITA.

Stownik Lindego wyd. 2. Tom II.

herb; trzy kopie złote, ułożone na kształt gwiazdy, w MEN ob. Jenż. JENCTWO ob. Jęctwro. JENERAŁ ob. Generał, polu czerwonym; w hełmie z korony pół kozła wyskaku- JENIEC, ńca, m., jętca, pojmaniec, który jest jętym (Etym. jącego. Europ. 3, 21. eilt Sßappctt. — Kurze jelito ob.    jąć), ein ©efflttper; (cf. jętka). Boh. gatÿ; Carn. jetnik ;

Kurzy. JELITKO, a, n., demin., (Boh. gelitko). Jelitko    Vind. ietnik, vjet, sushen; Croat. szusèny; Sorab. 1. po-

małe, hila. Macz. ein Heiner 2)arttt. JELITNY, a, e, od    padnecż, z wóynu habo z rubenstwom popadnené; Ross.

JENNA, y, i., imię białogłowskie, Anna. Jabł. Her.

jelit, Singen)etbe *, ®ûrrn*. Jelitne kłócie kolikę zowią.    iurbHHHift, noJOHeimicE, BoeHHOiuiiHHHKE, koæoæhhk’b.

Sienn. Rej.

JELONEK, nka, m., młody jeleń; Boh. geljnek; Rag. jęli- JENO ob. Jedno.

nak; Carn. koshutnek; ein jungeê $trfd)c(;en. Mięso łani JEŃSKI, a, ie, od jeńców; Sorab. 1. yastwówski; Vind. vje-i jelonków bardzo jest smaczne. Zool. Nar. 369. Sienn.    tliu; Ross. iurfeHUHnecKifi, BoeHHOiwfeHHbiH, KOio/uumecKiH ;

284. §. Jelonek, Lucanus cervus, ber §trfd)fäfcr, §ornfcb    Eccl. iiohmhhh; ©efangeu*, ben ©efangneit juftanbig. Jeń-

fer, największy gatunek chrząszcza, mający szczęki gałę-    skiemi pety skrępowany. Zab. 15, 13. Kniaź. JENSTWO,

ziste, na podobieństwo rogów⁷ jelenich. Zool. Nar. 163.    a, n., ob. Jęctwo, pojmanie, niewola.

Sorab. 2. palwaka; Vind. klieshar; Ross. OJieHL jeiynin MENYLKI ob. Jednylkh

eaeueut, porani; Eccl. ejeHeu.’B. §. Jelonek, Agaricus MENZ, MENSZ, MENZE, MEN; (Boh. genż, genżto ; Slov. esculentus, gatunek bedłki, rośnie w lasach, jest mięsisty    kteri; Sorab. 2. kenź, kotari ; Eccl. inne, aæe, KOTopaa,

i bywa używany. Kluk. Dykc. 1, 14. ber $trfd)fd)tt*at1tttt, cf.    e*e, Koiopoe; cf. Lat. is, ea, id); który, melier. (Pron.

jelenia bedłka, jelenica.    relat. jen trafnie odpowiada Pronomini demonstrativo ten,

MELO WIZNA ob. Ił, Iłowizna.    tenże). Fundamentu innego nikt nie może założyć, mimo

JEM ob. Jeść. MEMI zamiast Niemi oh. On, ona.    leżący, jensz jest Chrystus. Budn. 1 Cor. 3, 11. (który

JEMIEL, a, m., JEMIOŁA, y, z., JEMIOŁKA, i, z., dem.    jest. Bill. Gd). Jenże wywodzi wiatry, jenże pobił pier-

MEMIOŁO, a, n., Boh. mèlj, grnelj ; Bosn. imela, omela,    worodności Egipskie. Wróbl. 310. (qui). Tyś jest, jen-

vesàk; Croat. omèla, imela; find, ohmetje; Ross. osieia ;    żeś mię wywiódł z żywota. Wróbl. 47. Ojcze nasz, jen-

bie SOîtfteï, viscum Linn. roślina pasorzytna, która się w    żeś jest w niebiesiech. 1 Leop. Math. 6, 9. (któryś jest.

korze różnego gatunku drzew, jako to gruszek, jabłoni,    3 Leop.). Bóg pokoju, jensz znowu przywiódł z mar-

leszczyny, kasztanu, śliwki, orzecha Włoskiego, pigwy,    twych pasterza wielkiego. Budn. Hebr. 15, 20. (który,

oliwy, lipy etc. krzewi ; nade wszystko zaś na dębach roz-    Bibi. Gd.). I rzekł słuchacz powieści bożych, jenż wi-

maitego gatunku. Dykc. Med. 2, 666. Jemioło rośnie na    dzenie wszechmocnego widzi. Budn. Numer. 24, 4. (któ-

drzewie dębowym; dębowe jemioło jest najlepsze. Spicz.    ry. Bibl. Gd). Urodził się dla nas syn boży, Jenże trudy

116. (Croat. omelujem visco). Jemioła pospolita, album    cierpiał bezmierne. Biel. Kr. 19. z Bogarodz. — Usłysz

Linn., bie weiße SDîiftel, rośnie na brzozach i dębach,    głosy, napełnij myśli    człowiecze, słysz modlitwę,    jenże

jagody jej kwiczołom ulubiony pokarm, a ziarna niestra-    cię prosimy, ib. — Ci    jensz mieli strzały. 1 Leop.    Genes.

wionę z gnojem ich w najodleglejsze strony roznoszone    49, 23. (którzy mieli.    3 Leop). Jen. Spicz. 247.

i rozsiewane bywają. Ptasznicy używają jagód do robie- JEOMETRA ob. Geometra, nia lepu. Jundz. 494. Druidowie osobliwszym sposobem JER, a, m., ob. Ir. JERCHA ob. Ircha. czcili dęby, obciążone jemiołkami, jako poświęcone; jako JEREMIASZ, a, m., prorok. Zal Test. 292. ber ^ropljet BercmtaS. lekarstwo drogie przeciwko truciźnie i na powiększenie MEREJ, eja, m., Graec. iegsńg, kapłan, ber ^rieftet. (Ross. apxie-płodności zwierząt. Dykc. Med. 2, 668. MEMIELNICA,    peu arcybiskup). MEREJSK1, a, ie, kapłański, księży,

y, z., gatunek krosty, eine 2Irt 3ÏUêfcX;l0(J. Proszek ten    prieftcrltd). Odzienie jerejskie. Smotr. Ex. 15 et 14. JE-

ospicę i jemielnicę dzieciom pokazujące się wymiatuje    REJSTWO, a, n., kapłaństwo, ba3 ^3rieftert(mm. Cerkiew'

prędko z wnętrzności na wierzch. Syr. 1044. JEMIO-    jerejstwo mi podała,    i pasterzem mieć zezwoliła.    Smotr.

ŁOWY, a, e, od jemioły, Croat. omelen, SJîtftel*. W    Ex. 14. Poświęcenie    na jerejstwo. ib. 15.

wielkim głodzie r. 1440, w Polszczę ludzie z liścia, i JEROZOLIMA, HIÉROZOLIMA, y, i., JERUZALEM, stolica korzenia ledajakiego i lepu jemiołowego, który Miecho-    Palestyny. Wyrw. Geogr. 261. — Jeruzalem. Bial Post.

wiusz viscum zowie, chleb działali. Stryjk. 561. SOîtftcttetm,    14 et 48. Ross. IepycaMMt. JEROZOLIMSKI, HIERO-

üBrgeKetm. JEMIOŁUCHA, y, z., tur dus viscivorus, SDHfteb    ZOLIMSKI, abbrev. SOLIMSKI, a, ie, 3erufalemtfd;. Po-

broffel, SJîifteljtfmer, SDîtftler, @d)narre, ©ctmarrbroffel, Bufeb    mnożył Rzymu władzę chwalebnym zaszczytem Solimskich

Boh. truskawec; Bosn. priskaviç; Carn. zarar; Ross. pa-    wież pogromca, z nieodrodnym Tytem. Zab. 10, 321.

6hh3; drozd większy od drozda wędrowca, nazywa się    Kniaź. JEROZOLIM1ANIN, JER0Z0LIM1TANIN, a, w.,

od jemioły, którą lubi; najwięcej jednak żyje jałowcem i    mieszkaniec Jerozolimitański, ber Serufalemer. Rozkazano

dlatego mięso jego wydaje zapach jałowcu. Kluk. Zw. 2,    to Jerozolimitanom. 1 Leop. Jez. 36, 7. Wychodzili do

284. Ład. H. N. 57. Jemiołuchy łakome. Banial. Jemio-    niego wszyscy Jerozolimianie. ib. Marc. 1, 5.

Juchy skwierczą, ib. J. 3 b. JEMIOŁUSZKA, i, z., je- JERSZANY ob. Irszany.

dwabny ogon, turdus cristatus Klein., ber ©etbenfdjtMttS, JERYCHO, dawne i znakomite miasto Azyatyckie w Palette Ipaufienbrofcl, ptak mniejszy od kwiczoła, na głowie stynie. Dykc. Geogr. 1, 299. tie Stabt 3erid)o. JERY-ma czubek. U nas pokazują się wielkiemi gromadami w CHONSKA róża, anastatica Linn. przewoźna roślina od jesieni. Kluk. Zw. 2, 331. Ład. H. N. 57.    brzegów morza czerwonego, tie Sfafe Wtt Sert^o. Róża

JERZY-JEŚĆ.

JESIEŃ.

Cn. Ad. 317. {Charadrii vita). Nikt jeść za drugiego nie może. Sk. Kaz. 491. Gdzie jedzą, jedz; gdzie robią, nie zawadzaj. Rys. Ad. 237. in inertem, mensae, non operis socium. Cn. Ad. 46. Jedz coć dają, rób coć każą. Wolsk. Gdyby kto listy od woźnego odjął i zdrapał, albo woźnego listy te jeść przymusił, pozwany o to będzie. Stat. Lit. 428. Będziesz jadł z starą panią, satur eris fabulis, cantu, saltu, spectaculis. Cn. Ad. 43. (cf. kto nie rychło chodzi, ten sobie szkodzi). — Jeść powoli, {Vind. mer-lisgati). Jeść, stołować, obiadować, Eccl. Tpane30Bam Za ojców naszych król sam jadł na srebrze ; wszyscy insi na cynie. Opal. Sat. 32. auf ©Über, auf 3wtt fpetfen. W ten czas najlepszy czas do jedzenia, kiedy się chce. Boh. Kom. 2, 57. (cf. łaknąć, głodnym być). Ciężka boleść, gdy się chce jeść, trenn «tan eßluftig tft, tranu ntan Ijungrig tft, jeszcze cięższa, kiedy jedzą, a nie dadzą. Rys. Ad. 5. {Prov. Slov. Ked sa gest chce, nebiwagu weseli; cf. głodnemu śpiewać). W pracy nie mieć co jeść, niesłuszna rzecz. Petr. Ek. 9. ntddS ju effen fyaben. 1 koń na konia patrząc, kiedy nie je, schnie. Rys. Ad. 76. (cf. oczy paść). — §. Subst. Jeść, jadło, jedzenie, to co się je, potrawy, baS ©ffen, bie ©petfe, bte ©petfen; {Vind. jestu, jedje, jed). Mało jeść jej dają, by nie za-tyła. Rej. Wiz. 494. jte geben tfjr treittg 51t effen. Już jeść stole. Teat. 36, 72. Jeść gotować. Świtk. Bud. 304. (Effen fodjen. — §. Je się »jedzą, man tjJt. W lecie daleko mniej się je, niż w zimie. Rog. Doś. 4, 409. — §. Jeść, kąsać, betfśen, fted)en. Bydło trzeba w lecie w chłodnej oborze zamykać, by go robacy nie jedli. Cresc. 548. — §. fig. Jeść kogo, albo siebie » niszczyć, gubić, ruint* rett, inS Serberbett bringen, aufreiben. Ruskie państwa w przeklętej niezgodzie same się jadły, i psowały. Stryjk. 228. Książęta po śmierci Włodzimierza sami się między sobą wnętrznemi wojnami jedli i wybijali. Stryjk. 378. Fund. 33. Ross. hcTtca ct> teto gryźć się, kłócić się.

Pochodź .jedzenie, jedzony, jadło , jedło , jedzą, jadać; jad, jadowity, jadowić siq; gad, gadzina; jedzą; biesiada, chlebojedzca, darmojad, dzieci ojad, figojadka, ludojad; dojadać, dojeść, niedojadki; najadać, najeść się; objadać, objeść; obiad, obiedny, przedobiedny, poobiedny, obiata, obiadować; pojeść; podjadać; podjeść, podjadek; przejadać, przejeść; przyjadać, przyjeść; rozjadać, rozjeść, rozjadly ;

z Jerycha niewiastom dla łacniejszego porodzenia pożyteczna. Warg. Radź. 427, b. Jerychońska róża, Lonicera caprifolium Linn., ba3 ©eifiblatt, bie ©pedltlte, bte uneh gentile sîofe »Ott 3ert^0, tutejsza i w lasach sie najduje; cudzoziemska, której chmielina zdaje się być przez liście przewleczona. Kluk. Rośl. 1, 267.

JERZY, ego, m., imię męzkie, Georgius. Sk. Źyw. 4, 254. Boh.

Girj, Rehor [»Grzegorz 2]; Slov. Gur; Hung. György; Croat.

Juraj; Vind. Juri; Sorab. 4. Juri; Sorab. 2. Juro, Jurroi. Dwóch ma Ruś śś. Jerzych; jednego święto na jesień, drugie w przednówek na wiosnę przypada, ztąd u nich przysłowie: dwóch Jerzych mamy, jeden nie dobry, a drugi nie lepszy, jeden 'chołodzien, (chłodny) a drugi *goło-dzien (głodny). Dwór. E 2. JERZYK, *GIERZYK, a, m., demin. nom. Jerzy, cf. Grześ, Juraś, ©corgcfien; Boh. Girjk,

Girka, Girjćek ; Sorab. 2. Jurko ; (Prov. Slov. Ćo Gurko né pochopi, temu sa Guro né nauei, a teneris assvescere debemus). Bartosz na Gierzyka, a Gierzyk na Bartosza każe. Herbst. Nauk. Ib. et m 5 b. — §. Jerzyk, hirundo apus, jaskółka koloru czarniawego, gnieździ się w starych murach. Zool. Nar. 234. bie Sftanerfdjltualbe; {Boh. gi-ricka, rohljk, rohljcek, roreyc, roreyk; {Slov. girice, cwrcała ficedula); Carn. bręgule (cf. brzegówka); Croat. bregula, roray; {Croat. jurichicza; Boh. girice, girjćek, linaria konopnik); Bosn. argicch, ciopa, roraj, roreis; na Ross. lopoiCB zięba), Powietrzne jerzyki. Banial. J. 3. JE-RZYNA, y, £., [właściwie JEŻYNA ; Etym. jeżyć. W Dykc.

Med. błąd pisowni, por. Kluk. Dykc. Rośl. 3, 29. Na tym błędzie opierając się Mrongowius i Trojański, podają Je-rzynę i Jeżynę jakoby wyrazy różnych pierwiastków. 4]

Rubus vulgaris, roślina , której owoc sa morwy lisie. Dykc.

Med. 2, 668. bie SBotfSbeere, guc^beere. JERZYSKO, a,

n., niezgrabny Jerzy, nngefdjtćfter 3ürge; Slov. Gurisko;

Sorab. 4 et 2. Jurisko.

JEŚĆ, *JEŚDŹ, jadł, jedli, je, jem, jedzą, cz.niedok., (Zjeść,

F. zjem dok., Jadać częstl., qu. v); Boh. gezti, gisti, gedl, gjm, gjdam, gidâwâm ; Slov. gest, gem, gjm; Hung. eszem; Sorab. 2. jefcż, jedł, jem, je; Sorab. 4. yefcż, jyfcż, jydl, yem, jydem; Vind. jesti, jeisti, jedil,jem, jiem, jedbati, jeduvati ; Carn. jęsti. jędl, ję, jem; Rag. jesti, iem, ijem; Croat. jezti, jeszti, jel, jèm, jedem, obrokujem, hranimsze; Dal. gyszti, blagovati; Slav. jisti;

Bosn. jesti, jisti, blagovati, mummati; Ross. hcTB, iarB, śniadać, śniadanie, śniadny, śniedzy, śniednik; samojedź; KyuiaTL ; Eccl. kvcth , hm», to, hMb, ame; Kero ezzan, ujadać, ujeść ; wjadaćsię, wjeśćsię; wyjadać, wyjeść; za-Isidor ezssan, Ottjried ezen ; Isl. gęsta; Sax. Inf. eten; jadać, zajadły, zajeść; zjadać, zjeść, zjadły. §. zając. §. izba. Goth. itan; Anglos. etan; Svec. aeta; Dan. äde; Angl. eat; JESIEŃ, i, i., Boh. podzym, podzymek, oseń, osenj, (osenj Lat. edere, cf. esca; Graec. idsïv, è&eîv; Ind. admi; Turc.    seges); Slov. geseń, podzimek; Sorab. 2. nafimma (na-

yemek; Germ. effctt, fpetfen ; zażywać pokarmu za pomocą    fimski» wrzesień); Sorab. 4. nazehmski tżas; Vind. jefsen,

żucia. Chleb i mięso jedzono. Sk. Kaz. 494. Jeść chcą    jefsen, predsima; Carn. jèsçn; Slav. jesén; Croat. jeszèn,

chléb, nie pić krew nieprzyjacielską. Chmiel. 4, 427. 3    podzimek; Dal. yessen, podzimak ; Rag. jessen, podzi-

Leop. Genes. 43,    25. Wstydź się kraść, a nie    jeść. Cn.    mak; Bosn. jesen, jessen, podzimak; Hung. ösz;    Ross.

Ad. 360. Jedz chléb, nie spluskasz się. Cn.    Ad. 347.    ocem»; Eccl. rcceiih; (cf. osiany, osiać; cf. wiosna,    wsia-

Nie dlatego żyj,    abyś jadł; ale dlatego jedz,    abyś żył.    ny, wsiać). Część roku pośrzednia między latem a    zimą.

Modrz. Baz. 38.    Poszczą w ten dzień, nie jedząc* aż w    Kluk. Rośl. 3. 82. ber £erbft. W jesieni przechodzi    słoń-

wieczór. Star. Dw. 68. Będzie dziś z mięsem jadł. Teat.    ce wagę, niedźwiadka i Strzelca. Sienn. 436. Na święty

49, 25. {similiter z masłem, z olejem, z postem jeść »,    Bartłomiej, pospolity człowiek liczy pierwszy dzień jesieni,

mięsne, maślne, olejne, postne potrawy). Jeść i pić.    Zaw. Gosp. (cf. wiosna). Jesień pomiarkowana, Tak wielą

102. Nie troszcz się, moje dziecię, Jespan medyk mówi. Zab. 13, 277. Treb. Jespan brat. Chmiel. 1, 369. (cf. supan, zupan). (Uung. ispan villicus; Croat. goszpan, goz-pan dominus ; Vind. k’span socius). Jespani żona * Jejmość Pani żona, btc (jod)geehrte gran ©entatyltmt. {Yind. K’spani-nja soda). JESPANNA córka. Zabi. Z. S. bie Ijodjgeeljrte

fruktów przybrana. Dar. Lot. 19. —Fig. tr. Trzecie dwadzieścia lat wieku jest jesienią życia. Mon. 66, 253. JESIENINA, y, i., drzewo jesionowe; Rag. jassenovina,

©fdjenljolj. Dragi pod karyolki najlepsze sa z jesieniny.

Kluk. Rośl. 2, 22. Torz. Szk. 3. JESIENNY, a, e, £erfcft*.

Boh. et Slov. podzymnj ; Yind. jefenski, przedsimski ; Carn. jesęnske; Hung. öszi ; Rag. jessenski, jessegni; Croat.    Smtgfer £od)ter.

jeszenszki; Bosn. jessenski; Ross. oceHHHHj Ecd. icceMMiT.. MESSA, y, m., Chwaliły narody Słowiańskie między innemi Deszcz jesienny, który bywa w jesieni. Budn. Jer. 5, 24.    za boga Jowisza, nazywając go Jessą. Krom. 55. Biel.

(cf. wiesienny). Drzewa jesienne, które na ostatku je-    Kr. 34. Mazurowie Jowisza, którego oni zwali Jessa,

sieni kwiaty wypuszczają. Birk. Exorb. E 4. Febry je-    chwalili za wszechmocnego i za dawcę wszech dóbr. Stryjk.

sienne są, które panują od miesiąca lipca albo sierpnia    136. Jesze. YV. Post. W. 3, 185. Jupiter bet) bett ©lauen,

aż do stycznia. Krup. 5, 535. Przykrzyła się wojsku je- 1. JEST, u, ob. Giest. 2. JEST, JESTEM ob. Być. sienna bieda. Jabl. Buk. R. — Croat. jeszenstvo autumni- JESTESTWO, JESTEŃSTWO, JESTWO, a, n., JESTNOŚć, tas ; Vind. jefeniti, jefenjati; Croat. jeszeniem ; Hung.    ści, z., bytność, ba§ ®afet)tt, bte ©ïifienj. Rag. bîvstvo;

öszölok autumno. (JES1ETRZY ob. Jesiotrzy). JESION,    Croat. jesztvo, bichye, szobsztvo ; Ross. cymecTBOBame,

u, w., Boh. gesen, jesen, gasan; Slov. geseń; Sorab. 2.    cymHOCTb, (eciecTBO przyrodzenie, przymiot; Eccl. cy-

jaszen, waszen; Sorab. 1. yaszen; Carn. jêsén, dob, zer;    mecTBie, cymHOCTb, ocymecTBie, (recThCTKO, npttp04a

ją; a niepojęte jestestwo twoje jest pomiarem wieczności. Psalmod. a. b. Jestestwo mieć, exystować Ross. Beme-CTBOBHTb, cymecTBOBaTb. Jestestwo daję, Eccl. ocyme-CTBiaio, cymecTBO 4aio; Graec. ovmôw. Duch święty ma od syna bytność, albo jak starzy Słowacy przełożyli, jestestwo. Sk. Zyw. 1, 8. Dowody jawne od jestności boga. Zab. 6, 100. Min. Nasz rozum, nasze zmysły przekonywają nas o jestności tej istoty, której wszystkie inne swą jestność są winne. Zab. 5, 63. Wynajdować chce ślady rzeczy, już jestestwa pozbawionych. Zab. 8, 149. Jestwo mieszczaństwa dlatego jest uformowane, aby w narodzie handel, rzemiosła i kunszta kwitły. A Zamoj. 78. — §. Istność, ba§ sffiefett. Aryanie wdarę o jestestwie abo sub-stancyi ojca z synem równej, na on czas tak wyznali, iż od katolików nie odstępowała, to jest, że substancyą abo jestestwo wspólne ma syn z ojcem. Sk. Dz. 238. Aryusz jestestwo abo jestność w bóztwie dzielił. Sk. Dz. 143. Jesteństwo abo substantia. Petr. Et. 14. ens. Sei—

Yind. jafen; Bosn. jasen; Rag. jassen; Slav. jasin; Croat.    2) c&ijibCTKo). Początek czasu uprzedziłeś bytnością two-

jeszèn, jeszenovo drevo ; Ross. aceitb, na^yób ; Ecd. upecMHHa, e.ib, acenb, cf. Lat. esculus; Anglos. aesc;

Holi. esch; (cf. Graec. iayyę ; cf. Hebr. bw, cf. Lat. esca) ; fraxinus, bte 21efd)e, drzewo pierwszej wielkości; pień ma zawsze prosty, korę gładka, popielata. Kluk.

Rośl. 2, 22. JES1ENIEC, ńca, m., JESIONKA, i, z., /hz-xinella, tret^cr ®pptött; Carn. jesénâk; Croat. jeszenyak;

Bosn. jasćnak; Ross. Hceiteijt. Dyptan biały, liście do jasienowego drzewa podobne ma, ztąd jcsieńcem abo jesionką, i małym jesieniem mianowany. Syr. 106. JESIONOWY, a, e, 3le[d)ett *. Boh. et Slov. gesenowÿ; Croat. jeszenov; Rag. jassenov; Ross. hcchhijm. Drzewo jesionowe bardzo od Stalmachów używane bywa. Kluk. Rośl.

2, 22. Jesionowy lasek, Rag. jasseniscte; Ross. aceHHHKb.

MESIORY, ów, plur., rybie kości, Jifdjgräten. Tr.

gajmyż te piękności, i doświadczmyż sami, Czy one jestestwami są, czy obłudami. Przyb. Luz. 282. MESTE-STWIENNY, a, e, od jestestwa, do jestestwa należący, istotny (cf. istny), wefentltcf). Te własności nigdy jeste-stwienne, ale zawsze personalne nazywają się. Smotr. Lam. 99. JESTNY, a, e, jestestwm mający, bytny, będący, exystujacy (cf. istny); Eccl. ocymccTBOBaHHbiii, boc-npuBBimfi cymecTBO. Płakać szczęśliwego, zazdrość; płakać niejestnego szaleństwo. Ossol. Sen. 39. (nullus). robią kawiar. Ład. H. H. 58. Siedzą jesietrza. Stat. Lit. JESTONKA, i, z., gatunek jabłek, eine Slrt 21pfcl. Wy-217. JESIOTROWINA, JESIOTRZYNA, y, z., mięso je- marzły rajskie jabłka, japurty, jestonki. Zimor. Siei. 148. siotra, ©törfletfd), îmâ Jleifd) otm ©tören; Ross. oceipima. JESTWO ob. Jęctwo.

Od beczki jesiotrzyny po gr. 10. Vol. Leg. 2, 989. JESZCZE adv., (Boh. geste, este; Slov. geśfe, eśce; Sorab. JEŚLI ob. Jeżeli.    *    2. hifchcżi, hifchcżer, hifchcżen; Sorab. 1. hyfchcże,

MESNY, a, e, jedzący, pożerny, gefrdptg. Wszystko jesny heifchcże, hiefchcże, yiżeże, tuh, ktomu ; Vind. she; czas trawi, choćby co w źelezie Rznięto; to przecie po-    Carn.    shêsdej, shê; Croat.    izdà, ische, josceh, josh (cf.

trwa, co na papier wlezie. Pot. Arg. 281.    już);    Dal. jos, josche, jostere, yoschye; Slav. josh; Bosn.

JESPAN, a, m., n. p. Kto? ja, ja? §•. Waszeć Jespan!    josc,    joseter; Rag. josete,    josc, josetera; Hung. eddig;

Tręb. S. M. 114. t. j. Jegomość Pan, Ijocfjgeeljrter $err.    Ross.    et Ecd. icqie ; Graec.    ki ; cf. Lat. etiam ; cf. Angl.

Jespan Jowisz mógłby się zdać na aptekarza. Zabi. Amf. yet; Anglos. get, geta; cf. Germ. jept); wyraża, 1) trwa-

268

JESIENINA - JESPAN.

JESPANNA - JESZCZE.

JESIOTR, a, w., (Boh. gesetr; Slov. ostriż, gesetr; Carn. kęzha; Vind. kezha, kezhiga, shter; Slav. bucika; Croat. këchiga riba, tók; Dal. tùk; Bosn. sturium, nosviça; Ross. oceips, Munt, naaóbmrb ; Gall. estourgeon ; Hisp. estu-rion ; Angl. sturgeon ; liai, storione, sturiome ; Svec. Styria, stör; Holi. steur); ber ©t(H’, ryba morska; accipenser sturio, znacznej wielkości, niekiedy do kilku łokci długa.

Wychodzi czasami z morza do rzek wielkich; a u nas do Wisły, Dniepru, dla wody słodkiej. Zool. Nar. 192. styr. Tr. JESIOTROWY, JESIOTRZY, JESIETRZY, a, e,

©tör*. Ross. ocerpiu, oceipoBbiu. Mięso jesiotrze jest białe, smaczne i posilne. Zool. 192. Z ikry jesiotrowej

jacy ciąg czasu lub czynu jakiego, jeszcze, dotąd jeszcze,    roż, cóż dopiero, ma$ erft! Mtb min crft! Mtb łt>tc nod)

nod), btë je£t nod), btë bal)tn. Matka moja jeszcze żyje. —    baju! Kościoł, gdy budował Zorobabel, w jednej ręce

Tak długo juz robi, a jeszcze nie skończył. Jeszcze nie    trzymali kielnią, w drugiej szablę. To kościoł, który na

na wojnę poszedł; jeszczeź na wojnie z Turkiem, było bez broni po trawę dla szkap jeździć ! Birk. Podz. 12.

Sorab. 4. hieschcźe niz; Eecl. hey. Jeszcze się ten    pokój raczej, niż

nie urodził, któryby wszystkim dogodził. Boh. Kom. 4,

80. Co do beczki złota, wszak jéj jeszcze nie macie ! ty. Oh jakbyśmy ją juz mieli. Teat. 22, 35. Jeszcześ ty MĘTCA, y, m., jeniec, pojmaniec, (Etym. jąć), ber ©efangene. nie szczwany. Gemm. 147. Jeszcze nie począł. Cn. Ad.    Boss. iuliHHHKE, noaoHemucL, kojkmhhk-b. Pożenie król

349. Jeszcze się nie urodziło, a juz się ochrzciło, ib.    Assyryjski jętce Egiptskie. Leop. Esai. 20, 4. (więźnie.

Jeszcze się był nie urodził Eduard, a juz za króla obra-    Bibl. Gd). Jętce bóg rozwięzuje związane. Wrobi."Z30.

ny był, jeszcze na ^ziemię nie wyszedł, a juz ziemskim    Kucz. Kat. 441. ‘JĘT, JĘTY, a, e | Partie. verb. jąć,

panem został. Sk. Zyw. 4, 29. Jeszczeć broda nie uro-    pojmany, wzięty, gefangen, ujęty, eingenommen, fungeriffen.

sła; Nie wylatuj, jeszczeć skrzydła nie urosły. Cn. Ad.    Nieprzyjaciele podeptał; nad jętemi się zmiłował. Pieśń.

49. Jeszcze przed sprawą, a już tryumfujesz, Zboże nie-    Kat. 82. Jęte więźnie w łańcuch włożyć, catenas capti-

żęte, ty wory gotujesz. Bratk. N. 4 b. (cf. nie mów hop,    viś indere. Macz. Judit, gdy przyszła przedeń, natych-

aż nie przeskoczysz). Jeszczeć to nic, dopiero to po-    miast był jęt w swych oczu Holofernes. Leop. Judit. 40,

czątki. Cn. Ad. 520. Jeszcze to nie amen.    ib. 416. (cf.    47. Jęt w ogrojcu jako podejrzany. Pieśń. Kat.    64. JE-

daleko do końca, poczekaj, daleko ztąd do    owad). Je-    TO Gerund. verbi jąć. — JĘTKA, i, i., W    stodołach

szcze nie do krwi. Cn. Ad. 320. Nie pojmuję, jak mo-    nad klepiskami wysoko mają być zasłane jętki na zboże,

gą żyć na wsi; jeszcze lato, daruję; ale zima, oszaleć    niedosyć sucho zwiezione. Kluk. Rośl. 3, 226. in ben

trzeba. Teat. 49. c, 40. (mniejsza o to w lecie, cela passe,    6d)euiten, Stangen, bie über ber £enne einen Soben formt*

ujdzie, comme ça). Jeszcze moja, jak moja;    ale pomyśl-    ren, bie feudjten' ©arben barauf ju troefnen. —    §. Jętka,

cie o swojej. Teat. 52, 9. — §. Jeszcze *    jeszcze nie,    libellula ephemera Linn., ber $aft, baê UferaaÖ, bie ©in*

nodj nid)t. A co? przyszedł? ty. jeszcze, naci)    niefyt. Skoń-    tagêfliege, owad mający cztery skrzydełka, z których tylne

czyłżeś? ty-, jeszcze. — §. Jeszcze, o dawności jeszcze    bardzo są małe. Po przeobrażeniu się z gąsienicy ledwo

* już, fcfyon (nodj). Jakób jeszcze w żywocie matki od boga    dzień żyje. Zool. Kar. 434. Rybacy na jętkę ryby łowią

umiłowany. Sk. Żyw. 4, 244. Jam mu jeszcze w dzie-    wędką. Ład. H. N. 58. Jętką oblókłszy watkę , to płocica,

ciństwie była przeznaczoną, On mnie miał być małżon-    Kiełb', okuń, porwie, gdy cienka dżdżewnica. Myśl. J. 4.

on, ona, ono, tfir, tum ber brttten roeiblid)en fperfon; Boh. gęgi. Włożył koronę na ‘jejej (jej) głowę. Auszp. 43. (cf. jego). JEJMOŚĆ, ści, z., (cf. Jegomość, Mość, Miłość), pani znaczniejszego stanu, bie l/od;geel)rte ober gndbige grau (oont SOîittelftanbe). Jejmość odbiera pieniądze ; a Jegomość na nie pracuje. Teat. 22. c, 28. Jegomość nadto dobry, Jejmość zbyt łyskawic, tedym ja myślił. 4 Leop. 4 Ezdr. 6, 1. — §.    rozjadła, A kiedy Jejmość dobra, Jegomość jak jędza.

Jeszcze * jeszcze dalej, jeszcze więcej, nod) weiter, nod)    Kras. W. 55. — Względem dzieci znaczy: matkę; bie

Uteftr, ferner nod). Jeszcze się, jeszcze ‘ściskajta miluchno.    grau    SOîatna; względem domowych: panią    domu, bie    grau

Groch. W. 342. Bóg zapłać, daj jeszcze. Cn. Ad. 29.    oom    §aufe; Ross. X03aÜKa, xo3aiouiKa.    Dobrzeby    się

(cf. kto wziąwszy pilno dziękuje, ten się znowu wziąć    działo i po pańskich domach, gdyby Jaśnie Oświecone,

gotuje). W Psalmach często one słowa brzmią: «rano o    Jaśnie Wielmożne Jejmości nie wstydziły się śpiżarni.

tobie rozmyślam»; i jeszcze: »uprzedziły oczy moje po-    Kras. Pod. 2, 70. In Vocat: Jejmość! cf. Pani! Ross.

ranek«, i jeszcze: «wspomnę od początku dziwy twoje.»    cy4apbma; cf. Mościa Dobrodziejko. W rozmowie dodaje

Sk. Kaz. 52. Mówię wam, że jest starostą, i starostą,    się: Jejmość, Jejmość Pani, Jejmość Panna, (cf. Jespanna),

i jeszcze starostą. Teat. 53. c, 46. (i jeszcze raz, i dru-    Jejmość Dobrodziejka. do trzeciej lub też do drugiej osoby

gi raz, i po trzecie jeszcze, Ullb nocfy einmal). A ja mó-    verbi. Czy Jejmość    już o tym słyszała?— Jak Jejmość

wie wam , że jest podstolim, i podstolim, r jeszcze pod-    Dobrodziejka każesz.    Boh. Gemnostpanj, Gemnoststećna.

stolim. ib. — §. Jeszcze, nadto, do tego jeszcze, nnb nod;    JEJMOŚCINY, a, e,    od Jejmości, ‘paniny; ber (gnćtbtgen)

baju; oben ein; ja maè noeb meljr tft, ja! Ma-ż on słu-    grau gehörig. Rzeczy    Jejmościne. Kras. Pod. 2, 416. Każącego? ty. I jak jeszcze żyw-ego chłopca! Teat. 46, 64.    rety i baliki już nie    od woli Jegomościnćj, ale od Jej—

Wszak go Wrc Pan znasz? ty. I jak jeszcze! ib. 47, 20.    mościnćj zależeć będą. Teat. 22, 57. non bem Sötlleit ber

A jestże bogata? ty. I jak jeszcze! ib. 43, b, 5. Nieprzy-    (gnćtbtgen) gran. Idź Wc Panna za radą Jejmościną. ib. 22,

jaciołom idącym w odwroty, Pobuduj most jeszcze złoty.    57. Jejmości, matki swojej, ber gran 50îama.

Jabt. Buk. P. 3. — §. Ironice: Jeszczeby jej też tego nie JEZ, a, m., Boh. et Slov. gez, geżek; Morav. gehlâk; Sorab. dostawało. Teat. 30, b, 65. Jeszczeź tego do moich kło-    2. jeż; Sorab. 4. jeż, yćż; Garn. jęsh,    (cf. Carn.    jęsa

potów nie dostawało, ib. 21. 87, — §. Jeszczeź, dopie-    ira);    Vind. jesh, iesh; Croal. jes; Dal.    jex; Slav.    jèx;

JESZCZE.

JĘTCA - JEŻ.

269

kiem a ja jemu żoną. Teat. 44. d, 43. W dziecinnym JEWA, JEWKA, JEWIN oh. Ewa. jeszcze sercu jego obywatelstwo wszczepiono. Karp. 4, JEJ Genit. Sing. Femin. pronom.

37. Świętą Katarzynę bóg do statku jeszcze z młodości prowadził. Sk. Źyw. 4, 484. Trudno wymówić, jak ochotną ś. Małgorzata, i jak z młodu jeszcze gorącą była do modlitwy, ib. 112. ‘Drzewiej niźli stanęły granice świata, pierwej niźli wiały zebrania wiatrów, przedtym niż huczały głosy gromów, jeszcze niż się oświecały jasności

Bosn. jesg; Rag. jex, jeex, jexina; Ross. et Eccl. icash;    niu,    ju reiten pflegen, ftnböltenb reiten. Z    ciałem Świato-

Graec. è'xivoç; cf. Germ. (§ge, 31 big.); erinaceus Europae-    roga    i konia żywotnego, na którym sam    jeździwał, spa-

us, ber Śgel, zwierzę wielkości miernego królika, pokryte    łono. Stryjk. 297. By kto nie rozumiał, że jeżdżę na

kolcami koloru siwego ; straszony jeż w kłąb się zwija,    trzcinie. Kmit. Spit. baß td> anf einem ©tecfeitpferbe reite,

naostrzając kolce. Zool. Nar. 334. Miły jeżu, nie kol.    Chłopy na kiju jeżdżący. Mon. 72, 352. Czarownice je-

Nie do korda Panie Horda, Nie tak hardzie abo srogo.    żdżą    na łysą górę. Teat. 28. b, 451. (na    ożogach, mio-

Rys. Ad. 40. bona verba qua eso, td) bitte gelittbere Saiten    tłach).— Wmieście widziałem cuda, skarby, jeżdżące

aufjttjieben. Alkesander nie chciał Wasila drażnić, i owszem pałace. Zab. 9, 304. Ejssym. karety, pojazdy, faftrenbe fia* bystrze zapalczywy    gniew swój, jako ono    mówią: miły    lüfte. Jeździć wodą, na łodzi, morzem * płynąć,    ju Söaffer

jeżu nie kol, uśmierzył.    Stryjk. 678. (cf.    serdyt a nie    fahren,    JU SBaffer geben, jur See    geben. Rzćki    te, tak

duż). — Jeża po drożdże posłać* po śmierć go    posłano.    bystre, że jeździć po nich nie można. Warg. Radź. 39.

Cn. Ad. 320. erinaceus tardus in motu, et sola    poma in    W krzywonosćj łodzi jeździ, i    pogania onę wiosłami

spinis portare    potest, liquidum nihil: mandat tlm nad) bcttt    długiemi. Otw. Ow. 19.— §. Jeździć na    kim, na grzbie-

£ob gefd)tcfet,    er bleibt lange atro.    — §. Jeż cudzoziemski,    cie czyim, kołki na jego głowie ciosać,    auf einem herum*

hystrie. Cn. Th. jeżowiec, baë @tad)cl[d)tt)etu. Rosn. püka,    retten, tl;n tournteren mte man mili, nad) Seltenen mit tbnt

morska svigna; Ross. 4Mto6pa3r6.— §. Jeż morski, eclii-    fd)alten Ultb malten. Ludzie na tym dzikim świecie, aby

nus marinus. Sienn. 317. albo jeżokrab, ber SKeerigel, See» byli powolni, trzeba na ich grzbiecie jeździć. Teat. 44, tgel. Boh. geżdjk;    Carn.    wodizijes; Vind.    pobodliva fvi-    9. —    §. 'Jeżdżony, ujeżdżony,    jugcritteu. Niejeżdżona

na, morsku fvine,    fvinja    jeshoveh slietin;    Slav. buljesn;    szkapa    Łeb kryje, zadem ciska,    wspina się,    krzyczy,

Croat. jes morszki; Dal. jexina, jesicza, jescuka ; Ross. chrapa. Pot. Arg. 296. — Gynaecratamenos, który da po eaeB MOpcKOH. Jeż, ryba, kolcami jako ziemski jeż,    sobie niewieście jeździć, t. j. którym żona rządzi. Mącz.

uzbrojona. Chmiel. 1, 625.    §. Jeż herb; w polu czer-    einer, ber unter bettt Pantoffel fteljt. — §. Jeździć n. p. za

wonym jeż w kłębek zwiniony. Kurop. 3,22. eilt Sßappcit.    granicę* zwiedzać kraje, wojażować, reifen. Pan nasz

Pochodź. jezeL,-ęcia; jeżyć, najeżyć, wzjeźyć; jeżyna,    teraźniejszy jeździ po cudzych krajach. Kras. Pod. 2, 50.

jeżowiec, jeżówka, jeżysty.    Boh. gezdzilÿ, który wojażował, gereift, n. p. gezdili lide.

JEZDA ob. Jazda. JEZDECKl, a,    ie, JEZDECŻNY, a, e,    Tatarscy posłowie corok do Moskwy po    trybut jeżdżali.

Boh. et Slov.    gezdeckÿ ; Ross.    Bca^HHKOBŁ, Bca/tHHtiif,    Tiuard. Wl 9. udają się tam, fie begeben    ftd) baflilt, reifen

Bca4HHnecKiił, (cf. wsiadać), od jeźdźca; 9ïeiter$    », 33erci*    babin. JEŻDŻENIE, ia, »., subst.    verb. (anbaltenbeê) Sab*

terê *, Sîeit ». Sławny mistrz w nauce jezdeckićj.    Hipp. 9.    ten, Seiten, Reifen. Jeżdżenie na    koniu, baê Seiten, motu ber Sîeitfunft. Przemysły jezdeczne służą sztuce żoł-    że być bardzo pożyteczne zachowaniu lub odzyskaniu

nierskićj. Petr. Et. 2. JEZDNY, JEZNY, a, e, JEZDNO    zdrowia. Poruszenie, które jazda konna robi, sprawu-

adverbial., od jazdy, do jazdy należący, sposobny; kon-    je, że krew może wolniej krążyć. Dykc. Med. 2, 670.

ny; wozowy; Boh. et Slov. gjzdny, Sorab. 1. yćzdnć;    Jeżdżenie szłapią, Sd)tittreitett, służy ludziom słabym, ib.

Rag. je?div, jasuv, jahav, jasciv ; Ross. ^obhh , junt    670. Jeżdżenie truchtem, ba$ £rappretten, służy hypo-

Dteiten ober ga^ren gehörig, gcfducft, beritten, befahren, n. p.    chondryakom. ib. 671. JEŹDZIEC, zca, m., Boh. et Slov.

Kraj jezdny. Oppos. niejezdny, inequitabilis, do jeżdżenia    gezdec; Carn. jesdèzh; Vind. jesdar, jesdazh, jesdnik,

abo jazdy niesposobny. Cn. Th. 503. Co lżejsze ludzie    jesdez, koinik, konjanik; Sorab. 1. drab; Bosn. kognik;

jezne wyprawował przed wojskiem. P. Kchan. Jer. 22.    Croat. konyanik; Dal. konynik ; Hung. lova gos, lowagh;

Jezdny, konny posłaniec Ross. 1>340boh. Hunowie je- Ross. et Eccl. ^340^,    , który jeździ, lub na

zdni tylko, a do    pieszej bitwy niesposobni. Sk. Dz. 422.    wozie, vector Cn.    Th. ber Sabrer, ber    bewmfabrt, lub na

Przez pośrzodek    roli droga ma'być słuszna, którąby    wodzie, wodny jeździec, żeglarz, ber    $eruutfegler, lub na

piechotą albo jezdno mogli ku każdej stronie przystęp    koniu, ber Jteiter. Żeglarza na suchym, jeźdźca nie pomieć, z wozem albo wołmi robotnemi. Cr esc. 502. t. j.    znasz bez konia. Fredr. Ad. 56. Sławny powietrzny je-

wozem, lub wierzchem, jn Sabrcn ttub JU 5teiten. Już    ździec Pan Blanchard. Gaz. Nar. 1, 201. ber Suftfegler,

niepieszo, jak przedtym, ale jezno przybywa. Dambr. 3. Snftfci)iffer.

JEZDNY, ego, m., subst. (Vind. jesdazh, koyianik; Rag. JEŻĘ, ęcia, n., młode jeża, baö Junge eirteö Sgelê. Tam kognik); kawalerzysta, konny, eilt ©aöatterift. Dobry koń    miał jamę jeż, i wychował jeżęta. Leop. Jes. 34, 15.

jest połowicą zdrowia jezdnego. Cresa. 519. Jezdny,    JEŻĘ, ysz, y, vid. Jeżyć.

drugiego konia próżnego wiodący, powodnik. Cn. Th. JEŻELI, JEZLI, JEŚLI, JESTLI. (Cresc. 607.) conj. ; Boh. 804.— §. W szachach jezdny albo rycerz. J. Kchan. Dz. et Slov. gestii, gestliże; (Etym. jest, et - li); Sorab. 1. 86. ber (Springer    tnt ,@d)ad)fpiele. JEŹDZIĆ, ił, i, cz.    jęli, yohli, fehli,    (yiżli quam); Sorab.    2. leż; Croat. jęli,

czgstotl. et niedok.    ‘JEŻDŻĄC, JEŹDZIWAC obsol. frequ.,    jeszili, ako; Vind.    et Carn. zhe, aku,    kader; Slav. ako,

da samo ; Bosn. ako ; Rag. isctom, akko ; Ross. eæe.iH, ame, ecTBÆH, eatejnóti, komóm, 6y4e; (cf. Hebr. "»bi* illi si, Hebr. tb lu si; cf. - li); wyraża warunek, kondycyą, toemt, loofern. W obietnicy jest warunek zawzdy, chociaż się słowy nie wyraża, to jest : jeśli będę mógł. Gorn.

często jechać, oft unb anbaltenb fahren, ober reiten. Boh. gjżditi, gezdjwam ; Vind. jesditi, jesdariti, jesduvati ; Ross.

1j34htł, -fc3*y, t3æeHie; Eccl. ^*4», i4y, fl3acy, Bca-4HHuecTByio, ftffiA€mit€. Jeździć karetą, wozem, anbaltenb fahren. Teat. 22, 26. Jeździć wierzchem, konno, na ko

Sen. 322. Mądry nie uda się do żadnej rzeczy bez pe-    ro jedno, ani przyjmnje, ani wylewa rzeki, drugie wy-

wnego warunku, terni słowy: jeśli co z strony nie przyj-    lewa rzeki, a nie przyjmuje; trzecie przyjmuje, ale nie

dzie, coby przeszkodziło, ib. 309. Bodajby to twoje ale    wylewa; czwarte jedną stroną przyjmuje, a drugą wy-

i jeżeli dyabli porwali. Teat. 7. e, 58. (to wahanie, tę    puszcza rzekę. Ład. H. N. 59. (cf. Jezioro święte; Je-

wątpliwość). Jeżeli zostanę żywą,' twym się dobrodziej-    zioro Lubikowskie; Jezioro Żarnowieckie; Gopło).

stwem stanie ;t jeśli zginę, ty za to Bogu odpowiadać    rze śrzodziemne, mimo łączenia się z Oceanem, tylko

będziesz. Sk. Zyw. 2, 467. Dałbym sobie oko wyłupić,    jeziorem nazywać się powinno. Staś. Buff. 251. Małeje-

jeśli nie tak. Cn. Ad. 140., (Sorab. 1. nicźhli,' nieżili;    ziorko. P. Kchan. Orl. 1, 185. JEZIOROŹCE, a,

Sorab. 2. neliź, neżli, (cf. niż, niżeli); Vind. famuzh;    miasto w Wojew. Wileńskim. Dyke. Geogr. 1, 300. eine

Croat. nćli ; Rag. jèli, njèli). Jeżeli macie, do czegóż    ©tabt tu 8it!)(Uten. "JEZIORYARCH, a, w., żaba, Graec.

ta bojaźń? jeżeli nie, na cóż ta zazdrość? Teat. 49. c,    hpvr^toç. Przyb. Batrach. ber 9?ante etneê $rofd;e£S tu ber

105. Jeśli się tak nie powiedzie, więc owak; jeśli nie Satrapom. JEZIORZYSTY, a, e, pełen jezior, ka-tędy, tedy owędy. Cn. Ad. 348. gehtś tttcfyt fo, fo ge^tö    łużyąty, Ross. thhhhh, toihüh, rpa3HHH, óoiothcthh,

öielletcfjt auberś. Jeśliś pan, siadaj na kobiercu, ib. Je-    fixmpfïg. Dół jeziorzysty. Leop. Jer. 38, 6. Błota jezio-

śliś ‘szwiec, patrz swego kopyta, ib. (ne sutor ultra cre-    rzyste. Vol. Leg. 2, 1273. funtpftge ^fü^en. Woda czysta,.

pidam). Jeśli kiedy, to teraz się popisz, ib. Mądry on,    niekalna, niejeziorzysta. Syr. 937. Miejsca wilgotne *je-

jeśli który, abo jeśli kto * jako kto może być. Cn. Th.    zierzyste w lesie. ib. 1326. JEZIORZYSZGZE, a,

trenn jentanb gefdjeut ift, fr ift erö; er ift fo flttg, alś e3    miasto w Wojew. Płockim z starostwem. Dykc. Geogr.

nur etn üüîettfcl) fepn faun. — §. Wyraża zapytanie indirecte 1, 300. eine ©tabt fnt 93oIosfifd)en. z niejaką niepewnością: czy? ob. Zobaczę , jeśli już przy-    JEZNY, JEZNO ob. Jezdny.

szedł. Pytaj, jeśli tam nie masz jakich do mnie listów.    MEŹOKRAB ob. Jeż morski; ztąd    adj. Jeżokrabowy,    n. p„

— *§. Co za skutki tej komety będą, ‘jeśli w ludziach, Skorupy jeżokrabowre. Sien. 377. SDîeertgel * .

czyli inszej materyi. Lat. Kom. C. 3. bądź w ludziach,    JĘZOR, a, m., (ozor), język, z    pogardą i przyganą, bte

3unge, (rerMjtltcf;). Pochlebnym Cerber powijał ogonem, A z trąby jęzor wywlokszy potrójny, Sięgając stopy polizał dostojnej, flor. i, 308. Trójny Cerbera jęzor toczy z krwawej trąby Pieniste kłąby. ib. 2, 98. Nar. Smok czubem i trzema strojny jęzorami. Zebr. Ow. 165. Z pokrzykiem sporym Straszliwie dwójranistym szermował jęzorem, ib. 219. Pysk jego szalbierstwem samym nadziewany, Ukrywa płytką w jęzorze szablicę. Zab. 10, 158. Zabi Świstaki te jęzorem tną za okopy I wyśle-

Mo-

n.,

n. ,

bądź.... c8 fe^ — ober.

JEZIERNA, JEZIORNA, y, z., miejsce w Mazowieckim, niedaleko Warszawy, sławne swoją papiernią. Dykc. Geogr.

1, 300. eine berühmte Papiermühle ohnmeit SBarfcfjau. Sławne także pojedynkami , które się tu zwykły odprawo-wać, ber Ort ift auch burd; bte utelen $ueHe berühmt. Apel-lacya pod Jeziernę. Teat. 12, 72. (wyzywanie na pojedynek).— §. Miasto w cyrkule Złoczowskim. Dykc. Geogr.

1, 300. eine ©tabt im Rlocjomer Streife. JEZIERNY. ob.

Jeziorny. JEZIERZA    herb ; w polu czerwonym krzyż    dzają zajęcze tropy. Zab. 9, 346.    Zabi

kawalerski; na nim jastrząb' w pysku pierścień trzyma. JEŻOWIEC, wrca , m., hystrix cristata, Ross. ^KOÖpas'B, Na hełmie trzy pióra    strusie. Kurop. 3, 22. ein Söappen.    długość dochodzi łokcia. Rozgniewany    wydaje    głos    po-

JEZIERZYSKO, a, n., z przyganą jezioro szpetne, ein    dobny świniemu, straszony zwija    się w kłęb,    jak    jeż.

Zool. Nar. 336. ba§ ©tad;elfd;mctn. — §■ Botan. Jeżowiec, echinops Linn., roślina , mająca pręt białowełnisty, liście białokosmate. Jundz. 429., Ross. mapowa^t, nepecTptjs, A^aMOBa rojoBa, bte Śfrtgelbtftel. JEŻÓWKA, i, z., Diodon, rodzaj gadu pływającego, kolcami ruchomemi cały na kształt jeża okryty. Zool. Nar. 196. Kluk. Zw. 3, 50. Ross. 4Ba3y6eitŁ, ber ©tadjelftfd). — §. Jeżówka Włoska, drzewo, przeskotnica, Arbutus unedo, Sien.

fltmpftgcr ^äßltd;er Sanbfee. Zdrajcę zawiedli naszych na błota i jezierzyska Igniące. Biel. Kr. 98. Tu śniegi gór Ryfejskich, kałuże, bagniska, I które w świecie leżą, sprowadź jezierzyska. Bardz. Luk. 55., Boter. 32. JEZIORNY, JEZIERNY, a, e, od jeziora, Sanbfee*, ©ee*;

Boh. gezernÿ ; Carn. jęserske; Vind. jeserski ; Ross. 03ep-hmh ; Eccl. ic^cpuiŁ. Woda jeziorna, lacustris, w jeziorach po części stoi, po części płynie. Kluk. Kop. 1, 90.

Jezierne brzegi. Otw.    Ow. 232. Przybrzeża jeziernych    Wyki. (Carn. jêshize calix glandis) ;    (Croat.    sipek ,    mogran ;

Bosn. maghigne, meghigne, planika, stablo, koję raghja meg-higne), Ross. 3a3yópeuHaa TOJOKH/nma, ber drbbeerbaunt. Jeżówki, *iźuw'ki, owoc tego drzewa, 23cerett be3 ßrbbeer* baunrô. śmiało szukają iżuwek po lesie, Jdą bezpieczne, bez mężów swych kozy. Hor. 1, 94. JEZÓWKOWY, a, e, od jeżówki drzewa, Cśrbbeerbauntś » . Jeżówkowy owoc. Krup. 5, 151. JEŻOWY, a, e, od jeża, 3gel*; Boh. geżkowy; Carn. jeshov; Ross. emoBLiä. Jeżowa skóra Ross. emoBHHa.

271

JEZIERNA - JEZIORKO.

JEZIOROŹCE - JEZUICKI.

zielsk pełne. 558., Syxt. Szk. 18. JEZIORO, a, n.,

JEZIORKO, a, n., zdrobn., Boh. gezero; Slov. gezero, pleso; Sorab. 4. jefor, yezor, yezorcżk; Sorab. 2. jafor;

Carn. jeséru, jiséru, jeserishe ; Vind. jesèru, jesera, isa-ra, jesiera, jezerishe, jeserinna ; Slav. jezero; Rag. jè-zero lacus, jezer, jezero gurges; Croat. jezero, jezerische;

Hung. gödör (2. jezero * tysiąc) ; Dal. yezero abyssus;

Bosn. jezero 1 uelika barra, 2 brój od deset tissuchja,

3 propast s 1 wielkie błoto, 2 10,000’, 3 przepaść;

Ross. 03epo, 03epK0; Eccl. leięepo; ber Śaitbfee, jest to JEZUICKI, a, ie, od Jezuitów, jefuitifd), 3efuitcr* ; Ross. wielkie miejsce zalane wodą stojącą, i nigdy nie wysy- E3jHTCKm. Jezuicki zakon od Ignacego Lojoli ustano-chającą. Kluk. Zw. 3, 235., Dykc. Geogr. 1, 300. Jezio- wiony. Kras. Zb. 1,397. ber Sefuiterorben. (cf. pojezuicki).

Dobra niegdy jezuickie, przeszłojezuickie, pojezuickie, po jesim se; Rag. jêxitise ; Ross. BS’LepouiHTLCH, Bssepo-zniesieniu zakonu jezuickiego pozostałe, na fundusz edu- uiHBaibca. i W młodzieży Kreteńskićj Mars srogi się jeży. kacyi obrócone. Skrzet. Pr. Pol. 2, 258., Vol. Leg. 8, 621.

Jabl. Tel. 162. Pan się na sługę za żywota jeży, Po śmierci równo z nim w kośnicy leży. Rys. Ad. 57.

förmig. Ryba języczasta morska, ma kształt języka abo podeszwy, solla, ber 3ungenftf(h. Krup. 5, 72., (ob. Język ryba). JĘZYCZEK, czka, w., dem. nom. język, Boh. ga-zeyćek, gazyćek ; Sorab. 1. yazecżk; Vind. jesizhek, je-sizhik, jesishiz; Carn. jesizhk; Croat. jëzichëcz; Bosn. jeziciaę; Rag. jeziciaz; Ross. et Eccl. astmeicL ; ba£ 3ntt* gelchen, ba8 3unglein. Jam ci nożeczki i stopki prostował , I w ustach ślicznych języczek kierował. Past. Fid. 195. Ten pan kawaler ma długi języczek, boję się, aby tego sekretu nie wydał. Boh. Kom. 4, 381. (gadatliwy, świegot, nie trzyma języka za zębami). — §. Języczek podniebionowy, uvula, małe ciało, z myszek i z gruczołków zrobione, figurę kliniastą mające, w śrzod-ku zasłony podniebieniowćj wiszące. Krup. 2 , 338. Języczek, czopek w gardle, w połyku. Sienn. Rej., Sorab. 1. schiynć tżopik; Bag. jezicjaz : Vind. zhezpizh, jesi-shek, zapfel; Carn. zizphćk, gerzhanik ; Bosn. resa, je-zicjaę od ghrrilla; Slav. resa, ba3 Bdpf^ett hinten am ©aumen. — §. Języczek w wadze, bie .Bunge etn einer 2Bagc ; Carn. jêkèlz, perhaj ; Ross. CTopomoKfc, CTpa-auiK'B, CTpt.iKa. Mgnienie języczka u wagi. 1 Leop. Jes. 40, 15., ib. Sap. 11 , 23. Dziś górą idzie, jutro ziemi sięga waga, I wieczystą koleją kołysząc się sobie, Nigdy w ścisłej języczka nie postawi klobie. Zab. 12, 252. Języczek na kompasie * indeks, skazówka, ber 3^0^ (tn ber Sonnenuhr. Języczek w sprzączce, bie 3nnge tu einer Schnalle. — §. Języczek u żałobnego kornetu, który z pod kornetu na śrzód czoła wychodził, bie 3nnge, ba$ 3üngeld;cn an einem îrauerfopfjcuge. W drugim miesiącu wdówka już w żałobie coś odmieniać poczyna, W bie-liznie, w głowy stroju, języczka przyrzyna. Jak. Baj. 234. — §. Botan. Języczki psie, Cynoglossum Linn. $)Uttb3* junge, nazwane od podobieństwa do języka psiego. Syr. 1299., (Rag. tarput); krajowe nasze rosną przy płotach, mają korzeń bardzo soczysty, liście długie wełniste; nasienie sukna się chwyta. Kluk. Rośl. 2, 224. gatunek ostrzenia. Jundz. 153— Pacierzyczka , psi języczek, Myosotis Lappula Linn. $unb8junge, eine Slrt be$ SOîdnfe* 0hrd)en. Jundz. 155. — Języczki ziele, plantago lanceo-lata, Schulungen, SBegcbreit. Cn. Th. babka lancetowata. Jundz. 137. — Języczki siwe, Leontopodium, ber 8ött>Ctts fuß, 33drlapp. Syr. 1300. Smocze abo wężowate języczki, Arisarum tertium, bie fletnc ^faffenbinbe, ba3 britte Slaroit. ib. 636. Ziele Szpacze języczki, ma listeczki na kształt języczków szpaczych, lingua passerina, Spaßen» junge. Syr. 597. Wróble języczki » sporysz. Sienn. 26. JĘ-ZYCZKOWATY, a, e, na kształt języczka, mie ein 3ütt* gelehnt geftaltet. Korona kwiatów języczkowata, lingulata, której bok jeden kraju znacznie jest przedłużony i do języczka nieco podobny. Botan. Nar. 103. JĘZYCZKOWY, a, e, od języczka, 3ûttglein » . Języczkowe ziele, jagoda listna, bis lingua, ba$ 3<tpfatfraut. Syr. 1457. po-

JEZUITA, y, m., ber 3>efutt; Ross. EayHTt. Ksiądz Skarga Jezuita, sławny Stefana i Zygmunta kaznodzieja. Kras. JĘZYCZASTY, a, e, na kształt jeżyka, językowaty, jungen» Zb. 1, 498. JEZUITKA, i, ź.f bie Sefuiternonne. Jezu-itki, zgromadzenie białychgłów w Flandryi i we Włoszech; od Urbana VIII zniesione. Kras. Zb. 1, 397.

JEZUS, a, m., 3eflt§ ; Slov. Geziś; Hung. Jezus; Slav. Isu-kêrstje; Ross. et Eccl. IncycB. Imię Jezus zbawiciela znaczy, i jest właśnie temu dane, który jest bogiem i człowiekiem , a nie z trafunku, ale z woli bozkićj: »nazwiesz imię jego Jezus.» Wielu ludzi tym imieniem nazywano, syna Nawe, syna Jozodecha, syna Syracha; jednak daleko słuszniej zowiemy tym imieniem zbawiciela ; dlaczego to imię Jezus jest przednie i własne zbawiciela naszego.

Karnk. Kat. 25. Kucz. Kat. 61., Hrbst. Nauk. C 5 b.

W Warszawie wielki i wspaniały szpital , imieniem Dzieciątka Jezus nazwany. Mon. 68, 114. Wierzę w Mezu *Chrysta (zamiast : w Jezusa Chrystusa). Biał. Post. 3.

JEZUSEK,

ska, m., zdrbn.,

Vocat. o Jezusie « o Jezu.

Skoro dziecię na świat wyjdzie, wnet mu krzyżyki na szyję, wnet szubeczki i koszulki, jakoby jakiemu Jezuskowi, pisane a zepstrzone. Glicz. Wych. F. 3. — §.

Jezusek, świętoszek, liziobrazek ; ein §etligeitfreffer. JEZUSOWY, a, e, 3efu* . Umrzeć gotów jestem dla imienia Pana Jezusowego. Bial. Post. 146. Ignacy z Lojoli fundator zebrania Pana Jezusowego. Wys. Loj. 3. t. j. zakonu Jezuickiego, ber ©efellfchaft 3efu.

JEŻYĆ, ił, y, cz. niedole., najeżyć, wzjeżyć dokon., (Etym. jeż), Dosn. sjesgiti; Vind. sjesiti, sjesati » jątrzyć, sierdzić; ieshati » wzburzać, fermentować; jesa * gniew; jesn* gniewmy; jesiti » tamować ; jies » tama , grobla, (cf. jaz);

Rag. jêxiti, (Rag. jêxgna horror); Ross. XMypim», XMy-pio ; storczyć, strożyć, jak jeż swoje kolce propr. et figur, etma$ fpißtgeS, »tc bie ©tadeln bc0 3gel$ ftnb, tn bie £öhe richten, emporfträuben, ftrduben, emporftrei-d)en, emporfyeben. Włosy na głowie jeżą dzisiejsze przypadki. Teat. 42. c, 57. Darmo nie jeżcie płochej czupryny, Bo z tej jesteście, co i my, gliny. Zab. 9, 345.

Zabi. Niezliczonemi promieńmi rycerze Jaśnieli jeżąc dzidy, szyszaki, puklerze. Przyb. Milt. 178. Ta marna ohyda tak nas bardzo jeży. Paszk. Dz. 116. ^jątrzy, gniewa, sroży, aufbringen, in £>arnifd) jagen). JEŻYĆ się recipr. Boh. geżjm se; Ross. eacifTbca, CLeżKHTbCH,

CBe*HBaiocb, meTHHTbca; strożyć się, powstawać, o włosach , fich in bie $ohe firćiuben, ju Serge flehen, in bie $öl)e fteljcu. Włosy się na głowie wszystkim z strachu jeżą. iStryjk. 201. Jak u jeża morskiego na łbie się jej jeży Włos, albo jak szczecina na dziku, gdy bieży. Hor.

2, 329. Min. (horret capillis asperis). Pilch. Sen. 265 Z gniewu i z okropności drżę, włos mi się jeży. Min.

Ryt. 2, 256. Plenny kłos ku niebu się jeży. Dar. Lot. 7.—

Trans, affect. Jeżyć sie»srożyć się, sierdzić się, fid) eut» ritften, unmiHtg werben, in ÿarnifch fomnten, aufgebracht wer» ben; Boh. geżiti se, zpauzyti se; Vind. fe jesiti, (cf. vun-sjesuvatife » do końca wydziwiać, udobruchać się); Carn.

JĘZYCZNOŚĆ - JĘZYK.

JEŻY K.

273

mocne przeciw spadnieniu języczka. Urzed. 316. ‘JĘ-ZYCZNOŚĆ, ści, i., świegotliwość, gadatliwość, bte spiaubcrftafttgfett, ©efcbiMfjtgfett ; Rag. jezicnos, govornos; Vind. jesizhnost, pladrazhnost, jesizhenje, jesikanje; Croat. jezicbvansztvo, jëzichenye; Dal. yazicsanztvo ; Bosn. jezicjenje, tlapa. JĘZYCZNY, a, e, JĘZYKOWY, od języka,    Sorab. 1. yazćkwatć; Rag. jezicni;

Ross. 33MliHbiH. Język przez żyłkę języczną związany jest z kościami krtani. Kirch. Anat. 85. Języczne schowanie albo zamknienie, linguarium. Cn. Th. 248. cttt SUtoltlforb, BungettîtMttg, (cf. knebel). Języczne księgi, jako partesy, liber linguae similis, lingtiatus. Cn. Th. 443. ob. Jezykowaty, języczasty.— §. Co do mowy, języczny* świegotliwy, niepowściągliwego języka, nie zatrzymujący słowa, 3wtgen*, @praćfte*. Zadał mu kilka ciosów ję-zycznych. Mon. 66, 215. Grzechy języczne, kłamstwo, krzywoprzysięstwo , swary, bluźnienie, przeklinanie. Wróbl.

91. plauberbaft, fdmmj^aft ; Boh. gażykotepec; Carn. je-sizhliv, jesizhni, jesizhnek , (2. Jesizhnćk * bożek Ajus) ; Vind. jesizhnik , jesizhuvauz, zbienzhavez, jesizhèn , je-sikast, pladrazhen, quantazb; Bosn. jezicjan, jezicnik; Croat. jëzichen, jcziehlyiv; Rag. jezicjan, govorni, jezicnik, f. jezicnica; Eccl. raaroibCKiil, raiębiYhWL, i^mymiiikt, [gentilis. 2J. Języcznego słowo : nie powiadaj nikomu ; a sam powiada każdemu. Języczny nie zatrzyma tajemnicy. Cn. Ad. 321. Żarn. Post. 124 b. Wino niewiasty ję-zyczniejsze i mowniejsze uczyni. Petr. Ek. 81. Języcznym, gadatliwym być, Carn. jesizhiti, jêsizhem, jesizhuvati, jesizhujem ; Find, jesizhiti, zhienzhati, (jesizhuvati » od-mrukiwać); Ross. fl3bnminiaTb pleść, plotki robić. — §. Osobliwie: potwarny, obmowny, iaftentb, tferläuinbcrifd). Człowiek języczny nie będzie poszczęścion. W. Es. 159, 12. not. „złomówca, potwarca”; Ross. 34OH3biMHbi0, H3Li-liHHKb. Języczni ludzie , jednegoż i chwalą i ganią. Ezop. 43. Kiedy kto blizko mieszka języcznego człeka, Nie trzeba psa, lepiej go i z domem oszczeka. Pot. Jow. 139. — §. Języczną wina, języczne pieniądze * kara za świe-gotliwe obmowy, wina pieniężna lekkomowności, Säften gelb, (Strafgelb fur lofe Sieben. Szkodą tą skarżę się sam, abym drugi raz ostrożniej mówił, a będzie ta danina jakobym też języczną zapłacił winę. Gorn. Sen. 313. — §. zartem : Języki posiadający, fpradfengeletyrt, mehrere <Spra* cf)ert beftfettb ; Ross. cjtOBecHHKb, asbiiiHHHb. Języcznemu dobrze kraje zwiedzić, bo wszędzie się rozmówi.

JĘZYK, a, m., Boh. gazyk; Sórab. 1. jafyk; Sorab. 2. je-fik; Vind. jesik ; Carn. jèsik; Slov. gazik; Bosn. jazik, jezik, jeziek; Croat. jazik, jezik; Rag. jezik ; Slav. jezik; Ross. asbiHi; Eccl. MuęhiicŁ, opy^ie oaroJiaHia, (cf. jęzor, ozor) ; $. i. jest to mięsista część w ustach, do dolnej szczęki jednym końcem umocowana, która się za pomocą różnych muszkułów różnie poruszać może. Wszystkim zwierzętom służy do uczucia smaku, a ludziom i do gadania. Kluk. Zw. 1, 47. bte 3wtge. Jeżyk przerabia pokarm śliną. Zool. Nar. 25. Język narzędzie zmysłu smakowania. ib. 55. W ukuszeniu naczyniem jest język. Sak. Probl. 85. Ma dobrego sługę, co w kuflu języka nie moczy. Mon. 76, 770. (bynajmniej nie pije). Ko-

Stownik Lindego wyd. ?. Toin II.

nieć języka, bte 3M0eitfptj&e* jest część, która przednie zęby dotyka. Krup. 2, 339. Język komu urżnąć, wywlec , elinguare. Cn. Th. einem bte 3nnge mtśfdfttetben, IjermtSretfśen. Język staje się przez swoje układność i szybkość sposobnym do różnego działania, jako to do mówienia, śpiewania, żucia i połykania; i jest najprzedniejszym narzędziem smaku. W ej. Anat. 182. — a) W licznych sposobach mówienia język osobliwie uważany bywa, jako narzędzie mowy. 3n feljr jaljlrefdjen fRebeirôarten wirb 3««0e befonberä nl3SBerfjeug ber ©pradje Betrachtet. Któż mówcą bez języka będzie? Psalmod. 57. Tłumacz rozumu , język z swemi słowy. Szusz. Pieśń. 1 ß 2. Nie jestem mąż mowny, bo ciężki język mam. Budn. Ex. 4,

10. (ciężką mowę lub wymowę). Ukąsić się w język, wstrzymywać się od gadania, n. p. Lepićjby mi się było w język ukąsić , niż tak prędko wygadać. Tcat. 21. b, 78. Postrzegłszy zdradę, w język się ukąsiła. Pot. Arg. 10. t. j. zamilkła, fte b$ ftd) in -bte 3mtge, uerftummte, brad) flb. — Co na sercu u trzeźwego, to na języku u pijanego. Rys. Ad. 5. pijany świegotliwy, 33etntltfette fya* ben b(t3 $er$ attf ber 3iwge. Język nieostrożny prawdę skrytą wyjawi. Cn. Ad. 322. Język bez pamięci, tajemnicy nie strzyma. ib. 323., Slov. Co kdo ma w komorę, to widâwâ do kuchine; co na sercu, to i na języku. — Plecie , co mu ślina na język przynosi, Slov. co na gazik prlde. Plotło mi się w uściech, siedziało mi na końcu języka, vcr-sabatur mihi in labris prioribus. Mącz. ochapiało mi się, e§ fd;webte mir auf ber 3uttgc. Cn. Ad. 550. Slov. na gaziku sa mi plete. — Na końcu języka scil. mieszka * dopytasz się, najdziesz, quisquis habet Anguam, póterit pertingere Romani. Cn. Ad. 551. Na końcu języka droga. Rys. Ad. 49. Ja nie wiem, gdzie go mam szukać. R>. Nie wiesz? na końcu języka! Boh. Kom. 4, 233., Ross. H3BiKTj ii 40 Kieita 40Be4er&; nut gragett fournit «tait weiter. — Miéj język za zęby ; pierwej się w palec ukąś, niżli co masz rzec, t. j. milcz; digito compesce labellum. Mącz. halte bctttc 3uitge t«t 3au* nte; (Slov. gazik za zubami maf; Slav. jezik za zube, sti— sni zùbe). Dobrze mieć, jako mówią, język za zębami. Simon. Siei. 109. Język za zębami chowaj, ujdziesz kłopotu. Opal. Sat. 121. Umiała język swój dobrze zamykać, i tajemnice powierzone sobie dobrze taić; nie, jako krewkość niewieścia zwykła, z językiem wylatała, ale mądrze milczała, sama w sercu boga , a w języku miarkowanie słów swoich mając. Sk. Zyw. 1, 381. Gdyby nie jeden miał język za zęby, Pewnieby nie miał wyciętej gęby. Jabi. Ez. 156. Żadna kobieta za językiem sekretu nie mieści. Teat. 46. b, 68. (wygaduje się). Ma długi język* gadatliwy, n. p. Wiem, iż tak długi masz język, już więcej ci nic nie pow iem. Teat. 33. b, 50. Ross. y nero bshkł 4040r&; Slov. ma dobri gazik. Plot-kaś, masz język długi, usłyszysz słowo, przyłożysz dziesięć. Mon. 70, 586. Najniegodziwszy gatunek ludzi z długim językiem. Teat. 10, 73. Nie przepuszczają najmniejszej rzeczy nabożne dewmtek języki. Pam. 85, 1, 603. Nie prędzej chodzi koło, jak u niej język. Teat. 28, 108. Slov. ide geg, gako koleso mlinské. — Zaję-

35

274

JĘZYK.

JEŻYK.

Ł

zyk go ciągnąć» wybadywać z niego, wciągać go, żeby    nuffot läj»t fiel) liicljt betäuben. Aleć ów jest Mirty]; więc

koniecznie gada! i wygadał się, n. p. Kiedy mnie cią-    miłości Wlej wszystkie w język mój teraz grzeczności,

gniesz za język, już ci muszę powiedzieć. Teat 37,218.    Past. Fid. 161. w usta moje, w mowę moję, tlt Utetnett

SOîuub, in meine ilîebe. — W wolnej Rzpltćj trzeba tego, aby był język wolny. Budn. Apopht. 88. głos wolny, by wolno było gadać, baß matt fret) fprecfyen bftrfe. Nie Cesarska rzecz, wolne języki zabraniać. Sk. Dz. 521. Nie ma język kości, ni gęba pana. Pot. Ary. 254. (oppos. martwy język ; Slov. mâ mrtwi gazik, nihil loquitur). — §. personif. Ziy jeżyk n. p. mię udał u Wc Pana. Teat. 21. c, 70. t. j. obmówca, eilte böfe 3UU0C, eilt 3Serleumber. Jest wiele złych języków; a on jest człowiek łatwy do wierzenia. Boh. Kom. 4, 81. Żyj oszczędnie ; łakomyś, zły język powiada. Min. Auz. 59.

—    b) Milit. Język » wiadomość, doniesienie n. p. o stanie nieprzyjaciela, (cf. pod lud chodzić), bte $unbfd)aft, Mjricbt, j. 33. tum ber Sage bc3 $ctnbe3. Tym czasem z językiem ktoś przybieży, że w kilku nieprzyjaciel milach już widziany. Tward. XV. D. 85. Myśmy języki świeże zawsze mieli o pogańskich zamysłach. Tward. Wl. 65. Zasiągnąwszy języka, że wiatry ojca mego w Sycylijskie zapędziły strony, postanowiłem tam popłynąć. Tr. Tel. 9.

—    Osobliwie zaś rozumie się: pojmaniec z nieprzyjacielskiej strony, od którego się wywiadywać można, ctlt @e* faugener, burd) bat mau Sluäninft erhalten faun. Konne roty wysłał dla języka, aby o zamysłach nieprzyjacielskich mógł wiedzieć. XXarg. Cez. 216. Do hetmana język przywiedziony, Skoro w namiecie dla pytania stawa, O wszystkim słuszną relacyą. dawa. JabL Buk. N. 2 b. Te mi nowiny języcy powiedzieli, że się okopują Turcy. Jabł. Buk. O 5 b. Na tych czatach dostał czterech chorągwi i języków żywych pięciu, od których wiadomości zasięże o następującym nieprzyjacielu. Tward. XV. Ü. 83. Pie-czynigowie, usłyszawszy wieść od Ruskich języków, jakoby się na nich Swentosław przybliżał, odciągnęli od Kijowa. Stryjk. 121. Chcąc mieć jaką wiadomość o nieprzyjacielu, kazał się starać rotmistrzowi o język. Dostawszy więźniów rotmistrz, wrócił się. Papr. Byc. 340. — Fig. Szli mędrcy, miasto języka Mając gwiazdę przewodnika. Groch. XV. 60. t. j. miasto uwiadomiciela, prowadzicieia. — §. 2. Mowa, którą się naród od narodu różni, bie ©prad)C eh ner 9frltion; (Sorab. 2. rez, fprocha; Sorab. 1. yazćk, riecż, retż; Xind. jesik, govor, shpraha, sreka, befseda). My Polacy, jako i inne Słowiańskiego języka ludzie, mowę swą z Greckiego języka mamy wziętą ; tego się dowiecie od każdego Polaka, który jeno Grecki język rozumie. Orzech. Qu. 112. Nasz język nie jest sam w sobie stary, ale urodził się niebardzo dawno z Słowiańskiego. Albowiem wszystkie te języki : Polski, Czeski, Ruski, Charwacki, Bośnieński, Serbski, Racki, Bułgarski i inne, były pierwej jeden język, jako i jeden naród Słowiański. Z tego tedy narodu, kiedy jedni tam, drudzy sam siedliska swe przenieśli, przyszło i to, iż z jednego języka wiele się ich urodziło różnych. Gorn. Dw. 46. Nieżywe języki, tobte ©Sprachen, są, albo tylko nieżywe, nie mające już własnego kraju, przecież z pism uczone, jak Łaciński; albo wcale umarłe, jak Gotski. Kluk. Zw. 1,

Źle gadał o panu przed domowemi, aby ich za język wyciągał, a potym donosił. Mon. 66, 54. Kiedy kogo, co nic nie wie, za język ciągną, żeby koniecznie coś powiedział, powie to, czego nie wie. Ossol. Str. 1. einen (an ber 3u«0e jieljen) sum Üîebcit swingen, tim auSfor* fcf)at, tfjtt auäjmrcfyen, anäfragen. — Bardziej boli od języka, niż od miecza. Cn. Ad. 10., Slov. użiwa gazika mestomeća; rana się zgoi, słowo się nie zgoi, bie 3uu* ge »ernmnbet aft fcfunersltcbcr, al$ ein êefunert. Nie mogąc tego dowieść, na co się byli nasadzili, mszczą się złym językiem. Gorn. Dw. 272 , (Boss. 3,ioa3Bmie ; Eccl. h3U-KOBpe^ie, potwarz , obmowa ; Verb. sjoastmecrByio ob-rnawiam). — Ah język , najszkodliwsza sztuka u człowieka. Simon. Siei 26. Język najgorszy i najlepszy ; słowem obrazisz , słowem zleczysz. Cn. Ad. 522. Język nasz, jest to ów pan woźny, co wszystko obwoływa złe i dobre , jest to członek nad wszystkiemi członki i na-szkodliwszy i napożyteczniejszy. Rej. Zw. 140. b. Wymówiwszy swoje, com miał na języku, Znowu jestem Wac Pana przyjaciel od serca. Zabi. Zbb. 10. co miałem na sercu, id) auf betu £>erjat fyattc. Serce moje we łzach tonące, języka tamuje mowę. Sk. Żyw. 1.

144. — Titubo, obawiam się, zająkam się, na trepkach mi język chodzi, źle wymawiam. Macz. id) [tant» mele, ftocfc aor ©djredeit. — Przyjść na języki ludzkie, dać powód ogadania siebie, n. p. Przyszliście ludziom na język i na osławę u ludzi. Radź. Ezech. 56, 5.

(not. t. j. ludzie z was szydzą). Przyszliście na jeżyk i na obmowisko ludzkie. Dibl. Gd. ib. ibx fet)b ben Śeuten inê SDîaul fommen unb ein bitë ®ejd)m) warben. £ u tj>. Wzięli was na język i za osławiony lud. Budn. ib. Świat wielki idzie na języki, bo nań wieśniacy kraczą, gdyby wrony. Teat. 42, c, 16. Na języki padnie, i palcem go pokazywać będą. Opal. Sal. 50. in§ ©ercbc fomntcn. Senat królewski na języki pospolite przypadał, jakoby od Krzyżaków zfałszowany. Krom. 442. (ma/e audivit).

Wzajemnie sobie językami docinały obie. Mon. 76, 7. przymawiały, przycinały ( ob. Przycinek). — Językiem siecze ; nieleda żołnierz. Cn. Ad. 323. mit bem SD/aulC ift er ein grajkr §elb. (cf. kto wiele mówi, mało uczyni).

Widzę, żeś tchórz i bardziej językiem, niż żelazem umiesz szermować. Boh. Kom. 4, 244., Teat. 42. b, D.

Językiem się wysiec. Cn. Ad. 321. wygryźć się, wyplątać się, ftd) Ijcrauśbetpcn, fid) JjerauSrcben 5ul einem »erwärmen /panbel. Język broń niepoślednia ; język jaka taka obrona. Od czego język? ib. maju liât matt beim baś SDîauI? Umieją śpiewać, mleć językiem. Przyb. Milt.

368. (pleść, świegotać). Już oparty o ścianę młynkuje językiem, oczyma przewraca. Mon. 68, 205. (język mu jak w pantoflach chodzi). Nie zaboli język od dobrego słowa, łaskawe słowo znajdzie łaskawe ucho;

Ross. ott> ytTHBLDCB cjobł H3UK'B He OTCOXHerB. Językiem ludzi odbędziesz, lecz sumnienia nie pozbędziesz; językiem sumnienia nie oczyści. Cn. Ad. 325. ba£ ®e*

[Ożyna czarne usta tuląca do malin. Mich. Pism. 1, 91.— 1] — %. Drzewna jeżyna, morwa. Sienn. 104. Ross. qepHoe TyTOBoe 4peB0, morus nigra Linn. Me üDïmtlbeere. JE-ZYNKA, i, z., rubus caesius Linn. mniejszy od jeżyny krzew, jagody nosi błękitne, rośnie w zaroślach i na trzebieżach. Jundz. 271. Me Traubenbeere, frtedjenbe Srombeer» ftaube. JEŻYNOWY, a, ev od jeżyny, ÜBrombeer». Jeżynowe jagody, mora rubi. Śleszk. Ped. 412. Z jeżynowego prącia kosze pleść. Otw. Wirg. 386. Kierz jeżynowy. Klon. Fl. D. 1 b., Slov. kupinjak. JEŻYSTY, a, e, stro-żący, sterczący, szorstki, do góry stojący ; Ross. meTHHH-CTMH, in bte $M;e ftrćtnbettb, empor fte^enb. Otaczały go w koło serafy ogniste, Podnosząc świetne herby i dzidy jeżyste. Przyb. Milt. 52. Ów lew z jeżystą grzywą. Przyb. Ab. 47. Włosy nam na głowach z wylęknienia jeżysto powstały. Przyb. Luz. 155., (Ross. emeBans szorstki, » krnąbrny).

59. Uznana teraz powszechnie języków, jak zowią, nie-żyjących potrzeba. Mon. 65, 251. Częstokroć na nasz język płocho narzekamy, Jest to skarb bardzo wielki; ale go nie znamy. Dmoch. Szt. R. 17.— Theol. Dar języków, gdy kto z informacyi bożej cudzemi językami, nie uczywszy się ich, mówi. Birk. Dom. 46., Croat. jeziko-znanstvo philologia. — Fig. Każda namiętność sw’ego używa języka. Dmoch. Szt. R. 53. t. j. swego sposobu mówienia]! jebe Setbenfdjaft Iwt titre eigene Sprache. Nie miłujmy słowem tylko, albo językiem, ale skutkiem i prawdziwie. 1 Leop. 1 Joan. 3, 18. (mową, tak że się na gadaniu kończy).— *§. 3. Język * naród, ettt BMf; (Eccl. ia/j.iki., iiacii*, pop. ; Graec. ë&voç gens, natio ; ra^MYh-cifL pogański). Patrzmy na królestwa wschodnie, patrzmy i na języki one królestw Sławiańskich, w jakiej zgubie i niewoli siedzą! Sk. Kaz. 345. Nie wdawał się z nie-wiernemi i pogany i obcego języka ludźmi. Sk. Dz. 875.

J I.

W.

Zakon Maltański składa się z siedmiu narodów, które nazywają językami. Wyrw. Geogr. 200. bte ftebett 3nttgeit be§ SDîflltfjefer*Orbené. — §. 4. Od podobieństwa kształtu:    .

a) jeżyk * klin ziemi w morze wychodzący, Me Cśrbjmtge, ^ ’ 1 s za,™iaSp ’ J ego, accus, pronom. on, n. p. Sanb.jmtgc; Ross. nepeineeicB. Sycylia trzema językami    dl, \\. Sekluc. lvszeßzie• c*- ©l »

ku morzu wychodzi, to jest trzema klinami długiemi. ,    , ' Jesc’ jem.    .    .    ....

Otw. Ow. 542. — b) Język, ryba w Dnieprze; języczasta U- abbrewiacya, n. p. JJ.OO. » Jaśn.ę Oświeceni. JJ. v\ W. ryba, z czarnego morza przychodnia, podłużna, płaska,    Jaśnie V ielmozm. cf. J abbrev.

pleuronectes linguatula Linn. ber 3ungenjtfd;, bte 3nnge.

J O.

J Ę Z Y K O B O L E N IE J E Ż Y N A.

JEŻYNKA-JODŁOWY.

275

Kluk. Zw. 3, 168., Boter. 22. — d) Botan. Psie języki ob. Języczki. Psi język ob. Ostrzeń. — Wołowy język

ob. Miodunka. — Jeleni język ob. Jeleni. MĘZYKOBO- j. 0. abbreviatura : J. 0. Mści Xżę *    Jaśnie    Oświecony Mości

LENIE, ia, »., Eccl. jmiKOóoaie, tmiKOBpe^.ie, furman Książę. Kpcz. Gr. 1, p. 50. (Erlaubter gürft.

6oit3Hb, Graec. ylcoaaalyia, 3mtgenfd)nter3en. MĘZYKO- JOACHIMIE ob. Taler. JOASIA, imię białogłowskie [demin. OGNIOKSZTAŁTY, a, e, kształt ognistego języka mający, Joanna 2]. Teat. 36, 30. eilt Söetberttame. jak płomyki na głowach apostołów w dzień świąteczny, JOB, MOP, a, m., Ross. Iob'b; między wschodniemi boga-feiterjungcitgefłaltet ; Eccl. fl3biKOOrneoópa3HHH, Graec. piwo-    czami jeden z najmajętniejszych.    Chrośc.    Job. 6. £tob, ber

tro7Tvo(j6[iOQ(poę, linguigniformis. JĘZYKOWATY, a, e,    retd)e §tob. Ztąd w przysłowiu:    oto Job »(to wielki bo-

JĘZYKOWATO adverb., na kształt języka, jungenfonittg. Ku    gacz). Przykład cierpliwości ś. ‘Jopa. 1 Leop. Tob. 2,

południowi każdy ląd kończy się językowato. Staś. Bu/f.    12. (Joba 3 Leop.). JOBOW, MOPOW, a, e, #tob$».

149., Ross. H3biKOOÓpa3iibifi. JĘZYKOWY, a, e, języ-    Jobowa cierpliwość. W. Jak. 5, 11. (‘Jopowa. 1 Leop).

czny, od języka, jungen». Kość językowa. Krup. 2,339.    Niemcy mają przysłowie: Jobowy posłaniec: etlte $tob3*

Nerwy językowe, językiem ruchające. Krup. 3, 181. Duch    Sßoft, o doniesieniu smutnym, nieszczęśliwym,

święty przybył w ogniowych 'kształciech językowych. JODŁA, y, z., (Boh. et Slov. gedle, gedlićka; Sorab. 1. Groch. W. 82. Obmowisko językowe. 1    Leop.    Job. 5,    yedla, jedla; Vind. jodła, jedla, jela, jeu, jeuka,    hoika,

21. Śmierć i żywot w językowej mocy. ib.    Prov.    18, 21.    jßdlovo drevo,    fmreka; Carn. jedla, jela, jelovka,    jevka,

, Pochodź, dwujęzyczny.    jêlu, hoja, bojka; Dal. yela; Bosn. jela, jelovina; Slav.

JEŻYNA, [OŻYNA. 1] y, z., (Etym. jeż, cf. ostrężyny), Ru-    jêla; Rag. jeeia, cesvina ; Croat. jalva, jelva, jalvicza,

bus fruticosus L inn. gatunek maliny; jagodami tej krzewi-    jelvicza ; Ross. ejib, eiKa, ejomta, nnxia; Eccl. learne;

ny wina farbują. Kluk. Dykc. 3, 29. bte Brombeere, ber    Graec! D.ćctrj; cf. jedlina); abies, bte Tamte, SBetßtaitlte,

Srombcerfiraitd); Slav. kwpinje; Vind. stroshniza, stroshen-    drzewo pierwszej wielkości, mające pień prosty, korę

za, ostroshenza; Croat. rubida ; Bosn. kupinna, draccja;    brunatną, rosnące na kształt piramidy. Kluk. Rośl. 2, 24.

Ross. eaceBHKa; (Rag. jezina » chudość, schnienie). Ghróst,    Są tam buki,    są sosny, są ‘jedle (jodły). Pot. Jow. 2.

ciernie i jeżyny gęste. Geb. Rym. 317. Jeżyną i cierniem    Miła jedlinko,    wszak się me oko nie zwiodło, Znalazłem,

zarosłe pola. Tr. Tel. 244. Jeżyny, jagody, owoc; Bosn.    cię, ach rośnij!    kiedyś będziesz jodłą. Zab. 9,379.    Ejsym.

kupignaccja, Brombeeren. Weźmij jeżyn    jagód    czyście    JODŁOWY, a,    e, jedlinowy, od jodły, Tamten»;    (Boh.

uźrzałych, a niezgniłych. Sienn. 482. Chceszli mieć ocet et Slov. gedlowÿ; Sorab. 1. yedlane ; Rag. jelov ; Carn. bardzo ostry, weźmij ostrężyn albo jeżyn, które po polu    jêlov, jedlov;    Vind. jedlou, jeuni, jeushen, jelou, hoini;

rostą. Cresc. 362. Ta orzechy przynosi, ta słodkie maliny,    Croat. jalöv, jelov; Ross. eiOBbift, e^eBUH, nHXTOBHH;

Ta doźrzałe poziomki, ta czarne jeżyny. Zbił. Żyw. B. 2, Eccl. efleBbiii). Jodłowy gaj, Croat. jelje , jelische, jelo—

i, z. — g. Gatunek stroju białogłowskiego. Sołtany, jó-zefki. Haur. Sk. 519. JÓZEFÓW, a, m., miasto w Ga-licyi. Dykc. Geogr. 1, 305. eilte ©labt ttt ©altcteit. JÓZEFÓW, a, e, do Józefa należący, 5ofepI;3 *. Chrystus był mnieman syn Józefów. Bial Post. 127.

vische ; Vind. jeûna gosda , jedlou goisd, hojishe ; Ross. iihxtobhhk’B. Jodłowa szyszka, (Viüd. jeuni zhurzhel, jedlou shtarsh, skorsh, zhersh). Z drzewa jodłowego dobre bywają dyle i tarcice i maszty. Kluk. Rośl. 2, 24.

JOŁDASZ, a, m., z Tureck., kamrat, towarzysz. Czart. Mscr.

'JOLENTA ob. Helena.

J U.

JONAK ob. Junak. JONEK. Teat. 8, 7., ob. Janek, Jan.

JONKWILA, i, i., z Franc, jonquille, gatunek nareysów.

JOTA, y, z., ba3    ob. pod literą I. — Fig. Najmniej- JUBILAT, a, m., prałat, który się dosłużył emerytury, eût

sza kropka w    piśmie; Rag.    slôvze, ba3 fleûlfte 3üta, ber    jubtltrter frdlat Godnością jubilata srodze najeżony, Nie-

gertttgfłe ^Itllft    einer ©dirift.    Do ostatniej się joty pisma    dzielny kaznodzieja wrzeszczy jak szalony.    Weg. List. 3.

pełnić muszą.    Pot. Zac. 47.    Co do joty wypełnię twe    Po śmierci nie znać, która głowa jubilata,    a która pro-

i jedną jotą nie powinno być odmienione. Dyar. Grodz. karty przegrał! trafił 347. On na tw;e skargi, żale i sprawoty, Nie odpowiada jednej nawet joty. Chrośc. Job. 124.

JOWIAŁ, a, m., JOWIALISTA, y, m., a) wesołek, żartobliwego humoru, eût joyialtfdjer, luftiger 9Jfenfd/. Jowiali-stom rzadko się szczęści po ich woli. Fur. Uiv. J. 2 b.

Nie źle, gdy .pora, być jowialistą, byle nie trefnikiem.

Mon. 75, 720. b) Jowiała psa do suki puszczać, a me-lankolika chyba bardzo dobrego. Ostror. Myśl. 10. eilten muntern, luftigcu $unb. JOWIALIA, Jovialitates; na przykład Wacława Potockiego : * żarty, facecye, burleszki, jo* yialifd;e, launige ©djrtften.

JOWISZ, a, m., 3upttcr; Slov. Kralomoc; Boh. Kralomoc,

276

J O Ł D A S Z - J U S IU NI A.

JÓZEFÓW - JUCHA.

rozkazy. Teat.    14, 89. Prawo jest tak świętą rzeczą, że    stego brata. Comp. Med. 706. — g. Tyle    pieniędzy w

on widzę na jubilatów. Teat. 53. e,

6. (na ćwików, erfahrne Spieler, ©auner). JUBILEUSZ, u, m., Słowo Jubileusz żydowskie jest; jobel w żydowskim wykłada się róg skopowy, ponieważ ona trąba, którą opowiadano przyszły rok miłościwy, była z rogu skopowego. Hrbst. Odp. A a a 8 b. Miłościwe lato, abo jubileusz, Bonifaeyusz VIII r. 1500 ustawił obchodzić. Stryjk. 328. bn3 Subflmtm. Jubileusz jest odpust zupełny, wielkie przywileje nadane sobie od papieża mający. Teraz co lat dwadzieścia pięć zwykł się odprawować. Kras. Zb. 1, 417. cf. święty rok, Rag. veliko prosctègne ; Ross. tOBMCH. JUBILEUSZOWY, a, od jubileuszu, 3ubel «, beljabrś *.

Peraun, Peron, Perun; Vind. Kralomozh ; Carn. Boshak, JUBILER, a, m., Lat. med. jocalarius; Gall. jouaillier; Boh. Berón, Kraylomozh, Gromazh; Eccl. 3cBeCE (ob. Jupin,    jubiljf; Vind. jubelirar, dragokamenjar, koraudar; Carn.

ob. Jessa). Jednak to dobrze Jowiszem zostać, choć    fósar ; Croat. biszernik, biszerotersecz, gyungyar; Rag.

rządzić światem mozoła. Kniaź. Poez. 1, 91. Jowisz gro-    biseroznanaz ; Ross. ajnwa3HHm&; Eccl. ÓHcepmncL; ber 3u*

mobójca. Klon. Wor. 1. gromowładzca. Otw. Ow. 78.    weiter, kamienie drogie oprawujący i niemi handlujący;

ociec gromowłady. Zab. 16, 89. Treb. Gromowładna Jo-    n. p. Wypadł kamień z swej folgi, lecz temu poradzi,

wiszą prawica. Zab. 8, 560. Koss. cf. piorunowładny;    Jeśli cały, znowu go jubiler osadzi. Pot. Pocz. 544. —

piorunowładzca. Otw. Ow. 13. — §. Chym. Broda Jowisza    Fig. Znam się na miłości, byłem ja swego wieku w tej

ob. Broda. Krami Chy. 403. — g. Jowisz, gwiazda na nie-    sztuce jubilerem. Teat. 21, 56. majstrem, ćwikiem, ein

bie., ber Suptfer, ber panel. Gwiazda Jowisz zwana, jest !0?etfter worin, ein (śrfafwner.

glob półtora tysięcy razy większy od naszej ziemi. Łejk. JUCHA, JUSZYCA, y, z., Juszka zdrobn., (Boh. gieba, giśka; 2, 52. JOWISZOWY, a, e, od Jowisza, 3nptłer3*.    Sorab. 1. yufchka; Sorab. 2. jucha; Vind. juha, polivka,

Orzeł Jowiszowy.    sbupa, mozbilu, zborba, fok, (cf. Vind. jushje * odmięcz;

JOW1TER, a, m., w bucie śklanćj robotnik, co śkło na    jug « wiatr południowy); Carn. juha, zhorba, plundra ;

kamyki przerabia, in ber ©laêljûtte, ber ©teiltfdjltetber, ber    Croat. juha; Slav. juha, esorba; Rag. jûha, jusciza; Bosn.

bie ©laśfteilte ntad)t, (może z słowa jubiler). Gdy ta kom-    juha, iuscięa ; Ross. yxa, yitmua, yiuna, naiæa; Eccl.

pozycya ostygnie, szlufierz tygielki od massy ma oszlu-    kws, yxa, /Kunca, naiacima, ynetma; Lat. jus, jusculum,

fować piaskiem, którą massę kamieniarze czyli jowitero-    cf. succus; Sax. Inf. 3ud]e, 3ud;e ; Germ. ©aitd)C, Jattdje).

wie na kamyki porzną. Torz. Szk. 307.    — *§.    polewka, sos, sok, @uppe, 33rulje, ©aitce, ©aft.

JOZAFAT, a, m., Dolina Jozafat, w Palestynie dolina mię-    Mięsa    w różnych juchach przyprawione. Oczk.. Przym.

dzy Jerozolimą i górą Oliwną. Iż zaś słowo Jozafat zna-    423. Polewki albo juchy z kur pożywać z żółtkiem ja-

czy sąd boży, wnieśli sobie niektórzy, iż w tćj dolinie    jecznym. Spicz. 185. Przyprawne juchy zachować na in-

ma się odprawić sąd ostateczny. Dyke. Geogr. 1, 305.    szy czas. Petr. Wod. 43. Pieczonego mięsa juszyca. Sak.

ba§ TI;al 3ofappat, ba3 jüngfle ©ertdjt. Zgromadzi wszys-    Probl.    164. Gęś w czarnej jusze uwarzona. Pot. Jow. 129.

tkie narody, i sprowadzi je na dolinę Jozafat. Pociej. 52.    Jucha    albo sok z gruszek. Cresc. 388. — g. dziś z po-

JÓZEF, a, w., JÓZEFEK, fka, m., JUŚ, JUSION zdrobn.,    gardaL    Krew, posoka, otok, y c r ä d) 111 d) : 231ut, ©iter,

imię męzkie Józef, 3öfepl); Boh. Jozef, Jozÿfek; Slov.    @attd)e.    Takem zbił Bartka, że aż się    juchą oblał. Teat.

Gozef; Croat. Josef; Ross. Ioch'P'B. Józef małżonek Ma-    54. c, i    i. Każdy    zaprawić szablę w    jusze pogańskiej

ryi panny. Kras. Zb. i, 414. Józefek mały. Teat. 52,    życzy.    Leszcz. Class. 79. Nieprzyjaciel z wielką swoją

6., Zab. 15, 152. JOZEFKA, i, z.t imię białogłowskie,    szkodą porażony, A    Pontus juchą zciekł    zmieniony, ib. 18.

3ófrp^r. Teat. 1. c, 14. demin. JUSIA, i, z., JUSIUNIA,    Muftego    nie tracą;    ale go włożą w moździerż, tłuką i

wiercą tak długo, aż się i kości i mięso w juchę obró-    ganianie Judasza. Smotr. El. 39. Ociec rozkochany, syna,

cą. Klok. Turk. 136. t. j. w miazgę, fie ftmnpfen iljtt Jlt    rudego Judasza, szafrańcem zowie. Zab. -13, 64. JUDA-

eiltent — §. Vitup. Psia jucha ob. Psi. — §. Podej- SZOWY, a, e, JUDASZOWSKI, a, ie, 3ubtt3*. Żydzi z rżanych w karności i swojej 'jusze trzymał. Warg. Cez.    Judaszowskiemi brodami. Teat. 53, 81. (rude). Czeka go

61. w ryzie, w rygorze, int Bannte fyflltCtt, tlt guter 3ud|t.    Judaszowskie myto. Psalmod. 35. (zguba). Jeślibym to

— §. Rzadko dobry, kto skusi żołnierskiej juchy. Alb.    złamał, niechaj będę ucześnikiem Judaszowym. Szczerb.,

n. Woj. 4. (żołnierskiego chleba, stanu). JUCHOWATY,    Sax. 537. (niech mi na dobre nie wyjdzie). Co za Ju-

a, e, n. p. Juchowata, a nieznośnego smrodu surowica,    daszowski postępek. Teat. 36, 54.; zdradziecki, uerrćitfie'

zaczęła się sączyć z części zaognionej. Perz. Cyr. 1, 118.    ïtfcfy. Judaszowskie pocałowanie. Zegl. Ad. 106. eilt Bit*

ropowata, eiterig; Boh. gichowatÿ jurulentus ob. Juszny.    baêîltjk — Judaszowe drzewo ob.    Jarzębina leśna. — Ju-

Pochodz. juszyć, rozjuszać, zajuszać, rozjuszony, zaju-    daszowe ucho, gatunek trzęsidła,    tremella auricula. Klukv

szony.    Dykc. 3, 121. baô 3itbaêi)fir. 'JUDOWINA, y, w., żydo-

JUCHTA, y, i, Boh. juchta, guchta; Vind. juhtovina, juhti—    wina, cf. żyd, eilt 3ube. Te judowiny, którzy się wrona; Boss. H)0>tł; skórka barania lub cielęca czerwono    ciii z więzienia. Budn. 3 Ezdr. 6, 28. ('JUDYCYE, yj,

farbowana. Wlod. ber 3ud;teu (Stiften)., Falib. Dis. F. 3.,    plur.; Calendaria, kalendarz, minucye, judycye. Mącz).—

Fam. 83, 614 et 675. JUCIITOWAĆ, ał, uje, cz. nie-    JUDZKI, a, ie, 1) od prowincyi Judaea, Sttbćiijd). Ód Ro-

dok., wyjuchtować dok., a) skórę na juchtę zaprawiać,    boama zaczął się ów długi podział Judzkich i Izraelskich

3nd)teit gerben. Tr. b) fig. Skórę komu łoić, garbować,    królów. Zal. Test. 204. tintige uoit 3nba nttb Sfrciel. —

• eilten burdjgerbeit, bnrdjprngelit. Tr. JUCHTOWY, a, e, z *2) 'Judzki, Mudowski, żydowski; jttbifd;. Ziemia Judowska; juchty, 3nd;teit*. Włożył juchtowe na nogi boty. Zab.    takby ją właśnie przyszło zwać od Judy patryarcby; lecz

15, 46., Ross. k)<i>thhlih; Boh. guchtowy.    Polacy napsowawszy słowa, mówią żydowski miasto 'Judo-

JUCZNY, a, e, (cf. juki), (Boh. saumafskÿ; Vind. tovoren,    wski, a lud tej ziemi zowią żydami, co mieli zwać Ju-

teshonoshen) » tłomokowy. Cn. Th. ujuczony. Dudz. 40.    darni, jak insze języki. Seid. 5. Jan ś. na puszczy Judź-

©aitttt*. Koń juczny, ein ©aumtfner, ^acfpferb, ©attm*    kićj mieszkał. Bial Post. 54. Antyochus wielkie spu-

pferb; (Boh. saumar; Garn. musha, tovorneske kojn; Vind.    stoszenie uczynił królestwu Judzkiemu. Sk. Kaz. 5. Zie-

tovorski konj, klufa; Rag. sehsâna); Turc, iuklii - at.    naia Judzka. Sk. Żyw. 1, 176. JUDZTWO, a, w., źy-

Czart. Mscr., ob. Jukowy. JUCZYĆ cz. niedok., ojuczyć,    dowstwo, b(t3 Snbcntljnm, państwo żydowskie, bflâ 3ûbtfd)e

ujuczyć dok., juki wkładać, jukami obładować, mit bem    9îeid). Jeruzalem, które jest w Judztwie. Leop. Ezdr. 1,

©auntfflttel belegen, fdumen, bepaćfeit; Vind. tovoriti; Croat.    2. Już się wali Jeruzalem a Judztwo upadło, ib. Jes. 5,

tovorim ; Ross. bbkwmtl, Bi>K)li3r. Gdy osła ciężarem od    8. (Juda się wali. Bibl. Gd.).

krzyża do grzywy ujuczą, spuszcza uszy.... Hor. Sat. 121.    JUGO indecl., u majtków, drzewo u    kota o dwóch pazurach

Wielka moc wielbłądów zbożem ujuczonych. Nar. Tac. 2,    na końcu przyprawione. Magier. Mskr. b(t§ $0lj ant Ont be

305. JUCZYCIEL, a, m, ładownik juków; Vind. tovor-    beö jrcc^acltgeit Slitferê.

nik, shamar, tovorni barantauz, kobilzhar.    JUJUBA, y, z. Łac. jujuba, krzewik mierny tarniowaty, któ-

JUDA, y, m., imię patryarcby starozakonnego, syna Jako-    rego jagody wchodzą w lekarstwa. Dyke. Med. 2, 707.

bowego, zkąd imię ziemi 'Judowskiej, lub jak Polacy na-    Rhamnus zizyphus Linn. jujubowe drzewo. Urzed. 350.,

psowawszy słowa, ntiówią, żydowskiej. Sekl. 5. ber ^3a»    Boh. jujuby; Bosn. cicimak, ber 23rnftbeerbanm. — §. Ju-

trtard) 3nba. Prov. Symona święto i Judy Nabawi cię    juba, jujubowa jagoda, owoc tego krzewu, czerwienieje

pewnej grudy. Cn. Ad. 1123. (cf. spyta cię luty, jeśli masz    dojrzewając, i ma smak łagodny. Dykc. Med. 2, 707. bte

boty). JUDASZ, a, m., imię męzkie, eilt ÜÔÎaitlt&tafmte,    Shuftbeerc. Śliwki, które jujubami zowią. Syr. 1033.

3nba3. Judasz Iskaryota Pana swego zdradził. Kras. Zb. JUKI, ów, plur. (cf. Boh. gho * jarzmo; Germ. 3odR Bat. 1, 417., Boh. Gidaś, Gidaśek ; Sorab. 2. Judafch ; Ross. jugum), Turc, juk; torby skórzane, które się z sprzętami ty4a. Ztąd: Judasz* łakomy zdrajca, z łakomstwa wszys-    kładą    na konia jucznego.    A. Czart Mscr. ber    ©attltt, ^acf*

tkiego się dopuszczający, ein 3nba8, ctit l;abfncl;ttger Śer-    fattel,    ber ©anmfattel, bte    6annttafd)en; Garn.    tovor, klę-

ratfier, ber ait^ ©elbget^ alleê 5lt tl;nn fd^tg tft. I między    shtra; Vind. hoprug, tovornu fedlu, tovor; Croat. tovor;

apostoły były Judasze. Teat. 43. c, 148. (i w kapicy    Bosn. samar; Ross. bmokb. Ułożył w juki, co miał na

wełna). Tym Judaszom przewodnikiem była do przedaży    dorędziu pieniędzy. Klok.    Turk. 29. JUKOWY, a, e, ju-

ojczyzny przeklęta mamona. Birk. Exorb. B 5. Był jeden    czny,    od juków, @annt    ©aittttfaftel *. Bydło    jukowe bêle

lichwiarz i skępiec tak straszny, Żebyś rozumiał, że był    de somme. Jak. Art. 2, 313. t. j. koń abo muł, na któ—

Judasz własny, To jest, żeby był przedał pana boga,    rego pakują się obłogi. ib. 3, 294. ob. Juczyć, najuczyć,

dem, *IL0P, 'ULEP,

Taka w nim była żądza złota sroga. Jabł. Ez. 46. Kto    ojuczyć, pojuczyć.

m.

dyamenty darował, był pewny wygranej, Sam Judasz zo- JULEP, u, m., JULEPEK, pka, u,

Arab. giuleb; Graec. Çovlâmov, Lat. julepus, julapiurn; liai, giuleppe; Gall. et Angl. julep ; ber Sulcpp, kształt medykamentu wewnętrznego ciekącego, bardzo czystego *

277

JUCHOWATY - JUDASZ.

JUDASZOWY - JUL EPE K.

stał kanonizowany. Zab. 13, 250. Nar. Kto z ludźmi    'ULEPEK; Garn. j ulep ; Rag. et Dal. gilep ; Croat. julip;

nieszczerze, Judaszem go witaj. Klon. Wor. praef. Pocałowanie braterskie częstokroć jest pocałowaniem Judasza. N. Pam. 16, 28. SrttberfitjL 3uba8fufk — W trzyna-

stćj liczbie Judasza się boją. Kras. Pod. 1, 298. Wy-    przeźroczystego, farbą i smakiem przyjemnego. Krup. 5,

nia pro juvenis generosus : Pers. gevon * młody ; cf. Germ, jung; cf. Pol. juniec; Boh. ginochstwj juventus; Croat. junachtvo, od dvadeszet petoga do dvayszet i oszmoga leta « od 25 do 28 roku) ; a) mołojec , młody, czerstwy chłop abo żołnierz, ein junger rüftiger $erl, etn junger śolbat. Rzeźwy jónak. P. Kchan. Jer. 61. Saul z wojskiem poszedł szukać Dawida i junaków jego. Budn. 1 Sam. 24, 2. (mężów jego. Bibl. Gd. Saińb fammt fet* nett üMnnern. Suffi). Posłano do księcia Ostrogskiego , aby był pogotowiu z swemi junaki, gdzieby tego potrzeba była. Giuagn. 283. — b) Junak z Tatarskiego, odpowiada Francuzkiemu preux, n. p. les sept preux, o których ’ w romansach rycerskich częsta bywa wzmianka, nazwanoby po Polsku siedmią junakami. A. Czart. Mscr. ein rüfttger, tapferer Witter. (Do Telemaka Nestor) o miły

259. Julepy mieszają się z wódek, syropów i soków.

Kluk. Rośl. 2, 274. Julep fiołkowy. Urzed. 511. Kozacy często gorzałki miasto julepu biorą. Hipp. 6. *llop. Pot.

Zac. 165. ‘Julipek posilający aptekarski. Haur. Sk. 445.

Rzecz tę można za ‘ulep abo konfekt zażywać. Haur. Sk.

300. Muchy do ‘ulepu lgną na umor. Tward. W. D. 2,

208.

NJULIACK1, JULIACEŃSKI, a, ie, n. p. Xiestwo Juliackie w cyrkule Westfalskim. Wyrw. Geogr. i, 209. baś $et‘J0g* tfjum 3filidj. JULIAKA, i, z., stolica księstwa Juliaceń-skiego. Dykc. Geogr. 1, 313. bic ©tabt 3ultcf).

JULIANA, JULITA, JULICHNA, y, Ł, imię kobiece, etn 2Betbername, Sultane. Co też tam porabia Wc Pana Ju-lichna? Teat. 30. b, 13. Gdy się w stan małżeński zabierasz, Julitę sobie obierasz. Zab. 8,41. Nar. JULUSIA zdrobn., Sulcfyeu. Julusia ode mnie piękniejsza. Teat. 30. synu wielkiego junaka. Jabl. Tel. 154. Ten nie junak,

b, 26. Moja kochaneczko, moja Julusiu. ib. 24, 97. JULIUSZ, a, m., Włoski Juliusz, poczwórny grosz, licząc w koronat 40 groszy; licząc 50 będzie piętakowi równy. Cn. Th. etn Sulter, eine 3taftdntfdje SDUmje, etn $ter * ober gihtf * ©rofdjcitfhtcf. Srebrna dragma Rzymska bez mała jak teraz Juliusz. Summar. A 4. JULIUSZOWI^ rok * 365¹/, dni. Lesk. 2, 33. ba3 3ultantfd/c Sabr.

JUN ryba ob. Wiun.

kto z śmiercią nie chwyta się żwawie. Bardz. Luk. 12., (Vind. junak, jenak * bohatyr, szermierz; Carn. junâk* bohater; jenâk * olbrzym ; Slav. junak; Rag. junak heros; Croat. junak heros , miles; Bosn. junak, vitez strenuus). — §. nagannie: * Śmiałek, śmielec, stalogryz , językiem szermuje, groźno się odkazuje a tchórzem podszyty, fanfaron , etn ëtfenfreffer, 3łem>mmtft, SramarbaS. (Junak) ostro ogromno ma sobie poczynać, Okiem orzech gryźć, wą-JUNACKI, a, ie, od junaka; *§. młodociany, od mołojca,    sem muchy s'einaé. Wąs ową fozą nową Bałabańską,

mny junak zasadza sławy pozyskanie Na mocnym fordy-mencw i grubym kaftanie, Mon. 67, 67. Junacy, co w kącie szablą wiatry kroją, pierzchliwość swoje, powierzchowna zuchwałością i hajdamackim strojem nadstawiają. Pilch. Sen. list. 2, 287. Dumną teraz opisze jóna-ków postać, i przytym mianuje Ich różne fechty, które wywierają W rozmowach, albo gdy się napijają, Kiedy wiec coraz swe krwawe zasługi Liczą, a bóg wie, że częstokroć, drugi Wojny nie widział. Opal. Poet. 7. Śmiać się potrzeba z trefnej brawaryi, Z hardych słów i zbyt płonnej fantazyi, Kiedy się czyni bohatyrem w boju, Że miąższo gada, a coś mieni w stroju, ib. 8. Jest to jeden z tych junaków’ na urząd, z tych żwawców kresami pokrytych , których najmilsze w’yrazy są: ściąć, rozsiekać, rozpłatać; którzy nie więcćj skrupułu mają do zabicia człowieka, jak do wypicia śklanki wina. Teat. 36. b, 63. Niech zważa z kim ma sprawę, kto chce być junakiem. Kras. Baj. 116. Przywiedźmy do posłuszeństwa tego młodego junaczka. Teat. 52, 15. Fałszywi junaczkowic. Mon. 70, 732. (ob. Delia, delijunak) ; Carn. arga; Vind. lenjazh, flaboferzhnik, arga; Ross.

, 4pa*tyirB, 4pa>r&. JUNÀKIERYA, yi, i., JUNACTWO, a, «., fanfaronada , jest to lub odkazywanie się chełpliwe uczynienia, lub też możności cźynienia rzeczy jakiej, bądź ta możność istotna , bądź udawana. A. Czart. Mscr. ©feitfrefferct), Srantarbaffcrcę, ^rablcrcę mit gelben* ntutb ttnb £>elbentfiat; Śmiałkowanie qu. v. (Carn. junashtvu vU roboris czoło bohatyrów ; Vind. junakost, junaknost, velkoferzhnost ; Croat. junachtvo, hrabrenoszt strenuitas , fortitudo ; Rag. junâctvo, delinstvo praeclarum facinus). Chcąc okazke swojej uczynić junakieryi, przytłumili wr so-

278

JULIACKI - JUNACZEK.

J U N A R I E R Y A.

jugenbltd). Flos aetatis, junackiej prawej stałości wiek.    Jeśli chce brody, niechaj ma katańską. Kochoiu. 50. Szu-

Mącz. — *§. Mężny, bohatyrski, tapfer, Ijelbemnutfug; (Vind.

/ junazhen , junazhki, junaken, ferzhen , ferzhliu , velko-. lerzhen; Carn. junashkè; Croat. junachki, viteski ; Rag. junaacki; Bosn. junacki, viteseki). Piersiami swemi ju-nackiemi nieprzyjacielowi znaczny wstręt uczynili. Smotr.

El. 10.—§. Fanfaroński, etfcttfrcffertfd), bramarbafftfd;. Junacka wystawność. Fred. Ad. 44. Wysmukłe z junacka opasanie, ib. Junackich zażywali expressyj w spokojnym osobliwie posiedzeniu. Mon. 66, 666. JUNACZYĆ, ył, y,

*§. cz. niedok., do męstwa pobudzać, attfeuent, aitfporneit junt SRutfi ttnb jur ïapferfett; (Vind. vjunazhiti, naferzhiti, poferzhiti). Objeżdżając swych na koło w sprawie Zagrzewa Anton i w bitwę ‘jónaczy. Chrośc. Fars. 493. JU-NACZYC się rccipr., *a) zaostrzać w sobie męstwo, fctUCit SDîutl) retten, ftd; felDft erijtfcen, aufeuern; Ross. npii6o4piiTLcu.

Widziałem twych kompanów, wszyscy nad nim płacząc Nieszczęściem, i odwagą mężną się junacząc. Min. Byt.

2, 247. b) Junaczyć się, et JUNACZYĆ neutr., junaka stroić, odgrażać się, strasznym się okazywać, śmiałkować, buńczuczyć się, fanfaronować, remnnmtrctt, bramarkftren, beu gelben madjett, brauen, fcfjnaubeu, podjeit, bett (gtfenfref* fer ntadjeit. On szumiał, junaczył i swobodnie broił. Zab.

15, 297. Żeby zręczniej strach pokryć, przeto się ju-naczy. Zabi. Amf. 17. Obadwa się junaczą, i myślą o bitwie. .Teat. 35, 23., ib. 43. c, 76. (odgrażają się, odkaź ują się). Ciągnęły przeciwko szczurom krzykliwe żaby, junacząc się, cały ich ród w pień wyplenić. Ossol. Baj.

4. W pokoju dobrze radzą, na wojnie junaczą. Pot. Pocz.

'374. tchórzami są, ftltb fte $afett.

JUNAK, ‘JÓNAK, m., JUNACZEK, czka, m. zdrbn. (Boh. ginoch, gonâk, gonaeek juvenis : antiqui Romani Ju-

bie cnotę miłości    bliźniego. Mon. 70, G99.    W    łeb mi    JURGA, zgrubiałe * Jerzy,    n. p.    Ten hultaj    Jurga,    zastrzelić? rozumiesz,    że gadasz z dudkiem,    lub z    takim,    ręczył sie z jakąś Magdą.    Teat.    50. c, 11.

któryby się twojej    lękał juoakieryi? Teat.    9,    66., Mon.    JURGIELT," u, m., z Nietn,    baê 3a(>rgclb, bte    ÿcnftwt,    ber

73, 375. (JUNATY, ów, plur., gatunek futra, eine 9lrt    3ßf>rgeljalt, (cf. obrok); (Hung. yargalas ; Vind. plazhilu,

^eljtucrf. Ld). JUŃCZYK, a, m., herb ; dwa haki żela-    obdershba, shivitek, mesda) ; płaca roczna. Włod. Miał

zne na kształt kotwicy rozdzielone, na nich dwa krzyże.    Maciejowski około siebie zacne i uczone ludzie, wiel-

Kurop. 3, 22. eilt üffiappeit. JUN1EC, ńca, m., JUNCZYK,    kiemi jurgielty wzywając je. Gorn. Dw. 5. Król mu    jur-

a, to., młody byk, ein junger (Stier; (Boh. et Slov. gunec;    gielt na każdy rok do swej śmierci naznaczył. Papr.    Ryc.

Vind. junz, junzhók, junzhik, f. jeniza , juniza, kraviza;    552. er fepte tljm eilte ^enftoit nuS. Kazał król, by    da-

Carn. junz, juniz f. juniza; Croat. junëcz, telecz, jun-    wano płat i jurgielt wszystkim, co miasta .strzegli. Budn.

checz, f. junicza, telicza ; Rag. jûnaz, jûne, f. junizza    3 Ezdr. 4, 56. (żołd. Bibi. G.). Ławnikom ma być    jur-

vitula lade depulsa (cf. jałowica); Bosn. june, junaę,    gielt dany, za ich prace, które podejmują czytając,    pi-

juncicch, juniça, jaloviça, telięa ; Eccl. louujb , ioiuii|j;    sząc i frasując się, a tym czasem gospodarstwa swego

Lat. junix juvencus; Hung. iinö). Lat skotskich drugi    omieszkiwając. Chełm. Pr. 44. Służący, za błahy jur-

stopień jest juńców albo jałowiąt. Cresc. 686. Chyżo    gielt przedają wolność swoje. Kras. Pod. 2, 56. Mój brat

skoczy juniec wyprzężony Z jarzma ciężkiego. Auszp. 74.    służy na wsi za jurgielt taki przez cały rok, co mnie

Jarzmo kładzie na juńca nieugłaskanego. Groch. W. 548.,    w mieście na miesiąc ledwo dostarczy. Teat. 19. b, 35.

Cresc. 548. Przed dwoma    latami    nie godzi się jałówkom    Na jurgielcie u kogo być. ib. 19, 85. Postąpić komu

juńca przypuszczać.    Cresc.    549.    Junczyk. Zebr. Ow. 278.,    jurgielt. Baz. Sk. 415. Fałszywie mi jurgielty albo najmy

Sorab. 1. wokoleż, wokoleżk. JUNOSZA herb; baran    zadawają : wiedźcie, żem miał tak od duchownych, jako

biały w polu czerwonym rogaty. Kurop. 5, 22. ein ge*    i od świeckich panów jurgieltów nie mało; alem je po-

Ijörnter 0d)afbocf trn    rotljen    gelbe;    (Eccl. ionoiiik , khiots,    tracił wszystkie. Orzech. Qu. 55. Fig. Ze obżerey żołą-

loiiOTMùi młodzian).    Herb    barana zowią Junoszą, że ry-    dek sobie psują, jurgielt to pewny za grzech. Oczk. Przym.

m., pensyom-

cerz owego herbu, jadąc po swoje oblubienicę, natrafi-    51. nagroda, zaplata. JURGIELTNTK, a,

wszy na nieprzyjaciół, z pocztem swoim pogromił ich.    sta, który od kogo jurgielt bierze, obrocznik, ber einen

A junosza po Mazowiecku znaczy po naszemu pana mło-    3ßtyrge§alt befomiut, eilt v:)3enft0ttift. Dał się przekupić Eszy-

dego. Papr. Gn. 1097. im 2Diafoöifd)en ©irtleftc bebeutet    nes w Macedonii, i powrócił jurgieltnikiem Filippa. Nag.

Junosza ben 'Bräutigam. Prov Junosza, ogień w dom wnasza.    Fil. 236. Przyszedłem do Xiçdza Kanclerza sługą, już

Rys. Ad. 18. ci. Boh. ginoch juvenis ; Eccl. ioeioctl juven-    królewskim jurgieltnikiem będąc. Gorn. Dz. 153. JUR-

tus, loiioiucKin juvenilis ; ioiioiiiuctkoiutsi , M;ia4U»i’B ólitl.    GIELTNY, JURGIELTOWY, a, e, od jurgieltu, jurgielt

JUNO bogini, siostra i małżonka Jowisza, Gara. Slavina. biorący, płatny, ga^rge^tllt *, ^ettftOtt *, pcnftonirt. Prokura-JUNY, gatunek ryb ob. Wiun.    tor jurgieltny. Ex. 50.

JUPA, y, i., JUPKA, JUPECZKA, i, i., demin., bie 3ope ; JURNOSC, ści, i., skłonność do nieczystoty, cielesności,

(Sorab. 2. jopa ; Sorab. 1. mayka ; Carn. jópa , jopèza; Vind. joppa, jopeza , jopiza , janka, oplezhek ; Boh. żu-pice, kytle, kytlice ; Ross. roÓKa, roóouKa ; cf. Germ. Suppe, 3epe; Lat. med. jupa, gipo, iappa etc.; Angl. gippo, jub, iumb ; Gall. jupe , jupon ; Ital. giubba, giubbone, gabbano ; Hisp. jupone, cf. żupan, cf. szuba); korset, kamizelka białogłowska , baä ßbl'fet, ciasnocha. Ern. 537. Jupeczka wcięta. Teat. 36. c, 34. Zona moja nieodbitą miała potrzebę jubki. Mon. 66, 124. Moja żona kupiła jupkę dla siebie, ib. 68, 124. Ze wszystkim się zmieniły w ludziach animusze, Otroki noszą jupki, a białki kontusze. Nar. Dz. 3, 164. JUPCZYNA, y, z., nienajlepsza jupa, citte eleitbe 3opC- Pani Madejowa w leciu-chnćj jupczynie, Sunie krok spory na targ do Krakowa. Kniaź. Poez. 5, 116.

MUPIN, a, m., rubasznie : dobry Jowisz, n. p. Grzmotaj sobie jak chcesz przewładny Jupinie, Ja nie zbiednieję od strachu przy winie. Zab. 9, 35. Zabi guter 3ttpüW-

JUR ob. Jurysta.

JURACHA, [właściwie JURAHA ob. Kojał. Nomencl. p. 139. — 1] herb; jedno co i kotwica, w polu czerwonym; nad którą krzyż. W hełmie trzy pióra strusie. Kurop. 3, 22. eilt SÖctppeu.

JURAŚ, ia, m., demin. nom. Jerzy, ©órgel, ©eorgcfyett.

wszeteczność. Włod. btc ©CtlllCtt ; Boh. wilnost, chlipnost; Sorab. 1. zcżekwofcż, zwolożtarstwo, zwolożtownofcż ; Vind. hotlivost, shelje , nazhistost ; Carn. hotlivost ; Ross. noxoTb, noxormiBOCTL, c,ia40CTpacTie. Ziele to często jedzone, czyni skłonność    ku jurńości.    Sienn.    62.

Wieprze dzicy bardzo sa waleczni, czasu jurńości. Sienn. 271. JURNY, JURLIWY, MURZNY, a, e, (cf. jędrny, Etytn. jądro), JURNIE adverb., 1) psotliwy, wsze-teczny, lubieżny, do cielesności skłonny, geil; (Boh. wil-nÿ, chlipny; Slov. chlipny, smilnÿ; Sorab. 1. zeżekwć, zwolożtarski, zwolożtnć; Carn. hotliv; Vind. nazhist, ho-tliu, nezhist, nafladen; Ross. noxoTJiiBbm, cjia40CTpa-CTHLifi;    cf. Ross.    vulg. iopiiTB, 3aiopnTb    śpieszyć    się).

Jurny kozieł. Zab. 14, 278. Cap jurliwy.    Hor. 2,    103.

Min., Mon. 70, 295. Stali się jako bujnemi końmi a jurnemi. Radź. Jer. 5, 8. Lascivus, rozpustny, ‘jurzny. Macz. Procaciter, wszetecznie, ‘jurznie, rozpustnie, ib. Jurnym    być, Boh.    ehlipeti ; (Carn. hotęti,    hozhem,    hó-

tshem,    de midis,    coitum appelere-, subst.    Carn. hotnik

ms.

JUNATY - JURAS.

JURGA - JURYDYKA.

279

pellicator, f. hotniza); cf. jurzyć się. 2) Mięsiwo jurne,. » dziko cuchnące jak od kozła, byka, botfettb , bocfcnfettb. Jurne mięso z byka starego jest czerwone. Tr. JURYDYKA, JURYSDYKA, i, i., judicium nobilitatis, cui praeest regius praefectus, vulgo Capitaneus generalis, vel

280

JURYDYCZNY - JUSZYĆ.

JUSZYCA-JUTRO.

absolute Generalis dictas, sed hoc in quibusdam locis tan-    Miask. Ryt. 2,    HO.    Siną krwią zjuszony. Otw. Ow. 564

tum fit ; alibi roki grodzkie hoc Judicium vocatur. Cn Th,.    Z niego, jako    z wołu zjuszonego Krew ze wszystkich

eilt abeltgcö 33urggeridjt, unter $orftj$ bcś ©tarofteu. Jury-    ran strumieniami ciecze. Odym. Sw. 2 Hh%b. Darmo

dyka, poroczki, roki. Ern. 1140. Księgi sądowe jury-    ręce juszysz swoje. Bardz. Trag. 480. Zabiwszy wiele

zdyk miejskich. S. Grodz. 2, 106. Juryzdyki świeckie i    bydła,    nad trzodami stawa,    Krwią paszczę ujuszywszy.

duchowne pod juryzdykcye magistratur miejskich pod-    Bardz.    Trag. 527. Ujuszoną mając paszczękę. Otw. Ow.

dajemy. Gaz. Nar. 2, *15.    2) Nauka prawa, Eccl. npa-    447. Ujuszywszy ręce. Zebr. Ow. 268. Nic łatwiej nie

BeAHOcaoBie, bte 9îecl)t3gclcl)rfamfett. JURYDYCZNY, a, e,    przyjdzie wilkom, niedźwiedziom, lwom, jako juszyć sie

prawniczy, juriftifd) ; Vind. pravduvanski, praudarski; Eccl.    krwią naszą. Gorn. Sen. 269. ftd) Witt Ultfenn    Ślltte befu*

npaBC4H0CJ0BHUH. JURYSTA, JURZYSTA, MURYSPRU-    bellt, b) fig. Pierwsza zaprawa ta Przemyśla    do spraw

DENT, a, m., — na ohydeL JUR, a, m., prawnik, Vind.    walecznych juszyła. Krom. 279. t. j. zaostrzała, fte feuerte

prauduvauz, doktur, eilt ÿtrift. Juristowie (juriści), lu-    il;n Jlt    $elbeiltl;atcu alt; Boh.    źurjm se, zpauzym se. 2 a)

dzie wprawie biegli. Petr. Pol. 410. O tym juryspruden-    Juszyć    verb. neutr., krew z    siebie utracać, bluten. Za-

towie dostatecznie uczą. Petr. Et. 394. Każdy z nich wy-    strzelony dzik,    jeśli    się dalej ruszy, Łacno go wszędzie

wodzi swój proces o owę ostrygę. Myśli jurzysta, po-    dojdziemy, bo    juszy.    Pot. Syl. 28. er fd)metj$t, fafd)t. b)

każę wam ligę. Jabl Ez. 4. Im" kto kłamliwszy, tym    Kąta niemasz pod słońcem, tak się wszystek    wzruszył,

lepszym jurystą. Zab. 15, 254. Do kogoż on to myśli    Tak się zapalił, żeby krwią ludzką nie juszył.    Pot. Pocz.

mówić, ten jur przeklęty. Teat. 17, 127. Wykrętny jur.    438. żeby nie pełnym był krwi, er trieft »Mit    Glitte. JU-

Teat. 21, 38. Połamać stronie szyki, sprawiedliwość    SZYCA ob. Jucha. JUSZYSTY, a^e, juszny,^ pełen krwi,

omamić, żaden jur do tego nie jest sposobniejszym na- »oll 231ltt, blutig. Juszysty ozor. Zebr. Ow. 56. de mnie. ib. 11, 99. Jur sprawę skręci, i jeszcze się JUTA, y, z., imię białogłowskie Judith. Jabl Her. śmieje, ib. 22. b, 37. (kauzyperda). (cf. patron , .mecenas, JUTERBOK, a, m., miasto Saskie na granicach Luzacyi paleśtra). JURYSTOWSKI, a, ie,    po JURYSTOWSKU    Niższej, tak nazwane od Jutroboga, czyli bogini jutrzen-

adverb., jltriftifd). Styl jurystowski    bywa przewlekły i    ki, którą Serbowie liczyli między swemi bóstwami. Nar.

niegładki. Po jurystowsku się wywikłał. JURYSTO-    Ust. 2, 151.

WŚTWO ob. Prawnictwo. JURYSDYKCYA, yi, i., pra- JUTRO, a, n., subst. et Jutro adverb., dzień po dzisiejszym wo na kogo, moc na sądzenie i karanie kogo. Cn. Th.    następujący, dnia następnego pod dzisiejszym, morgen,

bte ©ertdjtsimrfeit; Sorab. huszokofeżna prahwizna; Ross.    ber tmłtgcitbc Tag. {Boh. gjtro manę, 1 ranek, 2 mórg ziemi,

oóaacib, b1>40mctbo. Jurysdykcya bierze się za trybu-    zcytra cras, zeytrak dies crastinus ; Slov. zltra, zaitra,

nał lub zgromadzenie urzędników sądzących. Najpo-    gutro, gjtra, zeytra, ziterek; Sorab. 1. juzi, yutie; So-

wszechniejszy podział jej na duchowną i świecką. Kras.    rab. 2. (jutsebo manę), fajtscha , żaitscha, witsche jutro;

Zb. 1, 419. "bie geiftltdjC uub meltlicfye ©cridjtśbarfcit.    Vind.    jutro (sjutra, sjutro, objutro * rano,    saitra    » jutro

JURZYĆ się, ył, y, zaimk. niedok., indyczyć się, komosić    rano,    jutru, iuterni    zhafs * poranek) ; Carn.    sàitro    cras,

się, {Etym. jurny); ftd) aufbdfjeu, ftd)    cutntftcu. Po tej kar-    saitro, sgodai, objutru , sajutru manę; Croat. zùtra cras,

mi paw' będzie się lepiej jurzył, ogonem trząsał. Haur.    jutro manę, jutrosz * dziś rano; Rag. sùtra, sjutra, zàu-

Slc. 131. Ofiaruję ci koziełka ; próżno się tryksa, pró-    tra cras, jutro manę-, Dal. zaytra; Slav. sutra cras, jutro

żno się jurzy. Hor. 2, 103. Min. Na kogoż Waść    się    manę,    ù jutro » z rana, jutros * dziś rano, dobro    jutro*

jurzysz? Zabi Zab. 55. Znowu proszą, lecz bardziej    się    dobry    dzień; Bosn.    zautra , sjutra, sjuttra,    jutro,    izutra

jurzy. Min. Ryt. 4, 40.    manę, jutros, sega jutra * dziś rano; Ross. 3aBTpa, 3a-

JURZYSTA ob. Jurysta.    BTpe jutro, yipo ranek, poranek; Eccl. 3aBTpa, 3ayTpa,

JUŚ, ia, m., JUSIUNIO, ia, m., demin. nom. Józef qu. v. ^oyTfiiiic; Graec. avgiov, Eccl. oyTpo, yipetmee BpeMff, JUSZ ob. Już.    yrpetmaa poranek). Co mnie dziś, tobie jutro. Cn. Ad.

JUSZKA, i, z, demin. nom. Jucha, Juszyca qu. v. eilte    96. Dach zepsuty, deszcz przezeń kapie na twe łoże,

33ru^C, befmtberS sooit 51litt, eilte fdjmarje 35ru^e. Jus nigrum,    Jutro mówisz, jutr.o się naprawić to może. Zab. 16. 219.

czarna juszka. Macz. JUSZNO adverb., pełno juchy, mit    Nie odkładaj do jutra do nauk ochoty, Bo od jutra do

retd;ltd;er 23ritfie. Bardziej juszno, niż rybno. Rys. Ad. 2.    jutra czas upływa złoty. Min. Ryt. 4, 189. Nie mów

rnefjr śntfic, al^ Stfdje. JUSZNOŚĆ, ści, £., soczystość,    przyjacielowi, idź, jutroć dogodzę; kiedy zaraz dać mo-

bte ©ltpptgfeit, ©aftigfcit. Rzepę podługowatą wodnicą    żesz. Prot., Jat. 4. Lepsze jedno dziś, niż dwoje jutro,

mianują, dla zbytniej juszności jej. Syr. 1041. JUSZNY,    Rej. Zw. 37 b. Dziś to nasz czas własny, jutro już nie

a, e, pełen juchy, soczysty, flippig, fafiig; Boh. giebo-    nasz. ib. 66 b. Jutro nie nasze. Teat. 19. c, 67. Dziś

waty; Sorab. 1. yufchkoyitć ; 6’roa/. jussen ; Ross. yuiHuił.    jest nasze, a jutro tego, co wie komu się dostanie.

Dynie wodniste mięsiwości bardzo jusznćj. Syr. 1188.    Kfok. Turk. 179. Dziś nasz dzień, a jutra się spodzie-

Ógórki, żeby zbytnie juszne i wodniste nie były, gdy    wać nie mamy. Lib. Hor. 21. Jakże długo będzie-

mają być sadzone. Syr. 1183. JUSZYĆ, ył, y, cz. niedok.,    my z tą naszą tęsknicą Paść się twego przyszłego ju-

ujuszyć dok., 1 a) krwią pomazać, zakrwawiać, blutig Uta*    tra obietnicą. Zab. 16, 220. Coć dziś da fortuna, ju-

cfyeit. Swoje pałasze w nich dobrze juszyli. Leszcz. Glass.    troć to wziąć może. Pieśń. 165. Czas ucieka^ a żaden

77. Paszczęki w nim juszą, Aż on żałośnie ryknie.    nie zgadnie, Jakieć szczęście o jutrze przypadnie. J.

Kchan. Dz. 224. My bardzo krótko żyjemy, I nic o ju-    K. 17.    Dzień jutrzejszy, Eccl. HayTpie, iiayTpeii, cf. natrze nie wiemy. Karp. 1, 192. Na coż rozpaczać, kie-    zajutrz.    JUTRZNIA, i, z., Boh. gitrnj ; Sorab. 1. yu-

dy nie zgadniemy, Co przychylniejsze jutro nam przynie-    tnicża;    Vind. metina, fjuterniza « pieśń ranna, cf. ejnał);

sie. ib. 4, 47, Ze złego dziś, może być jutro dobry.    Bosn. jutergna, jutrringa gallicinium; Bag. jutreniza

cantio matulina, jutargna preces matutinae-, Boss. yipe-Ha, 3ayTpeHHH ; preces ecclesiasticae nocturnae, officium matutinum. Cn. Th. bte 5D?ettc, ber ©otteêbienft tmr 3In* brud) bc$ £age3. Nabożeństwo, które odprawuje kościoł zaraz po pierwszym, abo według czasu po wszystkich trzech nokturnach, zowiemy jutrznię. Groch. W. 31. Każda jutrznia poczyna się psalmem 94, w którym pobudza prorok ludzi ku nabożeństwu: pójdźcie, radujmy sie, śpiewajmy P. Bogu. Wróbl. 225. W nocy Pan jest poj-man, zląd nocna urosła jutrznia. Hrbst. Odp. Pp 4. Wróbl. 295. Na jutrznią nabożny, na mszą pyszny, na nieszpor pijany przychodzi. Bys. Ad. 49. •—    §. Sławna

w historyi okropna jutrznia ś. Bartłomieja. Xiadz. 37. rzeź, bie 2Lirtlmlomäit3nacf)t. JUTRZYNA, y, z., (Boh. gi-tro 2 jugerum); baê 3auci)ert, 3ućf>art. Dwadzieścia staj albo jutrzyn, jugera. Macz. cf. mórg.

Hrbst. Nauk. M. 6. Co ma być jutro, nie pytaj sie tego, Bóg to w nieścigłym zostawił zakresie. Bor. 1, 50.

Kniaź. Jutro niepewne. Cn. Ad. 329. 0 jutrze nie myśl, nie frasuj się o jutro. Cn. Ad. 778. Tak od jutra do jutra wlecze się rzecz ona. Bej. Wiz. 123. ode dnia do dnia, üOtt einem £«ge junt Ctnbent, Lat. procrastinare.

Siem. Cyc,. 30. Od jutra do jutra, aż śmierć zajdzie.

Cn. Ad. 763. (cf. dojutrek; cf. co dziś opuścisz, jutro nie dogonisz). Przysłowie karczmarzów : dziś za pieniądze, a jutro darmo. Wolsk. Nie jutro cię to spotka ; nie jutro z martwych wstać. Bys. Ad. 45. niejutro zaraz, nie tak prędko, poczekajno jeszcze, md)t gletd) morgen, muj-St länger marten, cf. należysz się w grobie. — §. Iron. Dajcie rózeg na tego złośnika! !$•. Tak rózeg! jutro o tym czasie. Teat. 24. c, 32. (jutro rano, nie dziś, nie doczekacie się tego), cf. pojutrze, zajutrze, pozajutrze, nazajutrz JUTRZENKA, i, i., zwierzynka, gwiazda zaranna,    MUWANT,    a, m., pomocnik,    ber ^etferêbelfer.    Tak    juwant

ber 9D?orgenftern, Boh. dennice,    Vind. sjuterna sviesda, niepoczciwy tyje cudzą szkodą,    Jako towarem    jakim,

sgadna deniza, daniza, juterniza;    (Carn. sajtreniza s śnią- handluje    urodą. Klon. Wor.    62.

danie), Carn. juternèza, daniza,    (jutrina * podarunek we-    JUZ, JUSZ, adverb. Boh. giź ;    Slov.    giż, uś;    Sorab.    2. huż,

hużo , już, jużo; Sorab. 1. yuż, yiżno, net, netko , hi-żo, hiżom, cf. chyży, (już, junu kiedy, raz, z czasem); Vind. she, shie, shi, shaizi, seda, li sdai, Carn. shę; Croat. jur, ure, vrè , (cf. Croat. josb, ische; Dal. jos, josche, goschye * jeszcze); Dal. jur; Slav. jurve, veche, (Slav. josh < jeszcze) ; Bosn. jur, jurue, vecch; (Bosn. josc, joseter* jeszcze) ,* Boss. yme (ymo potym); Eccl. Taacï, OYffie ; a) wyraża nagłość następującego, lub prędkość upływającego czasu, fifymt. Już czas, czas uchodzi. Cn. Ad. 329. Po małej chwili obejrzysz się, a już go nie obaczysz. Psalmod. 39. Jeżeli wejdzie w społeczność z facyendarzami, już po nim. Teat. 19. b, 26. (zgubiony natychmiast, przepadł!) Już po obiedzie, po kazaniu, po lekcyi. Cn. Th. Już koniec, już po wszystkim. Cn. Th. e3 ifi fd)tm aüeê atrô, alleê ttorbei). Już nie więcej, Boss. yme He. Już tego więcej nie będzie czynił. Clicz. Wych. G. 4. Już ja was więcej nie oglądam, Już czas mi jest umierać. Zab. 15, 325. List ten królowa krótko już przed śmiercią swoją napisała była. Nieme. Król. 2, 107.

, już, Już to

selny); Croat. zormcza, danicza zvezda , (juternicza ma-tutinum); Bosn. zornięa, danięa, (jutergna, jutrringa gaili-cinium); Bag. zvjêzda jutargna, danizza ; Boss. ^emmua ;

Eccl. CK^TOiior.hi|h. Jutrzenka jasna wszedłszy świeci aż do białego dnia. Dambr. 538. Rano, skoro jutrzenkę róźodłonią zoczym.... Dmoch. U. 1, 174. Dzień, gdy się przybliża, jutrzenką gwiazdą już się niedaleki być pokazuje. Bial. Post. 48. Jutro kiedy jutrzenka palcy różowemi Wschód słoneczny otworzy drzwiami złociste-mi. Jabł. Tel. 41. — §. Jak się masz, moja jutrzenko?

Teat. 29, 11. gwiazdo, słońce, serce, rybko, mettte ©omie! MUTRZENNY, a, e, 1) poranny, grfi^, 50łor* gen*. Boh. gitfnj ; Bag. jutargni, jutrrigni ; Crat. juterni;

Carn. sajtrén , jutrćn ; (Vind. juterni * wschodni, wscho-dowy) ; Eccl. oifighiiiiH. Gwiazda jest każda jasna z przyrodzenia swego; ale gwiazda jutrzenna (jutrzenka) już co dalej, to jaśniejsza, aż do weścia słońca. Bej. Ap.

330. Lucyfer, abo gwiazda jutrzenna. Birk. Kaz. Ob.

A jużby też temu czas, idźże precz! R-. Już już. Teat. 8, 20. A jużto ! jużto pójdziesz ! mierychło. Gemm. 121. już to zapoźno , eê tft fdjprt liiert mefyr    Ju^ S'Ç straszliwie poczyna potkanie , Już po

la nie znać, już się pomieszali, Już się na skrzydłach bitwa poczynała, Już się za jezdą piechota ruszała. P. Kchan. Jer. 535. Już trzy dni nie widziałem go. Cn. Th. Już tydzień deszcz nie był. ib. — §. Już, jeszcze, co do upłynionego czasu, n. p. w czwartym roku już umiał po Łacinie , lub w czwart. r. jeszcze umiał po Ł. ob. Jeszcze. b) Już już, już tuż, Bag. jùr, jùr, sàd, sàd » już w tymże okamgnieniu, natychmiast, fdóort fcfyott, fd)0lt iit bern 5lugenblt(fe, gletd), fogletćf). Abraham tak bozkiej obietnicy uwierzył, jakoby ją już już miał, i na nią pa-

F 2 b. Gwiazda wschodzi Śliczna gwiazda jutrzćnna, która słońce wodzi. Pieśń. Kat. 44. Jutrzenna bogini * zorza poranna. Otw. Ow. 534. Jutrzenna zorza. ib. 290. bie SDîorgenrôtlje. Wstawał w nocy, aby na godzinach mógł bywać jutrzennych. Birk. Dom. 160. (ob. Jutrznia).

Za światła jutrzennego, to jest z zaranku, 1 Leop. Mich.

2, 1. Jutrzenna światłości, Oświeć te nasze ciemności.

Groch. W. 41. Ilymna albo piosnka jutrzenna. ib. 38. eilt SDîorgenlieb. Boss. KaiaBacia. 2) Mutrzenny » JUTRZEJSZY, a, e, następującego dnia po dzisiejszym, Boh. zeytreyśj; Slov. zgjtregśj; Sorab. 1. yutżilchi ; Vind. jutem, jutershni, saiterni, jutreslmi, saitreshni; Croat. zu-tràssni; Bosn. zautrasegni, sjutrasegni, sjuttrascgni ; Bag. sjùtrascgni ; Boss. 3aßTpemHiH ; Eccl. o^Tguiiiii , yrpiii, ber SDîürgeitbe. Nie frasuj się o dzień jutrzejszy. Birk. CI.

36

JUTRZENKA - JUTRZEJSZY.

JUTRZNIA - JUZ.

281

Słownik Lindago wyd. 2. Tom II.

mowy, a myśl jest niby duszą jej. Jako już zupełna człowieka znajomość na poznaniu i ciała i duszy zawisła , tak zupełna znajomość mowy, na poznaniu wyrazów należy. Kpcz. Gr. 3, p, 2. tüte nun bte »oEftänbtge $ennt< 1tiP....— JUŻCI adverb., g. aliści już, oto już, unb ftelje fdjon, unb fdjon, gleidj barauf, unb fogletdj. Krótko żyję, ledwiem się zjawił, jużci ginę. Zab. 16, 188. Choć się w jednym zapamiętale kocha; byle drugiego zobaczyła, jużci tamtego porzuca. Teat. 22, 115. — §. Jużci * już w ciąż, fdjon in einem fort. Jużci świat opak pójdzie. Cn. Ad. 328. bie Seit wirb nur immer nod) oerfeljrter. — §. Jużci s naturalnie, natürlich, ganj natürlich. Jużci kiedy chodzi po Niemiecku, tym samym musi być mędrszy od drugich. Teat. 18. b, 18. Jużci to żyć po pańsku, i jabym lubiła , I jabym się strojami, balem nie brzydziła. ib. 48. b, 14. Jużci to nas dosięga, co się inszym'stało, Któż w tym może upewnić, iże ujdziem cało. Paszk. Dz. 117. Jużci nic po cyrografie, kiedy długi popłacono. Biai. Post. 143. — g. Przynajmniej n. p. Któż ojcu to powiedział? 1J*. Jużci nie ja, bom o tym głupstwie ani wiedział. Zabi. Zbb. 6. tdj tt>emgften3 ntdjt.— §. Wprawdzie, jtoar, fretyltdj. Jużci on nałaje, ale nie uderzy. Jużci on mówi, ale nie uczyni, objurgat quidem, sed non ferii.... Cn. Th. er totrb frct)ltd) fdjelten, aber bod» ntdjt fcfylageit. @r rebet fret)ltdj, aber tfmt ntd)t3. — g, affirmative Jużci, fm)ltdj, natürlidj. (Sorab. 1. fchakhai, wiefcżi; Carn. kajpakde, tsévede; Vind. sariesen, tu je, ja, saterdnu ; Groat. nekajda). Czy rozumiesz, że kobiety pięknemi się stajemy, kiedy się modnie ubierzem? ïf. A jużci. Teat. 30. b, 26. et) freutet). Ale czy szczerze, czy też nie? Ç*. A jużci szczerze, ib. 22. c, 58. Czy bywają oni na komedyach? Ff. Jużci zapewne nie na kazaniach! ib. 19. c, 112.

trzyï. Sk. Kaz. 146. Oto już tuż są dni ucisków; ale i z tych wybawię was. 1 Leop. 4 Ezdr. 16, 75. Wiele mi nagadał przy pienistym trunku, Jak już już wart pożerał okręt bez ratunku. Hul. Ow. 152, cf. o włos. —

§. Już już s bądź — bądź * częścią - częścią , balb - balb;« tljetlś - tljettë. Utopienie ś. Jana wraz wydały niebieskie cuda, już pływające po wierzchu ciało, już słyszana na powietrzu muzyka, już zapalone światło, i pięć gwiazd nad ciałem się unoszące. Sk. Żyw. 1, 307. Był więcej trzydziestu lat już rotmistrzem , już pułkownikiem, już podhetmanim, już hetmanem. Pilch. Sali. 115. Ketler widząc rozszarpane przez różne poteneye, już Moskiewskie, już Szwedzkie, już Duńskie, Inflanty, Zygmuntowi się poddał. Nies. 1, 198. — g. Nie już «jeszcze nie, uod) ntdjt. Nie już koniec; nie już to wszystko. Cn. Ad.

604. Nie już ostatnia abo stracona ib. Nie już to jeść.

■ib. — g. Nie już «nie tylko, ntdjt bloß, ntdjt allem, ntdjt nur. Ci trzej, jako pracowitości około zbawienia ludzkiego , tak nie już samego Xawerego pragnienia korony męczeńskiej, lecz otrzymania onej uczestnikami. Sk. Zyw.

2, 390. — g. Już nie « ledwie co nie, prawie, fafł, bel)« ual»e, eö feljlt ntdjt tnel. Tylko mu, że już nie przyjść do rozpaczy. Zab. 15, 241. Ale że Jejmości nie widać!

If. Już też tylko co jej nie widać. Teat. 36. c, 28. —

§. Już nie, nie więcej już, fdjoit ntdjt ttteljr. Już ci się też kłaniać nie będę. Gemm. 121. — Tylko już, jeszcze tylko, mtr ttodj. Tylko już tę wypijemy butelkę, a resztę z sobą weźmiemy. Teat. 55. c, 45. — g. Już jedno brój, już ty brój, age, perge porro insanire. Cn. Th. faljre nur fort ttnfug jtt treiben. — §. Wyraża wielkość stopnia, bte ©röße beś ®rabc$ ju oerftćirfen. Za te huczki on ci każe na reście Wyliczyć, już to najmniej kiedy basów dwieście. Zabi. Amf. 84. ba3 ift fd)0it baś aEertoentg« fte, petjfmnbcrt; ober: junt aller «, allermentgfteu $n>es)lj. juziA, i, z., imię białogłowskie zdrobn., Józefka, Sofepljtndjeu. Już króla takiego nigdy Egipt nie znajdzie. Jabl Tel.    Zab. 8, 122. ‘ Moja Juziu! Teat. 36, 6. JUZ10, ia, m.,

24. Już tego żadna nie uzyczy sztuka, Czego natura    zdrobn. imienia Józef, Sofepijdjen. Jasiu, ja ciebie kocham,

komu nie dozwoli. Kniaź. Poez. 3, 132 (t. j. już to pe- Juzja, Kasi, Marysi nie lubie. Mon. 71, 756. wna, że tego....). Już co to to prawdziwie zmiękczyć JUŻYM y_ w 3aufen (0e    podwieczorek; b„3

y cię powinno, ea .    .    , o , os a cm się pa ^efpeibipbt. Oraczowi daja obiad, jużyne, wieczerza. Haur.

na, i mz go do śmierci me opuszczę, ib. 22. c, bo. Juz c, r,0 n * ■    • • i • , A •    .• i ■

, ,    ■ j - , t •    ,    ii.- -Ł i    lï    Sk. 48. llaq. uxina, uxiniza, ruciak, (uxinati « podwieczo-

tez me dziś żyje, ale w podobnej mgdym me był awan- , . n    ■    ,    •    ,    \ n i

turze. Teat, 43 V, 127. (tli. Też). Już leż co szczęśliwy, "k    B°m' ,US«'"a- <US*,nat'    Da: uxm,a;

.    ...    cc ,v v ni    L . Huna. osona, uzonna, ozsouna; Groat. msina, (msinati «

to szczęśliwy, ib. 22. b, 5. Mylić sie me mogę, ten . ,    , ■ \ ■ \    \ • , •    J ,    ,VJ , •

•    .    •    • > ,    .    J    v r,®v ,    iesć po obiedzie); Vend, jushina, vushina, kosilu « obiad;

jest pewnie, iuz ten iest, juzem go poznała. P. kchan. J , ¹    , •    '    .•    *    , •    , r • . s

n i a o« t >    x J , ö. ¹ ,    „ ,,    , mala vushina, maushina « podwieczorek; Garn. îushena,

Uri. 1, 25. Juz co w tym, to mi wybacz. Zabi. Zbb. ,, D ’    ’    *    *

qo /. ii x • i r i , x •    ,, , ■ n    maleza; Hoss. yatHHn wieczerza, nayatmia, nayacnHOK'B

o2., (tylko w tym lednym). Juz to me przelewki. Gemm.    , •    , J    vi

121. Już to źle, kiedy wilk wilka żrze Ca. Ai. 329. podwieczorek, ««w»»; Ecel, yauma, BeïepH.

J W.

282

J u ż.

J U C I - J X.

ba^ ift fd)on feljr übel, wann ein 2Bolf ben anbern frißt. — g. Minando n. p. A już gadasz, abo: a już będziesz gadał; a już będziesz rządził. Cn. Th. 2., gadajno, spro-' bujno. — §. Gonniv. : Już ja ci kupie kornet, tylko mi

powiedz to. Teat. 22. c, 58. (nie turbuj się, kupię-ć, J- w- P. abbrewiacya « Jaśnie Wielmożny Pan. Kpcz. Gr. ob. Jużci). — g. Wyraża ciąg myśli, związku, wniosku« P-

dalej, więc, tedy, nun, ferner. Słowa są niby ciałem JX. abbreviatura « Jegomość Xiądz.

K.

natury bozkićj, hierarchii i urzędów aniołów, liczby niebios, proporcyi między elementami, dzielności ziół i kamieni, instynktów zwierząt i myśli najskrytszych ludzkich. Boh. Dyab. 2, 227. Cały dzień nic nie robi, jeno kabałę ciągnie, chcąc się dowiedzieć przyszłego losu swego. Ld. — §. b) Spisek, partya, intryga, eine ßabale, ge* peinte intrigante Śłerbtnbung, Sntrigue. Idźże teraz, wykręć się z tej kabały jak możesz. Teat. 29, 94. Jestem pewny, że jakąś przeciw tobie robią kabałę. Teat. 39, 145. Wy członki niedołężne, ty gminie niestały, Przejdź w stan obywatelstwa, i zrzecz się kabały. Zab. 9, 114. Zabi. (NB. Ross. et Eccl. Kaóaaa, 3aeMHaa 3aimcb cyrograf, skrypt; urzędowne zaświadczenie własności; Eccl. 3aKaóaanTH podbić sobie kogo, niewolnikiem go robić ; Ross. Kaóa.ibHUH cyrografowy, spisowy, tabularny; niewolniczy). KABAL1CK1, a , ie, KABALNY, a, e, od kabały, caMiftifcJ), Naftalen *. Pytasz się, ruszywszy swoje kabalicką mądrość, zkąd to wzięli taką tradycyą o rozdzieleniu na syllaby liostyi ? Pim. Kam. 74. Vind. kabalnou, sastopen, skriunega isloshenja. KABAL1STA, y, m., trudniący się kabałą, ein ßabatllft. Wdałem się w rozmowę z jednym wróżkiem czyli kaba-listą. Mon. 76, 518. Iiabalistowie słowa wywracają. Boh. Dyab. 2, 228. Pim. Kam. 60., Vind. kabalar, skriuni isloshnik. W rodź. żeńsk. Kabalistka. KABAŁOWAĆ, ał, uje intrans. niedok., intrygować, (Naftalen fd)lttteben. Mamy przeciw sobie dwóch starców i syna , Za którym kabaluję

K w Łacińskim abecadle nie znajduje sie, zastawione przez c. Kras. Zb. 1, 423.    §. 1. Ze my zaś c zawsze wy

mawiamy jednakowo c, wiec nam wypada w przyswojonych wyrazach, gdzie c brzmi jak k, takie k pisać,

n. p. Konsul, nie Consul. Kpcz. Gr. 1, p. 261. Mimo tego pokrewieństwo bardzo ścisłe zachodzi u nas miedzy c, cz, a k, tak ze w deklinacyach, w stopniowaniu, i konjugacyach, jedno w drugie sie przemienia : n. p. piec, piekł, piecze, pieke; płakać, płacze; mąka, w mace; gorzki, gorzczejszy. — §. 2. Po literze k nigdy a nigdy nastąpić nie może y, jeno i; czym sie różnimy od Czechów, u których zawsze y po k następuję. — §.

3. Po k nigdy nie moie nastąpić e bez poprzedzającego i ; ztąd piszemy : kiedy, chociaż się pisze kędy. Jeżeli zaś e nastąpi, to nie należy do słowa, ale jest oderwane od Yerbum zakończenie personae n. p. jakem poczciwy; zamiast: jak jestem poczciwy; zaś: jakiem ci poczciwe dawał rady; bo tu jakie jest spadek adjectivi.

K. abbrewiacya: * a) Król; n. p. K. Jmć « Król Jegomość, b)

K. * Królewski ; n. p. J. K. Mść * Jego Królewska Mość.

K, » skrócone ku, przed słowami zaczynającemi od spółgłoski, aBgefurst ftatt ku, nor einem Sorte, baê mit einem ©onfonanten anfängt (cf. g.) n. p. k myśli, kwoli; albo g myśli, gwoli, to jest: ku myśli, ku woli. Parczowski sejm nie k myśli był ludziom; i tak nie k myśli, że co sam król akcyj uczynił, chcieli iżby w niwecz poszły.

G om. Dz. 103. er mar md)t    nad) tarent ©inne. Ja żadne-    prawnicka drużyna. Tręb. S. M. 124.

mu kwoli chwalić tego nie    będę, co mi się nie podoba.    ‘KABANINA, y, i., (Habanina. X. Kam.), n. p. Musiał kaba-

Gorn. Dw. 5. ttientanben ju    ©efatlen. cf. ku. — Przyszedł    ninę z Tatary jadać, a on szkapiny jak    żyw, nie rad ja-

k nim; przyszedł k niemu *    ku nim; ku niemu* do nich;    dał. Dwór. K. zdaje się że tu kabanina    * szkapina, ^fer*

do niego. "    beftetfd); atoli Ross. Kaó amina mięso dzika, dziczyzna; na-

*KA * jaka. Tak się mówi ki »jaki, n. p. Ki Dyabeł, ka bestya. óant dzik.

KABACIK, a, m., demin. nom. kabat; kaftanik, kamizelka, KABAT, u, m., KABACIK, a, m. zdrobn,, (Boh. kabat toga;

ein 2Bam3, ein ftuttertjembe.

*KABAK, a, et u, w., Ross. Kaôaia, tak się w Moskwie nazywają karczmy, w których szynk trunków na skarb publiczny idzie. Kras. Zb. 1, 423. Panowie, dla powiększenia intrat żydów wprowadzili, i kabaki założyli. Papr. W. 2, 89. Po kabakach lada szewłueh dziś się musztruje ze swemi. Tward. W. D. 2. Nieczyste śkła na naczynie do kabaków obrócić trzeba. Torz. Szk. 125.

KABAŁA, y, ż.. z Hebr. cabbala; a) tajemne kunsztowanie liczbami, znakami, kartami, bie ßabalc, gdjeimnijh)0Heê Fünfteln nut 3etd?en, harten. Nauka pełna tajemnic u żydów, której początki kładą od ustnej rozmowy bozkiej z Mojżeszem na górze Synai. Nazwisko kabały przeszło teraz do wieszczb, czyli przez guślarstwo z przyczyn obojętnych skutki koniecznie formujące, czyli z kombinacyi rachunków klecące jakoweś odpowiedzi i wyroki. Kras. Zb. 1, 423. Mon. 70, 787. (Vind. kabała, skriunu islo-shenje). Kabała, z Hebr. tradycya, podanie, teologia sekretna , umiejętność podnosząca umysł do rozważania rzeczy niebieskich i obcowania z duchami przez poznanie

K-KABAŁA.

R A B A L 1 C K I - K A B A T.

283

Sorab. 1. kabat thorax; Dal. kavad toga; Bosn. kaban, kabanięa mastruca: Rag. kabanizza, kabaan, kapênak man-tello da viaggio; Slav. kabanica, plasbch * płaszcz; cf. Aeth. ornatus; cf. Gem. $apot, tappe); 1. kaftan, suknia spodnia, baS Unterfleib. Thorax, tołw piersi, kaftan, *kabath. Urs. Gr. 182. Rozebrawszy się do koszuli, gorzej skoczył, niż póki skakał w kabacie. Gorn. Dw. 16. (Slov. Prov. Dlużśa sobota neż nedéla; dlużśa kością, neż kabat, ordo inversas). Ów sobie dał urobić kabat po-rzezany, Ten pludry jako wory, ten zaś przeszywany te-lej. Zbił. A. 5 b. Dla niego krawce szyją telety, krają złotogłowy, a z nich *kabaje (kabaty), kontusze. Opal. Sat. 115. Ażeby się kabaty cudzoziemskie zdały, Za sobą sznurować je damy kazały. Łączw. Odm. 30. Książę Brunświcki za kabatem się mieć listy mienił; ale ich nie ukazował. Biel. Kr. 557. Sprawiła sobie rubron, a córce kabak (kabat). Ossol. Str. 7-. Kiedyśkolwiek w domu, to w zwyczajnej szacie, Bądź to w dołomanie, bądź w Niemieckim kabacie. Star. Vot. d. (Boh. kabâtnjk rak w nową skorupę odziany). 2. Kabat złoczyńców, odzienie z smol-

284 KABEACZASTY - KACERMISTRZ.

KACERSKI -KACERZOWAĆ.

m., z Franc, sus, skok , podskok, (Eaürtrle, Sprung, Rupfen, ©efmpfe. Cóż znaczą te migi, śmiechy, i kapryole, które wyskakujesz? Teat. 53, 17. Już też z radości babinka tysiąc kabryolów narobi. Teat. 10, 52. KABRYOLET, gatunek karyolki, kolaski, ein SMrtolet.

KÀCERKA, i, z., heretyczka, eilte $ei$crittlt; Boh. kacyfka; Ross. KpiiBOBkpKa, 3AOB'lipKa, pacKOJfcutma, pacKOJBiunun. Powiadają, żem kacerka; aleć ja mówię, żem nie jest heretyczka. Baz. Hst. 74. KACERMISTRZ, a, m., arcy-kacerz, haeresiarcha, głowa kacerzów czy kacerstwa.

nych i tłustych rzeczy, sposobne do zapalenia się. Włod., tunica molesta. Cn. Th. b«3 2)?arterl;embe für Éiffetlmter.

3. Kabat, wiezienie, ciemnica, posłuszeństwa. Sax. Rej., cf. kaźń, bctö śMmmcrd;ett, ber Imrgerlidje ©elmrfam, Strreft* ftube, ©efćtngittfL Często z nienawiści ubogich zaraz dadzą do więzienia, mówiąc: biegaj w skok po tego chłopa, a prosto z nim do kabata. Sax. Porz. 105. Z chłopkiem do kabata, albo do gąsiora. Falib. Dis. S. 2. Urzędnik powinien mieć' w dworze instrumenta gotowe, w któreby na prędce więźnia wsadzić mógł, t. j. łańcuch, kabat abo gąsiora, i kunę. Haur. Ek. 1. cf. gąsior, bte §iebcl.

Pochodź, kabacik , przekabacić.

KABEACZASTY, KABEACZYSTY, a, e, Zool. Nar. 18., ob. Kabląkowaty; skrzywiony na kształt łuku, Bogenförmig, ge* frunnnt. Motyka kabłączysta, zw'ana od postaci zakrzywionego ostrza w kabłąk. Jak, Art. 3, 302. KABEACZEK, czka, m., dem. nom. kabłąk, eilt Heiner Sogen. n. p. Limula digiti półmiesiaczkowaty kabłaczek u paznokciów. Perz. Cyr. 1, 158. KABEAK, 'KABEUK, a, m., (Etym. luk, cf. łęk), krzywość miesiączkowata na kształt łuku, eilte bogenförmige Krümmung, ein falber SOîonb. Zool. Nar. 18. (cf. kobłuk); Boh. klika; Ross. 4j?Ki<a, (Kaó^ynOKŁ kapa Sokołowa; abzacek; naÓjyiCB abzac). W małej chatce nie widać ani kabłąków ar eus, ani podsłupiów. Rog. Bud. 17. Oczapiony *kabłukiem, do monasteru odwieziony został. Nar. Chodk. 1, 404, kapicą mniszą, 50iöttd)öfappe. (Ross. KaÓjyieL kaptur sokoli, ob. Kobłuk, kłobuk). Gdy mielerz dogoreje, grabiami zvyanemi kabłąk, węgle z niego wygarniają. Os. Rud. 582. ntoiiböförmtge 9îed)eit. cf. obłąk. KABEAKOWATY, a, e, miesiączkowaty, skrzywiony na kształt łuku, bogenförmig, monböfönnig, gefrnmmt, ftdjelför* mig; Boh. kljkóty, kljkowaty. Zebra będąc kabłąkowate, czynią wypukłość boków. Zool. Nar. 67. Bieg kuli z moździerza wystrzelony jest kabłąkowaty. Rog. Dos. 2, 4., parabolicus. Ptaki rzędu sroczego mają dziób kabłąko-waly. Zool. Nar. 217.

KABLION, KABLON, a, m., (Holl. et Sax. Inf. kabeljau; Gall. cabeliau; Dan. kabljau; Lat. med. cabellauwus, ca-belgensis); ber Kabeljau, ber Sold); Ross. TpecKa, gadus morhua Linn., ryba bardzo mnożna, żywi się muszlami i rakami morskiemi. Znajduje się w Oceanie, szczególnie przy Norwegii i Irlandyi. Solony kablon jest znaczną częścią handlu krajów północnych. Zool. Nar. 178. Sztokfisz i kablion jest taż sama ryba, ale na różnych łowiona miejscach i różnym solona sposobem. Wyrw. Geogr. 425.

KABRYOL, KAPRYOL, u

Włod.; ein (Erjfejjer, $aupt einer Pejsem;. Rag. glavopolu-viernik; Ross. CKiiTOttanajibHHKi» ; Eccl. epecenana.ïbHiiK'E. Nie bóg, ale dyaboł kacermistrzów posłał. Zygr. Pap. 224. Kacermistrz niezbożny Marcyon. Sk. Dz. 87. Powstał ka-cermistrz nowy z Manicheuszowego gniazda, ib. 150. KACERSKI, a, ie, ‘KACERNY, ‘KACZERNY, a, e, od ka-cerzów, feijcrifd), heretycki. Boh. kacyrsky; Rag. poluvjer-ni, poluvjerski; Ross. ajtOBipubiti, KpHBOB-fepiibiM, pacKOib-HHniw, pacKOMmieciml; Eccl. epecnbiił, epeTimecKiiî. Oxonia była przyjaciółką Wiklefowi, przeto była kacerską nazwana. Baz. Hst. o. Kaczerne grzechy. Birk. Ex. B 2. Kacerne zbrodnie. Zebr. Ow. 16. Jadem go kacernym nadycha. ib. 51. Same do pomsty gniew budzi kacerny. Pot. Syl. 58. niszczący, zgubny, szkodliwy, fdjdbltd), ner* berbenb. Kaczerna ręka. Zebr. Ow. 191. scelerata. Ka-czerna Erynnis. ib. 8. fera. Plemię kaczerne. ib. 6. vio~ lens. KACERSTWO, a, n., herezya, bte 5łef$erep. Boh. kacyrstwj, kacÿrstwo ; Slov. kaćirstwo; Sorab. 1. khecżar-stwo; Rag. poluvierstvo, poluviernos; ßosn. poluvjerstvo; Vind. közaria; Garn, krivovira, krivovirstvu; Croat. here-tachansztvo, krivoversztvo, eretinsztvo; Hang, eretnekseg; Dal. poluversztvo ; Ross. 3JOBlipcTBO, BJOBbpic, pa3Bpar5, pacKOJï, CKiiTb ; Eccl. pa3KOJieHie, (uckoat, , ^baooaakiiic, lîpii i:oKi;pi■ h: Kacerstwo jest to , co się przeciwi nauce bozkiej. Liaz. Hst. 251. Filozofia zdrowa nie raz była kacerstwem. Zab. 16, 79. Kacerstwa, mężobójstwa, niezgody. Birk. Zbar. B 3 b. — §. Kacerstwo collect. * ka-cerze, $c£cr. Niekiedy kacerstwa przenosiły liczbę wiernych pańskich. Biał. Post. 247. KACERZ, a, m., (Lat. med. cazerus, gazarus; Svec. kaettare; Dan. kiätter ; cf. Ital. gazuro; Graec. xaAagôg); ber Steuer; Boh. kacy?; Slov. kacir ; Sorab. 2. käzar, käzor; Sorab. 1. khecżar; Vind. közar, vuter; Carn. krivovirnek, krivovirz; Croat. eretnik, krivoverecz; Dal. poluvernik, szublaznik ; Hung. eretnek; Rag. poluvjeraz, poluvjernik; Bosn. poluvjernik; Ross. KpHBOBbpi), 3JOBl>pT). Kacerzem ma być miany, nie ten, który w wierze pobłądzi; lecz który powagą kościelną wzgardziwszy, bezbożnych zdań upornie broni. Kucz. Kat. 176. Kacerzem jest, kto fałszywe zdania w wierze lub wynajduje, lub się za onemi udaje. Mon. 76, 313. —

2.    Kacerz, Gazarus Gelenio, yaÇuQivoç, equus indomitus. Cn. Th., cf. Holl, ketsmerie, ein milbcö unMnbtgeö ^ferb.

3.    Kacerz (ale Knapski pisze kaszerz), czerp do łowienia ryb (ber .^ebcfnfcfycr Lusat.) £and;bnrn, ber (Senfjjamett, bie Staupe! ODeft.). Carn. kajzha; Sax. Inf fteffer, Slcfdjer; Dan. katse; Fini, katiza; Boh. keser. Kacerze wielkie do łowienia ryb są jedne jak płachta ; drugie na kształt skrzyni.' Małe tylko służą na wybieranie ryb z sadzów, nie są właściwie siatkami do łowienia ryb; Kluk. Zw. 3, 248. ber ^tfcfylmtnett. Na wodę abo do ‘kasyrza wrzucić kilka tych ziarn, zaraz się do tej paszy ryby skupią. Syr. 424. Kacerz zowią ów to sak, co nim ryby łowią; Co dusze ludzkie łowi, kacerzem też zowią. Koehow. Fr. 123. KACEROWAG, KACERZOWAC, cz. niedok. kacerzem czynić, przezywać, junt Ief$er madjett, yerfejjent. Boh. kace-rowati, kaćerugi. Takich kacerzują, co kościoł zaklęty naśladują. Kanc. Gd. 181. Prawdę zbawienną wespół

z jéj opowiadaczami kacerują. Żarn. Post. Ab. (Eccl. pa3-KO-JHmiecTBOB&TH heretyczeć).

KACHEL, chla, w., źle mówią 'kafla. Dudz. 29. 'kafel, (Boh. ka-chel, kachljk; Slov. kachel (kachle piec); Hung. kàlyha; (So-rab. 1. kachlie piec, khachlicża cacabus ; cf. Hebr. nr6p kal-lachata lebes, ahenum ; Graec. ycdxeïov; Sorab. 2. kachle piec, kachlinek dzban); Vind. kahla, pezhnjazhek, pezhna kahla, modouniza, (kahla * urynał); Carn. kahla , shkridla , KACZĘ, ecia , modelneza, moduvnèza, (kahla » urynał); Croat. kabla, kahli-cza, pechnyak ; Hoss. H3pa3emi, n3pacumcB). (cf. Svec. kakel; Ital. coccia; Lat. med. cugnolius); bic $ad)el, bte £>fenfacl;el, glina w pewnej formie wypalona do składania pieców, n. p. Kachel prostych pieców z wierzchu locho-waty, columbańa. Cn. Th. §ol;lfad;el. Piec z kachlów abo kachlowy. Świtk. Bud. 295. Vind. kahlena pezh, eilt $a= cfyelofen. — §. Otwór pieca kachlami wyłożony, btC fTîô^re, bte kachel tu einem Svaci)eIofeit. w zimie, gdy w kafel nieostrożnie co włożą, bywa swąd. Haur. Sk. 347. Ziewa tylko, wąsy ciągnie ; a coraz do kachla siągnie. Pot. Jow.

162. — £. Srebro wypalone w kachlu glinianym. Budn.

Ps. 12, 6. (w piecu glinianym. Bibl. Gd.). KACIILANY,

KACHLOWY, 'KAFLANY, 'KAFLOWY, a, e, Ross. H3pa-cuoBbifl, H3pacnaTbiH, z kachlów, lsłacl)el*. Kachlowy piec.

Świtk. Bud. 295.

KACHNA, y, z., demin. nom. Katarzyna, Boh. Kaca, Kacena.

Kochow. Fr. 18.; J. Kchan. Fr. 11. ^ai^artitd)en, SMtl;$eit.

Była to jedna staruszka w Warszawie, Miała dwie służebnice, Magdeczke i Kachnę. Zab. 13, 278. Treb. Ka-chna siedzi przy kądzieli. Teat. 8, 3.

KACHOLONG, a, m., kamień biały do opalu nieco podobny. Gatunek agatku. Znajduje się w rzece Kacli. Kał-mucy nazywają kamień chalong: ztąd tedy imię jego.

Kluk. Kop. 2, 68. ber ÜMmlottg, eine 3Irt Opale.

KĄCIK, a, m„ demin. nom. kat, propr. et fig., ber ^>ettfevÖ* ftted)t. Kacikowie w Niemczech dobrze umieją psy leczyć.

Haur. Sk. 342. — §. Fig. Dekretem żadnym nie będąc zdani, od ciebie młodego kacika zginęli. Warg. Wal. 194.

— §. Hist. nat. Kącik, ryba, po wielu jeziorach w Pru-siech i w W. Polszczę znajduje się, ma dwa kolce na grzbiecie, i tyleż po bokach; któremi, będąc od żarłocznych ryb pożarta , wnętrzności ich katuje i rozdziera.

Tych ryb nie jedzą, ale tłustość z nich na tran wywarzają. Ład. H. N. 61.

KĄCIK, a, m., kątek, demin. nom. kąt; (Rag. kutich; Croat. kutecz; cf. Lat. canthus); baó 2Btnfeld)eit. Mając już swój kącik, gdzieby konia mógł rozkulbaczyć, uczynił do rodziców swój panny odezwę. Boh. Ossol. 223. Życia spokojny sposób, kącik ubogi. Bardz. Luk. 84. Bestyom nawet miły Kącik, w którym się rodziły. Teat. 46. c, 80.

W cichy kącik, gdy się skryje, Wdzięcznej swobody zażyję. Bardz. Trag. 310. Bezpiecznie w małym sobie usię-dziesz kąciku, ib. 578. — Szczćrzeć powiem, co tylko mam w serca kąciku. Teat. 46, 22. (cf. tajnik).—Anatom.

W złączeniu niższej i wyższej powieki, pokazują się kąciki w oku, oculi canthi ; z których ten kącik, co jest podług nosa, większy jest, niż drugi, który leży koło skroni. Kirch. Anat. 82. bte 2lugeitnmtW; Boss. ,iy3i"b. Po

KACHEL - KĄCIK.

KACISKO - KACZKA.

285

oku abo kącikami patrzeć na kogo. Erazm. Ob. E iij. z boku , nazierkiem , dumno, nienawistnie. KACISKO, a, m., ubogi mizerny kąt, eitt elettber SBtttM. Nowy strumień wyniknie, Ten sławą swoje stare zrównowszy 'kęczysko (kącisko), Szerokim po koronie morzem się rozleje. Pot. Jow. 43. KĄCISTY, a, e, KACISTO adverb., kąty mający. Cn. Th.; Croat. kutlyiv, mtnfeltg, üoU Sßtnfel.

w., demin. nom. kaczka, Boh. kace; Boss. yia, yTCHOKŁ, yTeHOMeicE, ein junges 2lentcfyen. Kaczęta, jak skoro się z jaja wylęgły, wnet biegają. Sienn. 274. Spicz. 147. Haur. Ek. 154. Do kacząt żle zażywać kwoki. Pot. Syl. 161. KACZECZKA, i, z., anatieula. Macz. ettt 2lentd)eit. (KACZERNY ob. Kacerski), KACZKA, i, z’., Boh. kaehna, kacbnićka, kaeka, kaćenka, kacena, lićka, (ka-ćeti se taczać sie); Slov. kaćica; Hung. kńtsa, rćtze; Sorab. 2. kaza, kazka, hufchè ; Sorab. 1. kaczka; Vmd. raza ; (Vind. kazba* wąż, kazhinka » węgorz) ; Carn. raza ; Croat. racza, patka, (kacha * wąż); Dal. plovka; Slav. patka, Rag. patka, plovka, utva, patciza, utviza; Bosn. utva, plovka, patka, plovciça, utviça; Boss. yTKa, yTOuna, ce-,ie3Hnxa, KpHKBa, KpHKyma, Sibir. aK.ieîi, (Ross. KauKa taczanie, wahanie, KatKÜt wahający się) ; Eccl. Kauita >iy-jKecKa, rycbma; bte 21ente; (tu ber ©egeitb unt ©anjtg, bte <pat[d)e). Kaczki mniejsze od gęsi, kształt zaś ledwie nie ze wszystkim do gęsi podobny. Kluk. Zw. 2, 160. Kaczka domowa, bte ja^nte 2(ettte, wielkiego użytku w gospodarstwie ; utrzymywanie łatwe, bo się żywi owadem, korzonkami. Samiec się nazywa kaczor. Zool. 253. Kaczka wodna, Carn. piûl. Nurek kaczka Vind. pandirk. Dzikie kaczki, tt’tlbe Renten, są wielorakiego gatunku; najpospolitsze w wielkości domowym się równają. Kluk. Zw. 2, 320. ob. Cyranka. — Na Polesiu są czarne dzikie kaczki, które po rusku nazywają ukle. Ład. H. N. 62. Kaczka morska, bte Sceönte, 3)feerättte, Carn. posavka; jedne czarniawe z białym brzuchem; inne białe czubate, na tyle czarne; przylatują czasem od morza, i błąkają się między naszemi dzikiemi. Ład. H. N. 62. Kaczka czarna, Ross. Typnairtj, TypnaimuKt ; górna anas marila itarojKa; clan-gula roro.it; zimowa, hiemalis, glacialis caBKa; penelope CBHm'B; tadorna napraw; acuta MMOXBOcrb; piżmowa moschata mniiym ; erythropus na3apKa. — Kaczka szaro-piora na stawie. Tiuard. WŁ 245. Kaczki karmią, w kojcach je mając. Lek. Koń. 2, 14. Chlewy na kaczki takie się stawiają, jakie na gęsi. Kluk. Zw. 2, 165. Kaczka kwaka. Dudz. 21. Toi. Saut. 89. Croat. racza roga; Carn. knfika ; Boh. kachóti, knakati ; Ross. KpHKHyit, KpanaiŁ; Eccl. yTKa KBanaerL. — Prov. Pijany krzywo chodzi, kręci się jak chmiel po tyce, tacza się, kaczki zagania. Dwór. D. 4. er treibt bte 21ettteit ein; er taumelt, tcrfelt. Trawi jak kaczka , struthionis ventriculum habet. Cn. Ad. 1172. (dobrze trawi, zawsze głodny, obżarty). (Croat. Prov. Szrechen, komu je racza u rukah * szczęśliwy, kto ma kaczkę w ręku). Witaj mi kaczko nie brodząc. Rys. Ad. 71. Pot. Arg. 757. (ob. Brodzić). Jak się złożę, jak wytnę do nieb, wszyscy czterzej z koni, jak kaczki. Teat. 26, 57. (od razu). Jak z kaczki woda opadnie, de eo, qui admonitionem negligit. Cn. Ad. 295. er fcfyub

286

KACZK0WATY-K4D.

KADEL-KADŁUB.

teït beu €et)lten fl&. Jako kaczki się plóczą, długo się KÀDEL ob. Kundel.

myją niewiasty. Cn. Ad. 696. — §. b) Kaczka, deska KADENCYA, yi, z., — §. 1. czas przypadania n. p. gaje-przywiązana nad matnią niewodu, która daje poznać, czy    nia sądu, ber ©ermtn, ba    bie ©ericfyte    tfire ©jungen anfie*

skrzydła jego równo idą. Bydel. baê leere ©efcijJ ober 33ret    ben. Kadencye w roku    dla sądów    Assesorskich tylko

aut ©ruubgarne, woran bie $ifd)er erfennen, tote ba$ ©am    dwie naznaczamy ;to jest,    jedne przez    maj, czerwiec, li-

fcfywtmmt. KACZKOWATY, a, e, na kształt kaczki, fttt*    piec i sierpień; a drugą przez listopad,    grudzień, styczeń i

minę, drugie na jarzynę, trzecie na ugór, według ka-dencyi, jak na który rok przypadną. Haur. Ek. 18. — §. 2. Kadencya, skład, rym, w wierszach, zawierający w sobie półtorej jednakiej zgłoski. Kpcz. Gr. 3, 89. Rag. römon, pjetnomjerje, ber 9îeim eiltet $erfe$. W dawnych częste się znajdują kadencye jednosyllabne, n. p. Potym on starzec mrucząc poszedł od niej precz, Bo mu się nic po myśli nie zdała ona rzecz. Rej. Wiz. 29. Kadencye Częstochowskie ob. Częstochowski. — §. 3. Kadencya w muzyce, w tańcu, takt, bie (Sabenj ttt ber 9DÎU-ftf, ber ©aft. KADENCYJNY, a, e, podług kadencyi, (Sa= beiR*. Naród Grecki znał kadencyjna miarę kroku. Lesk. 2, 212.

tenâljttltdj. Juz ojciec Przeor kaczkowatym głosem, Wprzód luty. Vol. Leg. 7, 425. Role są trojakie, jedne na ozi-odkrząknąwszy, perorę zaczynał. Kras. Mon. 33. KACZ-KOWY, a, e, od kaczki, kaczek, 3lenten *. Rodzaj kacz-kowy należy do rzędu gęsiego. Zool. Nar. 253. (KACZ-MARZ ob. Karczmarz). KACZNIK, a, m., kociec kaczy, nessotrophium. Cn. Th., ber Stentenftatt. KACZOŁOWSTWO, a, n., ber 31enteufang, łowienie kaczek dzikich. KACZOR, a, m., Boh. kacer; Sorab. 2. kazor; Sorab. 1. kacżżor;

Vind. razhnik, razman; Carn. razmàn; Ross. ce4e3eHL,

(cf. Eccl. cejc3eitb, ceje3enKa śledziona) ; ber 3lentertcl).

Kaczor jest samiec; kaczka samica; kaczęta są młode.

Kluk. Zw. 2, 160. Kaczor poznaje się ztąd, że w ogonie śrzednie pióra ma do góry zakręcone. Ład. H. N. 61.

— Slov. Prov. Dawa wagce, abi wola dostał; daje jajko, żeby wołu dostał; cf. Pol. Kto chce wygrać kaczora, musi 'KADERA ob. Katera.

zwisko z Francuzkiego znaczące młodszych, nadane zgromadzeniu wojskowemu zebranej młodzieży dla ćwiczenia się w trybie wojskowym. Na to ustanowiona była w Warszawie szkoła rycerska czyli dom kadetów r. 1766. — Kadeci w autoramencie Polskim i cudzoziemskim na-zywają się, którzy sposobią się do dzieł wojennych; ci, lubo noszą mundur, w rejestr jednak płacę biorących nie wchodzą, ale się expektatywa miejsca za pierwszym zawakowaniem kontentują. Kras. Zb. 1, 424. (Vind. slah-tnizh, shlahten mladenzh). Kadet morski Ross. Miraiaini. KADECKI, a, ie, od kadetów, (Sabetteu *. Koszary ka-deckie.

stracić gąsiora ; necesse est facere sumptum, qui quaerit KADET, a, m., KADECIK, a, m. zdrobn., ber ©abct. Na-lucrum. Lek. D 2 b., Rys. Ad-. 30. Kto chce wygrać gąsiora, trzeba ważyć kaczora. Cn. Ad. 372. (cf. bez dołu grobla nie będzie). Kto chce dochodzić prawem kaczora, zatknij za pas gąsiora. Falib. M., (cf. szukając igły, świecę spalił). — Ni to kaczor, ni to kaczka. Rys. Ad. 45.; cf. ni w pięć, ni w dziewięć, cf. barszczyk , weber fait nod) mann, weber genauen nod) geftodjen. KACZOREK, rka, m., Boh. kaćjrek, demin., ein fletltcr Slettterid). Wskok ubili kaczorków piąci. Myśl. E 3. KACZOROWY, a, e, od kaczora, 3lentCttd)ś> *. Kaczorowy kolor, couleur de pigeon , couleur changeant. Tr. eilte fdjtelenbe $arbe. Ross. ce.ie3eHeii, ce4e3HeBbiii kaczorowy; verd de cane, cf. zielony. KACZUCHNA, y, z., demin. malutka kaczka, eilt KADKA, 'KATKA, i, z., demin. nom. kadź, eilt flcilter 3o= fleineS 3lentd)en. Tr. KACZY,    a, e,    od kaczek, kaczkowy,    ber, ©tauber, 33otttd). Ross. ua^Ka,    na40UKa, Ka^yuina,

Boh. kaciej, kachnj ; Sorab.    1. kacżżi, kacżkowć; Vind.    Ka4yiueuKa. Cadus kadka, stągiew'.    Mącz. Dla łacniej-

razhij, razhni; Carn. razhje;    Croat.    raczji, raczin; Hung.    szego gatunkowania ryb, trzeba mieć wanny, kątki, ce-

retzćbol; Rag. patcin, pateij,    utven;    Dosn. patkino; Ross.    bry. Haur. Sk. 142.

drzewa wydłubane lub wydrożone. Wiod., etlt ait3 einem ©tüffc airôgepblteê plserneS ©efefurr. (cf. Stumpf, $arj* rümpf. 31 big.) — §. Kadłub, kazub qu. v., ber Stumpf, SJaumrtube ju (Erbbeeren, Ross. uysoBt. — 2. Milit. Kadłub carcasse w mostołodzi, nazywa się krata drewmiana, zrobiona w postać łodzi, na którą przybija się blacha miedziana. Jak. Art. 3, 294. am ponton, ba$ boljente ©itter ober ©ertppe tu gonu eines Stajen, worauf ba§ tupferblecO genagelt wirb. Kadłub z żelaznych ' obręczy, otaczający karkassy. Jak. Art. 3, 294. ba3 éertppe an ben ©arcaffen;

yTKHHi, yniHbiH, yraniH ; ileuteu '. Jaja kacze są większe KADŁUB, a, w., (cf. pałub) ; 1. naczynie z jednej sztuki od jaj kur pospolitych. Kluk. Zw. 2, 163. Ja nie wiem pewnie, co się z jego stało nosem, Nie gada jako człowiek, ale kaczym głosem. Nar. Dz. 3, 55. Kaczy pastuch, anatarius. Cn. Th., Bosn. patkar, utvar, plovkar, koji cjuva plovke. KACZYGA, y, z., stara kaczka. Tr. eilte alte 3lentc. KACZYN1EC, ńca, m., §. 1. taraxacum, kniat, knieć, podbiał trzeci, śmirgiel, ber ©dtmcrgel, bie Słutter*

Blume, ©Otterblume, ziele znajome dla kwiatu swego żółtego , od którego majowe masło żółtawe się staje. Kluk.

fusoria ; (Slav. kalupcsia i co modele robi). 3. Anat. Kadłub, truncus, ber Stumpf, najznaczniejsza część zwierzęcia, bywa różnego kształtu, części jego są grzbiet, piersi, boki, żebra, brzuch. Zool. Nar. 67. tułub. — §. Ciało ludzkie się dzieli na kadłub czyli tułów z głową , in truncum capitatum, i na ręce i nogi. Perz. Cyr. 1, 17.

Rośl. 2, 225. Gdy kwitnie, zbierają go z zielem i suszą, a parząc, po garści codzień i z paszą krowie dając, Bosn. kalup * forma, modelusz ; Croat. barb. kalup forma przez całą zimę będzie majowm masło. Ład. H. N. 62.

•— §. 2. Łotacz drudzy kaczyńcem zowią. Kąck. Pas. 15. tussilago, ber Ipufïattidj, Boh. kaćinec ( * 2. chlew kaczy).

— KAD; skrócone od słowa kędy; w składanych: dokąd, poniekąd, pokąd, zkąd. — Wyraża kierunek miejscowy, i może należy do jednego źrzódła z słowrem kąt.

ber śRuntpf mit betu $opfe, ber Körper opite Jpattbe ttnb Süße,    psotnjk; Sorab. 1. padawa khorofcż; Slav. goropad, ve-

Kadlub się składa z głowy i z szyi, potym z piersi czyli    lika nevolia ; Rag. padaviza, zavratanie ; Gani. boshja ;

wyższej części kadłuba, i z brzucha czyli niższej części    Vind. padaviza, padnost, fvetega Valentina boliesen,

kadłuba, ib. 1. KADŁUBEK, bka, m., zdrobn.; Jak to    flied, skernina; Croat. opadaricza ; Ross. yepHaa HeMOim,

dobrze kochać ładny kadłubek. Nieme. Król. 2, 162. ła-    ymr&, npnna^OK'L, nocTp&TL. Kaduk dzieci, gdy im się

dna figurkę, etît tttcSïtcpeê 'gtgürcpen. 2. KADŁUBEK, nom.    zęby klują, Ross. po/uiMeut, po^HMUtncŁ. Gdy kaduk kogo

propr. ; biskup Krakowski, umarł r. 1223, pierwszy hi-    rzucił, zrywano sejmy; dla czego choroba ta nazwana

storyą narodu swojego pisał. Kras. Zb. 1, 424. ber alte*    sejmowa, comitlalis. Boh. Dyab. 2, 194., Wad. Dan. 189.

[te ÿoïmfdje ©efdjtdjtfctyretOer. [Tak mniemał Krasicki, ale    Lekarstwo przeciw wielkiej niemocy, to jest, kadukowi,

wcze-

wiadomo że Kadłubek pisał dzieje polskie w sto lat po    Śleszk. Ped. 403. Których zwykł kaduk porwać,

Galu; imię zaś jego jest raczej patronym., i znaczy syn Kat-    śnie miarkują, że się niemoc zbliża.    Pilch. Sen. 303.

luba, czyli Gotloba, t. j. Bogusława. 1] KADŁUBIASTY,    hnprop. Muzo! ty to wypowiesz, ducha    w się zatchnąwszy

a, e, auëgcpôpit, gerippt. Kadłubiaste kule, karkassy, bte    i kaduków Febowych. Tward. Wł. 53.    — Kaduk koński

©arcaffett, üîtppettfugeltt, kule ogniste, na które robi się    albo słonecznik, ba$ $tnfattett ber spferbe, bte gaUfitdjt, ber

kadłub z obręczy żelaznych ; ten obszywa się drelichem,    Molier, kiedy koń idąc w drodze abo stojąc na miejscu,

a wnętrzna próżność wypełnia się zaprawą umyślnie do    głową pocznie trząsać , oczy wytrzeszczać, nogami tąpać,

tego przygotowaną. Jak. Art. 3, 294.    i wszystkim ciałem tak drżeć, że aż na ziemię upadnie,

KADR, u, m., kwadrat lub czworogran, baś Öuabrat. Ty-    nogi wszystkie rozciąga, wszystek się miece, a czasem

tuł planty może być zamkniętym czworobocznym ka-    mu i z nozdrza i z gęby piana płynie. Lek. Koń. 20.,

drem, z jednej cienkiej, drugiej grubszej linii, mosiężnym    Hipp. 106.— 3) Kaduk, kat, czart, bies, dyacheł, Ross.

piórem wyciągniętemi. ŁeLsk. Mier. 244. et 114.    nocTpto, ber genfer, ber ©ltcfucfr ber 2)eutfd)fer. Dali

KADUCZNIE adverb. adj. kaduczny* opętanie, szalenie, dya-    bóg ci, kaduk go tu przyniósł. Teat.    33, 19. Otóż do

belnie , verzweifelt, verteufelt, teufltfcfy. Ej Błażku, skoczy-    nas Regienta jakiś kaduk niesie. Treb.    S. M. 108. Swar-

liście kaducznie do głowy po rozum. Ossol. Str. 1. Lę-    gocze, kaduk wie jakim tam językiem.    Teat. 30. b, 16.

kam się kaducznie. Teat. 3. d, 17.    KADUCZNIK, a,    m.,    Kiedyż tam pojedziemy u kaduka! ib. 55. b, 50. Zjedz-

kaduk biorący, caducarius. Cn. Th.    ber cabale ©üter    au    że kaduka, kiedyś taka. ib. 54. b, B ii. KADUCZEK.

ftdj reißt. Kaducznikowi. Cudze dobra pobrałeś kadukiem czka, m. zdrbn., Takiego rodzaju panicze, są nasze ka-bez sromu, Za to i sam w cudzym    się poniewierasz    do-    duczki. Teat. 19. b, 19. dręczyciele, dyabełki. KADU-

mu. Kochow. Fr. 77. KADUCZNY,    a, e, 1) chory    na    KO WY, a, e, kadukiem spadkowy, ©abttf*, nteberfälltg,

kaduk czyli wielką chorobę, Vind.    opadliu, padliu,    ept*    n. p. kadukowe prawo, kadukowe dobra ; Boh. odumrtnj.

kaad, (Hang. kâdâr, pinler * bednarz); Sorab. 1. hat; Vind. kad, shirok shkaf, (kaduine * koryto) ; Carn. kad, będn, tręzhof; Croat. kacza, kad, bedeny, lodricza, beden, brenta; Dal. kâd, kacza, esabar, kazza, Bosn. kad, cja-bar ; Slav. kaca ; Rag. xetak , podstavizza , badagn ; Ross. ua4b (2. miara zbożowa czterech czetwertów), cnycTJitifTB ; Ecel. BâTï ,    ; Flebr. “p kadh vasis nomen generale;

Graec. xâdoç, y.ciâdog ; Lat. cadus ; (cf. Ross. OKaTHTb, ouaTHBaTb oblać) ; (cf. Germ. ©af|c) ; kadka dem., (cf. pół— kadek , przykadek) ; fasa, stągiew , kufa, do cieklizn naczynie otwarte, eilt 3über, eilt @tauber. Kadzie bywają sosnowe. Kluk. Rośl. 2 , 159. — Prov. Póki piwo na kadzi, Pić go nie zawadzi. Teat. 29. c, 80. (cf. łyka drzeć, kiedy się dają). Fortuna tamtemu daje kadzią, a temu czarką. Pot. Syl. 51. Głupi jak sadło, brzuchaty jak kadź. Mon. 70, 177. Niech teraz dozna, co w sobie zawiera Małżeński związek, i niechaj z tej kadzi Trunku skosztuje. Morszt. 97. Deszcz leje jak z kadzi. Pot. Arg. 424. (cebrami). — Transi. Belowe wnuczki bez przestania muszą wod odmiennych Nadaremno dodawać do kadzi bezdennych. Otw. Oiv. 160. — §. W hucie, kadź, dziura, przez którą ogień z niższego do wyższego Cn. Th. bte fd)tvere ^rauffiett, bte faEettbe ©ud)t, wielka    wchodzi sklepu. Torz. Szk. 34. tm £mttenofen, ba3 fetter*

niemoc, padaczka, świętego Walentego niemoc, morbus    lod) ait3 bctlt Ulttern tu bert Imljent ©toif, (cf. kadzić).

caducus. Sienn. 353. Oczk. Przym. 206. (cf. paduch). epi- KADZIĆ, ił, i, intrans. ndk., zakadzić dok., Boh. kaditi, lepsia. Perz. Lek. 145., Sk. Żyw. 2, 17.; Boh. bożec, ćaditi (ob. Czad), kadjm, kadjwâm ; Slov. kadim ; Sorab.

287

KADŁUBEK - KADUK.

KÀDUCZEK - KADZIĆ.

lepttfd), mit ber [mtfallenben ©ud)t Mjaftet. Przestraszony KADŹ, i, £., Boh. kad’, kadecka; Slov. kad’; Hang. kad, na ziemię upadł, i jakoby kaduczny, trzęsienie członków uczuł. Sk. Dz. 1127. Czyni się niemym, ślepym i ka-ducznym, Aon łotrem wierutnym i przecherą sztucznym.

Klon. Wor. 50. Przykład kunsztownego udawania kadu-cznych konwulsyj. Pam. 84, 304. 2) Dyabelny, fatalny, verteufelt, fatal, verbeufert. Kaduczny mi się trafił przypadek. On ma kaduczne szczęście. Ld. KADUK, a , m., z Łac. 1) majętność opuściała, oduinarłe dobra. Cn. Th.

265. cabufe ©liter, meberfalltge ©liter. Wziętoby kaduka po mojej śmierci; bo jestem ostatni z linii; wolę tedy zapisać za życia. Teat. 27. e, .70. Po Muftym nieleda-jaki na nas spadnie kaduk. ib. 55. e, 22. Boh. odaumrt.

— §. Kaduk, prawo kadukowe, ba3 ©abltfredft, Boh. au-mert. Kiedy dziedzictwo próżno zostaje, tak iż się go, niż rok i sześć niedziel minie, nikt nie upomina, tedy na Króla przypada, to jest, do onego sądu należy, któremu podległo ono dziedzictwo , i takowe prawo kadukiem bywa zwane. Chełm. Pr. 96. Rudolf ziemi Raku-skiej na Ottokarze dochodził, powiadając, że pomienio-ne ziemice prawem spadkowym albo, jako więc zowią kadukiem, na dobra Cesarskie przypadły. Krom. 283. —

2) Kaduk, choroba-rzucająca , wielka niemoc, boża kaźń,

4. kadzicź, kadźu , kadzim, kad, dem* dym; Croat. ka-diti, dimiti; Vind. kaditi, climiti ; Carn. kadyti, kadim « dymić, kurzyć ; ( Vind. fe kadi.« kurzy , dymi sie) ; Bosn. kaditi, (Bosn. et Slav. kad* dym); Bag. kaditi ; Boss. Ka-4HTf>, Ka*Ay, vulg. Kawy, (cf. na4HTb swądzić, wb swąd ob. Czad; Eccl. KaAto; cf. Hebr. “pp kadacli accensit) ; wonne rzeczy palić dla naprawy zapachu, räubern (einen fRauc^ ntadjett £)eft.). Człowiek w głupich zapędach w rząd się z bogiem sadzi, I mniema, ze mu dymem świat ofiarnym kadzi. Zab. 9, HO. Zabi. — §. burlesq. Kadzić* smrodzić, bździć, ftanfew, ftften. Pies kadzi. Myśl. B. 5. Królowi trzeba alliantów, jeśli mu kto w kaszę pluć chce, i pod nos kadzić, zęby się stawić. Bot. Arg. 635. — Fig. Kadzić * pochlebiać komu. Rag. kaditi tkoga, einem SBet^raud) (treuen. Pochlebstwo ziemskim bogom zwykło kadzić, gdy nad ludzi Wynosząc stan ich bóstwem mniemanym ich łudzi. Zab. 4, 379. Minas. Przez pochlebstwa królom ustawicznie kadzą. Jabł. Te!. 320. Rozalia jest dziwaczką, ale jej pochlebiają, kadzą i wychwalają. Teat. 37, 80. KADZENIE, ia, «., subst. verb., Croat. kadcnye, bn3 SRdncfjcrn. Kadzenie suche, kiedy chorzy dymem, mokre, kiedy parą się kadzą. Kluk. Bośl. 2, 276. baö ÜBäljett, bic SMljung. — b) Kadzenie * materya kadzenia, kadzidło, bflê Sîfludjiverf. Kadzenie palili, ognie niecili, jawnie biesiadowali. Sk. Bz. 571. KADZ1CÎEL, a, m., który kadzi, bet* 9fthldjcrcr; Boh. kadina; (Vind. kadiuz , kadivar, kadivauz, dimaspushavez * dymicicl). Fig. pochlebca, ber 2Bcil?raucl)ftreuer, ©djntetcfyler. W rodź. ieńsk. Kadzidełka, bic 9Mu#erinn. KADZIDLARZ, a, m., KA-DZIDLNICA, y, z., KADZIDLNIA, i, z., KADZIDLNIK, a, m., §. 1) naczynie do kadzenia, baé» ®ctf>raud)faj5, 9taucf)fajü ; Boh. kadidlnice , kaditedlnicc, kuridlo; Slov. kadidlnia, kadidłnice , kaditelnica; Sorab. 1. kadzidło, kadźedlnica, kadżenk, (kadob vaporarium) ; Vind. kadilnik, kadilnjak, kadiunik, kadiuniza, kadilneza , rauhfaf; Carn. kadilnèk, kadilnèza; Croat. kadilnicza;

Bosn. incensir, kadilnik, kadiovnik, kadillo; Rag. kadil-niza, kadioniza, kadionik, okadillo , kadillo; Slav. kadio-nik; Boss. KaAMbHHKŁ, Ka^HJbHHua, KypMbHima, Kypif-jieHbKa, GVMiflMHHK-b, JUMommua. Kadzilnica, na której ogień kładziemy, i kadzidło wkładamy, i przed ołtarzem kadząc bogu ofiarujemy. Galat. Alf. 423. Kadzidlnik,

dła, SîaudjrcerfS *, 20eüjraudjê * ; Eccl. aojohhlih ; Boss. Ka4iwbHbiH, JtaAOHHMH, KypiUbHHH, KypnTe.ibHbii1 ; Sorab. i. kadżidly, kadźiwy, n. p. Na ołtarzu *kadzilnym (ka-dzidlnym). Budn. 1 Chroń. 6, 48. (kadzenia. Bibl. Gd). Kadzidlne otręby, olibanum vel manna thuris ; dziś tym imieniem kadzidło białe, a niektórzy pospolicie wszystko tak zowią, u starych same otrociny kadzidlne tak zwano abo szczćrobiałe kadzidło, 2ßctbraud){>mel)l ober fdjledjter SBeityrctud). Sienn. Wyki KADZIDŁO, a, n., Boh. kadi— dlo, kuridlo; Slov. kadidło; 'Sorab. 4. każdenstwo, wo-ruch, würuch; Vind. kadillu, kadilstvu; Carn. kadilu, virh ; Croat. kadilo, kad, temjàn ; Dal. kaad, kadilo, tamyan; Hung. temyen ; Bosn. tamjan, miris, vogniç ; Bag. tamjan; Boss. Ka4ino, naxayHT., maohü, MBairb, evMiaMT>; Eccl. Aoaoiib, ft/uiib, [dłoń 2|, Aa40Hb, thu$, ber Sßetyraud), żywica wonna, jest samiec i samica. Samiec naprzód się bieli, potym czerwienieje i żółknieje ; samica tłuściejsza jest, miękka, prędko gore. Śleszk. Ped. 413. Kadzidło białe, olibanum. Krup. 5, 430. — fig. Kadzidło, pochlebstwo, ©djineidjeletjen, 2Bet&raudj.—    2) Ka

dzidło, kadzenie, baö Sfîaudjern, ber Sffiet^rmid;, baê Stand)* merf. Po śmierci kadzidło; po obiedzie łyżka, post bellum machinas adferre. Mącz. Nie pomoże krukowi mydło , ani umarłemu kadzidło. Cn. Ad. 638., Bej Post. B b

Dal.

kadilnik, kadionik;

3. — §. 3) Kadzidło, z.iele, melissa silvestris. Ursin. 2Balb* utelijfe. KADZIDŁONOŚNY, a, e, niosący, przynoszący, rodzący kadzidło, wctbraudjbrtngeitb, rcetitraudjtragenb ; * Croat. temjanonpszni thurifer. Kadzidłonośne strony, gentes odo-riferae. Zebr. Ow. 85. KADZIDŁOWY, a, e, Boh. et Slov. kadidlowy, od kadzidła, Settyrctucfy * ; Boss. jumaHO— Bbm. Rozpuściwszy korzenie przez skiby, zarazem Rózga się kadzidłowa z ziemi pokazała. Otw. Ow. 449. Ka-dzidłowa latoroślka. Radź. Syr. 50, 8. (latoroślka Libańska. Bibl. Gd). Kadzidłowe drzewko, ber SBetfyraudtftraud). Kadzidło we jądrka, 2Bet(>raud)föruer. Teraz na głowie nosić wieniec kadzidłowy, z kwiatów wypuszczonych z ziemi. Lib. Sen. 44. ( t. j. wonny). Kadzidłowemi karmi się kroplami. Otw. Ow. 624. (aromaticis wonnemi). Kadzidłowy kamień, libanochros. Plin. 37, 10. ettt IDCtljraucIp farbiger (śbelftcm. Kadzidłowe ziele ob. Kadzidło ziele.

kużelka conus, {kaudel stupa) ; Slov. kuzel ; Hung. guza-ly; Sorab. 1. kudźel; Sorab. 2. kuzel, kużela, krużel; Carn. koshęl, (kodęla stupa); Vind. koshiel, koshel, spuela, spuva, prefliza, prefelza ob. Przęślica; Croat. kudela , kudèlya, kudelicza, preseniz, presel, poveszmo, (kudelya proszta stupa); Dal. szebicza ; Bosn. kudiglja, kusgegl ; Bag kudjeglja, kuxegl, kudiégliza ; Boss. Ky-AeAb, KyAejH, KyAe.ibKa, npaACTBO, caMonpajKa; Eccl. KpoKii, yTOKi, TKaaecKOH, KftA-Kiu., noaaTOKS ; cf. Lat. colus, conus; Lat. med. concula; Wallis, cogail; Vêtus Gall. connoille, conoinguole, coloigne, quelogne ; Fr. quenouille; liai, conocchia; bte Ältnfel, ber 9Î0<feit, ber @ptttn* r tuf en, ber 2Bocfen; Boh. obâslo; §. 4. a) drewno okrągłe podługowate jak kręgiel, z którego len na około obwi-

288

KADZENIE - KADZIDLNY

KADZIDŁO - KĄDZIEL.

Pochodź, dokadzić, nakadzid, okadzić, pokadzić, prze-kadzić, przykadzić, rozkadzić, ukadzić, zakadzić, zkadzić. turybularz, kościelne naczynie, którym kadzą. Mącz. Po- KĄDZIEL, i, z., KĄDZIOŁKA, i, ź. zdrbn., Boh. kuzel, chwyciwszy kadzidlniki, nakładli w nie ognia, i kadzidła na wierzch włożywszy, ofiarowali przed Panem. Leop.

Levit. 40, 1. (kadzidlnice. Badz. ib. każdy wziąwszy ka-dzidlnicę swoje. Bibl. Gd. ib). Wystawił kościoł wielki i bogaty, Tamże wniósł wszystkie stoły i ołtarze, Czołnki, kadzidlnie i turybularze. Odym.. Św. G 2 b. Pochlebstwo sypie swe wonie w kadzidlarz obłudy, któremi mami króle i książęta. Zab. 40, 456. Zabi. — g. 2) Kadzidlnik, co kadzidło zbiera, przedaje, thurarius. Cn. Th. ber SRaucfprerffantmler, ®etyrancbfyänbler. KADZIDLNICZKA, i, z., demin. nom. kadzidlnica, eilte flehte ffiäutfyerpfaimc. La-terniczka, albo raczej *kadzilniczka (kadzidlniczka) bla-chowa, w każdej pasiece ma być dla wykurzania pszczół z ułów. Kąck. Pas. 42. KADZIDLNY, a, e, od kadzi-

niony, się przędzie, n. p. Na nici przędzie się albo na    mnym moszcząc gîazem wody, A z lasów w nowe sia-

kądzieli domowej, albo na kołowrotku. Kluk. Rośl. 3,    dło kafar pędzi kłody. Hor. 2, 8. Nar. Kafar mularski,

328. Wdowę chcąc wygnać z imienia, postawili jej przed    górniczy, studzienny. Solsk. Arch. 7. Kafarek mały. ib.

domem stołek z kądzielą, chcąc ją gieradą odprawić.    27. — *§. [Skała rzeczona od przylądku w Eubei (Ne-

Szczerb. Sax. 465. — b) Len abo wełna obwiniona ko-    groponte), teraz Gapo del ’ Oro. 2]\ Skała w morzu,

ło tego drewna, ber gfodjä ober bte 2Me auf ber ftunfel,    kafar. Dardz. Trag. 437. eine gelfenfptfce fm STOeere. Miał-

bie ftunfel, ber    Kądziel oprząść pensum conficere, ki bród zdradliwy, Kędy skały pod nurtem bystrym ka-

to jest tak wiele przędzy, jako na jedne kądziel czynią.    far kryje. Bardz. Trag.' 266. (not. skała na morzu, ka-

ifącz. ben ftocfeu abfpmnen, Pallas, zonom wymyśliła    far). KAFARNIK, a, m., który robi kafarem, ber mit

prząść kądziel, i płótno tkać. Biel. Św. 8 b. Gnuśni w    bem 3łantmelBIocfe arbeitet; co winduje. Dudz. 40. KAFA-

kącie zasiędą, I prząść kądziel z żoną będą. Susz. Pieśń.    ROWY. a, e, od kafara, fftamme » , SîammeBlocfê * . Wa-

3 Q. 2. Z niewiastami kądziołki prządali albo wzorki lec kafarowy. Solsk. Arch. 32.

szyli. Rej. Zw. 23. W Indyi szarłatne kądziele przędą KAFEL ob. Kachel. ‘KAFFA, y, z., n. p. Od sztuki tabinu niewolnice po warsztatach słoniowych. Tward. Wl 220. ważkiego, i kaffy złł. 3. Vol Leg. 6, 133.?

(przędzę, nici, włokno). (Slov. Prov. Za funt kudéle ne KAFFENHAUZ, u,‘ m., z Niem. baś $affe[>anê, kawiarnia, wâzi, flocci penditur). Do kądzieli twoja rzecz. Żegl. Ad.    gdzie kawę gotują i przedają, Hung. Kâvéshaz; Ross.

64.. Dobrze tobie kądziel prząść. Cn. Ad. 192. cf. do-    KO^eiiHBiH 40mł , kawodom. Pum. 84, 483. Porządek

brze tobie pierze drzeć; abo do śpitalu między baby, bu    jaki ma być w kaffenhauzach, garkuchniach, austeryach.

taugft iu bte ^uufelftube, }U beu alten Söetberu. Narsesowi    S. Grodz. 2, 82. Rozkazano, ażeby Paryzka gazeta w

tąd. Gaz. Nar. 1, 256., Teat. 7. d, 14. KAFFENHAU-ZNIK, a, w., KAFFENHAUZNICZEK,

1. co przesiaduje w kawiarniach, ein ^affee^ctuêler, ber tltt» mer in ben îiïaffeclmnfern ließt. 2) Kaffenhauznik, co kawiarnią trzyma, ber Sïaffeefieber, ßoffetier. KAFFENHAU-ZOWY, a. e, od kaffenhauzu, Sîaffeeljauê ». Politycy ogrodowi i kaffenhauzowi. Gaz. Nar. 1, 128.

Cesarzowa Zofia kądzielą groziła, iż go między niewia-    żadnym tutejszym kauffenhauzie nie znajdowała się od-

czka, wi., demin.,

stami posadzić miała. Sk. Dz. 564. Proszę, odpuśćcie szlachta, jest niewiast tak wiele Co się do miecza rodzą, mężów do kądziele. Pot. Pocz. 52. Bajki to kądzieli godne. Birk. Dom. 21. (babskie).— §. 2) Kądziel » linia białogłowska; oppos. miecz, bte weibliclje Stute, bte Sunfel, (cf. ©piHmaßC); (cf. Franc, quenouille et lance).

Krewni z matki, albo jak u nas mówią, po kądzieli. Ostr.

Pr. Cyw. 1, 176. Choćby mężczyzną był kto, a byłby ‘KAFIZMA, y, z., w Rusk. cerk., jedna z dwudziestu części, mi krewnym po matce, siestrze, albo którejkolwiek bia- na które psalmy dzielą. Ross. KaeiicMa. Wieczernia by-łogłowie , tedy mi jest blizkim po kądzieli, albo po wrze-    wa wszystka niemal śpiewana, krom części psałterza,

cienie. Szczerb. Sax. 136. W Pawle biskupie Wileńskim    która się kafizmą nazywa. Pim. Kam. 303. einer won bett

skończyli się książęta Holszańscy męzkićj sukcessyi; ale    20 Reifen, worein ber ^falter ßetljeilt wtrb.

jeszcze po kądzieli, żeńskiej płci potomkowie ich są w ‘KAFLA, ‘KAFLANY, ‘KAFLOWY ob. Kachel, wielu domach panów Litewskich. Stryjk. 306. —    3) KAFTAN, ‘KAWTAN (1 Leop. Sap. 8, 19)., a et u, w., KA-

FTANIK, a, w., demin., (Turc, kaftan. A. Czart. Mscr., Turc, kaftanlyk tela vel pannus pro veste interiori. Menin.) Kaptan. Paszk. Dz. 154., (Carn. kaftan; ltal. cafletano, caftano ; cf. Lat. med. cabanus, capa; Svec. kafta; Graec. xannarla); ber (kftan, ein nuwgenldnbi[d)er iftocf ofme gal» ten. Turcy na koszuli noszą suknią na kształt szlafroku z lekkiej materyi, która od szyi spada aż do kostek; na tej mają drugą równego kształtu, ta zowie się kaftanem. N. Pam. 1, 42. Kaftan u Turków, szuba albo délia, którą cesarz posłom cudzoziemskim i urzędnikom przednim państwa swojego na znak dystynkcyi rozdaje. Kras. Zb. 1, 425. Po bankiecie Ciausz Baszy prowadzi posła i kilku jego ludzi do osobnego pokoju, gdzie na nich kładą kaftany złotogłowowe pstre z różnemi figurami ptaków i innego zwierza na znak łaski. Kiok. Turk. 106.— 2) U nas znaczy spodnią suknią, na której noszą kon-tusz, ba3 ^olntfd)e Unterfletb ; Boh. kaftan , kaftânek, kabat, kabatek; Croat. podhalicza, zobun , jęcherma, pod-stavlyenicza ; (Ross. Ka^Tant suknia). Żołnierz grosze swoje zbiera do kaftana. Gród. Dys. B. 4. — Prov. Dobra w chomąto słoma , a w kaftan bawełna. Fredr. Ad. 21., Peir. Ek. 107. cf. szkoda psu białego chleba, abo nie miotaj pereł przed świnie, abo dobra psu mucha ;

Kądziel, szafran płonny, dziki krokos, przęślica. Syr. 561. bie ©piÉenbtftd, atractylis. KĄDZIELNICZKA, i, z., prządka, bic ©pinnerinn. Już mi też, mówił Leszek dziesięć lat mając, ‘teszno między temi kądzielniczkami siedzieć; wolę być między chłopy czystemi, a uczyć sie spraw rycerskich. Biel. Kr. 110. KADZIELNY, a, e, od kądzieli, Jtnnfel *, SRotfen « ; Ross. Ky4eibHHfi. Holofernes hetman ręki dzielnej W utarczkach, zginął w łożu od ręki kadzielnej. Kulig. Her. 206. t. j. kobiecej, er fiel bltrd) eine 2öctberl;anb. Odkąd świat światem, Nie był takiemu nigdy ni kadzielnym, ni rzemiennym bratem. Zab. 14,

262. t. j. ni po kądzieli, ni po mieczu, weber ©pili *, nod) ©d)Wertmaße.

KADZILNY, KADZILNICZKA ob. Kadzidlny, kadzidlniczka.

KADZIOWY, a, e, od kadzi,    ©tauber»; Sorab. 1.

hatowć; Ross. Ka4oqnbiw, ob. Cebrowy.

KAFAR, u, m., KAFAREK, rka , m., demin., winda stojąca, baran, w której baba wzgórę i na doł idąc pal wbija, ber fôammBlocf, bte 3îantme. Barany czyli kaVary do wbijania palów na mosty. Rog. Doś. 2, 70. Baba przy katarze. Kluk. Rośl. 2, 157. Kafar do bicia palów w ziemię, bywa sosnowy. Kluk. Rośl. 2, 160. Słupy kafarem w wodę wpuścił. Warg. Cez. 81. Gardzim ziemią, ogro-

57

289

KĄDZIELNICZKA - KAFAR.

KAFARNIK - KAFTANIK.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

79. Bodajbyś summy miał na kahałach ! Przyb. Kob. 91. KAHALNY, a, e, od kahału, zborowy, tron ber 3u= bertgemetnbe. Za pogłówne do kahału oddane od dwóch starszych kahalnych, parafianie kwity odbierać mają. Skrzet. Pr. Pol. 2, 79. Starsi kahalni. Vol. Leg. 7, 44.

dobra Matyasowi plotka, ntfltt. tmtjj ferlen Tttd>t ben ©öuen trorroerfen; ober trag tutfcen ber Sîuj) SDînêFatett, »eint fte jpaberftrofy fyat. Cieplej, niź Z bawrołną w kawtanie, z monetą. Jag. Gr. B 2 b. Kazafem sobie uszyć kaftan łosi, któryby i najpłytszemu pałaszowi dał odpór. Mon.

67, 402. Kaftan do potyczki, lorica linea. Cn. Th., ba3 KAIFASZ, ‘KAJAFASZ, a, m., Sekl. Joan. 48. imię żydow-^flltjer^entb. — 3) Kaftan, kaftanik, kamizelka spodnia,    skiego najwyższego kapłana,    za którego Jezusa ukrzy-

n. p. nocna, ba$ $uttcrl)emb. Urs. Gr. 182., Garn. arnosh,    żowano, ber ^oljepriefłer    Odesłał Jezusa Annasz

persnèza ; Sorab. 1. kholer, kabat; Eccl. Ka<t>TairL, Ka-    związanego do Kaifasza. 4 Leop.    Joan. 18., ztąd przysłowie:

BTam; Ross. 4yiuerplifl, 4ymerp,bMKa, rfejorpta, tLjio-    od Annasza do Kaifasza, ob. Annasz. KAJAFASZOW, a, e,

- 54. b, 21.

F. 7 b.

KAFTYREK, rka, m., imbryk od kawy, eine fôaffeefamte. Tr., Croat. kaferka pocillum testaceum.

KAGANIEC, ńca, m.

290

KAFTYREK - K A H A Ł.

K A H A L N Y - KAJAĆ.

rpkiiKa, TliJiorpteqKa, <j>y<j>aiiKa. Brzydkie kaftaniki. Teat. adj. possess. n. p. Annasz był cieść Kajafaszow. Sekl. Joan. 18. Kaftanik bagazyowy na nim. Birk. Ob. Kaz. KAIK ob. Czajka.

KAIM, KAIN, a, w., imię najpierwszego bratobójcy, $attt.

Kain bratobójca życie wziął Ablowi. Przyb. Ab. 260. *KA-

IMCANIN, a, m., wierutny łotr, niby to kaimowski po-a) narzędzie na kształt koszyka że-    tomek, arcyzłośnik, eût $atnêfül)tt, ein (Srjböjerotdjt. Na-

laznego, kładące się zuchwałym bestyom na pysk, aby    mnożyło się Kaimcanów, którym miło jest miłośnice

się kajały abo króciły, ber iDîaulforb, 23et$fi)rb; Boh. kra-    mieć, a z niemi w swej woli i w psocie mieszkać, niżeli

buska, nóhubek; Vind. koinski saklcp , gobzhni korb,    swą własną oddaną z boga    a ludzi dzierżeć. Glicz. Wych.

vustni satik, volouja kladiza; Sorab. 1. rćzadwo, zeżipa-    B. 7. * KAIMOWSKI, a,    ie, od    Kaima, $atu$ *. Na

dwo, prćmza. Muły, że rade koło siebie kąsają, dają    krew własnych braci kaimowska konspiracya. Mon. 69,

im się na pyski kagańce. Kluk. Zw. 1, 191. Strzedz bę-    578. Kaimowskim sercem    własny    swój naród do ohydy

dę ust moich kagańcem. Budn.Ps. 39, 1. not. «insi tłu-    przyprawił. Pim. Kam. 76.    ib. 15.    cf. bratobójczy,

macza munsztukiem ; ty o tym kagańcu rozumiej, jaki KAIR, u, m., wielkie miasto Afrykańskie, stolica Egiptu, kładą na srogie konie. » — I niedźwiedź musi w taniec, Dykę. Geogr. 2, 4. ßatro tn (Sg^ptert. wziąwszy na nos kaganiec. Pot. Pocz. 182. — b) Kaga- KAJAĆ się, kajał się, kaje się et kaja się recipr. niedok, nieć, kaganek, nka, m., [porówn. śred. lacińs. caga»    ukaić się dok., Boh. kati se, kagi se; kagicnost poeniten-

puszka. 2], koszyk podobny żelazny od ognia, na kształt    lia; Slov. pokâin ; Sorab. 1. kacż, hkayu fzo, kajem,

lampy żelaznej; a w ogólności lampa, eine etferne Campe,    Sorab. 2. nahumefch ; Croat. kajatisze, kajamsze, (kaja-

cin etferneS Campettbecfen, ftetterbetfen, eine ^ecfypfamte, ^ed)«    nye ; Dal. kayba*żal); Bosn. kajatise, kajanje; Rag. ka-

lampe, fteuerpfanne, Campe; {Boh. kahanec gliniana lampa).    jatise, pokajatise, pokajanje, kaiba; (Slav. pokajljiv < ża-

W kaganku tak długo się świeci, pokąd ma dostatek    Żujący ; kajasi « wodze) ; Vind. fe kassati; Garn. kajam se,

oleju abo szpiku. Syxt. Szk. 162. Jego urzędem było,    kèsâm se, kèsanje; Ross. Ka/ntca, nonaaTŁca, B3KaaTtca,

chędożyć i narządzać lucerny abo kagańce pospolite po    Ka3HHTŁca, (act. KaaTB, Karo napominać; Eccl. OKaaBaro

kurytarzach. Wys. Aloj. 278. Lampa, to jest kaganiec    miserum red do, lugubriter deploro, okai.aht. nędzny; cf.

olejowy. Cr esc. 28. Którzy kagańce gotują, zwykli ich    Hebr. pip kuz taedere); §. 1. a) żałować występku, błędu,

od spodu wodą napełniać, a na wierzchu olejem; woda    einen 3rrtl)um, ein Sergent bereuen, SReue unb Ceib tragen,

olej trzyma , a olej światło karmi. Birk. Chód. 23. Ogród    Żydowic kilku chrześcian na swą wiarę zwiedli, i ażeby

kagańcami oświecony. Teat. 13, 39. Posępne i blade    się tego nie kajali, do Węgier wysyłali. Gwagn. 293.

światło kaganka. Teat. 18, 29.. Wyszedł z karczmy z ka-    Lukrecya pierwej na grzech zezwoliła; którego się po-

gankiem w skorupie żyd. Kras. Pod. 2, 18. Szczupły    tym kając, sama siebie zabiła. Sk.Żyw. 1,93. Po uczyn-

kaganek błyszczał po namiocie. Chrośc. Fars. 222. Spra-    ku daremne bywa kajanie. Cresc. 3. (cf. po szkodzie mą-

wisz też nożyczki do lichtarza, i kaganki, gdzie kłaść    dry). Biskup Prążki wziął z sobą do Czech Gryfinę, aby

będą knoty zgaszone. Radź. Exod. 25, 38. — *§. Fig. tr.    się zasię rozmyśliwszy nie kajała. Biel. Kr. 168. Już

W piersiach podartej sukni Niezgody, świeci się niemi-    fortuny nie wini, już szczęściu nie łaje, Tego mu żal,

ły krwawy “kagan, a ona weń drżącą ręką bije. Bardz.    że milczał, i tego się kaje. Pot. Arg. 312. Może się

Luk. 2, 8. Między wojski obiema tłucze się ellona    jeszcze ukaje buntownik tej roboty. Pot. Arg. 156. Ka-

Bijąc w ‘kagan śmiertelny, ib. 2, 32. — §. Fi Kie-    jał się Jehowa, że uczynił człowieka i żałował. Budn.

dy czarnym noc się gzłem zamroczy, Niebo zaś jasne    Genes. 6, 6 (żałował i bolał w swym sercu. Bibl. Gd.).

kagańce roztoczy. Zab. 9, 11. t. j. gwiazdy. KAGAŃ-    Jeśli się kajecie z powinowactwa wziętego, piget. Macz.

COWY, a, e, od kagańca, t. j. lampy, ^ecfyfamteu*, Sam*    Nie chcemy się uznać, nie chcemy się kajać. Orzech. Qu.

pen *. Gdy żelazo pozłocisz, okurzże je nad ogniem    180. mir mcüeu ntdjt tn tut$ gefyett. Kaje się grzechów

kagańcowym, abo nad siarczanym. Sienn. 596.    swoich, żałuje za nie, i spowiada się z nich. Galat. Alf.

Pochodź, okagańczyc.    275. Kto się grzechu swego kaje, Za karanie mu to

KAHAŁ, u, m., Hebr. H“p coctus', żydowski zbór lub zgro-    staje. Cn. Ad. 395. (cf. kto grzechu swego żałuje, ka-

madzenie, eine 3itbengemeinbe. Żydzi parafianie do kaha-    żdy się nad nim zlituje). Będzie wesele w niebie nad

łów swoich pogłówne oddawać mają. Skrzet. Pr. Pol. 2,    grzesznym, który sie złości kaje. Sekl. Luc. 15. Kajcie

KAJDAN-KAKAĆ.

KAKAO - KĄKOLEG.

291

się grzechów, upominamy, kajcie. J. Kchn. Ps. 14-9. Ale    Cara.    kakam; Vind. zhenati; Lat.    cacare;    Graec.    xaxxäv;

wprzód wszyscy grzechów się swych kajmy,^ Ani poro-    Ital.    cacare; Angl. cack;    Dan.    kakke),    facfcn.    Gdzie

żem hardzie potrząsajmy. Groch. W. 567. Juz nam czas,    trzeba papać, tam trzeba i kakać. Rys. Ad. 4 5., Pot. Jow.

godzina, grzechów się kajaci, Bogu chwalę daci, ze    2, 28. Tatarzy takiemi się słowami przeklinają : O bo-

wszystkiemi silami jego milowaci. Biel. Kr. 19. z Boga-    dajeś na jednym miejscu tu mieszkając Dzień w dzień,

rodź., bte ©üliben bereuen. Kajcie się za grzechy wasze, jak chrześcianin, a pod się kakając, Do sytości się smro-a na potym bądźcie ostrożniejszemu Baz. Hst. 244. — du nawąchal swojego. Paszk. Dz. 11.

W kającym żywocie żyć. Sekl. 58. (w pokucie). — b) KAKAO indecl., owoc drzewa Amerykańskiego, ber ©acao Kajać się, litować się , zmiłować się, żałować kogo, udo-    bie (Sacaoboßne. Kakao jest    najprzedniejsza    część    do zło-

bruchać się, ftcfl erbarmen. Bóg jest cierpliwy i mno-    żenią    czokolaty wchodząca.    Krup.    5, 112., Vind.    kakauni

giego miłosierdzia i kający się nad złością. Leop. Joel. 2,    oreh.

3., W. ib. (żałujący się złego. Bibl. Gd.). Bóg kajał się KAKOL, u, m., Boh. kaukol [ » kąkolnica Dóbr., 2], wedle mnóstwa miłosierdzia swego. Budn. Ps. 106, 45.

Zima się kaje, rozchodzi się, senescit. Mącz. ber Sßtttter läßt nad), nńrb geltnber. — c). Kajać się* strzedz się, wystrzegać się, chronić się, fitf} tn 31d)t nehmen, ftd) \)\l-ten, Dörfern. Wy, co kwiat szczykacie , Kajcie się o chłopięta, wąż się zakradł w trawie. Nag. Wirg. 495. — g. 2) Kajać się czym * karać się czym , przestrogę sobie brać z czego, bać się kary z cudzego przykładu, ftd) woran fptegeltt, ftd) ein Sepfptel baran neunten, eś ftd) jur fie^re btencn laffen. Cudzym się przypadkiem kajać, mądrość. Cn. Ad. 113., Zegl. Ad. 47. (cf. sąsiedzka trwoga, twoja przestroga). Przypadek nam powinien być nauką cudzy, Co się stało jednemu, niech się kaja drudzy.

Min. Ryt. 4, 88. Mówił sędzia : wnet zabity będziesz, aby się inni tobą kajali. Sk. Żyw. 2, 83. Kara za zbrodnie jest dla drugich kajanie się od podobnych czynności. Zab. 15, 287. ein itmrncnbeS Sepfptel nor bergletdjeit ^attblnngen. (cf. jednego skaranie, wielu postrach; jednego przygoda, wielu przestroga; karanie jednego, uskromi dziesiątego).

Pochodź, ukajać się, zkajać się, pokajać się; może ztad: pokuta, pokutować.

KAJDAN, u,

m.,

KAJDANEK, nka, m. zdrobn., kajdany, kajdanki plur., pęta,₅ bte ftejfeltt, ftußfcheflett. (Ross. Kaii4a-jiłi , *eit3a, (ob. Żelaza), Bepnra ; Eccl. K0401M, auęa, n*TO, 11 AC u 111) a, ob. Więzy, cf. plon; Rag. gâitan laqueus; Eccl. raniatfL, cnypoiCL, tohkuh BepBHua * sznurek). — W kajdany okuć. Teal. 49, 44. Jeśli się będzie ociągał, każ go wziąć w kajdany, ib. 33. c, 70. Bierze w kajdany nieprzyjaciół swojej ojczyzny. Mon. 69, 358. Łańcuchy rozwiązał, kajdany rozerwał. Kucz. Kat. 3 b, 280. (ob. Odkajdanić). Niedźwignione wbił mi kajdany. Chrośc. Job. 189. Zgładzić jednego między tak wielu tyrany, Byłoby do połowy nadłamać kajdany. Min. Ryt. 2, 244. I w kajdanach na wsparcie rodziców pracował. Teat. 49, 85. Bogusi., (choć więzień). Bogactwa, są to kajdany złote, co do nich przykuta dusza brząka dla zabawy, ib.

6. b, 38. — §. Kajdanik, u smuklerza dwojaki, jeden do odwrocików, drugi do robienia na palcach. Magier. Mskr.

*KAK, *KAK0 Tr. zamiast Jak, tote. [Owa kako dobrze i ka-ko wesoło przebywać bracia w jedno. Psait. Malg. Ps. 132, str. 81. 1] qu. v.

*KAK, u, m., (słowo niższej Niemczyzny, Holl, kake; Svec. kak; Dan. kaog), pręgierz, ber franger. Tr.

KAKAĆ, ał, a, intrans. niedok., srać, fejdać, (Boh. kakati;

wo-

sleyż; Vind. kokala, kokaliza, kokoil; Carn. kókal, re-pelja, lulèka, mushz; Slav. kukoli; Croat. kukóly, lyulka, drach; Hung. konkoly; Dal. lykuly, livuly; Rag. kukogl, grâscjak, gljûgl, uràt, vraat; Bosn. gljugl, vràt, (kukogl vicia); Ross. Kyno-ib; Eccl. ineueAT», kjkojb; Angl. cockle; Gall. coquiole; Ital. gioglio, loglio ; cf. Graec. xôxxaloç); lolium Linn. ber £old); Sorab. 1. neplek, pjanka, rodzaj właściwej trawy, na paszę koniom tylko zdatnej ; kąkol roczny, temulentum, ber ©d)nnitbelliafer, ba§ înubforn, bte îreêpe, rośnie między wszelkim zbożem, ziarna jego ludziom i zwierzętom szkodliwe. Kluk. Dykc. 2, 95. Snietrz. Zab. 14, 170., Ross. ro,iOBHfl. Kąkol trwały, perenne, rośnie na łąkach; i ten to jest gatunek trawy, którą zagraniczni gospodarze pod imieniem rajgras, ŚRietbgraŚl, na formowanie kunsztownych łąk zalecają. Jundz. 125. Proverb. et fig. Miedzy pszenicą znajdziesz kąkol. Opal. Sat.

161., Rys. Ad. 56. Na jednójże ziemi pszenica i kąkol roście. Cn. Ad. 165, (cf. dobre rzadko bez złego; złe z dobrym zmieszane jest; cf. nic bez ale). Odmieniła się pszenica w kąkol. Birk. S. Kor. B 2 b. Do czasu kąkol rośnie i z pszenicą. Wad. Dan. 169. Gdy pszenicy nie sieją, nie będzie kąkolu. Pol. Jow. 2. Próżna rzecz mleć mąkę z kąkolu. Min. Ryt. 3, 355. (cf. szukać gruszek po wierzbie, abo fig na głogu). Fig. Kąkol * rzecz czcza, nieużyteczna, szkodliwa, etwa§ unbrauchbare^, untaugliche^, fd)äbltd)eä; * Hufraut. Patrzy z pilnością po świecie szerokim, Co godne chwały, a co się nie godzi, Gdzie ziarno dobre, gdzie się kąkol rodzi. Groch. W. 431. Kąkol -ten przeklęty miał od sędziego pokój, bo się był tak wmieszał w pszenicę, że nie mógł bez wielkiej szkody być wyplewiony. Birk. Exorb. 3. Tak się zagęścili dar-mopyszkowie i samochlubcy, iż zdaje się, że niema miejsca, gdzieby ów kąkol bujno nie rodził. Mon. 73, 103. Wiele kąkolu heretycy nasiali, podpierając swoje błę ly i wymysły. Sk. Dz. 28. Niektórzy, chociaż znają jawnie, że to dobre jest, co widzą ; jednak sadzą się gwałtem na to, aby w tym tam kąkol naleźli, abo co podobnego do kąkolu. Gorn. Dw. 85. wady, nagany, makuły, ale, fehler, SEMltgel, SDîafel, ïabel. Między nasze domy chciał nasiać kąkolu. Tręb. S. M. 115. nienawiści, kłótnie, zwady, cf. kość rzucić, ben ©anten ber 3roietrad)t. Chcę zły kąkol z twego wykorzenić wnętrza. Przyb. Ab. 21. (gniew, nienawiść). Widziałem jedno książę tu pod zamkiem w polu, Ano się za nim włóczy dziwnego kąkolu. Rej. Wiz.

75. t. j. hałastry, faryny, ©efmbel, ©efchmeiß. KĄKOLEĆ,

ał, eje, neutr. niedok., zkąkoleć dok., KĄKOLIĆ się, ską-kolić się zaimk., w kakoî się obracać. Cn. Th. git Cold) juprbcu, |id; barem otrttmnbeln ; Eccl. ioeBejtio. propr. et fig.

szyć w piecu) ; propr. et fig. (befolgen), befd;mu|ett, befubelit, befletfett. Koszulę częściej odnowić potrzeba, zwłaszcza u tych chorych, którzy zbytecznie się pocą, lub uryną i exkrementami koszulę kalają. Krup. 5, 367. Ugręzłe i ukalane w błocie leżą. Pilch. Sen. list. 3, 169. Wisła przez potop swój żyzny złotym mułem zkalała pola. Tward. WI. 273. nagnoiła, buttgeu. Liczne plamy skalały młodość jego; ale te wymawiać trzeba wiekiem. Gaz. Nar. 1, 131. (splamiły). Filip rzadkie cnoty, niesłychanemi skalał występkami. Nag. Fil. 83. (poszkaradził). Nie chcićj łoża małżeńskiego kalać. Chrośc. Ow. 243. Ztąd macie dowód skalania się jego najszkaradniejszemi zbrodniami. Nag. Fil. 66. Jam swą zupełnie wolność ocalił, Ani występkiem żadnym nie skalił (skalał). Zab. 9, 348. Zabi. Grzech usterkiem i błotem i kali i wala. Pot. Pocz. 262. Filozofowie, przestańcie owych sporów, które kala przedziwny wszystkich nauk zamiar. Ostr. Pr. Kr. 1, 14. Czemu Pompej, odległy i zawsze spokojny Egipt cudze-mi zabojami kala ? Chrośc. Luk. 262. Świętość prawodawstwa nie ma być kalaną pieniaclwem. A. Zamoj. 8. Występkiem żadnym się nie skalił. Zab. 9, 348. Zabi. Dusza w grzechach ukalana, volutata. Zygr. Gon. 300. (uwalana). Jak wieprze w grzechach się kalają. Gil. Kat. 267. Przysiągłem, że pochlebstwem ust mych nie uka-lę. Przyb. Luz. 226. Ćna jego ręka domową się krwią kalać nie chciała. Warg. Wal. 72. Duszę bardziej jeszcze kalają i kopcą, niżeli ciało. Pilch. Sen. list. 3, 169.

Pochodź, kałuża, kałużany, kałużysty, pokalać, pokala-ny, niepokalany, niepokalaność; kalisko, kalina, kalinowy; Kalisz.

Wiarę błędami tak zaplewili, że juz niemal w ‘poły zką-kolała. Smotr. Apol. 00. Choć czyste ziarno siejesz na najlepszej roli, Jedno ciernie zagłuszy, drugie się zkąkoli.

Pot. Pocz. 359. KĄK0L1K, a, m., Lyclinis Coronaria,

SWarienritólem, $tamteI8rö3Ietit, firletka; w ogrodach zowią kąkolikiem, dla kwiatu kąkolowi podobnego. Kluk. Rośl.

2, 219. — §. Kąkolik, kąkolnik, człowiek niedobrego, wierutny grzesznik, kacerz, ettt grober ©unber, ein ttttfraut.

Gdy przyjdzie one wieczne plewidło, wierę kąkoliku, dopiero się obaczysz, iź się było lepiej jakim głąbem albo czarną kapustą urodzić. Rej. Zw. 100. Dopuść tym ką-kolnikom aż do żniwa rość. Birk. Ex.\ 8. Szatan kłamcą i mataczem i kąkolnikiem jest. Żarn. Post. 245 b.

KAKOLISTY, a, e, pełen kąkolu, oott Solc!) ; Croat. ku-kolyaszt; Hung. konkolyos; Sorab. 1. pjankoyitć. KĄ-KOLNICA, y, ż., Agrostema Linn., ber 9ïaben, u nas jej tylko jeden gatunek jest, czarnucha Żytna, 6ithago Linn.,

Kluk. Dyko. 1, 16. KĄKOLOWATY, a, e, — o adv., na kąkol pochodzący, do niego podobny, li)ld;arttg, tote Rnfraut. Pszenica-na mokradłach kąkolowata bywa. Cresc.

154. KAKOLOSIEWCA, y, m., wysiewacz kąkolu, chwastu , zielska, złości, kacerstwa, ber Ullfrciutfder. Paszą złych kąkoJosiewców owce Chrystusowe, pasterstwu waszemu powierzone pasiecie. Smotr. Apol. 109. Lud za-waśniony przez podobne naszym kakolosiewce. ib. 118.

KAKOLNY, KAKOLOWY, a, e, od'kąkolu, Solc^*, OOlt Sold; ; Croat. kukolyni, lyulchen ; Hung. konkolyi ; Sorab.

1. pjankowć. Kąkolowe ziarno służyć może do gorzałki. KALAFIOR, KAULAFIOR, u, m., Ital. cavolo fiore; Helv.

Haur. Sk. 36.

KAŁ, u, m., błoto, szlam, $otl), SDîtft, (Sd;lamnt; (Boh. kal,

kardivol; Germ. Sup. ßarftol; Ross. UB^THaa KanycTa, itBliryxa; Dal. czvëtni kapusz; Vind. kalfior, zvietna sele; drożdj, drożdże; kal winny lagier); (Boh. okalek, zapla-    Garn. karfijola; ber 23IlimenFo^l, należy do ogrodowin, któ—

wa; Slov. kał, zmulina; Bosn. kâl, kao, kalusgja; Croat.    rych się kwiaty zażywają; najlepiej się udaje na nowi-

kal, kalusina; Rag. kal, balia sordes; (Vind. klat, klatje *    nach. Kluk. Rośl. 1, 219. — Wolę zraz pieczeni spory,

łajno); Garn. gojla; Ross. KaJii; Alb. ggjoll; Lat. med.    Niżeli kaulafiory. Pot. Jow. 117.

goiła, golena; Germ. vulg.    ©öde;    O    b b. ©allen; cf.    Carn.    KALAFONIA ob. Kolofonia.

kovn turbidus kalny; Angl,    gloom    ; Sax. Inf.    glihn;    £)bb.    KALAMAJKA, i, z., (Lat. med. calamancus;    Gall. calaman-

©luitt limus ; cf. glina; Turc, kalün * gęsty). Leżą w grze-    que), ber ©alfltttattf, materya wełniana. KALAMAJKOWY,

chach, by w kale wieprze. Gil. Kat. 309. Deszcz z do-    a, e, z kalamajki, calantanfen, oon ßalamanf. Panowie

mów glinianych spada z kałem i    z    błotem.    Boler.    206. rano w kalamajkowych sukniach chodzą. Teat. 36,    4.

Ziemia, ten kał, to błoto    szpetne,    udziela    z siebie te    KAŁAMARZ, a, m., KAŁAMARZYK, a, m.    zdrobn.,    (Boh.

wszystkie dobra, których się od niej dopominamy. Zab.    kalamar; Slov. kałamar, nadoba k eernidlu; Hung. kala-

6, 102. Min. Kał od ognia się zsiada, wosk się pławi.    móris ; Bosn. kalamar; Croat. kalàmâr, chèrnilicza, tinte—

Nag. Wiry. 518. Ponurzony jest rozum nasz w kale    nicza; Rag. tâpagn, inqvascteniza, pisało; Vind. kalimar,

tym ciała grubego. Petr. Pol. 81. Jak dusze przyszły do    pofodva h’ tinti, tintni fod, roba sa zhernilu, pofoda

tego kału ciała ludzkiego, wszystkiego zapomniały, co    sa zhernilu, pifarda, zhernilishe; Carn. pisarda; Sorab.

przedtym umiały. Petr. Et. 19. — §. Zatwardzenie kału    1. tintowa blelchka; Ross. nepHH^bHHua ; Ital. calamajo);

bardzo dla konia niebezpieczne. Hipp. 117. t. j. łajna,    §. 1. naczynie do atramentu, ba$ Tintenfaß. Kałamarz z ma-

beê SfôtfteS, bcé itot^c8.    cice perłowej sztucznie zrobiony, komórki miał z kości

KALAĆ, ał, a, cz. kantyn., Kalić, ił, i niedok., zkalać,    słoniowćj, a szufladki z rozmaitych kamieni. Warg. Radź.

ukalać, pokalać dok., błocić, walać, brudzić, mazać, szpe-    161. Szkoci z kałamarzykami tylko do nas przyszli, a

cić. Boh. kaleti, kaliti, zkaliti, ukaliti ; Carn. kaliti, ka-    teraz wielkie domy mają. Gost. Gor. 116. Pismo to ko-

lim, skalim : Vind kaliti, skaliti, obmotiti; Rag. kâliti,    piami tylko, z błędami najgrubszemi, z kałamarza do

hallaviti, ohallaviti, okaliti; Sorab. 1. wopameżam, wone-    kałamarza przechodziło. Nar. Hst. 7, 148. (z pióra do

(chwarnu; (Ross. Kajimb rozpalać, hartować żelazo, su-    pióra, od kopisty do kopisty). Komedya bez miłości,

jest to samo, co pióro bez kałamarza. Teat. 34 b, i i.    50. Ziołko 'kalcenować, to jest zaszpuntowawszy w garn-

— Melonym. Blady kałamarz * blady atrament. Cn. Th. —    cu spalić. Sienn. 234., Spicz. 99. Ukalcynowany. Kluk.

§. 2. Kałamarz, kałamarka, i, i., czernica, pław morski,    Kop. 1, 314. Potaż kalcynowany, czyli kotłowy. Pam.

sepia loligo Linn. ber üfcintenftfd), sępa. Cn. Th. 988.,    84, 763.

Carn. kalamara, hebćtonza; Vind. kalamara; Croat. kolo- KALDESZAN, u, m., drobianka winna, z Nietn, bte falte mór, ligan; Bosn. ligugn, uligugn, lighna, olighna, sippa;    ©cfmle, 2Beinfaltefd)ale. Zrobiono z wina pewną miesza-

Ross. BOJOcaTKa nepBt. Kałamarz ryba na kształt raka,    ninkę, którą pospolicie kaldeszan zowią. Mon. 73, 356.

un ; cf. Vetus Ital. chaldume ; Lat. med. calduna ; Germ. Śtalbatmen, Munen, halben, Zimten: Dan. kaldun; cf. Graec. %oXaç; cf. Boh. hltan, hlton rumen, hltati chlastać; cf. Carn. kaldujem, kalduvam vietimas macto, kaldovniza, kaldovnishe * stół ofiarniczy; Vind. kaldovina « bita ofiara, kalduvauz, kalduvaunik, saklauz, sakolovez « rzeźnik); g. 1. błonka kiszki pokrywająca, omenlum, épiploon. Krup. 2, 13., Kirch. Anat. 25. bie 9îej$aut, (Oberb. ©djlemrn); Boh. brśnica, mazdriżka tućna około żaludka; Sorab. 1. kutwo; Carn. męsra, męsdra, mejsdra; Vind. mrena; Bosn. opnięa, mrjesgięa od utrobe; Rag. opną, opniza; Dal. opną; Croat. rechicza; Ross. ctinyn>. — §. 2. Trze-wa, baô tëingemetbe. Kałdun wołem ładują. Brud. Ost. E 10., (Vind. zhrieva, zhrevu). Ktoby ciała często przerabiać a ćwiczyć zaniedbywał, brzuchem jako kałdunem drogę sobie do wszystkich spraw zawali. Oczk. Przym. 39. (jak banią, beczką). — §. 3. Obżarty, żarłok, paso-brzuch, ein $telfrafł, ein gefräßiger üDîeitfd), brzuchacz, ein Söanft, ein ©icfbaitd). Dudz. 23. lejba. KALDUNIASTY, a, e, grubych kałdunów, brzuchaty, manftig, bitfbättd)ig. Starać się do chowu o świnie długie, szerokoboczne i kał-duniaste. Wolszt. 130. KAŁDUNOWY, a, e, od kałdu-na, talbannen *, jitr 9?cj$aut gehörig ; ju ben ©ebärmen ge* Çôrig.

postrzegłszy sieci, puszcza z siebie jakiś czarny likwor, KAŁDUN, a, w., Sorab. 2. kólduna, kślduni; (Boh. ‘kalda-ieby w zamąconej wodzie ocaleć. Chmiel. 1, 633.

‘KALANDER, dra, m., ptak dzierlatka, Bosn. kalandra; Ital. calandra, bte Jaubenlerdfe. Nie macie jeść kalandra według rodu jego, dudka też i niedoperza. 1. Leop. Lev.

11, 18. sojki. 3 Leop. [Dobrowski widzi w tej nazwie greckołac. charadrius * żółtaczek, ber Jämmerling. 2]

KALANDRA, KALANDROWAĆ ob. Kalendra, Kalendrować.

‘KAŁANTYR, a, m., [kaftan bez rękawów; por. Ross. Kajatt-TapB. 4j. n. p. Żebrak wlazłszy pod drzewo do cienia odpoczywał , zjąwszy z siebie kałantyry z mantyką. Ezop. 35.

KALARAPA, y, i., Ital. cavolo rapa; Angl. rape cole; Gall. choux rave, ber tofylrabi; Vind. kalarabi; Carn. koloraba;

Slav. vèrzinaripa; Ross. et Eccl. 6pi40BKa; brassica gan-gylodes Linn., należy do kapusty ogrodowej. Są kala-rapy z białemi, z czerwonemi i pstremi głowami. Kluk.

Rok 1, 214.

‘KAŁARASZ, a, m., [«żołnierz; por. lac. galearius. 1] n. p.

Z jego kałaraszy Wielu (dyabeł) omami, wielu od szturmu odstraszy. Pot. Pocz. 467.?

na-

KALARYFA, y, i., Haur. Ek. 170. U flisów kalaryfy zywają się cztery liny idące od byka, za które ciągną, gdy żagiel podnoszą. Magier. Mskr., ©cgeltfllte.

‘KALAUZ, a, m., z Tureckiego: przewodnik, oprowadzający. A Czart. Mskr. ber Söegmeifer, ber $itl)rcr; Croat. barb. kalauz, harambassa, voditel; Bosn. kalauz, vodic; Slav. KALEC1ATY, a, e, kaletę mający, einen lebernen Sente! mit kulauz, voditelj ; Hung. kalauz praevius ; Carn. kashpót;    ftd) fittyrenb. Powstanie na owych piecuchów, na owych

(Boh. kalaus , kalausek otus sowa *lężna). Kto złego ma    flisów kaleciatych. Pot. Arg. 512. fryorem do kalety gar-

łość, bte Słerfrnppelung, SSerftummelnng, fiirperli^eê ©ebre* cfyen. W smutne kalectwo ślepoty wpadłem. Teat. 42, d, B. KALECZEĆ, ał, eje, nijak, niedok., skaleczeć dok., kaleką zostawać, rannym, nadwerężonym na zdrowiu, niedołężnym, junt tritppel merbett, lafmt merben. Skaleczał na ręce. Ld. W miedzianym wole Falarysa, potępiony kilka godzin ‘kaleczał. Pot. Pocz. 255. (męczył sie, konał). KALECZNY, KALECZY, a, c, KALEKI, a, ie, nadwątlony, nadwerężony, niedołężny, Boh. mrzackÿ; Vtnd. kernjast, okernjen, stuzhast, perstuzhen, perriesan; Croat. knyaszt, chuklyaszt, chuklyav; Dal. klyaszt, szakat; Rag. kgljàst, barb. sakàt; Slav. kljast (cf. kłykieć); Bosn. kglàst, uzet, magagnan; Ross. KajeuHMM, KyjtTflBuß; Eccl. yctneHi, o6p}r6.ieHi, yjoMHtiH, (an ber ©efunb^eit) ge* fd>mä^t, »erleßt, früppelig, geRred;lid;. Kaleczne zdrowie. Pot. Pocz. 276. Kalecze stworzenie. Jall. Ez. A. 4. Do

kałauza, w drodze błądzi. Pot. Arg. 380. Kałauz zdrajca nących, Die burd) beu Sßafferl; anbei ifirett Mentel füllen, zaprowadził nas na tak przeklęte werteby. Tward. W. D. KALECTWO, a, n., stan skaleczenia, niedołężność, nieca-

9. Rzekł, a wszyscy z okrutną poświadczą ochotą, I jak za kałauzem idą za niecnotą. Pot. Arg. 79.    1 on z

pojedynku nie uszedł bez guza, Owszem do progów piekielnych miał ze mnie kałauza. ib. 685. ‘KAŁAUZOWAĆ, ał, uje , intratis. niedok., przewodniczyć ; beit SScgmetfer abgeben, bcn 2Beg metfen. A. Czart. Mskr., (Croat. barb. ka-lauziti, kalauzim; Bosn. kalauziti, vodilti). Tessalczycy związali się z Macedoniuszem, kałauzując mu do najechania kraju Atteńskiego. Nag. FiK 181. Podniosą laskę do góry, aż ta marszałkuje, Spuszczą na dół, aż ta ślepym kałauzuje. Kochow. Fr. 13.

KALCEDON , u, m., chalcedonius, kamień drogi. Cn. Th. ein Cśbeljtein, ber (Salcebottier; Ross. xaiKC40H:&.

wszystkiej skazy kaleczego ciała, Fortuna Ezopowi rodzić sie kazała. Jabi. Ez. ib. Kalekie osoby bywaja starania naszego celem. Xiadz. 124. KALECZYĆ, ‘KAL1CZYĆ, ył, y, cz. niedok., skaleczyć, okaleczyć dok., kaleką czy-

KALCYNACYA, yi, i., z Łac., metalu jakiego albo przez ogień albo serwaser w popiół, proch lub ziemię obrócenie. Os. Rud. 2, 308. spopielenie, bie ßalcinirung, SSer* falfung. KALCYNOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., ukalcyno-wać, zkalcynować dok., popielnić, calcittiren, »erfaßen.

Metale kalcynują się albo w ogniu, albo w serwaserze, albo innym jakim sposobem. Kluk. Kop. 1, 319. j Os. Rud.

nić, ranić, na zdrowiu nadwerężyć, junt Krüppel melden, früppeln, lapin machen, »erleben, oerfiiimmeln, öermunben;

DARZOWY, a, e, od kalendarza, ©alenber», Ross. Ka-4eH4apHHH, Mhcaii,oc40BHHH. KALERDARZYK, a, m., de-min., almanak, ein Heiner ©alenber, etn ©adcalenber, 21U manad). Kalendarzyk narodowy r. 1792 zawiera ustawę rządową trzeciego maja. Gaz. Nar. 2, 6. Wybrał ich z kalendarzyka, podkreślając imiona ich. Nieme. Bibl. 5. Mon. 68, 3.

Boh. rozżizlati; Sorab. 2. chrommifeh; Carn. okruliti;

Vind. oshtuzit, perkratit, prefekuvati, okerniti, prereshu-vati, okerhati, sakerhati, okerhuvati ; Bosn. magagnati;

Rag. kgljastiti, okgljastiti; Boss. KajenuTb, OKaaemiTL,

H3yBtnHTB, yßimiTb. Już miecz ma lepy, przecie siecze

mater yj, ber Manber, ein SßBaljemoerf jum ©lallen; Ross. njo-iwobna. O maglu i kalendrze. Przędz. 94. Dokładność kalendry zawisła od stołu dolnego, po którym się walec toczy, od stołu górnego, który walec przyciska, i od samego walca. Przędz. 97. KALENDROWAĆ cz. niedok., kalendrą gładzić, falanbcm, glatten; Ross. KcUaTB, Kam-Baib, niomuTŁ, naiomHTŁ. Płótna zbyt maglowane i ka-lendrowane słabe są. Przędz. 95. Zdanie o kalendrowa-niu i maglowaniu płócien, ib. 94.

ani Przestawa, choć już kaleczy, nie rani. Chrośc. Luk. KALENÜRA, KALANDRA, y, z., machina od gładzenia 178, Chciałbym mego rywala skaleczyć przynajmniej, ale.... Teat. 28, 145. —Gdzie cząstki są gwałtownie odcięte, tam reszta skaleczona może wystawiać całości. N.

Pam. 13, 94. Cóż jeśli nas śmierć na dzieciach kaleczy,

Mdleć i włosów rwać, nie będziesz się wstydał? Pot.

Syl. 2. osierocić, pozbawiać dzieci, rocittt lttt§ ber £ob Ultfercr Sïinber beraubt. Kaleczyć sławę czyję. Tr., nadwerężać, naruszać, jemanbeê guten 9îanten fumaient. — ‘Kaleczyć się, męczyć się, fid) martern. Lecz czego nieszczęśliwa życzę, Na co się próżno nadzieją kaliczę. Chrośc.    KALENICA, y, z., nakrycie zwyczajne z perzu, wzdłuż po-

Ow. 20. KALEKA, i, m. et f., niedołężny, chromy, śle-    szycia chałup na samym ostrzu, do lepszego złączenia

py, któremu na wolnym używaniu jakiegokolwiek członka jednej i drugiej strony snopków poszycia. Ryd. eine S3e* schodzi, kliszawy, ein Sîrüppel, ein Sauner, Slinber; fo    becfuug non Ûuecfcngraê laitgâ ber Santé* beâ ©trofibacljé.

ûltdj tin feminino ; (Boh. mrzak, /'., mrzaćka; Vind. krulo-    [Mylnie, jestto bowiem zwyczajne pokrycie, tylko niewią-

pieniądze, ber ©ccfcl, elit leberner ©elbbcntcl; Eccl. na-4HTa crumena ; Ross. naama, Kuca, KjjeKx; Hung. ka-litka transenna ; Vind. moshna, dóushak, harshat; Rag. scpâgh ; barb. xèp, gèp ; (Ross. KajHTKa fórtka). Jezus zwolenników swoich posłał bez mieszka i bez kalety. W. Post. W. 188. Prywatne nasze zamysły ze zgubą ojczyzny wykonać usiłujemy, jedno żebyśmy upatrzony pożytek do kalety naszej przywiedli^ Star. Ref. 22. Testamentem zostawił Doktor Rosz, Ze nasza matka kaletka, ociec grosz. Jag. Gr. B. 4. Kędy dwaj za łby chodzą, do kalety trzeci. Pot. Pocz. 172. wenn ftefy jtnep raufen, nimmt ber brüte ben 23cutel, (bie 2lbuocaten fptcfeit tfyreu 33cu* tel). Mądry za kaletę chwyta. Jabi. Ez. 4. Srodze go karano, i kijmi i po kalecie. Star. Dw. 13. (cf na grzywnach). Ma w kalecie * ma dzięgi, er fiat Pfennige. Wlod. Kaleta mu moja wadzi» załawia na mię, że czuje u mnie. Cn. Ad. 350. interdum fortuna pro culpa fuit. Senec. Za kaletę kogo wodzić, wytrząsać komu kaletę, oszukiwać go w pieniądzach. Wlod. einem ben 33cutel fegen, cf. kale-ciaty. KALETKA, i, z., demin., ein Heiner leberner ©elb» beutcl. Kaletka żółciowa, cista fellea. Krumi. Chy. 338. bie ©altcnblafe. — Botan. Kaletki, tobołki, ziele, gatunek ta-sznika, bursa pastoris. Linn., bie £>irtentafd)e, ba$ ©Web frant, £afd)enfraut, ma listki jakoby kaletki albo taszki, a przeto rzeczona jest kaleta pasterska. Sienn■ 26. strączki jego mają na koło z szeroka błonkowatą obwódkę. Jundz. 334., Urzęd. 64. KALETNIK, a, w., co kalety robi, ber $öfd)ner, miesznik, tasznik, tnarsupiarius. Macz. Kaletnicy. Vol. Leg. 3, 592.

Baz. Hst. 37., Hrbst. Nauk. K. 5.

vez, trupizh, amoshen; Bosn. et Rag. kgljast; Ross. ua- zane do łat lecz lepione gliną czyli kaleniczone. 2]. jeua, KOJiena ; Eccl. EtAbtiiiirŁ; Graec. ; Ilebr. KALETA, y, z., kaletka, zdrobn., mieszek rzemienny na debilis fuit). Staruszek jeden ubogi kaleka, prosił jej o jałmużnę. Teat. 58, 7. Kaleka żołnierz (ob. Inwalid). Lewr na trzech nogach, czwartą kalekę zkrwawioną nosił. Jabł.

Ez. 213. (skaleczoną, kaleczą).— §. Nędzny, charlak, eilt ©leitbcr, 2irmer. Z kaleki pan, z klechy pleban. Rys. Ad.

97. (cf. sowa, gdy zjastrzębieje).

Pochodź, nakaleczyd, okaleczyć, skaleczyć.

KALENDARZ, a, m., rozmiar czasu na miesiące, tygodnie i dnie, składające rok; nazwisko wzięte a calendis. Kras.

ZJ). 1, 425. ber ©aleitbcr. cf. minucye, rachunkowe księgi, komput, cyzyojanus. Boh. et Slov. kalendar; Hung. kalendariom; Carn. kalendr, koléndr, pratèka, (cf. praktyka); Vind. kolender, pratika; Sorab. 1. prbtika, pratika;

Sorab. 2. pratija, kolandar; Croat. redodnèvnik, redoletne knyige, meszechnik; Dal. szvëtodanik; Rag. sfetodanlk;

Ross. Kajeii4ap’b, Kajeiwapem, »rtcauocjOBb. Kalendarz, od Łac. słowa calendae, które znaczy pierwszy dzień miesiąca. Pilch. Sen. list. 1, 110., (Eccl. CBameHHOMliCfluie calendae; cf kolenda). Roku 1582 kalendarz w Rzymie za Grzegorza XIII poprawiono. Biel. Kr. 730. Za panowania Stefana Batorego kalendarz odmieniono, dziesięć dni wyrzucono, co wszystkie kościoły przyjęły, oprócz Greckich. Gwagn. 177. (cf starokalendarzanin). Wychodzą kalendarze gospodarskie, historyczne, polityczne; za cóż nie mogą być i moralne? Mon. 68, 3 — Prov. Podług swego kalendarza żyją. Alb. z Woj. 23. t. j. nienabożni, nie wiedzą, kiedy święto, fie leben nad) tl)rem ©alenber, in ben $ag ptnetn, roiffen nid)t$ non ©onntag ober gepertag.

Kaletnik abo micchownik.

KALENDARZNIK, a, m., wydający kalendarze, ber ©alen» bermadjer. Jakićjże większej żądać po kalendarznikach pewności, kiedy mówią to co się stać ma, i kiedy staje KALIBER, bru, m., $. 1. wagomiar. Jak. Art. 3, 294. z się to, co mówili? Sir. Quin. 259. Kalendarznicy są    Franc., a to z Łac. aequilibrium, Ménage, jest to wiel-

szczęśliwsi nad innych autorów. Mon. 68, 3. KALEN-    kość dziury strzelbowej przy samym jej uściu. Papr. W.

KALIBROWAĆ -KALKANCIST A.

KALKOWAĆ - KAŁUŻA

295

1, 251. ber (Saliber. — §. 2. Kalibrą zowią też ten in-    drągi depce, ber Salgentreter, Galcant. KALKOWAĆ, aï,

strument, którym mierzą wielkość wylotu działa lub śrze-    uje, cz. niedok., deptać miechy u organów, bte Salgett

dnicy kuli. Lesk. 2, 241. KALIBROWAĆ, aï, uje, cz.    treten. Baba do kalkowania. Weg. Org. 3.

niedok., wagomierzyć. Jak. Art. 3, 321. CflUbrtren. KALI- KALKÜL, u, m„ KALKULAGYA, yi, z., z Łac. §. 1. ra-BROWY, a, e, podług kalibru, calt&ermćifłtg. Strzelba uka-    chunek, rachuba., Ross. caikia, CMirna, cjiOJKHOCTb, cint-

librowa. Archel. 2, 65.    naine, ber (Jalful, bte Serecfymmg. Kalkuł    obrotu gwiazd.

KALIĆ ob. Kalać. KALICZYĆ, KAL1KA ob. Kaleczyć, Ka-    Pam. 83, 564. Chorował Hieron na kałkuł. Zab. 6,378.

lęka. KALIGRAFIA, ii, z., z Greek., piękne pisanie, bte    na mieszek, er mar beutelfranf. — §. 2. medic. Kałkuł*

(Saligraptyic ; Slov. peknopisabnost; Eccl. 4oCpomicaHie.    kamień w ciele, ber ©tein, bte 5^rnnf^eit.    Dykc. Med. 2,

KALIGRAF, a, m., Eccl. AOKf>oniiChi|h, pięknopis.    733.— §. 3. Kreska głoskowa, głoska,    kamyczek wy-

KALINA, y, i., Viburnum opulus Linn., ©cfylef. bte 5htlinfenbee*    rok sędziów oznaczający, baö 33otum, ber    8o$ftcin, 2)?a(|l*

re; Boh. kalina; Ross. imima, KaiHHKa, rop4$; (Croat.    [tein, ©timmfteitt. Prezydujący trybunału    wrzuci w wa-

et Carn. kalina, kalinje ribes ; Bosn. kagl, omela viscus) ; ber $łrf($$0hlttber ; krzew miernej wielkości, rodzi jagody czerwone, soczyste, kwaśne, które takie skutki czynią, jak bez. Kluk. Rośl. 2, 53. — Kalina Włoska, berberis ;

Serüerté, (Erbfelbeere ; Boh. wanżśry; Germ. 2Beinfd)abltng, krzew mierny, kolczysty i gęsty, sok jego cytrynowy zastąpić może. Kluk. Rośl. 2, 225. gatunek kwaśnicy. Kluk. KALKUS, u, m., KALKUSEK, ska, m. demin., z Niem. [bte Bykc. 1, 67. ciernie białe. — §. Len moczy się, pokąd Śłalfafcfye. 3], bte 5ïalflattge, ©eifenfieberlauge, ług wapien-włókno od kaliny albo kistry zupełnie się nie oddziela.

Przędz. 103. Len dostatecznie wymokły, gdy kilka kalin uderzone o wodę, oddzielają się od włókna, ib. 105. może łodyga, kłącze, ©tengel. KALINOWA, herb; strzała biała rozdarta u spodu w polu czerwonym, źelezce złote; przy końcach gdzie rozdarta, gwiazdy. W hełmie trzy pióra strusie, poprzek strzałą przeszyte. Kurop. 3, 22. ein

zon tyle kałkułów, ile bedzie deputatów. Gaz. Nar. 2, 83. KALKULATOR, a fig. (Salculator, SRecfyner; Ross. cMhTmiKt ; cf. liczykrupa, liczygrosz ; w rodź. ieńsk., kalkulatorka. KALKULOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., rachować, porachować, beredeten;

ROSS. CMhlHTb, CMhtaTb.

m.,

rachujący, rachmistrz propr. et

ny, mocny, ostry, jako mydlarzów. Cn. Th. O kałkusie, abo o ługu. Haur. Sk. 370. Dzięgiel na popiół spaliwszy, kałkus abo ług z niego uczynić. Syr. 94. Weźmij wapna niegaszonego, wiej wody, a gdy się ustoi, zlej on kałkusek. Sienn. 589. W kałkusie moczyć, ttt bte 53eij;c legen. Fig. Z łez kałkusu nacedzić, przestać złego czynić, Jąć się dobrego, tak śnieg będzie z karmezynu. Pot. Pocz. 148. îbrrinen, fo beißettb mie Sauge. — §. b) Łu-żyny, zoła, popioł lub wapno, z którego już ostrość wyługowano, bie Saugeitafdjc, Seujdjajctye, ëetfenfteberafdte. Cn. Th.

SBappcn. KALINOWY, a, e, od kaliny, ü8ad)fyolunber * ;

Ross. KaJHHOBbiH, rop40BbtS. Drzewo kalinowe nie bardzo do czego zażywane bywa. Kluk. Rośl. 2, 53. Kalinowy krzak Ross. KajiiitHHicb. KALISKO, a, a., kału- KALMUK, a, m., ber Talmud; Ross. KaiMbncb, KajMunoiCB, żysko, błocko, brud,    Unflatf). Wrócił się jako Świ

nia do kaliska swego. W. Post. Mn. 196., Rej. Post. R.

2. KALISTY, a, e,— o adverb., pełen kału, błotnisty, funtpftg, fotljig; (Rag- kaluxan, kalovit). Rzeka ta kalista bardzo szkodliwa mieszkańcom. Roter. 57., ob. Kalny.

KALISZ, a, w., miasto Polskie, stolica Wojew. Kaliskiego, leży wrśrzód bagien. Bykc. Geogr. 2, 7. fôaltfd). Prov.

Przyjechawszy do Kalisza, w piec. Rys. Ad. 57. (suszyć się trzeba).

KALIWEK, wka, m., n. p. Nawet z najtłustszych drzew zdjęty kaliwek Nie tak przyjemny, zbiór bujnych oliwek,

Jako znajome z ogrodów jarzyny. Hor. 2, 312., Zab.

4, 268.? [lecta de pinguissimis oliva ramis arborum. por. grec. xoXvßov frumentum coctum, rusk. koływo. 1]

KALK, u, m., wapno, ber $alf. Kalk taki, który gipsem zowią. Cresc. 425.

KAŁKAN, u, m., z Tureck., tarcza okrągła. A. Czart. Mser.,

KajiMbinKa. Kałmuki, naród Azyatycki w Tartaryi Wielkiej między Mongułem i Wołgą. Podzielony on na różne hordy, które swych mają chanów. Dykc. Geogr. 2, 8. Jest ich prawie zawsze na żołdzie Moskiewskim kilka tysięcy. ib. Kałmuccy Tatarowie blisko morza Kaspijskiego, od włosów wielkich, których nigdy nie strzygą, Kał-mukami są nazwani. Gwagn. 601. KALMUS ob. Tatarskie ziele.

KALNIK, a, w., miasto Polskie w Województwie Bracła-wskim. Dykc. Geogr. 2, 8. eine ©tabt in Sitljauen. KALNY, a, e, Boh. kalny; Slov. kałny, drożdawy; Carn. kovn ; Vind. kalen , kauen , koun, tnoten ; Rag. kńlni, kaon, kalùxni, kalovit, kalùxan; Bosn. kalovit; Ross. KajbHMH ; {Turc, kabin * gęsty), (Etym. kał); pełen kału, błotny, fotjug, fd)lantmig, fdjmutdg. Nieznośne cuchy z ulic kalnych. Gaw. Siei. 361. Wbieżawszy do miejsca halnego umazal się. Papr. Kol T. 4. Woda czysta, chę-pawęża, ein runber ©d;ilb. Wszyscy kałkanem zbrojni i doga, niekalna. Syr. 937., Boh. kalokrewny ‘kałokrewny, paiżą, Szable przy bokach, na ręku pawęże. Chrośc. Fars.    melancholicus, kalokrewnost 'kałokrewność , melancholia.

228. Na tym placu, gdzie wiódł bój, bezpiecznie pod    KALNOSĆ, ści, z., mętność, plugawość, Vind. kalnost,

swoim spoczywa kałkanem. Pot. Pocz. 329. Susz. Pieśń. kounost, motnost; Carn. kovnost, ©d;Iantnugfeit.

3, T b. Długoż te kopce, mogiły i szańce Nieprzeła- KALOFONIA ob. Kolofonia.

manym będą im kałkanem? Chrośc. Fars. 280. On z świe- KAŁUŻA, y, i., KAŁUGA i, z., błoto, dół błocisty, eine

£a$e, fôotblacfye, ^fu|e;| Boh. kałuże, kaliśte, kalużina, tratiwod ; Slov. kałuża, młaka; Sorab. 1. luża; Rag. ka-KALKANCISTA , y, m. z Łac., który u organów miechowe luxa, kaluxina, kalina; Bosn. kalusgja, kâl, kao , ghlib;

tnolitym kałkanem ze śpiże Gromi Tatary i bitne Jaćwi-że. Kchow. 268.

296

K AŁUŻNY - KALWINI Ć.

KALWIŃSKI - KAMEL A.

Croat. kalische, szvinye gdesze kale, kalusa, voda mutna, vino etc., młaka; Slav. mlakka; Vind. kalishe, lusha, lushje, młaka; Garn. kalishe, lusha, lusheza, bêrég, bêrézhina, mlâka, mlakûsha ; Hoss. KaoyauiHa, Jiywa, paoBeut, atma; Eccl. KaaonpiaTeMme, TiiMtmne; cf. Svec. lag; Lat. lacus ; Ital. lago; Gall. lac; Germ, ©elüd); Scot. et Irl. lug , log; Graec. Xcixxog; cf. łąg, ług, ługowisko,

zaimk. niedok., zkalwinić się dok., kalwinem zostać, re» formtrt werben, gum reformirten ©louben übergeben. Pewien jestem, ze moi synowie w Anglii ani się zlutrzą, ani zkalwinią; i tylko co jest dobrego u Anglików przejmą. Mon. 65, 241. Jeszcze się nieprawie zkalwinili. Hrbst. Odp. B. 5. KALWIŃSKI, a, ie, ewanielicko - reformowany (cohnittfd)), refonmrt. Wiara kalwińska panuje w ob. Siifcbe 51 big. Pomyje tam do kałuży płynie. Star. Ref.    Anglii, Hollandyi i w wielkiej części Szwajcaryi, etc.

4-9. W kałużach, osobliwie w gruncie gliniastym, za-    Wyrw. Geogr. 138. Żyje po kalwińsku. Mon. 70, 80.

wsze woda jest z ziemią pomieszana. Kluk. Kop. 1, 90.    KALWIŃSTWO, a, n., wiara kalwińska, czyli ewanieli-

(cf. trzęsawica). Przy gnojnikach dobrze miewać moczy-    cko - reformowana, ber ©alütlttémitS, Slov. kalwinstwo.

dła, chociaż kałuże z wody deszczowej. Crese. 84. Ro-    Fałszywie nas kalwiństwem i luteraństwem potwarzają.

bią też po folwarkach, gdzie wody brak, kałuże, czyli    Pim. Kam. 381.

niby stawki małe do pojenia bydła. Świtk. Budn. 356. ‘KAM, Boh. kam quo, quorsum ob. Nikam , cf. kędy,-kąd, Czynili kałuże ku łowieniu ryb. 1 Leop. Jes. 19, 10.    dokąd.

(sadzawki. 3    Leop.).    Nieskalaną    nogą przeszła kaługę.    ‘KAMAŁDUŁ ob. Kameduł.

Susz. Pieśń.    2 B. b.    — O wiatry    proszą, byleby się mo-    ‘KAMARYNA,    y, i., [miasto    nad    jeziorem    tegoż    imienia,

rze wzruszyło I nie stało kałużą, ale morzem było. Bardz.

Luk. 82. (nieruchome). — §. Kaługa, Koługa, miasto w Rossyi, eine ©tobt tu SRiijJfoitb. Biel. Kr. KAŁUŻNY, KA-ŁUZIANY, KAŁUŹANY, a, e, od kałuży, Soeben», Çffit* jen * ; {Bag. kalùxan, kalùxni). Kałużna woda, cisternina aqua, która nie ma źrzodła. Mącz. Kałużna głębia. Otw.

Ow. 232. Woda kałużna dawa drzewu wilgotność. Cresc.

79. Miejsca, gdzie wiszów kałuzianych siła, foeta palu-stribus ulvis. Zebr. Ow. 550. Kałużany, co się w kałuży wala abo    karmi.    Cn. Th. n. p.    wieprz. KAŁUŻOWA-    KAMASZE ob.    Czechczery.

TY, a, e,    mający    kałuże, fuutpftg. Ziemia kałużowata.    KAMBIERSKI,    a, ie, KAMBIALNY,    a,    e,    od    kambierza

Krom. 438, *KAŁUŻYASZ, a, w., żaba , Graec. ßogßo-çoxoïrtjç. Przyb. Balrachom. ber *Pfüj5enJ)U(fcr, ein $ro[dj in ber Sotrocb. KAŁUZYSKO , a , n., paskudna kałuża, bagnisko, eine beliebe *Pfü$e. Nieprzyjaciół przez nieznajome Polakom lasów i błotnych kałużysk ścieżki uchodzących, nie śmiał gonić hetman. Stryjk. 315. KAŁU-ZYSTY, a, e, błocisty, (Vind. blaten, blaljast, mlakast ;

Rag. kalovil) ; fumpftg, mdl SodjCit.

‘KALWAKATA, źle zamiast Kawał kata. Dudz. 29.

KALWARYA, yi, z., 1) góra niedaleko Jerozolimy, na któ- KAMCHA, y, z’., a) materya jedwabna Turecka, ein ©eiben» réj Jezus ukrzyżowany. Kras. Zb. 1 , 435. ber 33crg ©oh gotb«, ©cbebelftötte. Vind. kalvari, mestu mertouskeh glau ;

Eccl. aoónoe M'fecTO, KpauieBO wtdo. Wyszedł Jezus na to miejsce, które zowią Kalwarya, a po żydowsku Golgota. Groch. W. 201. 2) Klasztor Bernardyński w Wojew. Krakowsk. Dykc. Geogr. 2, 8. eilt 33ernl)arbmer» ïlofter pfyltWCtt Ärafon. 5) Miasto Litewskie w Wojew.

Trockim, ib. eilte ©tobt iit Stttljaiieit. — §. W używaniu zwyczajnym kość głowy człowieczej kalwarya nazwaną bywa. Kras. Zb. 1 , 435. czaszka, czałbatka, bet* .flint» fcbcbel. Trzymając kalwarya, chcieli umarłego przymusić do powrócenia do życia. Boh. Dyab. 5, 56.— §. W pro- KAMEDUŁ, KAMAŁDUŁ, a, m, KAMEOUŁA, y, m., Ka-

meduli , zakon pustelniczy od święiego Romualda fundowany. Kras. Zb. 1, 436. ein ©onialtutleitfer. Gama'doli, Kameduł, wieś w Toskanii, gniazdem jest mnichów Kamedulskich. Dykc. Geogr. 1, 109 Kamedulski zakon, ber ©Oinolbulenfer Orbctl. - ‘Kamalduenski zakon nastał we Włoszech, r. 1030. Teof. Zw. B. 4

cessyach stacya, wyrażająca Jezusa na krzyżu na górze,

bie ©totloit ber Äreittugimg.

KALWIN, a

w Sycylii. Mieszkańcy wysuszeniem niezdrowego jeziora ułatwili nieprzyjaznym Syrakuzanom zdobycie miasta. Ztąd przysłowie: nie ruszaj Kamaryny (jeziora). Moreri Grand Diet. hist.; Erasm. Boterod. Adag. Chil. I. cent. 1. Movere Camarinam est sibi ipsi malum accersere. 6| n. p. Mądrze to na ten czas Kazimierz uczynił, że tym początkom złym w czas zabieżał ; aczci kamaryny, jak ono mówią, ruszył, i kłopotu niepotrzebnego z Węgry sobie nabył. Biel. Kr. 105. cf. dzwonka ruszyć.

wexlarski, SBecbfel » . Wexelbryf, to jest kartka kambialna. Gród. Dysc. C b. Handel kambierski zamienia pieniądze, dając one na jednym miejscu dla odebrania na drugim. Wyrw. Geogr. 437. KAMBIERSTWO, a, n., wexlarstwo, handel wexlowy. Wyrw. Geogr. 430. 2öcd)[e!baitbd, Söctb» fdgefcbofte. KAMBIÉRYA, yi, ź., bank, kram wexlarski abo odmieniacza pieniędzy. Dudz. 40. bte $Becbfdfhtl»e, SBecbfd&oitf. KAMBIERŻ, a, m., z Włnsk., odmieniacz pieniędzy, wexlarz, ber SBecb^ler, ©dbntecbder. Dudz. 40.

jeitg. (Croat. kamuka pannus dimascenus) ; Ross. KäMKä jedwabna materya Chińska. Władysław na wojewodę Wołoskiego podatek roczny włożył, sto koni i tak wiele sztuk materyi jedwabnej, co pospolicie kamchą nazywają. Krom. 541. cf. koftyr. Biel., bajborak. Gwagn. — Niechaj niewola w kamchaeh, albo i w złotogłowach na dzianetach hardzie jeździ; zawsze niewolą będzie. Orzech. Qu. 128. Soboli, kunie, z kamehy szat i złotogłowa Nabrał się chudy drabik, iż z łotra pan znowu. Stryjk. 730. — b) Suknia jedwabna , ein fetDeiteö Äletb. Dobywszy listów z kamehy. Pot. Arg. 812.

§. 1. Jan Kalwin, ©ohuttllS, wódz sekty jego imię noszącej. Kras. Zb. 1 , 455. — §. 2. Reformowany, należący do kościoła ewanielicko-reformowane-go, (ein Rabiner, ©olötttift), Sfteformtrter, Slov. kałwin;

Slav. kalvîn ; Hung. kalamista. KALWIN1Ć się, ił, i, KAMELA , i, i., KAMEL0R, u, m., włos z kamelu, to jest

KAMENA-KAMFORA.

KAMFORNY - KAMIEŃ.

297

z kozy Angolskiej Azyatyckiej, bû§ Hailtetyaat. Krawcy go w Japonii, w Chinach, i w niektórych okolicach In-kamelorem dziergają dziurki u sukni. Magier. Mskr.    dyj Wschodnich. Dykc. Med. 2, 736. Zniknie zebrane

KAMENA, y, £., Muza, poezya, bie SDîufc, bie ^loefte. Moje    pospólstwo, juedy ma przyjść do bitwy, nie inaczej jak

Kameny Nie będą miały u was nigdy takiej ceny, Ja-    kamfora. Pot. Arg. 116. eŚ öerfd)tt)inbet tt)tC Hampfet. 2)

kiéj są fraszki tylko poety wielkiego. Siar. Vot. A. 3. Kamfora, ziele , jedlinka, ziele do jodły podobne, za-

KAMERA, y, z., magistratura do pilnowania dochodów    pach kamfory mające, camphorata, Hampfetfraut. Syr. 612.

krajowych (disting. komora), bie Hammer g. 33. Romainen «    KAMFORNY, KAMFOROWY, a, e, Carn. kafren ; Ross.

Hammer. KAMERALNY, a, e, od kamery, Hammer«.    KajwopHHH, od kamfory, (Samplet*. Kamforowy plastr,

Ross. Ka3eHHHił. KAMERDYNER, a, m., KAMERDYNE-    emplastrum camphoratum. Perz. Cyr. 2, 312. Jedlinka,

REK, rka, m., zdrbn, pokojowy, ber Hantttterbiener (ob. 'Karne-    zielem kamfornym nazwana od zapachu. Syr. 612. KAM-

rarz). Sorab. 2. kammerdienar; Hung. kamarâsur; Croat.    FOROWANY, a, e, kamforą napuszczany, mit Dampfer

komornik; Rag. loxnicjar (ob. Łożniczy); Vid. jispni shri-    angemacfyt. Dziś patrzą cudzych żonek muskanych, i kam-

shaunik ; Ross. KaMep4HHeps, (‘dpaimeft). U nas jest    forowanych. Klon. Wor. 58.

nieć, w kamień się obracać, kamieniem zostawać, oerfteinern, ju ©tein merbeit. Wlod. Musiałbym równo skamieć jak Niobe. Kmit. Tr. C 2. KAMIEŃ, ia,

(Boh. kamen, kamma, (cf. km en truncus); Slov. kamen; Sorab. 1. kamen; Sorab. 2. kamen; Hung. kö, keii, (kemencze « piec, kemeny * twardy); Croat. kamen, ki-mnik; Dal. kaman; \ind. kamen, pezh, kämmen, piezh, pezhouje; Carn. kamen; Rag. kam, kämmen, stjêna, kuk; Slav. kamen; Bosn. kamen, stina, (cf. Germ, ©tein, cf. ściana); Ross. KaiaeHb; cf. Lut. caementum, cf. gemma, cf. Germ. Hantnt, Hamin; cf. komin; liai, camino; cf. Graec. %ctpai humi, cf. xâfivm)] ber ©tein. Kamienie niczym nie są, jedno stwardniałą ziemią. Kluk. Kop. 1, 237. Kamienie rodzą się w ten czas, gdy woda niosąc sok petryfikujący, łączy cząstki ziemi, a potym gdy z massy wysącza się, albo przez wyziewy gorące niknie ; massa owa powoli twardnieje, i w kamień się obraca. Ład. H. N. 64. Łąki trzeba zrównać, kamienie wymiotawszy, aby żadna górka nie została. Cresc. 482. Kamienie wybieram, elapido. Cn. Syn. 320. Sorab. 1. wukamenuyu. Z moździerzów rzucać się zwykło także kamieniami. Jak. Art. 2, 103. Kamień żywy »opoka, ein Reifen. Tam miał jaskinią wielką kamień żywy, Którą wykował król jeden bogaty. P. Kchan. Jer. 259. Kamienie łamać Ross. óyTHTb, HaóyTHTb. Kamień łamany Ross. 6yn, óyTOBWfi KaiaeHb. — Kamienie drogie, tëbelfteine, Hung. draga kö ; Vind. shlahten kamen ; Slov. drahÿ kamen ; wielkiego są szacunku dla swoich osobliwości i piękności. Ład. H. N. 63. Kamień ikrzasty, gwiazdeczkowy, Ormiański, śklisly, Ruski, Moskiewski, dziarstwisty, łu-szczasty, lupny, ślazowy, dziurkowaty, rurkowaty, orli, żydowski, ciosany, nieciosany abo orda, przekoczarny, przekognisty, vide suo loco. —- Scypio już nie od trzeciego kamienia, ale w same bramy Kartaginy tłukąc szturmował. Falis. FI. 79. (a tertio lapide, t. j. kopiec). — Kamień młyński, bet SDiliblftent. Ład. H. N. 64. (Boh. żernow, cf. żarna). — Kamień probierski, bet ^robietftein, rodzaj czarnego marmuru, na którym złotnicy biorą próbę srebra. Ład. H. N. 65. (Slov. Prov. Kamen zlato pro-buge, zlato ludi, ob. Próbować), fig. Kamień probierski cnoty, przyjaźni, wiary. Wol. — Nie został i jeden kamień na kamieniu. Kulig. 75. cegła na cegle , e$ ift fettt

m.,

prawie kamerdyner najpodlejszą osobą miedzy lokajami; KAMIANKA ob. Kania. KAM1ANKA Włoska ob. Kanianka. w Niemczech idzie on zaraz po marszałku, i zastępuje KAMIEĆ, iał, ieje nijak, niedok., zkamieć dok., ob. Kamie-często miejsce sekretarza. Pam. 85, 1, 768. Skoro panicz z rąk piastunek wyszedł, nadano mu kamerdynera Francuza. Kras. Pod. 2, 46., Zab. 7, 159. Przystał za kamerdynera do młodego pana. Teat. 24, 94. KAMER-DYNERKA, i, i., KAMERDYNEROWA, y, *., sprawująca służbę kamerdynerską, lub też żona kamerdynera, bie Hammetbietietinn. Jesień szczyci się być kamerdyner-ką czyli szatną ziemi. Mon. 71, 203. (cf. garderobianka).

Dobrzeby było, gdybyś kamerdynerowa Pana Hrabiego została. Teat. 22, 47. KAMERDYNERSKI, a, ie, od kamerdynera, Hammetbtenet ». Ross. KaMep4HHepoB,£, KaMep-4HnepcmS. KAMERDYNEROWAĆ intr. niedok., być kamerdynerem , fammerbienern. By mi przyszło kamerdyne-rować albo lokajować. Teat. 22, 43. KAMERDYNERSTWO, a, n., służba kamerdynerska. Teat. 35. c, 75. ber Hammer« bienerbienfi. KAMERSZTUKI, z Nicm. Hcmunerftucfe, ładunkowe działa. Archel. 27, et 3, 1. komorowe działa. Jak.

Art. 3, 296. ‘KAMERYER, ‘KAMERARZ, a, m., z Wlosk. jeden z pierwszych dworzan, ber Kämmerer. Tr. podkomorzy n. p. Padniewski, będąc tylko kamerarzem tajemnym pokojowym, przecię w całym państwie papieskim miał te wolność, którą posłowie miewają. Warg. Wal. 307.

— §. Kamerarz, pokojowy, ber Hämmerling. Kamerarze stali przede drzwiami, aby go do łoża rozebrali i położyli. Wys. Aloj. 84. Gdy rano kamerarz go ubierał.... ib. 55.

KAMERYZOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., kamyczkami dro-giemi wysadzać, z Franc.] Rosn. pobiseriti; Rag. pobi-serriti; Ross. oÓHH3aTt, o6nH3UBaTb, ocunaTŁ, ocbiimuM, yHH3aTŁ , yHH3bIBaTb, BMHHSaTb , BblHH3blBaTb ; mit ©bel*

(teinen beferen. Wisiały rzędem zegarki kameryzowane.

Kras. Doi. 69. Inni widzą w miesiącu plamy; on widzi w nim kameryzowaną buławę. Nieme. Ribl. 15. (cf. szamerować). Karoeryzowanie Ross. yHH3Ka, ynH3HBaHie,

BbIHH3Ka, BblllHBblBałliC.

KAMFORA, y, i., 1. Laurus Camphora Linn., (Boh. kafr;

Sorab. 1. khampor; Carn. kafra; Croat. kafra; Ross. naH4>opa ; Hebr. copher; Arab. caphur; Graec. x«qpovoà) ; ber (Sampler, drzewo Japońskie, z którego mamy owę żywicę mocnego zapachu, kamforą zwaną. Kluk. Dykc.

2, 75. Kamfora jest żywica roślinna bardzo lekka, biaława , przeźroczysta, której dobywają z drzewa, rosnące-

38

Slownik Lindego wyd. 2. Tom IL

298

KAMIEŃ.

KAMIENIARZ -KAMIENIAST Y.

©tein auf bem attbern geBlieBen. Kamień na kogo włożyć, bustum alicui facere. Mącz., t. j. grobowy, einem beit Set* cfjeitfieitt feiert. — Prov. Kamień często poruszany, mchem nie obroście. Cn. Ad. 330. (częsta miejsca odmiana nie-pożyteczna). Ten kamień, którego często z miejsca poruszą, nierad mchem obrasta rychło. Glicz. Wych. L. 2 b. Vind. gosta flushba, riedka fuknja ; Slov. kamen, kteri sa casto z mesta hibe, ne obrośte mochom. Kamień za chlćb; za moje żyto, jeszcze mię ubito. Gemm.

122. Unbflttf ift ber Seit SoBtt. Z kamienia prawie chce naczynić chleba sobie. Rej. Post. 0 o 4. Slov. Taźśko z kamena oleg witlaćit. — Jakby kamień w wodę wrzucił * ani widać ani słychać, bez śladu, roeber fefien tto<B §u fiörcn, al$ menu er titê Saffer gefallen märe; Slov. gakobi kamen do wodi uhodil. Coś mi powiedział, tak dobrze, jakby kamień w studnią wrzucił. Teat. 10. b. 17. (nikt się nie dowie). Niech to będzie, jak gdyby kamień w wodę wpuścił. Teat. 8. b , 85. (sekret). — §. Osobliwie ze względem na twardość ; moral, i fiz., mit Be* fottberer SRücffidjt auf bte £)ärte. (Hung. kemeny * twardy). I lew o twardy kamień popsuje pazury. Pot. Arg. 818. Onby i kamienia z głodu ukąsił. Falib. Dis. S. 2. Trafiła kosa na kamień; ja kamień, on kosa. Zabi. Zbb. 111. Bart auf tyaxï, bte (Senfe auf einen ©tein. Na kamień z tą kosą trafili. Wad. Dan. 22. cf. Vind. Prov. dva ognjika jiskre delata; Slov. trefiła kosa na kamen, reperit patella operculum. Natury wyrok dawnym zwyczajem Wilka z baranem nie zgodzi Tak i mną między a tobą wzajem Kamień a kosa zachodzi. Hor. 2, 328. Człowiek nie kamień, a jako się stawi Fortuna, takich myśli nas nabawi. J. Kchun. Dz. 123. Człek nie kamień, co miło, choć szkodzi, przypuszcza. Jag. Wyb. B 5. Teraz ludzie tak twardzi jak kamień, niczym ich nie poruszysz. Teat. 22, 106. (nieczuli). Kamień byłbym, żebym ciebie nie kochał, ib. 54. c, ii. (skamieniałym). Kamieńby był, coby go nie miłował. Cn. Ad. 76. Praeparcus, bardzo skąpy, twardy jako kamień, rychlejby kamienia ruszył. Mącz. Twardy do płaczu; jak' z kamienia łza nie kanie. Cn. Ad. 857. Upominał go, ale on się stawił nieużytym kamieniem i nakowalnią. Sk. Dz. 467. Ma się sprawiedliwie wrócić, co czyjego; jednak słowa kamieniom. Tward. Wi. 36. (głuchym uszom, cf. groch na ścianę). Na takie urazy kamienie mówić muszą. Falib. Dis. A. 11. On twardy kamień Astulf król Lom-bardzki, użyć się nie dał. Sk. Dz. 617. — §. Z szczególniejszym względem na ciężkość, n. p. Poczuł, że był uwolnion z żalów swoich, jakby kamień z piersi ^djąf. Jabi. Tel. 257. Ten interes, jak był przedtym kamieniem młyńskim dla mnie, tak teraz mnićj mnie zatrudnia. Teat. 15. c, 96. — Z kamienia im wszystko idzie. Mon. 69, 515. z trudnością, opoką, oporem, jak po grudzie , oppos. jak po mydle, po stole, fcfjroterig, fcBrocr. Nam niesporo, wszystko jak z kamienia, Więcej kłopotu, niż dobrego mienia. Wad. Dan. 92. Wiersz twardy i nieskładny, szedł mu jak z kamienia. Hor. Sat. 141. (chropawo). Polska często Kamena idzie jak z kamienia. Mon. 76, 367. — Siedzieć jak kamień, kamieniem, nie-ruszając się, fi£en, oBitc ft# su ritBren, wie ein ©tein, rote angefettet. Pięcio - , lub sześciogodzinne kamieniem przy stole siedzenie. Mon. 71, 92. Jakeśmy wczoraj rano, jak kamień zasiedli do pracy, tośmy nie wstali aż dziś rano. Teat. 22, 33. — §. b) Kamienie do grania, warcaby, bierki. Kpcz. Gr. 3, p. 135. bte ©ainenfteine, ©piel* ftetne. — §• c) Kamienie w owocach, w śliwkach, w wiśniach « pestki, bte (Steine tnt OBfte. — §. d) Kamienie w niektórych zwierzętach, n. p. jaskółczy kamień, ka-płuni, rakowy, bezoar, (wężowy kamień ob. Kobra), (Steine bte tn tnaucBeit gieren gefttnbett roerben. — §. e) Kamień piekielny, lapis infernalis, ber ^rollenftetrt, tak nazywają sól zrobioną połączeniem kwasu saletrzanego z srebrem. Dykc. Med. 2, 745. Sole istne,, które powstają z rozcieków kiszeniu winnemu podległych, oznaczają się imieniem winnego kamienia, tarlarus. Krumi. Chym. 119. Gdy dziwę mięso na ranach się pokazuje, toż kamieniem piekielnym zcierają. Krup. 5, 399. — §. Mniemany kunszt przemienienia kruszców w złoto, kamieniem fdozoficznym nazywają. Kras. List. 2, 118. ber pBilofopBtfcBe ©tętn, ber (Stern ber Seifen. Za pomocą kamienia filozoficznego chcą adepci wszystkie metale w złoto obrócić. Kluk. Kop.

l, 59.— f) Kamień, choroba, kałkuł, zrośnienie kamieniste w ciele ludzkim. Dykc. Med. 2, 733, Vind. ka-menzhna bolesen, piefeknina, piefekninost; Croat. ka-menecz; Rag. flànak, kamen, ber ©tein, bie ^ranfBett. Lekarstwo przeciw kamieniowi, tak nerkowemu, jako i pęcherzowemu. Sleszk. Ped. 191. Narzędzia cyrulickie do wyrzynania kamienia z macherzyny. Czerw. Narz. 28. Pieniądze miał, ale zdrowia nie miał, kamień go męczył i katował. Sk. Dz. 874. Kamień cierpiący, na kamień chorujący, Rag. kamenobolni, kamenobolnik, kamenobolestan. — §. g) Kamień, waga, pospolicie 32 funty zawierająca. Jak. Art. 3, 294. ber ©tein, be3 ©eroicfjt tron gcroöBnltcl) 32 ^ftm* ben. Trzydzieści i dwa funtów mają ważyć kamień jeden; a pięć kamieni mają ważyć jeden centnar. Herb. Siat. 178. Hirkanus z grobu Dawidowego wziął trzy tysiące talentów abo kamieni złota. Sk. Dz. 19. KAMIENIARZ, a,

m. , (Boh. et Slov. kamenar; Vind. kamenar, kamenjar, klepauz (ob. Kamiennik); Carn. kamenar: Croat. kame-nâr lapicida; Rag. kammenâr, kammosjecjaz ; (Dal. kamenar « mularz); Bosn. et Slav. kamenar); robiący co z kamieni. Kpcz. Gr. 3, p. 136. ber in ©teilt arbeitet, ber ©teinfcBneiber, ber ©teinfdjletfer. Gdy ta kompozycya ostygnie, szlufierz tygielki ma oszlufować piaskiem od massy, którą kamieniarze czyli jowiterowie na kamienie lub kamyki porzną. Torz. Szic. 307. KAMIENIARCZYK, a,-w., uczeń kamieniarza. Kpcz. Gr. 3, p. 136. ber ©teinfcBnei* berBurfcBe ober ©efelle. KAMIENIARKA, i, i., Boh. et Slov. kamènârka, żona kamieniarza, ib. bte ©teittfcBnełberttttt, ©teinfcBIetfertitit. KAM1ENIARNIA, i, miejsce roboty koło kamieni, ib. bte ©teinfcBneiberrocrfftatt. KAMIENIARSKI, a, ie, Boh. kamenarsky, należący do kamieniarza lub kamieniarstwa, ib. ©teinfcBneiber *. 'KAMIENIARZOWY, a, e, (Boh. kamenaruw), należący do kamieniarza. KAMIENIARSTWO, a, m., Boh. kamenarstwj, umiejętność robienia z kamieni, ib. bie ©tetnfdjineiberep. KAMIENIASTY, a,

KAMIENIC - KAMIENIEĆ.

K A MIENI OMI O TN Y - KAMIENNIK. 299

e, kamieniom podobny. Kpcz. Gr. 3, p. 135. Vind. kameni-ten, terd kaker kamen. KAMIENIC cz. niedok., skamienić dok., w kamień obracać pr. et fig. (cf. kamienieć nijak), ttt ©tein nerwanbeln, nerfteinern ; Ross. oKaMeiiHTb, oKaMeiwn,. Kamieniąca Gorgona swej twarzy widokiem. N. Pam. 22,

107. KAMIENICA, y, i., KAMIENICZKA, i, z., demin., dom z kamieni. Kpcz. Gr. 3, p. 136. etn gemauerte^ £auê, ©tein* tyauä, (obsol. ber ©tein), cf. Germ. flemnate; Sax. Inf. $e« itteitflbe, (Pol. komnata); Lat. med. caminata; Slov. ka-menica; Croat. zidanicza ; (Slov. kamenićka lautumiae, Vind. kammenishe; Hung. kemeczne * piec ; Croat. kame-nicza , kamenarnicza lapicidina ; Bosn. kamenięa * naczynie kamienne, koncha, ostryga; Rag. kammeniza id.; Eccl. KaMemmu,a bx mbohIj vaporarium, kamionka). Targować się jak o kamienicę, wie um etn $>atiê btitgen. KAM1ENICZNY, a, e, od kamienicy, £>ait8 *, (©tetlt^auê). Kamieniczne bogate kaczmarki. Jeż. Eh. F. 3. t. j. kamienice mające, pufer Beftfsenb. ’KAMIENICZNY, ego, m., subst., ten który kamienie ciesze, kamienny cieśla, lapicida. Man. ber ©tetnarbeiter, ©teinmefc, ob. Kamiennik , kamieniarz. KAMIENIE, ia, n., collect., Boh. ka-menj, kamencj, kameniśte; Slov. kameni; Vind. kame-nje, kameniten kup, pezhouje, kamenishe; Ross. ita-mokhhkx; kilka razem kamieni; ©teilte, mehrere ©teilte, ©eftcilt. Wziął kamień z onego kamienia, które tam leżało. 1 Leop. Genes. 28. Na Orfeusza gędzienie rzeki stawały, a kamienie skakało. Biel. Św. 10. Rzecz, aby to kamienie chlebem się stało. Leop. Math. 4, 3. Przez to kamienie z dawna Wiślny upór Przedarł sobie tor. Klon. Fl. F. 4. Ku sadzeniu wina piasczysta ziemia , i gdzie się kamienie tacza, i może być ruszano po roli, nie jest bardzo zła. Cresc. 300. KAMIENIEC, ńca, m., Carn. Kamènek Lythopolü; Sorab. 1. Kamenz; Germ. bie ©tabt Iftantcnj in ber Olerlaufi^; (Boh. kamenec ałun). §. 1. Kamieniec Podolski, wielkie i jedno najobronniej-sze miasto Polskie, w twardym a niedobytym horodzi-szczu położone, a od kamiennej skały nazwane. Słryjk. 376. bie geftnng ^«ntiniej in ^obolieit. Kamieniec do Polski klucz. Łaczw. Zw. 5. Kamieniecki starosta jest Generałem Podolskim. Dykc. Geogr. 2, 9. — §. 2. Kamieniec Brzeski, w Wojew. Brzeskim, miasto dosyć znaczne ze starostwem. Dykc. Geogr. 2, 9. $amiltie$ itt CittfKIlteit. §. *3. Miejsce kamieniste, ein ftcinidjter Ört. Tak Delfin Aryona na grzbiecie , tak w ksieńcu Proroka gdzieś wieloryb stawił na kamieńcu. Pot. Arg. 598. ob. Kamionka. KAMIENIEĆ, contr. KAMIEĆ, iał, ieli, iejesz nijak, niedok., zkamienieć, zkamieć dok., (Boh. kameneti, kame-njm , zkamenéti ; Vind. kamenitife, okamenitife ; Carn. kamenim; Rag. okamenitise, omramoritise ; Ross. Ka»ie-hIjtl, OKaMeirbTB; (Hung. kemćnyedni durescere, rigesce-re) ; obracać się w kamień, stawać się twardym, nieużytym. Kpcz. Gr. 3, p. 136. nerfieinertt, ju ©tein werben, fiart (unbeweglich) tnie ein ©tein werben ober fepit. Rzeczy właściwie skamieniałe są te, które się w prawdziwy kamień obróciły, ale przecież przeszły swój organiczny skład zachowały. Kluk. Kop. 2, 106. Skamienieć przykładem Nioby. Groch. W. 352. Żebym tu na miejscu skamieniał, jeżeli.... Teat. 33. b, 90. Ociec z żalu zbytecznego kamienieje. Jabl. Tel. 61. Nałogi ich z zwyczajem zka-mieniały, i obróciły sie w naturę drugą. Birk. Zyg. 16. Na moje prośby co raz kamieniejesz, Co raz uporem suro-wie sroźejesz. Past. Fid. 141. Daruj panie, daruj proszę, niechciej być tak skamieniałym. Teat. 55, 94. cf. zaka-miały, zakamiałość. *KAMIEN10M10TNY, *KAMIENIORZU-TNY, a, e, rzucający kamienie, fteinwerfettb. Eccl. Kaiae-HOMeTHHii. KAMIENIOTWORNY , a , e , tworzący kamienie , fteinerjengenb. Eccl. KaMenoTBopHHH. Meduzy łeb ka-mieniotworny, saxi ficus vultus. Zebr. Ow. 111. ob. Ka-mionoczynny. KAMIENISTY, a, e, Boh. kamenitÿ; Slov. kameniti, kamenati, kamenowiti ; Sorab. 1. kamenané, kamenowaté; Carn. kamenit, kamenitne; Vind. kameni-ten, kamenaviten, karaenjast, pezhoujast, poun kamenja; Croat. et Slav. kamenit; Rag. kammenit; Bosn. kameniui; Ross. KaMCHUCTuii, KaMHHCTWH; pełen kamieni. Kpcz. Gr. 3, p. 136. fteintg, nott ©teilte. Miejsce było kamieniste z ostrych kamieni, z których to jedyne drzewko wydarło się. Gorn. Sen. 390. Rola kamienista. Kluk. Zw. 2, 245. Gruszka kamienista * pełna pestek. KAMIENNICZY, a, e, do kamienia służący. Kpcz. Gr. 3, p. 136. od kamiennika, ©tetnntefc», ©tcittbredjer Ross. KaMeHOctmibiH, n. p. kamiennicze narzędzie; kamienniczy młotek. KAMIENNI-CZEK, czka , m., drozd, turdus saxatilis, ptak wielkości wywielgi. Kluk. Zw. 2, 286. bie ©teinbroffel. Kamienniczek, muchołówka, błękitnogrzbiet, muscicapa cyanaea, ptak krajowy, który przecie u nas podobno własnego nie ma imienia. Na rolach kamienistych, gdzie się kamienie na kupy rzucają, znajduje się, wielkości dzierlatki. Kluk. Zw. 2, 245. bte ©teinfcfynepfe. KAMIENNIK, a, m., łamiący w górach kamienie. Kpcz. Gr. 3, p. 136. §. 1. ber ©tein« bretfyer, (Steinmauer, okrzesujący kamienie, ber ©teiitmejj. Boh. kamenjk ; Sorab. 1. kameni rubatż; Rag. kamme-nâr, kammosjecjaz ; Vind. kamenar, kamnalomez, kamen-jar, klepauz, pezhouni sdeluvauz, slamz, stamiz , kam-nashagavez, kamenski resresauz; Croat. kamenorezecz ; Carn. kamenja reaar; Ross. KaMenocfcicE, KaMeHoefcqeitx, KaMeHOTecx; Eccl. KaMeHO^jaiejib. Dali pieniądze kamiennikom i murarzom. 1 Leop. 1 Ezdr. 3, 7. (tym co kamień łamali. 3 Leop.); Ross. KaMeHOAOMX, KaMenoiOM-lUHKb. W. 1. Ezdr. 5, 7. [not. «tym, którzy kamienie ciosali”). Poczynił z nich kamienniki, aby ciosali kamienie, i gładzili na budowanie domu bożego. 1 Leop. 1 Par. 22, 2. (murarze. 3 Leop). Zająca na marmurze, który trawę skubie Dłótem na herb szlachecki kamiennik wydłubie. Pot. Pocz. 502. — §. Co kamienie drogie rzężę, śnicerz. Cn. Th. ber ©tetnfcfyneiber. — §. 2. milit. Kamiennik, moździerz, z którego rzucają się kosze kamieńmi wypełnione, osobliwie na przykopujących się do fortecy nieprzyjaciół. Jak. Art. 3, 294. etn ©teinfiltcf. Dawniój zwłaszcza u Niemców nazywano kamiennikami albo kamien-nemi kartanami, ©teiltfartttiinen, działa komorowe krótsze i cieńsze od armat, z osobnemi komorami na ładunki, z których strzelano kamieńmi lub koszami. Jak. Art. 3, 295. — §. 3. Botan. Kamiennik ziele, Acrostichon marantae Linn. gatunek paprotnika, rośnie w Krakowskim na opo-

300 K A M I E N N Y - K A MI O N K A.

RAMION OCZYNNY - KAMPANIA.

kach. Kluk. Dyke. 1, 7. gatunek podkolana. Jundz. 512. ©telnfamfraut. §. 4. Kamiennik chrząszcz, cerambyx al-pinus, właściwie się w Szwajcarach znajdujący. Kluk. Zw. A, 58. ber ftelfenfćtfer. KAMIENNY, a, e, a) z kamieni złożony. Kpcz. Gr. 3, p. 135. z kamienia uczyniony, od kamieni; Boh. kamennÿ; Sorab. 1. kamenty, kamenané, kamenwaté, kamenowé; Rag. kamenski; Vind. kamenen, kamenat, kamnu, kamenu; Ross. KaMeHHH«; ftetnern, »on ©tein, ©tern«. Kamienny parkan, wał, kamienna grobla. Cn. Th. Góry kamienne, ©tetubrud)e. Ład. H. N. 64. Góry kamienne, kamienna 'tyszarnia, lapicidina. Volck. 459. Slov. kamenićka, lom, łomnica; Sorab. 1. kameni wa-mancża; Vind. kammenishe, kamenarje, kamnalom, ka-merarniza; Croat. kamenicza, kamenarnicza ; Boss. nasie-

hojomhh, adj. KaMeHGÆOMHBiîi. Młynarskie kamienne góry, SDîÔ^lfteinbntC^, Boh. żernownice, (ob. Żarna). Książki kamienne ob. Książki, tabliczki. Kamienne działo. Archel. 3, 1. ein ©telttftücî, (ob. Kamiennik 2) to jest, do rzucania kamieni służące). Węgle kamienne. Kruml. Chym. 26. Vind. persten vogel, oglin, pezhounu vogle, ©tętn-fohlen. Kamienny olej ob. Olej. Kamienna żużel, pumex. Śleszk. Ped. 413. ber Sittrôftettt. Kamienna sól Ross. co-KOJibfl coÆb, (ob. Sól). Kamienny orzech Vind. koshjak, koshiauz. — §. Między kamieńmi się chowający, unter ben ©tetuen fiel) auftialtenb, n. p. kamienny drozd (ob. Kamieniczek). Bob kamienny ob. Wyka, palnik. Rząsa skalna abo kamienna (ob. Rzęsa). Kamienne ziele, Alys-

chrościny jagodnej, rośnie w lasach, zawsze zielenieje; do garbowania skór zdatna. Kluk. Dyke. 1, 47. bte ©anb* beere ; mącznica. Jundz. 237. Kamionki, oxicoccus, üJîooê* beere, w lasach nizko rosnące jagódki kwaśne. Kluk. Rośl. 2, 225. *KAMIONOCZYNNY, a, e, n. p. Kamionoczynna twarz Meduzy. Otw. Oiu. 188. patrzających na nią w kamień obracająca, ob. Kamieniotworny. KAMIONOWAĆ, KAMIENOWAĆ, al, uje cz. niedok., ukamienować dok., Boh. kamenowati, kamenugi; Sorab. 1. kamenuyu ; Vind. ka-menuvati, s’kamenjam pofipati, vbijati, pofuti, okamenu-vati ; Carn. kamenuvâti, kamenujem ; Croat. kamenuvati, kamenujem; Bosn. kamenovati; Rag. kammenovati; Eccl. KaMeHyio; kamieniami zabijać, ftetntgen. W starym zakonie bóg kazał kamionować cudzołożniki. Karnk. Kat. 347. Żydzi z miasta wyrzuciwszy Szczepana ukamienowali go; a kamienowali go, wzywającego boga. Biał. Rost. 107. KAMIONOWANIĘ, KAMIENOWANIE, ia, z., subst. verb., Vind. kamenuvanje; Eccl. KaMeHeme, KaMeHOBaHie, naMe-Honoóieme; bte ©teitttgung. U żydów nie było między gwałtownemi śmierciami pospolitszej nad kamienowanie. Zach. Kaz. 35. KAMIONOWANY, UKAMIONOWANY, a, e, [part. perf., geftetttlgt. KAMI0N0WN1K, a, m., który kamionuje ; Sorab. kamenwar; Vind. kamenuvauz; Rag. kamenovalaz, f. kamenovaliza ; Eccl. KaMenHOÓifiua ; ber ©tetniger. S. Szczepan prosił boga za kamionowniki swe. W. Post. W. 308.

sum,

Pochodź, kamyk, kamyczek, okamieć, zakamialy, żaka-rodzaj rodzący strączki; u nas są te dwa gatunki:    mialość, skamieć, skamialy, skamiałość.

górne kamienne ziele i pyleniec. Kluk. Dyke. 1, 27. sa- KAMIZELA, KAMIZOLA, KAMIZELKA, KAMIZOLKA, i, z., dliczka. Jundz. 352. 9U#f|ett.—§. Fig. tr. a) Kamienny, zka-    (cf. Lat.med. camisiale; Graec. xuglcnov; Ital. camiciuola;

mieniały, oerfteinert. (Hung. kemeny ^twardy). To usły-    Gall. camisole); część ubioru męzkiego, baê Sîamtfol, bte

szawszy matka tak się zadumiała, Ze się wszystka ka-    2ßefte; Sorab. 1. et 2. camfol; Slav. kamizol; Carn. kam-

mienną właściwie być zdała. Olw. Ow. 204. b) Twardy,    shôla ; Bosn. kamisgjola, zabuncicch; Vind. jopizh, pod-

nieczuły, surowy, part, ftreng. Siła jest białychgłów ka-    jopiza ; Ross. KaMBOÆü, KaMaojeu^, KaM30MKï, KaM30JiL-

miennego serca, które gwałtowniej się miłości przeciwiają,    «ihh'b; Eccl. obs. oxoôetrb. Kamizole, robdeszany, suknie,

niż która w morzu skała nawalnym ‘wełnom. Gorn. Dw.    Comp. Med. 705. Jak gustowną miał kamizelkę! Teal.

288. Eccl. KtiMeHOcpiAhYhHt, acecTOKOcep^HH. Błyska-    33. d, 74. W axamitnych kamizelkach. Falib. Dis. M. 3.

wice puszczał na kamienne umysły niezbożnych. Birk.    KAMIZOLISKO, a, n., szpetna kamizelka, Ross. K3M30—

Dom. 121. To jakaś kamienna dusza. Teat. 8, 69. Po-    Mme, eilte pAßlicpe Sßefte.

czytałbym go za kamiennego, gdyby tego nie żałował. KAMLOT, u, m., Vind. kamlot; Ross. Kaioons; Ital. came-Rag. Cyc. 93. Został mistrzem w filozofii po długim i    lotto; Gall. camelot, ber (Camelot, materya z włosów kozy

kamiennym, jako zowią, eksaminie. Sk. Żyw. 2, 76. —    Angolskiej, albo też i z wełny. KAMLOTOWY, a, e, z

c) Kamienną niemoc mający, calculosus. Mącz. ber beit    kamlotu, Ross. kumjotobbih , Cûîltloten. Szkotowe albo

©tętn fyat, cf. kamień choroba. KAMIENOWAĆ ob. Ka-    kamlotowe woreczki. Jak. Art. 1, 361. Skąpiec w kon-

mionować. KAMIŃSKA góra pod Sandomierzem, z wielu    tuszu i żupanie kamlotowym i w bardzo przetartej nie-

znaków pokazuje, iż ma w sobie różne kruszce. Ład. H.    gdyś karmazynowej bekieszce. Zab. 13, 198. ob. Czamlot.

N. 43. ein 33erg be# ©anbomtr. KAMIONECZKA, i, z., ‘KAMOMILA ob. Rumianek.

gatunek borówki, Vaccinium vitis Idaea Linn. bte Çreufîeh KAMPANA, y, z., naczynie szklane, na kształt dzwona, n. Beere. Kluk. Dykę. 3, 145. Ross. KOCTHHHKa, adj. kocth-    p. u machiny pneumatycznej, bte (Santpane j. 33. ber 8ufh

hhmhuh. KAMIONKA, i, i., 1. kupa kamieni. Kopcz. Gr.    pumpe. KAMPANA, KAMPANKA, ‘KOMPANKA, i, z.,

3, p. 136. kamienie, ©tetltljaufen, ©eftetrt, Boh. kameniśte.    zdrobn,, ob. Dzwonek. — §. Kampanki, kutasiki dzwon-

Kamionka w łaźni, pocilnica, vaporarium. Cn. Th. bû§    kowate, Ströbeln tüte ©löcfcfjen. Galony, kampanki, do stro-

©cbttnjjbab, ®ampfbab. ‘Kamienka w łaźni. Ern. 153. Ross.    ju należą. Boh. Kom. 3, 383. Otóż jest różowe domino

KBMOHKa ; Eccl. KaMGHHHua Bt MUJHt. Leje jak na ka-    z srebrnemi kompankami. Zabi. Bal. 75.

mionkę. Cn. Ad. 841. gęba u niego jak cholewa, kufel KAMPANIA, ii, i., czas każdego roku, kiedy trzymają woj-mu tkwi z gęby, er jecfyt ttKtcfer. Slov. Pige, gako duha    sko w polu, lub w kupie i stanie do odporu, lub na-

wodu. 2. botan. Kamionka, arbutus procumbens, gatunek    stepowania na nieprzyjaciela. Papr. W. 1, 473. bte 6ant‘

KAMPAMENT - KANĄĆ.

KANADA-KANA Ł.

301

KAMPAMENT, u, m., zakładany obóz, bxc Stuf* ma być kampament lub obóz

na oliwy przewrócona    była,    z której ani    kropla kaneła.

Birk. Dom.    88. — §.    activ.    W kroplach    spuszczać, in

tropfen fallen lajfen, tröpfeln, oergießen. Któżby łzy nie ukanął, patrząc jak Pen dziki Swobodne cisnął ręce, w tył krętemi łyki ! Hor. 2, 56. Nar. Komuż z tak głuchej serce los wyciął opoki, Aby łzy nie ukanął na twe smutne zwłoki! Nar. Dz. 5, 75. Porzucił ich nie bez łzy $ontft, gelabte    SDîtld), kanpust,    maślanka,    mleko    kwaśne.    ukanienia.    Twurd. W.    D. 16.    Beh. kancjm,    kanjm; Germ.

Dasyp. R    r    3.    Nic to    u    nich,    kiedy    sie rozigrają,    jeden    fledern.

drugiemu oczy zalać, kampustem albo czym tłustym gębę Pochodź, okanać, odkanąć, przekonać, wykanąć. zamazać. Rej. Zw. 72 6; Eccl. KaMÓocia, 3eaeHafl «anycia. KANADA, y, i., nowa Francya, wielki kraj Ameryki północnej. Dykc. Geogr. 2, 10. ©anaba. KANADEJCZYK, a, ot., mężczyzna z Kanady, ber ©anabier. Kanadejczykowie. Dykc. Geogr. 2, 11.

ie, od Kanady, ©anabtfd). Królowie Kanadejscy. Dykc. Geogr. 2, 11. Terebintyna Kanadeńska. ib. Moraz albo w., demin. * kamień mały. Kpcz. Gr. 5, p. 137. b(t3 ©tein« świszcz Kanadeński. Zab. 12, 196. cf. świszcz, bobak, djen; Boli. kamynek, kamenek, kamenićka; Slov. kamen- KANAK, u, ot. , KANACZEK, czka, ot., demin., (z Tureck. cek, kamenek; Sorab. 2. kamufchk; Sorab. 1. kamużk;

Vind. kamzhizh, kammenzhizb, kamenez, kamenzhez; Croat. kamenćcz, kamenchez; Dal. kamnak, kamicsacz; Bosn. kamencjâk, kamicjak; Rag. kammenak, kamicjak, stje-nizza; Ross. KaMeuiOKT» ; Eccl. kumuki. Zamiast brylanta Czeski mi się tylko, dostał kamyk. Teat. 29. b, 39. Grosm.

Ma szateczkę szarłataną, w złoty wzór robioną, Kamykami drogiemi, perłą osadzoną. Groch. W. 369. Nieosza-cowany kamuszek karbunkuł. Sinotr. Lam. 15. Kamyki morskie. 3 Leop. Jes. 48, 19. (głaziki. 1 Leop). Smaczno brzmiące strumyczki, Gdy o drobne kamyczki Płynąc się odtrącacie, Słodki dźwięk działacie. Groch. W. 352. Dzień on z wielkim pragnieniem oczekiwany, i złotym kamykiem naznaczony. Gwagn. 143. (arcyszczęśliwy).— Botan. kamyczki, przełomikamień, kropidło, tesznik, ziele, rotljer ©tetnbredj. Syr. 735. Boh. tużebnjk. KAMYCZKOWATY, a, e, na kształt drobnych kamyków, dziarstwisty, grob* förntg, wie flehte Steinlen. Sorab. 1. kamużkownć, ka-mużkwatć. Zdatne są do szkła piaski kamyczkowate.

Kluk. Kop. 1, 516. Ziemia chuda od piasku kamyczko-watego. Cresc. 655. Glina kamyczkowata. Ajgn. 19.

KAMZANS, u, ot. , nadedrzwie, gzems nade drzwiami.

Włod. Floresy wyrzynane. Dudz. 40. baö ©eftrnö über ber &ljnre. Kolumny tam są z krzyształu rzezanego, jako i listwy w samym pokoju , abo kamżans na wierzchu słupów marmurowych. Star. Dw. 27. Przypatrowali się budowaniu kościelnemu, Widzą kamżansy i podwoje ryte.

Odym. Św. 2, Q. 2 b. Ganki Cyterskiej świątyni mają z każdej strony nad tramem i kamżansem wysoko wypuszczone szczyty, na których wpół wypukła robota pięknie się oku pokazuje. Tr. Tel. 68.

KANĄG, ął, ie , nijak, niedok., skanąć dok., kapnąć, kroplami spadać, tröpfeln, triefen, in tropfen lierabföUen. Boh. kanauti ; Carn. kaniti, kanem ; Ross. naHyib, KaimyTb,

Kanaib, ynaHyib, (naHyib nagle zniknąć). Ja łez strumieniem zalewam się rzewnie, Jej ani kropla kanie z oczu pewnie. Min. Ryt. 2, 143. Twardy do płaczu; jak z kamienia łza nie kanie. Cn. Ad. 857. Nie kaneła kropla żadna krwi tej darmo. Tward. Pasq. 87. Lampa peł-

pagtte.

ftecfung beS SagerS. Gdzie zakładany. S. Grodz. 2, 143. Musieliście kiedy widzieć wojska na kampamentach. Bals. Niedz. 1, 215. ‘KAMPSON [porówn. tac. canpsare » powodować, 2], n. p. Jeszcze był młody, jeszcze kampson w szkole. Pot. Syl. 464. KAMPUST, KANPUST, u, ot. , z Łac. compositum ; Germ.

KAMRAT, a, ot., z Franc., towarzysz, spólnik, ©amerab. Ross. MeBperB. Jeden zły sługa może popsuć wszystkich swoich kamratów. Zab. 16, 9. Dziękuję ci, mój kamracie, za to przywiązanie. Teat. 54, 79. ib. 15, 89. KAMYK, a, ot., KAMYCZEK, czka, ot., ‘KAMUSZEK, szka,

KANADEJSKI, KANADENSKI, a,

A. Czart. Mscr.), aldzbant kobiecy kosztowny, ein foftbareS Sôetber^alêbanb. Choć mąż szeląga nie ma, żona koniecznie chce mieć kanak nową robotą. Star. Ref. 43. Zona uboga ubogiego męża Nie ma na szyi kanaku drogiego. Bardz. Trag. 467. Płacić mają od zausznic, maneli, kanaków. Vol. Leg. 4, 80. Poganie, gdy trupa palili na stosie, w ten czas na znak pamięci, klejnoty, kanaki w ogień rzucali. Bals. Św. 2, 474.

KANAŁ, u, ot., KANALIK, a, ot., zdrobn., Lat. canalis; Gall. canal, chenal; liai, canale; Angl. chanel, kennel; Boh. kanał; Vind. uesh, shlieb, shlebiz, (cf. żłób); Rag. vodotöcje; Dal. vodotechje ; Croat, slép, slèb, sgljeb; Bosn. cjatrrigna, sgljeb ; Ross. KaHajrb, KaHaaeiTB, npo-puBi, vulg. KaHaBa; Eccl. BO^OTeya; ber ©anal; rów, rura , trąba, rynna dla jakiej cieklizny. Solsk. Geom. 3. Rów wykopany dla złączenia mórz albo rzek. Tak kanał wielki Piński czyli port Ogiński w Brześciu Litewskim Pinę z Muchawcem łączy, a przeto Prypeć z Bugiem. Dykc. Geogr. 2, 11., Vol. Leg. 7, 845. We Francyi kanał Languedocki, lub Królewski, łączy morze jedno z drugim. Dykc. Geogr. 2, 10. Kanałem przednie nazwana cieśnina morska między Anglią a Francya, la Manche, ber Nattai, bte ÜJîeerenge jnhfd)en ©ngl. unb §r. Dykc. Geogr. 2, 118. [mylne przytoczenie; Dykc. ma; morze ściśnione między A. i Fr., którego kawał zowie się cieśniną Kale-tańską. 6]—§. Szczególniej zaś u nas po wsiach kanałami zowią rowy, napełnione wodą, które mają szerokości nie więcej nad cztery sążnie, długości jak tylko oko zasięga. Te dają się około dworów, ogrodów Świtk. Bud. 379. auf bem Sanbe, chi îBaffcrgraben, ber liiert über 4 Klafter Breite , unb biffai Sänge man mit bem 2htge ab* feiert faun. cf. sadzawka. — Kanały w miastach * rynsztoki, kloaki, któremi plugastwa do kałuży idą, bte ©ltßftetne, bte Êloafen ht beu Stabten. — g Kanały w ciele zwierzęcym, bte ©anale un tbtenfd)en Körper. Naczynia, kanały, w których części ciekące w ciele się ruszają, pomykają, i z jednego miejsca do drugiego przechodzą. Krup. 1, 16. Dwa kanały moczowe, z których od każdej nerki jeden urynę wyprowadza. Krup. 2, 116. Kanał piersisty,

KANAREK, rka, m., (‘KANARKA, i, z., Cn. Th. Kana-rzyca, samica); ptaszek, przywieziony z wysp Kanaryjskich, należący do rzędu wróblego, łatwy do wyuczenia się wdzięcznego śpiewania. Zool. Nar. 222. passer cana-rius Klein., ber ©anartemwgel. Boh. kanâr, kanarek; Slov. kanâlik, kanârik; Vind. kanarska tiza ; Croat. kanalecz; Ross. KaiiapefiKa, KanapenKa; Eccl. KaaapKa. Kanarek w uszach ich drogi pisk zostawia. Banial. J. 4. Kanarki kosztowne, ib. J. 3. Kanarek mieszaniec, ber (SaitartertBa* ftarb. KANARKOWY, a, e, od kanarka, ©artarienoögel *, (Sattarieit *, Ross. Kanapeemiufi. Kanarkowa trawa, phala-ris Canariensis, Linn., btrô ©awtriettgra^, gatunek mysze-go bru, którego nasienie najulubieńszym jest pożywieniem kanarków. Kluk. Dykc. 2, 175. KANARYJSKIE wyspy, bie ©anartfdjcit Sufelit, przy Afryce, tak zwane od największej z nich. Dykc. Geogr. 2, 12.

duduś thoracicus, kanał materyą mleczną w krew wprowadzający. ib. 2, 64. Kiszki niczym innym nie są, jak długim, różnie pokrzywionym kanałem skórzanym. Wejch. Anat. 69. Kanał powietrzny, larynx, należy do robienia głosu, bte Cuftrö^re. Pory są kanały pot wyprowadzające. — §. Kanał, wnętrzne wydrożenie każdego działa. Jak. Art. 3, 295. bie ©cele etrtei ©efd)üjje§. Kanał daje się w armacie dla włożenia weń pocisku i wypędzenia go przy pomocy prochu, ib. 1, 139. Kanał ten odwierci się, jak wyciąga proporeya. ib. 3, 110. — Fig. Raguza stała się niby kanałem, przez który wszystkie towary Weneckie i całych Włoch do Turek przechodzą. Kiok. Turk. 82. KANAŁOWY, a, e, od kanału, Croat. slôbni (cf. żłobny), ©and *.

KANALIA, ii, i., z Franc, słowo gminne zelżywe, ©anaille; Sorab. 2. kannalć, karnala. Kanalia jestem, ja im tego nie daruję nigdy, chyba żyć nie. będę. Mon. 71, 512.

KANAPA, y, i., KANAPKA, i, i., dem. siedzenie, niby stołek

KANAWAC, KANAWAS, KANAFAS, u, w., (Lat. med. ca-nabacium, od słowa canabis konopie; Ital. cannevaccio; szerszy dla kilku razem osób, z Franc.-, Carn. vajkshe-    Gall. cannevas; Angl, canvass); ber ©anneüfljL właściwie

nishe; Ross. KaHane, bflö ©rtltapc. Wygodniej siedzieć na    płótno konopne, albo też lniane nieblechowane tęgie do

nianą lub jedwabną z prążkami, cf. dyma, Ross. K3HH-«j>acL, (cf. Kawa). Cło to płacą od kitajek, felp, ka-nawac. Vol. Leg. 4, 81.

KANCELARYA, yi, z., pisarska izba. Mącz. pisarnia, pisownia, btc SîaitceHet) ; miejsce, na którym są zachowane archiwa i protokoły aktów jurysdykcyi sądowej, do której należy. Kras. Zb. 1, 437. Boh. kancela?, pisowna; Sorab. 2. känzlija ; Vind. canzlia, kanzlia, pifarniza; Carn. pi-sarna, spisirna; Croat. piszarnicza; Ross. KaHueiapifl, npH-Kasü. cf. kanclerz, podkanclerzy. KANCELARYJNY, a, e, od kancelaryi, fôancellei) ». Kancelaryjny pisarz Boh. kan-celarskÿ ; Ross. KaHueaapcitifi, npHKa3HBiH. KANCELA-RZYSTA, KANCELARYSTA, y, m., pisarz kancelaryjny, ber Äanceflift. Kacelarysta, pisarz. Dasyp. A a b. Vind. kanzlist, kanzlistar; Carn. pisarnek ; Ross. KaHue^apHCTt, noBHTMHKt, npHKa3HOÄ, adj. noBHTqecKiü. Kto chce być patronem, powinien wprzód przy którym sądzie przez lat trzy być kancelarzystą. A. Zamoj. 34. KANCELOWAĆ, ał, uje, niedok., wymazać, wypisać, ‘przekresić. Farr. 482. auêftretd)cn, burcfyfłretdjeit.

kanapie. Teat. 6, 62. Pańskiemi wszystkie szkarłatne    podkładania pod suknie, ale też znaczy materyą baweł-

wzormi szyte kapy Błyszcząc się okrywały słoniowe kanapy. Zab. 9, 325. Małpa poplamiła kanapy, potłukła zwierciadła. Zab. 16, 62. Po ogrodach dają się kanapy,

SRu^cMlife, w altanach, na krytych ulicach; wysypują się z ziemi i okładają darniną. Kluk. Rośl. 1, 78.

KANAPARZ, a, m., szafarz, śpiżarny, piwniczny klasztorny,

Carn., Croat., Dal., konobar; ltal. canovajo cellarius, pincerna; (Croat., Dal, Bosn. konoba » piwnica; Ital. ca-nova); Ross. Keiaps; Eccl. TpancanHicB. Rok będę czosnkiem śmierdziała, piwem przeszła, jak habit laika kana-parza. Teat. 43. c, 85. Wyb. Kulig. Ledwo czytelnych książek foliały Ojciec kanaparz lepiej dysponował, Co przedtym próżno na pulpitach stały, On tam ozory, szynki uszykował. Kras. Mysz. 15.

ba3 Sîrebêgefcbnmr, ber Sîrclrê. Carn. mramor, shen; Eccl. KapKiHŁ, 6ojt3Hb paKOBaa. Gdym się przypatrzył chorobie , przyszedłem w to mniemanie, iż był kancer. Wys. Aloj. 428. KANCEROWAĆ, ał, uje, niedok., skancero-wać dok., rakiem lub kancerem zarażać, mit bent Slrebfe anftecfeit, fig. zarażać, onftccfeu. Słowa ich prędko kance-rują i na zarazę sąsiedzką zachodzą. Sk. Kaz. 77. — Kancerować się recipr., w kancer się obracać, fretrôartig werben, ftd) tn ben érclrê oerwnnbeln. Rady się kancerują zaniedbane wrzody. Pot. Arg. 146. KÀNCÉROWATY, KANKROWATY, a, e, od kanceru, $ref>$ *, fretrôûrttg. Bolączki czarne kankrowate. Urzęd. 131. Kankrowate krosty. Urzed. 399. Wrzód kancerowaty ob. Zkancerowany.

KANAR, u, m., KANARYA, yi, z., 1. wyspa na oceanie przy Afryce leżąca, największa z Kanaryjskich, obfituje w trzciny cukrowe, w wino etc. Dykc. Geogr. 2, 11. btc 3»fel (Saitarta bety îifrtfa. Więcej w Kanarze cukru, niż w Tatarzech mąki. Cn. Ad. 1232. (cf. więcej u niego rozumu w pięcie, niż u drugiego w głowie). 2. Kanar cukier, (Eanariettjucfer. Słodki kanar z trzcin zbieram. Dar. ‘KANCER, u, m., rak, choroba, wrzód ciało wyjadający, Lot. 23. Korzenie, haniż, cukier, kanar płacą tenże podatek. Vol. Leg. 4, 81. Nad Hamburskie kanary słodsze twe słowo. Zimor. Siei. 323. Wolno Bogu jako panu , Kanar urobić z chrzanu. Ghrośc. Job. 3. Nie dba na żądła brzmiącej (pszczół) chałastry Chłop , podcinając z kanaru plastry. Nar. Dz. 2. 188., Zab. 1, 191. poet. zamiast z miodu, $ontg. 3. Kanar wino, kanar sek, nartettwem, ©anarienfcct. Eccl. KaHaps Brno. Wina, które morzem przychodzą, Alikanty, Madery, Kanary. Vol. Leg.

2, 1253 et 5, 564. Bóg żegnaj muszkatele i was kanar sęki, Upewniam, że się bez was nie slęsknę na wieki.

Pot. Jow. 156. (‘KANARCHAĆ cz. niedok., |z rusk. ka-narchati: czytając śpiewać, 2]. może śpiewać? n. p. Jakbyś przedtym nigdy dyakiem nie bywał, i Tryody‘ćwitnćj KANCLERSKI, a, ie, od kanclerza, $an$lcrs. Rag. kan-nigdy nie czytał, i z nich nie kanarchał. Pim. Kam. 223.) gilljeerski; Ross. KaHmepcKifi, KamwepoBŁ. Kanclerskie

KANCLERSTWO - KAŃCZUGÓW Y.

KANDOR - KANIA.

303

sądy, assesorskie, zadworne, królewskie, sąd najwyższy ‘KANDOR, u, m., szczerość, bte 5Iltfrid)tigfeit. U dworu dla mieszczan królewskich, królewszczyzn, starostw etc. niemasz kandoru, ob. Dwór.

Niegdyś sami Kanclerze wyrok w nich stanowili; później KANDYA, yi, i., Greta, znaczna wyspa Europejska na mo-przydano im za assessorów Referendarzów, Regentów kan- rzu śrzodziemnym. Dykc. Geogr. 2, 13. bte 3ttfel ßatlbtd cellaryi, sekretarzów wielkich, i pisarza dekretowego. ober (Sreta, ob. Kandyjski.

Vol. Leg. 7, 423. Skrzet. Pr. Pol. 2, 344. Kras. Zb. 1, KANDYDA, y, z., imię kobiece, zdrobn. Kandysia, n. p. 122. ba3 Jfîanjler», ober Oberfyofcjericfyt. KANCLERSTWO, Ty najukochańsza Kandysiu. Teat. 13, 60. ein grauenjtm* a, n., urząd i władza kanclerza, Rag. kangilljerstvo; Vind. mentante.

kanzelarstvu, kanzlarsku shlushilu, bte Śattjlertottrbe. W KANDYDACKI, a, ie, od kandydata, ®attbtbaieit *. TY., Ross. Litwie kanclerstwo jako i podkanclerstwo przez samych świeckich było sprawowane. Kras. Zb. 1, 456. KAN-m., ber hausier; Boh. kancljr; Sorab. 1.

sname-

CTaB.ienimecKni. KANDYDACTWO, a, n., KANDYDACYA, yi, i., stan kandydacki. TY., ber Ganbtbatenftanb. KANDYDAT, a, m., który się stara o jaki urząd. Kras. Zb. 1, 179., ber (Sanbibat; Boh. ćekanec. Kandydat dziekań-stwa, probostwa Ross. CTaB.ieHHKi>. Koronny kandydat, ber àrottcaitbtbat. W rodź. zeńsk. KANDYDATKA, Boh. cekanka, cakanka.

częci pieczętarze, StegelbetMljrcr, w Koronie i Litwie są KANDYJSKI, a, ie, z Kandyi, ©aitbtfd), (Sretifd), OOtt (Satlbta. ministrami krajowemi i stróżami praw Rzpltój. Kras. Zb.    Wina wnet przyniesiono    co najmocniejszego, Rywuł,    Mał-

1,    436. Urząd ten w Koronie długo był piastowany    mazyi, także sęku Kandyjskiego. Banial. E. 3.

przez samych duchownych; za Zygmunta I. dopiero sta- KANDYSBROT, u, m., chlćb cukrem polewany, 3u&rbroL nęło prawo, ażeby jeden z kanclerzów bywał duchowny, W twarz się poufałym Czyni bratem, a z tyłu sięga pu-a drugi świecki; a zachowuje się między niemi alternata do pieczęci wielkiej. Skrzet. Pr. Pol. 1, 178. Kanclerz Wielki Koronny, ber ^nmgrojśfattslei*. Podkanclerzy Koronny, ber 5lroit * ITlttcrfaitjlcr. Kanclerz Wielki Litewski,

ber Sttłf/. ©roßfattjlcr. Podkanclerzy Lit., ber £tttfy. Unter*    dyzować dok., cukrem    powlekać lub glasserować;    Ital.

fanjlcr. Kanclerz kapituły katedralnej i kollegiackiej. Kras.    candire, canbtrctt. Póki    się ow'oc w cukrze nie zasklepi

Zb. 1, 437. ber $mtjler etiteö ©omfapttelS. KANCLERZAN-    i skandyzuje. Tr.

KA, i, z., córka kanclerza, be3 ^attjlerś Toster. Bukiet KANTORA ob. Kamfora.

w dzień urodzenia J. 0. Księżniczki Amelii Sapieżanki, KANI, ia, ie, od kani, Sorab. 1. kanacżć; Croat. kanyev, Kanclerzanki W. X. L. Zab. 14, 356. KANCLERZYC, syn kanclerski, beś $ait$ler3 ®ol)n. KANCLERZYNA, y, i., ‘KANCLERZOWA, y, z., żona kanclerza ; Rag. kangilljêrsctina, bte taitjlerittn, ©entaldtnn be3 $att$ler3.

Pani Kanclerzyna. N. Pam. 16, 17.

KANCYONAL, u, m., KÀNCYONALIK, a, m. zdrobn., książka zawierająca zbiór pieśni nabożnych, ćf. kantyczki, pie-śnioksiąg, ba3 5îtrd)ettgefaitglutcf), baê ©efangbud). Slov. spe-wnó kniżka ; Vind. piefemne bukve ; Ross. nkcemmirB.

®te ^olett nennen bte pohtifcfycn ©efattgMd)er kancyonały, kancyonaliki, nttb meitn eê 9îi)intfcfe * îat^oltf(^e ftltb kantyczki, au§ bem Lat. cantate. 23epträge 1, 213. (NR. kantyczki bez względu na wyznanie, ściąga się tylko do formatu mniejszego). Kancyonał albo pieśni nabożne według obrządków kościoła ś. katolickiego w Krak. 1794. Nie wolno bez pozwolenia synowców J. Kochanowskiego nikomu tegoż wiersze przedrukować ; ani pod pretekstem kancyonalików na mała frakture wydawać. J. Kchan. Dz.

315.

KAŃCZUG, a, m., z Tatarsk., bicz z rzemion spleciony, cf. korbacz, ber $atttfd)n, eine au3 SRtemen geflogene ^ettfdje.

(Slav. kanczia, kangyja, hangyia » bicz). Tatarowie kańczugami się w pojedynku tną. Haur. Sk. 229. Kańczugi osadzają się w świdwe, kalinę, czeremchę. Kluk. Rośl.

2,    160. Kto godzien tylko rózgi, nie trzeba żeby mu okrutnym grzbiet kańczugiem był szarpany. Zab. 13, 69.

KAŃCZUGO WY, a, e, od kańczuga, $îantfd)u*.

CLERZ, a,

khencżler; Vind. kanzler, kanzlar, kanzelarnik, nilski varih, hranuvauz snamika, snaminuvauz, snameni-lar ; Bosn. kancelir, pisaę ; Ross. KaHitJept ; Eccl. óyaia-roxpanHTejb; Graec. ^aQtoqivlaÇ. Kanclerze albo od pie—

inałem; Usta tak jak kandysbrot słodkie, A wewnątrz na otrute arszenik gotuje. Kulig. 259. KANDYSCUKIER, kru , m., [lodowaty cukier, 3], kryształowany biały cukier, ßaubelptcfer. KANDYZOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., skan-

m.

^tt^ttergeper*. ‘Kanie, iego, n., subst., n. p. Ten tak szlachetny sokoł narodu ludzkiego Mogąc bujać wysoko, wlecze się kaniego. Rej. Wiz. 65 b. (sposobem kanim, jak kania). §. Bot. Kania przędza, Cuscuta Linn. ${ad)$fetbe; Boh. kokotice, orobanka; Carn. férpolân, kokorik, kokotiza; Ross. noBMima; kanianka, kanka, wyłup, luborycz, jedwab' polny; nie ma własnego korzenia, i należy do roślin podszewniczych, które się żywią z innych; pnie się po lnie, pokrzywach etc. jak przędziono; służy w lekarstwach. Kluk. Rośl. 2, 225., Kluk. Dykc. 1, 173., Urzed. 111., Jundz. 140., Sienn. 36.— Kania noga ziele> ob. Wronia noga. — Kani pazur ziele, ob. Miłosna. KANIA, i, i., §. 1. fulco milvus, ber §ü^nergeper, ptak drapieżny z rodzaju jastrzębiów; najbardziej skrada się na kurczęta i gąsięta po folwarkach. Ład. fi. N. 66., ZooL Nar. 275., (Sorab. i. et 2. kana, Boh. kân, kâné sęp, lunak milvus-, Slov. kańa ; Hung. kńnya vultur; (Slov. gestrab, lunak milvus, Slov. kanéc; Hung. kan verres. wieprz) ; Croat. kanya , kanyacz, pilyuh milvus , kanyuh vultur ; (cf. Croat. ukanyujem dccipio, ukanyliv deceptio-sus, kanim intendo, propono ; Bosn. kaniti, nukkati hor-tari, kanitise, deliberare); Bal. pilyuh; Bosn. pigljugh^ pigljusgina, gljunna; Rag. pigljugh, pighlixin-a; Vind.. kajna, jastran, sakolzh vultur, pishetnik, luin milvus ; Carn. kajna, pihzhénèk, lvyn, piulék ; Ross. imiHt, KOp-HiyHTi, uunMTHHKij, (Ross, krhiokx , ihmiokł strix scobs) ; Eccl. kbhiok'l , iiH AioKi, milvus ; cf. Lat. gavia ; cf. Graec.

KANONADA -KANONIZACY A.

KANIANKA - KANON.

111.

‘fairco inhió). O karliku jednym powiadają , że go raz kania porwała miasto kurczęcia ; i nieprędzćj go puściła, aż na nie długo wołano. Gorn. Dtu. 183. Kanie nieśmiałe. Banial. J. 3. Ah! jak kania dżdżu, pragnę ciebie. Teat. 29, 20., ib. 24. b, 48. Joan. Tzetzes scribit, milvum solas nquas pluvias bibere, ideoque expectore dum pluat. Cn. Ad. 427., Rys. Ad. 8. Choćbyś zły grosz usrebrzył, jest jak'owa panna, Co sama przez się kania, z farbi-czką Dyana. Jag. Gr. B., szpetna, bladawa jak kania. — §. 2. Kania, ryba morska , milvus. Plin. H. N. 9, 26. eilt ©eefifd). KANIANKA ob. Kania przędza. KANIASTY, a, e, na kształt kani, rozczepierzony, tinc eilt ^üljnergeçer, auägefpretßt, n. p. Kaniasta czapka, caussia, która promieni słonecznych do twarzy broni. Mącz. Kaniasta czapka * kapelusz. Cn. Th. Kaniasty, n. p. człowiek, w kapeluszu. Cn. Th. einer im ,$ute, petasatus.

KANIKUŁA, y, z., gwiazda jedna w konstellacyi wielkiego psa, wschodzi w lipcu, a trwa przez sześć niedziel czasu najgorętszego. Kras. Zb. 1, 438. Psianka, psia gwiazda, psia głowa, Carn. kuslàk ; Çroat. peszozvezo ; Boss. KanHKyiH. Kanikuła, dni kanikularne, czas wiecie najgorętszy, psie dni, psie czasy, psia grań, \ind. pelji dni ; Carn. pasji dnevi, bic .'pltllbeètage. Kanikuła szkoły zamyka. Cn. Ad.

331. Radują się niemądrćj kanikuły szkoły. PotPocz.

Nie jednego nikczemna żądza tak otruła, Ze mu przez cały żywot zawsze kanikuła, ib. On widzę cierpi skutki kanikuły; Czy mu się w głowie organa popsuły? Teat. 43. b, 32. Brozd., (cf. gzik)

KANIÓW, a, m., miasto w Wojew. Kijowskim ze starostwem. Bykc. Geogr. 2, 13. eine (Stabt in ber Söoiro. SU* iott». KANIOWA herb, ob. Kudbrzym.

KÀNIUK, a, m., ptak drapieżny, na skowronki się skradający, ein Üerdjenfalf. Tr., Ross. Kamora strix scops, (KamomiTb « wymódz, wymęczyć), cf. kania. — 1. KANKA ob. Kania przędza.

2. KANKA, i, z., rureczka u sikawki, brt$ ©prifcenröljrtfyen, $. 33. hep ber ©Itfttrfprifte. Do dawania enemy używa się znajomej wszystkim kanki kościanej, i pęcherza. Perz. Cyr. 2, 6.

KANKROWATY ob. Kancerowaty.

KANON, u, m., z Greek., reguła, przepis, ber ©anott, bic Siegel, üBorfdjrift. — §. 1) pisma święte, zebrano w jeden rejestr, który zwano kanon, dając znać w tym przezwisku, iż cokolwiek się w nich zamyka, jest pewny zakon, którego się trzymać mamy. Budn. Bibl. Apocr. ber ©anon ber btbltfdjen Sftcfjer. — §.2) Przepis prawa duchownego, ein ©anon bcS geifłltd)en 9led)t3. Kras. Zb. 1, 458. Kanony apostolskie, od ś. Klemensa spisane, których jest 50, przyjmuje kościoł, że apostolską nauką wonieją; drudzy ich więcej przydają. Sk. Dz. 70. Kanonów apostolskich 70 rachują. Kras. Zb. 1 , 438. bie Slpofioltfcfycn ©anonen. Prawidło albo kanon apostołów śś. tak mówi.... Pim. Kam. 277., Obr. 5. Kanony pokutne. Kras. Zb. 1, 438. bic Shtßregeht. W zborach powszechnych, tak w materyi wiary, jako i porządku hierarchyi, kanony wykładane są. ib. ftrcfylicfje $ecrete, ©touffe ber ©onctlien. — §. Kanony albo ‘molebny, które

w cerkwi według czasu i potrzeby odprawowane bywają. Pim. Kam. 309. gatunek modlitew cerkiewnych, Ross. KaHOirE. — §. Przepisany podatek gruntowy, bie nor* gefcbrtelme ©runbabgabe. Emfiteuta nad kanon i inne daniny w kontrakcie wyrażone, nic więcej nie płaci. A. Zamoj. 149. Prowenta ordynaryjne Rzpltćj, kwarta, składne, winne, fordan, kanon Pruski. Vol. Leg. 4,

102. — §. Munsztuk każdemu młodemu koniowi ma być przybierany, kanon albo dęty nazwany. Hipp. 41. eine 2lrt ^ferbegeinß. (KANONADA, strzelanie z dział czyli armat, działobicie, (cf. działobitnia); Ross. nepenaiKa). KANONIA, ii, £., §. a) godność kanonicza, beneficyum. Cn. Th. bas ©ammicat ; (Boh. kanownictwj; Bosn. kalonikat; Rag, nadpopovstvo). — §. b) Mieszkanie kanonicze. Cn. Th. bie ©anonicatêtüobnung, ŚBotymtng eines ©ammicuS, bie ©ûltonie. KANONICZKA, i, i., zakonnica podług kanonów żyjąca, bie ©aitoitiifinn, Carn. chorarza. KANONICZNY”, a, e, KANONICKI, a, ie, od kanonów, canonifd); (Boh. kano-wnicki ; Vind. kanonski, redni, poredni); n. p. Prawo kanoniczne, ba$ ©anontfdje 3fted)t, albo kościelne, czerpa się z pisma, z podania, z wyroków zborów i dekretów papieskich. Ostr. Pr. Cyw. 1, 8. (Ross. KOpMnaa Klima prawo kanoniczne). Księgi *kanonne. Sak. Pers.

7. — KANONICZY, a, e, od kanoników, Carn. chorar-ske, ©anottifen *, ŚDontljerrett *. Kanoniczą ulicę w Krakowie pospolicie kanonną ulicą zowią. — Słabość, którą to, albo najgrzeczniejszej w Europie nacyi imieniem (franca), albo kanoniczym zowią katarem. Mon. 65, 217. cf. ospa dworska, kwarciana. (KANONIER ob. Działowry). KANONIK, a, m., Boh. kanownik; Slov. kanonik, kópi-tulski pan; Hung. kanonok; Sorab. 1. kanonik; Croat. et Slav. kanonik; Vind. kanonik, tumski gospud, kano-nikar , Carn. chorar; Bosn. kanonik, kalonik; Rag. nad-pop; Ross. KaHomira, (distg. kshohhhkx kaneyonał ju-trzenny i nieszporny); ber ©aitOlticttÓ, ®0tlt^err; to nazwisko początek swój bierze a canone, albo od reguły, jakoby oznaczało społeczność duchowną, osobnemi przepisami albo regułą obowiązaną, przy kościele katedralnym lub kollegiackim osadzoną. Kanonicy są radą biskupa, obowiązani rezydować przy kościele i pilnować choru. Kras. Zb. 1, 438. Kanonikami zwać należy tych, którzyby się w kanonach, to jest w naukach biblii najwięcej ćwiczyli, a z nich i spór o wiarę wykładali, i heretyetwa hamowali. Modrz. Baz .524. ‘KANONIKA, i, z., księga kanoniczna, eilt cattotttfdjeê 23tld). Jan ś. w kanonice swej tak mówi.... Rej. Post. A a. b. KANONI-STA, y, m., biegły wprawie kanonicznym, ein ©atioitifl, ber ba3 canomjcbe SRed)t rerfiefyt; Ec.r.l. npjkhakhiikt. , cna-3aiejib hih H3JO*HTejib upaBHJTL uepKOBHux’b. KANONI-ZACYA, yi, z., KANONIZOWANIE, ia, ». subst. terb., bte ©önoitifattült, uroczysty obrządek, którym papież po uznaniu cudów osoby beatyfikowanej, onćj tytuł świętego nadaje. Kras. Zb. 1 , 438. Kanonizowanie, poświęcenie , gdy który człowiek bywa powyższon, albo w liczbę świętych wzięt. Mącz. Kanonizowanie naszych świętych , nie zaraz po śmierci ich, za pilną examinacyą, jest sprawione. Hrbst. Nauk. L. 6 b. Ociec ś. odprawił

KANONIZOWAĆ - KANTOR.

KANTOROWAĆ - KAPA.

305

skim. Źebr. Zuk Kantory młodzieńce w nauce muzyki ćwiczyć mają. Modrz. Baz. 52 5. Czcij kantorze mistrza, czcij klecho plebana. Rys. Ad. 9. t. j. starszy godniejszy; pierwszy wójt niż laVnik, @f;re, bem bic @(>re gebührt Kantor, urząd duchowny w kapitułach, którego obowiązek mieć baczność nad chóralnym śpiewaniem i cho-ralistami. Kras. Zb. 1,439. ber (Santor efoeS ®tift$. KANTOROWA C inlransit. niedok., intonować, zaśpiewać, catt* toriren, bie Stimme ergeben, in fingen anfangen. Gdy kruk począł kantorować, ser mu wypadł z gęby. Ezop. 6., ob. Trelować, przepiorkować. tora; Ross. ycTaBmnnift, ©antorśO. n., urząd kantora, ba3 2lmt eine§ ©aitter§, bte (Santorftelie.

KANT, u, m., (cf. ltal. canto, cantone; Gall. coin; Svec. 2. KANTOR, KONTOR, u, m., pisarnia jakiej expedycyi, et Dan. kant), bie $antc, bie ©cfe, róg, bok śpiczasty.    osobliwie kupieckiej, gazeciarskićj i t. d. z Franc, com-

Tr. Wałkowym czopom przydano w końcu wyskok w    toir, ba§ (Somtoir, ©emtor. — §. Kantor, kantorek, rka,

kanly. Jak. Art. 2, 20. Dwie deski na kant zbite. Ma-    m., biórko, schowanie na papiery, stół do pisania, eilt

gier. Mskr. Sam ostry kant w wyprawie na winklach,    Sureau, eilt Scfyreibepnlt (ob. Bióro). Szukaj pod kantor-

nazywa mularz dratem. ib.

KÀNTAR, u, w., z Tureck., n. p. Kupowali Turcy    kantar

chlcba suchego, jakby trzy kamienie nasze, po ośmdzie-    KANTOWAĆ    się,    ał, uje,    zaimk. niedok., Chwiał się, ki-

siąt i cztery czerwonych złotych. Biel. Kr. 578. waga    wał się na koniu, kantował się na wszystkie cztery wia-

trzechkamienna, eilt ©cmid)t mm bret) Steinen; Rosn. et    try. Ossol. Str. 9.-na bok przechylać się, ftcfl auf bte

Groat. kantar trutina, statera. 2) Kantar, gatunek mun-    Seite nberbiegeit. KANTÓWKA, i, z., strzelba mająca ru-

sztuku. Kluk. Zw. 1,184., Hipp. 80. eine 9lrt ^ferbejmtm;    rę graniastą abo w kanty, eilte flintę mit einem fantigen

(Slov. kantar; Hung., Croat. Rosn. kantâr camus, capi-    Sanfe. Tr.

slrum, frenum). Rozhukanym koniom nietylko    uzda,    KANTYCZKI,    czek, plur.,    ob.    Kancyonalik,    ein ©efattglra«

munsztuk, ale i kantary ledwo dadzą rady. Haur.    Sk. 50.    d)elcfyen; Ross.    irbcHonhme,    ntcHOC^Oßie.    Składa cho-

Woźnica aby szory, uzdeczki i kantary naprawił. Haur. rowe piosnki, jak do kantyczek. Teat. 20. b, 184.

Ek. 178. KANTAREK, rka, m., demin. (cf. Lat. can- *KANU<ŁA oh. Kanikuła.

•KANZON,

niedawno trzy kanonizacye. Pam. 83, 2, 203. KANONIZOWAĆ , ał, uje, cz. niedok., uroczyście świętym ogłaszać , caitontftren ; Vind. kanonisirati, med fvetnike po-staviti ; Rosn. kanonięati ; Eccl. ynpen040ÓCTBHTH, noueTb CBflTHMB noro. Innocencyusz czwarty kanonizował, to jest, opowiedział być uwielbionego od boga ś. Stanisława, przez znaki dowodne. Biel. Kr. 145., Biel. Sw. 198. Derwiszowie Egipscy kanonizowali konia ś. Jerzego, i postawili go w raju z osłem, na którym Chrystus jechał, z wielbłądem Mahometowym i psem siedmiu śpiących. Klok. Turk. 173. KANONIZOWANY, a, e, part. perf., ca* noniftrt. TvANONNY ob. Kanoniczny.

KANPUST ob. Kampust.

KANTORSKI, a, ie, od kan-KANTORSTWO, a,

kiera. Teat. 20, 101. KANTOROWY, KANTORKOWY, a, e, od kantoru czyli kantorka n. p. klucz, ©omtoir* .

u, m., Franc, chanson; [VWosä. canzone

KANTARYDA, y, z., g. a) meloë vesicatorius Linn.,    Hiszpańska    pieśń, śpiewanie, ber ©efaitg, baś    ßteb. Nie nowina mi

mucha, Bosn. pop zlatar, bie Spatltfdje fliege,    owad ma-    śpiewać przy szemrzącym    flecie, Nie    nowina kanzony gry-

jący rożki paciorkowate , grzbiet okrągławy.    Niektórych    wać na kornecie. Zimor.    Siei. 276.    Siedzę we krzu słu-

tylko lat rojem do nas przylatuje, i daje się    czuć przez    chając, co kwili za tony    (słowik), Az on niezwykłe śpie-

wonią przykrą na kształt uryny. Zebrane suszą i trą na    wać poczyna kanzony. Kochow. 14.

proszek, którego używają na plastry do wezykatoryów. 1. KAP ob. Przylądek, przedgórze, góra nadmorska, po-Zool. Nar. 169. — §. b) Plastr taki, wezykatoryum,    morska, stert.

©pantfet) gltegenpfïafler. Doktor kazał choremu kantarydy 2. KAP! odgłos kapania, ber ®d)all be$ îropfelnê; (Vind., przyłożyć. Gaz. Nar. 1, 131.    Carn.,    Croat. kap    * okap). Hucz szumnie,    chociaż bieda

KANTON, u,    m., pewna określona okolica kraju,    kraina;    kwik,    ryk, kap    kap od oka. Mon. 70,    190. (rzęsiste

eilt ©anten, ein 33ejirf. Przednie nazywamy kantonami    łzy).

13 prowincyj, na które się dzieli Szwajcarya; ob. Dykc. KAPA, y, z., (Boh. kapę velamen, cucullus ; Sorab. 1. kha-Geogr. 3,95. bte ©aittoiten ber ©djweifh — §. milit. Oko-    pa, kapa pilei genus, pallium, abolla; Vind. kappa pilica, w której się daje spoczynek wojsku po wsiach od    leus, auba ? czepek; Slau. kappa * czapka, czepek; Croat.

siebie blizkich. Wojska poszły na kantony, znaczy, że    kapa, naglavëk capucium, capitis tegmen; (kapa Slav.

poszły na leże, czyli na kwatery. Papr. W. 1, 473. bie    kalpak pileus Illyricus longior ex panno; Croat. kopka*

kantimirnngöqiiartiere. — §. Okolica, którą sobie ma rejment    czepek , kepernek * płaszcz Kroatski) ; Bosn. kapenak ,

oznaczoną do wybierania rekrutów, ber ©attton, SBerb&C*    plńsct, zapùt; Rag. kapênak, kabanizza paenula (ltal.

Jtrf eiltet Regiment?. KANTONTSTA, y, m., żołnierz na    gabbane); Dal. kapa; (ltal. capuzzo); Lat. capitium; Hung.

kanionach lub leżach będący, ber ©ailłonift, ber caittOIli*    kaapan ; Dal. kapenak; Hang. keüpenek); Ross. Kanapa,

renbe ®olbat. Do kantonu rejmentowego należący n. p.    (obs. nana * czapka); cf. Lat. capo, capa; ltal. cappa; Angl.

kantoniści.    Perz. Lek. 2, 4. eilt ©ailtOltpfltcfytiger.    c.ap;    Svec. kappa;    Dan. kaabe; Grace, yânna; Lappon.

i. KANTOR,    a, tn., śpiewak kościelny, co intonuje,    ber    capod;    Aeth. ;    Hebr. ymp kobha tiara;    Arab. snp te-

©aittor, ber Slorfdîiger; Vind. kantnar, peuz; Slav. pivâcs;    xit caput; cf. Lat. caput; cï. Graec. xecpalg); g. 1. bte Etappe,

Ross. ycTaBiutncB, obs. 4bbk'B; kantor klasztorny po.iob-    zwierzchnie przykrycie, bte äußerfte SebedlUtg ober Reflet*

iHHKi. Dzwoniarz, niezły kantor, przy kościele far-    buttg.. Pańskiemi wszystkie szarłatne wzorami szyte kapy

tharus).

3];

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

39

306

KAPA- KAPAĆ.

KĄPAĆ - KĄPANIE.

rawćj karczmie za szyję mu kapie. Pot. Żac. 15. — *§. Dam im malutko ratunku, a nie będzie ‘kapać gniew mój na Jeruzalem przez rękę Sesaka. Leop. 2 Parał. 12, 7. (nie wyleje się. Bibl. Gd.). *2) Acliv. Kapać kroplami, kapnąć kapkę, kroplę spuścić. Cn. Th. eintröpfellt, trop» fcmtmfe faßen laffcn. Kapną! abo kap! trzy krople tego soku w kieliszek. Tr.

Błyszcząc się okrywały słoniowe kanapy. Zab. 9, 325.

Drugi nie stoi za bóg zapłać szkapa , A na nim ‘Turska złotem szyta kapa. Rag.Pob. B ii. (deka). — Sorab. 2. kappa surdut; liag. kabanizza, kabaan * vestimento, che si porta sopra le altre vesti, baś £)berfleib, ber Oberrocf,

Oefterr. dapott. Król ubrań w ornat, albo w kapę, z złotogłowu na kształt kapłana Rzymskiego. Stryjk. Henr.

C. 3. Zwierzchnią swoje suknią, którą kapą zowiemy;    Pochodź, kapanie, kap alka, kapanina, kapalny, kapany,

święty Dominik po wodzie rozciągnął. Birk. Domin. 163.    kapia, kapka, kapeczka, okap; skapać, kapieć, skąpiec,

Chodziwszy po ranu w kapie Włoskiej, w wieczór eho-    wykapać, zakopać, skapać, ukapać ; kanąć, ukanąć; ukapki;

dzą w Tureckiej fałszurze. Modrz. Baz. 201. Święci na    cf. kipieć cum dérivât.

kapie lub zakonnej sukni przeszli na drugą stronę rzeki. KĄPAĆ, ‘KĘPAĆ, ał, ie et kapa cz. ńiedok., skąpać dok., Warg. Wal. 33., ob. Habit; Bosn. kapuę fratarski; Boh.    Boh. kaupati, kaupâwâm; Vind. kopâti; Carn. kôpàti,

kutna, planda, hazuka. Kapa kościelna, kapłańska, plu-    kôpàm, kôplem ; Slav. kupati; Rag. kupati; Bosn. ku-

wiał. Cn. Th. ber ^Regenmantel, bie ’Jîegenïappe. Kapa,    pati, okupati, Croat. kupati; Ross. KynaTb, BUKynaTt,

którą bractwa nabożne w processyach noszą, sak, wór.    óaHHTt, BHÓamiTŁ; w wodzie nurzać dla obmycia, baben.

ib. ein SjJrocefftOttärotf, eine 2lnbad)t§futte. Wielkopostne    Przyszła się ‘kępać do rzeki. Radź. Exod. 2, 5. W wo-

kapy. Teat. 11. b, 97., (ob. Kapnik). Kapa żałobna, ein    dzie się. myć i w niej ‘kępać. Sienn. 552.    W studni się

îranerrotf, eine £ranerfappe. Umrze kto, to trzeba zadu-    trochę skąpał. Teat. 55. e, 37. Kąp' się    jako chcesz,

szne msze, ofiary, kondukty czynić, ubóztwu kap dać,    nie wypłócesz nigdy Tej, którą odniosł od ciebie Pan

stypę uczynić. Gil. Post. 212 b. Świec i kap potrzeba,    krzywdy. Groch. W. 199. — Fig. Kąpią    się pola we

ale bryzów i szkap nie trzeba. Hrbst. Nauk. Elb. Ka-    krwi. Bardz. Luk. 2, 32. — Transi. Kury    się w piasku

pa kobieca, eine 2öeiberfappe; Slav. kapa. — §. Kapa, kąpią. Cn. Th. bic £mljner baben [id; im @anbe, grzebią, sklepienie wierzchne szklarskiego pieca. Torz. Szk. 34.    Pochodź, kąpanie, kąpanka, kąpany, kąpiel, kąpiołeczka,

bte $appe ant ©d^meljofCtt in ber ©la^utte. Co się tycze dokąpać, nakąpać się, odkopać, przekopać, skąpać wykąpać się. pieca, a osobliwie kapy, ta że wierzch okrywa, o nie KAPAK, a, m., naczynie ogrodowe do przykrywania roślin, największa    dzielność opiera się ognia. Torz. Szk. 73., ib.    eilte ©la&jlocfe,    momit    ^fhtnjeit bebetft    merben.    Kapaki,

51. —    *2) [belka podparta stęplami w kopalniach.    któremi w ogrodach    naszych Hance    nakrywają. Torz.

Słów. Leśn.. Kozłowskiego, str. 104. 172. — 6] Gdy    Szk. 177.

widzę, damę wiozą sześć ogromne szkapy, Mniemałem KAPAUN, a, m., (Boh. kapalin galea cassis), szyszak, bie bałwan soli, czy ołówne kapy. Kochow. Er. 68.?    ©turmljaube. Puklerzyk, albo kapalin, albo inne naczy-

Pochodz. kapica, kapota, kaptur, kapturek, kapturzyć,    nie żelazne. Sienn. 601. Żelazny mu kapalin otoczywał

kapucya, kapnik.    głowę, A pancerzem okryły brzuch kolca drótowe. Stryjk.

KAPAĆ, kapał, kapa et kapie verb. neutr. niedok., Kapnąć;    503. Zabiła go, przeciąwszy na nim stalony kapalin.

kapnęło, kapło, F. kapnie jednotl., ukapnąć dok., (Boh. Gwagn. 465. Biel. Św. 141. U ołtarza podawano znaki kapóti, kapi, kapam, kapówam ; Slov. kwapkati, kwapati,    rycerskie umarłego; synowiec jego niósł kapalin świeca-

kwapkóm,    (kapati interire, cf. skapać) ; Hung. chepegni,    mi oblepiony.    Orzech.    Tam. 118. (cf    szczyt).    Husarze

tsepegni ;    Sorab. 1. kapam; Vind. kapati, kaplem, fou-    mieli kapaliny    pozłociste na głowach,    a przy    nich pie—

siti, kapluvati, zhaishati; Carn. kapam, kaplem; Croat.    rze w szkofiach. Biel. Hst. 528.

kapati, kaplyem, czuzeti; Rag. et Bosn. kappati, kappi- ‘KAPALKA, i, z., serwatka. Ern. 848. bie SOłolfcrt ; Sorab.

ti ; Ross. KanyTb, KannyTb, nanarb, Karwio , Kanaro, yna-Hyrb; Aeol. nânnsGs decidit)’, 1) kroplami się spuszczać, kanąć, kroplami spadać, tröpfeln, tropfen. Kropla wody, kapając ustawicznie, najtwardszy kamień zdziurawi. Gorn. ‘KAPAM ob. kapać.

Z)w. 287. gutta c.avat lapidem, non vi, sed saepe cadendo. KAPANIE, ia, n., subst. verb. kapać, zcieczcnie kroplami, Często kapiąc miękka woda, najtwardszy kamień wygłoda.

Cn. Ad. 1217. (cf. ustawiczność wiele może; częste naleganie za gwałt stoi). Kapiący Boh. kapalićny. Letko kapiące krople. Olw. Ow. 581. Gdyby jaka kropla mleka ukapneła na grzywę koniowi, tedy miał to zlizać.

Biel. 425.— Łzy kapafy z jej oczu. Teat. 55. b, 59.— KĄPANIE, SKĄPANIE, ia, n., subst. verb. kąpać; obmywa-Przez dach kapie, zacieka, eiŚ regnet eilt. Slov. wprśeti, naprśeti, nadśtiti impluere, preprśeti perpluere. Dziury w dachu nie zatka, gdyby nie kapało. Pot. Arg. 657.

Na ubogiego wszędy kapie. Cn. Ad. 543., Sekl. 18. (cf. chudobie wszędy piskorz ; na pochyłe drzewo i kozy skaczą). Wszędzie na błazny kapie. Rys. Ad. 72. W dziu-

2. kapaliza; Sorab. 1. kapalcża. KAPALNY. a, e, Boh. knpaliony, dajacy sie w krople obracać, baê fid) tröpfeln Idflt. KAPAM ob. kapać.

n. p. z dachu, z drzewa, baê SIbtröpfeln, baê îrmtfett. Kapanie z rury alembikowćj. — Kapanie abo cieczenie z daebu sąsiedzkiego na mój grunt, slillicidium. Cn. Th. ba§ £raufred/t, ba$ ©adfredjt, bie ïtattfe; Croat. kapanye; Ross. Kanc^b, KanejiLHHKb, cf. okap.

nic ciała całego w wodzie, w rzece, w łazience, w wannie , ba$ Sabett. Nie pomoże wronie kąpanie. Rys. Ad. 49. Kąpanie drugiego n. p. dziecięcia, ba3 3kbcn, btt3 man an einem anbertt, j. 33. einem $tnbe perridjtet. Kąpanie się, kiedy kto sam się kąpie, ba$ 33aben feiner eigenen ^erfim. Kąpanie się w rzekach, w stawach, i w ła-

KAPANINA-KAPELA.

K A P E L A N - K A P E L U S Z.

307

(ob. Muzyka 2); Vind. godzi, musikazhi, biß SDîuftfrtnteit, bte ©efellfdfaft tum £onfünftIent, btc ein großer $err 51t fei*

źniach. Perz. Lek. 204. Przez siedmioro skąpanie w Jordanie uzdrowił Elizeusz Naamana. Biat. Post. 215.

KAPANINA, y, i., to co nakapało, jufammeu geträufelte nem Vergnügen fiält, bie Gapelle. Mam kapele liczną, z

dobrych zebraną muzyków. Mon. 73, 761. U naszych panów muszą być kapele dobrane, liberye bogate. Żab. 43, 210. Kazał na tę uroczystos'é kapele sprowadzać. Kras. Pod. 2, 32. Będzie grała domowa kapela. Teat. 24. c, 59. Kap'ela rznie, uważam, kto z kim tańcuje. Zab. 43, 242. Obrady nasze można przyrównać do kapeli , która przy instrumentach niestrojnych, głuszy słuchających przykrą dysharmonią. Leszcz. Gt. 67. Kapela brzmi z cymbały. Teat. 43. c, 58. Ustały wdzięczne

geudftigfeit; Vind. kapanina, podzhepnina, podzhepinze * wino odkopane; (Vind. kapniza * woda skapana). Kapaniną płaci* kapkami, po troszce, er läppert feine ©cfyulb ab, galilt nad) unb nad) in flehten ^often. Tr., cf. kapieć. (KĄ-PANKA ob. Niecka). KAPANY, a, e, part. perf. verb. kapać; kapaniem uczyniony, stillatitius. Cn. Th. getröpfelt, eingetröpfelt, jufantmen getröpfelt; Boss. KaneflBHHKŁ stalactites.

KĄPANY, a, e, part. perf. verb. kąpać; gebabet. Bardzoś gorąco kąpany w téj mierze. Pot. Arg. 488. bardzoś prędki, porywczy, Ijhjföpftg, fyetfł POP ber 6tirne, (cf. gorączką).    chory    i kapele, Które    więc brzmiały w tym świętym ko-

Nie trzeba być gorąco kapanym.    Rys. Ad. 54. (jorąco    ściele.    Chrośc. Job. 203. (muzyki).— ßg. tr. Czy wszys-

kąpani byli, prędko wyskoczyli,    ze dżdżu pod rynnę    tkie zakończyła natura    wesela, Ze wdzięczna ptasząt le-

trafili. Birk. Kaz. Ob. k.    śnyeh    ustała kapela?    Zab. 8, 306. Nar. (śpiewanie). —

§. Kapela, naczynie gliniane u złotników, dla próbowania złota lub srebra. Mon. 74, 24. bie Gapellc ber (Smętni* fer. Srebro próbowane na kapeli. Złot. B. 3 b. — KAPELAN, a, w., KAPELANIE, a, m., zdrbn. Boh. et Slov. kapłan; Hung. kâplâny; Sorab. 2. kapłon; Vind. kapłan; Carn. koplan; Slav. kapellan ; Croat. kapelan, kapłan;

KAPAREK, rka, m., krzewik, którego owocem są kaparki, które niczym innym nie są, jak pępuszki czyli pączki kwiatów tej rośliny. Dykc. Med. 5, 9. ber Gaperitftrflltd). KAPAROWY, KAPARKOWY, a

e, od kaparów, od kaparka , Gapcnt * . Kora kaparkowa jest dobrym lekarstwem rozwalniającym. Dykc. Med. 3, 9. Kolor kaparowy. Teat. 30. c, 49. ciemnozielony, caperttfärbtg. KAPA- Lat. capellanus, ber Gapellatt. Kapłani zawiadywanie ka-RY, KAPARKI, ów, plar., capparis Linn., Sorab. i. kha-pérka; Vind. kapara, vozhe; Croat. kapàre; Slav. kapare;

Bosn. kappara; Hung. kaporna ; Ross. uanepcbi; Graec. xći7i7Tci()tę; Ital. cappari ; Gall. câpres ; Gapent. Rodzaj rośliny. Nam tylko znajome oą te kapary, które kupujemy do kuchni. Kluk.' Dykc. 4, 400. Stanie za limonia i za kapary, ona wdzięczna przejeżdżka z miłym towarzystwem. Rej. Zw. 26.

KAPCIE, iów, plur., [kapieć, cia sing. 2] §. 4) obuwie chłopskie zimowe ze skóry koziej na jedne stronę wy-prawne. Dudz. 40. 8atfcf)cu, 3tcgenlatfd)en, 33aitentfcł;Iarfen öOtt    Kapcie sunt quasi przykopycie, sed se

paratem a caligis. Cn. Th. 875. Soccus, imum caligarum kapcie, szkarpetki. Cn. Th. 4171., Croat. kopicza, me-sztva, kopitëcz; Hung. kaptza soccus, sculponea\ (Hung. kapcza) ; Dal. kopitcza * pończocha; Slav. kalchina; Bosn. kalcine , navlake, nazuyke; [Slav. kapci * okienice). Pan młody zmylił skoki, nie zczosał czupryny, Ani kapci nie zazuł, już dziś jako iny. Papr. Pr. E. 2. Ktokolwiek się do zwady porywa, ten najprędzej na kapcie obrywa.    m.,

Dwór H. 3. b. cf. na boty, na czerwone bóty, t j. plagi , cięgi na nogi, w pięty, bastonada, ©freiere auf bie gumien. — §• 2) Wchodząc Turczyn do bożnicy, zostawił papucie przede drzwiami, a szedł boso abo w kapciach. Star. Dwór. 58. meszty, spodnie wnętrzne obuwie, btc innere 0d;ultfoljlc, über bie bie dürfen bcu ^lau* toffel jielfeu.

KAPCON, KAPCON1EĆ ob. Kap

KAPCZUK, a, w., (Tatar, kipczuk. A. Czart. Mscr.), torba, worek na tutuń, ein 9îaud)tabacfôbeutel.

KAPECZKA ob. Kapka.

KAPELA, i, z, (cf. Lat. capa, capella, Du Fresne,). *4) kaplica, kłobuk, klobuchècz, kapa, kapicza, skerlyak , skirlyâk ; bie ßapeHe; Boh. kapie. Rano w drogiej kapeli mszy słuchali    Bosn. kłobuk, klobucjaç-, strihaę; Rag. kłobuk, klobu-

cesarstwo. Ttvard. Wł. 448. — g. 2) Zbiór muzyków,    cich, klobûcjaz; Slav. sheshir, (kłobuk « Węgierski kape-

son.

plicy przy kościele mający, nazywają się kapelani. Tak mianują się też kapłani, czyli w domach prywatnych dla odprawowania nabożeństwa zostający, ^auêcabeüâltc, jako też i ci, którzy przy wojsku zostają, 9{egtlltCUtÖcapeUäne, gelbprebiger, gelbcapcMne. Kras. Zb. 4 , 439. Ksiądz kapelan pułkowy mszą powinien miewać, żołnierzy spowiadać. chorych w ś. sakramenla opatrywać. Kawał. Nar. 215. Młody i obrotny kapelanik prezenty chwytał. Xiądz. 57. — *2) Elektor Moguncki z tym się coraz odzywał , że jest najniższym sługą i kapelanem Waszej Królewskiej Mości. Boh. Ossol. 2, 450. (cf. bogomódlca). KAPELANIA, ii, i., Boh. kapłanka, pomieszkanie kapłańskie, btc ©apeUanep, SBi^nuug ettteê Sapeüanö. KÄPE-LAŃSKI, a, ie, od kapelana, ßapeHaitÖ * . KAPELAŃ-STWO, a, n., urząd kapelański, baö 5hltt etlteö ©apcUattŹ, bie ©apelattep; Carn. koplanya. zykant należący do kapeli, ein SJîuftfflttt »Olt ber GApeUe. Kapelislv ma mine z terni włosami. Teat. 19. c, 28. KAPELMEJSTER, KAPELMAGISTER, KAPELMISTRZ, a, przełożony nad kapelą muzyczną, Vind. musikni predstojnik; Ross. Kane-iLMencTept, ber Gapellmetfter. Ten co jedne pieśń śpiewa, tylko jest śpiewakiem, A nie kapelmagistrem, co rządzi orszakiem Muzyków inszych wszystkich. Jabl. Tel, '312. Mojej kapeli daję barwy z galonami, a kapelmistrzowi bogatą suknią. Mon. 73, 761. KAPELLOWANIĘ, ia, n., próbowanie metalów na kapeli chemicznej, baö Gapelltrctt, capellatio. Krumi. 530.

KAPELUSZ, a, m., KAPELUSIK, a , rn., zdrobn., Ital. ca-pello; Wall. kappella; Gall. chapeau; Boh. klobauk, klo-baueek; Sorab. 2. kłobuk; Sorab. 4. kłobuk, kwobek; Vind. kłobuk, klobuzhik , buzhei ; Carn. kłobuk ; Croat.

KAPEL1STA, y, m., mu

308

K A P E L U S Z N I K - KAP.

KAPER - KĄPIEL.

KAPIA ob.

]usz); Ross, imana, imamta; §. 1. nakrycie głowy pilś- KAPER ob. Rozbójnik morski, Ross. Kaneps. niane, kaniasta czapka. Cn. Th. ber Jpttt. Pierwszy, co Kapka.

kapelusza zjawił używanie, Pici męzkićj okazale i piękne KAPICA, y, i., §. 1. kapa abo habit mniszy, eilte 2Dföttcl)$* ubranie, Nosił go biało, mając opuszczone kraje. Ząb.

12, 60. ber crfte, ber nut ffiljner £>cutb, $eS SDîamteê ©djntucf, ben £>ut erfflltb. ©cllcrt. Drugi dziedzic przy swojej śmierci najbliższemu Trzyrozny kapelusz zostawił krewnemu. Zab. 12, 61. Skronie kapelusz odziewał bobrowy,

Który miał za sznur rząd świetnoperłowy. Chelch. Poprz.

A 2 b. cttt SMerljut. Bez kapelusza « z odkrytą glow'a, lltt&ebetft, im bloßen ^opfe. Bok kapelusza, krępa, Croat. pervâz kapę, bte krampe. Kapelusz w oczy wcisnąć Ross. doga na namoôymiTB, HaiuoóyniiBaTB. (Prov. Slov. Trefuge sa, ga-ko panćucha za kłobuk, jak piędź do oka). — Botan. Kapelusz pil eus, górna mniej lub więcej talerzowata część grzyba, na trzonku osadzona. Jundz. 2, 51. ber §)itt etlteö $tl$CÖ. — §. 2. Nagana, strofowanie , kapitulum, strofowanie w zakonach publiczne, przed wszystkiemi zgroma-' dzonemi ; inepte kapelusz vocalus. Cn. Th. 264. On żądał reprehensyj jawnych i kapeluszów w refektarzu. Ze tedy czasem nie uważał, kiedy go drudzy pozdrawiali, w jednym tych kapeluszów był w tym upomniony. Wys.

Aloj. 343. ein öffentlicher fermeté oor bem ganjent Ilofter* perfonale; cf. Germ. (Sapttel, ob. Kapitulum, kapituła, łacina, kazanie; Sorab. 1. won mi dobru kapu dal, reprehendebat me valde, cf. bura. KAPELUSZNIK, a, m., Boh. klobau-

ćnjk ; Vind. klobuzhar; Carn. klobzhâr; Croat. klobuchâr; KAPICELA, i, z., n. p. Płaci się cło od kitajek, kanawac, Hung. kalaptsinuló ; Slav. klobucsar ; Rag. et Dal. kio- kapicell. Vol. Leg. 4, 81. materya, ein 3^ng. bucjar; Ross. imanoniHHKB ; §. 1. co kapelusze robi, ber KAPIĘ ob. Kapać. KAPIĘ ob. Kąpać.

$utmacher. Sierści królików potrzebują kapelusznicy do KAPIEC nijak, niedoli., skapieć dok., niszczeć, marnieć; (Rag. swoich fabryk. Ład. H. N. 82. — §. 2. Futerał do kapelusza , b«3 £mtfutteral ; Ross. imamuncB. KAPELUSZNI-CZEK, czka, m., czeladnik kapelusznikowy, ber §lttnta* djergefelle. KAPELUSZNICZKA, i, i., żona kapelusznika, lub też robiącą kapelusze, bte ,)?uttnfld)Cnim ; Boh. klobau-ćnica. KAPELUSZNICTWO, a

sznicze, Boh. klobaućnictwj ; Vind. klobuzharja, bte $utv KAP1EL, ’, z., Boh. et Slov. kaupel; Sorab. 1. kupawa;

ntadjerei), baö §ittmad;crljanbn)erf. KAPELUSZNICZY, a, e, Sorab. kupela; Vind. koppela, kopeu, kopci; Carn.

od kapelusznika lub kapelusznictwa, ^utlltadjer * ; Boh. kio- kop, kopva, kopuv, (kopliza * wanna); Croat. kùpel ; Dal.

baućnicky; Slav. klobucsarski. KAPELUSZOWY, a, e, kupely, kupało, kupalische; Rag. kûpalo. kupaliscte; Bosn.

od kapelusza, §nt * ; Vind. klobukni, klobuken, klobu-

zhen ; Ross. imaiiHBiîî , imanouiHBiH. KAPELUSINA, y,

z., nędzny, ubogi kapelusz, eilt elcnber £)ltt; Rag. kld-

buccina; (Carn. klobzhina * pilśń kapeluszowa). KAPELU-

SISKO, a, n., z przyganą, brzydki paskudny kapelusz.

ettt mtgefd;lad)ter £wt; Carn. kloferniza, klofliza, klofuta;

Vind. musa, klamusa.

KAP', KUMP', KOMP', ia, m., udo wieprzowe, szynka, ein 0d)nmnei)tertel, ein ©fftiitfen. W powszedne dni nie jadłem, oprócz jarzyn z kąpiem , albo z świeżym sadłem.

. Hor. 175. Cena rzeczom domowym strawnym. Za kump dwa grosze. Słat. Lit. 395. Pożytki z ukarmionych wieprzów, mięso, słonina, szynki, kiełbasy, kiszki, kompie, schaby. Ład. H. N. 185. Spojrzę, aż wiszą na żerdzi dwa kąpie. Kniaź. Poez. 2, 182. Kawaler on nielada ; gdy koń pod nim stąpię, Łytki mu się kołacą, jak na żerdzi kąpie. Nar. Dz. 3, 155.

futte, üDîônd/Ôfappe, Glitte, ob. Kapa; Vind. kuta, minihnu oblazhilu ; Carn. kapèza; Bosn. skapuę; Boss. KyKy.iB, MOÓyKB. Kłobuki abo kapice takie nasi czerńcy albo zakonnicy noszą. Pitn. Kam. 281. (cf. kaptur). Chcąc między mnichy w habicie mniskim żyć, prosił, aby mu habit abo kapice papież przeżegnał. Sk. Dz. 1164. Aby nikt mniskich szat i kapicy na się nie brał, z nadzieją, iż opatem być ma. ib. 1040. Wór abo kapicę niechę-się wdział, ib. 384. Romunt, który był został czerńcem, zrzucił z siebie kapicę, a zbroję wdział. Biel. Kr. 128. Kapicę zrzucić, apostatare a reguła. Macz. bert £mWt nbmerfcit. Komża i kapica nic prawdy podeprzeć nie może. Rej. Post. B b b 4. Azaż ci wszyscy święci, co chodzą w kapicy? Rej. Wiz. 141. I w kapicy wełna. Opal. Sat. 162. and) unter bett ^eiligen ftnbet man 2abel. Najdzie i w kapicy sukno. Budn. Apopht. 6. skazuje to hardych pod skromnością. — §. 2. Obicie, które oś u pojazdu z wierzchu nakrywa, aby się nie starła, zowie się kapicą. Archel. 3, 62. bte ćn ber 3lcl)fe. KAPICZN1K. a, m., który w kapicy chodzi, mnich, eucullalus. Mącz, ein ^uttenträger, ein 50Îôltd;. Widząc mnichy, wołali: bijmy te kapicznikt. Sk. Dz. 1114., Eraz. Jez. Y. 8 b., ib. Z. 8., Żarn. Post. 2, 551 b. cf. kapnik.

n. , rzemiosło kapelu-

kopnitti paullatim confici ; Vind. kapniti, kopneti, sko-pniti * tajać), »ergehen, fdjnnnben, nad) einanber nerfdnutnben, untergehen; (Slov. kapu, kapati interne-, Aeol. nannsas de-cidit), Kapieje życie w nędzy i ohydzie. Mon. 70, 90. Przez twą zbytnią dobroć kapiejesz powoli. Mon. 70, 174.

| Pochodź, kapcon. 2|.

kupegl, bagn , kupallo; Ross. óaua; (Eccl. K^nmth * staw, sadzawka, KfTBCTirthiiiii|?i chrzcielnica); §. 1. w czym się kąpają, baö 23«b, ber ffufftge Körper, worin matt ftd; Dabet. Na kąpiele biorą się kwiaty, korzenie etc. te się gotują w wodzie, a w tej kąpie się ćhory. Kluk. Rośl. 2, 276. Kąpiel sucha, parna. Sleszk. Ped. 415. sucha wanna. Dyka. Med. 5, 103. — Pismo zowie chrzest kąpielą odrodzenia i omyciem grzechów. Kat. Cd. 31. — Kąpiel dla koni » pływaczka. Cn, Th. bie fferbefdjwentme. — Fig. Ten się jak urodził, że z tej kąpieli wypuszczony na moment. Zab. 13, 192. (z tej łaźni, z tego odmętu, am-barassu). Dziecię w kąpieli jeszcze to" powiedzieć może. G licz. Wych. K 8 b. (i niemowlęta to wiedzą, rzecz powszechnie wiadoma).— §. 2. Chym. Kąpiel Maryi, bnlneum Mariae, jest dwojakie naczynie, w którym cieklizny grzeją albo parzą przy ogniu ; z których większe pełne bywa wody gorącej ; a drugie lekarstwa, mającego być parzo-

KĄPIOŁECZKA - KAPITELA.

KAPITUŁA - KAPITULOWAĆ.

509

macharzyna miedziana kapitela czyli głowicą dziobem obdarzoną. Krup. 5, 20. bie łpaube, ber ipelnt ber Tdftilltrblafe. Dekokt ten w korbasie szyi krzywej, nakrywszy kapitelem albo hełmem, piaskiem obsypawszy, warzyć. Syr. 152. — KAPITUŁA, y, i., $. 1. zgromadzenie osób duchownych przy katedrze lub kollegiacie, którzy się kanonikami nazywają. Kras. Zb. 1,440., Slov. kapituła; Hung. kaptalam, kaptolom; Croat. kaptol, kaptolom ; Bosn. ka-pituo; Dal. nadpopovehina ; Bag. nadpopovsetina ; Sorab. 1. kapitel; Vind. tumski kapitel, sbor ali spravishe du-hounikou ; baś kapitel, bie ŚBerfanmtlung ber Kammifeit et« iteś KolIet}tat§. — §■ INIiejsce takowej schadzki kanoników. Cn. Th. bie Kapitel3ftltl>e. Zgromadzenie osób jednego abo wielu klasztorów, bie ^erfamntlumj ber DrbenSgetftlicfyen. Na kapitule abo synodzie zakonu swego, który na ten czas odprawowano w Bononii. Birk. Domin. 54. Dominik złożył sejm walny zakonu swego, a to była pierwsza kapituła generalna Birk. Domin. 54. Keueralcapttel. — §. *2. Kapituła « kapitulum , indecl. n., rozdział, brt§ Kapitel Cttteö 23ltd;3, bie Slbtfietlmtg. Izajasz w kapitule wtórej w wierszu trzecim. Bial Post. 8. Początek tego kapitulum tak się poczyna. Raclz. Ester. 15. W trzecim kapitulum Danielowym. ib. pag. 550., W. Post. Mn. 275. etc. Pokazawszy to w pierwszych kapitułach. W. Post. W. 2, 277. Jan ś. w trzecim kapitulum ewangelii. Biat. Post. 2G. „Krakowski tłumacz (Leopolita) zowie rozdziały ka-putami] a Brzescy kapitułami; lecz kapituła są księża kanonicy, a caput słowo Łacińskie ; ja je wolałem zwać tedy rozdziałami ; moglibyśmy je też z Łacińskiego głowami zwać”. Budn. Bibl. praef. Jeremiasz w siódmej kapitule. Rej. Wiz. 184. (ale przecie wiersze swoje Rej nie na kapituły, lecz na rozdziały podzielił). Capita in libris , kapituła, rozdzielenie ksiąg, n. p. w szóstym rozdzieleniu ewangelii ś. Jana. Macz. — §. 5. Kapituła, u-pominanie, strofowanie, Łacina, kapelusz, kapitulum, n. p. Jakże mu wyśmienicie wytarł kapitułę! Teat. 52. d, 80. Dobrzeście uczynili, żeście mu trochę kapitułę wytarli. ib. 8, 101. er bat il;m berê Kapitel gelcfcn; Slov. wi-ćital mu kapitolu ; cf. Boss. ncpeTpfLXHjTL, nepeTpnxH-butb, myHflTi,, 4aTL komj ntuny; cf. nonwpha, Hanparaîl, nOTMMKa ; Slov. zasluzil kapitolu reprehensionem. — KA-PITULACYA , yi, z., rokowanie, bie Kapitulation ; Vind. spraulenjc, pogodenje, spraulishtvu; Rag. uvjet, ugovor. §. 1. Akt publiczny, który cesarz nowo obrany czyni, na kształt paktów konwentów. Kras. Zb. 1, 440. bte 2Bat)b capitulation. — §. 2. Ugoda, którą czynią oblężeni z nieprzyjacielem, gdy mu miasto abo fortecę poddają, ib., Papr. W. 1, 475. bie Kapitulation mit bem fteiitbe. Mon. 75, 44. KAPITULARZ, a, m., miejsce kapituły zakonnej, bie Kapitelśftube ber fDKutdje. Ukazał mu kapitularz, gdzie się bracia schodzą. Sk. Żyw. 2, 91. KAPITULNY, a, e, od kapituły, Kapiteli; (Slov. kapitułski; Vind. tumski; Croat. kaptolomszki ; Hung. kaptolomi). Na obradach kapitulnych najstarszy w urzędzie prezyduje. Kras. Zb. 1, 440. KAPITULOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., kapitu-lacyą poddania się poczynać, rokować, capitulireit; Vind.

nym ; tym sposobem, żeby mniejsze naczynie było w większym. Śleszk. Ped. 415. ba§ fDîarienlmb, ftrauenbab.

KĄPIOŁECZKA, i, i., demin., Jużli dla dzieciąteczka Gotowa kąpiołeczka. Groch. W. 561.

’KAPIJ, n. p. Zrzuć tę larwę, nieboże, lepiej się umieści Kapij na twojej głowie, lub kornet niewieści. Nar. Dz.

5, 156., ob. Kapa, kapica.

'KAPIONA na złocie od łokcia .... lustr. cel. Lit.

KAPITAŁ, u, m., KAPITiALIK, a, m. demin., główna summa, od której procent idzie, baö Kapitał, bie łpauptfunime;

Boh. gistina ob. Iścizna; Vind. glauni "irnetik, kapital;

Ross. namiTaiTL. Choć prowizye wielkie; ale kapitały niepewne. Teat. 21. b, 4. KAPITALISTA, y, m., bogacz w pieniądze, ber Kapitalift; Ross. KaniiTaancr&. Kapitalista nigdzie pożyteczniej nie rozumie składać swoje pieniądze, jak na lichwę. Xiadz. 168. Ty teraz człowiekiem bogatym Słyniesz w dobra, i pierwszym w grosz kapitalistą. Nar. Dz. 5, 167. Gdyby milionowy kapitalista zagraniczny całą tę summę w naszym kraju lokował....

Mon. 65, 522. KAPITALKA, i, z., u introligatora, obszycie jedwabiem , lub niciami nad brzegiem grzbietu książek. Magier. Mskr. bte Kapitalnatl; beprn 23ud)lmtber.

KAPITALNY, a, e, KAPITALNIE adv., Ross. KaiMTaiL-liwił ; główny, £>aupt *, Imuptfadjltd). Odebraliśmy wiadomości, które kapitalnie obchodzą bezpieczeństwo ojczyzny.

Gaz. Nar. 1, 145. Stan. Aug. -— Kapitalna linia * przekątna linia. Jak. Art. 5, 295.

KAPITAN, a, m., oficer, komenderujący kompanią. Papr.

IV. 1, 475. ber łpaitptmaim ; Boh. heytman (ob. Hetmanj, setnik (ob. Setnik); Slov. hagtman ; Croat., Slav. kapitan;

Vind. poglavar, glavar, stuinik; Hung. kapitâny; Ross.

Kanmairb, cothukü, cotchiioiI roaoBa. (Teodor Alexie-wicz przemienił tytuł setnika na kapitana). KAPITANO-WA, y, z., żona kapitana, bte łpanptmdmmt. KAP1TAN-KA, i, z., komenderująca kompanią, bie Kapttöntun; Boh. heytmanka , setnice ; Slov. hagtmanka; Ross. KannraHina.

KAPITANÓWNA, y, z., córka kapitaństwa, bte ,'pauptmamtśh tüdjter. KAPITANÖW1CZ, a, m., syn kapitaństwa, ber $auptmamtêfü(m. KAPITAŃSKI, a, ie, od kapitana, §aupt= utaitttö >; Ross. KaninancKift, HanitianoBT,, corainieH. KA-PITAŃSTWO, a, n., ranga kapitańska, bie ipauptmatm* f^aft ; Slov. hagtmanstwo, kapitanstwo ; Vind. poglavaria, glavaria. — §. zbiorowo kapitan z kapitanowa, ber ipaitptutamt unb feine ©enta^limt. KAPITELA, i, i. KAPITEL, u, m., §. 1. najwyższa z trzech części słupa, Ital. eapitello; synonym.: głowica. Callit. 6. Kapitel u kolumny, po Polsku głównica, Lat. capitellum. Chmiel. 1, 77, Carn. nad-glavje; Ross. Kannrejib; Eccl. oKfi&æiitutie, baö Kapital ober Kapital einer ©äule; słupów' śnicerskich nagłówek, mako-wica. Cn. Th. Kapitelów na słupach śnicerskich, albo na listwach drzewianych, kamiennych, gipsowanych, na gzemsach , nadprożkach, fugowanie esowate, na kształt litery S miałko skrzywionej Cymation. ib. ber SBulft unter bent ^raitjletftcn, ber ^ropfleifteit. Pięć słupów z 'kapitel— liami ich. 1 Leop. Exod. 56. 'Kapitelle abo makówki na słupach były miedziane, ib. Jer. 52, 21. — §. 2. Kapitela * czapka alembikowa. Comp. Med. 665. Nakrywa się kapitulirati, sa mir spraulatife; Slav. pogadjatise. KAPI-

17, 52. Kapłanem (bałwańskim) być Ross. jKpenecTBOBaib. — §. 2. Kapłan w szachach * pop. J. Kchan. Dz. 92. ber Sau* fer im @d)ad)fptele. KAPŁANICA, y, ż., KAPŁANKA, i, z., duchowna niewiasta, bte fprieftertttn ; Sorab. 2. kaplon-ka ; Boh. kneżina, kneżowka ; Ross. mpima. Niewiasty nie mają być kapłanicami. W. Post. W. 2, 274. Uźrzał kapłankę abo mniszkę bogini Dyany. Kosz. Lor. 67 b. (Sorab. 2. kapłanki ziele, bronatek, ostroźki). *KAPŁA-NISZCZE, 'KAPŁANCZE, a, m , z przyganaL, pop, ein fPfflff. W Antyochii zwano Juliana do wzgardy służącemi przezwiskami, kapłaniszczem pogańskim, Grekulusem, małpą w purpurę obleczoną. Sk. Dz. 253. Nowotnym ka-płanczom wino z popiołem dawali pić. Biel. Św. 102 b. #KAPŁANIGZEK, czka, m., zdrobn., n. p. Najmniejszy i najprostszy kapłaniczek to potrafi. Teof. Zw. B. 5. *KA-PŁANN1K id., n. p. Kapłanniki z czworgiem świecenia. Żarn. Post. 3, 100. KAPŁANOWY, a, e, od kapłana, friefterö *. Kapłanowa córka. 1. Leop. Lev. 21, 19. KAPŁAŃSKI , a, ie, od kapłana abo kapłaństwa, ÿriefter * ; (Sorab. 1. mesehnicżki; (Ross. iepeßcKÜi, CßameHHimecKm, CBameHHiiKOBï, (jKpeitOBŁ, JKpenecKiw) ; Eccl. CBameH-HOCiyÿKHTejbcKiil, micTHTe.ibCKiii, CBaTiiTe.ibCKii1, CBa-meHHaecKÜi; Slav. misnieski; Vind. meshnikou, duhouski; Croat. szvetnichki, messnichki; Hung. papi, paphozva-lo). Święcenie kapłańskie. Karnk. Kat. 267., Vind. mehsni shegen, meshnikovu shegnuvanje, bic $rieftermeil;e, (ob. Księży). Jest urząd kapłański, Panu bogu czynić ofiary i sakramenta rozdawać. Kucz. Kat. 2, 627. Godziny kapłańskie odprawował. Warg. Radź. 293. Ziemia kapłańska. 3 Leop. Gen. 47, 22. (imienie księże. 1 Leop). Trzecie księgi Mojżeszowe, Leviticus , my możemy zwać księgi kapłańskie. Leop. Bibl. KAPŁAŃSTWO, a, baâ Çrtcftertfmm ; Boh. et Slov. kneżstwj; Hung. papsag; Sorab. 1. rnefchnicżtwo ; Vind. meshtvu, farstvu, duhou-stuo , meshnishtvu, meshnikustvu ; Garn. mashtvu ; Croat. szvetnichtvo, messnichtvo, redovnichtuo; Ross. iepeftcTBO, (mpeuecTBO ; Eccl. qucniTeabCTBO, ckai|iciiiiic, CHAipeiibCTito, cit.Ai|iGiuiYbCTKO. Stopień duchowieństwa , po naszemu inaczej ‘księstwo. Porządek święcenia, dający się przez biskupa dyakonowi, włożeniem rąk i świętym namaszczeniem. Karnk. Kat. 268., Kucz. Kat. 2, 624. et 610. bfc ^nefternmfye. Zwyczaj jest oratorski, kapłaństwo nazywać pomazaniem. Pini. Kam. 161. Do przyjęcia kapłaństwa abo sprawowania go niegodność, niesposobność, irregu-lańtas. Cn. Th. bte Unfalugfett junt ^rieftertlmme. Kapłaństwo w starym zakonie * Ofiarnictwo, ofiarownictwo qu. vid.

TULUM ob. Kapituła 2. —    2. Kapitulum et acque in

epte kapelusz, klasztorne słowo, strofowanie w zakonach publiczne prżed wszystkiemi zgromadzonemu Cn. Th., (ob.

Kapelusz 2); ciii SScrmetë, ber einem öffentlidj yor ben yer* fammelten fDïyncfyen gegeben wirb. ob. kapitułę komu dawać.

KAPIUSZON, u, m., z Franc., kapica białogłowska z kapturem, eilt ^apondjOlt. Kapiuszony wasze widziałem na osobach staroświeckiej sztukateryi. Mon. 75, 56.

KAPKA, i, *KAPIA, ‘KAPLA, i, z., KAPECZKA, i, z., demin., Boh. kapka, kapicka; Sorab. 1. kapka, kwapka, krepka; Slov. krupeg; Slav. kàp; Vind. kap, kapla, fra-ga, kapliza, kapelza; Garn. kapla; Croat. kaplya, kaplyi-cza, (kap » deszcz); Rag. kapglja , kapgliza; Dal. kaplya;

Bosn. kapglja, kapglięa; Hang. chep, tsepp, cheiip ; Ross.

Kan.ią, KanejitKa, (Etgm. cf. kipieć); kropla kapająca, ber (falleitbc) Tropfen. Po kapce tylko spada * kapkami, c§ träufelt, fallt troßfeitnmfc; Vind. kaplujezhnu, po kapli;

Croat. kapiyuch; Slov. kapawé; Eccl. Kane.ibno. Niebo niech na was dżdżu kapią nie kanie. Geb. Hym. 509.

Na kapi mleka przestaje. Katic. Gd. 51. Tak ssie kieliszki, że się i jedna kapka nie ostoi. Pot. Arg. 720. Ta mleka kapka. Pot. Jow. 54. Upragnieniem schnące łazarze kapki od was nie wzięli. Brud. Ost. C. 5. Zadać będziecie wody jednej kapli z bogaczem w piekle upragnionym. Kulig. Her. 212. (Bosn. kapglja 2. nemocch, guccjula; Ital. goccja; Lat. apoplexia, cf. *dna, denna choroba).

KAPŁAN, a, m, (forte a Capellano, cf. kaplica, kapelan, ni-si velis ducere a kaplun, ul insinuetur sacerdotalis absti-nentia. Ca. Th.), §. 1. ksiądz, ber ^riefter, SDîejüpriefter;

n.,

Sorab. 1. kapłon, mefchnik; Sorab. 2. mefehnik; Vind. meshnik, mashnik, far, duhounik, (kapłan, podrushnik , odhudnik diaconus); Garn. mashnèk; Croat. kapelan, redovnik; Hang. kapłan, pap; (Rag. kapłan leopardus);

Slav. misnik; Boh. kneż ; Ross. CBameHiniKt, iepeft, 6o-rocjymuiTeab ; Eccl. YHCTmeai», ckathtcak, CBHiueHHOCjy-jKHTe.ib, CBamenH0npe4CT0HTe.ib. Kapłan, po Łac. sacer-dos, jakoby poświęcony, po Grecku presbyter czyli starszy, po Polsku inaczej ksiądz, osoba duchowma , mająca kapłańskie święcenie, uprzywilejowana do odprawowania mszy i sprawowania sakramentów. Karuk. Kat.^ftl., Kucz.

okołoszyjny, albo insze przyochędożenie, kaplerzyk, obręcz. Macz. Uczynił szatę naramiennika z hiacyntu, i kaplerzyk na wierzchu jej przeciw śrzodkowi, i bram około kaple-rzyka tkany. W. Exod. 39, 21. (kolce. Bibl. Gd), ©pattge, #al3fcttc.

310

KAPITUŁ UM - KAPŁAN.

KAPŁANICA-KAPLICA.

Kat. 2, 624. Greckie słowo isnsvg tłumaczę ja ofiaro-wnik; a nie przez ono Włoskie słówko od Polaków ze-psowane a capella capellanus kapłan. Czech, praef. Co insi kapłanem zowią, to ja ofiarnikiem, oliarownikiem ; bo prostak słysząc kapłana n. p. Samuela, rozumie takiego , jakowi teraz kapłani Rzymscy. Budn. Bibl. praef. ‘KAPLIERZ, a, m., obojczyk, humerale. Macz. zdaje się pocho-Chrystus ofiarował siebie samego; przeto kapłanem albo dzić z Łac. vestis scapularis, skąd szkaplerz, (cf.naramiennik), ofiarownikiem nazywan bywa. Salin. 4, 525. Błogosławię- 'KAPLERZYK, a, m., muraenula, kołnierz albo obojczyk nie przez kapłana, a po naszemu (po Rusku) przez świe-szczenika. Sak. Probl. 155. Kapłan męczennik Ross.

CBamennocTpa4a4eu’B. Nazywają kapłana pomazańcem, względem ześcia nań ducha ś., które się w piśmie ś. pomazaniem nazywa. Pim. Kam. 161. Kapłanem zostać * oświecić się. Cn. Th. i tn ^riefter werben. Kapłan pogań- KAPLICA, y, i., KAPLICZKA, i, z., zdrobn., Boh. kapie, ski, ofiarnik Ross. æpeut. Naczynili sobie kapłanów, i kapla, kaplice, kaplićka (2 kapie sakrystya) ; Slov. kâpla, postanowili je w kościołach bałwańskich. 1 Leop. 4 Reg. kaplice, poswatnice, kostelik; Hung. kśpolna; Sorab. 1.

KAPLIGZNY - KAPRAL.

KAPRALKA - KAPSZCZYZNA.

51ł

khapala, khapawka; Carn. kapela; Vind. capèla, capeliza, kapela, kapeliza; Slav. kappella; Croat. kapela, kapelicza, czirkvicza, Bosn. kapella, kapelliça, crriquiça; Dal. otar-nicza; Ross. nacoBim, qacoBeHBKa, npiiAkib, npecTOBaa uepKOBt; Eccl. i|f>'M»i:ni|A (ob. Kapela); kościółek mały, bie ©apelle ; miejsce bogu poświęcone, w którym obowiązki kościelne za zezwoleniem zwierzchności odprawo-wać się mogą. Kras. Zb. 1, 4-29. Zbudowawszy i ozdobiwszy kapliczkę przy pałacu fixa. Birk. Gl. Kun. 72. Prov. Przy kościele ma

kaplicę. Rys. Ad. 16. (między pszenicą kąkol). KAPL1CZNY, Kaiv. Nar. 17. a, e, od kaplicy, Kapellen-; Ross. npiuiaLHbiil, *iacoBeH- KAPRARY ob. Kapary.

HHH. Sprzęty kapliczne. Warg. Wal. 7. (Boh. kapelnjk KAPRAWY, a, e, KAPRAWEŃKI, a, ie, intensiv., triefäu*

gig. Gdy Izy przez punkciki łzowe nie osiękają prosto do nosa, ale raczej po twarzy spływają, nazywają się Boh. kapaun, kapaunek; Slov. kapun, kopun; Hung.    takowe oczy kaprawemi, oculi lacrymantes. Perz. Cyr. 2,

kappan; Sorab. 2. kapłan, kaplank; Sorab. 1. khapon,    167. baê Triefauge, ^rârtfluge, 9ïtiutauge. Kaprawy pta-

wuredzené honak; Vind. kapun, riesan petelin, (kapun, sznik. Min. Ryt. 4-, 73. Bielmookiego synaczka ociec kopun, resanik « rzezaniec); Carn. kopûn, resanz; Croat. zowie kapraweńkim. Zab. 8, 330. kopun; Dal. kapun, koppun; Bosn. kappan, koppun; Slav. KAPRYOL ob. Kabryol.

kopùn; Ross. KaruyiiE ; Ital. capone; Angl. capon; Dan. KAPRYS, u, m., KAPRYS1K, a, m., dem., chimera, grymas* myśl kappun; Gall. chapon; Lat. capo; ber ^apflUU (tappen).

Kapłunem zowią koguta, któremu członki rodzajne wy-rzynają się dla większej tłustości i smaku lepszego. Kluk.

Zw. 2, 129. Kurczęta młode, gdy sprawisz, będą z nich kapłuny. Cresc. 583. Zkąd kur chudszy niź kapłon? bo kur, co wygrzebie Tym swe karmi kokoszki, kapłon zaś sam siebie. Kochow. Fr. 20. Niedobry obiad, gdzie sztuki mięsa i kapłuna niemasz. Teat. 24. b, 48. KAPŁUNI, ia, ie, od kapłuna, Shtpcuiltett * ; Vind. kapunou; Ross.

KaiMymu. Mięso kapłunie. Kluk. Zw. 2, 130. Kapłuni ka- dziwaków. Teat. 23, 154.

mień, kamień kokoszy albo kurowy, wr /.oładkach kapłu- KAPSA, KAPZA, y, z., KAPSECZKA, i, i., KAPSUŁKA nich nalezion bywa. Sienn. 325. ber ^apaiuteuftem. Kapłunie kioski Vind. kapunjak, buzelni. KAPŁUNIĆ, ił,

1,    cz. niedok., okapłunić dok., na kapłuna oprawiać, fap* pen, fapaunen; Vind. resati, skopiti; Croat. kopim; Sorab.

2.    kaplanifch. Kogutki najzdatniejsze są do kapłunienia trzechmiesięczne. Kluk. Zw. 2, 129. Nieumiejętność ka-płonującego, kury zabija, ib. Gdy kogut po trzech le-ciech bywa okapłuniony, albo oprawiony, a po okapłu-nieniu przez siedm lat żyje, tedy w nim się rodzi kapłuni kamień. Sienn. 325.

KAPNIK, a, w., w kapę ubrany, biczownik, eilt mit einer 5hippe augetbaner ©etiler, flagellant. W Krakowie we wszystkich siedmiudziesiąt kościołach nie przebierało się kapni-ków. Ossol. Str. 3.

KAPOTA, y, z., surdut, zwierzchnia suknia, ber Oberrocf.

Kawalerki, kapoty, westy, mantolety. Łąezw. Zw. 50., Gall. capot; Ital. capotto; ber Obcrrocf, Oefter. ©apot. Ubrany w kapocie. Teat. 9, 59. — §. Kapotka na głowę, gatunek kapelusza kobiecego.

KAPRAL, a, m., (Slov. kapral; Slav. kapral; Vind. korprol, defetjak; Carn. desetâk, desetâr, (cf. dziesiętnik); Hung. kóplar; Rag. nadbojnik; Ross. Kanpajt ; cf. Gall. capo-' rai ; Ital. caporale ; Lat. med. corporalis, caporalis. Du Fresne.)-, ber ©orporal; unterofieyer piechoty, do którego należy zaprowadzać i zmieniać szylwachy, odbierać hasło KAPSZCZYZNA, y, i., czopowe, (Etym. kapać), bie Tranf*

rontu, przestrzegać gemejnów, co mają czynić. Papr. W. 1, 474., Pam. 84, 706. KAPRALKA, i, z., służbę ka-pralską czyniąca, lub też żona kaprala, bie ©orparfllinn; Slov. kaprólka ; (Boh. kapralka laska kapralska); Ross. na-npajibiua. KAPRALSK1, a, ie, od kaprala, ©orporal*; Carn. desetarske ; 7?oss. KanpaabCKifi, nanpa.iOBTi. PRALSTWO, a, n., miejsce kapralskie, bie ©orpordfcfyaft; Ross. Kanpa^bCTBO, bsboa’B. Gdybym był umiał czytać i tam położył obraz krucy- pisać, promowałbym się był na kapralstwo. Zab. 5, 185.

dyaboł s Kapral powinien wydzielonych do jego kapralstwa dojrzeć.

KA-

sakrystyan).

KAPŁÓN, KAPŁUN, a, m., KAPŁUNEK, nka , m., demin.,

dziwaczna, z Franc., bie ©rille, ©aprtce; Rag. samovoglja; Ross. npnnyAbi. Czyń coć się podoba ; i ja także podług mojego kaprysu rządzić się będę. Teat. 52. d, 85., Ross. na oôyM’b. Ma ona też czasem swoje kaprysiki. Teat. 4. b, 152. KAPRYSN1K, a, w., pełen kaprysów człowiek, grymasnik, Rag. sveevoglnik, ein capricienfer üDienfd). W rodź. zeńsk. KAPRYSN1CA. KAPRYŚNY, a, e, adverb., dziwaczny, grymasny, capricienS; (Rag. samovogljan). Co za umysł kapryśny ! bodajby wyświstali podobnych

ie

demin., Boh. kapsa, kapsycka sacculus; Sorab. 2. kapsa; Sorob. 1. lodka ; Bosn. kopcegh, skrigna, kopcesgicch, skrignięa ; Lat. capsa, capsula, capsella; bie Ślapfel, okry-wka, kapa n. p. Z drogich materyj dzielają kapzy, w których potrzeby do ołtarza mają. Alb. z Woj. 20. Noszą za nami kapsę z księgami. Hrbst. Nauk. A. 5. Lewitowie złożyli archę i kapseczke, która była przy niej. 1 Leop. 1 Reg. 6, 15. (skrzyneczkę. 5 Leop). Mantica, biesagi, mantyka, kapsa , to jest mieszek takowy, który i na zad i na przód od szyi wisi. Macz. Biesażki, kapseczka, mantyczka. ib. Patrzaj jako jałmużna władzy bardzo możnej , Czemuż skąpy nie włoży co do kapsy próżnćj? Prot. Jal. 5. (do worka , do karbony). Prov. Slov. Gestii ge żebrak siti, ale kapsa neni; mendici pera insatiabilis. KAPSARZ , a, m., rzemieślnik od kaps, miesznik, mie-chownik, ber ©acfler, Tafdjlter, Boh. kapsaf. — §. Oni są naszemi kapsarzami, bo noszą za nami kapsę z księgami. Hrbst. Nauk. A 5. kapsonosze, ^apfcrtträger. KAP-SON, a, m., podupadły, zubożały, spuścił na kwintę, eilt arm geworbener; ber lierabgefommen ift ltnb bie ©oitrage oer* loreit bat, (cf. kawecan). [Etym. kapieć * ubożeć; qu. v. 2] KAPS0N1EC nijak, niedok., skapsonieć dok., podupadać, ubożeć, spuszczać z basu na kwintę, oerarmen, herunter fommett, beit £on flirten laffen, bie glitgel fyängeit laffett.

312

K A P T A G Y A - K A P T U R.

K A P T U R A Ć - KAPTURZYĆ.

?»., demin., (cf. kapa ;

kształt kaptura

na

fłetter. Poddani dóbr naszych, mający wolność pędzenia wódek i piwa, aby kapszczyzny dworom wypłacali. Vol. Leg 7, 504. Wyswobodzony śpitalny dom Wileński od płacenia kapszczyzny do skarbu naszego, jak miodowej, tak i piwnej. Dub. 121.

KAPTACYA, yi, i., ujmowanie sobie kogo, baś Semü^en je* maitbeit fur ftdj jtt gemimten. KAPTOWAĆ, ał, uje cz. niedok., skaptować dok., ujmować sobie kogo, jcmanbcn ju gemimten fueben; jentanbett gemimten, entnehmen. Całą fortunę stracił na skaptowanie sędziów na swoje stronę. Teat. 14, 157 et 8. c, 31. Mniejby czart wskórał, acz-bv rozum skaptował, gdyby pamięć nie po jego stronie była. Bals. Niedz. 1, 145. “

KAPTUR, a, w., KAPTUREK, rka,

Croat. kapucz , kapicze ; Ross. Kanop'B, KanimioirL ; Lat. caputium; Angl. capuch ; Gall. capuce) ; I, 1) przykrycie głowy, od deszczu, zimna etc.; bie ©apuje, eine 25ebecfuitg beê ,Ç)aupteô gegen bie Witterung, bte Itappe. W czasy słotne może sobie czeladź kaptury zaszywać, bóty latać. Cresc. 40. Kaptur pospolity pastuchów, górników, podróżnych, żeglarzów, capitium. Cn. Th. Kaptur, odzienie głowy, oznaczające odłączenie myśli od rzeczy widomych, pokazujące człowieka osobno zajętego rzeczami nieba; i dla tego mnichy i pustelniki używali najpierwsi zaka-pturzenia głowy. Od tego użycia kaptura, przystąpiono potym przyszywać go do opończ i płaszczów, przeciw wiatrom i słotom chroniąc głowy i uszu. Płeć żeńska najpóźniej przystąpiła u nas do noszenia kapturów przy swoich salopach. Jer. Wyr. U szlachcianek kornet tej jest własności, co u mieszczek kapturek czyli czapka, a u wiejskich kobiet czepiec, Teat. 21. b, 34. Kaptur od salopy z głowy jej spada. Teat. 21, 119. (Eapoitcbe, 6apitfd)0lt. Pasiecznik koło pszczół bez kaptura i sitka chodzić nic ma. Kack. Pas. 23. Bierzmy na się kaptury i żałobne stroje, A drudzy po ramionach puśćmy włosy swoje. Groch. W. 516. ‘Traiterfappeit ober (Sapujeit, (ob. kapy żałobne). Woleli w grubym kapturze ś. Benedytka, niżeli w purpurze królewskiej chodzić. Star. Ben. B. 3. (ob. Kapa, habit). Kaptur mniski. Ga. Th. eine 5Dfi>itcf;ê*

- fapuje, ttlt ber Stufte. Jabym się radził nie wstydać re-werendy, ani kaptura mistrzowskiego; jeśli nie podniesie, pewnie nie poniży żadnego. Falib. Dis. P. 2. (doktorska ferezya, ®octormaittel). Kapturek błazeński. Syr. 759. bte 3îarrenfappc. — Fig. Kaptur komuś szyją; knują coś, mała alicui suunt. Gn. Ad. 331. cf. bóty szyć, sidła stawiać, einem eine $allc [teilen, ftallftricfc legen ; aliquid monstri aluni. Rys. Ad. 65. Ulcus tangere, ruszyć kogo w sadno, t. j. przyrżnąć kapturka , przymówić komu, wyrzucić mu na oczy, dać mu winę w czymkolwiek. Marz. Przykroić kapturka, przyciąć komu głowy. ib. — Oblec kogo kapturek. Cn. Ad. 748. ubrać go w maszkarę; ogon mu przyszyć, gębę podmazać; szydzić z niego rzeczą. Groat. prissiti komu rćp, mit einem fein ©efpötte treiben, einem crmaë anbehtgen. 2) Kaptur, kapturek, nakrycie głowy lub oczu niektórym zwierzętom, Stappe, $aube, 3lngeitflappcn, bie einigen Tbicrcit über ben Słopf gejogen werben. W młynach koniom na oczy przy-

więzują kapturki, które je chronią od kurzu. Solsk. Arch. 89. Kaptur Sokołowy Ross. Kaô.iyqOK'E. Przyzwyczajać trzeba sokoła do kaptura na głowę. Kluk. Zw. 2, 207. (Ross. Ko6xyqeHnr& do kaptura przyuczać). Kapturek wdziać ptakowi, einen 93ogel fmubeit ober Ijćtn&eln, ilpn bte $appe anffefen. Kapturek mu zdjąć, iljn entfmubeln, tfjrn bie $appe abne^nten. 3) Okrągławe nakrycie różnych naczyń i narzędzi, bte runbltdje Śebecfttug perfdjtebner ©erritlje. Kaptur kominka N. Ram. 11, 2., manteau. Kaptur nad kominem powinien być wyniesiony i prosty, nie pochyły i krzywy. Świtk. Bud. 201. ber (Sffeitbecfel, Cśffenmaittel. Wszystkie kluby nieruchome , bywają osadzone w jednym kapturze, a znowu wszystkie ruchome w drugim. Jak. Mat. 4, 245. ber glafd)enjng, bte $lobenfd)etbe. Kaptur u pompy , jest to kawał rury na półłokcia wysoki, w której się pompa wpuszcza. Świtk. Bud. 346. ber jpunt* pettbetfel. Na alembiku kapturek. Haur. Sk. 394. ber Ipelltt ober T)ecM, bte §aube be3 2)eftillirft)lbeit3. Kaptur u ol-stra, bte |mlfterfappe, ber £>oifterbecfeI. Kapturek u pistoletów , u fuzyj * blachy, w które głowa osady oprawna, bte Wappen, 23led)e an ben ^ifiolett* ititb glmtenfolben. Kapturek u pałasza officerskiego * blacha pokrywająca jelca, bte Âappe ait bent ©rtffe eiiteś OftcterpaUa[d)eê. Kaptur u cepów, abo Gążwy, qu. v, skóry łączące bijak z dzierżakiem, bte fôappc am ®refd)flegël. 3) Botan. Kaptur, ziele Cucullata, tappenfrant; kwiat jego ma kształt błazeń-skiego kaptura. Syr. 1455. II. Polit. Spiknienie stanów po śmierci królewskiej na obronę królestwa, rządu i sprawiedliwości. Cu. Th. ba3 aujkrorbentlidje Sttterregitum^ gertdjt, baś nad; eiiteś 5!i)ttig3 $obc bte gemöl;nltd;en ©ertcfytS* barfcitcit etnftweilett anfbob tutb nertrat. Konfederacya po śmierci króla Ludwika nazwana była kapturem, czy to dla okazania smutku, w którym Rzplta po śmierci panującego zostaje, czyli dla oznaczenia, iż obywatele pod związkiem i zasłoną jedności w czasie bezkrólewia zostają dla bezpieczeństwa własnego. Skrzet. Pr. Pol. 1, 311. Kaptury, nazwisko jurysdykcyi w Polszczę, nazwanej a libera captura każdego mieszającego spokojność publiczną pod czas bezkrólewia. Kras. Zb. 1, 440. Naznaczony dzień i miejsce elekcyi przyszłej, Zaczyna landa województw i surowe wyszły Po Grodach ich kaptury. Tward. XVI 191. KAPTURAĆ ob. Kapturzyć. KAPTUROWY, a, e, 1) od kaptura, Wappen*, Rauben *, itapn* jen*. 2) Dawniej przed sejmem konwokacyi na sejmikach obierano sędziów kapturowych, którzyby wszelkie kryminały w przeciągu bezkrólewia sądzili, na miejscu sądów, ustających śmiercią królewską. Ale konstytucyą r. 1768. sądy kapturowe są zniesione, i wszelkie jurys-dykeye utrzymywają się. Skrzet. Pr. Pol. 1, 270. bte (Sap* turgertetyte, 3wt|d)eitreicfygertd)te. ob. Kaptur II. KAPTU-ROWATY, KAPTURKÓWATY, a, e, czyli kapturka na głowie, getjciubelt, gleicbfant mit einer Sbaitbe auf bent Sopfe. Sorab. 1. khapató. Kawki kapturo-wate. Banial. J. 3., Pot. Jow. 184. Liście kapturkowa-te, f. cucullata, serduszkowate, których dwie dolne klapy tak na siebie zaćhodza , iż kapturek formują. Jundz. 2, 33. KAPTURZYĆ, ył, y, KAPTURAĆ, czŚ niedok..

K APTYWUS - KAPUSTA.

KAPUSTNIAK-KARA.

w » w

olo

KanycTa. Słodek z kapustką, to gotowiec prędki. Rej. Wiz. 62. Niejednego bóg wprowadził na papiestwo, co kapustę sadził. Jabł. Ez. 12. Właśnieś tu tak potrzebny, jak kozieł w kapuście. Zabi. Zbb. 88. (cf. jak Piłat w kredzie ; jak dyabeł w Częstochowie). O swawolą, o rozpusty, Podczas o głowę kapusty, U Rzymian żołnierza na życiu karano. Groch. W. 506. Ross. KOuajfL, KOaeirB. Dobywszy pałasza, zaraz go chlust w łeb, jak w kapustę. Boh. Kom. 1, 360. Kwaśna kapusta, ©auer* Traut, Vind. kifelu sele; Boh. kysele zelj. — Pomieszać co, jak groch z kapustą. Pim. Kam. 69. do góry nogami, wie $rcwt mtb 9îüBen. KAPUSTNIAK, a, m., supa kapuściana, eilte ^rautfuppe. KAPUSTNIK, a, m., 1) ka-pustowy ogrodnik. Tr. bertojjlgdrtner. 2). Kapustnik, pa-pilio brassicae. Zool. Nar. 140. (ob. Kapuścianek). Ład. H. N. 110. ber Śłofylraupenfcfjmetterlmg. — g. Kapuścisko, Slolllfelb, ŚM;lftucf. Jedne część najbliższą od dworu obrócić na trawnik i kapustnik. Barn. 84. 824. Vind. kapu-fna gniva. KAPUSTŃICA, y, z., n. p. W głąb ćwikla-ny, jako i kapustny, może być szczepiona latorośl drze-rodzajnego, która przyjąwszy się wzrasta; a głąb' ‘pod ‘czasem obraca się w korzeń drzewowy; a ztąd mniemam są w naszych stronach gruszki, które kapustnice zowią albo rzepnice. Cresc. 225. btc ^olillurite, ^röUtbtrne, SfîüBenBtrne. KAPUSTNY, a, e, od kapusty, Sbljl * . Boh. kapustny ; Ross. Kairycthlih , maHWil, bh.io*ihłih. Kalarapa liście ma kapustne. Syr. 1116. Nie kapustna u mnie głowa. Cn. Ad. 605. nie dla stroju głowę noszę, id; Bin fein Slrautfopf,

okapturzyć, ukapturzyć, ukapturować, zakapturzyć dok. w kaptur wdziewać, »ertappen, 1)auBen, (muBelit, eine .Ç>au»

Be, (Śapuje etc. auf(e|en. Plącz, żałuj, kapluraj sie. Źebr.

Ow. 289. lugubria indue. Okapturzony, w kaptur ubrany, palliolatus. Mącz. Okapturzony sokoł niesie sie na reku. Kluk. Zw. 2, 207. (cf. odkapturzyć). Ukapturo-wawszy się, otworzy! ule. Kąck. 34. Głowę sobie w kraj szaty swojej ukapturzywszy. Tr. Tel. 175.

KAPTYWUS, a, w., 1) gra dziecinna, gonitwa o więźnia; jedni uciekają, a drudzy gonią, i schwytanych w niewolą biorą. Dudz. 40. łapanego, gonionego, brt8 $afcl)en, b«§ £>af$e[piel (©teBpacf). 2) Złapany w tej grze, bet ©e^afdjte. Tr.

KAPUCYN, a, m., ber ©apujtner. Kapucyni, zakon świętego Franciszka, reformowany r. 1528. Kras. Zb. 1,440.

Cnot tyle ma, jak kapucyn. Teat. 43. c, 19. KAPUCYŃSKI, a, ie , ßapujtner*. Generał kapucyński. Kras.

Zb. 1, 440. Kapucyńskie obuwie. (Vind. opanki). Kapucyński proszek. Wolszt. Byd. 112.

KARA, y, z., ‘KARZA Ex. 38.; karanie, ukaranie, Boh. karanj ; obsol. Germ. $ar, Ślarr * bic ®trafe. Boh. trest; Slov. trestânj, (ob. ‘Tresktać); Sorab. 1. straffa, żtrafa, (ob. Sztrof) ; Sorab. 2. fchtroffa; Slav. kashtiga ; Bosn. globa; Rag. podèpsa, (Rag. kür, kâranje rixa, jurgium); Croat. kastiga (ob. Kaźń); Dal. pedepsza, kara * swar; Hung. kâr; (Croat. kvàr « szkoda); Carn. shtrafènga, pęna; Vind. shtrafa, kashtiga, pena, ofoda, birshag; Ross. napa, onupa<i>OBaHie, pas/rkiKa; Eccl. ia^nh , rjioóa,

(Cliald. nip dolere, molestum esse). Kara jest nieszczęście . którem prawodawca grozi tym, którzyby zamyślali gwałcić prawa jego. Mon. 75, 286. Kara na czci Carn. posa. Kara pieniężna , cf. grzywna, Croat. birshag; Ross. nupa^'B, (ob. Sztrof). Kara publiczna Ross. TorpoBaa Ka3Hb, TOrpoBoe Hamanie. Kary kościelne. Steb. 41. (ob. Klątwa). Kary godny, ftraflBÜt’big, Boh. trestanec; Vind. posbtrafliu, pofvaritliu, shtrafliu; Ross. bhhobhuh. Wziąć karę. Bardz. Trag. 213. być karanym, (cf. wziąć chłostę, plagi, kije). (Brov. Slov. Kde néni kâzné, tu ne biwâ bâzne; gdzie kary niemasz, tam bojaźni nie-masz). Kara na jednego, strach na wszystkich. Papr. P. 1, 78. Idź ztąd, mówię, prostaku, jeśli nie chcesz Marsyasza kary. Boh. Kom. 4, 151. (być z skóry zdartym). Komu kara, temu i wina. Fred. 9. Kara Pana Boga z tym półgłówkiem; (bóg mię nim skarał; bieda z nim). — §. Kara * karność, groza, 9Nann§jUĆt)t,©tëctpli». Inspektorowi w' karze kaź mieć chłopię. Opal. Sat. 5. Wszys-

1.

KAPUŚCIANEK, nka, w., noctua brassicae, motyl nocny, mnożący się na liściach kapuścianych. Kluk. Zw. 4, 376. ber fôotylfcfymetterling ; ob. Kapustnik. KAPUŚCIANY, a, e, od kapusty, z kapusty, $0^1 *. Krytyk to jest. spraw ludzkich i cenzor surowy, On sam wszystko, a drudzy kapuściane głowy. Min. Byt. 1,310. KAPUśCIĆ się zaimk. niedoli., w kapustę się rozrastać, in bett fließen, tu bcrô $r«ut fließen, $raut Befomnten. Rozsadę, gdy, się ka-puścić będzie, okopywać. Haur. Ek. 40. KAPUŚCISKO, a, n., bezecna kapusta, ^äßltcf;er 5to^l. Dwie misy nalali barszczyskiem ze śledziami i kapuściskiem. Teat. 19, 29. KAPZA, ob. Kapsa. KAPZON oh. Kapson. — §. Ziemia, na której kapusta rośnie, brt$ ^ofylfelb, ber l^oljllacfer. Na kapuścisku siewaja marchew'. Ilaur. Ek. 40.

KAPUSTA, y, z, KAPUSTKA, i, z., demin., (Boh. kapusta, zelj; Slov. kapusta; Huny. kâposzta ; Sorab. 1. kaw; Carn. kapuś; Vind. kapufs, sele; Croat. kupùszt, zćlye, kapuszta; Dal. kapust, kupuss; Bag. kupùs; Slav. kupus zèlje; Bosn. kapusta, kupus , vraset, brosqua, raset; Ross. KanycTa, biijiok-b; (Eccl. KOMÓocia, 3eieHaa KanycTa, cf. kampust); liai, capuzzo ; Lat. med. gabusia ;

Ger. IshlBtßfraut ; cf. Lat. caput) ; ber $of|I. Kapusta wieloraka jest, biała głowiasta, Bosn. kupus glauati; Ital. caulo capuzzo ; Ross. Konamiaa KanycTa, SBetßfofil, fot)!; czerwona głowiasta, rotier $opffol|l; Włoska abo Hollenderska , ranna i późna Kluk. Roił. 1, 214. Kapusta dzika, Brassica campestris Linn., iotlber Iślofll, gelb* fofyl; kapusta rzepak, napus, $o()lvüBeu; kapusta rzepa, rapa,

SiuBeitfolll ; kapusta ogrodowa, oleracea, ©arlettfolll ; rozmaite jej odmiany sztuka ogrodnicza tworzy i utrzymuje, zielona, jarmuż rozmaity, kalafior, kalarapa, brukiew'.

Jundz. 340. Kapusta czarna = brzoskiew' ogrodna. On. Th.

©djnxtrjfotyl. Jest rodzaj czarnej kapusty, który wielkierz zowią. Cresc. 206. Kapusta gładka. Cn. Th. ÜBlrtttfofyl.

Kapusta kędzierzawa, ib. frentfer SoI)l. — Rzepna kapusta,

Caulorapum, kalarapa, SftuBenfol)!, ^O^lraBt, tak rzeczona, że liście ma kapustne, a korzeń rzepny. Syr. 1116.

40

Szczawik lub kapusta zajęcza, acetosella. Krup. 5, 162, ber $afenflee. Kapusta się wiąże na głowy Eccl. BLeica Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

cc CC

"O o

daj go Bóg ska skarali, ib. 10.

cc

Cr-

tko to przyszło z swywoli i niekary żołnierskićj. Tward. W. D. 38. Tward. Pasq. 83. Na ten czas odrzucona była wszelka kara i porządek żołnierski. Krom. 715. disciplina. Chodkiewicz zdał się karę żołnierską naprawić, która znacznie była z starożytnych terminów wykroczyła. Tward. Wl. 97. KARA, herb., ob. Aksak.

2. KARA, y, z., (Boh. kâra; Slov. kary; Sorab. 4. kara; Sorab. 2. karra ; Rag. karra ; Vind. gare, zakerl, vosizh, dviekoliefni vus; Croat. taliga, (ob. Telega); Hung. ta-lyiga; Slav. taljuge; Bosn. teglighe; Ross. B03M0, pocny-ckh, aoMKa; (Eccl. Koeneabi) ; Lat. carrus; Ital. carro ; Svec. kaerra; cf. Lat. currus; Gall. char); bei’ Saiten, etn gultrmerf anf jme^ SRâbern. Kara, czyli wóz o dwóch ni-zkich a mocnych i grubych kołach, mający skrzynkę wierzchem. Świtk. Bud. 31., Szczerb. Sax. 49. para koł na jednej osi, albo też i wóz dostatkowy, czy to drabiniasty, czy wasągowy, ale tylko na dwóch kołach. Jak. Art. 3, 295. 33agagefarren. — poet. Murów tych Amfiona ręka ludzka nie robiła, Pod niemi się kara wożąc nie pociła. Bardz. Trag. 428. Z głębokiego morza W czerwonej karze wyjechała zorza. Groch. W. 363. 'KARA-BŁOtNIK, a, m., ber ©recffćtrtter. Tr. ob. Karnik.

KARABELA, i, z., KARABELKA, i, i., demin., szabla bez kabłąka, etn @dbcl of;ne Sitgel, ein îatartfdjer ober Sïofa* fenfäbel. Karabela, szabla, której używali Polacy do ozdobniejszego stroju ; rękojeść jej bywała zwyczajnie z kamienia drogiego, jaspisowa, agatowa, ametystowa, złotemi lub szmelcowanemi gwoździkami spajana bez kabłąka. A. Czart. Mskr. Czy słowo karabela od wschodnich języków słownika brać mamy, niewiem. Erazma Ciołka list r. 1516 daje niejakie wyjaśnienie: »Nicolaus de Paweino cum Simia frameae, quam Karabel antę 20 annos in aulam introduxit, defendere se conatus. » Czack. Pr. 1, 217. Musi mi oddać karabelę. Boh. Kom. 1, 139. Pókiśmy miecze, pałasze i kordy Nosili, nie baliśmy się ordy; Aż gdy z karabelkami nastąpią czeczugi, Nie orzą w Ukrainie i w Podolu pługi. Pot. Pocz. 417. Karabella Min. Ryt. 3, 356. cf. ordynka.

KARABIN, a, m., Boh. karabina ; Ross. napaÓHHŁ ; Vind. karabinar, jesdazhova risaniza; Gall. carabine; Ital. ca-rabino; Angl. carabin; ber ©arabiner, zwyczajna broń ka-waleryi, krótsza od piechotnćj. Jak. Art. 3, 295. KARABINIER, a, m., jezdny żołnierz karabinem zbrojny, ber ©ara* btnter, Ross. Kapaóimepb. KARABINOWY, a, e, od karabina , Ross. KapaÓHHHbiM ; ©arabiner •. Haczyk karabinowy.

KARAĆ, ał, karze, karzę cz. niedok., zkarać, ukarać, dok] (Boh. karati, karńwam objurgare, castigare, trestati, ztre-stati, ztrescy punire (ob. Tresktać); Slov. kâram redarguo, trestati punire; Sorab. 1. khastawam, żtrafuyu; Vind. karati «ganić, shtrafati, kashtigati ; Garn. kashtćgam, po-sam, shtrafam, spremsam; Croat. karam objurgo, ka-ramsze, czargamsze rixor, kastigati, kastigam, kastigu-jem , pedèszam punire-, Dal. karati arguere, karatisse * wadzić się, pokarati, pedeszati ; Rag. karati, pedepsatti, kâratise rixari ; Bosn. karati, podepsati, globiti, oglobiti; Slav. karati « łajać, kashtigati * karać ; Hung. kâromkodom* łajać, karomlanni * karać ; Ross. napart, nonapaib, Ha-

K833Tb, HaKa3biBaTb ; Eecl. i<a3aTb, noKa3aTb, Kawy, (cf. kaźń) ; (cf. Arab. yip subegit ; cf. korzyć, korcić, karcić) ; a) za naganny postępek przypuszczać na kogo kary lub ka-źni, einen ftrafen, beftrafen. Kogo rodzice nie karzą ró-tego kat mieczem karze. Rys. Ad. 30. Powinien król każdy, jako dobrych miłować, tak złych karać. Dirk. Zyg. 15. Panie, nie racz mię karać w za-palczywości twojej, ani w gniewie twoim *karzy (karz) mię/Leop. Ps. 6, 1. ftrafe mtd) nidjt in beinern 3wn, unb jndjttge mtd) nićfjt in beinern ©rimm. Suif». Srodzeby go karano, i kijmi i po kalecie. Siar. Dwór. 43. Kogo miłuje pan, tego karze. Radź. Hebr. 42, 6. (Prov. Slov. Koho Pan Boh potrestat chce, nagprw mu rozum wezme; kogo bóg ukarać chce, rozum mu odbiera). Karać kogo na zdrowiu, na honorze. Karać na mieszku, na pieniądzach, o grzywny Croat. birshasiti. Karać na ciele, cieleśnie Ross. BbinopoTb, BbinapbiBaTb. Karze go bóg na tym, na owym, n. p. na potomstwie. Cn. Tli. g cię skarżę ; nie ujdziesz karania. Cn. Ad. 26.

Teat. 24. bt 19. Czy mnie dyabli 30. Niech mię bóg skarżę, jeżeli ... . ib. 28. b, 13. U tego narodu mężowie mają moc, żony i dzieci na garle karać, abo nim darować. Warg. Cez. 138. bic SDîacfyt ant Seben jn ftrafen. Karać gardłem Ross. Ka3HitTb. Karać kogo gardłem, wygnaniem, szubienicą. Cn. Th. Nie rozumiej, iż naszej nieukaranie zbrodni, innych pogorszy. Zab. 11,113. (przepuszczanie, darowanie), b) Karać słowami, strofować, upominać, mit SBortcn ftrafen, »ernmfen, einen SSermetS geben. Króla wszyscy karali z jego zbytnićj śmiałości, rozwodząc mu rozmaite przygody. Diel. Sw. 178. Nie karz nikogo z grzechu tego, którym sam grzeszysz. Ezop. 35. Któż mię z was o grzech przewodzi abo karze? Sekl. Joan. 8. w grzechu być okazać może? ib. Obawia się każdy wolnie mówić, a karać tak z przestępków pana, jakoby swoje równią , karał. Gorn. Dw. 32. — c) Karać * powściągać, wstrzymywać, hamować, krócić, Mnbtgett, Jjentmett. Wędzidło takie koniowi załamuje kark, dziąsło karze, i język zadzierżywa. Hipp. 92. Karzę ciało moje i zniewalam, bym innym każąc słowo boże, nie stał się zganionym. 1 Leop. 1 Kor. 9, 27. KARAĆ SIĘ Zaimk., a) samemu na siebie karę przypuszczać, Ross. naKa3aibca, HaKa3UBaTbca, ftd) fclbft ftrafen. Ten się już ukarał, który zgrzeszył. Pilch. Sen. Gn. 249. b) Karać się kim « bać się podobnćj kary z cudzego przykładu, kajać się kim, przestrogę sobie brać z niego, ftefy an einem Ctlt Siebtel neunten, ftd; an feiner «Strafe fptegeln, fie ftd) jur Sefire bienen laffeit. Od nas nie ujdziesz karania srogiego, Niech się dziesiąty karze z występku twojego. Paszk. Dz.

26. Prov. Slov. Tak Pón Boh śelmow tresce, abi sa hunc-twuti karhali. Szczęśliwy, kto się cudzą przygodą ka

rze. Rej. Wiz. 158 b. Karać się masz, królu, postron-nemi przykłady. Gwagn. 415. — *§. Karać się z kim, trudzić się jego karaniem, karceniem, mit jetltanbeê 33e* ftrafnng nnb 3»öjt jn fc&ajfeit f;aben. Dziecię było bardzo dobre, tak że go nie potrzeba było nigdy bić, ani się z nim karać. Glicz. Wych. F. 6. b. — §. Upamiętać się,

K A R A C E N A - KARAIM.

KARAIMSKI -KARAT.

315

żałować za co, tu fid) getyen, bereuen, iReuc II nb Cctb tra* źniejsi karaimowie, jacy sie i w Polszczę znajdują, wiele

innych jeszcze obserwacyj do dawnych przydali, i wcale sie różnią od żydów przydatkami wielu zabobonów i niejakim zbliżeniem sie do mahometanizmu. Kras. Zb. 1 , 141. Eccl. Kaparnwu, Kapaimi. Wszyscy żydzi i karaimy obojej płci, po złł. 2 corocznie pogłównego płacą. Vol. Leg. 7, 44. KARAIMSKI, a, ie, od karaimów, n. p. Wmieście Łucku większa liczba dymów jest karaimskich i żydowskich. Gaz. Nar. 2, 1. KARAIMOWE, ego, n., podatek od karaimów, n. p. Zygmunt 1. żydów Łuckich od płacenia dwunastu kop za rabinowe i karaimowe uwolnił. Czach. Pr. 1, 109.

gett. Wtorą plagą karać się nieco począł Farao, i prosił, żeby od niego była oddalona. Sk. Żyw. 1,331. Nie-ukarany, niepoprawny, uidjt metyr JU beffern. Ludzie nie-ukaranych serc, w grzechu leżące. Sk. Dz. 1 , 60. Pomście bożej cię oddaje, jako nieukaranego. Baz. Sk. 184 b.

Pochodź, karanie, karany, karalny, karalnik, karzyciel; karny, karność, bezkarny, bezkarność, niekarność; skarać, skaranie; ukarać, ukaranie; 2) skarżyć, skarżenie, skarga, skarży ciel', naskarżać sieL; oskarżyć, oskarżony, oskarżyciel; uskarżać się. §. cf. karcić, korcić, krócić.

KARACENA, y, ż., [z Wlosk. carraza » pancerz. 2], Ross.

KapauwHx; 1) zbroja w łuskę zrobiona. Włod., eine fdjup* KARAKTER ob. Charakter.

pige SRüftnng, ein ^aitjcr, wic ftifcbfdjnppcn gearbeitet. Pau- KARALNIK, a, m., karzyciel, karzący, ber Seftrafer, Budjti* zaniasz sam widział pancerz Sarmatki, z rogów, kopyt    ger. TY.; Rag. pedepsnik; Croat. pedepsznik. KARALNY,

końskich, na kształt karaceny albo łuski smokowćj uczy-    a, e, mogący być ukaranym, ftrafbar. — §. Od kara-

niony. Stryjk. 106. Miał na głowie hełm miedziany, a    nia, karaniu służący, ©traf*, bie ©trafe betreffenb. KA-

karacene na sobie w łuskę. R*adz. 1 Sam. 17,5. (w ka-    RANIE, SKARANIE, ia, n., subst. verb. karać; ebkłada-

racenę łuszczastą ubierał się. Bibl. Gd. ib.). Oblókł Saul    nie karą, baS ©trafen,    Seftrafen; kara, bie ©trafc.    (Boh.

Dawida w szaty swoje, i dał hełm na głowę jego, i    karanj łajanie, karanie)    Gdy o wszystkim sprawę    wziął,

oblokł go w karacenę. Budn. 1 Sam. 17, 38. (w pan-    chciał mu dać karanie.    Wys. Aloj. 36. Fałeczny    świa-

Bibl. Gd.). Nierycbło    ta    karacena    puści,    której    dek nie ujdzie karania. 1    Leop. Prov.    19, 5. (bez pozłota szwajca nie przebodła.    Birk. Kaw. Malt. B.    3. (toż    msty nie ujdzie. 3 Leop.)    To właśnie    karaniem zowią ,

samo temi samemi słowami,    w    Star. Ref.    111.)    Boha-    kiedy kogo na ciele, albo    na członku    karzą; ale kiedy

tyrski synie, Co to chodzisz    w    karacćnie.    Czach.    Tr. L.    na pieniądzach, winą zowią. Szczerb. Sax. 431. Karanie

2. (przedrwiwając). Tetys prosiła Wulkana, żeby Achille-    słuszne , lekarstwo duszne. Rys. Ad. 33. Karanie jedne-

sowi tarcz, przyłbicę, i karacenę, i nakolanki przystojne    go, uskromi dziesiątego. Cn. Ad. 313. (cf. jednego przy -

wykował. Olw. Ow. 516. Pień odziewa się twardą skó-    goda, wielu przestroga). Karanie nie ma być pomsta,

rą , która jak karacena szczep młodociany od krzywd po-    ale złości hamulec. Cn. Ad. 332. Ha ! skaranie boże,

wietrzą zasłania. Zab. 6,108. §. Karacena pokutujących,    Teat. 30. c, 90. bóg mię skarał! KARANY, a, e,

dit Slt^embe i>0U îDratfl. Nie jest koniecznie potrzeba,    part. perf. niedok., ukarany, skarany dok., gefłraft, be*

abyś żelazne karaceny nosił. Bals. Niedz. 1, 404. Nie    ftraft. Stara przypowieść prawdziwa, Ze karany lepszy

mniemajcie, abym wam kazał dręczyć się niespaniem,    bywa. Bies. Roz. E. 3.    (cf. nieszczęście rozumu nauczy;

Włosienicą, karaceną. ib. 34. — 2) Łuska twarda, jak    cf. jeden bity za dwóch niebitych). Przez co kto    grze-

u krokodyla. Dudz. 40. tyarte ©cfyuppcn. KARACENNIK,    szy, przez to też bywa    karan. Radź. Sap. 11, 17.

m., który karaceny i insze zbroje robi, ber SBaffeit* KARAŚ, ia, w., KARASEK, ska, m., demin., (Boh. karaś,

karósek; Sorab. 2. karasz; Carn. kurćsćl; Croat. karàsz ; Slav. karaś; Hung. kârâsz; Ross. Kapacb; Lat. charax, curassius Linn.; cf. Graec. xóna^ ; Dan. karuse; Germ. Sup. ©arnffe, ©areiß; Sax. Inf. Slruuffe); bie ^araufcbe. Ryba w miarę długości znacznie szeroka, podobna do małego karpia; znajduje się w wodach błotnistych. Zool. Nar. 189. Karaś morski, coracinus Plin. ein ©eeftfd). 2) Karasek wyciąć, karasek pokazać* zabawka dziecinna, gdy kamykami po wodzie na odbitkę rzucają. Tr. ba§ |)re!lroerfen, SDîânô^enwerfen, fo baß ber ©tein mehrere SDîale non ber Oberfiâcfie be$ 3öaffer3 abprellt; Carn. fuzhkam. KARASKAC się z kirn zaimk. niedok., nie mogąc się zbyć biedzić się z kim, jemanbctt auf bcnt #alfe baben, tfw nicfyt loê werben. Gdyby Neryna na ulice wybiegła, musiałbym się z nią nieco karaskać. Teat. 11, 115. ob. Odkara-skać się, skaraskać się.

KARAT, u, m., (Ross. npaTa, Kaparb; ltal. carato ; Lat. med. caracta, caractis, ceratio, chirat; Arab. alkerat; cf. Graec. xsçânov); ba3 $arat. 1) stopień czystości złota, ber ©rab ber ©nte be§ ©olbeśb Złoto czyste dzieli się niby na 24 części, karatami zwane. Czyste więc jest 24

cerz.

a,

fcfynttb. Tr. ^anjcrf^mtb. KARACZAN, a, m., blatta, owad krajowy płaski, podługowaty, czarny, mający cztery skrzydła błonkowate, kryje się w szparach. Zool. Nar. 151. Kluk. Zw. 4, 62. wielkości chrząszcza pospolitego, podługowaty, czarny, latający. Ład. //. N. 67. ber ©cbab* fäfer/o efter. ©c^wabe.

KARAFIAŁ, u, m., [z Greek. xctQvôcpvXXov » gwoździk, 2]; n. p. Właśnie mi drogi karafiał jego córka. Teat. 24. c, 84. specyał, cf. kalafior, ein Secferbtffcn.

KARAFINA, y, i., KARAFKA, KARAFINKA, KARAFINE-CZKA, i, ż., zdrbn. śklana flaszka z wazką szyją, Slav. karatln, Ross. rpa^HHŁ, napa^mrs, Kapa<i>HH«iHKT>. (Hal. carafta, carafina; Gall. caraffe); bie ©araffilte, eine gläfer* ne ftlafdje mit einem engen $alfe. Butelki, karafki. Teat. 28. b, 112. Karafineczkę z winem przed kim postawić. Mon. 68, 88.

KARAFIOR ob. Kalafior.

KARAIM, a, m., (z Hebr. DN'ip vocali, electi). Karaimowie abo Karaitowie, sekta żydowska, odrzucająca nie-tylko tradycye, ale nawet księgi niektóre starego testamentu, jedynie się ksiąg Mojżeszowych trzymając. Tera-

40*

316

KARATOWY - KARAZYJOWY.

KARB-KARBACZ.

$aroe) ; Boh. krb focus cubicularis); 1. kreska wrzynana w jaką rzecz, kreska narznięta, nacięcie, n. p. Węzełki, karby i krćski, u prostactwa po dziś dzień trwające, są pewnym śladem pierwszego pisania. Kpcz. Gr. 3, p. 26. Chcesz, aby się index wrócił dziesięcią karbów albo sto-pniów? 1 Leop. 4 Reg. 20, 10. — \. Karby na ciele; na twarzy * zmarszczki, blizny, szramy, Dîuttjeln, Farben, ©Grammen. (Fine?, gerbast, gerben * marszczysty). Babskie-mi karby czas zorał oblicze jej zmarszczone. Otw. Ow. 557. Jak spadną te bielidła i nietrwałe farby, Znać po gębie gęste karby. Kochow. 176. W bronieniu Amarylli ząb za ząb zacięty, Miał też dla niej karb duży od ber-dysza wzięty. Zab. 9, 235. Ejsym. Junak ten dawny teraz najwięcej się wstydzi swoich karbów i ciosów wyhaftowanych po gębie. Mon. 65, 360. Karby są tych walecznych żołnierzy, i spraw ich rejestra. Gorn. Sen. 305. — §. Uderzył go kijem w szyję, aż mu karby spadły. Stryjk. 737. aż mu się kark złamał; cf. kręgi. — 2. fig. Ryza, klóba, porządek określony, okreszenie, bie tforge* jeidjnete, üorgefdjriebene Drbmutg, baś ©leiś, tegclmäjüige ©dttjett, ©cfyranfen. Bolesław, chcąc w lepszy karb i porządek te kraje wprawić, urzędników postanowił. Nies. 1, 98. Nałóg w karby swoje wraca, Ni strach, ni wstyd go nie skraca. Jak. Baj. 101. Wzruszenie umysłu wypycha nad karby jego. Mon. 66, 135. — *§. Jak w karbie być może doskonałość bożka z jednym rozumem ludzkim. Lach. Kaz. 1, 206. t. j. w równowadze, w balansie, im ©Icicfygeroicljte. §. Kusił się Katylina, a nietylko o swe rodaki, ale jakiegożkolwiek bądź karbu ludzi. Pilch. Sali. 70. t. j. gatunku, faryny, mynicy, glcicfj t)iel t)0tt melcfjcr ©attung, ©orte, oou meldjcnt ©d;lage. Przybrał sobie wszystkich najpodlejszego, że tak rzekę, karbu obywate-lów’. Nag. Cyc. 26. Zbrodniów jakiegożkolwiek karbu. ib. 37. Juliusz Cezar jednego prawie z Katylina był karbu. Pilch. Sali. 6. — 3. Karb * karbowa laska, ber ^erf'ftocf, ba3 îverb^olj, Boh. wrub, wraubek, (cf. wrąb); Ross. óiipna, (cf. bierka). Talea, karb, rozerznione drzewo, na którym karbują. Mącz. ; ztąd : rejestr, rachunek, inwentarz czy nakarbowany czy spisany, baâ Serjeicfmiß, bie Siecfymtltg. Pasterzowi oddać trzeba karb wszelakiego bydła. Zaw. Gosp. — Na karb czyj * na jego rejestr, rachunek, stratę lub zysk, auf jemaitbcê 3Recf)mnig. Nic o tym wiedzieć nie chcieli, że co czynił, na swój karb czynił. Biel. Kr. 503. Wielkie jest po mieście na twój karb szemranie. Teat. 30. b, 45. Nie odpuści im bóg tego, bo czynią na miłosierdzie jego, jako na karb. Glicz. Wych. E 3 b.

Pochodź, karbarz, karbnik, karbieniec, karbować, kar-bownik; dokarbować, nakarbować, okarbować, pokarbować, przekarboiuać, rozkarbować, zkarbować, wykarbować, wkarbo-luać, zakarbować.— NB. Skarb derivand. a Kryć, ul Mosco-vitica vox coupoBiime docet. [Eronee, vide Karbona.— 2].

(Boh. karabać, karawać. Weleslnwin; Slov. korbać, (Boh. dudky); Hung. korbâts; Bosn. kerbaç, krribaç; Sorab. 1. kharbatża, z bocżżeye koże paytża; Sorab. 2. carbatfcha; Vind. erjemenska ji-

próby, albo dwudziestoczwartokaratowe ; jeżeli złota czę- w bławatach, jeno w karazyjowych kurtach. Star. Ryc. 44. ści jest 23, a jedna srebra lub miedzi, złoto będzie 23 pró- KARB, u, m., bie 5terbe, (Dan. karv; Angl, kerf; (San. Inf. by, albo dwudziestotrzeciokaratowe. Kluk. Kop. 2, 156.

Stopień dobroci złota ceni się podług karatów. Karat złota jest 24 część jakiejkolwiek ilości złota. Jak. Mat. 1, 87.

Lesk. 2, 85. 2) Karat, waga złota, et» $arat, fl!8 ©alb* genügt. Karat jeden złota zamyka w sobie 12 granów.

Ustrz. Alg. 161. — 3) Należy rozróżnić karat złota od tego, na który ważą się dyamenty i insze klejnoty, $a* rat, aI3 ©erntet für bie ©belfteine. Ten ostatni waży 4 ziarna, cokolwiek lżejsze od ziarn grzywiennych Fran-cuzkich. Jak. Mat. 1, 87. Karat wyrównywa 3 ⁶/₇ granom. Kruml. Chym. 65. Klejnoty ważą na grany i karaty; cztery grany czynią karat jeden. Kluk. Kop. 2, 23.

KARATOWY, a, e, od karatu, tarat*.

KARAWAKA, i, z, [relikwie, zwane tak od miasteczka Ca-ravaca w Hiszpanii, słynnego krzyżem cudownym. Pielgrzymi przynosili ztamtąd krzyżyki i ludziom rozdawali.

Moreri Gr. Diet. hist. — 6] n. p. W sercu bóg krzyża patrzy; nasze karawaki Jedne piątna, jedne są u chrze-ścian znaki. Pot. Zac. 141. Nie pomogły paski, Paciorki, karawaki, książki i obrazki. Pot. Jow. 123. Karawa-ka na to potrzebna, aby się na niej modlili. Haur. Ek. 167.

KARAWANA, y, i., (Ross. KapaBarrB; Arab. kairavan; Turc. kervan), bie Sîaraoaitc, towarzystwo podróżnych w wscho-dnych krajach, dla większego drogi bezpieczeństwa ku-piących się. Z Stambułu ustawnie idą karawany, to jest kompanie do Męki. Star. Dw. 64. Roter. 250.

KARAWARA, y, ź„ n. p. Postaw na kominku karawarę albo bańkę sklaną o długićj szyi, wodą napełnioną ; włóż do niej cebulę. Boh. Dyab. 90. karafinę na kwiaty, eilte 231umenfiafcf)e.

KARAWUSZ, a, m., [z wolosk. kéréuszie * wóz pakowy, 2];

n. p. Nocowałem w Bałcie z chłopem, jadącym z kara-wuszem dla najęcia się do Bcnderu. Torz. Szk. 94. Ross.

KapóacE gatunek pojazdów.

KARAZYA, yi, z., sukno proste grube, grobeè gemetneê ïud).

(Garn. karash pannus Carisianus Hiszpańskie sukno; Croat. karasia szukno pannus CarisanusGarsanus, pannus Ca-risia, (cf. karwasz); Ross. Kapa3en; Germ. Werfet), ©fterifai),

Sîirfat, SHrfet), ŚHrftfye^; Angl, kersey; Svec. kersing; liai. carisea ; Gall. carisće, creseau). Przodkowie nasi o szarłat nie dbali, Wojewodowie więc w szarzy chadzali, Dziwna rzecz karazyi teraz już nie znają. Jez. Ek. E i. Żołnierze staropolscy powierzchowne rzeczy lekce ważnjąc, w karazyi i w szarym suknie chodzili. Star. Ref. 111.

Na hejduki karazyi. Gost. Gor. 87. Sukna Szląskie pospolite, szifftuchy, karazye, kiery, pończochy. Gost. Gor.

106. Karazyi Szlązkićj od postawu.... lustr. cel. Lit. Sukiennicy, co falendysze i karazye robią. Vol. Leg. 3, 592.

Niemasz ci jedno jako nasza karazya. Rys. Ad. 50. Posag obiecują jakiś tam rzęsisty; Nie frasuj, stąpi się to, jako karazya. Opal. Sat. 25. Nie zna się już do karazyi.

Cn. Ad. 326. inaczej już teraz stąpa abo gębę nosi; nie

m.,

zna się już do kapusty. KARAZYJOWY, a, e, z kara- KARBACZ, KORBACZ, a, zyi, won groben $ud)e ; Ross. Kapa3eMHUH. Wnet będzie flis u swoich w sukmanie swej nowej karazyjowej. Klon.

Fl. H 2 b. Na ów czas jeszcze żołnierze nie chadzali

shla; Croat. korbach; Slav. kangyia ; Ross. 6h*h> , iLieTb;    Sk. Dz. 29.—Fig. Miano tę świecice za ucieczkę i kar-

Dan. krabask; Svec. karbas; Pers. kyrbac); bte $arbatf(l)C;    bonę dusz czyścowych. Boh. Dyab. 3, 99.

karbowati; Sax. Inf. farueit; Dan. karve; Svec. karfwa; Lett. kerpa; Gall. carve; Angl, ceorfan; cf. Graec. xûqhv; Hebr. nip; Germ, ferben; 1. karbów narzynać. — Bot. Liście karbowane, f. crenata; gdy ząbki liścia piłkow’alego tępe,, do nerwu środkowego prostopadle osadzone. Jundz. 2, 28. Ziele to listki ma skarbowane. Sienn. (wycięte). — §• Na karbowej lasce narzynać, tit8 ^erb^olj fdjttdbeit, ein* ferben. Urzędnik nie powinien się na pamięć spuszczać; lecz regestra pisać, karby także, aby chłopy rządnie chowali i sprawiedliwie karbowali. Haur. Gos. 34. — §. Na rejestrze nanotować, spisywać, regtftnreit, rtttfmerfen, notb ren. Ten dar, który karbują, albo na rejestr piszą, traci wszystką wdzięczność. Gorn. Sen. 82. Poszło to na sprośną lichwę, chcieć to karbować albo kłaść na pamiętnik, co się dla kogo uczyniło dobrego. Gorn. Sen. 12. — §. Karbować drzewa * szczepić, 23rtttme pfropfen. Karbowanie także jest sposób rozmnożenia drzew, podobny do kożuchowania. Kluk. Rośl. 1, 110. — §. Karbować, marszczyć, broździć fig. rnttjeln, falten. Już jej starość czoło^ karbuje» 2. Ogólnie. Rzezać, siekać, fdjnet&en, galten. Żołnierze wszystkich bili, siekli, i na sztuki karbowali. Gwagn. 535. Natchnięci duchem kapłani Cybele Odpowiadali, karbując się śmiele. Chrośc. Luk. 25. KARBOWANIE, ia, n., subst. verb., baś Werben, a) trans, słów karbowanie czyli abre-wiacya w pisaniu. Pilch. Sen. list. 3, 67. (ob. tytlami pismo). b) Pass. To co jest karbowanem, karb, bte ®ttt* ferbltng, $erbe. Karbieniec nazwany jest dla znacznego karbowania liścia swego. Syr. 1316. KARBOWANY, a, e, part. perf. geferbt, narzynany. KARBOWNY id. contracte, n. p. Baba karbowna laty. Hor. 2, 111. Nar. t. j. zmarszczona, zfałdzona, yott Üïnnjcln. KARBOWNIK, a, m., KARBOWY, ego, m, subst., który na wsi w gospodarstwie rolniczym rejestr na karbach utrzymuje, ber anf bent Sattbe bte Śedjnnng anf bent terbftotfe füfjrt, ber 23au* ernoogt. [Gospodarz gumienny, ber ©djenernnrtlj. 3]. Przysięgły gumienny czyli karbownik w folwarku. Torz. Szk. 121. Możesz wyjść na karbowego w swoim czasie. Teat. 19, 93. KARBOWY, a, e, od karbów, $erb*, n. p. karbowa laska* karby, baê 5łerbI;oIj, ber Äerbftocf; Sorab. 1. karbowcż.

(cf. ^oranjen 21 big.); 1. rzemień do bicia. Wtod. bicz rze- KARBOWAĆ, aï, uje cz. niedok., skarbować dok., Boh:. mienny, n. p. Korbaczem mu się dostaïo. Vol. Leg. 5,

4. Mówią o Alcydzie, że się karbacza bojąc, kochance swej upada pod nogi. Chrośc. Ow. 119. Do rózgi ociec się bierze, abo do korbacza na dzieci nieposłuszne. Pot.

Syl. 369. Niecnoty niepohamowanej złości, potrzebują bicia i korbacza, jeśli nie pomagają napominania. Pelr.

Ek. 62. Gdzie nie zechce dobrowolnie sługa robić, kor-bacz go ^o roboty przymusi, ib. 109. Korbacza na niego trzeba. Zcyl. Ad. 113. Korbaczem kogo budzić. Alb. na Woj. 5. Ilekroć który od celu ustąpi, Tylekroć go tam korbacz surowy dostąpi. Paszk. Dz. 59.    2. Wołowy ko

, żeby nie były cielęta chłopięta. Pot.

rzeń, bykowiec, ber £}d)fett$temer. jam korbacz, kto mnie nie zna, com cielęta płodził, A skoro mię z tej pracy rzeźnik wyswobodził, Muszę znowu te, które już wyrosły z pęta, Ćwiczyć

./om;. 2, 54. KARBACZYK, KORBACZYK, yka, m., demin.,

(Boh. karabaeek); ein $ar&atfd)d)en. KARBACZNIK, a, w.,

Boh. karabaćnik, który karbaczem bije, ein DîarOatfcfjer, ber mit ber Süar&atfdje fcfylagt; z przytykiem: podstarosta. KAR-BACZOWAĆ, ał, uje cz. niedok., (Boh. karabaćowati; Slov. korbaćugi ; Sorab. 2. korbatlchowafch ; Vind. tepsti, te-pem); karbaczem okładać, far&atfdjett.

KARBARYA, yi, i., solna huta. Cn. Th., officyna, gdzie sól gotują ; żupa, gdzie sól kopią lub składają. Dudz. 40. bie ©aljfotfje. cf. karbnik.

KARBARZ, a , m., który karbuje, ber $erbenfd)netber. Postanowił ich Jozue ‘karbarzmi drew. Budn. Joz. 9, 27.

(aby rąbali drwa. Btbl. Gd.). — § Karbarze w gumnie pilnować mają młoćby. Haur. Ek. 32. karbowniki, karbowi , ber 23anernt)ogt. KARBIENIEC, ńca, w., trawa od znacznego karbowania liścia swego rzeczona; drudzy wodną konopią zowią, sideritis prima Mathiol., marrubium aquaticum, nńlber ^afmeitfantnt. Syr. 1316. KARBNIK, a, m., jeden z urzędników żupnych. Herb. Stal. 106. może rachmistrz żupny, cf. karbownik, einer »tm ben Beamten be$ @«ljkrgmcrM cf. karbarya.

KARBONA, y, £., KARBONKA, i, £, (‘KORBONA); (Boh. karbun faryna taberna sortium); puszka kościelna do zbierania jałmużny, bie ŚRrcfrenMctjfe, cf. skarbunka, skarbuszka.

Sorab. bozi każcż; Boh. krabice, krabićka, krabuśta; KARBUNKU<Ł, a, m., Lat. med. carbunculus; po Polsku: Vind. brańska pukshiza, sbparavez, hranoviza; Boss. et    iskrzyk kamień. Siena. 328. kamień drogi ognisty, ber

Eccl. KopBami, KopBana, 3ent>, Kiiurjumiie. Wystawione    ©arbunfel, ein (xbelftein, eine 2irt Sîubine. Boh. karbunkl,

po kościołach karbony napełniały się jałmużnami na kru-    uhljk, cf. wąglik; Garn. oglink, kushnek; Vind. karbunkel,

cyaty; gdy tym czasem sam kraj wsparcia potrzebował.    dragi, fvietli kamen, rubin; Bosn. cir; Ross. KapôyHKyi'B.

Nar. Hist. 5, 106. Nie godzi się kłaść tej krwi zapłaty    Karbunkuły, gatunek rubinów, wydające się być, jak roz-

do ‘karbony. W. Matth. 27, 6. (do skarbu. Bibl. Gd. in    żarzone węgle. Kluk. Kop. 2, 30. Wielka w' nim nad

ben ©ütteêfaftcu. Sut!;.) „not. do skarbnicy abo do skrzyni    inne cnoty pokora, jak karbunkuł jaki między perłami

kościelnej, którą po żydowsku karbona zowią, że do niej    jaśniała. Sk. Źyw. 2, 124. Pałac jakby promieniem, Kar-

kładziono dary boże, bo karbon (“2“!p munus, oblatio)    bunkułem ognistym świecił się kamieniem. Otw. Ow. 48.

jest dar po żydowsku”.—Karbona wielką kłótką zamknie-    — §. Karbunkuł, wrzód ognisty, ein fel)r gefä^rlid)e§ ©e*

ta, na boku wchodząc do kościoła. Xiqdz. 32. Miłosier-    fdjtüür, po Polsku iskrzyk, wrzód zapalisty ; pierwszy go

na karbona kościoła. Zab. 16, 161. Karbony abo skar-    tłumacz węglikiem zwie. Sienn. Rej., wąglik. Syr. 541.

bnice pełne były zawsze gotowych pieniędzy, nie na że Karbunkuł wrzód jest bardzo zły i niebezpieczny. Haur. braki publiczne i bieguny, ale na ubogie ‘strzemięźliwe.    Sk. 444. nadbiegłość zdradliwa, zapalająca, twarda, na

wierzchu kończasta. Dykc. Med. 3, 16.; Slav. mihur pe-    rzyć. Papr. Try. D. Usiadła za gęstym karczem. Nieme.

kûchi, mozüli.    Król. 2, 90. — §. Gatunek skoków końskich, eine 2lrt

KARBUZ ob. Arbuz.    non fßferbefpruitG. Lekkim zrywaniem może konia do szla-

KARCIANY, a, e, od kart do grania, kartowy, Starten*,    pi, korwetów, pląsania, do hasania i do karczów appli-

©piclfarteu *. Vind. kvartni; Boss. KapTOunuS. Długi kar-    kować. Haur. Gos. 149. — g. *2) Karcz, ospa albo parza

ciane. Teat. 27, 84. KARCIARZ, a, m., kartownik,    dla psów. 7V. [porówn. ross, xapnt * jadło, 2]. ipunbefutter.

robiący karty, lub grający w karty szulerz, bcv ©pielfar* KARCZE ob. Karcić.

tenmadjer, Sîartenfabricant; ber Startcnfpieler; Groat. kartar; KARCZEK, rczka, m., demin., słowa kark, ein Heiner harten,

eilt Hetneê ©eittcf. Croat. vràtecz; Boh. krćek. Gąsięta chciwie trawę skubiąc, by sobie nie nadwerężyły karczków. Haur. Sk. 124. Śmierć za karczek założywszy kosą, Podcięła mój za trzecią świeży kwiatek rosą. Mlask. Ryl. 2,159. KARCZEMKA, i, z., demin. nom., karczma, cauponula. Macz.

kerchmarnicza ; KARCZEMN1K, a, m., który po

Vind. koartavez ; Eccl. napTHHHt. — §. Kartujący jaką Tzecz, intrygant, wichrzyciel, eilt 3nirt(jueitmacf;er; w rodź. ieńsk. karciarka.

1.    KARCIC, ił, karci, karcę cz. niedoli., Skarcić dok., pohamować, zavvs'ciągać, krocić, Milbigen, jafymeit. (Rag. karscitti, skarscitti coercere, frangere ; Arab. yip subegit). Giętkie brzozy rózgi karcą dzieciuków swawolą. N. Pam. 19, 108. Najmniejsze w nim karci defekta. Mon. 69, 807. (cf. karać). Ciężko już słowy karcić dzieci, wyszło z rózgi. Zab. 14, 27. Kaznodzieja z ambony bluźnierców *karczył i łajał. Haur. Sk. 56. Ten przykład nowy skarci płeć nasze. Teat. 42. c, 69. Chcę ją karcić i nauczyć, jak ma Jegomości szanować, ib. 18. b, 37. Karć go sobie, przerabiaj go zawczasu na swoje kopyto, ib. 13, 7. dressujże go, wprawiajże go sobie. ob. Nakarać.

2.    KARCIĆ, ukarcić ob. Kartować.

*KARC1Ę, ięcia, n., n. p. Często się przypatrując, w kar-cięta się wprawi. Klon. Wor. 34. w karteczki, ©pielfärtcOeu. KARCIOF, KARCZOK, KARC10CH, KARC10K, KARCZOCH, a , m., Boh. artyćok ; Siov. zahradnj kanlus ; Hung. órti-tsóka; Carn. ardézhovka; Vind. arlishoka; Croat. artichovka, sztrichak pitomi, sesshiga; Bosn. karcjofóa, kardun pito— mi ; Slav. artieseke ; Ross. apTHiuOHü ; liai, carciocco et articiocco ; bic 51rttfd;ofc, Cynara L i n n. Karczofie, kar-czoki, arcioki. Syr. 668. ; oset. cudzoziemski. Cn. Th., roślina bardzo smaczna, rośnie w ogrodach na dobrej ziemi. Krakowskie karczochy są sławne na całą Polskę. Ład. H. N. 68., Kluk. Rośl. 1, 210., Kluk. Dykc. 1, 176. — §. 2. Posągi, dzbany, karciochy, kule. Solsk. Geom. 3, 7. musza być jakieś ozdoby architektońskic. KARCIO-CHOWY, KARCIOFOWY, KARCZOCHOWY, a, e, od kar-ciofa, 2Irttfd)ofeit *. Dno karczochowe zażywa się różnie przyprawione na pokarm bardzo zdrowy. Kluk. Dykc. 1, 176. ber 23obeit, ber Sîâfc ber Strtifdwcfe.

KARCZ, u, m., $. 1. korzeń i odziemek pozostały drzewa ściętego, brtô ètantmenbe iicbft ber SBurjcl t»oit einem Gefäß* ten Saunte, ber ©trumpf, ber ©trnnf. (Boh. krć; Sorab. i. kurc, kużk, zdonk, penk; Croat. kërch, izkërchenye extirpatio, rudetum; Eccl. Kapna, nonanb, napina, nenb et KopcHCMt OTctuent ; ci‘. Mehr, ■pp incidit ; cf. Grace, nóęaior; cf. karpa). W szkole nie uczą rąbać drew, albo karczów kopać. Glicz. Wych. J. 8 b. Wysiecz, wy-kopaj karcz, popal korzenie, nie będą bory, ani gór o-dzieją lasy. Gorn. Sen. 200. Pojmanych Litwinów kazał w pługu zaprzągać, i niemi orać, starzyzny, karcze na nowinach uprzątać. Slryjk. 198. I karcze i drzewa skórę z niej szarpią. Morszt. 69. (Rag. kàrsc, karscivo mje-sto locus férus, karscitti » męczyć). On bezpiecznie motyką każe uderzyć, I na szerokie łany gęste lasy zmie-

eitte Heine ©d;eufe; Croat. kerchmicza Hung. kortsomatska. karczmach lega, ein ©d)enfenläufer, SicrBäitHer, ber immer tu ber 0d;enfc ließt. Boh. krćemnjk, genż w kremach sedj; Eccl. KopuMHTb, n u ta ii mia, kto no KaóaitaMt xo4nrt. Kar-czemnicy, którzy po karczmach siedzą. Sienn. 567. Opilec, karezemnik. Rej. Wiz. 3 b. Otóż wam biesiadnikom, mięsopustnikom, rozpustnikom, karczemnikom , przyjdzie bieda wiekuista. Biał. Post. 176. Łaje nas, jako karezemnik jaki. Ex. 11. KARCZEMNY, a, e, KARCZEMNIE adv., od karczmy, ©d)ettfen*, $ierfd)enfen*. Boh. krćemny; Ross. et Eccl. KopneMHbifi, KaóauHbin, KaóanKiS. Karczemny parobek, karczmarczyk Boss. ujMaKt. Długi karczemne. Teat. 54. b, 27. — §. meton. Jak w karczmie bywa , niechlujny, kłótliwy, plugawy, mie in ber ©d)eufe, Utt* flätjiiG, pöbelhaft, bon ber ŚierBanf. Skromnie zażywaj szczęścia, karczemnie nie stawiaj w kostki. Morszt. 69. Zacnemu imieniowi twemu lada klecha karczemne słowo zada. Smotr. Nap. 6. Jeden drugiemu ni z tego ni z owego słów szkaradnych nasadzi, a miasto dobry dzień, owo karczemne powie. Gorn. Dw. 131. Słowo karczemne, injuriosum, inhonestum, vel probrosum verbum; mendacium etiam sonat. Cn. Syn. Karczemna gęba * wyparzona, ein ©dmnbmaul. Karczemne, ego, n., subst., płata od karczmy, baśŚ ©djenfeuGelb. KARCZMA, y, z., (Boh. et Slov. krćma; Hung. kortsoma, koresma ; Sorab. 1. koreżma ; Carn. kerzhma; Vind. kerzhma, taberna, goshtarja; Croat. kër-chma, karchma; Dal. goztilnicza; Bosn. kercma, krricma, krrisma, karcma ; Rag. karcma; Slav. kêrcsma; Ross. et Eccl. KopuMa, Kpymaao, KaÓant, iuimoKt, nmenHoit 40Mt, CTamont; (ztąd Germ. ber Sîretfdjam, cf. korczak, kora); bie 6d)eufe, baê ffiirt^^au^, dom szynkowny. Star. Dw. 13. Kiedyby wszyscy równi sobie być mieli, byłby taki rząd jako w karczmie, kiedy wrzeszczą: wszyscy pany; każdy mówi : wolno mi tu za mój grosz. Falib. Dis. T. 2. W karczmie niemasz pana. Rys. Ad. 72. Jak w karczmie taki trzask, grzmot. Cn.. Ad. 294. (cf. jak w- kieracie, jak w młynie). Kto w karczmie służy, temu w browarze płacą. Dwór. E. 5. Rys. Ad. 23. (pij czegoś nawarzył; jaka praca, taka płaca). KARCZMARCZYK, a, m., zdrobn. rzeczowa, karczmarz, ein Heiner ©djenfmirtl) ; chłopiec karczmarski , ber ©djenfenjunge. KARCZMARKA, KACZMARKA , i, i., Boh. krćmarka ; Sorab. 2. kazmarka; Slov. hostinskó; Carn. et Vind. kerzhmariza ; Croat. kcrch-

KARCZMARSKI - KARCZYSTY.

KARDBENEDYKT - KARESSOWAĆ. 319

maricza; Hung. kortsmârosné ; Bosn. karcmariça, krric- KARDBENEDYKT, u, m., ziele, chaber kosmaty, Centaurea marięa; Rag. karcmariza, gosteniza, gostitegliza ; Ross.    Benedicta Linn., roślina początkowo obca, w ogrodach

et Eccl. K(>T»YhMnni|a ; która w karczmie szynkuje, bie    często utrzymywana pod imieniem cardans benedidus. Jundz*

©djenfttHrtl/intt, 2Bittf>inn, (cf. szynkarka). Bogate kamie-    426. ßarbobenebicten.

niczne kaczmarki. Jei. Ek. F. 3. KARGZMARSKI, a, ie, KARDA, y, z., Cynara Cardunculus, gatunek karczochu, od karczmarza, 8d)cnf *, 2Birtl)$«. Croat. kerchmarov;    Kluk. Dykę. i, 176. eilte 3lrt 2lrti[d)i)cfen.

Hung. kortsmâhoz; Ross. KopneMHHKOBS, KOpneMHimeciüH. KARDAMOMA, y, i., Amomum Cardamomum; Ross. Kap^a-KARCZMARSTWO, a, n., Boh. kremarstwj; Rag. kar-    moitł, roślina wschodnich Indyj, gatunek Amomku. Ziarn

cmarstvo, gostionictvo ; Ross. KopneMCTBO, KopueMHiine-    owocu jej zażywamy i do kuchni i do lekarstw. Kluk.

ctbo; bie ©djenfroirtijfcfjaft, ©djenferep; stan karczmarza.—    Dyke. 1, 30. bte ßarbamome.

§. Karczmarz z karczmarką, bet' 0d)enfmirtfy lntb feilte ^MU, ‘KARDASZ [ob. Kierdasz. KARDASZTWO, a, n., » braterstwo, bie 2Birty31cute. KARCZMARZ, a, m., Boh. krcmar, hos-    przyjaźń. Tatarowie zalecali się z kardasztwem swym i

podsky ; Slov. krcmar, hostinski ; Hung. kortsomóros;    braterstwem. 1] Birk. Chmiel. C 2 b.?

Sorab. 1. korcżmar; Sorab. 2. kazmaf; Garn. kerzhmar; 'KARDUSZ, [oft. Karkusz. lj

Croat. kerchmór; Dal. karcsmar; Bosn. krricmar, karcmór; KÀRDYAKA oft. Kordyaka. KARDYBAN oft. Korduan.

KARDYNAŁ a, m., bet (Sarbina!. Sorab. 1. khardinal; Vind, kardinal, erdezhjak ; Slav., Croat. kardinal; Rag. stoxer-nik; Ross. Kap^niiarL; Eccl. rop4HHa,rB. Kardynałowie ztąd się mianują, źe blisko przy papieżu być mieli, i radą go wspierać, jako zawiasy ćardines drzwi wspierają. Sk. Dz. 729. Papież kardynałów kreuje, a z ich zgromadzenia ociec święty wybrany przez ichże wota bywa. Oni są radą jego we wszelkich interessach. Kras. Zb. i, 441., cf. szarłatnik. Raz. Hst. 20. KARDYNALNY, a, e. — ie adv., główny, ipaupt *, ©tttttb *. Prawa kardynalne, 3fteid)3(jrmtbgefef5e, które składając sposób rządu i panowania, nigdy odmienione być nie mogły. (a. 1768.) Vol. Leg. 7, 595. Skrzet. Pr. Pol. 1, 42. (Vind. gruntna po-stava). Pod nazwiskiem praw kardynalnych, takowe mieć chciano w rządzie ustawy, któreby jednomyślnością tylko na sejmie zmienionemi być mogły. Ust. Konst. 1, 120. (a. 1790). Cnoty kardynalne * zawiasiste. Bals. Przyg. 3. Kardynalna liczba Slov. prcdnopoćetne meno. KARDYNALSKI, a, ie, od kardynała lub kardynalstwa, ßatbtltalä *. Rag. stoxerski; Vind. kardinalski; Ross. Kap4HHaabCKift. Pierwszy z Polaków ozdobiony był purpurą kardynalską Zbigniew Oleśnicki. Skrzet. Pr. Pol. 1, 106. KARDY-NALSTWO, a, n., godność kardynalska, bte SatbtWltë* nńttbe, (Rag. stoxerstvo). Królowie Polscy mają prawo, równo jako i inni monarchowie, mianowania do kardynalstwa. Skrzet. Pr. Pol. 1, 106. Na kardynalstwo go królowa wyniosła. N. Pam. 18, 323.

Rag. karcmar, gostionik, barb. konakcia ; Ross. nopne-mhhicl, KopBMapt, KaóauiHHKi ; Eccl. rocTiiHMiiiKit, xap-yeBHHKi) j gospodarz karczmy, bet 8d)enfmirtfy, bet SBirtfi.

Karczmarz powinien przestrzegać bezpieczeństwa osób i rzeczy gości popasających lub nocujących. A. Zamoj. 85.

Karczmarz musi gościa odrzeć. Cn. Ad. 332. caupo , nisi spoliet, praevaricalur. KARCZMARZYĆ, ył, y, intrans. niedok., karczmarzem być, einen ©dfenfmirtfi abgeben. Boh. krćmariti; Slov. krćmóriti; Hung. kortsmârlani, kortsmâr-lok; Croat. kerchmariti, kërchmarim; Rag. karcmariti, gosteoniti ; Ross. KopiieMCTBOBaT£», KopneMimnait. KARCZMISKO , a, m., brzydka karczma, eine elettbe tnifetable ©d>ettfe< (Carn. kerzhmarishe * grunt, na którym karczma).

Gościńca blisko stało opustoszałe i stare karczmisko. Rot.

Arg. 186. Szydził ci czmisku. Zab. 11, 385. Zabi.

KARCZOCH ob. Karciof.

KARCZOWAĆ, KORCZOWAĆ, cz. niedok., skarczować, wy-karczować dok., karczów dobywać, toben, atrôrobeit; Vind. gorsorati, vdelati ; Croat. kërehim ; Hung. kiirtom ; Dal. korepim, izkorenivam; Bosn. krriciti; Rag. kàrscitti, skar-scitti, kareim , razkarcitti, karcenje, razkarcenje ; Sorab.

1. roduju, nowe polo tżinu; (cf. Hebr. V“D incidit); Ross. paspaóoTarŁ. Wykarczują się chrosty, to jest, z korzeniami wykopią. Kluk. Rosi. 3, 287. Można poznać w lasach nowo korczowanych, czy te pola były kiedy kor-czowane. N. Pam. 13, 72. Z nowin, po zakończonej swobodzie, czyli czasie zwyczajnym, w którym korczujący    KAREC1ANY, a, e, §.    1. od    karety, ^utftfyeu *.    Vind. gu-

odbicra nagrodę swego trudu, należy się dziesięcina.    zhinski; Ross. Kapeimifi. Kareciany koń,    eilt    Slutfdjpferb.

Dykę. Med. 3. 265. oft. Kolebczane woźniki. Mącz. — |. 2. W karecie, karetą, pojazdem, in bet $utfd)e, JU tfik* pa3paóOTita, bûS fftobett, 2lit3roben. Lasy do korczowania. gett. Wyszliśmy ochotni, Kareciani, wózkowi, konni i Czack. Pr. 1, 250. Właściciel lasu ma wolność kor-    piechotni. Kras. List.    192.    KARECISKO,    a,    n., licha

czunku. ib. 2, 188. Gdzie fundator o przyszłych kor-    paskudna kareta, eine    elenbe    £ntfd)e.

czunkach nie wspomniał, trzeba zważyć, jakie po    fundu-    KARĘGA herb-, dwa pola białe, dwa szarej, kształt    warcabnicyj

szu    przybyły grunta,    ib. 1, 320. N. Pam. 12, 551.    KAR-    n*a hełmie trzy pióra strusie. Kurop. 3, 23.    ein üffiappett.

CZOWATY, KARCZOWISTY, a, e, pełen karczów, ftruitfig. KARENGYA, yi, i., z Łac., karanie kogo na obroku, do-KARC/0W1SK0, a, n., miejsce pełne karczów, lub do kar- diodzie. Cn. Th. bie 8dpttâftlernngêftrafe, ba matt einem u.    czyli już    wykarczowane, ein üiobeplaij.    KAR-    ben Unterhalt, bie ßinfunfte jut ©träfe f^mä^lert    obet einjte^L

C    v MK, a, ni.,    który karczuje, ein 3lober, 21n3rober.    KARES, u, m., z Franc, umizg, ßateffe, Siebfofung. Ach

i S'j V, a, e, tęgiego karku, birfnatfig, ftatfnaefig. Szyja zapewne w tysiącznych karesach oświadczył jej te miłość.

Teat. 52. d, 55. KARESSOWAĆ , ał, uje, et/niedok.,

z niego Likas, spiwszy siè w kar-

Czack. Pr. 1, 320. N. Pam. 12, 351. KARCZOWANIE, KORCZOWANIE, ia, »., KORCZUNEK, nka, m., Ross.

ys!a. Oliv. Wirg. 422.

pokaressować dok., umizgać, carcfftrcn, IteMofett. Ten się bettt §alfe, über bem Raupte. Jugurde zguba nad karkiem z nia karessuje, Ten ją w    nóżkę całuje, Ten trzeci,    kto    wisi. Pilch. Sali. 237. Chociażby też oczywista zguba nad

wie, ‘co robi. Teat. 52.‘ d,    99. Miasto kary karessuje    go,    karkiem wisiała, wolałby jednak w kroku stanąć, niżli swo-

głaśzcze. Jabł. Ez. C. 3. Innego czasu pokaressujesz się    ich na rzeź wydać, ib. 305. Chłopy    podwiódł,    aby siedli

ze mną, bo teraz śpieszno. Teat. 54, a.    na karki panom swoim. Dirk. Exorb.    10. Mnie    biednemu

KARETA, y, z., KARETKA, i, z. zdrobn., (cf. Ital.    carretto;    żona, dzieci, podatki, żołnierz na    karku. Jak. Baj. 33.

Lat. càrreda; Germ. ©arrete, cf. kara; Sorab. 1.    khoreta;    Mam czworo dzieci na karku. Teat.    18. b, 6.    Bakałarza

Sorab. 2. karrejta, fchejfa; Vind. guzhia, gosposhki vus;    ci wsadzę na karki. Morszt. 73. Tym grzechom, kto na

Bosn. kociięe (cf. kosz); Croat. hintôv, sèza ; Hang. hin-    karki nastąpi, a zwłaszcza prawem koronnym i exekucya

tó; Ross. Kapeia, Kapern»; Eccl. Koptia; karoca, koleb-    skuteczną, własny będzie tryumfator u mnie. Birk. Zbar.

ka', pojazd o czterech kołach z pudla i spodu osobnego    D. 3 b. Numancya i Kartagina prawie na kark państwu

złożony, btc Sutfdje. Karetka, dezobliżantka, na jedne    naszemu następują, by z tego świata precz wypchnąwszy,

osobę/ Mon. 74, 367. Karetą jadący Eccl. koicchuuhiike,    kto mu z gardła duszę wydarł. Warg. Wal. 159. Pło-

•fe4ymitt Ha KoaecHHivfe. Jejmość karetą jeździ, a Jego-    che szczęście wynosi często ludzi nikczemnych, i wsa-

mość piechotą chodzi. Teat. 22. c, 28. Zbryzgani, mu-    dza na karki tym, którzy ich przed tym w nizkości dojrzeć

sza mieć bez‘dna karetę, ib. 22, 122. (piechotą przyszli    nie mogli. Kbok. Turk. 59. Z radością czytam, jak Zy-

po‘ błocie).    Widziemy ‘często człowieka z pakłaku do    gmunt jeździł na karkach Szwedom. Teat. 32, 50.

bławatu, z kozłów do karety przeniesionego. Zab. 1, 28, Pochodź, karczek, barczysty, karcie, karkowy, [,karkusz, W złotej karecie jeździłbyś po ulicach, gdyby nasz wiek 1] krezy ca, cf. Croat. karczam onero ; cf. barczyć, bark.

ucz

ynił zasługom twym sprawiedliwość. Boh. Kom. 4, 147. KARKAS, u, m., (z Wiosk. carcasso « żebrzastość), eilt ©e* Po obiedzie wsiada Jejmość do karety. Zab. 16,43. Mości    rippe ; Dal. karkas* sajdak; Croat. karkas, tok theca e. g.

Dobrodzieju, kareta zajechała. Teat. 4, 5. Jednego roku pu-    pennaria. — 1) karkasy do kornetów białogłowskich, dró-

dło do karety, drugiego wasąg. Teat. 19. b, 48. (po ka-    ciane niby żebra, na których się kornet formuje, btc (Sar*

wałku, nie razem). A moja‘ kareta gdzie? tam gdzie ją    caffen }U ben SöetPerhauRen. — 2) milit. Karkas * kadłubiasta

konie zawiozły? Rys. Ad.    1. (Ross. KaperaiiKŁ stelmach;    kula qu. vid. Jak. Art. 3,295. Me Sranbfugcl, btc ©arcaffe.

Eccl. KopłiTHHKH karecianc    konie).    Z ust jej biją pioruny, a z oczu karkasy. Jabł. Tel. 93.

KARF ob. Karw.    KARKOŁOMCA, y, m., łomiący kark drugiemu pr. et fig.,

KARK, u, m.,    Karczek idemin., Boh. krk collum; Slov. krk,    Cttt ©eititfDrec^er, fpatëbredjer. N. Pam. 239. Bosn. vratolo-

śiga collum;    śige, tił cervix ; Sorab. 1. kćrk, kyrk gutlur,    maę praeceps; Croat. vratolom collifragus, f. vratolomka ;

krtań, gardło; tyło, tewo cervix; Sorab. 2. til, tillo, kni-    Bosn. vratolomi, suvrati praeceps, 'karkołomny; Bosn.

ka; Vind. kragen, gerlu, vrat, savratnik, satanz, sato-    vratolomstvo, suvratanstvo ; Croat. vratolömnoszt collifra-

viz; Carn. shinjek, satilnek, sativnck; Croat. kćrk, vràt    gium, praecipitantia; Bosn. vratolomno praecipitanter.

collum; vrat, zavratnyak, satilnik, zatilek cervix, (karika    'KARKONOSZY, a, e, cf. Boh. Krkonośe * Montes Sudeti,

circulus); Dal. vraath; Slav. vrät; Rag. zavràtak; Bosn.    baś ffitefcngcbürgc, olbrzymie góry na Szląsku.

zatilak; Ross. aaropóoKt, 3arpm30KT>, samcem, 3ameÜKa; KARKOSZ, a, m., n. p. Gdy zajrzy gąsek flis, jego to żni-Eccl. lihia;    (cf. Germ, fragen); tylna część szyi, kark    wo, Wnet się ukradnie rzkorpo po łuczywo, Lecz widzi mi

albo kręgi,    cervix. Kirch. Anat. 3. Karczyca ; w liczb.    się flisie, Zakurzy się ta ‘karkósz w misie. Klon. Fl. E. 4 b.

m.,

karki, kręgi. Volck. 440. baö ©cittcf, ber Men. KARKOWY, a, e, od karku, Croat. vratni ; Ross. 3aTBOt-Część szyi od grzbieta. Zool. Nar. 67.    Upadł miedzy nie    HBifi; 9?acfen *, ©eittcf*. Karkowa sztuka    bitego    bydlę-

na

‘karki. 1 Leop. 2 Macch. 14, 45.    Wziąć za kark tę    cia, b«3 £alśftncf etneS ge(d)lad)teteu 3>iel;eê.

kazał złośnicę, I warcie rzucić prędko w głębokie cieZ [‘KARKUSZ, u, m.,*barki, po ritsku karkosz. 1] On (Eneasz) mniee. Jabł. ‘Tel. 109. Kark komu‘ strącić. Cn. Th. Bo-    przy niezlękłym, starca, animuszu Na swoim własnym

dajeś tam był kark skręcił. Teat. 51.    b, 7. Kark złamać    unosi karduszu [błąd zam. karkuszu; parentem    grandae-

(Bosn. vrat lomiti). Ja‘biedny ze skały na łeb zrzucony,    vum adtollens humeris. 1] Chrośc. Luk. 2,    63.

3wcrgletu. Zawsze ktoś musiał być przy tym karlęciu, żeby go bronić od żorawiów. Haur. Sk. 531. — 2) Karlę , drzewko owocowe, sztuką w nizkości utrzymywane, Ross. KapaK}rM, ber ^raitjbamn. KARLEĆ, ał, eje, nijak, niedok,, Boh. krnjm, zakrnjm, zakrneti, karłem zostawać, karłem się ukazywać, junt    IDCrbeit, tote eilt

3toerg erfreuten. Przed jego ręką sami karleją olbrzymi. Tr. KARLICA, y, z., kobieta karłowatego wzrostu, bte Brccrgtnn. Boh. tfpaslice ; Sorab. 1. lutkowka; Ross. Kąpią, KapMita, Kapanqua. KARLIK, a, m., demin. nom. karzeł, Boh. trpaslicek; cf. karlę, ein Bperglctlt. Dług;a suknia na karlika się nie przyda. Sk. Zyw. praef. Nie

ledwom sobie karku nic złamał. Zab. 4, 17. Ossol. Bo- KARLĘ, ęcia, n., demin. nom. karzeł; 1. pigmejczyk, ba$ dajeś kark złamała na wschodach. Teat. 52. d, 18. Próżno karkiem miotać, raz go w jarzmo włożyw-szy. Pot.

Arg. 222. Człowiek w szczęściu zadarłszy karku przeciw niebu bryka. Mon. 71, 346. Tw-ardego to karku lud, niechaj gniew mój obrócę na nie. Radź. Exod. 32,

9, mot. to jest odporni, krnąbrni; podobieństwo od wołów, które na się jarzma włożyć nie dopuszczają», oott fartem ©cnitfc ober 9?acfen, * Ijaläftarrig. O ludzie twardego karku, wy się zawzdy sprzeciwiacie duchowi ś. Dambr.

554. — Nad karkiem, na karku, nad kręgami, na kark* cf. nad głową, na gardle, na gardło; wyraża blizkość docierającej rzeczy, über bcm Jadeit, auf betu harten, auf trzeba się karlikowi z olbrzymem równać, ib. 2, 254.

miejscem i sposobem rośnienia. Syr. 1344. bte Cennej beeren. Karmazynowy konfekt ob. Alkiermes.

Tak się więc na olbrzyma karliczek porwie. Boh. Zamoj.

szkaniem Eliasza proroka i klasztorem Karmelitów. Dykc. Geogr. 2, 18. ber 23erg (Sarrnel tn (Sorten. (KARMELEK, lka, m., cukierek w tabliczkę ulany, Carttteljucfer). KARMELITA, y, m., KARMEL1TAŃIN, a, w., ber (Sarmeltter. Nastał zakon Karmelitów w ziemi świętej na górze Karmel. Sk. Dz. 1184. Karmelitowie w czarnych kapicach nastali r. 1175. Teof. Zw. 4. Karmelici trzewikowi abo kalceaci, bte befehligten Karmeliter. Karmelitanie bosi, zakon reformowany przez świętą Teresę. Kras. Zb. 1, 442. bte barfüßigen Karmeliter. KARMELITAŃSKI, a, ie, KARMELICKI, od Karmelitów, ßawteltier* • Karmelitański kościół , karmelicki zakon. KARMELIT KA, KARMELITANKA, i, z., bte (Sarmeliternomte. Zakonnice Karmelitanki tymże sposobem, co i zakonnicy, podzielone są. Kras. Zb. 1, 442.

33. — 2) botan. Karlik, acrostichum Ilvense, gatu- KARMEL, u, m., wysoka góra w Palestynie, sławna mie-nek paprotnika, rośnie u nas na opokach. Klak. Dykc.

1, 7. Podkolan karlik. Jundz. 513. KARŁOWATY, a, e, małego wzrostu , putnilius. Cn. Th. jrocrgartig , OOtt flet* nem 2Bucfyfe. Eccl. Kap.iOBaiHit. Na miejsce Alwara wydano jakieś krótkie i karłowate gramatyczki. Mon. 73, 130.

ry.

KARLSBAD, u, m., miasto w Czechach, sławne cieplicami. Dykc. Geogr. (YarlèDab ; Boh. Karlowary, Karłowy wa-KARLSBADSKI, a, ie, Carßfaber«; Boh. Karlo-warskÿ. Karlsbadzkie wody. Krup. 5, 210.

KARM ob. Karmia.

KARMASYR, a, m. [z Niem. ber Cerbnteffer. 3] u bednarza nóż szeroki krótki, na kształt tasaka do zacinania karbów, lub przecinania obręczy. Magier. Mskr. eût fttrjeś breites Śtteffer ber îomtenhinber.

KARMAZYN, u, m.t (Boh. karmazyn , ćerwec ; Carn. kar-mćsin, grana; Vind. karmasina, karmesin , karmesinska KARMIA, ‘KARM, i, z., Boh. krrne, krm, dem. krmićka;

farba; Croat. karmasin; Sorab. 1* rozintżerwena barba; Ross. KapMQ3HHi> ; cf. Eccl. YfrLMhirL, qepMHHH czerwony; Gall. cramoisi; Hisp. carmesi; Ital. chermisi ; Lat. med. carmesinus ; Arab. kyrmyzy, kermes; Turc, kirmizi, cf. alkermes, cf. czerwiec); ber Karmeftit. Cochenille po naszemu karmazyn, ziarka czerwone, które na zielu Ko-smaczek rosną. Pam. 84, 158. Karmazyn, farba czerwona bardzo śliczna z ziarnek czerwcowych uczyniona. Syr. 1343., Slav. karmasinska boja, Karmeftttfarbc. — §. 2) Karmazyn, materya abo szata karmazynem farbowana. Cn. Th. Karmeftnjeug. Rzeczy jedwabne, które farbują czerwcem Polskim zowią ‘kermezyn, jakoby po naszemu czerwcem farbowany, a w Wenecyi, nie mogąc wymówić naszego ciężkiego języka, przewrócili obiecadło, mówiąc k miasto c, a miasto w, m, tak iż mówią kermes za czerwiec abo szkarłat. Urzed. 333. Pas z karma-zynu. 3 Leop. Exod. 39, 26. (z jedwabiu różyczkowego jasnoczerwonego. 1 Leop.). Szlachcic w karmazynie. Pot. Pocz. 400., (ob. g. 4). — §. 3) Karmazyn, chrościnka abo drzewko, wężożołd szarłatnych jagód, ilex coccifera, ber ©cfyarladjbeerfmuttt. Syr. 1342., Bosn. ęrrinika ; Boh. sw-jda. — §. 4 ) Prov. Mówią, nie karmazyn, gdy choć w karmazynie Niepewny szlachcic między starych się zawinie. Pot. Pocz. 400. fein achter Cśbelmamt. Syn twój z Wojewodów familii pannę Pojmuje, a sam słyszeć, nieprawy karmazyn. Opal. Sat. 25. KARMAZYNEK, nka, m.t chermes, rodzaj, zamykający drobny owad, żywiący się wysysaniem liści, latający i skaczący. Kluk. Zw. 4, 77. bte rotlte ©djnfblauê, 3M>anntëblut, trübe Cochenille. KARMAZYNOWY, a, e, koloru pięknie czerwonego, Boh. karmazynowy; Vind. karmesinou, karmesinski; Croat. karmasinszki ; Boss. KapMa3HHHbiH, MaaifHOBUH, carmefiu« roth. Farba karmazynowa bywa wywarzona z czerwcowych ziarnek. Syr. 1343. Owad czerwiec, przed wynalezieniem koszenili, jedyną był karmazynowego koloru zasadą. Jundz. 238. — §. Ziarnka karmazynowe, abo czerwiec, w naszych północnych krajach pospolicie się znajdują, i niczym nie są różne od szarłatnych, jedno

Slov. kfmê edulium ; Carn. karma, kćrma pabulum , futr, eshbizhje , reja ; Vind. reja , reditje , rejenje , koj, re~ dishtvu, shiulenje, kasma , pizha, (cf. *pica), spisha, (ob. Spiż), jied ; Croat. kerma, hrana, hranenye, pizha, brasshno; Bosn. hrana; Dal. pitchya, brasno ; Boss. KOpivn>, ópaiimo; Eccl. skiiuoiihtiUiiiic; pokarm, jedło, bte ©petfe, bie 3totyrung, bas gutter propr. et fig. Jedwabników’ robaków morwa istotna karm'. Przędz. 63. Bez karmi swej ziębnieje skóra. Gaw. Siei. 366. Ptaszyna karmią w swoim dziobie ptaszętom przynosi. Staś. Num. 2, 178. Większa liczba ubogich była, niżli ‘karmie, co się im zrobiła. Prot. Jat. 25. Wielu to materyj otchłanie ogniem buchające na swoje potrzebują karmią. Staś. Bujf. 177. Łzy moja karmia, potrawy płacz wieczny. J. Kchan. Ps. 60. — §. Karm, u, m., Karmy, sztuki praw-dziwie czystej rudy, jakie są kamienie. Os. Żel. 47. retne 6rjfh’t(fe, (Stufen. KARM1ASTY, a, e, Ruda karmiasta, która nie idzie ciągło plaskurami , lecz bywa w kawałach , w których niemasz gliny, ani ziemi. Os. Zel. 82. 9îetner$, ©tücfer$. ib. 37. KARMIĆ, ił, i, cz. niedok., zkarmić, ukarmić dok., Boh. krmiti, krmjm, krmjwâm ; Slov. krmjm; Sorab. 1. kormu, zkubuyu, kublacż ; Sorab. 2. karmisch tuczyć, kublasch żywić; Vind. rediti, jesti dati, pizhati, shpishat, shivit, pitati, tiplati, kojiti ; Carn. rédim, pi-tam , shpisham. kermiti pabulari ; Croat. kermiti, ker-mim, karmim, hraniti, pitati, goiti; Dal. pitati, hra-niti; Bag. goitti ; Bosn. goitti, toviti, pittati , hraniti; Ross. KOpMHTfc, KOpMJK), IIHTaTfe , yilHTaTb ; Eccl. Otf.KifRKW-th ; dawać karmią, jedło, pokarm, jeść i pić dawać, nähert, füttern, fpctfeit. Na zabicie bydło dobrze karmią, ale dobrej strawy śmiercią przypłacają. Sk. Kaz. 130. tuczą, mćiften. Mając myśl karmić bydlęta, trzeba mieć obfitą dla nich paszę. Kluk. Zw. 1, 230. Największym celem chowania wdeprzów , jest ich w czasie ukarmie-nie. Kluk. Zw. 1, 287. bflS S&aften. Zdaje mi się, jakbym ja sam jadł, kiedy konie karmię. Teat. 7 , 63. bte spferbe füttern. — §. Karmić piersiami, dawać ssać; u dawnych: ‘doić dziecko, Boh. kogiti, prikogiti, prikage-

41

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

ti, cf. koić, Sorab. 4. cżeschu, cżecż dahwam, cf. cyc;

stara ta nasza karmicielka. Węg. Marm. 101. Ziemia Juby, lwów karmicielka. Hor. 4, 407. Min. Gdy sie kto na ten świat rodzi, karmicielki i mistrza potrzebuje. Kucz. Kat. 2, 326. Karmicielka piersiami, bte ©ältgertnu. Sama była karmicielką córki swojej. Zab. 44, 330. KARMIENIE, ia, «., subst. verb., bö3 Mähren, (Ernähren, ftutteru, ©petfen ; Vind. jestidanje, pitanie, tiplanje; Ross. Kop-MjieHie, BHKopMKa, (2 KopM;ieme ziemia od monarchy za zasługi dana, cf. chlćb zasłużony, cf. starostwo; Ross. KopiMeme cb óoapcKHMt cy40M,B starostwo grodzkie). propr. et fig. Leszek wtóry w karmieniu i ponoszeniu ciała osobliwie był pomiarkowanym. Krom. 41. victu cul-tuque corporis. Karmienie piersiami, ba$ ©äugen. Mamek nierządnych aby rodzice w karmienie nie przyjmowali. Glicz. Wych. D 5 b. Karmienie się, ba£ 9?ährett feiner felbft, bie Nahrung. (KARMIN, u, m., Mączka karmazynowa przezornie suszona, stanowi piękny gatunek farby, która się karminem zowie. Krumt. Chym. 492. ßar« ntilt, (cf. karmazyn). KARMIONY, a, e, part. perfi, Frant, jako mówią, karmiony szpakami. Jabl Ez. 463. Ta dziewczyna szpakami, jak widzę, karmiona. Teat. 56. b, 49. O chytrych mówią, że są karmione wronami. Cn. Ad. 75. (cf. wrona, szpak). KARMNIK, a, m., Boh. et Slov. krmnik, krmnieek (2 wieprz karmny) ; Sorab. 4. swi-nacżć khóbr; Vind. pitounèk, pitounjak ; Bosn. brrilog, cf. barłóg; Ross. KopMOBHUje okolica w paszę bogata; Carn. eshbishe pabulatorium ; (Eccl. KfrM.iMiłiKT,, iiirrom.i|h, BCKopM,iCHHKT>, BOcnHTaHHHKTi wychowaniec) ; chlew od karmienia, ber üDïdfiftalI. Świnie, jeżeli się w domu karmią , po rozepchaniu rozsadzają się do karmnika. Kluk. Zw. 4, 288. Młotem wieprze w karmniku tuczono. Min. Ryt. 3, 284. — §. botan. Karmnik, sagina, rodzaj roślinki, jednćj z najmniejszych, na nieurodzajnych błotnych pastwiskach rosnącej. Kluk. Dykc. 5, 37. 2)?aftfraut. Karmnik stojący, crecla, leżący, procumbens. Jundz. 443. b«3 aufrechte unb geftreefte ü&aftfraut. KARMNO adverb., tuczno, syto, niegłodno, namhaft, ntäfteitb, fatt, ntd)t ^«ngcrtg. Niemało takich, co iść % niebo uczą Ogło-dzonego ciała umartwieniem, Sami się karmno chowają i tuczą. Mon. 74, 794. KARMNOŚĆ, ści, z., posilnośó, sytość, bte 9ïaïjrljiafttgfeit ; Ross. intTareabHOCTb. KARMNY, a, e, karmiący, sycący, lîflfyrlwft, Jtrt^reilb ; karmny piersiami, fmtgenb ; Boh. et Slov. krmnÿ, krmenÿ; Vind. pi-toun, rediten, tezhni, redijozhen, reditliu; Carn. rêjen, mastne; Ross. KOpMHtitt, KopMOBLw, nnTaTe4i>Hi>iH ; (distg. Rag. karmegliv lippus, karmeglstvo lippitudo). Już zaschły usta u pragnących dziatek, Pali się mleko w piersiach karmnych matek. Zab. 42, 409. Kossak. — §. Karmny, tuczny, gentrtftet, fetft. Koń spasły, a wieprz karmny. Zab. 45, 414. Stąpa z partesów na kształt kar-mnego prałata. Zab. 43, 276. Treb.

Pochodź, dokarmić, nakarmić, okarmić się, odkarmić, pokarmić, pokarm, podkarm, podkarmić, przekarmić, ukarmić, wy karmić, skarmić.

co za

Vind. dojit, amiti, zisei dati; Carn. dojim, amèm; Croat. doiti; Bosn. dojiti, zadojti, podojiti; Rag. doitti, zado-itti; Ross. et Eccl. ftoiiTH, B0340HTH, rpy4t>io KopMiiTt; ein Sltnb füllen, fangen, tym bte 93rujt geben. Mleko bia-łójgłowy chłopię karmiącej. Syr. 892. O matko dobra, dawnym wiekiem Idziesz, choć jesteś i młoda i ładna, Zona poczciwa, rozumna i miła, Śmiesz sama karmić to coś urodziła! Kras. List. 460. Matka twoja, która karmiła cię na łonie swoim. Teat. 40. e, 4. Maryna karmi swemi piersiami dziecię. Mon. 68, 372. Kamień dzieciom bywa z tego, kiedy plugawa mamka złym mlekiem karmi. Oczk. Przym. 424. Piersi przeczystej Panny ciebie ukarmiły. Groch. 373. Biada brzemiennym i karmiącym. W. Marc. 43, 17. (piersiami karmiącym. Bibl.

Gd.), ben ©dpuangent unb ©augenbeu. — §. Fig. Utrzymywać, przymnażać, nasycać, nähren, unterhalten, fähigen.

W kagańcu oléj światło karmi, co jeśli wszystkę oliwę płomień spasie, zaraz zgaśnie. Birk. Chodk. 23. Dusze nasze ciałem Chrystusowym bywają karmione, obżywio-ne i posilone. Baz. Hst. 139. O złośliwi dobrodzieje,

Co próżno karmiąc nadzieje, Biednym wiele przyrzekacie, A w ciężkim razie zdradzacie. Zab. 45, 59. Kar-miemy nadzieją serca w szczęściu tęskliwe. Past. Fid,

29. mit Hoffnung nähren. Nadzieja karmi, ale nadzieja nie tuczy. Min. Ryt. 5, 233. Dzikie to do niej przywiązanie wstydem i żalem mię karmi. Teat. 49, 67. Gorzkim się żalem karmi, łzy lejąc bez miary. Groch. 273.

Niech nas tego wydzierstwa pożytek nie mami , Wszak się nie godzi karmić nieszczęsnego łzami! Treb. S. M.

49. Pismem świętym karmić słuchaczów potrzeba. Sk.

Dz. 328. On tylko syllogizmami słuchacze karmił, ib.

270. Jak się kto ukazał, z gospody kamionowano każdego, i karmiono despektami. Birk. Zbar. B. 2. Po-łowczyki Ruskie grunta pustoszyli, i niezmiernym strachem ostatniego zginienia wszystkich prawie karmili.

Krom. 96. irnplerunt. O który mię karmiłeś dawniej tęsknotą A dziś żalem napawasz, troski, zgryzotą! Hor.

4, 74. KARMIĆ się recipr., Boh. krmit se; propr. et fig., ftd) nähren, ftd) fpetfen. Nikt, biedą'się karmiąc, nie utyje. Morszt. 33. Rzecz ona okrutna zastraszyła wszystkich, a rodzice, trudno wymówić, jakim się płaczem i smutkiem karmili. Sk. Zyw. 2, 292. Wszyscy już lepszej myśli, krom samej swawoli Ta się rozpustą karmi, ta niepokój woli. Groch. W. 602. KARMICIEL, a, m., który karmi, ber Mährer, (Ernährer, gütterer, Käfter; Sorab. 4. kubelnik, kubuwar ; Vind. pizhar, futrar; Dal. karmitely ; Bosn. gojitegl, hranitegl; Croat. körmitel; Rag. goitegl; Ross. nmaTejib, (KopMHieifL obsol. piastun młodego człowieka ; opiekun ; vulg. dobroczyńca, KopiwumiKT»,

4ff4bKa piastun chłopięcy); Eccl. *HBonHTaTe4i>, ispiMii-Teiih, KopimieitE, (KąT.MhiiiiicL wychowaniec). Lubo mię chcesz mieć karmicielem lub ojcem. Bardz. Trag. 64.

KARMICIELKA, i, z., która karmi, bte SMhrertnit, dtrnalp rertnn K. ; Croat. kërmitelicza; Sorab. 1. kubuwarka, ku- *KARNAL, a, m., [porówn. średn. lac. carnelus albo quar-belnicżża; Bosn. hranitegliça, gojitegliça ; Ross. nmaTeab-    nellus ; franc, carneau albo carnel * okienko w blankach

HHita, (KOpMMHpa mamka, vulg. dobrodziejka). Ziemia,    murów wysokich. Du Cange.— 6] n. p. Godzien ten jastrząb', żeby w karnalu złotolitym siedział, Kiedybym też o gniaździe jego i ja wiedział. Pot. Pocz. 420.?

ność tak przyjmować należy, jak incyzyą od lekarza. Pilch. Sen. 240. KARNY, a, e, od kary, ©traf*, $ur ©träfe gehörig. Karny ogień piecze buntownicze duchy. Przyb. Milt. 8. Ofiarami karnemi Marsa błagano, ilekroć trafiło się co przeciwko niemu wykroczyć, to jest, blizkich, krewnych, braci, synów własnych śmiercią, abo zelżeniem. Warg. Wal. 52. Niekarny grzech, gdy wszyscy w jednej grzeszą mierze. Bardz. Luk. 78. (gdzie wszyscy grzeszą, niemasz kary). — §. Karny, karą poprawny, pidjhtg, ber ftefy jtefjen läßt, »erbejferlid;; Sorab. 4. cźahnidbenć, cźahnidbenitć ; Boh. cudny. — §. Skromny, powściągliwy, mäßig, beft^ctbeu, süchtig, eljrbar. Pod karną jej piersią. Hul. Ow. 26.

‘KAROCA, y, £., kareta, bieÄntftfye, ©aroffe; (Ital. carrozza; Gall. carosse) ; Ross. obs. KOiuiwara. Jechałem na karocy cesarskiej na audyencyą. J. Ossol. Boh. 4, 421. Kto się w karocy po mieście sześcią końmi wozi, a processya sług przed nią idzie, złotych dziesięć zapłaci. Lek. C. 4. Wiedeńska karoca. Pot. Jow. 492. Zatym w karoce wszyscy powsiadali, A kawalkata osobno chodziła. Auszp. 49. Zapadł Kazimierz w chorobę, jednak nie tak gwałtownie, jakoby na karocy do Krakowa nie mógł był jechać. Krom. 366. Młoda żonka staremu, jak Włoch mówi, karoca do nieba. Opal. Sat. 44. Wysiadł z karocy. Wys. Aloj. 316.

KARNAT, u, m., n. p. Karnaty u flisów zowią się 6 sznurów , po 3 z każdój strony, któremi jest maszt od budy umocowany; pierwszy z nich wiatrowy, drugi śrzedni, trzeci masztowy. Magier. Mskr. SDîaftfetle, üDîafttaue. Haur.

Ek. 470.

KARNAWAŁ, u, m., z Franc., mięsopust, zapusty, (&artte*

Ml, Oefter. gafd)tng; Slav. pokładę; Ross. cbiponycTt, cuponycTie, cbipHaa He^tM, cbiponycTHaa He4iM. Twarz była wesoła, można było z niej karnawał malować.

Teat. 40, 5.

KARNEOL, u , m.. z Łac., kamień drogi; Ross. capAbm, cepAOMKŁ, ber ©arneol, ein (Sbelftetn ; Boh. kamyol.

KARNIE, KARNO advçrb. adj. karny, ukrócenie, skromnie, jücfyttg, ju^ttglłcf;. Bodajby wszystkie rodzice tak karno chowały swoje dzieci. Teat. 8, 401. KARNIK, a , m., §.4) ka-rzyciel, karzący, Ross. Kapaieab; Eccl. Ka3HHTe.ib, ber 33eftrafer, ber 3wc^tiger. Za Ludwika Węgierskiego uczęszczały łotrostwa, że nikt karnikiem łotrowstwa nie obierał się. Krom. 383. —    2) Karnik, od kary, furman,

carrucarius. Mącz., Boh. et Slov. karnik ; Vind. garlovez, vosnik, ber Kärrner.

KARNIOLA, i, z., znaczna prowineya Austryi. Dykc. Geogr.

2, 48, Ärain ; Boh. Kransko; Slav. Krànjska ; Carn. Kra-ynsku, Kraynska semla; Vind. Kranja, Kramska deshela, ‘KAROFIAŁ, u, m., [goździk, greek. y.ctovó(pv).Xov; czesk. slow. Krainsku (sellu); Bosn. Kragnska zemglja; Croat. Krany- karafilat; illir. karanfil. 2]; n. p. W wieńcu tym są kaszka zemlya. KARNI0LSK1, a, ie, Kraiński, z Karnioli, rofiały białe, są też i czerwone. Auszp. 5.?

Ärainer * ; Boh. Kranskÿ (cf. Ukraiński); Vind. Kraiński, KAROL, a, w., KAROLEK, lka, KARLUŚ, ia, m., demin., po Krainsku; Croat. Kranyszki.    KARNIOLCZYK, a, m.    imię męzkie, Äarl, u    dawnych Karzeł qu. v. Budź. 17.,

mężczyzna rodem z Karnioli,    Krainczyk, ein Äratiter;    Sorab. 2. Karlo, Karlko, Karlzizko. — §. Karolek    botan.

Vind. Krainz ; Croat. Kranyécz.    KARNIOLKA, i, z., ko-    carum, rodzaj rośliny,    mający kwiaty w okółkach;    u nas

bieta rodem z Karnioli, eine Äratnerimt; Vind. Krainjiza;    na łąkach czyni paszę    bydłu bardzo zdrową. Kluk.    Dykc.

4, 444. Nasienie jego zdrową przyprawą jest potraw nadymających, ib. Kmin polny. Jundz. 494. karuj, ber gelbfttmmel, SSHefenfttmmel. KAROLINA, y, ź., KAROLINKA , i, i., zdrobn., imię kobiece, (Caroline. Teat. 53. b, 55. KAROLKOWY, a, e, botan. od karolku , karujowy, gelbfttmmel < . Prości ludzie piją gorzałkę karolkową. Kluk. Dykc. 4, 444.

KAROSIWY, a, e. Ross. CHBO»ejt3Haa Æ0iiia4ï>, karosiwy

Croat. Kranyicza.

KARNO ob. Karnie.

KARNOW, a,    m., Lat. Carnovia, 5äöcrnbt>rf, piękne    miasto i zamek    w Szląsku górnym Austryackim. Dykc.    Ge

ogr. 4, 290. KARNOWSKI, a, ie, od Karnowa, Sägern* borf *. Księstwo Karnowskie ze stolicą Karnowem. Wyrw.

Geogr. 238. ‘Karnowego (Karnowskiego) sukna postaw.... lnstr. cel. Lit.

KARNOŚĆ, ści, z’., rząd pod grozą, bic 3ud)t, SDlanttSjućfjt, koń, ein fêtfettfdjttimtel.

$tëctplitt; Boh. cud, cud; Sorab. 1. cźahnidba. Karność KAROTA, y, i., Ital. carotta, bie Garrotte, Seete, SDłaugolb, żołnierska srogim hamowaniem żyje. Warg. Wal. 55.    głuchy pasternak, marchew' Włoska. Syr.    4058. Pa-

ib. 4054.

Pod czas wojny straszliwa jest w wojsku karność; naj-    sternaki wiejskie karotami od Łacinników    mianowane,

mniejsze przestępstwo karze śmierci podpada. Teat. 21,

460. Zawsze mię trzyma w karności, nawet nie po- KARO WAG cz. niedok., drzewo wywozić na ląd. Wolsk. ba3 zwala, ażebym z mężczyznami rozmawiała. Teat. 7. d, 24.    auS bettt SBaffer farren. Karowanie* KAROWKA , i,

Czart. Kaw.    Szkodliwe jest przejrzenie występku,    kar-    i.,    ba$    ,f)o!jfarren. KAROWNIK    (ob.    Karnik    2). Tr.    ber

ność czyni,    aby się ludzie chronili złości, aby się zu-    Äärnter.    KAROWY, a,    e,    od    kar,    Äarrett*. Magazyn

chwalstwo nie mnożyło. Gost. Gor. 424. Niekarność po- karowy w Warszawie.

budka do złego. Cn. Ad. 606. Karność zachować. Ar. KARP', ia, m., Boh. kapr, kaprjk, kaprjćek ; Slov. kaper ; Pam. 24, 291. (wstrzymywać się od złego). Karność za- Sorab. 4. karp, kharp; Carn. karf; Vind. karp, karf; konna, bic Äirc^enju^t, £)rben$jucl)t—§. Karanie, kara, bû$ Croat. kràp, sâran; Slav. sharan; Bosn. karp, sejaran, ©trafen, Seftrafen, bte ©trafe. Najszkodliwsza Rzpltćj,    ob. Szaranki; Ross. napirb; cf. korop'; Lat.    med. carpio;

gdy niektórzy możni nie podejmują karności od niej wło-    Ital. carpa; Gall. carpe; Angl, carp; Dan. et    Svec. karpę,

żonćj. Modrz. Baz. 386. Rodziców i nauczycielów kar-    cf. Lat. cyprinus; Graec. xvttqïvoç] carpa; ber    Äarpfen, ryba

mny.

Rybę tę dla osobliwości przywożą z Chin do Europy, i chowają w małych sadzawkach. Zool. Nar. 189. KARPINA, y, i., biedny chudy karp', ein elenber Karpfen. Jak. Baj. 429. KARPIOLESZCZ, a, m., ber Srajfenfar« pfett, trzyma śrzodek miedzy karpiami i leszczami, mając kształt pierwszych, a kolor drugich. Kluk. Zw. 3, 150. KARPIOŁOSOŚ, ia, m., salmo Cyprinoidcs, ber CflcfjSfar« pfen, ryba morska w rzeki wchodząca; w Dnieprze się znajduje, gdzie ją wyrozebem zowią, Ross. Bbipe3y6ï. Podobna jest do karpia. Po całym ciele ma wiele białych twardych kropek, ztąd u Niemców perłową jest naher Çerlftfd). Kluk. Zw. 3, 168. KARPIÓWKA,

stawowa, jeziorna, rzeczna, bardzo smaczna, szczęki mająca bez zębów, długości sześciu ćwierci, żywi się robakami i roślinami wodnemi. Zool. Nar. 488. Narybek karpi, kroczki, stopniki, słuszne karpie, ćwiki. Haur. Sk. 141. Szarany, szaranki qu. v. Gatunki karpia Ross. ca3aHt, caaamiHicŁ, chhcui, cana, Bbipe3y6s ob. Karpio-łosoś, wyroząb. Karp' karaś, ber $araufd)enfarpfen. Karasie pewne, bardzo podobne do karpi, karp' karasiami nazywamy, są to mieszańce z karpi i z karasi. Kluk. Zw. 3, 158.^— U karpia głowa najsmaczniejsza, u szczuki Zegl. Ad. 260. carpionem a capiłe lauda. KARP'

ogon.

zwana,

i, z., Mierf<bt»att3,    Slacfystegel, eine 31rt $ad)îtegel.

Karpiówki, dachówki płaskie ; lepsze są od wyginanych, nie obciążają tyle dachu , i prędzej je można wytłoczyć. Kluk. Kop. 1, 304. KARPIÓWKOWY, a, e, na kształt karpiówek, btberfcljroanjtg, fd)upptd)t. Liście karpiówkowe, imbricata, kiedy jeden liść zachodzi na drugi, jak łuszczka na rybie. Bot. Nar. 30. KARPIOWY, a, e, karpi, od karpia, Vind. karfou, karpni , Karpfen * . Mięso karpiowe łatwe do strawienia. Kluk. Zw. 3, 150.

herb ; trzy gwiazdy w polu błękitnym. Kurop. 3, 23. ettt SBappett.

Pochodź, karpik, karpie, karpi, karpiowy , karpiówka, karpiówkowy, karpiołosoś.

‘KARP, Haur. Ek. 168., ob. Karb.

KARPA, y, i., w rzece, w stawie, w sadzawce kłodzina, karcz, łom, o który się sieć, albo czołn, łódź zawadza.

Cn. Th. retae, virgulta et arbores, quae ex ripis flumi-num eminent, aut in alveis eorum extant, et praetere-untes naves irretiunt et impediunt, Ross. Kaprna; Croat. szversje, penovje, ein ©trunf ober ßlofc tut SBajfer, woran KARPOWATY, KARPO WY, a, e, karpętny, pełen klocków 9?e$e mtb    Rängen bleiben. Rysia trzeba pilnować,    zagręźnionych, zawadzisty, n. p. Rzeka karpowata. Tr.,

aby się w ziemi nie zagrzebł, albo pod jaką karpę, albo    ein ftllljl ooU Skuntfłocfe. Karpowe gwoździe, służą do

pod korzeń drzewa jakiego nie    skrył. Haur. Sk. 340.    przyciągania zymbratów do wręgów. Magier. Mskr. Sal«

Łuczywo całą karpą zbite , czyli    na drzazgi poszczepane,    fettnagcl. Miejsce karpowate Ross. KapuiOBHHicE.    KAR-

zażywa się do podpalenia. Kluk.    Rośl. 2, 182. (cf. kar-    POWAĆ, ał, uje, cz. niedok., karpą zawadzać,    zatrzy-

pić). KARPĘTNY, a, e, pełen    karp, n. p. Przebieżał    mywać, n. p. Rzeka ta często łodzie karpuje.    Tr. mit

góry ostre i karpetne. Past. Fid. 81. ob. Karpowaty, Saumftôcîen unter bem ffiaffer auffmltett. jintnftg, ftolprtg. *    KARTA, y, 1, KARTKA, KARTECZKA, i, i., demin., (Boh.

KARPACKIE góry, nazywają się od góry jednej najwyższej,    kart, śkarta, śkartieka; Sorab. 2. kohrta; Vind. karta,

śniegiem zawsze okrytej, Karpak nazwanej; niektórzy je    kvarta, kvartiza; Carn. qvarta; Croat. harta, paperùs, sé-

zowią Tatrami, że się aż ku Tartaryi ciągną. Strona je-    da, czedula, sćdicza; Dal. karta; Bosn. hartia, karta «

dna gór Karpackich należy do Węgier, a północna na-    papier; Ross. KapTa, Kapionna; Eccl. xapTHHKa, (Ross.

leżała do Polski, która pod Nowym Targiem Magora,    xapria papier); Lat. charta; Germ. $arte). — §. 1. Karta

pod Drużbakami Krępak, a pod Gorlicami Beszkid nazy-    papieru, oprócz ksiąg leda jaka. Cn. Th. ein Statt ^5a»

wa się. Ład. H. N. 43. bte iîarpatl/ett, bal S?arpatlnf$e    pter. Apostołowie nie na kartach, ani czernidłem, ale

(Sebńrge, ob. Krępak.    na tablicach serc ludzkich symbolum swoje napisali. Sk.

KARPI, ia, ie, od karpia, karpiowy, Karpfen».    Dz. 27. Tobie niechaj ta karta będzie poświęcona, Za-

KARPIĆ, ił, i, intrans. niedok., dukwić nad czym, kawę-    cny Hrabio z Tęczyna, którego kwapiona I niespodziewa-

czyć. Włod. siedzieć nad czym, leżeć nad czym , umie-    na śmierć ludzi zasmuciła. Papr. Ryc. 23. —- §. 2. Karta

rać nad czym. Cn. Th. 271. (cf. karpa; Rag. karpiti    jedwabiu szmuklerskiego płaci złł. 1, od półkarty gr. 15.

sarcire), über etnml liegen unb brüten, tttd)t »om ftlecfe    Vol. Leg. 6, 133. »on einem Slatte ©etbe, fo »tel 9?af;fetbe,

fommen. KARPIĆ się recipr., n. p. Gdy ziemia po de-    olé ttt etrt Slatt gcwtćfelt ttttrb. — §. Karta w księdze, bal

szczu przy kapuście zbyt mokra, nie trzeba ją na ten    Slatt ttt einem Sltdje. Wszystkie karty książki kłamstwy

czas okopywać, aż przeschnie, aby się nie karpiła. Haur.    napełnił. Sk. Dz. 273. W następujących kartkach do

Sk. 57. żeby nie bryłowaciała, gruczołowaciała.    ważniejszych zarzutów przystąpię. Mon. 68, 810. W księgi RPIĘ , iecia, n., młody karpik, ein jungel ^arpfdjeit. Na    dze świata niektóre czytałem kartki. Teat. 9, 84. Ziemia,

wiosnę szczublęta, karpieta i wszelaki drób' łowić, a    powietrzna sala, niebieskie okręgi, Najpierwsze to są u

stawy tym rybić. Haur. Ek. 68.    mnie, o trzech kartach księgi. Zimor. Siei. 342. — NB.

KARPIEL, a, w., rodzaj brukwi, znajdujący się na Spiżu,    Karty w dawnych księgach, gdzie nie obiedwie strony

bardzo smaczny. Ład. H. N. 69. eine 2Irt ftotylrübett, int    pisane, tylko cała kartka się liczy, listami się zowią, n.

3ipfifd)en.    p. W Herburcie. Teraz zaś, przytaczając pisarza n. p.

KARPIK, a, m., demin. nom. karp', ba§ $drpfd)en; Boh. ka-    Naruszewicza Dzieła, na karcie 102, rozumie się pagina,

pfik, kaprieek. Karpik Chiński, cyprinus auratus, ber    pojedyncza stronica karty pisanej. — §. Gips łuszczący

©olbjtfd), kadłub ma złotawego koloru, który podług lat    się, niby w kartki ułożony. Torz. Szk. 199. w listeczki,

jego odmienia się, i bywa czerwonawy, białawy lub cie-    ttt Slńtter. — §. Forma, kształt księgi, bal format einel

n. P- Jak wielkiej karty księga? na jaki kształt    w karty: chapanka, trysetka, tryszaczek, farao, kwindecz,.

księga, na jakie modum (inepte)? Regałowej karty, pól-    weintin, onzedmi. Teat. 24. b, 7. dodaj: kasztelan, ma-

arkuszowćj, ćwierćarkuszowej. Cn. Th. 143. —§. Karty*    ryaż, cf. Boss. epouiKH. Kart tasowanie Ross. TacoBKa.

księgi, papier, bte 33îicÇ»er, ba$ papier. Nie będą, gdy    Karty jednej maści Ross. nmyct. Z głupim w karty, z

co dobrze czynisz, milczeć karty, Będzie ten twój czyn,    mądrym w żarty. Rys. Ad. 81. Kto grywa w karty, ma

w ludzkiej pamięci zawarty. Petr. Hor. 2, L 3. — §. Kar-    grzbiet i łeb odarty. Zegl. Ad. 116. — Fig. Dobrze w

ta krajopisarska ob. Mappa. — §. 3. Karta pisana oprócz    karty wejrzeć im trzeba. Gost. Gor. 28. pilnować ich

kroków, matt muß timen tu bte Starte fefien, ifmen nmbl auf bte ginger feiten. — £. 5. botan. Szczotki niegdzie kartami zowią, jest to oset, który umyślnie sieją i przesadzają, aby tym twardsze i ostrzejsze były ku drapaniu sukna, bowiem tego sukiennicy potrzebują. Cresc. 284., Lat. carduus ; Dipsacus fullonum Linn., bte Starbenbtftel, bte Starbe, SBcberfarbe.

Pochodź, kartować, hartownik, kartowy, kartelusz, na-kartować, pokartować, przekartować, ukartować, zakarto-wać.

ksiąg, kartelusz, ceduła, skrypt, ein betriebenem 23latt, ein 3ettel. Karty dłużne, które na siebie daje jaki bogaty człowiek, tyle ważą u kredytorów, jak pieniądze. Fam.

84, 866. ©cfmlbbriefe. Do szeląga, co tylko kartę ujrzał, zaraz nam wypłacił. Teat. 42. d, d. Zgrał się, musiał się fantować, i karty wydawać. Teat. 19. b, 33. Wiele narobił długów na kartę posagu mej córki. ib. 34, 76.

KARTACZ, KARTECZ, KARTUSZ, a, m., (Vind. kartazha; Ross. KapTena, KapTenna; Gall. cartouche, Etym. charta), bie Startatfd)e. Pociskiem do armat używanym są też kar-tecze, to jest pewna liczba kul drobnych albo siekanego żelaza, ułożona w worku jakim abo pudełku tejże śrze-dn icy co kula, i na miejscu jej w kanał nabita. Jak. Art. 1, 253. (cf. gronowe kartecze). Kartacze. Papr. W. 1, 269. KARTACZOWY, KARTECZOWY, a, e, od kartaczów. Ross. KapTCMHUH, Startätfcfyen *. Sztucce karteczowe, Star* tätfcljenröljre, gatunek broni bardzo krótkiej, wagomiaru obszerniejszego nad zwyczaj, dla strzelania z nich karta-czami. Jak. Art. 2, 397.

(na zapis posagowy). Odebrał od niego srebro, oddawszy kartę jego ręczną, ib. 42. d, b. (skrypt własnej ręki, cyrograf). Kartą się obowiązać. ib. 12, 43. (na piśmie).

Słowo wiatr, karta papier. Min. Ryt. 3, 519. Słowo wiatr, karta grunt. Teat. 29. c, 64. cf. czarne na białym,

Sorte ftttb Sorte, ©djrtft ift ©d)rtft; fdjriftltd) etmaś fiaben ift Deffer, alm münbltd). Ja poczciwemu na słowo wierzę, a złemu i na kartę niegotowem wierzyć. Boh. Kom. 1,

356. Trzebaby żeby mi na to karteczkę dano. Boh. Kom.

1, 220. Za kartami użyczał pieniędzy. Kras. Pod. 2, 21. za assygnacyami, gegen üîencrfe, ©d)ulbfcljettte. Nie wiem, jakim sumnieniem ci panowie za zasługi kartami konten-tować mogą. Teat. 49. c, 2. Zawiedzionym od tylu Ich-mości, którzy zamiast pieniędzy karty mi tylko podawali. ib. jtatt ©elb Rapiere, ©dtulbtetne, ober andj 2lnmetfuugen.

carlouwe; Svec. kartów, cf. <juartana); bte ^artfmune; (Vind. voiskna strelniza, kortauna, shoudnu strielashtvu). Kar-tan abo murołom nazywała się armata wielka, niosąca kulę 48funtową. Jak. Art. 3, 302. Dupelkartauny obu-

Wexelbryf, to jest kartka kambialna. Gród. Dys. C 4 b. KARTAN, a, w., KARTANA, y, z., KARTAUNA, (Lat. med. Zastawiał się kartką kambialna. ib. mit einem Sedjfel. Trudność przewożenia pieniędzy, była powodem do ustanowienia we wszystkich prawie rządnych narodach, kart za-miannych, lettres de change, czyli wexlôw. Ustrz. Alg. 299.

— Jakie szczęście, trzy razy na dzień słodkie odbierać    dzającemi, albo mur burzącemi, pospolite kartauny śpię—

karteczki! Teat. 39, 7. bileciki, Stebembrtefdten. Wybierał    wakami, piszczkami, półkartauny burzycielami, małe ku-

się do odwidzenia znaczniejszych w mieście osób, i licz-    sicielami zowią. Archel. 8. Działa i kartany ich nie huczą,

bę kartek spisać kazał do oddania, gdyby kogo nie za-    ale wyją. Psalmod. 67. Mury z kartanów kruszyli. Leszcz.

stał. Mon. 65, 503. SStfitenbtHeic, ŚtjttenFarien. Regestra    Class. 89.

nieprzepisane, w raptularzu tylko, na karteczkach. Teat. KARTECZKA ob. Karta. KARTEL, u, m., (Ital. cartello;

19. b, 49. na świstkach, auf lofen blättern, 3riteln. Wo-    Gall. cartel; Angl, cartel); baś Kartell, ugoda między

towanie ma być, albo gałkami, albo kartkami dawane.    dwoma mocarstwami na wymianę lub wykupno niewolni-

Bzow. Roi. 120. — §. 4. Karty do grania, Vind. karte,    ków i zbiegów. Papr. W. 1, 474. — §. Kartel, KAR-

trapule, kvarta, kvartni list; Bosn. karte od igrę, ©piel*    TELUSZ, pisana wyzwą na pojedynek, bte fd)riftttd)e 2lu8*

farien, Äartenblätter, Sbarten. Zaczynam karty rozdawać,    forberung junt $tteH. Trafiło mi się w pewnym domu wi-

każdemu pięć rozdawszy, wyrzucę jedne kartę, alić dzwon-    dzieć kartelusz drukowany. Mon. 65,200. Kartelusza po-

ka zaświeciła. Boh. Kom. 2, 279. Co robić? trzeba w    jedynkowego od nieprzyjaciela nie przyjmiesz, nikczemni-

karteczki pograć. Mon. 65, 40., (Boh. kartjm, kartiti;    kiem będziesz miany. Birk. Gł. Kun. 18. — §. Kartele,

Vind. kartat, quartat; Carn. qvartam). Grajmy wiec; ja    karty, pisma, Slćltter. Kartele, ramoty. Smotr. Lam. 175.

daję karty. Teat. 52. d, 104. Na jedne kartę więcej sta-    Wiesz, jakem wzrastał przy książce i pism karteluszach.

wia pieniędzy, niż na cały rok ma intraty. ib. 8, 33. Gra    Zab. 12, 326. Ejsym.

w karty Ross. KapTeacB. Z tej sumki wiele zmarnotrawił, KARTOFEL, fla, m., KARTOFELEK, lka, m. zdrobn., (z a resztę w karteczki przegrał. Zab. 13, 204. Podłość    Niem, bte Kartoffel), ber (Erbapfel, Boh. brambor, zemće;

kartuje karty każdemu wielkiemu panu, który gra urny-    Ross. Kapio<i>eiiŁ; jabłka ziemne (ziemiaki), roślina bardzo

słem wygrania. Zab. 5, 57. Pamiętają ludzie, jakeś i    pożyteczna i posilna. Ład. H. N. 69. Żadnej zamorskiej

sam w karteczki zacinał. Boh. Kom. 1, 114. Woli się    rośliny tak nagle w Europie nie rozmnożono, jak kartofle,

karteczkami zabawiać, niż książką. Falib. Dis. L 2. Gry    które z Ameryki pochodzą. Kluk. Rosi. 3, 356. są czer-

fêtnfaffuug einer 3d^nung; (Gall. cartouehe). Wszelkie kartusze należą do rzeczy, bez których obejść się można

wone i białe. ib. 1, 209. KARTOFLARZ, a, m., lubiący jadać kartofle, ber ^artóffelcffer; w rodź. ieńsk. kartoflarka.

KARTON., u, m., ltal. cartone; Gall. carton; wielka karta    na planie, a wyciągają, jeżeli dobrze mają być zrobione-

papieru tęgiego do rysowania, malowania. Jak. Mat. 1,    mi, wiele czasu. Łęsk. Miern. 245. Wszelkie przyozdo-

300. ber (Sarton; Ross. Kapry3Haa óysiara. Lesk. Mier. 132.    bione kadry, rysowane i malowane kartusze, wcale są

KARTOWAĆ, aï, uje, cz. niedok., pokartować, zkartować, ukar-    niepotrzebnemi na plantach, i już nie w modzie, ib. 113.

tować, ukarcić dok., karty do gry mieszać, btC Marten tnifdjen, KARTUZYA, yi, z., §. 1. Kartuzya wielka, Chartreuse Gran-fetrten; Sorab. 2. kortowasch; (Vind. kvartati * grać w kar-    de, miasto w Delfmacie, zkąd kartuzyański zakon wywód

ty). Podłość kartuje karty wielkiemu panu, który gra    swój ma. Dyke. Geogr. 1, 127. ßfjartreufe, eilte (Stabt int

umysłem wygrania. Zab. 5, 57. — Fig. Knować, układać,    $elpljinate. — §. 2. Kartuzya, bie ßärtljaufe, klasztor kar-

rozporządzać, kierować co, etlMŚ farte», a&farteit, etttlct«    tuzyański, eilt ©artyflltferflofter; Vind. kartausha, kartau-

teit. W tym zamęcie przez siebie ukarconym, obłowił    shtvu; Boh. kartauz, kartauzy. KARTUZYANIN, KARTUZ,

się znacznie. Kur. P. 57. Ukartowano mój maryaż. Teat.    a, m., zakonnik kartuzyański, ber &(trtl)(tufcr, (5art^dufer=

Kartuzowie nastali

49, 34. Wielka rzecz w polityce, wiedzieć, czy rzeczy    mond) ; (Vind. kartaushar, kartaisar).

tak są skartowane, że się czego dobrego z nich można    od Bruna Kolońskiego r. 1095. Teof. Zw. B. 4. Generał

spodziewać. Lub. Roz. 108. Gwardyą sobie z nich ukar-    Kartuzyanów w Kartuzyi Wielkiej przemieszkuje. Dykc.

towawszy, ciągnął ku Rzymowi. Chrośc. Fars. 102. (ufor-    Geogr. 1, 127. List Ludwika króla do ojców ‘Chartuzów

mowawszy). — $. Kartować się zaimk., układać się, iit    (Kartuzów). Sk. Dz. 1105. KARTUZYANKA, i, z., za-

Crbmtitg feiltttteit. Skartowały się pomieszane piechoty.    konnica kartuzyańska, btC ©artljältferttonite. KARTUZYAŃ-

Leszcz. Class. 77. Na tym sejmie senat się Polski z Li-    SKI, a, ie, od Kartuzyan, (Sart^äufer * ; Boh. kartauzskÿ.

tewskim pokartował. Nies. 1, 248. (porozumiał się). KAR-    KARTUZEK, zka, m., kartuzki, gatunek goździków, któ-

TOWIESZCZBIARZ, a, m., wróżący z kart, eilt harten*    rych liście jak haki się zakręcają. Kluk. Rośl. 1,262. dian-

rodfirfager. Stanąłem przed tym kartowieszczbiarzem, ra-    thus Carthusianorum Lim., bic ßartljäufernelfe. Jundz. 242.

e,

dzac sie go względem wypadków przyszłych. N. Pam. 2, KARUJ, uja, w., z Łac. carum, kmin polny, anyż polny. 167. KART0WN1CA, y, z., KARTOWN1 CZKA, i, Ł, dem.,    Syr. 414. karolek, ber fteïbfümittel. KARUJOWY, a

grająca w karty, kartom oddana, szulerka, bic ^arteilfpie*    od karuja abo kminu polnego, karolkowy, gelbfttttttttel *. .

leriltlt; Ross. KapTOKinma. Zalotnice, kartownice, pró- KARUK, u, m., u Kozaków karkul; Ross. KapayirB, ótay-żniaczki, strojnisie, zbytnickie. Mon. 71, 609. Znajdują    weil tuen; Carn. alkur; Vind. hrostovez, bie §aufenl)lafe.

sie w białej płci, nie śmiem mówić, kartowniczki, gdyż    Karuk, jest to przedni klej, z wywarzonych błonek i tyb-

nych kości wyżowych. Pam. 83, 617. Z pęcherza, skóry i trzewów gotowanych wyza, robią klej karukiem, ichty-ocolla zwanym. Zool. Nar. 193. Szkło gorące do żelaza rozegrzanego chwyta się, jak karuk. Torz. 129. (mocno się spaja). Karuk nie jest tak do farb sprawny, jak klej pergaminowy. Haur. Sk. 369. Co karuk robi Ross. kjch-mHKS. — §• LJoet. Piękna Semiramis mury dziwne klei asfaltyckim karukiem. Tward. Mscr. 119.

to słowo jest bardzo podłe dla nich, które zbyt sa przywiązane do gry. ib. 68, 164. KARTOWNIK, KARCIARZ, a, m., KARTOWNICZEK, czka, m., dem., który karty do gry robi, Boh. kartar, kartarskÿ mjstr; Vind. kvartodelauz;

Carn. qvartavz, qvartâzh; Croat. kartar; Ross. KapTomiHKt;

ter faulet £)d)£, (cf. Ross. o^paHt, OAcpi; cf. odartus; cf. Rag. karvnik carnifex). Robi nim ustawicznie, jako jakim karwem, albo grubym osłem. Rej. Zw. 157. Gnu-śny karw siodła sobie, źrzebiec jarzma życzy. Zab. 8, 331. Mknie *karf z pod pługa szyję zamuloną, ib. 15, 356. Już oni twoi słudzy teraz (po śmierci) cię dźwi-

Eccl. «apTHHKX ; ber ftarteitmndjcr. Klajstr dla kartowników i introligatorów. Syr. 918. Iglarze, grzebiennicy, karto-wnicy. Vol. Leg. 3, 592. — §. Gracz karciany, eilt harten* fpicler; Garn. qvartopirz, qvartazh; Vind. kvartavez; Ross. KARUPIEL, KARUPIEN ob. Mietka Grecka. Ursin. KapTCJKHHKł. Kartownik, grając wszystkie życia chwile. KAR W, u, m., (cf. krowa), wół stary leniwy. Wiod. eilt ûh Mon. 65, 99. Kostera, kartownik, próżniak, ib. 361.

Kartownikiem nie jestem, ale kart nie odrzucam. Kras.

Pod. 1, 187. Nieszczęście do filozofii przyprowadza; a kartownik wszystko przegrawszy, wraca się do pierwszej miłości. Zab. 7, 84. KARTOWY, a, e, karciany, od kart,

Porten * ; Boh. karetnj, kartarskÿ; Vind. kvartni ; Ross.

84. Brzuch wywaliwszy, siedzi jak tłusty karw, który nie wie, kiedy mu w róg dadzą. Rej. Zw. 159 b. Patrz, co potym te karwy (o krowach, widzianych od Józefa przez sen) na Egipt przywiodły. Rej. Wiz. 120. — Etiam de aliis animantibus, et de homine dicitur. Cn. Th. ein alter ftaulenjer. adj. Karwi.

KARWACKI, a, ie, (Boh. Charwatskÿ; Vind. Hrovashki; Croat. Horvatszki); Kroacki, (îroattfcfl. Ziemia Karwacka, ©roatteu ; (Boh. Charwaty; Vind. Hrovashku (sellu); Croat. Corvatia a Corvino Messala-, Slav. Horvâtska; Bosn. Hrri-vaçia, Hervarska zemglja, Hervatia); część ziemi Słowiań-

KflpTO'iHHM. Każdy dobrze urodzony człowiek żadnych gaja, Jako onego karwu, co go łupić mają. Rej. Wiz. innych, nad jedne karto we, płacić nie powinien długów.

Mon. 65, 216. Nies.

KARTUN, u, w., materyjka bawełniana, Gall. coton; Malabar. kartum, bet Rattan ; Slav. kartun ; Ross. BHÓOHKa.

c, z kartunu, â'attuu»; Ross. buóoiI-

KARTONOWY, a

aaTHH.

KARTUNA ob. Kartana.

KARTUSZ, a, m., §. 1. Kartacz qu. vid. — jj. 2. Nabój, bie fiabung, bie Patrone. Tr., (Ross. KapTHai pakiet; kapelusz podróżny). — g. 3. Kartusz, brzegi ozdobne, któremi rysowanie planty lub mappy otaczają, bie (SartufdjC, jietltdje

skiéj, królestwo świeżej pamięci ojców albo dziadów na-    jer garfie (oou beit toteren).    Wieleby kto bobrów ubił,

szych znamienite było. Krom. 23. Wisi tu jego portret    tedy ma płacić za czarnego    bobra cztery kopy groszy, a

w ubiorze z Korwacka. Kras. Pod. 1, 242. po Karwacku, za karego dwie. Stat. Lit. 313. Kary koń, cm 3?appe. (Sroatifć^ gefletbet ; ob. Karwat.    Warg. Radź. 57., (Ross. Kapiił, Kapeil; Turc, kara *Czar-

KARWASER, u, m., [KARWASERA, y, i., gospoda ku- ny qu. v., (cf. Hebr. nm? schachor niger, cf. szary); Ross. piecka na wschodzie ; z tureck. kerwan seraj « dwór gościn- Kapanyia gniady koń).

ny. Men. Ztąd pomkniem się do Afsy, sławnej Karwasery, KARYNTYA, yi, z., prowincya Austryacka z tytułem Ksie— Ibrahim Baszy spezy, gdzie w cieniu oliwnym Meczet wi-    stwa. Dykc. Geogr. 2, 19.    $awt|>ett; (Garn. Koroshku,

dzieć i łaźnią z akweduktem dziwnym. W nim stajnia    Korathan; Vind. Koroshka deshela, Korantanje, Koroshku;

naprzód, wielkim kosztem murowana, gdzie we środku,    Slav. Korinthia; Croat. Karintia, Koruska zemlya, Koro-

szeregów kilką, konie stawają. Przy ścianach kominy    tan, Korotanszka; Flung. Karintia). Wyższa Karyntya Vind.

przestronne dla wczasu gości na przymurkach obwyższych.    Sverhnokoroshku. KARYNTSKI, a’, ie, od Karyntyi,

Dwa dni w tydzień, we Wtorek i w Piątek, gdy się gość    Äämtytter*; (iGarn. Koroshke; Vind. Koroshki; Croat." Ko-

trafi, i od koni i od siebie nic nie płaci. Tward. Leg.

54.-3] n. p. Ankus Hostyą założył, jakoby wróżąc, że osada ta, niejakim pomorskim karwaserem [veluti mariti-mo urbis hospitio. 5] być miała Rzymowi, w którymby wszystkiego świata dostatki przyjmować się miały. Faliss.

FI. 9. raczej farwaser, z TSiem. gatyiwaffer pod Gdańskiem.

KARWASZ, a, m., (cf. ltal. corazzo ; Lat. coratium et co-

rotanszki). W Wiedniu Karyntska ulica, bte $ättttflttet> ftrnjüe. KARYNTCZYK, a, m., mężczyzna z Karyntyi, ettt (Boh. Korytan ; Garn. Keroshèz, Korôshz; Vind. Koroshiz, Korotanz , Koroshez ; Croat. Korushecz, Korossecz, Korotanin, Koretânecz, Korussecz; Slav. Ko-rotanac). Z wyższej Karyntyi Carn. Gorenz ; Vind. Sgor-nokoroshiz, ein Obetfärntpner, (cf. góral). KARYNTKA, i, riaceus; Pol. kiryś; Germ. MrafS), §. 1. brachiale militum i., kobieta z Karyntyi, bte ftänttbtterinn ; (Carn. Koroshęla, e lamina ferrea. Gn. Th. naramiennik żelazny. Wlod. bte Koroshiza). Z wyższej Karyntyi Vind. Sgornokoroshiza. eifente Slintfcfytette ant ^attjer. Słudzy jego karwasze że- KARYOLKA, i, i., KARYOLECZKA, i, z. zdrobn., gatunek lazne na ręku mieli. Star. Ref. 81. Jak płatał karwasze    lekkich pojazdów, z Franc., bte (Sarnole, ba$ ©arriol; (cf.

z naszych żołnierzy Hektor. Min. Ryt. 1, 81. Towarzysza    Ross. OAHOKoaua). W karyolkach i na koniach Angiel-

pancernego karwasze demeszkowe. Chmiel. 1, 82., Teat.    skich przejeżdżali się. Teat. 19. b, 3. Niechże karyolkę

44, 88. — §. ‘2. Gatunek sukna abo materyi. Tr. eine założą, ib. 19. b, 67. flenuffe 5!rt OOtt £ttd) ober 3eng. (cf. karazya). Co dawniej KARYSTYA, Mon. 71, 214. brak, niedostatek, była łata, to dziś karwasz. Dwór. F. 2. Myślę o karwa- ‘KARZA, Ex. 38., oh. Kara. -KARZĘ ob. Karać, szu na suknią, bo się łokcie wkrótce wyklują. Tr. ; (cf. ‘KARZEŁ, G. Karła, m.,    1. Karol, (Sari, (cf. Stell), imię

karwatka). Tychby to powieszać, co owo z karwaszami    męzkie, n. p. Ósmy ‘Karzeł, król Francuzki, na końcu

do skarbu przystają, a teraz kilkadziesiąt tysiącami liczą.    wieku piętnastego. Krom. 432., Oczk. Przym. 7. Cesarzowa

Tr. Ciął go karwaszem. Tr. cf. karwat, ‘kawat. KARWAT, a, m., mężczyzna z Karwackiej ziemi rodem, Kroata. Wlod. eilt Gtoat. Croat. Horvât; Vind. Hrovat; Dal. Harvat; Hung. Horvât; Slav. Horvât; Bosn. Ilarvat, Ilrrvat, Hrrivat; Carn. Hrovât; Sorab. 1. Krobota. — §. Karwat, miano charta. Bielaw. Myśl. B. 4 b. 9îante eiltet Sßtnbtyun*

Opal. Sat. 87. — §. ‘3. Krótka szabla, eilt fltt'jet* ©abel.    Marya, córka ‘Karła piątego. Wys. Aloj. 94. Leszek miał

być zabit od wojska ‘Karła Wielkiego. To może być, że ‘Karzeł Wielki walczył z tym Leszkiem. Biel. Kr. 27. ‘Karzeł Wielki. Petr. Pol. 193. Cesarz ‘Karzeł. P. Kchan.

Orl. 1, 3. Przysiągł się zemścić na cesarzu ‘Karle. ib. 1, 1. ‘Karzeł Cesarz zebrał wojsko przeciwko Leszkowi wielkie. Gwagn. 24. — §. *2. Karzeł, karła, z Niem. ber be8. — §. Gatunek szabli, ctlte Slrt Säbel, (cf, “‘karwasz,    fterl, chłop, n,    p. Jejmość sobie    rosłych ‘karłów    chowa,

‘kawat). Złoto Marsa rwie do siebie blaty, Płytkie bez    pod pretekstem    usługi. Opal. Sat. 45. — §. 3.    Karzeł,

nanus, mały krótki mężyk, by pieniek. Mącz., bet* 3mer$, cf. pędrak, pigmejczyk, pęcherz, Boh. et Slov. padimu-żik, pjdimużjk, pjdimużjćek, (cf. piędź), trpasljk, skrćek; Carn. mergolin, paglovz, paglovzhek; Sorab. 1. ludk, lutk, (cf. ludek); Vind. zuergel, klop; Croat. magasz, magâs, fisfirich; Dal. patulyak; Rag. patugljak, magnak, zapàrtak, cf. zaparstek; Bosn. ęlouicjaę, nanicch; Ross. Kapaa, Kap.niK'B. Często olbrzyma chcą przerobić karłem. Pot. Styl. 78. Karłowie u Turków^ wychowują się z po-

327

KARWASER-KARY.

K ARYNTYA - KARZEŁ

niego nie sieką karwaty. Mon. 71, 591. Grozi mu kar-watem. Hor. Sat. 78. ‘KARWATKA, i, i., Kroatka, eine (Sroattmt, Croat. Horvitacza. — §. Karwatka, karwateczka, chlamydula. Mącz., gatunek sukni, etlte Slrt Śtlctber. Polacy chociaż karwatki i insze stroje odmienili, przecie Polaki zostali. Twórz. Ok. D. (cf. ‘karwasz). Ociec nierad się wyda synowi na ubiory, sprawiwszy mu ‘sarawary a karwatkę.

Glicz. Wych. F. 3 b. — §. Miarka pitych rzeczy, ettt £rt)tf= lltap. Większy jest kocieł, niżeli karwatka. Mon. 71, 544.

Gorzałkę karwatka pić, ale nie kwartą oraz. Haur. Sk. 512.    kojow'emi. Klok.    Turk. 44. Czyż    na pniu karzeł    że wy-

KARWI, ia, ie, od karwu, wołowy, Od)feu *. Wyście czary    sokim stoi, Już    jest olbrzymem?    Zab. 15, 575.    Nie jest

karwich płomieniów przygasili snadnie, iaurorum flammas. karłem, kto jest od olbrzyma niższy. Klecz. Zd. 87. — Zebr. Ow. 166.    — §. Karły, nisko wychowane drzewa, z których owoce

KARWIA, i, i., figomorwa, sykomor, figa Egiptska. Wlod. wszystkie stojąc na ziemi oberwane być mogą. Kluk. Rośl.

eine fêgtjptifcpe ftetge.    1, 149. ftraujMume, BwertjMume. cf. karlik, karliczek,

KARY, a, e, sierści ciemnej, mm f^marjem £aar, S)0U fdjrnar* karle, karleć, karlica.

328

KĄSAĆ-KASAĆ.

KASAKINA - KĄSECZEK.

KĄSAĆ, aï, a, cz. kont., kąsi, kasze praes., skąsać, ukąsić dok. ; Boh. kausati, kauśi, kausam , kausâwâm ; Slov. kausati, küsat, kûsam; Sorab. 2. kuszasch, kuszisch ; So-rab. 1. kussacż, kusznem, kusznu, kuszam; Vind. kaufati;

Carn. kavsam, kavsnem; Bosn. husnuti, (cf. Bom. hńs » gąsienica); Boss. KycaTL, ynycHTb, Kycaio, (cf. kusić); Ross.

KyiUHTL ; Talm. cp manducavit ; Chald. , Syr., Samar.,

Arab. ytsp secuit, discidit) ; zębami gryźć, betten. Nie chce się głaskać tego, co kąsa. Fred. Ad. 1 12. Nie każdy kąsa , co to patrzy srogo. J. Kchan. Frag. 1 7. Nie każdy kąsa, co na drugiego wąsami potrząsa. JM. Ez. 125.

Pies, co bardzo szczeka, nie bardzo kąsa. Cn. Ad. 402.

(o psach Vind. popasti). Z bólu zęboma kasze ziemię.

Tward. Wf. 235. Kąsałbym go zębami. Cn. Ad. 332. td) inodjte t&it mit ben Sitten jerretßett. Jako ty śmiesz w swej gębie świętą szablę nosić, A tyś skąsał zęboma swych chrześeian dosyć. Biel. S. M. A. 4. (zniszczył ich). —

Cave hune, niger est. Strzeż się przed tym , rad kąsa, to jest, zchytrzy cię. Mącz.— §. O owadzie: pszczoły, muchy, komory kąsają, bie 2Jîücfeil K. ftedfcit; (Vind. pikniti;

Bosn. pekniti, ujesti). Komor kąsa. Jabi. Buk. M. b. —

§. Pieprz, chrzan kąsa * szczypie, bd' Pfeffer U. f. tu. fretßt.

Ma to w sobie gorczyca, że w oczy kąsa, i łzy z nich wyciska. Dambr. 111. Korzenie to przyrodzenia jest ciepłego, która ciepłość czyni kąsanie jeg.o. Syr. 187. Korzenia tego żaden człowiek, przez jego kąsanie, jeść nie może. Sienn. 80. Kąsający Boh. kausawÿ; Vind. vgrisliu, vjedliu, vgrisezhen , popadezhen ; Ross. t^KÜi, ijOKb, KĄSANIE, ia, n., subst. verb. kąsać; Vind. gris; Croat. griz ■Mym«- KĄSAĆ się recipr. proprie, fief) beißen. Domowe sobaki, dopiero się kąsały, a zaraz się liżą. Cn. Ad. 199.

— Fig. Kłócić się, gryźć się wzajemnie, ftd) gaitfcit, ftd) mit einanber bentmbeißen. Jest u nas przypowieść dawna: ej chłopiec to udatny, mógłby sie ze dvabły kasać. Gwngn.

574.

Pochodź, kąsanie, kąsany, kąsek, kęs; gąsienica-, kęsy, kusy; kusza; kusić sie, kuszenie, kusiciel; psikus; pokusić, pokuszenie, pokusa; niekuszony, niepokuszony; ukusić, nie-ukuszony; zakusić, zakuszony ; rozkusić ; skusić; nakrywać sie; odkesywać się; oką.sać, okęsywać; pokęsywać; przeką-sać, przekęsywać, przekąszenie, przekęsywanie; przykejy-wać, przy kąsać; rozkąsać, rozkęsywać ; ukajać; skąsać; wkąsać; zakasać, zakus.

KASAG, ał, kasa et kasze intrans. niedok., et KASAĆ się recipr., (Boh. kaśi, kasam, kasam se, kasati se accin-gere se, podkasywać się, Rag. izadjêvati, zadjeevam, pri— rûciti) ; ftd) atiffdptrjett ; (cf. Ross. nacaTbca, KOCHyrtca tknąć się czego; Croat. kaszàm, kassern succutio; Vind. kafsan * gnuśny ; Dal.t kaszan * późny). Wądół ten kąsanej ucićcha Dyany. Zebr. Ow. 59. succinctae, podkasanćj, gegurtet, gefdpirjt, mifgefdfnrjt. Szablę przypasał, l ogromną postawę, by trzech miał bić, kasał. Papr. Pr. D. junaezyć się, odkazywać się, zuchwale się stawić, ftd) Tecf ftelleu, uerrcegeit troßfit, ftolj worauf feçit. Uporny, a niespokojny Swidrygajłło hardzie kasał, a do przymierza z Polaki nawieść się żadnym sposobem nie dał. .Stryjk. 643. Nie kasz zbytnie w nadzieję, szczęściu nie wierz, radze/ Nadzieja oszukiwa, to w swój nie trwa wadze.

Gaw. Siei. 386. (cf. ‘kazać na co hardzie). — §. Kasać się na co, wspinać się na co, wzbijać się, porywać się chciwie do czego wysokiego, trudnego, (cf. Lat. accin-gere se), monad) trauten, ftreben, ringen. Ani się na wielkie nazbyt kaszę rzeczy, Ani się ja nad rozum wysadzam człowieczy. J. Kchan. IJs. 192., Kanc. Gd. 280. Na wielkie rzeczy się kasać. Pelr. Pol. 213. Komu czego natura nie dała, próżno się na to ma kasać. Ezop. 7. Opatrzność rządzi sprawy ludzkie, chociaż się ludzie na co inszego kaszą. Baz. Hst. 276. Używaj tego, co zdarzyły nieba, Nie kasz się na to, co twoim nie będzie. Kniaź. Poez. 3, 242. Udawano wojewodę Płockiego do książę-cia Mazowieckiego, jakoby on się na jego państwo kasać miał. Biel. Kr. 118. Szkort plugawy kasał się na panoszę nad niemi. Birk. Zyg. 53. Na wysokie się stolice kasali, i jeden drugiego dostojnością uprzedzać chcieli. Żarn. Post. 3, 665. Na wysokie stolice się kaszemy, a do wyniosłości tego świata jeden drugiego ubiegamy, ib. 22. Przyrodzenie nieszczęsne nasze na wysokie się stolice zawzdy kasze. ib. 2, 309. Swawolne niewiasty, gdy się na co kaszą, miary nie mają. Petr. Ek. 69. Ah stój Panie, rękaż twa się kasze, Tak okrutnym przerazić dziełem oczy nasze! Min. Ryt. 1, 84. Teraz niechaj się durny buntownik nie kasze. Pot. Arg. 272.

Pochodź, okaska, okasywać, podkasywać, podkasać, pod-kasany, zakasywać, zakasany.

KASAKINA ob. Kazakina. KASANAT ob. Kaszanat.

ob. Gryzienie, ba3 Meißen, baê ©tcdjeit. Anatom. Marszczki końców trąb macicznych kąsaniem dyabła zowią, morsus diaboli, $eufd£*btß. Krup. 2, 175. ‘KĄSAWOŚĆ, ści, z., zwyczaj kąsania, bte Stfftgfett; Boh. kausawost; Sorab. 1. kuszacżnoscż mordacitas. KĄSAWY, a, e, zwyczajny kąsać, gryźliwy, Boh. kausawÿ; Vind. vgrisliu, vjedliu, vgrisezhen, popadezhen; Ross. i4KiH, t.jOK'B mordax ; bifftg. Ross, subst. nycana rad kąsać. KĄSEK, ska, m., KĄ-SECZEK , sęczka, m., Boh. kausek, kaustieek, kausÿcek, Slov. kausek, kusek; Sorab. 2. kuszk, kuszazk, hokusz, hokuszk, bitscha ; Sorab. 1. kuszk, kuszk, kuszl; Rag. kû-sak; Croat. kuszich, falatecz ; Vind. kofiz, kofez, vgri-slei, vgrisek, gris; Bosn. ùkriska, zalogaj, zalogajicch; Ross, et Eccl. itycoub, KycouHiCB; dem. nom. kes, eut flet« ner 93tffcit, ein Stßdjeu; propr. et impr. Po smacznym mówią kąsku, i wodę pić miło. Kras. Sat. 54. Zawsze smaczny kąsek drogi. Simon. Siei. 123. (spec.yał). Kto miłuje tłuste kąski, nie zbogaci się. VU. Prov. 21 , 17. Co wino radzi pijają, A tłuste kąski jadają, Nie zbiorą tacy pieniędzy, Owszem zawsze będą w nędzy. Rys. Ad.

7.    Nie twojej to gęby kąsek. Cn. Ad. 685. (cf. dobra psu mucha, Matyaszowi płotka; szkoda psu białego chicha). Ten smaczny kąsek na czyje insze przyszedł zęby. Teat. 13, 22. Tysiąc dukatów, smaczny to kąsek. ib.

8.    c, 18. Nieobiecany kąsek, i z gęby wypadnie. Pot. Jow. 70. (cf. spadło mu masło z grzanki ; cf. często od samej gęby łyżka odpadnie ; aut i łyżka często nie trafia w zęby; cf. daleko gęba od potrawy). — §. Kąsek, kawałek, cząstka, elit Sijfen, etn ©tftcfdjert. W sakramencie

KASIA.

KASIN - KASZA.

329

pod każdym kąskiem jest zupełny Chrystus. Karnk. Kat.

181. Jeżyk jest osobny kąsek ciała człowieczego. [Gil.

Post. 65 b. (członek, cząstka).— §. Kąsek, trocha, tro-

szeczka, ein üffiettig, ein êtjJdjen, etroaS SDßentgeö, ©ertîtgeâ. KASKADA, y, z., z^ Franc., spadek wody, ber 2öajferfaH. Fon-Tantillum, maluczko, kąseczek, najmniej. Mącz. Lepszy tany, kaskady. Świtk. Bud. 376. wodoskok. jest kąsek z bojaźnią Pańską, niźli wielki skarb z kło- KASKARYLLA, i, z., roślina na dziesięć łokci wysoko wy-potem. Radź. Prov. 15, 16. (lepsza jest trocha. Bibl. Gd.).    rastająca. Kora tego drzewa    jest    ową    sławną    w apte-

Drudzy kiedy ‘kąszczek w czym niełaskę    baczą, to się    kach naszych kaskaryllą. Kluk.    Dykc. 1,    139. Clutia Elu-

zaraz bardzo gryzą. Gorn. Dw. 102. Nie miała jedno teria Linn. bte ©«êcartüe.

'kąszczek oleju w bańce swojej. W. Post. W. 188., Rej. ‘KASKOŁAP, a, w., mysz w Batrachomyomachii Homera, Post. 0. 3. Kąsek żółci beczkę miodu popsuje. Burl. A. Graec.    Przyb. §8n)cfelbteb. KASKOWY, a, e,

4. (malum ex minima causa). Dziecięciu nie godzi się od kąska, kąskami, kawałkami, 33t|[ett* . Ross. KycKOBUH. dawać lekarstw, jedno kąsek abo nic. Urzed. 16. Ką- KASOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., zkasować, zakasować, dok., seczek wytrwać nie może. Czach. Tr. B. 4. Dyogen Aleksandra o nic więcej nie prosił, jedno aby mu kąsek z słońca ustąpił. Warg. Kuro. 7. Opaczne to mniemanie, ^kąszczek niżej zbija ewanielista. Żarn. Post. 26.—

§. W kąski, w kawałki, w drobne części, in @tü(fc.

Ociec łatwie się da dla syna by więc w    kąski rozebrać.    KASPER, pra, w., KASPEREK,    rka,    m.,    zdrobn.,    imię mę-

Sekl. 28. — §. a) Po kąsku * trochę, po    trosze, eilt me*    zkie, ©«3par. Sorab. 2. Kapo.

ittg. Niektórzy poetowie w wierszach swych tykają po KASPIJSKIE morze ob. Chwaleńskie morze.

kąsku głębokich rzeczy; a w głowie ich bardzo tam te- KASSA, y, z., z Franc. §. 1. skarbnica, skład pieniężny,

pieniądze, bte ©affe. Boh. peneżnice ; Yind. kala, denarska hranva; Ross. na3Ha, (cf. kiesa, kieska, kassyer). Nic nie potrzebuje pieniędzy, i owszem ma coś dać nam do kassy. Teat. 19. b, 57. KASSOWY, a, e, od kassy, ©«ffeit*. Ross. Ka3eHHbin. 4 ²/ą talarów kas-sowych pieniędzy, czyni 5 talarów w złocie, bo tak się mają pieniądze kassowe do pieniędzy w złocie. Lesk. 2, 94.

za mąż Kasieczce. ib. 6. b, 67. KASIN, a, e, Boh. Ka-ćin, od Kasi, fôdtfycfjenS.». Ja jestem Kasin kochanek. Teat. 52. c, 60.

nieważno czynić, znosić, Yind. kafirati, cafftereit, auff>e; Den. Pan dał ten wyrok, którego kasować i nazad cofać nie będzie. Wiśn. 139. Kasowanie, b«3 ©«[[teren. KASOWANY, SKASOWANY, a, e, part. perf. cflfftrt. cf. zakasować , pokasować.

go nie wiele było. Gorn. Dw. 133. Siła jest chudej skrzynia na szlachty, co po kąseczku ziemi mają. Gorn. YVl. S. 4 b. po drobnym kawałeczku, ein rotitjtgeS ©tütfdjen jeber. —

§. b) Po kąsku > po kawałku, po trosze, po woli, «lige* ntad;, fłncfcfyemneife. Krainy ich burzył; po kąsku mu ustępowali, aż też do ostatnich pustyń przyszli. Warg. Wal.

170. Do sprosności pogańskiej ludzie nie ‘zarazem, ale

po maluczku a po kąsku postępkiem czasu przyszli. Żarn. KASSY A, yi, z., cassia Linn. drzewo Indyjskie w lekar-Post. 3, 536. Rozbierali tam sobie po kąsku Wszystkie niach bardzo użyteczne. Kluk. Dykc. 2, 75, bte ©afft«; przeciwne rzeczy tego związku. Pot. Syl. 166.—    §. A!i ką-    Ross. naccia. Kassya w    laskach, fistula Linn.

ska■■ bynajmniej, bynajmniejszćj cząsteczki, and)    ntd)t eilt    fielt. Dykc. Med. 3, 50.    Kassya pospolita, prosta,    nie-

Sißcfien, and; ntdjt b«3    ©criitgfte,    and? ntdjt im ©eringfteit.    prawdziwa, ltnddjte ©afften.

Tatarzynowi szkapiny    sztuka ni    kąska nie wadzi. Oczk.    KASSYER, a, m., skarbnik, ber ©afftrer.    Vind.    kafirar,    de-

KASSYERSKI, a, ie,

Przym. 52. Namci to    ciężko; ale tobie podobno ni kąska    narskohranavar ; Ross. Ka3Hanei1.

ciężko nie jest. Gorn.    Sen. 551.    Urody dosyć, rozumu    od kassyera, ©affterer * . Ross. Ka3HaneiiCKiii,    Ka3naneBi.

ni kąska. Cn. Ad. 248. Wszystko im to ni kąska nie Pokój kassyerski Ross. KasnaneiicKaa. pomoże. W. Post. W. 46. Król swego zdania nie od- ‘KASTEL ob. Kasztel , twierdza.

stąpił, pokazując, że go te wielkie nieprzyjacielskie siły KASTOR ob. Lela. KASTRAT ob. Rzezaniec. KASTROWAĆ ni kąska nie obchodziły. Biel. Kr. 495. — O kąsek > o ob. Rzezać, trzebić, kleśnić, skopić, wałaszyć, kapłunić. włos, nnt ein £>««r. O kąsek nie zginęła. Zab.    15,284.    KASTROL, u, w., gatunek    panwi kuchennej z Franc,    cas-

Treb. — Do kąska * do szczętu, ze wszystkim, gattj    itttb gar,    serole, Ross. KacTpoM,    KacipioJiŁKa, bte ©afferaüe,    b«3

ttbllig. Kabat się był oblepił do kąseczka błotem, Stał ©«[troi. mi za dobrą zbroję, kiedy usechł potem. Mat. z Pod. A. ‘KASYRZ ob. Kacerz 5.

KASIA, KAŚKA, KASIULA, (Teat. 52. c, 6.) KASIUNIA, KASINKA, KASIECZKA, KASINECZKA , i, z., KASINIU-CHNA, KAS1UCHNA, y, z., demin. nom. Katarzyna, $«* tljartitdjcit, (Mttydjen, SUttlie, 5ł«tf’erle, Anette, £rteitćfyeit ; Bo-russ. $afd)e, Sïafcfyeit) ; cf. Kachna ; Boh. Kaea, Kaćenka. Kocham Kasię, i jestem od niej kochany. Zabi. Bal. 15. Ejże Kasiu, nie gniewaj mnie. Teat. 52. c, 11. Kasi, Marysi, nie lubię. Mon. 71, 756. Kasia choć w sekrecie Kokietką jest przecie. Teat. 52. c, 5. Szczęściem cię spotykam Kasińku. ib. 29. c, 4. Może tam sam Ka-• siuni pokłonię. Teat. 43. b, 16. Nie chce pozwolić iść

5. (do nitki). Zwiedził całą Europę do kąska. Pot. Jow. 70. KASZA, y, z., Boli. et Slov. kaśe puls, communi nomine lit-

teralis linguae aliarumque dialectorum, ex Oriente in Europom a majoribus nostris translata videtur, confer Arab. Kisch. Durich. 1, 565., Croat. kassa, kasha ; Hung. kasa; Bosn. kaseja, krinięa ; Rag. kąseja ; Carn. et Yind. kasha, mozhnik, podmet, meshta, poshgana, tripa , ja-glizhu, pshenu, ushênu, (distg. Vind. et Carn. kasha, kashta, koesht, kashza granarium-, kasha, hram » izba) ; Ross. Kaina; cf. kąsać, kusić, Garn. kosti , kôsém pran-dere\ Slov. kausati ; Ross. Kycan», KyinaTt. ‘§. 1) gąszcz, gęsto uwarzone jedło, ber 33rety; Sorab. 1. wuszmuż, wuszmużk. Na morzysko warz żyto w wodzie, aż po-

42

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

330

KASZA.'

KASZA N A T - KASZKA.

cznie na kaszę rozwierać. Syr. 915. Ludzie starego wie- KASZ ANAT, KASSANAT, u, m., rosół do ryb chowania, ku, póki chleba nie używali, grysu z jęczmienia otłu-    z octu, pieprzu białego i ziół różnych zaprawiony; także

czonego, samopszy i pszenicy używali; potyrn za znajo-    do mięsa, pieczonych kuropatw, jarząbków. Wiel. Kuch.

mością chleba opuścili tę potrawę, dla chorych ją lęka-    403. üDïartîttereffïg ; cf. marynata.

rzom zostawiwszy, którą petym kaszy wem i kaszą nazy- KASZANY, a, e, od kaszy, ©rüi$ * ; Croat. kassni; Iłung. wano. Syr. 954. — §. 2) Kasza, zboże, grubiej lub    kâsai; Ross. KauiHOH. Garniec kaszany, od kaszy Ross.

miałko, ale nie na mąkę zmielone i od plew oddzielone.    KaiimmcL, KanniiineicB. Kaszany kuchta, (Ross. KaineBaps,

Kluk. Rośl. 3, 263. (cf. gruca), bte @rit$e. Na kaszę się    /. KameBapKa, co kaszę warzy). Kaszana supa Ros. Ka-

zdadzą jęczmień, tatarka, owies, pszenica, żyto i groch.    limita. Kaszana kiszka Carn. kashnàta klobâsa, kashnć-

ib. Kasza tatarczana, 33itcf)tl>etj$engrit|ïe ; jęczmienna, ©er*    za. ‘KASZARZ, a, m., kaszę robiący, przedający, ber

ftengrüf$e, Slav. jecsmova kasha; pszeniczna, 2öettjeitgrü|e,    ©rüijenfiattbler; Carn. kashar alicarius.

Vind. pshenizhna kasha, pshenizhni sdrob; Croat. kassa    KASZĘ się ob. Kasać. ‘KASZCZEK ob.    Kąsek,

psenichna, griez ; Ross. irfcHHMCL; owsiana, ^pafergritfie ;    KASZEL, u, m., (Boh. kaśel; Sorab. 1. kaschel,    kaschelk ;

Żytna, Jiüggettgrüije. Zaw. Cosp. Kasza jaglana, tatarcza-    Carn. kashl ; V\nd. kashel, kashlanje ; Croat. kashel,

na, pszenna, grochówka, soczewiczna i t. d. Cn. Th.,    kashely, kassèly, kasslyecz, kasslyek; Slav. kashlaj ; Rosn.

Haur. Ek. 86. Jaglana kasza, (Slav. prosena kasha).    kascjagl, kascglię; Rag. kàsciagl, kascglijz; Ross. KauieJb;

Nowa kasza * kasza z żyta niedoźrzałego. X. Kam. Około    Sax. lnf. ^afcfyel) ; ber $nfteit, poruszenie tajemne , brzmien-

Radomska osobliwie robią z gryki kaszę pospolitą', od-    ne, spokojniejsze lub gwałtowniejsze, które się odbywa

warzaną i drobną, którą jedni Radomską, drudzy Kra-    za pośrzednictwem narzędzi oddychania, gdy się przytra-

kowską nazywają. Ład. H. N. 47. Kasza perłowa, z ję-    fi, iż jaka rzecz utrudza płuca, a natura chce się jej

ezmiema, tak nazwana od białości swojej, nie różni się    pozbawić. Dykc. Med. 3, 36. Kaszlem stara się przyro-

od pęcaku tylko tym, że dwa lub trzy razy przechodzi    dzenie ostrą lub zbyteczną klejkowatość lub flegmę z wia-

przez stępę. Dykc. Med. 2, 673. Sjjerlgrüjje. Kasza goto-    trociągu uprzątać. Perz. Lek. 219.,    Cziach. C. 2. Kaszel

wana, bte geformte ©rüfce, bte <iu$ ©rüije gefndjte ©peife,    piersi, ber 23rnftfniften, żołądka, ber    SDîagenpuftcn, gardła,

jest pokarmem ludzi. Kluk. Rośl. 3, 263. Pod czas na    ber ^eitcfyfyltfteit. Dykc. Med. 37. Kaszel mokry, berfcudjte,

stole będzie mleczna kasza. Łączu). Zw.%1. Z kaszy tej,    suchy, ber trocfene Jpuftcit, ber ©djcifflltften. ib. 41. Ka-

którą sama dla siebie warzyła Jęczmiennej, jéj polewki    szle spazmowe, które najwięcej dzieci napadają, długo

słodkiej udzieliła. Otw. Ow. 202. Kasza dziecinna, ka-    trwają, zowiemy też kaszlem zwierzęcym, dla wielkiego

szka drobna, rzadko uwarzona, alhora. Cn. Th. bünit ge*    gwałtu, który    sprawują. Krup. 5, 660.    ber    $eitd)fwfteit,

focfyte ©rüfe; Ross. pa3»ia3Ha. Kasza tarta, przecierana    ba3 gmfinerwel),    ber Sïtnberfyuften; koklusz,    Ross. kokjhoutb.

przez durszlak, kremor, gruca jęczmienna, sorbitio. Cn.    Lekarstwo na nowy i stary kaszel.    Śleszk. Ped. 81. Ka-

Th. klejek; ber ©erfteitfdjleim, §aferfct)letin, 2C. — Prov.    szle z gorącości albo z zaziębienia    pochodzą. Haur. Sk.

O jakaż z ciebie gorąca kasza ! Doh. Kom. 3, 47. cf. go-    396. — §. Prov. Phras. Kaszlem    zaciera, co niefore-

rączka, roaö btt für ein łptjjfopf btff. (Slov. Kolio raz popali    mnie wyrzekł. Cn. Ad. 333. er mili    ftc^ mit £mften fieratrô

kasa, wiżdicki gu fuka, kto się na gorącem sparzył, i    Reifen. — Miał    nas z kaszel. P. Kchan.    Jer.    79., Papr.

i na zimne dmucha). — Kasza wysługa nasza. Rys. Ad.    Ryc. 332. Mam go z kaszel, mam z    nim    co czynić,

25. (licha nagroda). Nasi, co potonęli w kaszy. ib. (ho-    mam co od niego cierpieć, silny mi jest. Cn. Th. 384.

łota, chudeusze). Kasza w niedzielę, kasza w ponie-    (daję mi się w znaki, id) Ijabe baratt Jit fattett, $n itageit).

działek; my do szkoły, kasza za nami; my do domu,    Rej. Post. L l. 4. Ma Przekopskiego z kaszel i Nahaj-

kasza za nami. Ossol. Wyr. t. j. zawsze jedno. (cf. chleb    skich, Szwed go też trapi. Stryjk. Gon. T. 3.

a chleb, immer einerlei)). Rodere famam alicujus, przeci- Pochodź, kaszlisko, kaszliwy, kaszlać, kaszlnąć, naka-wko czyjej dobrej powieści mówić, plwać w kaszę, w szliwać sie, odkaszlać, pokaszlać, pokaszliwać, przeka-przypowieści. Mącz. eilten »erläftcnt. Maledicus in omnes, szlać, wykaszlać. nie dzierżą ni o kim dobrze, wszystkim w kaszę pluje,    KASZERZ ob. Kacerz, czerp.

bywa też mówiono, ib. Jakby czucia nie mieli, Pluń im    KASZKA, KASZECZKA, i, z., demin.    nom. kasza,    Boh.    et

w kaszę, zmieszaj z błotem , Jednakowoż weseli. Brud.

Ost. A. 5. ferunt convicia. Naplwać komu w kaszę, namówić zelżywie, sromotnie. Rys. Ad. 47. einett herunter reißen, bert» aitêfcljimpfen. Królowi trzeba mieć alliantów, jeśli mu kto w kaszę plwać chce, i pod nos kadzić, żeby się stawić. Pot. Arg. 635. Patrz jak mu gra na gębie , jak mu w kaszę pluje. Pot. Arg. 60. Pozna Jejmość, że nie dam sobie dmuchać w kaszę. Zabi. Fir.

80. Nie zjesz mnie Wc Pan w kaszy. Mon.

(nie dam się tak łatwo, nie lękam się). — gra, ob. Kaszka.

Pochodź, kaszany, kaszka.

COO OT

, 723.

. Kasza

Slov. kaśićka; Vind. kashiza, mozhizh; Croat. kassicza: Ross. Kamita , (w drukarni : finalna wigneta), ba§ ©ritf$en. Kasza dziecinna, rzadko uwarzona drobna, kaszka. Cn. Th. ein bnnttcś ©ritj$d)cit für Stinber, ©cfyletm. Wódka z sto-ziarnu dzieciom dychawicznym do kaszek i papinków ich bywa przylewana. Syr. 734. Ryba woda, kaszka fraszka, chleb trawa, mięso tylko samo dobra potrawa. Haur. Sk. 507.

Ryd. eilte 2lrt Saflipiel. Owo, gdy inaczej Bez kaszki tu nie wygrać, ochynąć się raczej O tego poganina i ważyć nań śmiele. Tward. Wł. 127. t. j. bez utarczki, rozprawy, ptyne jn fpieleit, fann man ni#t gewinnen.

§. b) Kaszka, gra studencka w piłkę.

KASZKIET - KASZTANEK.

KASZTANOWATOŚG - KASZTEL. 331

KASZKIET, u, m., KASZKIECIK, a, m. dem., gatunek szyszaka

nar). Dzikiego drzewa kasztanowego owoc jest mięsisty czyli hełmu, z Franc, baê (Sahnet. Kaszkiet na głowę z kolcami, a w nim jeden lub dwa kasztany znajdują

sie. Kluk. Rośl. 2 , 43. Z owocu abo kasztanów tych piękny się robi krochmal, ib. Z niedbalstwa włodarzów, bydło czasem ma niby kasztany, przyschłe łajno. Haur. Sk. 44. — §. b) Kasztanek, pumila, drzewo Amerykańskie, do kasztanów podobne, którego owoc jeszcze jest przyjemniejszy. Kluk. Dykc. 2, 3. ber 2lmerif«nifd)e 5lafta* nienbaum. — §. c) Kasztany ziemne, ^eperletrt, korzeń mają smaku słodkich kasztanów. Kluk. Rośl. 1, 209. Kasztanki ziemne , gatunek cybory, cyperus esculentus, (£t)permuur$ ; główki korzenne tej rośliny są słodyczy kasztanom podobnej, a dobrym pokarmem dla ludzi. Kluk Dykc. 1, 178. Zowią to ziele ziemnemi kasztankami dla korzonków smaku kasztanowatego. Syr. 1234. Migdałki lub kasztanki ziemne, (Erbnwnbeln. N. Pam. 17, 202. Śwńni orzech abo kasztan, Bulbocasłamm, (Erbfaftanicn. Z kształtu orzecha naszły sobie imię, jako świni orzech abo kasztan od świni, które osobliwie tuczy. Syr. 1233. Wodne kasztany abo orzechy, kotewki, Söaffcrnüffe. ib. 1273. — §. 3) Kasztan, koń, pies kasztanowaty, ein fit» jhmienfarbeneS $iferb, (ein gud)8), ober cm folder fwnb. Póki gonił zające, póki kaczki znosił, Kasztan, co chciał, u pana swojego wyprosił. Kras. Baj. 22., Chmiel. 1, 582, iV. Pam. 23, 185. — §. Trzcina Hiszpańska kasztanowego koloru, ein ©pattt|cl)e3 Sftolm. Znajdę co, to ten mój kasztan na tobie sie potrzaska. Teat. 30, 34. (mein ner). — §. Kasztan poet. * kasztanowy kolor, $aftantenfar= be. Lekka mgła rozlała się na jéj czarne oczy, A bladość ćmiła czoło z kasztanem warkoczy. Przyb. Ab. 16. KASZTANOWATOŚG, ści, i., podobieństwo koloru do kasztanów, bie ©aftflntenfarbe. Ruda gnieździsta w niektórych miejscach kolor ma szafraniasty, w innych ma kasztanowatość. Os. Żel. 41. KASZTANOWATY, a, e, KASZTANOWY, koloru kasztanom podobnego, cisawy, fafiaittenfarbig ; (Boh. hrebjćkowy; Vind. kostanjast, ko-stanjskoerjau ; Croat. kosztanyaszt, halataszt ; Ross. py-cbiii, pycOBaTMH). Kolor kasztanowaty, (Slav. kesteno-va boja; Croat. koztanyeve farbę). Klacz kasztanowata. Teat. 24. c, 35. Owce kasztanowate. Pam. 84, 674. Koń kasztanowaty. P. Kchan. Orl. 1 , 398. kasztan, ein gud)3.— §. Kasztanowy, a, e, od kasztanów, Boh. ka-śtanowy; Carn. kostajnov; Croat. kosztanyèv ; Slav. ke-Sorab. 1. khestćna ; Carn. kóstajn; Vind. kostain, kosta- sztenov; Roos. KaurraHOBHH, ^aftanicn * . Smak kasztano-nja; Croat. kosztany, koztanye ;    Hung. gesztenye; Dal.    wy. Syr. 1234. W    południowej Europie całe są lasy

kosstany; Bosn. kostagna ; Rag.    kostagn; Slav. kesten;    kasztanowe. Klukc.    Dyk. 2,    5. Las kasztanowy, (Croat.

[Eccl. koct’Riit» 2] ; Ross. KaurrairE ; Ital. castagna ab ur-be Thessaliae Castana; Graec. Kaatava. §. 1) drzewo kasztanowe, ber ^aftanienbaum. Tu palma, tam cytryna, tu kasztan kosmaty. Pot. Arg. 210. Kasztan dziki, ber Sfioßfrtftantenbanm, lubo drzewo nie jest dziko rosnące, dla owocu jednak do jedzenia niezdatnego, tak nazywa    ‘KASZTEL, VKASTEL,    u, m.,    z Łac. twierdza, Slov. kasie. Ład. H. N. 69. —    §. 2)    Kasztan, KASZTANEK,    śtil, kaśtel, palota ;    Hung.    kastély; Vind. gradishtvize,

voiskni gradizh; Bosn. kasctio, kula; Croat. kastel ; Dal. metericz; eine Sitabelle, ein Mafien. Mieczysław, gdy go nie chcieli puścić na zamek Krakowski, kastel zbudował, aby ich dobywał. Biel. Kr. 105. Wszelkie okopy, które

włożył. Teat. 24. c, 96.

KASZLAĆ, ał, eli, kaszle intransit, niedok., jedntl. ; (Boh. kaślati, kaśli, kaślóm , kaslâwâm ; Slov. ka-ślaf; Sorab. 1. kaschluyu, kaschliu, kaschlim ; Vind. ka-shlati ; Carn. kashlam, wręham ; Croat. kashlyati, kash-lyem ; Slav. kashliati ; Bosn. kascgljati; Rag. kascgljatti ; Ross. KamJHTL, rKamiHHyTb ; cf. Germ. folftem, îüïftern ; Rabb. SW schiul ; Arab. bw, büü ; cf. Lat. quasso); (mften. Kaszle jak baba, usiadłszy w kącie. Comp. Med. 400. Już dzisiaj i wszy kaszlą. Rys. Ad. 18. (Prov. Rag. Ni mi staro kascglje, ni mi mlado placce»ani mi stary kaszle, ani mi młody płacze » samotny jestem , osierociały). Kaszle ; nie darmo to, czegoś chce. Cn. Ad. 333. tussis dulcia postulat. Martial. — Kaszle, zmylił, kaszlem zaciera. Cn. Ad. 333. er mili fićf; mit fmften (ierau3* Reifen. Krwią kaszlać, §81ut attêtverfen. Kaszlnąć na kogo * cf. mrugnąć nań, einem prüften, bnrd) £mften ein 3^’ d)en geben. KASZLANIE, ia, n., subst. verb.t baS $uften. Dlaczegoby nas czyje kaszlanie abo kichanie w gniew wprawiać miały? Pilch. Sen. 235. KASZLACZ, a, m.t eilt $ufter; Vind. kashlavez, kashlar; Rag. kascglivaz; Croat. kasslyavecz, kasslivecz. KASZLISKO, a, n., fatalny kaszel, ein fyćijłlicfyer £wften. Gdzie balsam na te ka-szliska nieuśmierzone, Z któremi lecą zęby wprawione ! Zab. 9, 348. Zabf. KASZLIWY, a, e, kaszlący, mit $n* ften rerbnnben, »on £>uften begleitet. Ciężkość w połykaniu z oddechem kaszliwym i szepietliwym , zły znak zdrowia. Krup. 5,522.; (Sorab. 1. kaschliwy; Croat. kasslyev, kassliv ; Rag. kâscgliv ; Bosn. kasgliv). KASZLOWY, a, e, od kaszlu , <pnften * ; Ross. KaiueibHbiH.

KASZOW, a , m., [Koszyce , 3], miasto Węgierskie , fd)«u ; Boh. Kaśow, Kośice.

KASZTA, y, i., cf. kast, skrzynia, z AHem. ber haften; Sorab. 2. kaschcż; (Vind. et Carn. kashta, kasha, koesht, kashza, granarium). Kaszty drukarskie, skrzynie z przegródkami na charaktery, bie ®rncfer!nften, @ej$erfaften. — §. W górnictwie kaszty, podpory utrzymujące wydrożone doły, bie ©tńijen ber Sergftollen. Przestronnych komor kaszty podpierają, Które z miąższego drzewa układają. Kchow. 301.

KASZTAN, u, m., Boh. et Slov. kaśtan ; Sorab. 2. kostana;

KASZLNĄĆ

kosztanyevëcz, kosztanevje; Slav. kesztenye; Hung. ge-sztenyćs ; Bosn. kostagniscte). Kasztanowe drzewo, Vind. kastanjovu drevu; Slav. kestenovo dêrvo, ber 5îaftanten> baunt. Kasztanowa łuska koląca ; kasztanowa łuska gładka, łupinka. Cn. Th.

nka, m., a) owoc drzewa kasztanowego, bie kaftanie, Oefterr. $nfte. Kasztany jedne są dzikie i gorzkie, drugie słodkie, na stołach używane. Kluk. Rośl. 1, 157. Przekupień kasztanów, (Croat. kosztanyar ; Slav. keszte-

332 KASZTELAN - KASZTELANKA.

KASZTELANOWA - KAT.

szańcami albo kasztelami zowią, jak zrysować na tablicy. Solsk. Geom. 2, 112.

KASZTELAN, a, m., ber fôoftcllan, Shtrgootgt; (Sorab. 1.

NOWA, y, i., zona kasztelana, bte ^ûftcttûUtttn. KASZTELAŃSKI, a, ie, od kasztelana, fôaftellaité» *. Kasztelański stołek. Opal. Sat. 72. krzesło. KASZTELAŃ-hrodżanski predkstoyicżer ; Garn. grashinar, grashinovz ; STWO, a, n., \. 1) kasztelania, godność kasztelańska, bte Bosn. dizdar ; Croat. porkulab gradechki ; Hung. kastely- ftafteHanenwfirbe. — §. 2) Kasztelan z kasztelanową collect., béli, varbéli, porkolób). Miasta warowane murem i wa- ber $afteö(ttt lUtb bte fôûfteHatttmt. Rezydencya państwa kalem, nazwala Łacińska starożytność Fcastra; mieszkańcy sztelaństwa. Gaz. Nar. 1, 256. tych miast nazywali się castellani. Później żołnierzy, po- KASZTY ob. Kaszta.

stawionych na obronę tych miast, nazywano milites    ca-    KASZUBA, y,    z.,    w hucie śklanćj piec,    w którym tafle

stellani, a tego co miał najwyższą straż zamku castella-    rozprawiają,    aby    były gładkie, równe i    płaskie. Począ-

nus. Nar. Hst. 2, 253. Nabudowawszy pierwsi książęta tek tego słowa jest z Niem., bo się kończy na £5fett, Polscy tyle miast i zamków, oddawali one pod straż    ka-    lecz syllaba    hasz    coby była nie wiem,    bo taki piec zo-

sztelanów, których powinność za Piastów' prawie taż    sa-    wie się po Niemiecku ©tütfofeu, co się    znaczy piec roz-

ma była, co potym starostów grodowych, albo co w prawujący. Torz. Szk. 35., ib. 32.

żąca przy księstwie Wendeńskim nad morzem Bałtyckim. Dykc. Geogr. 2, 21. bie Canbfdjaft $afd;nben. część Pomeranii z tej strony rzeki Persanty i Kolberga. Nar. Hst. 2, 239. KASZUB, a, m., KASZUBITA, y, m., mężczyzna z Kaszub rodem, ettt 5îafd)ttl>e. Z nazwiska dawnych Ki-zynów, narodu Lutyków, i z Niemieckiego .fiube, pewny wymiar gruntów znaczącego, mogło w czasie uróść nazwisko Kiszubów czyli Kaszubów; lubo Bogufał je od fałdowanych sukien wyprowadza. Nar. list. 4, 13. Ka-szubitowie byli rodu Słowiańskiego, ib. 2, 239. Po-morczyki, Kaszubity. Min. Ryt. 2, 11. ‘Kaszubianie. Słryjk. Gon. U. 3. KASZUBKA, i, z., kobieta z Kaszub, ein Sîafdjubhtn. KASZUBSKI, a, ie , z Kaszub, Sîafdpibtf#.

Niemczech burgrabiów. ib. 255. 33nr00t*afctt, Surpoigte. KASZUBY, ub, plur., część województwa Pomorskiego, le-Chrabry każdemu województwu przydał kasztelanów, to jest niby Wicewojewodów; bo taż jest ich funkeya pod niebytność ich, która i wojewodów. Z dawna zaś kasztelanowie jedni byli więksi, albo krzesłowi, $afteflńne erfter Orbmtrtg ; drudzy mniejsi, pester Orbmmg. Zowią się zaś kasztelanami od kasztelów i ich ziem; nie żeby w nich państwo jakie albo jurysdykcyą mieli, luboć ich tak pospolicie nazywamy, na przykład Pan Poznański, Pan Wojnicki ; ale że pod czas expedycyi generalnej każdy swoje ziemię do boju przywodzi. Nies. 1, 102. Kasztelan Krakowski wojewodę Krakowskiego przewyższa, od czasu zdrady Skarbimierza wojewody. Krom. 145., Gwagn.

195. — Kasztelan tedy jest senatorem, którego obowiązkiem wraz z wojewodami, prowadzić rycerstwo ziemi KASZYSTY, a, c, na kaszę zdatny, kaszę dający, gritfcge* swojej, na sejmikach prezydować, na sejmach miejsce    beitb, grüjjarttg. Tatarka na rolach sprawnych, jako inne

w senacie zasiadać. Kras. Zb. 1, 444. Więksi kasztela-    zboże, jarzyny kaszyste, roście, w cieplejszych krajach

nowie na krzesłach, i ztąd krzesłowemi zwani; a mniejsi    dwakroć do roku może być siana. Syr. 1004. KASZY-

na ławkach za pierwszemi siedzieli. Skrzet. Pr. Pol. 1,    WO, a, n., leguminy, grit^arttgc $rud;t, ,Ç)ülfenfrucf;t, UW«

165. (cf. drążkowy). Prokuratorów w wielkiej 'poczci-    au3 ftd) ©rü£e machen läßt. O polnych \ jarzynach, albo

wości mają, czczą, raczą, by więc pany *kastelany. Glicz.    o kaszywie. Syr. 999. Pliniusz się myli o Niemcach,

Wych. N. 4. — §. 2) Kasztelan (Trotz woli kastalon),    żeby kaszy wa żadnego innego nie mieli okrom z owsa.

pewna gra w karty, gap', eilt iïartenfptel, etwa ^afynrci),    Syr. 988. Rozmaitego kaszywa dosyć mają. ib. Proso,

23ł«tfd). Jeszcze miejscami po głębokich prowincyach,    gdzie będzie otłuczone, jagłami mianujemy, drudzy ka-

pikieta i kasztelan utrzymuje dawne tuzy i pamfde, przy-    szywem prosianym, inni pszonem. Syr. 1005. Galenus

kat, ras; Slov. kat; Sorab. 1. kat, drez, wowbischer, cżweluwar; Vind. rabel, obieshavez, fraiman, rablin, ha-gar, trinog, martravez, pefout, kervaunik; Garn. rabel ; Croat. hóhar, kérvnik, henkar, maningolda; Hang, hoher; Dal. ka-runik, boja, uboicza, manigod, moracz, czoczun ; Bosn. kar-vnik, krrvnik, çoçan, manigod (z Włosk.).; Slav. vishàr, kèr-vnik, henkàr; Ross, imaus, HCTfloaTeat ; Eccl. qurors, 3anaeiiHbiH MacTeps, m<kyiit€/\i>, cncKyjiaTop’B, na-iHaumcB, ÓHpuifi, KpoBOTBopeux, raaBOcbueifB; (cf. Hebr. *"|Un cha-taph, diripuil) ;    §. 1 ) osoba nad złoczyńcą sprawie

dliwość skutkiem okazująca. Sax. Porz. 30. ber ipett* Ter, ber 9?adjrtd)ter, ber i^albmctfter. Katowie, oprawcy, ceklarze w' wielkiej nienawiści u ludzi bywają. Sax. Porz. 30. Kat, ostatni urząd. Rys. Ad. 33. Dwa kaci (kacia) w jednym miasteczku się nie pożywią. Cn. Ad. 217. Tak mówi kat; a sędzia dekretem nakaże: Ma-

brane w ferezye stangreckie. Kraj. Pod. 50. Cieszyli się ryż między kaszywa poczytuje, ib. 999. dawni Polacy Po szelęgu kart grając albo wiec warca- KAT, a, w., w liczb. mn. kaci et kacia; zdrobn. Kącik; Boh. bów O kasztelański stołek, którego tysiąc kroć Godniejsi byli, niż ei teraz kasztelani warcabowi. Opal. Sat. 72.* warcabowa gra, eine 3lrt @j)ie 1 ttt ber ©antę. Dwaj towarzysze wyzywali się w warcaby o kasztelanią, jako grają pospolicie, aż jeden z nich o swojej doskonałości w tej mierze siła trzymając, pocznie się chełpić i mówić drugiemu, że ty mię żadną miarą nie uczynisz kasztelanem , SWfltfd), junt ©cfyttetbcr. On też trudno, mówi, i z błazna Pana i z głupiego uczynić kasztelana. Dwór.

B. 4. „ KASZTELANIA, i, z., kasztelaństwo, urząd, władza kasztelańska, bte ftajlellanemrürbe. KASZTELANIO, a, m., syn kasztelana, beŚ 5TafteüanÖ    Dzień we

selny W. J. P. Felixa Olędzkiego, kasztelanica Chełmskiego. Zab. 12. 55. KASZTELANKA, i, z., córka kasztelańska, beë îlafteUanS îoebter. Szlachcianka chce być kasztelanką, wojewodzanką. A/. Biel. S. N. KASZTELA-

KAT.

KĄT.

333

łodobry, skarż go tam, jako prawo każe. Klon. Wor. 40. not. „kata z starego zwyczaju zowią małodobrym”. (cf. mistrz, hycel). Złodzieja gonić nie chcą, czyniąc wymówkę, ze się im nie godzi na kata gonić. Stał. Lit. 387. (t. j. dla kata, na pomoc katu). Nie chciało mu się wojować z rozbójniki, Wolał między wojskowemi szyki, Na sławę robić, niż brać katu kopy. Pot. Syl. 438. (pozbawić kata zarobku). Nie zabił rozbójnika, nie kata dojdzie obiecana kopa. Pot. Arg. 424. (cf. katukopa). Su-mnienie gorsze (od) kata, gryzie, choć w skrytości, Nie tylko ciało psuje, wysusza i kości. Bies. A. 2. Wenus zdradliwa, choć rozkosz cukruje, Wkrótce nad kata ciało morduje. Comp. Med. 407. — §. 2. Okrutnik, morderca, ber Reiniger, Quäler, genfer fig. Prawda doznana, jak pono świat światem, Duższy słabszemu bywa często katem. Jabi. Ez. 484. (cf. wielkie ryby małe żrą). Ci kato-wie, którzy go męczą, bogu za to odpowiedzą. W. Post. W. 265. — §. 3. Proverbialiter a) Loco particulae co Poloni usurpant multas alias ut: dyaskaś tam miał czynić? kata ty wiesz, i. e. co ty wiesz, ben genfer weißt bu; kat mi po nim i. e. co mi po nim, beu genfer ift mir barem gelegen ; katać nie wie i. e. coć nie wie, junt genfer, er weiß e$ motyl. Sic u kata jest, pro gdzie. La-tini usurpant malum. Cn. Th. b) Loco Pronominis kto, supponunt Poloni varia nornina; ki kat, dyasek, pokusa, ut: ki kat, mer junt genfer, ki dyasek, ka pokusa? katci kazał, ber genfer tyat bictyg getyeißett, pro ktoć kazał! quid hoc sceleris, ki to kat? Cn. Th. 332. A kat tobie po tym. Zab. 44, 325. bag getyt btety ben genfer wag an. Wie go kat, komu wierzyć. Burl. A. 3. bag weiß ber §., ment matt lltetyr trauen barf. Piękna edukacya, dzieciom, kat wie czym, głowę zawrócić. Teat. 49, 05. Kat mi po tym, dla niej w długi zachodzić. Opal. Sat. 9. id) tyabe beit baoon. — §. Kat, zła rzecz, kaduk, dyasek, licho, genfer, 2)eutfctyfer, fd)mere 9?otty, Unglücf. Niech go kaci wezmą. Teat. 43. c. 422. Niech go wszyscy kaci wezmą. Teat. 48. c, 4. Niech Wac Pana trzy sta katów weźmie. ib. 43. c, 57. Niechaj kat mu wierzy. Pot. Syl. 397. Czy go kaci na moje tu przynieśli licho? Zab. 7, 203. (cf. choroba). Ale czy kaci nadali ? że teraz ociec powrócił. Boh. Kom. 4, 45. Zjedzże sto katów. Teat. 33,

40. Mówi, że to samo czeka i Wc Pana, ale zje kata. Boh. Kom. 4, 40., Zje kata, kto mię zwiedzie, mam pewne prawidła, Ze mię żaden pan młokos w swe nie zwabi sidła. Zabi. Bal. 69. I ty także pustakiem chcesz być, daj go katu! Treb. S. M. 41. Daj go katu, jakież duże kamienie. Teat. 4, 58. (cf. jechał go sęk). Daj go katu, co to ma znaczyć? Boh. Kom. 4, 66. baß bid) ber genfer. Daj go katu, chcesz, żebym ja ustawnie milczał. ib. 4, 20. — Porwoneś już katu. Past. Fid. 235. baß bid) ber $. tyotyle. Idź do kata, getyc junt $ ... A do stu katów ! daj mi pokój. Teat. 36. b, 72. Nim miną lata, to już wszystko pójdzie do kata. Teat. 22, 43. (przepadnie, pójdzie z dymem). Tam do kata, to niegrzeczny postępek. Teat. 48. c, 43., [Vind. sherdei! shmenta! Carn. shirzejte! shirzkejte! Sorab. 4. k’ cżepuley!). Prawdziwie, do kata wolności w barłogu się tarać. Dwór. K. 2. —

Na kataż przydadzą się łakome tw'oje zbiory. Pot. Pocz. 446. — A cóż to u kata? już to i z polityki wyszło! Boh. Kom. 4, 272. bepm genfer! A to jak u kata? ib. 4, 42. Cóż on u kata robi? czym on jest. ib. 4, 4 4. Chłop słysząc, mówi, co tam u katà, Tak strasznie, woła: gwałtu, gwałtu! rata! Jabi. Ez. 27. Co to u stu katów? Boh. Kom. 4, 69. Cóż u kata, oni się widzę porwą za łby. Zabi. Zbb. 42. Potrafię ja jemu usłużyć , bo jestem za kąty serca śmiałego. Boh. Kom. 2, 448. (t. j. dyabelnie, kaducznie). Potrzebne byłyby dukaty, Ociec ma ich, to prawda, lecz skąpiec, ze kąty. Zabi. Zbb. 6. Mocną ma ze kąty głowę, wszystkich przepija. Teat. 33, 73. Za kąty szybko pędzi. ib. 52. d, 80. O Mufcie Turcy rozumieją, iż najsprawiedliwićj nad wszystkie sędzię osądzi, a bywa przecię po kacie często. Star. Dw. 50. kata warto, eg taugt beu genfer. Dopieroż bywa mówiemy po kacie, kiedy pan jak bela umoczony. Wad. Dan. 446. Kata ci da, pewnie nic nie da, er wirb bir ben genfer wag geben; gewiß nictytg geben. Kata tam to były żarty. Teat. 30, 82. Kata prawda, ta okoliczność nie nadto nam posłuży, ib. 41. b, 45.

Pochodź, kącik, katowczyk, katowka, katowski, katownia, katować , pokatować; katusz, katukopa.

KĄT, a, m. demin., kątek, kącik; {Boh. kaut, kautek, kau-tećek; Slov. kaut; Sorab. 4. kut; Vind. kot, sakotek; Carn. kot; Croat. kût, kutecz, vugel; Rag. kut, kutich; Bosn. kut, nugao; Dal. kuth: Ross. nyrb; cf. Germ. $otty, Jbattye; cf. chata; cf. Germ. $ante; Dan. et Svec. kant; Ital. cantone ; Gall. coin; Graec. xav&óę\ cf. Pol. kędy et kąd, zkąd, dokąd). Otwartość między zbiegającemi się z sobą dwiema liniami, nazywa się kąt, angulus, węgieł. Jak. Mat. 4, 4 4. ber SBinfel. Kąt może być prosty, ein reotyter 2B. roztwarty ftumpfer, albo ostry, fpißiger Geom. Nar. 4, 33. cf. kąt prostokryślny, rectilineus, krzywokryślny, curvilineus, różnokryślny, mixtilineus. Jak. Math. 4, 44. Anguł kąt, tryanguł trójkąt, pentagon pięciokąt, poligon wielokąt. Klecz. Zd. 75. — Arith. Kąt spólnćj liczby, jest położenie albo miejsce liczby, od którego idzie się tak po kolumnie liczb ku górze albo na dół, jako i wierszem na bok prawy albo lewy. Solsk. Geom. 3, 78. ber gemein* fttyaftlictye 3rttylennunfel, in ber Jftectyentafel. — Kąt w pokoju, w domu » gdzie się schodzą ściany, mury, ber Sôinïel ttt einem ©ebetube. Pustki doma , cztery kąty, a piec piąty. Cn. Ad. 985. Niema już czym z kąta myszy wywabiać. Klon. Wor. 56. (cf. psa z pieca). Złodziej bywszy w domu, kąty zostawi; a ogień kiedy przyjdzie wszystko pobierze. Rys. Ad. 80. Wszystkie cztery kąty Radby obmiótł, jak mówią, nawet i piec piąty. Zab. 44, 52. Zrzędny gospodarz z kąta w kąt chodzi. Teat. 29. c, 3. Undique conquirere, wszędzie szukać, każdy kąt zmacać. Macz. Szukam, przewracam izby cztery kąty, i nic znaleźć nie mogę. Teat. 45. c, 3. W każdy kąt zajrzę, ib. 30, 34. Tak go będę częstował, że go będzie w' każdym kącie dosyć. Cn. Ad. 333. (pijany będzie bluł i t. d.). Martwy kąt w fortyfikacyi, nie mający z nikąd żadnćj obrony. Jak. Art. 3, 301. ein tobter Söinfel, ber nid)t ge* beeft tft. — §. b) Kąt, miejsce skryte, ein verborgner Qrt,

534

K Ą T.

K AT AFALK - KATAR.

eilt SBinfel.    Nadzieja    się w kąt skryła. Brud.    Ost. F. 1.    zakącik, zakącie,    kącisly,    kątnik ,    kątny, kątnica;    kąto-

Niech się przed nim    wszyscy w kąt schowają.    Ossol. Str.    mierz, kątomiar;    pokątny,    pokątnie;    czterokąt, czworokąt,

3. Człowiek stateczny    w kąt. Teat. 14. c, 41. (na bok,    czworokątny, dwunastokąt, dwunaściokąt, dwunaściopiącio-

pod ławę). Cnota się    w kącie nie tailecz na widoku    kąt, dziesięciokąt, krzyzokąt, prostokąt, przekątny, praiuo-

stawa. Pilch. Sali. 263.    Pod czas dowcip ^wyborny w ką-    kąt, równokąt, róznokąt , trzy kąt, trójkąt, trójkątny. NB.

cie leży. Rys. Ad. 7.    Siedź w kącie bałamucie! Falib.    u nas żaden czasownik (verbum) od rzeczownika kąt nie

Dis. 0. 2.    Na oku    sprawiedliwi, lecz po kącie zbroją.    pochodzi; w Czeskim jest    kautkowati, okautkowati    deli-

Wad. Dan.    221. Kto z kąta mierzy, pewniej    i bardziej    tescere.

⁴ uderzy. Cn. Ad. 1346. cf. złość skryta szkodliwsza. — KATAFALK, u, m., z Franc., KATALET, u, m., z Włosk.,

Ano cię sobie teraz z kątów, śmiejąc się, ukazują. Falib. Dis. R. 3. W waszym to kącie, szacowne wioski, słodkie przepędzam chwile. Zab. 14, 4. W każdym świata horyzoncie Są ciekawi ci, co w zdarzy mieć wiadomości. Kras. List. 173. W każdym kącie świata, ma cnota swoich czcicielów. Kras. Hst. 45. Gdyśmy w ten kąt wleźli, Dzikiśmy naród wielce znale-

rosztowanie ozdobne, na którym ciało zmarłego znakomitego kładą, ba3 8etc|engernfte. Skoro naznaczonego przyszedł dzień pogrzebu, Na prześwietny katafalk ciało pod-kącie, Iż się im rzadko    niesiono. Tiuard. Wl 96. Przystępowali do onego ka-

taletu, na którym ciało umarłego było położone. Wys. Aloj. 402. — Fig. Wezyr z urzędu swego katafalku pompy, czasem powoli zstępuje na mały urząd. Kłok. Turk. 57.

rejestr

spisanych rzeczy, zwłaszcza książek, cf. inwentarz, ber 6a-talog; Carn. iménik, verstopis; Vind. sasnamin, sarifs; Rag. immenik; Slav. verstopis; Ross. pocimcs; Eccl. npiiierB.

źli. Jabl. Tel. 137. Muszą się od kąta do kąta tułać. KATALOG, u, m., KATALOZEK, żka, m., zdrobn.

Falib. Dis. F., (Boh. kautkowati, okautkowati delitescere).

To sam to tam, z kąta w kąt, tak statek na świecie.

Burl. B. 3. — *§. Metonym. Kąt, ludzie pokątni, ludzie z kąta, 2BtnfeUente, Sente tm SBtnfel, im Verborgnen. Kąt KATAPLAZMA, atu, KATAPLAZM, u, m., z Greek., Chi-Donatow'éj wiary oskarżył Cecyliana. Hrbst. Art. 142. (pars    rurg. pewne lekarstwo miejscowe zewnętrzne, złożone z

Donati). — §. Kąty, dziecinna gra, astragulus. Mącz. eilt    liści, kwiatów, owoców, mąk, olejków,    tłustości lub z

Sinberfpiel, Verfielen. — *§. W ‘kącie leży pani, (Boh. w kau-    gum, rozrobionych na papkę. Dykc. Med.    3, 49. ber    itm*

te leżef puerperio cubare), zległa, w połogu leży, fte liegt    fć^lag ; Ross. npunapna, okładanie,

im^inbbette; Boh. do kauta prigit, do‘kąta przyjść, parère,    ‘KATAN, a, m., [porówn. cerk. Kuoym. * slflga ; illir.,    wo-

zlegnąć, in3 Üîtnbbette fommeit. — §. c) Kąt s ciasne miejsce, ciaśnina, cm enger Ort, eut SBinfel. W ciasny kąt kogo wegnać, przymusić, compellere in angustias. Mącz. einen in bie (Enge treiben. AngustUs teneri, w ciasnym kącie być. ib. Nieprzyjaciela w tak ciasny kąt zaparł, iż całą swą nadzieję w ucieczce pokładać musiał. Pilch. Sali.

213. w kąt garnąć * na jedno ciasne miejsce, na in einen SBinfel jnfammen pfropfen, jnfammen ftopfen, jnfaim men laufen. Jako to jest rzecz sprosna, gdy kto traci marnie, Także iście nie mniejsza, gdy wszystko w kąt garnie. Rej. Wiz. 191. Choć wszystko zniszczy, i w jeden kąt zbije, Kto mu się    oprze, kto podniesie szyję?    ie, n. p. Junak ogromno ma sobie poczynać, Okiem

Chrośc. Job. 43. Kąty kim    pocierać, nieszanować, do    orzech gryźć, wąsem muchy ścinać, Wąs    ową fozą no-

podłych posług obracać. Cn.    Th. 333. femanbeit mie einen    wą Bałłabańską; Jeśli chce brody, niechaj    ma ‘katańską.

©4w|pn£er betyanbeln, i|n ju    ben mebrigften ©ienften brau«    Kochow. 50. długą i siwą starych drabów.

d)en. Lepiej się ztąd wyprowadzić, niż kąty pocierać. KATAR, u, m., 'KATARRUS Pot. Arg. 744. W pośrzód nieznajomego ludu cudze kąty pocierać muszę. Teat. 54. c, i i. — §. Kąt, za całe pomieszkanie, osobliwie z wyrażeniem mierności jego, abo ustronia, enge abgelegene 3Bo|nnng, SBinfcl. Kąta się swego trzyma, cudzych nie nawiedza. Bach. Epikt. 64. Wszystkich pobili, którzy się byli do swych kątów sprowadzili.

Warg. Cez. 76. Wstydem się zalewali przed swych ‘sąsiad wroty, Nie raz nędzne, gdy cudze kąty pocierały.

Łączw. Zw. 4. Cztery kąty odpowiedzą mi za twoje postępki. Teat. 7, 113. więzienie, areszt, koza. — Kąty kapelusza, przeguby, bte Entfalten. Kapelusz już był stary i wniwecz znoszony, Kąty się rozpadały i psuły się strony. Zab. 12, 68.

Pochodź, cf. kędy, - kąd, odkąd, pokąd, niekiedy, zkąd, nizkąd, dokąd, poniekąd; kątek, kącik, zakąt, zakątek,

los., luegier. katona * żołnierz. 2]; (Boh. katan-kątownik, męczyciel), może starzec, ćwik, drab; n. p. Z Susanny niewinnej kajdany Zrzuciwszy, na potWarne kładą ich ‘katany. Kochow. 93. Za wczasu opowiadam, że dobrych nie ganię Żołnierzy, którzy wiedzą, co szkoła rycerska, Ani starych ‘katanów tykam i odważnych Koronnych bo-kupę, hatyrów, dawnych wojowników. Opal. Sat. 96. KATANKA, i, i., sukienka krótka kusa, eilt fnrjeö Vütfdjen. Gdzie suknia nie dopędzi kupra, jak katanka góralska, tam niedostatek niezmierny. Mon. 69, 601. Mowa upstrzona na kształt arlekińskiej katanki, ib. 75, 213. ‘KATAŃSKI, a,

z Greek., ryma z kaszlem, sapka, ‘nieżyt, (Boh. ozrhiwka, cf. wozgrza, wozgrzywość; Slov. nâtcha; Hung. nâtha; Vind. katar, nahad, nashistje, doltok; Slav. hunjavica; Croat. hropot; Bosn. hropot, bropotina, nastid, nastida; Rag. nâzeba); ber Sîat|arr. Pigułki z mirry są dobre naprzeciw katarowi, t. j. nieżytowi albo sapce. Sienn. 224. Naprzeciw ‘katarrusowi, t. j. nieżytowi albo sapce. Spicz. 127. Przypadają z katarów kaszle. Ilaur. Sk. 596. Nasienie babki na rymy z fluksu, ‘katarusy, które cieką z głowy, zstępując w którykolwiek członek, bardzo pomocne. UrzeLd. 36. Ma katar, i nic ni złego ni dobrego Węchem nie czuje. Jabl Ez. a. 2. Wiatr mu każdy szkodzi, I dla kataru z izby stopą nie wychodzi. Pol. Arg. 184. Czy z choroby, czy z *katar-rusu głowy niewiem, obie oczy straciła. Birk. Dom. 106. — *§. Słabość, którą to albo najgrzeczniejszej w Euro-

KATARAKTA - KATECHIZOWAĆ.

KATECHUMEN - KATER A.

335

zować, t. j. 'kathechismu nauczać. Sak. Persp. pr. B. 4. Katechizować komu. Tr. W katechizmowaniach dawano tylko dogmatykę niezrozumiałą dla młodzi. N. Pam. 9, KATARAKTA, y, z., z Greek., spadek rzeki bystrej, której 299., Ross. or^amenie.—§. transitiv. Kapłani za kilka dni bieg w korycie skałami zaprzątniony, uwolniwszy się od    pokatechizowali wszystek on lud. Boter. 4,173. katechizmu

nich z góry na dół spada z wielkim szelestem. Wyrw.    go nauczyli, fie brachten il)m ben $,ate$tôntu8 bety. KATE-

Geogr. 16. ber Sßöfferfafl. u Rusinów porohy. Kluk. Kop.    CHUMEN, a, w., w pierwszym kościele był chrztu cze-

1,    88., (ob. Próg, Zaporogi). — Improp. Bóg kazał się    kający, i do niego się przyprawujący. Sk. Zyw. 2, 520.,

otworzyć kataraktom czyli upustom niebieskim. Mon. 76,    Ząbk. Ml 405. eilt Âateÿnnten, cf. nowowiernik, nowona-

828. —Katarakta w bramach * spust, krata żelazna spa-    wrócony, Eccl. orjaineHHbifi. Lubo 'ohłaszennych albo ka-

dająca, bfl$ $aügttter ttt einem ïfrnre. Tr. — §. Medie.    techumenów niemasz; a przecie ektenią o 'ohłaszennych

Oka zaście, bielmo, łuszczka, ber graue ©taar; choroba    w cerkwi odprawują. Pim. Kam. 108.

oczu, w której źrzenica traci przezroczystość swoje, i KATEDRA, y, i., z Greek., §. 1. a) miejsce nauczycielów, zkąd nabiera koloru niekiedy żółtego, niekiedy popielatego,    w szkołach swoje lekcye dają. Kras. Zb. 1, 446. ber

błękitnego lub rdzawego. Dykc. Med. 3, 74. u bydła za-    tfyebcr, (bie Slatljeber), ber Se^rftu^l; (Vind. vukna fedal-

niza, vuzhenisbni stoi, kanzel; Bosn. pirgula; Croat. pri-KATARALNY, KATAROWY, a, e, od kataru, tat^arr*; Bosn. sztolje ; Rag. pripovjedaliscte, pripovjedâlniza). Jak z ka-hropotivi ;■ Slav. nâtkowÿ. Kaszel katarowy. Krup. 5, 659.    tedry dyktowała swoje wyroki. Teut. 10, 85. Przez kate-

Zkąd się humory katarowe rodzą, różnych autorów, ró-    drę abo stolec Mojżeszów, rozumie się miejsce, kędy

pisma samego Mojżesza nauczano, i czytano je na każdą KATARZYNA, y, z., KATARZYNKA, i, z. zdrobn., imię bia- sobotę. Sekl. 107. Katedra kaznodziejska * ambona, kazalnica. — Metonym. Professorstwo, nauczycielstwo, btC Serielle, bie fhofcffltr. Wszyscy, którzy o jaką katedrę zabiegają, muszą się stawić i na pytania dyrektorom odpowiadać. Pam. 85, 1, 700. — §. 'b) Począł Jezus wymiatać przedawce i kupce z kościoła i stoły bankierskie, i 'katedry tych, którzy przedawali gołębice przewracał. Leop. Marc. 11, 15. (stołki. Bibl. Gd.), bie Stühle. — §. 2. Katedra, tum, bie ^atljebralftrdje, ber ®ont, ba3 $od)* ftift; Ross. coóop^; pryncypalny kościoł dyecezyi, przy którym biskup szczególniej wraz z kanonikami osadzony jest. Kras. Zb. 1, 446. Kościoł obchodzi święto fundowania katedry Antyocheńskićj od Piotra ś. Sk. Dz. 23. Katedrę przeciw katedrze postawić. Karnk. Kat. 73. władzę przeciw władzy. KATEDRALNY, a, e, od katedry, t. j. tumu, Ross. coóopHHH, IŚbatljebraf *, ®oiit*. Kościół KATECHISTA, y, w., uczyciel katechizmu, ber $ated)et. Vind.    'katedralski, (katedralny). Sk. Dz. 405., Garn. Stolna zir—

kershanski vuzhenik ; Eccl. oraacHTe.iL. KATECHIZM, u,    kuv; Ross. coóopHaa uepKOBt.

w., z Greckołac., znaczy krótką przez pytania i odpowie-    KATEGORYA, yi, z., jurid. punkt pojedynczy, artykuł; Vind.

dzi naukę religii. Kras. Zb. 1, 446. ber ^atedliêmuê; Sorab.    odstavik, artikel ; Ross. ct3tlh, eilt eittjehter ^Ullft, eilt

2.    katkismus; Vind. katehisem, kershanski vuk; Ross. na-    einzelner 3lrtifd einer Serljnnblnng ; część jedna sprawy, któ-

THXH3HCE. Katechizm, summa wiary ś. chrzęść, dla ćwi-    rą strony promowują w sądzie jakowym, tak dalece, iż

czenia dzieci. Kat. Gd. 1. katechizm, książka od takiej    się trafiać może, że jedna strona jedne wygra kategoryą,

nauki, jako na przykład jest Karnkowskiego, ber $ated)t$*    a drugą druga strona. Kras. Zb. 1, 446. Punkta pozwu

muê, baê Sncf). — Katechizm lub katechizacya, dawanie    nazywają się kategorye, abo różne powoda do strony

nauki o religii, pytając i słuchając odpowiedzi, ba3 $ate*    pozwanej pretensye. Ostr. Pr. Cyw. 2, 41. Na sejmach

djifiren, bie Shltecfyifatton, bie Äinbcrie^re. Nie wyciągam,    zwyczajne było decydowanie projektów przez kategorye.

Ust. Konst. 1, 54. nad) einzelnen fünften, 2lrt(feln, 2lbfd;ntt* ten. Projekta odtąd nie kategoryami, ale całkowicie przyjmujemy albo odsuniemy. Gaz. Nar. 1, 63., Ust. Konst.

pie nacyi imieniem (franca), albo kanoniczym nazywają katarem. 'Mon. 65, 217. cf. dworska ospa, bie Sufifentfye. Pochodź, kataralny, katarowy, zakatarzyć, zakatarzony.

ciąg, zawłoka.

żne są zdania. Comp. Med. 45. 'KATARRUS ob. Katar.

łogłowskie, z Greek. xa&uQioç czysty, Boh. Katerina, Kótefjnka, Kaćenka, Kaćena, Kaca; Sorab. 1. Katerna, Kata; Sorab. 2. Käthrina, Kascha; Vind. Katra, Katerin-zha; Croat. Katta, Kate; Rag. Kute, Katta; Germ. Śtatfja^ rina. Katarzyny świętej order, ber Sïatfjarinenorben, od Piotra wielkiego ustanowiony dla dam. Kras. Zb. 1, 446. — Deminutiva: Kachna, Kasia, Kaśka, Kasiunia, Kasinka , Kasieczka , Kasineczka , Kasiucbna , Kasinuchna , Ka-siula. — §. Katarzynki, gatunek pierników Toruńskich, podlejszy od Norymberskich, eine ©attung ferner Pfeffer* filmen. (Boh. katefinka, fenik na Szląsku r. 1542.). — '§. Katarynka, szarmant Katrynka, latsrna magica jar-marczników, ein ©neffaften; Ross. paeiCB. Głową, rękami tak rusza, jak szeyne (fd)i)ne) Katrynka na sznurkach. Mon. 73, 325.

aby miewała pani dla czeladzi katechizmy lub kazania.

Zab. 16, 5. Nauczyciel ma dzieci na katechizm do kościoła prowadzić. Pir. Pow. 125. Lubo dobrze w nauce

wiary są wyćwiczone dzieci nasze, posyłamy je jednak 1, 107., Ross. nocTaTeHHO, CTareHHUH. co niedziela i święto na katechizm. Kras. Pod. 1, 64. KĄTEK, tka, m., kącik, zdrobn. rzeczown. kąt; Rag. kutich; KATECHIZMOWY, a, e, KATECHETYCKI, a, ie, od ka-    ‘Croat. kutecz; baê SBittfeldjen. Chciał gdzieś wleźć w ka

techizmu, $ated)tómu3 *. Nauka katechizmowa. Pir. Pow. tek; lecz musiał w publicznym domie i na publicznej sta-125. Katechetyckie kazania. Pim. Kam. 2. KATECHI- nać ulicy. Teat. 19. c, 4. Kupić sobie jaki spokojny ką-ZMOWAĆ, KATECHIZOWTAC, ał, uje, cz. niedok., nauczać tek. Mon. 72, 773.

wiary przez pytania i odpowiedzi, fatedjiftren. 'Katechi- KATERA, y, z., z Turc, kadere, miecz długi prosty, wzdłuż

$arnt. Kiszka prosta abo kątnica, intestinum rectum. Krup.

konia do kulbaki przywiązany; należał do rynsztunku to- ściele powszechnym, pod posłuszeństwem najwyższego warzysza husarskiego, który siadając na koń, miał katerę pasterza biskupa Rzymskiego żyją. Star. Ryc. 6. Z tego na lewym boku. A. Czart. Mscr. ciii laitgeê gcrabeś 8d)tt)Crbt, że obcym kto mówił jeżykiem, Wątpiono, dobrym by tmś bic £>ttfaren mit ftdj führten.    był katolikiem. Zab. 16, 79. Słuchajcie wy ‘katolikowie

KATKA ob. Kadka.    malowani. W. Post. W. 258. — *§. Phras. Jakem katolik,

KATETER, u, m., narzędzie    chirurgiczne,    które'zapuszczają    tak    prawda. Teat. 28. b, 7. jakem dobry chrześcianin,

w pęcherz, końcem    dowiedzenia    się,    jeżeli zamyka w    jakem poczciwy, na sumnienie, fo tt)a|>r 1$ faifjMtfcb bin,

sobie kamień. Dykc.    Med.    3, 84.    eilt djrurgtfdjer Katheter.    eilt    guter Statÿolff bin. ‘KATOLIKA, i, i., wiara katolicka,

KĄTNICA, y, i, §. 1.    jelito    kątne,    kątna    kiszka, ber bltitbe    ber    fatljplifdje ©laube. Mniemane błędy w Rzymskiej ka-

tolice. Gil. Kat. 6.

2, 37., Dasyp. G g 4 b. Jelito w człowieku monocolon KATO MIAR, u, KĄTOMIERZ, a, m., graphometrum, ber albo intestinum coecum, po Polsku kątnica. Urzed. 30.— 20infelmcffer, pół koła, zrobione z mosiądzu, podzielone §• 2. Wielka kiszka do jedzenia. Tr. eilte große SBurfł.    na 4 80 gradusów. Jak. Mat. 1, 245. służy do mierzenia

{Boh. kautnice, śestinedelka położnica). KLINIK, a, m.,    kątów. ib. różni sie od przenośnika wielkością i przyda-

ezłowiek pokątny, einer auê beut SBinfel, eilt Rnbeîaunter,    „emi prawidłami z celownikami. Geom. Nar. 1,257. astro-

oßne SKnfeÿtt. Święci doktorowie, których naukę kątnicy    labium. Zabór. Geom. 178., Ross. epyHOKB.

ganią, z kościołem trzymali powszechnym. Hrbtt. Nauk. KAT0PTRyKA i Ł Greck ozei6 0 t k; wia(]„mość L b Wszedłeś w dzierżawę, me jako pan lecz jako    ₍, ■ zwieroiadfach i obrazach w‘ nich. Hub. Wsi. 228.

katmk. Pilch' Sen. lut 2, 9. (V,nd. kotn.k, koteshmk ,    ^ #    Nauka 0 widzeniu pr2e2 pr„mie„ie odbija-

trzonowy ząb). —■ §. Kątmk ob Kątom,ar KĄTNY, a,    jace sic K % 31g. cf , k dyoptryka.

e, od Kąta, SÔtttïel » ; Ray. kuutm; Croat. kutni.    ,    .    . , ,, .    .    , .    . , ,

KATOLICKI, a, ie, od katolików, fatfiollfcj^ Boh. katolickÿ ; KAI OWAL, ał, uje, cz. niedok., ukatować, skatować dok., Sorab. 2. katholski; Sorab. 1. katholski, wschichzromad- skatowywać czejtl., okrutnie zabijać, mordować pr. et nicżki, podjanski; Yind. katolshki; Ross. KamnmecKiS;    beitfcrmäßig, graufant beßattbelu, martern, übel junctjten;

Eccl. CEGOfthiCŁ, Biceiueticicb, noBce>iicTBeHHbïH, Bceoómifi.    (Sorab. 1. katuyu; Croat. hahariti; Vind. martrati, pefu-

Katolikos jest słowo Greckie, i znaczy powszechny albo    vati). lak bardzo ciało jego skatowane, Jakby nożami

soborny. Fund. 71. Prześladownik katolicki. Sk. Dz. 475.    było pokrajane. Odym. Sw. 2 F f 4b. Lotrpvvsko ukato

(t. j. katolików). Katolickich rodziców córka. Groch. W. 574. Wiara chrześciańska Rzymskiego kościoła wzięła sobie od najdawniejszych czasów tytuł katolickiej, t. j. powszechnej. Kras. Zb. 1, 447. Cerkiew ś. katolicka, ze wszystkich narodów i języków zebrana. Birk. Gl K. 6., Ross. coóopHan nepKOBS. Ferdynand Arragoński król Hiszpański od Juliusza II. papieża, tytuł króla katolika czyli katolickiego otrzymał. Sk. Dz. 706. — Wujek postyllę swoje nazywa ‘katoliczną. — ‘Katoliczny (katolicki) kaznodzieja. W. Post. W. 2, 77. ‘Katolicko, po katolicku adv., n. p. Po katolicku mówiąc, Torz. 276. Niekatolicko wierzyć i uczyć. Smotr. Apol. 19. — §. Medic. Extrakt katolicki, catholicum. Krup. 5, 36. KATOLICTWO, a, n., wiara katolicka, ber fat(ioltjd)e ©laubc, $at(mltci3mit3; Sorab.

1.    podjanstwo. Książęta Ruscy, potłumiwszy religią Rzymską , ledwo ślady katolictwa przy małych plebaniach zostawili. Nar. Ust. 7, 49. Przyodziali się katolictwa szatą. Smotr. Ex. 2. KATOLICZKA, i, i., wyznającą wiarę katolicką, bic Ül'atljoliftim ; Boh. katolicka. Z katolickich rodziców, katoliczka sama. Groch. W. 574. Królowy Heleny nie chciano koronować, bo nie była katoliczką. Czack. Pr. 1, 83. KATOLIK, a, m., wyznawca wiary katolickiej albo kościoła Rzymskiego, ber ^atßoltf; Slov. katolik; Vind. katolshnik; Slav. katholik; Croat. rimzkokatolichanzki ; Rung, papista; Sorab. 1. podjan quoniam sacramentum coenae sub una specie accipit ; Ross. KaTOJHKB. Ten Jest katolikiem, który z kościołem ,Rzymskim trzyma. Sk. Zyw.

2,    404. Katolików zwano też Rzymianami, papistami. Sk. Dz. 443. (cf. papieżnik). Imię mam chrześcianina, a przezwisko katolik. Sk. Dz. 26. Prawi katolicy, którzy w ko-

wać kogo, insidio sis simę tractare. Mącz. Piękniez to tak skatować kobietę; pewna śmierć lub choroba na kilka tygodni. Teat. 11. b, 85. Rusacy nasze jeńce okrutnie ska-towywali. Krom. 517. KĄTOWĄ, y, z., KATOWKA, i, be$ $ettfer3 SBeiO, bic Renferma; Boh. katowka, rasowka. — §. Fig. Katowka, katująca drugich, eilte ©raufame. KATOWANIE, ia, n., subst. verb., okrutne mordowanie, zabijanie. Cn. Th. graufanteS ipinrtdjten, ©raufamfett. KATOWANY, a, e, part. perf. męczony, geplagt, gemartert. KA-TOWCZYK, a, m. ^podkaci, ber ^cnferśfitecfyt. Dudz. 93. (cf. kącik). Odym. Św. 2 E e b. KATOWNIA, i, z., (Boh. katowna, rasowna ; Sorab. 1. katwano; Carn. pęsirna; Vind. marterni stoi; Croat. hahärnicza, kervarnicza; Rag. karyârniza); męczarnia, katusz, bie fÜîarterftubc, ^ettferê-ftube. Będąc już w katowni i w męczenicy podziemnej, do której złoczyńcę tylko przedtym na gardło osądzone, spuszczano. Birk. Kun. 43. — §. Męka okrutna, grattfantc gjłarter. A kto kiedy widział takową katownią, boleści zaraz i sznupek pełną? Groch. W. 191. Ociągasz się uchodzić przed katowniami, sprawiedliwie przed tobą wiszącemi. Nag. Cyc. 19. KĄTOWNIK, a, m., katujący, męczyciel, ber Zarterer, genfer; Ross. MOTopa3Tep3aTejtt. KATOWSKI, a, ie, od kata, Boh. rasowskÿ; Croat. ha-hàrszki ; Dal. karunichki ; Ross. najaneBCKÜi, naaauOBŁ ; ^ettferâ *, propr. et fig. graufant. Za takie męstwo mieczem katowskim płacą. Boh. Kom. 4, 223. Uczynił katowskie dzieło nad swoimi on przymuszony braniec. Birk. Obóz. f. (t. j. pozabijał ich). Po katowsku, "katowsko adv., benferSmäßtg. Katowsko mu zadarto karku. Czach. Tr. L. 1. KATOWSTWO, a, n., (Sorab. 1. katstwo; Boh.

KATOWY-KAWA.

KAWA.

337

rze

raspwstwj ; Croat. haharia, hakarsztvo; Dal. karunichko delo); katowskie rzemiesło, bflê Ipenferl/anbmerf.

KĄTOWY, a, e, kątny, od kąta, SBtnfel*. Łóżko w kątowym pokoju postawili. Teat. 19, 6. KĄTOWATY, a, e, — o adv., w kąty ułożony, nńnfelidjt, in SBtnfel eingekeilt. Łodyga kątowata, caulis angulatus, wielokątna, [płaszczyzny rynienkowate; od liczby kątów zowie sie trójkątna, czworokątna i t. d., a od ostrości lub tępości kątów, ostro-kątną, tępokątną. Jundz. 2, 16. cf. kącisty.

KATRYNKA ob. Katarzyna.

KATUKOPA, y, m., wisielec, obieś, hultaj. Mon. 75, 589. ©algenbieb. Idźże już kiedy masz iść katukopa. Pot. Arg. 500. cf. kopa, cf. kat. KATUSZ, y, z., KATUSZA, y, z., katownia, męczarnia , bie SWrtrterfiuk, *JJefttftuBe ; Ross. 3acTliHOKï>. Sklepienia katusz tyrana tego, były podawane tak sztucznie, że co tylko w nich mówiono, to słyszał. Fam. 83, 2, 286. — §. Męka, bie SOîarter. Dla złych jest to największą, wierzaj mi katuszą, Kiedy szkodzić nie mogą, i dobrzy być muszą. Zab. Zbb. 83.

KAUKAZ, u, m., wielkie pasmo gór Azyatyckich rozległych od morza Czarnego aż do Kaspijskiego. Dykc. Geogr. 2, 22. Turcy około góry Kawy abo Kaukazu mieszkający. Sk. Dz. 1020. Kaukazkie góry, ber ©aucafuS.

KAULEFIOR ob. Kalafior. KAULRAPA ob. Kalarepa.

‘KAUSZYK, a, m., [Ross. dem. kobiiiiikł * kubek, 4], czarka, ba3 ©djätdjen. Prussowie byka na ofiarę bożkowi, za-rzezą, a krew wypuściwszy w uszatek, czerpają kauszykiem albo czarką. Stryjk. 148.

KAUTERYUM, n., z Greek., apertura czyniona, dziura w skó-przepalona, na odbyt wilgotności. Cn. Tli., (Rag. proxiga, proxganizza), ein gontaneü ; (cf. apertura , fonta-nella). Wszystko ciało jego okryte było kauteryami, aby tym sposobem ustawicznie zbywał wilgotności owej zepsowanćj krwi , które go prawie zalewały. Ustrz. Kruc. 2, 318. — Nazwisko kauteryów dają bez różnicy wrzodom kunsztownym, zrobionym dla wypływu materyi cho-robnej jakiejkolwiek, jako też i materyom, które robią takowe wrzody. Dykc. Med. 3, 86. ba3 gontaiteH ttltb ttU$ gontanellpflafter, gontaneUeifen, Sretmełfen. Kauteryum tedy zowią też żelazo rozpalone, którego używają do uleczenia wielu chorób, paląc po chorym ciele. ib. żegadło. Cn. Th. Kauterya są też wszystkie plastry i lekarstwa palące, które mogą zrobić ranę lub strupek. ib. gonta* neEpflafter. KATUTFRYZOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., po ciele kauterya porabiać, canteriftrcn, gontaneHe fef>en.

KAUTOR ob. Rękojmia, poręcznik, ręczyciel.

"KAUZA, y, z., sprawa sądowa, ein3led)têï;anbel, eine fadjc, eût ^rocejb Kauzy przesłuchawszy, dekret udziałał. War#. Cez. 15. Sprawy abo kauzy rozmaitemi limita— cyami sądów bywają uwikłane. Modrz. Raz. 361. Wygrał kauzę. W. Post. W. 3, 226., Petr. Pol. 396. Kauzy odprawować, stawać w kauzach, practiciren, abnociren. ‘KAUZYPERDA, y, m., z Łac., jur, ein Dïetfyhfterbreljer.

1 ‘KAWA, y, z., KAWKA, i, i., KAWECZKA, i, i., demin., (Boh. kawka, krâkà; Slov. kawka, sogka, (cf. sojka); Sorab. 1. kawka , kauka, modra róna ; Sorab. 2. kawka; Yind. kauka, tola ; Carn. kavka, (cf. Carn. gavek; Lat.

gavia » czajka); Croat. kavka, kauka, chavka, choka; Slav. csàvka ; Hung. tsoka, choka , szayko ; Dal. szoyka ; Rosn. cjavka, chjola, kutta, vranna, (cf. wrona); Ross-raana, rajowa; Eccl. KaBKa, raina, (cf. gałka); Holi-kaw, kae : Norv. kaa, kaye, kaage; Dan. kaae ; Helv-2llpfadjle; Germ. Sup. ©and), 3atfe, $ae, Zapfen; Angl. chauh, jay, daw, jackdow; Gall. gay, choucas); l)bie 3)oI)le, corvus monedula, cała czarna , prócz tyłu głowy i nieco szyi siwawćj. Zool. Nar. 261. Kawka, ptak wrzaskliwy. Ład. H. N. 70. Kawka kwacze. Toi. Saut. 89., Croat. kâuka kàuka; Carn. kavkam crocito; Eccl. rpaio bko BpaHX. Kawki kwakanie Ross. rpah. Plegotały kawe-czki. Banial. J. 3 b. Kawa mówi, a przecie nie może być zwana człowiekiem. Petr. Et. 130. Rychlej wysłucha kawy i papugi, niż przyjaciela. Pot. Arg. 430. (lada plotkarki, świegotki, paplarki). Widzę cię, żeś pijany, bredzisz jak kawa. Pot. Pocz. 81. Wieszczka przykrej słoty, kawka okopcona. Toł. Saut. 70. Pewny gatunek kawki Ross. Kiyina, Kiymna. Biała kawka, biały kruk, czarny łabędź, coś rzadkiego lub wcale niepodobnego,

n. p. Snadniej o kawkę białą, niżli o sługę poczciwego. Tr., (Sorab. 2. Zarne ako schwon, bêle ako ron); (Slov. W nocy wśecke kawi su cerné, w nocy wszystkie koty bure). — §. Kawy « banialuki, głupstwa, ni w pięć ni w dziewięć, ©trotyjeng, meber getanen nod) geflogen, lee« re§ ©efdjtt)(t£. Skoro co wydrukują, choć plotki, choć kawy, Zaraz im wiarę dają. Pot. Arg. 250. On najwyższe w młodości zwiedziwszy urzędy, Widział, że wszystko próżność, drwa, kawy i błędy. ib. 218. cf. kawić, pokawić, drwić głową. — §. Poszło w kawy * przepadło , e$ mar umfonft, yergebltd), e3 gicitg in bie Śilje. Uciekałem od życia mojego poprawy, Z krukiem wołając : cras, cras; a tak wszystko poszło w kawy. Kulig. 176. Już on dopiął téj wakancyi u króla, a nasze głosy pójdą w kawy, Opal. Sat. 78. W jednego gdy surowość pokażesz osobie, Wszystkim jak dał po uchu, wszyscy pójdą w kawy, Co się wiążą do buntu i niesłusznej sprawy. Pot. Arg. 154. (zwieszą nosy, spuszczą uszy). Gdybyśmy odpowiedzieli, coby nie grzeczy było, takby-śmy poszli, jako mówią, w kawki albo we drwa. Eraz. Duj. C. poszlibyśmy na kpów, głupców, zadrwiliby z nas. — §. Kawka, pani duszka, fryerka, bie 23ul)lbtnte. Drugi ma piękną żonę, a uda się w kawki, Biegając po ulicach, nie mając tam sprawki. Rej. Wiz. 41. — 2) Kawa w piśmie • plama, żyd , Boh. kawka ; hal. chiosa ; (Croat. kauka in clericis corona, prima tonsura, plesz); ein SllCtï, ein Stntenflecf. Tablicę kompasową pisząc, ochę-dóstwo zachować potrzeba, bo jako kawa pismo szpeci na papierze, tak wrona nie ozdobi tablicy kompasowej. Haur. Sk. 190. Boh. kawćim, kawćiti, kawić, pisząc żydów narobić, flecfew. — §. Kawka, narzędzie jakieś muzyczne, ein înufifalifdjeê Snftnunent. Jest innych przy nim wiele puzanów i szortów, Kawek i z grubym głosem trafiaków, pomortów. Banial. A 2 b. II. Kawy, w niektórych krainach zowią przykrycie na słupach bez ścian, tak że od spodu tylko po dwa lub trzy drzewa na przy-ciosach położone bywają; a to służy na schowanie sia

43

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II'

KAWAŁEK, łka,

m.,

338

KAWA - KAWAŁECZEK.

KAWALER - KAWALERKA.

na, zboża ; różniąc się tym od brogu, ze ma raczej kształt stodółki. Rydel, ein langer bebecfter Beim, in ©e* ftalt einer ©d)eune, bod) o^ne ©ettenmćinbe. Stodoły wy-przątać trzeba, ile kto nie ma na dwuletnią krescencyą stodoł albo kawy. Huur. Ek. 39. (cf. *podrum). —    §.

W górnictwie kawy, wydrożenia. Czack. Pr. 2, 499. hingen, fioltlen, cf. Łac. cavus.

2.    KAWA, y, z., KAWKA, i, z. zdrbn., ber ŚHtffel) ; (Boh. kafe; Vind. kofe, turski bob; Slav. arabski bob, kava; Ross. Koweït, K04>e; Turc, cauhe, cahueh). Ziarno, które w Europie znamy pod nazwiskiem kawy, albo raczej kaffy, jest owocem drzewka bardzo pospolitego w Arabii. Dykc. Med. 3, 91. Ziarno to palą, trą na proszek, i poddają go w tym stanie wrzeniu na mały kwadrans, aby wyciągnąć z niego tynkturę, także kawą zwaną. ib.

93.    Kawę palą , mielą, gotują i piją z cukrem, z mlekiem lub bez mlćka. Kluk. Dykc. 1, 143. Kawa z śmietaną nie tak rozgrzewa , jak kawa czarna. Dykc. Med. 3,

96. Z rana zażywanie kawy z mlekiem najlepsze; po południu lepiej bez mleka filiżankę czarnej kawy się napić. Krup. 5,117. Kawa, lub bob Turecki albo Arabski. ib. 114. Korzeń cykoryi, podróżnika, na kawę wielkie ma zalety. Ład. II. N. 70. (na zastąpienie kawy). Hej stołków, niech dadzą kawę! Teat. 52. d, 79. Achilles, Cezar, wielcy ludzie byli, Jednakże kawy z śmietanką nie pili. Kras. List. 2, 150. — §. Kawa, miejsce gdzie kawę piją, gdzie kogo kawą częstują, posiedzenie kawowe, lub też kaflenhauz (cf. Francuzk. au cafle ) n. p. Będę się znajdował tu blizko na kawie. Teat. 32, 9. Co-dzień figurował po obiadach, kawach, assamblach. ib. 24,

94.    $flffel)öiftte, $ajfeï|l)flU«. cf. kawowy, kawiarnia, kawiarka, kaffenhauz, kaflenhauzowy.

3.    KAWA, góra Kaukaz qu. v.\ Sk. Dz. 120.

KAWAŁ , a , m., ‘KAWALEC , lca,

KAWAŁECZEK, czka, m. zdrbn., (cf Germ. $abel 31 big.); sztuka czego, część czego, brt« ©titcf öOtt etttia«. Boh. kawał, kawalec; Slov. kausek, (cf kąsek, kęs); Sorab. 2. hokusz , hokuszk; Sorab. 1. kruch, kruschk, cf kruszyna; Vind. kofs, fałat, drób, shkriz, kofetel, shtukel, druft, drum, falatez, okerhek, odresek, krajez, krai-zhiz; Carn. falât, kofêtel, (Carn. kavel s hak) ; Bosn. fallat, figlia, landa, komad; Slav. komad, komadich; Hung. fałat, falka, falatotska, darab, (cf. drób) ; Croat. fałat, falachecz, falatecz, komad, paradgyjk, landa, landiza, kuszich, (Croat. chaval clavus)\ Ross. kiokb , kiomoks , me-peóeeieB, jomotl, jomthivb, (cf łom, ułomek), jio-CKyrt, JOCKyTOKt, aociiyTonniCB. Okręty jego wnet będą skruszone w kawały. Przyb. Luz. 299. Rozumiałem, że na nim w kawałki suknią podrą, tak go każdy kre-dytor do siebie ciągnął. Zab. 13, 208. Od nas do miasta jest ka\\'ał, albo dobry kawałek (sc. drogi), e« tft eilt fübfdje« ©tücf ooit un« bi« nad) ber ©tabt. Ma on kawał fortuny; t. j. dosyć wielką fortunę, er fiat ein fttbfd) ©tücfd)ett Vermögen. Niech on bierze naszę siostrę ; jego kawałek fortuny i jemu i nam wystarczy. Boh. Kom. 4, 184. Ciężko pracowałem na kawałek chleba. Teat. 33,

6. id) fabe mir« fauer werben lajfen um einen Siffen 33rot.

Kto więcej mieć nie pragnie, jak kawałek chleba, Temu bardzo niewiele do życia potrzeba. Pilch. Sen. list. 4,

8. — Po kawałku , kawałkami, nierazem , tfeilmeife, ftiicfmei* fe; (Vind. po kofi, na drobnu, na falate, kofovitnu). Nierazem dom przybierać, ale po kawałku; żeby jednego roku pudło do karety, drugiego wasąg. Teat. 19. b, 48. — §. Kawałek, trocha, cokolwiek, cf kąsek, ein 23i«d)en, ein wenig. Wszystko będzie dobrze, tylko trzeba kawałek mieć cierpliwości. Boh. Kom. 5, 276. Co za głupstwo! on podobno ma kawałek manii. ib. 2, 184. (za-rywa manii). Kto zwątpił o wszystkim, ma sobie za wielki zysk, gdy mu się kawałek okroi. Fred. Ad. 122. Czy masz sumnienie i kawałek cnoty? Teat. 28, 71. (choć bynajmniej). Niemasz kawałka sensu w tern. ib.

20. b, 67. (by najmniejszego sensu niemasz). — Iron. Byle tylko przyszedł, zadamy mu kawałek roboty, ib. 15,

28. (będzie-ć miał co do roboty, t. j. dosyć, dużo). Kawałek człeka. Tr. karlik, pigmejczyk, eilt flehte« ŚDtenfd)* dien, ein Heiner 2Bid)t, ein ©Ht cf d) en ober ein ©ebanfe oon einem SDîenfdjen. — §. Kawałek » figiel, sprawka, wypadek, ein ©tücfd)en, ein (Heiner) ©treid), ein (Heiner) Itm-ftanb. Coż to jest za nowy kawałek? Teat. 30, 54. Prawda, że to są grube kawałki. Teat. 21, 61. Oto śmieszny kawałek, ib. 33. c, 45. Tak to on zawsze ma swoje kawałki. Teat. 21, 172. żarciki, psikusy, koncepta, er tft immer oott ©djwćtttfe. Ma jednak grzeczne kawałki. ib. 36. b, 117. Z tego ważny wyniknie kawałek, ib. 30, 62. KAWALER, a, m., (Gall. cavallier, chevalier; liai, caval-liero ; Hisp. cavallero, z Łac. caballus) *1) żołnierz konny. Cn. Th., jezdny, kawalerzysta, eilt 9îcilter, eilt ©flOaüe* rift. Kawaler z Wlosk. rozumie się jeździec na koniu, jako u nas eques Polonus. Star. Ryc. 36. — 2) Znakomitego rodu, szlachcic, rycerz, osobliwie młodszego wieku, panicz; ein ©belmamt, ein ©aoalier, ein junger $err, Slav. gavalir ; Ross. Kaßaaept. Każdy porywczy do zapalczywości jedna sobie imię kawalera; ot to łepski, to mi kawaler! Mon. 73, 3. Fraczkowi kawalerowie, co to po ulicach gwiżdżą. Teal. 14, 129. Odebranych ze szkół kawalerów, pospolicie za granicę wysyłamy. Mon. 65, 217. Tak kawaler bez serca, jak sługa bez wiary. Morszt. 160. — §. Nieżonaty, ein llmierfeuratljeter. Pytano się córki jego, któremuby z kawalerów serce swoje oddać zamyśliła? Zab. 2, 247. Przestarzały kawaler, ein £>ageftol$. — §. Rycerz pasowany, orderowy, Vind. vites, eilt Orbenêritter. Król go rycerzem albo kawalerem , order mu dając, czynił. Sk. Żyw. 2, 207. Trzeba gdzie indziej rość przez wielkie zasługi, aby został kawalerem. Leszcz. Gl. 55. — §. Forlißc. Kawaler, szaniec wysoki, na który po wielu wschodach wstępowć trzeba. Jak. Art. 5, 295. ber (koalier im geftungêbaue, eine l)ol)e ©djanje mit ©tnfen, kopiec dzielny. Tr. 3, 324 et 633. KAWALERKA, i, i., dama orderowa, eine £)rben«bante. — §. Amazonka , suknia białogłowska, ein SlmajonenHeib. Ka-' walerki, kapoty, mantolety. Łaczw. Zw. 30. Comp. Med. 705. — §. Białegłowy, które nierządem się bawią, nazywają kawalerkami, iż jeżdżą na głowie amantów, jak na ośle ; bo to z Włosk. caballo koń, z Łac. caballus ;

KAWALEROWY - KAWAŁKOWAĆ.

K AWAT - K AWI AR.

539

wi na rękę trzymać jastrzębia ; ten go szczypie, a żydek przed szlachcicem kawałkuje. Pot. Jow. 140. skacze, cwała, krzywi się, er fpringt Ijerum, mad;t $od#fprmtge. — §. Kawałkować konia * ujeżdżać, objeżdżać, ein $ferb jureiten. — §. Zawściągać, ukracać, podbijać, bmtbigen, überwältigen. Rozum człowieczy szalone nawet morze kawałkuje. Pot. Pocz. 87. On ubogiego zniszczył, zka-walkował, Dom wydarł, co go nigdy nie budował. Chros'c. Job. 72. Bóg, który pyszne duchy zkawalkował, Od ciebie siły będzież potrzebował? ib. 95. Jezus piekło ska-walkował, śmierć skruszył. Pot. Zac. 57. et 409.

Malt. A. 2. KAWALERSTWO, a, m., stan kawalerski: — 1) zaszczyt orderowy, rycerstwo, bie £)rben#tt)ürbe. Pasowanie na kawalerstwo abo rycerstwo. Wyrw. Geogr.

dok., karpić, dukwić nad czym, siedzieć nad czym, umierać nad czym, beftänbtg über etwa# liegen aber fitjen. Cn. Th. 271. Przy nim trzy lata kawęczy, różne przymówki cierpiąc i niesmaki. Pot. Syl. 154.— §. Kapieć, nikczemnieć, »ergeben, eleitb werben, abnebmen. Zwiezienia wypuszczony, już nie mógł więcej wskórać, lecz z niena-gła zawsze truchlejąc, w^ychorzały zkawTęczał, lento mor-bo consumptus est. Krom. 304. Gryzieniem o mężobój-stwo w domu marnie skawęczeć miał, contabuisse dici-tur. ib. 56. Na żałosnym wygnaniu mizernie skawęczeć musiał. Krom. 170. Niechaj w tych bolach dłużej nie kawęczy, Nie zgrzeszy, gdy mu na on świat pomoże. Pot. Syl. 56. Jak to może być dobrze, kiedy koń zawsze w takich pętach kawęczyć musi? Hipp. 34. Stuka; zamknięto ! u drzwi on pieskiem kawęczy. Zab. 5, 333. Koss.

nëh rib; Ross. nnpa ; Lat. garum); ber (§atnar. Kawiar z ikry jesiotra sporządza się z octem, pieprzem etc. Jest kawiar Wenecki, Turecki. Wiel. Kuch. 403. z ikry cze-czugi, wyza. Zool. Nar. 193. Pam. 83, 615 et 85, 1, 210. (cf. putarga). Kluk. Zw. 3, 60. Prasowany kawiar

jak tedy ryczerz koniem, tak te nierządnice kochankami swemi rządzą. Star. Ryc. 36. fryjerka, gamratka, pani duszka, dite Mtreffe, Śutylbtrne. KAWALEROWY, a, e, do kawalera należący, SatiaUter# * ; einem Orbenêritter ju* ftänbtg. KAWALEROWA ob. Kawalerka. KAWALERSKI, a, ie, od kawalera, t&walier *. — i) jezdecki, 9îent*.

Pierwszego siedzenia na koniu uczą sie w kawalerskich szkołach. Kluk. Zw. 1, 185. t. j. w rejtszulach. — §. Kawalerski, szlachecki, rycerski, od ludzi znakomitego rodu, Ross. KaBajepcKiîi, ab ermäßig, rtttermäßtg, Witter».

Nie oszczędzali i życia, pokazali, iż są ludzie kawalerskiego serca, umiejący czynić sobie sprawiedliwos'6 za ‘KAWAT, a, w., szabla na kształt noża. Tr. ? eilt (Säbel in krzywdę. Mon. 73, 3. Niekawalerskie dzieło, zażyć ko- (Sleftalt etlteê SDîeffer#. cf. karwat, karwasz. go zdradą. Morszt. 337. Radby się pomścił, radby oto KAWCZY, a, e, od kawki, Sollen ⁵ . Boh. kawćj. zaczął zwadę, Ale po kawalersku, ale nie przez zdradę. KAWECAN, KAWECON, u, m., (Ital. cavezzane, cavezzon-ib. 352. Hektor, drwiąc z ciebie, kawalersko stawał. ne; Angl, cavessan; cf. Lat. med. capsana); ber ßappjannt. Bardz. Trag. 497. (mężnie). Po kawalersku wytnę się Kawecan dla źrzebców bywa z powroza; dla podrosłych dziś z bratem Jzabelli. Teat. 29, 122. Wszystko traktu-    koni z rzemienia. Przyprawują różne do niego na nos

ją letko po kawalersku. Zabi. Roz. 119. (z pańska). — §.    łańcuszki, dla umiarkowania noszenia głowy i pohamo-

2) Kawalerski, nieżonaty, lebig, unbeweibt ; stan kawaler- wania burzliwości końskiej. Hipp. 33. Faeton rumiany, ski ob. Kawalerstwo. — §. Orderowy, £>rbeit# * . Kawa-    W lot dzianetom wypuścił złote kawecany. Kulig. Her.

lerski zakon ś. Jana Chrzciciela z Jeruzalem. Birk. Kaw.    266. t. j. cugle, er ließ tlmeit bie Bügel fließen. Fig. tr.

Hamulec, ber B^ntn, ber Bügel. Człowiek zawiedzie w kawecan niedźwiedzie. Mon. 71, 901. Ujął paszczę-kę jej smoczą kawecany dużemi. Tward. W. D. 2, 155. 338. — 2) Bezżeństwo, bie (Efjelofigfeit, eljelofer ©tanb, KAWĘCZEĆ, ył, et ał, y, et e, med. niedok., skawęczeć (tWtt Scannern). Powiedział mi Pan Miłosz, tydzień temu trzeci, Ze też nakoniec przyszło zamyśleć Waszeci Po ' długim kawalerstwie o małżeńskim stanie. Nar. Dz. 5,

161. — §. collect. Kawalerstwo* kawalerowie, bie Witter, bie £)rbcn#rttter, eliclofe SMnner. KAWALERYA, yi, z., roty żołnierzy konnych. Kras. Zb. 1 , 446. bie GkwaHerte,

Meuteret}. — §. Order kawalerski. Tr. ber Hîttterorben. Ross.

KaBaiepia. KAWALERZYSTA, y, m., jezdny, konny, ber ßaönllerift. KAWALKACYA, yi, z., jezdecka nauka, bie Siettfunfl. Exercycya w Paryżu miałem te: kawalkacyą, lutnią etc. J. Ossol. Dyar. 30. (wydoskonalił się w Paryżu w przystojnym na koniu siedzeniu. Boh. Ossol. 1,

37.) KAWAlKATA, y, z., źle ‘KALWAKATA. Dudz., jazda, bie SRctterep. Zatym w karoce jedni powsiadali A kawalkata osobno chodziła. Auszp. 19. KAWALKATOR, a, m., objeżdżacz koni, ber bereiter. Kawalkator, co ko- KAWECZKA ob. Kawa, Kawka 1.

nie dobrze ćwiczyć umie, chyżo dosieść, kształtnie ko- KAWENCYA, yi, z., kaucya, ręczenie, bie 33nrgfd)aft. Za niem toczyć, Kołkiem iść abo też poskoczyć. Alb. z Woj. kawencyą rekomendujących. Vol. Leg. 7, 512.

24. Jeśli płacim drogo kawalkatorowi, co nam konie ‘KAWERNA, y, z., poet. jama, bie tpoljlc. Grobowa kawer-ćwiczy, a czemuż nie mistrzowi, który mi syna uczy?    na. Kochow. 83.    Z dziećmi,    z żonami w lochy    i    ka-

Star. Vot. C. 3. Teraz syn szlachecki musi się we Wło-    werny Kryć się    poczęli, o    tym usłyszawszy.    Clirośc.

szech u kawalkatora uczyć. Star. Ref. 172. Hipp. 33.    Fars. 123. [z Łac. 2].

Pot. Arg. 297. KAWALKATORSKI, a, ie, od kawałka- KAWIA, ii, z., świszcz Bahamski. Zab. 42, 196. ob. Świszcz, tora, bereiter# *. Nauka kawalkatorska. Hipp. AS. jezde- eilte 91rt tum SDhtrmeltljier. cka, bie Sereitfmtft. KAWALKATURA, y, z’., kawałka- KAWIAR, KAWIOR, u, m., (z Wlosk. caviale, caviaro, torska abo jezdecka nauka, bie iRettfnnft. Trzeba aby    cavialo; Bosn. et    Rag. kaviar; Croot. kaviar, ikrę    szla-

szlachta też szermierstwem, kawalkaturą, pikami bawiła się. Petr. Ek. 101. KAWAŁKOWAĆ, ał, uje, cz. niedok.,

Skawalkować dok., jeździć na koniu, reiten. Szkoła kawałkowania, Mfcfyule, to jest, uczenia się jeździć na koniu. Petr. Pol. 2, 190. — Fig. Dał szlachcic żydko-

Ross. narocHaa impa; z kawiaru supa, KaJBa; co kawiar zaprawia iiKpaHHKB.

KAWIARKA, i, i., KAW1ARECZKA, i, z. zdrbn., która gotowaną kawę trzyma, lub też sługa kafenhauzowa, bte (Saffelfleberlnn. (Boh. kafirnice ; Slav. kavecxijnica). Kawiarka się przysięga, że to dyabeł, nie człowiek. Teat. 29 b, 112. Kawiareczki w salopach, ib. 14, 10. KAWIARNIA, i, i., kaffenhauz,. kawodom, gdzie gotowaną kawę trzymają, baê $affebtyan0, Boh. kafirna. W kawiarniach, traktyerniach, redutach, gdyby gospodarz w gry hazar-downe grać dopuścił.... A. Zamoj. 206. KAWIARZ, a,

m., kafifenhauznik, który kawiarnią trzyma, bet $affel)fłe* ber; Staffetyfd)enf ; Boh. kafjrnik; Slav. kaveexija; Ross. KO^emeHKB, öy^emiiKB. — §. Lubiący kawę pić, ein Slebfiab-er ront Gaffel), ein ^affetyłrtnfer. Wielki z niego ka-wiarz; czasem po cztery razy na dzień kawę pije. KA-WIARSKI, a, ie, od kawiarza, ^affetyfdjeitfen *. Ross. ko-«»emeHKOBB, KOoemeHCKiił.

KAWIĆ , ił, i, intrans. niedok., pokawić dok., drwić głową, poszkapić się, głupstwa popełnić, cf. kawa, kawy, drwa, buntme alberne ètreld)e mad)en, 35öcfe fdjleßett. Najlepszy rzemieślnik po pijanu kawi. Pot. Pocz. 271. Na końcu kawi, choć co dobrze zacznie. Wad. Dan. 91. Prawa ich żadne nie sądzą, choć kawią Dotąd , aż swoje fun-kcyą odprawią. Chrośe. Fars. 55. Nie jednego nauczysz, kto na winie kawi, Ze rozumu na wodzie, lecz późno poprawi. Pot. Pocz. 81.— §. Bredzić, jak kawka, pleść, alberneó 3^0 fctymaßeit. Posluchajźe, jakie cuda ten nie pisorym , ale pochlebca kawi. Pot. Arg. 596. Jedna, co najbliżej stała, One swoje wymysły kawić poczynała, ib. 574. — $. Kawić * kawami, żydami poszpecać, czernić, paskudzić, poplamiać, beließen, anfd;märjen, beflecfen, be* fubeltt, Boh. kawciti. Tryumfuj zemsto moja, niech się w krwi ich spławią Te obelgi, któremi dostojność mą kawią. Min. Ryt. 2, 215.

KAWKA ob. Kawa. KAWKOKOS, a, m., Kawkokos grzebieniasty, Ross. OCTIIH/UHCKiH TOBOpOKB. KAWODOM ob. Kafenhauz.

KAWON, u, m., [z Tureck. kawun 2]. Arbuz , cucurbita citrullus Linn. utrzymuje się w kosztowniejszych ogrodach, pospolicie pod imieniem kawonu. Jundz. 467., Me 3Bajfermelone.

KAWOWY, a, e, Gaffel) * , Ross. KO$e0HBi». Kawowy imbryczek KOfeMHHKB, KO^efiHiineK’B ; kawowa puszka Kooeîi-HHita (2. kawowieszczbienie). Po filiżance kawowej rosołu dawać choremu. Krup. 5, 569. eine Ślaffetytaffe. — §. Kawowy kolor, do kawy podobny.

‘KAWTAN ob. Kaftan.

KAZAĆ, ał, każe ad. niedok., rozkazać dok., Kazywać freq.t (Boh. kâzati, kazał, kâzi, kâzâwam rozkazywać; kazanie mieć; Slov. kâzat, kâzem mandare, każ! kazanie prawię; Sorab. 1. kafacż, pżikafacż, kazem ; Sorab. 2. kafasch jubere ; Vind. kasati, kashem, pokazati * skazywać, okazywać; Carn. kasati, kâshem monstrare; Croat. kazati, kasèm, izkazati » pokazać; Dal. ukasujem, kasujem osten-to; Bosn. kazati, kazivati ostendere, demonstrare, kazatise simulare; Rag. kazati demonstrare, ostendere, narr ar e, declarare, explicare ; Slav. kazati * pokazywać, opowiadać,

powiedzieć; Boss. Ka3aTB, Kamy mówić, powiedzieć; Eccl. Ka?KK), hb.thfo, CKa3yio ostendo; k^sth, Ka3yio, HAhM^oa.ATii, noyqaTB, HaciaBjaTŁ ; cf. Germ. Reißen 31 Mg.); rozkazywać, Befehlen. Boh. weleti, weljm, cf. wolić, wola; Croat. velim, velevam, sapovedujem, sapovedati, (cf. zapowiedzieć) ; Vind. vskasati, sapovedeti, vkashuvati, sa-rozhiti; Slav. zapoviditi; Sorab. 1. kneźu (cf. kniaź); Ross. Be.TfeTb, noBeiiib, BOBeairreiBCTBOBaTB, 3Btii],aTB. Co każą razem król, naród, starszyzna, To każe naród, to mówi ojczyzna. Kras. W. Cli. 27. Jedz, coć dają, rób, coć każą. Wolsk. Kazał pan, a musiał sam. Rys. Ad. 28. foH$ gettem fqn, tmtfffł bu’3 felOft fjjun. — Kazać z następującym trybem bezokolicznym c. inßnit., befehlen, Jjetßen, laffen. (cf. ‘dać). Kazał tego świętego cesarz dwom senatorom ^ wziąć pod straż, mówiąc: każcie mi go schować. Sk. Zyw. 1, 191. Kazał im milczeć, ib. 218. Kazałem sobie granatowy surdut robić, mad)en laffen, (faire faire Gall.) Był tu, i kazał się Wc Panu kłaniać. Teat. 22, b, 10. er läßt fiel) Seiten empfehlen. Z spójnikiem by, aby n. p. Każ aby konie do karety zaprzężono. Teat. 15. c, 50. — Elliptice. Kazać z opuszczonym trybem bezokolicznym drugiego słowa, n. p. Kazać po kogo * kazać przywołać kogo, einen fmljlen laffen. Odebrawszy tę wiadomość zaraz kazał król po posły, którzy gdy przyszli , powiedział im wszystko. Biel. Kr. 509. er Heß fo* giełd) Me ©efanbten golden. Wyperswadują królowi, że każe po wróżka. Pot. Arg. 241. — Kazać do jakiego miejsca, albo na jakie miejsce* rozkazywać by tam się udać, molnn beorbern, befehlen fld) babin ju »erfügen, ba* ty In ge|ten tyetßen. Pisarzom a księży kazał król do obozu; a rycerstwo sam jął upominać, aby każdy śmiele czynił z nieprzyjacielem. Gwagn. 74. Helizeusz Naamanowi do Jordanu po uzdrowienie trądu kazał. Sk. Kaz. 41. Ledwo się trochę zdrzymiesz, aż każą do koni, I tak niespana w tropy noc czujny dzień goni. Koćhow. 184. Potym do spoczynku żołnierzom kazał. Zab. 5, 68. Czajki wprzód przed Sułtanem idą, które każą na stronę wszystkim statkom, żeby się z Sułtanem nie potykały. Star. Dw.

45. Każesz mi na wygnanie, cóżem krzywa komu ? Bardz. Trag. 81. Na ustęp wszystkim nienależnym kazawszy. Pilch. Sali. 59. Przeląkł się tak, że zaraz kazawszy na od wrót, okopał się na pagórku. Ustrz. Kruc. 2, 260. er gab Sefetyl Jttnt JtltcfjUge. — Król kazał posłom przed się (sc. przyjść). A. Kchan. 187. er ließ fte smr ftety fontmen. — Kazać komu precz; kazać mu iść precz, cf. odejść, odkażać, won, eilten gellen tyelßeit. Jednemu słudze kiedy pan precz kazał, przyjaciele powiedzieli: a cóż on nieborak ojcu swemu powie, dlaczego mu precz kazano? Gorn. Dw. 189. Mąż żonie poczciwość odejmuje, gdy jej od siebie precz każe. Gorn. Dz. 100. Kazawszy temu precz, kazał przyjść drugiemu. Leop. Dan. 15, 55. (odwiódłszy go. Bibl. Gd.) — §. Fig. transi. Milcz, tak interes kazał. Boh. Kom. 1, 272. t. j. wymagał, żądał, fo tyabenS bte Itmftänbe erforbert, geheißen, erl)elfd)t. Musiałem mu dogadzać, tak potrzeba kazała. — §. Kazać czym « rządzić czym, mit etmaS fdjalten unb malten. Umiem białą płcią kazać. Zab. 11, 81. not. rządzić. — §. Kazać,

w niewoli miał, durno kazał. Jabl Tel. 146.

nas

zaraz

K A Z À C.

KAZ AK - K AZ ANN Y.

341

hardzie kazać, kazać na co * z zbytecznego zaufania dumą sie unosić, dumnie się odgrażać, Vind. klubetuvati, ko-shiti, koshatiti ; ftolj geljen, trofcen, ü&ermütljtg trogen. Jakby juz

Ze nie każę zbyt durno nad utrapionemi, Pokazałem to światu przykłady mojemi. Bardz. Trag. 84. Poznawszy, jak bardzo nieprzyjaciele życzyli pokoju, wyżej sobie kazać począł. Lub. Roz. 103. Francuzi za przybyciem posiłków, wysoko kazali. Warg. Cez. 219. fpradjett (Ut8 einem Inlett îone. Nie każ hardzie na szczęście. Pot. Arg. 31. W sprawie zszykowani stojąc, a na hardą każąc, wysłali swego zapaśnika. Stryjk. 126. Jamci chciał z nim z początku postąpić łaskawie, Ale że dumy jego tak na hardą każą, Weźcie go pod strażą. Morszt. 134. Nie każ na hardą, i nie śmiej się z mej głupości. Sim. Siei.

29. Książę Smoleński, za namową Rezańskiego, począł nowe rozruchy wzniecać, i hardzie przeciw Witoldowi kazać. Stryjk. 474. Na sarnę wiarę niektórzy każą, jak na trzy tuzy. W. Post. W. 429. Jużem śmiele kazała, jako na trzy tuzy, Ujrzawszy pożądane okiem Syrakuzy. Pot. Arg. 366. Odległy cel zakłada na sto lat, jak na trzy każe tuzy, choć dalej od nosa nie widzi. Pot. Arg. 130. Wiele już takich było , co szyję łamali, Co Tureckiemi końmi na pewne kazali. M. Biel. S. N. 30. (cf. jakoby na Tureckim koniu siedział ; cf. na ‘barzego kogo wsadzić). Nie trzeba ubogiemu konwoju w drodze , w domu straże, Na swoje nędzę, jako na trzy tuzy każe. Pot. Jow. 57. Rano kazał na tysiąc, a w wieczór spadł z stołu. Pot. Arg. 602. Co ma ten żywot, na coby bezpiecznie człowiek mógł kazać ? J. Kchan. Dz. 248. Niedługi czas temu, a każ na to śmiele. Ze znacznie porazisz swe nieprzyjaciele. J. Kchan. Ps. 26. — Resztą kazać » ostatnim gonić, resztą gonić. Tr. ba3 außerfte «nt» leiste toagett. — §. Kazać » kazanie prawić, rzecz do ludu mieć z ambony, prebtgeit, eilte ^reblgt galten. (Boh. kazati; Sorab. l.preduyu, pżedzyewam; Sorab, 2. prâtkowasch; Vind. predigati, predi-guvati, prödigat, prödugvat, (cf. predykant); Croat. prodeku-vati; Dal. pripovidati, pripovèdam, (cf. przepowiedzieć); Hung. predicalanni; Bosn. predikati, pripovidati; Slav. pripovidati ; Eccl. nponotOEßam). Każe nasz ksiądz z ambony, przyznać mu, że ładnie, Ale cóż potym? kiedy nie żyje przykładnie. Pot. Pocz. 372. Przed papieżem mając kazać, spisane pilnie miał kazanie, którego się na pamięć nauczył. Sk. Źyw. 2, 235. Wstępowało dziecię na miejsce jakie wyższe, mówiąc: patrzcie, jako ja będę kazał! I rozmaicie rękami, twarzą, słowami kaznodziejskie sprawy odprawowało. ib. 218. Kazał ksiądz około bojaźni, słuchali tego kazania różni Panowie. Orzech. Tarn. 113, Biskup przed nim mszą miał, i kazał; której mszy i kazania on na stołku siedząc słuchał, ib. 106. Teraz gdy przyjdzie kto do kościoła, nuż na księdza, że długo każe. Bial. Post. 175. Śmieją sobie przywłaszczać urząd kapłański; chrzczą, każą i t. d. Weresz. Reg. 19. Nie godzi się w domach kazać słowa bożego zgromadzeniu jakiemu. Glicz. Wych. L. 1. opowiadać, prawić, prebtgeit, oerfnnbtgen. W wielu krainach Samarytańskich kazali ewa-nielią. 1 Leop. Act. 8, 25. Gdziekolwiek tę ewanielią będą kazać a powiadać, będzie powiedziano i to, co uczyniła. 1 Leop. Math. 20, 13. (‘KAZAK ob. Kozak. KA-ZAK1NA, KASAKINA, y, i., KAZAKINKA, i, z., zdrobn., gatunek sukni, eilt ßafctfiit; (Ross. K03aKiiHB ; Gall. casa-quin; Ital. casachino, cf. Graec. xâcroç). Przekładam srokę w pstrej kazakince, kiedy umie gwarzyć, nad papugę w płaszczyku, kiedy nic nie umie gadać. Mon. 71, 148.) KAZALNICA, y, z., katedra kaznodziejska, ambona, bte Saujel. Boli. kazatedlnice, kazatelna, kazatelnice; Slov. kazatelnica, kazatedelnica, kanceł ; Sorab. 2. pratkarna; Vind. predikalniza, lisher, kanzel, kanzlia, predishniza; Croat. pradekâlnicza; Hang. prćdikallószćk; Slav. pridika— oniza; Dul. stolicza; Ross. nponoBkjajmme. Papież wydaje processa świętych kaznodziejom , by one z kazalnic swoich ogłosili. Bals. Niedz. 1, 84. Ksiądz pleban z kazalnicy głosił. Pot. Pocz. 269. By nie postylle, nie po-kwapiłbyś się krasomówco na kazalnicę, i ' :by rozdzie-wić nie umiałbyś. Smotr. Ex. 6. (‘KAZAN rossyjsk. na-jkshb. 2], źle zamiast nietoperz. Dudz. o, ; lecz Ross. Ka3aiiB kocioł). KAZANIE, ia, n., subst. verbi Kazać qu.

v., baS üBefcïjlen, baS prebtgeit. (Vind. kasanje, megnenje, namiganje * migi; Garn, kasanje monstratio; Bosn. kazanje indicium, demonstratio ; Ross. Ka3aHie pokazywanie). Postanowili poganie nie dopuszczać kazania żadnego ewa-nielii. Birk. Dom. 40. W drugim roku Jezus kazania swego przyszedł na drugą wielką noc do Jeruzalem, ib. 15. uczycielstwa sw^ego, fcttteS 8e$ramt8. — §. Kazanie, rzecz o religii do ludu, bte ^rebtgt. Boh. kâzanj; Slov. kazeń; Sorab. 1. wozyeweno; Sorab. 2. prątkowane, prat-kowansko; Vind. prediga; Carn. pridèga; Slav. ries box-ja, predika; Croat. prodeslvo, prodèchtvo, prodèka; Dal. pripovidanye ; Rag. pripovjêdanje ; Bosn. pripovist, pre-dica; Ross. nponoßt^aHie, nponoBi4B, '"‘npe^HKa, Kąsanie et IIojtCKaro /mina, nponoBl^t c.TOBa 6o*ia. Kazania w cerkwi pospolicie słowy zowią. Smotr. Ex. 7. Młody ksiądz wielkich talentów wyborne miał kazanie w kościele farskim. Zab. 13, 89. Nie wszystko to prawda, co ksiądz na kazaniu powie. Rys. Ad. 43. tt)d3 er lieber sprebtgt fagt. Ksiądz dwa razy kazania nie mówi. Zegl. Ad. 280. Pospolicie takiego, co na kazaniach bywa, nazywają nabożnikiem, liziobrazkiem, próżniakiem. Boh. Kom. 1, 57. Jak na Niemieckim kazaniu tam siedziałem. Cn. Ad. 290. nie zrozumiałem nic, e8 maren für ttti# Sôÿmt* fdje Dörfer. On oczy wytrzeszczywszy, jakby na kazaniu Niemieckim, w srogim tego słucha zadumaniu. Pot. Arg. 734. Gdy pisarz Zygmunta króla Węgierskiego naszym jego dekret Niemieckim językiem czytać zapoczął, przemawiają, w mowie tej nieukami będąc, na Niemieckim kazaniu my siedzieć nie powinni. Krom. 444. Ona widzę kazanie zacznie prawić. Teat. 22, 57. (moralnie a nudno się rozwodzić). Kazanie, łacina, kapituła, ‘kapelusz, ©trafprebtgt, kapitel, Section, Seoite. Jak główne dawałem mu nagany, jakie mu kazania prawiłem! Teat. 36. b, 29. Do każdego z nich swe osobne miał kazanie. Stebel. 2, 216. KAZAN-NY, a, e, od kazania, ^rebigt *. Przepowiadaniem kazan-nćm mocnił wiernych. Chodk. Kost. 43. Ross. nponOB^Hhiił.

Pochodź, kazywać; kaznodzieja, kaznodziejstwo, kazno-

342 KAZARNIE - KAŻDZIUTEŃK1.

KAŻĘ-KAZICHLEB.

dziejski ; dokazywać, dokazać, dokaż ; nakazywać, nakazać, Dobra każdziuteńkiego stworzenia w szczególe. Przyb. Ab. nakaz; okazywać, okazać, okaz, okazały, okazałość; od-    114, Każdziuteńkie    ziarnko.    Torz. Szk. 229. Boh. każdycky.

kazywać, odkażać, odkaź; pokazywać, pokazać, pokaz; 1. KAŻĘ, e, zad, ob.    Kazać.    2. KAŻĘ, i, id, ob. Kazić.

przekazywać, przekazać, przekaz; przykazywać, przykazać, 'KAZEATA, y, i., n. p. Chleb, szpćrka, ser na łęku, do-przykaz, przykazanie; rozkazywać, rozkazać, rozkaz; ska-    bre dla przygody,    Kazeatę    uczynisz z sera, chleba,    z

zywać, skazać, skaiń cf. kaźń, skazanie; ukazyiuać, uka-    wody. M. Biel. S.    A. 31.    t. j. drobiankę serową,

zać, ukaz; wskazywać, wskazać; wykazywać, wykazać;    brei), z Łac.

KAZEMATY ob. Podwale.

‘KAZEMIAK, a, m., [po rusk. kożemiak * kuśnierz, 2], Cer-dones vulgo każemiacy, garbarze, białoskórniki. Dub. 158. cf. bołtusznik, Ross. KomeBMUCL garbarz; cf. kuśnierz.

zakazywać, zakazać, zakaz; (distg. kazić etc.).

KAZARNIE ob. Koszary.

KAŹCA, y, m., który kogo kazi, przyszczuwacz, poduszczy-ciel, administer cupiditalum. Mącz. skaziciel, ber Berber*

KAZIĆ, ił, i, każe cz. niedok., skazić dok., Boh. kazyti, kazyl, kazyrn , (kaz, skaza vitium) ; Slov. kazym ; Sorab. 2. skafisch ; Sorab. 1. kafycż, skafycż, zkażu, zkażem ; Carn. kasim ; Ross. Kaaim., Kamy; a) psować, niszczyć, nadwerężać, nadwątlać, »erberben, öewtd)ten, jerftoren. Co się stało prawom przeciwnego , to my psujemy i kazimy tym listem naszym. Herb. Siat. 7. Obrzezanie skazili swym dekretem apostołowie. Sk. Kaz. 362. (znieśli). Oracze dobrzy skiby albo bryły wielkie, zwykli kazić albo młoty rozbijać. Cresc. 89. Nieprzyjaciel postronny nie uczynił tak wielu szkód królestwu naszemu, jak Zbigniew przez wnętrzne walki; i skaziłby je był do końca, by się było go z pośrzodka nie wygładziło. Biel., Kr. 90. Słońce szkła nie kazi, gdy promienie puszcza. Żyw. Jez. 25. Ja skażę kościół ten ręką uczyniony, a po trzech dniach drugi zbuduję. W. Post. W. 275. (rozwalę ten kościoł. Bibl. Gd. Joan. 2). — b) Zarazą psować, zarażać, rtttftetfcn, nerfdjlimmew. Skażona potrawa. Papr. Ryc. 660. (trucizną zaprawna). Jedna owca parszywa całą kazi trzodę. Min. Ryt. 3, 309. Jabłko zkażone drugie sobą kazi. Kochow. 132. — c) Fig. Pokalać, powalać, bfflecfen, entmetfjen. Nie kaźmy ust, któremi Pan ma być wielbiony. Przyb. Ab. 44. Weźcie mi to życie, Co waszą zbrodnią sromotnie kazicie. Teat. 44. b, 89. Cnota prawdziwa , gdy ją kto raz zgubi, Do serca skażonego wracać się nie lubi. Hor. 2, 54. Min. KAZIĆ SIĘ recipr., psować się, zarażać się, fdjltmmet: mcrbett, oerber&eit, @d)aberc nehmen, ftd) ©c^abett t(mn, ftd) anftecfen. Gdy się korzeń skazi, gałązki się psują. Birk. Chodk. 22. Rychlej da się dobry skazić, niźli zły naprawić. Sk. Żyw. 107. W Węgrach będąc skaził się Jagiełło bawolim serem, iż go niemało jadł, tak iż mu gorączka z tego przypadła. Biel. Kr. 271. er oerbarb ftd) ben SOîagcit. I rozum skazić się może. Pot. Arg. 95. uszczerbkowi podpadać, fattn 6d)a* beit nehmen. Mieczysławowi głowa się skaziła. Papr. Ryc. fein SSerftanb litt. Chłop , co mu się głowa kaziła, wołał : na swe złe jedziecie. Biel. Kr. 436. Fanaticus, szalony, któremu się kazi głowa: Macz. Tym, którym się głowa kazi, i od rozumu odchodzą, a zgoła szaleją, lekarstwo to bywa ratunkiem. Syr. 455. Kazi się głowa, widzę, temu ministrowi. Birk. Exorb. 12. Oszalałeś, i kazi-ć się głowa. P. Kchan. Orl. 1, 401. Potym, jak się tego ważył, kaził mu się rozum, i z frasunku i żałości umarł. Warg. Wal. 9. KAZIENIE, ia, n., subst. verb., bo3 SSerberben, 3?enttcf)teit, $er[d)ltmmern. *KAZICHLEB, a,

ber, ber ©ittensjerbcrber, Verführer. W nich widzę kaźców KAZERNIE, KAZERNY ob. Koszary, mojej sZawy. Przyb. Luz. 1181. (uwZaczaja mi).

KAŹDODNIOWY, KAŻDODZIENNY, a, e, codzienny, Boh. kaźdodennj ; Vind. vfakidanski, vlakdani, vfedaini, vfe-dneuni, tflßlid), (lUtägltd). Kwotydyana abo febra ‘każde-godniowa (kazdodniowa). Syr. Rej. Zimnica z gorączką *każdegodniową. ib. 45. Febrę kaźdodzienną cierpiał. Chodk.

Kost. 86. Na każdy dzień się ofiarami każdodniowemi oczyszczał. Zygr. Bon. 285. Me każdodzienne trunki,

Łzy zmieszane z frasunki. Ryb. Ps. 198. Na rekreacyach każdodniowych zawsze byZy rozmowy o rzeczach duchownych. Wys. Aloj. 300. Zbytki każdodzienne. Nag. Fil.

111. Bankiet każdodzienny. Pot. Syl. 473. Umiera smutkiem każdodziennym. Chrośc. Fars. 475. Wolskowie byli Rzymowi każdodzienni nieprzyjaciele. Faliss. FI. 22. —

(Boh. każdodennjćek diarium, dziennik). KAŻDOROCZNY, a, e, coroczny, Boh. każdoroenj ; Eccl. noBCHJihTHbiH, mto eweroAHO óHBaerB, afljäljrtg, Hor. 2, 302. KAŻDOTY-GODNIOWY, a, e, cotygodniowy, ctlltt)öd)entlt(fr. KAŻDY,

‘KOŻDY, ‘KUŻDY, a, e, (Boh. każdy; Slov. każdi; Sorab.

2. kużdi, kużdć, wschicżki, wscho; Carn. vsâk, vsakatir, slędn, slehern; Vind. vfaki, vfakoteri, fledni, vfaktri, vfakeshen, vezhihern; Rag. svakki, svakkojàki; Slav. sva-ki; Bosn. svakki, svak svi; Croat. vszaki, (cf. wszak, cf. wszelaki, wszelki); Hung. kiki; Ross. KaaubiH, mhjkao,

KOM5K40, KOJKAO, Kfl/BKAO, KOGJKAO, BCflKUl; Eccl. KIHSK^O,

Kiwt;/i,o ; cf. ki, który; cf. Graec xui')sig; cf. ltal. ciasche-duno; cf. Gail, chacun, chaque); wszelki, jeber, (caret Plurali; a zastępuje go: wszystek, -stka, -ko). Używał na ‘kożdy dzień okazale. 1 Leop. Luc. 16, 20. (na każdy dzień. 3 Leop. co dzień). ‘Kożde drzewo, które nie czyni dobrego owocu, będzie wycięte. 1 Leop. Math. 3, 10.

(każde. 3 Leop.). Bóg nie jest brakarzem osób, ale w każdym narodzie i stanie, każdy, taki bogu jest przyjemny, który sprawiedliwość miłuje. Żarn. Post. 3, 620 b. Co potkało jednego, może każdego. Cn. Ad. 96. Każdemu po jednemu. Gemm. 124. (singulis). Nikt z każdej strony Błogosławiony. Lib. Ilor. 53. (z wszech stron). Każda ręka piękna, która daje. Cn. Ad. 334. Każdemu swoja choroba najcięższa, ib. 336. Każda liszka swój ogon chwali; każdemu się swoje podoba, ib., Slov. każdi swogu hrâ. Każdy kraj, ma swój obyczaj, ib. 238. Każdy dudek ma swój czubek, ib. KAŻDYKOLWIEK, ka-żdakolwiek, każdekolwiek * wszelki bez różnicy, Eccl. Kin-jhóo, jebęr, wer nur immer, mer e$ aud) fes), rl)ne Unter» fdjteb. KAŻDZ1UTEŃK1, a, ie, id., n. p. Bóg upatruje czule

KAZICIEL - KAŹŃ.

KAZNODZIEJA - KAZNODZIEJSKI. 345

* se-

‘KAZNODZIEJCA, y, ot. ; Etym.

ot. ,

m., Boh. kazichléb paniperda, cf. darmojad. KAZICIEL, a, ot., lub skaźca. Budn. Zach. 11, 7. ob. Kaźca, skaźca, skaziciel, ber 33erberber, 5Serfd;Itmmrer, Boh. kazyć. Pa-trzajźe, jako ci dzisiejsi kaziciele nowi, od nauki Chrystusowej daleko odstąpili. W. Post. W. 3, 249. W rodź. ieńsk. Kazicielka, Boh. kazyćka skazicielka. (Eccl. Ka*e-hhkï trzebieniec). KAZIMIERZ, KAZIMIR , a, ot., Boh. Kazymjr, imię męzkie, Casimirus, ^aftttttr. Imię Kazimierza zmieniło się w używaniu jedną literą i; po staremu bowiem z słowiańska mianowało się Każemir, to jest, rozkazuje pokój, nie Kazimir, jakoby kazić abo psować pokój. Sk. Żyw. i, 139. Kazimierz, niby kazimir, albo psuje pokój; lepićjby zwać Każemir, t. j. rozkazuje pokój, jako Polscy królowie Kazimierze ledwie nie wszyscy czynili. Chmiel, i, 60. KA-ZIM1REK, rka, m., demin.; ob. Kaźmirek. — §. Kazimierz, miasto w Lubelskim; miasto w Kaliskim; przedmieście Krakowa. Dykc. Geogr. 24. ein 9îame »erfcbtebeiter £>rtfd;af= tett. KAZIMIERZANIN, a, m.y mężczyzna z Kazimierza, eût ^oftrntrer. Kazimierzanie pod Krakowem. Stryjk. Hen. B. 3. KAZIROD, KAZIRODNIK, a, m., KAZIR0DZ1EC, dzca , ot., co kazirodztwo popełnił, Rag. roddozquarnaz, ettt S31utfd)änber. Dawida syn Ammon, niecnotliwy kazi-rod. Kulig. 214. Cudzołożnicy, kazidorowie, mężobójcy. Sk. Dz. 313. Kazirodnik obrzydły nieczysty. Bardz. Trag. 410. — W rodź. zeńsk. KAZ1RODNICA. Birk. S. Kor. B 2 b. bte Slutfcfyduberimt. KAZIRODZIĆ intrans. niedok., kazirodztwo popełnić, 231ut)d)anbe treiben. Sam dziki zwierz chroni się kazirodzić. Bardz. Trag. 163. KAZ1RODZKI, a, ie, KAZIRODNY, a, e, od kazirodzców lub kazirodztwa , kazirodzący, bllttfctjćhtberifd). Kazirodna matka. Przyb. Milt. 325. W kazirodzkim żywocie poczyna Z tego, co go zrodziła bezbożność matczyna. Bardz. Trag. 376. KAZIRODZTWO, a, n., Rag. roddozquarnos; Ross. et Eccl. KpoBOCMtuieme, KpoBOurbmcTBO, grzech cielesny z osobą powinowatą. Wlod. Z bratem swoim kazirodztwo popełniła. Sk. Dz. 815. 23I«tfd)anbe. Z matką własną dopuścił się kazirodztwa. Pociej. 23. ‘KAZITELNY ob. Śkazitelny. ‘KAZIWINO, a, n., Boh. kaziwino viniperda, psujący wino, lub też niewart go pić, ein SBetnüerberber. KAZI-WSTYD, a, n., cinaedus. Brud. Ost. E 9. nierządnik, ein imfettfdjcr 2Mf$, ber fid) prctś gtebt.

1. KAŹMIREK, rka, ot., Kazimirek, zdrobn. imienia Kazimierz, 5\flfintir^en. Jednak mój Kaźmirek jest dobry chłopiec. Teat. 14, 36. — 2. KAŹMIREK, rku, ot., materyjka wełniana, ©aftmtr, ein 3^3- KAŹMIRKOWY, a, e, z kaźmirku, ©«ftmtr *, oott ©aftmir, caftmtren. KAŹŃ, i ź., (Boh. et Slov. każeń disciplina, karność; Sorab. i. kazna wyrok; Sorab. i. et 2. kafn, kazna przykazanie, lex); Croat. kastiga; Vind. kashtiga s kara; Ross. Ka3Ht kara śmierci; plaga bożka; Ka3HHTt gardłem karać, Ka3iiHTbCfl kaić się; Eccl. ks^mi*, rjoóa, luiiay^muc kara; Ka3HHTejŁ karacz, Ka3aTB karać); 1. kara. Cn. Th., Wad. Dan. 137. bie (Strafe. Z bólem rozważa bezuzdćj na swawolą nie-kaźni przykłady. Zab. 9, 46. Zabi, niekarności, 6trafloftg* !eit. (Prov. Slov. Kde néni kâznè, tu ne biwâ baznè). — §. Boża kaźń, wielka niemoc, choroba rzucająca, padaczka, kaduk. Sienn. 353. baS böfe Sßefen, bie fûKettbe è>u#t.

— §. Kaźń sędziego * wyrok, skaźń, skazanie, brt§ Urtljietl, ©trafurt^eil. Tr. — §. Sub banno regio sądzić, rozumie się sąd władzą królewską zagajony, co po Polsku snadnićj jedno kaźnią królewską nazwano być trudno może. Szczerb. Sax. 177. Pod kaźnią królewską sądzić, żadnemu się nie godzi, jedno temu, kto tę władze od króla przyjmie. Szczerb. Sax. 177. Ktoby pod kaźnią albo zagajeniem królewskim sądził, a tej władzyby nie miał, język traci. ib. 178. — 2. Kaźń, więzienie, ciemnica. Sax. Rej. bctS ©efćtttgtttjL bet* 3lrreft. Wsadzony do kaźni, gdyby się wyłamał. Sax. Porz. 136. Dali go wsadzić do kaźni. 4 Leop. Kum. 15. Więzień był dan do kaźni miejskiej pospolitej, aby tam był zatrzymań. Szczerb. Sax. 406. Dwaj dworzanie z strażą miejską chodzili, a kogo znaleźli występnego , dworskie ludzie dwmrzanie do swej kaźni, a straż miejska do swej turmy ludzie miejskie brali. Gorn. Dz. 47.— 3. Kaźń [Ross. kazna * kasa, skarbiec. 6] kretne schowanie, gelernte $ent)al?ning. Kredencerz służbę z królewskiej stawia na stół kaźni. Morszt. 39. Klejnoty z Carskiej starożytnej kaźni do Polski pobrano. Tward. Wl. 18. Wyrabowawszy kaźni Carskiej ostatek, ib. 43.

Pochodź, skazić, skaźca, skaziciel, śkazitelny, nieskazitelny, skaza; nakazie, nakazienie, nienakaziony, nieskazio-ny; przekazie, przekaźca; prawokaźca, zakonokaźca; cf. kazać, cf. kazić.

KAZNODZIEJA, iei,

kazanie et dziać; (Boh. et Slov. kazatel, (Slov. kazatedel-nik qui audit concionem); Sorab. i. wozyewenik, predar; Sorab. 2. pratkar, pretkar; Vind. predigar, predishnik, duhouni befednik ; Carn. pridegar; Croat. prodekâtor; Dal. pripovidalacz ; Bosn. pripovidavaç, koji predicanęe cini, (Bosn. kazalaę demonstrator); Rag. pripovjêdavaz, pripo-yjedalaz, (Rag. kazaz * drugi palec, index); Slav. predikatur, cf. predykant; Ross. nponoB^aTCJb, CBamemionponoBi-4hhki> ; Eccl. Ka3H04l3M cb IJoibCKaro ; kh^tcsł, oyYH-T€iu>); który kazania miewa, ber flrebtger. Kaznodzieja prawdę mówiący, nie ma przygany. Cn. Ad. 345. Kaznodzieja bardziej przykładem kazać, niż słowem powinien. Zab. 5, 34. Dziwna świętobiiwość starych ‘kaznodziejców. Hrbst. Odp. K k b. Gdy osoba jedna jest i lekarzem i kaznodzieją, właśnie mówią: lekarz każe i kaznodzieja leczy, Sk. Kaz. 536. Kaznodzieja nadworny, ber £>ofpre* btger. — §. impr. Jaki mi kaznodzieja! Mon. 68, 197. (jaki moralista)! KAZN0DZ1EIĆ intrans. niedok., kazania prawić, kaznodzieją być, ben ^rebtgcr machen, prebtgen. Zyzani rozumiał, że tak łacna jest rzecz dobrze o wiary dogmatach 'wyprawować, jak nie jest rzecz trudna lada-jako ‘kaznodzieić. Smotr. Apol. 96. KAZNODZIEJKA, i, z., kazania miewająca, bie ^rebtgerittn. Ross. nponoßtAa-TejbHima. Jedna fałszywa prorokini kaznodziejką się uczyniła. Sk. Dz. 799. Heretycy sami się kaznodziejmi i żony swe kaznodziejkami i kapłanicami ku naszej zelżywości poczynili. W. Post. W. 3, 394. KAZNODZIEJSKI, a, ie, od kaznodziei, ^rebiger». Ross. nponoBt4Himeii, npono-Bt4HHqecKiH. Dziecię wstępowało na miejsce jakie wyższe, mówiąc: patrzcie, jako ja będę kazał; i rozmaicie rękami, twarzą, słowami, kaznodziejskie sprawy odpra-

wowało. Sk. Źyw. 1, 218. Ś. Dominik zakonu kaznodziejskiego autor. Birh. Dom. 1. (dominikańskiego). O ty mi widzę zaczynasz prawić po kaznodziejsku. Teat. 52. d, KCIEC, kciał, kcieli, kcie, kste, kce intrans. niedok., za-27. auf sprebtger 2lrt, tute ein ^rebtger, tut ^rebtger Sunę,

wszystkich wzywać. Leszcz. H. S. 562. Ezechiel kazywal w ziemi Babilońskiej żydom. Zai. Test. 296. Mon. 74, 334.

kcieć dok., 'ktać kontyn., (Croat. kliczati) ; pączki czyli kiełek puszczać, Sorab. i. kcżecż, kcżu, kżem, chcżu, chcżem; Hebr. ziz effloruit; feinten, fjeruorfproffeu. Tr. In diębus Eliae kiedy zakstą kije. Rys. Ad. 17. (na ś.

(moralizować, strofować). KAZNODZIEJSTWO, a, n., sprawa lub urząd kaznodziejski, ba3 ^rebfgtamt, ^rebtgcr« gefd)äfte; (Vind. predisbnu slushilu, predigarska slushba).

On w kaznodziejstwie przodkuje. Groch. 514. Pójdźże Nigdy, na ś. Adam).

teraz kaznodziejo, i kaznodziejstwo odprawuj. Birk. Dom. *KGIUK, a, m., wielki palec. Syr. 875. ber 25aumen.

32. Ksiądz Skarga z młodu gorąco serce swe obrócił ‘KCZEMU, k - czemu, ku czemu, oh. Ku. do kaznodziejstwa. Birk. Sk. 11.

K Ę.

'KAZUALNIE adv., przypadkowo ; zufälliger SBcife. W tym kazualnie jeden za piec zajrzawszy, znajduje tam pana komissarza. Zab. 13, 192.; ob. Kazus.    'KĘBŁAC, ał, a, cz. niedok., n. p. Gdy już będą od matek

KAZUAR, a, m., Struthio Casuarius Linn., ber Grtfuar, ptak odsądzone jagnięta, trzeba je kębłać i z niemi się pieścić, mniejszy od strusia, niezdatny do latania; z daleka zdaje ^by za matkami nie tązyły. Cresc. 562. sie raczej włosami niż pierzem okryty; znajduje sie w KĘCZYSKO ob. Kącisko.

Azyi i w Afryce. Zool. Nar. 243.    ‘ KEDER (Kieder), dra, m., [KIEDRA, y, z., 2], rodzaj

w.,

modrzewia na Pokuciu. Kluk. Rośl. 2, 28. eine 9Irt Serdjeu« baunrê. [tak Ruś pod Karpatami nazywa limbę, 3terbclfies fer, pinus cembra, 2].

KĘDY adv. loci, Boh. kudy, kady, kde, kdeż, (cf. gdzie, gdzież), kam; Slov. kam, kadè; Vind. kei, kai, kam, kier; Carń. kjć, kam, kod, koder; Croat. kadë, kam, kńd, kuda, kamo; Dal. kamo; Slav. kuda; Rag. kâmo, kùda, kùd, kammo; Bosn. kammo; Ross. Ey^a, Ky^Bi; Eccl. ejtiL, K/ń^oy, kamo, amo; cf. Graec. Jon. xov) (Etym.- kąd, cf. kąt), a) interrog. in loco; wo? «gdzież? n. p. Janie! kędy cię bies! niemaszże żadnej bestyi? Mon. 63, 541. — b) Ad locum « dokąd, moljtn? Kiedy myśl błądzi, najlepiej iść kędy traf wiedzie. Dardz. Trag. 247. Lecz co inszego kędy, co inszego dokąd. N. Pam. 22, 104. — c) Sine interrog. mo. Kędy płaczą, tam cieszyć; kędy smutno, tam bawić. Dzwon. Stat. A 4. Co jest chwalebną kędy indzie cnotą, Tam jest występkiem. Past. Fid. 262. — Kędy niekiedy, miejscami, tu i owdzie, fuer unb bort, ftellemoetfe, Boh. onde y onde; Rag. kadgodi. KĘ-DYKOLWIEK adv. loci, Boh. kudykoli, kadykoli, kamkoli ; Slov. kadèkolwek ; Carn. koderkoli, kjerbodi ; Vind. ka-merbodi, kamerkoli, kamdergam, kambodi ; Croat. kud-god, kudagoder, kamgoder, kamgod; Dal. kadigoder; Rag. kudgodir, kudgodi, kamogodir; Ross. Ky4a HHÓy4i>, Ky4a Hii ecu,, Ky4a móo; Eccl. aMome, cujie; gdziekolwiek, a) in loco, n)0 nur Immer. Kędykolwiek jest, znajdę ja go. ß) ad locum, dokadkolvviek, loofnit nur immer. Kędykolwiek idziesz, pójdę ja z tobą.

KĘDZIERZAWIĆ, ił, i, KĘDZIERZYĆ, ył, y, cz. niedok., ukędzierzawić dok., Boh. kaderawiti, kadefiti; Slov. ku-ćefawim; Sorab. 1. krużu; Carn. krishpam, kodram, fer-kôzam ; Vind. kraushati, porudati, narugati, naferkati; Croat. rugati, rugam; Bosn. ruditi, naruditi ; Rag. ruditi, narûditi, zarûditi ; Slav. nacifrali, nakovêrcsiti ; Ross. Ky-4pHBHTL, KypuaBHTt; kędzierzawo czynić, frättfeln, frauS madjen. Nie wstyd Bacha, że z młodu włosy kędzierzawił. Bardz. Trag. 25. (cf. fryzować). Włos jéj z przyrodzenia ukędzierzawiony, Puszczony na wiatr, w pierścienie się wije. P. Kchan. Jer. 85. Włosy nosił w pier—

KAŻUB, KOZUB, a, m., KAŻUBEK, KOŹUBEK, bka, demin., Boss. Ky30BTj, Ky30B0Kt&, Ky30BCHŁita, ny30Biime, kadłubek, naczynie z łubku, z kory drzewnej. Cn. Th ein ©efäß über ©efdjtrr, 2Md)fe, uott Saumrtube. (cf. kadłub).

Nieraz-em i ja złotowierzbym łubkiem Nieraz wybornych malin obsyłał kożubkiem. Tward. Daf. 44. Loculamentum, niejaki kosz albo każub ku gnieżdżeniu ptakom dobry.

Macz. Każub ptaszy, kosz, zachowanie. Volck. 493. Fig.

Łacno doma dyskursy na kożubie odprawować. Rys. Ad.

34. na gnieździe, za piecem, auf bcnt 9?efte, fyinter bem Ofen. Dziś każdy w swą, do murów, kożubów, albo gdzie kto może. Falib. Dis. U. 2. (cf. a nasi w chrostj. Bia-łegłowy włosy umyślnie pokudławszy, nie czesząc i nie plotąc, samych się kożubów na głowie, jako nietrudno się włosom kudłać i lepić, nabawiają. Fetr. Wod. 21. gniazd , kołtunów, ob. Kożubaty, kożubieć.

*KAZUS, a, m., z Łacińsk., nauka do dobrego rządu, su-mnienia i żywota. Cn. Th. ein ©emtffeuêfaH, etue ©etoiffenS* frage. — §. Przypadek, zdarzenie, eilt 3uffllb Vorfall. Trafił się taki kazus. Cn. Th. Kazusy chociaż śmieszne, cale jednak są osobliwe. Xiadz. 220. cf. kazualnie. — §. Grammat. Spadek. Wlod., przypadek. Kopcz. Gr. KAZU-1STA, y, m., biegły w nauce kazusów sumiennych czyli skrupułów, citt (Safuift. Kazuiści. Pam. 83, 2, 1*99.

*KAZYA, yi, z., [Kassya, co ob. 2], n. p. Tam fiołki, tam kazye w kwiaty się ozdobne przesadzają. Tward. Pasg. 11.

KAZYATKA, i, z., kaftanik, chemisette. Tr. ba3 ^Utier^embe.

*KAZYTELNOŚĆ, ‘kazitelność ob. Skazitelność.

KAZYWAĆ, ał, a, cz. czsll. verb. kazać, (Boh. kazawati; Rag. kazovatti, kaxuvatti declarare, narrare)-, kazania lub rzecz o religii do ludu miewać, ju prebigeu pflegen, pre* bigeit. Przez lat 19 kazywał Dominik ś. Birk. Dom. 9. Wolno dyssydentom sakramentami administrować, w jakimkolwiek języku kazywać. Vol. Leg. 7, 575. Zakonnicy Mahometańscy nie mają powinności, jedno kazywać kazanie na każdy piątek. Star. Dw. 18. Święty ten na obrok duszom często kazywał. Groch. W. 550. Tam począł Chrystus publicznie kazywać, I do pokuty, jak Jan

ścienie ukędzierzawione. P. Kchan. Orl. 1, i 85. Głowa    ein Mufeleifen, Srennetfen, 2Bi(feIetfen ; Croat. rugalcze se-

ukędzierzawiona. Past. Fid. 44. Woda w wysokie góry    lescze ; Vind. rugalze.

ułożona Spadła i tylko grzbiet kędzierzawiła. P. Kchan. ‘KENTOPORY quatuor tempora ob. Suchedni, kwatembra. Jer. 379. KĘDZIERZAWIĆ SIĘ recipr., fid; Mtifeltt. Patrz, KĘPA, y, z., KĘPINA, y, z., KĘPINKA, KĘPKA, i, z. de-jak mu się włosy kędzierzawią. — Woda na prądzie się    min., kupka razem zrośniętych roślin, włosów, sierści,

kędzierzawi. Klon. Fl. E 3 b. KĘDZIERZAWIEĆ, iał,    ein jufammen gewacf>fene3 Sufdjel Broeige » $aare u. f. w. Ross.

ieje, nijak, nicdok., zkędzierzawieć dok., Boh. kaderaweti;    rpo340K’E; (Eccl. K/ńmmy «ycTB, KycTapHHieB kierz, krzak;

DZIERZAWIEC, wca, m.,

Ross. Ky4paB'feTŁ, 0Ky4paB’feTfc, KypnaßtTB, OKypnaBtTB, Vind. kępa , dern * gruda ; Garn. kępa » pigułka śnieżna ; cyaHTBca; kędzierzawym się stawać, fraufe werben. KĘ-    kępam * ciskam pigułkami). Orzechy laskowe rosną zwy-

laz, który ma liście szerokie    czajnie z korzenia całą kępą; trzeba je więc poobcinać,

kędzierzawe. M. Urzed. 22. malva crispa Linn. bte fraufe    Kluk. Rośl. 1, 152. Maliny rozszerzają sie w ziemi w

SRömifdje Rappel, ober Moa. KĘDZIERZAWINKA, i, z..    kępki. Kluk. Rośl. 1, 152. Pagórki na trzęsawicach wy-

chmielinka kędzierzawa jakiej rośliny, bie fraufe Bafer et*    stawające, kępiny. Kluk. Kop. 1, 89. Łąki zrównać

ner ^flauje. Wodna lilia we śrzodku ma piórka drobne    trzeba, kamienie wymiotać, aby żadna górka ani 'kępa

abo kędzierzawinki. Syr. 770. KĘDZIERZAWIUCHNY, a,    nie została. Cresc. 482. Liczba kwiatów w kępki różnym

e, intens., crispulus. Mącz. ganj fraufe. KĘDZIERZAWO    strojem pstrzona. Przyb. Ab. 58. Do góry tej włosiste

adv., kręcąc się, franel. KĘDZIERZAWOŚĆ, ści, z., Boh.    boki zamknęły dostępy Borowato i dziko krzewistemi

kaderawost; Ross. Ky4peBaT0CTB, Ky4paB0CTB, KypnaBOCTB,    kępy. Przyb. Milt. 106. Kozieł ma pod dolną szczęką

kręcenie się włosów, bie Traufe, baß träufeln. KĘDZIE-    kępkę włosów, brodą zwanych. Zool. Nar. 363. — §.

RZAWY, a, e, Boh. et Slov. kaderawy, kueerawy; Sorab.    Wyspę na Wiśle (na rzekach) kępą ‘rzekają taką, gdzie

1. kudżerawć; Vind. kodrast, kraushast; Garn. kushtr;    chrost abo piasek, I drobny lasek. Klon. Fl. E 3 b. bte

Slav. kudràv, kovêrcsit; Croat. kukurjav, rudàszt; Rag.    ©d;utt, ber SSerber, eine ftlußinfel, i)0U ©trdudjiertt unb

rüd, rudokossan, rudan; Bosn. rüd, kukurav, najesgen;    Süffelt bewarfen, cf. Germ. $antp. 21 big. Wyspa na Wi-

Ross. Ky4peBaTBiii, Ky4paßBiH, KypuaBBiö, KypuaBaTBiü;    śle, gdzie dębowe drzewo z topolowym z dawna poro-

kręcący się, wijący się, fraufe. Krainy ciepłe czernią i    sło, zowią ostrowem. Klon. Fl. E 5 b. Kępa zowie się

kędzierzawe mnożą włosy. Cresc. 14. Nad kędzierzawe    ląd na około wodą oblany. Magier. Mscr. Kępa Bazar

główki rączki łamią małe, beczące jego dzieci. Przyb.    naprzeciwko Torunia. Vul. Leg. 8, 918. Nie z atomów

Ab. 228. Kędzierzawe włosy, wichrowate myśli. Rys.    się poforrnowało co jest na świecie; tyle tysięcy lat świat

Ad. 33. Kędzierzawe liście, folia crispa, gdy są w pro-    stoi, i kępinka z nich nie urosła. Chmiel. 1,1146. (KE-

porcyą śrzodka nazbyt obszerne, tak iż w nieforemne    PAĆ się ob. Kąpać się). KĘPIASTY, a, e, KĘPIASTO

gęste fałdy składać się muszą. Jundz. 2, 33. KĘDZIE-    adverb., kępkami abo kupkami zrosły, bufdjg, ttt 23nfd;elrt,

RZE, y, abo ów plur., Boh. kadere;    Sorab. 1. kudżeran-    (Vind. kepast, kofen , grudast* grudzisty). Mieszkający

cże, krużencże; Croat. rudessi; Dal.    rudetine; Bosn. ru-    na miejscach opoczystych włosy miąższe miewają a ke-

desgi, rudine, rude kosse; Ross. Ky4pn; loki naturalne,    piastę. Cresc. 655. Stopy mu krzak paprociny uwikła

włosy w loki się wijące, cf. kosa, natürliche Socfen, tlt    kępiasty, Co go kolące ciernie przerosły i chwasty. Przyb.

Socfcit fid; fräufelube §aare. Kędzierze jego kępiaste, a    Milt. 107. Jemiel na jedlinie kępiasto wyrasta. Haur.

czarne jako kruk. Budn. Cant. 5, 11.    (włosy jego kędzie-    Sk. 286. Kędzierze jego kępiaste a czarne jako kruk.

rzawe. Bibl. Gd.). KĘDZIERZYĆ ob.    Kędzierzawić. KĘ-    Budn. Cant. 5, 11. Kępiastej głowy, pansa. Cn. Th.

DZIOR, u, w., Boh. kader, kućera;    Slov. kadefina; So-    194. ber einen flauen, platten $opf pat.— §. Rzeka kępia-

rab. 2. kużera; Carn. kôdr, kodrésh,    kravshel, kita, fer-    sta * pełna wysep, yod ftlnßinfelrt, yoU SSerber. Tr. KĘ-

kôzel; Croat. kika, perchin ; Vind. kodra, krausha, ku- PINA, KĘPKA ob. Kępa.

kurjavi lafi, narugani lafi, ferkani lafi ; Ross. Ky4epB ; 1. ‘KERMES, ‘KERMEZYN ob. Karmazyn, Czerwiec. KER-kędzierzawość włosów, kędzierzenie się włosów, gcfrćiufelteS SZTRANK ob. Kiersztrank.

§aar, §aarfraufe. Włosy ciepłym żelazem przypiekane, KĘS, a, m., Boh. kus, zausto, sausto, sky wa ; Slov. kus ; utrzymują kędzior; lecz włos kędzior porzuca, gdy świe-    Sorab. 1. kusz; Sorab. 2. kusz, hokusz, bitscha ; Carn.

żego soku naciągnie. Perz. Lek. 15. — 2. Kędzior, *kę-    kôs, kôsz, kavsel, grisblej; Vind. kos, kof, shtukel,

dzierz, KĘDZIOREK, rka, m., demin. « lok, włosy w    grislei, sagrislai, saluzhai; Croat. klisz, gritz, zalogay,

pierścień skręcone, cf. kosa, eine ^aarlocfe, worin fid; ba3    zalosàj, fałat, snita ; Dal. kuuss, landa, zalogay; Hung.

£>aar träufelt. Cn. Th. Włosy jej kręcone wdzięcznemi    kończ, fałat; Bosn. kus; Rag. kńs, kornad, paragik,

kryją skronie kędziorami. Past. Fid. 68. — §.    Kędziorek,    peccja; Slav. ujidac; Ross.    KycB, imotoice ;    cf. kąsek

(Boh. kaderawek; Sorab. 1. kudżerawcżk; Vind.    kraushnik,    dem., ukąszenie, tyle ile się    da na raz ukąsić,    ein 93iffeit.

kodrovez); człowiek mający włosy kędzierzawe,    eilt brauch    Przynieś mi kęs chleba przekąsić. Sk. Żyw. 2,    194, (cf.

fopf. KĘDZIORNIK, a, m., barbierz, co włosy trafi. Cn.    gleń, glonek). Tak smaczny    kęs, nie chce się    go stra-

Th. perukarz, niepolskie. Włod. ber £>aarfrdu$ter, fryzer,    cić. Rej. Wiz. 102. Lepszy kęs chleba z wreselem, ni-

Carn. ferkozar, (cf. warkocz); w rodź. zeńsk. ferkozarza.    źli dom pełen z swarem. W. Prov. 17, 1. Klasztor nie

KĘDZIORNY, a, e, od kędziorów lub kędzierzenia, junt    miał Jedno troje chleba, kazał opat dać braci po kęsu.

Ipaarfraufen gehörig. Kędziorny drot, calamisler. Cn. Th.    Sk. Żyw. 2, 126. jebent einen 23iffen. ztad ogólnie: trocha,

44

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

mało, ein Senig, ern Streit. Wydzierasz sąsiadom ubogi kęs lichej substancyi. Opal. Sał. 6. Trzeba mieć pilność, aby między zagony żaden kęs ziemi cały nie został. Cresc. 657. Kęs do kęsa dodając, siła się robi.

Fred. Ad. 20. Polak, by jedno kęs z domu wyjechał,

■wnet nie chce inaczej mówić, tylko tym językiem, gdzie troszkę zmieszkał. Gorn. Dw. 42. — O kęs, kęs o trochę, o włos, urn etma$ SetttgeS, nut etn tpnar. małżeństwa O kęs co tylko nie zarwał szaleństwa. Zab.

16, 337. Stękam od bólu, czując jad smoczy, Serce mi z piersi kęs nie wyskoczy. Anakr. 59. Mię pień fatalnym na głowę wywrotem Kęs nie osadził za piekielnym

błotem. Hor. 1, 292. Nar. Aleksander nie rozumiał się *KI, ka, kie, c. encl. kiż, vulgare pro jaki, jakiż, który,

któryż? maö für ein? (Boh. ky; Slov. ki, kterf; Sorab. 1. kiż, kotryż; Croat. koj, ki, koteri; Hung. ki, kitsoda; Ross. et Eccl. ki»h, koh, noero, naa, noe; cf. Lat. qui; Gall. qui, que, quel). Cóż to jest, czy ki dyabeł nagle mię zaślepił? Treb. S. M. 109. Kiż dyabeł za bóg znowu w żywe niesie gmachy Tantala ! Bard. Trag. 291. A kiż wszyscy dyabli, cóż to jest! Teat. 30. c, 42. Kiż kaduk, żeby dla kobiety nie miał względu? ib. 11. b, 77. A to kiż dyabeł tak do nas kołacze? ib. 1. b, 55.

esa «

gantnar ; Croat. gantar , gantari, zkladnyi ; Bosn:. kantiri ; Lat. cantherius; Vind. podlog, podstava ; Ross. 110410411-Ha; 0&erb. ber ©anter; ber Merkum, Sagerbaum. Kę-tnary, koryto pod beczki, kiedy piwo lub wino wyrabia. Ryd. ba§ àterlager, Setnlager. KETNAROWAC, af, uje, cz. niedok., beczki pokładać na kętnarach, bte Raffer auf bte SagevMttme legen. Tr.; Ob erb. gantent. Kętnarowany, chęci na kętnarach położony, auf baë ŚMerlager gebracht (ge* gantert). Tr. KĘTNAROWY, a, e, od kętnarów, Saget*, jum Merlaget gehörig. cf. legary.

K I.

być kęs jeden Achilla podlejszym. Gorn. Dw. 66 et 238. —

Ni kęsa * ni krty, bynajmniej. Wtod. and) nicht ein Stiert, nicht ba3 ©eriugfte. Z tego wszystkiego nie rozumiem kęsa. Treb. S. M. 110.— Po kęsu* po trosze, ttt flehten feilen, tljetldjernuetfe. Postronni kupcy pod czas jarmarku przedawają po kęsu na funty, kamienie, łokcie. Herb.

Stat. 312. Jeśli po kęsu naprawować monetę, jako się po kęsu psowała; czy oraz ją na stare pieniądze reformować? Summar. C. 3. stopniami, allgemad), ftufennmfe, allmdflltd;. Po kęsu się nieprzyjaciel z lasu ukazywał. KIBEL, bla, m., [Hung. köböl modius; Carn. kibl, kibov, Warg. Cez. 103. Po mału się psować zaczął, i ukra-    kibla; Angl. kive ; Lat. cubella); kubeł górniczy, eitt

dając po kęsu, przyszedł do takiej roztropności, iż się    Sergfnbel, £übet, mottu bn3 ©rj nu3 beu 23ctgmerfett

towarzyszył z rozbojniki. Sk. Żyw. 2, 428. — W kęsy,    gezogen toitb. Rudę zwiezioną do dziury , w kubłach albo

na kęsy * w drobne kawałki, ttt flehte ©tücfdjeit. Prze-    kiblach na wierzch windują. Os. Rud. 7. U nas mierzą

czytawszy wyrok sądu, plunął nań i zdrapał go w kęsy.    rudę kubłami zwanemi kible , których półjedynasta ra-

Sk. Żyw. 1 , 23. Rozrąbał w kęsy Samuel króla Agag.    chuja na wóz rudy. ib. 63. Wóz rudy bierze 7 kiblów,

Radź. 1 Sam. 15, 33. (rozsiekał go w kęsy. Bibl. Gd.)    kibel zawiera garcy teraźniejszych 12. Os. Żel. 48.

Rag. kip, kipa statua , statura, persona, figura, simula-crum, idolum, kipocjastje idololatria ; Hung. kep effigies). Koń odlewanej chybici. Pot. Jow. 91. Suknia w miarę hożej zrobiona kibici. Szym. Ś. W. 29. Kibić jej była hoża. ib. 2. Postrzega Junonę, Pogodne czoło, kibić jej wspaniała. Kniai. Poez. 3, 100. — §. Kibić, kibi— tność, gibkość, bte ©ef(f)metbtgfett, ©elenfljdt. {Carn. hi-bun , kibun * wahanie, chybanie). Człowiek, którego skład członków ma szykowność, pełny jest przyjemności, kibić i ruszenie jego miłć i powabne. Pir. Wym. 336. — §. Kibić w wadze, vectis, rodzaj drąga żelaznego, na którego ramionach wiszą szale. Jak. Art. 2, 296. bet Sa* gcfmlfetl. — §• Kibić, trzęsidło do stroju głowy, gibkie, ruchliwe, 3tWtpu£, 3hternabeln. Tr. KIBITKA, i, i., gatunek powozu Moskiewskiego letkiego, Ross. KiióiiTna ; Carn. hibla pilentum, eht letzter 9îufftcf)ev IRetfemagen. KIBITKO-WY, a, e, od kibitki; Ross. khóhtouhmh. KIBITNOŚĆ, ści, i., smukłość stanu, gibkość wzrostu, bte ©efdjmet* btgfett be$ Sudjfeö, ©djlanfljett, ©elenfljctt ; Boh. heybawost mobilitas. KIBITNY, a, e, — ie adverb., smukły, wysmukły co do stanu, gibki, fdjlauf, gefdimetbtg. {Boh. hey-bawy mobilis; Croat. kipen pulcher, magnus statura ; Bosn. kipan). Wąż kibitny. Pot. Arg. 668. Niczego mu ; chłop wysoki, zwięzły, kibitny. Boh. Kom. 4, 202. Siewacz powinien mieć rękę pomiarkowanie 'chybitną

346

KĘSKA - K ETNA R.

KETNAROWAC - KIBITNY.

Ł

'KĘSKA, i, w., succinctus, wskasany, krótki, kęska nie- KIBIC, i, z., ‘CHYBIĆ, (cf. chybić, chybać), stan wzrostu, którzy mówią. Mącz. Curtus, krótki, podkasaniec, kęska.    talia, bte faille, ber 2Bltd;Ö, {Carn., Vind., Croat., Bosn.,

ib. ein ŚRtrjrocf, ober ein 3lufgefd;ürjter, ob. Kusy. 'KĘSY, a, e, {Boh. kusy kusy); KĘSO adverb., bez ogona, odcięty, ointe ©chmeif, geftufh, abgeftu$t; Sorab. 1. kuschi mutilus. Liszka urwała sobie ogon, a iżby nie sama tylko była kęsa, radziła inszym, aby sobie także ogony 'pokęsiły. Ezop. 61. Kęsego psa pojmali, a szarka zabili. Rej. Wiz. 7 b. Na ów czas nie było łbów tak sprośnie wygolonych, I szat keso wymyślonych. Groch.

W. 489. Daleko kęsy zająca. Rys. Ad. 9. Podali mu pstrą sukienkę kęsa. Rej. Wiz. 53. — §. Ogólniej: Krótki , furj, abgefürjt. Pytasz się, czem te wiersze tak są kęse drugie? Dobre-li; dosyć długie! złe-li; nazbyt długie. Kchow. Fr. 61. — Niedostateczny, niezupełny, nieodważny, ummllftćhtbig, unjureic^eub, mangelhaft. Były i złote mniejsze, po groszy 28, które kęsemi zwano ; podobieństwo od kęsych czerwonych złotych, jakie są Fran-cuzkie koronaty, pistolety Hiszpańskie, dukaty Włoskie, które dwoma granami mnićj nad Węgierskie ważą. Summar. B. Wiadomość rzeczy uczciwych kęsa jest, jeśli do niej staranie ku wykonaniu tych rzeczy nie przystąpi.

Modrz. Baz. 30. Mądrość ta byłaby kęsa a niedostateczna , która nie jest pożyteczna ludziom. Kosz. Cye. 98.

KĘTNAR, u, m., KĘTNAREK, rka, m. zdrbn., w liczb. mn.

KĘTNARY, ów * tragary, legary, *pce w piwnicach pod beczki. Gn. Th., Dudz. 40., Boh. kantnyr; Carn. kantnar,

do rzucania nasienia rzadzćj lub gęściej. Kluk. Rośl. 3, 193. giętką, porzutną.

KIĆ, i, z., kotuś, dem. nom., kotka, Ross. KHca, KHCKa, cf. maciek, bie $i£e im gem. Men, bie $af$e. Kici, kici!

352. KICZ, y, z., KICZKA , i, z., demin. (Boh. kytka, (cf. kitka), fascieulus florum\ Croat. kechka coma, cirrus ; Dal. kich tudes)\ §. 1) węzeł, witek. Włod. węzeł związanych z sobą rokicin gibkich. Dudz. 40. fnoten twn ge* na koty wołają, fi£, fi£! Ross. khct>, khct>! Ki ci ci! fdjmeibtgen Geifern; snopek podwójny krótki do strzechy, ki ci ci! hej maciek ki ci ci! Teat. 14. d, 4.    X. Kam., ein ©ar&enMnbei |«m Sacfybetfen. Maty, kiczki,

K1CHAC, 'CZYCHAC, ał, a, intrans. kontyn., kichnąć jednotl.,    kulki, gwoździe mają parobcy robić, kiedy największa

{Boh. keychati, keychnauti, keycham, kÿchâm; Slov.    noc. Zaw. Gosp. Z zabobonu wiją kiczki z brzeziny,

keychóm ; Sorab. 1. khicham, porskacź, (cf. parskać);    Klon. Wor. 48. Iż we wtorek wielki kiczką w łeb, aż

Vind. kihat, zhihati ; Garn. kihniti, kihnem, kiham ; oko wylezie, nie weźmie, to już nie uczynił dosyć’po-Croat. kihati, kiham, kissem; Rag. kîhnuti, kîhati; Bosn.    winności swojej. Rej. Post. P p. 5. — §. 2) Clava, bu-

kihnuli, kihati, kahnuti; Slav. kihati; Ross. qxHyTb, to-    ława, maczuga, też kiczka abo piłatyk i kijec. Mącz.

XHyib, qiixaTb, TOxaio, qxaio; Eccl. qmny; cf. Germ.    (Boh. keyta fémur posterius), ein furjer Menftoct — §.

feieren; cf. Svec. kiikna); niefen. Kichamy, ile razy co    3) Kotki na trzcinie, na leszczynie, ber Kolben ölt bent

ostrego i nerwy drażniącego w nos nam wpadnie; ki-    ©cflilfe, an ben £afelftauben. Tr.

chamy w katarze dla wyrzucenia ostrej klćjkowatości, ‘KIDAĆ, ał, a, cz. niedok., (Boh. kydati, kydawam, hnug w nosie się zgromadzającej. Perz. Lek. 219; Biedny ka-    kydat purgare stercore; Sorab. 2" chittasch rzucać, ki-

taru dostał, i co moment kicha. Zabi. Z. S. 16. Kieha    dasch, kidnusch wsypać, wrzucać; Carn. kidam defluo,

abo czycha. Sak. Probl. 56. Pod czas czytania psalmów, aby    extraho; Croat. kidam stercora ejicio; Bosn. kidati ghnoj

żaden ani czchnął ( czychnął * kichnął), ani kaszlnął. Pim.    purgare stabulum ; Ross. KiwaTb, KiwyiŁ rzucać , cf. ki-

Kam. 337. Raz po raz, jak kicha tak kicha. Kras. Mysz.    nać, cf. Graec. uiàvryii, xidœ, xedéua) ; miotać, rzucać,

G8. Pocznie go nos świerzbić, który ucierając kichnął.    wyrzucać, mianowicie gnój, werfen, fyeranöwerfen, befon*

Sk. Żyw. 1, 367. Kiedy kichnę, on mówi, że przty-    berâ ben SJîift; ntiften. Wykidam ostanki domu tego, ja-

kam na niego. Pilch. Sen. 234. Roku 590 takie było    ko kidają gnój. Budn. 1 Reg. 14, 10. (jak wymiatają

samemu nie przystoi zamiatać domu, kidać gnoju. Petr. Ek. 103. Na wieś do chłopa, ©eitefnng ! ale dawniejszy to obyczaj, o którym    jeszcze    pomóż    gnoju kidać. Dzwon. Stat. A. 2. Wolałbym był

Pliniusz napisał. Sk. Dz. 587. (cf. na zdrowie,    wiwat).    świnie    paść, albo gnój gdzie kidać. Mat. z Pod. A. 2.

Gdy kto w chorobie kicha abo czicha, wszyscy    pospo-    Ty gnój od krów kidasz, szlachcicem będąc. Pot. Pocz.

licie mówią, ze mu na zdrowie pójdzie. Sak. Probl. 55.    538.    Brzuch mu się sadłem przez pas kida, Skóra le-

— Prov. Będziesz kichał w niedzielę. Teat. 20, 47-. (po- dwie nie pęknie. Pol Pocz. 256. (cf. kinąć). czujesz, da ci się w znaki). KICHANIE, KICHNIENIE, ia, *KIDE u dawnych Słowian znaczyło chróst, zarośle. Nar. n., subst, verb., Slav.    kihanje;    Eccl. Yh\anni€, bflś liefen;    Hst.    2, 120. ein    ©elutfdj.    [Jest    to    właściwie    tylko    do-

jest to    konwulsyjne    poruszenie muskułów, które służą    mysł    Dobnera, który    powiada    (Ad    Hag.    2,318)    kide    mado wydechu. Dykc. Med.    3,    109. Dymy w mózgu ki-    joribus nostris frutetum, arbustaqe significabat, Dalma-

chania abo parskania czynią.    Sak. Probl. 56. KICHACZ,    taeque kita hodiedum frondem nuncupant. Loderek.    Vocab.

a, m.,    KICHAŁA,    y, w.,    często a mocno kichają-    septil.    — 1].

cy, ber    tiefer, ber    oft nnb    ftarf ittefet. KICHAWIEC,    K1EBEL    ob. Kibel.

w’ca, m., ziele    smaku i zapachu tak ostrego , że kicha-    ‘KIEBY vulg., >    §. a) kiedyby, gdyby condition,, wenn, wofern,

nie swrą wonią    pobudza, achillea ptarmica Linn. Wtlber Srodzebym    przeciwnikom swoim wygodziła, Kiebym    ztąd

Sertrant. Syr. 619. zowią    go    też Pierzeń qu. v.— gatu-    odjechawszy dopiero się mściła. Morszt. 336. —    §. b)

nek złotnia. Kluk. Dykc.    1,    4. Croat. tarkùn ; Ross. qa-    comparât. Jakoby, właśnie jak, alê wie, gleici) wie.    Wła-

xoTiiaa Tpaßa.    KICHAWKA, i, z., Boli. kÿchawka, key- śnie trafiła,    kieby kulą w płot. Teat. 52. c, 36.

chawka; Croat.    kihavicza; Rag. kihaviza; Slav. kihavica,    KIECA, y, z.,    KIECKA, KIETKA, i, z.,    §. 1. suknia    płó—

kihanje; Bosn. hikauięa; Eccl.

powietrze, iż skoro kto w nim kichnął, zaraz umarł;    gnój. BÎbï, Gd.). Panu

i dlatego kichające pozdrawiamy: bożeć daj zdrowie, jur

cienna wiejska białych głów. Wlod., Dudz. 40., Cn. Th. ein leinener Mittel ber Sauerwetber. Cóż to, ja twoja żona, chodzić mam o dwu fałdach w staroświeckiej kietce? Papr. Przyk. C b. Boskiej chwały nie pytaj, nabożeństwu oczy Łupią ; słowna też wiara w zdartej kiecce kroczy. Ryb. Geil. G. 3. Znamci ja, że nie bardzo rad się brzydzisz kiecką. Zab. 9, 337. Zabi. (cf. podwika). Teraz służby srebrne, teraz kiece sobole, tabinami złotemi podszyte. Star. Ryc. 41. — §. 2) Kieca « koc, gunia, eine $o£e, (Lat. med. cotzia), eine jottige 2)ecfe. Służący jego, noc strawiwszy w karty, Jeszcze się rozciągają po kiecy wytartej. Pot. Arg. 84. Przykrywszy kieca trawy albo kocem, Już nocleg będzie. Pot. Syl. 27. K1ECZA, y,

qnxoMa, Yßvamiic, qox^; kichanie częstotliwe, ba$ öftere liefen. Cn. Th.— §• Lekarstwo kichające, lub na kichania poruszenie. Cn. Th. ein 9îtefepufoer ; Vind. kihaviza, kihauni prah , kihna shtupa ; Boh. keychawka helleborus; Ross. qnxoTKa, qeMepnua.

Pochodź, dokichac się, nakichać się, odkichnąć, poki-chać, przekichac, rozkichać się, wykichać.

miodowniki wyrabiają, po

KIĆ - KICIAST Y.

KICZ - KIEGZA.

347

KICHLARZ , a, m., z Niem. ber Śitdfler, spfefferfncfyler, pier-nikarz. Od beczki miodu nierozsyconego, którego ki-chlarze abo miodownicy na złotemu. Vol. Leg. 2, 1649.

KICIAST Y, a, e, na kształt kity lub pióropusza, wie eirt $e* berbufefy geftaltet. Ogon wiewiórki kiciasty. Zool. Nar.

kedbi, o kebi, ked^oby! gdyby! — II. Kiedy tedy, Kiedyż tedyż g. a) po długim oczekiwaniu przecież, tandem, enbliift, enblid), einmal. O już też chwała bogu, moja stara ‘maci, Zeć kiedy tedy przyszło w grobie ‘spoczy-waci. Gaw. Siei. 400. O te rzecz, której skutek jest niepewny, często się kusić potrzeba, aby się kiedyż tedyż powiodła. Pilch. Sen. list. 2, 314. Bym kiedyż tedyż po mej długićj trosce, W twćj sobie lubą miał gościnę wiosce. Zab. 15, 391. Przecie kiedyż tedyż już jest wolny. Ossol. Sen. 40. (tandem). Bogowieć skłonili, abyś kiedyż tedyż pokój sobie raczej, niźli wojnę obierał. Pilch. Sen. 298. Doczekałem przecię kiedyż tedyż tego momentu, którego wyjdę z tej niewoli. Teat. 35. c, 54. — §. b) Jakiegokolwiek przyszłego czasu, trgertb einmal. Kiedy tedy przyjdzie nam z Turki za łeb chodzić. Paszk. Dz. 122. Przez nierząd Polska kiedyż tedyż zginie. Rak. Pob. B iii. Lepiej to zaraz odprawić, co kiedyś tedyś ma być. Cn. Ad. 445. Złościwego pewnie nie minie, kiedy tedy, co złemu obiecano; a dobremu pan troski jego kiedy tedy sowitemi pociechami nad-grodzi. Rej. Ap. 5. Bóg nie zarazem, ale przecię kiedyż tedyż zemści się tej krwi niewinnej. Biel. Kr. 184. — III. Kiedy niekiedy * od czasu do czasu, czasami, non 3dt $u    Slov. lecikedi; Sorab. 2. gażlim, wottargi,

wotterga , wottergi, zaszi ; Vind. kai keda , she zhafi, ki-robart, kirikrat, kiredobe; Rag. drughda (cf. ‘drugdy), kâd i kâd, kadgod, gnjeghda i ghnjeghda ; Croat. ne-gda, kadkad, kâd y kàd, gda y gda ; Slav. kadkada ; Bosn. ghjaghja, kad i kad, nighda i nighda, ja ja; Eccl. OKorp. Starałem się kiedy niekiedy odezwać z mojćm zdaniem. Mon. G8, 35. Już nie tak wciąż strzelano, tylko kiedy niekiedy huk słychać było. Ld. — IV. Ellipt. Kiedy * czas wolny, (Boh. kdy otium), 3eit,    Kupcy nie mieli

kiedy składać towarów. Warg. Cez. 149. Była taka czasu krótkość, że przyłbic wdziewać, nie było kiedy. ib.

g. Kiedykolwiek, kiedyżkolwiek adverb. temp., Boh. kdykoli; Bosn. kadgod, kadgodir; Rag. kàdgodi, kadgod; Vind. kaderbodi, kaderkoli ; Croat. gdagod , ka-dagod, gdagodër; Dal. kadagoder; Ross. Kor^aHHÓj^b, Kor4a hh ecTŁ, nor4a æhôo. Dałby to bóg, żebyśmy się

z., (cf. Ital. cotta; Gall. cotte), suknia sukienna na zbroję. Wiod., Dudz. 40., Cn. Th. ein Zudjrocf über ben $an« jer JU jteljen. Towary Tureckie, kobierce, kilimy, kie— cze. Vol. Leg. 4, 82.

‘KIEDAJSZY, a, e, interrog., jak dawny, jak wiele czasu temu? Wtod. fett wie lange, feit mann? mie alt? — Sine interr.

Nie wiem kiedajszy. Cn. Th, i# weiß ntdjt, mte alt ; feit mann.

KIEDY adverb., (Boh. kdy, cf. gdy; Slov. ked’; Sorab. 1. dy, gdy, kdy, hdeż, hdë, hdeteż; Sorab. 2. di, diga, ga, gadga; Vind. kdei, obkai, kdai, kedćr, kadai, kadar, ker, ke, keda; Carn. kedaj, kadaj, kadar; Croat. kàd, kàda, gdà; Slav. kada, ako; Bosn. kàd, kadà; Rag. kàd, ikada, ighdar, docjêm; Ross. Kor4a, BHer4a, kojih; Hebr.

">"0 kedi, kdi quum, 2 ka, ke sicut ; cf. Ital. che ; Lat. cum, quando). Lg. 1. temporis interr o gat. mann, któregoż czasu? — To kiedyś widział, i kiedy słyszało Człowiecze ucho, co mnie dziś potkało ? Past. Fid. 30. Em-phatice cum enclitico: kiedyż? kiedyżżę.? * kiedy przecię? mann * einmal? Kiedyżże ja to zrobię: Kiedyż to mieć będę? Zab. 15, 187. Nagt. — Indirecta interr. Będzie, będzie, a nie wiedzieć kiedy. Cn. Ad. 12. Nie pamiętam , na kiedy się obiecał. Ld. — g. 2. Sine interrogat.

a) temporis deßniti > Na ów czas , gdy, alSbantt mann ; gerate batut, mann; ba. Kiedy trwoga, to do boga. Gemm.

132. Kiedy najpilnićj, odszedł. Cn. Ad. 345. Pamiętamy, kiedyś pieszo chodził. Cn. Ad. 570. Kiedy pieska biją, lewek się boi. Gemm. 129. Kiedy robić, to robić.

48.

Teat. 15. c, 51. Wszemu czas ma być słusznie upatro-wan, kiedy orać, więc orać, kiedy plęsać, więc plęsać, kiedy się bić, więc się bić. Rej. Zw. 113 b. — Cum Futuro exacto idem significat, quod Gerundium verbi: kiedy przyjdziesz między wrony, tak kracz jak i ony » przyszedłszy między wr .... Kiedy się chłop przepości, nie szuka w chlebie ości. Gemm. 150. * chłop się przepości-wszy.... — b) temporis indeßniti Kiedy « «) kiedyś « jakiegokolwiek czasu przyszłego, w czasie, einmal, irgeitb einmal; (Sorab. 1. junu, już, nćhdć yacż, todż yacż; Croat. drugda, drugi put). Co ma być kiedy, niech będzie dzisiaj.

im

czasu, ju trgeitb einer 3eit, gletdjmel mann. Do niego możesz pójść kiedykolwiek. — g. a) Jakiegokolwiek bądź czasu przyszłego, trgettb einmal. Każdy wie, że mu kiedyżkolwiek umrzeć przyjdzie. Pilch. Sen. list. 2, 266. Nieszczęście to spotka go kiedykolwiek. Ld. — g. *b) Czasami Tr., bisweilen. Kiedykolwiek on dobry. ib. KIEDYŚ adverb. temp. indeßn., Boh. kdys, kdysy, gednau; Sorab. 2. kuli, negdi, nega ; Slav. ikada; Rag. ikadar, ikada , gnekada, ighda, ighdare ; Croat. igda, ikad, ikada, jen-put; Carn. kednej; Vind. keda, tanekeda, nekeda, en-krat, enobart; Ross. 04na5K4U. 04H0Ba.    §. a) Jakiego

kolwiek przeszłego czasu, niegdyś, einmal, einft (non ber 33ergangen|)ett) ; Sorab. 1. zastara, zastarofeże, nehde dawno. Byłeś też kiedyś, jako i my. Cn. Ad. 570. Byli nasi Turkom groźni kiedyś, A cóż potym , kiedy to już nie dziś? Stryjk. 514. — g. b) Jakiegokolwiek przyszłe-

34B

KIEDÀJSZY - KIEDY.

KIEDYŚ.

Teat. 33. d, 15. Będzie też kiedy lepićj. Cn. Ad. 13. Będzie też kiedy słońce przed naszemi wroty. ib. Dobre są płótna, sukna i kożuchy Polskie, Jako kiedy Kolońskie, • postrzegli kiedykolwiek. Xicidz. 181. * któregolwiek bądź Moskiewskie i Włoskie. M. Biel. S. N. 23. fo mie nur immer. Ledwie kiedy słówko do siebie przemawiają.

Teat. 34. b, E. ledwie czasem, ß) jakiegokolwiek czasu przeszłego, kiedyż tedyż, je, jemals. Nie przypominam sobie, abym go kiedy znać miała. Teat. 29. b, 28.

Terazby, jeśli kiedy, płakać na nieszczęście. Groch. W.

532. Zal mi, żem cię o co kiedy prosił. J. Kchan. Dz.

64. — §. 3. Tempus, conditionem et causam exprimens, jeśli, ponieważ, gdy, menn, ba, meil. Kiedy ma być kwaśno, niechże będzie jak ocet. Gemm. 128. Kiedy masz pokój, dajże pokój. ib. 129. Cóż nam po tym, kiedy to już nie dziś? Stryjk. 514. Kiedy nie może być jak chcemy; jako być może, chciejmy. Cn. Ad. 346. — g. Kiedy też Błażej ani zapłakał, że mnie postradał. Teat. 53. c,

49. bodaj to ! — Kiedyby conditional. by, gdyby, menn.

Dałbym, kiedybym miał. Cn. Th.; Boh, kyż; Slov. kdiżbi,

Pochodź, kłysty, kielzno, chehno , chełznać, kiełznać,

go czasu, einmal in ber Sufunft. Będziecie wy kiedyś

żałować tego. Teat. 47. c, 59. Majtek ufa w bogu, że    chełznąć, kiełznąć, okiełznaj, ochełznaj, odchełznąć,

mu

przecie pomyślny kiedyś wiatr zawieje. Zab. 43, 266.    pochełznać.

Szost. bocfj einmal,    bod) enbltd) einmal.    — Kiedyś niekie-    KIEŁB',    ia, m.,    K1EŁB1K,    a,    m.,    demin., cyprinus    gobio Linn.

ber ©runbltng, £>&b. bie Greffe, mała ryba, trzyma się na dnie rzek. Zool. Nar. 488., Boh. hfiz, cf. grząznąć; Slov. hrńz, hruzik, plź; Sorab. 2. drüsk ; Carn. kapel, fri-gelz, grundèl ; Vind. greslenk, globozhek ; Croat. oblis, peszâk ; Slav. mrenica ; Ross. KOJ6a, chhtok'B. Kiełb morski, gobio. Plin. 9, 57. — Prov. Ma kiełbie we łbie, foenum habet in cornu. Rys. Ad. 38. O chytrym mówią: ma we łbie, addunt aliqui kiełbie, ob solum rythmum puto, nam in re nulla est convenientia. Cn. Ad. 25. cf. wronami abo szpakami karmiony, er ift nid)t ttltf ben $opf gefallen, er Ijat ©rüße im $opfe. cf. ma olej w głowie.

dyś* podczas,    czasami, non 3elt S» 3eit, btóroetlen,    bann

nnb mann. KIEDYŻ ob. Kiedy.

KIEŁ, kia, m., plur. kfy, {Elym. kłóć). §.4 a) u człowieka kły, dentes canini, pośrzednie między śrzedniemi zębami i trzonowemi; dłuższe od innych, z okrągła kończaste, służą do szarpania. Zool. Nar. 24. bie ©ptßjdfltte, 2ßtn= feljćtyne. W niższej czeluści zowią się kły psie, £)unb3* jâfyne, W wyższej kły oczne, 3lugenjdf)ne. Krup. 4 , 403. —

b) Kły, które mają wilcy, psi, wieprze. Petr. Ek. 48.,

Carn. ryfel; Ross. mhks, kjhkh, młhioks, (cf. kłykieć); bie §aus(ifme,    bie    $auer. Dzik ma 4    kły, któremi    tnie

klobâska ; Slov. klobâsa ; Sorab. 2. kalbasz, kawbasz ; Sorab. 4. kówbas; Vind. klobafsa, mefsiena ; Carn. klobâsa, klobasiza, (basam farcio)-, Croat. klobaszicza, klobaszichi-cza ; Hung. kolbósz, kolbaszotska ; Dal. kobassicza ; Slav. kobasica; Bosn. kobasięa, jelito, divenica; Rag. kobassa, kobassizza ; Ross. Kajóaca, cocncKa, cocucoMKa ; już to w ogólności kiszka nadziewana, już w szczególności nasze kiełbasę po dyalektach oznacza; (cf. $loppS 31 big.); bie 33ratmnrft. Kiszki wieprzowe napełniają ró-żnemi wynalazkami, i tak węższe obracają na kiełbasy; do Włoskich zaś kiełbasek biorą kiszki baranie. Kluk. Zw. 4, 290. Nie dla psa kiełbasa. Teat. 24. b, 44. (cf. szkoda psu białego chleba; dobra psu mucha). One złote abo tłuste lata, kiedy z kiełbas płoty pleciono, a połciami i gomółkami domy pobijano. Podw. Wroi. 24. (cf. postronki). Gdzież się one czasy podziały, Kiedy kiełbasy po świecie latały? Cn. Ad. 345. Tak to prawda, jako kiedy żywe kiełbasy po świecie latały. Rys. Ad. 67. cf. gołębie pieczone. Pim. Kam. 359. Prov. Slov. Wic dnow, neż klobós, non omnia hodic, (schowaj na jutro). Kratka modlitba, dluha klobaska, brevitas delectat. (Vind. kloba-fanje * plugawTe mowy). — §. Fig. tr. Te wielkie peruki, te kiełbasy z włosów poskręcane. Teat. 54. b, 73. loki wiszące u peruki. KIEŁBASNICA, y, z., §. a) kiszka od kiełbasy. Tr. ber 2)arm ju einer Sratnuirft. — §. b) Jelito w człowieku ilium, po Polsku kiełbaśnica. Urzed. 30. ber frnmtne $arm. KIEŁBAŚN1K, a, m., Boh. klobâsnik ; Vind. klobafsar, ke klobafse nareja ; Carn. klobasar; Rag. ko-bassicjór; Croat. klobaszichàr, devenichàr; Hung. kolba-sztsinólo, kolbasz - kćszito ; Bosn. kobasicjar; Ross. Kaj-OacHHKTj. §. a) który kiełbasy robi, przedaje. Cn Th., Włod. ber 2Burftmad)er, Sratnmrftmadjer. Wrzask kicłbasników i garkuchmistrzów, towar swój stosownym do kupli tonem zalecających. Pilch. Sen. list. 2, 4. — §. b) Narzędzie od robienia kiełbasek. Tr. baö 2Surfteifcn, ber SBurfttridjter. KIEŁBASNY, KIEŁBASOWY, a, e, od kiełbas, Sratnmrfh; Ross. KajóacHuil.

KIEDYŻ - KIEŁ.

KIEŁ B' - KIELE C.

349

w górę. Ład.    H.    N. 34. Porodziła    syna, który    miał    KIEŁBASA, y,    z.,    KIEŁBASKA,    i,    z.,    demin.,    (Boh. klobâsa,

kły wieprzowe. Ząbk. Mł. 446. — Fig. On co najświętszego ma Polska w korzyści, Podłą uwłaczał duszą, kłem ciął nienawiści. Teat. 45. d, 65. — c) U konia dentes columelares, kłami nazywamy. Hipp. 25. (abo kiel— cami), bie Ipafenjajine ober $afen ber ^ferbe ; Croat. kalyak ;

Dosn. kagljak, zub od kogna; Ital. scaglione dens cani-nus equi, quinto anno nascens ; Ross. kozł , (cf. kol).

Najcięższa, kiedy koń na kieł bierze. Hipp. 54. scil. wędzidło , bo na ów czas niepohamowanie srożeje i wydziwia , menn baS ^ferb (ba3 ©ebtß) auf bie $ajen nimmt nnb auSreißt. Koń próżno spienionym cofany wędzidłem,

Wziąwszy na kieł, w okropną przepaść z panem godzi.

Hul. Ow. 446. Biorą na kieł, woźnice swego nie słuchają , Wespną się, aż na koniec ciężaru zbywają. Dardz.

Trag. 474. Dziecię ze zbytniego pieszczenia w swą się wolą uda, i będzie brał na nię, jako kiedy koń na kły, gdy mu się na nie uzda zawadzi. Glicz. Wych. E 4 b.

Ztąd ogólniej : głowę podnosić, nieposłusznym być, wydziwiać, upierać się, nieuhamowanie srożeć, mtberfpän« fiig merben, auffäßig merben, ben $opf anffeßen, ftd) mtber* feßen. Łacno na kieł weźmie chłop, gdy mu raz pofolgujesz. Petr. Ek. 414. Rokoszanów jak nie pokarzesz, porwą na kieł, i jako szkapy szalone, i siebie, i ciebie królu, w niwecz obrócą. Birk. Zyg. 20., Zab. 15, 270.,

Cn. Ad. 530., Rys. Ad. 72. Czemużeś swojej żenie dał tak na kieł (scil. wziąć)? B. Papr. Przyk. C. 3. (pozwolił tak wygórować?). — §. 2) Kły contemłim zęby, bie 3<tlme. Na Smoleńsk Moskwa już nie dopiero kły ostrzyła. Kur. Pet. 24. II. Dotan. Kieł, Kiełek, łka, m. demin., ta część ziarna, która całą w sobie jak najściślej zwiniętą zamyka przyszłą roślinę. Bot. Nar. 433. (cf. Germ.

$tel). Boh. klieka, ztąd kljćiti se germinare ; Morav. kij, kleg; kleti, klei, klegi germinare-, Sorab. 2. kel, kmen, sze klćsch; Croat. klicza; kliczati germinare-, Bosn. klięa; klięati , proklięati, uciniti klięu ; Rag. klizza , mladizza , vrjéx; klizzati; Carn. kal, kalbrin, zima; zimim germina-sco\ Vind. zima, zimetje, kliza, zviet; zimeti, nikniti,

zimę, klize spushati ; Ross. pocTOKt, nynbiurB; ber $etnt KIEŁBIK demin. nom. Kiełb', qu. v. eineS ©amenfornS. Ziarna gnijąc w ziemi, puszczają z siebie KIELEC, lca, m., §. a) kieł koński, ber £>afcnjal)n ber Çfer» kiełki. Zab. 6, 407. Min. Siemię, co tylko kły puszczać    be. Wyjąć koniowi dwa zęby z odspodnićj czeluści, które

zacznie, razem z kłem na wierzch wychodzi. Przędz. 37.    kielcami abo wilczemi zębami zowią, gdyż te bardzo wędzidłom zawadzają. Gresc. 523. — §. b) contemtim Ząb, kieł, bet 34«. Smoczym on mię ukąsił' kielcem. Pot.

śkła glancownegó robią lampeczki, kieliszki wyciągane i t. d. ib. 125. Kieliszek jest tylko trzecią częścią śklenicy, równej wysokości i szerokości u wierzchu. Solsk. Geom. 284. Gdy gorzałkę, kieliszki, gdy szynkował marce, Obłudne kwarty miewał, zfałszowane garce. Pot. Jow. 67. Przynieś wina, i pomyj kieliszki. Teat. 52. c, 16. Pić z kieliszeczka jego Będę się ważył u niego. Groch. W. 370. Niech nam przy kieliszku dobrej wódki to pismo przeczyta. Teat. 30, 6. Zwyczaj, po skończonym pojedynku w kieliszki uderzyć. \Teat. 28, 419. albo w kieliszki bić, bie ©letfer anftoße». — §. b) Tyle, ile obejmuje kieliszek, eilt (B>ptßgl(l3 öoK. Wina dobrego kieliszeczek maleńki wypić, doktor pozwala. Krup. 5, 633. Kieliszka wina nie zabrania, ib. 543. Wódki kieliszek wypiwszy. Mon. 66, 94. Po pierwszych przywitaniaeh, co prędzej z apteczki Po kieliszku cukrowej wniesiono wódeczki. Weg. Org. 29. Od kieliszka do kieliszka tak się popili, iż się poswarzyli. Teat. 7. d, 42. Czart. Baz się filozof z > przyjaciołami Począł rozrywać gęsto kieliszkami. Jabl Ez. B 4. (t. j. piciem, cf. lampeczka, kielich). — g. Zwyczaj nadał czasem częściom pola śmieszne nazwiska, n. p. kieliszek pola, t. j. 128 część łanu. Czack. Pr. 1, 223. KIELISZKOWATY, a, e, — o adv., na kształt kieliszka, feldp artig, twe eut SMcfyglaê, 6ptßgla3. Kształt kwiatu tego jest kieliszkowaty. N. Pam. 15, 65. KIELISZKOWY, a, e, od kieliszka, Sptßglaö'; Ross. piOMomibin. KIELISZNIK, a, m., §. 1. kielichewicz, Iupikufel, et» 3cd)&r»ber. — §. 2. theol. Kielisznik, sektarz kielich w sakramencie u-trzymujący, et« ßfllirttner, eilt Ipufftte; Boh. kaliśnjk ; Germ. ŚMcfylter. Kielisznicy poczęli swą sektę z rozlaniem krwi, jako Zyszka w Czechach, o osobę wina. W. Post. Mn. 149., Hrbst. Odp. Ee 8 b. KIELISZYSKO, a, n., srogi kielich, et» fürd)terltd)er foffll. Kazawszy sobie podać jakieś straszne kieliszysko, wlewa doń cała butelke. Mon. 66, 84.

Syl. 404. Złamawszy mu kielce. Pot. Jow. 79. KIELCE, lec, miasto w Sandomir. z pałacem biskupim. Dykc. Ge-ogr. 2, 27. eine ©tcbt tm ©«nbomir : KIELECKI, a, ie, od Kielec, »0« bielej. Biskupstwo Tarnowskie, teraz (r. 1808)

Kieleckie. KIEŁCZAK, a, m., prosię, które przy cycu będąc, kiełczęta już ma. Rydel, ein ©pflttferfel, ba$ fc^on ^KtUj4«C befommt. KIELCZĘ, ęcia, »., demin. nom. kieł,

Ctn îletner ^auja^n. Kiełczęta, gdy się u prosiąt znajdą, co prędzej potrzeba te zęby nożyczkami do szczętu wy-strzydz, boby onych maciorka dla gryzienia niemi, odchować nie mogła. Haur. Sk. 60. KIEŁEK demin. nom. kieł II. — §. Kiełki morskie wonne, Ursin. ungues odorati, teslae odoralae conchylii Indici. Cn. Th. tttoljlrtedjettbe 3«-btantfdjc ©eentufdjelu. Kiełki morskie, kiełki wonne, tic* d;enb ©djitetflctn. Sienn. Wyki

‘KIELEJNY, a, e, Ross. KeieuHLih, od celi, (Ross. Keata),

(SeEe»*, bie (£eEc betrefenb. Czerńcy po modlitwach cerkiewnych i ‘kielejnych, czytają księgi śś. Ojców. Pim.

Kam. 89.

KIELICH, a, w., Boh. kalich; Slov. kalich; Sorab. 2. keluch, kheluch; Vind. kölih, kelih, pahar; Carn. kęlh ; Hung. kéhely, kely, pohâr; Croat. kelih, smùly; Slav. kalex, ka-less ; Bosn. kalésg, sgmul ; Ross. cocjai, noTHps; Lat. calix; Graec. xvh£; Germ, bet* SMtfy; naczynie do picia, cf.

Hebr. nbi gillah lecythus. —    1. a) kościelny kielich, bet

SHrcfyettfcld), ber fielet;. Choć księża wszyscy jednym kielichem ofiary bogu czynią winem, a wżdy nad prostym jest gwardyan mnichem. Zab. 45, 273. — Metonym. Kielich * wino święcone w sakramencie, ber $elff) ttn 51t>C»bl«ale, ber gefcgttetc 2Betlt. W katolickim kościele laikom nie dają kielicha. — b) Spory kieliszek, śklenica, puhar, et« grojk3 ïrtttfgfeS, et» Ütelcfyglaê. Zaczęły się zdrowia, kielich za kielichem lata. Zab. 13, 213. ztąd : kielichy * kolejne picie, pijatyka, b«S 3edjeu, $enttttjed)ett. Niebawiąc ‘KIEŁKA ob. Kilka.

bla, lopatiza; Rag. et Bosn. kaccja, kacięa, kaecięa; Ross. aonaTKa, CTHpKa; §. 1. mularskie narzędzie, bie 3Me, bie STOaiterfclIe. Kielnia służy mularzowi do brania nią w⁷apna, lub do narzucania nią wapna na ścianę do wyprawy. Magier. Mskr. Stoi na murze potynkowanym, a w ręce jego kiella ‘murarska. Leop. Amos. 7, 7. Kto gmachy stawia, tego dzieje mularze kielnia piszą. Zab. 5, 92. Stalszćj pamiątki trzeba na tym grobie, Niż twe są dzieła, kielnio, pędzlu, dłóto ! Zab. 9, 198. — §. 2. Kuchenna czerpaczka. Wiod. bte $üd)e»Me, ©cfyöpffelle. Ur-ceus, wodne naczynie ‘killa, wiaderko. MaLcz. — §. 3. Kielnia wmzowa * skrzynia na wozie, ber Söagcnfafte», bte Nie wszyscy na wóz, drudzy w kielnia. Rys. Ad. 42. Na zadniej kielni wózka, imię i przezwisko żółtemi ćwiekami wybite było. Teat. 22. b, 79. — §. Chłop rąbał drwa na kielni, Do pieców⁷ i do cegielni. Jak. Baj. 124. na drewutni, kolni, natoniu, ipolsftall.

KIELO ob. Kilka.

zaczęły się kielichy; po wszystkich kątach piją zdrowie ‘KIELLA, KIELNIA, i, z., Sorab. 1. khèla; Vind. kela, zhe-gościa. Zab. 13, 198., ob. Kieliszek. — §. 2. Rotan. Kielich, krużliczek. Syr. 1484., Carn. korzhèk ; Eccl. iliio-cKa; Ross. UBkTomtafl BaïueuKa, ta część kwiatu, która go przed rozwinieniem ze wszystkim okrywa, a po roz-winieniu stoi pod samą koroną. Bot. Nar. 95. ber $el(fy einer sitttne. K1ELICHÊWICZ, a, m., irrid. kielisznik, ïupikufel, wytrzęsikufel, moczywąs, moczymorda, ci» 3<4S bruber. Pan Kielichewicz rad gościom u siebie. Mon. 66,

e, od kielicha,    Sorab. 1. kheluchowć.

KIEL1MKA, i, z., tygielek gliniany lub żelazny z rączką, ŚMe. w którym jaja i inne potrawy smażą lub pieką. Wiel.

Kuch. 403. etn Sîücfyenttegel, et» 9îat».

KIELISZEK, szka, m., KIELISZECZEK, czka, m., demin. nom. kielich ; Boh. kaliśek ; Sorab. 1. khëluschk ; Vind. kelih, kelhiz; Slav. kupiza; Ross. pioMita, pioMOmta ; et»

@pt£gla3, £)bb. ©tangelghrê. Ze śkła czystego białego KIEŁZNĄĆ, CHEŁZNAĆ cz. jedntl., Kiełznać, Chełznać nie-trzeba kazać robić kieliszki stołowe. Torz. Szk. 125. Ze dok. (cf. kieł); §. 1. munsztuk wkładać, hamować, kró-

79. KIELICHOWATY, a, e, — o adv., do kielicha podobny, feld)«rtig, feltfyformig. Porost, kielichowaly alga py-xidata, kształt ma kieliszków. Jundz. 2, 40. KIELICHOWY, a

cié; jäumen, bänbtgett, tyeutmen. Koń niechełznany. Banial. J. 2. Kiełznaj gniew najściślej. Min. Auz. 45., (ob. w kleszcze wziąć). Chociaż młodość wzburzy, rozum kieł— zna żądze. Teat. 43. b. 100. Drozd. Od tego czasu poczęto kiełznać sektę Mahometańską. Doter. 3, 195. Sa-męć fortunę chełzna serce śmiałe. Pot. Arg. 130. (zniewala). — §. 2. Kiełzać, Kiełznać się, kiełzać się, skieł-zać się, pokiełznąć się, skiełznąć się, suwać się, ślizgać się, pośliznąć się, potykać się, utykać, powinąć się, upadać, ftrauttyeln, ftolpern, anftoßen, faßen fiz. et mor., (Boh. poklesnauti; Croat. zklizamsze, cf. ślizgać się). Jehowa nie daje się kiełzać nogom moim. Budn. Ps. 66, 9. (po

kpiwać kogo. Tr. einen $um Warren tyabett. (cf. kpać kogo). KIEPSTWO, a, n., kiepska rzecz, Hunbêfôtterep, albernes Beug ; Vind. pefizaria, kuflaria, sanikarnost; Boh. pestwj, pestwo. Gdy teraz nic nie schowam, kiepstwo będzie ze mną potyrn. Mat. z Pod. C. 1. Tym mnie nie rozgniewasz sobie, Ze się me wiersze kiepstwem zdadzą tobie.

J. Kchan. Fr. 12. Twego kiepstwa już dalej słuchać nie mogę. ib. 29.

Pochodź, (cf. kobyla, kobza, kobiet, kobeznik, kobieta, kobuz)-, kpać, nakpad, przekpać, wykpad, zekpad; kpić, kpica, kpiwad; nakpiwac siej okphuać, okpid’, odkpiwad, odekpid', przekpiwać, przekpid ; zakpiwad, zakpić.

winąć. Bibl, Gd). Mnie kiełznęły się były nogi moje. 1. *KIER; n. p. Kiedyśmy na rozdroże abo wpadli na kier. Budn. Ps. 73, 2. (potknęły się. Bibl. Gd). Na całe ży-    Pot. Pocz. 94., cf. kierz. 2. KIER ob. Kir. 3. KIER ob.

cie człowieka trzeba mieć wzgląd, a nie już, jeśli się    Kra.

język w czym skiełznie, karać. Baz. Modrz. 326. Obro- KIERAT, u, m., (cf. Lat. ergata cf. Germ. ^etyrrab), §. 1. winda, eon będzie nieprzyjaciel mój nazad, pokiełzną się i po- którą co z dołu wyciągają. Dudz. 23. ba3 £retrab, £ritt* giną przed tobą. Budn. Ps. 9, 3. Nawróć się do boga,    rab, fôratynrab, ba3 ®angrab (©etyrab), moburety Saften tn bte

boś się pokiełznął na nieprawości twej. Budn. Hos. 14,    Hötye gemttnben werben; koło wielkie poziorrte z cewami,

2. Z napojów rozkosznych niemierność rośnie, która    na wale leżącym, który liną wielkie ciężary z głębizny

snadno skiełza się do pieszczoty. Modrz. Baz. 452. (prze-    wyprowadza. Śolslc. Arch. 156. wał kołem obłożony, jako

wraca się, przechyla się). KIEŁZNO, a, n., munsztuk,    w młynach do ciągnienia i ruszenia ciężarów. Chmiel. 1.

hamulec, kawecan, fig. ber 3uunt, ba3 ©eblß. Więcej do-    225. W koło to wchodzą chłopy, a depcąc wewnątrz

kazał, kto wziął w kiełzno mowę, Niż gdyby z karku    po jego cewach lub szczeblach, obracają je. — §. Prov.

zmiótł Meduzie głowę. Mon. 71, 901. Świat w kiełzno    Sprawami świeckiemi tak się    upletli, iż zawsze, by w

wzięli dla mężnej dzielności, ib. 71, 351. (w kleszcze;    kieracie chodzą. W. Post.    W.    2, 369. głowa się im zaoponowali go).    wraca, ber Äopf getyt mit ttytten tn bie 9htnbe, fte getyett mte

*KIEN, ia, m., kłodziny sztuka, kloc; hinc knować. Cn. Th., tm îattmel. Cóż po tryumfie nad nieprzyjacielem, jeśli Dudz. 43. ein $loty, ein Slocf; Boh. kmen.    kto w własnym domu pod kieratem? Pot. Syl. 274. Dla

KIEP, G. kpa, m., (cf. Germ. $eM «, Slebfe ; Boh. kubèna    Xantyppy żył Sokrates zawsze by w kieracie. Petr. Ek.

nałożnica; cf. Svec. kofsa * nierządnica; cf. Sorab. 1. skep-    55. Jak w kieracie abo młynie tam grzmot, trzask. Cn.

szuyu, ztżinu neżto braschne vitio, psuję; cf. Graec. xœcpôç,    Th. 294., Chrośc. Fars. 1. eilt Höllenlärm, ettt fctyrecfltctyeä

mieście, jakoby w kieracie, Wszys-

czasem w

cf. Turc, kabin, kebin, kubin). — *§. 1. obscoen. czło-    ©etöfe. Tym

nek wstydliwy kobiecy, bte metbltctye ©ctyaam; (Boh. funek;    cy się na dom Dauletów obrócą. Pot. Syl. 64. bunt bltrcty

Sorab. 1. kurriza, cf. kurwa; Carn. zifa ; Vind. shienski    einattber, bntttter mtb britber.    Furye mściwe łupią go po boku,

iram, kuna, pisda). Między kolany u niewiasty kiep.    Sumnienie rozruch czyni    jak    w kieracie. Chrośc. Luk.

Pot. Jow. 2, 48. We Włoszech żelaznym blachem Mąż    236. — §. 2. Kierat, gdzie więźniowie robią, albo w gó-

pięknćj żony kiep kryje przed gachem. Pot. Jow. 2, 32.    rach kamiennych, kruszcowych. Cn. Th. ergastulum, ettt

— g. 2. Zelży we słowo, HunbSfott (ba$ ntebrtgfte @<tytmpf*    3mtyts mtb 3lrbettëtynu8, ein ©efättgniß, rnortn gearbeitet mer*

mort) ; Vind. loter, pefja luknja, sanikarnik, pefji tat, (cf.    ben muß. Obciążony ustawicznemi pracami, jakoby był

psubrat); Carn. zifa; Sorab. 2. kurriza. Jak to może kiep    na galerach albo w kieracie, albo w Babilonii, albo w

(kobieta) we kpa odmienić człowieka! Pot. Jow. 40. Ja    Egipcie. Gil. Kat. 506. Kara dzieci, aby nie była kie—

was Jaśnie Wielmożni w tej przestrzegam mierze, Niech    ratem, to jest ustawiczną, ib. 115. — Fig. Ereb głęboki

kiep kasztelanii Krakowskiej nie bierze. Pot. Jow. 50. Na    otwiera kieraty, Z piekielnym światłem Parki wybiegają,

kpa go wystrychnął, cf. cztery litery k. i. e. p. (cf. Lat.    Bardz. Trag. 353.

trium literarum). n. p. Za cztery litery czy mię Wc Pan KIERCA, y, z., z Niem. bte ^erje (cf. 51 big.); (Hung. gy-masz? Teat. 43. c, 47. (za kpa). Nos i uszy obciąć go- ertya; Bosn. krilat); świeczniki wielkie, które się noszą tów, gdyby mu kto jakieś słowo, ze czterech liter skła-    w obchodach kościelnych. Włod. lichtarze duże drewnia-

dające się, powiedział. Mon. 65, 456. Zaklina go na    ne. Dudz. 41. postawnik, große 20acty$ferje. Cn. Th. 790.

przyjaźń, miłość, na boga, na cztery litery, ib. 73, 141. KIERCHÓW, K1RCHÓW, a, m., z Niem. ber 5łtrctytyof, cmen-Pod kpem mu przyrzekł, (t. j. że będzie kpem, jeżeli    tarz, osobliwie dyssydentski, grobowisko, Boh. krehow,

hrbitow; Sorab. 1. kerchow. Pomieszkanie niech będzie dalekie od kierchowów. Sienn. 478. Dusze grzeszne przy smutnych grobach siedzą, na sprośnym kierchowie. Bardz. Luk. 2, 41. Czarownica ta przy grobach mieszkała na

351

KIEŁZNO - KIEPKOWAĆ.

K1EPSTWO - KIERDA.

nie dotrzyma). Wypadnie co komu z rąk, aż ona i przy stole wykrzyknie: kie-eś. Mon. 74, 362" (kiepeś). KIE-PEK, pka, m., demin., cf. półgłówek, cf. barszczyk, zajęcze łajno. KIEPSKI, a, ie, lichy, tyunböföttifcty, fttylectyt.

Kiepsko adv., Vind. pefoviten, sanikaru, kuflarski. *KIEP- kierchowach. ib. 1, 103. ob. Kierkot.

KOWAĆ, ał, uje, czyn. nied@k. kogo * kpić z kogo, prze- KIERDA, y, m., kiernoz, knur, ber Hauet, bet (Eber, ber

feuler. Przy sośnie co rok z kościstą czeczugą Kierda    ko, (cf. byk); (cf. Croat. kërmak sus, (cf. karmia), kerny-

ci ołtarz krasną zbroczy strugą. Hor. 2, 145. Nar. kier-    ak, praszecz zkoplyen majalis ; Dal. kärmak sus; Bosn.

nos. ib. Min. ,    krrimak; Slav. kêrmak, f. kêrmacça); Rag. nehrâs ; [Eccl.

KIERDASZ, a, w., [KARDASZ » brat, z Tureck. ob. Men. 2,    KipNO^h, 2| ; Ross. nopoai, óopoBE, óopoBOirB, (cf. Ross.

3665. Tatarowie zalecali się z kardasztwem swym i bra-    KopHOCUH, KypHOCUH krótkonosy); wieprz cały czyli sa-

terstwem. Kardasz twoja będzie brat, pobratym. Birk.    mieć. Ład. H. N. 70. knur, kierda, ber (Eber. Gdy pro-

Chmiel. C 2 b. - 1] n. p. Brześcia, Mielnika, Drohiczyna    sięta trzebią imiona tez mienią, i z kiernozów wieprzami

dostał, Kierdasza Zawolskiego z hordą schwostał. Słryjk.    je zowią. Cresc. 567. Świnia, samica; kiernoz, samiec

Gon. 0. 3. Z małego wielkie państwo męstwem rozszerzyli,    cały; wieprz pokładany. Kluk. Zw. 1, 284. Kiernosy, aby

A kierdaszów Tatarskich często łby krwawili, ib. N. 2.

KIERDELA herb) tarcza wzdłuż podzielona, ku prawej stronie trzy lilie, jedna nad drugą w prost, w polu błękitnym; na drugiej pole czerwone próżne. Kurop. 3, 23. cttt 2ßap*

pert.

się stały zdatne do karmienia, wałaszą się. Zool. Nar. 382. Od grudnia począwszy, przypuścić kiernosa do świni. Zaw. Gosp. Kiernoz, gdy już podstarzeje, trzeba się o młodego postarać bachura. Haur. Sk. 61. Kiernoz krząka. Dudz. 21.— Prov. Dla wełny kazał strzydz kier-KIEREJA, ei, z., KIEREJKA, i, z., demin., surdut futrem noża. Pot. Jow. 2, 8: (cf. z kozła wełny patrzyć). KIER-podszyty, eilt mit gefütterter Oberrod. Kiereja z srogich NÓZI, ia, ie. Gn. Th. od kiernoza, 6ber*; Sorab. 1. kon-niedźwiedzi, W której Pan Podczaszy siedzi. Nieme. P.    drozowć; Boh. kancowÿ. KIERNOZIO albo KIERNOZO-

P. 127. Chodź zdrów w kierejce, gdyś zabił Turczyna.    WAĆ intrans. niedok., ślinić się, krzekać, subare, est

Bratk. C. 4 b. (zażywaj łupów). Ale to bieda, na drugim    porcorum, cum libidinem appetunt. Mącz. hukać się , rait*

kierejka; W boju nie widział Turczyna od wieka. ib. D.    jen, brünett, brunftig fet)«, t)01t beit Cśbew ; Boh. baukam

Kierejkę Turczyn, Tatar burkę nosi. Jabl Buk. A’4 et S 2 b.    se; Vind. kernohati, kerlonkati, kermati.

feljren, roeitben, lenfen, leiten, dyrygować, powodować, prostować , sterować, obracać , nawracać, pr. et fig., Boh. uhnauti; Sorab. 1. regeruyu, nawodżuyu, pomernofeżu; Garn, visham; Vind. nagniti, (cf. naginać); Bosn. uputiti, upraviti, ispraviti, (cf. *put, ‘putny, wprawić) ; Rag. vpû-titi, vsvjestiti; Eccl. OKopiOHio, ynpaBjaio. Hetman ma hufy tak sprawić, aby żadnym hufem nie kierował, ale by się każdy, gdyby rozkazano, na miejscu obrócił. Tarn. Ust. 250. untfeljren, ummeubcit. Kierować wozem, okrętem , menbeit. Szyper z strachem woła, Ze więcej nie poradzi, ni kierować zdoła. Jabl. Tel. 80. sterować, sterem obracać, b«3 Steuer leitfeit, fteuent. Pozwól mi łodzią kierować, obaczysz , że cię do dobrego przywiodę lądu. Teat. 12. b, 59. Poważną swoją mową i pełną mądrości Kierował rzeczy wszystkie, do sprawiedliwości. Groch. W. 126. Godność i władza Józefa do pożytecznego końca skierowana była. Bals. Niedz. i, 132 et 317. Mądrość sędziego ma kierować prawo ku zdrowiu tych, którzy do sądu przychodzą. Gorn. Wl. J. Widząc piękne córki Wc Pana przymioty, do niej mój affekt skierowałem. Boh. Kom. 4, 176. Strach na mnie bije, nie wiem, gdzie fata kierują? Bardz. Trag. 355. Kierujcie intéressa wasze, jak wam się będzie zdawało. Teat. 17. b, 5. Proszę, żebyś intéressa me swoim rozumem kierował. ib. 36. b, 20. Interessiki nasze skierował nie najgorzej. Teat. 43. c, 157. Kieruje nim, jak chce * ma go do woli, obraca go jak chce. Cn. Th. er lenft ifltt nad) Mebeit. — §. Kierować kogo zkąd » rugować, wymiatać, wypędzać, wyganiać, wykurzać, einen d erbringen, »ertrei* hen- Szwedów z Polski kierowano. Tr. KIEROWAĆ się recipr., obracać się, ftd) iDCltben ltltb brefyett. O wy chłopcy, dyabelnie się teraz kierować umiecie ; nie uderzy żaden tam, gdzie mały posag zwącha. Teat. 36, 68. KIEROWANIE, ia, n., subst. verb., obracanie, obrót, dyrek-cya, Vind. nagnenje, nagnitje; Ross. CMOHeme, berô SîeljM

*KIERESZOWAC cz. niedok., [porąbać, pociąć, porówn. lac. KIEROWAĆ, ał, uje, czyn. niedok., skierować dok., z Niem. charaxare. 2], n. p. Poznał, czy w piątek, czy w sobotę, czy w niedzielę go kiereszowano. Sak. Kal. D 2 b.

‘KIERKOT, u, m., cmentarz żydowski, eilt 3ltbcnftrd^of.

Bagno za kuźnią i cekauz mógł czytać, Trzcinę za cmentarz, groby i kierkoty. Ghrośc. Fars. 127. cf. kierchow.

KIERMASZ, KIERCHMASZ, u, m., z Niem. bic Śttrdpneffc (Sïtrmfe), baö $tvd)n)Ctl)fcfł; Boh. poswjcenj; Sorab. 1. ker-muschU; Croat. szvetilische czirkveno, poszvetilische; Rag. prikarsetenje; Carn. shegnanje; Vind. zirkouni obhod, fe-'bod, fern, femeni, fenjem, (cf. sejm); Ross. xpaaiOBLiS npasÄHiiKTj, rocznica poświęcenia kościoła. Wlod. Praźnik jest prawdziwe Słowiańskie słowo, ale tylko samej Rusi właściwe; więc lepiej już słowa kiermasz, niżeli tego używać. Klecz. Zd. 76. Kiermasz albo odpust. Czack. Pr.

2, 227. Czymże cię na tym kierehmaszu, albo na tym praźniku częstować będę? Orzech. Qu. 91. Z dzwonicy chorągiew' wywieszają, będzie kiermasz, Gdzie na gorzałkę z kościoła i piwo Po skończeniu mszy świętej, zaciąga co żywo. Pot. Pocz. 391. Na wesela, na kierma-szy i zjazdy wielkie,.pospolicie stroją się z wielkim kosztem białogłowy. Petr. Ek. 18. — §. ogólniej : Uczta, biesiada, eilt @djmau3, ein £raft«ment. Uczy nas Arystoteles czasem dla sług kiermaszv czynić, aby byli w pracach ochotniejsi. Petr. Ek. 108. KIERMASZOWY, a, e, od kiermaszu, IśUrdjtDetf; s. Odpustowa, kiermaszowa, albo jarmarczna publika. Mon. 69, 590. Kiermaszowy chlćb Carn. potiza.

a?

352

KIERDASZ - KIERNOZ.

KIERNOZI - KIEROWANIE.

ERMES ob. Karmazyn, alkiermes, czerw', czerwiec. IERNOWY, a, e, n. p. Kiernowe sukno. Tr.; z Niem. ^erntucf), (jędrne, dychtowme, gruntowne sukno). Nazbyt drogo postaw sukna kiernowego zacenił. Ern. 123.

KIERNOZ, KIERNOS, a, m., KIÊRNOZEK, zka, m., demin., Boh. kanec, kanćik; Slov. kanéc; Hung. kan; Sorab. 2. kandros; Sorab. 1. kondroz, kundros; Carn. mèrjasz; Vind: neresiz, neriesan prafez, prashizh; Croat. nerosztecz, bicz-

ren, SBenben, bte SBettbltttg, Słtdjttmg. Kierowanie wiatru,    ©tid) galten. Wloką elekcyą; ale i    oni w kierz pójdą,

czyli w którą stronę wiatr wieje, z ciągnienia obłoków    gdy górne uderzą wiatry, które    ich    koncepty rozniosą,

etc. poznają. Hub. Wst. 148. Ciało na powierzchni krzy-    Opal. Sat. 79.

wój biegące, ustawicznie odmienia kierowanie. Hub. Mech. Pochodź, krzaczek, krzaczysty, krzak; krzew, krzewie,

113. r KIEROWNICA, y, i., linia kierowna, oś, direc- krzewina, krzeiuić, rozkrzewid, zakrzewić. trix. Śniad. Alg. 2, 8. bte Sîtdjtitttgêltnte. KIEROWNIK, a, 'KIERZE ziele Tr., ob. Kurze ziele. KIERZEK ob. Kierz. m., kierujący czym, dyrygujący, dyrektor, bet ^efyrer, Sen* 2. Grzegorz. X. Kam.

1er, Seither; Sorab. 1. pomernofeżer; Carn. vishar; Bosn. KIERZNIA, i, z., KIERZANKA, maślnica. Tr., bn$ 23ntterfrtj$, ispravitegl ; Rag. vpûtitegl, vsvjeestnik, ispravnik; Eccl.    juin buttern. KIERZOWATY, a, e,    —    o adverb., krzako-

OKopMHTGÆt ; w rodź. zeńsk. Kierownica, bte Senfertlttt; So-    waty, na kształt krzaku, bitfdjtg;    Boh. kerowaty ; Ross.

rab. 1. nawodzwarka; Rag. vpuutitegliza. K1EROWNOŚĆ,    k^ctoblih.

ści, z., dyrekeya (ob. Kierunek), bte 3îfd)tmig. Uwie siły KIES, i, z. , Windę (Windawę. Dykc. Geogr. 3, 192.), za-równe, a w zupełnie przeciwnej sobie kierowności dzia- mek i miasto w Kurlandyi, po Polsku Kiesią nazywają, łające, byłyby w równoważności. Hub. Mech. 68. cf. 55. Gwagn. 411. StltbrtU tu SRtrlattb.

Dz. 139.), Ross. et Eccl. liiiCTCiik; (cf. Graec. xéutQov; Lat. cestrum); broń Tatarska; sztuka ołowiu, albo kości, na rzemieniu przy toporzysku uwiązana. Otw. Ow. 183. scul-. poneae. Cn. Th., caestus plumbo ligali. Fulgent. eilt ©treib Mbcit mit einem boran pitgeitbett ©tücfe SIc^; cf. Slov. furka. Pospolita broń Moskwy łuk, bardysz, szabla i kieścień, który Polacy basałykiem nazywają. Giuagn. 518. Te łubie i kieścień do tego Darujęć z łupu Tatarskiego. Alb. z Woj. 16. Kozak mię do naga Obłupiwszy, kiś— cieniem jak smaga tak smaga. Zimor. Siei. 240. Moskale kieścieńmi albo 'knuczem biją. Biel. Hst. 430. Poczęli go kieścieniami przykładać, aż mu broń z ręki wypadła. Papr. Ryc. 145. Bito nas kieścieniami za szyje, gnano nas jako bydło. Birk. Kant. C 4. Kieścieniami męże nieprzezwyciężone. Otw. Oiu. 183.

KIEROWNY, a, e, od kierowania, dyrekcyjny, 9îtd)tnttg3 «. KIEŚCIEŃ, KIŚCIEŃ, ia, m., (Turc, kieszkin «broń. Paszk. Nazywamy drogę kierowna, lineam directionis, kresę prostą, którą sobie stawiamy w myśli, prowadzoną od zbioru ciężkości jakiej bryły, aż do śrzodka ziemi. Bog. Dos.

2, 28. — §. Dający sobą kierować, lettfbar. KIERUNEK, nku, m., directio lineae. Jak. Mat. 1, 83. (kierowność).

Stolik mierniczy tak w kierunku ustawić, aby punkt na nim wyznaczony zgadzał się z punktem odpowiadającym na ziemi. Zabór. 96.

Pochodź, dokierować, nakierować, odkierować, pokierować, przekierować, ukierować, wkierować, wykierować, zakierować, zkierować.

KIERSZTAK, u, m., kotwiczna lina. Tr. b«3 Kabeltau, 3lttfer«

tan.

‘K1ERSZTRANK, 'KIESTRZANK, KIERSTRANK , u, m., z Niem. tirfcfytraitf, ^irfdjmeilt, wiśniak. Wiśnie czarne mają blizkość z winem czerwonym; przeto niezłe picie ker- KIESA, y, z., KIESKA, i, z., demin., Slav. kęsa; Croat. sztrang, które wymyślili w Polszczę. Urzed. 532. Baryła kćsza ; Rag. chjessa, chjessiza, cf. kassa, (£o[je 31 big.); kierstrangu. Vol. Leg. 2, 666. Kiestrzank i malinnik. Vol. worek od pieniędzy, ber ©elbbetttel, ber 33eutel. Opanowawszy Sobieski obóz Turecki, wziął 2000 kies gotowych pieniędzy, licząc każdą kiesę po 500 talerów. Papr. W. 2, 136. [Kiesa turecka, sposób liczenia pieniędzy, znaczy^ tyle co 353 i/₃ franków. Conv. Lex« ber ©egettm. i, 78, — 4]. Weź tym czasem tę kieskę z 50 czerwonych złotych. Boh. Kom. 1, 56. (KIESTRZANK ob. Kiersztrank).

KIESZEŃ, i, z., KIESZONKA, i, z., dem., *Kieszynia, mieszek, wacek. Volck. 493., (Boh. kapsa, kapsyćka ; Croat. sèp ; Slav. exep , (cf. sep , sypać) ; Vind. deushak , harshat, arshak, laushak, deushizh; Eccl. et Ross. kh-

Leg. 5, 58.

KIERZ, G. krza, m., (Boh. ker, kfe, kefe ; Slov. ker; Ilung. koro; Sorab. 2. ker; Sorab. 1. kerk; Vind. germ, arazhje,

rneHB, KtmieHH, uriarB, KapMatrs, KopBairB, K03Hiia, Kap-MaHeu,'B, KapMammKB, cyama, cyaioana, 3eir£ ; Etym. cf. kiszka); worek do sukni przyszyty, bte £(lfd)e, ber ©ad, ©dutbfacf. Nać bracie, włóż to do kieszeni. Teat. 8, 109. schowaj, ttt bte ïûfdje ftedeit, etnftecîeit; (Vind. vhar-shatuvati). Jejmość odwięzuje kieszenie, przywiązane pod robronem, i dobywszy kładzie na stoliku, ib. 24. b, 18. Zamyka drzwi, i chowa klucz do kieszeni, ib. 14. d, 5. Kieszeń oporządził pod czas wojny dobrze złotem. Teat. 4. b, 87. er ^at ftefy befaeft. Figę w kieszeni pokazywać

(cf. Vind. nakerkniti * narosnąć, nakrzewić się); Carn. gèrm, germoje, germuje; Dal. popona; Slav. shushnjak; Ross. epHHK'B, KycTt, KycTapmiK'B, Kynima, cf. Sîerltd) 31 b 1 g. cf. krzew, krzewie, krza). KIERZEK, rzka, m., demin., krzak, krzaczek, ber Sufcfy, b(t3 ©eluifd), ©eftr«ltc(>. We krzu się ptak leże. Cn. Th. Jagody głogowe na ostrych krzach zbierali. Otw. Ow. 8. Sowa ze krza, a dwie w kierz. Rys. Ad. 64., Tward. Daf. 13. Kierz ognisty Mojżeszów. Gorn. Dwór. 425. Ukazał się Pan Mojżeszowi w płomieniu ze śrzodka krza; kierz pałał, a przedsię nie zgorzał. Leop. Ex. 3, 2., Gil. Kat. 40., Bzów. Roi. 71.,

Kucz. Kat. 1, 86. Gałęzie gęste rozpuściwszy, w pośrzo-dku krze i ciernie rozłożywszy, by mur jaki uczynili. Warg.

Cez. 45. Kuropatwa, co się tai w kierzku. W. Post., W.

2, 170. W każdym boginią być kierzku wierzy. Zebr.

Ow. 229. Kierz różany. Dambr. 457. — Ze krza na potyczkę patrzeć« z miejsca bezpiecznego, z zapieca, z chro-stu, auê bem 6trattd)e, btnter ber SDïattcr Ijenwr, ber ©djladń Jilfeljen. Polak nie zwykł się ze krza bić,    lecz w polu    Gemm. 80. secreto irasci, 9?a fcnftübcr ttt ber    £(lfd;e fdjlctgett

jawnie. Stryjk. Gon. L 2. W kierz pójść « w    chrost, ucie-    Rączka go świerzbiała, gdy jej w cudzej    kieszeni nie

kać, w nogi; cf. w kawy pójść, fRetßftltä    îtefwtett, md)t    grzał. Dwór. K. (gdy nie kradł). Z mojej    kieszeni« mo-

45

KIEROWNICA - KIER Z.

KIERZE - KIESZEŃ.

553

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

354

KIESZENNY - KIJ.

K I J.

im groszem, kosztem, nakładem, attg mement Seutel.— Kieszeń kareciana Ross. cyMKa KapemaH. — Anat. Kieszonka Glissona, capsula Gliss. pokrywa wszystkie naczynia w wątrobę idące. Krup. 2, 74. KIESZENNY, KIESZONKOWY, a, e, od kieszeni lub kieszonki, îafcfjeu * ©arf » ; Boh. kapsecÿ ; Slov. waekowi; Ross. KapMaHHHH, cyMOHHbiH. Kalendarzyk kieszonkowy, ettt ïafdjeitcalenber. Kieszenny zegarek. Kluk. Zw. 4, 355., (Vind. perfebino-shnavura, harshatna, deushakna vura). Kieszonkowe kro-cice. Teat. 11. b, 21. Nóż kieszonkowy (Vind. sjemnje-nik, sklepomnik, shkerbez, sgenjenik, britelza, popkar-za). Złowiony kieszonkowemi pryncypałki wdzięki. Teat. 42. c, 7. (dzięgi, pieniążki, grosze).—Anat. Ścięgna kieszonkowe, ligamenta capsularia, od jednej kości zaczynając się końcem sie swoim na drugiej kości przypinają. Krup. 4, 154.

w KIETCE * w kiecce ob. Kiecka.

KIETER, tra, m., KIETEREK, rka, m„ z Niem. Sax. Inf. ber Śfotfier, ettt Sauerfwitb, gatunek psów chłopskich. Tr.

KIJ, ija, m., (Morav. kyg; Boh. keg, kyge, kygik, hul, hulka ; Slov. kyg, druk, hul; Sorab. 1. kiy, kij, preneżel ; Sorab. 2. kij; Garn. wyavz, porajkel, rajkel, bavta, po-virk, podvirk, (cf. Garn. kij vectis drąg); Vind. kol, kou, (cf. koł), paliza, (ob. Palica), pazcl, podvirk, zepez, hlod, hlodez, kolovez ; (cf. Vind. ky, kyz, kladiuo * szlaga) ; Croat. böta, bótta, schap, terlicza, palicza, chùszkia ; Dal. stńp ; Ross. 4yÓHHa, ocæoite, ocionima; Eccl. iiaaiii|j, ftpiKO-ttHie; Lat. cala; Graec. xakov, cf. Graec. y.śm findo; cf. Gall. queue » kij bilardowy); drewno od palicy mniejsze, od laski grubsze, ber ©torf. Nie kij, ale drewno, eadem per diversa. Cn. Ad. 609. Nie kijem, ale pałką. Gemm. 186. Mon. 73, 353. nie biały chlćb, ale zemla, ntcljt mcifl 23rot, fonbent ©entrnel (£)fib. mie geljüpft, fo gcfpnitt* gett). (Slov. Trefił sem s kiga na palicu, poprawił się z pieca na łeb; z deszczu pod rynę). Kij w kącie, na deszcz, stoi. Pot. Arg. 251. (gdy się co w rozumowaniu nie klei, jedno za drugim nie idzie, wniosek do założenia jak pięść do oka , jak owo Niemieckie : weil ber SÖme ettt grimmiges Sÿier ift, fo foUett mir ttt einem netten Selten ntattbeln). Poczekaj, przesadzę ja cię przez kij. Zabi Bal. 29. cf. nogę komu podbić, einem ein Sein unterfertigen. Chciał go zbyć co prędzej i przez kij przesadzić. Pot. Arg. 524. Na kiju jeździć, ©terfenpferb reiten. Uczeni muszą naukę swą niejako zniżać, i na kiju po dziecinnemu jeździć z Sokratesem, stosując się do pojęcia ucznia. Pilch. Sen. list. 271. Chłopcy na kiju jeżdżące. Mon. 72, 352. Tańcował, wyciągnąwszy szyję, nie zginając się nigdzie, jakoby kij połknął. Gorn. Dw. 39. sztyfny, cf. koł, gattj ftcif. Jak gdyby w kij trąbił. Cn. Ad. 851. (de ingrato cantu vel sermone). In diebus Eliae, kiedy ‘zakstą kije. Rys. Ad. 17. (na ś. nigdy). — U flisów kij, drzewo na wodzie sterczące. Magier. Mskr. ettt Saum, ber im fthtjfe f/eroorragt. — §. Kij, którym się podpierają, ber ©torf, ber ©teefen, ber ©tafi, auf ben mau ftd) ftufct. Kiju mój, ty starości mej wierna podporo, Prowadź mię, już w tym wieku bez ciebie nie sporo. Zab. 1, Nar. Chwiejący się o kiju staruszek. Zab. 8, 396.

Koryt, ein aut ©tafie manfenber ©reiS. O kiju, jak ślepy dziad, gdzie iść macający. Bardz. Trag. 377. (cf. o kuli). O kiju chodzę (Garn. shtoklâm). Jakób o jednym kiju z domu wyszedł, a powrócił z trzodami. Lach. Kaz. 1, 337. er Ijatte iticjjtg alg einen ©torf. — O kiju chodzić. od domu do domu chodzić, jałmużny prosić, żebrać, w dziady pójść, fietteln getyem Wielu o kiju poszło, straciwszy dostaki, Wyrzekłszy się ojczyzny, braci, ojca, matki. Zab. 5, 351. Koss. Bóg zapłać za opiekę, Mości Panie stryju, Kiedy muszę psy drażnić, chodzący o kiju. Pot. Jow. 203. Szlachcic u dworu służy, a doma mu kij roście. Rys. Ad. 64. gospodarstwo upada, tak że przyjdzie o kiju chodzić, t. j. żebrać. — §. Kij do bicia, ein ©tocf, ein Prügel junt ©plagen. Nietrudno o kij, kto chce psa uderzyć. Rys. Ad. 34. Pot. Syl. 449. Jabł. Ez. 112. (łacno wilk na barana najdzie przyczynę). Kij na chłopy, żelazo na szlachtę. Rys. Ad. 33. Będzie kij w robocie. Cn. Ad. 13. ber ©tocf rnirb mag jn tfinn frie* gen, eg mtrb mag fefcen. Nie leź pod kij * nie nawijaj się. Zegl. Ad. 161. Wywodzi hetman wojsko, gdzie z swoją imprezą Turcy pod szable Polskie, świnie pod kij lezą. Pol. Pocz. 682. Kręcą się, i szukają sami na się kija. Pot. Zac. 205. Kijem grozi ojcu synek, którego ociec krajką bijał. Dwór. K. Ej kija! Żab. 13, 134. Nie żałuj kija na swojego syna. Boh. Kom. 1 , 264. Próżno się na wrzeszczących za tobą żaków do kija porywasz. Zab. 13,

70. Chłop nasz pracuje ustawicznie pod kijem. Leszcz. Gł. 102. (pod grozą). Kijem w nogi; leniwemu mówią. Cn. Ad. 347. Chociaż wziął kijem, nie dbał nic na plagi. Jabł. Ez. 49. Wziąłby kijem, gdyby tego nie uczynił. Paszk. Dz. 50. Kijem wziął rozgrzeszenie. Zygr. Pap. 321. (skórą odpokutował). Tylko co ujrzy kij pies, już raz bity, zamruczywszy nań , na stronę ucieka. Jabł. Buk. N b. Już pies czuje o kiju, skoro ruszy sadła. Pot. Arg. 290. (cf. zjadł pies sadło). Uraża się na przyjaciół, że ich odpowiedź jako kijem w błoto, że przyzwoicie z nim się nie zwierali, Lecz tylko w swych go mowach potępiali. Ghrośc. Job. 119. — §. Metonym. Kij, kije * plagi kijowe, bicie, basy, batogi; Vind. s’palizo tepenje, palizhkanje, palizhuvanje ; Eccl. na-itmecTBO , óieme naa-KaMH, ©törffdjläge, ©toefprügef. Pierwszy był niewinnym uznany, drugi skazany na kije. Pam. 84, 431. Brali na cmentarzu każdy z nich po kilka kijów. Pam. 85, 1, 1043. Ani cię chybi, sto kijów od niego. Teat. 24. c, 81. Bić kijem (Vind. palizhkati). Sto kijów, dwieście batogów, poszło w przysłowie. Mon. 65, 199. Gadajże, bo sto kijów! Teat. 43. c, 42. Wszelkie pogróżki, kije nawet, które pozwolił sobie dać żydowi, nie poruszyły żyda. Gaz. Nar. 1, 47. Kto chleba nie chce, kija godzien. Cn. Ad. 372. Ustaną słowa, gdy przyjdzie do kija. Sk. Zyw. 2, 410. To kijem pachnie. Pot. Jow. 106. — g. Żelazo na szyję, abo pęta na nogi,- kij, w który wsadzają, nervus. Mącz. ob. Kłoda; ber ©torf, ilt bett bie ©efattgettett gelegt merbett. — §. Kij « gatunek kielichów do picia, n. p. Kogożby nie zmogły te przeklęte kije; Bo już szklanki, kielichy, herbowne kufelki, Choć z nich każdy nie ledwo garniec miary wielki, Ale jednak do

'■Tj

KIJAK - KIJEC.

KIJEK - KIKUTA C.

355

do picia łatwiejsze mym zdaniem; Lecz pijąc z tych ki-jasów, za każdym łykaniem Sztuki nowej potrzeba, a ostrożnie z nosem. Teat. 43. c, 78. Wyb. Kij, który mi Jan zdłabił, był pięć łokci długi ; Coż to tam za rznięcia, To floresy, to rodzaj wszelkiego zwierzęcia, A na spodzie, jak wisi ta bańka kończata. ib. ettt langer fcfymaler gläferner $ocal.

Pochodź, kijaczek, [kijak. 4] kijania, kijanka, kijec, kijek, Kijów, Kijowski, Kijowszczyzna, Kijowianin ; kijowy, kikut. [KIJAK, a, ot., Tak nazywano niegdyś przedmieszczan krakowskich, którzy trudnili się skupnem bydła na rzeź, a znani byli z osobliwszej rzetelności. Kijaki, bez pieniędzy, z kijem w ręku, rozchodzili się we dwóch po województwie krakowskiem i sandomirskiem , zakupowali u obywateli woły na kredyt, dając im w zastaw swe kije; pędzili woły do Krakowa lub indziej, sprzedawali je rzeźnikom, i wróciwszy oddawali co do grosza dług, a kije swoje z zastawu oswobadzali. Posiadali oni zupełne zaufanie szlachty, i nie było przykładu, aby kijak nie dotrzymał słowa. Był osobny obrzęd przyjmowania w domach obywatelskich kijaka ; u stołu pańskiego miał on zawsze miejsce poczesne. 4].

KIJACZEK, KIJASZEK, a ot., zdrbn. rz. kijak.

‘KIJANIA, i, z., KIJANKA, i, z. demin., (Etym. kij), §. 1. krótki gruby kijek do otłukania, ein Sichte!, ein furjer biefer Knüttel. Roh. kyganka ; Slov. kyganice ; Sorab. 1. kiyen-cża, wocżepacżk ; Carn. trepâvnek, (cf. trzepaczka), fal— kel, perûla , perivnek , perńlyka, (cf. pralnik), perilnèk ; Eccl. óijHLibHoe 4peB0, necTt hm BaaioicE. Len umoczony, gdy już dobrze uschnie, ma być otłuczon ‘kijaniami. Cresc. 189. Kijankami. Lek. Kon. 2, 53. Cresc. 188. Len wymłacają z nasienia kijanką. Przędz. 10. W Polszczę rudę przepaloną tłuką młotami ręcznemi, zwanemi perlik albo kijania. Os. Rud. 51. Uderzył jawnym machnie-niem *kijanią w głowę cielęcia. Otiv. Ow. 87. a) Kijanka praczek * pracz, praczyk, pralnik, ber 2öafd)l)Iäuel. Żaba rodzi się na kształt kijanki czyli praczyka , a ta kijanka dopiero przeobraża się w żabę. Zool. Nar. 80. Z jaja żabiego robi się naprzód kijanka, gyrinus, ber grofdinmrm (Sîteberf. tnllpogge); to jest bez nóg i ma podobieństwo do ryby; téj kijance potym wyrastają nogi, ogon odpada, i zupełną bierze postać żaby. Zool. Nar. 204.—

b) Kijanka, cottus gobio\ rybki na 4 cale długie, z bardzo wielką głową. Kluk. Zw. 3, 183. Ład. H. N. 70. hier große giften, mit einem großen biefen topfe. — §. *2. Kijania » klin, ber teil. Z gałęzi migdałkowych bywają palice abo maczugi, a z odziemków kule albo *ki-jani (kijanie) ku szczepaniu i rozbijaniu wszelkiego twardego drzewa. Cresc. 400. Z więzu mogą być ‘kijani ku szczepaniu drzewa, ib. 458. KIJAS, a, ot., kij gruby mocny niezgrabny, ein tttüttel. KIJEC, kijca, ot., (cf. Boh. keyta; Croat. kihacha; Vind. kiz, kizhiz, zhiz; Dal. to-lyga) ; buławka żelazna z krótką rękojeścią. Włod., Cn. Th. ein ciferner 6d)lägel an einem înrjen (Stiele. Mazurów broń przedtym była pociski i kowane kijce. Tward. Wł.

108. Pójdzieć i Mazur wasz mężny brat miły, Z szar-szunem, z kijcem skosztuje swej siły. Stryjk. Gon. U. 3.

mierć go, by kijcem, ni sam *wzwie, ugodzi. Rej. Wiz. 131. Kmit. Spit. A. 4. Zacną majętność stracił; dano mu było, jako mówią, kijec za siekierkę. Falib. Dis. G 3. Kijcami ołowianem] kazał go bić. Sk. Źyw. 1, 357. cf. kieścień, basałyk. — *§. Nie umie inaczej mówić, jakoby mu rogate ‘kijcze z gęby *pirzchały. Rej. Zw. 139 b. (chropowato, niezgrabnie, cf. drwa, cf. kij). KIJEK, kijka, w., (Sorab. 1. kiyezk; Boh. hülka); demin. nom. kij, ein Heiner Stotf, ein Steden. Nie miałem jak tylko kijek; ale i ten mi z garści wydarto, Teat. 54. c, B i i. ‘KIJOCHA, y, z., rubasznie: kijaszek, pręt, ein Steden, Stödten, eine ©erte. Osieł ciężko dźwiga, A nadto go jeszcze chłop *kijochą uśmiga. Prot. Jal. 29. KIJÓW, a, ot., wielkie i znaczne miasto pod panowaniem Rossyjskim. Dykc. Geogr. 2, 28. bie Stabt tijom. Niegdyś głową całej monarchii Ruskiej, założone od ksią— żęcia Kija. Stryjk. 352. Biel. 36. — Prov. Ross. flaunt h 40 Kießa 40Be4erL, cf. język do Rzymu doprowadzi. KIJOWANIE, ia, n., wezbranie kogo, fustuarium. Mącz. • kije, baä Schagen ober prügeln mit Stöden, Stodfd;läge. Sorab. 1. kiyuwano, z kiyami bitżo. ‘KIJOWAN bywam, bit bywam, vapulo. Mącz. id) Mornnte Stodprügel. KIJO-WIANIN, a, m., mężczyzna z Kijowa, ein ttiomet, ttio* rotaner. KIJOWSKI, a, ie, od Kijowa, tiioroer, »on ftf* ion). Księstwo Kijowskie ; województwo Kijowskie ; powiat Kijowski. Dykc. Geogr. 2, 28. KIJOWSZCZYZNA, y, z., kraina Kijowska, ba§ tiiomer ©ebiet, baS tiiottnfcfye. Stebel. 1 , 63. KIJOWY, a, e, od kija , Stod * . Bob. hulkowy; Ross. naJOHHHH. Krom pieniężnej winy, 60 plag kijowych. Paszk. Dz. 88. Stod|d)l(ige. Kijowe go przywitanie potka, że się opoźnił. Klok. Turk. 58. 2Bilb fomrn mit bem stode. Kto chodzi po nocy, szuka kijowej niemocy. Rys. Ad. 23. eine ^rügclfnppe; Slov. kto chodi po noci, hledâ kigoweg nemoci. — Dobrzy źli być prze-stawają z cnoty, Źli zasię czasem z kijowej roboty. Rej. Zw. 221 b. Ten interes może ściągnąć na mnie jaki kijowy piorun. Teat. 25. c, 81. (cf. grzmoty, grzmotnąć). Karania kijowe i pieniężne na występnych zakładał. Sk. Dz. 188. Śei&eśfirafen (mit bem Stode) mtb ©elbftr. Kijowy kołacz, rodzaj chleba, pieczonego na rożnie. Wtod., obelia. Cn. Th. ein rnnber tuifyen, ber auf einem Stod am gener gebaden tourbe, ein B^Pfcnfuctyen, Stangenfucfyen, $aum> fließen. Od kijowego kołacza niech płacą złotych dwa, gdyż nadzienie jego niestrawne. Lek. C. 2.

KIKUT, a, ot., §. 1. reszta pozostała odciętej ręki, lub palca odciętego, ber Stumpf, ber Stummel oon einer oerlornen £>anb, ober oon einem oerlornen ginger. Cn. Th. Ross. Kjpbia (cf. mańkut). Przysięgający rękę ma położyć na świątości ; a jeśliby ręki nie miał, aby to kikutem uczynił. Sax. Tyt. 59. Rędzieli tępanie pulsu chybkie, jakoby ‘kikutem ‘palca dotykał, kolerę znamionuje. Sienn. 399 ? — §.2. Będący bez ręki lub bez palca, kaleka, ein ^erftümmeb ter, mit einer oerftümmelten £>anb ober ginger, cf. kliszawy; także w rodź. źeńsk. n. p. Królową Elżbietę, której szlachcic jeden rękę uciął, nazywali nasi kikuta, to jest bez ręki. Nar. Hst. 5, 457. manu manca. Długos. 1, 1005. KIKUTAĆ intrans. niedok., z kalectwa kuleć, chromym

556

KILA - KILKA.

KILKADWADZIEŚCIA - KILKANAŚCIE.

tan*

dwa,

być, chramać., fmtfcn, lal)m fcs)n. Pies kikuta na trzech nogach. Bndtk.

'KILA ob. Kilka.

KILA, y, z., (Boh. keyla, priitrż; Slov. kyły, protrż luna; Croat. kiila; Bosn. killa; Slav. kille; Rag. killa , prldor; Dal. pridor, (cf. przedarcie); Carn. kila, reswytje, cf. roz-wicie); Vind. pok, lora, respok, reslom, vlomek ; Sorab. 1. pżekluszneno, pżepuklina, pżepukneno , pżepukne-nofcź; Ross. et Eccl. khks, Kiona ; Grace, nglr/; cf. Hebr. debilis fuit); a) puchlina macharzyny abo ją-drek, wypuklina, hernia. Cn. Th. ber Ipobeitbrncb, ruptura łonowa. Krup. 4, 73. Przepuklina w mosznach, czyli kiła, gdy wnętrzności za zbytecznym zwolnieniem i ob-wiśnieniem błony otaczającej w moszna opadają. Perz. Cyr. 2, 227. Dymieniea kształtem swojej podługowato-ści różni się od kiły, czyli ruptury. Perz Lek. 2, 15. — b) Ogólniej Kiła czyli usunienie, wypadnienie z miejsca swego części ciała miękkiej ; prócz kił ingwinalnych w słabiznie krokowej, są tedy kiły biedrzne w fałdzie ud, ber Senbetlbrud); pępkowe, Vind. popekna kila, po-pezhen pok, ber 9?abelbrnd), brzuchowe, Vind. zhreunu preterganje, ber ®armbrnd) ; etc. Dykc. Med. 3, 114. Nóż krzywy do rznięcia kiły. Czerw. Narz. 24. — *2) Krosty złe na wstydliwych członkach obojćj płci kiłą zowią. Syr. Ziel. 1033. cf. figi, fiszki, ^etgmarjCll. — Kiła jest wrzód łon zobopolnych z nieczystego złączenia ludzi sprośnych. Sienn. 553. SBnbotten. Sleszk. Ped. 204. Krosty kiłowe pospolicie prostacy zwykli zwać zwierzchnią kiłą. Śleszk. Ped. 209. Wnętrzna kiła, gonorrhaea foetida. ib. trypa, rzeżączka, ber trtpper. KIŁAWY ob. Kiłowaty.

'KILCZYBORU n. p. funt. lustr. cel. Lit. Od kamienia kil— czyboru. ib., Vol. Leg. 4, 560. et 6, 135.?

'KILI, 'KILKI, a, ie?, jak wielki, jak mały? Cn. Th. Wlod., iwie befdjaffen? in 3lnfel;nng ber ©rbjJe, lute grojl ? ober tutę fletlt? (cf. tyłki). Sorab. 1. kelki quotus.

'KILIATA, y, i., n. p. W obozie Tureckim kupowano ki-liatę mąki za 20 czerw. złł. ; a kiliata jest jako półkor-ca krakowskie. Gwagn. 610. Biel. Kr. 578. etn fialbcr ©djejfel trafauer SOîa^eê. Slav. kila* 120 oka po 2 % funta.

KILIM, KILIN, a, w., KILIMEK, mka, tn. zdrbn., Eccl. KtLiHMï, KOBepii, instratum equi densnm ex pilis. Cn. Th.; Turc. Slav. chilim * obicie, eilte ^drite ^'ferbebecfe, kobierzec, ein ^lepptd). Co za ojców naszych była gunia, to teraz kilim, derha. Dwór. F. 2. Towary Tureckie, kobierce , kilimy. Vol. Leg. 4, 82. Kilim Gurski * podlejszy kilim. Tr. eine fctylectytc 2)ectc non biefer 2lrt.

KILIMKA ob. Kielimka.

KILKA, G. -u, D. -om, A, kilku et kilka, 1. kilka, L. w kilku, 'KILA, 'KILAŚ, 'KILO, ‘KIELKO, (Boh. kolik, nèkolik ; Sorab. 1. nëkelko ; Dal. nikoliko ; Slav. nikoi, nikoja, nikoje, (cf. nieco, 'niekilka) ; Bosn. nikoliko ; Rag. gnikoliki, (koli quoties, koliko quot); Croat. nekaliko; Vind. enkatiri; Carn. dostir; Ross. nbKOTopue; cf. Gall. quelque); numerus indefinitus od trzech do dziesięciu, einige, mehrere (btë auf jefm); a) więcej niż dwa, mehrere, etit* (fie. Kilka *oczy (oczu) więcej obaczą, niż jedno. Hipp.

38. Mahometanie po kilka żon mają. Haur. Sk. 240. Miał z sobą ‘kilaś (kilku) młodzieńców. Sk. Żyw. 2, 384. O mil kilka ztąd mieszka. Kras. Pod. 2, 232. Kilkiem ran przekłóty, umarł, (kilką ranami). Stryjk. 183. Z nim miluchno rozmawiasz godzin w noc kila. Zimor. Siel. 318. Kila cudów. W. Post. W. 39. Kielko ziarnek nasienia tego w ziemię społem wsadzić. Cresc. 509. Sekt było kilaś bardzo znacznych. Sk. Dz. 2. Daj mu się napić tego lekarstwa 'kielo razów. Spicz. 47. (kilka razy, kilkakrotnie). Wypiwszy po kilku , nizko się skłonili. P. Kchan. Orl. 1, 175. (sc. kielichów). — b) Niewiele, nieznacznie, kilka tylko, nur einige, etliche, einige ineitige. Dla kilku nie potępiajmy wszystkich. Koli. List. 1, *135.    Niedługo tego czekać, lat kilka to pokaże.

Warg. Cez. 21. Te kilka już może lat życia mego, przepędzać będę w słodkiej spokojności. Gaz. Nar. 1, 187. St. Aug. Niewiele ten wygra, kto kilkiem lat (kilką latami) dłużej żyw. G om. Dz. 87. Zraniony, w kilku dni potym umarł. Stryjk. 183. Prawa nie jednemu, nie kilom (kilku), ale całej Rzpltćj mają służyć. Petr. Pol. 235. Szkoda wielom, pożytek kilkom. Gost. Gor. 64. Przeciętą kiszkę niech stara się przyhaftować kilkoma (kilką) ścigami iglanemi. Perz. Cyr. 2, 27. Palemon przyjechał z żoną, z dziećmi i kilkiem osób przyjaciół. Biel. Kr. 123. Jedno sam z kilkiem osób został, miedzy wiela tysiacmi ludzi zginęłych. Rej. Post S. 5 b. — ‘KILKADWADZIEŚCIA* dwadzieścia kilka * między dwudziestą a trzydziestą, $man* jtg unb einige, einige jwanjtg. Jeszcze był żyw kilkadwa-dzieścia lat potym. Birk. Zyg. 20. Przed lat kilkunastą albo kilku dwadzieścia. Zlot. A. 2 b. Okazało się , że ledwie kilkadwadzieścia metropolitów było. Sowit. 10. KILKADZIESIĄT, 'KILADZIESIAT, G. kilkudziesiąt; * między dziesięcią i stem, jelut unb einige; einige über je|in bt3 Ollttbert. Po wsiach bywa najmujących się po kilkadziesiąt kosarzów, żeńców. Mon. 66, 202. Ja najniższy służebnik Waszej Królewskiej Mości od kilku dziesiąt lat i kilku. Gwagn. 403. Kilka dziesięć kroć, aliquoties de-cies, etliche jefm, jmanjtg, breiig u. f. tn. mai; adj. Kilkadziesiąt krotny. — Kilkadziesiąt tysięcy * między dziesięcią a krociom tysięcy, n. p. Wirydarz, który kosztuje kilkadziesiąt tysięcy. Falib. Dis. N. 2. îetyn Uttb etliche feitb, (btë tynnbert taufeub). KILKA KROĆ, ‘Kila kroć * trzy, cztery razy i t. d. aż do dziesięciu, mehrere mal, mc|rmalś, Slov. nékolkokràt, nekolkorazi ; Vind. enebarti, enkatirobart, kirebarti, enkatirikrat; Eccl. komkohwm. Kilka kroć ziewnąwszy, ducha bogu oddał. Birk. Zbar. D 3 b:> kilka razy. ib. Cymbrowie posłali do Maryusza 'kilo razów, aby się z niemi potykał. Stryjk. 35. Kilka kroć sto tysięcy • kilka razy wzięte sto tysięcy, aż do miliona, mehrere Imnbert taufenb, btó SJîtllton. Dla ludzi kilku, kilka kroć sto tysięcy nie powinni szkody ponosić. Gost. Gor. 24. Pałac, kosztowny, który kosztuje kilka kroć sto tysięcy. Falib. Dis. H. 2. KILKANAŚCIE, 'Ki-lanaście, 'Kilonaście, G. kilkunastu, numerus indefinitus od dziesięciu do dwudziestu, jefin unb etlidje, etliche über jeljn btó Stnanjtg. Wieku lat kilkanaście, niecnoty za trzyd&ieści. Fred. Ad. 12. Kilonaście dni nie wychodzić.

KILKANASTOLETNI - KILOWATY.

KIŁOWY - KINIENIE.

357

killauaç, killavi ; Croat. killav, killavecz ; Dal. hillav , pri— dart, hillavecz, (killavem, okillujem, okilavam nimpor); Carn. kilov, kilovz; Vind. lomliu, pokliu, pokjeu, slo-men ; Ross. Kioamu , KH.iOBaTLift, khjhkł; Eccl. e4HH0-mpHblH, jednojaj ; cf. Graec. arjlrjrgg. od kiły, 95ritct; * . — §. Dymieniczny, 23ubou *. Uleczenie wrzodu kiłowego na członku męzkim. Sleszk. Ped. 204. Krosty kiłowe pospolicie prostacy zwykli zwać zwierzchnią kiłą. ib. 209.

Sienn. 355. Tę książkę trzeba byïo wydaó przed lat kil— kunastą. Zlot. A 2 b. Przez kilkanaście mil. Papr. Gn.

KILOWY, a, e,

1186. Kilkanaście kroć * powtórnie od dziesięciu do dwudziestu, etliche mal über sei;» big jmattjtg. Kilkanaście krotny, a, e, adj., mehrmalig (big jmanjtg, beim bann fyetjśts kilka dwudziestokrotny). Cyrus kilkanaściekrotne-mi przekopami podzieli! rzekę. Bals. Niedz. 2, 337. KILKANASTOLETNI, ia, ie, nieco lat nad dziesięć aż do dwudziestu przechodzący, mehr alg jebitjćtbrtg, gegen jman*

$tgjdl)rtg. Po kilkanastoletnićj niebytności, chciała znowu KIM ob. Kto. KINA ob. China.

Graec. y.iveïv ; 1) obracać, skłaniać, menbeit, bemegeit, net* gett. — «) Intrans. Kinąć * obracać się, skłaniać się, fiel) moftttt fdjroettfeu, mettben, mobtu neigen, (cf. Boh. kynauti, zkynauti fermentari, e/fervescere). W jakową tedy sar-neczko masz stronę kinąć! Zab. 15, 209. Kniaź. Jak fortuna minie, I przyjaciel i sługa każdy w stronę kinie. Gaw. Siei. 361. — ß) Kinąć się recipr., id. ; n. p. Nie wie czego się trzymać, nie wie gdzie się kinąć. Pol. Arg. 259. Święto wielkie było; za czym się z okolicznych wsi co żywo kinie do miasta, ib. 77. t. j. kipi, sypie się, baÔ $olf ftri'mt nad) b. ©t. — 2) Transit. Kinąć co, rzucić, miotać, merfett. Zagon otwarł, i ludzkiej nasienie zęby, sobie kazane, w ziemskie kinął spary. Zebr. Ow. 57. — §. Kinąć dokąd, śpiesznie wyprawiać, pchnąć dokąd, eiltgft abfeitbcit. Kinął Szach kilkanaście Kozaków na straż. Biel. Kr. 695. wyprawił, wysyłał, detaszował ich, er fd)icftc fte babin ab. Chceszli dehkacika na wojnę kinąć? ani pytaj. Opal. Sal. 55. junt Kriege etnplotren. — a) Kinąć czym » obracać czym , kiwać czym, etma3 bcme« gett, uetgett, mettben. Gdzie koń obraca, i gdzie mieczem kinie, Leżą na pował i piesi i konie. P. Kchan. Jer. 537. mo er fein ©djmerbt btnmeitbet. Ma w sobie wszelką godność, kto tysiącem kinie. Papr. Gn. 1201. mctlt Taufen* be JU ©ebote ftebett. — ß) Kinąć * kiwnąć, kiwając znak dawać, mtnfett. (Boh. kynauti, kynauti; Ross. MaHHTb , cf. machnąć). Skinęli na towarzysze w inszej łodzi, aby im przyszli na pomoc. W. Post. W. 2, 106. Głowami wa-szemi skińcie, a przyzwoicie. Sk.-Dz. 94. Mądremu dość skinąć, ostatka się domyśli. Cn. Ad. 461. Kinęła nań ręką pani, aby do niej przyszedł. Zygr. Pap. 145. 1 Leop. Act. 13, 16. Kinął na sługę. Eraz. Jez. M 8 b. Jeśli się Sułtanowi która sprawa nie podoba, kinie ręką, dając znać, iż ją trzeba inaczej odprawić. Star. Dw. 23. Gram ci, że każesz; jak kiniesz, przestanę. Zab. 14, 138. Tylko czas ogonem kinie, Sława ich zarazem minie. Lib. Sen. 10. y) Kinąć co na stronę * odrzucać, odsuwać, porzucać, megmerfett, fahren laffen. Choć wołam i we łzach tonę, Modlitwę moje kinął na stronę. Chrośc. Job. 190. Kinąwszy rzeczy swoje, bieżał ze mną. PoL Arg. 3. Wy, których cnota grzeje, kińcie łzy niewieście, A przez nurt się Hetrurski ztąd co żywo nieście. Hor. 2, 356. Min. Kińcie nadęte i wyniosłe twarze. Bardz. Trag. 320. Porzuć marne nadzieje, kiń liche bo-jaźni. Bardz. Boet. 10. KINIENIE, ia, n., subst. verb., obracanie, bag Zeigen, ©tbenfen, Söenben, Senfen, SBerfett. — §. Skinienie. Cn. Th. skin, bag Sßinfen, ber 2Binf. Go-

majętność swoje odwiedzić. Kras. Pod. 2, 214. Kilka- KINAĆ, ął, F. kinie intr. et trans, niedoli., skinąć dok., naście tysięcy * między dziesięcią a dwudziestą tysięcy, jefw unb mehrere Taufenb, jwiftbeu jebn nnb panjtg tau* fenb. KILKANAŚCIORAKI, a, ie, dziesięcioraki sposób przechodzący do kilkadwudzieściorakiego , je^lt * Ultb mehr* fad;, big gegen jmattjtger * lep 9lrt oerfd)ieben. KILKASÂ-ZNIOWY, a, e, o sążniach kilku, »on eiligen klaftern.

Dół kilkasążniowy. Torz. 10. KILKODNIOWY, a, e, przez więcej niż dwa, trzy etc. dni do dziesięciu, burd) mehr alg jmep, brep etc. big $eï;n Tage. Pieniądze kilkodniową pracą zarobione. Teat. 46. b, 11. Podobnież kilkonastodniowy, kilkodwudziestodniowy, kilkosetnodniowy.

KILKOGODZINNY, a, e, przez nieco godzin aż do dziesięciu , meljrftunbtg. Kilkogodzinnym z rana zabawiłem się nabożeństwem. Zab. 11, 161. Podobnież kilkonastogo-dzinny, kilkodwudziestogodzinny. KILKORO, rga, »., wielorako do dziesięciu, üielfälttg, nteljrfälttg. Chustka w kilkoro złożona. Perz. Cyr. 1, 118. KILKORAKI, a, ie, wieloraki do dziesięciu, etlidtfdlttg, auf öerfd)iebne, man* djerlep 31rt. Kilkorako adverb. — Podobnież kilkonasto-raki, kilkodwudziestoraki, kilkotrzydziestoraki etc., kilko— setnoraki, kilkotysięcoraki. K1LKÖROLETNI, ia , ie^ kilka lat mający, mehrere 3af>re babenb. KILKORONAŚCIE, stu * miedzy trzynasta a dwudziesta sztuk, etltd)C ©tü(f ptfcfien 13 big 20. KILKO WYRAZOWY, a, e, polyno-mios. Śniad. Alg. 1, 55. mcljntamtg.

*KILLA ob. Kiella, Kielnia.

*KILOBYr adverb. tylkoby, jednoby, byleby, menu nur, mo* fern nur. Nic wam na tym., kiloby wam wełna została.

Rej. Post. F. f 2. Nic się nie lękają boga, kiloby taił się przed ludźmi, ib. E e 6., ib. J 5.

KILOF, a,

u, m.,    1) rodzaj obucha, nadziadka. Włod.

czekan, ein gauftljammer, ©treitbammer. Sorab. khilop, khilopk, żpitżita motika. Węgrowie dziurę niemałą do zamku uczyniwszy, nawet kilofami mur kowali. Biel. Kr.

724. Jedni tłukli cięźkiemi fortę taranami, Niektórzy dziurawili ściany kilofami. Zimor. Siei. 236. Aby żaden nie ważył się z ruśnicami, z Czekanami, z kilofami, z broniami niezwyczajnemi chodzić. Vol. Leg. 5, 646. Ten obrotnym w kółeczku kieruje wałachem, Ten kilofem wyciska. Banial. C 3 b. — 2) Kilof abo koniec cieńszy młotka. Os. Rud. bte ^ammerfpifce, bag fptfctge (Ettbe beg £ammerg. — *3) Dziob żorawi, bociani. Tr. ber ©dptabel eineg ©tord)g, ftraittdtg.

KILOWATY, KILAWY, a, e, kiłę cierpiący, fyobenbrud)tg, ben Swcfy babenb. Cn. Th. Slov. kyłowaty, protrżny; Boh. prutrżny; Rag. killav, killavaz, (okillaviti rumpï)\ Bosn.

358

KINAL - KIPIEĆ.

KIPIENIE - KISAĆ.

tów pełnić najmniejsze jego skinienie; a gdyby można i same myśli. Klok. Turk. 10. Na skinienie oka od wszystkich słuchany. Jabl. Tel. 190. — §. Pusula, kinie— nie chleba, gdy już na bochny ‘szczynią, albo przylepka. Mącz. bfl3 ©ftyrett, 2I«fgc^cit ober fêmporftetgen bcS Teiges, (Boh. kynutj fermentatio). Zyme, kwas, kwaśne, ‘kinione albo kwaszone ciasto. Mącz. Sauerteig.

KINAL, a, m.y niżnik czerwienny lub żołędziowy, ber (Sb cfyelwtter. (cf. Gall. quinola). Kiedy trwała chapanka między kartowniki, Bił kinal z pancerolą tuze i wyżniki. Zab. 14, 364. Słusznie niżnik czerwienny a kinal z nazwiska Uczczony matedorstwem. Kras. Sat. 103. Na miejsce

non fluidis, Wysypać się, sypać się, $eröür tMtnmellt, (ter* nor brubeht. Ross. KHiirkTb , 3aKiiurfeTL, KanbiimiTbCH, ko-nuuiHTŁca. Kipi z niego robactwo. Cn. Th. scatet vermi-bus. Mrowisko kipiało, sypały się mrówki, ib. Kipi się z miasta lud. Dudz. 22. — *§. Duch ś. mówił w apostołach , duch ś. ‘kipiał w ‘prorocech. W. Post. W. 3, 69. (przemówił przez nich). KIPIENIE, ia, n., subst. verb., ba$ SBaHen, ttebcrroallen, tteberlaufen, Ueberfteben. Vind. kip, kipanje vode; (Ross. KHneHS ukrop, wody ciepliczne). Kipienie robaków, sypanie się, Vind. miglanje, vervretje; Ross. KHineHie.

Pochodź, okipieć, odkipieć, przekipieć, wykipieć, odki-panfilów, kinalów, kralek, nastały asy, damy, walety. Kraj. pki, wykipki ; (Vind. kipnianki • kioski na drożdżach); cf. Pod. 50. — §. Kinal człowiek, nieokrzesaniec, eilt itngc« kapka, kapnąć.

fdjidter $0lpel, pljerner Çeter. Dostanę męża według swe- KIR, KIER, u, m., sukno liche, levidensia. Cn. Th., Wiod.; go gustu, nie takiego kinala albo dryblasa. Mon. 70, 14. fcfyledjteśl, letd)te$ Tud). (oppos. kiernowe). Sukna Ślązkie cf. Huny. kinalo propinator.

Pochodź, cf. chynąć; kiwnąć, kiwać; odkinąć, przeki-nąć, perekińczyk, pokinąć, skinąć.

‘KINDIAK, u, m., [na Ukrainie wierzchnia suknia białychgłów.

2], n. p. Dery, guńki, kindiaki, siermięgi. Tward. W. D. KIRCHOW ob. Kierchow.

pospolite, szifftuchy, karazye, kiery. Gost. Gor. 106. — §. Ćzarna żałosna gaza, Trauerflor. Biała łabędzi gromado poczernij z żalu, Wszak kir jest przyzwoitą żałobie paradą. Toł. Saut. 36.

26.

KIRSG, ści, ż., łopatka dolna w ciele ludzkim. Wiod. ścięgno. Cn. Th.; Boh. kyćla, kyćel; Slov. kicia, klubo; Vind. kolp, Stegno; Bosn. steghno; coxa, coxendix, lędźwie abo kirść, za którą ubranie zachodzić ma. Mącz. ba§ Hüftbein. (Boh. kyćelnice malum ischiadicum, kulszowy ból).

KINDYBAŁ, a, m., grundychwal, gbur, kinal, ein ftloß, Cttt Rngefcfyltffener, Kindybał nieforemny. Mon. 70, 172.

KINETU sztuka. Instr. cel. Lit., gatunek kamlotu, etttC 3lrt Namiot.

KINGA, i, i., imię    białogłowskie,    Kuncgunda.    Jabł. Her.,    KIRYK,    a, w.,    [imię    męskie,    Cyriacus,    2],    Cyrillus.    Jabl.    Her.

KIRYS,    ia,    w.,    Boh.    kyryś;    Gall.    cuirace;    Ital.    corazzo;    Lat.

med. coratium, curassia; Vind. shelesni perfnik; Ross. KnpacL; ber $üraß, zbroja na całego człowieka. Wiod.,

KINK1NA, K1NAK1NA. Krup. 5, 402. Bykc. Med. 3. kora (bechter). Gatunek dawnych kirysiów Ross. MepeMatiue kh-drzewa Amerykańskiego , China , bte ftteberrtltbc, (Sfltlta.

KIOSK, u, m., zTureck.; altanka ogrodowa, dachem na słupach pokryta, po    bokach otwarta, eilt $tto3f,    eilt Türfifdjeä

ŚufityrtltS. Weszli    do ogrodu, a    przyszli do    bardzo pięknego kiosku, z    którego widok    był na jezioro pod sam

ogród podstępujące. Kras. List. 2, 19. Kras. Sat. 80. W zwierzyńcu dwie altany, kioski czyli kościółki. Teat. 20. b, 187.

KIPIEĆ, iał, ie et kipi, kipię inlrans. niedole.; skipieć, wykipieć dok., (cf. Germ. fippett). a) Warząc się wzburzać i przelewać, aufftebett, ftcbeitb tualleit, übermalten" überlaufen int Sieben. Boh. kypéti ; Slov. kypëti, kypjm ; Hung. ki-budjami; Croat. kipeti, kipim, urèm, izkipujem; Dal. urim; KISAĆ, ał, a, nijak, kont., Kisnieć niedok., Kisnąć jednotl. Bosn. kipiti ; Rag. kîpiti ; Vind. kipim, zhipim, vreti, svi-rati; Garn. kipim, kèpirn, kupim, kepęti, skèpim, kupim, kupeti; Ross. KHirfcTb, khiihthtl, bckiiimthtl, yKHntn>.

Warząc tę potrawę pilnie strzedz, aby nie kipiało. Haur.

Sk. 371. Wrzało lekarstwo, i kipiejąc w kotle się bielało. Otw. Ow. 265. Z kotła tłustość kipi. Bardz. Trag.

328. Już ukrop kipi. ib. 294. Nakładź ogień pod on garniec, niechaj wre kipiąc. Radź. Ezech. 24, 5. (aby to wrzało i kipiało. Bibl. Gd. laß e$ getroft fieben. 8utf>.).

Dudz. 17.    -

*KINIA, i, ż., kot. Tr. 5D?ie^, $aßC. cf. kić, kici. KIN1EN1E ob. Kinąć.

pacbi. 'KIRYSNICZEK, czka, m., burl. dukat, czerwony złoty, eilt ©ufaten. Tr. K1RYŚNICZY, a, e, KIRYS1ERSKI, a, ie, kiryśnikom należący. Cn. Th. Ülüraffter *, Ross. kh-pacupcKiit KIRYŚNIK,"KIRASYER, KIRYSIER, rn., Boh. kyrysar; Carn. kyrasirar; Vind. oklopnik, shelesnjak, jes— dazh se shelesnem perfnikam; Slav. oklopnik; Croat. se-leznyàk, oklopnik; Ross. KHpacHpi. 1) rajtar, jezdny odziany zbroją. Papr. W. 1, 474. ber JÎÜraffter; teraz husarz, lubo to słowo przedtym znaczyło kopijnika i żołnierza przedniego. Wiod. Obiecuje bóg zwycięztwo, nie przez konie, nie przez kiryśniki. Birk. Podz. 14. — 2) Kiryśnik ryba morska, cornuta. Plin. 32, 11. ein SOîeerftfc^.

ukisnieć, ukisnąć dok., Ukisić się recipr., Boh. kysaty, zky-sati; Sorab. 2. kiszasch, kiszam, kischam; Sorab. 1. kiszam, zakischuyu; Vind. kvafitife, kvafuvatife, vkifelitife; Croat. kissem, kiszam; Rag. kissetise, uskisnuti, okisnuti, ki-snem, (kisnuti, okisnuti * zmoknąć od deszczu); Bosn. ukisnuti ; Ross. KHOifcTt, noKHCjrfcTL, KHCttyTt, KHCHy, yKHCH}rTŁ, yimcaTb, CKHCityTŁca, CKHcaTbca; kwaśnieć, (cf. Germ, ©ifd)); fermentować, wzburzać się, fćhterit, gćt^s ren, burzyć się, przewracać się, robić, o napojach. Wiod. Kipieć nie dopuszczam, mieszam, wykipieć nie daję, za-    Jako on ma być zdrów? a w nim piwo kisa. Rej. Wiz.

lewam. Cn. Th. Aby kucharzom za odejściem z garków    66. W pijaka brzuchu zawsze

nie skipiało. Haur. Sk. 343. Simililer szedwaszer od gliny kipi. Torz. 76. wzburza się, e$ brauft. — b) [fig. de

jak w beczce kisa. W. Post. W. 2, 256. Wódkom różnym żeby dać ukisieć, trzeba im dać w gnoju stać, iżby ukisiały. Spicz. 105.

K1SANIE - KIŚĆ.

KIŚCIAST Y - KISZKA.

359

Nie ukisi chléb taki w żadnej sie dzieży. Pot. Zac. 155.    £)djfen. Jeleń przeciw bąkom kiść ogona wodzi. Mon. 71,

Placki chleba ukisłego. Budn. Levit. 7, 13, (anêgegoftren,    550. KIŚCIASTY, a, e, KIŚCIASTO adverb., na kształt

gefäuert). Glina kisnąca, fermentons, czerwona, w słotę    kiści, Groat. ulaten, (guafttg) &itfd)tg. Bobownik na ob-

się podnosi nad wilgotnym gruntem; twardą skorupą    dłużnych stopkach kwitnie kiściasto. Syr. 1134. Ross.

okryta; chodzący po niej przebiwszy tę skorupę, utonąć    khcthcthh gronisty.

muszą. Kluk. Kop. 1, 252. — fig. Gnić, faulen, öerfauem. Pochodź, kutas, kutasek, kutasowy, kwacz, cf. kita. cf. Ziemia nasza od lat    tysiąca nie pomnaża się ; ale tylko    kinąć.

kiśnie na niej kilka    milionów ludzi. Przestr. 186. Nie    KIŚCIEŃ    ob.    Kieścień.

kwas, cf. chołodziec, boćwina); [żur. 4], farina mellica fermentata. Cn. Th. , potrawa z mąki rzadka. Wlod. eilte

chcę próżnując darmo w domu kisać. Pot. Syl. 154. — KISIEL, u, m., (Boh. kyselo; Croat. kisselicza, juha ùger-g. transit. Kisić, kisać * zakwaszać, gatyren machen, etnfäu*    szka jusculum fermentatum; Ross. Kiicejb, KHceieKt; cf.

em, Boh. kyseliti ; Ross. khchtïv K1SANIE, KISZENIE, KI-SIENIE, KIŚNIENIE, ia, n., subst.verb., fermentacya, ruch

wewnętrzny w ciałach wzniecony, przez który rozkładają    EOłe^lfltppe UOlt ©auertetg ltub ipOltig. Z reszty żywności

się ich początki. Kruml. Chy. 539. ba3 ©afirett, bte ©äl)s    kazano dwie kadzi kisielu rozczynić. Stryjk. 125. W pysk

ruug. Kiszenie winne, kiszenie octowe, kiszenie topne.    im leją zamiast wina dziekciowego kisielu. Brud. Ost. E

Dykc. Med. 3, 148. Jiruml. 540.—activ. Kisanie, kisze-    3. Zgłodniałych obleżeńców pod nieprzyjacielem Naszym

nie * kwasienie, ba§ ©auern, (Stnfctuent. Sposób kiszenia    żurem a Ruskim obżywił kisielem. Pot. Pocz. 465. Ross.

koniczyny w beczkach, na kształt kapusty. Pam. 84, 1173.    KHceibHHicL trudniący się robieniem kisielu. KISIEL herb;

Pochodź, nakisnąć, odkisnąc, odkisac, okisly, kisiel, ki-    namiot biały otwarty, na wierzchu kapa biała, na gałce

sły, niekisialość, wykisnać, zakisić, zakisać, zakisnąć; cf.    krzyż złoty; na hełmie trzy wieże. Kurop. 3, 23. etn

kwas. (Ross. KHCJHita berberys ; Vind. kiseliza, kisleza *    üffiappett. KISŁY, a, e, kwaszony, gefäuert. Garn. kissel ;

szczaw; Bosn. kisselięa * drożdże ; Croat. kiszati > kwasić ;    Vind. kilëu; Slav. kiseo; Bosn. kiszelo, uskisnuto; Croat.

Sorab. 1. kiszalo ; Vind. kiselz; Ecd. khcjhh3 * ocet).    kiszel : Dal. ukisznut; Ross. khcjuh , khccjtb. Mieli Li-

KISĆ, ści, z., (Boh. kytka sertum; Sorab. 1. kiszcż, kitż,    twini boga kwaśnych i kisłych potraw Ruguczys. Stryjk.

kitka grono, winogrono; Ross. khctb, KHCiua, KHCTOuua    144. (Boli. kyseljćky » acidulus ; Ross. KHCJOBaTbiH *kisło-

szypułka winogronowa, winogrono; kutas; pędzel; ręka    waty « kwaskowaty; subst. KHCJOBaTOCTb kwaskowatość ,

po przegub; cf. kutas, cf. Germ. Quaft 31blg.); 1 a) kiść    KHCJOCTb, KHCJOTa kwaśność; Groat. kiszelocha, Ross.

pomywalna kuchenna, cenlo, fasciculus ex panno aut lin-    KncjaniHa kwas; .Croat. kiszelyak oxigalacteus caseus).

teo vili, ad vasa tergenda compactus. Cn. Th. narzędzie    KISNĄĆ ob. Kisaćr

w kuchni do umywania, kij z nawiązaną szmatką. Wlod.    KISTKA    ob.    Kiść.

Üîteberf. ber Quaft,    eut fletner 33efett oon ^eibefraut (ein    KISTRA,    y,    i., łodyga lnu, konopi, ber $lad)3ftengel, $auf*

©djeitermtfcfy baô ^üdjengerättye bannt ju reinigen. 31 big. (ber    fteugel. Len niedłużćj moczy się, tylko pokąd włókno od

£eibequaft). —b) Kiść mularska * pęzel mularski, Cn. Th.    kaliny albo kistry zupełnie nie oddziela się. Przędz. 103.

Buttel), ber $arm. Kiszki, (Carn. rajshèlz; Vind. drob, zhrevu, zhreuje; Croat. chréva), intestina, baô ©ebârttt,. jest to błonkowaty długi kanał, do krysek po części przyrosły, tu i owdzie w brzuchu snujący się, poczynający od żołądka, a w miejscu odchodu kończący się. Zool. Nar. 27. Kluk. Zw. 1, 41. Perz. Cyr. 1, 47. Wejch. Anat. 69. Kirch. Anat. 20. (cf. jelita, trzewa, kałduny, flaki). Dzielą się na kiszki cienkie, Croat. naraszlicza, biuttte& ©ebärm, i grube, bicfeS ©ebärm. Krup. 2, 37. Kiszka próżna, wietrzna albo czcza, jéjunum, ber leere ©amt, potrawy w sobie nie zatrzymując, prędko dalej prowadzi. Wejch. Anat. 72. Kiszka ślepa, coecum, której dno zamknięte. ib. 73. ber bltltbe $)arnt. Kątnica, abo kiszka kątna. Urzed. 50. Kiszka kolkowa, gdzie kolka choroba bywa, kobie-lasta, miąższa, tłusta, colon. Cn. Th. Kiszka kołkowata. Krup. 2, 37. Kirch. Anat. 23. morzyskowa. Perz. Cyr. 48. ber ©rttnmbarm. Kręta kiszka czyli kosa, ileon. Perz. Cyr. 1, 157. Kiszka ostatnia dolna, odbytowa, intestinum rectum. Boh. konećnjk ; Vind. ritniza, tousta zhrieva, velika zhrieva.— 2) Kiszka nadziewana, bte 38ltrft; Boh. geljto, gelitko, (cf. jelito); Sorab. 2. jetschinza, jetschniża ; Slov. strewo, (cf. trzewa), klobasa, (cf. kiełbasa); Hung. kolbâsz; Slav. kobasica; Carn. klobäsa; Rag. djevenizza, nadjevenizza,

po rusku kwacz. Wlod., Dudz. 41. ber Çtttfel ber tüudjer, KISZKA, i, z., Ross. KiuiiKa, immeuKa, (cf. Sîteberf. $nt, in Sîteberf. ber Ûllûft 31 big. Kiść do smarowania wozów.

Wol. ^eerptnfcl. — 2. Botan. Kiść, kistka, i, i., demin., pierzysko. Cn. Th. bte 9îtfpe, ber ©traits, (3iatSpc); (Ross.

KOÆbôa; Sorab. 2. losch; Rag. kittiza, kitiza). Kistka, wierzchołek prosa lub trzciny. Wlod. Kwiat jest ułożony w kiść, panicula Linn., kiedy kwiatki są rozrzucone na szypułkach, różnie się dzielących. Bot. Nar. 121. Manny same kiści abo pałki obrzynają ku młóceniu. Cresc. 186.

Rutewka w wierzchu gałązek, nie okołki abo kiści, jako wielosił, ale strączki wydaje. Syr. 304. W gęstych sypie się kiściach ciągle szron obfity, Bielą się nim doliny, i gór wielkich szczyty. Dmoch. 11. 1, 324. Winnica wydawała nie powój i liście Jałowe, ale grona gęste jako kiście. Zimor. Siei. 259. Nie tykaj chciwie zielonej jagódki,

Przyjdzie czas, kiedy sok w nią wieje słodki Dowrzała jesień, a pomiędzy liście Wytknie szkarłatem ukraszone kiście. Hor. 1, 211. (grona). Z lepszym się widzę to pożytkiem wróci, Kiedy niesytej zapęd wściągnę chuci,

Niż gdybym Kreza i Cyrusa trony W jednę kiść ujął z żyznemi Migdony. Hor. 2, 123. Kniaź, w jednę równian-kę, w jedne pakę, w jednę garść, in ein Süfdjel. — §.

Kiść ogona, włosy na samym końcu ogona, n. p. bykowego, urosłe, ba$ Querlmfdjel am ©cfyroanüipfel j. 33. be$

(cf. nadziewać); Bosn. nadiveniea, diveniça; Croat. deveniez»; Ross. KOJiôaca, cocHcna. Kiszki wieprzowe mniejsze obracają się na kiełbasy, 33ïrttnmrftC, większe zaś na właściwe kiszki, które są prócz pospolitych kaszanych,

©rüjjmürfte, mózgowe, gńrmtmrftc, ©eroelate, wątrobne, Sc* bernmrfte, krwawe, Sßlutwürfte, Boh. dudjk. Kluk. Zw. 1, K1TAJ, aju,

291. (cf. podgarlane, jątrznica, maciek, dorotka). Kiszka sowne Chińskie, (Yhtitef. 5)aumtt)0flenjeug. (cf. Ross. Kniah-wielka gruba Boh. bachor, (cf. bachur). Pewny gatunek Cbina kraj ; KmailKa Chinka, Kmaeitt Chińczyk; KHTaÜKa, kiszek (Carn. shûbel). Mięsopustna kiszka. Rej. Zw. 157. Kmaeuna nankin, KinafineTŁifi nankinowy; KmaKcidfi Chin-Lis nie mogąc kiszki dosiądź, rzekł odchodząc, powróz-’ ski). Kitajka, i, i., tafta, materya jedwabna, ber Raffet.

Boh. tykyta; Sorab. 2. talfent; Croat. tafùta, tafet; Vind. tafant, tofat, kamuka; Carn. kamuka; Rag. svilenizza; Ross. Ta$Ta. Atłas w sklepie z kitaju żartował do woli, Kupił atłas Pan Sędzic, kitaj Pan Podstoli ; A że trzeba pieniędzy dać było kupcowi, Kłaniał się bardzo nizko atłas kitajowi. Kras. Baj. 104. Kitajki dupie łokieć po 2 złote, prostej po gr. 10. Vol. Leg. 5,570. — g. Kitajka ob. Nasiekaniec. KITAJCZANY, KITAJKOWY, a, e, z kitajki, Taffeten*. Boh. tykytowÿ; Ross. Taa>TflHbiM. Kitaj— czana wstęga, eilt îaffetbaitb. 'KITAJCZYK, a, m., Ross. Kmaeub Chińczyk, ber ©fńnefer. N. Pam. 20, 229. KITECZKA, i, z., demin. nom. kita; n. p. Do zapalniczka przy pomocy zawleczonych nitek, przywiązać na krzyż cztery kiteczki zapalniczego przędziwa. Jak. Art. 1, 435. kupki, związki, 5htnbcld}cu, Qneiftdjcn.

KITEL, tla, m., KITLIK, a, w., KITLICZEK, czka, m., demin.; (Boh. kytle, kytlice, kytlićka ; Vind. kitla, janka, interfat; Carn. kitlya ; Hang. kitlin; (cf. Hung. kitöl * cwe-lich) ; Ross. cBiiTKa, ôa.ioxomb, ôaaoxonem, ôaaaxOHiMKb) ; z Niem, ber Mittel; płócienna suknia, na przykład żołnierska, stajenna. Dudz. ber Seiumanbfittel. Sagum, opończany sajan albo kitlik u Rzymian. Mącz.; Sagulum, kitliczek. ib. eilt gclbïtttcl, fReifefittcl. Ubiory są rozmaite, délia, płaszcz, > letnik, kitlik. Petr. Pol. 557. Potrzeba dzieciątku pięknej sukienki, kitliczka, szubeczki. Hrbst. Nauk. 0. 5. Kobiecy kitel, eilt SßciOerfittel. U cór Syońskich na miejscu kitliczka będzie wór. Radź. Jes. 5, 24. (miasto szerokiej szaty, opasanie worem. Bibl. Gd. fur einen weiten SOîantel eilt enger <3acf. Sutlj.). Znać było śłużałe ich białogłowy, od kitlika, ścięgaczki i płci rańtucha przyzwoitćj. Mon. 69, 597. Kitlik * kształcik, obojczyk, mammilare. Cn. Th. ein lieber, ein Seibel.

Kuna ÆLHa hm Kepób. Len dojrzały, powybierawszy w snopki, wiązać na zagonie, rzędem jako płotem rozstawić i porachować, wiele będzie kit, który ma być w dwunastu wiązkach abo snopkach związany. Haur. Sk. 81. Kita konopi. Ob. Post. A 2.; ob. Kiteczka.

m., bawełnica, płótno bawełniane cienkie glan-

ci też był. Rys. Ad. 38. — 3. Kiszka skórzana przy sikawkach ogniowych. X. Kam. ©prü^eufcfylflucl). Artyl. Kiszka zapalnicza, bic 30nbwurft, woreczek długi wazki, napełniony strzeleckim prochem, który się prowadzi od komory zasadzonej w podkopach, aż na to miejsce, gdzie ją podkopnik bezpiecznie zapalić może. Jak. Art. 5, 295.

— §. Kiszka, gatunek pojazdów', etn SBurftWrtgeit, etltc SBurft, Ross. Muca, MiiaiiKa. KISZKOWY, a, e, od kiszek, Ross. et Eccl. KHiucmibiH, (cf. Eccl. Kiimenb kieszeń);

Samt *. Żyła kiszkowa lub dwunastopalcowa, vcna du-odenalis s. intestinalis. Krup. 3, 85. ber 3N-H'lfjtltgerbarnt.

Kość kiszkowa lub strzewna, ba$ Sttrm&eill. ib. 1, 117.—

§. Od nadziewanej kiszki, 2ßnrft ».

1.    KIT, u, w., KITA, y, z., z Niem. ber Eitt ; klej mularski, kamienniczy, maść śklarska, Sorab. 1. kit; Vind. kcl-je, vot, votilu; Ross. ojnw>a, homchtt.. Szyby w drzewo na kit osadzone, Kluk. Rośl. 2, 104.

Pochodź, kitować, przykitować, skitować, zakitoioać.

2.    KITA, y, z., KITKA, KITECZKA, i, z., zdrobn., (cf. Boh. kytka ; Slov. kitka, kitećka, kitićka bukiet; Sorab. 1. kitż, kitka grono ; Carn. kita cirrus ; cf. Grace, 'ffi.ity ; Hebr.

ÜTI ; Vind. kita, zbita « warkocz, kitiza = wiązanka; Dal. kita « gałązka; Croat. kita, kitla frons; capilli cómpti; ra-mus vitis, palmes ; Bosn. kitta fasciculus florum, kittica lemnisci, nakittiti orno, insignio-, Rag. kitta jlocculus, na-kittiti jlocculis ornare, kilje * gałęzie, kittiza, kiticiza * kiść, kistka rośliny, kitta gljudij corona populi; Slav. kitte * pendent; Eccl. KimiiTbca, iia^biMaTbca nadymać się; (Etym. kinąć, kiwnąć); federpusz, pióropusz; czub przy szyszaku, kapeluszu, czapce, Slav. pérjc, ber 'gcbcrtmfcf; V 51. auf bettt peinte. Kita szyszaku za dęciem lekkich wiatrów pióra roztaczała. Min. Ryt. 5, 299.    Wiśniowiecki pod

kosztowną znakomitszy kitą, Ogromnie    klawą trzęsie zło-    KITOWAĆ, ał,    uje, cz. niedok.,    skitować dok.,    kitem    spa-

tolitą. Tward. Mise. 69. Przed lat czterdziestą kit czaplich    jać, zlepiać,    fittcit, jtlfaunncn    fittcit,    Vind. keliti, votati,

nasi Polacy używali. Star. Ref. 45. Za    kapeluszem cudna    svotati; Ross.    o.m<wiTb. KITOWANIE,    ia, n.,    subst.    verb.,

kita była, Przy niej zapona jasno się nieciła. Cheich. Poprz. baê Eliten. KITOWANY, a, e, gcfittct.

keywnauti ; Carn. kimam, (kimovz * wrzesień) ; Ross. kh-BHyib, KHBaTb, nobiiBaib; (cf. Graec. xsipcan donnire facio) ; Eccl. KiiBaio ; cf. kinąć, Graec, xiveïv) ; a) ruszać czym i tam i sam, mit etmaâ macfeln, mebeln, fcfylenfertt. Uważaj, żeby koń głową nie kiwał, ale ją trzymał spokojnie. Koń. Lek. 76. Pies zbliżał się, radość kiwaniem ogona okazując. Teat. 4. b, 27. mardaniem, machaniem, baê SBcbeln mit bem @d;manje. Hej fortuno matko, Przynajmniej teraz kiwnij ogonem, a gładko! Zabi. Fir. 26. Mon. 75, 64. (bądź łagodną, sprzyjaj). Kiwam ręką cho-

360

KISZKOWY - KITA.

KITAJ-KIWAĆ.

A 2 i. Kity z zaponami, a serce zajęcze. Star. Ryc. 42. KIWAĆ, ał, a, cz. niedok., Kiwnąć jednotl., Boh. keywati, Wół rozdrażniony ku górze toczy ogon, kicie podobny.

Tward. Wł. 70. — §. Kita herb; w polu czerwonym ręka zbrojna kitę czarną trzymająca. W bełmie takaż ręka.

Kurop. 3, 28. eilt Stoppelt. — g. Kita, wiązanka, snopek,

(Rag. kitta, etrt SJuitbel, cf. Boh. kytka sertum\ cf. Germ.

Eante, cf. kiść). Wziąć kitkę jedne grochowin, i na ziemi zostawić, świerki do grochowin przyjdą. Haur. Ek.

116. — g. W szczególności kita lnu, konopi, i t. d., wiązanie lnu, konopi, etn Sunb fthuH £anf oou 12 ©ar* feen, etn Elobett t>on 12 Eaniett ober 9îetfien. Eccl.

K I W A Ć - K I Z.

K I Z I N E K - K Ł A B.

361

dząc, cholebię rękoma idąc, abo nogami siedząc. Cn. Th.    dzy ciemnemi a przezroczystemi; miększe od krzemienia,

mit bett £>ćmben ober güßen fcfylcnfern, fdjlenbern. Zwierzęta    Kluk. Kop. 2, 56.

ruszają i kiwają uszyma, a człowiek nie. Sax. Porz. 67. KIZINEK 1. herb; trąba myśliwska czarna, po jej grzbiecie (cf. strzydz uszyma). Śmierć nieuchronnym grotem kiwa.

Brud. Ost. A 4., torquet spiculum, fdjmenft beit ©ptej-ś. —

§. Kiwać na znak komu, triefen, nmtfen. (Sorab. 1. kiwam, kiwam szo ; Slov. kłutjm se ; Croal. kimàm, nakirnavam, namigavam, kimam glavum ; Dal. klimam, kimati; Bosn. kimmati, klimmati glavom , kinuti; Rag. klimati, kimati;

Ross. KauaTŁ, Kamiyrh, Kammau»; cf. Hebr. mn chiwah indicavit). Przyszedłem do wszech niemal ludzi w ohydę , Głową widzę, kiwają, gdziekolwiek idę. J. Kchan. Ps.

167. [te triefen, Rütteln mit bem Stopfe, fcfyütteln baê $aupt.

Bluźnili go, kiwając głowami swojemi, rzeknąc.....

Math. 27. (ruszając głowy, ib.) Zdziwi się bardzo, i będzie pokiwał głową swoją. 1 Leop. Jer. 48, 16. (będzie kiwał gł. s. 3 Leop.). Kiwnęła głową, że przyjdzie na- zhizh; \ind. klonzhiz, kvonzhizh, kvonzh, klupka, kępa; obiad. Teat. 53. b, 53. Palcem nań kiwa, by za nią poszedł. Mon. 71, 118. Oczyma kiwam (Sorab. 1. z wocż-zima kiwam, mikam ; Vind. megniti, namegniti, cf. migi),

Głową kiwał na drugie, palcem groził, i ustawicznie spluwał. Mon. 66, 207. Pozwolił mi kiwnieniem , gdym nań okiem rzucił. Jabł. Tel. 65. er erlaubte e3 mir burd) einen 9îicf, bnrefy liefen. — b) Kiwać ręką, laską * grozić, einem mit ber £>anb, mit bem @tocfe brofien. Cn. Th. KIWAĆ się recipr., Boh. keywat se; Sorab. 1. kiwkam szo; Eccl. coońpamaTHca; wahać się, mmtfen, fdjmaufen, macfcln. Ciało niekrzepkie, tylko się kiwa, A zęby ledwo zdolne do miewa. Anakr. 78. KIWANIE, KIWNIENIE, ia, n., subst. verb., Sorab. 1. kiwneno. — Derivata pod słowem Kinąć.

KIWIOR, u, m., KIWIOREK, rka, rn., zdrobn., petasus, wysoka a szeroka czapka, kaniasta czapka, też kołpak albo kiwior może być zwana. Mącz. ; Ross. turnept. Turecki zawój, ein £urftfd)er Shutb. Volckm. 1008. Papr.

Kol. C. b. Stryjk. Tur, h. 2. Hetman ubrał kilkanaście w kiwiory, chcąc Turki oszukać; straż, gdy ich obaczyła w kiwiorach, dali znać, że idą coś za ludzie, wszakoż znać, że nasi. Papr. Ryc. 254. Kobiety Jnflantskie czasem płaszczem onym fałdownym, na kształt kaptura abo kiwiora, i głowę i czoło zasłaniają. Gwagn. 415. — 2.

Botan. Kiwior, ziele, gatunek paproci, polipodium Lon-chitis. L i n n. gabrenfrautinetbletit. Kluk. Dykę. 2, 16. Jundz.

513; ziele grot, abo włócznia, na wierzchu rózg ma kwiecie ciemnoczarne ziejące, na kształt czapek błazeń-skich, jakich w komedyach starzy używali, abo Tureckich kiwiorów. Syr. 817. — 3. Kiwiorkami zowią chochoły do przykrywania brogów. Ryd. ber bflltfd)ige §Ut!) auf eh nem geinte.

K1Ż, ob. Ki, jaki.

KIZ, a lub u, m., K1ZEŁ, zła, w., z Niem. $ie3, Stiefel, Stie* felftcin. Kizy, pyrites, kamienie abo kamyczki różnego koloru, mające ciężar większy od innych kamieni; o stal uderzone ognia dają. Kluk. Rosi. 1, 190. Mineralistowie te wszystkie kamienie różnego gatunku nazywają kizłami, które ostrza swoje utraciwszy, stały się okrążonemi. My kizłami zowiemy owe bardzo znajome kamienie, które pospólstwo nazywa zanokcicami, kamienie pośrzednie mię-Stownik Lindego wyd. 2. Tom II.

trzy lilie ; nad hełmem dwie trąby krzywe prosto z korony wychodzące; na każdej boku takież trzy lilie. Kurop. 3, 24. ein Sappen. — 2. Kizinek herb; szachownica z żółtemi i czerwonemi szachami, ib.

[ KIZOWY, a, e, od kizu, Stie3 ». Ruda siarczana kizowata, pyritosa. Kruml. Chy. 384.

K L.

Sekl. KŁĄB, ębu lub ęba, m., Kłębek demin.\ (Boh. klubko, (klub discus; klaub, klaubek artus, articulus członek); Sorab. 2. klub, klubk, klump; Sorab. 1. klubażk; Carn. klov-

Croat. klupko, namotay, klupchècze ; Dal. klupasce, na-vojäk, namotäk; Bosn. klupko, (klup * ława); Ross. Kjyós, KJiyóoKt, KiyóoymcB, (KiyÓHHKa poziomka truskawka); Eccl. KjyÓT», mapt; Hung. gombolyak; cf. Lat. glomus, globus; Germ. Stlumpen; cf. £)bb. Stleucl, Słieberf. floumen; An-glos. clowe, clywe; Angl. clew?); 1. nici w kulkę zwinięte. Cn. Th., ber Stttćiuel. Transi, paczka, zwitka, ein *)3dcf* djett, eilt Sünbel. Kłąb płótna. Mlask. Ryt. 102. W jednym kłębie ciągnie cała wyprawa artylleryczna. Jak. Art. 2, 310. (w kupie). — Klomb słowo Angielskie, grono drzew sadzonych czyli rosnących razem; literalnie tłumacząc, możnaby niemal powiedzieć, że po Polsku jest to kłąb drzew, i to słowo najlepiej wyobraża ten sposób sadzenia. J. Czart. Myśl. ogrod. 15. — W kłęby, czyli w kłąb zwijać * do kupy zwijać, jufammeit fuchteln, jufammen minben, in einen SÎInmpen jufammen biitben. propr. et fig. Kiedy na swój kłąb każdy zwijać będzie, Nie przestrzegając pasma społecznego, Tak na postawę nie dostanie “przędze. Wad. Dan. 62. (cf. na swoje koła ciągnąć). W ślizkie kłęby zwija wąż szmelcowną pierś smoczą. Przyb. Milt. 227. Wąż rychlej ukąsi, gdy się w kłąb zwinie. Stryjk. 207. Trzy kroć głową zatrzęsła w gęste witą kłęby. Hul. Otv. 186. Chrośc. Job. 75. Ktoś mu, nim uchylił gęby, Straszny wyciął policzek, aż się zwinął w kłęby. Pot. Jow. 118. (aż się skurczył, skrzywił, zgarbił).

—    §. Niechaj nurt Adryacki szumne rzuca kłęby. Hor. 1, 155. Kniaź, wały, fale, SBogeit. Trojny Cerbera jęzor toczy z krwawej trąby Pieniste *kłąby. Hor. 2, 98. Nar. Kuchnia kłęby dymów wyrzucała. Pilch. Sen. list. 2, 63.

—    2. Kłąb u konia, grzywa powstająca na karku. Wlod., Cn. Th., włosy między uszyma nad czołem. Tr. ber 2öb berrift, 9îtft, Sßtberliorft beê ^fcrbeS. Kłąb, wszelka wypukłość kości większych ; szczególn., kość przy karku bydląt, od której się kark i grzywa zaczyna. X. Kam. Koń ma być karku wyniosłego, kłębu dużego, uszu maluczkich. Hipp. 12. Maść ta bydłu na starcie kłębu, i inne choroby ratunkiem. Syr. 249. Przydawa się koniom odci-śnienie na piersiach przy kłąbie, z którego twardnieje mięso, podniósłszy się równo z kłąbem. Cresc. 541. Kłąb się nad szyję byka wydał z łopatek. Olw. Ow. 99. KŁ4*

46

362

KŁABOWY-KŁACZYSTY.

KŁAD -KŁAK.

BOWY, a, e, od kłębu, Knäuel*. Kość kłąbowa, os co-    kłącze mający, ftengeltg, (Stengel übet* (Stiele tyrtkttb. Kłą-

xarum. Wejch. Anat. 23. cf. Slov. klubo, kicia coxa.    czystych maków kwiaty. Zab. 9, 351. Zabi.

dog; a) drewno, drzewo, klocek, kłoda, elit ©tucf £)olj, {ob. Kładka). Ogień bez kładu zagaśnie w popiele. Chrośc. Luk. 80. Ule w pasiekach mają stać na kładziech, nad ziemią cokolwiek podniesione. Kack. Ps. 17.— b) ‘Kład, pokład, depozyt, n. p. Ktoby się ku takiemu najdzieniu kładu znać nie chciał; a ten ktoby tego szukał, brał się do przysięgi.... Stat. Lit. 305. KŁADĘ ob. Kłaść. KŁADEK, dka, m. {Tr.) KŁADKA, i, i., Boh. klâda, kładka, klâdba, klćtba * belka jakakolwiek ; Sorab. 1. pżez-wohdnawawa, {ob. Ława, ławka); Croat. berv, mostizh, werou; Carn. veruv; Ross. Ma4b, moctkh, (Kia4Ka kła-dzienie ; stos czego); belka abo ławka nad rzeczką położona , ber Steg über ein Sßaffer. Na strumieniu była położona kładka, Dla pieszych tylko, i wazka i gładka. Jabł. Ez. 423. Teat. 16. c, 44. Jest to bohatyr po ulicach rzadki, Co każe w błoto ustępować z kładki. Kniaź. Poez. 3, 116. Kto po kładkach mądrze stąpa, Ten się rzadko w błocie kapa. Rys. Ad. 30. non de ponte cadit, qui cum sapientia vadit. KŁADZ1ENIE, ia, n., subst. verb. kłaść. Tarn. Ust. 294., Ross. Kia4Ka, iuaata. KŁADZIONY, a, e, part. perf. verbi kłaść.

KLĄĆ, KLNAĆ, klął, klnął, klęli, klnie, klnę, act. niedok.; '^^D, u, m., Boh. klada trabs; Carn. klâda; Graec. xlâ-Boh. kljli, kljl, klegi, kljwśrn, klnauti, kinu; Slov. klâf, klagem ; Sorab. 2. klesch ; Sorab. 1. klu, zaklu ; Vind. kleti, klet, klevem, kovunem, kounem, kliem, preklinjat;

Carn. obs. klevem, klinam; Croat. klèti, klei, kuni, ku-nèm, preklinyam; Rag. klèti, kunem, kleosam; Bosn. kleti, kunem, kunesc, proklinati ; Boss. kjhctb, Kieiiy, mia-Hy; przeklinać, złorzeczyć, fluchen. Krzyczał, klął, aż się na reszcie udobruchał. Teat. 29, 61. Kiedy nie klnę i nie hałasuję, nic się dobrego nie dzieje. Teat. 30, 40. —

Kląć kogo abo komu, einem fludjen. Tyran ten złego robił ludziom siła, A że źle robił, ludzie go też klęli. Jabł.

Ez. 119. Klnie rolnik woły, ziemię, i stan swój nieszczęśliwy. Zab. 14, 235. Kto kogo niesłusznie klnie, sam siebie klnie. Szczerb. Sax. 179. — §. Klnąć kogo, klątwą go obłożyć, ben Samt auf eilten werfen, jemanben in ben 33aun tljun. 0 każdy grzech mógł papież Cesarza i każdego innego kląć. Szczerb. Sax. 44. Żaden biskup bez pewnej przyczyny grzechu, kląć nikogo nie ma. ib. 128.

— §. Kląć się recipr., Boh. klit se ; Rag. klêtise; Bosn. kletise, rotitise; Vind. sadushitife ; Ross. mmcTbCfl, bli-óajKimca ; Eocl. kimtii ca, kitłii a cä , óojKHTiica, (iotiith

MhÄ’VhÄ/    KLAGIENFURT[Celowie. 3] miasto stołeczne! Kask,e. Teal. il. d. 37. Na honor, na życie klął sie, że tÄ D«lc'    \ I '    ^ KLAGENFURf-

mię kocha, ib: 43. d. 45. Drozd. Pijacy często*klną się; CZYK’ »• m- Vmd■ Zelouzhan-

żeby mię dyabli porwali, jeżeli wrócę więcej do szynko- KLAJSTR, KLAJSTER, stru, m., z AHem. ber ^letfter, cf. wni. Teat. 52. c, 26. Często się klniesz, bodaj mię za-    klej > kleić; Carn. póp; Vind. popje, kelje, shlihta cf.

bito! Pot. Jow. 2, 38. Najwięcej w ten czas szalbierstw,    ślichta, spopad, shidak, lipniza, zaza; Eccl. MecTepb,

gdy się klniecie wiele. Teat. 42. c, 42. Jeśliby się kto    K'iCH H3Ł Mymi C0CTaB.ieHbiii.jj Lepie, za pomocą których

klął kościołem, nic nie jest ; ale ktoby się klął złotem    spajamy naczynie jedno z drugim , najpospoliciej nazy-

kościelnym, winien. Budn. Matth. 23, 16. (ktoby przysiągł    wamy klajstrami. Krami. Chy. 68. Klajstr z mąki rżanej

na kościoł.... Bibl. Gd).    ‘ bywa czyniony od introligatorów do wiązania ksiąg. Syr.

Pochodź. Mecie, klety, klątwa; naklinac, nakląc; okli-nad, oklnąc; odklinać, odkład; przeklinać, przeklęty, przeklęcie, przeklęctwo; wyklinać, wykląć, wyklęty, wyklęcie, wyklinacz; zaklinać, zakląć, zaklinanie, zakleicie, zaklęty_ na KŁACH ob. Kieł.

918. Móle psują okładki klejone klajstrem; najlepiej tedy, gdy się kleją klejem a nie klajstrem. Ład. H. N. 22. — §. b) Klajstr burl. gówno. Tr. KLAJSTROWAĆ, ał, uje, cz. niedole., kleić, klajstrem spajać, pomazać, Delftem ; Vind. popati, keljati, perlipiti, seshlihtati, szu-zati, spopaduvati, lipiti, zazati, s’ limastnem mortam KLACZ, 'KLACZA [Cn. Th., Hipp. 26.), y, z., KLACZKA»    masati, obzazati; Boss. mieacTepoMb KieuTb. Ztąd : naklaj-

i z. zdrbn., [Boh. et Slov. klisna, kobila, Sorab. 2. kob-    strować, oklajstrować, poklajstrować, zaklajstrować. KLAJ-

bula, grawa ; Ilung. kantza; Eccl. miana; {Boss. Kiana,    STROWKA, i, z., vibrio anguillula, robaczek w klajstrze

KJanKa, KianOHKa marcha, szkapa); cf. Vind. klufse, ko-    starym z mąki uczynionym się pokazujący. Kluk. Zw. 4,

in* koń); kobyła, ‘świerzopa, bte ©tlitte. Klacz rodzi je-    417.    bte 5Hetftcrm«be, cf. chlebojad chrząszcz,

dno źrzebię na rok. Zool. Nar. 378. W wojsku Xerxeso-    KŁAK,    u, m., KŁAKI, ów, plur., odchodki ode lnu, ko-

wym klaczą urodziła zająca. Warg. Wal. IS. Na kia-    nopi    ]ub wełny czesanej, zgrzebne abo paczesne; Slov.

czy jeździ, a klaczy szuka. Cn. Ad. 6-,    KLACZE ,    kłky; Boh. klukÿ, klućjcek, kaudel; Carn. kodela ;    (cf.

ęcia, n., młoda klacz, elit jnngcö ©łuttdjen.    Dwanaście    kądziel); Slav. sukia ; [Bosn. klak, japno * wapno);    ber

młodych klacząt spłodził. Dmoch. II. 2, 219.    2Berg. Jeśli ciecze Woda w okręt, kłakami utykają szpa-

KŁ4CZE, a, n., łodyga, pręt ziół, na którym    rosną, ber    ry. Pot. Arg. 61. Kłak z wełny, którym miejsca te    za-

©ttel ober (Stengeï etiteâ $raute$. Brzost. Duch. 3 et 5.    tykają. Os. Bud. 173.— fig. Kłaki * kudły na głowie, §öar*

Anyż tak kłączem abo rózgą, jako liściem, opichowi po-    joteit, jufammeit geworrene $aare, cf. Germ, bte Platte

dobny Syr. 403. Leży róża niestetyż, z swego spadł-    21 big. Mucha paf! lwu w szyję między kłaki, On się

szy kłącza. Pot. Pocz. 397. Więdnie uszczkniony z swe-    rzuca    jak szaleniec jaki. Zab. 13, 282. Treb. Jam ją- za

go każdy kwiatek kłącza, ib. 403. KŁACZYSTY, a, e,    kłaki    trzymał sromotne. Past. Eid. 184. —~ Pójdzie to

4a, mcKowMKa; bie ÄHnfe, ein faHenbcr Siegel, ber in ben iltnffiafett greift; bie ©knalle, ïfiürf^naKe; and) ber ©rüder. Części, z których się zamek składa są, rygiel, klamka, zasuwka, deka, sprężyna. Teat. 6. c, 58. W rur-musie klamka służy do otworzenia i zamknięcia na przemian przechodu dla wody. Jak. Mat. 3, 407. Spuścić klamkę Ross. 3ameabKnyTb. — Prov. Zapadła nędznym klamka. Bardz. Luk. 157. * juz za poźno, już się skończyło, już się stało, e$ ift fcfyem einmal gefeitenl e3 ift üOrbet). Zapadła klamka, musisz pójść na szubienicę. Boh. Kom. 2, 126. Uprzedzić trzeba, nim klamka zapadnie. Pot. Syl, 304. efie bie 3#fire pfdjnappt; fo lange e3 ttod) Seit ift. Zapadnie klamka, trudno się nawracać. ib. Trudno, gdy klamka zapadnie, By wstecz iść miały niebieskie wyroki. Kochow. 136. Klamka miłosierdzia bozkiego jeszcze nie zapadnie. Pot. Zac. 42. — oppos. Jak śmierć pięścią trąci w domy, Wnet i klamka odpadnie. Brud. Ost. A. 9% drzwi się otworzą, bie îljüre fpringt anf. — Meton. Zem u drzwi moich nie opatrzył klamki, Wykradły mi córkę niecnotliwe mamki. Zab. 15, 254. (żem się nie pilnował lepiej). Zawsze nam powinność marę wystawia honoru, Zęby się u wielkiego klamki trzymać dworu. Zabł. Amf. 12. Szlachcic ledwo odsądził synala od mamki, Już go uczył, jak pańskiej miał się trzymać klamki. Teat. 43. c, 142. (jak załawiać faworów pańskich).

KŁAMLIWY, ‘KŁAMNY, a, e, KŁAMLIWIE adverb., łżywy, zmyślony, lügenhaft ; Boh. klamawÿ, Iżiwy; Slov. skłamó-wagjcÿ; Slav. laxljiv; Carn. lashniv, ( klamast bliteus) ; Ross. jdkhblih, jiîKeriarojiHBbiil. Jeśli mi powiesz jeszcze co kłamliwie, Zapłacisz mi to swą szyją prawdziwie. Past. Fid. 295. Otwierasz usta; słowa są kłamliwe. Past. Fid. 55., Ryb. Ps. 22. Do cesarza kłamliwą sprawę o tym, co się działo, wypisał. Sk. Dz. 405. Twarz kłamna zwodnicza. Teat. 10. b, 49. Kłamna prorokini. Bardz. Trag. 274., Zebr. Ow. 276. Nieprzyjacio-ły moje języki swemi kłamliwie czynili. 3 Leop. Ps. 5, 11. (łzywie i zdradliwie. 1 Leop.). Im kto kłamliwszy, tym lepszym jurystą. Zab. 15, 254. Co serce czuje, toż twierdzą niekłamliwe usta. Zab. 12, 106. (niezwodnicze, prawdomówne). Nadzieja zawsze bywa kłamliwa. Teat. 51. c, 49. (zwodnicza). Kłamliwy strój niewieści ^ gdy się farbują, malują, brwi czernią. Petr. Ek. 68. Slęza-cy, kłamliwą monetę kując, o niemałą ztąd szkodę Polaki przywodzili. Krom. 545. (zfałszowaną). KŁAMLIWOŚĆ, ści, z., łżywość, nałóg kłamstwa, fałszywość, bie Sügenfmfttgfett; Ross. juKHBocib.

w klaki, w grzyby, w lachy, bflê foimnt tłl$ alte (gifert, inS ©erüUe.

KŁAM, u, w., leż, kłamstwo, łgarstwo, bte Süge; Boh. kłam, leż; Slov. kłam. Nie wierz mu, bo kłam w uściech nosi.

Kulig. Her. 241. Ukarany był Ananiasz za kłam powiedziany. ib. 52. Jeżyka kłam wszeteczny. Brud. Osi. 0. 7.

Człowiek płonny kłam urodzi. J. Kckan. Ps. 8. Potwarz w kłam wymowna. Nar. Dz. 2, 21. Gruby to kłam, ale rymownie złożony. Gorn. Dw. 152. Urąga kłam bezczelny na cnotliwego szkody. Zab. 13, 235. Nar. ‘Oszuka-wają, a tracą ludzi swym kłamem. Eraz. Jez. N. 8. Za fałsz, za kłam, za matactwo pismo ś. mieli. Żarn. Post.

3, 623. (‘KLAMA ob. Klamra). KŁAMAĆ, ał, kłamie cz. niedok., kłama, kłamam praes. kontyn., skłamać dok.,

Boh. klamati , kłamam, zkłamati, lhati ; Slov. kłamam;

Carn. klamiti, klamem fallere, decipere; Ross. cxBadaTb;

Eccl. ji>Kec.iOBCTBOBaTH; łgać, matać, nieprawdę powiedzieć wiedząc, lügen. Szlachcicowi kłamać nie przystoi.

Birk. Chmiel. A 3 b. Rzemieślnicy kłamać bardzo radzi,

Lecz szewc swojemi kłamstwy ich wszystkich przesadzi.

Zab. 18, 366. Kłamca wielki; na jednej nodze stojąc, dziesięć razy skłama. Cn. Ad. 347. Jeżeli kłamię, bo-dajem się udawił, bodajem skonał. Teat. 30, 33. Kapłanami się być kłamają. Sk. Kaz. 298. Wolno bez świadka kłamać o umarłym. Pot. Syl. 78. Nieprzyjaciele boży kłamali *są jemu. Wrób. 197. (cf. być). Kiedy widzą, tedy kłam; kiedy nie widzą, tedy k nam. Rys.

Ad. 25. — §. Kłamać kim, oszukać kogo, n. p. Trzykroć mną skłamał, a nie chciał prawdy powiedzieć. W.

Judic. 16, 15., Budn. 1 Reg. 13, 16. Zygmunta Cesarza do tego przywiedziono, iż skłamał Janem Husem.

Zygr. Pap. 514. Jeszczeż ze mnie szydzisz, a kłamasz mną? Radź. Jud. 16, 13. Nie skłamałem Dawidem, iż plemię jego będzie trwało na wieki. Wrobi. 213. — §.

Kłamać kogo * kłamliwie udawać się zań, jciltanbcê -)3er* fon [pieleń, ftd) für femanbett auêgebeit. Towarzysz nasz, prawdziwego Rusina kłamajac, szczęśliwie dobrał sie do króla. Tward. W. D. 77. KŁAMACZ, a, m., KŁAMCA, y, m., łgarz, matacz, ber Sügncr; Boh. kłam aż ; Carn. lćshnik, lashnik, (klûma « bałamut); Ross. BpyH'B ; Eccl.

A'bffleciiOBecMiiiK’L. Kłamcy, i prawdę mówiącemu, nie wierzą. Źegl. Ad. 110. Kłamca, magazyn wiatru. Zab.

5, 32. Kłamcy dobrej pamięci potrzeba. Cn. Ad. 547.

KŁAMCZYNA, y, z., Ross. ppyHbff, łgarka, kobieta kłamliwa, bie Sügncrimt. Nie wierz jej, to wielka kłamczy-na. Mon. 74, 452.

Pochodź, kłamliwy, kłamstwo, nakłamać, okłamać.

klamerkami spięto deszczułki. — §. b) Drukowe klamerki » nawiasy, klammern, §afen, ^arenf&efp»- Słowa dwiema klamerkami ujęte. Tr. KLAMERKO WATY, a, e, na kształt klamerki, wic eine îletttc klammer geftaltet. Tr., Ross. cuoóyaTbin.

KLAMKA, i, ź„ KLAMECZKA, i, z., zdrbn., Boh. klika, klicka, pętlicę ; Sorab. 2. klinka ; Carn. kluka ; Yind. kluka, saletauka, sapirniza, karjize; Croat. kvaka, za-padavicza ; Ross. OTmeofKa, OTimpna, 3ax,iecTKa, meKOJ-

KŁAM - KLAMKA.

KŁAMLIWY - KLAMER.

363

KLAMERKA, i, z., dem. nom. klamra, §. a) eine flehte klammer; KLAMER, mru, m., KLAMRA, ‘KLAMA, y, z., KLAMERKA, i, i. zdrbn., Boh. klamr; Slov. klambra ; Sorab. 2. klamra; Carn. klamfa, klaka; Yind. kvanfa, narb3, kva-ka; Croat. zpona, (cf. szpona); Bosn. asgjula , asgjulięa, ombretta, kovee; Ross. npo6oü, npoóoeirb, npoóoMmiKTi, yKptna, CKpina, Kphnb, CKaóa, ckoókh, (cf. skobel); z Niem, bie klammer, żelazo do spajania drzewa, zacięcie w drzewie do budowy ; n. p. Przybijał klamry drzewo, żeby w prawą abo w lewą Nie uchodząc leżało pod toporem drzewo. PoL Pocz. 248. (cf. ankra). Klamra,

46*

Compliment machen. Wchodząc mówi: kłaniam się Wa-szeć Mościwemu Panu Dobrodziejowi. Teat. 7. d, 21. ich mache Simen mein Compliment, ober etroa: unterthćimgfter Steuer (wenn man jn jemanben fommt). — Odchodząc: Pani mojej kłaniam jak najniżej. Teat. 21,80. (Uniżeniej: upadam do nóg, ściskam nóżki), im Weggehen: ich empfehle mich itntertlmnigft ; id) bin 3br gehorfamftcr ©teuer. Ale darmo! czasu nie mam, kłaniam. Wc Panu. Boh. Kom. 4, 79. Kiedy tak! kłaniam, ib. 1, 391. toennS fo ift, — gehorf. Stener. Podnóżek Pański! Ç*. Kłaniam, kłaniam, szczęśliwej drogi życzę Wc Panu. Teat. 52. d, 37. Nie naprzykrzam się, i kłaniam. Roh. Kom. 1, 392. List lub bilet kończąc : Kłaniam » polecam się, am (Ettbe etncö Vrte» feö ober Vtlletö: ich empfehle mich. Kłaniać się przez kogo, feinen (Smpfehl oermelben laffeit, fein Compliment machen laffen. Odebrałem list od niego; kłania Wc Panu. Kazał mi się kłaniać Wc Pani, er läßt ftd) Shnen (burd) mich) em* pfehlen. Kłaniać się od kogo, jemanbeö Compliment auch rid)ten, feinen ©ntpfehl oermelben. Kłaniajże sie Panu swemu ode mnie, ośwdadcz mu chęć moję widzenia się z nim. Teat. 22. b, 7. W polu, gdy kłosy głowy swe schylają, Zda się, że mi się od ciebie kłaniają. Zab. 14, 265. — 2) Kłaniać, wizytę oddawać, feine 31uftoartung machen. Ponieważ Wc Pan Dóbr. tak każesz, skoro się ułatwńę , zaraz będę kłaniał. Teat. 30, 60. — 3) ogólnie Kłaniać się komu: dobre słowo dawać , pokorzyć się przed nim, nadskakiwać, zabiegać mu, przypochlebiać, czapkować, ben unterthćimgftert Sieiter oott jemanben machen, ihm auffpringeu, aufmarteu, aufpaffen. Ty im się będziesz kłaniał? nie są warci tego. Teat. 44, 90. Już teraz, żebyś mi się i kłaniała, to cię nie wezmę. ib. 54. c, D ii. Kłaniać się niegodnemu, ciężko uczciwemu. Cn. Ad. 348. Chce, aby mu się kłaniano ib. 56. Niech w każdą niedzielę chodzą do posła, i niech go proszą o urzędy i promocye, i kłaniają mu się. Nieme. Bibi. T. 5. Kto nad zwyczaj się kłania i przyjaźni ściślej, Jeśli już nas nie odrwił, pewnie odrwić myśli. Zabi. Zbb. 3. KŁA-NIACZ, a , m., czapkownik, pochlebniś, nadskakujący komu , ein ©chmetdiler, Compltmenteitmad)er; (Rag. klagnalaz; Croat. klanyavecz ; Dal. klanyalacz adorator). Staracie się, aby jak najwięcej kłaniaczów mieliście. Bals. Niedz. i, 5.

Pochodź, pod słowem : kłonić.

sprzączka u pasów, pendentów. X. Kam. Duchowni mocniej jak klamrem niezgiętym, wiarą tron umacniają.

Teat. 45. d, 1. — §. Klama * kleszcze, dite 3<wge. Złotnikowi trzeba też mieć; ‘klamę ku wyjmowaniu węgla z tyglów. Sienn. 602., Sleszk. Ped. 343. — §. Kawałek belki abo tarcicy, przybitej od jednej ramy do drugiej, żeby cymbrowanie trzymało sie tym mocniej, tak w ga-leryach, jak w studniach. Juk. Art. 2, 220. bet' klammer* halfen, baö Clammerbret. KLAMRY, herb; klamry dwie na krzyż złożone. Kurop. 3, 24. ciii SBappett. Różne są tego herbu odmiany i nazwiska, (cf. cholewa). KLAMROWAĆ, ał, uje, cz. iiiedok., zklamrować dok., klamrami spajać, Jilfammen Raniment, (cf. ankrować); Sorab. 1. zklam-ruyu , zklutżu ; Vind. kvanfati, snarbati, skvakati. KLAMROWY, a , e , od klamry, Clammer * ; Ross. npoóoHHwft, ckoóouhłih, CKOÓflHbiH. KLAMRZYSKO, a, n., niezgrabna klamra, eine ungefchicfte, unförmliche klammer. Na piersi nosi szerokie klamrzysko. Zab. 9, 83. Izyck.,not. orderzysko.

KŁAMSTWO, a, n., kłam, łeż, łgarstwo, bte 8uge. Już przyuczyli język swój mówić kłamstwa. 3 Leop. Jer. 9,

5. (mówić łeż. 1 Leop.). Kłamstwo z prawdy nie jest.

1 Leop. 1 Joan. 2, 21. Starzy Polacy zawsze byli miłośnikami prawdy, przetoż i samo imię kłamstwa u nich w nienawiści było, i mieli je sobie za godne na rękę wyzwania. Weresz. Reg. 119. Kłamstwo, jak szydło w worze, niedługo się zatai. Cn. Ad. 348. A już też żywe kłamstwo. Roh. Kom. 4, 248. Zawsze się kłamca swym kłamstwem pobije. Zab. 12, 301.

KŁANIAĆ, KŁANIAĆ się, ial, ia, zaimk. niedok., ukłonić się, pokłonić się dok. (Etym. kłonić się), Roh. klanéti se, klanjwam se corpus inclinare, adorare, klanenj ve-neratio; Sorab. 2. sze klónasch upaść; Sorab. 1. kwonu szo ingeniculor ; Carn. klajnam se ; Croat. klanyatisze, klanyanye * pokłon; Dal. klanyatysse; Bosn. klagnatise, poklonittise colere, venerari; Rag. klagnatise vereri, po-klonitti, klagnam munerare, pokłon donum ; Ross. Mammen, noMOmmcH, ( 2. vulg. w podarunku ofiarować, darować); 1) schylać się ciałem na znak uszanowania, ftd) uerhengeu, ftd) netten, eine Verbeugung machen. Nachylali się i kłaniali się Jehowie twarzami do ziemi. Budn.

Nehem. 8, 6. Kłanianie jest zwierzchna postawa uczciwości i poddaności. Gil. Post. 67 b. Na imię Jezus ma się kłaniać każde kolano. Hrbst. Nauk. H 2 b.    — §. a)    KLAP! KLAP, odgłos uderzenia, cf.    klask,    plask!    flapp!

Kłaniać się bogu, przed bogiem » czcić boga,    adorować    flappö ! (cf. klepać). Ja go za piersi    chap ;    a on o    ziemię

KLAPA, y, z., KLAPKA, i, z., dem., Boh. klapka, klop, poklop, klopec, poklopec; Vind. zhesgernilu, sertje; Boss. ManaHŁ, ManaitmiK, 3aMbiuKa; z Niem. bte Clappe. §. 1) bte Ventilflappe, bte Clappe in ber ^untpe. Pompa składa się z rury, z klapy, z stępia. Os. Fiz. 325. Wiadro w studni musi mieć na dnie dziurę , która wewnątrz się zamyka pewną klapką, powleczoną spodem skórą lub suknem. Świtk. Bud. 543. — §. 2) Klapy, klapki, ‘kłapcie u rękawów, bte 3Iuffcl)Iäge auf ben 3lermeln, bie Clappen; Ross. otbodotl. Suknia zrobiona po Angielsku, z klapami i bulionami. Teat. 38, 297. Ten z opiętym kołnierzem, ów z podwójną klapką. Zab. 9, 364. Ejsym.

364

KLAMRY - KŁANIAĆ.

KŁANI ACZ - KLAPA.

go, aubeteit. Panu Bogu kłaniać się i służyć    jemu bę-    klap! Mon. 67, 723.

dziesz. Sk. Kaz. 286. Dając chwałę Chrystusowi, albo kłaniając się przed nim, wołali. Salin. 2, 10. Bałwochwalcy czartom się kłaniają. Star. Ryc. 45. Musiał się kłaniać w kościele Remnon, gdy i on się kłaniał a modłę dawał na tym miejscu. 1 Leop. 4 Reg. 5, 18. —

§. b) Kłaniać się = ukłon swój robić, chylić się dla kom-plimentu, eine Verbeugung, ein Compliment machen. A pfe!

Wc Panna się kłaniasz nogą, jak parafianka; damy wielkiego świata kłaniają się biodrami. Zabi. Rai. 31. Kłania się z szastaniem. Teat. 19, 8. — §. c) Kłaniać się słownie, ustnie lub listownie * służby swe zalecać, pozdrawiać słownie, polecać się, munblid) ober fchriftlid) fein

Pikowany żupan, i klapcie u rękawów, oznaczały czlo-    kłapouchy. Pot. Pocz. 233. Kniaź. 3, 75. Świnia kłapo-

wieka, który się dawnych zwyczajów trzymał. Kras. Pod.    ucha. Pot. Pocz. 154. Ogarzy kłapousi. Pot. Syl. 22. —

4, 142. — §. 3) Klapka usz, ba$ Ohrläppchen. Zewnę-    Fig. Przy minie kłapouchćj nam dobra siermięga. TeaL

trzne części ucha są, muszla i wiszące klapki, lobuli.    45. b, 12. Drozd., cf. mina cienka, cf. spuścić na kwin-

Kluk.    Zw. 1, 44. KLAPAĆ, KŁAPAĆ, ał,    a et ie in-    tę; (Boh. klepjm uśi, chljpiti, ochlipiti zwiesić uszy);

trans,    niedok., klapnąć jednotl., (Boh. klapati,    klapnauti,    Car. klopouh qui dissimulons audit). KLAPSNAG, ął,

klapl,    klapnu; Sorab. 2. klapasch; Sorab. 1.    klapu, kia-    ie nijak, dok., upaść z trzaskiem, flappfen, ^trtflappfen,

pem, klapotam, kwapu, kwapem, kwapam; Dal. klapati; ^tnftürsen. KLAPŚTRA, y, ź., twarzysko, ein grajjenge* Dosn.    klappati, kuęęati, klapitati, glomotati;    Boss. xao-    ficht, (vulg. ODb. ©efräß, ©efrtff). Łeb dziwacki u dru-

naTfc,    xioimyTb; cf. Graec. nolanta ; Arab.    , sbp;    giego, klapstra na bok jak fasa. Brud. Osi. B b. vultus

Cr. Lat. colaphizo; cf. Pol. klepać, kłopotać, kołatać);    tortuosus. — §. Klapstra * rozlazła nieochludna kobieta,

uderzając odgłos klap wydawać, flappen, flappern, flapfen.    dziewczyna, eine 6d;lantpampe.

Lat. clarus; Graec. yhxvçoç) ; jasność propr. et fig., bie ^läre, Klarheit, ,$elle. Trunek robiący, gdy się uspokoi, klar odbiera. Os. Rud. 259. Po niepogodzie klar nastawa. Chelch. Poprz. A 2., Rag. bistros, bistrina cf. bystrość; Bosn. bistrost; Croat. bisztrocha , bisztrina , bisz— troszt; Carn. bistrust, bistrina; Vind. bistrust, fvetlust, fvietloba, uternost ; Boss. CB'kwocTb, micTOTa. — §. W klar «jasno, widocznie, beutlid), \)ń\, offenbar, ficbtbar* IM;, (oppos. skrycie). Ze kocham Kleopatrę Nie taję się z tym, owszem w klar się pokazuję. Alin. Byt. 1, 118. Krótko powiem, a w klar. Opal. Sat. 46. Umysł szczery, albo w klar czyniący. Fred. Ad. 93. Z nim nikt nie mógł, chyba w klar traktować, bo go zaraz wytropił. Lub. Boz. 119. 1. KLARET, u, m., klarowny trunek, (z Franc, clairet, ©laret), ein flareô, nid;t trubeS, ©etränf. g. 1) klaret wino, heluolum. Cn. Th. eilt blojkr flarer SBeitt. — §• 2) Wino przyprawne; n. p. Jak robić wino tak oczyścione, że go dla jego jasności klaretem zowią. Sienn. 626. ein gemnrjter ©laretmein, ©laret; (Lat. med. cla-retum). Natłukłszy nasienia skoczkowego, uwarzyć w miedzie, potym zmieszać z winem; a ma się ustać, aż będzie klaret. Cresc. 281.    0 winiech lekarskich, klare-

tami zwanych, dla ich jasności. Śleszk. Ped. 397. rina, korzenne wuno, korzeniem przyprawione, klaret. Mącz. (cf. hipokras). Melicraton, pity miód, lipiec, klaret. ib. 2. ‘KLARET « klarynet. nt p. Zatrąbcie w trąbę w Ga-ban, a na klarecie w Rama. Radź. Oseas 5, 8. (w trąbę. Bibl. Gd.). KLAROWAĆ, ał, uje, cz. niedok., czyścić, jaśnić, flar ntadjen; (Bosn. bistritti ; Vind. bistruvati, obi— st.riti, sbistriti, iszhistiti od droshja; Rag. zbistriti, razbi-striti, bistrim). Wino w Włoskiej ziemi tak klarują: wezmą trześnie i w wino wieją i t. d. Haur. Ek. 97. Od-cedzenie rozcieku z piany, która wiele plugastwa z niego odłącza, zowią klarowaniem, clarificatio. Krumł. Chy. 117. — Klarować się recipr. niedok., uklarować się dok., ustawać się, czystym , jasnym się stawać, Croat. biztri-tise; Carn. bistry se, flar merben. Usklnić się i uklarować. Mon. 69, 587. Po 6 niedzielach miód klarować się pocznie. Haur. Ek. 141. KLAROWNY, a, e, KLAROWNIE adverb., jasny, czysty, flar, hfffi Sorab. 2. klor-ni; Boh. cisty; Carn. bistr; Vind. bister, fvetl, fvietel, utern, ozhiten ; Slav. bistar; Rag. bistar, zklèn ; Bosn. bistar; Croat. biszlër, bisztro; Boss. CBkiaufi, hchhh. Piwo lekkie i klarowne. Kras. Pod. 2, 109. Klarowna

Klaska, plaska, kłapa nogami, displodil. Cn. Th. 279. mit KLAR, u, m., (cf. Germ. flar; Gall. clair; Angl, elear; ben güjktt flappen ; (Croat. klapati, kîapàm gradior ad passus singulos declinando caput). Bocian klapa, klekota, klaska, ber ©torch flnppert. Bocian kłapający nosem klekotliwym. Zebr. Oiv. 139., (Sorab. 1. klapotam kaź bacźen). Sęp pazurowaty miąźszym klapał głosem. Banial.

J 3. b. — Kłapać zębami; szczekać zębami, mit ben 3«hnen flappern; (Boh. gektati; Rag. zokotatti zubima ;

Carn. klepetam). Ukąsiła się w rękę, i tak mocno kłapała zębami, iź ją było słychać za drzwiami. Pam. 85,

1, 185. Ścinało się w mróz powietrze, dygotałem i kłapałem zębami. Ossol. Str. 3. Pies zębami kłapie. Pot.

Arg. 66. Pies próżno kłapa zębem na muchy. P. Kchan.

Orl. 1 , 293. W tym na burego wilka wpadają; Rwie go chart morąg ; on zębem klapie. Zab. 9, 346. Zabi.

Zębami klapają. Jabl. Ez. 11. Usiłuje przemówić, lecz kłapiące wargi Nie zdolą słów wyderzyć; naostatek sze-pluni. Przyb. Ab. 159. W rękę klapnąć. Haur. Sk. 284. zamiast klasnąć, in bie $ćinbe fîatfchen (flappen 31 big.).—

§. Sklapać, poklapać, klapiąc zwalać, befd;lnntpcrn. n. p.

Mu-

365

KLAPAĆ - KŁAPOUCHY.

KLAPSNĄĆ - KLAROWNY.

Niechluja, co się błotem sklapie po kolana , pięknością zowią zaniedbaną. Zab. 9, 33. Zabi. KLAPANIE, ia, n., subst. verb., ba8 klappen, klappern. KLAPACZKA, i, i. choroba owcza, eine Sfrcutfhett ber ©d;afe, ber (Drehling,

Sîingel. Na kia paczkę owcom co dawać. Haur. Sk. 468.

— §. Klapaczka cf. klepaczka, Boss. x^onymna pukawka dziecinna. KLAPIERNIA, i, z., ein $antnd;engel;äge- Mający w królikach upodobanie, robią im klapiernie, czyli umyślne mieszkania w ziemi, gdzie na wolności rozmnażają się, bedac płotem ogrodzone od zwierza drapieżnego. Ład.

H. N. 82. KLAPKA ob. Klapa. KLAPKO WATY, a, e,— o adverb., podobny do klapki, flappenartig. Liście klap— kowate, f. lobatum, od okrągławego obwodu, aż do połowy na rozwarte klapy .podzielone; są listy dwukla-powe, trzyklapowe. Jundz. *2, 27. * KLAPKOWY, a, e, n. p. Liście klapkowe, lobatum f., kiedy liść rozdziela się na kilka części okrągławych. Bot. Nar. 56. Blätter tt)te Śtlappeit geftaltet. KŁAPONOGI, a, ie, tęt nogami czyniący.

Dudz. 41. sonipes. Cn. Th., Urs. Gr. 161. Kłaponogi koń. Dasyp. L ll o., Sorab. 1. tupotak , z nohami tu-potawć kón ; Germ, floppgffißig, mit bem gujüe tonenb, fdiaHenb auftretenb. KŁAPOUCHY, a, e, obwisłych uszu, flappflhrtg, który zawiesiste uszy ma, flaccidus. Mącz.,

Boh. klepouchy; Slov. kłopouchy; Vind. klopovushen ;

Croat. vuhoklapaszt, vuhoklafs; Boss. BHCJ03rxi8. Osieł

366

KLARYFIKOWANY - KŁAŚĆ.

cc.

P-

rzecz, m-

woda (Carn. bistrèza ; Vind. fvetla voda). Klarowne niebo. Tr. Klarowny głos, który pies wydaje bez zadzierania ; chrapliwy, którym zadziera. Ostr. Myśl. 44. I. j. gładki, eine reine*, Rare Stimme. KLARYF1KOWANŸ, a, e, przeczyszczony, przejaśniony, geläutert, flar gemadjt. Sok przewarzony i klaryfikowany. Syr. 280.

KŁAŚĆ, ‘KŁAŚDŹ, kładł, kładzie, kładę cz. niedok., kła-dnąć jednotl., (cf. złożyć niedok., położyć dok.), {Boh. kia— sti, kladl, kładu; Sorab. 2. klafcż; Sorab. 1. klafcż, kładu, kwadu; Vind. kladati, loshiti, poloshiti, kia— divati* kuć, kladilu, kladvu»mlot, klat» bit; Carn. klatiti » zbić, wałęsać się; klasti, kładem pabulari; Croat. kładem tudiculo, kladivo » młot; Bosn. klasti, kladiti tudiculo, vrrichi * kłaść); Boss. K.iacTb, Maat, lua/ty, noKMit, noMa4y, notuacTb, no.iojKHTb; cf. Arab. “p- accumula-vit; cf. Germ. laben, Sabę); legen. §. 1) pokładać, postawić, położyć, legen, funlegeu, Inufcjjen, funfteUeu. Jak ten, co kładzie kamień na gromadę Merkuryuszową; tak ten, co wyrządza poczciwość niemądremu. 3 Leop. Prov. 26, 8. (przykłada. 1 Leop).    Nie kładź słomy blizko

ognia. Sk. Żyw. 109. Czyta, okulary kładąc na nos. Teat. 30, 12. er fejjt bie drille auf bie 3îafe. Lekarz pla-stru na ranę kłaść nie może, aż pierwej głębokość jej obaczy. Baz. Hst. 72. |lf(after anflegcn. Hrabina siada przy gotowalni, i kładzie sobie ruż. Tcal. 57, 512. Od południa do wieczora , ciągle kładłem i zdejmowałem suknie. N. Pam. 11, 144. (cf. oblec, zewlec, ubierać, rozbierać). Święcić kogo, czyli ręce nań kłaść. Sk. Dz. 446. od obrządku kościelnego kładzenia rąk przez poświęcającego na poświęcanych, bie £mitbc auf jentanbcn legen, tl;it etumciljen. Kładli koronę na głowę jego. fte festen tl;m bte frotte auf. Kłaść co w co, wkładać, ein* legen. Jak kładziesz cukier? czy przed nalaniem, czy po nalaniu kawy? Teat. 56. c, 20. Doktory niemało kosztują ; za każdą ich poradę, trzeba im dyabelnic kłaść dukaty w rękę. Teat. 34. c, 62. (cf. smarować ręcej. Kłaść do kieszeni, tu bie $afd)c (ein) ftecfcit. Kładę potrawy na stół * stawiam, daję na stół. Cn. Th.

—    Obóz kłaść, stawiać, eilt Saget abftccfcn. Oboźnik ma doglądać, gdy obóz kładą, aby z kolei woźnice nie występowali. Tarn. Ust. 298. Sposób kładzienia obozu. ib. 294. — Kłaść kogo spać abo leżeć, einen jn Sette bringen, einen iitS Seit legen. Kładę kogo leżeć; każę spać. Cn. Th. — Kłaść Co w mowie, w piśmie, na obrazie * umieścić na którym ich miejscu, eilten Ort anmeifeit, plactrett, ftcllcit, fe^ett. Mówca mocniejsze dowmdy na początku i ku końcowi kładzie; słabsze między nie w śrzodku. Malarz wie, gdzie którą farbę kłaść. — Kładę co wprzód. Cn. Th. praepono. Kładę co na widoku » wystawiam, ib. Kłaść co na rejestrze.

—    Kładę kogo między » policzam, wkładam. Cn. Th. l»ejn rechten. Między tym gruchotem, który myśli mej przerwy Nie czyni , kładnę kołat przebiegających wozów. Pilch. Sen. list. 2,5., Zygr. Pap. 258. — Sidła kłaść, sidła stawić, ©cfyltugeit legen, fallen ftetleu. Temum ptakowi Nie kładł sidła, ą widzę, że się wnet ułowi. P. Kchan. Orl. 1, 369. — §. 2. Fig. a) Powiadać, poda-

wać do wiadomości, »erbringen, Berieten, fagett, ntelben. Mnie się tak zda; jeśli kto co zdrowszego kładzie, Ja przy swojej upornie nie będę stał radzie. Pot. Arg. 155. Kładą dziejopisowie, iż kościoł ten dziewięć kroć sto tysięcy złotych czerwonych kosztuje. Gwagn. 450. Kładę za pewną « supponuje. Cn. Th. — b) Kłaść skargi « ‘żałobę swoje podawać, zanosić skargę, flagbar etnfommen, (eine $lage etrtretdjeit. Trojacy ludzie, którzy prawem czynić i skargę kłaść ‘potrzebnie powinni. Szczerb. Sax. 2. Dla odprawowania skargi kładących, ustawiamy, aby.... Herb. Stat. 31. Gdy na Jezusa kładli skargi swe, nic nie odpowiadał. W. Post. W. 286. — o a) Kłaść na kogo » zwalać nań, zadawać mu, zarzucać mu winę, einem bte @d)nlb jufdjrei&en ,# tfmt etwas junt Serttmrf macfen, auf t(;u ctwaS fcbiebeit. Śmieli to nań kłaść, o czym nigdy nie myślał. Sk. Dz. 1093. — b) oppos. W dobrym znaczeniu, przypisywać, przywłaszczać komu, einem be^nteffett, jufdjretbcu. Cudzą na Cesarza sławę kładli pochlebcy. Sk. Dz. 55. — c) Zdawać na kogo, einem l;eimftelten, eS itjm ü&erlaffeu. Do zwady nie bądź prędki, możnali gdy; Na Boga i na prawo raczej kładź twe krzywdy. Groch. W. 555. — d) Dzwony biskupy żegnają, i imię na nie którego świętego kładą. Sk. Dz. 879. imię im dają, fic legen i(;ueu beu 9?ameu bet;. Rzymianie oczyszczali chłopięta dziewjątego dnia, którym imiona tamże kładli. Tarn, pr. — e) Żeby która strona nie przysięgła krzywo, kładąc pomstę bożą za krzywoprzysięstwo na całe wojsko. Goni. Wt. L. b. ściągając, przynosząc, bie iüac^e Über bte gattje 3lrmcc bringen, ber gattjen Slrmee bie Strafe beS $tm= UtelS jujiel;en. —    §. 4. Kłaść komu na oczy, przekładać,

wystawiać, »prftefleu, »erlegen. Stanisław Bolesława od grzechu odwodząc, kładł mu na oczy pana boga i gniew jego, utratę zbawienia, zgorszenie poddanych. Sk. Żyw, 1, 286. — §. 5. Kłaść liczbę z kim * rachować się z nim. słuchać rachunków, mit jemaitbeit ffieci;mtng galten, Dîecbnnttg mm ilmt abnebntcn, fid) mit iljm beregnen, {oppos. dać liczbę). Król chciał kłaść liczbę z sługami swemi ; a gdy począł liczbę kłaść, jeden był winien dziesięć tysięcy talentów. Sk. Kaz. 423., 1 Leop. Math. 18, 23.— §. 6 a) Kłaść * cenić, ważyć, fcf;aj$Ctt, achten. Chociaż was garść widzę, tak was sobie kładę, jakobyście w dwunastu tysięcy koni przybyli. Gwagn. 150. Kładę kogo równo z kim « równam. Cn. Th. Widzę, że mię podło kładziesz. Gorn. Wł. H.

3. Ono dobrodziejstwo lekko sobie kładąc, jęli prze-myśliwać, jakoby miasto pod swoje władzę wziąć. Warg. Wal. 137. Powiedział król Czeski konsyliarzowi, który Polaki lekce zawzdy kładł przed nim, że abo ich dobrze nie był świadom, abo to z waśni na nie mówił. Biel. 578. — b) Rozumieć, sądzić, mieć za co, mniemać, dzierżyć, trzymać o czym, zdania jakiego być, bafür galten, eracbtcu, mehlten. Gdy żaden dziejopis o tej wyprawie wzmianki nie czyni, tak kładę, że mi opuszczenie jej za złe poczytane nie będzie. Ustrz. Kruc. 1, 402. Wsadził go do wieży, kładąc, że go ociec drogo okupi. Jabl. Tel. 31.— $. Kłaść co czym, kłaść za co, poczytywać za co, bafür anfeficu, galten. Czynił bez równi zbytki i wydatki, I szczęściem to kładł, gdy trwonił dostatki. Min.

KŁAŚĆ.

KLASK - KLASKAĆ.

367

dać; okładać, podkładać; obkładać, poobkładać; odkładać, poodkładać, odkład; pokładać, pokład; podkładać, podkład, popodkładać; przekładać, poprzekładać, przekładanie, przekłady przykładać, poprzykładać, przykład, przykładny, przy-kładność; rozkładać, porozkładać, rozkład, rozkładacz; składać, składacz, skład, składowy, składny, składany, nieskła-dany, poskładać, *poskłada; układać, poukładać, układ,

Ryt. 3, 283. Przed lat czterdziestą liczne plagi za istotną część edukacyi kładziono. N. Pam. 4, 74., ib. 4, 66.

Kłaść ciało ramieniem swoim, t. j. pokładać nadzieję w samych ludzkich siłach swoich. Salin. 2, 534. Używanie miernego majątku za lepszą rzecz kładę , niżeli być osadzonym we złoto instrumentem pychy despoty. Kłok. Turk.

9. — §. W nogach już tylko kładli wszystkie swe obrony. P. Kchan. Orl. 1, 371. (nadzieję w ucieczce położyli,    układny, nieukładtiy, układacz; wkładać, wkład, powkładać\

feilte Hoffnung worauf feijett, zasadzać).— §. 7. Kłaść *ło-    wykładać, po wykładać, wykład, wykładaćz, dwuwykładny; zażyć na co, odważać, odżałować, poświęcać, brait fefjeit,    kładać, zakład, zakładnik, pozakładać.

babin geben, aufopfern, tlt bie ©djatlje fdflageit. Kłaść na KLASK, u, m., klaskanie, kleszczenie, klęskanie, klaśnie-niepewne pewne, rzekę śmiele, Głupstwo jest wielkie, i    nie, ba§ fôlatfcben; Sorab. 1. kliszkot, kleszk; Boh. tlesk,

kłaść mamy. Sk. Kaz. 399. Chrystus dał za nas zdrowie swoje ; i my też je dla braci kłaść mamy. ib. 500. Ze on duszę swą za nas położył; my takież mamy kłaść duszę swą za bracią. 1 Leop. 1 Joan. 3, 16. Duszę moje kładę za owce moje. ib. Joan. 10, 15. ba3 Seben laffett. Cnota uwieńcza pożądane blizny Tych, którzy życie kładą dla ojczyzny. Kras. Woj. Choc. 45. Dla przy mówki lub flaszki Kładą życie za fraszki, Częstokroć i nie kładą , a natychmiast rozlanie krwi wino zastępuje. Kras. List. 13. Zdrowie nawet na szanc kładli, aby cnoty ochronili. Birk. Exorb. G. b. KŁAŚĆ się recipr., §. 1. pokładać się, ftd) legen, ftd) fmtlcgen, nieberlegen; Vind. obleshati, doulezhi; Eccl. hh3MOhhthch. Wół miał obyczaj kłaść się na sny oracz, że wpół roli Woły się jego kładą bez wszelkiej niewoli. Otw. Oiv. 281. Od deszczu zboże się kładzie. Tr. Kłaść się * o człowieku, położyć się na ziemi, na trawie, na ławie, na łożu, ftd) l/tnlcgen, binftrecfen. Zmordowany kładzie się na trawie. — Kto się zaraz w początkach choroby kładzie i szanuje, ten prędko przychodzi do siebie. Perz. Lek. 341. Widziałem Henryetkę, jak się kładła od śmiechu. Teat. 41. b, 214. Per excell. Kłaść się, kłaść się spać, ftd) fd)lafett legen. O swoich godzinach kładziemy się i wstajemy. Mon. 69, 445. Już do łóżka szedł, a kłaść się miał. Kosz. Lor. 123 b. Powróciwszy z balu, kładzie się ukontentowana z przepędzonego dnia. Zab. 16, 44. Gdy się najedli, gdy się już kłaść mają, Zbójcy dom ich otaczają. Leszcz. H. T. 219. Gospodarzowi trzeba rano wstać, a pośledz się kłaść. Petr. Ek. 13. Gospodarz pierw’éj niechaj wstawa, a naj-późnićj się niechaj kładzie, primus ciibitu surgat, postre-mus cubitum eat. Macz. Gdy się spać kładę na łoże, bezpiecznie odpoczywam. Ryb. Ps. 4. — §. 2. Fig. a) Kłaść się komu * pokorzyć mu się, ftd) «or jemaubeit bemutfńgcn. Nabożny list do papieża pisze, i nizko mu się kładzie. Sk. Dz. 521. — b) Kłaść się czym * wydawać się, chcieć być mianym za co , ftd) für ctwfcś galten, ftd) bafür auSge* ben. Job nieszczęśliwym jednak się nie kładzie, Choć nieprzyjaciel tyle na nim wydziwia. Chrośc. Job. 13. Kładzie się ich starszym bratem. Tr. — Kłaść się passiv., gelegt, gefegt, gefteüt werben, przenośnym znaczeniu, eö ift ober wtrb fiter ftgitrltd) gebraifdjt.

na trochę wiele. P. Kchan. Jer. 46. Zdrowie za bliźniego    tleskot. Kogutów pieniem i skrzydeł poruszone klaskiem

Słońce wschodzi. Zab. 10, 73. Koss. Gąłuszą lud wrzaskiem, powrozy tarkotem , woda klaskiem. Zebr. Ow. 283. Klaskanie rękoma od radości * oklask, ba3 0atf(f)Crt tlt bte jpöitbe oor Vergnügen, baś SetffaHflatfdjen. — Klask! interj. plask! trzask! Cn. Th. flatfd) ! flttfd; ! Sorab. 2. klatsch; Sorab. 1. klęsk; Boh. tlesk. KLASKAĆ, KLESKAĆ, *KLĘ-SKAĆ, KLASKAĆ, ał, a, cz. kont., klasnąć jedntl., skla-snąć dok., kleszczę niedok., (cf. Graec. xkaÇttv); §. 1. głośno w plask uderzyć, eilten flatfdfcnbeu ©d)aU ntadjen, flatfdieit; Boh. tleskati, tlesknu, pleskati; Sorab. 1. kleszkacż, zkle-skuyu ; Sorab. 1. kleskotam; Carn. łuskam; Vind. luskati, s’rokami pleskati ; Croat. plćszkam, ploszkam , plosznuti, klikùjem; Rag. klikkovati; Bom. pleskati; Boss. cnaecHyTŁ, roli. Cresc. 551. Dziwuje się nieszczę- cniecKimaTt, ^maenHyTb, nuenan,. Wody klaskają w morskie brzegi. Zebr. Ow. 2. Poczet ptaków wzlatuje, I skrzy-dły kleszcząc wiosła oblatuje. Zebr. Ow. 363. (plausis alis). Kogut klaszcząc skrzydły, różowej jutrzni przyzywa. Zab. 10, 46. Koss. (trzaska). Bocian klaska, klapa, klekoce. Cn. Th. Bocian klekocym sobie nosem klaskał. Otw. Otu. 218. er flapperte. Nogami klapa, trzaska, klaska. Cn. Th. Trzasnąć, klasnąć biczem, ib. I rozgniewał się Balak i sklasnął rękami swemi. Budn. Nam. 24, 10. Sklasneli nad tobą dłoniami, świstali i chwiali głową. Budn. Tren. 2, 15. Głową będzie chwiał, a ręką klaskał. 3 Leop. Syr. 12, 19. (pląsał. 1 Leop.). Klasnąć włożywszy list z ziela, z drzewa, na lewą rękę, a prawą uderzyć, że klasnie. Cn. Th. — §. per excell. W ręce bić z ukontentowania , Ross. pyKomiecnarb, nor Vergnügen tn bte $dttbe flatfdfett. Wszyscy narodowie klaskajcie rękoma, wykrzykajcie bogu głosem wesela. Bibl. Cd. Ps. 47, 2. Lud temu klaszcze w wieczór, komu gwizdał rano. Węg. List. 3. Zwycięzcy rękami z radości klaskają. Bardz. Luk. 96. W okrzykach i klaszczącym tłumie, Bohatyr się chlubił, Zë ludzi zgubił. Kniaź. Bocz. 1, 83. Dziecięciu wdzięcznie się śmiejącemu i rączkami kleszczącemu. Groch. W. 357. Kleszczę w ręce Żabi Bot. 86. Głupi rękoma kleszczą dla oznaczenia swoich applauzów, a mądrzy szydząc gwiżdżą. Mon. 70, 850. Za nim się lud wesołym rąk klęśkaniem porwał. Warg. Wal. 68. Wyszło przeciw niemu pospólstwo, w ręce kleszcząc, okazując Słowo to kładzie się tu w radość. Stryjk. 382. Kleszczmy rękoma wszyscy zgodli-

wie, Wszyscy śpiewajmy, Panu Cliçtliwië. J Kchan. Ps„ Pochodź, (cf. łożyć), kład, kładka; dokładać, dokład, do-    68. — §. 2. Klaskać gębą, klask gębą wydawać, einen

kładny, podokłudać; nakładać, nakład, nakładriy, ponakła-    ©$naljer mit bettt ÜÏÏMtbe ntad)cn. Klaskać, kląskać gębą

368 KLASKANIE - KLATCZANY.

KLATEWNIK - KLĄTWA.

jedząc, jako prosięta, świnie. Cn. Th. mlaskać, fd)ina|jeu, czany ptak, podworny,podwórzowy. Cn. Th. 750. powietrzny, tüte Sic ëmte, im ©ffen. Jedząc, jakoby wieprz kląskać.    ‘KLATEWNIK,    a, m., wyklinający,    klątew'    rzucający,    wykli-

nacz, ber Sauner, ber tu ben Sann tl)ut. Mało niestetyż pasterzów mamy; ale wiele klątewników. Żarn. Post. i, 261 b. KLATĘ WNY, a, e, od klątwy, Samt * ; Boss. et

Eraz. Ob. E i i i. Koń melankolik kląska. Haur. Ek. 159.

— §. Kląskać na co, mruczeć, murren. Wojna ta, iż jest daleka, Każdy z was kląska na nią i narzeka. Chrośc. Fars.

166., ob. Klęska.—§. 5. Verb, neutr. Klasnąć, głośno się    Eccl. lUHTBeHHbiH przysiężny.

rozlegać, erfaßen, flatfd)eu. Tak w reke uderzyć, że klaśnie.    KLATKA, i, z.,    KLATEĆZKA, i,    z.,    demin.,    Boh.    kleć,    klece;

Slov. klćtka; Sorab. 1. ptacżża kletka; Vind. kletka, fa-bush , fobvash, ferboush ; Carn. foglovsh, besgovnèza ; Hung. kalyitha; Croat. kerletka, gayba, kobacha; Dal. ko-sicz, kaypa, hayba; Bag. kaipa, hajba, kajpiza; Bosn. gajba, kajba; Slav. pastulja; Ross. K.iliTKa, Kationua, ca-40Ki>, ca^uHKt, (cf. kleć, klecić, kletka). §. 1 a) klatka ptasza, ber 5îaftd;, ber Sauer, Vogelbauer. Klatki na kanarki najlepsze są owe dróciane okrągławre. Kluk. Zw. 2, 216. Pierwej potrzeba się postarać o klatkę, dopiero łowić ptaszynę. Mon. 73, 649. Przyleci ptaszek i wpadnie do siatki, Złapany poszedł do klatki. Kniaź. Poez. 3, 87. Ptak w klatce , nie tak wesoło śpiewa. Cn. Ad. 985. Wielka klatka, a ptaków mało. ib. 1240. (cf. wielka stodoła, a zboża pusto; cf. miasta ludźmi stoją, nie murami, czyli domami). Kapłuny w klatkach. Haur. Ek. 17. (w kojcach). Trzyma ją, jak ptaszka w klatce. Teat. 17, 142. (pilnuje). Jak Turcy w seraju ja żonę trzymać będę, jak ptaszka z klatki nie wypuszczę nigdy. ib. 52. d, 8. Owo i ptaszkowie W klateczkach krzyczą swe pieśni. Groch. W. 337. Jakbyś moczonego w klatce widział śledzia. Pot. Jow. 71. (tak dziwno, tak nadzwyczajnie, cf. ogorek w latarni). Tamerlan Bajazetta w żelaznej 'kliczy (!) zamknąwszy, woził po świecie na dziwy. Birk. Exorb. Hob. — b) ogólniej Więzienie, koza, ba3 ©efättguiß, ber Ślaftd), propr. et fig. Klatka żelazna w rynku Warszawskim. Mon. 68, 222. Pijanego trzeba karać winą, Karać ignominią, jako w Niemczech klatką. Opal. Sat. 145. §rifll}äu3cl)cu. 31 big. Choć wiersz piszesz gładki, Za takową swawole musisz pójść do klatki. Dmoch. Szt. B. 37. Już na cię z Eolskiej wypuszczone klatki gniewliwe wiatry. Zab. 12, 242. Klatka na zwierza, catabulum. Cn. Th. eitt $l;icrfäfict). I zając, w ten czas śmiały, kiedy lew w klatce. Boh. Kom. 4, 262. — Klatka, niewola, n. p. Byłem wolny, dziś w klatce, i dlatego płaczę. Kras. Baj. Klatka, w której uporne konie kują. Tr. ber SłotfyftaH für bie ^ferbe. ob. Lisica. — §. Klatka * łapka, propr. et fig. CtltC $alle. Sztuczną klatkę narządził w mowy syllogizmie. Zab. 14, 61. Upewniam, Turczyn wpadnie nam do klatki. Jabt. Buk. W. 2. — §. 2. Nugae, klatki, baśnie, nikczemne świegotanic , wymysły. Mącz. plotki, hoffen, 3llbcw* beiten, ©efd)n)(i|5C, tlaif^crct). By o niej klatek nie ple-Glicz Wych, B 1 b., Sekl. 56.

Cn. Th. Kichnął, że w izbie klasło. Tr. KLASKANIE,

KLAŚN1ENIE, ‘KLĘSKANIE, KLESZCZENIE, ia, n., subst. verb., klask, ba$ 5îlrttfc^ert; (Sorab. i. kleskani; Vind. u-skanje, klopotanje), n. p. Daj mi przez okno znak klaśnie-niem w rękę. Teat. 53. b, 29. KLASKACZ, a, w., który klaska, kleszcze, ber J^Iatfdjer; Vind. luskavez, pleskavez;

Bag. klikkovalaz; Boss, et Eccl. miecKaTCJb, pyKOMecuaieJiL.

Pochodź, klęsk , kleskacz, kleszcze, kleszczki, kleszczyki, kleszczowiny ; oklaskać, oklask; poklaskać, poklask : ivykla-skać\ kieska.

KLASSA, y, z’., rzęd, porząd, bte (Slaffe; Boh. ti-jda ; Vind. resdielstvu, redstvu , shula ; Boss. laacct, CTaTba. Królestwa natury starali się umiejętni na jakoweś porządne oddziały lub klassy podzielić. Kluk. Zw. 1, 23. (cf. gromada). Klassa szkolna, oddział w postępku nauk, do której uczeń należy. Transi. Pokój, gdzie sie lekcya daje, słuchalnia, bte ©cfjitldflffc, bic 6I«ffc. KLAŚSYFIKACYA, yi, z., rozgatunkowanie, bdS dśintljcileu ttt ßlaffcu. W klassyfikacvi zwierząt uważa się na serce, krew i oddychanie powietrzem.LKluk. Zw. 1, 24. KLASSYF1KOWAĆ zptunkować. KLASSYCZNY, a, e, KLASSYCZN1E adv., 7/oss. MaccmteciUH ; inszych celujący, clafftfd). Klas-sycznemi autorami zowią się ci, którzy w jakiej materyi pisali księgi wyborne. Kras. Zb. i, 138. KLASSYJNY,

KLASSOWY, a, e, od klass, (Slaffeit = ; Boss. K.iaccHbiii.

*KLATER ob. Łatr.

m. zdrobn., (Boh.

klaster; Sorab. 1. klóżter; Vind. kloshterz, kloshter, me-nashtvu, duhovnishe ; Carn. klôshlr, duhovnishe, meni-hovshe; Croat. kloster, zapór redovnichki ; Dal. klostar;

Hung. kalastrom,⁻ Bosn. klostar, kolusctar, opatia, mana-stir; Rag. manastijr ; Boss. MOHacrupb, JiHBpa, CTaBpo-naria, MOHaCThipein,; z Łac. claustrum cf. klauzura); pomieszkanie zakonnicze, ba3 IśRoftcr. Kto nie był dobry w klasztorze. Nie będzie lepszy przy dworze. Cn. Ad. 1352.

Klasztor panieński, eilt $ttUtenfli)fter. Dziś jeszcze pójdziesz do klasztoru; niema innego śrzodka, dziś przy ołtarzu, albo za kratę. Teat. 28, 37. — Był tam niewielki kia— sztorek zakonu ś. Augustyna. Warg. Wal. 299. KLA-SZTORNICA, y, z., zakonnica, eine ^lofterfran; Boh. kia— sternice; Boss. MOHacTbipKa. KLASZTORNIE, a, m., zakonnik, ein ^loftcrbrnber, ein 9ftond) ; Boh. klaśternjk. Kia- mono, sztornicy, mniszy. Baz. Hst. 5 b. KLASZTORNY, a, e, ‘EŁATOWSKI, a, ie, [z Klatowa; Klatów miasto w Czechach, KLASZTORSKI, a, ie, od klasztoru, Klafter*; Vind. klo-shterski, minishki; Carn. menishke ; Boss. MOnacTbipcKiił,

JtaBpcKiH. Prosiła o odzienie klasztorne. Teat. 46, 4. o KLĄTWA, y, z., (Boh. klâdba cf. Durich. 1, 349., (Etym. habit. Klasztorne towarzystwo. — Po klasztorsku, po kia- kląć); Sorab. 2. klésche; Sorab. 1. kletźo, zakletżo, ta-

manstwo ; Vind. kletva, preklinenje, preklinja, kletvina (2 łajanie); Carn. kletva, kletvina, preklętje, prekletstvu; Bag. kleetva, zakleetva; Croat. kletva, kunenye, prekli-

KLASZTOR, u, m., KLASZTOREK, rka,

ftlatan. 2] n. p. Pardubickie rucznice, Kłatowskie sery. Rys. Ad. 56.

sztomemu, nad) ftlofter SBcife. Tr.

KLATCZANY, a, e, od klatki, Mftd) s Vogelbauer », Vauer»; Ross. KjrbTOMHMÜ. Klatczane więzienie. Toł.Saut. 64. Nieklat-

KLAUSTRALNY - KLAWICYMBAŁ.

KLAW1CYMBALNY - KLEĆ.

369

pandora, lutnia, teorba, arfa, ćytara, przy nich klawi-cymbał. Warg. Wal. 306. Klawicymbaly, szpinety Petr. Pol. 2, 525. KLAWiCYMBALNY, a, e, glaoectn », Flügel * ; Ross. MaBiicHHHHH. KLAWIKORD, KLAW1KORT, u, m., mniejszy od klawicymbalu instrument muzyczny, baö (Slaöter; Vind. klavir, orgle na zhepizhe, zhepizhne orgelze; Ross. KjaBiiKopAt. Wyżej braï na oktawę kia— wikordu. Mon. 65, 521. Granie klawikordów. Spicz. 187. Gdybym ją uczył grać na klawikorcie, byłoby dla mnie ukontentowaniem, prowadzić palce jej subtelne po klawiszach. Teat. 9. b, 58. KLAW1KORDOWY, a, e, Ross. KiaBHKopAHBiH, (Sla»ier *. KLAWISZ, a, m., tanient kla-wikordu, klawicymbalu, organów etc., bet* 61a»i$ eiîtcâ Êlaüierê U. f. tt>. Zaraz siadł przy organach, i rusza klawisze. Weg. Org. 3.

nanye; Bosn. kletua maledictum, juramentum\ Ross. km-iBa; Eccl. óomóa, óojKeme, cf. boźyć); §. a) przeklinanie, przeklęctwo, przysięga, ber glud), ber ©d)t»ur. Popiel zwyczaj klątwy mjał: niech mię myszy zjedzą. Min.

Ryt. 2, 10. Pod klątwą sobie przyrzekli, ani jeść, ani pić, ażby go zamordowali. Radź. Act. 23, 21. (klątwą się zawiązali. Bibl. Gd. ib. Zaślubili to sobie pod klątwą. 1 Leop. Act. 23, 12. sprzysięgli się. 3 Leop.). — §. b) Klątwa kościelna, wyklinanie, ber SBannflucl), ber Samt; Vind. zir— kounu prekletje, preklestvu, spreklinstvu, sprekletje; Carn. pana; Croat. proklinyanye, prokletztvo; Rag. et Bosn. proklêstvo ; Ross. H3BepjKeme, (myqeme. Klątwa jest dekret sędziego duchownego, który skazuje przeciwko duszy tego, którego występek jest dowiedziony. Szczerb.

kłąb; (Boh. klaubek articulus), klubko, klubićko ; Sorab. 2. klubaschk, klubk ; Vind. klupka, kvonzh, kvonzhizh; Croat. klupko, klubchècze; Dal. klubko, klupasce, navo-jäk; Hung. gombalyag; Rag. klùpko, namotak, klupascze, navùjak; Ross. Kjyóoirt, MyóonmcL, luyómime); ein $nćtu* el; nici w kulkę zwinięte. Hipp. 2. Przyjdzie wić po nici kłębki. Pot. Syl. 263. Po nici kłębka dojdziesz. Cn. Ad. 894. bte ©pur »erfolgen, bem gaben nadjgejjen. Lub. Roz. 100. A już też po długiej nici kłębka będziemy dochodzić. Stryjk. 72., Slov. po niti klubka dogdeś. Po nici zdradnćj Doszedł kłębka Tezeusz pięknej Aryadny. Tward. WŁ 26. Wszystko snuje się jak z kłębka. Teat. 28. b, 18. (Udzie smarownie, udaje się, zdarza się wyśmienicie, nie urywa się, gładko; cf. mydło). Ostatni sposób Jowisza deszcz złoty; Szło mu jak z kłębka; pękały straże. Kniai. Poez: 1, 91. Choć się bez związku co, bez kłębka snuje, Przecież gmin pewne rzeczy prorokuje. Zab. 14, 158. Wszystko jak z kłębka wywinę, i całą historyą powiem. Teat. 28, 52. (ciągłym pasmem wyłuszczę). Zbierz to na kłębek. Past. Fid. 128. (do kupy razem). ‘KŁĘBIĆ cz. niedok.,'w kłąb zbierać, fuchteln, tn einen żltauel toinbeu; Vind. kvonzhiti, nakvonzhiti; Eccl, Myójuo, KJyóio, K.iyóoMB uhiik). Kłębić się Ross. K.iyÓHTŁca, tuyÓMJCb; kłębiący się KjyóamiHCfl. KŁĘBOWATY, a, e, — o adverb., na kształt kłęba, fitciuelarttg ; Ross. K;iy-ôOBQTbiîi sferyczny; Eccl. muooKpyrjiŁiH, Ha mhhb iuh Myób noxoaeih KpynocTiio. KŁĘBUSZEK, szka, m., kłę— beczek, etn ŚMueldjett. Tr. kiełek, ein Heiner Sïetin. Najsłabsze ziołko, najmniejsze warzywko, zawiera w swym kłębuszku ziarno, a w nim płód tego wszystkiego, co potym wybuja w najwyższe szczepy. Zab. 6, 109. Minas. KŁĘBNY, e, e, w kłąb się zwijający, ftd) ringelnb, fcblan* gelnb; (Boh. klaubnj articulatus). Ziemię swym jadem kłę— bne stroszą żmije. Hor. 2, 357. Min. cf. wężykowaty.

KLAWIATURA, y, z., u organów, u regała, tanienty. Cn. KLEĆ, i, i., (kletka demin.) — (Boh. kleć klatka, stiva\

Vind. kliet, hram; Croat. klćt * piwnica; Eccl. kivrtk ; cf. Graec. nakióg; cf. klecić, cf. kleić, cf. klatka); klejone z gliny budowanie, lepianka, ein Seimfiauê, »im bloßem Seime jufammen gefleht, (cf. lamus). Kleć, budowanie wystawione na czas. Włod., Cn. Th. Z pustej kleci, sowa wyleci. Pot. Jow. 26. Jeśliby kto u kogo złożył w kleci, albo

Sax, 179. Kto w klątwę wpadnie, jest wyłączony od społeczności chrześciańskićj. ib. 179., Sekl. Joan. 9. Pa- KŁĘBEK, bka, m., KŁĘBECZEK, czka, m., demin. nom. pież na Aryany klątwę puścił. Sk. Dz. 242. (rzucił). Arcybiskup Władysława od kościoła i od obcowania z ludźmi cnotliwemi odcina, i głowę jego i towarzyszów jego srogą klątwą zakłada. Krom. 168. Gdyby kto stawił świadki zaklęte, a naganiono je tym, że są w klątwie; tedy, jeśliby nie mógł inszych świadków mieć, ten co je klnie, ma im klątwy podnieść. Tarn. Ust. 90. Proszono papieża, aby w Polszczę przestał interdykt, t. j. wielka ktątwa na kościół. Biel Sw. 174 b. Klątwę z kogo znieść, abo z klątwy kogo wypuścić. Cn. Th., (ob. Odklinać). Nie tyka się tego, jak rzeczy zakazanej klątwą srogą. Hor. Sat.

188. (daleko stroni od tego).

KLAUZULA, i, ź., ter-

KLAUSTRALNY, a, e, klasztorny, ftlanftral *, flofterlid), $lo* fter *. Konstytucya o Opatach klaustralnych i plebanach ordynaryjnych. Dyar. Gr. 111.

min prawny, zawarcie pewnego warunku w jakim akcie.

Kras. Zb. i, 450. cf. paragraf, bte ©laufe!, bte SBebtngung.

Abyś nic bez klauzuli nie stanowił. Teat. 35. b, 23. KLAUZURA, y, z.,    §. a) zamknięcie domów zakonnych, za

które wychodzić nie wolno. Kras. Zb. 1,451. bte 5Hoftcr «

©lanfur ; Vind. sapir , sapirstvu, sapira; (Boh klauza cieśnina n. p. morska). Nawet z za klauzury panienki wykradają. Teat. 21. b, 61. (z klasztorów). — b) Klauzura u ksiąg. Cn. Th. bte ©laufitr, ber 33efd;!ag an ben Sn* cf)erit. Klauzury do ksiąg robił w wolnych godzinach.

Birk. Sk. 31.

‘KLAWA , y, ź., z Łac., maczuga, bic bettle. Herkules po-naszpilawszy bodnych w klawe głogów, Nemejskie z strachu uwalnia koszary. Mon. 71, 154. — §. Buława, ber Äommanboftab, gelbljerrnftab, ba$ gelbfyerrnfomntanbo. Jemu tylko tryumfy a hetmańskie klawy w myśli były. Tward.

Mise. 44. cf. 47. (ob. Buławnik). On piastował polną klawe. Chrośc. Fars. 156. Tyle narodów chce mieć pod swą klawą. Chrośc. Luk. 206.

Th. bte Taftatlir, bie 61aoe3. Klawiatura u instrumentów muzycznych bywa dębowra .... Kluk. Rośl. 2, 160. KLAWICYMBAŁ, KLAW1CEMBAŁ, u, m., (Ital. clavicembalo ; Bosn. klavocimbao) ; instrument muzyczny, ba£ (Sla»ectn; Ross. MaBHCHHX. Metr klawicembału dopiero co z nią zaczął godzinę. Teat. 14, 49. Manualna muzyka, t. j.

47

Stownik Lindego wyd. 2. Tom II*

3 70

KLECHA - KLECIĆ.

K L E C I B A J A - K L Ę C Z E N I E.

na

w jakim schowaniu, rzeczy swe .... Stal. Lit. 272. Nie dopuścił w domu swym kradzieży szukać, kleci i inszego domowego schowania nie otworzył, ib. 403. (cf. kleta). Fig. tr. Rzeczy źle z sobą się wiążące, mowy nie klejące się, gdzie jedno drugiego się nie trzyma, ©tltmpem), (Sien* bigfctteu, (IrMrmltdjfeiteu, ©efctynifif). To on tu na podparcie swojej kleci przywiódł. Pim. Kam. 234. Czemuż go straszne mary tak napastujecie ? Przyjdźcie rozkoszne ‘klecie ! abyście mu snuły Wątek domowych swobód i •przyjaźni czułej. Przyb. Ab. 140. t. j. sny, ütrâume. KLECHA, y, m., klecha, mazgaj. Ern. 1155. partacz. Tr. ctit ©übler, ein ^fufdjer, ein ©tümper. — §. Szczególn. con-tentim mistrz szkolny na wsi, bakałarz na wsi. Dudz. 41. ctit ©orffdjuhuetfier, (cf. ©löcfttcr, Lüfter). Klecha scholasti-Cus. Zygr. Pap. 199. Nie było tam komu godziny od-prawować, gdzie przy jednym księdzu jeden tylko klecha bywa. Pim. Kam. 305. Kiedy słowik zaśpiewał czysto, Zgasł jak klecha przed organistą, Gil w swym krasnym odzieniu. Nar. Dz. 3, 204. Kilkadziesiąt ubogiej lat był sługą fary, Tu umarł, tu pogrzebion klecha leży stary. Pot. Jow. 95. Czasem i klecha Salomonem bywa między ratajami. Zab. 12, 84. Klecha najmędrszy między ratajami. Mon. 71, 549. — Prov. Ciężki z kaleki pan, z klechy pleban. Fred. Ad. 26. (cf. sowa, gdy zjastrzębieje). KLEĆHDA, y, z., ‘Chlechda znaczy tradycyą; słowo to nietylko w północnych pisarzach dostrzedz można, ale Macpherson w wydaniu, Denis w tłumaczeniu Ossyana używa. Kiedy jak wiadomo, cli brano za k, chlechda brano za klechda. Klektanie starych bab, jeszcze do tych czas jest znane za tradycyą. W tragedyi pierwszej w Polszczę Pamela za Zygm. I. wydrukowanej, mówi Pamela: „klechdy starych bab nauczyły, jak lubowników przez powietrze sprowadzać”. Czack. Pr. 1, 12, (cf. Carn. klęk « schadzka czarownic), eine (afOertte) ïrabtitott, cf. klatka*plotka, ettüflê fêrbtd)tete$, ßompimtvtcä, eine gaüef. Klechdy czyli podania albo tradycye przenosiły sławę, obyczaje i rozkazy przodków. N. Pam. 6, 500. KLEĆHOWSKI, a, ie, od klechy, fdntlmdftcrtfd; ; szkolny, kwartałowy. Cn. Th. cf. żakowski.

KLECIĆ, ił, i, cz. niedok., uklecić, sklecić dok., sklecać, §. a) jako tako polepić z gliny, jako tako budować, (cf. klej, kletka, kleć), gefunfjittteit kiteit, fefyleefyt, elcnb bauen; Hoss. 3ÖOTaib. Wiele tylko z piany a słomy kleci, a bardzo mało z trwałej a twardej materyi budynki stawia. Klok. Tnrk. 143. Kto muruje, buduje; kto z drzewa kleci, ogień nieci. Cn. Ad., Rys. Ad. 29. — §. b) ogólnie: Kleić, partolić, robić, składać mizernie, ftüîlipcrit, pfufcfyeit, jitfammen Raffeln, mit SDîüfie unb 9ïotÿ jufammen bringen, fammett flccfeit. Klecić, mazgać, fubcln. Ern. 1135, Pracuj , kleć w dzień i w nocy, człecze niespokojny, Kry-śląc w głowie z twych trudów zyski coraz nowe. Nar. Dz. 1, 193. Z komora prędko sobie słonia ukleci. Birk. Kaz. Ob. K 2j b. Ministrowie wasi tę wiarę wam uklecili. Birk. Ex. 7.:|giSny kleci Kassyan, a nie demonstracyą. Pim. Kam. 2. (baje, plecie, bzdurzy), ob. Kleć. Jest to jawie marzyć, co się frasować snami, które się w nocy kleciły. Zab. 5, 145. Sądziłem, że mi sen coś

kleci. Teat. 43. b, 61. Drozd. Pokój, kiedy się jakkolwiek skleci ^nie trwa więcej, tylko ile trzeba do ode-tchnienia. Üstrz. Kr. 1, 165. Ćo ta baba kleci? Kniaź. Poez. 2, 235. baje, plecie, roaê febmajń fte? I to, co teraz ode mnie czytasz, przyznam ci się szczerze, Ledwo myśl gwałtem skleci na papierze. Zab. 15, 355. Czytał sklecone od siebie wiersze , które chciały być miłosne. Mon. 65, 523. Uklecił kilka dziesiąt wierszyków. Xiadz. 56. Wierszyki klecić staroświeckim gustem. Mon. 70, 2. Jak to ciężko dyskursa klecić, kiedy kto nieszczerze gada? Teat. 10, 52. Słowacy na miejsca Wandalów nastąpiwszy, tak dalece języki pomieszali, że z onych dwu trzeci sklecili. Krom. 11. Z małych się rzeczy wielkie sklecają i wznoszą. Kras. Sat. 47. — Grunt kładzie w słowach, w rzeczy kleci. Mon. 71, 796. (bzdurzy, bałamuci) — §*. Klecić fiz. * płodzić, erzeugen, jeu* gen. Po płodzie baran może być poznan, jeśli cudne baranki kleci. Cresc. 559. KLECIBAJA, KLECIBAJKA, i, m. et i., bajarz, bajarka, co baje, baśnie rozsiewa, eût gabellianê, masę. et fern. Pospólstwo nazywa tego Jmści klecibajką. Teat. 28. b, 65.

Pochodź, kleć, kleta, kletka, klecha, naklecid, pokle-cić; klatka, klateczka, cf. kleić, klej-, cf. pleść, plotę.

KLĘCZALNIK, a, m., miejsce do klęczenia; ławka, gdzie się klęczy, ber Śłrneftuljl, bte Stmebaitf, 23etljbauf; (Rag. kle— cionih, klècjalo; Vind. klezhalu, pruka; Croat. klęczało; Slav. klecalo). W kościele znalazła dla siebie osobny klęczalnik. N. Pam. 9, 269., Boh. klekadlo , klekadko , KLECZEŃ, cznia, m., §. a) człowiek klęczący, ctit $UtCä eitbcr. Widziano męża jednego sędziwego nad obozem klęczącego, widziany był ten święty klęczeń od pięciu godnych wiary mężów. Birk. Podz. 9. Widział Kraków posły Tatarskie; a oni klęczniowie przed królem naszym pokoju żebrzą. Birk. Zam. 33. — g. b) Astron. Pewne gwiazdy na niebie w figurę Herkulesa klęczącego ułożone. Dudz. 41. baś ©ternbtlb, ber fitteenbe £>erfnlcś. Klęczeń i wężownik są gromady pewne gwiazd ąa niebie. Otiu. 307., Zebr. Ow. 194. Nie daleko od głowy okrutnego węża , Widać żałosny wyraz poklękłego męża. J. Kchan. Dz. 3. Przy lewym kolanu klecznia lutnia zawieszona. J. Kchan. Phaen/i 7. KŁECZKIEM * na KLĘCZKACH, na ‘klęku * klęcząc, na kolanach, fittCCttb, auf ben Śłlttceit. Wlod. Ledwie nie na klęczkach cię o tę łaskę prosi. Teat. 7. b, 42. Na klęczkach proszę o moment rozmowy. ib. 58, 125., Poważny starzec suwał się na klęku. Przyb. Luz. 219. Na klęczki * na kolana, auf bfc $tttee. Do nóg Wenery na klęczki przypada. Morszt. 95. Rozum przed miłością na klęczki upada. ib. 132. Kłeczkiem go położywszy * na kolana go postawiwszy. Cn. Tli. KLĘCZEĆ, ał, y, med. niedok. (Klękać, klękiwać freg., klęknąć jedtl.; qu. v.), Boh. kleciti, kleceti, klećjm , klećj-wam; Sorab. 1. klacżecż; Carn. klezhim; Vind. klezhet, klezhim ; Bag. klêciati, kleknuti ; Croat. klechati, kle— chirn; Ross. na ko.iIjHH craHOBUTtca, CTait; na kolanach leżeć, auf beit ^ittcctt liegen, fnieett. ‘Klęczwa (klęczmy) przed dziecięciem tym. Groch. W. 335. KLĘCZENIE, ia, n., subst. verb., Croat. klechanye , baé> Hłttteeit. ‘KLĘ-

KLĘCZY Ć. - KLEJ.

KLEJEK - KLEJOWY.

371

CZYĆ cz. niedok., sklęczyć dok., (cf. lak), w kabląk pokrzywić, zgiąć, frnntnten, fruntm Beugen. Sklęczyć gałąź jak luk, a drugi jej koniec tak ziemią przysypać. Cresc. 309. Koń mając grzbiet na dół sklęczony ku ziemi, w piersiach ma urazę. Cresc. 685. Sklęczy się jak luk wypięty. Cresc. 510. NB. Pochodź, pod słowem: klękać.

KLEIĆ, KLIIĆ, il, i, cz. niedok., skleić, ukleić, pokleić dok. (cf. Gem. flebett, fletbeil ; Boh. kliźiti, kliźjm; Morav. klegjm; Slov. sklegugi; Sorab. 1. kliyu ; Vind. keliti, li-mati, popati, keljati, lipiti ob. Lepić; Carn. kliniti, klinem, limam ; Croat. keliti, kelim , pàpam ; Dal. lipim ; Ross. KienTL, Meto, ciaeiiTb, cKieiißaTb, yKieurb, yiue-HBaTŁ; Eccl. Meto, ciciearo; cf. Gall. coller, gluer; Lat. gluten; Graec. xollâco, xoXhfj) ;    1) sklejać, klejem

spajać, leimen, jak naczynie stłuczone sklane kleić. Śleszk. Red. 337. Fig. Rzucił gniew pusty, I z swemi usty Skleił pasterki usta pieszczone. Zab. 11, 268. Zabi (połączył je ściśle). Dwóch myśli skleić z sobą nie mógł. Teat. 20.6,108.— §.2) Transi. Spajać, knować, snować, ait* fnüpfen, anjetteln, fcfmtieben. Kto wie, co fortuna klei. Pot. Arg. 82. — a) Kleić się pr. et fig. spajać się , ju* fammeitkcfen, ftd) jnfantntenfleben. Nasiona w ziemi obumierające i klijące się widzimy. Żarn. Post. 3, 748 b. Klejąć się jśjuż powieki na sen. Ossol. Str. 7. Mgła mi ja-kowaś ciężyła nad czołem, Oczy się razem skleiły, zasnąłem. Kniaź. Poez. 2, 80. Rzeki te mile szemrząc, me na sen sklejają powieki. Zab. 9, 201. TCoss. — b) Zgodnie się wiązać, snować, jufammen pangen, jufammen paffen, Bnnbtg fepn. Bajka to jest, ani się może kleić ładem. Pot. Pocz. 365. Rozmowa ich nie bardzo się kleiła. Nieme. Król. 4, 135. Cokolwiek nie klejącego się Ross. HecBfl3inta, necMa^ma. Nie sklei się to. Cn. Ad. 23. (z piasku bicz nie będzie). — §. Powodzić się ciągle, anlfaltenb glucfen, gebeten. Niedobrym świeckie się szczęścia kliją. Sk. liaz. 130. Wszystko się klei i pomyślnie dzieje. Past. Fid. 92. Ach! nie klei mi się, zginąłem. Teat. 27, 144. Jak się tam klii to wesele córki Pańskiej ? Teat. 6. b, 42. KLEICIEL, a, m., lepiciel, klejący co, ber Sepntcr ; Croat. kelitel; Z>«/. Jipitel, szklialacz ; Ross. MeiiibiitHHŁ. W rodź. zeńsk. KLEICIELKA, i, propr. et fig.

gryn, ber 8eim ber fDîaffler, ©olbleint,' Cam. skokôvnèk, shokovt; Eccl. 34aiOK.ieH. Klej albo liposok, gummi. Sienn. 222. 23anmparj, ©nimm. Comp. Med. 352. Klej roślinny, mucillage. N. Pam. 6, 316 et 320. Klej, część roślinna, z wodorodu, kwasorodu i węglika złożona. Śniad. Chem. 351. Klej rybi * karuk, gtfdjletm, Raufen» blafe. Klej ryb, gdy się trą. Cn. Th, gifdflaid). Klej żabi * krzek, $rofcblaid). Fig. Kliju, dla boga, kliju do tego kazania, Zwiąż kto tę miotłę witką. Opal. Sat. 166. cf. nie klei się ; cf. cegła bez wapna. — §. 2. Czasem się koniom na wierzchu u samego kleju kopyto rozpada wzdłuż ku połowicy kopyta. Hipp. 122.? — KLEJEK, KLIEK, ejka, m., dem. nom. klej, ber ©cfjletnt. Niektóre rośliny, gdy się wodą polewają, albo z nią gotują, znaczną jej ilość lipkawą czynią, bez znacznego jednak jćj zafarbowania, albo nadania onćj smaku; taka woda staje się potym istotą półpłynną, półprzeźroczystą, trzęsącą się, nazwaną klejkiem, mucilago. Krami. Chy. 167. Klejki z krupek jęczmiennych, ®erftenfd)letm, z grucy owsianej, $aberfcf)letm, dają się chorym do- picia. Krup. 5, f706. (Bosn. inkasc). Kleik z prosa, ^trfefdjletnt. ib. 53. Żołądek, co staremu strusi służył zdawna, Teraz mu klejek, rosół, ptyzana niestrawna. Zab. 8, 390. Koss. KLEJENIE, ia, n., subst. verb. kleić, bat Seimen, liebelt. KLEJKî, a, ie, — o adverb., Ross. KieiÎKm, lipki, fieberig, leimig. Trzyma ptaszynę lep klejki, silniejszy od niéj. Toi Saut.

65. KLEJKOŚC, ści, z., Ross. KieMbOCTb. Sok w niektórych roślinach ma cokolwiek wiecćj klejkości, mucilago. Bot. Nar. 24. Seimigfeit, lipkość. KLEJKOWATOŚĆ, ści, z., flegma, smarki. Perz. Cyr. 1, 159. Perz. Lek. 188. 0d)leim. KLEJONY, a, e, part. pass., sklejony dok., geleimt. — §. Klejem napuszczany, klejowy n. p. papier » pisarski, na którym pisać można, planiertet, geleimtet ober 0d)reibpapier, oppos. wodny czyli drukowy, Srncfpapier. KLEJOWATOŚĆ, KLEISTOŚĆ, ści, z., Boh. klihowatina; Ross. iueftKOCTb; Eccl. aermocTb, meBaTOCTb, BH3KOCTb ; lipkość, flcbriget SBefen, bie Śłlebrigfeit, ber 0d)leim. cf klejkowatość. W roślinach kleistość viscositas, sok gęsty kleisty. Jundz. 2, 46. Wyciąganie kleistości ze zwierząt, gelatinarum extr. Kruml. Chy. 170. Klejowatość mączki. N. Pam. 6, 508. KLEJOWATY, KLEISTY, a, e, KLEJ, *KL1J, eju, ‘iju , m., Boh. klih, kleg, kij; Sorab.    KLEJOWATO, KLEISTO adverb., Boh. klihowaty; Slov.

1. kliy; Carn. klęg, klęgje, lim, glejk; Vind. kelje,    klegowatÿ; Sorab. 1. kliyitć ; Ross. tueHKÜi, MeeKE,

kley, klegje, vot, votilu, lim; Croat. kelje, papa; Dal.    MeHHbiii, MencrbiH ; Eccl. MeeBarail, Kjeeiibnl, noi3KÜi,

klia,    lip, lipnieza,    szarokssa; Bosn., Rag. klia;    Slav.    BH3Km, juuikui; od kleju ledajakiego. Cn. Th. leimi^t, fles

maz ;    Ross. et Eccl.    k.vëh ;    cf.    Germ. SÎTet; ;    Inf. Sax.    flegg.    brtg. Klijowate gliny. Otw. Ow. 621. Brzost. Duch. 120.

Holi. kley; Gall. colle; Graec. xó)la, yolly, cf. yllu, — Od kleju drzewnego, ib. bar$tg, ©itmmi*, żywi-*Glej.    Brzost. [Duch.    105.    §.    1) lep do    spajania    czyli    czny.— §. Klejowaty impr., gęsty, btef. Klejowate piwo.

klejenia służący, ber    Setnt.    Z    chrząstek i    żył bydlęcych    Tr. Klejowate mięso, klejowata pieczenia « żyłowata, nie-

gotują klej stolarzom potrzebny. Kluk. Zw. 1, 239. Ko-    krucha. Tr. jafiet ftleifd). — §. Kleisty, do klejenia, leidjt

szyczek wziąwszy, obmazała go klijem a smołą. 3 Leop.    JU leinten. Niekleisty, nie do klejenia. Cn. Th. 503. KLE-

Exod, 2, 3. fokligyła ‘gi i zasmoliła. 1 Leop.). Ustowy    JOWY, a, e, z kleju, Seittt * . Boter. 51. Ross. MGHJib-

klćj. Lesk. 116. üÜhtnbletm. Klej ziemny, smolny, żydo-    Hbitl. Klejowy papier = klejony, geleimtet papier. Z kleju

wski. Syr. 541. ©rbped), Awbenlettn, 3itbenpecl). Klej ogni-    drzewnego, żywiczny, barjig, gumrnig. ‘Klijowny. Sak.

Pochodz. kleić, klejek, klejowatość, kleistość, klejowy, kleisty; niekleisty; dokleić, nakleić, nadkleić, okleić, do-

sty, mokry, rzadki. Cn. Th. 3?appta, 23ergöl, (Sorab. 1.    Probl. 33.

wiszelna lina; Carn. ogrilza, pilpóh). Klej złotniczy, zażywany do malarstwa i lekarstw. Ład. H. N. 71. szefer-

Koaiira npiiMOHHTB, cf. kolano); padać na kolana, auf bie klitce fallen, Ijtitfmeen, rtieber fnteen. Tarczyn klęka na modlitwę, choć też na miejscu nie bardzo chędogim. Kłok. Turk. 192. Na kolana przed nim klękiwał, gorąco boga błagając. Dirk. Dom. 87. Klękiwal, a modły sprawował. Chodk. Kost. 39. Uklęknij na kolana. Teat. 33. b, 92. Do twoich nóg uklekam. Birk. Dom. 129. *Uklę-kawając przed nim na kolana, najgrawali go. 1 Leop. Math. 27, 29. (uklękając. 3 Leop). Klękam na swe kolana do ojca Pana naszego J. C. 1 Leop. Efez. 3, 14. (modlę się klęcząc). Uklękły, poklękły partie. » klęczący, n. p. Żałosny wyraz poklękłego męża. J. Kchan. Dz. 3. Wół uklękły, gwiazdozbiór, ib. 20.

Pochodź, klęczeć, kleczkiem, na klęczki, na klęczkach,

kleić, pokleić, przekleić, przykleić, skleić, wkleić, wyki eić, zakleić; (Ross. MeeHKa cerata).

KLEJNOT, u, m, KLEJNOCIK,

a, u, m. dem., Boh. kle-not, kljnot; Croat. kinch, blago, smuk , gyungy; Hung. gyóngy ; Vind. dragustvu, dragotinstvu, blagotina , bla— gust, kinzh , dragi kameni, koraule ; Eccl. y3oponie ;

Boss. 4parou,’fenHaa Beinb ; z Niem. baê Pletnob ; 1 a) ochędostwo kosztowne bądź z drogich kamieni; bądź z kruszców drogich. Przez klejnoty, kamienie drogie i prawdziwe perły rozumieją się czasem też i granaty, korale i inne do stroju przeznaczone kosztowności. Gal.

gotać, cf. blekotać, bełkotać; flappern. (Boh. klekotań, kleptati, klepati, (klok klask językiem); Slov. klekocem; Vind. klokotati, klokozhem; (Rag. klikovati dicere, glo-' gotatti * o indykach glegotać ; Boss. KJHKaTt krzyczeć, Eccl. KiOKony, xioxomy ; Graec. HO'/lâÇw bullio). Bociany nosem klekotały. Banial. J. 3 b. Bocian ‘kleko-cym sobie nosem klaskał. Otw. Ow. 218. (klekotającym). Pszczółki poty klekocecie, Aż snem od was związany Spi człek, jak zarzezany. Groch. W. 353 t. j. brzęczycie, funtfeu. Klekotać, (cf. klektać), świegotać, paplać, plappern, fefmattern. Vind. keklat ; Garn. keklâm ; Ross. KajHKaTt, TopoTopuTb; Croat. cheplyuszkati. KLEKOTKA, i, i., brzękadło, grzegotka, bie Plapper. W wielki piątek nic u nas nie słychać, okrom niewdzięcznego głosu rzegotek i klekotek. W. Post. W. 254. Klekotki wołom przywięzują, sosnowe, dębowe, olszowe. Kluk. Rośl. 2, 160. Ptaki zapłaszaj klekotkami albo kołatkami. Cr esc. 600. Płaczącym dzieciom dajemy jakbłka abo klekotki, aby się bawiąc niemi umilkły. Petr. Pol. 451. Sinberflapper. Wielomowny, świegotliwy, jak klekotka. Cn. Ad. 1116. — ztąd Fig. KLEKOT, KLEKOTACZ, a, blatero, wielomowny, klekot, niektórzy mówią. Macz. eilt Sdjmäfser, ein Plappermaul, ein Papperfjanś. W rodź. zeńsk. KLEKOTKA, i, baba świegotliwa, eine SdjlMjjerinit. Dudz. 22 et 41. Klekotacz uporny, i sobie wzgardzenie i ludziom zatrudnienie rychlej zjedna, niż co dobrego. Rej. Zw. 139 b. Klekot nadęty. Smotr. Lam. 25. Slov. kle-wetnÿ dicax‘, Vind. keklazh; Carn. klepétavz, jezavez; Croat. czakolim, klafurim ; Ross. ńyecJOBeiiTi, (ioxrywh f. ôoxryHbH. §. botan. Klekotka, klekoczka, ziele n. p. klekoczkowe .paciorki. Teat. 32. b, 11. ob. Kłokoczka. KLEKOTANIE, ia, n., subst. verb., brząkanie, baś Plap» pern, ^apeln, plappern, baś ©eplappcr. (Boh. gekot, klo-kotem woda wre, glegoce); Ross. KajflKH, ToporopKa. Niech dyabli wezmą to klekotanie ; czyż już i czterech wierszy spokojnie napisać nie można? Teat. 7. d, 5. Czart. KLEKOTLIWY, a, e, — ie, adverb., klekocący, flappentb, fcfmatternb. Bocian kłapający nosem klekotli-wym. Zebr. Ow. 139. 1. KLEKTAĆ, ał, klekce cz. niedok.-, contracte zamiast Klekotać» §. 1 ) brzękać, świegotać, flappern, plappern, fdpna^en. (Boh. et Slov. kloktati garga-

Cyw. 2, 209. Klejnoty do nadzwyczajnej ceny wyniesione , są to kamienie różnego koloru, bardzo wielkiej twardości, umiejętnie szlifowane, jasne ód siebie rzucające promienie. Kluk. Kop. 2, 21. foftbate (Sbdftetlte. Do naklekać się, okleknać, przyklękać, poklękać, ukhkać. klejnotów też należą łańcuch złoty, mande, nausznica, KLEKOTAĆ, ał, a, et klekoce intrans. niedok., brząkać, gle-pierścień, zaponka, naramiennik etc. Cn. Th. Dam jej sreberka, dam jej klejnociki, Wraz do szkatułki mieć będzie kluczyki. Teat. 10. c, 38. Bym miał, nie wiem jaki drogi klejnot, i ten bym darował. Groch. W. 372.

Klejnot z Niemieckiego (fletu mały) mała potrzeba, że mało potrzebne te skarby. Dwór. J. 3. — Fig. Rzecz bardzo kosztowna, eine grojk Poftbarfeit, ein Pletnob. Najdroższy Klejnot białej płci, wstyd. Budn. Ap. 142. Monarcha nie powinien powierzać drogiego klejnotu powagi swojej tylko tym, coby go na jego sławę zażywali.

Klok. Turk. 32. Akademia Krakowska, zacny klejnot korony Polskiej. Falib. Dis. L. 3. Rola klejnot drogi, Kto jej umie pilnować, nie będzie ubogi. Jei. Ek. B. 4. Dobranoc, mój klejnociku. Teat. 53. d, 18. (moja perełko, rybko). — b) Kamień drogi z herbem rzniętym, sygnet, pieczątka, ber ^etfdperring, ein ©betftein mit betu barauf etngegrabuen Söappeit. Padniewski Akademii Rzymskiej zostawił klejnot swój, którym listy pieczętował. Warg.

Wal. 7. — c) Herb, ba3 28appen. Jagiełło nadał Litwie klejnoty Polskie, co zowiemy herby. Biel. Kr. 271.

m.,

372

KLEJNOT-KLĘKAĆ.

KLEKOTAĆ - KLEKTAĆ.

Balduin używał klejnotu, który zowią Ramult; ma ten herb pięć róży białych, ib. 84. — 2) U armaty pierwszy na przedzie kraniec zowie się klejnotem. Archel. 3, 60. ber crfte 9îctf tmrn an einer Kanone. KLEJNOCIĆ się, re-cipr., pieczętować się, herbu jakiego w pieczęci używać, im (Siegel) 2Bappcn führen. Polska orłem się klejnoci.

Nies. 1, 3. KLEJNOTNY, i. q. herbowny. Nie s. 1, 69.

2Bappenbruber, ber ju einem SBappen gehört. KLEJNOTO-WY, a, e, od klejnotu, Pletnobien* . Eccl. y3opouHbiH.

KLĘK, u, m., kozica. Cn. Syn. 135. bura, buris, drzewo u radła krzywe; samorodne albo uczynione, we śrzodek jego wprawione bywa ciężadło t. j. dyszel, a w końcu radlica. Urs. Gr. 389. bie ^lugfterje. Boh. kleć stiva. —

§. Gatunek ptaków, ein gctmffer SSogel. Trzcinne klęki, z szkodnemi nikomu dzierzbami. Banial. J. 3 b. na KLĘKU, na klęczkach ob. Klęczeć, klęczki.

KLĘKAĆ intrans. cont. ; Klękiwać czestotl.; Klęknąć je-dnotl. uklęknąć dek., uklękać kontyn., cf. klęczeć; (Boh. klećiwati, klećeti; Sorab. 1. klaknucż ; Vind. klezhet, pokleknit, dolpoklekniti ; Croat. kleknuti, poklękam ; Rag. klèknuti, klêciati; Bosn. kleknuti; Ross. nacTŁ na kojŁhh,

ryzmować, kloktaćka gargaryzm; Rag. kliknuti « przemówić; Ross. luerraTb, Bierny o orłach, krzyczeć). Kle-kce jak bocian. Rej. Zw. 62. Pijany raz zamruczy, a drugi raz szepce, A czasem jako bocian zjadłszy żabę klekce. Rej. Wiz. 30 b. Mniszka sama nie wie, co jako kaczka klekce. ib. 39. Godny, aby klektał w śpitalu między swarliwemi baby. Nar. Dz. 3, 116. Klektał pleban modlitwy strzeliste. Węg. Org. 3. Fabulor, baje, klekce o kim. Mącz. Drwię z bajek, co je klekcą od powicia świata. Zab. 11. 388. Zabi Klektanie starych bab jeszcze do tych czas jest znane za tradycyą. Czack. Pr. 1, 12. (ob. Klechda; cf oklektać, oklektany). Kto milczeć nie chce, ten próżno klekce. Rys. Ad.'30. — *2) Niech rękoma społem 'klekcą. Wrób. 230. plaudent manu, klasną, kleszczą, in bie f)änbe flatfdjen.

2. KLEKTAĆ, ał, a, cz. niedok., z Niem, fletfen; 1) pomazać, powalać. Tr. befltbeln; uklektać się « powalać się. Tr. 2) Klecić, ladajako budować, ib. letd)t llttb fd)lecl)t bauen.

KLEŃ, ia, m., KLENIEC, ńca, m., (Etym. klin) ; ryba biała, klinowata, długości ćwierci łokcia. Kluk. Zw. 3,180. cyprinus albumus, ein Sßeißftfd), ber ©angftfcf), bie Slicfe, Ład. H. N. 71.

Widzę, jak on tam na mnie kosę klepie. Pot. Arg. 598. Ziemię klepać * ubijać ziemię na klepisko. Dudz. 41. bie fêrbe ober beu Soben gletd) ftampfen. Chaty ze słomy i ziemi uklepane. Pam. 83, 635. (uklecone). Srebro cie-niuchno oklepane. Sienn. 605. Naklepali blaszek złotych, i nastrzygli z nich nici. Bibl. Gd. Exod. 39. (nabrejtowali. Radź.) — b) Klepać (Boh. klepati garrire), klektać, świe-gotać, plappern, fd)ma|en; (Garn. klftfam; Dan. klaffe; Germ. flaffen, ©efläffe ; ap. Notker, chlaffot * wrzawa ; Slov. kle-wetny świegotliwy; Ross. B3iuenaTB mto na noro potwa-rzać, obmawiać). Aż do uprzykrzenia będzie mi klepał. Tr. Klepał głowę swemu panu, i mózg mu suszył. Teat. 24. b. 40. męczył go, suszył mu głowę, er ntadjte ifmt bett Äopf warm. Chciał rnię o to klepać ; ja mu nie odpowiedziałem. Szczerb. Sax. 217. głowę mi szuszyć, przykrzyć mi się. (cf. kłopotać). Klepie nowiny. Tr. —

c) Fig. Klepać biedę etc., ciągnąć biedne życie, ein eien« be3 Seben fuljrett, 9?otlj leiben. Kto nic nie umie, czasu przygody musi biedę klepać. Budn. Ap. 24. Nędzę będzie klepał. Leop. Prov. 22, 16., (zubożeje. Bibl. Gd.). Mogąc się mieć dobrze, nędzę klepie. Cn. Ad. 459. (ma, a nie zażyje). Cierpliwie biedę klepię, bom zaraz od Kleniów tu niemasz,    ale są    jaźwice.    młodu Przywykł    do niedostatku, niewczasu i głodu.

Myśl. F. 2. Kontent,    gdy ma płocicę,    kleńca,    szczukę,    Treb. S. M. 61.    Niech nędzę klepie, niech usycha w

lina. Klon. Fl. A 3. Croat. klèn riba « capito.

KLEŃ - KLEPAĆ.

KLEPACZ - KLEPAK Z.

373

głodzie. Pot. Syl. 22. W. Post. W. 3, 57. Żyjąc tak KLENINA, y, i., klonowe drzewo, üOîaêfyolberbolj. Torz. 3.    tedy długo hultajkę klepałem. Teat. 30. b, 57. — §. 2)

KLĘPA, y, i., zelżywe słowo: kobieta flejtuch, Świnia,    Zęby klepie zmyśliwszy zimnicę. Zab. 2, 232. Nar. kia—

niechlujna, nieochędożna, eine <Sd)lantpe, <Sd)lampampe,    pie, er flappert mit ben B^ncit. KLEPACZ, KLEPAK, a,

(Sdjluntpe. (Boh. Klepną garulla). Oboje beszta; tamte    m., zła moneta miedziana, eilte fd)Ied)te ^ttpferntitnje. Gdy-

klępą zowie, Tego też także jakoś, co zła ślina powie.    by kto sztukę wynalazł, żeby klepacze i szelężyska na

Zab. 9, 66. lzyck. — Klępa, krowa gnuśna, ociężała,    lepszą przemienić monetę. Haur. Sk. 90. KLEPADŁO,

eilte faille träge $ul). —    §. Niech będę    klępa,    mańkut,    a, n., czym się    klepa, kloc, kula do ubijania ziemi,

byle tylko głowa zdrowa była. Jak. Baj. 32.    brogów, sąsieków, ein (Stampfer, Klopfer; bte ^atfdje, ber

KLEPAĆ, ał, a, cz. kont., klepie niedok., naklepić, uklepić 93aitfd)el, ber £emtenfd)lagel. Boh. kłepadlo, klepać, kle-dok., §. 1. a) płaskać, czym płaskim uderzać, (Germ.    packa,'klapec ; Sorab. 1. klepak, klapaz, klapa, placża-

flappeit); mit etmaâ fïadjem auffdjlagen, flopfett. (Boh. klapa-    wa ; (Sorab. Z. klâpaz młot); Garn. klepétûla , klêpavnek;

ti, klapnauti, klapl ob.    Klapać, klapati,    klepâwâm, kle-    Vind. klepetula,    klepi, klepansku orudje; Bosn. klepe-

ptati, bauchati, bauchnauti cf. buchnąć; Slov. kłopam;    talio, klepesallo, frricjaglka; Croat. klepetalo, klopotecz;

Sorab. 1. klappacż, klapacż, klapu, klapem, kwapu,    Ross. y^ÓHBaiKa; (Eccl. Menaio, ehko , w szczególn.

kwapem ; Vind. klepati, oklepati ( oklopiti -- w pancerz    KaMnaHB, koioko.tl dzwon, deska w którą przed używa-

uzbrajać); Garn. klepsti, klęplem, klepezhem, sklęplem,    niem dzwonów bito, na znak do kościoła). Klepisko

sklepujem, (klępam , klenkam per ictus campanam pul-    gliniane jak najrówniej uklepić trzeba klepadłem. Kluk.

sare) ; Rag. klappati, klepetatti ; Bosn. klepetati ; Croat.    Rośl. 3, 225. Slov. kyganice, kterauż podlahu neb hu-

klepetati, klepechem, klopàm; (Hung. kalapâts « młot) ;    mno nabjgegi. — §. Klepadło, osełka lub młotek od

Ross. xioimyTB, MonaTb bić, trzaskać cf. chłop; Eccl.    klepania kosy, ber ®ängelftetn, 2)angelljammer. Do żniwa

K^enaTH, Kienaio, kiciliio , 3bohk> dzwonić, w deskę bić,    potrzebne są sierpy, kosy, klepadło do kosy. Haur. Gos.

ztąd KienaJO, ehjo [dzwónek 2] przed wynalezieniem dzwo-    22. — § Cokolwiek klapa, grzegotka, etma§ klappern*

nów dawano znak do kościoła biciem w deskę. Sk. Dz. 626).    be3, eilte Klapper. Wąż ten w ogonie nosi dzwonek czy-

(cf. Graec. xoXcctitco ; Arab.    cf.    Lat. colaphus; cf.    li klepadło, albo kołatkę.- Chmiel. 1, 600. Klepadło,

kłopotać). Chceć się widzę żartowania, Więc cię za to    dzwon zły. Dudz. 41. eilte fd)led)te elettbe ©locfe. KLE-

ręka klepie. Past. Fid. 129. Klepie go w ramię. Teat.    PARZ, a, m., 1) przedmieście Krakowa, sławne targa-

36. c, 51. Klepie mu paluszkami po napuohłych war-    mi. Dykc. Geogr. 2, 31. i błotem, eilte SSorftabt OOtt ^ra«

gach. Zab. 15, 194. Nagi Klepie lubieżnie krasne twa-    fait. Słudzy jego swawolnie na Kleparzu żyli, i pienią—

rzy jego wdzięki I głaszcze je ceckaniem pożądliwej ręki.    dze i barwy z siebie potyrali. Petr. Ek. 109. Chudzino

Zab. 12, 320. Nar. Za głowę się chwytał, i w czoło    z Kleparza, Niech ci bóg przysparza. Rys. Ad. 6. allu-

klepał. Mon. 71 , 45. Kosę klepać, szurgać, bie (Senfe    zya ad phrasin: nędzę klepać. — 2) Będziecie się cheł-

bengcln, burc^ ba3 dämmern mit bem Sengelljammcr fdjärfen.    pić z śkiełkiem swoim, z kleparzem swoim, z iskierka

m., mie-

Duchowni, kiedy przez ostrzyżenie włosów Bogu poślubieni bywają, więc jakoby się im przyjście do sakramentu kapłańskiego otwiera; bo to imię kleryk elerieus, które na ten czas mu dają, ztąd jest wzięte, iż Boga dziedzictwem swoim mieć poczyna; (Graec. xlrfQog sors; he-reditas), strzygą więc włosy na podobieństwo korony. Kucz. Kat. 2, 614. Kleryk, z Greckiego na Polskie, rozumie się, jakoby trafunkiem a losmi wybrany, bo kapłani z woli i przykazania bozkiego wybrani. Kosz. Lęr. 116 b. — §. Na kleryki go postrzygł * na dudka go wystrychnął. X. Kam. KLERYCZEK, czka, m., demin., ein jlUtger @ctftltd)cr. Trafiło się jednemu młodemu kleryezko-wi, który z ciekawości wstąpił do kaplicy exorcyzmôw.... Mon. 65, 356.

swoją. Bals. Niedz. 101.? KLEPARZANIN, a, szkaniec Kleparza, ein ßiitmofmer tient Sllcparj bei) M'a».

Stryjk. Ilenr. D. 3. KLEPARSKI, a, ie, z Kleparza,

SRepar * . KLEPISKO, a, n., ziemia uklepana , miejsce uklepane, bojewisko ; na Rusi tok. Wlod. Me ©d)Cttlten* tenue, ®refd)tenttC. Klepiska, na których się młóci, w pospolitych stodołach dają się prosto wrót. Kluk. Rośl. 3,

225. Klepisko jak najtwardsze i najrówniejsze być ma, daje się abo z gliny, abo z drzewa, ib., Świt. Bud. 22.

Klepisko wysłane tarcicami. N. Pam. 17, 217. KLEPIEŃ, pnia, m., Ryba, którą zowią *Las, podobna jest *ku łososiowi; ale ma czeluść odspodnią zakrzywioną jako orzeł, a ma dziurę w niej, którą ciągnie pokarm w żywot.

Mięso jej czerwone, i nie tak dobre jak w łososiu ; po naszemu zowią    klepicń.    Sienn.    304.    ber    §acfenIad)iJ,    ob.    KLESC1C ob. Kleśnić.

Klepniarz.    KLEPKA,    i,    £.,    KLEPKI,    ek    ,    plur.,    deski,    KLĘSK, a, m., (Etym.    klaskać); Loxia,    rodzaj    ptaków rzę-

które wybijają z mniejszych sztuk dębu, z których ro-    du wróblego, mający dziób kabłąkowato okrągły. Zool.

bią beczki i inne naczynia drewniane. Ład. H. N. 70.    Nar. 218., Ross. kicctł, iaecTOBKa; ber Kernbeißer, cf. gru-

ŚRappljOlj, gaßtanben, ppenftabe, ÇfetffljoR; (Carn. dolga;    bodziób, krzywonos, grabołusk, gil, dzwoniec; po Ru-

Slav. dugga). Klepki dębowe są jedne oxeftowe, dru-    sku kostohryz, ossifragus. Włod.; Boh. kostilomka, dlask;

gie półoxeftowe; pławią je na belkach, balach etc. za    Morav. diesli.

granicę. Kluk. Rośl. 2, 178. (cf. wanczos). fig. Pusta KLĘSKA, i, z., "KLĘSTA, y, z., porażka, pogrom, niszcze-głowa, piątej mu klepki nie dostaje. Teat. 21, 166. nie .nie, zguba, plaga, cios, raz, eilte große -Jiicberlage, eilt

wszyscy doma, e3 ift in feinem Stopfe nidjt ridtfig, er liât itidjt alle fünf ©innen. Znać po mowie twej nierozsądnej, iż ci piątej klepki w głowie nie dostaje. Teat. 1. b, 57. Zgadłem, chaos w głowie, Za najlepszeby stała krople i ulepki Szlaga bednarska, bo mu brakuje piątej klepki. Zabi Zbb. 99. Przydałyby się dla nich i klepki. Teat. 53. d, 20. — §. Klepka, kobieta świegot, plotka, eilte ©dnod^erittn. CU. Kat. 221. KLEPKOWY, a, e, od klepek, Stlappßolj. klepkowy popioł, ob. Potasz. Torz. 218. ’KLEPNIARZ , a, m., piscanus khthyopola, ber gifcfyocr* fetnfer. Dasyp. rybak, ob. Klepień.

Pochodź, doklepać, naklepać, oklepać, oklep, oklepiec, poklepać, przeklepać, przyklepać, rozklepać, uklepać; pa-klepie.

KLEPSYDRA, y, z., zegar wodny abo piaseczny, eilte 2Baf» fer-ober ©aitbufir. Wszystko z czasem niewrotnym upłynie, przepada, Jako w znikomej piasek klepsydrze. Zab. 13, 416.

KLERYCKI, a, ie, od kleryków, duchowny, geiftlicß. Po klerycku adverb., nad) 3trt ber ©ctfilicfycit, po duchownemu, po księżemu, n. p. Głowa po klerycku golona. Tr. Klerycki stan albo KLERYCTWO, a, n., a) duchowny stan, ber gciftlidie ©tanb. — b) collect. Klerykowie, btc ©eiftltdjeit, bie ©ctftlidjfeit, bie SRerifet), ‘kler, Ross. Kinpn; Gall. clergé; Eccl. ninpHnecTBO, (dist. Ross. iunpocs, KpfcLïOCE chor kościelny). Módlmy się panu za wszystek ‘kler i lud. Pim. Kam. 106. KLERYK, a, m., (z Greek.-, oppos. laik) nazwdsko w powszechności duchownego, ber ©eifiltdje; w szczególności zaś tych osób z duchowieństwa, które jeszcze wyższych święceń nie dostąpiły. Kras. Zb. 1 , 452. ein ©cifłlidjer ber erften Söctlje. Slov. klćrik, mladi knaz; Ross. MHpmcB niższy sługa kościelny, (kih-pocHHKt, KpbLTOuiftHiiKTi chorowy żak, choralista; Eccl. fiâtes uepKOBHHH, cf. pierwsze strzyżenie kapłańskie).

374

KLEPARZANIN-KLERYK.

KLER Y CZEK - K L E Ś C I Ć.

großer ®erluft. Boh. et Slov. nefest; Sorab. 1. horo, hu-benstwo; Carn. pomorstvu; Eccl. CT.Yh. Wziął wielką klęskę a porażkę na wojsku swoim. 1. Leop. 2 Macch. 8,

35. Zwyciężony cesarz wziął wielką klęskę i był porażony. P. Kchan. Orl. 1, 17. Największą Polska odniosła klęskę od Tatarów    za Bolesława. Mon. 70,    389.    Duń-

czyki wielką klęską    pobił, i ono ich    wojsko    srogie    skru

szył. Sk. Dz. 838. Król Francuzki papieża zbił wielką klęską. P. Kchan. Od. 1, 73. Żaden lud nie wziął taką ‘klęstę, taki upadek od Jehowy, jak Izraelski. Farn. 50. Nie mógł tego przeniknąć, że przez krwawe boje, Miał klęskami przywalić i Greki i Troję. Dmoch. II. 1, 30. Zginęłam ! widzę jakby przed sobą klęskę. Teat. 42. d, B 3. W ostatniej klęsce, gdy grad wszystkiego nas pozbawił żniwa. ib. 54. d, 27. (ob. Klęsnąć, kleszczcć, klaskać). KLĘ-SKACZ, a, m., klaskacz, co na widokach plaska rękoma na znak wesołości. Wlod., ber l)Ratfd)Cr, 3uRatfd)er. KLE-SKANIE ob. Klaskanie, ba3 $Iatfd)Clt.

KLĘSNAC, klęsnął, klęsnie neutr. niedoli., sklęsnąć, skląsł, dok., (Boh. klesnauti, klesati se demiltere, klesly colla-psus, klesnauti potykać się, utykać, klesawy utykający; Slov. klesnu succido, klesarn labascd-, Croat. oddûvamsze, izduvamsze, oplahnójem detumeo-, Bosn. zdimatise, izdut-tise, isphinuti) ; puszczać z nadętości, tęchnąć, jufaittmeit fallen, entfallen, etnftnfcn, une j.* 35. eine" mit ßuft gefüllte 23lafe, fobalb fie bnrdtftodjcn mtrb. Klęsną bez wiatru miechy, bez tchu dudy. Min. Ryt. 3, 352. Wór rzemienny nadęty wiatrem, skoro w nim lada dziurkę uczynisz, sklę-śnie. Sk. Zyw. 2, 356. — §. transi. Mieszek mu skląsł abo sklęsnął. Pot. Arg. 439., feilt 33entel ift leer. Skląsł księżyc. Tr., spełzł, Ijat bett ©laitj verloren, (ob. Klęska; wklęsły, wklęsłość; Sorab. 1. pżeklużneno kiła, ruptura). KLEŚNIĆ, ił, i, cz. niedok., KLEŚCIć, kontyn., Okleśnić dokon., a) trzebić, pokładać, czyścić zwierzęta, a to

Czerw. Nnrz. 32. bie 3fljflt5attge, ob. Kleszczyki. — Są też kleszcze długie płaskie, któremi zwykli kowale ściskać wargę koniowi, także i uszy w kowaniu. Hipp. 57. Kle-wyprężoną ścianę, spona. Cn. Th. bte 3wtnge. Na szkutach kleszcze , dwie belki szerokie i łękate, które maszt przy zamku utrzymują. Magier. Mskr. fritmme Sab fett, bte bett STOafibaunt unten feft Ijaltett. — Fig. W kleszcze ująć. Ryb. Ps. 80. » w kluby, tu bte ßttflc treiben, pt ^3aa» ren treiben. Może i do tego przyjść, że na morzu będą Polskie okręty; a zatym miasta nad morzem w kleszczeby ujęte były. G om. Dz. 152. — §. 2. Fortif. Wał z przed-piersicniem, wysypany w rowie fortecznym przed zasłoną, załamany nibv w postać kleszczów otworzonych. Jak. Art 5, 295. baS 3angenmerf, bie 3auge. KLESZCZE ob. Kle-śnić. — 2. ob. Klaskać. KLESZCZENIEC, ńca^ m., Boh. kleśtenec, rezancc; rzezaniec. Cn. Th. ein Serfctmittner. Wlod., Dudz. 41. (Ross. xo.toctmh bezżenny, subst. xo-jtocTHKTj ; Eccl. xo.iocTeu.’L, CKonM|i» trzebieniec). KLE-SZCZKI, KLESZCZYKI, ów, plur., demin. nom. kleszcze, Boh. kljśtky ; Sorab. kleżcżiki ; Bosn. klisetięe, skarięe, nosgięe; Rag. kljêsctichi; Eccl. mcujhkh , Menumw ; ein 3dttgelcfjett, 3duglctlt, eilte Heilte 3angc. Kleszczyków robionych w kształcie obcęgów zakrzywionych dentyści używają do wyrywania zebówr. Dykę. Med. 5, 149. Eccl. 3y-óoboamo, 3y60.10BH.10. Kleszczyki barwierskie, włosówki. Cn. Syn. 956. Sorab. 1. skubate kleżcżiki. Przytyka stalowe do twarzy kleszczyki, aby z miękkuchnych jagód wzrastający mech wyskubać. Mon. 70, 384. Kleszczki do orzechów » orzechołomiec. Cn. Th., ber !f?lt^fuacfer. KLE-SZCZOWINA, y, ziele, Boh. skoccowy strom ; Croat. pochiszt; Ross. MemeBHita, konop' Włoska, słonecznik gronisty; skoczek więtszy, słupie, Ricinus Linn. od kleszcza robaka zwana, ber 3Biutberbaitm, $ren|baum. Syr. 1487 et 225. KLESZCZOWINNY, KLESZCZOWINOWY, a, e, $renj$banm * ib.

przekręcając im mada rozszczepionym drewnem, vid. Le-szczotka, bitrcfy SSerbrc^ung be§ jjCngitngggliebeS mallad)cit.

{Boh. klestiti, oklestiti putare, resecare, castrare; Sorab.

2. chroschisch, kschoschiseh; Carn. kleshtâm truncare, szcze na Vind. klestiti; Boss. xoaoctiitl , oxojocTiiTt, xoiomy,

(cf. chłostać), KMAeme, Maternai!, Mama ob. Pokładany;

Eccl. xaaiuy, xoiomy; Rag. kljesctili for cipę torquere).

Baranki najlepiej kles'nié, albo trzebić na schodzie miesiąca. Sienn. 269. Z frasunku okleśnił samego siebie.

Oho. Ow. 394. Ze był kleśnionym, nie mógł mieć dzieci. Biel. Hst. 16. Kleśnienie albo czyścienie cielców nie ma być przed dwoma latami. Cresc. 550. Baran niekle-śniony, nieczyszczony, arus. Mącz. Co jest kleśnione, tego nie ofiarujcie. Budn. Levit. 22, 24. (rzezane. Bibl. Gd.).

Cielcowi kleszczonemu nie dać zbytnie jeść. Cresc. 550.

—    b) Transi. Fig. Okleśniwszy pańską z pieniędzy kozicę,

Uszedł bez opowiedzi zdrajca za granicę. Nar. Dz. 3, 122.

Rzezimieszek między ludźmi w cieśni, Kaletę rewiduje, kieszenią okleśni. Klon. Wor. 56. (wypróżni, wyplundruje).

KLEŚNIEC, ńca, m., ziele, Ross. MemuHeitE, Arisarum, îlcttt SlrOtt, korzeń jego plastrowany wstydliwy członek zwierzętom zepsuje, i nikczemne je do rodzenia czvni.

Syr. Ziel. 636. ^obettjeljrer. Sienn. ' Wyki KLESZCZ ' a, m., — *1) ryba leszcz, ber ÜBrajfcn. Pisces, qui Germa-nice 23raffeit, Rolonice kleszcz voèantur. Vol. Leg. 1, 544.

—    2. Kleszcz, leptura rodzaj chrząszczów, mający wązkie ogonki, i pokrywy na skrzydłach miękkie. Kluk. Zw. 4,

58. Ross. KiemaKt, ber 21fterBocffdfer; (Vind. kleshar, ro-gazh). Kleszcz, acarus, najdrobniejszy z owadu, wypija się w skórę zwierząt, podobnie jak wesz. Zool. Nar. 110.,

Kluk. Zw. 4, 566. Kleszczyk, hippobosca, bardzo podobny do wszy, dokucza bydłu. Kluk. Zw. 4, 365. bie 3C(fe, bie 3acfc, Me IpunbMaiteS; Boh. kljśt; Slov. kleśt, kliśt, wsi owej; Rang. kollants; Sorab. 2. kleschcż; Carn. klôsh; Vind. klosh, ouzhja vush ; Bosn. karpuseja, krripuseja; Rag.

nteifterleilt. Chudzi kleszkowie opuszczają pod czas kościół swój stary, Przenoszą się na odpust do łasa od fary. Klon. Wor. 47.

karpuseja, karpegl; Dal. karpel, karpussa, chepela; Gro- KLESZEK, szka, m., demin. nom. klecha, ein 2)orf » 0d)uf* at. klop; Ross. Memt, KiemmcL (ckimiiu wszoły). Kleszcza robaczka inni ślepiem zowią ; jest to mucha, która lecie koniom, krowom, psom, tak się przypija , aż się

tcê 23aitmerf. (Slov., Sorab. 1. kletka; Vind. kletka; Rang. kalitka; Ross. mLtkr »klatka, cf. kleć; Rag. klit cubicu-lum; Vind. kliet; Croat. klet » piwnica; Eccl. K!VETh izba, komora ; Curland. bie f^lete). Pompejusz przez wał rznie się i sztakiety, Aby pokazał, że się oswobodzi, Wszystkie złamawszy Cezarowe klety. Clirośc. Luk. 175. — b) Klita » świegot, klekot, n. p: Na poczciwość żenię się! Bb. Idź klito, dziwaczysz. Zabi. Fir. 45. ob. Klepka, plotka , ^lapmttjanl KLETKA, KLITKA, i, z., demin., sklecony podły domeczek, ein elenbees Seint^änfel. (Ross. Mt-

KLEŚNIEC - KLESZCZE.

KLESZCZĘ - KLĘTY.

575

krwią ich nasyci, że się rozpuknie. Syr. 1487. Ład. //. KLETA, KUTA, y, z., a) kleć, sklecone budowisko , fcjjlecfp N. 70. KLESZCZE, ów, plur., (Boh. kleśtó, kljśtó; Slov. kieste, kljśte; Sorab. 2. klefcże, kleżcże; Vind. klei— she, klieshe sa ogenj; Slav. kljishte; Bosn. klisete, kii— seti, kglisete; Croat. klćsche; Dal. klćschya; Rag. kljêscta, kgljescta ; Ross. Memu, mu n uli ; Frei. KUipa, ijiiiiii.ijii,

KycKH, cf. Icszczotka); §. 1. gatunek obcęgów, bte 3^ttg^*

Kleszcze kowalskie. Jak. Art. 3, 295. bte ®d)nttebe$ange.

Kowal na to ma kleszcze, aby go nie ugarzało. Rys. Ad.

9. Na to kowal chowa kleszcze, żeby rąk nie sparzył.

Xiądz. 257. Slov. na to drżi kować klestè, abi sa sam ne palił. Gdy kleszcze osłabieją, musi kow'al zmylić, By    Tyuma komorka). Słowacy i Antowie w klétkach    niebu-

się też swym misterstwem chciał najbardziej silić. Rej.    dowanych daleko od siebie mieszkiwali. Krom.    10. —

Wiz. 119. O kowalać mi tylko idzie, nie o kleszcze.    fig. transi. W ułomnej kletce żeglarz łakomy Nie    dba na

Cn. Ad. 562. (nie tyś mi straszny). Kleszczów różnego    flagi zatopne. Hor. 2, 160. Nar.; (»nawa),

gatunku używamy do wyjmowania z pieców większych ‘KLĘTY, ‘KLĘT, a, e, (Etym. kląć), wyklęty, mit betlt battue tyglów. Kruml Chy. 58. Kleszcze zagięte w obłąk, dziu-    belegt. Klęt żaden być niema, tylko o śmiertelny    grzech,

bowemi nazywają, ib. 59. Kleszcze do rwania zębów.    Szczerb. Sax. 178. Klęty w jednym kościele, jest klę-

376

KLĘZARZ-KLIN.

KLIN.

kljùn * dziób) ; Rag. klin, zaglavak, zagvozdje ; Ross. kmite; cf. Germ. Stlinfe, klingę 21 bIg.) ; 1. ber Steil, (cf. kijan) ; jest to drewno lub żelazo trójkątne, spiczaste z jednego końca, które zasadza się w szparę, dla pomnożenia rozszczepu, albo dla zastanowienia go w pewnej otwartości. Jak. Mat. 4, 354. Arg. 3, 295. Rog. Dos. 2, 364. Kliny do szczepania kloców bywają dębowe. Kluk. Rośl. 2, 160. Klin w drzewo wciśniony, części jego tak daleko rozpycha, ile sam jest gruby. Os. Fiz. 135. Klamry drzewo ściskają, klin płata na poły. Pot. Pocz. 635. Klinami zabijać, »erteilen; (Vind. kliniti, klinjati; Carn. gojsdem ; Bosn. zaglaviti, zabitti klin; Croat. guozditi; Eccl. 3aMH-Hflio; Ross. kjiihhtł klinem rozszczepać).—Prov. Klin klinem wybić. Cn. Ad. 348. złym złego zbyć, einen Steil mit bem anbent vertreiben ; ©emalt mit Semait vertreibe« Croat. klin z klinem zbiti; Ross. iuhhe mhhome Bbióinmb. Klin klinem wybić; upiłeś się wczora, jeślić głowra faluje; pij znowTu, będziesz zdrów. Bies. C 2. Klinem mu tego z głowy nie wybijesz. Gemm. 133. (nie wyperswadujesz mu). Wolno strugać każdemu kliny na twej głowie. Mon. 70, 172. (koły ciosać, kłopotać go). Chociażby kliny na głowie ciosała, słówka pisnąć nie trzeba. Teat. 16. b, 8. Klin w głowie * frasunek, mól, trudna rzecz do myślenia. Kopcz. Gr. 3, p. 91. sęk, ein 2Burm im Stopfe, Kummer, ©orgen, bic im Stopfe murmen. Klin mu w głowę wbił. Rys. Ad. 24. Wasza Podstolina, Kaducznego mu w głowrę zasadziła klina. Zabi Fir. 16. Żydzi chcąc Piłatowi klin wbić, udawali, że trybutu nie każe Jezus płacić, Pot. Zac. 78. Zona tą prośbą mężowi w głowę przyczyniła klinu. ib. 125. Trudną kwestyą zabił im klin w głowę. Wad. Dan. 39. Klin ostry utknął mocno im w głowie, Gdy ich tak młodzi laicy w księgach przeszli, ib. 26. Temu znowu jakiś klin w głowę zaszedł. Teat. 48, 12. Otóż znowu klinem zagwoździłeś mię, nie wiem, jak się tu będzie wymykać, ib. 27/87. O żebym z serca zbyć mógł tego klinu, który w płacz obraca wszystkie moje pociechy. Pot. Jow. 29. Swmje przehulawszy mówdą, żoną ten klin wybijem. Falib. Dis. P. poprawimy los. — 2. Rzecz klinowata, feilförntigc Störper, fttgureu. Każda figura z klinów się składa, i na kliny się dzieli. Grzęp. Geom. J. 3. — Matem. Klin cyrkułu, sector, wycinek, część, którą dwa półdyametry wespół z lunetą zawderają. Solsk. Geom. 216 et 280. ber 3Urêfcf>nttt beś ©irfefê. Klin w sukni, w koszuli, w pończochach, Ross. CTpiana, ber 3tviefel, Sîtebcrf. ber steil. Posyła Jejmość do kramu po przydatek do szlaku, na kliny albo falbany. Mon. 68, 588. Sorab. 1 et 2. klin nadro, żiwotnć klin łono; Ross. mhhe. — Klin ziemi * język, przesmyk, eine feilförmige dśrbjunge.

jednym klinie ziemi, morzem z obu stron oblanym. Star. Dw. i. Grunt klinem między morze wsunięty. Mik. Obs. 41. mie ein Steil, feilförmig. To grabstwo idzie miedzy dwa kliny gór Pirenejskich. Boter. 7. — Klin, gromada piechoty, mająca szyk na przodzie węższy, po tym szerszy. Papr. W. 1, HO. eine feilförmtge ©cfyladftorbnung. Dwanaście tysięcy zbrojnych, hufcami i klinami szli po równinę. W. Joz. 4, 13. — '3. Klin, choroba dzieci, gdy w ich moszenka jaka materya gruba fle-

mu

tym we wszystkich, ib. Cesarz od papieża mógł być’ klet o kacerstwo. ib. 44. Nie żyje z ducha Chrystusowego schysmatyk, nie żyje klęty. Hibst. Art. 26. Klęty, abo z kościoła wyłączony. Zabk. Ml. 3. Od sądu klęte odganiają. Szczerb. Sax. 178.    0 niedopuszczeniu klętego do

prawa. Vol. Leg. 2, 623.

KLĘZARZ, a, m., górnik, który ziemię od kruszców dzieli. tr. ber Bergarbeiter, ber ble (£rbe oorn fêrje grabet, (cf. Boh. klizenj expurgatio-, cf. Germ. Stlinfe). KLĘZOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., ziemię dzielić od kruszcu, bte dfrbe ppm 6rj fcfyeibett.

*KL1CZA ob. Klatka. ‘KL1DT ob. Gleyt. KLIENT ob. Opie-kalnik. KLIIĆ ob. Kleić. KLIJOWATY ob. Klejowaty. KLIJ ob. Klej.

KLIKLINA, y, ź., imię białogłowskie u Długosza. JabŁ ller. ein Söetbername.

KLIMA, atu, m., z Greek, znaczna odmiana powietrza stosowna do położenia różnego miejsc, ba3 StltUta. Vind. kii— mtf, podnebje; Carn. nanębje, podnebje; Rag. et Croat. podnebje; floss. MHMaTï. Względem roślin ośm się wyznacza klimatów: Indyjskie, Egipskie z Arabskim, południowe , śrzodziemne , północne , wschodnie , zachodnie i gór Alpes. Kluk. Rośl. 3, 78. — Kraj świata, abo dział ziemi od południa na północy takiej szerokości, która półgodziny odmiany we dniu abo w nocy uczyni. Cn. Th.

315. Vind. semlishe, shtriem semle.

KLIMAKTERYCZNY, a, e, n. p. rok * podejrzany dla zabobonów. Wlod.\ Croal. premeneletni, eilt ©tufettjafyr. Astrolodzy liczą siódmy a siódmy rok po narodzeniu aż do dziewiątego razu, a ostatnia siódma liczba, czyniąca 63 lat, ma być najniebezpieczniejsza, bo w ten czas ludzie abo umierają, albo w wielki upadek przychodzą. Mącz.

Ten co zdrowo przeżyje siódmy klimakteryk, Może się nie zarzekać dwunastego dożyć. Pot. Jow. 56. Climacte-res tytuł historyi Kochowskiego, niby to znakomite Epo-chy dziejów ojczystych.

KLIMEK, mka, m., demin. nom. Klimunt, fleilter ©entend.

Ten wianeczek piękna Greta wiła, Aby weń nadobnego Klimka przystroiła. J. Kclian. Fr. 27. — Prov. A toż tobie Klimku, guzy w upominku. Ries. Rosz. A 4. (takie— takie). KLIMKOWAĆ, ‘KLINKOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., zklimkować dok., zmyślić wykrętnie, crfttUtCU, er* bldjften, ^Dre^ere^ett machen. Powiadać, prawić, zmyślić co, żartować, stroić postawę, obiecać, sklimkować. Kchow.

287. Jakeś się ty bezwstydnie na inszych miejscach wyżej ważył klinkować, tak i tu niezbożnie Wileński trebnik potwarzasz. Pim. Kam. 315. Złote góry obiecują, Ołowianych nie skjimkują. Bies. B. 3. KLIMUNT, a, m., imię staropolskie, Clemens. Jabł. Her. Pisał do Klimunta Leży Stambuł jakoby na VIII, Birk. Ex. C 4 b. Za. żywota ojca ś. Klimunta. ib.

KLIMUNTOW, a, w., miasto w Sandom. Dykę. Geogr. 2,

32. eine ©tabt tit ©anbomir.

KLIN, a, m., (Boh. kljn gremium, sinus, cuneus; Slov. klin, tromf ; Sorab. 1 et 2. klin ; Carn. klin, sagojsda ; Vind. klin, zhela, ziepilu, sagoisda (klun * dziób); Croat. za-goózda, (klin * gwoźdź drewniany, ob. Kliniec ; klyun * dziób); Bosn. klin, zaglavak, civia, (kgljun * hak; Slav.

KLINBURTA - KLISZAWY.

KLITA - KLOC.

377

gmista wpada, zwłaszcza na te żyły, na których jąderka chowi, odetnij ją; bo lepiej jest tobie wnijść do żywota wiszą. Syr. Ziel. 779. eilte ^inberfranffiett, bte §obertgefc|tt)ulft.    kliszawym, niż mając obie ręce    być    wrzuconym    do    pie—

KLINBURTA, y, z., na szkutach, bal na burcie, po któ-    kła. Radź. Marc. 9/4-3.; Budn.;    (ułomny.    Bibl.    Gd.)    ob.

rym się chodzi. Magier. Mskr. ber Korbbällen auf ben ©e* Kikut, cf. mańkut, faßen. KLINIEC, ńca. m., drewniany gwóźdź, kołek; ein KLITA, KLITKA ob. Kleta, Kletka.

Seilpflotf, fflodfeil, flöljerner ?iagel; (Croat. klin clavus li- KLIWIA, ii, Z-, miasto i księstwo w Westfalii. Wyrw. Gegnern , quo ligna connectuntur ; Rag. klinaz ; Slav. klinac,    ogr. 209. ©lette. KLIWEŃSKl, a,

csavao * gwoźdź). Na szkutach szplinty albo klińce są na    Dykę. Geogr. 2, 32.

kształt kliników żelaznych, któremi dunale i sworznie w KLIZAĆ, ał, a, cz. niedok., jeść po mału, jako chorzy. Dudz. stępki bywają zabijane. Magier. Mskr. Klińce do pokry-    4L Htattpeltt, langfam mit Heilten Kiffen effen, fläukln, HĆb

wania dachów bywają osowe. Kluk. Rośl. 2, 459. KLI-    Mn, f lab era, flebeiffcltt. KL1ZACZ, a, m., który kliza, ber

NIK, a, m., demin., Boh. kljnek, (2. kljnek, prutrz kiła);    KHaitM.

Sorab. 1. klincżk; Rag. klinich; Croat. zagvozdicza ; Ross. KLNĘ ob. Kląć.

MinmiiKE; Eccl. KJntHHineKT>, (Ross. kmhoicl głownia szpa- KLOAKA, i* z., z Łac., prewet, dół prewetny, odciek, ściek, dy); ein Heiner Seil, żeby się glina ścian mocniej czepia-    bie ©loaf, @d)leufśe, Oejter. SDÎeftmng; Rosn. kloka; Eccl.

ła, zabijają pierwej w ściany kliniki. Kluk. Kop. 4, 306.    mommme, nsm.t.MiiiKT,, rHoenphrrejiime. Ztamtąd jak

Oczko w ulu bywa klinikiem przedzielone takim, coby    z kloaki rozszerzyła się za krótki czas zaraza. Boter. 4,

ledwie do połowicy oczka abo dziury doszedł, z dwora    6. Drogi klejnot do rzeki wrzucił, lub szpetnej kloaki,

zaostrzony, w oczku szerszy. Kąck. Pas. 7. — §. Klinik    Hor. Sat. 203. Pieniądze drugim tak w ręce wpadają,

bywa u trzewika damskiego pod piętą; robi się z drzewa    jak grosz do kloaki. Pilch. Sen. list. 2, 431.

lipowego. Magier. Mskr. abzac, ber 21bfaj$ am $rauettjtm* KLOBA ob. Kluba.

merfcfyttft. KLINIASTO, KLINOWATO adv., na kształt kii- KŁOBUK, a, m., KŁOBUCZEK, czka, m., zdrobn., kapelusz, na, w klin, fetlförmtg. Kliniasto czynię * klinem puszczam.    Boh. klobauk; Sorab. 4. kłobuk, kwobek ; Carn. klóbuk;

Cn. Th. Nerw kliniasto - podniebieniowy. Krup. 3, 156.    Croat. kłobuk, klobuchècz, globussecz; Hung. golyobisot-

Klinowato tam się schodzą ku wierzchowi dachy. Paszk.    ska; Slav. kłobuk; Rag. kłobuk, klobûcjaz; Bosn. kłobuk,

Dz. 422. Klinowato ściosane łaty. Switk. Bud. 59. KLI-NIASTOŚĆ, KLINOWATOŚĆ, ści, i., kształt klina, Me Setlförmißfett. Tr. KLINIASTY, KLINOWATY, a, e, Ross.

ie, od Kliwii, ©leMfd).

klobucjaę; (Ross. Moóyia kapica zakonna, cf. rojowta, roiOBymna główka, cf. kołpak; Dal. klobuchacz, pechu-rak « pieczarka). Jak brzdęknął junak w kałużę, kłobuk et Eccl. MHHOBaTHH, KMtmTbiH, kmhhcthh; mający kształt gdzieś ostaje odleciał. Ossol. Str. 2., Syr. 1427. Z ich

kłobukami zdejmuj łby Moskiewskie. Paszk. Bell. B. 2 b. — §. Kłobuki albo kapice czerńców. Pim. Kam. 281. Kîimcfyêfappett. — §. Pączek róży nierozkwitłej. Wlod. bte Snofpe,*ber Snopf, $. K. ber jîofe; Vind. neresvita rosha, roshni popek; Sorab. 1. knópk. Pączek róży, póki się jeszcze nie rozwinie kwiat, gdy wyrwiesz, będzie kłobu-czek. Urzed. 267. Kwiat sam róży, gdy się rozkwitnie, od słońca nabywa inszej mocy od kłobuka albo pąkowia. ib. Kłobuczki z pod róży polnej koralami zowią. Comp. Med. 440. KŁOBUCK, a, w., miasto w Krakowsk. Dykę. Geogr. 2, 32. eine @tabt im frafautf^ett. KŁOBUCZNIK, KLISTERA, KRYSTERA, y, z., (Carn. kershtira; Vind. kri-    a, m., ziele Lępieżnik, liścia wielkiego jak kłobuk naj-

stir, kristira, sadivshverkanje, odpir telefnega sapertja;    szerszy, galerus, petasites, ^eftilenjmurj. Syr. 4427. (Bosn.

Hung. kristely; Croat. klistèr, krister; Bosn. krristir, krri-    klobuciaç trava umbilicus Veneris, rzęsa),

ster, zrrięalięa; Ross. KMCTHpb, npOMbiBaiejibHoe); a) na- KLOC, a, m., Klocek demin., Boh. klacek, śpalek, (kloc, czynie lekarskie, macharzyna z rurką; sikawka cynowa, klocek, klucek łata, gałgan, szmata, łachmanina) ; Carn. miedziana. Włod. bte ©ltftierfprü£e. —b) Lekarstwo, które    zhok, têslu ; Vind. shtor, terzhek, penj, (ob. Pień), plok,

tłoczą przez taką rurę. Cn. Th. baS ©liftier. Krysterę jak    natan, naten, (ob. Natonie); Ross. niaxa, oópyóoieb, OTpy-

sprawić. Haur. Sk. 447. cf. enema. Olejek ten robaki morzy, dając go krysterą, abo w krysterze. Syr. 357.

Comp. Med. 487. KL1STER0WAĆ, ał, uje, cz. niedok., klisterę komu dawać. Syr. 875. Vind. kristirati, sadiv-shverkati, telu odpirati, cliftieren, ©liftier fefccn. KLISTE-

ROWY, a, e, od klistery, ©liftier*. Ross. iMHCTHpHbiH.    lów kwadratowych w podstawie. Jak. Mat. 4, 209. Kloc

*KRYSTERARZ, a, m., z przytykiem: imię cyrulika. Teat.    u postumentu. Chmiel. 4, 78. (ob. Podstawa). Kloc ku

listy, humus sphaericus. Geom. Nar. 2, 215. Izaż się KLISZAWY, a, e, [z czesk. klesawÿ * utykający, porówn. cerk.    mam kłaniać klocowi drzewa? Radź. Jes. 44, 49. (bałwa-

KAOciuib. 2] n. p. Jeśli ręka twa przywodzi cię ku grze-    nowi)? Insza dzielność korzenia, insza gałęzi, insza klo-

klina, feilfbmtig. Są ptaki, których pióra ogonowe wszystkie równo niby w klin się kończą, i takowe ogony zowią się klinowatemi. Kluk. Zw. 2, 4 4. Klin jest sztuka drzewa kliniastej postaci. Jak. Art. 3, 295. Liście klinowate folia cunei formia, gdy wierzch liści jest ucięty, rozszerzony, a nasada zwężona. Jundz. 2, 25. Kość gruntowa lub kliniasta, os sphoeroides, baö Keilbein. Krup. 4, 38. ©runbbettt. KLINISKO, a, n., gruby nieforemny klin, eût imforatltcfycr Sleil. Ross. Mimume.

Pochodź, zakliniać, zaklinic.

KLINKOWAĆ oh. Klimkować.

60Kb, yypóairb, yypKa, CTyjib; kawał drzewa przygrubsze-go, pniak, sztuka kłodziny, ber (21 big.) Kloce przerzynają na sztuki do szczepania w mierze długości do pieców, kominów. Kluk. Rośl. 2, 449. Kloc uważają jako równoległościan, mający 2 sążni wysokości, i 36 ca-

55, 145.

Słownik Lindego w y i. 2. Tom II.

48

378

KŁÓĆ - KŁÓĆ.

KLOCEK-KŁÓCIĆ.

ca samego. Sak. Dusz. 6. (ob. Pień). Kloc na którym rą-    w serce    prawda kole. Pot. Pocz. 575. Miłyś mi, jak sól

bią. Cn. Th. ber ^acfeftoif. Kloc, który przywięzują bydlę-    w oku;    kolesz mię w oczy. Cn. Ad. 499. Lepiej się

ciu zuchwałemu lub więźniowi, ib. ber 231ücf, ber ben ©C*    ztąd wyprowadzić, niźli kogo kłóć w oczy. Pot. Arg. 744.

fflltgenett att ba3 23etn gelängt nurb. (cf. kłoda, kłodzina).    Dłużnik    cię pono w oczy kole. Zabi. Fir. 29. — §. Kłóć

— §. Kloc zwierzęcy, człowieczy, tołub, tułów, ber Üîumpf.    drzewo, szczepać, łupać, rozszczepywać, (ob. Kolnia, ob.

Gdy najdą jaki kloc bez głowy we krwi swój ukalany,    kloc); fpalten. Jasienina, choć zmarzła, jednak do-

przypadnie na nie bojaźń. 1 Leop. Jud. 14, 4. rpień. 3    brze się    kole. Torz. 20. läßt    ftcf; gut fpalten.    Drzewo wil-

Leop.) — §. Co do nieruchawości, niezgrabności,    gotne w    piecu trzaska się i    kole. ib. 157.    — §. Recipr.

(Itnbefyulfïfdffeit, fôlojjtgfett). Jak kloc jaki siadłszy do stołu,    n. p. Zboże z pod śniegu się    kole. Chód. Ges. 15. doby-

apetytowi dogadza. Teat. 30. b, 96. Tyle pracy sobie    wa się,    e8 ftidjt Ijeröür, fticfyt    ftd; burd), (ob.    Kłuć, kiwać),

daję, abym z ciebie, jak z kloca jakiego co wyciosać Pochodź, kłodę, kłóty; kolec-, kloc, klocek-, dokłóć, mogła. ib. 30. b, 55. — Kloc, grundychwał, gbur, nie-    nakłóć, pokłóć, przekłóć, przykłóć, skalać, skłóć, w

okrzesaniec, olszowy Marcin, ein Ungehobelter, Ungefcfylîffe*    skłoś, wykalać, wykłóć, zakalać, zakłóć-, cf. kłuć, kiwać’,

Jter, ein 23aner, Snntntcl; Roh. klacek; Vind. oshicb, sate-    cf. koł, klin, kolnia, kielnia-, cf. kieł, kiełek, kłos; cf.

pilu ; Ross. nypóami, nypna. Jakiż to kloc nieociosany,    skała; cf. Carn., Vind. klun; Croat. klyun; Ross. kijobł *

do tych czas jeszcze się kłaniać nie umie. Teat. 6, 11.    dziób; KOirouiKa, jaźwiec ryba.

Jej matka taki kloc, jak i ona. ib. 22, 56.    KLOCEK, cka, m., demin. nom., kloc, Boh. klacek, śpó-

KŁOĆ, i, z., gardlina, słoma kło ciasta, prosta, wymłocona. Ijk, spaljcek ; Vind. hlodez, kolei, kolizh ; Ross. oópy-Cn. Th., snopek słomy prostej, równej, równianka. Włod.    ôouckî, oipyóoneia; baS SUöjjcben. Dęby w zimie wycięte

gerabc§ 6trol;, Jtt ©troljfctlen; and; ein @trol;fetl. Boh. kloc    porznięto na klocki. Jak. Art. 3, 166. Jabłko rajskie mo-

gałgan, szmata.    że być mnożone zakopaniem klocka, albo też sztuki szcze-

KŁOĆ, kłół, kole, kolę, cz. niedok., kolnąć, jendll., skłóć,    pnćj. Cresc. 414. — §. Napiętek, korek u trzewika. Tr.

ukłóć dok., (Boh. klati, klal, koli, kułeś; Slov. picham;    ber 9lbfaj$ ant @d)nl;. — §. Klocek do robienia koronek.

Sorab. 2. klojsch, kalasch (2 szczepać); Sorab. 1. klocż,    Tr. 2. eilt ©ptljcnflüppel. Ross. KOKJioxa, KOMioniKa, ko-

kalacż, kawam, zkawam, kału, kołu, kawacz, kwocż,    MioinenKa. Klocki u smuklerza, do nawijania nici, je-

kwoeżeżu, kwoeżeżim, klocżu, klocżim ; Vind. klati, klal,    dwabiu i t. d., do robienia sznurków i plecionek. Magier.

kójlem mactare, scindere; Carn. klati, kołem id. (kłóć,    Mskr.

tere; Vind. klotiti; Ross. koiothtł, Koaouy; Eccl. kojio-mo kołatać, Ross. MomiTb kudlić) ; mieszać, ruszać, wzruszać, wstrzęsać, nmrübren, burd;rül;rcn, festeren, nmfcfmfteln. Gotują czokoladę w wodzie lub mleku, kłócąc ustawicznie, ażeby się rozpłynęła. Krup. 5, 112. Śmietana, aby oddzieliła część swoje maślaną, przymusza się przez znaczne kłócenie. Kluk. Zw. 1, 223. Skłócony napój. Bach. Epikt. 64. Wino z gruntu skłócone , nie zaraz się ustoi. Tward. W. D. 1, 160. Tyś zdrój, wilk rzekł, skłócił w stoku. Jak. Baj. 22. — Fig. Mieszać, niepokoju nabawiać, mącić, smęcić, nmrnhren, anfrnbreit, unruhig machen, »ernnrrt machen, beunruhigen. Ross. Kynnb, Kyny. Kłócą powietrze ptaszkowie leśni. Karp. 1, 7. Któż znów nadchodzi osobność mą kłócić? Nieme. P. P. 44. Nie bój się, złe cię myśli kłócą. Jabł. Tel. 174. Miłość raz ucieszy, a częstym kłóci niepokojem. Zab. 14, 151. Co mi tam zawsze głowę kłócić? Teat. 22. b, 62. bett marnt machen. Jeżeli mu będziesz kłócił głowę temi in-teressami, zabijesz go. Teat. 30. c, 49. Żądzą wojowania kłócony. Staś. Num. 1, 38. Buntownikowi do skłócenia Rzpltćj niedostatek powodem był. Pilch. Sali. 35. Sprzysięgli się ojczyznę skłócić. Pilch. Sali. 100. Kłócić kogo z kim * poduszczać ich wzajemnie na siebie, einen gegen ben anbern aufhefcen. Carn. sabavlam; Ross. ccopiiTb, ccopio, cmjtutb, CMynaio, 3aóiaqtiTb, ko.ioth-piiTb, KOJOTbipHimaTb. Będę go kłócił poty z siestrzeń-cem, aż sobie dzidzictwo wykłócę. Boh. Kom. 2,188.— KŁÓCIĆ się Recipr., Kłóci się piwo w niepełnym statku * chełba się, tłucze się, wietrzeje. Cn. Th. mąci się,

kolnąć Vind. pikniti, pehniti, pikati, bosti); Croat. koly- KŁÓCIĆ, ił, i, cz. niedok., skłócić dok., (Boh. klatiti qua-èm, klati, klal, kołem mactare, kalati scindere; Rag. klat— ti, kogljem jugulare ; Ross. KOJtbuyTb, Koioib, KaibiBaTL,

KO.iK) kłóć, bić rzeź, szczepać; (cf. kolnia); (Eccl. kojih-TBa rzeź; cf. Celt. klaa scindere; cf. Germ. Rieben, sieben,

^etl; cf. Graec. -AAœ; cf. Uebr. bbn chalal confodi); ostrym czymsiś bóść, ftccficn. Kłóli go żelaznemi rylcami. Pilch.

Sen. 51. Głowna cierniem ukłóta, twarz krwią ściekła.

Sk. Kaz. 173. Jakby mię odjąłby mi życie. Teat. 34. c, 100. Gdy już trupem prawie leży, nad sobą przecie Turków kole. Susz. Pieśń. 3 G. 4. Ptak kłół rękę moje rozdrażniony. Toł. Saut. 82. (ob. Kłuć, kiwać). Tego co robić nie chce, mąka w ręce kole. Rys. Ad. 65. — Kole mię w boku Ross. ciph-JiaeTb. Kolący (Carn. sklyvn). Kłóć płótno * dziurawić, dziurki sztuczne wykalać, auêftechcn, burcfjlbchern. Krawcy, którzyby jedwabne rzeczy kłóli, rzezali, mają dawać złotych 50. Lek. C. 2. — Fig. Dać się boleśnie uczuć, U)Cf;e ifmn, fchntcrjcn, ftccbcn. Wątpliwość, jak jeż, kole i uci-Słówko to, widzę, kole cię i gniecie. Jabł. Tel. 158. (korci, piknie). Kole prawda naga. Tręb. S. M. 12. Jeśli czyja mowa nie kole, ale słuchacze łechce i cieszy, ta mowa nie jest mądra. Birk. Obóz. J. Zkol bojaźnią ciało moje. 1 Leop. Ps. 118, 120. (prze-bodź. 3 Leop.) Czemuż człeka skąpego chudy w oczy kole? Prot. Jał. 29. (razi oczy jego). Idź, a nie kol w oczy książąt Filistyńskich. 1 Leop. 1 Reg. 29, 7. (nie świeć się przed niemi). Prawda w oczy kole. Falib. Dis. X 2. Mon. 75, 612. Slov. prawda oći kole; powec pra-wdu, prebigu ti hlawu. Nie w oczy, źle to mówią,

raz kolnął szpadą w brzuch,

ska. Wad. Dan. 37.

KŁÓCIE-KŁODA.

KŁODA.

579

penj,

kol, hlod ; Croat. klàda, kladina; Hung. kaloda; Ross. K0404a, K0404Ka; Eccl. Ksaja, KM4b; cf. Graec. xlââoç; Germ. Sabę, Iloft; Angl. biadań; cf. Eccl. Kia4b coKpoBHme CKpMToe bi 3eMJH), cf. kłaść; cf. Lat. med. gloa*kloc); §. 1. pień, pniak odciętego drzewa, odzie-mek, ba$ Stammenbc etneś abgehauenen Saumeê (ber Sîe* mel). Sękate i kręte drzewa na Olchowe kłódki

HM

kłódki krążyć. Torz. 19. w których dołki wyrobione, w hucie tafelnikom potrzebne, ib. 32. Łacno przy kłodzie ogień niecić. Rys. Ad. 34. Zawsze łatwiejszy ogień przy gotowej kłodzie, Są pieniądze, i żołnierz będzie w tym

ftch aufrühren, trübe merben. (Vind. klotiti fe, plafiti * tłuc się, włóczyć się). — W hucie, żeby pod czas roboty dym się nie kłócił. Torz. 14. — |. Fig. Uniespokajać się, ftćh beunruhigen, unruhig fepn. W myślach się swoich nieco zaczął kłócić. Hor. Sat. 124. Nie może znaleźć pokoju, biedzi, kłóci się sam z sobą. Staś. Num. 1, 225. Od samego ranka Kłócę się, zwarzyła się dwa razy śmietanka. Nieme. P. P. 1. To tupnie, to mruknie pod nosem , kłóci się sam, tak i nie tak. Mon. 73, 723. — §. Kłócić się z kim * wadzić się, swarzyć się, sprzeczać się, przemawiać się, koty drzeć, ftd; mtt jentattben saufen. Boh. hrncowati (cf. garniec) ; Slov. żehrem ; Sorab.

1. zadźeram szo, żtretuyu, zawożam szo, wuretżuyu szo; Vind. fe sprekarjat, sprebarkuvat, fe ardrati, kregat, prepirati fe, pipat, fe hudvat ; Carn. besędem se, ar-dram , ravsam, prepiram se, kręgam; Croat. trikratim-sze, karamsze, czargamsze, vadimsze; Dal. prigovaramsze, inadimsze, karatisse ; Bosn. natięatise, pricjatise, karatise, skaratise, srjecitise, prirecchise, gombatise; Slav. hinâtitise; Ross. (K040THTLCH biedę klepać), pa3M04BHTtca, noenn-

TaTbca, ccopHTbca, ccopiocb, cynratHTb, cyramy, co-CTfl3aTbCfl, CTH3aTbCH, B340piITb, B340pHHUaTb, ÓpaHHTbCH, ópaHHBaTbCH, noóaHHTbca, KOTopaTbca, pa3KOTopaibca, óyaHHTb, jKHMTb. Gryzą się codzień, kłócą ustawicznie, rzadko się przepraszają. Teat. 14, 64. Mają zwyczaj kilka razy na dzień kłócić się i godzić się. ib. 24. b, 51. Umyślnie na końcu roku kłóci się z ludźmi, aby ich od siebie bez zasług wypędzić. Teat. 7, 64. O coż wy się kłócicie, o co idzie? ib. 17, 83. Tak się z sobą skłócili, że się wyzwali na pojedynek. Teat. 37, 208. Nie kłóć się nigdy jak więc czynią żaki, Ale spokojnie swe wyrażaj zdanie. Zab. 15, 408.

Pochodź, kłótnia, kłótnik, kłótliwy; nakłócić się, pokłócić, przekłócić, wykłócić.

KLOCIE, ia, n., subst. verb. kłóć, §. 1) kolenie czym ostrym, Sorab. i. kwótżo ; Vind. peh, vbod, pobod, sa-bod, buz, baê Stechen, ber sttd;. Sztych est actus tran-siens, kłócie durans. Cn. Th. 1125. Kłócie w ciele, ból, baś Stechen tu einem $h^c be8 Setbeê. Jelitne kłócie * kolika. Sienn. Rej. bte ©oltf’. Kłócie w boku (Slav. sanexie). — §. 2) Kłócie ob. Kłucie.

KLOCOWY, a, e, od kloca, $Ioß * , Stocf * . Moździerze, osadzone na pełnym drewnianym klocu, nazywają się moździerzami klocowemi. Jak. Art. 2, 25.

KŁODA, y, i., 1. KŁÓDKA, i, z. zdrobn., (Boh. klâda, klâdek, kładka; Carn. klâda, hlôd; Vind. klada,

narodzie. Pot. Arg. 515., Zegl. Ad. 15. Nie godzi się kłody przez pień walić. Rys. Ad. 48. (cf. nie drewno, lecz kij). Ścinaj w mym dziele, coć się zda, nie uczynisz szkody, Jednak cię w tym przestrzegam, nie wal przez pień kłody. Pot. Jow. 2. Dzieci nie mają na miejscu jako kłoda leżeć; ale potrzeba ich kołysać, i ruszaniu przyuczać. Petr. Ek. 94. Stary pijak spuchły jak kłoda. Zab. 8, 90. Trep. (jak bela). — Kłoda u petardy, ba3 ^etarbenbret. Tr. — a) ‘Kłoda zwierzęca, kloc, tułów , bet Stumpf. Kłodę baranią oraz z potężnemi soki, w kocieł wiedma wwaliła. Zebr. Oiu. 170. — b) Kłoda, walec do równania ziemi, bie ü8Mbrcc(;e, üffialje, ba8 (Erb* reid) ju ebnen. — §.2 a) Pień wydrożony, ein atrêge* fńtyiter ^lo|. W stajni dla krów powinna być kłoda do parzenia mieszaniny na paszę dla nich. Kluk. Zw. 1, 220. — b) Kłoda* fasa na chowanie tak suchych jako i mokrych rzeczy. Gn. Th. entlaß, Scljlagefaß. Kaski, wiadra, kłody i inne statki bednarskie, bywają dębowe, sosnowe, bukowe. Kluk. Rośl. 2, 159. Kmieć do młyna, nabiwszy kłodę, jedzie. Haur. Gosp. 23. Wsypał wszystkę mąkę w kłodę. Ern. 194. Tomirys głowę Cyrusową w kłodzie, napełniwszy pełno krwią człowieczą, pogrężać rozkazowała. Glicz. Wych. D. 4. — § 3 a) Kłoda, pewna miara mokrych rzeczy, statek, beczka, etn bcfttmtU' teś 2D?aß pßtger Singe, eine Sonne. Od każdej kłody albo beczki piwa po cztery grosze. Vol. Leg. 2, 666. —

b) Miara suchych rzeczy, jako zboża, macą w Rusi zo-wią, ma cztery korce abo ćwierci w sobie, półmiarków 8, macek 16, półmacków 32; ale rozmaita jest, mała i większa; półmiarki takie, macki etc. Jarosławska ma garcy 160, a półmiarek jej abo półkorca garcy 20; Przemyska garcy 130, a półmiarek jej garcy 16 ÿ₄. Cn. Th. [Lwowska kłoda żyta ważyła 532 funtów polskich, i zawierała w sobie pięć mac austryackich. Zubrz. Kron. miasta Lw. str. 153, 221 i 432 — 4] ein befttmmteä, obgletd; nad; ben oerl^tcbnen ©egenbett oer[d;iebneś ©etretbe* maß, etma eine große 5Dîe£e, ein 9ftaß oott oier Scheffeln. Kłoda, jaka była miara nie wiem ; w nadaniu kościołowi Przeworskiemu r. 1394 czytamy: duos truncos, vulga-riter kłoda frumenti. Czack. Pr. 1, 292. cf. Ross. obs. Kolona 100 milionów. — §. 4. Kłoda, pniak drzewa, w który poddanych we wsiach na karę za nogi wsadzają, ber Stocf, ber Slocf, ein auägehöhlter $loß, morem ber $er* bred;er mit ben Süßen gefejjt mirb; Boh. klâda; Sorab. 1. kwóda ; Sorab. 2. kłoda; Vind. klada, jezha, terliza, płoch; Carn. .shtok ; Croat. klàda, kladda; Dosn. et Rag. kladde; Eccl. tsaap, Kna4b, npocro K0Ji04a Honmaa; Ross. K0404a, K0i04Ka. Wsadzono ich do kłody, nogę od nogi rozkraczoną do czwartej dziury kładąc. Sk. Żyw.

114. Wieść go do ciemnicy i mocno mu w kłodzie nogi cisnąć kazał. ib. 357. Chłopa kłodą i znaczną winą ukarali. Zebr. Zw. 179. Do więzienia byli posądzani; w kłodę nogi ich były pozamykane. Gil. Post. 296 b.— *§. Cippos, gałęzie z kor odarte, mające wierzchy przycięte , a z grubsza zaostrzane, których Rzymianie dla warowania miejsc obronnych używali, kłody, koziołkami abo drewnianemi niedźwiadki zwać moiem. Warg. Cez.

clinare; liai, chinare). Wnidź dp zamknienia, do skry-tości, i kłoń się ku modlitwie. Żarn. Post. 3, 761. Czoła smutne karby, powabnie serca nie kłonią. Teat. 44. c,

41. Wspieraj mię synu dłonią, Bo łyty drżąc z radości ku ziemi się kłonią. Przyb. Ab. 32.

196-8. (cf. pallisady, izbice, czosnki). KŁODAWA, y, z., miasto w Łęczyck. Dykc. Geogr. 2, 32. eine ©tabt ittt Senc$9Ctf(f;en. KŁODAWSKI, a, ie, od Kłodawy, ^lobfluer*. Starostwo Kłodawskie. ib.

2. KŁÓDKA ob. Klótka. KŁODNY, a, e, od kłody, od więzienia, (Boh. kladnj), $lof> *, ©tocf* ©tocfliauö *, ©e* fältgntjl*. Stróż kłodny. Gil. Post. 269 b. (cf. Ross. ko-jio^hhkî niewolnik, jeniec; cf. Boh. kladnice siekiera). KŁODZINA, y, £., kłoda, pniak po odciętym drzewie pozostały. Włod., odziemek, ber ©titrjel, ©trumpf, ©tumpf, ba3 ©tammenbe eines gefällten Sautneê. Kłodziny, i rzeczy duszy nie mające. Olw. Ow. 460. — Kłodzina w rzece, (ob. Karpa). Kłodziny urząd, do kłodzin należący, caudicalis provincia. Cn. Th. ba$ $orftamt. KŁODZINO-WY, a, e, z kłodziny, caudicarius. Cn. Th. non Slöcfett gemacht.

KLOFTA, y, £., z Niem, bte Älnft, ein großer ©cfjett Boh. kluffta; szczepa, drzewo szczepane abo do szcze-pania. Włod. Discuneata ligna , szczepy, klinem rozdarte drwa , klofty. Mącz. Nie zagasi tego ognia, chocia nań uderzy klofta z wierzchu dosyć gruba. M. Biel. S. N. 35.

KŁOKOCINA, y, £., KŁOKOCZKA, i, £., KLEKOCZKA, Boh.

Pochodź, kłaniać, kłaniać sie, kłaniacz, dokłaniać, nakłaniać, nakłonić, odkłamać, odklonić, pokłaniać, pokłonić, pokłon; ukłaniać, ukłonić, ukłony skłaniać, skłonić, skłonny, skłonność, skłonienie-, kłonica, lon; kolano; klęczeć, klęknąć. (Croat. klanyecz, klanychècz; Dal. klanacz, klanchacz vallis dolina).

KŁONICA, y, z., (Boh. klanice; Sorab. 2. kloniza; Sorab.

1. klojnica; Croat. klin; Slav. chivia) ; jedno ze czterech drzew, które półkoszki lub drabiny wozu utrzymują. Włod., eine§ non ben ©ettenfmljern, bte ben Sßagenforö ober bte Seifern auf bent SSagett etnfcpefśen. Kłonice u prostych wozów bywają brzozowe, dębowe, grabowe. Kluk. Rośl. 2, 63. Dobywszy z woza kłonicy. Klon. Wor.

35. Chłopi do karczmy nie mają chodzić z maczugami, z kłonicami. Haur. Sk. 228. Kłonice są te drążki u windy, któremi windują. Magier. Mskr.

KLONINA, y, i., Ross. Kjemraa, tuetiOBiraa, drzewo klonowe, 9JîofiljOlberljol$. KLONOWY, a, e, od klonu, oott klokoć. Kłokoczka, drzewo cienkie, twarde i giętkie, gemeinem 5U;ortt, SJtojSljolbers ; Boh. klenowÿ; Garn. me-kory brunatnej, rodzi owoc w strąkach, z którego robią    klenov; Ross. kighobmh. Kora klonowa w occie goto-

paciórki. Rossie na Ukrainie. Ład. H. N- 72. staphylea,    wana ból zębów uśmierza. Ład. H. N. 72. Klonowy las

tnilbe fpiftacten, ^impermtß, drzewo jesionowi bardzo po- Ross. KjeHHHKTj.

dobne. Cresc. 469. Kłokocina leśna. Sienn. Wyki. — KŁOPOT, u, m., (cf. Sorab. 1. klepot sonitus molae mo-

Kłokocina ogrodna, pseudosycomorus, ber Ultttdjte üDîflttU Deerfetgenkum. ib. Kłokocina Włoska * KŁOKOTKA, i, £., pistacea. Ursin. Çtjtocten. KŁOKOCZKOWY, KLEKO-CZKOWY, a, e, n. p. Klekoczkowe paciorki. Teat. 32. b, 11. »on ^tmperttufL

KŁOMIA, KLOMLA, i, z., KŁOMELKA , i, z., demin., rodzaj sieci na kabłąku do łowienia ryb. Włod. eilte 2lrt $tfd)erne£ au entent Śogett, ber £aud)f>ant, (cf. kacerz). Kłomia, gatunek sieci pomniejszych na ryby; jest podwójna, jest i pojedyncza. Kluk. Zw. 3, 247. Kłomelka, pojedyncza mała kłomia, ib.

KLON, a, m., (Boh. klenice, klenka, kleń, gawor weliko-listnÿ acer płatano sus ; Vind. kleń, brilovu drevu , bo-rouz, borovu drevu, besg, meklen ; Garn. bor, meklen shpinzćl; Sorab. 2. lom ; Slav. klinovina ; Rag. makgljen; Ross. MeirB acer platanoides; (Germ, Seine, Senne; na-KieiTE, HCtaetTŁ acer Tatar., nepHKOjetcL klon krzewowy); cf. Graec. xlœv ramus\ Sorab. 1. klon ornus ; Groat. ma-klyen acer montanus) ; klon acer vulgi, ber gemeine 2II)orit, SDîaÔflMber ; Boh. brek, babika; drzewo dwoiste jest; jedno pierwszej wielkości, ma liście z wierzchu jasno zielone, od spodu białe; drugie śrzednićj wysokości, z liściem po gałązkach parami wiszącym. Kluk. Rośl. 2, 25. — §. Jawor wschodni, pospolicie klon jaworowy, plata-nus orientalis. Kluk. Dykc. 2, 205., Ross. mmapE, flßop’B.

Pochodź, klonowy.

“KŁONIĆ * nakłaniać. Włod., schylać, chylić, neigen; (Boh. kloniti ; Sorab. 1. kwonu, kilnu, kilu; Carn. klonem; Ross. kæohhtl , KiOHio ; Graec. xlivo) ; Lat. ‘clinare , in-

lentis, klipot grandinis fenestram quatientis, crepitus; Vind. klopozhenje, klopotanje, kłopot, klopotalstvu * brzękanie, chrobot; Croat. kłopot crepitus, klopotecz, klepetalo crepitaculum;, Hang. kalapats * młot ; Ross. xio-noTHa stukanie, klepanie); niespokojność, frasunek, troska, zgryzota, ttnrufe, Kummer, ©orge; Boh. łopota, trampota ; Sorab. 2. hobufa, horo; Vind. samersa, sa-mers ; Ross. xionoîa, XÆonoTbi. Kłopoty, albo właśnie tumulty, gdy poddani powstawają naprzeciwko swojej zwierzchności. Gil. Post. 173 b. Mam dosyć swego kłopotu we łbie, nic mi do cudzego. Rej. Wiz. 39. Co tych kłopotów na świecie ! jedna nędza drugą goni. Darnbr. 691. Bez kłopotu żaden na świecie być nie może, ale spokojnym być może. Lub. Roz. 319. Ach chęć śmierci wymusza pamięć twej niecnoty, O dziewczyno, stworzona na moje kłopoty! Hul. Ow. 114. Nie miała baba kłopotu, kupiła sobie parszywe prosię. Rys. Ad. 42., Pot. Jov. 190., Pot. Arg. 159. (świerzbiał cię pokój). Kłopot z pieniędzmi, ale gorszy bez nich. Jag. Gr. A. 4. Zawsze żonaty w kłopocie. Bach. Epikt.

7. Siła ludzi nie chcą brać żony, żeby sobie tym kłopotem głowy nie obciążać. Kłok. Turk. 186. Kłopoty czarne na twarz jego pomarszczoną występują. Jabł. Tel.

31. Przyjdzie za laty Kłopot zębaty. Zim. Siei. 313. — §. Kłopocie ! interj. > niestetyż! Włod. 21d)! trefl! Kłopocie, biadaszku, niestetyż! Cn. Th. 529. KŁOPOTAĆ, ał, ota, cz. kont., kłopocze, kłopoczę Praes. niedok., kłopo-cić, kłopocił, kłopoci niedok., skłopotać, zakłopotać, ukłopotać, dok., (cf. Sorab. 1. klipocu, klipocem; Germ.

kłos, potym pełną pszenicę na kłosie. Sk. Zyw. 2, 378. Daleko ztąd do kłosu ; pierwej będą kwiatki niż ziarno. Pot. Jow. 54. W szczęściu on po gardło brodzi, Jemu siedm kłosów jedno ziarno rodzi. Żab. 11, 9. Koss. — Prov. Slov. Dobre ge pri kopę klaski zbîraf, bonum est penes capitale oeconomizare, dobrze przy kopie kłoski zbierać ; Rag. pâljétkovati klâse spicas legere. Kłos puszczać. Syr. 927. wypuszczać. Cn. Th. Sorab. 1. kwósz dobćwam, laku szo; Rag. klasattise, izklasàttise , prokli-zati u klâs; Croat. klaszimsze; Vind. latuvatife, latdela-

flippent brzękać ; Rag. klopotatti * stukać, klepetatti * kle- nych. Jundz. 2, 59. Bóg pierwej daje trawę, potym pać; Croat. klopachem, klopatam, klopam crepito\ cf.

Germ. flopfett ; Boh. klopeytati offendere, labi\ Hung. ka-lapâtsolom malleo; Ross. xaonHyTb, xionait trzaskać, bić, cf. chłop); gryźć kogo, frasunku go nabawiać, eh nem Unruhe, Sorgen, Stimmer ntacfjen. Czemu się zasmucasz duszo moja, czemu mię kłopocesz? /Wrób.

100. (conturbas me). Ciebie on nigdy żadnym gniewem, ani smętkiem zakłopoce. Zyto. P. Jez. D. b. To najgorzej ‘kłopie (contr, zamiast kłopoce), I najokrutniej dręczy ich i pali. Chrośc. Luk. 113. KŁOPOTAĆ się, Kło-pocić się recipr., Boh. lopotugi se ; Ross. xjonoTaxL,    ti; Ross. KOtociiTbca, OKO.rocHTbca, Sieben gewinnen,

cach. Cn. Th. Vind. klafobranje, pobiranje klafou od sheniz ostanele, sadnia shetva, napobiranje, drugobra-nje , paperkuvanje ; Croat. klaszobranye, klasznobranye, klaszuvanye; Dal. paletkovanye ; Ross. 3ÓnpaHie koæocobe, Me 2lel;renle[e. Cerero plennym kłosem w koło głowy spięta. Hul. Ow. 254. —*§. Pewna waga: n. p. R. 1536 denar jeden był równy kłosom 6, kłos ziarnom 9. Ostr. Pr. Cyw. 2, 302. (cf. strączek). — $. Kłos Celtycki, ziele , kwiat Maryi Magdaleny, Spika Celtycka, kozłek, (SeL iifd)er ©pteanarb. Syr. 37. (KŁOS, KŁÓSAĆ, KŁÓSAK ob. Kłus, Kłusać). KŁOSARZ, a, m., zbieracz kłosów, ber ste^renlefer. Nie widzieć tam wesołych kłosarzów, coby śpiewając za rolnikiem, okruszone kłosy zbierali. Staś. Num. 1, 57., Croat. klaszobèr, fern, klaszobrachi-cza; Dal. paletkovalacz, f. paletkovalicza ; Rag. paljćtko-valaz; f. paljetkovaliza ; Eccl. MacHdByiomiü, coóupaio-miö K.iacbi. 1. KŁOSEK, ska, m., Boh. klâsek ; Sorab. 2. kloszk; Vind. latiz ; Ross. koiocokł , KOiocomncB dem. nom. kłos , eine flcttte 2(e^re. Pszenicy wielkokłosi-stćj każdy kłos wydaje z siebie kilka innych kłosków. Syr. 927. (2. KLOSEK ob. Kluska). KŁOSIE, ia, n.} collect. * kłosy, bte Sichren ; (Vind. klal’je, klafouje, latouje; Carn. klâsovje, (klastje, klastnina pabulum, klasti, kładem pabulari) ; Rag. klâsje). Nie zbieraj na innej roli kłosia, tylko na mojej. Biel. Hst. 53. KŁOSIANY, a, e, z kłosia, 3teM*en*, tum 3let;ren; Sorab. 1. kwósznć; Croat. klaszni, latni; Ross. kojochhłih; Eccl. MacsHWH. Tobie kwoli w kłosianym wieńcu lato chodzi. Kanc. Gd. 13. Stała Ceres bogini w marmurze ciosanym, Promienistą kłosiana skroń korona skryje. Pot. Arg. 144, Wieniec kłosiany żyzność znaczy; tego więc używają żeńcy, zebrawszy z pola. Petr. Hor. 2. R. 3 b., Otw. Ow. 49., (ob. Wyżynki, obżynki, wieńczyny, okrężne). KŁOSIĆ się rec. niedok., wykłosić się dok., sypać się, wysypać się, n. p. żyto się kłosi, już się wykłosiło * kłosów dostaje, dostało. X. Kam., ćtl;reit, Sieben befommen. KŁO-SIENNICA, y, i., ziele, limosella Linn. wodna aquatica. Jundz. 322. ©umpffraut. (Ross. KOiocemma komora, do której wymłócone kłosy rzucają). KŁOSIENICZKA, KŁO-ŚNICZKA, y, z, Serpentina ziele, którego prątki na wierzchu kłoski mają, w których nasienie. Syr. 1143. ©ctylait* genpattg; Bosn. schjer, setir, schjur. KŁOSISTY, a, e, pełen kłosów, 00E Sle^rert ; Croat. klaszazt, klasznaszt; Rag. klasast; Ross. ko.iochcthh ; Eccl. tuacaTufi, KiacHcraü,,

381

KŁOPOTAĆ SIĘ - KŁOS.

KŁOSABZ - KŁOSISTY.

xtonony, ropeBan., cyeTHTbca, cyenycb; ftd) Sorgen    fdjoffett. Kłosów zbieranie, pokłosie, pograbianie po żeń-

tttacfjen, ftd) fümmern. Kto che mieć sen spokojny, niech się nie kłopoci o to, co jutro nastanie. Zab. 13, 73.

Nie kłopoć się o to. Teat. 11, 143. Serce moje kłopotało się we mnie. Leop. 4 Ezdr. 9, 27. (zatrwożyło się. Bill. Gd.). Jak mnie ta jego skłopotana mina bawi.

Teat. 33. d, 78. (ambarassowana, oerlegne fDïtene). Ukłopo-conemu sen się przydarzył. Pilch. Sali. 238. Smętna, żałosna, ukłopotana. P. Kchan. Jer. 98. Duch Pański przepowiedział ukłopotanym odpuszczenie. Żarn. Post. 2,

526 b. Zmiłuj się mój Panie, w tym zfrasowaniu i ukło-potaniu. Ryb. Ps. 54. Ukłopotani około niebezpieczeństwa nad sobą i Rzpltą. Nag. Cyc. 82. — §. Kłopotać się z kim * wzajemnie się frasunku nabawiać, gryźć się jeden drugiego wzajemnie, ftd; n)cd)felfetttg nttb Kummer machen. Władysław w rozerwaniu kłopocących się z sobą papieżów, wszystkiego dokazał. Krom. 472. Ustawicznie się z nim kłopotali. Biel. Kr. 447. Zonę często napominać, rzadko jej łajać, a nigdy się z nią biciem nie kłopotać. Petr. Ek. 61. KŁOPOTARSTWO , a,

n., stan kłopotny, Kummer, ©orge, ^laiferet), hebe 9îotf;.

Gospodarstwo kłopotarstwo. Rys. Ad. 15., Teat. 24. b,

63. KŁOPOTARZ, a, m., biedak, cm armer ©djlitcfer.

W miasteczku, gdzie podwoda, gdzie burmistrz furmanem, Już będzie kłopotarzem, nieborakiem panem. Klon.

Wor. 14. (Ross. XÆonoTHHK’L, xionOTyM» zbyt teskliwy),

KŁOPOTLIWY, KŁOPOTNY, a, e, — ie adverb., pełen kłopotu , Boh. lopotnÿ ; Ross. xJonoTiHBbitt, xionoTHbiil, fummerooK, ltnrit^tg. Pomyślnych trudno zażyć szczęśliwości Bez kłopotliwej pracy i trudności. Past. Fid. 224.

Nikt dobra kłopotliwego nie może użyć wesoło. Pilch.

Sen. list. 110. Śmiało ponosi troski kłopotliwe. Susz.

Pieśń. 2 T. 2. Przodkowie nasi raczej się w kłopotnym Marsie, aniż w spokojnych Muzach kochali. Biel. Kr. 7.

— *§. Do kogo rzecz kłopotna bywa podana, zowie się depositarius. Sax. Tyt. 126. t. j. sprzeczna, o którą spór czyli sprawa, bie ftritttge ©ad)c.

KŁOŚ, a, et u, m., (Boh. klas; Slov. klas; Hung. kalâsz;

Sorab. 2. klosz; Sorab. i. kwosz; Carn. klâs; Vind. klafs, lat; Rag. et Bosn. klas; Croat. klâsz, lat, (kia— szën meszëcz * czerwiec, klasz « zdziebło); Dal. klass ;

Roos. KOJOCb ; Eccl. kmcl ; cf. Graec. xâXa/xog ; cf. kieł, kiełek, cf. kłóć); Me Sleprc. Kłos jest kwiatostan, w którym wzdłuż ogólnej pojedynczej szypułki, wiele bezszy-pułkowych .lub krótkoszypułkowych kwiatów jest osadzo-

KiaCHHH. Modlą sie, aby się żyto gęste, kłosiste a nie-    cocTa3aTe4bHHH, cyT/DKMBHH, KOTOpiiiBbiH, B340pHbig,

wysokie zrodziło. Slryjk. 144. Żeńcy kłosistemi wieńcy    npH4HpnHBbiH ; Eccl. KOTopiHBbiH, Cßap.iHBbiM. Croat. Prov.

obwodzą dziś sierpy. Zab. 9, 17. (ob. Kłosiany). Psze-    Od hise kaplive y od sene karlive, oszlobodi nasz bose.

nica ‘kłosokłosista abo wielokłosista, której każdy kłos    KŁÓTNIA, i, z., (iEtym. kłócić; cf. blatte 21 big), po-

wydaje z siebie kilka innych kłosków. Syr. 927. KŁO-    swarek, swar, zamieszanie, burda, rosterk, zwada,

SORODNY, a, e, — ie adverb., rodzący czyli noszący    spór, Uimtlje, 3anf, ©freit; Boh. tahanice; Slov. swada,

kłosy, 2leljrcn crjcugcnb; Croat. klaszorodni; Rag. klaso-    żehrónj; Sorab. 2. hadra; Sorab. 1. żtrćt, zawożba, wu-

rodni. KŁOSOWAĆ cz. niedok., przekłosować dok., pod-    retżwano; Vind. kręg, kreganje, sprekarjanje, krech,

młócić; co większy, co suchszy lub dojźrzalszy kłos obić,    prepiranie, prepir (ob. *Prza); Carn. kręg, ravs, ardrya,

tir, prepir, prepirenga, sdrashba; Croat. karka, czarga-nye; Dal. karba, kara, kar, inada , pretenye , nadgova-ranye ; Rag. kśr, kargna, karanje; Bosn. pârba, prire-cenje, karanje; Ross. KOTopa, ccopa, pacnpa, pa3M04B-Ka, cocTa3aHie, pa34op,b, 3a4op,b (cf. zadrzeć), Honte-Biumia, CTbiBKa, cxßaTKa, CMyTHimecTBO ; Eccl. KOTOpa, (cf. koty drzeć), perb. Upiwszy się, kłótni i zwady szuka , naprzykrzając się największym swym przyjaciołom. Mon. 66, 686. Gdzie najwięcej kłótni, tam najwięcej miłości. Teat. 22. b, 74. waś ftd; liebt, baö neift ftd). KŁÓTNIARKA, i, i., KŁÓTNICA, y, l, baba kłótliwa, eine 3dnfertnn; Boh. wadilka; Carn. prepiravka; Croat. karachicza, harlivka ; Rag. kargliviza ; Rosn. karacięa ; Ross. CMyTitHiia. Kłótnica napełni goryczą dni męża. Teat. 35. b, 22. Podczaszyna, najzawołańsza błotniarka całej okolicy. Kras. Pod. 1, 219. pieniaczka. KŁÓTNIAR-STWO, a, n., życie kłótliwe, ein jänftfd;eö Setrageu, 3anlfttd)t. Jakież być mogą pobudki do ustawicznego kłó— tniarstwa? Kras. Pod. 1, 221, cf. pieniactwo. KŁÓ-TNIARZ, KŁÓTNIK, a, w., kłótliwy, zwadzca, warchoł, eilt 3ßnf’cr, Unruliefłtftcr ; Boh. wadil; Sorab. 1. zadżerak, żtretwar , wuretżwar ; Vind. prepirävez ; Croat. karlivecz, karavecz, pregovarjavecz; Dal. et Rag. karalacz; Bosn. karaç, natiçalaç; Ross. 3a40pmHKï, ccopmHKb, npH4np-mnKT>, cocTH3aTe.ib , ópaHbKO, óyaHB, cyiara, CMyTHiucb,

co z większa omłócić. X. Kam. oon oben abbrefcfjen. KŁO-SOWATY, a, e, — o adverb., na kształt kłosów, Sichren äbultd;, nue 2lcl)rctt. Ostryż ma nasienie kłosowate. Syr.

25. Pszenica ‘kłosokłosowata abo kłosokłosista, wielo-kłosista. ib. 927. KŁOSÓWKA, i, i., ziele, którego wiecha kwiatowa w kłos nieco ściśniona, koleus Linn.,

Jundz. 502. KŁOSOWY, a, e, od kłosów, 2lef>ren*,

Retint*. Kłosowe zboża, których ziarna w kłosach rosną.

Kluk. Rośl. 3, 128. Kłosowa ość Sorab. 1. kwoskowć kochcż ; Vind. klalńa shpiza, naboda.

KŁÓSZE ob. Kłusać.

KŁÓTKA, KŁÓDKA, i, i., KŁOTECZKA, i, £., demin. ;

Croat. lokót, lokotëcz; Slav. chivit, chilit; Ross. bhcb-«lifi 3aM0KTj ; Vind. lokotez, kluzbeniza ; Sorab. 2. puschzo ;

§. 1. zamek zawiesisty, (cf. Etym. kłoda), 2Sor^ftnge[d;lo^, isorlegcfcfylojl Wszystkie zamknięte były śpiżarnie, kłódki wszędzie i zapory. Kniaź. Poez. 2, 185. Wazon ten t będzie zamknięty na trzy kłódki. Vol. Leg. 8, 85. Zonę swoję pod kłótką zamyka. Teat. 56. c, 78. Zamykasz Wc Pan na kłódkę? ib. 17. b, 47. na 6 kłótek Moskie-wskich. Teat. 31. b, 39. Wypije dziedzic stem kłótek zamknione, Nad cię godniejszy, wina zostawione. Lib.

Hor. 52. Będziesz miał, stłuczeszli kłotkę, Szubienicę pewną ciotkę. Rej Zw. 237 b. Choć usta na kłótki sama uczciwość mieć im zawarte kazała, Odporna przyro-dzoność to prawo zmazała. Zab. 14-, 36. Nagi Kłótka    (cf. męt, odmęt, mąciciel) ; Eccl. pa34opoTBopeit'b. Kłó-

Salomonowa składa się z kołek na drocie wiszących,    tnik lubi się i sam kłócić, i drugich kłóci. Teat. 53. c,

które sztucznie tylko zdjąć można. Solsk. Arch. 112. ba$    65. Po wielu zwycięstwach natrafiła na większego je-

fRtugeIfd;Ioß, ffltngc auf einen hoppelten ®ratlj gefabelt, bte    szcze kłótniarza. Kras. Pod. 1, 219. Ostrzegam    Wc Pa-

fieb bloß auf eine getotffc fünftltdje 2lrt abueljmen laffett. —    na, że on wielki kłótnik. Boh. Kom. 1, 301. Krescen-

§. 2) Lada, skrzynka, bte Sabę, bte 53ttd)fe, ber haften. Tr.    cyusza przemożnego w Rzymie kłótnika, Otton    obwie-

Kłótka zegarowa, w którćj sprężyna zamknięta, ib. Zbić    sić kazał. Nar. Hst. 2, 96. (cf. wichrzyciel, pieniacz). —

deskę na kłótki do tłoku. ib. Kłótka lewarowa, ib. KŁÓ-    §. Idź społem i z kłótnikiem, gdzie trzy matedory Nie-

TKARZ, a, m., co robi kłótki, ber 2$orlKtngefd;(oßmad;er.    zawodne do garści galą luidory. Mon. 76,727. może ja-

Tr. oh. Zamkarz, szlósarz.    kaś karta we grze.

KŁÓTLIWOŚĆ, ści, i., zwadliwość, swarliwość, skłonność KŁÓTY, a, e, part. pass. verb. kłóć, gcftodjcn. W brzuch do kłócenia się, bte 3Mffltd)t; Vind. nemirnost, prepir-    kłótą ranę mu zadał. Sk. Bz. 582. sztychową;    (oppos.

nost; Carn. sabavlivost, prepirnost ; Ross. ccopMBOCTb,    cięty). I cięte mu, i kłóte razy zadawają. P.    Kchan.

Orl. 1, 351.

aroóonpfcHie, CBapjHBOCTb, cywnKiMnecTBO, npHBH3nHBOCTb,

5Raufe), więzienie , zamknięcie , osobliwie szalonych (cf. kłoda), etu^efängitiß, ein tnc^l nerma^rteê 9îarrenftübdicn. Wieść kogo do klozy. Sax. Porz. 151. (cf. koza). Przybyłeś , i mnieś wywiódł z tej klozy przeklętej. Kanc. Gd. 223. Szalonych trzeba w pęta i do klozy dać. Petr. Pol. 56., Petr. JEk. 49. Szaleńszy on iż ów, którego w klozie chowają. G om. Dw. 6. Do ozy z nim, co prędzej, szkoda z nim żartować, jako to z głupim. Birk.

382 KŁOSORODNY-KŁÓTLIWY.

KŁÓTNIA - KLOZA.

B340p,E. Kłótliwość prawna. Mon. 65, 505. pieniactwo, KLOZA, KLUZA (Cn. Th.), y, z., (z Łac. clausus; cf. Germ. bte Çrocefftrfwfyt. KŁÓTLIWY, a, e, KŁÓTLIWIE adverb., zwadliwy, swarliwy, sporny, do kłótni skłonny, janffüdjttg, janftfd) ; Sorab. 1. żtratwarski, wuretżwarski ; Carn. kre-gliv, prepirliv, prepirn ; Vind. nemiren, prepirn, prepir-ski , prepirliu , praudliu, prauduvatliu , prepirarski, pi-pazh ; Croat. karliv ; Rag. kargliv; Slav. inadljiv; Ross. aioóonphTeabHbiii, 3a4opjnBbiH, npHBH3nHBbiß, nptieib-

Hblß, ÓpaMHBHU, CCOpiHBMH, 3a40p4HBblH, B340p4HBUH,

uklwać dok., kłóć, kolnąć, Boh. klubati, klubam ; Carn. kluvâti, kluval, klujem ; Vind. klunjati, klukati, (klun, klunizh » dziób , dziobek); Croat. klyujem, klyuvati, (klyun * dziób); Rag. kgljuzatti (kgljun * dziób); Bosn. kgljuvati, (kgljua rostrum) ; Ross. tutoityTL, yniiOHyTb, mioio, Kie-BaTb, (cKieBaTb ‘zzobać, MeBB zakąszenie, jęcie się wędy, k.iiobTj dziób); Sorab. 1. kwoeżeżu, kwoeżeżim ; §. a) dziobem bóść, dziobać, bidett, mit bern 0d)ttabel baden.. Ptaszę, gdy się już dostoi w jaju, tedy pokarmu szukając, w skorupę kołace, i kluje noskiem. Sak. Probl. 179. Same kurczęta klują i wydziobują się z jaja; kura tylko, rozłupane wyrzuca skorupy z gniazda. Kluk. Zw. 2, 109.-Pożrą je ptacy kiwaniem jadowitym. Leop. Deut. 32, 24., Wujek. Prometeus uklwany żąda pokoju. Petr. Hor. 2, R b. Krucy po śmierci ścierwu dojadają; ale pochlebcy jeszcze za żywota bardzo klują, a oczy łupią każdemu. Rej. Zw. 49. — §. b) Wylęgać; dok., ukłuć, auêbrüten propr. Kury klują też jaja inszego rodzaju, na przykład, gęsie, kacze. Rog. Dos. 1, 123. Zepsuła już ukłuty w sobie ciężar brzemienia. Ilul. Ow. 158. — §. c) Fig. Kłuć, kłóć, bóść, ftedjcn, mcfie tf)un. Ciężka im to rzecz, i oczy im kluje. Morszt. 157. KŁUĆ się recipr., §. 1. wzajemnie się dziobać, ftd) ficrtttn bidett. Kury się same między sobą kiwały. Ezop. 54. Kiwali się dwój koguci, któryby z nich miał być wodzem kokoszom, ib. 70. — §. 2. Z jaja się dobywać dziobiąc, wylęgać się, ftd) aitö bcnt 6p beroor bidett, Ijenwr frieden, brüten (neutr.). Same kurczęta się klują i wydziobują z jaja. Kluk. Zw. 2, 109. Teraz powyzdychały świnie i prosięta, Ani się gęsi, ani się kłuły kurczęta. Simon. Siei. 111. Strusie jaja czy wysiadywaniem, czy ciepłem słońca się klują, nie wiadomo. Zool. Nar. 243. — §. 3. transi. O zębach * kłuć się, dobywać się, puszczać się, rzezać się, tum ben nett, bnrd)bred;ett, tjersorbrcdjen; (Eccl. 3yótio, 3y6aTtio, ob. Zębacieć). Suchy lukrecyowy korzeń dawać dzieciom do gryzienia, gdy im się zęby kłuć nie chcą. Perz. Cyr. 2, 192. W ciężkim kłuciu się zębów dzieciom za uszami pijawki stawiać. Perz. Cyr. 2, 132. trenn fôtnber fdjmer jatmen; Eccl. 3yóoHcnycKanie, 3y6oTpeme, 3y6opo5K/teHie. — §. 4. Fig. Na Olimp, gdy się zapatruję Z uwagą, nie zła rada coś się w myśli kluje. Min. Ryt. 1, 279. knuje się, kuje się, roi się, snuje się, e3 brütet tn meinem topfe fein nnebner ©ebaitfe. Kluje się rzecz. Teat. 26. c, 15. (jest w robocie). Bunty kłujące się. Nag. Cyc. 27.

Exorb. 12. Darmo wściekła potwarzy z twej klozy po- KŁUĆ, kłuł, kluje et KLWAĆ, kiwał cz. niedok., ukłuć, nuréj Grozisz mi, trzęsąc na łbie brzydkiemi jaszczury.

Zab. 3, 394. mot. więzienie, dół, jama.» koza.

KLUB, u , m., z Angielsk., towarzystwo , bet* ßhibb. Pam.

84, 159. Klubista Boh. schudce.

KLUBA, KLÓBA, y, z., KLUBKA demin., z Niem. ber tlo* bett; Sorab. 2. kloba; Sorab. 1. kzipa, kżtpa; Fint/, pre-ziep ; Croat. kluba, vitel, chiga; Tło#. kluba, vitlo ; /łoss. oóoMMima, oÓHHMajibHHita, MOTopa, cttoóa. §. 1, a) kluba, krążek w silniach windujących, mający na okoł okręgu rowek wydroźony na linę, i sworzeń żelazny przechodzący przez śrzodek. Jak. Art. 5, 293. etlte 331ocfrolle, eilt hobelt, j. 35- un ftlafdjenjuge. Klubą abo klubami ciągnąć.

Cn. Th., Chmiel. 1, 225. Kluby, klubki, pytki, na statkach. Haur. Ek. 171. Kluba ruchoma, kluba nieruchoma. Jak. Mat. 4, 238. — b) Kluba * puzdro klubne, ber ftlafcbenjitg, ber Kloben. Kluby bywają abo o jednym kółku, albo najwięcej o trzech. Solsk. Arch. 9. ■— c) Kloba do ciągnienia złoczyńców. Cn. Th. 284. ber $olterflobeit,

Ctlt Sorturmftrument. Próba, naczynie rozmaite do ciągnienia złoczyńców, kluba, kołowrot, drabina, skrzypiec. Cn.

Th. 821. — §. 2. Kluba u wagi, u szal, gdzie języczek stanąć ma w mierze. Cn. Th. brt8 Sffiagcgeridjt, bte 6djeere, ber tloben an einer SEBctge. Libella, mała ważka, też oło-wna ważka albo klobka ciesielska. Mącz. bte 0cf)rotmage,

Slepttmge. — §. Fig. Kluba, kres, karb, okres, porządek, szranki, granice, miara, pomiar, 0d)ranfeit, ©rćtnjeit, £)rb= nuttg, SJiClfi ttltb 3iek Dobre to postanowienie, kiedyby w swojej klubie stało. Petr. Pol. 41. W tej klóbie stoję,

Ze się odmiany nie boję. Ryb. Ps. 51., Rej. Zw. 18.

Prawie żadna rzecz w swćj klubie nie została. Kucz. Kat.

3, 57. („w swym porządku”). Wszystko już prawie szwankuje , Nic niemasz całego, z kluby wszystko występuje.

Kanc. Cd. 2G7. Wszystko w swojej klóbie i w swym porządku zatrzymano być ma. Falib. Dis. A 2. Ormianie już się od Unii rwać poczęli; aż za pracą biskupa znowu w prawowierną klubę wpadli. Nies. 1, 95. Moc posłów wzmagała się, aż za Zygmuntów w tę klubę wpadła, że bez konsensu ich żadne prawo stanowione być nie może.

Nies. 1, 278. Weź język w kluby. Teat. 43. c, 157. Co z kluby wyjdzie, nawróć do porządku. Fred. Ad. 444.

Pochodź, dokluwać, dokluć, nakłuć sieL, pokłuć, przekłuć, przekłuwać, wykluwać, wykluć; klukas.

KLUCH, a, m., KLUCHA, y, z., wielka i niezgrabna kluska, ein nngefd)lad)ter SKeftUIofL Bndtk.— §. Flejtuch, niechluj, m., et i., ein Ihtretitltcber, ettte Unretnltdje. ib.

Karność obozową, w swąwolą obróconą, do własnej kló-by trochę surowiej przywodził. Warg. Wal. 329. Wkrótce wojsko w klóbę przywiódł. Pilch. Sali. 197. Za czasów moich wszystko już z kluby wychodziło. Zab. 6, 354. W ścisłe wziąć kogo kluby « w kleszcze. Tr. einen cintretben, dnfdjtattfen. Ująć się z kim w kluby, tirer au court baton avec quelqu’un. Tr. mit einem überê tnie gefpannt feptt. —

§. 3. Kluba « staw w ciele. Cn. Th. (Slov. kluł>o, kicia coxa; Boh. klaub artus; Lat. med. globa), baê ©elettî. Beka z kluby wypadła. Tr. wywichnęła się. — §. .4. Pęk

i konopi kluba albo kopa garści. Przędz. 109. KLUBNY, a, e, od kluby, tloben *. Puzdro klubne, $lafd)citjltg, pewna liczba klub w puzdrze w sztuce drewnianej lub metalowej. Jak. Art. 3, 13., Jak. Mat. 4, 238. Ciałowjun-kturach niby w klubną szrubę sprostował. Wad. Dan. 183.

KLUB - KLUB NY.

KLUĆ-KLUCHTA.

383

lnu lub konopi pewnej miary, ein hielten §lad)3, ipaitf. Lnu KLUCHTA, y, z., z Aiem. bte tlnft, eine Spalte ttt bett $d*

fett, Sergen; rozpadlina, skadłubina w górach, skałach,

n. p. Góry puste mają w sobie kluchty i też jamy wielkie, pełne pary i ‘wilgoty. Cresc. 135. Przy kamieniu czerwonym obfita woda bywa; a wszakoż trzeba obaczyć, aby ta nie wchodziła w skały abo w lochy, albo jako

384

KŁUCIC - KLUCZ.

KLUCZEM - KLUCZNIK.

górnicy zowią w kluchty niejakie. Cresc. 27. — NB. Trotz tłumaczy kluchty * kleszcze ogniowe.

KŁUCIĆ ob. Kłócić.

KLUCZ, a, w., kluczyk zdrobn., (Boh. kljć, kljćek, (2. kiełek); Slov. kłuć, kljć; Sorab. 1. klucz, klutż, klutżik; Sorab. 2. kluz ; Vind. kluzh, (kluzhanza » zamek, kluzhe-nizhar * szlósarz); Carn. kluzh ; Croat. klyuch, kluch; Hung. kuch, kults, kólts; Slav. kljucs; Bosn. kgljuę; Rag. kgljuc; Ross. kikutb , kiiomhkb ; Dal. klyvoç ; Lat. clavis ; Ital. chiave; Hebr. kala « clausit ; Dor.    Graec. xletę,

hIhgo, cf. fd)Ue$en 21 b 1 g.) ; §. 1. narzędzie, którym zamek i kłótkę otwierają. Petr. Et. 330. ber ©djlüffel. Główny klucz, ber $auptfd)lüffel, (Croat. odpirach). Dziurka od klu-Teat. 28. b, 7. baś ©cpiffellod). Wielki dziw, że

cza.

mnie mąż dziś na klucz nie zamknął, ib. 27. b, 16. ettt* fließen. Cukier i kawę pod kluczem trzyma, ib. 24, 134. unter bent Schlöffe, unter bent 33efd)luffe, 2$erfcf)lttffe; (Vind. sklenishe, sklep, sklenik). Wychodzi drzwiami, które ma za swoim kluczem. Teat. 33, 41. Kazała drugą taką kupić kłótkę, aby tym łatwiej klucza dobrać, ib. 52. d, 29. Cnotliwej szafarce wzięto z ręku klucze. Falib. Dis. X. 2. (t. j. szafarstwo). Zony rzecz jest w domu nabytemi rzeczami szafować, pod kluczem chować. Petr. Ek. 6. — Prov. Mały klucz przestronne otwiera gmachy. Fred. Ad.

103. Przed kim było klucze kryć, temu w ręce dano. Rys. Ad, 56. (cf. kozła ogrodnikiem robić). Klucze do rąk, drabkę na szubienicę. Rys. Ad. 31. (okazya robi złodzieja). — Kluczem wróżenie Ross. KUOMeBOixBOBame. — ,§. Klucz do strojenia muzycznych instrumentów, strojnik. Tr. 1, 62., Ross. CTpoeoacHira. Aliter Klucz muzyczny, pewny znak w notach muzycznych; ten jest inny skrzypcowy, inny klawikordowy, inny dyszkantowy, inny basowy i t. d. Magier. Mskr. ber ©cfiluffel, fDîuftffcîjlüffel, ber ben Söertl) ber 9îoien beftintmt. — §. Klucz w sklepieniu, zwornik, zamykający sam śrzodek sklepienia. Jak. Art. 3,

296. ber ©cfylußftein, ber ©d)luß etneś ©enwlbeś. — g. Klucz zębowy, śrzoba , którą się zęby zacięte otwierać zwykły. Perz. Cyr. 2, 189. bte 3n^nfd)raube. Klucz Angielski do zębów wyrywania. Czerw. Narz. 31. ber @îtgltfd)e ©dflüffel, 3<rfltte (Utêjuretjkn. — §. 2. Fig. Cokolwiek wstęp do czego ułatwia, ber ©dflüffel, ber 3lt0GK0- Kamieniec do Polski klucz. Łączw. Zw. 5. Wiara nasza jest kluczem królestwa niebieskiego. Zygr. Gon. 327. Klucza od serca nie dawaj im twego. Jabł. Tel. 329. Prędko znaleźli klucz do serca jego. ib. 222. Otworzył Pan apostołom zmysł, i dał im klucz umiejętności. Dambr. 234. Próżne ich były usiłowania w znalezieniu klucza do téj allegoryi. N. Pam. 4,

72. et 13, 102.—§. Klucze thelog., moc apostołom dana rozgrzeszenia. Zygr. Gon. 324. bte ©cf)lüffel be$ ^ttttttteP retefrê. — §. Klucz » kluczka, sidło, łapka na kogo, Fig. eine galle, eine ©klinge. Ona chce jej szkodzić, lecz tak klucze składa, Ze w cnotę i w życzliwość obraca sie zdrada. Pot. Arg. 149., Vind. klupa, klank, progla, mresha. — §. 3. Klucz zająca, Ross. cMema, ber Slbfprung be£ $a-fenê. Zając klucz dwojaki czyni, albo w zad, a dopiero ztamtąd w bok, albo zaraz w bok. Ostror. Myśl. 9. — §. 4. Pewna gruntu i majętności miara, na przykład, klucz

Siewierski, klucz Bożęcki, klucz Rzecki. Pełr. Et. 330. włość, ciąg dóbr (cf. kluczem); Bosn. sgjupa, sgjupania, (cf. źupanj, eine £errfdjaft, eine M;e »on éanbgütern. Klucz droższy niż kamień; kamień młyński czasem kilka tysięcy czyni ; zaś klucz, który go zawiera , musi być droższy. Dwór. J. 3. — §. 5. Pewna kość pod gardłem poprzek do ramion końcami położona. Petr. Et. 330., ob. Kluczyk, kluczka, kość kluczowa, bfl§ ©cfflftffelbettt. KLUCZEM adv., ciągiem, stadem, jugtnetfe, fjeerbenwetfe. Baby wiodą się na stypę, by dzikie gęsi kluczem, jedna za drugą. Mat. z Pod. C. 1. KLUCZKA, i, z., (Boh. klicka; Carn. kluka; Bosn. kgljukka, kgljun, kukka; Lat. med. cliquetus; Gall. cliquet; cf. Graec. Xvxoç); 1. żelazko we drzwiach, za którym klamka zapada. Dudz. 4ł. po teraźniejszemu skobel. Włod. ber ^Itltffntfen. — §. 2. Uszka z węzłów związane, do chwytania czego, eine ©djltttge. Kluczka Angielska tak się robi, że jednym końcem zadzierga się kluczka ; potym przeciąga się dalsza część tegoż końca, tak iż w drugim przeciągu koniec przechodzi po nad kluczkę ; naostatek robi się druga kluczka. Jak. Art. 3, 46. (cf. węzeł). Pasiecznik ma mieć drabin dwie, żeby rojów nie trząsł kluczkami, ale po nie łaził na drzewo. Kack. Pas. 12., (ob. Leziwo, leży). Kluczki z swoichże włosów porobiwszy, na drzewach się powieszały Cymbryjskie żony. Faliss. FI. 424. Wić zakłada się na kluczkę. Jak. Art. 1, 372. — §. Kluczka * narzędzie do wyciągania siana z szopy. Włod. — Kluczka, rószczka o dwóch samorodnych ramionach do ręcznego kręcenia powrozów; item żerdź długa z nosem do zrywania owoców. X. Kam. eilt ©paltftwf, eine ©paltftange. — §. Fig. Kluczka » sidło, ła-paczka, sztuczka na kogo, fortel, ein gaftftricf, eilte ©cf)lttt* ge, ein Słnnftgriff, eine galle; Boh. ljćka. Sam pryncypał dostał mu się w kluczki. Jabł. Buk. F 4. Kluczkę jaką umyślnie nań najdą, aby się z nim pogniewać. Gorn. Dw. 510. Suspectum est mihi hoc, obawiam się jakiej kluczki w tym. Majcz. Imminere rebus alicujus, czyhać, godzić, przyczyn szukać, kluczki zakładać na kogo. ib. — §. 3. Kluczka, klucz, kość kluczowa, kluczyk, rozsoszka, baê ©d)lü3* felbetn. Kość umieszczona poprzecznie w wyższej części piersi z obudwóch stron, podobna do klucza starożytnych. Dykc. Med. 3, 4SI. in avibus dicitur: sanki, ostróżki. KLUCZKOWAĆ, ał, uje, inlrans. niedok., kluczyć, różne skoki poczynić, żeby się wywikłać, wywinąć, fiel) ^et(Ut3 su brefyeit fudjeit, 2ÏU$pd)te fudjen. Że ten go spotkał niespodziany, Trudno było kluczkować, powiada mu tedy, Ze do króla był posłań. Pot. Arg. 227. — §. Skluczkować kogo. Pot. Syl. 76.; transit, dok., osidlić, einen beftrtcfen. KLUCZNICA, y, i., szafarka klucze pod sobą mająca, bte Sefdjltejkrtnn, 9ht3geberinn, ffiirtyfdjafterimt, ©djćtffttertnn; Boh. kljćnice; Sorab. 2. zastojniza, ausgabarniza ; Carn. klu-zhariza; Vind. kluzharza, shliefarza, sapirarza; Ross. mio-UHHua; Croat. klyucharicza, (cf. klyuchenicza, Vind. klu-zheniza; Carn. kluzhanza * zamek). Zony nie powinny płatnej klucznicy lub wielkorządczyni, rządu domowego powierzać. Zab. 16, 3. Maluśka u księżny Holhy była w fraucymerze klucznica, z która miał Swentosław syna. Stryjk. 121. KLUCZNIK, a, m., KLUCZNY, ego, w., §. 1.

KLUCZOWY - KLUCZYK.

KLUKA - KŁUS AK.

385

co klucze trzyma,^ ber @c()ltejkr, bcttt bte tochlitffel anoer*    przystosowuje ; Ross. bkhoiiitł przyłączyć, zamknąć w

irrtllt jtnb; Boh. kljcnjk; Slov. kljcnik, klućar; Sorab. klu-    czym, zawrzeć, BbnuioniiTb, BHKJionaTb wyłączyć, wyklu-

tźownik; Hung. kultsâr, koltsâr ; Carn. kluzhâr, (kluzharem    czyć, BHMKmaa wyłączenie ; Bosn. kgljukkati, ukgljukati

s gospodaruję , kluzhanzar * szlósarz) ; Vind. sapervez, sa-    intrudo ; Boh. kljcjm"se germino; cf. kiełek.

pirevez, saklenovez; Rag. kgljucjar; Croat. klyuchar, klu- KLUKA, i, i., hak, ein £afett; Carn. kluka; Bosn. kgljuk-char, kluchonosz, (2. kluchar > szlósarz); Dal. konobar    ka; Ross. Eiiona. Kluka ciągnie i szarpie drzewo na dól

ob, Kanaparz; Ross. et Eccl. KiuoYaßk ,k kjhomhhkb.    Klu-    żelazną.    Chmiel. 1, 1100.

cznicy miasta, odmykają i    zamykają miasto    według po-    KLUKAĆ"    aï, a, intrans. niedok., (Boh. kloktati    charkać,

trzeby, mają oko na opatrzenie murów. Petr. Pol. 2,196.    gargaryzmować; Vind. klukati * Germ. flocfen, 1. tokować, 2.

bte Sdjorfdjließer. Odźwiernych abo kluczników od rozma-    * kiwać ; Rag. kgljucciati, klokugnatti, glogoghjatti ; liai.

itych komor. Star. Dw. 34. Klucznik ma klucze mieć w    bollire gorgoliando ob. Głogotać; Carn. kiókam clocito,

kilku węzłach, osobno od domów gościnnych, osobno    Dan. klukke; Graec. xXwÇw; Croat. klukam » kołatam). —

od piwnicy. Haur. Gosp. 21. Wchodzi do refektarza klu-    W brzuchu kluka, kruczy, warczy. Dudz. 20. e$ foltert tnt

cznik, i rozdaje braci po    bochenku chleba.    Pim.    Kam.    Sandte;    Ross. ypqaTb, npoypnaTb,    3aypqan>.

342., Eccl. xpaHHTeitHHKï».    Klucznika urząd    Ross.    mio-    KŁUKAS,    a, m., (Etym. kłuć), dziób    długi, jak    n.    p.    bo-

napCTBO. Kluczny nieba, claviger. Brud. Ôst. F 6. Pan    ciani, ein langer ©djnabel, tnie ber be§ ©tord^. Tr. (cf. Carn.

nie mówi, mam klucznika, powierzyłem ten klucz komu;    etc. klun » dziób). — §. Kłukasy, bazgranina, bazgrota,

ale mam klucz od piekła i od nieba. Rej. Apoc. 16.    mazanina, fcfjled)te ©cÇrtft, ©efd)mtere, Ml/enfüjk; Vind.

Piotra Pan klucznikiem kościoła swego uczynił. Sk. Kaz.    krazanje, burnu pifanje.

gręda, ber £rab, ba3 traben beć> ^ferbeś; Vind. dirja, dir— janje, konjski friedni hod, lohkokorak; Ross. rpyHb, CTynb, pa3Baib, pasBaaeitb. Ujrzał przed sobą rycerza ‘kłosem wielkim pojeżdżającego. P. Kchan. Orl. 1, 327.- Sporym kłosem uciekł. Teat. 24, 132. Do kłusa, jako z przyrodzenia trudniejszego, naprzód źrzebce wrprawować trzeba. Hipp. 40. Do kościoła trzeba kłusem, a z kościoła je-dnochodą. Rys. Ad. 11. Niechaj chodzi kłosem, a nie jednochodą. Papr. Pr. E. 2 b., (oh. Jednochoda). Bardzoś prędki; mój rozum kłosem nie biega. Boh. Kom. 1, 192. Koń dziki będzie w początkach skakał i rzucał się; ale zmordowawszy się cokolwiek w kłus wpadnie. Kaw. Nar. 385. KŁUSAC, KŁOSAĆ, ał, a, kłuszy et kłusze; Iiłu-sać się recipr., Boh. klusati, klusówam ; Sorab. 1. kow-fam; Bosn. kassati, drussati, prussati, jako hoditi; Vind. lohkokorazhi, lokokoraknu jesditi, dirjati; Ross. pwcKaTb, pumy, pHcnaio (cf. ryść), rpyrnjoio txaTb. g. 1. kłusem chodzić, ben £rab gefeit, traben. Konie pod orlemi ogromne forgami W szorach kłoszą złoconych, szumno prze-pryskując. Tward. Mise. 162. — §. 2. Kłusem jeździć, traben, ben £rab retten. Na koniu kłósał. Lek. Koń. 75. Ku obozowi niemieszkanie kłuszą. Jabł. Buk. C. 3. Za Ocean albo Niepr uciekaćby musiał, I gdzieś z Polski daleko się za Tatry kłusał. M. Biel. S. M. B 2 b. — Fig. Tyraństwo, które teraz kłusze, Wnet zostanie na placu bez dusze. Paszk. Bell. B 4. — §. 3. transi. Tru-pać się, tłuc się, hinten bretn trotteln, nadjtraben, tynlra* bert, nacblanfen. Ubogi kłosając się często za dworem, nałoży na prokuratora cały majątek. Sax. Porz. 116. Dobry on człowiek oskarżony, na trybunał kłósać się musi. Gorn. Wł. M. 4. Dzisiaj o najmniejszą rzecz każdy na sejm ruszy, A ty za nim ubogi ziemianinie kłuszy. J. Kchan. Dz. 33. Duszy istność jedna, lubo w różne postaci się kłusze. Zebr. Ow. 380. (migrât). KŁUSAK, a, m., koń ciężko noszący. Cn. Th. ein Araber, £>od)traber ; (Boh. kłusak; Sorab. 1. tupotak, kowfak, (cf. Kozak);

304. Moskale kniazia wielkiego klucznikiem pokojowym KLUNIACKIE gruszki ob. Koniakowka. i exekutorem woli bożej być wierzą. Gwagn. 524. — g. KŁUS, ‘KŁOS, a, w., Boh. kłus; trocht, ryść, rześcia, 2. Klucznik, przełożony nad włością, kluczem dóbr, ber Sorgefejjte einer §errfd)aft. Głowszczyzny ciwunom, klucznikom, wójtom, starcom, ławnikom miejskim:* Jeśliby czeladnik ojczysty w którym z tych urzędów był, tedy tylko połowę tćj głowszczyzny; a jeśliby w kluczach abo wójtostwie szlachcic był, takiemu głowszczyzna według stanu szlacheckiego. Stat. Lit. 372 '«KLUCZOWY, a, e, od klucza, ©c|lüffet * ; Vind. kluzhen ; Ross. MioqeBbm.

Przez dziurkę we drzwiach kluczową widział ją. Teat. 54,

51. — Anatom. Kość kluczowa, clavicula. Krup. 1, 14. et 173. baê ©d)lüffelbcttt, cf. kluczka, klucz, rozsoszka. KLU-CZVĆ, ył, y, intrans. niedok., odskoki lub klucze robić,

Slbfłtrthtgc machen. Już idą ‘pada, bor od głosów huczy,

Tu sarna myli, tam zajączek kluczy. Kochow. 324. Zając z miejsca na miejsce przed myśliwcem klucząc, miesza swoje tropy. Lub. Roz. 36. — transit. Kluczyć, krzywić, früntntett, bengen. Niewiasta zgarbiona, skluczo-na abo skrzywiona, nie mogła sie podnieść. Sekl. Luc.

KLUCZYCZEK, czka, m., de-

m.,

13. KLUCZYK, a,

min., baä ©d)lü[feld;en, ein fletner ©chlüffel; Sorab. 2. kluzk;

Sorab. 1. klutzik; Rag. kgljucich; Croat. kluchecz, klu-chichek; Hung. kóltsotska; Ross. tummcb. Kluczyczek mały zameczki one otwierał. Pot. Arg. 812. — §. Kluczyk do wyjmowania świderka z korony trepanu. Czerw.

Narz. 16. — §. Kluczykiem zegarek nakręcić. Haur. Sk.

184. Utyrfdjlüffel.—§. 2. Anatom. Kluczyk, oh. kość kluczowa , kluczka, klucz, ba3 ©tfyluffelbetn. — Botan. Kluczyki, ów, plur., paraliżowe ziele, £)tmtttelfd)liiffel, primu-la, ma liście podługowate, kędzierzawiące się i na prątku w początek wiosny kilka kwiatków żółtych wiszących, nieco pachnących. Kluk. Rośl. 2, 226.

Dalszych pochodzących słowa klucz niemasz w Polsk., w innych dyaleklach są: n. p. Eccl. omnonaio, OTMbmaio odmykam, CMionHTH, ctatonarb łączyć, związać, clkkio-Yeiłine wiązanie, cembrowina, MionaeTbca przygadza sie, przypada, kaioyhmi przypadający, stosowny, K.noniiMCTByio

49

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

K M.

[batyst. 3], Boh. et Slov. kment. Bisior płótno cienkie białe , teraz kmentem zowią. Budn. Apoc. 48, 12. cf. gwent. KMENTOWY, a, e, bisiorowy, z kmentu, Boh. et Slov. kmentowÿ.

Carn. kłusa cliłellarius mannus ; Vind. klufe, klife, klu-fina, klufa, koin, konj * koń (dirjavez, dirjar * kłusak);

Croat. klyusze, jorga mannus, klussina * kobyła; Rag. KMENT, u, m. kgljuse, kgijusina equus ignavus ; kogn kgljusavaz caespi-tator ; Bosn. kgljusc, kognię mannus ; drussaę, kogn kas-savaç, prusaę kogn, koji jako hoddi * kłusak ; Eccl. wuo-ca , aiajaa aoma/m, HinaKb konik ; Ross. pticaKb, pbica- KMICIC albo Radzie herb; w polu czerwonym kotwica, uchem ^eKb kłusak; cf. Arab.    celeńter incessit). Na kłu-    do góry; przy uchu po obu stronach gwiazdy dwie. Ku-

saku pancernym harcuje Mykita. Zab. 46, 123. Nar. —    rop. 3, 24. etrt SBappen.

lânjk; Sorab. 1. bur; Vind. kmet, polski zhlovek, pauer, purizh, arazh, hubar; Carn. kmet, kmeth, kmetizb, grun-tar; Croat. kmèt, podlosnik, delopolecz, szelnik; Rag. kmèt ; Bosn. kmet, segljanin ; [starorus. KMieTŁ. 2] ; Graec. xo[ir]Tgę. Poddanych gruntu, siedzących na pańskiej roli, a z niej do czynszu i innych powinności ręcznych obowiązanych, nazywała najdawniejsza starożytność, jak i teraz zowiemy kmieć, cmetho. Nar. Hst. 6, 355., Vol. Leg. 1,9. ber Sauer, ber eine $aupt(mfe beftßt, tpauptljufner, §ttf» ner, ber ©attjlolmer, ber ^ferbebauer, @ait$(mftter, SMfpćht» ner, 5Infpartner, ^ferbner, Śollmeter. Kmiecie, rolnicy siedzący na gruncie pańskim. Nar. Hst. 2, 292. Rolnicy nasi, jedni mają znaczne gospodarstwo, jako to szołtysi, okupnicy, kmiecie; drudzy połową mniejsze, jako to pół— rolnicy, ^albflltftter, $albmeper, zagrodnicy; inni ledwo mają jakie, jako to chałupnicy, komornicy, 5?0tljfaßett, §tn» ierfaßeu. Świtk. Bud. 441. Jak kmiecia całego osadzić. Haur. Sk. 42. — §. Ogólniej : Chłop, siodłak, rolnik, włościanin, ber Satterśmann. Gdy o zysk idzie, często kmieć od roli Lepiej wymyśli niż mędrek uczony. Zab. 14, 245. Szym. Jednych losów ugodą i zbrojny oprawca W tymże grobie polęże, i kmieć chlebodawca. Zab. 13, 238. Użyteczniej jest mieć więcej kmieci, niźli pachołków. Petr. Ek. 14. Szlachectwo bez bogactwa w kmiecie idzie. Sk. Kaz. 489. To cały kmieć widzę, tysiąc razybym go w pole wywiodła. Teat. 15. c, 94. (gbur, nieokrzesaniec, głupi, tępy). — §. Kmieć * poddany, eilt Untertan. Fig. Każdy człowiek kmieć jest i poddany boga swego. Na robotę Pańską posłań jest, na pana robić kazano. Sk. Kaz. 469. Adamie, ty boży kmieciu, Ty siedzisz u boga w wiecu (Bogarodz). Biel. 19., Nar. Hst. 6, 355. KMIECY, a, e, (Boh. kmetcy emphiteuticus ; Carn. kmetushke; Vind. kmetizhki, kmeteshki, kmeteh, kmetinski, purouski; Rag. kmetski); od kmiecia, SatterśS *, Sauer *. Folwark kmiecy czyli okupny. Świtk. Bud. 442. Kmiecy potomek barki w złoto stroi, A możnych książąt krew u cepa stoi. Zab. 12, 121. Nar. Łan kmiecy większy, z którego kmiecie dzień w tydzień podług prawa robić mają, liczy łokci kwadratowych 362,880; mniejszy 115,200. Zabór. 297-8. bie 23auertt|mfe. Kmieca tam miłość, gdzie przy ludziach sobie łają, bez ludzi się obłapiają. Rys. Ad. 29. Kolu-mella osobliwy mistrz w sprawach kmiecych. Orzech. Qu. 62. t. j. w rolnictwie, gartbiMrtfyfdjaft ftelbbatt. p₀ KMIE-CKU adv., po kmiecemu, jak kmieć, Mitrtfcf), Ićtnbltd). Z prostoty i po swemu, jakoby po kmiecku, mówim do boga, zbudowaliśmy tobie domeczek. Sk. Kaz. 454. KMIECTWO, a, n.,    §. 1. rolnictwo, Vind. kmetnia, polsku

386

KŁUS - KŁYSTY.

KMENT - KMIECTWO.

§. Kłus, ber £rcd>, kłusaka uderzyć. KŁUŚ, KŁOŚ, ia, KMIEĆ, ia, m., (Boh. kmet senecio, zgrzybialec), Boh. celowi., KŁUSIE, ięcia, n., demin., szkapsko ciężkie, eilte trabenbe fdjledjte 9M;re. Bodajby mię bóg był od tego kłosia uchował. Ossol. Str. 7. Sknery, miasto jednego pięknego konia, parę ze szkodą maciorki kłusiąt nikczemnych mieć wolą. Hipp. 22. Kto komu kłusie zabije, ma dać za nie 4 grzywnv, a za żrzobka 5. Tarn. Ust.

142.

KLUSKA, i, z., KLÓSEK, ska, m., Cn. 7%., KLUSECZEK, czka, m. zdrobn., z Niem. ber b(l3 5łl0|d)ett put (£3* feit (£>ftb. Knobel; Boh. knedlik, knedljćek, ob. Knysz,"

Morav. śiśka (cf. szyszka); (Slov. hłuska glandula); Ross• raiynma, Kieana); gałka z mąki zrobiona do jedzenia, n-p. Niech mi zgotuje z dwa kioski, że jeść będę z ręki jej. Budn. 2 Sam. 13, 6. („not. insi tłumaczą placki; ale placki pieką, a te tu warzyła Tamar, i potym je nalała, a placków ci nie nalewają”). Chłopi z pośladami krup lub grubych klusków zażywają. Haur. Sk. 507. Sér, który w winie i w kioskach warzą. Urzed. 435. Z mąki hreczanćj gotują dla czeladzi kluski, i placki pieką, nazywane hreczaniki. Ład. H. N. 47. Pacyenci mają się wystrzegać jadania lemieszLL czyli klusek prażonych. Perz.

Lek. 149. Kaszą i kluseczkami dorobiliśmy się chleba.

Teat. 26. b, 4. Kioski mięsne, Carn. polpętć; Ross. kjhoukh. Klosek, którym nadziewają gęsi, kaczki. Cn.

Th. ètopfnubeht, ©topffloße, ©ctnfe..u. f. n>/§u ftopfen; Ross.

Mhc/iTKa.

*KLUTKA, i, z., Institas mercimoniales circa praetorium in medio fori sitas, dictas vulgariter klutki. Bub. 29. kramy, budki, cf. kletka.

KLUZA ob. Kloza. KLWAĆ, KLWANIE ob. Kłuć. KŁY ob.

Kieł.

KŁYKCIASTY, a, e, mający kłykcie. Cn. Th. mît fôlttrdjeltt »erfreu', cf. jednokłykty palec. (Boh. klikatÿ aduncus; Slav. kljast * kulawy). KŁYKCIOWY, a , e, od kłykciów, $tn* gerfrtôcfjteï *. KŁYKIEĆ, keia, m., condilus, trzpień, oścień, guzik palca. Perz. Cyr. 149. ber fônôdjel am ginger; Carn. zlink; Croat. schćpczi; Boh. elan. — (Boh. klika klamka; Ross. mlike, młikii, KibiuOKE * kieł). — §. 2. Kłykieć s guz kłykciowy, eine Kopfnuß, etrt ©cfylag mit ber gauft. Wie-lem kłykciów od niego odniósł. Cn. Th.

*KŁYŚ, ia, m., chłystek, ©djlucfer, ©elbfdjnaM. Prszto Kły-siu, oto pień. Rys. Ad. 58.?

KŁYSTY, a, e, w kły opatrzony, mit dauern rerfe^en; Ross. KiMKacTHH. W kłystego odyńca oszczepem ugodzić. Zab. 5, 345. Koss.

obdelanje, kmetinstvu, kmetezhnia, kmetstvu; Carn. kmet-    148 b. Przydało się kmiotownie jednej, ze jednym po-

ztvu ; ber 9Icferbau. Obire opus rusticum, kmiectwem się    rodzeniem trzech synaezków miała. Papr. Gn. 1055.

obchodzić. Macz.— §. 2. Folwark kmiecy, kmiectwo. Switk. KMITA, albo chorągwie Kmitów, herb; dwie chorągwie zło-Bud. 444. ein Sauergut ; Carn. kmetje; Croat. kmetchina. te w polu czerwonym. Kurop. 3, 24. ein Sßappeu.

Pochodź, kmiotaszek, kmiotek, kmiotoivic, kmiotowka, K.M0CHA, KMOCHNA, KMOTRA, y, ż., KMOSIA, KMO-kmiotoivna; Croat.    kmetim;    Carn.    kmetaremp    kmetujem    SZKA, i, z, zdrbn., [z śred. łac. commater, o], Boh.

agros colo.    -    kmotra, kmotfićka ; Sorab. 1. kmotra; Slov. kmotra ;

KMIN, u, m., KMINEK, nku, m., Boh. kmjn, (2. kmjn Hu.ng’ kofma asz^ony^    kotra* kotnnja, koterza

!    ,    • •    , . v c, *    ,    .    u    gota, gotiza, botra; Croat• kuma; Ross. KyMyiima: Eccl.

r .    ’    •    Tj t    r    f V . ’ den kmoszki swoiei poiać nie może, zwłaszcza gdyby

Lat. cuminum; Hebr. 'jïftD kammon; ber ftummel. Kmin    . ,    j j j ^    ’    c-& 17 ł

,    j ,    .'    .    ^    * ot j. *" sie luz w małżeństwie swoim kmoszka stała, Szczerb.

kramny, ogrodny abo siany, bet StantttemA ©«tato    Z kmoszką i duehowna pos;innościa zJacz0.

mel. Syr 4a0 Kmm staezys y sylvestre altermn,    mieœk,d nie oJ* sie. KarntKat. 576 — § .In

temel, trzeć, leśny. >b. 442. (cf. kręc.szek). Km.nJe-    ^    Kmoszka, plotka, gadulska, wścibska, eine

śny, świniak, chłupaczki, polny kminek albo hanyz, SîoÇ* ^laubertafdie «latftBe f ätfeberinu Wdowa zaraz kmo-tentemel, WntaĄd. «b. 458 (W. 1 baby duschka);    M Et V I w”?-

kmin Tebajski. td. ib. 439. Aminek, kmin polski, biały ,    kmochv‘ H’e!, List 18 Kmochv wiarofo-

kmm, nasienia bielszego od kramnego, roefer SteraeL «». mJne    4 188. Nar Prawiem już widział one cie-

r d 7 i •    ’ ir- j i    n    powinien kmoszke nadobnie przeprosić, Az rzecze kmo-

Stemel. ; Boh.^ kmjnowy ; - kumenou ; «.«. iumhh- ^ - j do ć ^zwm. Siat. B 4. KM0TERSK1 oh. Kmo-HHH, imniOHHUM; Ecel. sponoEMii. Kminkowa wódka. trowskj. KMOTERSTWO, KMOTROWSTWO, a, n„ (Boh.

KMIOTASZEK, szka, m., żałując: biedny kmiotek, ettt gu* ter armer 23auer. Kmiotaszek ubogi. Klon. Wor. 77.

KMIOTEK, tka, m., KMIOTECZEK, czka, m., zdrbn. rzeczw. kmieć* chłopek, ein (Reiner) Sauer, ein armer Sauer ; (Carn. kmetèzh, Vind. kmetizh, arazhizh; Croat. kmetich ; Bosn. kmeticch). Wielka kupa kmiotków ubogich na przewóz oczekiwała. Birk. Gł. K. 10. Ubodzy kmiotkowie. Lib. Hor. 51., Haur. Ek. 72. Patrz kmio-teczka nędznego, choć każdy dzień robi, Jak mu bóg    227., Sk. Dz. 576. KMOTR, a, m., kum, chrzesny

ubożuchny kącik jego zdobi, Ma pełno i w gumienku,    ociec lub chrzesny powinowaty, (Boh. kmotr, obs. Boh.

w oborze i w skrzyni, To wszystko miła cnota z uprzej- kmoch; Slov. kmoter; Hang. koma; Sorab. 1. kmotr; mości czyni. Papr. Pr. E b. KMIOTKA, i, z., Cn. Th., kmieca żona, bie Saiterêfrau; Carn. kmętćza; Rag. kmet-tiza ; Croat. kmeticha ; Bosn. kmetiça. KMIOTKOWAG intr. kont., kmieciem być, Sauer [et)U. Ty będąc wolnym szlachcicem, już kmiotkować musisz. Smotr. Lam.

77., Croat. kmetim colonicale obsequium exhibeo’, Carn. kmetujem, kmetarem agros colo. KMIOTOWIG, a, w., chłopowic, kmiecy syn , ein Sauerêfofltt. Żaden kmioio-wic tak sie nie urodził, aby go matka w żłobie położyć miała. Sk. Kaz. 489. KMIOTOWKA, i, z., kmiotka, kmieca żona, bte Sauerfrau. Wiele tysięcy szlachty, krnieciów, szlachcianek i kmiotowek i dziateczek prowadzono do hordy. Birk. Kant. C. 4. KMIOTÓWNA, y, i., córka kmieca, bte Sttltertpcfyter. Jeśliby ławnik kmioto-wnę albo chłopkę pojął , dzieci z niej ojcu w wargielcie równi będą. Szczerb. Sax. 367. Z róży czerwonej na wsiach kmiotowny wieńce wiją. Spicz. 165., Rej. Zw.

kmotrowstwj ; Slov. kinoterstwo; Sorab. 2. kmotschoj-stwo ; Vind. kotrina, botrina; Carn. botrina ; Eccl. KMOTp-ctbo , KyMOBecTBO; Croat. kumztvo) ; chrzesne powinowactwo , bte ©eöatterfcfjaft Trzecia krewność jest kmo-trostwo, które za krztem przychodzi ; a jest blizkością duchowną, która pochodzi z oddawania sakramentu, także z świadectwa i trzymania przy nim. Szczerb. Sax. 184. Co do świadków uważać trzeba i kmoterstwa. Haur. Sk.

cr

587

KMIN-KMIOTOWNA.

KMITA - KMOTROWSKI.

Sorab. 2. kmotsch; Vind. koter, kotrei, koterz, gotei, boter, katrei ; Carn. botr; Croat. kum; Eccl. icłmot^i [Kopit. Glag. 3 — 2], KoifMTi, BoenpneMHHKŁ ; cf. Ital. com-patre, comadre, comare ; Lat. compater, commater), ber ©eoatter, ber ^att;e. Kmotry niedarmo zowiecie ojcami krzesnymi dziatek waszych; wielka ma być miłość tak od was , jako od dzieci waszych przeciw kmotrom i krze-snym ojcom i maikom. Hrbst. Nauk. T. 3 b. W tym miejscu wspomina kmotrów czyli chrzesnych ojców. Sk. Żyw. 2, 241. Był kmotrem Cesarskim, bo mu dwu synów chrzcił. Sk. Dz. 728. Między kmotrami do bierzmowania, tak jak między kmotrami, którzy na chrzcie bywają, nie może być porządne małżeństwo. Karnk. Kat. 156. O mój panie kmotrze. j Teat. 55. e, 51. W kmotry lu w kmoszki zaprosić. Żarn. Post. 2, 458 b. ( w kumy KMOTROWSKI, KMOTERSKI, a, ie, chrzesny, ©eöatter*; (Boh. kmotrowskÿ, kmotfin, kmotrüw ; Vind. kotrinzi,

388

KMYŚLI - KNAP.

KNAPSKI - KNEPOWAĆ.

Boh. knap ; Vind. knap, (2. knap, rudokopauz « rudnik, kopalni^, górnik, Sergfltappe). Pająk uczy prząść, rodząc z siebie włókno; Z niego pojął knap osnowę na sukno. Klon. Fl. D. 4., Petr. Hor. 2, G 3. Knapi nauczyli się już sukno wyciągać. Gród. Dis. E 3., Eraz. Ob. B. — §. Ogóln. Tkacz, ber 2ßeber. Płótna, gdy knap na swoim robi warsztacie, to je, aby gładkie było, śliehtu-je. Haur. Ek. 178. KNAPSKI, a, ie, sukienniczy,

botrinzi, koterni). Ustawiono, aby sie kmotrowskie dzieci nie pojmowały. Biel. Sw. 70. Kmotrowska osoba, Karnk.

Kat. 138. Kmoterską powinność z sobą mieli, bo jeden drugiemu syna ze chrztu podniósł. Sk. Dz. 588.

*KMYŚLI * ku myśli « gmyśli * wedle myśli, wedle upodobania, pomyślnie, nad) jcntanbeS ©titn unb ©efaflett. Sejm ten nie kmyśli był ludziom, i tak nie kmyśli, źe co tam król akcyj osądził, chcieli, zęby w niwecz poszły. Gorn.

Dz. 103. Chciej to Panie duszy naszej kmyśli uczynić.    ntadjer * . Mydło farbierskie, blecharskie, knapskie. Radź.

J. Kchan. Ps. 14. (cf. kwoli, gwoli, grzeczy). ‘KMYŚLNY,    Mai. 3, 2. Knapskićj nauki koniec jest sukno. Petr. Et.

a, e, — ie adverb., stosowny do myśli czyjej, do życzę- 46. KNAPSTWO, a, n., sukiennictwo, TuclpnadjereS). — nia, pomyślny, pożądany, ernutnfdjt, îtad) üföunfd). Człowiek §. coli. Knapi, £itd)fltappett, Boh. knapstwj. to tylko, co jest podobnego, kmyślnego, krzecznego, *KNAST, a, ot., n. p. Drudzy, to trefno, się poubierali lubego, to pozwala i pochwala. Gil. Post. 113.    W pludry, a na to żeby zaciągali Knastów, albo tych,

- którzy drą a gonią. Opal. Poci. ?

KNEBEL, KNYBEL, bla, ot., KNEBLIK, a, ot., dem. z Niem. ber knebel, knutel, krótki gruby kij; Sorab. 2. knebel, kniża ; Carn. kembel; Boh. raubjk, raubjćek; Vind. ze-pez, vustni zapir; Ross. et Eccl. Mant, Manent, mh-nHKt. Wić ta ma być kręcona na kluczkę, albo w ręku, albo knyblem, jeżeli jest przygrubsza. Jak. Art. 1, 372. Których na mękę skazywał, zasadzonym kneblem usta im zawierano, iżby ani jęknąć nie mogli. Pilch. Sen. 328., (ob. Knutel). Na dorędziu nie miano knebla; kazał nędznych krajać szaty, i suknem usta zapychać. Pilch. Sen. 529. Knyble cyrulickie, szróby do krwi hamowania. Perz. Cyr. 2, 6. et 122. KNEBLOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., kneblem zatykać, frteMlt, îtttt bem knebel per* [topfen ; Sorab. 2. knoblowasch. Kneblowaniem można do czasu krew powściągnąć. Perz. Cyr. 2, 155. KNEBLO-WY, a, e, od knebla, knebel * . Żęte zboża wiążą się w snopy albo znaczne, jak nazywają kneblowc, albo mniejsze zwyczajne gospodarskie; pierwsze wiążą się nie powiąsłami, ale wiciami. Kluk. Rośl. 3, 217.

brnemi. Rad. Cant. 1,10. (z nakrapianiem srebrnym. Bibl. 'KNECHT, a, ot., z Niem. ber Sitedjt, ftrteggfnedjt, (Solbrtt; Gd.). Nie czyn z łyżki knaflika, byś nie przyszedł na    Sorab. 2. knócht; żołnierz wojska Niemieckiego, osobli-

łyka. Rej. Zw. 239. (nie strój się zbytecznie w srebrne    wie Pruskiego, Krzyżackiego, n. p. Dragany i knechty

pętlice, byś nie zubożał). Odejmie Pan córkom Syoń-    wodzimy, żebyśmy na nich zarabiali, po Szostaku chło-

skim ozdoby trzewików, i knatliki i łańcuchy i manele.    pu na miesiąc dając, a po złotych jedynastu ze skarbu

W. Jes. 3, 19. — Fig. Wstaje pijanica, knafle mu wi- na niego biorąc. Star. Ref. 1 W tym do mie zów sza na brodzie, co z nosa płynęły. Rej. Wiz. 31. (niby    żwawo, rwą się knechci kró wscy. Rardz. Luk. 44.,

to sople). KNAFLAK, a, m. §. a) abzac u trzewika.    Rej. Zw. 86 b., Weresz. Reg. 57. Pióro zatknie za

Ern. 22. ber 2lb(a| Atu ©d)ufie; Bsh. kramfflik, śpaljeek;    czapkę tu prawie na czubie, Powiada, iż knechtowie taką

Vind. nastavik; Carn. obsćz; Ross. Kaôjyrcs, KOÓJiyKt,    barwę" mają. Rej. Wiz. 90., Smotr. Ex. 16. Mam znajo-

KaóiyyeKt. — £. b) Wędzidło z knaflakami śpiczastemi.    mość z tym starym knechta syndykiem Skąpskim. Teat.

Hipp. 95. (z guzami, kuleczkami). — Macając go, i 33, 69. KNECHTOWSKI, a, ie, od knechtów, $rteß3» obracając wszystkie mu‘knaflaki powywracali. Warg. Rodź.    fned)t3 «. Co w wojskach Niemieckich sługiwali, niezbo-

339. (manatki, sprzęty, rzeczy jego). KNAFLAKOWY,    żną owę dumę knechtowską śpiewają: jam rycerz prawy,

a, e, od knaflaka, abzacowy, 21b[n| ; ; Ross. Kaójymibm.    nie chcę umierać na łożu. Star. Ryc. 47.

‘KNAFLAKNIK, a, ot., Ross. KaÓJiymHHieB, abzacnik, co kna- KNEFLIK "ob. Knaflik.

flaki robi, ber 2lbfäj5Cinctcl)er. KNAFLICZKA, i, i., bolan. KNEPLEHKA, i, i., co koronki knepluje. Tr. bte ©ptjjett* ziele, mszyca, blattaria, na rózgach swoich ma główe-czki, jak na lnie. Syr. 1422. STOottenfraut, ©djabenfraut.—

NB. Dalsze pochodź. Boh. knoflikar guzikarz, f. knoflj-karka, adj. knoflikârskÿ; knofljkarstwj guzikarstwo.

KNAP, a, w., z Niem. ber Knappe, 5tud;fnappe, £ud)mad)er, sukiennik, lanarius; rzemieślnik, który wełną robi. Mącz.

K N.

*KNARRNY ob. Krnąbrny.

KNAFEL, fla, ot., "KNAFLIK, KNEFLIK, a, ot., KNAFLI-

czka, ot. zdrbn., Boh. knoflik,

CZEK, KNEFLICZEK, knoflicek ; Vind. knof, gump , vosel , knofizh , gumpizh; z Niem. ber $ltopf JHIlt Bufttöpfen, guzik u sukni. Dudz. 41. Kneflik, offendix, ligaturae nodus, quo apex retinetur. Mącz. — Infibulo, zapinam kneflikami kogo. ib. (cf. pętlica). Hajduk, kiedy na się sukienkę ze srebrnemi kna-flami wdzieje, już go więcej do roli nie przybijesz. Fa-lib. Dis. E. 3. Dyamentowe u koletów nie knafliki, ale knafle noszą. Gorn. Sen. 519. Kraj tak zapyszniały, że w nim wszystko miłościwi panowie , by jeno kęs bobru do zawojka przyszył, a knafel u szyi powiesił. Rej. Zw. 17. (Spange, ^alêfpange. Nie 'więżysz synowi nazbyt z młodu knefliczków, bryżyczków, pstrych sukienek. Rej. Zw. 7. Klejnoty złote poczynimy sobie i z knaflami sre-

od «

fnöplertmt. KNEPLOWAC, ał, uje, cz. niedok., (z Niem. fitüpfen) ; flüppcht, koronki wiązać. Tr. KNEPOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., (Boh. kneyp scalprurn; Germ. fitetpeit, fttetfen); zabijać, wbijać, karbować, cmfyaueit, etnfdjnetben. Zwykli cieśle siekierą ulżywać drzewa ; ale że mu przez to szpetne rany zadają, nie trzeba im tego knepowania

KNESAĆ - KNIAZI K.

KNIAZKI - KNOT.

389

KtiHSintL ; Ross. KHflseK'ß, KHßJKHUB, sic vocabis ducem Scytharum seu Tartarorum. Cn. Th. — §. 2) Ryba morska bardzo piękna, Julis ; Plin. 32, 9. ettt gettnffcr fe^r ferner ©eeftffy/Cn. Th. KNIAZKI, a, ie, od kniazia, eh itent $ma§ juftńnbtg; (Slov. kneżsky księży, kapłański; Vind. kneshen ; Carn. knishke = hrabiecy ; Sorab. 1. knezi, kneżacżć pański ; Eccl. KtiASith książęcy). Poddani kniazcy, pańscy, szlacheccy. Stat. Lit. 87. (KNIEĆ ob. KNIAT). ‘KNIECHYNIA, 'KNIEHYNIA. (Petr. Ek. 65.), i, £., księżna, bte ftthfttnit; (Boh. kneżina, kneżowka kapłanka; Sorab. 1. kneni pani; Vind. kneshiza, kneshinja, kneshia * hrabina; Rag. knegbigna; Croat. knegina, groffiza; Dal. knegina; Bosn. kneghigna, knezoua « hrabina ; Ross. khh-nma księżna). Godzieneś, aby cię leśne Oready I Na-

pozwalać, ażeby przywiązali do spodu belki jaką starą deskę, w ten czas niech knepują zdrowi siekierą. Solsk.

Arch. 50.

‘KNESAĆ cz. kont., kołysać, wzruszać, wzburzać, fd)attfeltt, bewegen. Austrami Ćharybdys knesana. Zebr. Ow. 192. agitata.

KNEŹ ob. Kniaź.

KNIAT, u, m., KNIEĆ, i, z. ziele, kaczyniec, podbiał trzeci, smirgiel, callha palustris. Syr. 710., Jundz. 291. bte Dotterblume, Butterblume, BîafSlteüen ; (Sorab. 1. wuknasch. cf. wielki kwiat). Knieć wilcza, Pseudoaconitum, ©rojb feigmarjeulraut. Sienn. Wyki. Knieć błotna, caltha palustris, Ross. uajiyjKHima.

‘KNIATYRA , y, z. , lecha albo kilka grządek, na których

zioła w ogrodzie. Tr. etn Quartier tut ©arten, eilt Bim pejskie kniehynie brały do biesiady. Zimor. Siel. 167. menftücf, kwatera.    '    -    (cf. książę, ksiądz).

gorft, baê gorftremer ; Boh. leć; Carn. worsht; Vind. me-ja, borje, borsht, liefs ; Ross. abcßaa 4aaa, 3aciKa. Las na knieje podzieliwszy, każda knieja w około otoczy się zoraną i zawleczoną granicą dla poznania śladu. Kluk. Zw. 1, 384. Zwierza szukasz w kniei. Pot. Arg. 289. Osadźcie wszędy po lasach knieje. Nag. Wirg. 508. (claudite nemorum sallus). W ‘kniechiniach. Susz. Pieśń. 3, R 2. — §. 2) Na wielkim jeziorze łowią ryby niewodem albo knieją. Cresc. 643. baś    > ettt gtfd)erttej$.

KNIAŹ, ia, m., KNEŹ, [z got. kuniggs, porówn. lit. ku- KNIEJA, iei, i., §1) pewna określona część lasu, ber nigas 2]; (Boh. knez sacerdos; Boh. obs. princeps , knjże książę; Sorab. 1. knez, knes herus, dominus, duchowne kncz clericus ; vocabulo knez Bohemi et Lusati inferiores sacerdotem notant, sed dominum Sorabi Lusatiae superio-ris ; Sorab. 2. knes pan ; Vind. knes, grof « hrabia, cornes ; Carn. knish, alias Slavis quemvis virum nobilem ab équité usque ad principem inclusive denotavit ; Croat. knéz ; szada vszaki goszpodichich imenujesze dominus, à ù szta-ro nedgdasnye vrëme, szamo groffi piszaliszusze y zvali knezi; Dal. knez «hrabia; Rag. knéz cornes, praetor; KNIEMU « ku niemu ob. Ku.

Bosn. knéz cornes; Ross, khajkł książę (khh3Ł nadprożnik); KNOD, u, m., KNODYSZEK, yszka, m., demin., kolanko cf. Graec. yvri<noç\ Hebr. Nv£0 nasi princeps-, cf. Hebr.    w chroście, drzewie, trzcinie, w zielu. Dudz. 41. zNiem.

kohen sacerdos, dominus ; d. Germ. $ited)t); §• a) tym na-    ber fônoten an ben ^flanjcn, Bahnen, ber runbltcfye    9Ibfal$,

zwiskiem Słowacy książę i kapłana, księdza, mianują. Krom.    ber bte ©cfyüffe t>PU etuanber abfonbert, Kondyszki,    kolan-

739., Jabl Her. ber $Ürft (reujütfcl)e gürft) unb nud) ber    ka, które są we źdźble, geniculi. Mącz. Po kondyszkach,

^rtefter. Kniaź, knees, knieź, w różnym Słowiańskim    geniculatim. ib. fnoteitnmfe. KNODOWATY, a, e, — o

dyalekcie znaczyło książęcia, czyli jedne z pierwszych    adverb., pełen knodów, geniculatus. Mącz. fnottg. Pałki,

osób. Czack. Pr. 77. Od czasów Ruryka wszyscy nie-    ziele, korzeń mają niemały knodowaty. Syr. 753.    Prątek

mai książęta Ruscy nie innego tytułu, jeno Wielkich    twardy, do przełomienia trudny, knodowaty. ib. 5.

Kniaziów Włodzimirskiego, abo Nowogrodzkiego, abo    KNOT, a, m., KNOTEK, tka', m., demin., (Boh.    knot,

Moskiewskiego używali, aż do Wasila. Gwagn. 522. Wa-    knütek ; Sorab. 1. wozer, fużow; Sorab. 2. schulżog,

sil, chociaż już przyjęty był tytuł cara abo króla, prze-    szwużog, schurżog; Carn. fushil; Vind. fushèl, taht,

cię do króla Polskiego    pisząc, zawsze się Wielkim Knia-    stenj,    tusha, svezhilu, sviezhni    nitnik, luzhna dusha;

ziem mianował. Iwan,    i do króla Polskiego pisząc, ca-    Croat.    fusbel, sztény vu szvechi;    Bosn. stign ;    Ross. et

rem się mianuje; ale go król Polski przecie po staremu    Eccl. khotb y Cßtmu, CßimmiHa); §. 1) skręcone nici

Kniaziem Wielkim zowie. ib. 523. Litwa, przejąwszy    do świecy, lampy, ber Dod)t. Świeca jarzęca, chociaż ma

tytuł ten od Rusi, Giedymina Kniaziem Wielkim Lite-    knot zdrowy, Płomieniem zżarta, perz z niej popiołowy,

wskim nazywali. Krom. 528. — §. b) z pogardą Kniaź,    Burl. A 2. Poty knot, póki łój gorący, maczać, Bo

różniąc go od książęcia, etn 9Rettjitfcl)cr $ttrfi, weniger al$    skoro skrzepnie, daremna robota. Zepsujesz, złomiesz, a

etn Sttt^aut[cl;er. [sołtys lub wójt we wsiach osiedlonych    nie wetkniesz knota. Pot. Syl. 385. (cf. łyka drzeć; cf.

na prawie wołoskiem.    Ob. A. Stadnickiego 0 wsiach    żelazo    kuć, póki rozpalone). W    czas kurzący    się kno-

wołosk. 7 — 3j. Dziś    książęta na kniazie, a ci w szła-    tek zalać i zadmuchać. Pot. Arg.    316. Knoty    świecom

chtę prostą Pójdą, i podobno już pióra nie odrostą.    ucierają. Mon. 70, 829. Knotek w lampie. Birk. Chodk.

Pot. Pocz. 24. Jeśli nad nami górę wezmą Perekopy,    24. — Artyll. Knotki zapalnicze, pasma zrobione z nijako w kniazie książęta, szlachta pójdzie w chłopy, ib.    tek zwyczajnie bawełnianych, wygotowane w saletrze,

Szołtysi, wójtowie, kniaziowie, bojarowie, tak nasi kró-    obsypane mączką prochową i wysuszone, służące do po-

lewscy, jako duchownych i świeckich, każdy płaci z włoki    dania prędkiego ognia materyom zapalnym. Jak. Art. 3,

po złotemu. Vol. Leg. 2, 1301 Zyg. III. (cf. bojar). KNIA-    296. et 1, 429., Archel. 3, 47. 3fittber, Brmtbe, Sunten.

ZIK, a, m.y dem., carzyk, małe książę. Wiod. ettt flcttter    (Boh. knot; cf. kiszka zapalnicza, lunt).— §. 2) Chirur.

SRettfśtfd/er gürft. Syn kniazi, ber ©oljn ettteä 5htta$; Eccl.    Flejtuch zkręcony, ein Büffel ©ijarpte, eine ÏÏMefe; EccL

390

KNOTEL-KNUTEL.

KNUTOWAĆ - KOBIE L.

KHOTł k$ H3Bt T04HUH. Barwierz wpuścił knot między zalatwy, przyłożył plastr i zawinął. Gorn. Dw. 208. — *§. Wziął srebro i złoty knot. Leop. Joz. 7, 24. (pręt złoty. Bibl. Gd. gulbene 3ttnge. Sutty.). (KNOTEL ob. Knu-tel). KNOTNICA, y, i., ziele, gatunek dziewany, gorzyknot, Verbascum Thapsus Linn., ^ôntgêferjc, Slerjenfraut, używana do kagańców miasto knotów. Syr. 1420. (cf. firletka). KNOTNIK, a, m., ziele, należy do klassy skrytopłciowćj, Bryum Linn., $noteitmo3. Jundz. 536, wylicza 18 jego gatunków.

kolek drewniany. YYłod. paxillus. Cn. Th. Niedobry zwyczaj owoc obijać z drzew żerdziami abo knotlami. Cresc. 379. żerdziami abo krotlami. ib. 402. et 399. Orzech

Włoski, im więcej krotlami ciskając obijają, tym lepiej zawsze obradza. Ezop. 120. Wziąwszy chłop knotla, jął się krzywdy swej mścić. Ezop. 4. Knutel mu w gębę włożył. Bzów. Roz. pr., ob. Knebel. KNUTOWAĆ, ał, uje, cz. kont., knutem bić, tego okładać, mit ber Quitte fctylagen, ftarf fttylagett. Chartom często przebaczą, a kundla knutują. Bratk. S. 3 b.

KNOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., Uknować, Uknąć dok.,(Etym. KNYSZ, a, m., [chleb lub bucht zawierający w sobie ser

mak i t. p., rodzaj pasztetu. 2], klusek, kluska. Stobiecki. eilt SJfetylfoß. Tylko jeszcze prosiemy o wety. M. To podobno o knysze abo o pasztety? IJ*. Nie nasza rzecz przewoźne jadać parmezany. Zimor. Siei. 211. Gospodarz kazał na żarnach mąki na knysze, na kołacze i na chleb namleć. Perz. Lek. 259. KNYSZYN, a, m., miasto w Podlaskim, eine ©tabt in ^oblactyteit. KNYSZYŃSKI, a, ie, n. p. starostwo Knyszyńskie. Dykc. Geogr. 2, 33.

kień), §. 1) drzewo obrąbać, einen Saunt bebauen, con-truncare. Cn. Th. — §. 2) transi. * Kować, kuć. Fig. prząść, gotować, układać, roić, stroić, fctymteben, bitten,

(innen auf etioaS, erftnnen, erbitten. Co umie zdradę knować, umie się bać zdrady. Min. Ryt. 4, 151. Gama się nie domyśla, że sternik knuł szkody. Przyb. Luz. 30.

Ci szkodę mają, którzy drugim knują. Jabl Ez. 112., (cf. dołki kopać). Nie zawzdy tak bywa, jak kto sobie w głowie uknuje. Zołk. Mscr. 33. (ubrda, uroi). Uknuty przez pychę projekt. Teat. 47. c, 57. Uknute przeciwko ojczyźnie zdrady. A. Zamoj. 183. Spisek na zgubę ojczyzny uknuty. Zab. 16, 167. Któżby to sobie uknował,

By lew szczura potrzebował? Jak. Baj. 65. (któżby ima- KOADJUT, a, w., z Łac., wsparty pomocą koadjutorską, ginował, tner tyatte fictyê motyl etitgebilbet). Jak sobie kto w głowie uknuje, tak mu wszystko smakuje. Cn. Ad.

511. Zysk sobie w głowie uknował. Gród. Dis. C 2 b.

(uprządł, ułożył). Ustaw siła knują podług głów różnych mózgów. Gost. Gor. 66. Knowali i łamali prawa jako chcieli. Bardz. Luk. 6. Lada na co knujem konstytu-cye, a do skutku nie przychodzą. Falib. Dis. F. 3. Ciężko on pracuje, Gdy wiersze knuje. Lib. Hor. 95. Trudną rzecz wprawdzie knuję ; wszakże idę kędy Unoszą mię wyższego natchnienia zapędy. Zab. 5, 436. Bogu przypisujecie wszystkie zbrodnie wasze, autorem go knując wszystkich pożądliwości. Birk. Exorb. 15. cf. Ross.

K O.

ber einen Stbjunct tyat, bnrcty bie Segtyulfe eines anbern un* terftütjt mtrb. Kras. Zb. 1, 454. KOADJUTOR, a, m., pomocnik , ber ©etynlfe. Jestem zdrów jak koń ; dlatego nie chcę mieć koadjutora do mojej żony. Teat. 52. d, 80.— §. VU szczególności Koadjutor, którego osoba duchowna dla podeszłości wieku, lub dla słabości przybiera, wyznaczając po śmierci swojej następcę na urzędzie. Kras. Zb. 1, 454. ber 3lbjititct etneS ©eiftltctyen. Koadjutor biskupi , ber ©oabjutor etneS StfctyofS. Mogą mieć biskupi koadjutorów; ale ci nie są senatorami, aż skoro na miejsce swoich koadjutów nastąpią. Cel obrania koadjutora, i sam wyraz, oznacza potrzebę pomocnika do spraw duchownych, podeszłemu w lata biskupowi. Skrzet. Pr. Pol. 1, 149. Koadjutor w zakonach, konwirs, rei do-mesticae in monasterio curalor. Cn. Th. eilt SatyCltbruber, ber bte Ilofternurttyfctyaft beforgt. KOADJUTORKA, i, z., pomocnica , bte ©oabjutoriltlt. Teraz jak Jejmość koadjutora, tak Jegomość koadjutorkę sobie dobiera. Teat. 22, 113. KOADJUTORSKI, a, ie, od koadjutorstwa, bte 2Inttê£»e*9tynlfe betreffenb. KOADJUTORSTWO, a, n., miejsce lub godność koadjutora, bte ©telle ettteS ©oabjntorS.

KMy3HTŁ , KMy3HI!'iaTL , KaB6p3HTb , HaKaBep3HTb , 3IOy-MLIIUIflTB; Eccl. 3I0yXHIU,paK), 3.IOXHTpCTByfO, 340K03H-CTByio, cjyKaBHOBam, 3iOKOBapcTByio, (ifOBCTByio dissi-deo, koki rozruch). 'KNOWACZ, a, m., knujący co, ber etmaS fetymiebet, tut ©inne führt; Ross. yMbimicHHHicB.

KNOWANIE, ia, n., czyn, i to , co się knuje, podstęp, intryga, baS ©innen, ©ctynttebeit, bte 8tft, galle, ©ctylinge, üDîactytnatton. Knowania twoje już są odkryte. Nag. Cyc.

2., Ross. KOB'B. KNOWIE, ia, n., zdziebłko suche. Cn.

Th. 1414. eilt trotfner §wlnt. — §. plur. collect. Sztuki *KOBEL, a, m., Ross. KOÓejE, pies samiec, elit mćiltltltctyer źdźbła. Cn. Th. 284. ©trotyfplitter.    £mitb. Wyżeł się w kobele na łące zasłonił. Myśl. B 3 b.?

KNUR, a, m., kierda, kiernoz. J. Kras., Pieczynk. ber ©ber, KOBELICA ob. Kobylice. ber patter. — KNURY, ów, plur. z AHem. Słnaiter, w górnictwie, siwe i białe kamienie, sarnę jałową ziemię bez kruszców zawierające. Tr. graue ltttb metjle ©teilte, bte bloße ©rbe otyite ©r$ entyalten, taube ©teilte.

KNUT, a, m., *KNUCZE, a, n., kańczug Moskiewski ; Ross.

KHyrE, KHynime. ob. Coxe Yoy. 2, 286. bic IRuffifttye Quitte.

Moskale ‘knuczem bija, leda oez, bez wszelakiej litości.

Biel. S. N. 32., Biel. Hst. 430. KNUTEL, KNOTEL,

KROTEL, tla, m., z Niera, ber Knüttel, kijek. Dudz. 41.

KOBEŻNIK, a, m., co grywa na kobzie, lutnista, ber 8an* tenift. Zdobądźmy się na rymy, zwłaszcza przy Danielu Kobeżniku Podolskim, który dobrze wiersze rozumie. Zimor. Siei. 147. cf. 127. et 128., ob. Kobza. KOBIAŁKA, i, z., dem. rzeczwn. KOBIEL, i, z., (cf. Boh. koblicha pastillus in sartagine frixus ; Carn. kobei sessio furcata; Germ. $obel 31 big.); niby to koszyk, z łyka abo wici zrobiony, elit Śłobcr; (Sorab. 2. kobela; Sorab. 1. kobei; Yind. kotez, tupash). Straciliśmy tyle, a

KOBIELE - KOBIECISKO.

KOBIEC Y - KOBIETKA.

391

przecię to nas nie boli; jakby to rak z kobieli wypadł. SBei&jłfiff. KOBIECY, a, e, białogłowski, niewieści, 26eb Star. Ref. 5. Co    bóg dal, do kobiałki. JabŁ Ez. 143.,    ber», tneiblid) ;    Sorab. 1. żonkowne, żonske, żonacżć;

Zegl. Ad. 38., Gn.    Ad. 86., Rys. Ad. 4. (cf. bierz Micha-    Crout. sènszki ;    Rag. xénski ;    Bosn sgenski ; Ross. >KeH—

le, coć bóg daje).- Trudno wyjętej z wody pływać ry- ckm, (cf. żeński). Sekreta kobiece. Teat. 46,29. W tych bie, I ty w kobieli    nie urośniesz grzybie. Bratk. O. 4. Owo    tygodniach dni    kobiecych do    grabienia 4, a dni kobie-

jabluszka w koszałce, Sinogarlice w kobiałce. Groch. W.    cych do sierpa    8. Mon. 66,    206. Kobiece przyrodzenie

337. Umizga się jak czapla w kobieli. Mat. z Pod.y C.    Sorab. 1. żonacżnofcż, źonanolcż. Kobiecej twarzy Ross.

3., Rej. Zw. 19 b. (miłosiernie wygląda). — Fig. tr. Zy-    HceHOOÓpa3HMH ; rząd kobiecy nceHO/tepataBCTBO.

wot ludzki trafunków rozlicznych 'kobiela. Pot. Arg. 732. KOBIEL etc. ob. Kobiałka.

(zbiór, kupa, ściek). Srogie przykrości morze ma ko-bielą. Pot. Syl. 33. (kupą, licznie, co niemiara).— §.

Kobiel * zewnętrzna wypukłość okręgu, Me auStnenMge Krümmung eńteS 23ogenS. (cf. kabłąk). Księżyca kobiel * księżyca nowego abo ustającego okrąg. Wtod. Me fntmnte ©eftalt beS erften unb lebten ÜîimbMertelS. Wiszą żagle;

Zkąd tylko Zefir kołowrotem kinie, Czyniąc anfrakty, odmie i kobiele. Pot. Arg. 469. Kobiela co leży * stroną wypukłą ku górze. Dudz. 41. mit ber 23ogenfrummung Md) oben. KOBIELE, a, n., miasto Lit. w woje w. Trockim. Dykc. Geogr. 2, 33. eine Stabt in Sitty. KOBIELlC, ił, i, cz. niedok., wypukło robić, tyalb runb ntactyen. Tr.

Kobielić się, wypukłym się robić, fiel) baufetyen (oon $leb bent). Kobieli się szata, zasłona, fałdy się robią na nich, garbi się. Wtod., Cn. Th. marszczy się. Budź. 41. KO-BIELISTY, KOBIELASTY, a, e, — o adverb., wypukły, łonisty. Wiod., Dudz. 4L, Croat. zaviat, in tyalbe Sogen geMmmt, baufityig. (cf. buchasty). Kiszka kobielasta, kiszka kolkowa. Cn. Th. ber ©rimmbarm. KOBIELITOŚĆ,

KOBIELISTOŚĆ, ści, £., wypukłość, bie Krümmung, bie Suctyt, erhabne SRunbnng. Kobielitości czołowe, sinus frontales. Krup. 1, 21. Uszka sercowe i kobielitości. ib. 2,

241.

KOBIERCZYK, a, m., demin. nom. kobierzec, ein Heiner £epptcty. Cn. Th. KOBIERNICKI, a, ie, KOBIERNICZY, a, e, od kobiernika, £epptctymactyer *. Kobiernicza robota. Tr. KOBIERN1K, a, m., co kobierce robi, Boh. kobere-ćnjk ; Ross. KOBepmiKB, ber £eppictynńrfcr. Niewolnik ten od złotnika przedan był do kobiernika. Paszk. Dz. 27., Czack. Pr. 2, 212. KOBIERZEC, rca, m., Boh. et Slov. kobèrec; Dal. koberecz; Hung. kârpit; Carn. karpot; Croat. szak, szâg, (kober stragulum lineum) ; Bosn. sagh; Slav. sâg; Vind. popetna, tebih, nagernilm; Sorab. 1. tebich; Ross. KOBepï, KOBpuMB, KOBpmge, noMBOuiHHKł ; deka kosztowna do nakrycia stołów, ścian, posadzki, ber $ep-'" pidj. Jeśliś Pan, siadaj na kobiercu. Rys. Ad. 18. Z nieba na ten padół wygnani, izaliż nie zstąpili na rogoż z kobierca? Zab. 14, 63. Nagi. Kobierce Adziamskie możecie doma zostawić. Birk. Zyg. 26. ^erfifctye îepptctye. cf. Adziamski.— §. Szczególniej Kobierzec od ślubu, Ross. no4Ho*KH, ber ïeppicty, auf bent bie ju fopulirenben bep ber Trauung ftetyen, (cf. mit einer ^erfon auf bem breiten $eppt* ctye ftetyen. 21 b 1 g.). Około trzydzieści lat na kobierzec wstąpił. Glicz. Wych. P. 3 b. Dziś gdyście przysięgli sobie na kobiercu, Drugie ociec, żona ma pierwsze miejsce w sercu. Zabt. Zbb. 90. Wstępuje na kobierzec w kosztownym ubierze, Polecając się Bogu, z młodzieńcem ślub bierze. Groch. W. 274. Ztąd wszystkie człecze fortuny zawisły, Z złąli czy dobrą na kobiercu stanie. Pot. Syl. 468. t. j. ślub weźmie, fid) trauen läßt, Juz dziś po chęciach i dobrym sercu, Skoro na świętym przysiągnie kobiercu. Zab. 14, 375. Często się przy ślubnych kontraktach rozchodzą z kobierca. Teat. 6. b, 36. Miasto kobierca pono na rogoży przyjdzie Brać ślub, a posag miasto tysięcy grzywnami. Opal. Sat. 26. Pójdź ze mną na kobierzec, z kobierca na łoże. Pot. Pocz. 217. KOBIERCOWY, a, e, z kobierca, ïeppicty Ross. KOBepHbiîk

KOBIELNE, ego, n., l’entablement d’un ordre de colonne, IpauptgcfimS einer ©äulenorbnung. Tr.

KOBIEC, bca, m., kobus, ber 8erd;cnfalf. Rej. Wiz. 171.,

Kmit. Spit. C 3 b.

KOBIECIARZ, a, wi., człowiek za kobietami szalejący, ein Söetberferl, 2Betberfreunb ; Bosn. sgenhar, bludnik; Rag. xénhar; Croat. sènolyub ; Ross. óaóincL, meHOiioÓHBbiH ;

Eccl. jnoóomeHCTBCHHbiH, meiioiieiiCTOBbin. Zasłużył na imię grzecznego, który niewart jak imienia kobieciarza. Mon. 76, 422. Trzeba, aby sługa był nie opoj, nie gracz, nie kobiecarz. ib. 70, 790. Kobieciarzem jestem Eccl.. HteHOHeHCTOBCTByio, Graec. ywcuxo/xuvéco.

KOB1ECIARSTWO, a, n., szalenie za kobietami, 2Bet* bertofityett; Eccl. meHOHeHCTOBCTBO ; Croat. senolyubnoszt. KOBIETA, y, z., [porówn. niem. ba3 StebêmetD, 2]; (słowo

w dawnych pismach rzadkie , od Knapskiego opuszczone, w Słowiańskich słownikach się nie znajdujące; pierwia-stkowo wzgardliwe), białogłowa, niewiasta; (Sorab. 1. żon-ska, żonka; Vind. zhloveckina , sheniza, shenstvo; Croat. sèna ; Bosn. sgena, sgenska glava ; Rag. et Slav. xena ; Ross. memmma, cf. żona, żeński); ba$ 2Bet£>. Mogąć mę-że przezywać żony kobietami, Aleć też nie do końca mają. rozum sami. M. Biel. S. N. 4. Męże nas zowią białogłowy, prządki, Ku większemu zelżeniu kobietami zowią. ib. 3. KOBIETKA, i, z., demin., KOBIETECZKA. Tr., etn junges SBetbctyen; (Croat. sènchicza; Bosn. sgenięa). Lubię kobietek niewinne pieszczoty. Zab. 12, 52. Nar. Mam

KOBIECINA, y, i., iaiujar,, lub pieszcząc się: §. a) biedna kobieta, ein armeS bebaucrnSmurbtgeS 20etM ctyen. Biedna kobiecina ledwie nie na klęczkach cię prosi. Teat. 7. b, 42. cf. 17. b, 15.— $. b) Kobietka, ein SBeiMtyeit, ein SBeibel, ein gutes liebes 2Seib. Jest to mi-luchna kobiecina, wielbicielka węgrzyna, a miłośnica miodu. Zabi Bal. 60. Matka Wc Panny tak dobra była kobiecina, żem jej nic odmówić nie mogła. Teat. 29, 42. Stoi tu przed drzwiami Pańskiemi ładna kobiecina. Teat. 36. c, 13. Los do wszech wygód śliczne nam przydał kobieciny. Teat. 43. b, 56. Drozd. KOBIECISKO a Boh. robisko ;

szpetna kobieta, ein

-W

n.,

392

K OBŁO N - KOBYŁ A.

KOBYLARZ-KOBYŁKA.

przy sobie portret bardzo ładnej kobietki. Teat. 52. d, 91. Mniej sprzyjają kobietki milczeniu. Mon. 65, 84.

KOBLON ob. Kablion.

‘KOBŁUK, a, to. , ob. Kabłuk, kabłąk, kłobuk, (Ross. Ka-óayuOKb kaptur sokoli) ; kapica zakonna , bte fDtOttdjSfappe. Śmierć ojcowska tego czerńca tak przeraziła , że zamieniwszy kobłuk na przyłbice, chciał być jej mścicielem. Nar. Hst. 5, 182.

KOBOLT, u, m., ber kobalt, (może z Czesk. kow » kruszec 31 Mg.), pospolicie za półmetal, od niektórych za ziemie metalową poczytany, koloru jest bladego. Kluk. Kop. 2,

247., Pam. 83. 408. KOBOLTOKRUSZ, u, m., M>«lt< glatt}, kruszec koboltowy. Kluk. Kop. 2, 248.

KOBRA (Coluber Naia) kamień wieżowy, przyłożony na ranę wszelki jad wyciąga, i jest pewnym lekarstwem od ukąszenia węża lub żmii. Ład. II. N. 72. ber ©d)l(Utgenftetn; wężownik. KOBRYŃ, ia, m., miasto w Woj. Brzeskolit. Dykc. Geogr. 2, 32. eine ©tabt tu Stimmten.

KOBUS, KOBUZ, a, m., KOBIEC, bca, m., (Slav. kobac; (cf. Sorab. 2. kibut; Germ. 5ltDt^ czajka; Sorab. 1. kabiya pi-cus; Sorab. 2. hobufa kłopot); Garn. skópz; Ross. koiumicb, koóuhkb, Koóemi, æaôopoiiiiHKî ; cf. Gall. soubouse; cf. Graec. nomco scindo, lacero); falco leury, z drapieżnych ptaków najmniejszy. Kluk. Zw. 2, 306. Dziób ma krótki, i od głowy zaraz zakrzywiony, a na końcu bardzo ostry. Ład. //. N. 72. ber Scrcfyenfalf, SBetßbacf. Rącze kobuzy. Banial. J. 3 b. Kobuz na wróble * cyt ! Pan idzie ! Cn. Ad. 852. — §. Wszyscy przed sąd swe poniesiem karby, Każdy sam na się będzie miał ‘kobuza. Zab. 15, 220. oskarżyciela, prześladowcę. KOBUSEK, ska, m., falco vespertinus, jeszcze mniejszy od kobuza ; przed wieczorem dopiero, gdy drobniejsze ptastwo o noclegu myśli, wpada między skupione. Ład. H. N. 72., Kluk. Zw. 2, 306. KOBUZI, ia, ie , od kobuza, Sert^enfalfeit *. Nie postań nigdy w mój chacie, Z kobuzim nosem głodny panie literacie. Nar. Dz. 3, 45. (cf. orli nos). ‘KOBUZIA, i, z.,

n. p. Zdumią się zakonnicy, że w kraju tak odległym, w pół tamtój ‘kobuzi słyszą swój język. Pot. Arg. 774. może: półsferze, cf. kobiel, ^albfitgcl. K0BUZ1EĆ, iał, ieje, neutr. niedok., skobuzieć dok., przewierzgnąć się w kobuza, ftd) in eilten Serdienfalf nernmnbeln, feine 9?atur amtelp men. Kiedy sowa skobuzieje, wyżej lata niż jastrząb'. Gemm. 131. (cf. zjastrzębieć, cf. Rag. sokoliltise « ltal. paoneggiarsi ; cf. ciężki z sługi pan, z klechy pleban). — Skobuzieć, osowieć, posępnym się stać, fünfter Uttb büftcr merben, ntebergefddagen fetpt. Wszyscy chodzą, jak pomarszczeni, skobuziali jak sowy, mało co mówią, ustawnie płaczą. Teat. 53, 13. Śliczne Wc Pana oczęta skobuziały. Teat. 33. d, 41. Od ciebie każdy ucieka, boś skobuział, i zdanie dziwne cię uwiodło, Ze o twych ziomkach wszystkich trzymasz nazbyt podło. Mon. 70, 156.

KOBYŁA, y, i., (Boh. kobyla, klisna ; Slov. kobyla, kobila, klisna; Sorab. 1. kobola, kobwa ; Sorab. 2. kobbula, gra-wa; Garn. kobila; Vind. kobila, shrebizhna zifa, plafa, mora; Croat. kobila, bedovia, klussina; Dal. kobila; Hung. kobola, kabała; Rag. kobilla, bedevia, (ob. ‘Bedew ; Rag. kopile, kopilni sijn * bękart); Bosn. kobila; Slav. kobila;

Ross. KOÓLLia, KOÓHMua ; Eccl. Kimia ; cf. Lat. caballa, caballus; ltal. caualla; Graec. xccßäXlyg; Germ. obs. fôoM, Germ. hod. ©ani; cf. Ross. KOÓeib pies samiec); §. 1. klacz, bte ©tntte. Na kobyle jeździ, a kobyły szuka. Rys. Ad. 46. Umieli z kobył strzelać. Zimor. Siei. 239. Wyrwał się, jak z łysą kobyłą na targ. Kozik. Hajduk, drab, szuja., lepszy gdzieś kobyły łupi. Pot. Zac. 51. (t. j. hycel lepszy od nich). —§. Łając: marcha, babsko głupie, niezgrabne. Tr. ein bumme3, nitgefcfucfteś SBctbftncf. — §. 2. Gatunek śliw, n. p. Prócz cudzoziemskich mamy śliwki węgierki, kobyły, lubaszki etc. Ład. H. N. 157. eilte 3Irt Çjtctumen, fRoßpfiaumen. ‘KOBYLARZ, a, m., Boh. koby-lak, kobylkar; Garn. kobilzhar clitellarius homo; Vind. kobilar, kobilni moister, kiri pastuha k’ kobili pusha * dozorca kobył lub stada; ©tuttCiUneifter ; Bosn. kobilar, koji kobile ejuva ; Croat. kobilâr pastor equarum. Kobylarzom pastuchom dobytek pasiecie, a Jejmość krowy doi. Falib. Dis. C. 1. KOBYLENIE, ia, n., KOBYLICA, KOBELICA, KOBYLINA, y, ź., drzewo pełne kołów ostrych w bramach dla przeszkodzenia wjazdu. Dudz. 41. rogatki, ber ©dflagkltm; Rag. kobiliina; Vind. kobilize; Slav. têrklje ; Eccl. Koóbiia 4peBHiiaa, no4K4a4Haa. Poczynił kobylenia i płoty z surowej sośniny i z dębiny około zamków, iż nieprzyjaciel do nich przystępu nie mógł mieć z żadnej strony. Stryjk. 457. Z trzaskiem przełomili kobyliny, i zaskoczyli straż. Papr. Gn. 1235. Uciekać nie będę, tu przy kobyleniu z kosą stać będę. Falib. Dis. U. 2. Ko-bylenie osękowate. Cn. Th. ©pantfcfyer IRetter. — §. Koby-lica * kozły, podpory drewniane, Vind. druvni kosel, $)0lp böefe. Zęby drzewo wygodniój z wozu spuścić, podstawić podporę jakąś, którą kobelicą rzemieślnicy nazywają. Rog. Dos. 3, 32. Mosty stawiane na kobylicach, do przebycia wielkich kanałów i rzek. Jak. Art. 2, 300. KOBYLI, a, e, od kobyły, ©tntten; Sorab. 1. kóblacżó; Ross. KOóbureit, KOÓbMiw, Koóbmmifó. Kobyle mleko Tatarom jest najwdzięczniejsze picie. Stryjk. 633. Milszy tobie syn kobyli, aniżeli bożki. Sk. Dz. 655. (milszy koń, niż człowiek). Nie żart Panie Poznański, o jednego kobylego syna , dwanaście cyganów wisi. Rys. Ad. 47. Gnój kobyli Slov. kobilinêc. — §. Botan. Kobyli kopr, kobyla miętka, kobyli szczaw, ob. Kopr, miętka, szczaw. KOBYLA GÓRA, miasto w Kalisk. Dykc. Geogr. 2, 35. eine ©tabt im taltfd)fd)en. KOBYLIN, a, m., miasto w woj. Kalisk. Duke. Geogr. 2, 33. eine ©tabt tnt Mtfcfyfdfeit. ‘KOBYLINA, y, z.,    §. 1. mięso kobyle, końskie, ©tuttenfletf^,

^ferbefleifd) ; Ross. KOÓbUHTHHa. Odzienie Tatarów kożuchy, żywność kobylina; Wilk, lis w polu zabity, to u nich zwierzyna. Paszk. Dz.Z. — §. 2. ob. Kobylenie. KOBYŁKA, i, z., Boh. kobyłka; Slov. kobiłenka; Sorab. i.

1. koblieża; Garn. kobileza; Croat. kobilicza ; Rag. ko-billiza, ohmizza; Bosn. kobilięa; Ross. KOÓbmma, koóbii-Ka ; demin. nom. kobyła * klaczka, eine junge ©tutte, ein ©tuttefyen. Wzajemnie się kobyłki czeszą. Rej. Zw. 39. (ręka rękę myje). — §. Koniczek trawny, robaczek czwo-roskrzydły, baö £>eupferb ; Boh. kobyłka locusta; Slov. ko-bilka; Slav. kobileca, skakavae; Vind. kobiliza; Carn. kobileza; Croat. kobilicza; Dal. prug, kriez; Ross. KOÓBMKa.

KOBYLNA - KOC.

KOCANKI - KOCHAĆ.

393

ttt fftaudjrcerf aBgcfü^rt tourbe. NB. Czy tez słowo koc, ‘kocz, nie zepsute zamiast kaucya, t. j. złożone w sądzie pieniądze , które przegrający stracił, n. p. Pars appellans ponendo vadimn alias kocz apud judicium, non tenebitur in cormtiis aliud vadium reponere. Vol. Leg. 1, 575. Winy, które kocami pospolicie zowiemy, wolno sędziom zaraz przy odprawie akcyi odbierać. Vol. Leg. 3, 193. Kau-zy te, któreby były za kocmi, nie mają być praktykowane, aż pierwej pisarz koce, które były ad depositum ejus dane, przed sądem położy; a jeśli kauza będzie ap-probowana, tedy koc judici praesidenti aequaliter cedet. A jeśli będzie retraktowana, tedy stronie zaś ma być intégré wrócon. Vol. Leg. 2, 630. cf. 1406. (cf. peresud). Grodzki koc taler, a ziemski trzy grzywny. Vol. Leg. 2, 1511. Postanawiamy, aby koce sędziom wojewodzym należały, a trybunał, żeby ich nie odbierał, ib. 1520. (ob. Kocowy).

Cantharis, robak na drzewie rosnący, wszystek zielony,

‘miekce się po nim, jakoby złoto, a w nocy się świeci, kobyłkami niektórzy zowią. Mącz. Kobyłki polne, locustae sine pennis, astracos vel onos, Ijüpfeube §eufd)rccfctt. Kobyłkami też niektórzy szarańcze zowią, locustae volatiles.

Sienn. Wyki fitegetlbc $eufd)recfen. Drzewo to zakwitnie i kobyłka mu będzie ciężka. Radź. Eccles. 12, 5. (szarańcza. Bibl. Gd.). Rozbieżenie kobyłek po zbożu. Budn.

Jes. 33, 4. („not. abo szarańczy”). Pożywać możecie każdego rodzaju kobyłek i koniczków. Radź. Levit. 11, 22.,

1 Leop. Levit. 11, 22. (koniczek. 3 Leop. skoczki. Bibl.

Gd.). Człowiek świegotliwszy nad kobyłkę, która świer-koce ustawicznie. Eraz. Jez. D 6 b. Pawiętom dawają szarańczę abo kobyłki, oberwawszy im nogi. Cresc. 577.

Koqarnb, Koyeirb caulis). 1. swojskie, gnaphaliwn, flhtfjv* frant, Boh. auplawićnjk, plesniwec; rosną w lasach, wzrostu małego, kwiatki na prątkach skupione na kształt guziczków; skuteczne na biegunkę czerwoną. Kluk. Rośl. 2, 226., Krup. 5, 152., Ład. H. N. 72. Szarota błotna, gnaphalium uliginosum Linn., rodzaj ten u wielu Polskich roślinopisarzów kocankami nazwany, pospólstwu na niektórych miejscach pod nazwiskiem: suche ziele, jest znajomy. Jundz. 410. 2. Kocanki zamorskie ob. Ukw⁷ap. Syr. 718. Kocanki Arabskie, lawenda szyszkowa, lauendula Stoechas Linn. Stöd)entrant, Stôdjèëblltmc, lawendzie bardzo podobne. Syr. 468. Kocanki żółte, elichnisum, Sfîatlt» Hume. Kluk. Rośl. 2, 226., Syr. 1354. KOC ANKO WATY, a, e, — o adverb., knodowaty, fitotig. Wilżyna gałązki swe gęsto kocankowate abo sekowate puszcza. Syr. 674.

—    §. 3. Kobyłka u pętlic, haftek. Cn. Th. ba3 £)c|r junt łpafett an ben Kleibern. —■' §. 4. Kobyłka, węzeł do rozwiązania łacny, opp. zadzierzg. Cn, Th. etrte Sctjlmge, eilt knoten, ben ntan letclft anfjte^en faun, cf. kluczka. — §. KOCANKI, KOCENK1, ów, plur., Botan. (Gam. koczen; Ross.

5. Kobyłka, Boh. kobyłka ponticulus ; Vind. kobiliza; Ross.

KOÓBMna; mostek na skrzypcach, nad którym strony się rozpinają , ber Steg anf ber Sßiültne. — §. Kobyłka, wieś w ziemi Warszawskiej. Dykc. Geogr. 2, 33. ein ®crf bet)

SBarfdjan. KOBYLNA, y, z., Koleina, miasto w woj. Ki-jowsk. Dykc. Geogr. 2, 33. eine Stabt tm Üftjomtfcfyen.

KOBZA, y, z., pandura. Cn, Th. cf. bandurka ; Boh. kobzę, kobzyeka ; Ross. et Eccl. KOÓ3a, irbitia opratrb TpoecrpyH-HbiH, staroświecka lutnia czyli lira, eut alteS ber Saute aber 8Ct)er afmltcljeê Snftrument, narzędzie do grania o trzech stronach. Wlod. Ja ona kobza sławna, z dereniu zrobiona, Z cnoty nad cytry swemu panu ulubiona ; Dziś dla lutni wrzucona w kąt, brzęczę z Świerczami. Gaw. Siei.

395. Kozacy z wielkiej radości niewymowne sztuki pokazywali, Strzelając, śpiewając, na kobzach grając. Papr.

pismach zwyczajniejsze słowo: miłować, Knapski położył tylko następujące recipr., tak jak jest w Czeskim), lieben; (Boh. et Slov. milowaf; Sorab. 1. lubuyu, cf. lubić, (ko-schu, koscbam osculor; cf. Graec. xvco, xvaœ ; Germ. fuffcit); Sorab. 2. lubowasch; Carn. shtemâm; Vind. lu-bim, lubit, sa lubo met; Croot. lyubiti; Bosn. gljubiti; Rag. gljûbiti ; Slav. Ijùbiti ; Ross. atoómb , jiioójifo ; Eccl. pauy, pauine.iCTByio ; cf. rad, raczyć). Wierz mi, jak cię kocham z duszy. Zab. 15, 181. Jak boga kocham. Mon. 73, 347. Niech mię bóg tak kocha. Teat. 42. d, a. Uczyńże mi tę łaskę, jak mię kochasz, ib. 22. b, 96. Toś mi człek poczciwy; kocham cię za to. Teat. 7. c, 80. Moja najukochańsza matuleńka. Teat. 30. b, 55. Kochać uprzejmie Ross. B03Ji0ÓHTb, B03JtoÓMTb. — §. per excel-lentiarn Miłośnie kochać, perltcH fet)lt, liebelt. Czyja go lubię? ja go kocham z całego serca. Teat. 30, 50. Ze cię kocha, rozumiem przez to, iż się w tobie zakochał, mówiąc po Polsku, że wzdycha do ciebie, że ty jesteś celem sekretnym jego miłości. Teat. 17, 131. Kocham cię, kocham, rzekła, Milonie. Chód. Gesn. 8. Kocham, to sło-■wo w ustach kobiety bardzo ważne, i żadne inne, choćby i tyle znaczące, zastąpić go nie zdoła. Teat. 27. c, 13.

Ryc. 107. Zagrawszy skoczno w kobzę Ukraińską, Ucieszysz się z paniami, jak cytrą Hiszpańską. Jeź. Ek. D. 3. KOCHAĆ, ał, a, transit, niedok., ukochać dok., (w dawnych Skoro rano, to w kobzę dumy sobie grają. Mat. z Pod.

R 2. Zda mi się, że Amyntas kochanej Testyli Dumy tysiącoletnie na mej kobzie kwili. Zirnor. Siei. 129. Łatwiej na kobzie dwie stronie nastroić, niż trzy, żeby się z sobą zgadzały. Gorn. Dw. 119. (cf. kobeżnik).

KOC, a, w., (Lat, med. cotzia), bie £o£e, cf. 31 big. Sorab.

1. khocża, koszmacż, koszmatć wodżewk ; Vind, koz, koza, deka, zhoka; Carn. kóz; Bosn. kostret, (cf. Germ. Üïotlt ;

Hehr. HDD przykryć); Dal. biły, bilyacz; Boh. haune, cf. gunia; Ross. obs. noiCTb, noiCTKa, noiCTitima, (cf. pilśń).

§. 1. sukno grube kosmate na obie strony, gausape. Mącz. jottigeS Ultd). Miękkiej pościeli nigdy nie używała, na ziemi na kocach odpoczywała. Sk. Zyw. 1, 99. Naczy-nisz koców z sierści koziej dla przykrycia wierzchu przybytku. Leop. Exod. 26, 7. (opony. Bibl. Gd.), cf. gunia.

—    §. 2. Koc na sądach, pieniężna kara o niesłuszne zapo-zwanie; przedtym zaś futra sędziom dawano. Dudz. 4L,

Cn, Th. originem vocis suspicor, quia olim Poloni, qui inique provocabant, pendebant judicibus pelles. Cn. Th. 286.

(n. p. Kto nagani skazanie kasztelana, dać mu ma kożuch gronostajowy. Herb. Siat. 174., Vol, Leg. 1, 36.); bte ©elb* baße für eilte mtredjtmcijftge ßtiatiou tmr ©ertcfyt, bte ehebent

50

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

które nasienie wielkie dawają, lepiej się z niego kochają, niźli z gałązek sadzonych, ib. 664. Na dnie rowu zbytnie się skochały gibkie wikła. Zebr. Ow. 199. (rozmnożyły się). — §. Kochać się miłośnie, Ross. MJUOBaTŁCfl, »erliefet fei)U, liefern. Dafne lubo piękna była, atoli jeszcze się nie kochała. Zab. II, 88. Nikt się bardziej nie kochał nad tego pasterza, Coż gdy pasterka sroższa była od zwierza? Zab. 12, 381. Szost. Postanowił już więcej nie kochać się. Weg. Marm. 1, 34. Musiałaś się z nim kochać moja panno, że go tak bardzo żałujesz. Teat. 21, 162. Trzeba się kochać, słodka Rozyno, Na to ci serce i piękność dana, Żebyś kochała i była kochana. Karp. 4, 9. Miałbyś litość nade mną, gdybyś się w której tak kochał, jak ja kocham Marysię. Teat. 54. c, D ii. Źdaje nam się, że kogo kochamy; siebieć to, nie kogo, kochamy w tej osobie. Mon. 70, 185. Ponieważ z serca idzie miłość i zakochanie , otoż rzecz każdą ukochaną i umiłowaną, do kochającej i miłującej przyłączamy, i ztąd owm mówią: z serca Ciężko czekać na Kocha się w tym, jak ubogi w prosięciu. Cn. Ad. 349. W czym się kochamy, to nam często szkodzi. Rys. Ad. 72. (co kto lubi, to go gubi). Kochać się w sobie, pla-cere sibi. Cn. Th. ttt ftd) felfeft »erliefet fep. KOCHAN, a, m., imię staropolskie, Amadeus. Jabł. Her. *K0CI1AN, a, to., (Cii. Th.) KOCHANEK , nka, to., [porówn. czesk. hoch 2]; Sorab. 1. lubcź; Vind. lublenik, lubesnik, perjasnik, perjatel, lubi; Carn. lube, lubéz, lubizhk, lubzhèk; Croat. snubazh, dragi (cf. drogi); Rag. gljubovnik, gljubi; Bosn. gljubovnik; Slav. ljupovnik, dragi; Ross. jioóobiijwl, jiio-ÓllMCHTi , JIIOÓHMim, nOJIOÓOBHHKT), B03AK)Ô,I6HHPIK'I> , MH-æocthhkï), HanepcmiKTS, BpeMCHiuiiKi; §. a) ukochany, kochanie czyje, luby, ber Stefeltttg. Stanisław Reszka dla nauki głębokiej był kochankiem Stefana króla. Petr. Et. 307. — §. b) Miłosny kochanek, amant, ber Ctcfeljafecr. Ona ma tyle kochanków', ile dni w roku. Teat. 30. b, 124. — §. c) Pieszczotliwie: mój kochanku, bądź tak grzeczny i t. d. mein Stefeer, mein i^erj, mein @d)a|. 'Kochan, proszę cię. Cn. Th. 434. mój ty, mój miły, mój duszko, mój

Już cię kochać przyrzeka, lecz pragnie w zamiany Być kochaną, wszak kochać powinien kochany. Zab. 42, 37.

Gawdz. Nie bądź' tyranką, pamiętaj tego, Który cię kocha , kochajźe jego. Tward. Daf. 85. (NB. ten tu jest najdawniejszy, który mi sie wyśledzić zdarzyło, przykład używania słowa kochać active, w miłosnym znaczeniu). Już nikt nie kocha, jak kochano wprzódy, Sama amantów dziś odmiana bawi, Wcale stateczna miłość wyszła z mody.

Zab. 14, 382. KOCHAĆ SIĘ recipr. (Boh. "kochati se de-lectari, (cf. koić); upodobanie mieć, upodobać sobie. §.

a)‘ kochać się z czego niedok., skochać się, ukochać się dok., ucieszyć się, SBoljIgefaflen au ettuaê J)afecn, ftd) baran entert. Człowiek mądry niewszetecznie się kochał z szczęścia; ale łaskę fortuny w podejrzeniu miał. Kosz.

się w nim kocha. Sak. Probl. 117. tego, kogo się kocha. Teat. 22. c, 44.

Lor. 149 b. Ujrzawszy rycerstwo, że w przyłbicach piłę grało, kochał się z tego, dziwując się. ib. 118 b. Nazajutrz kochając się z tego swego zwycięztwa, co inszego przedsięwziął. Baz. Sk. 90. Jeśli z głupstwa z tego się kochają, iż wysoko nad inne siedzą, pytajmy ich, co im z tego przybyło. Sk. Kaz. 592. Kochał się nie pomału z sługi takiego , patrząc na dzielność jego wielką.

Sk. Zyw. 1, 321. Bóg się kocha z powściągliwości i dobrych uczynków, ib. 2, 346. Dał mi bóg syna, tedy kochałam się z tego bardzo, i ja sama i mąż mój. Leop.

4 Ezdr. 9, 45. (byłam mu bardzo rada. Bibl. Gd.). Prosiłem boga, aby się nigdy nie kochali ze mnie nieprzyjaciele moi. 1 Leop. Ps. 37, 17. Którzy się kochali z u-padku twego, będą skarani. Leop. Baruch. 4, 51. (którzy się weselili z u. t. Bibl. Gd.). Messalina matrony uczciwe w oczach mężów do cudzołoztwa przymuszała, i z tego się kochała. Petr. Ek. 69. Examinował go przez dwie godziny, z czego wielce się ukochał. Wys. Aloj. 116.

Z jego grzeczności wszyscy ukochali się. Star. Zad. C. b. —

KOĆHANIEC, ńca, KOCHAŚ, sia, to., demin., Siefefter, Siefedjeit. O dziecię źrzódło wdzięczności, O dusz naszych kochaneczku. Gorn. W. 355. Sen zamrużyć oczy młodego koehańca nie może. Staś. Num. 1, 88. My kochań-ciu, jeżeli się kiedy z sobą pokłócimy, to tylko żartem. Teat. 22. b, 64. Przedam wszystko, a pieniądze tobie oddam kochasiu. ib. 23, 49. et 11 , 52. KOCHANIE, ia, n., subsl. verbi niedok., ukochanie dok., Boh. kochanj de-lectatio; Ross. jnoójeme; Eccl. paueme, pawreiCTBO. §. 1 *a) upodobanie, uciecha, ba3 SBofilgefaKeit, Vergnügen, tër* gfejjett. Jakie wesele i kochanie oni mieli z towarzystwa Pana Jezusowego! W. Post. W. 190. Staraliśmy się o to, aby ci, którzyby chcieli czytać, mieli niejakie hez lę-skności kochanie. 1 Leop. 2 Macch. 2, 26. Mam uciechę abo kochanie z listu jego. Cn. Th. Z tym opuścił Wi-ennę, nie bez żądzy jakiej Dłuższego z nią kochania. Tward. Mise. 48. Wodzów ich walecznych miał w oso-

394

KOCHAĆ SIĘ.

KOCHAN - KOCHANIE.

§. Active : W piśmie ś. zawsze znajdziesz co nowego, coby cię ukochało. Żarn. Post. 20. (ucieszyło, ukontentowało, udelektowało), ergöfsen, erfreuen. — §. b) Kochać się w czym idem, n. p. Będę się kochać w przykazaniach twoich , którychem się rozmiłował. Budn. Ps. 119, 47. Tak się to książę w uczonych ludziach kochało, że i jurgielty od niego miewali. Warg. Wal. 234. Przodkowie nasi w drogi. ib. 433. cf. rybko, gołąbku. KOCHANECZEK, czka Hiszpańskiej sukni się kochali; my teraz Francuzką bardziej szacujemy. Mon. 66, 44. Srebrnik ziele gęsie zo-wią, iż gęsi je rade jedzą i w tym się kochają. Urzed.

253. — §. c) absolute Kocha się pani matka, kiedy kna-flików nawiesza u panięcia. Piej. Wiz. 88. t. j. cieszy się, fte ergibt ftd) barmt, fie freut ftd). Będzie się kochało dzieciątko od piersi nad dziurą żmijową. 1 Leop. Jes. 11, 8.

(igrało. 3 Leop.). Bardzo się kochał klęczeć na ziemi.

Wys. Aloj. 32. t. j. lubił, upodobanie miał, rad to czynił, er fjatte feilten Sßofrtgefaflen baran. — §. d) Kochać się, o roślinach, polubiwszy sobie grunt jaki dobrze się przyjmować, non bett ^ftaipett, auf einem Sobett gut forffomnten, befleißen, (cf. wykochać się). Przy rzekach bystrych bardzo rzadko kocha się drzewo płodne. Cresc. 84. Jęczmień więcej kocha się na błoniu, niźli w cieniu, ib. 161.

Gdzie słońce nie dochodzi, na takowej roli trudno się ma zboże kochać abo szczepie domowre. ib. 92. Drzewa,

bliwym kochaniu u siebie. Star. Byc. 7. W wielkim a    ko czuć się kochanym dla samego siebie. Tręb. Już cię

rozkosznym 'kochaniu był u rodziców swoich. Glicz. Wych.    kochać przyrzeka, lecz pragnie w zamiany Być kochaną,*

E 5 b. (bardzo się w nim kochali). — Bez poznania do-    wszak kochać powinien kochany. Zab. 12, 37. Gawdz.—

bra, do nałogów ukochanie mieli. Xiądz. 274. (skłonność).    §. Ziele to u nas w kGchańszych pańskich ogrodach znaj-

— Chleb z nieba miał w sobie wszelkie 'kochanie, i chuć    duje się. Syr. 1014. w faworytnych, pielęgnowanych. K0-

a smak wszelakiej wdzięczności. 1 Leop. Sap. 16, 20.    CHLINA, y, z., białogłowskie imię u Długosza. Jabł. Her.

(przyjemność, delikatność). — §. b) O roślinach « dobre    ettt Sßetbetmame.

Pochodz. nakochać się, odkochać, pokochać, przeko-

przyjmowanie się, baê gute $ortfommen, 23efletben (pon beu ^flaujen). Gnoje końskie bardzo służą ku żywności i ko- chać, rozkochać, ukochać, wykochać sie, zakochać się. chaniu drzew. Gresc. 76. Wiatr z południa dawa bujność KOCHLUSZ, KOKLUSZ, a, m., z Franc., gatunek kaszlu, i kochanie jagodom winnym.    Cresc. 669. — §. c) Miłosne    ber $eicl)buftett ; Ross. KOKJHonrB.

kochanie, miłość, ba3 Sieben,    bte Siebe. Już wyszły z mo-    KOCHMAN, a, m., miano charcie,    Sîcuite etlte§ 20tttbfpteI3.

dy dawne kochania, I na cóż w jednej mam stękać nie-    Spuść Kochmana z Sokołem, a daj pokój Locie.    Myśl. E.

woli? Zab. 44,266. Ślubny    związek zjednoczył kochania.    KOCI, ia, ie, 'KOTCZY, a, e, od    kotów, Boh.    kociej;

Carn. mazken, mazhkov ; Bosn. mackin ; Ross. Komeneft, Stafseit *. Rodzaj koci należy do rzędu zwierząt drapieżnych. Zool. 310. Trudno naturę kocią zwyciężyć. Jabł. Ez. 132. Wędzidło z *kotczą nogą. Hipp. 95. (cf. pod-kówka). Ptasznik tam kładzie sówkę, albo 'kotczy łeb, dla spłaszania ptastwa. Cresc. 635. — §. Kocie złoto, Üïfljsengelb ; Ross. KOmem>e 30J0T0, rozciera się kolorem żółtym, czerwonawym, zawsze jednak jak złoto lśniącym. Kocie srebro, ^ajjenfilber, Ross. Komeybe cepeópo, rozciera się kolorem srebrnym; ale ani złota ani srebra w sobie nie mają. Kluk. Kop. 2, 96. Opale, kocim okiem zwane, ku światłu obrócone, świecą się jak oko u kota. Kluk. Kop. 2, 44., Ross. KOiueqeîi rja3B, 5îa|ctt* flltge, eilte 5lrt »on Opal. Koci ogon, phalaris phleoides, gatunek mysiego bru. Kluk. Dykc. 2, 176., ostrzyca brzan-kowa. Jundz. 109. Äabcitfcfpanj. Kocie ziele, Teucrium Marum, $aj$enfraut, gatunek ozanki, ma zapach mocny, za którym koty się gwałtownie ubiegają. Kluk. Dykc. 3, 109. Kocia miętka, nepeta, rodzaj rośliny, ib. 137. Krzęcina, kocia mięta. Jundz. 311. koty się rade po niej walają. Syr. 499. $aj$emmht$e, Boh. kocurnik; Ross. Komem>>i MHTa. Koci pysk, galeopsis Linn., bail ^ajsengeftdjt, bte £anfticffel, rodzaj rośliny, rośnie u nas dziko. ib. 2,18. badyl. Jundz. 308. Kani abo kotczy pazur ob. Miłosna. Kocia stopa ob. Owieczki ziele. Kotcza szanta ob. Serdecznik. Kocie łapki oh. Szarota. KOCIANKI, ów plur. Boh. ko-cićky, włosiste kosmate kistki niektórych drzew n. p. wierzby, bte $<tj$d)ett, 8atmnerc(ien, 5. 23. an ben Sßetbeit. Tr. ob. Kotki. KOCIĆ SIĘ recipr. niedok., okocić się dok., Boh. kotiti se ; Rag. kotitti, nakotitti, skotittise, okotittise , izkotittise, rozkotittise ; Ross. KOTHTbca, oko-THTŁca (Rag. mig. kocitise sese ostentare); o niektórych zwierzętach: płód rodzić, tncrfett, Suitge befummelt (bIo{5 üOlt ehttgen    Kotka, gdy się koci, wydaje ra

zem kilkoro kociąt. Kluk. Zw. 1, 303. Kotka w śrzodku dębu Znalazłszy loch, okociła się. Min. Ryt. 4, 23. Kozy się kocą. Chrośc. Job. 153. jtcfellt, Boh. kozliti se. Owce się kocą. Cresc. 559., Boh. gehnj se, (ob. Jagnię), bahnj se; Ross. anuiTBca, oÓBarHHTBca. Owca, kotka, niedźwiedzica, zajęczyca kocą się. Dudz. 21. Niedźwiedzica, zajęczyca okociła się. Dudz. 21. bte łpdftttn fe^t. Świszczę raz do roku kocą się. Zab. 12, 194. (cf. oszcze-nić się, ocielić sie). Żaba okocona ob. Żaba. KOCIĘ ,

KOCHANICA - KOCHANY.

KOCHLINA- KOCIĘ.

395

Past. Fid. 253. Ten co zdolny czuć w sobie porządne kochanie, Albo już jest uczciwy, albo się nim stanie. Tręb.

S. M. 22. Ty mnie w to kochanie plątałeś! Teat. 14,

74. (w tę miłość, in btefe Siebfdjaft). Kochania godny, ïtebenéitmrbig ; Sorab. 1. lubozne; Vind. lubesni vrieden;

Slav. ljubezljiv; Ross. j»o6e3HBw, .iioóeseirL. Godność kochania, bte Sicbcnênmrbigfett; Sorab. 1. lubeznofcż.— §.2.

Przedmiot kochania, upodobana, ukochana rzecz lub osoba, ber ©egeiiftattb beö Sßoljlgefalleitö, bte Siebe, Suft, Ser* gitugen. Porzuciła drogie ubiory i inne świeckie kochania. Sk. Żyw. 109. ®rgö|lid)feitett. Zginie tobie wszystko zebranie i wszystko kochanie twoje. Rej. Apoc. 37. Kochanie Symona i pociechy, których czekał, nie były żadne prywatne, jedno pospolite. Kochanie jego było sława boża i szczęście ludu swego. Sk. Kaz. 526. — Kochanie * kochana osoba, kochanek, kochanka, bte geliebte ^crfott, Siebltng, ©cliebtcr, ©eliebte. Idźcie me kochania (Mentorze z Telemakiem), A odpuśćcie tak słuszne po sobie wzdychania. Jabł. Tel. 324. Tu leży Filuś swej pani kochanie, Ten co w przymiotach przeszedł wszystkie koty.

Kras. Mysz. 39. Dobry dzień, me kochanie, szafirku, tu-lipanku. Teat. 11, 10. 'KOCHANICA, y, i., KOCHANKA, i, z., KOCHANECZKA, i, z., demin., ąmantka, osoba, w której się kto kocha, bte ©eltebte; Sorab. 1. łubka; Slav.

Ijüba, millostnica, drśga; Vind. lubleniza, lublenka, luba, lubiza, perjasniza, perjatelza (cf. przyjaciółka); Carn. luba, lubèza; Rag. gljubovniza, gjûba; Rosn. gljubovniça, gli— ubiteglięa ; Ross. ;noóoBHHu,a, jnoóimnua, nojtoóoBHHita,

B03.«o6jieHHtma, MiMOCTHUija. Jedzą straszną i oczy i myśl zastrzeliła Argolskiej ‘kocbanice, pellicis. Zebr. Ow. 24. fcf. gamratka, fryjerka , dusza, duszka). Gach ślepy na przywary swojej 'kochanicy, Ba czasem jej nie hydzi, choć świadczą źrzenice. Zab. 8, 329. liyck. — Fig. Sława i cnota wieków są kochanki. Jabł. Buk. T 4 b. — §. Pieszczotliwie wołając: kochanko! kochaneczko ! ItebcŚ 2Beb bel! Siebten! tttetlte Siebe! Zaczekaj trochę kochaneczko, trzebać nam się rozmówić. Teat. 28, 101. KOCHANKOWY, a, e, od kochanka, Siebbrtberê * ; Ross. jnoóoBHHKOBti, jnoónameBB. Korzystanie z kochankowego worka. Mon.

74, 123. KOCHANY, a, e, part. pass., geliebt; Ross. aio-óhmwm, b03JU0(mchhbih. Kochać, a nie być kochanym,

Najnieszczęśliwszym jest stanem. Zab. 12, 367. Szost.

Niemasz większego szczęścia pod niebem i w niebie, Ja-

z dymem. Wad. Dan. 15. Gdy człowiek młody, niebo się kotłem widzi. Gorn. Dw. 74. — g. Wytrzeć komu kociołek s zmyć kogo. Cn. Ad. 1359. Wyszorował mu kociełki. Rys. Ad. 71. cf. wytarł mu kapitułę, einem ben Stopf tMfdjctt. — §. Kocieł studzienny, w który się zewsząd woda sączy, powinien być jak najgłębszy. Świtk. Dud. 334. ber 23rttnnenfeffel. — §. 2) Kotły, w które biją, bte Raufen, ^effelpaufen. Boh. wlaskÿ bubny; Carn. pauke, bobnize; Vind. kotelna pauka; Sorab. 2. pauka ; Ross. MTaBpa; Eccl. THMnatrE. Bijący w kotły, ber fenfcfyldger; Carn. bobnizbar; Ross. MTaBpmHKE ; Eccl. thm-namuma. Tubalne kotły już ucichły. Pot. Jow. 51. *KO-CIELN1K, a, w., Faber ahenarius. Macz.} kotlarz, ber Feßler.

Pochodź, kotlarz , kotlarczyk, kotlarski, kotlarstwo, kotlina.

396

KOCIATKO - KOCIEŁ.

K O CIEL NI K - KOCZKODAN.

ęcia, n., KOCIATKO, a, n., Boh. kocićka, kotë, kotiâtko Sorab. 2. koschè, koschètko ; Vind. mazhle, muniza;

Croat. macze , machichi ; Boss. kota ; młody kotek, brt§

3unge ber $a|cn, ein junget ^äßcfycn. Małe myszątko gdy się przechodziło, Kocięta za nim skoczą. Groch. W. 354.

Pierwsze kocięta za płot. Flaur. Sk. 317., Rys. Ad. 38.,

Teat. 35. b, 33., (Vind. ta perva obriest (zysk) gre za duri siest). Kocię zajęcze, myśliw. ein jungeô IpaMjen, cf. kot polny.

KO CIEC, KOJEC, kojca, to., sadz, klatka karmna na kury, Boh. kotec, kukane; Slov. kurenec; Vind. kotez, ko-tiz, kurnjak; Bosn. kotaç, kokoscignak; Ross. KypHTHHKTi,

(ob. Kurnik); (cf. 3Hcbcrf. ÜÏÔtt, 6’erm. ^ot^ß), eine nerfteige, 6tcige, ein Reifte!;, gebende!) barht ju ntäften. Ta-tarowie, kiedy jedno chcą, po was chodzą, jako po kury do kojca. Gorn. Wl S 4 b. Śmierć nie zna złota    K0C1EBPKA ziele; apud Ursin., melius    pocierpka,    bo    po

i drogićj purpury, Mknie po jednemu jak z kojca kury. niej cierpko, ob. Smrodynia. Cn. Th.

J. Kchan. Fr. 14, Nie trzeba było wypuszczać kury z KOCIK ob. Kucik.

kojca. Chrośc. Ow. 580. Sieci kazał na ptaki nagoto- KOCIMÓZG, u, to., Mon. 75, 589. półgłówek, ein ©cfyaafêfopf. wać, I kociec, gdzieby ich miał zchwytawszy pochować. 'KOCIOŁ, źle zamiast kocieł. Dudz. 29. 1. KOCISKO, KO-Papr. Kol P. Uciekłszy się do kościoła, nie śmieli wyj- COWISKO ob. Koczowisko.

rżeć, jako kury z kojca. Chrośc. Fars. 69. Modne pan- 2. KOCISKO, a, n., kot szpetny niezgrabny, eine (läßliche ny wiedzą co gotowaïnia, a nie znają, co kojec. Kras.    Sîapc; Ross. Komme. Otóż przyszło to biedne kocisko,

Pod. 2, 146. Jak w jednym kojcu dwaj sokoli, tak w    darniom go tak daleko szukała. Teat. 14. d, 30. raczej:

jego sercu nie postoi żadna pospołu z Meropą. Pot. Syl. biedna kocina, arme $aße.

270. Kociec kaczy * kacznik, ber 5lcntenftall ; kociec gęsi KOCIUBA, y, z., KOCIUBKA, i, z., zdrbn., w hucie śkla-ber (Mnfeftall. W świat nas wyrzuca, jak cielęta z koj-    nćj narzędzie do mieszania massy śklanćj , in ber ©Irtśb

ca. Chrośc. Ow. 196. cf. chlewik. — Dideric. Wmawiali    pite, ber ölterl, iRÜfirlöffel. Przysadę sypią w oszów, i

w niego, iż zjadł kotek kociec. Gorn. Dw. 148.    tam ją często przewracają, i kociubą przemieszywają.

KOCIECY, a, e, od kociąt, Sld^d;eit * . Ross. kotham.    Torz. 153. Kociubka dobrze polerowana do wygładze-

KOCIEŁ, ‘KOCIOŁ, G. kotła, rń., K0C1EŁEK, KOCIOŁEK, nia tafel. ib. 48. łka, m., demin., Boh. (kotel, kachljk ; Slov. kotel; Sorab. KOCIUR ob. Koczu.r.

1. kotow, kachlenk ; Sorab. 2. koli ; Vind. kotel y koteu,    KOCK, a, m., miasto w Lubelskim. Dykc.    Geogr.    2, 34.    eine

kotlizh ; Carn. kótl, kotlizh , fozłuin , ibrèk ; Slav. kotao, Stabt int Śnblhtifdjen.

kotliieh; Croat. kotel, kotlic; Dal. kotal, lopis, kotov, KOCOWY, a, e, z koca. Cn. Th. SÜoßClt * . Ross. no.icra-bakrach, bakrachich, tengericza ; Bosn. koto, kotal, ko-    hłim, noiCTeBbiii. — §. Kocowe, ego, n., (cf. koce

tao, bakraę; Rag. kotoo, G. kotła; kotlich, kotleniza,    sądowe), pieniądze złożone od ruszającego do wyższego

tengera, bakrfic; Ross. KOTedŁ, kotjhucb, kotcjoke; Germ.    sądu, ©auttimśgelb. Jakoż ten wżdy zachowa zdrowe

ber Steffel; Angl, kettle; Dan. kedel; Svec. kettil; Fini.    Prawo, który ledwie wie, co to jest kocowe? Riaz. Tl

katila; Lat. med. cedellus, catillus ; Graec. xozvlrj) ; §. 1)    C. KOCYK, a, to., dem. nom. koc, guńka, ein flciner

naczynie wypukłe wysklepione do warzenia; n. p. W ko-    eilte flehte jottige 3)ccfe. Miasto pościeli kocyka używał,

tle wodę grzeją. Ilaur. Sk. 213. Kocieł gorzelny Ross.    Sk. Żyw. 2, 17. — 1. ‘KOCZ ob. Koc sądowy.

Ka3ant, KasaiieirB. Niektórzy hultaje , u żyda kotłem ro- 2. KOCZ ob. Kotcz.

biąc, pod ławą w gałganach i pijani umierają. Perz. Lek. KOCZARGA, i, z., pogrzebaczka, szurulec, pociask, ruta-260., (gorzałkę    w kotle paląc). Kocieł, żeleźnik, pa-    bulum, quo ignis proruitur in pane coquendo. Cn. Th. ;

new'. Śleszk. Ped.    414. Nie "wozili srebra do obozów,    Ross. Konepra; Vind. podgrinjalu, pezbna grebelza, kre-

dość było mieć    kociołek miedziany, a rożen żelazny.    ula, krieula; (Ross. Konepura głąb kapustny); bte 33acfofen*

Star. Ryc. 41. Kociołek miedziany. Stryjk. 106. (Carn    frncfe; cf. ożog., kosior.

bakräzh; Slav. bakraes). Nie trzyj się o stary kocieł, bo ‘KOCZE się ob. Koczyć się.

się usmolisz. Rys. Ad. 45. Kocieł garcowi przygania, ‘KOCZKA , i, z., [z czesk. koczka * kotka. 3], n. p. Fanatyk, a oba smolą. ib.    21. eilt ©fei fyctßt bctt «Itbcrn Smtgofyr;    któremu koczki drą we łbie, albo mu się muchy roją w

Slov. kotel hrncu    zówidi; pes psu blchi wibira. Co za    głowie, niektórzy mówią. Mącz. ob. Kotek mu we łbie kreśli,

towarzystwo ma    kocieł z garncem, kiedy w się    uderzą,    e3 rappelt ht feinem Sîopfe. Ross. Konna mogiłka kretowa.

stłucze się. W.    Syr. 13, 3. W sercu ludzkim    dziwnie    KOCZKODAN, a, to., gatunek małp, kot morski. Syr. Ziel.

zawsze miesza się, by w kotle. Rej. Wiz. 71. Podw.    542. fôïcerfajje. Vind. \opeza, morska mazhka ; Ross. Map-

Wr. 39. (cf. jak    w kieracie). Nie człek, lecz    kocieł z    TMiiKa; (cf. Slov. kodkodaći kwokać; Vind. kokkodakam »

mięsem, kufa z    winem Tu leży, poszła dusza w    otchłań    gdakać). VFiele małp i koczkodanów na tej wyspie. Otw.

233. Dyabel czyha, aby duszę wykoczował, ku potępieniu wiecznemu. Orzech. Qu: 190. Juliuszowie do obcego wojska rekrutów koczujący. Kur. Pet. 302. Był kraj nasz dotąd otwarty dla Juliuszów, do obcego wojska rekrutów koczujących. Gaz. Nar. 1, 147. KOCZOWANIE, WYKOCZOWANIE, WYKOCZOŁOWANIE, ia, koczowanie termin prawny, odmówienie poddanych z cudzej wsi. Kras. Zb. 1, 435. ba3 Slbreben ltitb SBegfltljren eines leibeignen Untertanen. Za wykoczowanie jest akcya prawna ukrzywdzonemu , na krzywdzącego zaś oprócz restytucyi kara wyznaczona ib. Explejatio , termin prawa Polskiego, pospolicie mianowany wykoczołowanie, to jest odmówienie poddanego z cudzej włości, ib. 1, 282. — KOCZO-WISKO, KOCOWISKO, ‘KOCISKO, a, n., obozowisko, (cf. kosz Tatarski); baś Säger, ber Sagerpla^; Ross. Koue-Birme, KoneBte, ber Ort, wo ein Sîomabenoolf fierumjlefit. Tatarowie z wielkim łupem do dzikich koczowisk swoich za Dniepr powrócili. Nar. Rst. 5, 256. Wiele ukra-dał przejeżdżających Turków i Tatarów do zwyczajnych koczowisk. Tward. Wt. 64. Choćby nam Tatarskich koczowisk zażywać, Choćby nawet i piaski Libijskie przechodzić, Pójdziem z chęcią. Bardz. Luk. 10. Na kociska i leżyska Połowców uderzyli, i ich pogromili. Stryjk. 173. Połowcy około Wołgi kociska swe mieli. ib. 167. — Koczowisko zwierząt » leżysko, baö Säger etneê SJjierâ, baß 9î«d)tlager. Tam się bestye dla koczowisk kładą. Chrośc. Luk. 2, 38. Bóg dał ich zamki na kocowiska, abo na

Oiv. 561. Ludzie tak jak małpy i koczkodanowie swoich pryrodzonych rzeczy zapomniawszy, cudze na się biorą , i tak oszukani bywają. Syr. 1266. Pięknyś jak koczkodan. Cn. Ad. 833. t. j. bardzoś szpetny, fdum inte eine SOteerîabe * abfdjeultcfy. Koczkodan s szpetny do ostatniego stopnia, ein jfrapengefldjt, eine at>fd;enltd;e fttgur. Coż mi to wadzi, że koczkodan stary, Alboż ją biorę? broń boże! talary! Zabi. Bal. 70. Dzisiaj tylu koczkodanów, przenoszą nad ładnych paniczów. Teat. 52. c, 51. Kobiety piękne mają mężów wierutne straszydła; mężowie piękni mają znowu koczkodany. ib. 24. c, 42. Jaka mi Jejmość, fladra, koczkodan. ib. 21 , 14. Przedwieczne koczkodany. Weg. List. 118.

KOCZOT, a, m., nummus minimus, pieniądz. Cn. Th. etn ©d)erf, Ctn tpcEer. Obolus, pieniądz drobny, koczot, halerz. Urs. Gr. 358. (Ross. kómgtb * kogut). — §. Rufian, rajfura, ętit Kuppler, Ctn 3ubrtltger. Panicz, gdy mu się zachciało, po dziewkę posyłał koczota. Pot. Jow. 2, 49.

Uwiódł się miłości łakotą, Więc z nią przez swoje traktuje koczoty. Zab. 15, 239. I składem swoim i swoim obrotem, Zaraz się wydał, że bywał koczotem. Pot.

Syl. 15. Jaż mam za drużbę być, czy za koczota? Pot.

Syl. 296. Tak jednemu z swych koczotów rzecze, Widzisz, ach widzisz, co mię w sercu piecze. Zab. 15,

241. Odźwierny odźwiernym, koczot koczotem, żołnierz żołnierzem niech będzie. Opal. Sat. 83. Pot im z czoła ciecze, Obiegając odźwiernych , koczotów królewskich, ib.

63. Leżał przy Hesperyjskich niwach strzegąc złota legowiska niedźwiedziom. Weresz. Kij. 6.

pergał Owoż szturmował, rozpierzchłoby się od owego gromu. Klon. Fl. N. 1 ft. ??

Smok bezsenny, nie mrużąc wzrok nakształt koczota. ‘KOĆZPERGAŁ, n. p. Gdyby nad kupą pierza ten kocz-Min. Ryt. 3, 23. KOCZOTKA, i, i,u rufianka , rajfurka, bte ŚUtpplertnn. Urząd bardzo uczciwy i luby i słodki, A pfe! jabym się miała zniżyć do koczotki? Zabi. Amf. 7. KOCZUR, a, m., Boh., kocaur, kot samiec, ber Sîater. Wielki

1. KOCZOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., obozem stawać, koczur bury. Pol. Jow. 179. Kotki i koczurowie. Syr. 499. (cf. kosz Tatarski), cantptren, gelagert fepn, ftd) lagern, fein KOCZY oft. Kotczy.

‘KOCYTOWY, a, e, 1 Leop. Job. 21, 52.

Säger anffdjlagen. Ross. KOneßarL, KOnyto, nontabtjtren. Ko- KOCZYĆ się, ył, y, recipr. niedok., przewracać się. Tr. [KA-czowali Kozacy nie w domach, lecz pod kotarami. Zim. CZAĆ i KACZAĆ się, ał, a, czejtotl. 6.] ftd) fjewmbreljett, Siei. 251. Badamy, coby o pogańskiego wojska wielko- berumttterfett. ści, I gdzieby koczowało, miał za wiadomości. Tward. ‘KOCZYDŁO, a, n., n. p. Nadgrobek furmanowi: Uwiązłem, Wi. 76. Mąż mój kędyś w Trojańskim okopie w lichej ej uwiązłem w głębokim koczydle. Pot. Jow. 65. może kotarze koczuje. Chrośc. Ow. 175. Wysoka w wodzu    to Cocytus.

cnota, który sam koczuje na piasku. Bardz. Luk. 171.    piekielny. 3 Leop.

Czuj przed wrotami, koczuj noc niespaną. Min. Auz. 19. KOGZYK ob. Kotcz.

cf. Gall. biovouaquer. — §. Transi. Przemieszkiwać, ftd) KODŁUCH, a, m., Pierze z gęsi na pościel dobre; ko-aufljalten, tnofuten. Koczują na twych skroniach węże, dłuchy twarde na pióra pisarzom, a co z nich oberwiesz, sroki, wrony, Jabobyś siostrą była strasznej Persefony.    do strzał się przygodzi. Cresc. 579.    pieńki piór,    bte    ®pu*

Łaczw. Zw. 23. Owieczki mleko słodkie wydając szezo-    len, bte ^ofcit, bte $lcle ber gcbcrtt.

drze, pokazują Pożytkiem, iże w dobrych pastwiskach *KOFIA, ii, z., fz średn. łac. cofia * czepiec, kapiszon, 2]; koczują. Bach. Epikt. 62. Kiedy śnieg, znać zaraz po    n. p. Sztuczkę płótna z 'kofii albo    czepka    na    bok    cho-

tropie , gdzie zając koczował, llaur. Sk. 298. t. j. noco-    rej przyłożył. Wys. Ign. 156. cf. szkofia.

wał, tuo er über M)t gelegen Ift. KOCZOWANIE, ia, n., KOFLIK, a, m., KOFLICZEK, czka, m. dem., (Boh. koflik, subst. verb, obozowanie, kampowanie, ba§ (Satttptren, Sa*    koflicèk, cf. kufel); kubek, ber 33ed)er. Koflik srebrny

gern; Ross KonOBKa , KoneBante, ba§ 9?mttabtfircn. — 2.    nadobny przed niemi postawił. Rej. Wiz. 131. Kofliczck.

ib. 132. kuflik.

397

KOCZOT- KOCZOWAĆ.

KOCZOWANIE - KOFTY R.

KOCZOWAŁ, ał, uje, cz. niedok., wykoczować dok., fko-czołować; bo mówierpy wykoczołowanie), obcego podda- KOFTYR, KOFTER, a et u, m., materya kosztowna jedwabna nego do cudzej służby wyprowadzać, einen Untertanen    Turecka, etn foftkrer îürftfdjer ©etbenjcttg. Dawał Wollt eilten fretnben ®lenft tnegfübrcn. Gdyby chłop cudzego    łoski Wojewoda królowi na każdy rok dwieście sztuk

poddanego wykoczował, i w nocy wywiózł. Haur. Sk.    koftyra na szaty. Biel. Kr. 310. kamcha. Krom. bajborak.

398

KOGO - KOJARZYĆ.

KOJARZONY - KOKORZYK.

Gwagn. Tu bisior, tu koftery, tu Włoskie zaponki, tu półatłasie. J. Kchan. Fr. 70.

KOGO, KOGOŹ ob. Kto.

KOGUT, a, m., *KOKOT (Syr. 587); KOGUTEK, tka, m., zdrbn., KOGUC1K , a

kokoszy; (Boh. kohaut, kokeś, kohautek; Slov. kohut, kohaut; Hung. kakas, Sorab. 1. kokot, honak, honacż;

Sorab. 2. kokot; Vind. kokot, petelin, peteln; Carn. pe-tćlin , petelinzhek; Croat. peteh , pevëcz, kokot, peteo, kokotich, kokotchek, peuchich ; Slav. oroz; Hag. kokot, pjéteo, pjevaz ; Bosn. kokot, piteo, pitteo, pivaç, ko-koticch, pivciceh ; Hoss. komgtti , irbBCHb, nkiyx'B , irfe-TyrnoKt; Eccl. ntTeah, neiejrB, neTyxi; cf. kokosz, kwokać; cf. Gall. coq), Kluk. Zw. 2, 95. Kur albo kogut ma mieć grzebień na głowie czerwony. Ilaur. Sk. 118.

Grzebieniasty kogut. Przyb. Milt. 226. ptak grzebienisty.

Otw. Ow. 457. Kogut, gdy ma śpiewać, skrzydłami się bije, aby był ku śpiewaniu ochotniejszy. Sienn. 290.

Koguty pieniem swoim pory nocy, tudzież odmiany powietrza oznaczają. Zool. 234. Kogut zegar wiejski. Ład.

FI. N. 73. Gatunek kogutów walczących Ross. 3yu,

3yeie&. Matki Bożej włoski, ziele, czyni koguty śmiałe- eilt Pappen, mi do boju; co żaczkowie wiedząc, dają im tego w dzień KOKAĆ, ał, intrans. niedok., KOKCIELEĆ, kwokać, toko-ś. Gawła, gdy je spuszczają, używać. Syr. 587. (Slov. ko- wać, ghtcfen, glltcffen. Grali cietrzewie, a ich cieciorki hut na swćm smetlisku smlśi; cl’, na swych śmieciach). kokały. Banial. J. 3 b. Pardwa kokciele. Banial. J. 3 b. Znalazł kogut perłę. Rys. Ad. 50. (cf. szkoda psu białe- KOKCYNELLA, i, z., (Socfreittlle, czerwiec Amerykański. Zool. go chleba). Jak dwaj koguci tu się rozeprzeć chcą. Pot. 161. Kokcynclla, czyli czerwiec Francuzki znajduje się Syl. 407. Krzywo na się, jako dwaj patrzają koguci. w Prowancyi. ib. 162.

Pot. Arg. 330. Slov.r Dwa kohuti na gednom smetlisku KOKIETKA, i, z., umizgalska, przylepka, n. p. Nasze pra-nezrownńwagu sa. Źle, kędy kogut na grzędzie milczy, pieje kura. Pol. Jow. 26. (Slow. nesćastni ge ten dom, kde kohut mlći, a ślepka spiwa ; cf. kędy krowa dobo-dzie wołowi; cf. stokłosa; cf. donica). Ow co inszego robiąc, szóstak tylko rzuci, Aż mu biali na wieży zapieją koguci. Pot. Jow. 171.? (Sorab. 2. zerwonego kokota na kschische stawisch « dom podpalić). KOGUCI, KOKLUSZ ob. Kochlusz.

ia, ie, od koguta, £>a(ntcn ⁵ . Vind. petelinou , petelinski, KOKORYKAĆ, K0K0REKAĆ, ał, a, intrans. niedok., (Boh.

kokrhati, kokrhâwâm ; Slov. kokrhati, kodkodâkati, gak kohaut zpjwati; Hung. kukorikolni ; Sorab. 1. klukam, klukotam, każ pata; Croat. kukunchem, kukurikam, ku-kurikanye; Rag. kukurjêkati, (2. waryować) ; Bosn. ku-1. kogiti * piersiami dziecię karmić, dać ssać; ztąd ko- kurikati; Ross. nyKopenaio; Eccl. neiyx’B KyKopliKaerb, gna mamka, nutrix; — 2. kogiti» chlacholiti, głaskać,    JKepaBJb TypabiKaerb) ; cucurire, fragen. Kur kokoreka

udobruchać; kogit se delectare, cf. kochać; Croat. koyti    abo pieje. Macz., Cn. Th. Kokoryku ! cucurientis gaili vox.

nutrire-, Carn. kojim alo, erudio, koj alimentum-, Vind. ib. Cn. Th. Germ. ftftnft! Rag. kukurjek ; ob. Kukuriku. kojiti, skiveti » żywić; cf. Gall. coi» spokojny); błagać, KOKORYCA ob. Kukurcyca, Kukurudza, Turecka pszenica, łagodzić, dobruchać; Ross. yroMomiTŁ, yrojionaib ; ftiOen, KOKORNAK, u, m., ziele, Aristolochia, Lim., ipo^lrourj, bcfnnfttgcn. Otrze-ć łzy z oczu naszych, skoi-ć żal głęboki. Przyb. Ab. 21.

Pochodź, pokój, pokojowy; przedpokój; spokojny , niespokojny, spohojność; uspokajać, uspokoić, zaspokoić, zaspokajać; cf. kajać, ukajać sie.

KOJAN ob. Kujan.

KOJARZYĆ, ył, y, *intrans. niedok., sprzyjać komu, einem pnftig fet)tt. Tr. Fortuna mu kojarzy, ib. — Transit, kojarzyć, skojarzać niedok., skojarzyć dok., łączyć, zwięzy-wać, vereinigen, verbtnben, fntipfen. Zysk małżeństwa ko

m., zdrbn., pietuch, kur, samiec

petclni; Croat. kokotni ; Ross. nbrymiil, irfeTyxoBbiM. Prov. Sorab. 2. Tü szli kokotu nogu jedl; milczeć nie umiesz, kogucią nogę jadłeś.

KOIĆ, ił, i, cz. niedok., skoić, ukoić dok., (Boh. et Slav.

jarzy, żartem jest przysięga, Lubieżność spaja węzły, niestatek rozprzęga. Kras. Sat. 15. Nieba mi dały talent osobliwy do kojarzenia maryażów. Teat. 8. c, 16. Dwa nowo skojarzone stadła. Teat. 56. c, 129. Tak dobrze skojarzony związek, ib. 3. b, 87. Gdzie przymus lub interes kojarzy małżeństwa, rzadko pomyślne skutki. Teat. 6. b, 39. Dobrych tylko, i sobie podobnych, prawdziwa przyjaźń skojarzą. Pilch. Sen. list. 277. — Kojarzyć co z kim »kleić, klecić co z nim n. p. Niewolą Polaków z ministrami cudzoziemskiemi kojarzył. Przestr. 100.— §. Kojarzyć się, kleić się, zdarzyć się, gelingen, gebeten. Co poczniem, to nam sie nic nie kojarzy. Wan. Dan. 92. KOJARZONY, niedok., SKOJARZONY, a, e, dok., part. perf., złączony, związany, verfnüpft, »er* Bltnben, vereint. Gdy tak będzie wzajemna pomoc skojarzona , Łacniej i pewniej cieżkie dźwigniemy brzemiona. Przyb. Ab. 45. Skojarzony pokój » zawarty. Tr. öbgefdjloffen, gefdjloffen.

KOJEC ob. Kociec. KOJEN, herb; pas przez śrzodek tarczy na ukos od prawej ku lewej idący; we śrzodku na pasie pieniek, z obu stron trąby myśliwe. Europ. 3, 24.

babki były umizgalskie, a ich prawnuczki są kokietkami. Mon. 66, 29. Kasia choć w sekrecie Kokietką jest przecie. Teat. 52. c, 5. Gładka kokietka. Zab. 13, 249. Kokietki są to zalotne kobietki , czyli umizgalskie. Mon. 76, 417. KOKIETERYA Teat. 35. b, 45. ob. Zalotnictwo. KOKIETOWAĆ ob. Umizgać się, zalecać się.

Ofterlnjet), dwojaki jest, jeden ma liście okrągławe pachnące, kwiat biały; drugi ma korzeń długi. Kluk. Rośl. 2, 227. Sienn. 12. Urzed. 34. Kokornak okrągły, rotunda-, długi, longa-, powojowy, clematilis. Jundz. 444. Boh. podrażec; Ross. KnpKa30iib, üxhuobhhicb. K0K0RNAK0-WY, a, e, od kokornaku, von Oftcrlnjep. K0K0RYCZ, a, m., KOKORZYK, fumaria Linn., grbratlfl). Ross. 3eM-imiOM 4biM'b, 4biMfiHKa; Sorab. 1. kokulinda ; ziele skuteczne w lekarstwach. Kluk. Rośl. 2, 6. Kokorycz główkowy, bulbosa ; górny, capnoides ; lekarski, officinalis ;

KOKORYCZKA-KOKOSZNIK.

ROKOSZOWY - KOKTAN.

399

kokossàr, f. kokossaricza ; (Ross. kokohihhk'B, kokoihhh-neicL strój chłopek na głowę). KROKOSZOWY, KOKOSZY, a, e, od kokosz, Sorab. 1. kokolhaczć; Bosn. kokosegni; Carn. kokoshârske ; Croat. kokossin; Rag-kokosegni; Eccl. kokoihgbmh ; ^ernten *. Iż r. 1537, wyprawa na Wołoszyna na pośmiech wyszła, tę wojnę *ko-koszową nazwano. Biel. Kr. 522. Niedawnych czasów była kokoszą wojna, $u(merfrteg (3n>e|d)penfrteg, Kartoffel* frteg, Hummel) ; ale iż karność jeszcze była nie zginęła, nie brano gwałtem ludziom tylko kokoszy, i ztąd przezwisko kokoszćj wojny urosło. Gorn. Wł. S. 4. ztąd kokoszą wojna ogólniej de expeditione militari irrita, in qua nil amplius caedis fit, quam quod gallinae (adde bo-ves, sues, oves) rusticanis licentia militari mactentur. Cn. Ad. 552. Widzę, że to wojna nie kokoszą. Jabl. Buk. P. 2 b. Weszła liszka do kokoszowego chlewa. Ezop. 74. do kurnika, Rag. kokoscignâk; Croat. kokossinyàk; Bosn. kokoscignak, kótaę (ob. Kojec). — jk Kamień kokoszy, albo kurowy, kapłuni kamień, qu. v., Sienn. 325. ber âapauuenfiein. KOKOSZYĆ się, ył, y, recipr. niedok., pawićsię, stupurczyć się, podpierać boki, brać się pod boki, uprząść postawę, nadymać się, nadrabiać miną, fanfaronować, gogorlić się, Carn. koshatim sê ; Vind. napihuvati fe, gornapersuvati fe, ftd) brüftcn, ftol^tren. (Graec. msQvyiÇtiv de pullis adhuc implumibus alias mo-titantibus. Cn. Ad. 353.). Kokoszy się z tego, jak nie wiem z czego. Cn. Ad. 552. Będąc prostemi żakami, kokoszą się, by kokosz sama nad swemi jajcy. Glicz. Wych. L. 6. Tak się ty bardzo ze swemi kontradykey-ami kokoszysz, jakoby ich nikt nie rozumiał, tylko ty sam. Twór. Wie. 110. Król Assyryjski się kochał a ko-koszył w niepoliczonych zastępach. 1. Leop. 3 Macch. 6. Krezus się był wielce wieliczył a kokoszył. Glicz. Wych. F. 1 b. Bezwstydnice kokoszyły się nie raz, że stu fa-milij żywność w jednej biesiadzie schłonęły. Staś. Num. 2, 123. (faisoient gloire). Darmo się kokoszysz przeciw niebu. Pot. Arg. 109. Kokoszył się z wiarą heretycką, powiadając, że prawdziwa. Birk. Exoi'b. C. Sięgasz do worka, a nie masz ni grosza, kokoszysz się przed ludźmi panie bracie. Bies. B. 1. Które kęs krasy na swój twarzy widzą, zwykły się kokoszyć. Budn. Apopht. 51. Tak bardzo się na szlachectwo wasze kokoszycie. Petr. Et. 302. Cóż mi potym (mówi Wenus) być Jowiszową córą, Na co się synem wszechmocnym kokoszę! Morszt. 7. ‘KOKOT, a, m.% kogut, kur. Syr. 587. ber Ross. kokotł głos koguta zalęknionego; KOKOTaiL, ko-KOqy,‘ Rag. kokochjatti, kvozzati, cf. kwokać). KOKO-TL1WY, a, e, o kogucie, co rad się z drugimi bije. Wiod. fampffutfytig, port ben ^ćtljiten; — ogólniej gniewliwy, sierdzisty, swarliwy. Cn. Ad. 260. janffücfjttg, jâbjorntg; cf. jak osa jadowity; rozgniewa się, by mu palec zakrzywił ; by mu na nos mucha padła.

czepiacy sie, capreolała ; kłosowy, spicała. Jundz. 357. *Ko-korzek. Volet 849. KOKORYCZKA, i, ziele, krówka, babikrówka, liczydło, sigillum Salomonis, rośnie w lasach, skuteczne w lekarstwie. Kluk. Rośl. 2, 228.

2Betj$n>urj, ©CtlomoitS ©tegel, convallaria polygonatum Linn.;

Jundz. 206. Kluk. Dykę. 1, 150. Boh. kokorjk, lićidlo;

Bosn. et Rag. pardegl; Ross. KyneHa, Kynnua.

K0K0RYKAG ob. Kokorekać. KOKORZYK ob. Kokorycz.

KOKORZYKA, i, i., 'kurzyka, młody kurek, kabelek, pul-laster. Mącz. ein junger $alm.

KOKOSZ, y, i., (Boh. ślepice; Sorab. 2 et 1. kokosch ;

Slav. kokósh ; Hang. kakas ; Carn. kokush ; Vind. kokush, kura, putiza; Croat. kokosh ; Bosn. kokosc; Rag. ko-kósc; Ross. Kypnua; Eccl. kokowi»; cf. 'kokot, kogut); bte §emte. Kura, kwoka, kwoczka, samica kogutowa, jajca niesie przez wszystek rok, wyjąwszy dwa ‘księżyce, gdy słońce stawa. Sienn. 290. Kokosz kwoka, gdacze, krzekocze, wabi, gdy kurczęta wodzi. Dudz. 21. Croat. kokoss krakori gracilat, kokodache cacalissat', Carn. kokadasbkam ; Vind. kokotati, kokodashkati ; Eccl. ko-Kouib KBOnierB, hm KOTbmeni. Kokosz krekorze, żóraw' krera. Toi. Saut. 89. Kurczęta rodzą się bez nasadzenia kokoszy, w piecach pomiernie zagrzanych. Boter. 218.

Kokosze danne, które chłopi do folwarku oddają. Haur.

Gosp. 72. Sokrates cierpiał żonę zrzędną, a ty nie cierpisz w domu kokoszy gdaczącej. Budn. Apopht. 4. Biada tej kokoszy, na której łowią jastrzębia. Czach. Tr. J.

2., Cn. Ad. 23. Wplątał się, jak kokosz w zgrzebie, która im się więcej graboli z nich, tym się bardziej pląta. Sowit. 16. Swiatum poświęcił kokosz, bogu zgniłe jaje. Kulig. Her. 175. (détériora Beo). Tam w polu i ptaka ujrzy kokosz goniąc. Paszk. Dz. 17. Umarła kokosz , która mu złote jajca niosła. Budn. Apopht. 98. I czarna kokosz białe jajca niesie. Cn. Ad. 804. (ociec zły dobrego syna pod czas urodzi). Z trafunku ślepa kokosz na ziarno napadnie. Syxt. Sz-k. 200. Szpetnie gdy za łeb kokosz kura wodzi. Zegl. Ad. 15. Niewiesk. Mędrsza kokosz niźli jaje. Pot. Syl. 244. Widać z twarzy tych rabusiów ochotę spotkania się z wiejskiemi kokoszami. Mon. 65, 425. (cf. kokoszą wojna). Na szaleństwo czarną kokosz na dwoje rozdarłszy co prędzej na głowę przyłożyć. Haur. Sk. 399. ztąd przysłowie: wart czarnej kury * to jest oszalał. — Na duszną chorobę jedno co rychlej łapać trzeba czarnej kokoszy. Rej. Wiz 79.—

(cf. kurzyca, nasiadka, kwoczka.) — Prov. Dal, Rag.

Zna gdë kokoss jaje noszi; ob. gdzie kozy gnano; Kokosc vodu pije, â na boga gleda * zwierzęta wdzięczniejsze stwórcy niż ludzie ; Bolye je danasz jaje, nego zu-tra kokoss = lepsze dziś jajko, niż jutro kokosz. KOKOSZKA, i, z., demin., b(l$ £>enttcf)Ctt. Sorab. 2. koko-schka ; Sorab. 1. kokoschka, modzieżka; Croat. kokoska;

Carn. jarzhèza ; Rag. pipliza ; Eccl. KOKOuiem. Kokoszka wodna, (błotna. Cn. Th.) Fulica Klein, gnieździ się ROKOWE DRZEWO, rośnie we wschodniej Indyi ; drzewo na wodzie między trzciną. Zool. 246. ba3    , ob. jedno z najpożyteczniejszych; osobliwie zaś owoc. Kluk.

Łyska. KOKOSZNIK, a, m., curator gallinarum. Mącz. Dyke. 1, 142. ber ©OCOêbauht.

dają owoc większy, a liście mają mniejsze, zowią koktany;

ber $ennenu)ärter, cf. 'kurzytata, Carn. kokushâr; Bosn. ‘KOKTAN, u, m., Lat. cotoneum, coctanum. Pigwy, które wy-kokosciar; Rag. kokosejar, f. kokosejarizza ; Dal., Croat.,

KOKTURA, y, i., z Łac., miejsce gdzie sól warzą, bie @al$= fieberet). Sól Ruska, po kokturach wszystkich, kędykol-wiek ją przedają.... Vol. Leg. 3, 607.

drugie zaś właściwiej pigwami. Cresc. 411. bie 3lepfefguitte. Gd.). Ten dzień obchodzą zawsze z weselem i z kola-

cyami. Radź. Ester. 9, 19. (z ucztami i z dobrą myślą. Bibl. Gd.), z biesiadami, ib. 22. — *§. Kolacya, per ex-cell. wieczorna kolacya, niepolskie, ani łacińskie, lecz z Włoska * składana wieczerza, pośnik. Cn. Th. 786. ein 9?ad)tfd)mauf), rooju jeber feinen 23et)trag gtebt, ein 9îacf)tptcf= Itlcf. — §. Dziś kolacya, kolacyjka zdrobn., ogólnie toż co wieczerza, ba3 3lbcnbeffen, Üßadjtmal, (oppos. obiad). Miłują pierwsze miejsce na kolacyach. Sekt. Matth. 23. „na wieczerzach not". Wieczerze abo kolacye. W. Post. W. 231. Zdrowiu szkodzi czytanie dłuższe po wieczerzy czyli kolacyi. Krup. 5, 644. Zaprosił mię na kolacya koło ósmej godziny. Xiadz. 78. Dajmy mu kolacyjkę dziś u siebie. Teut. 19. c, 3. Nie raz nam ładne kolacyjki dawał w tej sali. ib. 4, 51. W wieczór wprzód przed zażyciem lekarstwa nazajutrz, bardzo mało na kolacya jeść potrzeba. Krup. 5, 191. — §. 2. Kolacya, w prawie da—

KÓŁ, u, m., (Boh. kul, bul, kolj, koljk, kolisko; Sorab.

2. kol; Sorab. 1. kow; Vind. kol, koli, kolje, kou, hlod, zhok, steber, kau, pianka, ranta, dilla, ploh ; Carn. kol, hlôd, iver, ivereja, zhok; Croat. kol, kolëcz, prosztećz, peny; Bosn. kolaç; Slov. kolac; Rag. kolaż; Ross. koił, kojihki>; Eccl. kojiokł, ft(>T>Ko;\me; (2. Ross. kojTl kieł koński; cf. kieł; cf. kłóć * szczepać; cf. Germ. Sîeufc 31 big.); pal, żerdź, w ziemi utkwiona, eilt ^fciljl, ein ^fłocf. Koły do grodzenia płotów bywają dębowe, sosnowe, oso-we , szakłakowe. Kluk. Rośl. 2, 160. Wbiwszy kół w ziemię, uwiązała osła u niego. Leop. Jud. 16, 13. Koły bić (Vind. kole sabijati, sasajati, koliti, koljati, nakoljati, stebrati, stebre staviti). Kół ostry, zaciosany, żelazem nasadzony. Cn. Th. Kół żelazny, naczypie podkopnicze, drąg chownym * przywilej prezentowania zwierzchności osoby

żelazny kończaty do wybijania dziur ,w skałach i w ziemi. Jak. Art. 3, 296. — Przeniósł nad swoje dzieci kół cudzego płota. [nato suo praeferre potuit sanguine alieno satum. 6] Bardz. Trag. 540. ( cudzy wydarty majątek ). Frov. Tegoż to płotu kół. Cn. Ad. 1158. jedna to bursa., jednej faryny, non einem ©dilngc, eiiteê ©elidjterśh Koły komu na głowie ciosać. Cn. Ad. 272. cf. kliny na głowie ciosać; grać komu na gębie; $olj (Ulf einem fmcfctt. Jeśli mu z przodku swej woli dopuścisz, już go potym nie uhamujesz, byś mu dobrze na głowie jego i koły ostrzył. Orzech. Tarn. 49. — §. Parcie wielkie w boku, jako mówią pospolicie, że jako kół utknął. Comp. Med. 276. (dokuczliwy, nieprzezwyciężony). Przydało - liby się też upaść z apostołem, Niech nie czekam koguta (jak ś. Piotr), niech nie stoję kołem. Pot. Zac. 57. (t. j. jak kół, jak drąg nieruchomy). Co widzę! pobladł, oczy stanęły mu kołem, Coż ci jest? Zabi. Z. S. 47. (w słup). Język mu kołem stanął. Ossol. Sir. 9. (zdrętwiał). (Ross. KoahTL z zimna drętwieć). Jak w kół «zgadłeś, zgadzają się summy, rachunki dobre. Cn. Ad. 295. bte Jfedjiiititg trifft auf eilt §aar.

Pochodź, kołek, kołeczek, kolina.

KOŁACE ob. Kołatać. — 1. KOLĄCY ob. Kłóć. 2. KOLĄCY ob. Kolić.

KOLACYA, yi, z., z Łac. *§. 1. składka, baö Bltfautiueitlc« gcit, 3’4rtWmeitfcl)tejktt. Każdy według swego ku ojczyźnie alfektu z szkatuły swojej ofiary uczynił, a przedni panowie od siebie poczynali tę kollacyą. Tward. W. D. 39. — §. Za składkowe pieniądze sprawiona uczta, piknik, etn pfutef, elit @d)inaufŁ mojn jeber tum beit ©elften feinen 33et)trag gtcbt. Nie bywaj na biesiadach pijanie, ani na kolacyach tych, którzy mięso na jedzenie znaszają, bo ci, którzy się składają, niszczeją. W. Prov. 23, 21. — §. ogólnie: Kolacya, bankiet, biesiada, uczta, ein ïractaineilt, eilt Saufet, Ctlt ©djwtairê. (Sorab. 2. kollazeja uczta chrzcin-na). Poganie, gdy ofiarowali bogom swoim, kolacye albo bankiety czynili na sługi swoje ż tych ofiar. Petr. Ek. 11. Tam pod cieniem siadać, I ranne kolacye zwyczaj bywa jadać. Tward. Mise. 116. Tegoż dnia sprawowali kolacye, i weselili się. Iladz. Ester. 9, 17. (uczty i wesela. Bibl.

do osiągnienia wakującego beneficium. Kras. Zb. 1, 456. podawanie. Cn. Th. baś fïîcdjt jur Vergebung einer ^frnnbe. KOLACYONOWAĆ, cz. kont., składając, porównywając, znosząc jedno z drugićm, weryfikować, coflatiimtren. Vind. kola-zionirati, sprutuvati, poprutuvati; Ross. cßlipaTb, CBipniŁ, cmuhtl, caïman.; kolacyonowanie CBtpeme, CBipna, CBO^t. KOŁACZ, a, m., (Boh. kolac ; Slov. kofâe, pogacik ; Hung. kalâts, pogâtsa; Sorab. 1. kołacz, kowacz panis rolundus, sphaerita; Sorab. 2. kolazk bochenek; Slav. kolàcs * tort; Croat. kolâch, koh; Carn. kolazli * wielkonocne ciasto, pogâzha; Vind. pogazha, potiza, krapniza, gibaniza; Bosn. kolaç (2. praemium, 3. palmarium), pogaccja, pitta, oblia, (cf. obły) ; Rag. kolac slrena, kolacich * kołacz ; Ross. na-aaub; Eccl. KOianb) ; (Etym. koło); ciasto okrągła wo upieczone , eilt runber 5titd)en. Kołacz twaroźny Ross. Baipy-mi<a. Pisma jego były fundamentem wielkanocnych kołaczy. Mon. 72, 319. (poszły na placki). Kto cbleba nie chce, nie godzien kołacza. Cn. Ad. 372. Kto ze mną jeść nie chce cbleba, ja z nim nie będę kołacza, ib. 404. Zjadłszy kołacz do chleba. ib. 1349. Dobry chleb, gdy kołacza nie masz. ib. 183. Bez prace, nie będą kołacze. Rys. Ad. 2. ; Slov. bez prâce ne biwagu kolâce ; żaden bez prace, né ge kolâce ; nagprw wlâtâ, potom piata. Bez prace on ma kołacze; ficus cadunt in os comedentis. Mącz. Kołacz kijowy, (ob. Kijowy). KOŁACZEK, czka,

m. demin., (Boh. kolacek; Rag. kolacich; Bosn. kolacicch; Croat. sgànczi); placuszek, eilt Reiner Shtcfyeit. PrzećTwko rzezakowi trociczki, to jest, kołaczki. Sienn. 377. Kołaczek aptekarski. Cn. Th. ein 3lpołl;efcrfnc(jel, ein 3€Îtïetit, j.

33. 33ruftjeitlem. K0ŁACZN1K, a, m., Boh. kolaćnik; Slov. kołaenjk; Hung. kalats-sütö; Rag. kolacjâr ; Croat. kola-chàr, pogachàr; Ross. Ka.iaiiHHKT> ; Eccl. KOianniiKł; łako-tnych rzeczy piekarz. Mącz. kołaczowy piekarz. Cn. Th., ciaściarz, ber JtndjeitMcter. W rodź. zeńsk. KOŁACZNICA, (Boh. kolacnice); bie ^tttflCitbâÆcrinit. KOŁACZNIKOWY, a, e, do kołacznika należący. Tr., bent ^ndjeitbäder gehörig. KOŁACZOWY, a, e, od kołaczów, Indien*. Kołaczowa podeszwa. Cn. Th., (dno kołaczowa). Kołaczowe listki. ib. Kołaczowy kraniec zagięty, wyniosły, ib.

51

kolany. Glicz. Wych. K 7 b. (zęby sie nie zalękli). — Virus amatorium, trunek miłości, pójdź za mną, zowią niektórzy, albo zadanie z kolana. Mącz. — §. Transi. Kształt kolana, eine fmedflttltcfye §tgnr. Morze w Persyą kolanem wchodzi. Tr. (odnogą). Prypeć, mniej wiadoma starożytność, kolanem albo odnogą Dniepru nazywała. Czach. Pr. 1, 7. (Slav. kolan * poprąg). KOLANOWY, a, e, od kolan, 5îrtte *, Sorab. 1. kolenowé. Kość kolanowa, pa-tella, bie Mefdjelbe. Krup. 1, 112.

Pochodź, podkolanek, nakolanki, pokolenie ; klękać.

ID. — §. U szewca kolanko, drewienko, które podkłada KOLASA, y, z., {Boh. koleś; Sorab. 1. kholesza (koleszo kół— na kolanie do przeszywania trzewików. Magier. Mskr., ba#

Me&oli ber ©Ąujter. KOLANKOWACIEĆ, iał, ieje, nijak, niedok., zkolankowacieć dok., w kolanka rosnąć. Cn. Tli., geniculare, knoten frfjteßen, ttt runbeit 21bfćt|en warfen. KOLANKOWATY, a, e, KOLANKOWATO adv., knodowaty, fnottg, tn ranbltdjen 2lbfćt$en cjeruac^fen, wte bte palnie. Slov. uzłowaty; Rag. koljenast; Ross. KOatmtaTbiH. Korzeń kolankowaty, articulatus, niby z wielu członków złożony.

Bot. Nar. «50. (członkowaty). Kolankowata łodyga, z formalnych członków złożona. Jundz. 2, 17. KOLANKOWA-TOSG, ści, Cn. Th. knodowatość, członkowatość, bte flnotlgïett, ber MrtemtmcfjS; Graec. èvâQ&Qoxnç. KOLAN-KOWAĆ, ał, uje,

401

KOLANKO - KOLANO.

KOLANO WY - KOŁAT.

KOLANKO, a, n., demin. nom. kolano; Boh. koljnko; Bosn. koljenaę; Rag. koljenze, kogljenak, koljenaz ; Croat. ko-lencze; Dal. kolinacz; Ross. kojtŁhijo, kojt!>hko ; ein Heiner Me. Ładniuchne kolanka. — §. Kolanka, knody we źdźble, w chroście, w rózgach, drzewie, w korzeniach ziemnych. Cn. Th. bte runbltdjen 2Ibfa|e ober Mten ber ^flanjen. Boh. ćlanek; Slov. uzliky, stawky na obili; So-rah. 1. fwómacżć stahwcźk ; Rag. kogljenak, koljenaz, zjev; Ross. koj^ho. — §. Kolanko kapłuna dałem chłopięciu. Pot. Jow. 151. udko, bte Iśłeule oom Kapaun u. f.

cz. niedok., kolankowatym lub knodo-watym czynić, kolanka lub knody na czym porabiać. Tr. Slbfćijse ob. knoten an etwas ntad)cn. Kolankować się re-cipr., ob. Kolankowacieć. Tr.

KOLANO, a, n., (Boh. koleno; (2 pokolenie); Slov. koleno; Sorab. 1. koleno; Sorab. 2. koleno; Croat. kolèno; Slav. kolino (2. pokolenie); Rag. koljeno; Bosn. kogljeno, kolino, kolieno; Vind. kolenu ; Carn. kolęnu ; Ross. Korino, ko.t!>hko (2. Kostno pokolenie); cf. Hibern. glune ; cf. Graec. xXivœ; cf. kłonić, kłaniam; cf. Hebr. P15 ca-na incurvavit ; cf. Graec. y ów ; cf. Germ. Me ; cf. Pol. koło) ; baS Me, śrzednie przegięcie nogi , z jednej strony wypukłe z kością ruchawą, z drugiej strony wklęsłe. Kluk. Zw. 1, 49. Wejch. Anat. 52. Czaszka na kolanie. Comp. Med. 58. bte Mefdjetbe. Głowę ogolić, jak kolano. Teat. 35. b, 136. (goluteńko). Ci, u których głowy jak kolano bez włosów, bardzo nie trafni są. Sak. Probl. 4. Bić przed kim kolanem. Hul. Ow. 143. (cf. bić czołem). Mniemał, że mu rano I w wieczór dwa kroć trzeba uchylić kolano. Zab. 12, 248. baS Me twr tfmt beugen. Ja niepodległy^ nikomu, przed możnym nie gnę kolana. Zab. 14, 5. Swiejorz. Dopomóż mi w tym, na kolanach cię o to proszę. Teat. 2. b, 75. (na klęczkach). Od kolan naszych Chrystusowi dania, wykładam słowo kolęda. Hrbst. Nauk. N. 5. Cerkiew modlitwy, jako zowią, kolano po-kłonne, odprawuje. Pim, Kam. 260. Eccl. KOJrfeHonpe-

MOHHLIH MOMTBbI, KOTOpHH nilTaiOTLCJI BE ItepKBH CTäBIIlH

na KOitHa. — Kolana go bolą. Cn. Ad. 353. (pyszny, nienabożny, nie chce mu się giąć kolana). Codzień siedm kroć na kolana upaść. Star. Duj. 59. Na obie 'kolenie (dualis > kolana) poklęknął. W. 3 Reg. 8, 54. 1 Leop. ib., Eraz. Ob. E iij. Mnie dusza wlazła już w kolana. Teat. 43. c, 104. (cf. łytki drżą). Śmiele sobie poczynać mogli, aby im nie pikało, jak mówią pospolicie, pod

ko); Sorab. 2. kalesza ; Vind. kolés; Carn. kolêsél; Croat. kola, voz; Dal. kolessa; (Hung. taliga ob. Telejka); Bosn. kola, kołacie, kolasięe; Rag. kolia, G. kollaa; Ross. et Eccl. KOi\T.CMini|i, KO.Mii.ion, ob. Kolimaga ; Etym. koło); cf. Scythe vehitur crépitante kolossa, Hoc verbum cur-rum vocat. Ovid. Trist, [właściwie : Gens inculta nimis vehitur crépitante kolassa, Hoc verbo currum Scythe vocare soles. Co wszakże, jako wtręt, surowsza krytyka z późniejszych wydań wyrzuciła. Dóbr. — 2] ; wóz chłopski wiejski. Cn. Th. bte Mefdje. cf. 3(blg. Kolasa nazwana od kół jak kolebka i kołyska od kołysania się na pasach. Klecz. Zdań. 56. Ruska kolasa skrzypiąca. Maur. Sk. 348. U Zmudzkiej kolasy oś nigdy mazi nie uzna, dlatego koła dziwnie wrzeszczą; takież i na Rusi, i ztąd ona przypowieść: skrzypi by Ruska kolasa. Gwagn. 429. Tatar dom swój wędrowny wozi na kolesie. Hor. 2, 151., Groch. W. 560. KOLASKA, i, z., demin., ein Mefdjdjen, eine faubere orbentlicfje Mefcfre. Bosn. kolasięe; Ross. KOMcna, KOaaconKa, KOJiUMaatKa. Insza kolaska, insza ze złotem karoca. Opal. Sat. 42. Kotsze Wiedeńskie choć droższe, ale od kolasek modniejsze. Zab. 13, 210. Komisarz nie ma mieć więcej ekwipażu nad kolaskę i wózek, w kolasce cztery, w wózku koni dwa. Kras. Pod. 2, 200., Teat.

3. c, 6. ob. Koleśnia, koleśnik.

KOŁAT, u , m., odgłos kołatania, stuk , puk, Vind. terk, poterk, tliek; Ross. ko.iotokb; baS Klopfen, berô ©eflopfe, ©epolter, ©ef’lctpper. Słyszeli kołat wielki wioseł. Warg. Cez. 189. Zlękła się kołatu laski drabanckićj. Faliss. FI. 49. Trąb wrzawa, szczęk broni, szum, kołat wozó«v, krzyk i rżenie koni. Kniaź. Poez. 2, 19. Pilch. Sen. list. 2, 5. Straszny młotów i kowadeł kołat. Tr. Tel. 29. KOŁATAĆ, ał, ata, et ace ad. nied., (Boh. kolotati se fluc-tuań)\ Rag. klappati, kuzati ; Bosn. kuęęati; Croat. ku-chiti, bubati, kuchim; Dal. kuczam ; Carn. klukam, ter-kam ; Vind. kluhat, klotit, klubetuvati, poklukat, terkat, poterkat; Ross. xaoiiHyTb, ciynaTt, kojIOthtł, kojony; Eccl. Kolonio ; la) czym kołatać, kołatać co * rzucać czym gwałtownie i z trzaskiem, gewaltfam fytn itnb fier fehlen* bern. Fala okrętem kołace. Tr. Wiatr ich porwał, i trzy niedziele po morzu kołatał. Warg. Radź. 108. Kiedy fałsz świata inszemi kołacze, Mędrzec śmieje się gdzie płaczą, gdzie śmieją się, płacze. Karp. 7, 21. U wilka dowód na owcę, że zębami kołace. Zebr. Zuk 129. (ob. Klapać, klepać, f(appera). — b) Kołatać czym w co, abo co * uderzać z trzaskiem, stukać, fdjlagen, pocfyen, Hopfen, an* fragen. Zamek oblężeniem obwodzić, i strzelbą kołatać

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

poczęto. Krom. 747. man fteitg ait ba$ ©d)Io$ mit ©efqjüj}    kołatkę. Chmiel, 1, 600. Vind. nabijazh, terkelzh ; Ross.

SU bcfiürmeit. Tak ja kołatam jeszcze w starą moje lutnią. Zab.    KOJOTyniKa, KOioryuienKa.

Vergeber einer ^frnitbe. Dziesiątek kolatorów jednej było fary. Pot. Jow. 2, 6. Była mi dana prezenta od moich kolatorów. X iadz. 87. KOLATURA, y, z., podawania prawo. Cn. Th., kolacya, ba3 SRcdjt eine ffrnnbe jn nerge*

15, 536. id) filage ttod) btc alte Saute. Niegdyś kołata- KOLATOR, a, m., podawca kolacyi czyli beneficium ber niem w deski lud do kościoła zwoływano. Sk. Dz. 626.

Den.

‘KOLATORA, y, z.,

Tr. ctniaê 3crftüd)eitcê.

KOLBA, y, i., zKiem. bie Collie ; (Vind. et Carn. >kölba, kol-biza clava ; crus alliliuvn; Turc, kulb ansa); wytaża rozmaite rzeczy grubookrągławo zakończone n. p. Kolba u fuzyi * przykład. Tr. bte glilttenfolbe ; Boh. strenek, (cf. trzonek); Carn. shôba, bavta ; Vind. butiza, robatiza, ?ze-pez ; Slav. tepcluk; Rug. kundàk; Ross. nptiK.iaÆ£. Żołnierze stuknęli razem kolbami w podłogę. Teat. 32. b, 94. Sposobem dragańskim kolbą go uderzył, ib. 32. b, 76. Na koronacyi Zygm. II rozmaite krotofilo sprawiane, zwłaszcza gonitwy,,kolby misternie przyprawione, kunszty puszkarskie. Biel. Siu. 289. (Boh. kolba gonitwa, turnieje). Kolba siodła. Kieme. Król. 1, 122. bte ©attelfhlbe, ber ©ać telfmipf. Grona albo się tłoczą kolbami albo depcą się nogami. Kluk. Rośl. 3, 344. kijami, pałkami, mit fôolbcit, beulen. Hełm albo kolbę z rurą na alembik włożyć. Syr. 270. 231afcitl;nt, $elnt, §nt ber beftiUirblafe, (SeftiUirfplbe). Kolba z nosem albo z rurą na alembiku. ib. 71. Ślepa kolba alembikowa. ib. 270. ber Wittbe §chtt. KOLBIASTY, a, e, — o adverb., krótko a grubo okrągławy, folbtg. Boh. palićkowaty. Kolbiasty maiż, ber. Kluk. Rośl. 3, 128.

pokłóta, od słowa kłóć, kolę.

rzecz

(ob. Klepać). W Turczech na jutrznią kołatano w tablice, bo dzwony zakazane. Warg. Radź. 121. Dla zysku kołatamy morza. Pilch. Sen. 15. (scil. wdosłami, t. j. żeglujemy). Kołatać we drzwi, do drzwi kołatać, stukać, ait btc ïfjitre flopfeit, aitflopfeit; Sorab. klapacż, kwapam. Gdy zamkniony dom nalazłszy długo kołatał, rzekł mu ktoś, a ty po co tak długo kołacesz? Gorn. Sen. 551. Słyszę kołatanie; zobacz kto tam. Teat. 24. c, 14. Kołaćcie, a będzie wam otworzono. W. Luc. 11, 9. Kołacącemu otworzą. Leop. ib. — c) Fig. Kołatać do kogo * zapukać, transi, bet) jemaitbeit anpod)eit, attflopfcit. Proroki kołatali jako młotem do uszu ludu. Rej. Apoc. 2. Mamy wielu, którzy tylekrotnie kołatali do względów Rzpltej. Koił. List.

1, 79. — d) Kołatać kogo * a) Bić, porazić go, eilten berb fdjlagcit. Kijem kołatał kucharza po głowie. Papr.

Kol S. 2. Witułt z Lachy Prusów' kołatali. Slryjk. Gon.

R. Rycerzom tym nie nowina Moskwę kołatać po głowie. Papr. Gn. 1073. — ß) fig. Uniepokoić kogo, einem feilte 3îul)e ïaffeit, tljiit sufejjen. Nie przestawał go różnemi pochlebstwami, podarkami i namowami kołatać, póki mu księstwa nie ustąpił. Kar. list. 5, 593. Przodkowie nasi sąsiedz-kiemi niespokojnościami zawsze kołatani byli. Torz. 95. —

§. Kołatać na kogo, następować na niego, zachodzić na niego, auf eilten loeSgeljen. Winują Judasza, i kołacą na niego, iż Chrystusa przedał. Gil. Kat. 218. — 2. lntrans.

Kołatać * pukać, bić, flopfeit, fdjlageit.- Z tak wielkiego udręczenia aż mi coś w głowie kołace. Teat. 56. c, 126.

Przyłożyłem mu do serca reke, i poczułem, że jeszcze ^ • KOLCE, a, n., obrączka z kruszcu do pociągania słu-kołace. Staś. Kum. 2, 75. ‘ KOŁATAĆ się recipr., a)    ^ąca, (Etym. koło), denim Kolczyk; (distg. kolec), eilt «Ring

wzajemnie się niepokoić, sobie dokuczać, jteft locdjfelfcftig    SOietaU juin 3id)eit. Kolce u szuflad, u drzwi, do po-

Deitltrufiigett, jufe^cit. Książęta Śląscy wojna domowa mie-    ciągania * antaba. Cn. Th. ber 9îiltg an einem ©djitl’fafieit,

dzy sobą kołatali się. Krom. 699. inter se decerlabant. —    «« einer Spre, przycięgacz, n. p. Skrzynia przymierza

b) Niewygody wielkie n. p. w drodze, ponosić, fid) Ijer*    niiala cztery kolca złote u czterech końców. Dambr. 78u.

nmftoflett/ anf ber «Reife. Biedny kupiec, jak się kołace    Nie wyjmowano drążków od kolców złotych skrzyni przy-

po drogach. Prot. Jał. 30. Schronił się, a po pustych    mierzą, aby zawsze gotowa była do noszenia. Dirk. Zam.

się górach i bardzo niewczesnych miejscach kołatał. Sk.    Kolce, które niedźwiedziowi w nozdrze wprawiają, i

Źyw. 1, 41.    za me g° wodzą. Cn. Th. ber 9?afenrtitg $. 23. für bie 23d*

Pochodź.'(Etym. cf. kłócić), dokołałać, dokołatać sie/, na-    ««• Wyciągnieszże wędą wieloryba? izali zawleczesz kol-

kołalać, nakołatać się; okołatać, odkołatać, pokołatad, prze-    ce Przez nozdrza jego? Bibl. Gd. Job. 40, 21. Fig. Azyi

kołatać, skołatać, skołatać sie, ukołatać, ukołatać sie,    tyranom Aleksander kolca owe zarzucił. Tward. Wł. 104.

wkołatać sie, wykołatać, zakołatać.    cf- kawecan > pęta, kajdany, er legte i&nen bcit 3«0d

KOŁATACZ, a, m., który kołace, ber Klopfer. Find, po-    unterste fte. — Ciskanie do kolców, baS «Rtogwerfen, Ross.

terkavez, naterkavez. KOŁATANINA, y, z., ruszanie    CBaima, CBaenna. Kolce wr łańcuchu * ogniw o. Cn. Th.

gwałtowne w czym, chybanie, Groat. kuchenye, ba3 ©d)Üt*    ^et 9iiltg, ba3 ©lieb in einer £ette. Kolca abo ogniwka

teilt, Bütteln. Po długiej kołataninie stanęło na tym, aby    w pancerzu.. ib. btc iłiiltge, auö beiten eilt ^aitjer JltfaiUttten»

sąsiada wezwać. Krom. 593. re diu agitata. KOŁATEK,    gcfcblitłtgeit ift. Kolca u szaty s haftki, ib. bte Oe^reit, alt bett

tka, m., drewniak, termes pulsatorium, bardzo maleńki    Kleibern Jlt bcit £>dfeltt. Kolca do opon, do kobiercy. 6/t.

v owad, ukryty w ścianach, wydaje głos niby wiszącego    ^ ®ecfett, £epptd)ett.

zegarka kieszennego. Kluk. Zw. 4, 555. ob. Świdryk, ber    KOLCE, ów, plur. rzeczownika Kolec qu. v.

SBanbfdjnttb, ber §oljtmtrnt, bie Shbtemtfir. KOŁATKA, i, KOLCHOWKA, i, £., z Kolchów miasta rodowita. Otw. Ow. z., czym kołacą, ber Klopfer*. Ptaki szkodzące pszczo- 267. bte $olc()erinit, an§ 5łolcl)i§.

łom zapłaszaj klekotkami abo kołatkami. Cresc. 600. Wąż KOLCOBRZUCH , a, m., rodzaj gadu pływającego, kolco-Brazylijski w ogonie nosi dzwonek, czyli klepadło albo brzuchy, u których brzuch kolcami okryty. Kluk. Zw. 3,

KOLCOWOJ - KOLCZYSTY.

KOŁDRA - KOLEBKA.

403

49. Tetrodon, ©tadjelbaucf). KOLCOWOJ, oju, m., smilax, rodzaj rośliny. Kluk. Dyke. 3, 84. ©tedjttunbe. KOLCOWANY ob. Kolczy.

czysta, caulis aculeatus, kolcami jest osadzona, n. p. tarnina. Jundz. 2, 15.

KOŁDRA, y, z , Boh. koltra ; Vind. kouter, odeja; Carn. *KOLCZA, y, z., bieganie do kolca czyli do pierścienia, b(t3    koltr, kovtr, gubr; £) e ft e r. ©olter ; Stbrfcbf. Słolte; Lat.

gîtngrennen. Dworzaninowi trafia sie czasem w gończej    med. cultra, culcitra ; liai, coltre, ber Wolter (21 big.) 5 dite

abo w kolczej, abo w turnieju być. Gorn. Dw. 88. (cf.    ®C(fp. Croat. vankussnicza, poplun ; Slav. pokrivôcs, jor-

kolczy). Dawamy to Niemcom, i ż w kolczy nikt lepiej    San ! Dosn. bigi, bigliça, velença, felsata; Sorab. 1. pwach-

nad nie, tak dużym siedzeniem, jako i fortelmi. Gorn.    ta. Do gierady należą przykrycia lózne abo kołdry. Szczerb.

Dw. 32. KOLCZAK, a, w., hydnum Linn. gatunek ro-    Sax. 135. Na noc przykryć się pierzynką albo kołdrami,

śliny, którego głowa ze spodu kolczasta. Jundz. 565. jest    Urz.ed. 349. Przykryciu najlepiej służy kołdra nie zbyt

dachówkowaty, imbricalum; wycinany, repandunr, połów-    ciężka, ani zbyt cienka. Krup. 5, 366.^ Piernat mu jest

kowaty, auriscalpium; pasorzytny, parasiticum. ib. ©tadjeb    kamieniem, a kołdra cetnarem , I najlżejsze nieznośnym

fdwamnt.    “ ‘    odzienie ciężarem. Zab. 8, 397. Koryt. Nie maszli czym

KOŁCZAN, u, w., z Tatar., pochwa na strzały. A. Czart. (cf. płacić, wezmąć kołdrę z łoża twojego. Leop. Prov. 22, łubie); ta cześć sajdaka, w której strzały bywają. Otw.    Łozę moje przykryłam kołdrą. Radź. Prov. 7, 16.

Ow. 3, 9. futerał na strzały. Dudz. 41. ber £5$er für bte    Chrość. Fürs. 174; Budn. Apopht. 85. Łóżeczko kołdrą

pile. cf. taftuj, tuł; Boh. taul, taulec; Garn. toi, sa-    Turecką wzorzystą pokryte. Birk. Zyg. 26. Towary Tu-

mojstra, tul; Vind. strelni lulz, strelotok, noshnize sa    reckie kobierce, kilimy, kołdry. \ol. Leg. 4, 82. Uczy-

strele, kanier, stoz strelni; Croat. sztrelo - tok ; Rag. tul,    i kołdry z sierści koziej. 1 Leop. Ex. 26, 7. (z ko-

tùliza, tarkâc; Bosn. tulięa, terkesc; Boss. KOiqawb, Ka,i-    ców- ³ Leop.). — §. Kupił mu płaszcz abo kołdrę; zdała

yaiTL; Eccl. KOiqatrb, t yit; Sorab. 1. kwokowna, kwo-    mu S'Ç ta na jeg° skromność kosztowna; nie chciał tak

kowna tobowa. Kładzie się ogólnie za sajdak, n. p. Koł-    drogich szat używać, [ posłał onę kołdrę abo płaszcz

czan z lewego boku wisiał pełnostrzały. Otw. Ow. 315.    lia targ. Sk. Zyw. 1, 65. eilt ÜÄßlltel. KOŁDERKA, i, z.,

Na łuki cięciwy świeże nawiezują, Hartownemi kołczany    demin., Sorab. pwachtżicżka ; Bosn. velençica, CtttC flehte

strzałami ładują. Bardz. Luk 113. Kołczan pełnostrzały.    Htebltcfye ®ecfe. Łóżko stoi chędogie, a kołderka na nim.

Kras. Oss. G i b. Med kołczanem różnowzorym strojny.    Dej. Wiz. 65. Dziecię nowonarodzone położyć na chu-

Ilor. 1, 280. Kozak z spisa, z kołczanem Murzyn, Tatar    stach miękkich-, okrywając je w koło maleńką kołderką

z dzida. Kras. W. 61. KOŁCZANIE, a, m.\ demin.,    wełnianą. Mon. 69, 907.

Tward. Pasq. 95. ‘KOŁCZANONOSZ, a, w., ber $W($er* K0LE > a> n- , collect. , * koły, träger; Eccl. TyiOHOceut.    chrostu a z kola. Cresc. 143.

KOŁCZEĆ, ał, eje, neulr. niedok., skołczeć dok., drętwieć jak koł, jtorr werben, erftarren. Dopiero będziesz na mróz narzekał, kiedy brwi i wąsy szronem omarzną, nogi skoł-czeją na mrozie. Teat. 8, 6.

Grodzą płotowa z

KOLĘ, kole, ob. Kłóć. KOLĘ, iob. Kolić. w⁷ KOLE ob.

Koło.

KOLCZUGA, i, z., pancerz kolcowy, eilt Tuttgelpaitjer. Ross-KOübqyra pancerna koszula z kolców; n. p. Trzos nasuty złota pod stalną bierze kolczugę. Pot. Syl. 54. Lemiesz na miecz, pługi Przekował na hartowne kirysy i gięte kolczugi. Pot. Arg. 117. Nieprzyjaciel za parkanem swoim i stalistą ow⁷ą kolczugą (liczne oszczepy ukosem ku naszym w ziemi utkwiwszy), bezpiecznie swoje pociski puszczać mógł. Nar. Ust. 3, 150. — §. Pancerz najlepszy z kolczugi Weneckiej. Chmiel, i, 82. z kolców, kolcowany, SRhtgelflrbeit. KOLCZY, KOLCOWANY, a, e, kolcowy, z kolców, Ringel», 001t Gingen jufammengefefct. Były na rynku gonitwy w⁷ kolczych zbrojach. Gorn. Dz. 58. (cf. kolcza, kolczuga). Beehter kolcowany. Chodk. Kost. 13. -Wi kolczugę ubrany, pancernik Ross. KO.ibqyiKiüiK'b. KOLCZUZNY, a, e, od kolczugi, ^anjcrbciliDß * . Ross. KOJbnyntHbiH. KOLCZYK, a. m., demin. nom. kolce, eilt flctltcö Sîiitgel. Ross. KO;ibno, cepra, cepemna. Kolczyki od uszu wiszące , £>brrtttge.

KOŁCZYNA, y, z., koł słaby, nic nie wart. Tr., ein clcnbcr fĄiwad)cr

KOLCZYSTY, a, e, — o adverb., z kolcami, pełen kolców, fłacbltcb, Doli ©taebef. Sorab. 1. kochcżoyitć. Łodyga kol—

KOLEANDER ob. Kolędra.

KOLEBAĆ, C1I0LEBAĆ, ał, a, cz. kont., kolebie praes. niedok., Boh. kolibati, koljbawati; Sorab. 2. kolèbasch ; Sorab. 1. kolebacż, kolebam; Carn. sibâti, siblem; Vind. sibe-ti ; Croat. zibati, ziblyem ; Rag. koljevkati, zûgljati kolje— uvku, seikati, zîbati; Bosn., Dal. kolibati; Ross. KCoieÔHyTb, KOieóaTŁ, noKOJCÓaTt, KaqHjrb, KaqiiBaTb, 3bi6.no rnaT-HyTb, maiaTt; kołysać, wiegen, 3. S. ein Htnbtit ber 2Bte* ge. Mamka dzieci koleba. Haur. Slt. 58. Kolebmyż w sercu to dzieciątko dziwne. Mlask. Ryt. 28. — §. W ogóln. Wahać, chwiać, poebwiewać czćm, fdKUtfelltb bewegen,' fdwtteltt, tym wtb ber bewegen. Figowe drzewo opuszcza swe figi nieźrzałe , gdy je wielki wiatr cholebie. 1 Leop. Apoc. 6, 13. — Kolebać się, kołysać się, wahać się, fief) bin unb f;er bewegen, fd)ûufeln, f^wanfen; Eccl. no3bi6aiocn, KOjeójioCH. Postanowiono pasterzów, abyśmy już nie byli małemi, cholebiąc się, i żebyśmy się nie dali unosić wszelakiemu wiatrowi nauki. 1 Leop. Efez. 4, 14. Niebo się trzęsie, abo cholebie. Boter. 5, 15. KOLEBANIE, kolebanie się, wahanie. fdjcutïelnbe Bewegung, SBtegen, ©djwatt* fen; Ross. KOieóame, Koaeó.ieMOCTb, Kaname, 3bi6.ieHie, CKanna; fHenoKO.ieótiMOCTb niewzruszoność, adj. nenoKO-jeÓHMufi). Perpendykułów cholebanie się tym rzeźwiej-sze jest, im powdetrze rzadsze; tym leniwsze, im gestsze. Boh. Pr. 264. KOLEBKA, KOLEBECZKA, i, z. zdrobn.,

404 KOLEBGZANY - KÓŁECZKO.

KOLĘDA.

figury różnie nazwane, jako kółeczka, tabliczki. Krup. 5, 285. Obrotnym w kołeczku kieruje wałachem. Ba-nial. C 3 b.

(jakoby Cholebka. Cn. Th. 289). Boh. et Slov. koljbka, kolebka, koliba; Sorab. 1. kolebka,'koliepka; Sorab. 2. kolebka, kolebki; Carn. kolinka, sibel, sibuvka; Rag. kol-jevka, zibka; (Slov. koliba, chałupa; Hung. kalyiba-, casa, KOLĘDA, y, i., Croat. kolędo, dar koi sze na mlado lëtto chałupa); Dal. kolibka, zibka; Croat. zibel, zibka; Slav.    daje; kolędo cantilena sic dicta a Calendis Januarii, quo

beshika ; Bosn. kolibka, zibka, kolivka; (Bosn. koliba « 1)    tempore canitur, et antiphonae in cathedrali Zagrab: de-

chalupa, 2) kuchnia); Vind. sibel, sibeu, sibeli; Ross.    cantari solitae ullimis diebus adventus; (cf. hejnał; inde

mibióejn., KOJiHÓeiŁKa, Kanada, ambua, 3WÓKa, (KOMÓa,    prov.    Croat. Kadà sze kolido popéva, Blizù sze    Bosich

KOJHÓHua    chata, namiot); Eccl. 3bi6na; (koaiirj, käi|iü,    povéda    ; Bosn. kolenda, koją se dava    prrivj dan    godiscta

na.iaTKa, iii.Mi.pT», iumcti», ciuii,iiiiija); §. 1. kołyska dzie-    strena-, popiukigna , koją se pjeua, prid bosgicch, al

cinna, bte SOBtege, fôtnbernuege. Byłem w kolebce dzieckiem,    prid mlado lito ; Carn, kolęda antiphona; Flora-, cf. Eccl.

teraz starością pochylony chodzę. Psaimod. 39. W ko-    KOifua, Kaie4a imię bożka Kijowskiego, który był mia-

lćbce jeszcze Herkul węże dławi małemi ręczynami. Leszcz.    nym za boga świata, jak Janus u Rzymian; w Kijowie

Class. 58. Obstąpcie w koło kolebeczkę małą, A śpię-    świątkowano mu 24go grudnia z weselem i biesiadowa-

wajcie dziecięciu. Groch. W. 356. Już się to dziecię w    niem, czego jeszcze ślady w igrach, tańcach, pieśniach,

żłobie należało, Kolebeczkę swą trzeba żeby miało. Groch,    Popow. 194. (cf. Lat. calendae * Eccl. CBamemtOMliCfluie) ;

W. 355.    Od kolebki jeszcze do niej był przywiązanym.    Grace,    tu xcdavdr/oc calendalia-, cf.    Germ, bte    Üîalenbe

Teat. 11,    84. (z dzieciństwa). Fig. Aleksander z kolebki    31 big.    Lecz otoż inszy wywód: «od    kolan naszych Pa-

Minerwy przez Arystotelesa wzięty. Warg. Cez. praef. C.    nu Chrystusowi dania, możemy snadnie wykładać sło-

2. Kraków kolebka wolności Polskiej. Gaz. Rząd.    —    wo kolędę.»    Hrbst. Nauk. N. 5. — Kolendy od pogan

Prov. W łóżko mały, a w kolebkę wielki. Rys. Ad.    74.    poszły. Żarn.    Post. 42 b. ; dar na upominek    nowego lata,

(z chłopca wyrósł, męża nie dorosł). — *§. 2. Kolebka,    strena. Mącz.    koło bożego narodzenia, eilt    ©efdfcttf junt

kołyska, pojazd na pasach, od kołysania się mający wła-    neuen 3al)rc, etlt 9?eujal;r3gefd)enf; (Boh. kolęda, kolemgda ;

sność kolebki; a że się na kołach toczy, kolaską nazwany.    Bosn. naljesgija ; cf. pani gwiazdka); Ijetltgc ©fyrtftgefdtcuf.

Klecz. Zdań. 56. eilt Söagett auf ©lirteit, etu ^eingetragen,    Mamy tyle czeladzi, każdy chce kolędy, Trzeba wszys-

etlte $alefd)e. Carn. hibln ; Slov. kolimaha ; Hung. kotsi;    tkim coś wetknąć, taki zwyczaj wszędy, Rok też na to

ob. 'Kotcz. Pierwej proste wozy i rzadkie kolebki    na    czekali, raz    w gody ta łaska. Zabi. Z. S.    10. Kolędy

łańcuszkach zawiesiste między szlachtą bywały. Star. Ref.    w kościele na kazaniach już nie rozdają, co przedtym

40. Wiszący wóz, pilentum. Mącz. Te białogłowy Pol-    rzecz arcymiła była, kiedy to dowcipnie temu pieluszki,

skie końca swojej pychy nie mają; jedna drugiej nie usta-    temu żłobek, temu stajenkę za kolędę dawano. Mon. 73,

pi w szacie, w kolebkach, w sześci koniach i służę-    143. Już tu chodzić nie będę, Ani po nowe lato, ani

bnicach. Pychę tę poniży bóg pogańską niewolą, w któ-    po kolędę. Groch. W. 428. Kolęda, nowe lato i szczo-

rćj was miasto złotych kolebek na kolasach powloką.    dry dzień. ib. 408. Za chęci twoje godzienbyś drogich

Sk. Kaz. 580. Król na koń, a królowa do kolebki    darów i złotej kolędy, ib. 409. — Fig. Synowie bojar-

wsiadła. Gorn. Dz. 57. — Kolebka * lektyka. Volck.    scy często od W. Kniazia kijową kolędę odnoszą. Gwagn.

467., Cn. Tli. eine ©dufte, du Strggcfeffel. (Sorab. 1. no-    524. (poczęstowanie dębowe).— §. Po kolędzie chodzić,

schencża ; Croat. kolibka). Łożko noszące, my zowiemy    za kolędą chodzić * chodząc z powinszowaniem nowego

kolebką, lectica. Mącz. Lecticula, kolebeczka. ib. 'KOLEB-    roku zbierać podarki. ÜJÎeujaljr nwnfdjeu Uttb 9icujal)räge*

CZANY, a, e, kareciany, Ühttfcf) * , n. p. Woźniki koleb-    fdjcttfc einfantutein. Prov. Z wilczęty albo z wilczą skórą

czane. Macz. KOLEBKOWY, a, e, od kolebki dzie-    po kolędzie biega, ostiatim circumfert, stipem aliquam

cinnćj, 3Biegett *. Boh. kolebnj; Ross. KoabióejLHbiH. Ko-    obtinens. Cn. Ad, 887. einen auSgeftopften 2Bolf jur ©d)au

łebkowy anioł dziecięciu dobrze urodzonemu dawać bę-    fyeritnttrageu Uttb bafür 9îeuja^rÔgefd;cufe etufantutelu. — Transi.

dzie podszepty. Mon. 65, 191. anioł stróż kolebki, ber    Po kolędzie co nosić abo kogo nosić, pokazować co

2Btegenfd)ni}Cltget. Obwiązka kolebkowa, Carn. sibarnèza,    wszystkim za nowinę albo za dziw, divulgare, diffama-

baś SBtegcttbanb.    re. ib. jur ©d)au Ijerumtragen, unter bte ßeute bringen; Boh.

KOLEC, lea, m, co kole, śpica koląca (ob. Kłóć), eilt ©ta*    na odiw. Biega z nim, by z wilczą skórą po kolędzie.

d;el, eine ©pijje, etwas ©tcdjcnbeê; (Roh. kolec szermierz,    Rys. Ad. 2. Z więźniem tym jako z wilczą po kolędzie

pugil); Ross. nr.ia, JKa.io. Kolec, spina, jest twarda, ostra,    skórą włóczą się. Pot. Zac. 78. Włóczy się, jako z wilkiem

koląca cześć rośliny, która z pnia wyrasta, i z korą wraz    chodząc po kolędzie. Rej. Wiz. 16. Ludzie noszą nas po

zedrzeć się nie daje, n. p. tarnina. Jundz. 2, 46. Kolce,    kolędzie. Morszt. 130. (obmawiają, brali na języki). Gdy

aculei, są części rośliny kolące, z samego wyrastające    kto zasłużony zbłądzi, nie już z tym po kolędzie biegać,

drzewa, i przez korę się przebijające. Bot. Nar. 83. (cf.    i onego na sztych podawać; ale raczej to umorzyć przy-

ciernie). Mur wysoki, i ostremi kolcami osadzony.    stoi. Budn. Apopht. 114. Co większa, żeś mię dał tym

Teat. 41, 13.    po kolędzie, Z pod których ręki trudno powstać będzie.

KÓŁECZKO, a, n., dem. nom. kółko, koło, ctlt flctucê 9îdbs    Chrośc. Job. 180. Wszystko zniszczało, wszystko w jednym

d)en, Jtdblem, ein Reiner $retê; Sorab. 1. koleszo; Ross.    pędzie Wziął nieprzyjaciel, jako po kolędzie, ib. 12. (po

KOibito. Robią w aptekach różne konfekeye dla różnej    kolei, jedno po drugim). — §. Nogi mu chodzą po kolędzie, a przedsię na drugiego woła, o Janie, zamie- KOLEISTY, a, e, — o adverb., pełen kolei, notf Söagengeleb szkałeś czystej biesiady. Rej. Zw. 61. plączą mu się, ta- fen; Ross. KOJieHCTbiH.

1. koliya , kolia; Sorab. 2. glejsa; Vind. glieshna, kolo-tezhina, kolefniza, kolovos, kolotezha, versta, zhreda; Carn. kolovos; Croat. vügas; Rag. brâzda; Rosn. vagasc, put od kola; Ross. KoaecoBima, noiea; Eccl. Koturn; cf, koło; cf. Germ. ©Ietj$); §. a) brózda, którą pojazdy na ziemi wycierają, b(i3 éeldfe, bci§ gttyrgeletfe, ba3 SSagcn* geletfe. Gdy w lesie mijając ubite koleje z drogi zjeżdżają ludzie, ten w prawy bok jedzie, Drugiego w lewą stronę podobnyż błąd wiedzie. Hor. Sat. 182. Masz doglądać, aby z kolei woźnice nie występowali, jedno koleją szli. Tarn. Ust. 398. (Ross. koiotko chropawo, gru-dzisto, gdy pozamarzały koleje). U flisów w kolei iść,, kiedy kilka statków idą razem, lub za jednym rotmanem.. Magier. Mskr. Świat jednostajnym gościńcem chodzi, Nie występując z kolei, Co było starym znowu się młodzi, A co nowego starzeje. Zab. 13, 237. Nar. — Fig. Kolej « porządek, kres, klóba, szranki, ryga, bte geiDltynlb tye Orbmutg, bte Styrattfett, ba3 ©eletfe. Nawróćcie się do kolei dawnej, exorbitantowie, proszę. Dirk. Exorb. 18, Nalegać będę, aż wnijdzie w kolej, to co z niej wypadło. Zab. 15, 273. —    b) Kolej» obrot porządnego na

stępstwa, bte golgeretye, bte £)rbmmg, ht ber etwas erfolgt, (bte 3ctye 8. 31 big.), bte 9îetyc; Vind. versta, zhreda ; Ross. 0Mepe4fc ; Eccl.    Zważ krąg rzeczy coraz

do siebie powracających, a ujrzysz, że nic na tym święcie ostatecznym nie ginie zgonem, lecz koleją zapada i wstaje. Pilch Sen. list. 289. na przemiany, abtoetyfelnb; Sorab. 1. poradu, fplochi, fpochi, pofpochi; Sorab. 2. po rèdu ; Vind. poversti, poredi, poredama, rednu ; Ross. et Eccl. pH40Mü, pa^KOMS, nopfl4}r, no<iepe4HO, noaii-Hy. Po smutku radość, po tej ten idzie w kolei, Zy-jem zawsze w niepewnej bojaźni, nadziei. Min. Ryt. 3, 202. Szczęście z nieszczęściem koleją chodzą, nie trzymając się żadnego pewnego czasu, ani porządku. Pilch. Sen. list. 4, 173. (lózują się). Po smutku ukontentowanie wzajemną przychodzi koleją. Teat. 1. c, 44. Dzień po nocy, noc po dniu w wieczną chodzi kolej. Pot. Arg. 35. Światło i ciemnota w wieczystćj przemianie Przyjemne dla nas w chwilach sprawują koleje. Przyb. Milt. 175. Z kolei rzeczy następujących jedne po drugich, za zwyczaj koniec jednego zbytku, bywa początkiem zbytku przeciwnego. Gaz. Nar. 1 , 127. Wszystko się z czasu odmieni koleją. Zab. 12, 16. Szost. Przerwała kongressu tego dzieło niespodziana wojennych spraw kolej. Ust. Konst. 2, 183 t. j. obrót, ber 2öetyfel, bte SBett« bltltg ber ^rtegöerctgtttffe. Przyszła kolej na nią grać swoje role. Zab. 1, 100. bte Śetye fant an fte. Na cię kolej. Cn. Ad. 525. an btr tft bte Sftetye. Klucznik ma mieć na pieczy stróże, kiedy stróża kolej na kmiecia. Haur.

na mnie (Vind. na me zhreda pride).

cza się podpiły, Me §Üjk ftywanfett, [träufeln. KOLĘDNY, KOLEJ, ei, i., (Roh. koleg, poradka; Slov. kolag; Sorab. a, e, od kolędy, noworoczny, junt SReujaltyêgeftyenfe gelty* rtg, 9îeujal)r3 *. Kolędne wiersze. Groch. W. 410. KOLĘDOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., Cn. Th. §. a) kolędę zbierać, 9îenjal)r3geftyettfe etnfcunnteln. Mon. 71, 171. (Po kolędzie chodzić, Dosn. kolendati canere canłiunculam ante nativitatem Domini, vel Calendis Januarii ; Crout. koledńjm cantilenam adventus cano, koldńjem, petlyam mendico, koldus mendiais, koldustvo pauperies ; Car. ko-leduvam cantilenam nati Domini canto, koleduvavz an-tiphonarius, koledva chorus canentium). — §. b) Kolędować komu, kolędować kogo czym » obdarzać go podarunkiem z okoliczności nowego roku, lub godów, eilten junt neuen Saijre befdmtfen, tym fi. ßtyrift geben. Aż do samych gromnic kościoł kolęduje dzieciątku nowo narodzonemu. Hrbst. Nauk. N. 5 b.

KOLEGA, KOLLEGA, i, m., spólnik, spółurzędnik, ber (College, Slmtêgeflülfe ; Rag. drugli, druxbenik; Vind. to-varh, spremnik, povodnik; Eccl. cTi^t.uctkiitcai» , ciiui-KOBbllllKT», TOBaptimt, Cin^ThHHKt , K.tCBpCTb, C4HHarO cæ kIjMIj mua. ‘KOLEJJAT, a, m., Cn. Th. 290. id. uczestnik jakiego towarzystwa , spółurzędowy. KOLEGIUM, 'KOLLEJJUM, indecl., n., kollegia plur., §. a) społeczeństwo, towarzystwo; stan albo sposób życia spoiny, spólność na urzędzie. Cn. Th. 290., Doli. koleg; Ross.

KOMeriynrB ; ein ©oKegtum, eine ©efettftyaft, ©emetnftyaft; zgromadzenie ludzi jednaki cel pracy mających. Kras. Zb. i, 210. Kollegia ludzi uczonych fundować, aby potrzebnych a poczciwych nauk dobrze i pilnie uczono.

Sekl. 55. — |. b) Mieszkanie kolegów. Cn. Th. 290. miejsca uprzywilejowane do nauk, mające sobie ze skarbu wydzielone dochody; i dotąd akademie na kolegia według różności nauk się dzielą. Kras. Zb. 1 , 210. etn gacultatSgebflube, etn (Sotlegium ober eine Stiftung für eine gcnnffe $acultät. Jadwiga w Pradze dla Litewskich pacholąt w naukach wyzwolonych ćwiczenia, zbudowała kollegium , dwór wielki, i nadała ; bo jeszcze w Krako-kowie kollegium nie było. Stryjk. 481. (cf. bursa). To kollegium pospolicie królowej domem nazwane było.

ie, od kollegium, akademicki, afabenttfty.

Krom. 430. Roku 1401 w Krakowie kollegium dwoje wystawiono, jedno dla nauk pospolitych, drugie dla prawa. Biel. 249. — c) Przez kollegia lekarskie rozumiem schadzki najuczeńszych lekarzów. Mon. 65, 515. gelehrte ©efeEftyaft. — §. d) Akademia, Universitas, eine Unioerfitcit. Grzegorz XIII i król Stefan kollegium Wileńskie prawy i wolnościami takowemi nadali, których inne akademie używają, i aby w poczet akademij było policzone, przywilejem opatrzyli. Gwagn. 295. KOLLE-GIAGKI, a,

Ek. 39. Kolej Ten, na którego kolej Eccl. nepe4HHH. Kiedyż na mnie kolej picia przyjdzie ? Teat. 8, 43. warnt wirb benn ber 33ecfyer Jtt mir fontmen? Kielich szedł koleją. Pam. 85, 874. er gtettg tlt bie Siltttbe. — §. Ztąd per exeell. Kolej*

Studnia kollegiacka w Krakowie. Petr. Hor. G. b. KOLEGOWAĆ intrans. niedok., kolegą czyim być, jentattbeß College ferait. Znajomy mi ten lokaj , bo u przeszłego pana kolegował ze mną. Teat. 10, 27.

Pochodź, koleźańslwo, koleżanka.

wu dzielą na 12 calów, a cal na trzy części, nazwane kołkami. Jak. Mat. 1, 209. ein ^oljpflocf, ber brille eines    — Od kołka do kołka = a eapile ad calcem,

kolej picia, porządek pełnienia w około, ber SRuttbtrutlf, ba$ îrtnîeit, ©efunbljcitëtrinfen nad) ber SRetye rintb permit, bte 3îltltb$cd)e. Zaczęły sie koleje kielichów z przysłowiami, z żarcikami, z maksymami. Kras. Pod. 2, 11. Kolej tak dobrze już była chodziła , Iż już ku reszcie likwor się nachylał. Kras. Antim. 71. — §. c) Jamy oczowe , czyli koleje. Krup. 2, 282. bte 2lngenl;i)(dett. KOLEJKA, lustrum. adverbialiler, §. a) koleją, w koło, 9îctl) fyentttt,

Ittttjed). Czasza, którą jeden drugiemu na biesiadzie kolejką pijąc podawał. Goni. Dw. 566. — §. b) Odmiennym porządkiem, alternatą, tu orbctttItd)em 2Bcd)fel, tu nscdjfchtbcr Orbmtltg. Na cudnym tym teatrze tu wieczną goździki. Cn. Th. 290., Ross. kojIOKE

od małego do wielkiego. Cn. Ad. 764. do szczętu, ze wszystkim, alleś fctmmlltd), ganj nnb gar. I kołka na świecie nie mannie ma nic właściwego, nie ma gdzie głowy skłonić, er l;at gar nidjtS eignes. Lubo mu rodzice zostawili trzos dobrze napakowany, nie zostawili przecież własnego kołka. Ossol. Str. 5. cf. kąt. — Kołek gra abo kołki, cindalismus. Cn. Th. baS ^fïocfettfptel, baS ÜEßer* fen nad) einem fflocfe.— §. Kołki u lutni, u skrzypców,

KOJKH bunty,

koleją Chodzi płacz za radością, rozpacz za nadzieją.    pachołki, bte 2ßtrBeI    an einer Santé, an einer Violine.

Zab. 12, 217. KOLEJNOŚĆ, ści, z., porządny obrot na-    Podstawek abo kołek    u, łapki, sidła klatki plaszćj,    któ-

stępstwa, bte £)rbttnng ber 9letl)efolge. Bóg narodzin kolej-    rego ruszywszy ptak    się abo zwierz ułowi. Cn. Th.    747.

ność przeplatając zgonem, Pan jest życia i śmierci. Zab.    baS ^3fh)cfd;ett, JDorattf    ber 3)ecM einer $alle leBltl.

15, 9, Kniaź. KOLEJNY, a, e, od kolei, ©eletfe «. Ko- KOLEKTA, y, z., składanie jałmużny na ubogich. Sk. Dz. lejny ślad. — §. Po sobie następny, w koło idący,    29. eilte ©ollccle. Na    każdą niedziele schodząc się    czy-

na po-

M) fierutn gel;citb;    Ross. onepe^imifi; Eccl. nepe4HLin. nili kolekty, to jest, składali się,    co    kto    mógł,

Kolejne picie, eilt    Jiitnblntitf. Z kolejnego kubka pić. moc ubogiej braci. ib. 29.

Eraz. Ob. F. ztąd KOLEJNA, y, z., subst., id. n. p. ₅Lecą KOŁEM ob. Koło, ob. Koł. kolejne w obie strony strychem. Pot. Syl. 228. Żaden    KOLEŃCZYK herb, ob. Zdań.

na zdrowie kolejny    nie mija. Wad. Dan. 134. Szczę-    KOLENDRA, KOLĘDRA, y, z., koryander,    ziele, ber ko

rtattber; Sorab. 1. khoriyander; Yind. koriander, fladku malu okroglu sernjizhe; Bosn. koriandula ; Ross. nopi-aiup’B, KimmeuTi, KinuHenHoe ctim ; sieje się na wiosnę, .w każdym gruncie udaje się. Kluk. Rośl. i, 226. Syr. 449.

ście, jest to jako kolejna; pierwsi poczynają, A ostatnim zaś czasem lepiej dolewają. Buch. Epikt. 20. — §. Odmienny, abtnedjfelnb, nilBeftdnbig. Za kolejnym lecą ludzie światem. Pot. Syl. 479. KOLEJNA adverbial., KOLEJNO

adverb., w około, koleją, kolejką, (ntttjed)), etltaitber ab* 1. KOLENIE subst. verb. kłóć * kłócie, baS @tcd)eu. 2. KO-Kófcitb, abmedjfelltb. Kmieć musi podróż, stróża, kolejną    LENIE swtaT. ver6. kolić » krążenie, ba§ ^erumbrejien tm ©irfcl,

odprawiać. Maur. Sk. 42. KOLEJĄ ob. Kolej.

kołowanie. 3. KOLENIE, n. p. Na obie ‘kolenie. 1 Leop. 3 Reg. 8, 54., Eraz. Ob. E iii.; dualis rzeczoiun. kolano.

KOŁEK, łka, m., Boh. koljk, kolićek; Sorab. 1. kolik, ku- KOLEBA, y, z., CHOLERA, z Greckoiac. §. 1) wilgotność lccżk; Garn. klinz, bashnik ; Croat. kolecz, prosztecz,    w ciele wszelkim, jedna z czterech. Cn. Th. cf. żółć,

klin, trupio, kladje, (koloszek silva pali fera); Rag. etBosn.    bte ©alle, bte Bittere §ettd)ltgfetl tut lfitenfd)eu Körper. Szko-

kocich ; Ross. komice , koæoke, KO.ibiuietCB ; cf. Germ. $etl;    dzi często żołądkom słodkość i cholerę rodzi. Zab. 16,

dem. nom. koł, elit Weiner Çfa$L ettt    ein ^flöcfdjctt. 266. Trunek ten krew wychędaża z obojćj kolery, czar-

Kołck do zawieszania czego. Cn. Th. Poty wisi na kołku,    nćj i żółtej. Syr. 1459. — §. 2) Kolera , choroba, gwał-

póki nowe sitko. Pot. Arg. 147., Zab. 14, 44. Nagi ; Slov.    towne humorów cholerycznych ostrych i zepsowanych,

Nowi kłobuk-na klin zaweśugu (póki nowy, poty go sza-    przez womit, oraz i przez stolec odchodzenie. Comp.

nują). Suknia na nim, jak na kołku w-isi. Żab. 13, 65,    Med. 186. bte ©alleitfud)t. Krup. 5, 732. Cholera sucha

(buchasto, nieopięto). Gość na jedne noc w cudzym do-    i wilgotna. Dyke. Med. 1, 407. — §. 3) transi. Gniewli-

mu zostawszy, kołek w ścianę bije. Rys. Ad. 16. (nie    wość, sierdzistość, JctfijOrit, 2lergerltd)fett, 3ont; (Boh. hor-

będziesz tu wiekował). — Milit. Broń na kołki! Broń    kokrewnost, pénokrewnost; Croat. jèz, zlatenicza, lyu-

z kołków ; Kaw. Nar. 369.— Fig. Na kołku wisieć, być    tina, lyutoszt). Chodkiewicz, często się wydawał z niepo-

odstawionym, odwleczonym, am 9?agcl Bangen, jurücfge*    miarkowaną cholerą, nie umiejąc powściągać pierwszych

fctjt óber anfgefd)oBeu werben. Prawda tam zawsze w téj    gniewu zapędów. Nar. Cliod. 2, 452. Przychodzi z roz-

sprawie na kołku. Rej. Wiz. 40. Gdzie pan hardy a    gniewaną cerą, Z większą niż Marsa cholerą. Kulig. 506.

chlćb twardy, k temu piwnica na kołku, Biada tam chu-    W niezmiernej cholerze, Rozjuszeni rycerze, Dla przy-

demu pachołku. Rys. Ad. 15. — Kołkiem stawać, mówki lub flaszki, Kładą życie za fraszki. Kras. List. 13. drętwieć, erftarrcit. Mospanie, język mi kołkiem staje.    — §. Personif. Cholera * koleryk, gorączka, sierdzisty, cttt

Teat. 28, 30., (ob. kołem stanąć). — §. Kołki lub ko-    ^t^fopf. Jakażeś cholera! Teat. 43. c, 155. KOLERY-

ły na głowie ciosać, grać na gębie, na nosie, auf    CZNY, a, e, — ie adverb., od kolery, ©all * ; (Garn.

einem Ijacfcn. Gdy na głowie ciosali spólne sobie kołki,    sakernęl ; Vind. nagloferden , tegoten ; Eccl. xoaeptntHMH,

Jeden po drugim sztucznie podkopywa dołki. Zab. 14,    Boh. horkokrewnÿ; Croat. zlatenichav, berzolyut, szer-

37. Nagi. Nie wiemy, jaki kołek fata strugą. Jabł. Ez.    dit). Humory choleryczne. Comp. Med. 186. Człowiek

121. t. j. co knują, maŚ ba8 @d)ttffal ffBnttebcl. — §.    koleryczny = kolery siła mający, abo kolerę chorobę cier-

Kloc dzielą na 12 części stopami zwane, stopę zno-    piący. Cn. Th. cttt gaUfttd;ttger SReitfd). Człowiek jest choleryczny, gdy wszystkie znaki powierzchowne dowodzą, iż w nim żółć obficie się odsącza. Dyke. Med. 1 , 414.

jechać, długo po morzu koli. Sk. Kaz. 69. KOLENIE, kołowanie, nieprosta droga, ber Utltmeg. Boter. 211., Ross. OKOiecHHa, OKOJiecHaa. ‘KOLICA, y miast okolica, bte ©egettb untrer. Obiegam

, i. poet. za-wszystkie le

KOLERYK, a, to., ettt ©pOÏertCltê. Ludzie, w których ko-lera panuje, to jest, kolerycy. Sienn. 122. Snadnie ko-leryka poznasz i po sierści, ho się urodzi czarno. Rej. pianki kolice. Staś. Num. 2, 107.

Zw. 6 b. Cholerycy mają postanowienie ciała gorące a KOLICZNY, a, e, od koliki, $oltf = . Koliczna choroba r suche. Petr. Et. 139; a bywają gniewliwi, jadowici. Petr. ciężką obstrukcyą go mordowała. Tward. WŁ 27. Koli— Pol. 2, 302. — §. Zląd morału. Jadowity, gniewliwy, czne boleści cierpiał. Sk. Dz. 592. gorączka, sierdzisty, osa, etlt 3dfl$0nttget. Kto koleryk, KOLIGACIG się, ił, i, recipr. niedok., połączać się, zwię-lada co takiemu na nosie zawadzi. Haur. Sk. 179. Po-    zywać, osobliwie przez małżeństwa, pokrewnie się, poczciwy człowiek, lecz koleryk; pochlebiać mu toż samo u    szwagrować się, mit etrtcwber ttt iSetbtnbltng treten, be*

niego, co złorzeczyć. Pilch. Sen. 297. Koleryk wnet z myślą    fottbetśS burd) Ipettattyeit. W przemowie przed ślubem ksiądz

swą wzgóre wyleci, wnet chce być hetmanem ; a choć nic zamiast wyprowadzenia genealogii koligacących się do— nie ma, przedsię się sobie panem zda. Rej. Zw. 3 b.    mów, zamknął istotne obowiązki stanu małżeńskiego.

KOLESNIA, i, z., warsztat koleśniczy czyli stelmachski, bte    Kras. Pod. 2, 73. Tęczyńscy się często z książętami

@teltinad)ern)erfftatt. Koleśnia , kuźnia, szopa. Kluk. Zw.    Szląskiemi koligacili. Wiel. Her. 1, 195. KOLIGACKI, a,

ie, alliantski, sprzymierzyński, allttrt, 23ttttbeê * . Koliga-ckie wojsko w marszu już było. Jabl Tel. 215. K0LLI-GACYA, yi, z., w języku Polskim znaczy spokrewnienie, ale też przenośnie sprzymierzenie , n. p. przez sejm col-ligationis za Jana 111, miała się stać kolligacya Polski z Austryą. Jez. Wyr. $etbfûbenutg, SerfdjiMgenmg, przymierze , alians , bte 2lfitait3 , bet’ Sltltb. Jak król reputacyi u sąsiad nabędzie, Jego koligacya pożądana będzie. Jabl. Tel. 200. K0L1GAT, a, to. , złączony, z kim, eilt mit jentaitbcit SSetlmnbner. §. a) przez przymierze, bet Shtitbeêge* itofj. Koligaci Jdmena ujźrzawszy w osobie, Poczęli ognie wzniecać już wojenne w sobie. Jabl. Tel. 154. — §. h) Przez małżeństwo, szwagrostwo, spokrewniony, etlt Üßerfdjmägerter.

1, 178. Stelmachy, kołodzieje potrzebują drzewa rozmaitego na swoję koleśnią, kobylice.... Kluk. Rośl. 2, 169.

KOLESNIK, a, to., który kolasy robi, stelmach, carpen-tarius faber. Mącz. ber 8tcllutad)et. kołodziej. Cn. Th. ber 9tabemad)er. Torz. 28., Slav. et Croat. kolar; Ross. kojm-MajKHHKï. KOLEŚNICZY, a, e, stelmaszy, 8tellmad)et Eccl. KOiecHinibifi, Koibmanatbiif, n. p. Ko.iiiMamHon 4Bopï> stajnie i wozownie Carskie.

KOLET, u, to., z Wiosk. colletto, baö ßbflet, SReitcollet, obojczyk, amiculum. Mącz. (krótka suknia jeździecka skórzana). Gdy na się wdziejesz kolet, kolet z skóry łosiej,

Lub z inszej, którą dziki zwierz na sobie nosi... Kochów. Fr. 18. Ci do zbroi, owi do łosich koletów. Jabł.

Buk. H 3 b. Kapoty, westy , mantolety, Rej troki, manty i kolety. Łączw. Zw. 50. Najdzie większą stateczność KOLIKA, KOLKA, i, z., niemoc ciężka od colon, jelita, przy naszych kobietach, Niźli przy panach radnych, co    jątrznicy, zwana. Urzed. 30. Rag. zavarta, zavianje ; Croat.

chodzą wkoletach. Biel. S. N. 4. Wziął mu kolet z pie-    zavijavicza; Slav. nàstup; Carn. ezin, vodlaj ; Vind. trod.

niędzmi. Papr. Ryc. 56. czy nie: kaletę?    zhrievogries; bte $oltf, kłócie , bole w kiszkach. Krup.

KOLEZAŃSTWO, a,    (Etym. kolega), społeczeństwo, 5, 676. darcie w kiszkach. Syr. 345. Jelitne kłócie,

osobliwie urzędu, bte 9(mt'3&ritbcrfd)aft, ©eitoffenfd)aft. Miło mi, żeś poseł ze mną razem z jednego powiatu, bo ztąd udziela się zaszczytu, i powiatowi z obrania, i mnie z koleźaństwa. Dyar. Gr. 14. Ogólniej-. Towarzystwo, obcowanie, przestawanie; bte ^auterabfd)aft, bet Umgang. Jak się tylko od koleźaństwa wdechowego uchylił, a z ludźmi

zacnemi zaczął przestawać, stał ? się między niemi równie a, e, od koliki, ^oltf *. Lekarstwa kolikowe « przeciw zacnym. Mon. 65, 360. KOLEŻANKA, i, z., spółtowa- kolice służące, na kolkę, 3(t§eite^en fût bte Mif. Kiszka rzyszka, bte ©ollegiltlt. Kompania z kolegami i z kole- kolkowa, gdzie kolka choroba bywa, colon. Cn. Th. bet żankami wyśmienita. Teat. 19. c, 67.    ©thltntbawt, kołkowata. Krup., Kirch.

KOLIBRYK, a, to., KOL1BRYCZEK, czka, to., dem., ptaszę- KOLIMAGA, i, z., [wóz pakowny z budą, porówn. cerk. ko-

AiiMor.t, 2]: essedum, niejaka forma wmzowa, kara, kolimaga, jako niektórzy mówią. Mącz., Ross. KOJMiara kolaska. KÓLINA, y, z., kołczyna , koł słaby, etlt fd)mad)et UUtaitglb

Sienn. Rej. parcie w żywocie. Comp. Med. 14. et 201. Śleszk. 144. et 179. Kolika , kłócie w boku gorsze jest, niźli obrażenie nogi o kamień. Petr. Et. 366. W srogą i ostrą kolikę wpadła. Wys. Ign. 165., ob. Koliczny. [Kolka jestto właściwie kłócie, jako pojaw chorób zapalnych ; a kolika choroba. 3). KOLIKOWY, KOLKOWY,

czek bardzo piękny Indyański ; suszonych używają Indya-nie na zausznice. Zool. 271. bet Colibri, trochillus; Boh. medowec.

‘KOLIBYK, a, to., Centaur. Otw. Ow. 482 et 484. chłopo- d)et fffl&l Tr.

koń, chłopoogier. — *g. Kolibyk, rzeźnik. Mon. 75,589. KOLISTOŚĆ, ści, z., okrągłość, cf. kulistość, bte 9îltltbung.

KOLIĆ, ił, i, intrans. niedok., §. a) kołować, krążyć, wkoło    Tr. 1. KOLISTY,    a, e, §.    a) okolisty, w krąg idący, jir*

obiegać; im Greife ûerum laufen, einen Untmeg    nehmen;    felnb, jtrMförmtg,    getünbet.    Na tę wieżę wchodzi się ko-

Ross. OKOJiecHTb, OKOieiny. Cały gmach jej    furyi nie    listemi schodami.    N. Pam.    11, 165. SBenbeltteppett. Strza-

znosi, bieży, koli, postawa. Bardz. Trag. 448.    — §. b)    ła wystrzelona w    kolistym    nasuwniu zawisła, in sinuo-

Musiałem kolić, i objeżdżać dla niebezpiecznych przejazdów. Ossol. Boh. 2, 47. Głupi, kto mogąc prosto do-

sa veste. Zebr. Ow. 106. (cf. buchasly). Tyś z czarnćj wywiódł nocy świetnych gwiazd orszaki, Bo kolistemi

krążąc świat wiązały szlaki. Dmoch. Sąd. 13. Niebo gwia- pod żołądek. Kirch. Anat. 23. KOŁKOWY, a, e, od ko-zdy swym obrotem Prowadzi, i prowadzi swym kolistym lek, 5Kibd)en*; Ross. KOjeuHtiH.

lotem. Otw. Ow. 51. Księżyc z słońcem wiecznemi toki KOLKOWY ob. Kolikowy. KOLLACYONOWAĆ , KOLLA-Niech znaczą dni i nocy i koliste roki. Przyb. Milt. 222. TOR ob. Kolacyonować, Kolator.

— §. b) Okrągły, cf. kulisty, runb, gerüubet, fugelförmtg. KOLNĄĆ, a!, ie, cz. jednll., piknąć, ukłóć, ftedjen. Nie tak Powierzchnia wód morskich jest kolista. Hub. Wst. 4. mię kolnie bodziec, nie tak pożar srogi Dopiecze, jak Pod czarnej nocy kolistą zawłoką. Przyb. Milt. 92.    te żalów wewnętrznych pożogi. Zab. 9, 242. Ejsym.

drewutnia, natonie, ber $oljftaK, (Sorab. 1. kólna, kolni-cżka krużganek). Lecą wiotche domy, chlewy, kolnie, koszary, bez ratunku spłonie cała wieś. Tward. W. D. 73.

2. KOLISTY, a, e, koło mający, kołkowaty, na kołach. Cn. KOLNIA, i, i., gdzie drzewo kolą, szczepają, łupią, rąbią, Th. berabert, mit Näbern oerfe^en.

1.    KOLKA ob. Kolika.

2.    KOLKA, i, z., (od kolenia, kłócia) ; §. a) ość rybia. Cn.

wobwazk ; Sorab. 2. kopka, kopki; Vind. kolier, koller, kolar, oshfatel, ogerlazh, rob, saroblenje (cf. rąb, obrą-bić); Carn. kręshelz, pirkelz; Croat. golér, ovratek, oger-lin, vratnyak, kolarin, kolaina (golér, golerecz * alsztuk); Dal. kolarin; Rang, gallćr; Bosn. kolar, kolarin, oghrrllicch, oghrrilicch; Ross. BopOTS, oraopoTB, SHaneiCL, uiHBopo-tokb, o*epe.ioKŁ; Eccl. raniHKŁ, oyciiiiic, ometiHHKB; Lat. med. golerium; ber £oKcr, ber fragen, $alêfragen, przy-szywek do sukni, z tyłu na plecy spadający. Przodkowie nie przesadzali się na kołnierze rysie i sobole. Star. Byc. 41. Komu kołnierz nie stoi, Niech tych żartów nie stroi. W strojnych dziś się kochają. Dwór. K. 3. (kołnierz stojący był w modzie i znakiem modnych). Kołnierz opięty. Zab. 9, 364. Ejsym. Nie czynią zdolnym doktorskie kołnierze. Zab. 7, 251. Nar. (cf. biret). Kołnierze z przednicami, kołnierze opadłe, części stroju białogłowskiego. Sax. Tyt. 7. Nie zbroi i tarczy, lecz pieszczocie kwoli Kołnierze od ferezyj jużeśmy odpróli. Pot. Pocz. 328. Czy délia przy kołnierzu, czy kołnierz przy delii ma zostać? Sak. Okuł. 15. Węża w zanadrzu, wesz za kołnierzem, wilka mamy w oborze. Pot. Pocz. 714. W kołnierzu łowić. Tr., wszy szukać, iskać, Sćtnfe fudfeit. Ta rzecz najbardziej w kołnierz mu się wplące. Pot. Arg. 728. Takli wszędy mi go wsadzi nieszczęście w kołnierz? Pot. Syl. 436. (cf. napiętki wlać). Pycha drugiemu siąga do kołnierza, Wylicza swoje odwagi i cnoty. Jabł. Buk. L 4 b.,— I Waszeć za kołnierz nie lejesz. Tcat. 43. c, 137., Zegl. Ad. 189. wypije-ć, er fdfüt» tef ntefyt neben bet), tmft feinen guten ©tiefel meg. KOŁNIERZYK, a, m., demin., ein flet ner fragen; Boh. kolâ-rek; Ross. BopoTHHKB, BopoTHiineia, omepeioneicE. Wyciąga mu kołnierzyk z za szyi, i postawia wiszący. Teat. 7. d, 20. Czart. Przed napełnieniem każdą bombę wprzód opatrzyć, obłamać i wygładzić kołnierzyki, gdyby jakie na niej pozostały. Jak. Art. 3, 318. wąsiki, chropowatości. KOŁNIERZOWY, KOŁNIERZYKOWY, a, e, od kołnierza lub kołnierzyka, fragen*.

Th. eine $ifd)grötlje. — §. b) Główka koląca na oście, na KOŁNIEOZ, a, m., Boh. kolar; Sorab. 1. khornar, schiynć łopianie etc. Cn. Th. ein fiad)ltcf)e3 ©amenföpfdfeu, 5. 23. ber Kletten. — §. c) herald. Topor w żółtym i błękitnym polu pospolicie nazywają Kolkami. Biel. Kr. 23. eilt Söappett.

KÓŁKO, a, n., KÓŁECZKO, a, n., demin. nom. koło, Boh. kolko, kolećko ; Sorab. 1. kolko, kowko, koleszko, kole-szo; Vind. kolesze, kouzhe; Bosn. kolaseçe; Ross. KOibito,

Koaemto; ein ïletneô 9tab, ein Jîdbdfen. Nie czas, gdyż kółka już się rozbiegały. Bardz. Trag. 415. Kółko, koło ząbkowate, jako u zegarów, w młynach, rurmusach. Cn.

Th. baê 3ftab tu einer itijr, ein BflfynMb. Kółka do kuchni wymyślono, dla wygodniejszego pieczenia mięsa na rożnach. Rog. Dos. 2, 337. t. j. zegar kuchenny, ber 23ra* temrenber. Koła bez szpic, całkowate, jako u skrzyń, u taczek. Cn. Th. ein ©dfetbenrab. Kółko, na którym chodzi lina czyli sznur u windy. ib., kluba, ber SRobett, bit3 91db in ber SBinbe. Kółko czcze wewnątrz, jako cyrklem napisane, obręcz, krążek. Cn. Tli. ein $ret3, eilt (Strfel, eilt Steifen. Jagiełło, niźli z domu wyszedł, dla zabobonów pierwej nogą kółko zakreślił. Biel. Kr. 305. Kółko abo obrączka na głowę do noszenia ciężarów. Cn. Th. ein Steif ober eine ©cbetbe, worauf Saften auf bent topfe getragen toerben; (Vind. svitek; Rosn. kotrrigl, oglaunik, na-glavnik, koji sgene stavgljaju na glavu za nositi teseku stvari ; Croat. podvftek, szvitek, naglavnik). — Kółko, kolce, ein Jîetfrtttg, ein Steif, ein Sting. Włożęć kółko w nozdrza twoje, a kryg w usta twoje. 1 Leop. Jes. 37, 29.,

Ross. óejttyyrE; Boh. kotaue, kotaueek. Kółko złote, mosiężne do szaty, kolce. ib. ein Stingeï ait ben tleibern. Kółko w pancerzu. Tr. Kółko do stroju białogłowskiego.

Rzepa słodka, którą kolnikiem ogrodnym abo domacym, nasi w powdecie Krakowskim bytomką zowią, Napus, bte ©tetfrübe. Syr. 1043., ib. 1041. — §. b) Płonny abo dziki kolnik, płonna rzepa, campanula rapunculus Linn., gatunek dzwonka. Kluk. Dyke. 1, 96., Syr. 1044., Krup. 5, 58., Sienn. 149. iRaputtjel, eine 2(rt ©Imfenblume; Vind. kusmorka, motoviuz, leshnjazhezh.

Tr. poduszeczka, którą kładą pod kornety, ber SBuIft unter bem topfjeuge. — Kółka plur. (Boh. koleeko), taczki górnicze. Tr. ber ©djubfarren ber Bergleute. — §. b) Kolczyki. Tr. Ohrringe, Oljrgclmnge. — w KÓŁKO adverb., w koło, in bie Sîitnbe, in einen tretô. Oto po całym się morzu ryby wiją, w kółko płyną. Bardz. Trag. 261. KÓŁKIEM adverb., kołem, w koło, im Streife, runb Itérant, in bie Sïuttbe Rzymianie kołkiem stanąwszy, [ orbe facto. 1 ] bronili się. Warg. Cez. 90. Umie on chyżo dosieść konia, a KOLNIK, a, m., Boh. kolnik, kolnićek; Sorab. 1. robineżel; kształtnie nim toczyć, Kołkiem iść albo też poskoczyć.

Alb. z Woj. 24., Boh. kolkowati kołkami otaczać, okrążać, ränbeln. KÓŁKOWATY, a, e, — o adverb., na kształt kółka, runb, geriinbet; Sorab. 1. koleskowatć; Boh. kolec-kowatÿ, koleckowany; Ross. KOjn>ueo6pa3HŁiif. Cn. Th.—

§. Kiszka kołkowata, colon. Krup. 2, 37. ber ©ritttmbarm, idzie prosto do wątroby, a potym się nagina i przechodzi

o-

Każdy młynarz na

KOLNO, a, n., miasto nad Renem znamienite. Gwagn. 448. bie ©t«bt Stoln. Tę nową kolonią jeszcze i dziś zowią Coloniam Agrippinam\ a po Polsku Kolno. Weresz. Kij.

32. Kolno tak wielu świętych mnóstwem ozdobione. Auszp. 125. — §. Ztąd Kolończyk, Koloński.

KOŁO, a, n., demin. kółko, kółeczko ; (Boh. kolo ; Slov. koło, kołeso, kolećko; Sorab. 1. kolo, kówo, koleszo, kolesko; Sorab. 2. kolaszo ; Vind. kołu, koliefe, (kula, kola* wóz); Croat. kolo, kolcze, (kola* wóz); Bosn. kolio, kołeso od kocia; Rag. kolio; Slav. koleso, (kolàh * wóz); (Hung. kolya* kareta); Ross. KO-ieco, KOJiecuo; Eccl. koko; Hebr. bb} galal rotavit, Sili) agol rotundum esse\ cf. Graec. xvlîco, xvy.loç', cf. Germ, fôolbe 21 b Ig.);    §. 1. a) ze

szpic i dzwon na piaście złożony obrotny okrąg u wozów, b(t3 iRab. Koła takowe były, jakie pospolicie bywają u wozu; i osi, i śpice, i piasty i 'zwona wszystko lane. 1 Leop. 3> Reg. 7, 53. Silnie kołami skiby porozjeżdżane były. Zebr. Ow. 143. (Slav. na kolih ichi * na 'kołach iść * jechać wozem; cf. Gall. aller en voiture). Dzwona w kole nie ruszają się, ażby się wszystko koło ruszało. Petr. Ek. 82. Wozy o czterech kołach. Warg. Wal. 28. Jeśli koła w czas nie zahamujesz, z góry rozbieżą się wszystkie. Czach. Tr. C 2. Na ów czas jeszcze się były koła tak bardzo nie rozbiegały, jeszcze żołnierze nie chadzali w bławatach. Star. Ryc. 44. Oglądaj się na poślednie koła. Falib. Dis. F., Slov. ohledag sa na zadńć ko-łesa. Boga miej za cel twych chęci, A ostatnie koło w pamięci. Dar. Lot. 73. Taż baba, też koła. Zab. 15, 269. zawsze jedno, toż samo, bie alte Seper. Kto wejźrzy w rzeczy, podobno taż baba na tych 'kolech będzie. Podw. Sion. N 4 b. Iz nas samych niektórzy na tychże kołach siedzą. Sekl. 46. (w tymże się znajdują położeniu). — Jak piąte koło. Cn. Ad. 292., Slov. co pàtého kołesa k wozu potreba ? cf. potrzebny jak Piłat w kredzie, jak dyabeł w Częstochowie, baś fünfte fRab am 2Bagen. Chodził, jako piąte koło miedzy ludźmi. Rej. Zw. 20 b. — Co szpetnego, to i złego; im gorsze koła, tym bardziej skrzypią. Glicz. Wych. P. 8 b. (cf. im więcej krowa ryczy, tym mniej mleka daje). — b) Koło , na karczmie zawieszone, znaczy u nas prawo taksować przejeżdżających, pod pretekstem naprawy dróg, grobel, mostów. Kras. Pod. 1, 279. ein 9îab, ba3 ait bctt SBirtliêlmnfern herauêljângt, ma ba3 ©egegelb entrichtet merben nutfk — c) Koło na złoczyńcę, baë 3îab juin 9tabcrn. Rozbójnik, łupieżca ma być w koło wplecion. Sax. Porz. 141. anfś fRab geflößten. Gdyby prawo skazało kogo w koło pleść, a sędziaby go ściąć kazał, niesłusznie czyni. Szczerb. Sax. 174. Jak hajdamaków ich łapano, na kołach wyciągano. Obr. 39. Którzy pieniędzy dawać nie chcieli, ciągnieniem ich na kole wymęczono. Weryf. Pr. 3. Więzicie nas, na koła rozciągacie. Smotr. El. 29. anfś 5Rab fpannen, anf bie gol* ter fpannen. Kołem bić, kołem tłuc, rabem; Vind. s’ ko-lefami lomiti, treti; Ross. KOiecoBaib ; kołem bicie, tłuczenie, baê IRäbern ; Croat. koloterenye; Ross. KoaecoBa-Hie ; kołem bity KOiecOBaHHŁifi. Złoczyńca taki kołem zostanie zabity. A Zamoj. 103. Na kole wygładził swoje zbrodnią. Zab. 13, 290. W obrotne Koło wplecion Ixyon za

Słtwnih Linie g o wy i. 2. Tom II.

zdrady przewrotne. Kulig. 517. Któryby towarzysz sie wazy! pożyczyć komu konia, siedzeniem na kole ma być ka-ran. Vol. Leg. 2, 1698. — d) Koło, w którym ludzie abo bydło chodząc co obraca. Cn. Th. kierat, ba3 £retrab, Srittrab, ^rafyttrab. — §. Koło w klasztorach, jak n. p. u dzieciątka Jezus, ein ©reljrab. Koło tam jest wielkie, jakie pospolicie bywa u panien klasztornych, gdzie się codzień odbierają rozkazy. Teat. 41 , 16. — e) Koło młyńskie, eût !0îü^lrab ; Hoss. óaMyrna, uiecTepHfl. Koła wodne u młynów bywają sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 159. Koła palczaste, dębowe, ib. 160. Młynarze od kół za-kupnych, tak walnych jako korcowych, łodziastych’, ważnych, od każdego po groszy 24- a od dorocznych kół po gr. 12. Vol. Leg. 3, 51 et 6,

swoje koło wodę prowadzi. Rys. Ad. 22., Mon. 76, 866. (cf. na swój kłąb zwijać, na sw ój młyn wodę obracać, na swoje zwijać motowddło). Na swe koło wodę ciągnie, ogólnie: o człowieku szukającym swego pożytku. Kpcz. (ir. 3, p. 91., Cn. Ad. 543., Pot. Arg. 161. er lenft ba3 SBaffer auf feine HRnfile, er tft auf feinen 9?u|en bebaut. Każdy zwykł napierać na koła swe wody. Tward. m. 12., Chrośc. Fars. 40. Każdy z możniejszych o ojczystą szkodę Nie dbając na prywatne koło ciągnie wodę. Pot. Pocz.

4. Podobnych sobie na swe koło przeciągnął. Pilch. Sali. 40. (na swoje stronę, na swoje kopyto przerobił). — Rur-musowe koło, koło w⁷ rurmusie z kubełków złożone. Cn. Th. baê 9îab in einer 2öafferiettnng. — §. Koło fortuny po-et., ba3 ©lücförab. Nie chcę i myśleć o fortuny kole, Byłem na górze, byłem i na dole. Kras. W. 66., Lib. Sen. 58. Szczęście w kole swoim niestateczne. Paszk. Dz. 2. Raz w górze, drugi raz na dole koła. Wad. Dan. 127. (cf. dzwono). — §. Nazywa się też kołem sama płaszczyzna okręgiem obwiedziona. Jak. Mat. 1, 9. bie ßtrfelfcfiet* t»e, krąg, okrąg, Bosn. kollobar, okrugh; Rag. okolisc, krugh; Croat. kolobar; Ross. KpjTOBHHa, KpyroBenbita; Eccl. Kf>rtwtaiao. Przecięcie kuli od płaszczyzny, przechodzącej przez jej śrzodek, nazywa się wielkim kołem ; od nie przechodzącej przez jej śrzodek, małym kołem. Geom. 2, 195. Koło do ciskania w igrzysku, krąg. Cn. Th. (bie 6d)dbe, discus). — §. Koło zduńskie czyli garncarskie, krąg, bie $öpferfd)etbe. Drzewo heblem kształt bierze, kołem gnuśna glina. Nar. Dz. 2, 61. Anacharsis wynalazł koło garncarskie, którego toczeniem robią się naczynia. Pilch. Sen. list. 3, 71., Vind. lonzharsku kołu, lonzharjou kolorat. — Koło sznurkowe u smuklerza, o dwunastu hakach do różnego kręcenia sznurków. Magier. Mskr. baS 2)rebrab ber ^ofamentierer.— §. Koło stołowe, prawda, ber ©dfüffelfranj, bie ©djûffelfdfeibe. Prawdziccy koło owe, co na stół stawiają, za herb nosili. Biel. Kr. 146. — §. Koło, figura okrągła czcza wewnątrz. Cn. Th., cyrkuł, ber $ret$, ber    Boh. wûkolj; Sorab. 1. kolesko ; Bosn.

et Dal. kolo; Eccl. koko. Koło, linia krzywa, zamykająca się w sobie. Śniad. Jeog. 14. Koło miesięczne. Kanc. Gd. 44. Koło jasne w koło księżyca abo słońca. Cn. Th., ber |>of urn ben SOÎonb, itm bie ©ontte. Koła, gwiazdy, planety. J. Kchan. Dz. 18. obroty niebieskie, bie Iptmmelêfreife. Koło zwierzęce, zodyak. Otw. Ow. 50. ber îfyierfretë. Koła

52

wrębne, kola wielkie, przez bieguny świata i przez punkta równonocne i stanowiska słońca przechodzące. Sniad. Je-og. 103. Kola na niebie słonecznego biegu w szerzą; kresy, tropici circuli. Cn. Th. zwrotniki, bte SSettbefretfe. Letnie nawrotnć koło, tropicus cancri, ozime nawrotne koło, capricorni. Otw. Ow. 53. Znamię arctici poli, 3?orb* poi, Kozacy Słowiańskim imieniem żelaznym kołem zowią. Paszk. Dz. 14. Tatarowie w ciągnieniu gwiazdami się rządzą, a zwłaszcza znamieniem poli arctici, które Słowiańskim językiem żelaznym kołem nazywają. Gwagn. 594. Kół albo obrotów niebieskich konterfekt rzezany, malowany, drukowany. Cn. Th. sphaera, eilte aftronotttifche 0pf)ćb re. Koło gwiazdowników, cyclus. Sk. Dz. 195. bte golbtte 341. — Koło, w którym konia taczają, ber $rei3, mortn ein ^ferb hentmgctummelt mtrb. Koła wielkie i śrzednie są dla młodych koni ; małe zaś należą samym koniom wy-prawnym. Hipp. 41. Słaby koń w lekkim kole biedź nie zdoła. Hul. Ow. 258. Letki jego rumak ciasne koła To na tę czyni to na owę stronę. P. Kchan. Jer. 186. Koniowi to popuszcza, to nim w koła kręci. P. Kchan. Orl. 1, 89. Wziąwszy Etolskicgo rumaka dzielnym kołem toczy. Hor. Sat. 149. — Koło, miejsce do igrzysk u Rzymian, gonitw miejsce. Cn. Th. ber 3lenitfrei3, bte fRemtBa^it. Koło tańcujących Hag. kolio. — Krzywe koło, pewna ulica na starym mieście w Warszawie, ba3 frttntme 9łab, eine 6trcijk in ber Slttftabt tmn 2Barfd)ait. Patron mój mieszka na krzywym kole w mieście samym. Mon. 70, 61. (ob. Krzywy, może to tu nie bez przytyku). — \. Transi. Koło, zgromadzenie ludzi, gromada, grono skupione, eo-rona, ein Ijcrnmfteljenber $ret3, eine Serfammliutg ; ztąd oznacza czasem zjazd obywatelów rycerskiego stanu, czyli to na sejmikach, w miejscu obrad, czyli na sejmie w izbie poselskiej. Kras. Zb. 1, 457. eine Serfammltutg beê Witter* ftanbeS. Koło senatorskie, ©ettai3öerfantmllUtg, jest najwyższą Rzpłtój radą, pospolitego dobra stróżem. Modrz. Baz. 98. Wszyscy senatorowie wyższego koła jednostajnie to przyjęli. Baz. Hst. 210. (wyższej rangi). W wojsku Polskim towarzysze mieli swoje zjazdy naradzenia się o wewnętrznym porządku, które nazwano koła. Czach. Pr. 1, 215. Tak on do koła Starców Tyru, i rządców i kapłanów woła. Jabi. Tel. 107. Baltazar opasan kołem książąt, żon i podłożnic. Kulig. 177. By wszyscy poczciwi byli w wyższym kole, mniejby się kołysała ta łódź Rzpltćj. Gorn. Dw. 318. Trybunał koronny koła świeckiego. S. Grodz. 2, 147. (oppos. trybunał duchowny, ib. 177). bie weltlichen Slppellattonêbepittirten. — §. Koło znaczy też ztąd, termin naznaczony popisu wojska, przed ofieyerem onoż lustrującym. Kras. Zb. 1, 457. ber SBerfammlungêtcrmiu jur SÓiUfteriUlg. — §. 2. Adverbialiter : do koła, w koło, kołem , na około, herum, ritttb hentm, tut Streife hennit; Boss. KpyroMt, BOKpynB, KpyroBHHOio. Cytryny opadają, owoce do koła drzew leżą. Zab. 16, 219. Zamek miał wał i przykop do koła. Tward. W. D. 24. Równinę wysokie góry otaczają, jak wieniec do koła. Mon. 70, 816. Jak pijany do koła się kręci. Teat. 12, 119. Jak na ląd wysiadł, z onćj żeglugi, świat z nim chodził do koła. Pot. Arg. 1. Wszystko chodzi do koła: z człowieka gnój, z gnoju trawa się zaś rodzi, Trawę wół je, człek wołu, wszystko w kolo chodzi. Pot. Jow. 149. Głowę zmordowaną na ręce wspartą ku ziemi pochyli, W koło z nim wszystko chodzi. P. Kchan. Jer. 496., (Slov. Hlawa mu kolom cho-di, habet magnas curas). Las czarny w koło i około Fran-konii idzie, by mur przyrodzony. Gwagn. 454.—W koło płota, chodzić * nieprosto, nieszczerze postępować. Teat. 43. c, 137. Goffred był twarzy w koło pięknej. Ustrz. Kruc. 1, 59. to jest, okrągłej, eilt ntltbeö fc§öuei ©eftdjt. W koło obracający, kręcący Eccl. KpyronocHTe^Lnuti. Padła nań ciemność, i kołem się obracając, szukał, ktoby mu ręce podał. Birk. Kaw. B. 2. Leciał z skały kołem jak z procy. Jabf. Tel. 204. Zakwitnie Polska; wszak to kołem chodzi, Bo pokój wojnę, wojna pokój rodzi. Kochów. 261. koleją. — §. 3. Koło praepositio reg. Gen., około, Sorab. 1. kowo; Slav. oko, około, um, herum. 1. „luneta loco vel rei, um, herum, um - herum. Pan siedzi w szlafroku, a kamerdyner koło głowy mu poprawia. Teat. 10, 3. Już dalej nie depcąc piórem koło plota Pytajmy się , coli to laka za robota ? Łaczw. Zw. 6. w koło, um ben Brtiut, urn beu 33rep hemm Reben. Nie wiesz, co się koło ciebie dzieje. Teat. 18, 164. Był on łagodny, kiedy było ciężko koło niego; okrutny zaś, kiedy się widział w bezpieczności. Ustrz. Kruc. 2, 182. maint e$ fd)led)t mit ihm ftaub. Źle koło mnie. Cn. Ad. 1357. ei fteht fd)led;t mit mir. Tak się koło roli krzątają, że aż miło spojrzeć. Teat. 54. c, ii. Przyjaciel ten koło moich in-teressów ma staranie, ib. 15. c, 81. Chodzić koło czego, » staranie mieć koło czego, trudnić się czym , pracować, robić koło czego, krzątać się, urn etmaś Sorge tragen, fid) barnit befd)dfttgeu, bamit abgebeu, jtt tfutu machen. Chodził ustawnie koło Rzeczypospolitej, W pośrzód obywatelskich trawił czas swój trudów. Kieme. P. P. 49. Tak chętnie chodziłem koło tego, iż w dni kilka wszystko już było po gotowiu. Kras. Dos. 199.' Umiał gospodarz ów koło się chodzić. Jabi. Ez. 103. — b) Praep. adjuncta tempori, um - herum, ohngefćibt' um (in Slufehuug ber 3ett). Koło Wielkiej nocy odebrałem od niego list. Będzie teraz koło dziesiątej godziny. Koło świętego Marcina , nie wiem czy dobra, czy zła zwierzyna. Koło godów wilcy stadem chodzą. — c) Numéro: bez mała, prawie, Boh. as, asy; Vind. perpadnu, perraimnu, riagodnu, ohugefäI;r, gegen. Całego wojska było koło dziesięciu tysięcy; a nieprzyjacielskiego koło trzydziestu. KOŁOBRZEGA, i, z., Słowiańskie miasto w Pomeranii, Kolberg tu gomment; nazwisko oznacza posadę^koło brzegu morskiego. Nar. Hst. 3, 101. KOŁOBRZEZANIN, a, ?/?., z Kołobrzegi rodem, eitt Kolberger. Postanowił król ukarać Kołobrzeżanów. Nar. Hst. 5, 121. KOŁOCZNE, ego, n., podarunek na piwo górnikom. Tr. îrtnfgelb fur bte 23ergfitappen. KOŁODYN herb.; litera wielka Â, na niej niby akcent, pole białe; w hełmie pięć piór strusich. Kurop. 3, 25. ettt SBappen. KOŁODZIEJ, ieja, m., który koła 'dzieje, to jest ‘działa, robi, (cf. dziać), Boh. kolar (Boh. kolodćg, stary mlade-nec stary bezżeniec) ; Sorab. 1. kówodżi, kówodżiy; Vind. kolar, kollâr ; Croat. kolâr; Bosn. kolar («stelmach); Ross. KoaecHHKŁ ob. Koleśnik; Eccl. KOJtiMawumcb ; ber 9łabema«

KOLORETKÂ - KOŁOWROT. 411

KOŁODZIEJKA- KOLOR.

okoliczność ; półkole, zakołowrócić.

K0L0F0NIA, ii, z., żywica z terpentyny wywarzona, od KOŁOTOK, u, w., (Etym. koło, toczyć), kolistość, krąg, wyspy Colophone tak zwana, Vind. kolfon, fmola za lok, za gofle; Carn. pęgla; Hung. kalafonia, gyanta ; Croat. kolofön; Ross. Kaim «tom ; baS ©olopfwntum, ©etgen^arj. Żywica topiona, której muzycy używają do nacierania smyczków. Ład. H. N. 74. Puszka od kolofonii Ross. Karni-

ceni z koloru. Teat. 45. d, 19. (z pozoru, z powierzchowności). (KOLORETKA, i, z’., alszbancik, z Franc, collier, eilt $aJ3bćtnbdjen. Kilkunastu kmiotków całoroczna praca poszła na koloretki i fontazie. Mon. 72, 506. Stroiła się w czepiec na głowę, i w koloretkę. Weg. Mann. 3, 117. Nagotujże mi ten kornecik nowy, i koloretke insza mi dasz. Teat. 24, 121.). KOLOROWAĆ, KOLORYZOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., ukolorować dok., farbować, kolorem napuszczać, barwić, Ross. ub^thtł, Ußlmy; Eccl. rnapo-nmny, pa3UBtoaio, mapio, färben, colortrcn, befcfmnigeit, eń kołacz; kolano (cf. kłaniać, kłonić)] kolasa; kolie, kołować]    neu Slnftfid) geben. Ukoloruję sobie brwi. Teat. 16. b,    100.

kolce, kolczyk, kclnia ; kolebać, cliolebać, kolebka; kołysać,    Części kolorujące lnu. N. Barn. 6, 317.

kołyska, ukołysać] kłus, kłusak, kłusać ; kolej, kolejność, KOLOS, u, m., słup wysoki kamienny. Cn. Th. eirt ©olojl, kolejny, kolisty, kolistość] kołkowaty, kołomaź, kołotok] ko-    eine coloffaltfdje ©nule, posąg, wysokością przechodzący

łowrot, kołowrotek, kołowy, około, okół, okolica, okoliczny,    wzrost przyrodzony. Kras. Zb. 1, 457., Carn. sohot;    Rag.

gorostassa.

d)er. Brzoza osobliwie potrzebna kołodziejom do kól wozowych. Haur. Ek. 167. KOŁODŹIEJKA, i, z., żona kołodzieja, lub też kołodziejstwem się trudniąca; bie 9ta* bemacfyertnn ; Boh. kolśrka. KOŁODZIEJSKI, a, ie, od kołodzieja, 3îabemact)er « ; Boh. kolârskÿ. Świdro kołodziejskie, jakim wiercą piasty w kołach. Solsk. Arch. 99. KO-ŁODŻIEJSTWO, a, n., [Boh. kolârstwj ; Vind. kolaria, kolarstvu); rzemiosło kołodziejskie, baS iftabemadjerfianbwerf. Mon. 75, 589.

Pochodź, nom. kolo : kółko, kółeczko (cf. kół), kołatać,

<i>o.îï>HHua. Skrobanie z drzewa kleju albo kolofonii. Haur. Sk. 67. tu się bierze za drzewną żywicę.

‘KOŁOKRĘTNY, a, e, w około kręcący się, in bie 9îunbe brebenb. Wir kołokrętny. Ryb. Ps. 131. KOLOKWINTYDA, y, z’., korb leśny, ośli ogórek, bania zamorska. Cn. Th. Colocynthis Linn., Boh. tykwice; Sorab. 1. kolokwinta , dżiw-a korka; Ross. koiohhhtb , bie (£olo= quinze. Dyke. Med. 3, 217.

KOŁOMAŹ, i, z’., Boh. kolomaz, kolomast; Slov. kołomaz, sadło; Sorab. 1. kolmaza, kowmaza, kowmaz, (Sorab. 2. mahs smoła); Vind. kolomast, mast; Carn. kolomast; Croat. kolomàz, salov; Ross. KO,iOMa3b; smarowanie kół, maź. Włod. bic 2öagenfd)nttere, (smarowidło, sadło). Przedający kołomaź Boh. kolomaznik.

KOLONIA, ii, z'., z Łac., osada, bie ©olanie; Ross. ko.io-Hia, ce.ieme, ob. Sioło. — Kolonia, Boh. Reynkoljn, Reyna kolina , Kolno , wolne miasto nad Renem. Wyrw. Geogr. 208. ©öln am Üîbettt. KOLOŃCZYK, a, m.. z Kolna rodem, eilt (Kölner. KOLOŃSKI, a, ie, od Kolna, z Kolna, ©blutjcf). Grzywna Kolońska. Jak. Mat. 1, 90. Płótno Kotońskie. Boh. Ossol. 12. Arcybiskupstwo Kotońskie. Wyrw. Geogr. 208. KOLONISTA, y, m., osadnik, ein ©olonift; Ross. H0B03eMeiKb. Nawał wielki kolonistów. Pam. 84, 741. W rodź. ieńsk. Kolonistka, bie ©oloniftinn; Ross.

H0B03eMKa.

KOLOR, u, w., barwa, maść, Carn. boja; Croat. colur: Vind. farba; Bosn. boja, kolur, mast ; Slav. boja : Ross. UBtrL ; Eccl. Kpacita, mapi, rnapbi ; bic $arbe, ©ouleur. Skórny kolor Vind. karbina, Seberfarbe. Kolor dawać, nanosić kolorem, u malarzów, ciągnąć lub nawodzić jednym kolorem. Magier. Mskr. Gdy cię ujrzę, zaraz kolor mienię; Albo blednieję, albo zbytnie się czerwienię. Zab. 16, 298. cerę, bie ©eftci)tSfarbe. Sądzi, jak ślepy o kolorach. Torz. 133. Nadto przydawałeś kolorów temu portretowi. Teat. 22, 17. Człowiek rzecz częściej nie z istoty, lecz

okrąg, cyrkuł. Tr. ber Umîreiê, $retS, ©trfcl, (cf. kolej). KOŁOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., kolić, krążyć, Croat. kolobarim ; Vind. krishuvati, ladjuvati ; Ross. OKOÆe-cHib, oKonemy, fierumfretfen, ftd) im Greife gerinn bewegen. Bożek lasów idąc w pląsy Z gronem Gracyj i Godzin kołuje radośnie. Przyb. Milt. 110. Wojska Rossyjskie w Polszczę ustawicznie kołują po kraju. Kur. Petr. 129. Kołuje daleko, aby wyszedł na Marsów granice. Staś. Num.

1,    101. obchodzi, objeżdża, er nimmt einen Umweg. Buchtowanie, hałkowanie albo kołowanie, kiedy flisi w trylu idąc na poboczną natrafią rzekę, albo na jaką odnogę, to w koło idąc ciągną. Haur. Ek. 175., ib. 174. — §. Kołować, do koła, do obrad się zjeżdżać, obrady składać, eine ÜîretSüerfantmluug galten. Chmiel. 1, 83. — §. Kołowanie, objażdżka, przyczynienie drogi, ber UtttWCg; Boh. zópolj ; Ross. OKOJiecima, OKoaecHaa.

KOŁOWACIEĆ, iał, ieje, neutr. niedok., skołowacieć dok., w kół rosnąć, głąbieć. Cn. Th.] (Etym. kół); IwJjtg aber ftritnfig werben. —Medic. Drętwieć, niegiętym się stawać, ftarren, fteif werben. Gdy. ciało w tył zgięte skołowaciało,

„zowie się kołowatość tylna. Krup. 5, 635. KOŁOWA-TOŚĆ, ści, z., drewniałość, bie ©tnmfigfett, baS fwljigc SBefeit eines ©ewäd)feS. — Medic. Kołowatość jest ciała stwardnienie , tetunus. Krup. 5, 634, albo całego ciała, albo pewnych tylko części, ib. Sciągnienie albo kołowatość szyi, czeluści, rąk, nóg etc. ib. 5, 145. — 1. KOŁOWATY, a, e, drewniały, fyoljtg. Cn. Th. — Medic. Zdrętwiały, erftarrt, ftarr, fteif.

2.    KOŁOWATY, a, e, (od koła), na kształt koła, okrągły, mbfbrmtg, runb ; Sorab. 2. koleszatćv Korona kołowata, rotata, u kwiatu, jest ze wszystkim talerzykowata, ale rurkę ma bardzo krótką. Bot. 102. rabförmig, freiS* förmig. 'KOŁOWODZ, a, m., wodzący koło tańcujących lub rej, Bosn. kollovoghja choragus, ber Sftetgenfüfyrer. KOŁOWRÓT , a, m., Boh. kolowrat ; Vind. kolovrat, kolorat, koretinu; Carn. koreteno; Slav. kolovràt; Croat. kolovrat; (Ross. KOJOBopoTŁ, KoaoBpaTŁ). §. 1. wir w rzece, na którym się co obraca, jako młyn wietrzny, koby-lenie krzyżowe. Cn. Th. bie ©pinbel, bie Söefle, um weldje herum ffch etwas bewegt. Kołowrota części są walec i koło

412 KOŁOWROTEK - KOŁOWROTNY.

KOŁOWROTNOŚĆ - KOŁPACZEK.

na nim osadzone. Os. Fiz. 122. Kołowroty przy studniach ło linii prostej. Jak. Mat. 3, 114. — Fig. tr. Los koło-do czerpania wody. Hog. Dos. 2, 239. Kołowrot ku-’ wrotny wyniósłszy w górę, potym na dół spuści. Wad. chenny. Solsk. Arch. 52. zegar, kolo, ber SvatCltmenbev.    Dan. 163. Nic przystojnej z ludźmi społeczności nie

Aby dla pieczystego ludzie się nie piekli, wynalezione są    sprzeciwia się bardziej nad język kołowrotny. Mon. 70,

kołowroty kuchenne na obracanie rożnów. Solsk. Arch.    588., ib. 75, 595, obrotny, chytry, świegotliwy. K0Ł0-

122. Kołowrot, kluba do ciągnienia złoczyńców’ dla wy-    WROTNOSĆ, ści, z., Ross. KOiOBpaTHOCTb ; wahanie się,

ciśnienia prawdy. On. Tli. 821. Kołowrot do ciężarów*    obrotność, niestateczność ; bie 53en)eglid)feit ńt bie iKttnbe ;

winda stojąca. On. Th. ein üffiettbelbattm, eilte ftefyeitbe SSÖiit*    bte Ułtbeftdiibigfeit. Eccl. Verb. KOÆOBpamaTH w koło obra-

be. Kołowrot szalny, od którego szale wiszą. Tr., ber    cać. KOŁOWY, a, e, od koła, 5?abe*, 3Rab*, @MeI*;

SBageklfett ; Slov. równy wyważek. — Kołowrot, koło-    Sorab. 1. kolesznć; Eccl. kojgchlim, KOiecOBbiu; Hoss.

wrotek od przędzy, ba§ ©ptltltrab; Carn. presilza , kolo-    KpyrOBbin; (Croat. kolni * wmzowy). Kołowa piasta, ko-

vrat; Sorab. 1. pżaszlen ; Vind. koshiel, spuela, spuva;    łowe dzwono, (ob. Piasta, dzwono). Rzeka kołowa, którą

Croat. preseniz, presil : Bosn. prescjagl, prescgljen; Hoss. woda obracająca koło odpływa. Os. Zel. 59. Kołowy cyr-caaionpaJiKa. Prov. Język mu jak na kołowrocie biega.    kiel, narzędzie artyleryczne, ma nogi w pół koła, lub

Cn. Ad. 116. świegotliwy, bcrô 9)iaul getyt bet) ttynt mie eine    w inny łuk zakrzywione. Jak. Art. 3, 296. ber Segelten«

Srectye, tnie ein SJîutylrab; Slov. jde geg gazik gako kołeso    fei, mit fritmm gebogenen ©ctyettfeln. Linia kołowa po-

mlinské. Gęba jéj lata jako kołowrot. Opal. Sat. 40.,    wstaje, gdy linia prosta obraca się koło niezwruszone-

Teat. 3. b, 24. Trzepie paciorki starzec kołowrotem. Pot.    go punktu, który się nazywa śrzodkiem koła. Łęsk. 6.

Syl. 216. U nich gęba jak kołowrot, a słowa sypią się    Ruch kołowy, motus rotationis. Hub. Mech. 14. Bieg ko-

jak z pytla. Pilch. Sen. list. 1, 504. Z przyrodzenia    łowy. Hub. Mech. 415. Kółow'e salty. Wad. Dan. pr.

trzpiotem, Na czas jakby wietrznym kołowrotem. Zab. 14,    (skoki, tańce w około). Kołowa siostra u zakonnic Wi-

30. Nagi — §. 2. Kołowrot, pan de roue, rękoczyn do    żytek. Tr. pilnująca koła klasztornego, Sapeitfctymeftcr bet)

wydobycia zaciętego koła od jakiej mocnej zawady, za    bett SBiftteitltoitlteil. KOŁOWE, ego, n., substantive, §. 1.

pomocą linki tak do koła przymocnionćj, żeby je z tym    podatek od kół młyńskich. Tr. bte ©teuer i)0tt bert SJîutyle*

większą siłą obracać. Jak. Art. 3, 51. 9îrtbfetyrett, menu    rabem, bflê SKÜblrabegclb. — §. 2. Kołowy, od kołu, od

baś Jîab UH) fłecfeit geblieben ift. — §. 5) Transi. Kołowrot    kołów, Sjjflpol*, Boss. kojoblih. Kołowy płot, z kołów,

revolutio. Jak. Mat. 3. obrot znaczny gwałtowny, bte Urn*    Hoss. uacTOKOJb, uacTonoiuicb, nacTOKOjeuj,, cf. ezęsto-

JDöljnng. Przez różne musim przejść kołowroty, Niż raz    koł. KOŁOZAB, ęba , m„ który krzywe zęby ma, falco.

zostanie człowiek szczęśliwym. Zab. 16, 58. Biegłym    Macz. mit frummen Balten über pattern, n. p. Kierda ko-

wyśledzaj okiem słońca kołowroty, I następne porządkiem    łoząb.

chybkich gwiazd obroty. Pilch. Sen. list. 211. Człowiek KOŁPAK, a, m., [z tureck. kalpak Men. 1060, 2];.Hung. ka-obwinia górne kołowroty, A sam z powinnych obrębów    lap, kalapos ^ süveg [kalpag * wysoka    czapka futrzana 3];

wylata. Zab. 11, 31. Nar. — §. 4) Bolan. Ziele Roma-    Bosn. kalpak; Slav. kalpak; (Boss.    KO.rnaKi., itajnaiCL,

nek, że główki jego nasienne ze słońcem się obracają,    KO^naueKt nocna czapka; hełm alembikowy ; koperta ze-

u nas kołowrot zwane. Syr. 1489. euphorbia helioscopia    garkowa); Hoss. Kirnept; (ob. Kłobuk, Boh. klobauk ka-

Linn., SBolfönttlcf), (Ffelêmtld) ; Boh. kolowratec; cf. sosnka    pelusz). KOŁPACZEK, czka, m. dem\n , czapka wysoka

ziele. KOŁOWROTEK, tka, m., demin., (Boh. kolowra-    ku górze kończata, n. p. husarska, eilte IjOfye SDîÜjjC, eilte

tek; Sorab. 1. pżaszlencżk; Vind. koloratizh) ; kołowro-    ^Utfareitmüfie etc. Mieszczanin bez sobolej czapki już się

tek od przędzy. Solsk. Arch. 52., eilt ©ptltltrab, ©pilttträb*    na ulicę    nie ukaże; już    za lisi kołpak wstydając się. Star.

djeit. Przędzie nici na kołowrotku. Teat. -51. b, 3. Na koło-    Hef. 40.    Dali Tatarom    suknie z grzbietów a z głów swych

wrotku sporniejsza robota, niż na kądzieli. Kluk. Rośl. 3,    kołpaki. Zimor. Siei. 250.    Czy kto w    mitrze , czy w pro-

328.    Kołowrotek do nici * wijadło. Cn. Th. bte ©arttnuitbc.    stym kołpaku , Kupid nań    w swoim    nosi grot sajdaku.

Kołowrotek w ludwisarni, korbeczka krzyżowa, dana w’gło- Zab. 16, 550. Zdrowa głowa kołpaka nabędzie. Jag. Gr. w'ie wrzeciona wzorowego, przy pomocy której obraca się    A. 2. Jak prędko zbędzie kołpaka    lwa głowa , Takeś

wrzeciono na kozłach, pod czas roboty wzoru armatnego.    udatny, jako łężna sowa. Bies. Hoz.    C 4 b. Był Szach-

Jak. Art. 3, 296. eilte $rciti$ITtrbe. Kołowrotek u bednarza, mat tej nadziei, że Tatarowie, skoroby kołpak jego uj-korba do wiercenia dziur w statkach. Magier. Mskr. Garncarz    rżeli, mieli się krzywdy    jego nad Carem zemścić. Gwagn.

obraca kołowrotek swój nogami. Radź. Syr. 38, 31. (ko-    270. —    §. Kwiat tego    ziela ma kształt czapki albo koł-

ło. Bibl. Gd.), bte £ÖpferKfietbc, (ob. koło garncarskie). KO-    paczka. Syr. 647. Przyszła Saseczka młoda w kołpaczku

ŁOWROTN1K, a, m., rzemieślnik od kołowrotków, ber    sutym. Teat. 36. c, 14. w czepcu, ht etitcï reichen $anbe.

©ptmtrabmacfyer; Carn. et Vind. kolovràtar. KOŁOWRO-    — Dziecię, zaczynające chodzić, powinno mieć kołpa-

TNY, a, e, — ie, adverb., kołujący, krążący, tut Streife Ijentm    czek na głowie, który mocno obciśnięty na przodzie,

bewegt; Hoss. KOJOBpaTHfcifi (2 niestały); Eccl. uoaoBpa-    wypuszczony ma być dalej jak nos dziecięcia. Mon. 69,

tho orbiculatim. Drąg przyjmuje ruch kołowrotny, to    1065. czapeczka dziecinnna, burlecik, axamitka, eilt $ilU

jest,    ruch sposobny do obracania się około punktu pod-    berittü|d)eiî, $aEmüi5c()eit. —    §. Chirur.    Załupek czyli kra-

pory.    Jak. Mat. 4, 250. Bryły kołowrotne, które jakby    sny kołpak, paraphimosis,    gdy obrzezek czyli przedsko-

powstały z ruchu linii krzyżowej, obracającej się w oko- rek korzenia aż pod żołędzia czyli główką zesznurowanym i obciśnionym zostaje. Perz. Cyr. 2, 242. cf. stulej-ka, eine 3lrt Krampf ber SSorbaut. — 8. Dotan. Kołpaki brunatne, ziele, medium. Ursin. — §. Kołpak, pół-koł- KOLUMNA, y, z., słup, posąg. Callit. 6.; Ross. cro-meub, paka, połtora kołpaka; chcąc zatrudnić kogo w predkiem wymawianiu. — ‘KOŁPACZNIK. a, m., rzemieślnik od kołpaków, ber bie ŚMpafe macbt, ein ^wtmacfier, cf. kape-lusznik. Ross. KOinauiHHK'L, KOJimBUKb * czapnik. KOŁPAKOWY, a, e, od kołpaka, StolpctfśO . Ross. KOJinaiiiHbiH,

KOŁUJĘ ob.

gzymsów. Mon. 73, 36. w okoluteńko. Kołować.

CTOióeub, eine Säule. Kto chce być ojcem ojczyzny zwany, I na kolumnach tymże napisany, Zostań przy cnocie. Groch. W. 568. Kolumna w książce » złamana karta, bie Sette eitteê gebnnftcn 3łlatte3, bie (Eclnmne. Ory-genes do czterech przekładów Greckich biblii dwa texty żydowskie przydawszy, sześć kolumn albo rzędów na jedne kartę przyłożył, hexapla, a potyrn ośm rzędów, octapla. Sk. Dz. 416. Kolumna liczby, rząd albo linia liczb nad sobą stojących. Solsk. Geom. 3, 78. bie Stelnm-ne, in ber bie 3ntylen ftcben. Kolumna wojska * huf. Jak. Art. 3, 296. bie Śolomte einer Slrntee. Kolumna jest korpus piechoty ściśnionej i uszykowanej w kwadrat podłu-gowaty, którego czoło jest daleko krótsze niż boki. Papr. W. 1, 142. Marsz rejmentu kolumną, która się formuje , gdy rejment zajdzie cugami w prawą lub w lewą. Łejk. 2, 213. złamanie frontu do odmaszerowania, bądź cugami, bądź dywizyami, bądź półbatalionami, bądź też rotami. Kaw. Nar. 301. KOLUMNACYĄ, yi, £., kolumnada , eine ßofnmnabe. Callit. 6.

na-

KOjnauHMH czapko wy.

'KOLPERZ, a, m., ryba jazgarz, jażdź, jaszcz; Ross. epuni;

ber ŚiaulbarS.

*KOŁSTKA, i, i., kolczyk, ein Ohrring, eine Spange. Dał jej on maź kołstkę złotą. Budn. Genes. 24, 22. (nau-sznicę. Bibl. Gd., Budn. Hos. 2, 12., 1 Leop. Exod. 32, 4. nauszki. 3 Leop). W nowym świecie niewiasty noszą u uszu takie rzeczy, jako u nas- kołstki. Biel. Hst. 445.

'KOŁTAN ob. Kołtun.

‘KOŁTRYNA, y, z., kortyna, zasłona, ber Sśorljang. Kmit.

Spit. C 2 b. Kołtryny, oponki, kobierce i t. d. Szczerb.

Sax. 135.

‘KOŁTRYŚ, ia,    m.,    [z    włosk. coltre «    opona ,    ob.    Kołdra,

2]; n. p. Dziś,    gdy    na    kim    kołtryś,    barchan    na    kabacie,

Popchną go iście    nazad,    odstąp'    Panie bracie. Rej.    KOLUWRYNA,    y,    £.,    działo    wyrzucające    kulę o    20    funtach.

Zuk 26.

Archel.    10.    (cf.    smok,    dupelkoluwryna, wąż,    półkolu-

KOŁTUN,‘KOŁTAN, KOŁTON, a, m., 1) wywijanie się goźdźca, wryna); bie ^elbfdjlange ; Croat. taraszka.

ber Setcfofeljopf, Sllpjopf; (Ross. cf. Kopytni czarownik), [cf. — KOLWIEK accessimm indeterminatum hodie encliticum serb. kołtek * duch domowy, ber ^oludb, 2]; węzeł włosów    Ktokolwiek, cokolwiek, gdziekolwiek, kędykolwiek, kie—

dobrowolnie uwity i sklejony na głowie i inszych miejscach    dykolwiek, dokądkolwiek, zkądkolwiek, jakikolwiek, któ—

włosistycb. Dykc. Med. 3, 222. Perz. Lek. 11. et 543.    rykolwiek, każdykolwiek, aczkolwiek; mer, ma$, tt)0 etc.

Comp. Med. 588. ‘Krzczyce, teraźniejszych czasów koł-    nur immer, (cf. Lat. qualis; Gall. quel; Hehr, bin chul

tunami, drudzy ‘kołtkami zowią. Syr. 194. Dwie wiel-    commune-, cf. Lat. -cunque ; Gall. -conque); Slov. wo-

kie a nieznane choroby, które nieulutowane okrucień-    la » n. p., jakikolwiek wolagaki; Boh. -koli, n. p. ilekroć—

stwo nad narodem ludzkim tych wieków wykonywają:    kolwiek kolikràtkoli ; Sorab. 1. -żkuli, -skuli, -kuli;

jedna jest przymiot albo franca, a druga on nieszczęsny    Garn. -god n. p. gdziekolwiek, Carn. gdegod (cf. godzić),

gościec abo kołtun. Syxt. Szk. 306. Plica Polonica. Pam.    gody; Dal. -godar, n. p. kiedykolwiek Dal. kadagodar;

87, 878. Z wód niezdrowych nabywają ludzie kołtonów,    Rag. -god, -godjer, - gódi, drago, n. p. jakkolwiek Rag.

ile przy nieochędostwie. Haur. Sk. 99. Wieszczyce abo    koigod, kakkogódjer, kakkomudrago ; (Rag. kolik * ilki ?J ;

Ruski kołtun. Syr. 674. — 2) Kołtuny » kudły, kłaki,    Slav. -godir, et drago (cf. drogo), n. p.    ktokolwiek Slav.

^aarjoten. Chciał hultajowi ze łba ręką swą pozrywać    koigodir, kojagodir vel koi mu drago,    koją mu drago,

kołtuny. Węg. Org. 27. Głowa nieczesana i zrosła w    koję mu drago, cf. Lat. quilibet ; Bosn. -god, —godi, -go-

spleśniałe kołtuny. Hor. Sat. 190. U ludzi gozdcowa-    dir, et drago n. p. gdziekolkwiek Bosn. ghdjegod, gdje

tych włosy i ‘kołtany pokręcone wyrastają. Sak. Probl.    mu drago, ghdje ti drago; Ross. HHÓy4b n. p. jakkol-

112. — J, Transi Na morze poszli po rano z kołtany    wiek kbks HHÓy4b. Kolwiek, ‘kolwie    obs. rozdzielnie,

złotemi. Zebr. Ow. 159. nitido radians villo. K0ŁTU-    n. p. Będę mówił, co mi kolwie myśl    poda. Leop. Job.

NOWATY, a, e, — o adverb. Ross. KOJnyHOBflTHH, koł-    13, 15. Kto się kolwie w pijaństwie    kocha, mądrym

tunów pełen, mający kołtun, metdjfeljopftg, 2öetd)fplj0J)f$*.    nie będzie. Leop. Prov. 20,1. Zawzdym to czyniła, Kie-

Chorobie kołtunowatćj bardziej podpada lud ubogi i ży-    dym się od królewny kolwiek ułacniła. P. Kchan. Orl.

dowstwo, niźli bogaci. Perz. Lek. 20. Trafią się też u    1, 110.

koni grzywy kołtunowate, niekiedy aż do ziemi wiszące KOŁYSAĆ, ‘KOŁYCHAĆ, ał, ysze, cz. niedok., ukołysać

postronki. Dykc. Med. 3, 223. — Transi. Kołtunowaty bildet. Tr. nierozczesany, niegładki, du ungleicher, fttotb ger Stlg. Kołtunowaty, ego, m., subst., mający kołtun, einer mit bent SBeichfeljopf. Kołtunowata, ćj, z., subst., mająca kołtun, bie ben ®eidj(ehopf ^at. KOŁTUNOWY, a, e, od kołtuna, SBeidjfeljopfS * . Kołtunowe kędziory. Dykc. Med. 3, 226.

w 'KOLUCHNO adverb., na około , runb permit. W koluchno

dok., Kolebać, chybać, huśtać, fcfyanleltt, micgen. Boh. haupati, haupawâm ; Rag. zîbati, scîkati, zûgljati koljeevku, koljevkati ; Bosn. zibati, kolibati djete ; Croat. zibati, ziblyem, nihalkam , niham; Carn. gugam, guglem; Vind. huizhati, gor inu dol poganjati ; Ross, et Eccl. KoraxHyTL, KO.iuxaTB, KaqaTL, KamiyTb, Kamman,,    3liô;ik> , 3bi6aio.

Przez półgodziny to naczynie z likworem kłócić przez ‘kołychanie. Torz. 324. (trząsanie). Kołyszę w kolebce

414

KOŁYSANIE - KOMAR.

KOMEDYA- KOMENDA.

dziecię. Cn. Th. Kołysząc śpiewam krótkie Pieśni dzie-ciąteczku słodkie. Groch. W. 368. Komu o jego skórę chodzi właśnie Chociażbyś go kołysał, rozumiem nie zaśnie. Pot. Zac. 33. Kogo nazbyt kołysze szczęście, głupim czyni. Min. Ryt. 4, 136. (nazbyt mu pochlebia). Kołysać kogo * uspokajać kogo, usypiać kogo, eilten Jtt k* ruhigen fiid/en, eimmegen, befanfttgen. Kołysać czym * kiwać, ruszać czym, mit etma3 nmcfelit. Kołysze sobie głową i tam i sarn, siedząc. Rej. Wiz. 167. Choć rozumem swoim to tam to sam , szwanku uchodząc, kołysze, wszędzie jednak o błąd przyprawiony jest. Salin. 2, 484. KOŁYSAĆ się recipr., cholebać się, fiel) fd)aitfellt, mieten. Wieśniacy, króle, książęta, Acz się dziećmi kołysali, Och tobą nadziejo święta, Kołysać się nie przestali. N. Ram. 5, 52, 125. Fig. Próżną się kołysze nadzieją« pochlebia sobie, er fctymcicbelt fiel) mit ber Hoffnung. Chwal ile możesz, niech się pochlebstwem kołysze. Hor. Sat. 229.— Kołysać się neutr., chwiać się, wahać się, kiwać się, ftd) fdjauïeln, manfett, macfeltt, fcfcroaitfett. Głowa się starcowi kołysze, jakoby dziwując. Prot. Kont. A 3. Dźwięk wydaje dzwon się kołyszący. Auszp. 26. By tacy wszyscy byli, mniejby się kołysała ta łódź Rzpltćj, niżeli kołysze. Gorn. Dw. 318. Lekkim tknięte wiatrem kwiaty się kołyszą. Karp. 1, 89. Ludzie się kołyszą jako trzcina od wiatru. Rej. Apoc. 66. W ciągu traktowania nieprzyjaciele o blizkim posiłku posłyszawszy, zaraz kołysząc się, co inszego myślili. Tiuard. W. L). 2, 129. KOŁYSANIE, ia, n., subst. verb., ba$ ©tfyaufelit, 20tegcu, SBattfeit. Ross. 3bió;rciiie, Kauaitie, nawa (cf. kaczka), CKanna. Morskie kołysania sprawiły we mnie znaczną słabość. Kras. Dos. 109. KOŁYSAGZ, a, m., który kołysze, ein ©confier, 28ieger. Kołysacz dzieci, ber bic $tn* ber wiegt, Ross. KaiaitmiiKŁ, Kanaabmincb, KanejibinHKb. KOŁYSKA, i, z., KOŁYSECZKA zdrbn., a) narzędzie do kołysania. Cn. Th. huśtaczka, bic ©djmtfel, kołyska dziecinna, kolebka btc 28tege. Slou. kołyska, kolebka; Boh. haupaćka; Vind. huizhaliza; Garn. guganza, gugovza ; Croat. nihalka, nihalnicza; Ross. KOJbicna, nanejib. Niech tam grób mój będzie, gdziem wyszedł z kołyski. Teat.

46. c, 119. Od kołyski zacząwszy wyehowaniec iść będzie przez stopnie do zamierzonego celu. Zab. 10, 238. 'Kołyska od kołysania na pasach, kolaska lub kolebka. Klecz. Zdań. 56. eilte Mlefclje, ein auf Dîtemeit Ijängcitbcr Sagen. — b) Kołyska « kołysanie, baô ©cfyaufellt. Chociaż okręty kotwią zastanawiał, Tłukły się jednak kołyską w szeregu. Clirośc. Fars. 414. Tak na przeciwne wiatry w swej kołysce nie dba łódź. Chrość. Luk. 161. KOŁYSNY, a, e, mogący się kołysać, kołyszący się; fdjattfclltb. Nie słychać jeszcze kwilącego ptaka z koły-snych czupryn drzewa. Przyb. Ab. 11.

KOMAGA ob. Komiega. ‘KOMAŃSTWO, a, m., kompania, towarzystwo, komitywa; bte ©efellfd)aft, ba3 ©efolge. Królowa Saba przyjechała do Jeruzalem z komaństwem a towarzystwem wielkim. 1 Leop. 3 Reg. 10, 2. ‘KOMAR (Boh. komar) źle zamiast komor. Dudz. 29. KOMAR herb] biała lilia wierzchem na dół obrócona ; krzyż na niej prosto stoi. Kurop. 3, 25. ein Sappen.

KOMEDYA, yi, z, z Greckołac., Boh. weselohra ; Vind. komedia , goderska jigra, vefelezhna jigra, ozhitnu ijgranje, goderska skasa, skasnutje , nagledalu, presha ; Rag. pri-kaza; Croat. komedia, prikaza, zkazanye, gluma; Ross. 3pejnme; akcya dyalogiczna, wyobrażająca obyczaje ludzkie, śmiechem i żartem je naprawiając. Kras. 1, 457. Budn. Apopht. 80. wymyślona rzecz, wzięta z obyczajów a pospolitego zachowania ludzkiego ; zwierciadło żywota ludzkiego , które bywa przez wywiedzienie gry, a sprawę person między sobą mówiących. Macz. bie ßontöbte, ba§ Suftfpiel. Bohomolec początek uczynił Polskiej komedyi. Gol. Wym. 425. Ustawiono za starego wieku, aby te ‘igry, które komedye zowią, czynione nie były, gdyż igra już się była obróciła w gniew. Eraz. Jęz. J 4 b. Glicz. Wych. C 5. — Mówił do swego stangreta : na kome-dyą! Teat. 22, 22. do komedyalni, trt bte (Somobtc! — Komedye stroić, komedye grać, SomöbtCtt fptclett. Nero komedye stroił, i między woźnicami jeździł. Sk. Dz. 48. — §. Contemtim Krotochwilc, błazeństwa, żarty, sceny, Reffen, fôurpveil, ßrnnöbtett. Błazen ten z ceremonij chrze-ściańskich żarty i komedye czynił. Sk. Dz. 162. Ważył się z ceremonij naśmiewać, i one na błazeństwa i komedye obracać, ib. 805. Czyniły sobie z niego wielką komedyą. Gorn. Dw. 400. Nie chcę ja tu z siebie komedyi robić. Boh. Kom. 4, 98. Wielką komedyą mieliśmy z nim. Teat. 19. c, 78. wielką uciechę. KOME-DYALN1A, i, z., miejsce komedyi, widowisko, baê Ê0« ntóbtenbauś, ©cftattfptcibauśb Boh. herna. Kościoł w ko-medyalnia zamienił. Przestr. 538. KOMEDYANT, a, w., ‘KOMEDYARZ, KOMEDYJNIK (Cn. Th.), Boh. diwostrog; Vind. komediantar, goderski jigrazh; Croat. komedias, prikaznik, glumàch ; Dal. glumacz, hlumacz, prikazalacz ; Rag. prikaznik, prikazalaz; Eccl. K03iioraacMHKrb, ( nogiib podstęp, intryga); co komedyą gra, aktor, ber ßotnöbiaitt. Błaznom tylko i komedyarzom przystoi zbytni strój. Petr. Eh. Id. Kuglarz i ‘komedysta. Sk. Dz. 45. KOMEDY-ANTKA, i, z., aktorka, bte ßomöbiantiun, Eccl. no3opn-ua, Kone^iaHita, aurpHCca. KOMEDYANTSKI, a, ie, — o * po komedyanlsku adverb., od komędyanta, (Süinöbtait* ten«. Vind. komediantarski. KOMEDYJNY, a, e, od komedyi , ßontöbieit -, n. p. Aparat komedyjny. Cn. Th. K0-MEDY0PIS, a, m., piszący komedye, ber ©omobtettfdjret-bcr. Plautus stary komedyopis Łaciński. Mon. 71, 161., ib. 74, 535 et 75, 589.

KOMENDA, y, z., 1 a) termin wojskowy, oznaczający moc nad częścią wojska daną offieyerowi. Kras. Zb. 1 , 458. Vind. komanda, komandstvu, oblastvu ; Ross. Konatnta, nana.ibCTBO, Boeitauaaie ; Eccl. YiuiotbiYA.uiie ; baê ßorn« lnattbo ttn ^rtegeêmefen. Król ofiarował mu najwyższą komendę. Pam. 84, 745. — b) Komenda « podjazd, część wojska wykomenderowana -, Ross. OTpa^; ber SÏOtttntan* birte TJjetl pou einer 9lrmee, ba§ auêgefdjitfte ßommattbo. Ko-mendka zdrbn., Eccl. Hauajbite. — 2) Komenda « doczesna administraćya duchownego beneficyum, bte zeitige 3Ser= tpaltung einer ^frûnbe. Poznańska komenda, przez Bolesława szczodrobliwie fundowana , świadczy o życzliwości jego przeciw kawalerskiemu zakonowi ś. Jana. Birk. Kaw.

KOMENDANT - KOMETA.

K O M I C Z N Y - K O M 1 N.

415

Malt. A. 2. — §. W komendę do niej przyjechał *    w za-    mod. GO. Kometa na niebie wystąpiła, ośmnaście    dni

lety. Tr. auf bte gret)e, gre^rccrbitna. KOMENDANT,    a, w.,    gościła. Krom. 218. Każda kometa. Hub. Wst. 330. Była    ko-

komedya). Śpiewała w operach komicznych. Pam. 83, 2, 185. W komedyach , aby rzecz szła przeplatano, po kraso-mowsku, komicznie i żartobliwie. Pilch. Sert. list. 3, 292.

komenderujący, bet' (Eontntanbcutt. Hoss. KOMOH^Hpt, Ha- meta, która zastępowała trzecią część nieba. Lat. Kom. D 5 b. uajLHHKt, rpa404ep*aTejiŁ, noca^HHKi. W rodź. zeńsk. KOMICZNY, a, e,— o adverb., śmiesznozabawny, COttttfdj, (cf. KOMENDANTKA, bte ßotnmcnbanttnn. §. Kommendantka, gatunek wódki, eine 2lrt abgewognen SrantioeinS. KOMEN-DARZ, KOMENDATARYUSZ, a, m., mający duchowną komendę, ber eine ßontmenbe pat, ein (Sontenbartirô.    Xiadz    KOMIEGA, KOMIĘGA, KOM1ENGA, KOMAGA, i, £.,    ko-

kanonik księdzu komandarzowi zaarendował śluby,    chrzty    miçga, ratis, Graecis feve schedia ; navis temerc subitoque

compacta, pons tumultuarius. Klon. Fl. C. 4. caudicaria navis. Cn. Th. ; dit 351oc!fd)t[f, dite glöpe. Ross. KOMara, cf. KOJOMeHbKa. Komiega, statek czworograniasto budowany; do niego potrzeba ludzi 8 aż do 12; łasztów bierze 29 -30. Magier. Mskr. ; (Croat. vodoplavka). Pobrali Jagielle Krzyżacy szkuty abo komięgi na Wiśle. Biel. 248. Kędy po lodzie wóz przejechał brz-egi Naładowane pływają komiegi. Zimor. 339. Po Wiśle traf ty płyną i z zbożem komiegi. Zbił. Zgw. B 2. Ładownemi rzeki uciskał komiegami. Psalmod. 38. Leniwe komiegi. Zbił. Dróg. A 4. — §. Komaga, kufa, dite ^tpe, dît grojkâ gap. Od komagi albo pipy win składnego po złł. 8. Vol. Leg. 3, 564. KOMIĘGARSKI, a, ie, od komięgi, $loc!fd)tp *, $loj5*. Rzemiesła komięgarskiego koniec jest uczynić komiegę. Petr. Et. 1.

KOMIN, a, m., KOMINEK, nka, m. dem.. (Boh. komjn, ko-mjnek, dymnik, (cf. kamna piec); Slov. komin; Hang. kćmćny, kementze ; Sorab. 2. diimniza; Sorab. 1. szwie-cżenk, wuhen; Vind. kamin , dimnik , dimnjak, sushek, rauhfang; Carn. dimnćk ; Croat. dimnyak , ror, dimnicza (cf. Croat. komen , ognyische » ognisko) ; Slav. komin , dimjak , ocxak , hogyak; Dal. dymnya, pech; Rag. dim-gljak ; Bosn. komin, dimgljàk; Ross. Tpyóa, (cf. trąba); z Greckotac. caminus, (cf. Pol. kamień). — §. 1) Owa część pieca, którędy dym i powietrze wychodzi. Krami. Chy. 22.; dymnik, wywiedziony dla dymu. Cn. Th., ber ©dw« fteitt, bte getterntauer, ber 3îattd)faitg, (tanttn O&b.) Kominy murowane, wywiedzione znacznie na dach, i dymowi nie dają się rozpościerać, i od niebezpieczeństwa ognia bronią. Kras. Pod. 1 , 95. Każdy komin swój tak ma opatrzyć, aby iskry lecące, domowi sąsiedzkiemu nie szkodziły. Sax. Art. 41. Wzdychał Ulisses: o któraż godzina Da z ojczystego dym ujrzeć komina! Nar. Oz. 1, 64. Tęsknił do greckich kominów. Zab. 15, 345. Na cudze kominy pogląda, nie mając co u siebie jeść. Boh. Kom. 4, 277. O niczym nie myśli, tylko gdzie się gęsto z komina kurzy. Teat. 22. b, 40. (szuka, gdzie najlepszy obiad cudzy). — Transi. Zwmź zboża suche, aby się komin w stodole nie pokazał. Haur. Sk. 17. (aby się nie kurzyło , gdy się zboże rozpali). Komin kowalski, bte ©djmtebeeffe, bte ©jfe. Kowal w gorącości komina pracuje. 1 Leop. Syr. 38, 30..— Prov. Dyabeł się pośmiewająe, na kominie pisze. Rej. Wiz. 139. er fdjreibt eê itt ben jîaudjfaitg. — Fig. Im wyżej komin fortuna wybije, tym głębsza przepaść pod nogami jego. Zab. 15, 264. t. j. podnosi kogo, je (toper einen bctê ©lücf ergebt. Myśli tylko jakby wzbić swą władzę do góry kominem. Pot. Syl. 259. tak jak komin wysoko wywiedziony, grabę

i pogrzeby. Xiadz. 47. Posyła pleban po komendarza i po altarzystę. Weg. Org. 5. KOMENDEROWAĆ, ał, uje

ad. niedok., sprawować wojsko, rządzić wojskiem , font* ntaitbtren. Ross. K0Maii40BaTb, npe4B04HTc;n>cTB0BaTb, rpa404ep5KaiejbCTB0BaTb. KOMENDERYĄ, yi, 2., nazwisko dóbr pewnych lennych applikowanych zakonowi Maltańskich kawalerów. Kras. Zb. 1, 458. bte SomtttClttpnrei).

KOMENDOR, KOMENDATOR, a, m., KONTOR, mający komenderyą, ber (Somntentpur, ßomtpitr, ßontter; obrońca praw i dóbr kościelnych. Wlod., Cn. Th. Komandor abo kontor u Krzyżaków, był jako wojewoda przełożony nad powiatem. Stryjk. 274. KOMENDORSTWO , a, n., komenderyą, bte (Somntentpitret).

KOMENICA ob. Komonica.

‘KOMENT, u, m., [z łac. commentum, 5]; wymysł, łgarstwo, n. p. Lada babskie komenty, lecz że rzeczy nowe,

Musiały im dać miejsce zbawienne i zdrowe. Fot. Zac.

To są komenty dziecęce. ib. 15. Stcptnngen, ®rbtd)tnngen.

‘KOMENTARZ, a, m., ber Kommentar, pismo tłumaczące i objaśniające trudne wyrazy drugiego pisma. Kras. Zb.

1, 211. Sorab. 1. wopiszowna kniha.

‘KOMES, a,

m., z Łac. n. p. W Bolesławowym przywileju wspominają wielu komesów Polskich, a wojewody ani kasztelana żadnego; zkąd się znaczy, iż komesowie miasto wojewodów na ten czas w Polszczę byli. I nie co innego był w Polszczę pierwej komes, jedno to, co dziś palatyn albo kasztelan. Orzech. Tarn. 38. cf. hrabia. — w ‘KOMESZ ob. Komysz.

KOMETA, y, m. ct z’., ber ßornet, ber 6d)iMtt$ftern. Boh. kometa , hwćżda oćasató ; Slov. kometa, chwóśtnata hwć-zda; Sorab. i. khómeta; Vind. komet, repasta sviesda, lafsata svesda, repazha, shtriemna sviesda; Croat. répudia zvezda (rep* ogon), trakàcha zvezda ; Bosn. repati-ça ; Slav. repata zvizda ; Rag. kobna zvjezda , repatiza , zvjezda repatta; Ross. uoMeia. (Słowo to, że się kończy na a, jest rodzaju żeńskiego; przez cudzoziemczyznę, to jest przez zwyczaj Grecki, bywa rodzaju męzkiego.

Kpcz. Gr. 2, 24.) ; miotła na niebie. Cn. Th. rodzaj gwiazdy, na kształt planety, pokazującej się na czas, i niknącej znowi> niespodzianie. Kras. Zb. 1 , 458. pozo-rzysta ogonista gwiazda. Macz. Komety na wejrzenie są gwiazdy z nagła ukazujące się, leniwy bieg mające, nie tak żywo jak inne gwiazdy świecące , a czasem światło na kształt warkocza, ogona lub miotły z siebie wyrzucać, i za sobą ciągnąć zdające się. Boh. Prz., Śniad.

Jeog. 5. Ogon komety, ciąg rozwlekły światła za kometą.

Śniad. Jeog. 9. Roku 1680, był straszny a niezwyczajny na powietrzu kometa. Haur. Sk. 110. Świecący kometa. Psal-

416

KOMINIARZ - KOMISARZ.

K O M I S S Y À - KOMNAT A.

aufftdjt über bte Sanbgüter eine« großen $errn füljrt, ber ®ont* îniffair. Weszło w modę, że panowie do swoich interes-sów trzymają komisarzów, a damy wielkorządczyny, któ-reby się zatrudniły gospodarstwem. Zab. 46; 4. Pilna baczność na niższych urzędników do gospodarstwa użytych, istotnym jest obowiązkiem komisarza. Kras. Pod. 2, 199. Komisarz i jakiegokolwiek nazwiska rządca dóbr. A. Zamoj. 82. Jakiejkolwiek kondycyi komisarz , ekonom, administrator, podstarości. ib. 83. Na kontrakty jako komisarz nigdy się nie stawił, ale tylko jak specyalny plenipotent tam summ na blankiety nabrał. Zab. 13, 194. KOMISSYA, yi, £., termin prawny, wyrażający wyznaczenie od juryzdykcyi w liczbie pewnej osób do rozeznania jakiej sprawy. Kras. ib. 1, 459. eine (ernannte über nteber* gefeßte) ©oinmtffton. Bywają czasem komissye od juryzdy-kcyj sądowych wyznaczone do rozpoznania sprawy jakiej; ale te są raczej kondescensyami ; gdy zaś od stanów sejmujących są nakazane, mają nazwisko komissyj. Skrzet. Pr. Pol. 2, 424. Komissya edukacyjna narodowa. Zab. 14, 191. bie 9îattonaierjicintng3commtffton. Komissya wojskowa. Vol. Leg. 7, 351. Komissya]skarbowa. ib. 322.Komissya boni or-dinis abo porządkowa. Kras. Zb. 1, 459. bte ^ültce^comntiftün.' — §. W komissya dawać. Pam, 82, 2, 90. ob. Komis.

z Łac. comitatus, commeatus, cornes; Ross. npoBOAH, noc;rfc4ie, nocit/tfe, 110^34^; idące z kim lub za kim towarzystwo, świta, bte Begleitung, bie ®efeU* fdjaft, ba£ ©efolge. Prosił mnie na zamek, prowadząc mię z miasta z swoją komitywą. Warg. Radź. 331. Zostało dziecię Jezus w Jeruzalem, a rodzice rozumieli, żeby był w komitywie. Sekl. Luc. 11. („między inszym podróżnym towarzystwem”). Strzedz się grzechu i złej komitywy To jest roztropność i rozum prawdziwy. Chrośc. Job. 104. Mam i ja serce i rozum jak i wy, Anim podlejszy waszej komitywy, ib. 45.

*KOMIZ, a, ot.,

in bie jpölje. Niech chart mój kominka wybija, uszarpnie zaraz zająca. Jak. Raj. 250. niech tylko podskoczy, nur einen (Sprung in bie §ül/e.— Transi. Oni jeden kominek, a ja wybił drugi. Teat. 43. c, 8. oni wykrętu użyli a ja także; (cf. trafił frant na franta); ein Slbfprung, eine ©refyerep, ein fôunftgriff. Panicz napoźyczawszy i narobiwszy długów, kominka prawnego wywinął. Teat. 22,

37. Tym trochę się zmieszał ; wywinął natychmiast kominka, i skoczył do prejudykatów. Ossol. Str. 3. cf. kluczka zajęcza, kluczkować, kluczyć. — §. 2. Komin, a zwyczajniej kominek , w izbie, w sieni, w komorze dla palenia ognia bez pieca. Gn. Th., ber Pantin in einem 3int« mer, Garn. lêva ; Ross. k&mhhi>, KaMeieicB, Koaieib, ko-MeieiCB. Kiedy zimno albo mglisto, komin najmilszy towarzysz; a przy nim marzy się. Kras List. 2, 28. Kartę tę niech spali kominek. Gardź. Trag. 180. — §. 3. Kominek, którym swąd a zaduch wychodzi, abo gdzie gaszą świecę, pnigeus. Cd. Th. eine Suftrofyre, ®atttpfs röfyre; auci) ein Stcffttyut, baś £i$t bamit au^ulofdjen. KOMINIARZ, a, m., ‘KOMINNIK, a, m., Boh. komjnik, ko-mjnjcek; Morav. kominaf; Vind. dimnikar, sanizhar, sa-jatrebnik, kazhmar, dimnizhni ometovez, omietavez;

Carn. kazhmar, krazhmar, dimnćkar; Croat. szapztru-szecz; Rag. ciaghjavaz, ciaghjar; Slav. dimnjakxja; Ross. KOMITYWA, y, z. TpyóouitCTŁ ; kopciuch, co chędoży kominy. Włod. ber (EffenfeJjrer, ©djorfłeittfeger. Świszcz będąc wyuczony, za kominiarza stanie. Zab. 12, 187. Nie możeszli być złotnikiem, nie bądź kominnikiem. Gn. Ad. 624. KOMI-NIARGZYK, a, m., demin., czeladnik kominiarski ; ber (Sffen= fefyrergefelle ober Burfdje. KOMINIARKA, i, z., żona kominiarza, lub też trudniąca się czyszczeniem kominów, bte ©djorfteinfegerinn; Boh. kominice. KOMINIARSKI, a, ie, od kominiarza, ©djorjłetitfeger *. Boh. komjnicky ; Ross.

napojem Tatarów jest mleko końskie, które oni swym językiem komiz nazywają. Gwagn. 598. Korn iz Tatarom kobyle mleko. Paszk. Dz. 3. ©tuttenmtld), ba$ ©etrdnf ber kataru.

KOMMA ob. Przecinek.

‘KOMMENSAŁ, a, w., z Łac., Volck. 1097. ob. Spółjadają-cy, spółżyjący.

KOMNATA, KOWNATA, y, i., Komnatka demin., (Boh. komnata, komora; Carn. kamnata, zhunàta; Ross. KOMHaia, KOMHaTKa, qy.iairB, MyjaHUHKt, qy.iaHem> ; Gern», Imitate 21 big.; cf. Lat. caminata); komora, eine Hammer, gabinet, ettt Êabtrtet. Kanclerz dla odprawy listów salę porzucić, i do komnaty iść musiał. G om. Dw. 9. (do gabineciku). Szaty potrzebują komnaty suchej, niewilgotnćj. Petr. Ek. 14. Utaiła się, z komnatki swej nigdzie nie wychodząc. Groch. W. 237. Niezawsze rycerski człowiek w kowna-tach i w domach siedzieć ma. Modrz. Baz. 436. Z mężem zarażonym żona mieszkać nie może, ni obcować z nim w kownacie. Petr. Ek. 85. (sypialny pokoik, ©d)läffa« Muet). Bela król kownatą był zabity, gdy nań upadła. Stryjk. 165. — §. W herbie suche komnaty masz, wielka nowina, Bo zwykle do nich chodzą wypróżnić brzuch z wina Wszyscy pijacy. Pot. Poci. 560. t. j. do prewetu,

TpyóouHCTHbift, fpyóonncTOB^. KOMINIARSTWO, a, n., rzemiesło kominiarskie, ba3 ©djorftetttfegerbanbtüerf ; Boh. kominictwj. KOMINNY, a, e, od komina, fôatntlt * .Ross.

KctMHHHbiii, TpyÓHHH Przy ciepłym piecu abo kominnym ogniu. Syr. 605. Kominne jaskółki. Banial. -/. 3. * dymó-wki, bte tRaucfyfc&mal&en, fôudjenfdjtüal&en. Kominne wróble.

Falib. Dis. F., rady bawiące koło kominów.

KOMIS, u, ot., zlecenie od drugiego; Carn. porozhilu; Rag. nâredba, ber 21uftrag, bie èommtfftoit. Teat. 52. c, 49.

KOMISSANT, KOM1SSYONARZ, a, m., kupiecki sprawca,

Slav. nastojmk, ber ©ommijfatr etrteö Kaufmann! Faktorowie i komissyonarze w handlu toż samo znaczą, co posłowie w materyach politycznych. Mon. 72, 53. Komisanci do handlów używani, powinni rzecz, w komis sobie powierzoną, podług zlecenia danego sprawić. A. Zamoj. 84.

Częstokroć słudzy posłów zagranicznych stają się komis-santami i kupcami. Pam. 85, 1, 684. KOMISARZ, a, m.,

a) osoba wyznaczona mocą prawną do sprawowania urzędu swego w komissyi. Kras. Zb. 1, 463. Vind. komefar, naporozhnik; Rag. naredbenik, pomnik; Croat. naruclmik, odregyenik, komissar; Dal. pomnik, naredbenik; ettt (ge* rtd)tlid)er) ©ommiflarürô, komisarz wojskowy, skarbowy, edukacyjny; komisarz królewski; powiatowy. — b) per excell.

Zawiadowca dóbr czyich, ber ©üteroerroalter, be* bte Ober«

KOMNATNY - KOMONIK.

KO MONNY - KOMORA.

417

retyrady, sekretu, transetu, a razem alluzya do herbu. KOWNATNY, KOMNATNY, a, e, od komnaty, Kammer*, tricliniaris. Mącz. Ross. KOMHaTHHH.

KOMONiAKA herb; strzała na dwoje rozdarła, części jéj na tarczy ułożone jak litera X, a trzecia część przez śrzo-dek od dołu poprzek położona. Kurop. 3, 25; ein SBappeit.

KOMONICA, y, ź., 1. ziele, lotus Linn., Jundz. 374. ber ©tein»

trzech nie było więcej. Tward. W. D. 99. Chmielnicki przyszedł z Tatarskim spół i z swoim wszystkim kommu-nikiem. Tward. W. D. 83. Zaraz w te tropy, zkąd Kozacki komonnik, ztąd uderzy horda w czoło swoim nawałem. ib. 65. Nie już sam komonnik przebrańszym wyborem Ale i czeladź, jakiej kto dopadł broni, biją nieprzyjaciela. ib. 60. Hetman swoich, także więcej przy-flee. Boh. komonice ; (Bosn. komonika, romonika * rumia-    brawszy komonnika, do trzech mógł tysięcy liczyć wszys-

nek). Komonicą zowią też czartowe żebro, ś. Piotra zie-    tkich. ib. 16. Poda (poganin), da Bóg, tył sromotny Skoro

le, łysinę, morsus diaboli. Syr. 883. üteufelêûbMjh Ko-    nań skoczy komunnik ochotny. Jabł. Buk. J 1. Bój harde

monica spoina abo swojska, drudzy Nostrzkiem, Nostrzy-    pogany pogromił, wstecz Murzy i kommuniki obrócił. Birk.

kiem, przytulią, Otylią, kozą, inni lipką mianują, Melilo-    Kani. A. 4. KOMONNY, KOMUNNY, a, e, KOMONN1E adv.,

tus nostras communis. Syr. 516. gemeiner ©teinflee. Kluk.    jezdny, Leiter», beritten, ju ^ferbe. Chorąży czoło wziął ze

Rośl. 2, 228. Komonica Włoska, sertulu campana, ebler    swerai I tu teraz, i potyrn ludźmi kommonemi Pierwszy

©teinflee. Syr. 514. Komonica pachnąca, konicz; jeden    zawsze. Tward. W. D. 57. Komonni bojarowie najmniej

gatunek też narduszkiem ogrodnym mianują, ©roß »©teilt»    się nie wstydzili handlować. Zimor. Siei. 252. Król czo-

flee. ib. 700. Komonica, drzewo, alisaria, ber    3trgelbaum.    ło wszystko wojskowe komunne przebrawszy, Tamże się

Tr. — 2. Komonica, krowa, klacz, niepłodna, eine un»    sam wyprawi. Tward. W. D. 2, 146. Kupido rycerz kom-

frucfctkre $ul), ©tutte 3C. Komonica, samica każdego zwie-    munny i pojedynkowy. Tward. Daf. 22. Sam tylko Czar-

a mianowicie klacz, co płodem nigdy nie zachodzi.    niecki komonnie przebrany Był w Opocznie ze dwiema

Czart. Mskr. KOMON1CZNY, a, e, od komonicy, ©tein»    tysięcy swojemi. Tward. W. D. 2, 228. Król sam jako

flee ». KOMONIK, KOMMONIK, KOMONNIK, KOMUNIK,    najprędszemi Mógł noclegi, owę swą komonnie prze-

a, m., [porówn. starorusk. komoń»koń, 3J; (Boh. komon-    brawszy Wszytkę kawaleryą, nawet pozostawszy Co wa-

stwo comitatus, aulici, poczet). — §. 1. Komonikiem, jezdno,    żniejsze armaty, pobiegł ku Warszawie, ib. 2, 171. (letko,

konno, z jazdą, mit ©aoallene, jn fferbe. (Ross. komom* w kupę, na kupę). W ciągnieniu wstępnym bojem, kom- KOMOR, KOMAR, a, m., KOMAREK, rka, m., demin., Boh. munikiem iść, alias bez wozów. Chmiel. 1, 82. — g. Po- et Slov. komar, komórek; Sorab. 4. kuntwora; Sorab. 2. czet jazdy uszykowanej, eine Sîeiterekabrott.    Król ruszy    pschizza, muka; Vind. komar, komarizh, muhiza ; Carn.

nocą z obozu wojsko kommunikiem. Pot. Bocz.    501. Czar-    komór; Croat. komór, mushicza ; Rag. komór; Slav. ko-

nieckiemu kazano, żeby ztąd przebrany komonnikiem woj-    mór; Bosn. komór, ęilinkuseja ; Ross. et Eccl. kom a (i*,

skowym w Polskę szedł głęboko, i pilnował, żeby nieprzy-    KOMapuK*, ckhhitb; (Graec. xâfiovça termes); culex, bic

jacielowi posiłki‘nie doszły. Tward.    W. D. 2, 178. Pod    SDîÜcfe,    owad latający mały, mający    pysk    długi z żądłem,

słońce nachylone wojsko uszykuje,    Pokazawszy ogromne    którym    krew z ciała wysysa. Kluk.    Zw.    4, 351. Komor

czoło samo z góry, A sam się komonnikiem godziny w    śpiewa    (brzęczy) kiedy leci. Sienn.    303.    Komory brzę-

tórej Ku" Włoszczewie obróci.    Tward. W. D. 2,147.    kiem i    kłóciem uprzykrzone. Zool.    117.    Komor ugryzł

Król najgłówniejszą armatę obróci ku Wolborzowi, A sam    mię w gębę. Teat. 56. c, 22. Brzękliwy komarku. Zab.

tu komonnikiem nieprzyjacielowi Pójdzie w oczy. ib. 145.    9, o81. Komor kąsa. Jabł. Buk. M b. Dosyć komora na

W Kappadocyą pchnie Kassyusz sam kommunikiem. Chrośc.    to, aby się wół rozhukał. Zab. 5, 154. Nie groź, lwa

Fars. 199. Wiedząc o gotowym już nieprzyjacielu, Wiel-    oślepiają maluścy komorzy. Pot. Arg. 617. Tryumfuje,

kim sercem hetmani przeciwnie ważyli Z    niemi iść ko-    jako    komor, lwiem ciałem    okarmiony. Zebr.    Zw.    104.

monnikiem. Twurd. W. D. 2, 130. — §.    2. Komonnik .    Właśnie jak w komorze sadła. Rys. Ad. 74. Croat.    Mało

jezdny, rycerz, kawalerzysta, ber GütXlßerifi, ber SReiter, SRft*    je szala vu komaru, Mało hvale v malom dóru ; Slov. o

terêtttûtttt. (cf. elierj. Najpierwéj kommunik się pławi, a    sadło komarowe n. p. kłócić się, de lana caprina. Swar-

potym pieszv łacniej przejdzie w tropy. Chrośc. Buk. 11.    liwy z komora słonia czyni. Birk. Exorb. 13., Furm. Uw.

Ludzi Kurfirsztowych pięć set kommonika    przebranej raj-    G 3    b. Komora cedzą, a    wielbłąda połykają.    W.    Post.

taryi. Tward. W. D. 2, 209. Kozacy z pomiędzy siebie    W.    282., Radź. Matth. 23,    24. cf. komorzyea.

przebrawszy komonika, pod Trubeckim kniaziem na nas KOMORA, y, z., Boh. et Slov. komora, komnata, ob. Ko-przyszli Tward W D 2 270. Nie zdało sie z nim bić,    mnata; Hung. kamara, bolth; Sorab. 2. kommorra; Sorab.

aż‘posiłek przyjdzie, Kommunik tylko harcami się bawił.    i. komora; Vmd. kamra, h’ranva , kasha hram , j.spa;

Chrośc Fars. 122. Z Tessalów-, z Traków, z llliryka Kil-    Carn. kamra, jesp.za; Croat. komora; Dal. komora bulla,

ka tysięcy stanie kommunika. ib. 229. Nazajutrz piesze,    losnicza, sztamcza króm; Slav. komora; Bosn. kamara,

oraz kommuniki wywodzi, ib. 262. Po kilku pieszych    losgnięa, izhod; Ross. et Eccl KaMcpa, KaMapa, ki™,

rot przy kommuniku porozstawiał, ib. 277. Od swego    no^HÓHita, xopOMHna; cf. Acth. T»p; cf .Grace, yapaoa;

wsparty kommunika. ib. 294. equitibus eum adjuvantibus.    Lat. Hal. camera; Gall. chambre; Angl, chamber ; Germ.

Czarniecki partya zbiegł Wittenbergówa z sześciu setkom-    Me Kammer; pokój bez p.eca, na m.eszkame abo scho-

munika. Tward.'W. D. 2, 146., Lub. Roz. 555. Już z    wanie, sekretniejszy gab.necik, n p Skryta i od domo-

tych kommunika dwunastu tysięcy, Którzy sie tu zawarli,    wych robót oddzielona komora, do której s.ę schodziła z

rza,

noc w

Słownik Lindego wy i. 2. Tom II.

bez bagażów).

53

448 KOMORCZANY- KOMORKA.

KOMORKOWATY - KOMORNIK.

czeladnicami na modlitwę. Birk. Zyg. 45. Zbudowała też chodzą dla chłodu na komórkę. Gorn. Dw. 483. na sobie tajemną komorę, w której ze służebnicami    zamkną-    retyradę. — b) Komórka prochowa u armaty. Archel. 4,

wszy się mieszkała, ib. 45. Uciekłszy, przyszedł    do mia-    7. Komórka w działu, gdzie się nabój kładzie. Archel. 3*

sta, i skrył się do najskrytszej komory. Bibl. Gd. 4 Reg.    60. (ob. Komora milit.)! bte Kammer ttt einem ©efc^llfe, tyld

20, 30. Pod czas większa komora, niż stodoła. Cn. Ad.    »erfammet — c) Komórka * przegródka. Cn. Th. eine W-

954. (cf. droższy węzeł niż powróz; cf. lepsze wety niż    tyetlmtfl, ein gad), eine Kammer. Komora, komórka wka-

obiad). (Prov. Slov. Co kdo ma w komorę, to widśwa    lecie. Mącz. pasceolus. Komórki w szkatule, w szafie, n.

do kuchiné; cf. śpiżarnia; os ex abundantia cordis loquitur).    p. Kałamarz komórki miał z kości słoniowej, a szufladki

Komora sypialna * łożnica. Cn. Th. bte ©djlaffantmer. Wi-    z rozmaitych kamieni osobliwie uczynione. Warg. Radź.

ten był komornikiem na dworze Trojdena w    łożnicy i    464. Komórki w plastrach miodowych, bie 3eHen im §0*

w komorze, a wszelką rzecz książęcą porządnie    i chędo-    ntgflaben. Komórki serdeczne. Kluk. Zw. 4, 24., Kirch.

go chował i sprawował. Stryjk. 317., Biel. 129. Blacha-    Anat. 29. bie Jperjfammerit. Dziury, w których zęby osami srebrnemi komorę ś. Piotra, to jest, miejsce, gdzie    dzonemi siedzą, nazywają się ulikami lub komórkami.    Perz.

ciało jego leży, obił. Sk. Dz. 586. Wprowadził go w    Cyr. 4, 30. Sklepiki abo komórki mózgowe. Syr. 4086.

najskrytsze komory świętych skarbów swoich. Wys. Aloj.    £>mtfammem. W dzieciństwie wszystkie komórki pojęcia

60. — §. 2. Komora, najemne mieszkanie. Cn. Tli. 2Bo(t*    i pamięci, będąc próżnemi, można w nich do upodoba-

UUttg jur Stellte, gemietijete So^ltung. Komora * komorni-    nia osadzić myśli. Weg. Mar. 3,201. Komorki abo    śrzo-

czy stan, żywot. ib. Komorą u kogo mieszkać » najmem,    dek jabłka etc. Cn. Th. baS Ketltgeltäufe, ber ©rtcbS    J. 2L

jur üDîtetbe mo^nen, (cf. komornikj. Kto własność swoje    beê Slpfelö. — d) W Wilnie dwaj szafarze są do komorki

ma, temu nie trzeba komorą mieszkać. Ern. 190. — §.    miejskiej, jeden magistratowy, a drugi z pospólstwa. Dub.

3.    Milit. Komory toczące się na walcach, pod których    210. szkatuły miejskiej, 'kamlaryi, ©tabtfammerety. KO-

zasłoną warowni żołnierze na mur podstępowali. Nar. Hst.    MORKOWATY, a, e, cellulosus. Perz. Cyr. 4, 448. pełen

160. Vineae, komory drewniane u dawnych, pod które-    przegródek ob. Komorczasty, jelltg, üofl 3eHett UUb ^rtc^er.

mi żołnierz miasta dobywał. Warg. Cez. 163. ©tltrmbddjer.    Korzeń komorkowaty, radix loculosa, przegrodami poprze-

—    a) Komora w działach , nazywa się to miejsce kanału    cznie na komórki podzielony. Jundz. 2, 6. Tkanina ko-

działowego, które zabiera nabój- Jak. Art. 3, 296. bte    morkowata. Dykc. Med. 3, 245. Tkankowata, komorko-

Kantmcr etneê ©efdjüjjeê, einer Kanone, einer $attltt$c. U    wata substancya. Krup. 5, 769. KOMORNICA, y, i., K0-

spodu kanału w armacie jest komora, to jest miejsce,    MORMCZKA, i, z., demin., (Boh. komornice, komornâ;

które zajmuje proch, którym się nabija armata. Lesk. 2,    Vind. jispniza uxor famuli cubicularii) ; a) kamerdynerowa,

240. ob. Komorowy, komorny. — b) Komora w podko-    abo też pokojowa, bie Kammerbteuertntt, bie Kammerjungfer,

pach, bie fufoerfammer in einer 3Jline, skrzynia drewniana    — b) Komorą lub najmem u kogo mieszkająca, eilte jur

z mocnych dylów, prochem napełniona. Jak. Art. Z, 296.    SOîtetfte Sßoftneube. Boh. podruhyné ; Sorab. 4. podrożnića;

—    §. 4. Komora, miejsce wyznaczone od komissyi skar-    Carn. nokata; Vind. stanouniza, ofrava ; Bosn. et Croat.

bowćj do wybierania cła Rzpltéj od towarów przechodzą-    nokata ; Ross. mmiinia.    Komornicy i komorniczki w mie-

cych. Kras. Zb. 4, 464. celnictwo, b(t§ 3nttautt, bie Kant*    ściech większych płacić mają poboru po 42 gr. Vol. Leg.

tuer, 3nilfttiitmer/ bie üOîautfy ; Vind. mutaria, aushlakaria;    2, 984. Stefan. — fig.    Woda zaraz po powietrzu jest ja-

Ross. TaMOJKHH, Ka3HaueßcTBO, KyMcpuapia, npHKasi. Pro-    koby jaka komornica, w ziemi się wszystka stanowi i

sto z furmanami na komorę pojechał, gdzie przy rewizyi    zachowuje. Syxt. Szk. 32. inquilina. — e) Komornica na

towarów przywiezionych będzie. Teat. 7. c, 34. — §. 5.    wsi, u kmiecia komorę mająca, eine 33et)fajśniu, 3nfafStnn,

Komora miłosiernych abo potrzebnych, ib. góra miłosier-    ©tltltegertittt, jptnterföjJtnit. 31 big. KOMORNICZY, a, e, od

dzia. — §. 6. Komora, przegroda ob. Komórka, przegró-    komornika, bctt Katttnterjltnfer, Kanimerbtetter, SDîtCt^manu,

dka. 'KOMORCZANY, a, e, od komórki skarbowej miej-    Setyfapen Detreffeilb. Boh. podrużsky, hoferskÿ ; Croat. ko-

skiej, 'kamlaryjny, ©antnteret) *. Jeden szafarz magistralo-    morni ; Hung. kamarohozvalô; Ross. acMcmviu, »HJiuubiHi.

wy, a drugi z pospólstwa prowenta komorczane będą od-    Lipnicki komorniczą u    króla Zygmunta służył. Gorn. Dw.

bierali. Do szafy komorczanćj nie będą mogli przecho-    215. seit, służbę, t. j.    był komornym czyli komornikiem,

dzić, aż wszyscy szafarze razem. Dub. 205. cf. komorka    szambelanem, er ttKir ^Ctmmerjunfer. Pamiętne, podsędko-

miejska. KOMORCZASTY, KOMORCZYSTY, a, e, Sorab.    we albo komornicze. Tarn. Ust. 20. (zapłata komornikom).

4.    moschnatć, komorek abo przegródek wiele mający.    KOMORNIK, a, m., KOMORNICZEK, czka, m., zdrobn.,

Wiod., Cn. Th. doE Kammern, oott ^Mjer. (vid. Komorko-    Boh. komornik farnulus cubicularius ; Sorab. 4. komornik;

waty). Komorczasty, dołkowaty, loculatus. Cn. Syn. 540.    Carn., Bosn. komornik; Hung. kamarósur; Dal. tarnik,

Komorczysty. Dasyp. G g o. KOMORKA, KOMORECZKA,    losnichyar; Ross. cnaabHHfCb; Eccl. KaMapHHh"b, neprouamteb,

i, z., demin. nom. komora, Boh. komurka, komurćićka ;    nocTeibHHtCE, nocTejbHHueił, (cf. pościel). 4. sługa, któ-

Croat. komoricza; Vind. kamerza; jispiza; (Slav. komorica,    ry w komorze posługuje. Mącz. ber ^ammerbtencr. Ko-

dispenza « śpiżarnia) ; Ross. KjrfeTyniKa; a) kownatka, eine    morników Sułtan ma 2000. Star. Dw. 35. — Przełożony

flehte Kammer, ein ^ämmerdjen, Kämmerlein. Do komórek    nad komorą Książęcą, Królewską, ber Kammerjuitfer, ©(tam*

ich osobnych zamykał, naukę i pokutę im dawał. Sk. Dz.    fcelatt. (ob. Tvamerarz , kameryer). Komornicy królewscy,

4065. Białe głowy nasze ustawicznie jedzą, i ustawicznie * teraz szambelani. Nar. Hst. 4, 37. Witen był komorni-

Pochodź, podkomorzy, podkomorzyna, podkomorzyc, podko-

kiem starszym na dworze Wielkiego Księcia Trojdena w inerljerrettftelle. łożnicy i w komorze; a wszelką rzecz książęcą porządnie

i chędogo chował i sprawował; potym był marszałkiem morzanka-, przykomorek- cf. kamery er, anty kamera; czamara. najwyższym. Stryjk. 317. Komornik z listy od króla do KOMOROWY, KOMAROWY, a, e, od komara, SDîücîett *. biskupa przyjechał. Gorn. Dw. 9. — 2. Komornicy gra- Carn. komarjov; Ross. KOMapefi, KOMapOBŁ. niczni, są namiestnikami i do pomocy podkomorzych po ‘KOMORZYCA, y, i., samica komara, bie fDîüde fern., Mucha województwach. Kras. Zb. 1, 464, 8anbcammerl>errabjunct.    cały dzień, w nocy przykra komorzyca. Simon. Siei.    104.

cz. niedok., skomosić dok., (Etym. może kmoszka) ; komośliwym robić, rozbestwiać, tnilb, fdjett ma* eben. Źrzebca dzikiego nie zrywaj, czym go bardziej sko-mosisz. Tr. Skomoszona szkapa. Nar. Tac. 2, 301. Zko-moszone konie. Hor. 2, 182. Nar. KOMOSIĆ się recipr., srożyć się, gniewać, rozhukanym i komośliwym być, to*

W każdym powiecie podkomorzy ku pomocy swojej ma KOMOSIĆ, ił, i obrać jednego abo też i dwóch komorników. Stal. Lit.

290. Podkomorzowie, jako sędziowie spraw granicznych, mają mienć swoich komorników tyle, ile powiatów pod sobą mają. A. Zamoj. 26. Na sądzenie spraw granicznych król wysyłał swoich dworzan, którzy, będąc przy komorze t. j. dworze króla, byli komornemi, komornikami.    beit, ttńtt&en, fdjtuwbett. Gierpliwiem wszystko znosił,    Choć

Czack. Pr. 2, 203. Sanbcamnterljerr. Komornik państwa.    się nade mną srogi wróg komosił. Chrośc. Job. 19.    On

lub o summę prosi. Nar. Dz. 3, 124. Porzuć łzy toczyć, porzuć się komosić. Hor. 2, 181. Kniaź. Przestań się gniewać i komosić. Hor. 2, 177. KOMOŚLIWY, a, e, o koniach, dziki, rozhukany, rozbestwiony, mtlb, fcfyeu, non ben ^ferben. Komośliwy koń. Kchow. 39. Komośliwego rumaka sie boi munszlukiem krócić. Nar. Dz. 4, 168. Nie jest on cierpliwy Na gniew, lecz jak koń srodze komośliwy. Dardz. Trag. 573. — Transi. Komośliwrego kor-dyaka pochlebnisie żwawcem zowią. Zab. 13, 65. Ko-mośliwe złośei cnotą zowią. Dardz. Trag. 456. Myśli ko-mośliwe burzy żądza. ib. 145.

ib. archicamerarius.—5. Komornik, komorą lub najmem    się na kredytora swojego komosi, Ze go albo o procent,

u kogo mieszkający, ber SJîtetl;inanit, ber ImuSeinwofyner.

Roli. podruh , hofer; Slov. komornjk, podruh ; Sorab. 1. podróżnik; Croat. ztanovnik; Vind. stanounik, ofar; Garn. gostâzh; Ross. CTOHjeuB, ctomłuuiki , nocToa.iemi, no-CTOflibmiiKŁ. Gospodarz tego, któremu imienie albo dom najmuje, zowie komornikiem, albo czynszownikiem, albo najemnikiem. Sax. Tit. 213. Komornicy i komorniczki w mieściech większych płacą po 12 gr. poboru. Vol. Leg.

2, 984. Stefan. Biedny ten mój komorniczek. Teat. 15. c, 9. — §. Komornik na wsi, ein IBeiÿfajJ, ©tnlteger, 3nfafb Rolnicy nasi jedni mają znaczne gospodarstwo, drudzy połową mniejsze; trzeci ledwie mają jakie, jako to cha- ‘KOMPAKTOR, a, m., introligator. Solsk. Geom. 3, 204. ber łupnicy, komornicy. Świlk. Dud. 441. Komornicy przy 33ud)9tnber, książnik, wiązacz. ob. Kompatura. kmieciach i zagrodnikach osiadłych mieszkają. Ilaur. Sk. KOMPAN, a, m., (Svec. et Isl. kompan; Guli. compagnon,

‘compain ; Angl, churn; cf. Pol. kum); Vind. tovarshtnik; Hung. paydas; Dal. ortak; Ross. nojOBHHimiKt, coTOBa-pnm^, coóecfeAHHKT), coóecliAOBaTejb; towarzysz, spólnik, jednego stanu, ber Śanterab, ©atnpagnon. Miło smutnemu mieć żalu kompany, Miło gdy płaczem brzmią sąsiedzkie ściany. Dardz. Trag. 231. Chcą go mieć kompanem tych zabójstw, i sprawy uczestnikiem. Dardz. Luk. 2, 65. (‘KOMPANA, ‘KOMPANKA ob. Kampana). KOMPANEK, nka, m., demin., towarzyszek , baś $anterabd)en. Wzgardzone przedtym od ciebie kompanki urągliwie z twojego szydzić będą poniżenia. Mon. 65, 353. Owi kompanikowie, utra-tniczkowje. Dirk. Zyg. 25. Tośmy kompanika dostali, co-mitem. Zebr. Ow. 72. KOMPANIA, ii, £., KOMPANIJKA, i, z., demin., a) schadzka gości, Sorab. 2. podrużstwo; Slav. drùshtvo ; Rag. zâdruxba ; Cum. drushba, drushena, ommisje; Ross. coTOBapumecTBO, cooómecTBO, ©efetlfdjaft, Sontpagnte, ©afte. Literaci więcej osobnością, niż kompanią bawią się. Zab. 12, 265. Człowiek do kompanii nieoszacowany, zwłaszcza jak sobie podweseli. Mon. 66, 76. W tak słodkiej kompanii nie może mi być czas długi. ib. 14. Trzeba od kompanii stronić, abo sobie podobną dobrać. Pilch. Sen. list. 262. Synom swoim kompanijek rozpustnych pozwalają. Dals. Ntedz. 1, 586. Kompanijek sie strzegłem. Kras. Pod. 2, 145. Dobry sposób postępowania zachowujemy w obcowaniu , nazwanym dobra kompania. Zali. Roz. 80. — b) Towarzystwo, spólnietwo, spółka, bte ©efetlfdwft, ©cntcwtfcśjaft. Popełniają

419

KOMORNY-KOMORSTWO.

KOMOROWY- K O M P A N I A.

44. Komornicy, co bydła mają po gr. 8, a co bydła nie mają po groszy 2 płacą. Vol. Leg. 3, 51. — §. Transi, fig. Komornicy Tureccy, Tatarowie. Dirk. Zam. 5. Niech mówią, że i po śmierci jako komornik w jego grobie leżę. Sk. Dz. 145. KOMORNY, a, e, od komory, Doh. komornj; Vind. kamerski ; Kammer«. Jacynt, komorny sługa Trajana. Sk. Dz. 72. Komorna refa armaty, zadnia, która ulana bywa za komórką armatną. Archel. 3, 60. ber ŚKmtmerretf an einer Kanone. KOMORNY, ego, w., subst., komornik, ber fôantmerjnnfer, ülammerljerr; Slov. komorni.

Podkomorzy Koronny był u dworu pierwszym komornym, który wprowadzał posłów do króla. Zwyczaj zaś każdego szambelana czyli komornego nazywał podkomorzym. Czack.

Pr. 2, 203. Witen był u Trojdena starszym komornym, to jest podkomorzym czy szambelanem. Nar. Hst. 5, 182.

KOMORNE, ego, n., ‘KOMORNA, y, z., subst., płaca najmu od pomieszkania Cn. Th. ber 9)ftetf>3tnÖ, baś Étetlj* gelb, bie SJîietlje. Ta komorna, na którą się ludzie jeszcze i z dawnych czasów bardzo skarżą, królowi każdemu naszemu omierzła. Weresz. Reg. 50. (płata komornikom).

KOMOROWE działo, rodzaj strzelby, który ma komorę osobną na nabój, mniejszej śrzednicy, niżeli jej kanał.

Jak. Art. 3, 291. ein fôammergefdjîifc, Słammerftucf ; ob. Ka-naersztuki. ‘KOMORSTWO, a, n., mieszkanie komorą, pomieszkanie najęte, bie SffitetyßM^mmg. Doh. hoferstwj, podrużstwj, podrużj; Sorab. 1. podrożnistwo. — §. Urząd komornego, Slav. komorstwo; Vind. karoraria, bie Sam*

fortunę, nie używając więcej ani styru, ani kompasu. Gorn. Dw. 346. — b) Zegar słoneczny, albo tablica z rozmiarem godzin, które się poznają od cienia słonecznego. Kras. Zb. 464, bie ©onnenuljr, Vind. fonzhna vura , kompafs, fonzhni rink; Croat. kompós; Dal. kom-paszt; Boss. cojwemude nacM. słonecznik. Haur. Sk. 188. Już słońce z kompasu. Pot. Zac. 13. — c) Kompasem zowią też miarę, której używają Niemieccy szewcy na obuwie. Teat. 36. c, 42 et 98. ber ©cfmftercompaß, momit fte ju ben ©dmbett $0?aß nehmen. KOMPASOWY, a, e, od kompasu, (Eompaß * . Kompasowy biegunek, żelazko ma-gnetowane, według którego ustawiają kompas, patrząc godziny, wiatru etc. Cn. Th. bie SJtagnetnabel. Tablica

w kompanii defekta, do którychby na osobności wielki wstręt mieli. Zab. 16, 13. Z kimże to i kędy kompanią chcecie czynić? Birk. Exorb. H 5. Dla kompanii dał się Niemiec obwiesić. Gemm. 62. jur ©efellfcfyflft. Powiedzą, iż się wolno dla kompanii dać obwiesić, dla kompanii i Wc Panna za mąż pójść możesz. Teat. 7, 25. Czy to prawda, czyli też przypowieść, że gdziesi Ktoś się dla kompanii z towarzystwem wiesi. Bot. Zac. 1-45. Miłość i panowanie nie chcą kompanii. Pot. Zac. 84. Wc Panów wszystkich proszę na kompanią. Tent. 12, 166. Idź do pokoju kompanii, ib. 37, 205. ©efellfchaftêjtmmer. Naj-pierwszy na kompanią przyjechał, ib. 7. c, 28. Będzie mojem największem ukontentowaniem dopomódz Wc Panu kompanii, ib. 22. b, 15. Boss. coTOBapmuecTBOBaTb. kompasowa. Haur. Sk. 190. ©onnenttbrfchcibe. Index kom-Jak cię kocham, niepodobna mi teraz dotrzymać ci kom- passowy Cum. stenidlu.

panii. Zab. 2, 35. Nadszedł ksiądz pleban, i ten dopo- KOMPASOWAC, n. p. Przecież choć bajki swe kompasuje mógł kompanii. Kras. Pod. 1, 18 ©efellfcfyflft letften. Kom- I zdrowy rozum i słuch krzyżuje. Żab. 9, 347. Zabi. pania kupiecka, handlowa,    eine £>anbhtng3compagnte; Boss.    KOMPASYA, yi, z., litość, politowanie, miłosierdzie,

KOMnama, (KOMnaHefimHKŁ    arendarz gorzałczany)    ; Eccl.    użalenie się, ?ba3 SDîitleibeit. Wzruszony miłosierną kom-

rocTHHaa. Niektóre ważne    kompanie handlowne,    wielkie    passyą. Sk. Żyw. 2, 44.

przynoszą krajowi pożytki. Pum. 85,214. Kompania Ber- KOMPATURA, y, z., (cf. kompaktor), kopertura, pargamin lińska od drzewa budowlego i palnego, kupuje i przedaje    do wszywania abo    obwijania ksiąg. Cn.    Th. beï Umfclflag,

drzewo, ib. Kompania robotników Boss. apiejb. — c)    beu matt    über einen    23üd;erbanb macht.

milit. Mały korpus wojska pieszego, którego liczba już KOMPAZEL, a, m., u smuklerza sznurek czworograniasty mniejsza, już większa podług okoliczności. Papr. W. 1, Węgierski, robiony na klockach. Magier. Mskr. ein Oter* 474. (Vind. stutina shounirjou; Boss. poîa, cf. rota), cot- fantigeä Ungarifcbeô @d)nürd)en bep bem ^Jofamentirer. na, cimpa). Kompania Cesarska składa się z 184 głów. KOMPETYTOR, a, m, spółstarannik, ber SDîttbemerber. Acz Pam. 84, 706. Kompania    uszykowana na roty i    szeregi.    królestwo Czeskie już był osiadł Władysław, było innych

Łecsk. 2, 210. eine (Compagnie śolbatcn. Kompaniami Ross. kompetytorów dosyć. Biel. Kr. 77.

nomaeuHO

K0MPANIĆ się, ił, i, recipr. niedok., skom- KOMP1E oh. Kąpie, panić się dok., towarzyszyć się, mit jemanben ©emeinfcbaft KOMP1LACYA ob. Spis.

machen. W Niemczech nam hetmanił Car; tu gdy nas KOMPLANACYA, yi, z., akt prawny, zawierający umowę złość równa, z nami się skompanił. Bardz. Lok. 79. KOM-    zgodną,    między strony sprawę prowadzącemi.    Kras. Zb.

PANKA, i, z., towarzyszka, bie ©efellfcltafterinn. Vind t-o-    1, 464.    A. Zamoj.    163. bje Ausgleichung    eines    ^rojeffeS.

(ciałotwor. 7r.) Kompleksya , ciała przyrodzone postanowienie. Oczk. Przym. 2. bie (Somplerion, baS temperament, Carn. pant ; Vind. pant, telefnu naprauliou, shivotnu vshatanje; Boss. Tfejocjtomeme ; Eccl. hmctbo, hm^hctbo. Kompleksya krewna , koleryczna , flegmista , melankoli-czna. Urzed. 400. Był on bez silnej kompleksyi i dobrze postanowionego ciała. Sk. Żyw. 2, 44. Cielesne utrudzenia łacniejsze były w onych stronach ciepłych , i i kompleksyach onćj strony na to sposobniejszych. Lecz mamy przykład ś. Jędrzeja, że Polska kompleksya toż wytrwała, ib. 1, 282. Kolerycy mają postanowienie ciała gorące i suche; flegmatycy zimne i wilgotne, a to zowiemy kompleksya. Petr. Et. 139.

varshtniza; Ross. imOBHirnuma, co6ect4HHii,a. Wac Pani KOMPLEKSYA, yi, z., postanowienie ciała, temperament, i jej towarzyszki wygnane będą. Teat. Al, 5. — *§. Kom-panka ob. Kampanka.

KOMPABACYA, yi, z’., przyrównanie. Mon. 66. 9. porównanie, baS Ü8ergleicfmt, ber Vergleich, bez komparacyi; nie-masz równego.—§. Komparacyi stopień w Gramm., wyższy stopień Eccl. pa3Cj4HTejbHhiH CTeneHt.

*KOMPARS a, m., [osoba niemo występująca w teatrze. 6];

Lokaj wchodzi z komparsami muzyki. Teat. 36, 74. ?

'KOMPARTYMENT, u, m., na herbie; boki różnie w sztuki wyrzynane ; te dają się, kiedy ze stanu miejskiego do szlacheckiego kto przechodzi. Wiel. Her. 1. 5. eine ®ap* penoerjternng für ftamtlten, bie auS bem 23ürgerftanbe in ben Abelftanb erhoben mürben.

.., KOMPLEMENCIK, a, m., dem. §. 1) kłanianie, ukłon, oświadczenie grzeczne, ein Kompliment ; Boss. noKiOHeut; Eccl. necTHOcaoBte. Niektórzy grzeczność rozumieją być częstym powtórzeniem nizkich ukłonów, abo przeciągłych komplementów zbiorem. Mon. 65, 145. (cf. czapkowanie). Jak to teraz pogodzić szczerość z grzecznemi oświadczeniami, które pospolicie komple-nr antami czyli ceremoniami zowią. Mon. 74, 1. Powiedziałem do niej komplement tak piękny, że się zaraz

420

KOMPANIO - KOMPAS.

KOMPASOWY - KOMPLEMENT.

KOMPARYCYA, yi, z’., stawanie stron przed sądem i zapi- KOMPLEMENT, u, m sanie sprawy w sądzie z porządku przychodzącej do rozsądzenia. Kras. Zb. 1. 464. bie (Srfdbeittung oor ©eridjte.

KOMPAS, u, m., a) morski kompas, ber ®ompaj$, ©eecom* paß, (Vind. ladjousku kasilu , barkouski kompofs, ladjar-ska shkatelza). Kompas magnesowy, busola, puszka mająca na dnie zawieszoną igłę magnesową, wskazującą północ. Jak. A>t. 3, 297. Żabor. Geom. 87 Papr. W. 1 379.

Sternik, nie mogąc się oprzeć nawałności, puści się na

KOMPLEMENCISTA - KOMPROMIS.

KOMPROMISSARSKI - KOMUNIKOWAĆ. 421

uśmiechnęła. Boh. Kom. 4, 329. Do ciebie matka ten komplemencik stroi. Bardz. Trag. 425. — Przez komplement prosiłem go siedzieć. Mon. 71, 533. (przez grzeczność). — § 2 ) Komplement mathem., ob. Dopełnienie.

KOMPLEMENCISTA , y, m., przesadzający w komplementach, eilt ©otnplimentenfdmetber. Nasze dwory pełne są tej jest mocy, co trybunalski, ze nie podpada appelacyi. żartowników i komplemencistów. Mon. 73, 651. KOMPLEMENTOWAĆ, ał, uje, cz. niedok, n. p. kogo* komplement do niego uczynić. Tr. eilten befontplttttenitren. KOMPUT, u, m., §. 1) porachowany poczet, lub liczba, Komplementować się komu »kłaniać się komu, einem bte (Eour machen. Przez kij nas przesadzono, gdyśmy się Jejmość Pannie Starościarice komplementowali. Teat. 29. c,

28. Komplementować, komplementa stroić, Boss. uhhutlch.

KOMPLET, u, m., zupełność oznaczonej liczby, bte palle be* ftimmte 3^ > (pppos. defekt). Człek jest służebnym żołnierzem w komplecie I najemnicze dni jego na świecie.

Chroie, Jub. 29. Komisya edukacyjna do liczby osób dwunastu powiększona , do sądzenia najmniej osób pięciu do kompletu potrzebowała. Kras. Zb. 1, 460. Właśnie będzie potrzebna do kompletu, już ich 499 mam zapisanych ; ona będzie pięćsetna. Tent. 53. b, 25. KOM- KOMU dativ. pron. Kto.

PLETA, y, z., ostatnia wieczorna modlitwa, bie (Eontplete, KOMUNIA, ii, z., z Łac., społeczność; wyraża świątość baê ©(hlujśgebet. 6roch. W. 20., Bag. povecergna ; Eccl. iiOBenepie, completorivm, post coenam prsces. Siódme dzienne modlitwy, kompleta, bo pogrzeb Jezusowy był przed samym zachodem słońca sprawiony. Hrbst. Nauk.

P. 5 b., Wrób. Żołt. 295.

W wieczór odprawiwszy kompletę, milczenie nakazował. Dirk. Bom. 84.

KOMPONISTA, y, m., muzyczny składacz, Ross. My3HKOCO-¹tHHHTeJ!b, ber (Eompoitift. — (Włodek tłumaczy: muzyk; a różni komponistę od kompozytora). Paisiello, jeden z najprzedniejszych komponistów, których kiedy wydały Włochy. Pam. 84, 427. KOMPONOWAĆ, ał, uje, czyn. niedok., skomponować, pokomponować dok., składać, utwarzać, COtttpoittren. Nagrodźmy rymopisa, który skomponował tę pieśń ku chwale bogów. Zab. 11, 255. Cy-cero listy swoje pisał, Pliniusz komponował. Kras. Pod. 2, 112. (cf. zmyślać). List fałszywy, skomponowany. Sk. Żyw. 2, 433. zmyślony. KOMPÓZYCYA , yi , z., KOMPOZYTORA, y, z., §. a) składanie, składanego co, skład, składanina, Ross. cocraBS, bte 3»f(tmmettfe^ung, (Eontpoft* tton, n. p. pisanie szkolne dla ćwiczenia. Cn. Th. eilt ©chillerercittltm. Muzyczna kompozyeya * składanie noty, eilte ntuftcnltfche ßompofttton. Złapawszy mizeraka (Marsya-sza) odziera (Apollo) ze skóry, I jeszcze każe słuchać złej kompozytury. Hor. Sat. 58. Kompozyeya aptekarska * recepta, przepisanie lekarza na lekarstwo, opisanie lekarstwa. Cn. Th., ba3 Recept. — Kompozyeya , zmyślanie, b(l3 (Erbitten, 3luêbenfen. — §. b) Kompozyeya * rozprawa, ugoda. Cn. Th. bte Berhctnblung, Beilegung eineé ©treiteè, ber Bergletd;, cf. komplanacya; KOMPOZYTA, n. p. dziesięciny, ber ®ecempertrag. Kompozyta o dziesięcinę snopową gruntuje się na bulli Urbana, przez Jerzego Ossolińskiego otrzymanej. Ostr. Pr. Cyw. 1, 204. KOMPOZYTOR, a, m., ob. Komponista. — § Zrnyślacz, ein (Er* bichter. W rodź. zeńsk. Kompozytorka.

KOMPROMIS, u, m., sąd polubowny, który sobie strony

spór prawny prowadząc, same stanowią. Kras. Zb. 1 , 464., Vol. Leg. 6, 490. b«3 ©chiebiSgericht, bte 9?teberfet* jung felbft erwählter ©djiebSrichter. KOMPROMISSARSKI, a, ie, od kompromisarzów czyli polubownych sędziów , fcbiebêricfyterlicf), ©chtcbSrichierä *. Dekret kompromissarski

Kras. Zb. 1, 465. KOMPROMISARZ, a, m., polubowny sędzia, Superarbiter, arbiter, ber ©djiebSridjter.

obrachunek, bte Berechnung, berechnete 3«hl, Jieihefolge; Boh. saucet. Kładę tu kornput wszystkich królów Polskich według komputu lat. Nies. 1 , 5. Kornput i płaca wojska koronnego. Vol. Leg. 8, 867. Kornput kościelny, sposób rozłożenia świąt wedle biegu słońca i księżyca. Włod. — §. 2) Kornput, duszone jabłka, gruszki, obrane ze skóry, przekrojone na części, cukrem, cynamonem zaprawione. Wiel. Kuch. 403. eingejucferte Birnen, Slepfel. KOMPOTOWY, a, e, od komputu, rejestrowy, jur Berechnung gehörig. Komputowy żołnierz, ein einrolltr* ter ©olbat.

ciała i krwi Pańskiej, że ta chrześcian jednoczy z Chrystusem. Karuk. Kat. 163., Boh. prigjmanj ; Carn. obhaji-lu; Vind. obhajanje, komuniziranje, bóshje mife vshi-vanje; Croat. pricheschenye ; Ross. npioómettie, cooóme-Hie, npnnacTie, bie (Sommunton. Sakrament ciała bożego zwany jest komunią, t. j. wspólnością, z miejsca apostolskiego, gdzie mówi: Kielich błogosławieństwa, czyliż nie jest wspołeczne używanie krwi Chrystusa, i chlćb wspołeczne eiała Pańskiego używanie? Kucz. Kat. 2,402. Odprawiwszy^ komunią, abo pożywanie przenajświętszej hostyi. Sk. Żyw. 1, 115. Pieśń przed komunią, po Sło-wiańsku 'przyczasten. Pim. Kam. 113., Ross. npmtacTetrE. (KOMUNIK ob. Komonik). KOMUNIKACYA, yi, z, udzielenie, bie SOîtttheilung. Komunikacya w prawie, gdy sąd nakazuje, aby na pierwszym wstępie wszelkie documenta stronie przeciwnej były komunikowane. Kras. Zb. 1, 211. — §. Phys, et moral. Związek, ber 3ufttWlMtth(tug, bie Berbtnbung, (Eommunicatton. Klasztor ten miał z miastem komunikacya przez podziemne przechody. Tr. Skrytą ma z nieprzyjacielem komunikacya. ib. (cf. kunszafty). KOMUNIKANT, a, m.t przystępujący do komunii czyli do świątości ciała i krwi pańskiej, ber (Eotttntuntfant ; Ross. npHnacTHHKTi. W kościele Rzymskim w usta dają komunikantom sakrament, a nie łyżką. Sak. Persp. 21. Nauczać 'przyczastmków albo komunikantów, jak mają do sakramentu przystępować, ib. 22., ib. 16., Pim. Kum. 59. — §. Komunikant, hostya, jaką komunikujący z ràk kapłana pożywa ; jak gdyby rzecz komunikująca się. Wol. bte $oftie. KOMUNIKANTKA, i, i., bie (Eommunicantinn ; Ross. npanacTHHua. KOMUNIKOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., §. a) udzielać, mittl/eilen. Królewic nic tak sekretnego nie miał, czegoby ze mną nie komunikował. J. Ossol. Dyar. 18. mnie komunikował. — §. b) neutr., Przystępować do komunii czyli świątości ciała i krwi Pańskiej, Carn. obhajam; Vind. obhajatife , komunizirati, k’ boshjei

m., (Boh. kun; Slov. kóń, koń; Sorab. 2. koń; Sorab. 1. koń, kobń; Carn. kojn; Vind. koin, konj, klufe, klife, klufina, klufa, (cf. kłus, kłusak); Croat. köyny, parip, (ob. Parepa); Dal. kony; tiung. ló, loo ; Bosn. kogn, parip; Slav. konj; Bąg. kogn (kgljusavaz equ\\s cespitator, kgljusina ignavus , b.edev generosus, ob. Bedew); Eccl. komu; Ross. «ohł, , aoiua^b ob.. Łoszak,

to

C/O

*-3

*£■

mifi jiti ; Croat. pricheschatisze ; Boss. npHiacrarbca, npimamaTbca, npioómaTbca, omtmutuctren, b«ê ISlbenb* mal genießen. Nie mógł już służyć mszy ś. jako kapłan; przecie na każdy dzień przy mszy ś. komunikował. Birk. Sk. E. 2. — §. aciiv. transi., ( Vind. obhajati, spishati, kommunizirati; Ross. npimacTHTB, npunamaib, npioómHTB, npioómarb) ; komunikować kogo , dawać mu komunią , einem bie Śommunton reichen. Nie każe ich ciałem bożym komunikować, ale niejakąś wodą święconą. Sak. Persp. 25. Pop prostego chleba wsypywa w kielich, i tym ludzi, miasto sakramentu komunikuje, ib. 16. KOMUNISTA, y, m.t plur. Komuniści, Bartholomitae, Bartoszkowie, kapłani. świeccy, żyjący w zgromadzeniu, autorem ich Bartłomiej Holzhauzen. Kras. Zb. 1, 147., ob. Bartoszek, ©ommnniften, Sartlmlomiten, Fiałkowie.

KOMYSZ, u, m., [z turec. kamysz * trzcina Men. 79— 2J; chrost, gęstwina, ®icfig, ©eblifd). Zwierz w swoje zabiegł ko-mysze. Karp. 1 , 146. Zwierz wylękły zabiega w ko-mysz. Kniaź. Poez. 3, 124. Tak cienki drobny komysz, jako i kwitnące Zioła grubego była w pień ścina na łące. Pot. Pocz. 152. — §. W komysz, w ‘kornesz, Fig. na ustęp, na bok, cf. w chróst, an bte Sette. Kiedy jest rozum pierwszym gospodarzem zdrowy W komesz idą chciwości i dzikie narowy. Pot. Arg. 786. Jak ja zaśpiewam, w komysz i Hermogenowi. Zab. 10, 349. liyck. pod ławę, er muß ftd) oerfrted)en, üerftecfen.

KOMŻA, y, i., KOMESZKA, KOMŻYCZKA, i, i, zdrbn., Boh. komże, komżićka; półkoszula biała wierzchnia, którą księża przy nabożeństwie wdziewają, cf. alba, ba§ ©ïmrfycmbc; Vind. korski kikel, korska fraiza, korrekel; Ross. CTiixapb , CTHxapiii, «tenons ; (Croat. kamsa ; Dal. kamcza superpelliceum, epitogium). Poder, u kapłanów starego zakonu z płótna białego sprawiona ; podobno na kształt tego dziś komżą to jakoś przezywają. Rej. Apoc.

13. Księża wyszli przeciw niemu w komżach i z krzyżami. Sk. Dz. 838. Achor w białej komży siedział. Bardz. Luk. 181. Księża w różnym ubiorze i w dziwnym birecie W koszkach, w komżach, w płaszczykach. Rej. Wiz. 161. Postrzegłem x. plebana przybranego w komżę i stółę. Xiądz. 33. Komże lniane. Baz. Hst. 62. Komżą i kapiea nic prawdy podeprzeć nie może. Rej. Post. B b b 4. Chłopiątko obleczone w komżyczkę lnianą. Lcop. 1 Reg. 2, 18. (effod). Rzekł onemu, który nad szatami był, przynieś komżę każdemu; i przyniesiono po komży. Budn. 2 Reg. 10, 22. Jaromir, książę Czeski, zrzuciwszy komżę z siebie, zbieżał do Bolesława. Biel. Kr. 55. (porzuciwszy kapłaństwo). “KOMŹOSTROJNY, a, e, w komżę strojny, tn etit ©jn>r|embe gcfleibct. Sławna bogini kupą komżostrojną. Zebr. Ow. 25. linigera turbą.

KOŃ, ia

(Ross. noirs * rzęd, granica, kopiec, cf. zgon, zagon ; cf. gonić; cf. Graec. xovśa> festino); §. a) ba8 ^[erb, ze wszystkich zwierząt przy wielkim wzroście ma doskonałość kształtu największą. Zool. 377. Izali możesz dać koniowi moc? izali rżaniem ozdobisz szyję jego ? Chrapanie nozdrzy jego (cf. sapanie) jest straszne. Kopie dół, a weseli się w mocy swej, i bieży przeciwko zbrojnym. Śmieje się z postrachu , ani nazad ustępuje przed ostrzem miecza. Choć na nim chrzęści sajdak i błyszczy się oszczep , z grzmotem i gniewem kopie ziemię, a nie stoi spokojnie na głos trąby. Między trąbami poryża, a z daleka czuje bitwę, krzyk książąt i wołanie. Bibl. Gd. Job. 39, 24. Koń ma być czuły, nóg pewnych, i gęby wolnej. Rys. Ad. 32. Koń rzeźwy, pyszny, niespokojny, Zwierzę natarczywe i lubiące wojny. Karp. 3, 18. Te konie siwe nie oszpeciłyby pańskiej karety ; głowa jak u panny, pierś jak u wdowy, nóżka jak u dziecięcia. Teat. 15. c, 75. Koń cały, ogier (drygant) ; pokładany, wałach; samica klacz, świerzopa; młode od urodzenia zowie się źrzebię, źrzebiec, świerzopka. Kluk. Zw. 1, 156. Koń gospodarski czyli roboczy ; koń stadny; koń kareciany, woźnik; ciągowy, wierzchowy koń ; koń ciężarowy, juczny abo ju-kowy, (Vind. tovorni, tovorski konj, klufa, klufe, ba-shni konj, noshnu klufe). Koń pocztarski, podwodny. Gn. Th. ; (cf. biegun). Rozsadzone konie, n. p. Biedź tam muszę w konie rozsadzone. Teat. 43. c, 17. mit llttterge* legten ^fcrbeit. Koń oppos. klacz * samiec. Hipp. 15. ba3 93ferb, im ©egettfafie ber @tutte. Koń oppos. wałach* ogier, drygant, ber £>Cligft. Koń Arabski, Turecki, Angielski, Duński; Fryz. Dykę. Med. 3, 260. (cf. sekiel). Ukraiński, Podolski. Ład. H. N. 75. Konie Polskie, mówi Kromer, dla swojej szybkości, mocy, pracowitości i gładkiego stąpania, w dalszych nawet krajach są szacowane. Skrzet. Pr. Pol. 2, 204. Koń dzielny, rumak, dzianet, bedew. Koń Zmudzki, Zmudzinek, hester, mierzyn, koś* mały konik, Ross. «pypciiKB. Nikczemny koń * szkapa, szka-psko, marcha, hetka, parepa, (cf. heciepecie). Konie przerosłe, dryblasy, drabiny, bucefały. — Go do maści lub sierści: koń bułany, kary, mrozowaty, murzynek, kasztanowaty czyli kasztan, tarantowaty, jabłkowity, biały lub siwy, siwosz, gniady, wroni.—> Co do chodu: jedno -chodnik, jednochodniczek, szłapak , kłusak; koń potkli-wy, niepewny na nogi; koń na poślednie upadający, włogawy. — Koń komośliwy, rozhukany, rozbestwiony, wyuzdany; koń wziął na kieł qu. v. — Dziki koń Ross. TapnaHt. — Na koniu jechać, jeździć, retten, Slav. na konju ichi (cf. iść, cf. Gall. aller à cheval). Konia cudzie * zgrzebłem czesać; kulbaczyć, rozkulbaczyć ; osiodłać, odsiodłać; zaprzęgać, odprzęgać; pławić; ouzdać, objeżdżać; krócić; podkować. — In accusativo często zamiast konia* koń; osobliwie u dawnych: n. p. Posłali mu koń dobry, siodło pozłocone. Biel. Sw. 125. (konia dobrego). P. Kchan. Orl. 1, 77. Koń miał pod sobą, podobny do śniegu. P. Kchan. Jer. 245. (konia, podobnego). Koń miał tak rączy. ib. 464. Gdyby się tylko dowiedzieć mogli, gdzie dziś koń swój (konia swego) rozsiodłać ma, Gorn. Dz. 87. (gdzie nocować będzie).

KOŃ.

KONAĆ.

423

kijek). Z cudzego konia i wśrzód błota zsiadaj. Cn. Ad. 4344.— (Slov. S kona na osia presednuf; poprawił sobie z pieca na łeb). Darowanemu koniowi nie patrzą w zęby. Cn. Ad. 147., Zygr. Gon. 274., Slov. darowanemu koniowi ne treba do zub hledëf ; Ross. ^apoBOMy komo bi 3yÓM He CMOTpHTfc. Konie go zjadły * psi go zjedli, ib. 357. Te go konie zjedzą, bo siano drogie. Teat. 40, 92. Na! koniowi owsa, kiedy idzie do psa. Bys. Ad. 48. łyżka po obiedzie ; kadzidło po śmierci. — (Slov. Kone za owsom bezâ, a ośli ho dostâwagu ; impe-riti eruditis fortunas praeripiunt). Koń naniósł. Rys. Ad. 28. (nagnoił). By koń o swej sile wiedział, Zadenby na nim nie siedział. Bys. Ad. 4. Zdrów jak koń. Teat. 30. c, 40. jak byk , jak ryba. — \ b) Koń drewmiany; osieł żołnierski. Tr., ba3 pljerne ^Iferb, worauf bie @oh baten 3«r ©träfe retten muffen. — §. c) Koń na niebie. J. Kchan. Dz. 8. eilt ©eftirn. — §. d) Koń w szachach rycerz. J. Kchan. Dz. 98. ber Springer im ©djadjfpiele. — §. e) Koń morski, trichecus rosmarus, zwierz wielki, dochodzi niekiedy szesnastu stóp długości, a ośm obwodu. Wydaje głos świniemu podobny, mieszka w morzu północnym. Zool. Nar. 295. baê ©eepferb, SSBaltroß, Sfieer* pferb. — §. f) Koń rzeczny, hippopotamus, ba3 9?t(pferb, $lu8pfcrb, podobny do słonia, w rzekach Afrykańskich. Zool. Nar. 358.

Dotąd mówimy: wsiadać na koń (konia), ju ^fcrbe fteh gett, fid) auffefcett. Wsiadł na koń i ostrogą zbodłszy w przepaść wskoczył. Warg. Wal. 173. Wsiadłszy na koń, jedzie na polowanie. Star. Dw. 55. Hetman dopiero na koń, biega miedzy roty. Leszcz. Cluss. 75. (scil. wsiada). Za Zamojskiego hetmana do Inflant po złotych 45 na koń dawano. Star. Ryc. 20. auf eut jebeê würben 15 ©Ulbeit gejault. Konie wyprawne, koń w koń okazałe, Niosą na sobie chłop w chłop jeźdźce śmiałe.

Groch. W. 446. ein fließ fo fdjiht, ntle b«§ attbere; aüe gleid) fd)ön. Komenderując: Na konie! lub na konia!

(scil. wsiadajcie, aufgefeßt !). Z koni! lub z konia! (scil. zsiadajcie, abgeftiegcn ! ). Kaw. Nar. 399. — Dwa ‘konia.

Kosz. Lor. 66 b. (dualis). Na koniu* konno, wierzchem jadąc, ju spferbe (ftkenb, retteitb). Szukać na koniu żołnierskiego cbleba. lÀb. Hor. 93. Proverb. Na tym koniu wszyscy dziś siedzicie, z któregom ja wczoraj spadł.

Czach. Tr. G. 2. (wczoraj mnie, dziś wam ; kajcie się z mego przykładu). Kto bywa na koniu , bywa i pod koniem. Bys. Ad. 24., Bej. Zw. 144. (cf. bywa pod wozem). Koniec wojny niepewny, nie wiedzieć, kto na koniu albo pod koniem zostanie, kto wygra abo utraci, communis belli Mars. Macz. Kiedy kto mniema, by był na koniu, to nań kluczkę jaką najdą. Gorn. Dw. 340 Na koniu jedzie, a konia szuka * o człowdeku zapominającym się. Kpcz. Gr. 3, p. 91., Slov. kona bledâ, a na Pochodź. ’koni, koniarz, konik, koniczek; koński, kon— nom sedi. Konia rączego chlustać nie trzeba* Koniowi    ny, koniuszy; koniczyna; koniczewie, konikowie, konował,

bystremu munsztuka, nie ostrog trzeba. Cn. Ad 357.    podkoniuszy, parokonny, dwukonny, czterokonny, konienka,

Nie zawadzi pod czas konia rączego zabość. Glicz. Wych.    koniopłoch, koniuch; (Boh. koniti se equos tractare; Slov,

A. 4. Konia duższego, częściej zacinają. Cn. Ad. 557. koństw-o chowanie koni).

Konie rządzimy wmdzami, ludzie mądremi rnowawi. ib. KONAĆ; ał, a, cz. niedoli., skonać dok., (Boh. konat age-Zbytek, pompa, rozpusta, wwuzdały konie. Falib. Dis. X.    re, facere, skonati, skonawśm finire, mori; Slov. ko-

2. Tak właśnie był jak koń młody bez wędzidła, ib. J.    nam fungor ; cf. Hebr. pD perfecit, )'in chon terminus,

2. Pańskie oko konia tuczy. Ossol. Str. 3., Rag. gospaa-    rep kanah acguiescil); §. I) dokonywać co, do końca

revo okko kógna pasę; (cf. najlepszy gnój na rolą, pań-    doprowadzać, ettbett, beenbigctt, JU 6nbc fit&rett, MtUbrim

gett, ooIlfüi;ren. Zem się już na to udał; tedy muszę to konać, com wziął przedsię. Biel. Kr. 449. Ty boży człow iecze, konaj dobre szerinierstwo wdary, a otrzymasz żywot wieczny. Gil. Post. 38. Zegna się z ojcem, i biegnie konać urzędu powinność. Staś. Num. 4, 109. — §. Konać kogo * zupełnie go znieść, zniszczyć, zgładzić, einem ben ©arauê madjen, ifm swUcnbS aufretben; Boss. KOHaTB, 40KanaTB. Wolał Wacław Władysława konać, niżeli nad Busią mścić się. Krom. 340. Skarży Oktaw, że go Antoni krzywdzi, tłumi, kona. Chrośc. Fars. 97. Uradzono, aby zdrajca wojną był konany. Falliss. FI. 446. Lepiej na cudzym , niż swoim grzbiecie drapieżnego konać niedźwiedzia. Psalmod. 87. Sieciecha synowie Władysława, choć nad wolą ojcowską, konać deklarują się. Krom. 424. — §. 2) verb.neutr., Życia dokonywać, umierać; (Slav. zaslupiti za smêrt, zanimiti ; Garn. rinam is smertjo); cf. Lat. agonizo, mit bem $obe ringen, tu lebten 3ügen liegen, baê Se&en befdjliejkn. Którzy letko konają, nie inaczej schodzą, jak gdyby usnął. Budn. Apopht 75. Jeden na drugim obadwa konają, Oba krew i duch ostatni mieszają. P. Kchan. Jer. 234. Doszła go wiadomość, że książę, już konać abo skonać miał. Krom. 301. (ani-

skich stop ślady). Koń młody w pieniądze idzie, stary z pieniędzy wychodzi. Cn. Ad. 357. Stary koń do gnoju,

Choć przedtym służył w boju. Cn. Ad. 4088. Kto nie ma konia, niech piechotą chodzi. Bys. Ad. 25. — (Slov.

Wóz (ahnë konè, ordo inversus). Koń nie muła, ale konia płodzi. Fred. Ad. 32. Jakby go na koń Turecki wsadził, tak wesół. Cn. Ad. 287. Wyznała, że mnie kocha, o! gdyby mnie kto na sto koni wsadził! Teat. 22. b, 28. Koniowi nogę kują, a żaba też swojć| nadstawia.

Bys. Ad. 26, optât ephippia bos piger. Cn. Ad. 254. na człowieka nikczemnego, a dopominającego się zaszczytów, albo na puszącego się na wzór panów. Kopcz. Gr. 3, p. 92. I koń mówią nad siłę nie skoczy. Chrośc. Fars.

359. Koń cztery nogi ma, a przecie szwankuje (abo potknie się). Gemm. 435., (Slov. nekdi i koń dobri na śti-roch nohâeh sa potknę, i ukonani koń, pred oćasom idë; Croat. y konyusze prigodi na chetireh nogach po-piknuti * i najmędrszy błądzi). Wziąłeś konia, weźmij i bicz. Cn. Ad. 4229. Kto kupił konia, bierze go i z uzdeczką. Tr. Będzie się o to targował, by o konia.

Glicz. Wych. M 3. (by o dom). (Prov. Croat. Konya za svèglyu dati, plumbum auro commutare ; cf. siekierkę za

mam agere, swe adeo jam mortuum esse). Konanie prae-cedit et diutius durât, bcrô Gingen mit bem $obe, ber be^fampf; skonanie, est ipse finis ullimus vilae. Cn. Th. 4006. ba$ 3Serfd)etben; {ob. Skon, zgon; Carn. dushepust). Wolę raz umrzeć, niźli co moment konać. Teal. 6. b, 72.

spfjantafte, 2Btfc. Konceptem ruszyć. Zab. 42, 84. fernen ^trnfaften anftrengen. Ruszali konceptem, jak martwe cielę ogonem. Mon. 74, 321. Do tych fraszek konceptu ci nie stało. Teat. 56. b, 26. KONCEPCISTA, y, m., sadzący się na koncepta, ein 2Btjjltng. Takich koncepci-stów i trefnisiów dawniejsi panowie za pieniądze na dworach swoich chowali. Teat. 19. c, 60., ob. błazen nadworny. KONCEPTOWAĆ intras. kont., konceptem nadrabiać, konceptem ruszać, na koncepta się sadzić, plany sztuczne układać , Scfywänfe fudjert, auf liftige, wtjjtge (StnfciUe ftitnen; Boss. B34yMari>, yxirrpuTLCH ; Eccl. yxnTpHTL, yxmpaK), yxiimpsio. Pan plenipotent z panem Wydrwigroszem konceptują. Teat. 19. b, 44., ob. Koncypować, wykoncypować.

Mam więcej śmiałości umrzeć, jak w ustawicznej konać wzgardzie. Teat. 49. b, 81. Jeżeli kłamię, bodajem się udawił, bodajem skonał. Teat. 30, 33. (Eccl. npe4CK0H-qaBarocfl, Graec. TZQOtsXsvtäm, prius mortem obeo). **KO-NAŁOŚĆ. Chodk. Kost. 86 et 42., ob. Doskonałość.

Pochodź, pod słowem koniec.

KONAR, u , m., gruba gałąź drzewa, Slov. konar ramus ;

Sorab. 4. knorr; (cf. Ger. Knorren 21 big.); Vind. glieshnjak, kotnik , sversh , sverg ; Ross. mmiina, eilt biefcr 2lft. Wilgoć w drzewie przez zawiązki Ze pnia w konary, z ko- KONCERT, u, m., KONCERCIE, a, m., demin., gatunek narów przesącza w gałązki. Kras. Sat. 94. W konary    większej muzyki, ba3 ©oncert. Chciałbym dziś w wieczór

gałęzie urosło. Kras. W. 51. Upadł dąb stary, Połamał    u siebie dać koncercik. Teat. 36, 9. Daje dziś baliczek

brt3 fftappter). Contus ferreus ; telum totum ferreum. Cn. Tli., Ross. KOHnapb gatunek dawnych mieczów ; z Tureck. abo z Greckołac. contus. Koncerz albo kopia długa, dzida, którą wręcz z bliska na wojnie bito się. Chmiel. 4, 459. Koncerz abo dzida, to jest włócznia Turecka. Rirk. Podz. 13. ein îürftfdjer ŚBnrffptefL — g. b) Gatunek szabli, miecz prosty i szeroki, do kulbaki przywiązany, na wsiadanćj stronie pod lewym udem leżący usarskiego towarzysza. Czart. Mscr., eine 2lrt ®al>el. Kaddere , pewna broń u Turków przywiązana podle siodła, jest to właśnie koncerz po naszemu; głownia szeroka a prosta. Kiok. Turk. 219. Szlachcic powinien mieć rynsztunek wszystek, kopią, zbroję, rodelę, szablę, koncerz abo pałasz. Retr. Pol. 454. Chybią się kopiami; zaczym nasz jedną ręką koncerz wyrw’ie, a drugą Turka za barki pochwyci , tak że go w czoło prosto koncerzem ugodzi. Biel. Kr. 589.

wam z Niemiec i Węgier nic nie wożono, gdzie-byście wzięli koncyrze, szable, zbroje, rusznice etc.? Goni. Wł. S. 2. Koncerzem go przebił. Papr. Ryc. 145.

małe drzewka swojemi konary. Kras. Baj. 70. Patrz na czyli koncercik z tańcem, ib. 3. d, 7. ten konar zielony, Tam samica wdzięcznie jęczy. Zub. KONCERZ, KONCYRZ, a, m., {Boh. koncir rudis, clava, 44, 234. Szost. Łanie mają rogi trochę mniejsze od jelenich , i w konarach płaskie. Chmiel. 1 , 578. KONA-RZYSTY, a, e, — o adv erb., pełen konarów, fnorrtg;

ROSS. JUHIUKOBaTUM.

KOŃCEM ob. Koniec.

"KONCENT, u, m., z Łac., harmonia, zgodność tonów, ber tëîitflang, bte harmonie. Kto nieba do zgodnych koncen-tów nastroi? Chrośc. Job. 452. Łącząc górne tony z ni-zkiemi , rozmaite wydaje koncenty. Zab. 2, 25. W płacz mi się zmienił lutni dźwięk radośny, A głos organów w koncent dość żałosny. Chrośc. Job. 113.

KONCEPT, u, m., KONCEPCIE, a, m. demin., g. a) wymysł, myśl przypadająca, bet* (EtnfaU, ein jnfälltger ©e* banfe, ein Scfynmnf. Kiedy myślą robię, wpadł mi ten koncept nienajgorszy w głowę. Rast. Eid. 105. W głowę się skrobie, konceptów dobywa. Jabi. Et. C 3. Koncept taki w głowę mu przyszedł, ib. 88. Otóż burza Jeśliby nowa, Jam tylko dla konceptu powiedział dwa słowa.

Zabi. Zabb. 44. Gdy z młodu bawiłem się rzemiosłem autora, Pomnę, że noc najlepsza do konceptów pora. KONCHA, y, z’., g. a) muszla, małż, eilte fDîitfdtel; {Rag. ka-Zabf. Z. S. 24. Dawniej nie    było tych    subtelnych i wy-    meniza ; Bosn. kamenięa, cf. kamienica). Dusza ludzka w

krętnych konceptów'. Haur.    Sk. 35.    Kazanie miewał,    ciele swoim zamyka się, gdyby to w konsze. Bals. Świet.

konceptów subtelnością i w    historyach    biegłością wielce    2, 67. Koncha osobliwsza na tabakierkę. Teat. 8. d, 149.

ozdobne. Sk. Zyw. 1, 393.    Darmo to    ludzie, koncepty    Konchy grzebieniaste, uszaste, ślimacze; konchy morskie;

(koncepta) wywierać, Róg nie da w swoich ordynansach konchy ziemne. Ład. H. N. 76. — §. b) Geom. Koncha, szperać.    Kchow. 260. Źle    się myśli o głodzie i snują    konchoida * linia    ślimacza.    Tr.,    bte SJîuftfyelltnte.

i marzą,    Koncepta się nie    roją, słowa nie    kojarzą. A>«s.    KOŃCOWY, a, e,    od końca,    konieczny, baS (Enbe    betreffettb;

W. 25.    Po winie    gładko    koncept idzie.    Pot. Arg. 99.    Eccl. kohcmhhh,    KOHBHTe.ietrL,    OKOHnaTCJiLHbiH ,    40    ko hu, a

Zdrowia    wymyślać,    koncepcikami pluskać.    Teat. 40, 44.    npnHa44eacaii],iH.

wać, fptfjig werben. U brzemiennej, gdy się jeden tylko płód w macicy najduje, pepek wiecćj się wynosi, koń-czaścieje. Krup. 2, 218. ‘ KOŃCZ ASTO, KOŃCZYSTO, KOŃCŻATO, adverb., w koniec wychodząc, śpiczasto, juge*

Wolą narażać damę, jak się nie popisać z koncepcikiem. KOŃCYL1UM ob. Zbór, sobór, obrada, schadzka. ib. 27. c, 31. — §. b ) Ułożony ciąg myśli, zamiar, KONCYPOWAĆ, ał, uje, cz. niedoli., wykoncypować dok., planta, ber fjllatt, ©ittnmrf, ba$ ©oncept; Ross. ysiOHauep- wymyślać, w myśli układać, cf. koncept, entwerfen, au3* Tamę. Pomieszano mu koncepty. Cn. Ad. 893. (cf. zbi- benfett. Koncypujemy teraz nową facyendę. Zabi. Amf. 5. to go z jednochody; pomieszano mu szyki). Pysznemu KOŃCZAŚCIEC, iał, ieje, neutr. niedok., kończastym się sta-skoro odejmiesz bogactwa, wnet nieborak zmieni koncepty i nos zwiesi. Weresz. Reg. 84. — g. c) Snowa-nie myśli, zdolność miewania konceptów, fantazya, bte ftä^tgfett (Einfälle su tyaben, bie 2)enffraft, (Etn&tlbungófraft,

tek wziął, ani na tym ustaw⁷a, od którego wprzód wyszedł. Warg. Wal. 312. Sprawy jego pewnemi się kończyły granicami. Jan. Oksz. M 3 b. (zawierały się w pewnych granicach). Kończy się co okrągło, śpiczasto * wychodzi w okrągłość, w śpiczastość. — §. Ty mnie chcesz, ja też ciebie chcę wzajemnie, i skończyło się. Teat. 29, 20. (i cała rzecz, i po wszystkim). KOŃĆZYC, herb] siedm piór strusich w polu czerwonym, i siedm takichże na hełmie. Tr., eilt Sappen. Strusią forgą z siedmiu piór, herb Kończyc się puszy. Pot. Pocz. 454. KOŃCZYK ob. Koniuszek. ‘KOŃCZYNA, y, z., Boh. konćina; Slov. kon-ciny; Carn. konzhize; Ross. KOHUHHa; koniec jakiej krainy, granica, którą się kończy, baâ fêttbe etneö SaitbeÖ, fet* tte ©rältje. Głos ten brzmi aż na wszystkie kończyny świata. Rej. Apoc. 6. Chwała twoja na kończyny ziemi. Leop. Ps. 47, 11., Rej. Post. G g g 3., Ryb. Ps. 192. Wysłuchaj nas nadziejo wszystkich kończyn ziemi, i na morzu daleko. Leop. Ps. 64, 6. Bóg patrzy na kończyny ziemi, a wszystko, co jest pod niebem, widzi. Radź. Job. 28, 24. Królowie przyszli od kończyn ziemi. Pot. Zac. 181. ‘K0ŃCZYST0W1CIE adverb., cuspidatim. Macz. ob. Kończasto, fptjjtg, jngefptjjt. KOŃCZYSTY ob. Kończasty. ‘KOŃCZYTO adv., kończasto, fptfug. Kół kończyto zacio-sany do wtykania w ziemię. Strój. Staw. B. 3.

fpijjt. Smok kończatokrzywemi zębami straszny. Otiv. Ow.

260. Kończatokręty, intortus muricatim. Cn. Th., fptfjtg ju genwnben. Kończatookrągły, turbinatus. ib., fegelförmtg.

KOŃCZASTOKRAG, egu, m., conus truncatus. Rog. Bud.

20. KOŃCZASTOŚĆ, KOŃCZATOŚĆ, KOŃCZYSTOŚĆ, ści, i., ostrość kończata, bte ©ptije, bte ©pt|tgfett, Koń-czatość nosa. Teat. 29. b, 127. Kończystość, cuspis.

niedok., skończyć, ukoń

cz.

Śniad. Alg. 2, 11., Torz. 220. Nie ten miecz dobry, którego pochwę drogie kraszą kamienie; lecz ów, który i ostrzem płata, i kończatościa tarcze przeszywa. Pilch. Sen. list. 2, 246. KOŃCZĄ STY, KOŃCZ AT Y, KOŃCZ YSTY, a, e, w koniec wychodzący, spiczasty, fptijtg, in eilte ©ptjje ftcj) enbtgenb; Boh. konćity; Slov. konèiti ; Sorab. 1. kon-czżitć, źpitżitć; Vind. oister, bodezh, oboistren; Croat. szlukàv; Dal. zakucsasst; Boss. ocTpoKOHeuHbiB. Woły • ugór i przeciągłe smugi W zagon krajały kończystemi pługi. Chrośc. Job. 9. (ostremi). Nóżka mała, śliczna, kończasta. Teat. 36. c, 32. Ostro kończata piramida. Psal-mod. 93. Kąt prosty, kończaty i tępy. Grzep. Geom. C 3 b. (t. j. ostry). Kończata rzecz abo figura ku górze, jako brog, stóg, kołpak. Cn. Th., Kończata rzecz abo figura ku dołowi, jako cyga. ib. Kończata okrągłość, tur-binatio. ib. KOŃCZYĆ, ył, y,

czyć dok., skończywać czestl. et kontyn., (Boh. konćiti, skon-ćiti, skoncowati; Slov. dokonâwâm; (Sorab. 1. zkoncżuyu, *KONDAK, a, u, m., Eccl. koh49K'L , z Greek., [xonâxiov, skonzowacź interßcere, enecare ; koneżne kończąc); Vind. krótki himn, zwaoy tak od słowa y.onćę krótki lub mały, konzhat, dokonzhat, konzhati, sklenit finire, 2. wytępić,    dlatego bo w krótkości obejmuje pochwały uroczystości

wygładzić; Carn. konzhâm ; Bosn. skoncjatti, svarsciti,    pewnej lub którego ze świętych. Du Cange 706. — 2]

dospiti, (cf. Bosn. skuciti, nakriviti aduncare); Croat. zkon-    krótka pieśń na pochwałę tego świętego, którego dzień

chati, zkoncham » zabić); Ross. KOHuiiTb, KOHuato, okoii-    obchodzą, eilt furjeS Sieb auf etUC.lt ipeiltgett. Nietylko tro-

qHTb, OKOHuaTb, OKaHUHBaio; Ercl. cnoiihYaTH, ckoiiuyaha-    pary. kondaki, ale i insze bywają hymny. Plm. Kam. 112.,

TH, HaKOHuam, uaKOHuaBaio, KOHuy; cf. w Kierze kian-    ib. 223., ib. 115. KONDEK, dka, m, KONDUS, ia, m.,

ton, keentan, w Targanie gienton, w Otfrydzie enton, w    vulg. plebej., odrobina czego, kąsek, ein Streit, ein ©tüd*

Izydorze endon; Anglos, endian; Holl, enden; Svec. aen-    cfyeit, ein Stößen. Konduś chleba, sera etc. Ryd.

da; Dan. ende; Germ, ettbett); koniec czemu czynić, ko- KONDEL ob. Kundel. KONDYS ob. Kundyś. nać, dokonywać, citbtgen, beettbłgeu. Jeszcze swoje toaletę ‘KONDELOWATE sukno; pewny gatunek sukna. Tr., eine kończy, ale wraz będzie gotową. Teat. 19. c, 14. Gdy    genńffe Sirt £ud), może kundelowate, kosmate, JOttig.

pogroziło niebo niepogodą, przyszło mu kończyć drogę. KONDEMNATA, y, z., termin prawny, to, co w innych pra-Tward. Wł. 161. Jan ś. już żywot swój skończy wał, gdy    wach kontumacya, nieposłuszeństwo w stawieniu się są-

Chrystus ewanielią swą zaczynał. Bial. Post. 55. (już do-    dowi ; ta, gdy jest na kim otrzymana, czyni go niespo-

gorywał, dokonywał życia). Na blizkim skończeniu wieku    sobnym do wszelkich funkcyj, póki nie zaspokoi kary

swego będąc, do syna tak mówił. Ealib. R. 2. (konając).    pieniężnej in constitutionem loci standi. Kras. Zb. 1, 465.

Na skończeniu świata Nie tylko przyjaciela, nienalazłbyś    W Litwie były niestanne wyroki, w Polszczę kondemna-

brata. Pot. Pocz. 574. — Nieskończony, nieograniczony,    ty; nieposłuszeństwo sądom każdy poczytał za winę; na-

bez końca, bez granic, uttenbltd), uitbegräujt; ob. Skończo-    leżało więc przestępstwo ukarać. Czack. Pr. 2, 81. Konny. — §. ‘Skończyć, pokonać, zniszczyć, wyniszczyć, et*    demnata jest wyrok sądowy, nic prócz winy stronie poltern baä fêttbe tuacfyen, ben ©arauê machen, ihn vernichten.    wodowéj na pozwanej nie wskazujący. Ostr. Pr. Cyw. 2,

Z poranku do wieczora skończysz mię o Panie. Groch.    48. bie Słenuihetluttg ber nicht erschienenen ^artheip ju einer

W. 8. — §. Neutr. Skończyć, umrzeć, życie skończyć,    ©elbbu^C.

enbigen, fterbeit. Matka najwięcej ztąd się utrapiła, Która KONDESCENSYA , yi, z., zjazd sądu na grunt dóbr jakich, od żalu, że tam nie skończyła, Męztwem w tym wszys-    gdzie kontrowersya zaszła, hras. Zb. 1, 466. bie i£)tnvet*

tkich mężów przewyższyła. Odym. Św. 2 G g. Ludwik    fxtguitg ber ©eruhtäperfonen auf ben ftrittigen ©ntnb. (cf. na

II skończył r. 857. Sk. Dz. 857. Jak żył, tak skończył.    pień wyjechać). KONDESCENSORYALŃY ob. Zjazdowy.

Çn. Ad. 296. Kończyć się recipr. et pass., fid; enbigen. KONDOLENCYA, yi, z , oświadczenie dzielenia cudzego za-Zycie kończy się przez śmierć. Teat. 23. b, 91. Miłość    lu, baö Sepleib, bie ©onbolenj. Niech mi się godzi złożyć

w małżeństwie bardzo prędko się kończy Teat 52. d, 78.    kondolencyą moję; z wielkim albowiem żalem dowiedzia-

Nigdy się żaden występek tam nie kończył, kędy począ-    łem się o tym nieszczęściu. Teat. 12. c, 15. Trzebaby

54

KOŃCZACZASTOKRĄG - KOŃCZYĆ.

KOŃCZYC -KONDOLENCY A. 425

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

pisać do niego list pocieszalny, zarywający na to, co zo-wiemy kondolencyą. Kras. List. 2, 72. cf. pocieszalny list.

KONEW', ‘KONWIĄ ( Tr.), Gen. konwi, z., Konewka, i, i. zdrobn. Boh. konew, konwice, konwićka, konÿwka; Slov. konew, kanéw, kanwice, kanèwka, kańiwka; Hung. kanna; Sorab. 1. kana, khana, khanka; Sorab. 2. kanna; \ind. kandla, kandva, blesha; Croal., Dal. kanta ; Bom. kondir; Ross. KaH4eÖKa; (Eccl. koiiobb kociel, miednica; cf. Lat. cantharus; Graec. xvyyviç; herm. barnie; vet. Gall. channée; Lat. med. cana, canada); bte battue. §. a) naczynie od cieklizn, drewniane, lub też z jakiego kruszcu, eine ÎBafferfanne, ïrtnffamte. Przy ogniu jeden będzie z konwią, a dziesiątek z worem, jeden gasi, dwaj kradną. Rot. Arg. 430. Z konwi szpetnej, kto pragnie, dobre wino pić może; konew' mu go nie obrzydzi. Sk. Kaz. 216. Pijanica wielki, w konew' czyście trąbi. Cn. Ad. 841, er ïartn trader jecfyen, (cf. kufel). Jak z konwi sie deszcz leje * jak z cebru, eê regnet afê wenn eé mit ©intern göfle. — §. Do robienia wódki różanej niektórzy miewają konew' ołowną albo ‘cenową, którą zowią alembik. Cr esc. 498. 2)eftiflirfol&ett. — §. b) Konew', jako pewna naznaczona miara, ma 5 garcy. Skrzet. Rr. Pol. 2, 196., Vol. Leg. 7, 331. ein SDîajS fïüfftger $inge, rott 5 köpfen. — *§. Rura wodna, eilte SBaffernjfyre. Tr. Konew' jest rura, cewa, z światłem, ib. KONEWKA, KONEWECŻKA, i, i., de-min., eine fleitte tarnte, ïrtttffantte. Konewki blaszane, potrzebne ogrodnikom do polewania. Kluk. Roił. 1, 81. bleierne ©tepfantten. U Prussów poganów ofiarnik konewkę postawi, weźmie ją zębami, a wypiwszy piwo, rzuca konewkę bez dotykania ręku przez głowę. Stryjk. 147. Puhary na kształt konewek z nakryciem srebrne, złote lub pozłacane. Dwór. J. 4. Pan pijał z koneweczki złocistej. Dwór. J. 4.

Pochodź, konwisarz.

KONDUITA, y, z., sprawowanie się, zachowanie się, bie Stoffityruttfl, ba§ betragen.

KONDUKT, u, m., pogrzebna pompa, ber Seidfenjug, baS 33e* ftûtten Jltr ©rbe; Boh. pruwod; Garn. kanduht; Slav. pra-tnja ; Ross. błihocl. Po kazaniu był kondukt, po kondukcie ciało do grobu schowano. Orzech. Tarn. 116. Zgromadzenie narodowe towarzyszyło żałobnemu konduktowi Miraba. Gaz. Nar. 1, 130. — §. Kondukt nad konającym mówić. Baz. Hst. 20. modlitwę śmiertelną, £eid;engebet,

©terbegebet. KONDUKTOR , a , m., narzędzie elektryczne na ocalenie budowli od razów piorunowych. Scheidt. Rapp.

Przewodnik. Os. Fiz. ; qu. v., ber Slipablciter ; Boh. hro-mowod, odwadëdlo ; Ross. otboä'B.

KONDYCYA, yi, z.,    §. 1. warunek w umowach, w kon

traktach , jako to, gdy się pod kondycyą wyrażoną, kto do czego obowięzuje. Kras. Zb. i, 466., Vind. vjetik, pogodba, bie 33ebtltgung. Pożyczę ci, ale z tą kondycyą, abo pod tą kondycyą, że mi jutro oddasz. — §. 2. Stan, los, położenie, ber ©tanb, 3uftanb, bte Sage; Ross. cia-TbH. Kondycyi szlacheckiej, miejskiej, wiejskiej. Kras.

Zb. 1, 466. Różność fortun czyni różnicę kondycyi. Zabi.

Roz. 64. Kraj nasz obfity wprodukta, które i najniższej kondycyi ludziom, są istotnie potrzebne. Ram. 83, 389.

Marszałek konfederacki. Kras. Zb. 1, 467. Na sejmach konfederackich większość głosów stanowi. Skrzet. Rr. Pol. 1, 253. (oppos. wolny sejm). Konfederackim szedł sposobem, podług przypowieści, jeśli nie chcesz dać dobrowolnie, to ci wydrę. Teat. 32. c, 43. (cf. de hejda). KON-FEDERACIEC, iał, ie, neutr. niedok. skonfederacieć dok., w konfederacyą się obracać, fid; fpitföberiren, tu eine ©om füberation oertnattbellt. Co żywo u nas skonfederaciało, Tylko dlatego, bv się dobrze miało. Bies. D. 4. KON-FEDERACYA, yi, z., w Polszczę znaczy ściślejszy do czasu trwać mający związek, bądź między wszystkiemi obywatelami, bądź tylko w części jakiej onegoź skojarzony, czyli na obronę własną, czyli na utrzymanie w kraju bezpieczeństwa, czyli na zachowanie praw narodowych, czyli w innych jakich krytycznych dla narodu okolicznościach. Skrzet. Rr. Roi. 1, 310., Kras. Zb. 1, 466.. Biel. 194. eine ©OltföberattOU itt ^olen. Konfederacya za legalną nie uznana » spisek, rokosz — §. Ustawy sejmu konwo-kacyjnego zowia sie generalna konfederacya stanów. Skrzet. Pr. Pol. 1, 270. ‘KONFEDERAT, a, m. \ związkowy, ein ©Oltföberirter, n. p. Barski konfederat. KON FEDER ATK A, i, z., gatunek czapek, eilte 21rt SWiiijen. Konfederatka z kitą. Teat. 28. b, 162. KONFEDEROWAC się, ał uje, recipr. niedok., skonfederować się dok., w konfederacyą się wiązać, fid; couföberireu, in eine ©onfoberation uerbiitben.

Dzieci u Turków są dwojakiej, jedne wolnej, a drugie niewolnćj kondycyi. Klok. Turk. 186. Chrystus, kiedy umarłym był, w tejże kondycyi był, w której wszyscy insi umarli są. Smalc. 104. Kondycyą ludzką Łazarz znosił. Lach. Kaz. 1, 344. Wielka była po śmierci Władysława cierpliwość Polaków, i niejaka mizerna kondycyą, iż ich tak Litwa za nos wodziła. Biel. 359., Krom. 573. KONFEDERACKI, a, ie, od konfederacyi, ©onfoberation$ *. Nieboszczyk ociec skromnie żył, a was teraz trzech braci na tej kondycyi siedzi. Star. Ref. 46. na tej majętności, baê ©ut, (Erbgut, Vermögen. — §. 3. Funkcya pożytek przynosząca. Kras. Zb. 1, 466. bte gunetton, ©ottbition, ber ©taub. Tymar u Turków może swej kondycyi synowi ustąpić. Klok. Turk. 216. Któż jesteś? jak się zo-wiesz? jakiej kondycyi? Teat. 41, 123.

KONDYKT, u, m., zmowa dwóch lub więcej osób na uszczerbek trzeciego w postępku jakim prawnym. Skrzet. Pr. Roi.

2, 423. baä $erfictnbntß jroetjer ober mehrerer jur Ueberoor* i&etlung beś britten tu feinem 9ied)tśljaiibel. KONDYKTOWE dekreta, albo raczej zgodne, polubowe, umówione, które strony spór prowadzące po zaszłej między sobą ugodzie, przypuszczają w sądzie. Skrzet. Rr. Pol. 2, 423., Kras.

Zb. 466. Urtjtetlêfprüdje laut getroffener Ueberettifunft ber ftret* tenben ^artljepen, burd; rid;tcrlid;ett SluSfprudt befrdftigte 5lu$* gletdjung. Dekreta zgodnie między stronami umówione, alias kondyktowe. S. Grodz. 2, 154. Dekreta kondyktowe ad placitum między stronami ferowane. Vol. Leg. 7, 406.

KONDYMENT, u, m., z Łac., sos do pieczystego lub potrawy, jako to, kondyment cebulny z mlekiem i mąką albo solą, białym pieprzem, oliwą, octem. Wiel. Kuch.

403 eine ©auce, Sratenbrü^e.

KONDYŚ, KONDYSI ob. Kundyś. ‘KONESSER, z Franc., ob. Znawca.

Państwa skonfederowane nie tylko łączą siły swoje na    oiracame, oimcHBame, onaaa. — g. Konfiskata, majątek

wojnie; lecz rady i rządy mają spólne. Wyrw. Geogr. 123.    skonfiszkowany, conpcirteS Vermögen. KONFISZKOWAĆ,

(cf. sprzymierzone).    ał, uje, czyn. niedok., skonfiszkować dok., zabrać do skar-

KONFEKT, u, m., g. 1. konfekta, przyprawy aptekarskie,    bu abo na pana. Cn. Th., Vind. savjeti blagu sa krala;

mające stężałość nieco większą od stężałości miodu pra-    Ross. OTimcaTL, OTimcuBaTL, (cf. grabić, ‘dzieckować, cią-

śnego gotowanego. Dykc. Med. 3, 268. elektuarz. Krup.    żyć, zabrać), conpctreit. Skonfiszkowany, Boh. propade-

5, 281. Slrjeneęconfect, 3IpotI;eferconfect. ^ Bywa z jęczmienia    nÿ; Ross. otiuichłih, oiihchłih, onajiBHUbH. Skonfiszko-

konfekt albo elektuarz ku ochłodzeniu żołądka. Cr esc. 1 63.    wane rzeczy * grabież , COttftëcirteê ®ut.

— §. 2. Konfekt cukierniczy, konfitury, Boh. konfekt, KONFITURY, Gen., konfitur, plur., czyli konserwy, robią pamlsek, pochautky; Vind. kraik jedi, fladkoba, fladkovina,    się z ziółek, z kwiatów świeżych z cukrem zmieszanych^

fadjovina; Croat. konfekt, (Konfect, (Konfitüren. W konfekcie    Krup. 5, 61. (Konfitüren; Carti. slastje; Ross. cmcth (cf,

nasiona, skórki, korzenie i listki pokrajane, gorącym cu- słodyczy), 3at4KH, oboiuh.

Sranbfteuer, 23eptrag für btc Slbgebrąnnten, Sranbfaffe. Biednej choć nie miałem chaty, Wziąłem dukatów tyąiąc z konflagraty. Teat. 43. c, 143. —g. b) Konflagraty, dobra pogorzałe. Tr., abgebrannte ©nter.

KONFESSATY, sat, plur., sposób prawny dochodzenia uczyń- KONFORTATYWA, y, i., rzecz wzmacniająca , ein (Konfortatto. ku kryminalnego z własnego winowajcy wyznania; dla- Bob dla pawia wielką jest konfortatywą. Haur. Sk. 131. czego nazywane są libera confessata. Dawniej odsyłano KONFRATER, tra, w., spólnik bractwa, zakonu, ber 2Rtt* winowajcę nie wyznawającego ad confessata torturata. Kras.

Zb. 1, 468. ba3 Srtmtnafoerÿôr, Srtmtnalejeanten. — Transi.

Wziął mię na takie konfessaty, że rad nierad musiałem wszystko powiedzieć. Teat. 29, 61. er fmt mi# fo f#arf eraminirt. Trzeba go tu na konfessaty wziąć. Teat. 24,

97. Czart. (cf. pytki). KONFESSYA, yi, z., wyznanie religijne, wiara, eine (Konfeffton, ein ©laubenSbefenntnij-L Wiara dyssydentska nie sektą, nie herezyą, ale wiarą, reli-gią czyli konfessyą odtąd nazwaną być ma. Vol. Leg. 7,

krem się powlekają. Kluk. Roił. 2, 275. Konfekt jabł- KONFLAGRATA, y, i.,    §. a) wspomożenie pogorzelców;

kowy, gruszkowy, śliwkowy. Sleszk. Ped. 114. Konfekta różne, jako to wiśnie w cukrze smażone, cytryny etc.

Comp. Med. 268. cf. wety.

KONFERENGYA ob. Znoszenie się, ‘namowa; obrada.

brnber einer 2Mberf#aft, etneö Orbenä jc. Xiadz pleban się przyznaje, iż pomiędzy swemi konfratrami nie ma zachowania w sposobie jego myślenia i życia. Xiadz. 195. KONFRATERNIA, ii, i., towarzystwo, bractwo, bie 33rn* berfójaft. Konfraternie kupieckie. S. Grodz. 2, 112. cf. giełda. KONFRATERSTWO, a, w., g. a) konfraternia, bie Śniberf#aft. — §. b) coli. Konfratrowie, SOîitglieber einer 33rüberf#aft. KONFRATERSKI, a, ie, od konfratrów lub konfraternii; Gruber*, 33ruberf#aft *.

574. KONFESSYONAŁ, a, m., spowiedniczy stołek. Sk. KONFRONTAGYA, yi, z., konfrontowanie, słuchanie strony Żyw. 1, 395., spowiednica. Birk. Gł. K. 9., Boh. zpowe-dnice; Slov. spowedelnica ; Carn. spovdniza; Vind. spove-dniza, spovedni stoi, spoveidnizza; Slav. ispovidalnica ;

Croat. zpovedalnicza, ber SBetdjtfhjfjl. Xiądz Pleban siadł do konfessyonału, słuchać spowiedzi. Xiądz. 35. KON-

lub świadka w przytomności drugiego, i wzajemnie; bie (Konfrontation; Ross. cboas. KONFRONTOWAĆ cz. kont., przytomne strony lub świadków razem słuchać i powieść ich znosić, confrontiren ; Vind. konfrontirati, spruti posta -ulati ; Croat. zochim (cf. zoczyć) ; Ross. CMUHTfc, cjnnarb. FESSYON1STA, y, m., do konfessyi należący, cf. dyssy- KONFUNDOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., skonfundować dok., dent, ein (KonfejfionSoerroanbter. Już większa część tych kon-    zawstydzać kogo czym; einen momtt bef#amen. Jeden mło-

fessyonistów dzisiejszych, nie wierzą, żeby co było w tym    dzieniec słowami a to sprosnemi go konfundował. Sk.

sakramencie, jedno prosty chleb a wino. W. Post. W. 233.    Żyw. 1, 284. Chrześciańskie panny swoją go odwagą

KONFETURY ob. Konfitury.    skonfundowały. Sk. Zyw. 2, 390. KONFUZYA, yi, i.,

KONFIDENGYA, yi, i., poufałość, ‘bezpieczność, ‘bezpie-    §. a) zamieszanie, odmęt; Sermtrrnng. W huku i konfuzyi

czeństwo, bie 33ertrauli#feit. Zbyteczna konfidencya grzbie-    jeden pcha drugiego I krzyczy, i boi się, chociaż nie ma

czego. Jabł. Tel. 12. Co za nierząd, konfuzya, pomieszanie. W. Post. W. 229. — g. b) Zawstydzenie, srom ; 23ef#Ćimung, ©#anbe. W Japonii jednego niecnoty niewstyd, konfuzyą zakonowi chrześciańskiemu sprawił. Sk. Żyw. 2, 390.

towi szkodzi. Zab. 12, 270. Dudz. KONFIDENT, a, m,

KONFIDENCIE, a, m., demin., poufalec, wierniś; ber 93er* traute. Poufały jego konfident, spytał sie go .... Sk.

Żyw. 390., Weg. Marm. 1, 171. KONFIDEŃTKA, i, £,

poufała, wiernisia, bie Vertraute. Bez konfidentki obejść KONGREGACYA, yi, z., powszechnie znaczy zgromadzenie.

się nie może. Teat. 30. b, 8.

KONFIRMACYA ob. Umocnienie, poprawienie, potwierdzenie, stwierdzenie.

KONFISKACYA, yi, i., KONFISKATA, y, z., eksekucya 78. KONIAKOWKA, i, i. wyroku prawem naznaczonego, gdyby osoba w przewinienie wpadła, wszystkie lub cześć dobra utrącą, i te abo stronie dowodzącej, lub też na skarb publiczny zabrane bywają. Kras. Zb. 1, 468., (ob. Fiskus). Konfiskowanie, zabranie, pograbienie, grabież. Cn. Th., btc (Kon* ftëcatton ; Vind. savjetje blaga ; Ross. oiimcfc, OTimcKa,

Kongregacye duchowne są toż, co bractwa duchowne. Kras. Zb. 1, 468. eine (Kongregation, geiftlidje ©efeUf#aft. ‘KONI, ia, ie, koński, fpferbe*, n. p. Koni ogon. Urzed.

Boss. KOHHKOBKa, ziele, coronilla securidaca Linn., Seilfraut, große ^eltfcfyett, mniemają, iż gdy kowany koń na nie nastąpi, wnet ona podkowa odpadnie. Sienn. Wyki. — [g. 2. M ąż odważny, junak. A za ich obyczajmi, a za ich sprawami Mógłby je właśnie każdy zwać Koniakowkami. Rej. Zw.

k. 74. odwr. — 1J §.3. Rodzaj gruszek, które Klu-

428

KONIARZ-KONIEC.

KONIEC.

n.,

534.

niackiemi także zowią. Włod., eilte 21rt SBtrttett. KONIARZ ob. Konniarz. KONIĄTKO, a, n., młode końskie, źrze-biątko , ein jungeS ^ferbdjen. Młode koniątko. Hipp. 25., Macz. KONICA ob. Konnica. KONICZEK, czka, m., zdrobn. rzeczouin. konik, koń, dît ïleilteâ ^ferbdjen. Koniczek, źrzebię, equulus. Mącz. Koniczka nadobnie cudzimy, karmimy, wycieramy; ale też koniczek musi za to skakać, kiedy mu każą. Rej. Zw. 95., ib. 28. — *§. Koni kobyłka, owad. 3 Leop. Levit. 41, 22. cf. 4 Leop. NICZYNA, y, z., KONICZEWIE, KONIKOWIE, ia, KONICZ, KUNICZ, y, i., 4. KONIK, a,m.,Boh. dctel, ge-tel, getylek; Sorab. 4. dżecżel; Sorab. 2. klej, buzkowi-na; Carn. dętćla; Vind. detéla, detelza, detelnik, nokata; Croat. detelina , detely; Bosn. djetelina, triprristaç; Slav. ditelina, (cf. dzięcielina) ; Ross. sarnina, 4HTJ0BHHa, óyp-Kym&, aohhhicb, 4aie4ŁiiHKT), ryHbóa, 3aanŁii janKH, npo-moo; ziele, trifolium, ber $Iee, tak pożyteczna trawa, jak koziorożec, sieje się na łąkach sztucznych ; Hiszpańska i Hollenderska są najprzedniejsze gatunki. Kluk. Rośl. 3, 306. Koniczyna łąkowata, pralense, ÎBiefenflee. Jundz.

374., Kluk. Rośl. 2, 228. Mała konicz polna, owieczki, koteczki, kocia stopa, zajęcza noga. Dykc. Med. 3, 272, ber £)«fcitïïee, (cf. nostrzyk, komonica, melitot). Śmierć siecze bez respektu z kuniczem wiszary. Rot. Pocz. 521. KONICZOWY, KONICZYNNY, a, e, od koniczyny, ^(ee * ; Boh. getelnj, getelny, getelowy; geteliśte pole koniczynne.

KONIEC, ńca, m., (Boh. konec, zâwérek, posiez, posledek, (cf posiedź); Slov. konec, koncina , konćowina, posle-dnost, (końca ad, penes); Sorab. 4. kóncż, konz ; Sorab. 2. konz; Vind., Carn. konz, konzhnost, dokonzhnost: Croat. konècz 4) filum, 2) finis, terminus-, Bosn. konaę filum, finis-, okoń, suarha, surriha, svrriha, dospitak finis, exitus, cf wierzch; (Slov. köncO nici); Rag. konaz; Hung. kymenes ; Ross. kohcub , nooriMotcb, CKomiatiie , Kpan ; Hebr. pn chon terminus, finis, yjp perjecit)-, 4. w co rzecz jaka wychodzi, abo na czym ustaje, oppos. początek, loci vel materiae, temporis vel actionis, ba3 @nbe. Każdy kij ma dwa ‘końca (dualis zamiast: końce). Retr. Et. 422. U kija dwa ‘końca, nie wiesz którym bić; sam kij nie bije. Cn. Ad. 4 20. Uciekać na koniec świata. Teat. 56. b, 68., ib. 54, 40. Koniec śpi czas ty, bie 6pt£e; Sorab. 1. żpitza, wotrć koneżk; Ross. uinmib. Koniec pióra. Nag. Cyc. pr. bte $eberfptj$e. W drugim roku wyrastają jeleniom rogi z dwoma końcami na kształt wideł, 3tltfeit ; w czwartym każdy róg bywa o trzech końcach ; w piątym oba rogi po 8 lub 40 końców mają. Ład. H. N. 144. w szóstym jest końców 4 6. ib. — Koniec języka , bte ©ptije ber 3wit0C. Na końcu języka droga. Boh. Kom. 4, 253. (pytając trafisz; cf język). Wzgardę zewsząd odnosim, szyderstwa cierpimy Prawie wszystkim na końcu języka siedzimy. J. Kchan. Rs. 63. (na języki, na zęby nas wzięli). — Od cienkiego końca co zacząć (ob. Cienki). — §. Temporis vel actionis, Koniec, baö ®nbe, ber 2lu3gaitg; Ross. ucxoat». Miłe złego początki, lecz koniec żałośny. Kras. Baj. 4 4 6. Dobrego końca nie miewa swywola. Wad. Dan. 4. Nigdy nie ma grzech końca dobrego. ib. 97. Złości końca nie mają dobrego, ib. 480.

Nigdy tobie to ku dobremu końcowi przyjść nie może. Rej. Post. FI. 5. Trudno aby to do końca dobrego przyszło , co ze złego początku wyszło. Gród. Dis. S. 4 b. Widząc, iż ta ustawa na gorszy się koniec obraca, uchylił jej. Rej. Post. K 2. (na złe się używa). Koniec dobry ledajaką sprawę zaleca. Cn. Ad. 358. Koniec sprosny piękne rzeczy szpeci, ib. Koniec to pokaże, ib. Lepszy koniec, niż początek, ib. 452. Tym smutniejszy jest koniec, im milsze początki. Zab. 44, 364. Koniec początku gorszy. Olw. Ow. 389. Daj boże, abyśmy więcej na taki nie przyszli koniec. Teat. 22. b, 43. Jeszcze nie koniec. Sk. Dz. 54. (cf jeszcze to nie amen; Slov. eśće ge daleko welki oltâr; cf daleko ztąd do owad). Podobno tej mowie jeszcze nie koniec. Gorn. Dw. 372. Jeszcze kłopotom onyrn nie koniec, a jeden po drugim większy nadchodzi. Sk. Zyw. 2, 4 96. Na niesprawiedliwej wojnie, trudno się spodziewać końca szczęśliwego. Psalmod. 97. W każdej rzeczy patrz końca. Rys. Ad. 73. Czekaj końca. Cn. Ad. 4 28. (cf nie chwal przed śmiercią; cf nie mów hop, aż przeskoczysz). Końca nie czynił niecno-tliwćj powieści. Birk. Dom. 91. Przywiedź do portu rzeczy opłakane, Niech koniec wezmą szkody nieoszacowa-ne. Groch. W. 593. Na tym koniec. Teat. 2. b, 43. (na tym się skończyło, stanęło). Już koniec, już po wszystkim, już klamka zapadła, Vind. je vun, e3 ift Jit ®nbe, C3 tft (tu3, Szruba bez końca czyli ustawiczna, bez końca może być obracana. Rog. Dos. 2, 401. bte ©dfranbe ol)ne ©Itbe. — Szary koniec, ostatki, braki, eilt fd)(cd)ter SReft, SlntSfdntfi, Sluśhwtrf, 23raf, (cf. Ross. xa3Ł 4 koniec materyi,    2 bezczelnik, zuchwalec). Zginął nam wy

bór i przywódzca stary, A został jako mówią koniec szary. Jabl Buk. N 2 b., Xiadz. 215. Ku końcu, ku końcowi, gegen beê (Silbe. Miał odpowiedzieć kanclerz, ale że mu aż ku końcu mówić przychodziło, wszystek ten czas wotowania, zamyśliwszy się cicho siedział. Gorn. Dz. 4 05. Na końcu, na koniec, julefd, enblid) ; Boh. et Slov. naposledy, (cf pośledz); Sorab. 2. naszlètku, na poszlétku ; Carn. sadnezh, cf zad; Vind. na konzi, k konzu, k flenimo, k poflednimo ; Croat. zadnylch ; Dal. et Rag. nópokon; Bosn. na kon, poslie, nasvrrissi, naj-poslie ; Ross. na KOHeifŁ. Na końcu ustajesz. Cn. Ad.

Kto na końcu siada, ten polewkę jada. Rys. Ad. 25. ostateczny, najpóźniej, Jillefd. Kuryer tak długo oczekiwany, przyjechał na koniec. Gaz. Nar. 4, 208. — §. a) Connivendo Na koniec, na ostatek, w reszcie, ant énbe, übrtgeitê ; Sorab. 4. néhdé yacź, todż yacż. Koniec końcem » koniec końców * ostatecznie, finalnie, jednym słowem; baê fênbe «ont Siebe, b«3 lejjte fênbe; mit einem 2Borte ; fitrj jn fagen; (Bosn. na kon konęa; Croat. na konecz kończą). Koniec końców, dół w ziemi. Kniaź. Poez. 5, 79. Zawsze tam zamieszanie, wrzawa, kłótnia, sprzeczki, A koniec końcem o coż? oto o wór sieczki. Zabi Zbb. 4 4., Teat. 46. c, 92. Koniec końców, żem miał z możniejszemi sprawę. Teat. 43. b, 95. Koniec końcem Wc Pan Elizy nie dostaniesz. Teat. 33, 49. — Od końca do końca. Cn. Ad. 764. od przodku do ostatka, od koła do koła, od deszczki do deszczki,

KONIECZNIE.

K0N1ECZNIĆ- KONIK. *

429*

Vind. bres odgovora, sploh, pezh; Ross. KOime ; (kOHe-mho , Eccl. KOHemrb zaiście, rzeczywiście) ; Eccl. BceBC/i-qecKH, BceKOHOMHO, nonyjK4ie; notfmtcnbfg, burtfiairô, ofm* feftlbar, fd)led)terbtitg3. Koniecznie mi dziś potrzeba pieniędzy, żeby dyabeł na dyable, ja je muszę mieć. Teat. 22, 40. Jużem powiedział, że niekoniecznie , ale podług jej woli. ib. 22. b, 34. ‘K0N1ECZN1Ć, ił, i, ez. niedok przymusić, gingen, in bie frotfiroenbtgfett oerfe^ert. Ostrożność żale te w zakątach serca ukrywać konieczniła. Zab. 10, 265. KONIECZNOŚĆ, ści, z., przymus nieuchronność, cf. ciasnota; bte 9îotl)lï)enbtgfett. Vind. mu-rebitnost, potrebota, perfilnost ; (cf. Vind. konzhnost, do-konzbnost * dokończenie) ; Eccl. kohcmhoctł ; Ross. Henpe-JOJKHOCTb. Polska była w konieczności wzięcia się do ułożenia nowej konstytucyi. Ust. Konst.1,9. KONIECZNY, a, e, Boh. konećny finitus, Slov. koneckowitl; Vind-konzhen, dokonzhen; Ross. et Eccl. KOiibYbiłiui, OKOHqaieib. ubili, KOHBmejeHb, 40 KOHga npHHa4Jie)Kauüß ; (Sorab. 1. koncżwarski śmiertelny, zaw-ity); od końca, końcowy, kończący, finalny, (Enb*, enbtgcnb, lester, dufkrfter. Po całej ziemi Egiptskiéj od ostatnich granic, aż do ‘koniecznych granie jej. W. Genes. 47 , 22. (aż do końca jej, Bibl. Gd.). Dekret na przedanie dóbr pozwanego, nie jest dekret konieczny, ale pośrzedni, non deßnitiva, sed interlocutoria sententia , przeto może być wsteczon. Szczerb. Sax. 67. (cf. zawity). — §. Nieuchybny, mdfmmtbtg, n. p. Konieczna potrzeba * niezbędna ; Boh. newyhnutedlnÿ ; Vind. pofilen ; Ross. HenpejioacHbiH ; Eccl. HyjKHbiH.

Pochodź, kończyk, koniuszek, kończyna, kończasty,. kończaty, kończysty, kończyć, dokończyć, dokonywać, pokończyć, pokonywać, skończyć, zakończyć, *zakony w ać, skończenie, nieskończenie, nieskończoność; 2) konać, dokonać, dokonywać; pokonać, pokonywać; przekonać, przekonywać, przekonanie; skonać, skonanie, *skon, zgon, dozyonny, dozgonnie, dozgonność, doskonały, doskonałość, dosLonahć, udoskonalić, wydoskonalić; wykonać, wykonywać, wykonany, wykonawczy; §. cf. gonić, goniec; cf.

t)0tt 2htfattg bt3 JU (Enbe. Juz ja widzę, ze z tobą nie trafię do końca. Zabi Zbb. 11. nie dokończę z tobą, nie ułożę sporu z tobą, td) faun mtt btr nicfyt fertig roer* bert, fein (Enbe ftrtbert. Do końca, exprimit etiam absolutom, perfectionem status rei * ze wszystkim, zupełnie, do szczętu, oiiiltg, ganjltd), ooKfommen; (Boh. dokonce ;

•f

, mus,

Vind. dokonzhnu ; cf. doskonale). W tym nie do końca z Katonem trzymać trzeba. Petr. Ek. 19. W winnicy twej nie do końca będziesz obrzynał gron, ale ich zostawisz nieco dla ubogich. Radź. Levit. 19, 10. (do szczętu. Bibl. Gd.). Ćwiczenie w zawód biegania za Zygmunta Augusta u dworu nie do końca jeszcze zagasło. Gum.

Dw. 32. Bojąc się król Czeski o Krzyżaki, aby ich Łokietek do końca nie zniszczył, wtargnął mu do Polski.

Biel. 186. Kazanie po Łacinie uczynił Maciejowski, którym tak wzruszył ludzi , iż i ci, którzy nie do końca rozumieli języka Łacińskiego, musieli płakać. Gorn. Dz.

14. Nie do końca się świat zepsował, są jeszcze i ludzie cnotliwi. Falib. Dis. 0 3. Mowy takie miejsce mają tylko u ludzi lekkomyślnych i nie do końca pobożnych.

Smalc. 97. — $. b) Koniec per exc.ell. koniec życia, zgon, śmierć, ba3 Śekntłettbe, baö (Ertbe. Koniec wziął taki, że się obiesił. Sk. Dz. 170., Groch. W. 593., (Vind. konz jemat, konz vseti, skonzhati fe, poginiti , pokon-zhat, skonzhan biti perire; konz, pokonzhanje, konz je-manje pernicies ; Sorab. 1. koncżwzatżo, zakoncżwano zguba, zakoncżuyne zgubny; Eccl. iifn.OT.uucmiic śmierć).

Koniec Maksymiana. Sk. Dz. 170. Tego roku Oktawia-nus koniec śmiercią miał. Sk. Dz. 10. Gdy się na okrucieństwo udał, opuszczony jest, i zły koniec miał. Sk.

Dz. 877.

Nie badaj się, co groza wiedzieć, jaki czyli Mnie czy tobie bogowie koniec naznaczyli. Bor. 1, 54.

Min. Zgubny koniec, ostateczna zguba, baê aujkrfte 33er* berbctt. Przez różne nieszczęśliwa przypadki, na zgubny wyszli koniec. Bals. Św. 2, 567. — 2) Koniec, do którego dążą, mierzą, cel, zamiar, zamysł; ber (Enbjlüccf, bte 2lbftd)t, ber 3wecf; Vind. ził, konz, nakonz, nagled,

navidenje, navidba, (nakonzhati * zamierzać sobie); Ross.    koń; §. zakon, zakonnik, zakonny, starozakonny.

npe4tjiï. Między inszemi i ten jest cyl i koniec śmier- KONJEKTURA ob. Wniosek, Rag. rasumgna. ci Pańskiej, abyśmy byli wykupieni od nieprawości. Sa- KOMENKA, i, z., ziele, epilhymum, ©toljfrcmt. Tr. lin. 4, 329. Wszystkie sprawy ludzkie pewny cel i ko- KONIK, a, m., (koniczek, koniąlko., koś, Boh. et. Slov. nieć mają. Petr. Et. 4. Człowiecze rzeczy te trzy koń-    konik, konićek końatko ; Sorab. 1. konik; Vind. konjei,

ce, abo jeden z nich , jako na cel przed sobą mają, to    konjizh, kojnizhik, koinnizhek;_Croat. konyicz, paripchecz;

jest, potrzebę, pożytek i pociechę. Gorn. WY. G 3 b.    Bosn. kognię ; Rag. kogniz; Slav. konjic; Hung. lovatska;

Każdy, który co uczynić chce, ma pewny koniec przed    Ross. jioina^na, jmuia40MKa, 40iua4yim<a, (kohckł 2 ły-.

sobą, do którego zmierza. Gorn. Dz. 117. — Końcem    żwa) ; Eccl kohckł, kaioca, Jiouia4Ka,    mnaicŁ); §.    \.dem.

ablativ., w zamiarze, dla, ait3 Slbftdjt, IDCgCtt, ttltt. Ja to    nom. koń, etn ^ferbcfyen. Trzeba mi    konika pod    wózek,

cierpię tym końcem, aby niecierpliwością rzeczy nie po-    Boh. hom. 1, 143. Myśli żądzą swoje,    gdy go na    konika

garszać jeszcze. On to czyni końcem jednania sobie nie-    miedzianego włożono, wyznał podpalacz kościoła    Dyany.

śmiertelnej chwały. KONIECZNIE aduerb., (Boh. et Slov.    Warg. Wal. 301. (Trotz koniki » gatunek tortury). Konik

konećne tandem, postremo ; Ross. 3aK4iOMHTe4bHo). —    dziecinny, laska, trzcina, etn ©tccfettpferb. Więcej dzie-

§. *1)    do końca, ze wszystkim, ze szczętem, zupełnie,    cięciu myśl    o koniku,    na klórymby, uczyniwszy go so-

zgoła,    ööfltg, burdjairô, ganj unb gar. Polibiusz, konie-    bie z laski,    objeżdżał    a toczył, niż    o łacinie. Glicz.

cznie dobry historyk. Kosz. Cyc. 232. Onemi podkopa-    Wych. J. 5 b. ■—$. 2. Konik, ci co da , owad polny, brzę-

mi odjął im koniecznie wodę. Warg. Cez. 236. NB. dziś    czący. ma skrzydełka na krzyż ułożone. Zool. 155. ba&

więcej    używamy negative niekoniecznie, nie ze wszys-    ^fupferb, ©raépfcrb, skoczek, kobyłka,    świerczyk polny;

tkiem.    — §.2 Nieuchybnie, ^owszeki, Boh. naprosto;    Slov. konik,    konicek,    kobilka; Hung.    sóska; Sorab. i.

skotzk: Croat. kobilicza, szkakavicza, chérchek, schyu- KONJUGACYA » czasowanie, Slov. skonawatelka, spogitelka, riez; Dal. prùg, vkriez ; Bosn. kries, ejarejak, errejak;    spogugicnost, spogenost; Vind. prehodishe; Boss. cnpa-

Boss. KOHeKi. Ma podobieństwo do świrczów, abo sza-    *eme. KONJUGOWAC ob. Czasować. Boss, cnpanb, cnpa-

rańczyków, ale mieszka na drzewie, a osobliwie na je-    raTb. KONJUNKCYA, yi, i., złączenie, zjednoczenie, eon-

sionie. Ład. H. N. 76. Koniki albo kobyłki na polu    junctio grammatica, spójnik. Kpcz. Gr. 1, p. 65. baS Sin«

śpiewają bez przestanku, póki słońce świeci. W. Post.    betüort. Slov. spogka, spogowka. KONJUNKTURA, y, £.,

M. 539. Pszczoła rani, zła mrówka, szarańcza poraża,    okoliczność przypadająca, ber Umftanb, 3ettnmfłattb. Kon-

Konik uszy wrzaskliwym ćwierkaniem obraza. Toi. Saut.    junktury u polityków, szyki rzeczy politycznych, zdarze-

4. Nie biją tych koników, choć głosem wrzaskliwym    nia. Lub. Roz. 462. KONJUNKTYW, w gramm. tryb

Ustawicznie się przykrzą uszom niecierpliwym, ib. 27.    łączący. Ross. cociaraTejtHoe HaMOHeme.

£ocf)ter. Tr. KONIUSZEK, szka, to., dem. nom. koniec; kończyk, eilt Glnbcfjett, ©pt|d)en. Boh. konećek; Sorab. 2. konazk, hokusz, hokuszk; Boss. kohuhke. In angulos exire dicuntur folia, w ‘koniuczki rość. Mącz. Koniuszki gałęzi obłamał. Leop. Ezech. 17, 4. Prosił tylko, żeby ‘koniuszczek palca w wodzie om o czyi. W. Post. Mn. 279. b«3 Sleußerfte fefneö fttugerä. 8utfi., bie äußerfte gin-gerfpiße. ‘Koniuszczki. Bog. Doś. 1,16. Ucha niższa część, co wisi na dole, koniuszek uszny. Kirch. Anat. 84. baS Ohrläppchen. Widzisz ten koniuszek nóżki, niby trafun-kowo, w rzeczy zas' samej umyślnie z pod sukni wymykający się? Zabi. Bal. 23. Koniuszki irjeleniego rogu, oh. Koniec, końce, bte 3infen, 3<*cfen ont ^trfcfygenmlje. KONIUSZA góra, ber Foßberg, pod Proszowicami w Krakowskim; Srzeniawczyk, który mieszkał na tej górze, przedał konia do Węgier ; i tenże koń w trzy lata zasię przyszedł do niego, i stado wielkie koni mu przywiódł. Biel. 62. KONIUSZKA, i, z., miara dwóch garców. Czack. Pr. 1, 293. ein 9ftaß non 2 ©arnice. KONIUSZO-STWO, a, w., urząd koniuszego, baS ©taUineifteramt. Ko-niuszostwo i horodniczostwo Nowogrodzkie. Czack. Pr. 212. cf. brejterstwo. KONIUSZY, ego, to. subst., nad końmi i stajniami przełożony, ber ©taHmeifter. (Vind. koinski vuzhenik, shtalni moister, konjarski predstoinik; Croat et Hang. lovâszmester ; Rag. kognicjâr, kognùsc-nijk ; Bosn. kognicjar; Boss. Komouiiiî, CTaJiMeHCTept, obs. HceJbHHueH, ob. Jasła). Z Strzelczyków i masztalerzów na łowczych i koniuszych awansowali. Teat. 19. b, 6. O koniuszym i podkoniuszym. ffipp. 37. Koniuszy Koronny; koniuszy Litewski. KONIUSZOWSK1, a, ie, od koniuszego, ©taHmeifter *. Ross. et Eccl. KomouihCKV KONIUSZYC, a, w., syn koniuszego, be§ ©taUmeifterS ©ofin. KONIUSZYNA, y, z., żona koniuszego, bte ©taümeifterinn.

Lotne koniki. Paszk. Dz. 27. — §. 3.- Konik ptak, abo KONIUSZANKA, i, z., córka koniuszego, be3 ©talitttetfkr# źrzóbek, anthus. Plin. 10, 42. Carn. reshgotinz, ein gel, ber ba3 Sötefjent ber ^ferbe tta^ma^en foli. — §. 4.

Konik morski, ryba abo robak, syngnatus hippocampus Linn., ba$ ©eepferbeßen, eine ©eeraupe. Sienn. Wyki. —

§. 5. Konik, konikowie, ia, m., i. q. konicz, koniczyna, ber $lee, SBiefenflee. Konikowie siać. Cresc. 578. — §. 6.

Koniki, stolce, słupy dwa, na których trepy przy budzie szkułnej prowadzą do rudla. Magier. Mskr. bie bepben halfen ober fünften ber îreppe beâ ©tcuermannê auf ben glttßfcßiffen. KONINA, y, i., mięso końskie, ^ferbflcifd).

Boss. K0HHH8, KOHeBima. Zachciało się lwowi koniny.

Ezop. 15. KONIOR1EG, u, m, hippodromos, miejsce gonitw końskich. Klecz. Zdań. 76., ba$ ^ferbereitnen, ber 3iennpla$ für bte ^ferbe. KONI OGON, u, to., ziele, equi-setum Linn., SRoßfcßwanj, prząsłka, wielką ma podobę z włosy koniego ogona, iIrzed. 78. (Eccl. KOHeromiTeab stangret, woźnica). '"‘KONIOMANIA, ii, ź., KONIOSZA-LENSTWO, a, n., przesadne lubienie koni, passya do koni, bie ^ferbetoUßeit ; Eccl. KoneneHCTOBCTBO, Graec.

1717iop&.Vin ; adj. KOHeHGHCTOBTj, i7T7iOfitivr]Ç ; verb. KOHeHeil-CTBOBCTByto, Graec. i7i7iofictvŚG). KONIOP-ŁOGH abo KO-N1STRACH ziele, hippophobas, achoemenis. Prm. 24, 17. spferbefcfyeuc, ein ^raut toooor fic^ bie ^ferbe (dienen foileit.

Cn. Th. "KONIOR YŚ, ia, to., hippardium. Chmiel. 1,

591. KONIOWY, a, e, od konia, koński, ^Iferbe *, be$ ÿferbeê. Maść koniowa. C/esc. 683. KONISKO, a, n., koń duży niezgrabny, drabina, bucefał, koń szpetny, szkapsko, ein ßctßiitßeö Sjjferb; Boh. konisko; Sorab. 1. ko-nisko; Sorab. 2. konisko,- konischcżo; Rag. kognina;

Ross. Jiouia4HUa. KONITRUD, u, m., ziele, gratiola, ©ita* benfraut; gdy go konie chciwie pożywają, bardzo się trudzą i spracują. Syr. 468. O zielu tym rozumieją, że przy nim konie stanąwszy, tak się pocą, jakby na nich

dynalskie, ba^ ©OrtClane; Rag. zâtvor kardinaalski.

kto biegał; ale raczej ztąd konitrudem nazwane, że go ‘KONKLAWE, pokój na schadzkę Kardynałów, obrady Kar-konie tak chciwie jedzą, że się aż utrudzą. Chmiel. 1

645. konie od niego chudną Kluk. Dykę. 2, 33. KO- KONKLUDOWAĆ, ał, uje, act. niedok., wnosić co zkąd, NIUCH, a, m., stadny, stadowy parobok. Cn. Th. ber    einen ©cßlnß machen, fließen. KONKLUZYA, yi, z., wnio-

©tallfnedjt, ^Jferbefnccbt. Boli. konar, (koni? rostrucharz);    sek zkąd, ber ©eßluß, bie ©cßlltßfolgerung ;. (Ross. C4b4-

Slov. konjr, konar; Bang. lovüsz; Sorab. 1. konieżer ;    CTBte, 3aKJioneJHOCTb , bhbo^l , ob. Wywód). Konkluzya,

Vind. konjar, koinski hlapez, koinik ; Croat. konyór;    termin prawny. Po wyprowadzonej indukcyi sprawy, po-

Dal. konar, konuh ; Ray. kognâr, kognuhar, kognuh;    daje patron konkluzyą jej, w formie dekretu tego wszys-

Bosn. kognar , kobilar; Slav. konjâr; Ross. Komoxb ; (ko-    tkiego, co z informacyi wywiódł na pożytek strony swo-

H0B04X, K0H0B04CUb I. amator koni, ‘koniarz, 2. Złodziej    jej. To samo czyni patron z przeciwnej strony. Kras.

koński ; kohobo4Ctbo kochanie się w koniach) ; Eccl.    Zb. 1, 469. Konkluzya przypisana z pompatyczną do

KOHentrraTejib, oxothhk'l 40iiia4HH0Ä.    herbownego klejnotu alluzyą, mile przyjęta. Mon. 65,

KONIUCZEK ob. Koniuszek.    302. zamknięcie mowy, ber SBeftfyhtß ber SRebe, peroratio.

‘KONKORDOWAG, ał, uje, act. niedok., porównywać, zno- Wal. 251. Poczta konna i wozowa. S. Grodz. 2, 78.. sić z sobą, mit etnanber oergleidjen. Trzynaście latopiszców    bic rettenbe uttb fabreitbe $oft. Konna bitwa, etne ©cbladjt

zgadzałem, konkordowałem, i w jedno miejsce dla wy-    ju ^Jferbe, mit ber ^aoallertc. Konny żołnierz * jezdny,

badania prawdy znosiłem. Stryjk. 58.    Konne wojsko » konnica, jazda, kawalerya. KONNY , ego,

KONKUKENCYA, yi, i, 1) zbieganie się ludzi, ber    m., subst. jezdny, jeździec, ber Leiter, Vind. koinnazh,

bûS 3»[flntmcnlaufeu ber Ceute. Liczna była obojéj płci    koninazh, koinik, shitnik, konjanik, jesdazh; Carn. koj-

konkurencya. Tr. — 2) Ubieganie się o co, o urząd, o    nék; Croat. konyanik, katan; Dal. konik, konynik ; Hung.

pannę w małżeństwo, b(tg 33en>erben urn etma$, bas 21ît*    lovas, lovvagh, lovagos ; Slav. konjanik; Bosn. et Rag.

fließen. W konkurencyą się o ten urząd odezwał. Tr.    kognik ; Ross. et Ec.c.1. iîoiimiiikt> , KtCitALiiHKi. Konnych

Kawaler zacnego urodzenia oświadczył mi się z konkuren-    było sześciu, fed)8 Leiter ober fed)â SUfattlt JU ^ferbe. Kon-

cyą do naszej córki. Teat. 26, 88. KONKURENT, a, m.,    ny, posłaniec konny, kursor, goniec Boss. i340B0H,

ubiegający się za czym, starający się o co; ber SDîttbemer*    BepxOBOit

(ob. Siemię); Sorab. 2. konope ; Sorab. 1. konepa, ko-nepe, konepy; Vind. konopla, konopie, (cf. Vind. konop * powróz, konoplar * powroznik) ; Croat. konoplya , (konop «powróz); Carn. konopie; Dal. konoplye; Rag. ko-nopglje, (konop funis)\ Bosn. konopglje, konopina, ka-navaç, kudiglja ; Slav. konopja; Ross. KOHonejifc, koho-mh, KOHonejbKa, kohoilm. neHbKa, ob. Pieńka; Grae-colat. cannabis, canapa ; liai, cannapa ; Pers. cannab; Lat. med. canvum, chamoerum ; Gall. chanvre; Angl. hemp; Svec. hampa ; Holl, hamp, hennep; Ger. bergauf, cf. ©anneoaê 21 big.); roślina przędzodajna; płótna z niej nie tak przednie jak ze lnu , ale wielorako przecie zdatne. Prócz tego z konopi robią liny powrozy, sznury, sieci, żagle. Kluk. Bośl. 3, 330. Konopie samica ma rózgi cieńsze bez gałęzi i nasienia , a te zowią szuszki abo płoskonki; Boh. poskonna konope; Boss. imockohb,. fttttttttel, 23aftltng ; samca zaś, który nie kwitnąc daje nasienie, zowią głowaczkami, maciorami. ( Boh. hlawata konope). Syr. 822. Ład. H. N. 76. ber @aatßanf. [Błąd. ber fttmmel zowie się konopia samiec, a 6aatßaitf samica. Dóbr. Zgodnie z tern mówi Ładowski w powołanem miejscu: Konopie są dwojakie, które dochodzą wcześnie zowią się ploskonią ; drugie nie kwitnąc, dają nasienie i są maciorami abo glowatkami — 2]. Właściwemi konopiami zowią głowaczki. Kluk. Bośl. 3, 330. Lnu i konopi kłuba albo kopa garści. Przędz. 109. Z nasienia wybijają olej na różne potrzeby. Ład. H. N. 76. ztąd konopie wiejską oliwą chłopi zowią. Ob. Post. A. 2. Już nie pomoże rózga, ani konopie (postronek z konopi). Burl. B 3. Sporo jak konop' roście. Cn. Ad. 1081. cf. jak grzyby

mie bte 23tlje. Szczupły, szczury, cienki, glista, konop'. Cn. Ad. 1138. fo buntt unb bürr, mie ein ipanfftengel, (Boh. konopaly wysmukły, smagły).— Ni ztąd ni zowąd, wyrwał się jak Filip z konopi. Teat. 33. d, 37., ib. 18. b, 10., Mon. 73, 51. (cf. Filip); er murbe uorlaut.— (Slov. Prov. Ne wi, kadè s konopi, non reperit rimarn, nie trafił). Oganiać konopie. Rej. Zw. 237. (niepotrzebna robota). Junacy, są to straszydła w konopiach, które wewnątrz nie mają serca. Pilch. Sen. list. 2, 287 (więcej huku niż puku). — §. 2. Konop' wodna ob. Korbie-niec ; Konop' Włoska ob Kleszczowina. KONOPIATKA, i, i., gatunek gruszek, bte ipanfbinte. Tr. KONÖP1ATY, KONOPIASTY, a, e, konopiasty koń, alezan roux, eilt

ber, ber Slnfltdjer. Odzywają się różni konkurenci, Jaki KONOP', i, i., KONOPIE, i,plur., (Boh. konope, semenec,. taki się koło damy kręci. Jabi. Ez. 6. gretjmerber, grever. Nauczę ja Waści Panie konkurencie, co to jest, ze mną do jednej sie umizgać panny. Teat. 28, 110.

z., współubiegająca się, rywalka,

KONKURENTKA, i,

bte SDîttberoerberinn, ©oncurentinn. Pójdę, niechaj niezbo-żny Jowisz błąkającą widzi, I Juno niech z wypchniętej konkurentki szydzi. Ustr. Troi. 41. KONKUROWAĆ, ał, uje act. niedok., współ ubiegać się za czym, starać się o co spoinie, ftd) urn etmaś mit bewerben. Nie jestże to rzecz dziwiąca, że syn razem z ojcem konkuruje. Teat.

7, 91. KONKURS, u, m., §. 1. zbieg ludzi, ber 3ufaNt* mettlauf ber Seute, ber 21uflauf. Przy pogrzebie taki był konkurs ludzi cisnących się, aby cokolwiek z relikwij świętego mieli, iż kościoł zamknąć musiano. Sk. Żyw.

1, 419. Nie widzieli mnie, ani z kim gadającego, ani konkurs ludu czyniącego. W. Act. 24, 12., (buntującego lud. Bibl. Gd.). — §. 2. jurid. Konkurs wierzycielów, ber ©ottcurS ber ©laubiger. Przeładowane nad wartość długami dobra, podpadają pod konkurs albo potioritatem hastae. Ostr. Pr. Cyw. 1 , 250. Kupcy długów narobiwszy konkurs podnoszą, i w nogi za granicę. Teat. 21.

6, 4. cf. bankrut. — §. Konkurs, konkurowanie, kon-kurencya, współubieganie się, ba3 ©oncurtren, ber &0tt* curé, ba$ iDîttbemerben; burlesq. KONKURY * współzaloty,

n. p. Na wsi, niedługa ceremonia, przyjdzie w konkury, pokłoni się raz matce i ojcu; dadzą córkę, dobrze; a nie, to jedzie, zkąd przyjechał. Teat. 22, 113. Będę musiał wdziać frak z guzami, i en chevalier zacząć konkury. ib. 54, 21. ob. Zaloty, umizgi.

‘KONNESER ob. Znawca, poznawacz.

wiosnę; er mädjft fo fdjrteß mte ber #anf

na

431

KONKORDOWAG - KONNY.

K O N O P' - KONOPIASTY.

KONNICA, y, i., jazda, kawalerya , bie Meuteret). (Boh. ko-nice stajnia końska); Sorab. 1. konaczé ; Vind. konjnazhi, jesdazhi, koniniki, jisdizhi; Croat. kognadia, konyani-chtvo; Hung. lovashad; Slav. konjici, kavaleria ; Bosn. kogniçi, cetta kognika, jezdiçi ; Bag. kognizi ; Boss.

Komunia. KONNO adverb., wierzchem , na koniu, ju ^fer* be. Żaden na wozie nie siedział, ale wszyscy jechali konno. Warg. Wal. 251. Eccl. kohho, KOHesrt, Ha koh!>.

KONNOLOTNY n. p. żołnierz. Gwagn. 591. szybki na koniu, roßbeflügelt. KONNY, a, e, na koniu jeżdżący, ret* tenb. Croat. konyanihki; Hung. lovagosi ; Slav. konjnicski ;

Boss. et Eccl. kohhuh , KOHHHecKin. Książę ten, dwór tylko chował konny, gdy przypadała dokąd droga, żaden na wozie nie siedział, ale wszyscy jechali konno. Warg.

M;fu(^. Tr. KONOPKA, i, z., KONOPNIK, a, m., K0-

Kras. Zb. 1, 469. biß Senńfltguttg, dśńmuEtgung, tërlattbntfL NOPNICZEK, czka, m., dem., (Boh. konopka, konopasek, KONSERWA, y, z., konfitury suche, robione z kwiatów, girice, girjćek ; Slov. konopka; Hang. kenderitze; Sorab.    liściów i korzonków roślin, końcem zachowania ich od

2. konnopaz; Sorab. 1. konepacżk; Vind. konoplienka,    zepsucia. Dykc. Med. 3, 277., Wiel. Kuch. 403. trocfnc

fietenza ; Garn. repnèk; Croat. jurichicza, (ob. Jerzyk) ;    ©onfttltr. KONSERWACYA, yi, z., zachowanie, utrzymywa-

Ross. KOHon.iaiiKa) ; makolągwa, fringilla cannabina, mały    nie, btC Cśrfyaltltltg. KONSERWOWAĆ, ał, uje ad. niedok.,

ptak na grzbiecie rudawy, żywi sie ziarnem konopnym,    skonserwować,zakonserwować,dok.,erhalten, èetvafyren. Rzecz

lnianym i makowym. Zool. 222. Kluk. Zw. 2, 256, ber    na swoim miejscu każda położona, konserwuje sie dłużej.

Hänfling, cf. dzwoniec. — 2) Konopka, ziele, Melica\    Zab. 16,19. KONSERWATOR, a,m., zachowywacz; wszcze-

Linn., kosmata, dilata; gładka, nutans", błękitna cae-    gólności: osoba duchowna, wyznaczona na obronę praw

rulea. Jundz. 115. ^erlgraö. Konopka ziele, alisma. Cn.    i przywilejów zakonnych według prawa duchownego.

Tli. grofdjfraut; angielski trank. Syr. 827. SBalbblume; ża-    Kras. Zb. 1, 469. ber Orbcirêuerfediter, ber bte Sîccfyte ettted

bieniec. Jundz. 217.— Ross. KOHonejtbtiHKb, rpima koh-    £)rben3 p öerttyetbtgen fyat.

CKaa eupatorium cannabinum, 3Baf[crbo(teu, ob. Sadziec KOŃSKIE, ich, n. subst., miasto w Sandomirskim. Dykc. konopnica. — 3) Konopnik, Cr'oat., Rag., Vind., Bosn. konóp * powróz konopny, eilt £)aitfftricf. Lecą pociski, głazy, i uwita Przyprawa ogniów w smolnym konopniku.

Chrośc. Fars. 430. KONOPNICA, y, z., Eupatorium cannabinum Linn., Sadziec konopnica. Jundz. 405. gatunek upatrku. Kluk. Dykc. 1,211. SSafferlwtf, $trfd)flee, SBaffcr* boft. Ross. KOnonciibHHicB, rpima KOHCioa. KONOPNIANY,

KONOPNY, a, e, od konopi, $attf⁵. ttott §attf ; Boh. konopny; Sorb. 1. konepacże; Vind. konoplen ; Ross. et Eccl. KOHOibiaHbifó, KOHoncjbHbiH. Płótno konopniane, konopne płótno. Przędz. 28., Carn. konopnina. Nasienie konopne. Zool. 222. (ob. Siemię). Pole konopniane Boh. konopiśte ; Ross. kohomhhhicb. ‘KONOPACZYĆ cz. niedok., konopiami, kłakami konopnemi pozatykać, n. p. skadłu-biny w okrętach, calfatent; Ross. KOHonariiTb, KOHOnaay,

Geogr. 2, 40. eilte Stabt in ber SBoiro. Sattbotntr.

KOŃSKI, a, ie, od koni, ^ferbe*, fEoß*. Boh. końsky; Slov. konskÿ, koński; Bosn. et Rag. kognski; Vind. ko-inski, konjski; Garn. kojnske ; Sorab. 1. konacżć, ko-niazy; Croat. konyszki; Ross. KOHbCKiił, KOHeBifi, aoiua^H-ltbiH. Mięso końskie Tatarom smaczne. Kluk. Zw. 1 ,

189. (ob. Konina). W czwartym roku dopiero źrzebcowi wyrastają wszystkie zęby końskie. Końskie zęby są długie, szerokie, brudne, mające dołki, bób koński zwane. Zrze-bięce są krótkie, białe, gładkie. Kluk. Ziv. 1, 157. Koński kupiec* roslrucharz, ber JîojJtctitfdjcr. KOŃSKIE stado * stado koni, Ross. Taóyirt, TaóyHeuL, eilte Stutterci). Koński targ, końskie targowisko Ross. KOimaa. Koński targ, czyli Królewska ulica w Warszawie. — Mucha końska, (ob. Rąk). Stajnia końska, koniarnia, Vind. OKOHOnaTHib, OKOHonamiBaTb, BbiKOtionaruTb, BbiKOHona- konjarniza, shtala, konjarnishe; Rag. kognùscniza; Ross.

MHBaTb, nepCKOHOIiaiHTŁ , AOKOHOnaTHTb, 40K0H0ITaMHBaTb. KONOTATKA, i, z., nanotowana rzecz, baö Slitgemerîte, bte Slnmcrfltttg, 9Î0te. Chcę przysięgą stwierdzić konotatki. Teat 43. c, 48.

KONOWAŁ, a,

Komouina. Koński ogon ziele, ob. Koniogon. Koński kopr, phellandrium, rodzaj i gatunek rośliny, nasienie lekarstwem dla koni. Kluk. Dykc. 2, 179. fpferbefatlteit, Söafferfettcfyel. Końskie, po końsku adverb., nad) 21rt ber

m., ber fMfdjmtb, ftaÿitcitfdjmib, fRoßarjt;    Çferbe. KOŃSKONOGI, a, ie, nogę końską mający, pfer*

Boh. konjr; Bosn. kognuk; Rag. kognùh ; Ross. koho-    beflijMg. Ludzie końskonodzy, hippopodes. Chmiel. 1,104.

BajfL. Konował sztabowy ma razem i kowalstwo umieć; KONSOLACYA, yi, i., pocieszanie, ber ïrofh Sk. Zyw. 2, powinien znać lekarstwa i wszystkie defekta końskie, in-    146. Konsolacya, uciecha, rozkosz. Mon. 67, 311. —

strumenta konowalskie i kowalskie mieć. Kaw. Nar. 197.    g. per excell. Dzieci, dziatwa, cf. błogosławieństwo boże,

Konia łykawego żadenby z Włocli i z Hiszpanii kono-    Ütttber. Jejmość Dobrodziejka jak się ma? a godna kon-

wał nie wyleczył. Haur. Ek. 149. KONOWALSKI, a, ie,    solacya w jakim zdrowiu zostaje? Żab. 13, 198.

od konowała, jftoßarjtä « . Ross. KOHOBaaOBij, KOiiOBajibHbiH. KONSONANS ob. Spółgłoska ; oppos. vocalis, samogłoska.

W szkole konowalskićj wszystkie konowały bieg nauki KONSP1RACYA ob. Sprzysiężenie, spisek; cf. rokosz, swojej odbyć są obowiązane. N. Ram. 15, 310. Instru- KONSTANTY, ego, m., imię męzkie, n. p. Konstanty Wol-menta konowalskie. Kaw. Nar. 197. KONOWALSTWO,    ski, Constantius. KONSTANTYN, a, m., imię męzkie, Con-

a, n., sztuka i nauka konowalska, bte fRüßarjenepfiutft.    stantinus. KONSTANTYNOPOL, a, m., Carogrod, Stam-

‘KONOWALIĆ bydlęta. Wolszl. 26. leczyć, Elftere Ęetlen.    buł, stolica Turecka. Dykc. Geogr. 2, 40. Eccl. KoHCTaHTHHb

KONRAD ziele, Kurdwan , Kunrad, poziemny bluszcz, ©ntt*    rpa^B ; Turc. Istambol, Istanbol, 'Islambol, Konstantanije ;

belrebett. Syr. 613., Sienn. 59.    ^onftantinopel. W dawnych pismach: ‘Konstantynopole,

KONSEKRACYA , yi, z., obrządek duchowny, przez który    n. p. Stryjk. 702. Birk. Gt. Kun. KONSTANTYNOPOLA-

pewna osoba bierze władzę pełnić obowiązki stanu! swe-    NIN, a, m., Stambulczyk, rodem z Carogrodu, Carogro-

go. Kras. Zb. 1, 469. bte fêtttnmfmitg, bte SBcilje; ob.    dzanin ; eftt ^oitfłanttnopolttaner. Krom. 478. Eccl. H,apo-

Benedykcya.    rpa^eu-B. KONSTANTYNOPOLSKI, a, ie, KONSTANTY-

KONSEKWENCYA, yi, z., co za czym idzie, wniosek,    NOPOLITAŃSKI, Sîonftanttnopolttantfd). Konstantynopolski.

skutek; bte    bie Folgerung.    Stryjk., Krom., Biel., Pim. Kam. 29.

KONSENS, u, m., termin prawny, instrument od zwierz- KONSTELLACYA, yi, i., Konstellacya jest pewna liczba chności dany, zezwolenia na to, co podpada jej szafunkowi, gwiazd przyległych sobie, i od figury, którą ich czyni uło-

453. Konsyliarz nadworny, appellacyjny i t. d. KONSYLIARSKI, a, ie,    *, f)ofratfy$ *. Boh. konśelsky;

Croat. tolnachnichki, szvetnikov; Ross. coBkTHHnen, co-BiTHHiiiH, coBtTHHqecKi«. KONSYLIARZOWA, y, z.. zona konsyliarza, bte JpOfräthinn, 5Rât^inn. Croat. tolnachni-cza, szvetnicza ; Ross. cOBtTHHua KONSYLIARSTWO, a, n., godność konsyliarska, bie £>ofratlrêfteOe. — §. coli. Ichmość Państwo Konsyliarstwo. Teat. 33. d, 65. konsyliarz z żoną, ber £err $oirath mit feiner ©emahltnn. KON-SYLIARZÓWNA , y, z., córka konsyliarska, bte ipofrat^* toster. Jejmość Panna konsyliarzówna , wysokiej eduka-cyi dama. Teat. 8. c, 42.

KONSYSTENGYA, yi, z., gęstość, miąższość, spójność między częściami rzeczy, bie (Sonfiftenj, natürliche éefchaffenljett ber    eines Körpers. Ziemia urodzajna powinna mieć

dobrą konsystencyą; nie powinna być tęga, twarda, lecz ani zbytnie rzadka. Kluk. Kop. 1, 267. — g. Konsysten-

zenie, albo dla innych okoliczności, różnemi imionami nazwana. Boh. Próg. 8 p. gwiazdozbiór, bte (SonftPllation, Slov. hwézdnatost; Sorab. 1. zwezdżeno; Ross. co3Bt34ie. Całe niebo dzieli się na gromady gwiazd, czyli konstel-lacye. N. Pum. 19, 66. — §. Gwiazd na niebie rozłożenie, czasu narodzenia czyjego, aspekt, pod którym się kto rodzi. Cn. Th.

KONSTRUKCYA, yi, z., termin gramatyczny, znaczący ułożenie słów w mowie. Kras. Zb. 1, 473. bie grammatijche (Sonftmction. ib. szyk, składnia; Vind. befedesloshnost.

KONSTRUOWAĆ, składać, szykować; Ross. conHHHTbca.

KONSTUPACYA, yi, i., zatwardzenie stolca. Krup. 5, 40.

Comp. Med. 215 et 496. Seibeéüerhftrtnng.

KONSTYTUCYA, yi, i., aj polit., ustawa rządowa, Vind. postava, sarozhenje; Ross. yaoweme, ein 9łeidjSgefe£, eine (Sonftitution, SSerorbnung. Za dawnych królów prawa, z radą tylko stanowione, nazywały się statutami; skoro zaś stany weszły w społeczność prawodawstwa, uchwalone    cya nazywają się miejsca wyznaczone lokacyi wojska. Kras.

prawa nazwane są konstytucyami. Kras. Zb. 1, 473. Od    Zb. 1,474. ©tanbgnartiere ber Solbaten. W miastach, gdzie

Zygmunta Augusta prawa konstytucyami przezwano, to    żołnierze mają konsystencyą, rzadko który mąż jest pa-

jest, uchwałami senatu i stanu rycerskiego przy boku    nem żony swojej. Teat. 15, 46.

królewskim. Zub. 5, 418. Ossol.; te już od tego czasu    KONSYSTORZ, a, m., (KONSYSTARZ. Cn. Th.); sąd du-

Polskim językiem pisane były. Skrzet. Pr. Pol. 1, 6. Kon-    chowny, trybunał biskupi i każdej duchownej jurysdykcyi.

slytueya 5go Maja r. 1791, pamiętna pod tytułem Usta-    Kras. Zb. 1, 474. baä Śonftftorium; Boh. konsystor; Eccl.

wy Rządowej. Ust. Konst. 1. — §" ogólniej Prawo, prze-    riyHCKaa H3Óa, TiyHCKOH npHKaab, (cf. ciwun). Wolność

pis, ©efe$, SŚorfdjrift. Znak pierwszy, a powiem to śmie-    zupełną mają dyssydenci ustanowić konsystorze. Vol. Leg.

le Zguby naszej, konstytucyj wiele. Tward. Mise. 113.    7, 576 Będziesz przyczyną, że się po konsystorzach

Podał fundator zakonowi regułę albo konstytucye, a w    włóczyć będę za rozwodem. Teat. 21. b, 10. Konsystorz

nich sposób życia świątobliwego. Sk. Zyw. 2, 432. — b)    najwyższy Ross. nepBonpecTOJiie. KONSYSTORSKI, a,

phys. Konstytucya ciała * kornpleksya, bic Ceibeêcoriftitutiou.    ie, KONSYSTORYALNY, a, e, conftftorial *. Boh. konsy-

Vind. telefnu napraulivu, shivotnu vshafanje; Ross rfc-    stofsky.

joaiOHceide ; Eccl. hmctbo, hmFhctbo. Wiek, konstytu- KONSZACHTY, KONSZÀFTY, KUNSZAFTY, ów, plur., (cf. cya, choroba pacyenta, przepisują lekarzowi gatunek i    Germ. Ennbfchaft 51 big.); Ross. rnauiHH, (cf. szachry; cf.

miarę i porządek lekarstw. Pilch. Sen. 57. KONSTYTU-    szachrajstwo; cf. Sorab. 1. fchaft interes, fchafżik interes-

CYJNY, a, e," od konstytucyi, (£onftitntion$ *. Sejm kon-    sik) ; tajemne z kim porozumienie i układy, Ross. no 4-

stytucyjny roku 1791.    bo^, geheime^ Seritänbnip mit jemanben. Na co on się

KONSUL, a, m., (Boh. konśel radzca) ; u Rzymian miał    tak często do ciebie nawija, co za    konszachty twe z nim

najwyższą władzę do roku, a dwóch ich corocznie obie-    do kata? Min. Ryt. 1, 144. Czy    i ty nie wchodzisz z

rano, ein iRömifdjet (Sonfttl. Teraz konsul, nazwisko ludzi    n:m w konszachty? Teat. 30. c, 12.    Twoja kmoszka kon-

autoryzowanych od monarchy, rezydujących w miastach szachtami swemi z tych labiryntów cię nie wyprowadzi, obcych, dla dozoru handlu kraju swego. Kras. Zb. 1,    Mon. 75, 671. Jej to konszachty.    Teat. 11. b, 83. KON-

474. ein (Sonful in einer #anbelśftabt. KONSULAT, u, m.,    SZAFTOWAĆ się z kim recipr.,    Ross. uiauimmaTb, w

KONSULOSTWO, a, n., urząd konsula, Ross. 4yMH0Ha-    poufałe porozumienie zachodzić, im »ertrauien 9?erftânbniffe

najibCTBO. Konsuloslwo we Francyi. N. Pam. 17, 262 et    mit jemanben leben. Z panem się nie konszaftuj, ani zar-

18, 392.    tuj z panią, Boć takowe żarty kiedyś zganią. Kochow. Fr.

KONSYDERATKA, i, z., kieszeń u sukień kobiecych rogo- 53. (cf. ‘bezpieczny).

wych, eine Safdje an ben Sügelroden.    Zaczęto mię ubie-    KONTEKST, u, m , a) rzecz w    piśmie    zawarta, ber ^ntyalt,

rać; włożono mi sznurówkę, do tego przywiązano kon-    3nbegrift. Tr. — b) Związek pisma. ib. ber 3uianmtntlmn8*

syderatki. Teat. 58, 52. Będziesz się śmiał, gdy ją oba- KONTEMPLACYA, yi, z., Sk. Zyw. 1, 418. rozważanie, bic czysz w brylantach, z różem i konsyderatkami. ib. 41,59.    ^Betrachtung, n. p. Uważanie natury bozkićj, kontemplacya.

KONSYLIARZ, a, m., radzca, ber 9îath, £ofrath. ‘Konsul-    Klok. Tusk. 166, ob. Bogomyślność, bie Sefchaulichfeit, ba3

tor, sowietnik. Steb. pr.; Boh konśel, koncèl; Slov. rś-    befthauliihe ßehett.

niecześć, hańba, pohańbienie.

B'bTHHKX. Najpierwszy, najstarszy, prezydujący konsyliarz KONTENT, a, o, (Kopcz. Gr. 2, p. 169.); kontentniejszy

Compar. ; kontent z czego » przestający na czym, vergnügt, jufrieben mit etroaä; Carn. sadovoln; Vind. dovojlen, sado-

déc; Vind. fvitnik; Carn. svjetuvavz,    posvjetuvavz; Slav.    ‘KONTEMPT, u, m., Star. Ref.    22.,    Kulig. 49. wzgarda,

vichnik ; Croat. szvétnik, tolnâehnik,    véchnik; Ross. CO-    niecześć, hańba, pohańbienie.

Ross. nepBOCOBtTHHKb. Dla nienawiści między konsylia-rzami, zdrowa rada nie może być na placu. Lub. Roz.

55

K ONSTRUKCYA - KONSYLIARZ.

KONSYLIARSKI - KONTENT. 433

Słownik Lindego wgd. 2. Tom II.

volen , sadovoljan , sadostjen , sadostliu ; Slav. zadovoljni ;

guitgt fetętt. Boss. et Eccl. oy^okuhtii ca, y40B0JbCTB0BaTL-ca, 40B4fei0CH. Często opuszczał obiady^ swoje, konten-tując się kawałkiem chleba i wodą.' Sk. Zyw. 2. 145. Statut Edwarda nakazuje, aby każdy najwięcej dwiema potrawami kontentował się. Ostr. Pr. Kr. 1, 219. Wielbłądy małą rzeczą się kontentują. Haur. Sk. 324. — b) Ucieszać się czym, fidj on etmaS nergnugen, btrnm ergeben. Reczką piwa dłużej się może kontentować samodziesiąt, niźli garncem piwa samotrzeć. Lek. C. 2.

Croat. zadovôlyen; Hoss. 40B0;ibHbiH; Eccl. camoaokoauii.

Z tych zwyczajnie ludzi najbardziej jesteśmy kontenci, co się z nas najlepiej kontem i być zdawają. Zab. 13, 72.

Nigdy człek nędzny nie jest kontent z swojej doli, Zawsze pragnie, a co ma w ręku, to go boli. Nar. Dz. 5,

49. Kto kontent z siebie, ten mędrzec prawdziwy. Zab.

15, 376. Ryć kontent sam z siebie, jest to znak pewny złego gustu. Zab. 5, 71. Gdzież są ci ludzie, co z swojej własności tyle kontenci, że już więcej pragnąć nie ‘KONTERFEKT, ‘KONTERFET, u, m., z Franc.₃ odrysowa-myślą? Zab. 8, 270. Nigdy nie kontent człowiek z swego    nie, odmalowanie, wyrażenie czego z wizerunku, obraz

stanu. Jabł. Ez. 174. Rłogosław iony, który z swego kon-    przemalowany abo wyrysowany z drugiego, baś ©ontrcfdt,

tent. Sk. Kaz. 468. Nie zawsześmy szcześliwemi, ale    ba$ ©emalbc. Płacić mają od galonów, rzeczy haftowa-

kontenci zawsze być możemy. Zub. 13, 74 Kto kontent    nych, konterfektów, szkatuł. Vol. Leg. 4, 80. Ten słaby

z mała, żyje bez mozołu. Hor. 1, 279. (cf. to pan zda-    a niedokładny na drobnej tablicy wyrażony konterfekt tych

niem mojém, kto przestał na swojćm).—§. cum lustrum.    dzieł. Zab. 4, 115.— Transi. Wzór, wizerunek, b(T$ 5DÎU*

1 groszem kontenci, gdy z poczciwej pracy, Użyjmy do-    fier. Straciliście nie panią, lecz konterfet żyw’y wszys-

brój chwili. Kras. List. 2, 100. — §. Kontent » wesoły,    tkich cnót. Groch. W. 526. Kuryusz, on skromności

dobrego humoru, nieposepny, wypogodzony, Vind. gme-    Rzymskiego stołu przednie doskonały konterfet. Warg.

ten, vefel, frôlüti'b, ncrgmigt. Kontent, jakby go bocian    Wal. 122. KONTERFETOWAĆ, aï, uje ad. niedok., od-

nosem iskał. Jabł. Ez. 15. (cf. bocian). KONTENTA, ów,    rysować, odmalować, cimierfctjen, rtbmaleit, propr. et ßg.

plur., rzecz w czym zawarta, ber 3nljCtlt treść, suma. Tr.    Patrz, jako właśnie tę twarz nam konterfetują. Groch. W.

KONTENTA, y, z., KONTENTACYA, yi, i., uspokajanie    585. Chrystus one straszliwe przygody Jerozolimie tak

żądań, zadosyć uczynienie, przestawanie, ba§ Befriedigen,    konterfetował, jak niekiedy prorocy, gdy przygody mia-

bie Befriebfgung ; (Vind. sadostnost; Croat. zadovölnoszt,    storn konterfetowali i opowiadali. Dial Post. 23. Co lu-

zadovolscliina). Miasto bratu przywraca; tylko co skarb dla    dzie w kim przednie chwalą, tego naśladuj, i kształt

kontenty żołnierskiej (in donativa mili tum) a dla kosztu wo-    czynienia konterfetuj. Gorn. Dw. 38.

ntfj. Tu było trzeba jawnym podeprzeć kontestem prawdę. Pot. Zuc. 61.

jennego wybiera. Krom. 70. Ry kto na ziemi wszystko ‘KONTEST, u, m., przyświadczenie, ba3 Bezeugen, bfld 3cltGs miał;, nasycenia, kontentacyi i uspokojenia w tym niemasz.

Sk. Zyw. 2, 298. Łaska J. Kr. Mości każdemu z was przystojne kontentacye obmyśli. Birk. Chodk. 10. (nadgrody, ‘KONTO, z Włosk., n. p. Na moje konto. Teat. 24, 98. ob. Belohnungen). Arab dla bezpieczeństwa miał nas przez tę Rachunek, rejestr, drogę, za słuszną kontenlaeya prowadzić. Warg. Hadz. KONTOR ob. Komendor.

gegen. Lecz coż czynić, gdy bogów przeciwne ustawy Nieboć to w- kontr nam, rzucać chce grom niełaskawy? Min. Byt. 1, 98. Nie idę w kontr twym żalom, ni o-nych potępiam, ib.. 148. Niebo ci się sprzeciwia, w kontr ci wszystko czyni. Teat. 44, 36. K0NTRADYKCYA oh. Sprzeczność; Boss. pa3HOptnie.

117. — $. Kontenlaeya, łasztowe, w Gdańsku, płaca od w KONTR avdverbiul. , w brew,- prosto przeciw, gerabe ent* każdego łasztu zboża przez kupca zakupionego, szyprowi.

List. 159. ein ©elbgefcfyenf oon jeber 8aft ©etreibe. KONTEN-TECA, y, z., [z \\ło'k. 6] ukontentowanie wielkie, uciecha, rozkosz , grüßet! Bergungen. Im mniej czasu bywa do uciechy, Tym w kontenteey większe są pośpiechy. Ghrośc.

Ow. 285. Przyjemną to im będzie kontentecą. Zab. 12,

sużowatelka, stahatelka.

KONTRAKT, u, m., Umowa jakaś, gdy ma pewne przezwisko, na przykład przedaży, kupna etc. nazywa się kontraktem, (inaczej ugodą). Ostr. Pr. Cyw. 1, 231. Vind. pogodba, spraulenje, sgliha, sprava, ber ©Olttract. Kontrakt słowny, kontrakt pisany. Kras. Zb. 1, 475. Słowo jego tyle waży. jak kontrakt. Boh. Kom. 4, 78. Powinności ludzi wiejskich w kontrakty z dziedzicami zamieniać. Ust. Konst. 1, 116. Kontrakt porozumiany, wyde-rek. Cn. Th. Pacta conventa czyli kontrakt króla z narodem. Gaz. Nar. 1, 8. Małżeński kontrakt. Boh. Kom. 4, 73. Tego wieczora mają czynić kontrakt ślubny, ib. 168. KONTRAKTY, ów. plur., zjazd pewnego naznaczonego czasu do pewnego miejsca na czynienie wszelakich kontraktów, ber ©ontraftenumfdilag j. B. in Semberg, ®ubno etc. mo man 511 einer beftimmten 3eü, mie auf bie ÜRefie ober

28. Kniaź. Twój to jest żywioł, twój domowe wrzawy, KONTRAKCYA ob. Skrócenie, ściągnienie; Slov. sużugićnost, W nich kontenteey i swej szukasz sławy. Pot. Arg. 235.

Serce mu się rozsiada, widząc tak dalece Okrutnych nieprzyjaciół swoich kontentece. Pot. Znc. 135. Ludziom popłaciwszy z ich kontentecą , odprawiłem ich. Warg. Budź.

350. (tyle. że byli kontenci). KONTENTOWAĆ, ał, uje ad. niedok., ukontentować dok., a) zadosyć czyniąc rozweselać, befrtebigen, ©einige tlnm, nergmtgeit, Vtnd. sadovoliti, sadovoljati, sadostili, safititi smuetuvati, dopokojati, po-tolashiti, vtashiti, pomirnati ; Croat. zadovôlyujem ; Hoss.

Wc Panią widzę ęudza bieda kontentuje. ib. 5. c, 28. Kontentować sie czym * przestawać na czym, fié mit etnmS begnügen, barnit sufrteben nnb ner*

r, li.

40B0übCTB0BaTb, J40B0JIbCTB0ßaTb ; Eid. 40B0JIHTb. Nie myślał tylko żądze swoje kontentować. Jabł. Tel. 25. Poety kontenlują lub ćwiczą umysły. Kor. Hor. 17. Jak to człowieka kontentuje, kiedy .sie co dobrze drugiemu czyni. Teat. 54

ben 3«t>rmarft Çinreifet, um Contracte »ergebener 2lrt abju» kuje talery. Gom. Wl E 4 b. Część z żelaza, cześć z fcbliejklî. Przypadki, jakie mi się zdarzyły na Lwowskich kontryfału. A. Khan. 225. — *§. Kontryfał. 1 Leop. Exod. kontraktach, krótko opiszę. Zab. 11, 158 Kontrakty Lwów- 8, 2. (bursztyn. 3 Leop.)

febeinen oor ©eriii)t. Pozwany jeśli na pierwszym roku nie stanie, będzie zdań w kontumacyi, to jest, w winie niestania. Herb. Siat. 468. — Kontumacya, kwaranta-na, przytrzymywanie podróżnych dla doświadczenia co do chorób zaraźliwych, bie Kontnmaj, Öuarantatne. Dom kontumacyi. Pum. 83, 2, 195. KONTUMACYALNY, KON-TUMACYJNY, a, e, od kontumacyi, Kontitmace *. Zaoczne czyli kontumacyjne dekreta te są, które w niestawianiu się jednej, druga strona zyskuje. Kras. Zb. 1, 230. Zaoczne kontumacyjne dekreta. S. Grodz. 2, 159.

skie tego roku mizerne były. Zab. 3, 204. Jak Dubno KONTUMACYA, yi, z., niestawanie u prawa, baê 9îi$ter» Dubnem, tak jeszcze takich nie było kontraktów; zjechała się moc straszna państwa pożyczać pieniędzy u chudych pachołków. Zab. 13, 187. Wysłani na kontrakty już plenipotenci; Ten przedaje wpół darmo; a wdzięezen ochocie Dał ułomek kradzieży kupiec w dożywocie ; Ten zastawia za bezcen; ów fałszuje akty; Tak to robią szczę-śliwych zyskowne kontrakty. Kras. Sat. 42. KONTRAKT-N1K, a, m., Cn. Jh., kontraktujący, ber Kontrahent». KONTRAKTOWY, a, e, od kontraktu, KüntractÖ*. Kontraktowa forma , kontraktowa zmowa. Cn. Tli. — Kontraktowy,

ego, n. subst., co się od wygotowania kontraktu płaci, KONTUSZ, a, m., KONTUSIK, a, w., demin. (nom. Turc. Kontractêgebüfiren. Kwitowe i kontraktowe po wielkich    et Tatar. cf. Medorum xctvdvç; ale Turecki kontusz, ma

dobrach komissarzowi czynią znaczny kapitał. Kras. Pod.    inny krój jak Tatarski i Polski. A. Czart. Mscr). — (Croat.

2, 32. Aby odtąd komisarz kwitowego, kontraktowego,    kontuss, kabanicza, zranszka halya * szlafrok ; Hung: felsö -

zgoła żadnego daru od urzędników i poddanych nie wy-    kontös; (cf. Croat. kńntosc « kożuch ; Hung. kóntós * rękaw);

ciągał, ib. 201. — §. Od kontraktów, beit Kontractennnt*    Bosn. kuntuscja, haglina gorgna; Carn. kandush; cf. Boss.

fdjlag betreffend Informował mię, skorom tylko przyjechał,    KjHThiui'L długa suknia kobieca, KO<i>Ta kontusz kobiecy;

o zabawach kontraktowych. Zab. 11, 160. Lichwiarz kon-    derm. $antnfc(j; cf. Lat. contunculus); zwierzchnia szata

traktowy. Teat. 24, 67. KONTRAKTOWAĆ, ał, uje, in-    Polska, także ubiór biafogłowski, baê polnifcfye Dberfletbj

trans, niedok., kontrakt czynić, einen Kontract tnadfen n. p.    and) eine SBeiber * Kontnfd;e. (Slav. haljina). Kontusze, żuki

z kim o co. Różność kontraktowania wyraża wierszyk:    i czuhaje, wschodowe ubiory. Tward. XVI 201. Równie

niałe. Teat. 29, 25. (w stroju Polskim, jak we Francu-zkimj. W kontuszu już tego wieku człowiekowi trudno żyć. ib. 15. c, 19. (po staropolsku). Widzieliśmy ordery, całujące i ściskające wytarte kontusze , żeby mogły pieniędzy dostać, ib. 28, 92. (ubranych w dawnych kontu-szach staropolaków). — Z wylotami kontusiki, strój niewieści. Comp. Med. 705.

do, ut des; do, ut facias; facio ut des; facio ut facias.    pod kontuszem, jak pod frakiem, znajdują się serca wspa-

Kras. Zb. 1, 475. Kontraktować o liwrunek, o pracą Ross. no4pa4HTb, no4pfl*aTb.

KONTRASKARPA, y, i., ob. Przeciwskarpa. Jak. Art. 3, 297. wybieżka. Tr., bie Kontreffarpe. KONTO AST, u, m., odbijanie się; Ross. np0THB00ópa3H0CTb. KONTRASTOWAĆ;

Ross. npoTHBOOÓpamaib, npoTHBOo6pa3im> ; ob. Odbijać.

KONTRÀWALLACYA ob. Przeciwkołokopy. Jak. Art. 3, 297.

san, mortadella. Wlod. (z Łac. contusus); wyciśniony sok z mięsa w moździerzu tłuczonego. Wiel. Kuch. 403. tint fräfttge ftldfcbbrüfte »ou geftampftm ^letfc^e. KONTUZYA, nagniecenie, eilte ÖUCtfcftUitg ; Carn. bunka, pèrhnâk; Ross.

KONTRAWENCYA, yi, i., nieposłuszeństwa w zadosyć KONTUZ [Cn. Th.), KONTUZA, y, z., teraz abucht, salse-czynieniu dekretom już zapadłym. Kras. Zb. 1, 475. Un« geitorfam Gegen bereit gefällte èecrete. KONTREFAKCYA, yi, i., zfałszowanie n. p. pieniędzy, lub też przedrukowanie książek nieprawe, b«3 ^admuinjen, 9?adjbntcfen, ber 9?acfybnt(f. Kontrefakcye robić Ross. n044t4aTb, n044l>- naamHKa. jtbiBaTb; co kontrefakcye robi, fałszerz n044l>JbmHKt. KONTYNGENS, u, m., cześć, którą kto z repartycyi do KONTROLLA, i, z., sposób sprawdzenia rachunków', ra- składki przyłożyć się winien, ba3 Kontingent. Yind. per-portów, bie Kontrolle; Vind. prutipifmu, prutirazhun. KON- noshba, donofek.

1. wobstaynofczeno ; Vind. napreipelanje. KONTYNUOWAĆ , ał, uje act. niedok., dalej prowadzić, dalej postępować, dalej ciągnąć, forifu^reti, fortfe|en. Sorab. 1. wob-staunofeżam ; Vind. napreistaviti, napreipelati, napreipo-stavlati; Eccl. nfiOBABHTii, uponAHiiATii. Trzeba nam kontynuować i skończyć to miłości oświadczenie. Lach. Kaz.

KONTRAKTNIK - KONTRYFAŁ.

KONTUMACYA-KONWALIA. 435

TROLLER , a, m., trzymający kontrollę; Vind. prutipifar, KONTYNUACYA, yi, z., dalszy ciąg, bte $ortfe£ung. Sorab. razhunavishar, raitingpelauz. KONTROLLOWAĆ, cz. niedok., kontrollę trzymać, controUiren. Vind. prutipifati. KON-TROWAĆ nijak, niedok., w kontr iść, sprzeczać się, prze-ciwić się, [id; ttuberfejsen, totbcrfprecben. W dyskursach, które nie raz kontrując mi wzniecił. Jabl. Tel. 189. KON-TROWERSYA, yi, z., wątpliwości o wierze roztrząsanie.

Cn. Th., Kontrooerfen, ©Imiben^ftreitigfeiten. KONTROWER- 1, 249.

TOWAĆ z kim przed sądem * spór wieść. Pr. Chełm. 44. KONWALIA, ii, z., Boh. konwalinka; Carn. shmarniza; Vind. einen gîecbtésftrett fuhren.    mainikna rosha, rukalza; Croat. gumbelium, gumbelia; Dal.

KONTRYFAŁ, u, m., Zynek, u-.złotników szpianter albo    dragolyùb; Bosn. çarev çvjet, bokaricch; Ross. 4aH4UUib;

kontryfał, półmetal. Konwisarze zamieszują go do cyny,    convallaria Linn., ziele znajome z kwiatków białych, ro-

przez co się ma stać doskonalszą. Kluk. Kop. 2, 286. ber    śnie po lasach wilgotnych. Ład. li. N. 27. bie 2JîapbIume,

3inf, ber Spianter; cyna przednia, jak Angielska, englifcfj    kororyczka, liczydło, lanuszka są gatunki. Jundz. 206.

3inn. W kącie siedząc fałszywe z miedzi, z kontryfału lilijka, lanka, padolna lilia.

‘KONWAS, u, m., antwas, ber £>anbfaß. 7V.

KONWOJ, oju, m., odprowadzający żołnierze, ber ©OttüOt), bie Begleitung mit ©olbaten; Slov pratnje; Boh. prüwod. Konwoj do przeprowadzenia złoczyńcy. Tent. 53. b, 22. KONWOJOWAĆ, ał, uje ad. nirdok., pod załogą żołnierską odprowadzać, conootren, efcortiren.

króla, za uniwersałem prymasa z rady nieustającej złożony. Kras. Zb. 1, 475. W bezkrólewiu prymas wydaje uniwersały na sejm konwoka^ yjny, na którym o przyszłym obraniu króla radzą. Sk'zot Pr. l'ol. 1, 269. bte 3ufam» menBerufung, ber 3ilfflwntenBerufung3retd)śtag.

KONWENCYA, yi, z\, 1. wyraża kontrakt albo zaszłą umowę, nie tylko co do prywatnych aktów, ale też do publicznych między narodami. Kras. Zb. 1, 475. bic getroffene UeBer* etllfunft, ber Vertrag. — 2. Konwencya Francuzka narodowa « zjazd pełnomocny narodowy/ ber Monalcomtent. KONWOKACYA, yi, ź., sejm najbliższy po zaszłej śmierci KONWENCYJNY, a, e, — ie adv., od kenwencyi, podług konwencyi, ©onoentioné ». Moneta konwencyjna.

KONWENT, u, m., nazwisko domów zakonnych; Franciszkański zakon ma w szczególności tytuł Conventualium.

, Kras. Zb. 475. etn Drbenêconoent, ein Üîlofter.

KONWULSYA, yi, z..

a, audio.., choroba muszkułów i nerwów, zależy na ściagnieniu nagłym i mimowolnym, które przykraca części ciała pneiana muszkuły i nerwy ku ich początkowi. Dyko. Med. 3, 285. Hass. 4paroia, bie ©onoulfton, Berjutfuitg. Comp. Mm/. 126 Ma konwulsyą, czyli wielką chorobę, lent. 18. />, 66. Konwulsye mieć Hoss. KOÓeHHTŁ, Koóemo.— b) jwid. Konwulsyą dekretów, wracanie się przeciw zapadłym już dekretom do tegoż sądu bez nowo wynalezionych dokumentów albo otrzymywanie podejściem sentencyi przeciwnej dekretowi. Kras. Zb. 1, 475. eine fRedjtécommlfion, (Erneuerung beä ^roceffeś mit Ber» adjtuug be$ firn gefällten Sécrété.

KOOPERACYA ob. Współdziałanie, spólnictwo; Ross, co^ö-ctbo. KOOPERTA ob. Koperta.

KOPA, y, i., (Boh. kopa, 1 » 60;

KONWERS, KONWIRS, a, m.,    §. 1. nawrócony do wia

(2. kopa, kupa kupa); Sorab. 2. kopa, koppa; So>alt. 1. kopen aoervus, (ob. Kopiec); Vind. shop, shnk, (ef. V<nd. kopa * snop, kopa, ko-piza » brog, kop » czub , wierzch, kopast > czubaty) ; Garn. kopa, kopiza»kupa; Bosa. koppa, stógh od slamme; Hoss. nona, Konna, KoneHbKa » kupa qu. ef.) ; liczba sześciudzie-siąt sztuk, Boss. uieeTb4ecan,, ein ©djocf, eine 3rtbl non ©ed)jig. Kopa w sposobie rachowania znaczy liczbę 60; jest jeden z wyrazów wielości, na które się w’ dawnych wiekach summy groszy srebrnych rachowały, i tak kopa znaczyła 60; grzywna 48 złoty 30, forto abo wiardunek 12. W- prowincyi Litew'skiéj jest dotąd w używaniu rachunek pieniędzy na kopy. Kras. Zb. 1, 476. W języku Słowiańskim kopa znaczyła liczbę sześćdziesiąt. Gdy Wacław grzywny czystego srebra podzielił na sztuk sześćdziesiąt, poczęła powoli ustawać pamięć grzywny liczalnój, a następował rachunek przez kopy. A lubo potym następni królowie bili z grzywny po sześćdziesiąt cztery, siedmdziesiąt, ośm-dziesiąt groszy, został jednak zawsze rachunek wprowadzony przez kopy. Wszakże kupujący brali zawsze za regułę ceny, wartość wewnętrzną , a kto za jedne kopę przedawał, nie patrzał wiele było sztuk monety w kopie; lecz wiele w nich było czystego srebra, tyle wyrówny-wającego, ile go było w kopie Wacławowej. Nar. Hst. 5, 295. etn ©d>ocf ©tlBergrofdjeit, fo »tel atë eine SDtarf ©il» BerS; fpäter Bin mürben mehr alé fecBjtg auä einer Bîarf ge» prägt, uitb bann fjieß @djocf fo otel, atë auä ber Sföarf ge» münjt morbett mar. Liczba groszy sześćdziesiąt grzywnę liczalną składająca, dała okazyą rachowania na kopy i półkopki. Ostr Pr. Cyw. 2, 504. — W hucie śklanćj rachują w kopę butelek, sztuk 20. Torz. 124. Kopa śkła

ry, ein 9?euBefel;rter,. etn ©onoerfirô. Dudz. 23. — §. 2. Koadjutor w zakonach Cn. Th. laik zakonny. Dudz. 23. ein SapenBruber, ein fôloftcrlape. Laik klasztorny, zkąd się nazywa konwirszem? Od Pawła; mówiąc, że to on miał być najpićrwszym. Kchow. Fr. 15. (conversio Pauli). Kon-wirszów abo laików wiele przyjmował, aby posługi świeckie zastępując, pokój większy braci czynili, a z klaszto-ra się bracia nie ukazowali. Sk. Zyw. 2, 25. Był w klasztorze tylko konwersem, nie uczyniwszy professyi zakonnej. Nar. Hst. 7, 37. KONWERSKA, KONWIERSZKA, i, ź., §. 1. nawrócona, eine 9îeuBefeBrte.— §. 2. Zakonna konwierszka, eine Sapenfctymefter. Osobliwą chęcią z kon-wierszkami rozmawiała, podłe za nich posługi ochotnie podejmując. Sk. Żyw. 1, 356.

‘KONWERSACYA, yi, z., obcowanie, przestawanie z kim, rozmowa, Eccl. ckcjokcciiic, npHHTHaa óectAa ; ber Um» gang mit jcmanben. Nie mogli się nasycić patrząc nań, gadać i zażywać z nim konwersacyi świątobliwej. Wys.

Aloj. 353. ‘KONWERSOWAĆ z kim med. niedok., przestawać, obcować z kim, mit jemanben Umgang pflegen, um» geben. Wstawszy z martwych Pan konwersował z swemi wy-branemi apostoły. Kochow. Doz. 53. Wiele mówiących wystrzegał się, i z niemi mało konwersował. Sk. Zyw. 2,46.

KONWIKCYA, yi, z., KON WIKTA, y, z’., sądowne przekonanie, bie gerichtliche UeBerful;ntng, Mterjeugung. Do konwikcyi prawnej potrzeba trzech kondemnat. Kras. Zb. 1, 475.

KONWIKT, u, m., instytut edukacyjny, ein (Erjiel/ungśtnftttut.

Wszystkie akademie, szkoły, konwikty do zwierzchności komissyi edukacyjnej należą. S. Grodz. 2, 65. W piątym roku oddano go do konwiktu. Teat. 30, 16.

KONWIRSZ ob Konwers.

m., Boh. konwar, cyna?; Vind. kandvar, kandvovljiar, kofitrar ; Croat. koszilritel, czingessar, ko-szitrozlévecz ; Slav. kalayszar, kositerckia ; Rag. kosite-ritegl, kalais; Hoss. ojtOBflHMUHHmB; który konwie cynowe leje, cynlejnik, ber 3tnngteßer, teueitgteßer. Kon-wisarze z cyny różne rzeczy leją. Kluk. Kop. 2, 198. Ae-rarius faber, puszkarz, konwisarz, ten który dzwony, ru-śnice abo działa leje. Mącz. KONWISARKA, i, i., żona konwisarza, Boh. konwarka; Germ, bte 3tongteßertntt. KON-WISARCZYK, a, m., czeladnik konwisarski, ber 3t*¹ttgte* ßergefeQe ober Burfc^e. KONWISARSKI, a, ie, od konwisarza, Hoss. ojiOBflHHuiHHKOBŁ, 3tititgteßer * ♦ KONWISARSTWO, a, n., rzemiesło konwisarskie, bte 3ttwgte» ßerep, baé 3tn«oießerh anbroerf.

KONWISARZ, a,

u hutnika różnie się rachuje, podług zysku, jaki ma z    penes capitale oeconomisare. — Kopa siana » meta foeni.

roboty. Magier. Mskr. — §. per excellent. Kopa * kopa gro-    Cn. Th., bróg z 60 wiązek złożony, cttt ©d)ober $eu OOlt

szy srebrnych, cttt ©cbocf ©tlbergrofd)en. W kancellaryi    60 33üfcfyd {Boh. kopa, kupa acervus foeni-, Vind. kopa,

od zapisów pospolitych brane być mają dwie ‘kopie (du-    kopiza ; Sorab. 1. kopen; Slav. plâst; Boss. Komm ctHa.

alis zamiast: kopy); od listów wiecznych na pargaminie    — 2. Kopa (kupa) zgromadzenie, gromada ludzi zwo-

pięć kop. Herb. Stat. 195. Dziś wóz drew za kopę. co    łana, bte jiifammenDenifcne ©entetnbe. Liczba 60, czyli

był pićrwej za groszy 4. Falib. Dis. K. Nie prostak, kto    kopy, była liczbą zgromadzenia w Litwie, które o wszys-

kopą chce wygrać sto złotych; wielki zaś głupiec, kto    tkim stanowiło, co do osady należało. Ta liczba kopy

sto złotych na kopę waży. Gorn. Dw. 140. Kopa kopę    tak w Litwie, jak w niektórych częściach Polski uźywa-

rodzi. Jag. Gr. B. U kogo kopa leży, druga do niego    ną była nawet na zgromadzeniach obrad; dla rozwagi

bieży. ib. B. Gdy począł handlować, nie miał majętno-    wybrano wydział, ten nazywał się kopą. Czach. Pr. 2,

ści za    kopę,    odumarł na    sto tysięcy złotych. Gost.    Gor    137. (cf.    Boss. K0,i04a).    Skoro    trup człowieka *przy-

116.    Święty    to grosz, co kopy strzeże. Bys. Ad.    62.    jeżdżego    będzie znalezion,    urząd    ma obesłać wszystkich

(bo jak go ubędzie, już kopy nie będzie); simililer    mieszczan, ludzi sielskich, a opyt uczynić po razy dwa.

Święta to kopa, co dziesięciu strzeże, ib. 62. Torz. 268.    A gdzieby się na tych dwóch kopach o tym zabiciu do-

— a) Kopy, albo winy pieniężne, na strony, prawo prze -    wiedzieć nie mogli, tedy trzecią kopę przysiężną ma

stępujące. Vol. Leg. 7, 511. grzywny, gerichtliche ©elbftra*    urząd zebrać, na której powinni będą stanąć wszyscy ci,

fen, bte anfänglich nad) ©d)ocfen, ©ilbergrofcheit ober SOîarîen    którzy się na tej kopie powinni stanowić. A jeśliby któ—

obgefüljrt würben. Dawniej lucra alias kopy liiygantom    rzy z tych Kopników na przysiężnćj kopie nie stali, albo

sędziowie trybunalscy podług upodobania nakładali, ib.    przysięgą odwieść się nie chcieli, tedy takowi główszczy-

403. — *§. Kopa * zapłata katu, za wykonany wyrok    znę zapłacą. A ta kopa ma być czyniona w około po

sądowy, bte Sejatyluttg beS 9?ad)richter3 für eine ©recution.    dwie mile, ludzi na nię wzywając przez woźnego, ogła-

Nie zabił go,    nie dojdzie    kata obiecana kopa. Pot.    Arg.    szając na    targach. Siat. Lit. 337.    (cf. okopować). Jeśliby

421.

Nie chciało mu się    wojować z rozbójniki, Wolał    ukrzywdzony złodziejstwem    chciał    szkody swej dochodzić

między wojskowemi szyki Na sławę robić, niż brać katu    kopą; tedy wszyscy w téj okolicy w około na milę ze

kopy. Pot. Syl. 138. (ztąd: katukopa * wisielec). Dzierż,    wszystkich czterech stron, mają kazać poddanym swym

goń, w ostatku na mą kopę zabij, Co gardła wrzeszczy    na kopę schodzić się; a to się ma rozumieć wprzód na

Appi rozjedziony. Zab. 15,260. (na moje rzecz, na mo-    te miejsca, gdzie do tych czas kopy nie bywały, które

ję odpowiedzialność). — §. translate Kopa* pieniądze,    kopówiska podkomorzy w powiecie naznaczy, i wsi te,

majątek, ©elb, SScrmÖgett. Niemal wszyscy kopy szukają,    które się tam stanowić będą, opisze. A na Rusi i in-

którzy z młodu nauczyli się żyć rozrzutnie. Siar. Zad D    dziej, gdzie z dawna kopy bywały, tam mają być i teraz

2. Chcąc się równać dostatkami drugim, wszelkich się    kopy, odprawowane na starych kopowiskach , jako pier-

niecnot ważą, aby jeno kopy dostać mogli. Star. Ref.    wéj. A gdzie do tych czas kopy nie bywały, takowym-

38 et 37. Chciał, żeby zawsze większa część dochodów    ze postępkiem kopy zbierane i odprawowane być mają, ja-

szła do szkatuły, i była kopa po gotowiu, kiedy przypa-    ko się na Rusi zachowuje. Stat. Lit. 407. Ktoby komu

dnie gwałt jaki na ojczyznę, ib. 46. Żaden z przyja-    z ula pszczoły wydarł, a doszliby go kopą, albo jaką

cieleni    szczerze się    nie    obchodzi;    żaden    kopą drugiego    osoką, tedy zapłaci trzy ruble groszy,    ib. 314.

nie    ratuje,    ib. 82.    Lepsza    cnota    niż    kopa.    Dwór.    G.    Pochodź, kopić, koprzyzna, kopowy,    kopówka, pólkopki

Lichwdarz mieszkać między myśli chłopy, Z lichwiarskiej (cf kopiec)-, Boh. kopulety szcśćdziesiatlelni. swój nie żyjąc więcej kopy. Tward. Mise. 110. Kopy KOPAĆ, ał, a, et kopie, cz. niedok., et kont., (Boh kopati,

goni językiem, ib. 108. — b) Prócz pieniędzy, kopa wszelakich rzeczy, kopa ksiąg, kopa owiec, kona jajec, sześćdziesiąt sztuk tego, ein ©d)of ober fecbjtg ©lud, roa3 e§ Immer fep. Nie żalby być kopę lat uczącym się żakiem Aby się stać, jakim był Zdrojowicz (la Fontaine) prostakiem. Zab. 8, 92. Treb. Już kopa lat temu. Teat. 27, 139. (dużo lat, dawne lata). Kopę dyabłów. ib. 16, 18. {ob. Dyabeł). Kopami, po kopie, kopą Vind. po shopu, fdiocfmetfe, JU ©d)o<fen. Kopa ma w sobie cztery mandle. Solsk. Geom. 3, 136. Kopa zboża * snopów, ein ©cijocf ©arben. Snopy, aby doskonalej wysychały, aż do czasu zwożenia, składają się na roli w kupy, mędle, kopy. Kluk. Bośl. 3, 218. Składać w kopy Vind. kopuva-ti, v’ kopę dievati, spraviti, deniti, vknpuvati oh. Kopo-wać. Kopa zboża, sześćdziesiąt snopków. Hour. Sk. 29. O kradzeniu zboża w kopach na polu. Stat. Lit. 414.— Prov. Slov. Dobre ge pri kopę kliski zbiraf; bonum est,

kopâm, zkopóm ; Slov. kopóm ; Sorab. 1. kopacz, kó-pam; Sorab. 2. kopasch ; Vind. kopati, koplem ; Carn. kôpâti, kôpâm , kóplem ; Cr out. kopali, kopàm ; Bosn. kopatti, trappiti ; Slav. kopati; Bag. kopatti; Hung. ka-palni. kapólok, (kapa « motyka) ; Boss. KOriHyTb, Konaib, KanuBaTb : cf. Graec. xônzsiv, xônzœ scindo, amputo, caedu ; cf. G er. fappetl ; cf. Graec. xaxaaxànzai svffodiendo everto ; cf. Croat. koplrn castro ; cf. skop ; cf. Ger ©d)0p3); §. 1) dół wykopywać, ziemi dobywać,    graben. Z    rydlem

w ręku pójdzie kopać na rzepę. Teat.    51. b, 71.    Wlazł

wraz

KOPA.

KOPAĆ.

43*1

na gruszkę, kopał rzepę. (cf. -miotła w kącie, będzie deszcz; nie klei się, nie idzie to za tern). Byliśmy w sztołaeh, gdzie złoto kopają. Biel. Kr. Św. 443. Dzikierni chwasty zarosłe grunta kopiesz Z ib. 14, 185. (cf. karczować). Kto pod kim dołek kopa (kopie), sam weń wpadnie. Bys. Ad. 25., Gom. Du>. 366. Doły zdradliwe kopają. J. Kchan. Ps. 46. Kopałam grób twój

sto ghdi se dube srebro, zlato al inne mjedo ; Rag. gvozdena ruda; Ross. Konb, saBO^, py40Komw, py/[-HHtCB. Jedna kopalnia węgli ma więcej do opału ma-teryi, niźli wszystkie obszernej okolicy lasy. Staś. Buff. 143. Kopalnia, kopalnictwo, górnictwo, ÜBergbau, ÜBerg* tnefenp Vind. rudovanje, rudstvu, rudishe. KOPALNIANY, a, e, od kopalni, 23crgt»erf3 =; Rag. kopaacki ; Ross. ro-pOKoriHbm, n. p. W kopalnianych czyli górniczych sprawach Frejberskie ustawy zachowywano. Czack. Pr. 1, 286. K0PALN0P1SM0 , a, w., mineralogia, uczy poznawania rzeczy kopalnych. Bot. 3, bte Mineralogie. KOPALNY, a, e, co się wykopuje, do kopania, gegraben, baS au$ge* graben ttttrb; Croat. rudârszki; Ross. KonaatHHÜ, hcko-naeiHtift, py^OKOimbiii, 3aB04CKiti. Co Łacinnicy nazywają mineralia, fossilia, to my zowiemy rzeczami ko-palnemi, że pospolicie z ziemi kopane bywają. Kluk. Kop. 1, 2. Boh. preyśtenina minerał * kopalnina. Mgier. Mskr. Sól kopalna, ©teinfatj, już nie z wody się wywarza, ale w suchym kształcie dobywa się z ziemi. Kluk. Kop. 1 , 166. (KOPAŃ, a, m., imię staropolskie, Cupanus. JabŁ Her.). KOPANICA, KOPANINA, y, i., robota kopania, Boh. kopaćka; Ross. nonita, baś ©rabett, bie Se[d)äfttgnttg mit ©rabett. Do złączenia tych dwóch rzek nad mil trzy nie trzeba kopanicy czynić. Papr. W. 2, 282. Kopanina , drew rąbanie etc. Zaw. Gosp. — §. To co się kopało , wykopało, okopało, odkopało, miejsce kopania, (Boh. kopanina, kopaninka), ett»aä ©egrabetteê. Plumbago, szyba, kopanina, gdzie ołów wespołek ze srebrem ko-paja. Macz. Bywa ber na nowinach i kopaninach siany. Syr. 1010. Kopalnica, rów, kanał, ctn ©rabett, ettt ©a* ual; Eccl. KOIT&, (»out; (Croat. kopanya* koryto). Z Ale-ksandryi do Kanobu przez kopanicę batami się przewozili. Pilch. Sen. list. 588. KOPANIE, ia , n., subst. verb., baś ©rabett ; Vind. kopanje , kop; Rag. koop; Croat. kóp; Roos. Konna. KOPANKA , i, i., niecka. Wiod., kąpanka, eine Mttlbe. Niecki, kopanki. Kluk. Rośl. 2, 55., Ćn. Th. 494. KOPANY, a, e, part. perf., gegraben. Nieorana pługiem ni rydlem kopana rola. Kulig. Her. 150. Kwadratowy pręt, jest sztuka placu półosma łokcia mająca na dłużą i na szerzą. Tę sztukę miernicy w Mazowszu zowią pręt kopany, iż ludzie pospolicie na takowe pręty zwykli się najmować, kiedy co kopać dawają. Grzep.

z moim ; wnet pójdę za tobą. Teat. 37, 53. Sam szukasz swej zguby, przepaść kopiesz dla siebie. Teat. 53. b, 54.

Ow to poseł Porseny chytremi sztukami Kopał przepaść pod Rzymu obywatelami, ib. 45, 54. — §. 2) Kopać, kopnąć jednotl., nogami. Boh. et Slov. kopati, kopâm cahitrare; Rag kopitovati, ob. Kopyto; Vind. trupati (distg.

Vind. kopniti, kopneti, skopniti * tajać, kapieć, skapieć;

Rag. kopnitti paullatim confici) ; nogami bić, uderzać, szturkać, deptać, mit bert ftüßen fotogen, treten, au$fd)la» gett. Konie ich dzielne W miejscu nie stoją, nogami kopają. P. Kchan. Jer. 534. Szkapa, gdy długo na staniu stawszy, rozbieźy się, kopa, hasa. Petr. Ek. 112.

Oracz, chcąc aby go wół nogami nie kopał, szedł za pługiem. Ewp. 42. Osieł wspinając się na pana swego, i nogami go kopiąc , rozumiał, że to z dwornośeia uczynił. ib. 7. Nogami go kopnąwszy, wyrwał grot miedziany. Dmoch II. 2, 128. Poczęli znowu nogami w ziemię kopać, pięściami stół tłuc. Baz. Hst. 39. Śmieje się na to patrząc człek w rozum dojrzały, Kopnie nogą, wszystkie się mury (domków karcianych) rozsypały. ToŁ Saut.

97. Bakałarz kopiąc nielitościwie ucznia swego nogami, na miejscu go zamordował. Ostr. Pr. Kr. 1, 264. Padł bez zmysłów pod nogi jego ; ten jeszcze go parę razy kopnął, potym poszedł. Ossol. Str. 3. Slov. Prov. Bodag fa hus kopia zadnu nohü * bodaj cię gęś kopnęła zadnią nogą, imprecatio nugatoria, (cf. jechał go pies). KOPAĆ się recipr., §. a) kopać ziemię, żeby się gdzi-e dostać, ftd) etligrabeit. Kret kopie się w ziemi. Tward. WI. 178.

Nietylko żeglowaniem nabywali bogactw, ale też i kopaniem się w ziemię dla najdowania kruszców. Otw. Ow. 11.

— g. b) Okopywać się, ftd) »ergraben, oerfdjattjen. Od języków dowiedzieliśmy się, iż nieprzyjaciel się kopie.

Ld. — §. Kopnąć się dokąd, co żywo biegnąć, lecieć, śpieszyć, mofnn eiten. Kopnę się żywo. Teat. 22. b, 8.

Kopnął się za marą, sadził się piąć po murze. Ossol. Str. 2.

KOPACZ, a, w., który ziemię, rudy, kopa, Boh. et.Slov. kopać; Sorab. 1. kopar; Hung. kapśs; Vind. kopauz, ru-dokopazh, (ob. Rudnik); Carn. kopâzh, mejnik; Groat. kopach, rudar; Dal. kopacs ; Rag. kopâc; Bosn. kopaę,

(kopaę, rataj, tesgjak * rolnik); Ross. Kona.n>mHKT> , Kona-TeJb, JonaumtcB, ber ©rdber. Kopacze dobywają kamieni drogich, złota i srebra. Kłok. Turk. 127. Zapytaj ko-paczów tych, którzy u nas albo kruszce w Olkuszu, al-    Geom. K. 3 b. (cf. polko), bte    ©lYtbemitbe »Olt od)tel)alb

bo sól w Bochni kopią. Syxt. Szk. 28. Kopacze i inni,    önabratetlen. KOPAS1NA herb;    dwie rzeki białe z góry

którzy grabarkę robią. ib. 11.    0 budarzach albo kopa-    na dół płynące, a we śrzodku    krzyż. Kurop. 3, 25, ettt

czach. Czack. Pr. 2, 199., Maur. Ek. 148. Kopacz gro-    Sffiappett.

bowy, £obtengrdber. KOPACZKA, i, z.,    §. a) która ko- Pochodź, kopiec; dokopywać, dokopać; nakopywać, napa, bte ©rdbertltn; Boh. kopaćka.— §. b) Rydel. Włod.,    kopać; okop, okopywać, okopać;    odkop, odkopywać, od-

kopać; pokopywać; podkop, podkopywać, podkopać; przekop, przekopywać, przekopać; przykop, przykopa, przy-kopywać, przykopać; rozkopacz, rozkopywać, rozkopać; ukopać; wkopywać, wkopać: wskop, .wskopec, wskopywać, wskopać; wykop, wykopywać, wykopać; zakopywać, zakopać; (Ross. KOriKiH łatwy do kopania, subst. KOliKOCTfe).

438

KOP ACZ - KOPALNI A.

KOPALNIANY - KOPCIĆ.

ba3 ©rabfcfyett; Hung. kapa » motyka. (KOPAL, u, m., ber ftopnl, Ctn ©rbljarj ; ziemna żywica żółtego koloru, bardzo podobna do bursztynu. Kluk. Kop. 1 , 216.). KOPALNIA, i, £., miejsce, gdzie się jakowe rzeczy kopalne z ziemi dobywają. Kluk. Kop. 1,64, ein Śergroerf, ein Srud); Slov. bâné, śachta, górna; Hung. banya, (ob.

Bania); Sorab. 1. koparska yama; Carn. rudelina, bron- KOPCIANY, a, e, pełen kopcia, rußig, rcindterig, beruftet. zhya, (cf. ruda, bronc); Vind. rudna roba, rudstvu, ru- Garnce kopciane. Brud. Ost. D. 11. KOPCIĆ, ił, iii, i, dishe, rudna jama; Croat. ruda; Bosn. riado, ruda, mje- cz. niedok., okopcić dok., dymem powlekać, dymić, sa-

KOPCENIE - KOPERCZAK.

KOPERSZTYCH - KOPIA.

439

dzami obrudzać, mit’ bebecfen, beröudfern, Itefcfjmau* cfjett, beruften ; Boh. koptiti; Boss. koiuhtł, Konny; Eccl. Konono, KonMio; Gruec. xanviïjca. Ztąd ogień wzgórę na 40 łokci buchał, pali się, nie kopci. Wad. Dan. 82. Znam się na lisach farbowanych, na kopconych sobolach. Mon. 70, 64. Wieszczka przykrej słoty, kawka okopcona. Toi Saut. 70. KOPCENIE, ia, n., subst. verb., baś Sfiaucfycrn, ïrotfnen im Sftaudfe. cf. wędzenie. KOPCI-DYM, a, m., burl., %. 1) paskudny kucharz, partacz, płodzidym, parzykasza, eilt ©nbelfod) Boh. koptic, ku-chtic. — §. 2) Co ustawicznie tutuń kurzy. Tr. eht Sta* bacfâ[d)mmtd;er. KOPC1EĆ nijak, niedok., okopcieć dok., kopciem zachodzić, räucherig uttb rufttg werben; Boss. koii-rfeTb. KOPC1UCH, a, m., zawsze w kopciu bawiący, brudny, ein 5lfd;en0röbel.

KOPCOWATY, KOPCZYSTY, a, e, skalisty, scopulosus. Marz. pełen kopców, t>oU £mgel, Mgeltg. Wsadzę te latorośle na górze wysokiej i kopcowatćj. Budn. Ezech. 17, 22. (wyniosłej. Bibl. Gd.).

56., (cf. cholewy smalić). Nie tracąc czasu na płonnych koperczakach , upominał się zaraz o swoje sumkę. Ossol. Str. 4. Dosyć tych komplementów, sztuka mięsa stygnie, Podjadłszy i wypiwszy, dobre koperczaki. Zabi. Amf. 93.

KOPERSZTYCH, u

m., z AHem. ber ^upferfitd), miedzio-rzeźba. N. Pam. 3, 317. rycina; Boh. rytina , rytba ; Vind. kufrospehnizhe, kufrostifnjen obras , kotlovinska ta-belza ; Boss. rpaBiipoBaimaa Kapuma, rpaBupoBKa ; brażenie rzeczy jakiej, wyryte potym farbą umyślnie do tego słuźaca, odbite na papierze. Jak. Art. 3, 314. KOPERSZTYCHER, tysta od kopersztychów, ber Sïupferftedjer ; Boh. rytec, wyrywać, rypak na medi ; Vind. kufrodlutavez, nak'otlo-vinski spebniuz; Boss. rpaBeps, rpaBHpoBajbmuKi. Za-żywają miedzi kopersztycherowie, wyrzynając na niej te rzeczy, które czarnym pokostem wybite być mają, i które kopersztychami nazywają. Kluk. Kop. 2, 188. KOPEK-SZLAK, KUPERSZLAK, u, m., odłupki od miedzi, kiedy ją młotem biją, z Niem. Slupferfcfjlag, <pflmmerfd)lag oom Tupfer. Wziąć kuperszlaku czerwonego, to jest zyndry,. miedzianej ; ta byw'a między szalami, kiedy ich razem kilka bije. Torz. 173.

wyo-

na blasze miedzianej , a

era , m.

ar-

KOPCZYZNA , y, z., sześćdziesiąta część urodzajów, w nagrodę uprawy, ber fecpjtgfte ïfjetl ftelbfrüdjtc afê £o(ut ffiï-bte gelbarbett. Z włoki każdej pustej, którą dziedzic dał z kopczyzny abo z trzecizny orać, po groszy dziesięciu.

Rataje, którzy z kopczyzny orzą, z pługa po złotemu. KOPERTA, KOOPERTA, y, z., z Wlosk., przykrycie, Vol 'Leg. 2, 996. et 3,'221.

KOPEĆ

pcia, m., Boh. kopt, kopet, koptu; Sorab. 2. kopsch ; (Slav. kad * Dym qu.v.)\ Vind. gost dim, toushi dim, faizniza ; Garn. shushèk ; Boss. et Eccl. KonoTb; cf. Gruec. xanvôg; (Boss. KonTMbHH dymnica, KOnmibmiiKL wędzarz mięsa, KonoTb smolny dół); co u lamp, uświęć na końcu knota bywa, gdy długo się palą. Dudz. 41, bte ütcufjtfdjnuppe, sadze, ber 9îup, ber Sampf, Dîaud); medium guni inter fumom et fuli ginem, vel certe fumus crassior. Gn. Th. Tu komin i łuczywa, tu ogień nie mały, I od częstego kopcia tu podwój zczerniały. Nag. Wirg. 512. Ciepłym dymem zewsząd był otoczony, Czarny go kopeć w około okrywa. Olw. Om 64. Kto siedzi za oponami, nigdy się tak ubrukać nie może, jak kto siedzi w dymie , w kopciu. Rej. A.goc. 25 Ani bogowie światła nie potrzebują ,• ani też ludziom kopeć podoba się. Pilch. Sen. list. 3, 212. (Boss. KMCTb bt> koitl, zawiesić w kominie do wędzenia).

nakrycie, zawinięcie, bte. fDecfe, Sebecftntg, $ufle; Ross. oó-BepTb, oÓBepTKa, koperta łóżkowa * kołdra , Vind. plahu-ta, postelnu nakrivalu, erjuha; Croat. poplun, bte 23ettbecfe. Ryśmy się dobrze wyspali pod takim kocem i koopertą. Summ. Um. C. Koperta listu , bcrô ßoiwert eiïteë ŚrtefS. Byle kopertę cudzoziemskim językiem zapisał, jużci zaraz tytuł grafa przyjmuje. Mon. 65, 305. Koperta zegarkowa , Boss. Kopnyct, nojnaia, KOJtnaneKt, baś Ut;rge* (laufe. Koperta z ciasta na pasztecie, ber faftetenbetfeL Tr. ‘KOPERTNA, y, z., n. p. Spódnice z ogonami, rej-teraki z kopertnami. Comp. Med. 705, coś ze stroju kobiecego. KOPERTOWY, a, e, od koperty, (Soiwert, * ®ecfcn- ; Boss. oÓBepTOUHbin. KOPERTURA, y, z., kom-patura, pargamin do wszywania abo obwijania ksiąg. Gn. Th. 294. etn btcfer Rmfcfjlctg, j. $. um ein Sttdj. KOPER-TYMENT, u, m., n. p. Ścianę tam każdą w kopertyment kwiaty Ozdobią, i zbiór portretów bogaty. Zab. 9, 144.

KOPER WAS, u, m., KOPERWASER Urs. Gr 189., Cresc. Pochodź, kopcied, kopriany, kop Odym , kopciuch, oko- 169; Vind. kotlovinska voda ; Eccl. KOnepBacij, bynopocE. pcieć, okopciały, pokopcied, pokopciały, przekopcieć, prze- Słowo Niemieckie źle wymówione, miasto ftupferwaffer ; kopcialy    sok ³^° woda z miedzi, barwy papużanćj, najlepszy ku

KOPEKA ob Kopijka    pisaniu bywa. Sienn. Wyki Koperwas jest minerał z siar-

KOP1ÏR ob Kopr    czystéj exhalacyi, i soku z miedzi lub żelaza ©ifcnoitriol,

KOPERCZAK, a, m., KOPERCZAKI plnr., ceregiele, koro-    miedzi $npfertutrtol, cynku Sietyüttrtol. Arup. 5, 152. KO-

wody, ceremonie, kornplementa , ßontpltntente, $rct£fltj5c,    PERWASOWY, a, e, OOtt ^upferwąffcr, 33tłrtol * . , ody

Iraker, ©erentonten, Untftänbe. Niech Pan żywego koper-    koperwasowe, aquae vitrolicae, mają zawsze smak ściąga-

czaka zacznie. Teat. 43. b, 52. Nosi od nich 'do niego,    m- Woda koperwasowa miedzi, ©ementwaffer; woda

od niego do nich koperczaki miłosne. Teat. 11,46. Ća-    koperwasowa zelaza; woda koperwasowa zynku. Kluk.

ły w koperczakach. ib. 15, 29. Sute koperczaki stroił    Kop. 1, 93.

z dziewczętami. Tent. 36. b, 31. Do mojej Jagny ko- 1. KOPIA, ii, KOPIJKA, i, z., zdrbn., przepis oryginału, perczaki stroił, ib. 8, 58. Gorące do mnie stroił koper- (cf. *potrafianie), bte Sl&fdjrtft, bte ©opte ; Garn. spisk, czaki. Teat. 51, 26. (umizgi). Koperczaki pali. ib. 23. d, prepisk, prepisaniza, posnętk, masha ; Vind. prepifs,

prepifmu , kopia; Croat. prepisz, màsa, par; Ross. cnn-€OKb, BwnHCb, chhmoktj j npoTHBCiib propr. et transi. Kopia obrazu Vind. poobras, poduba, napoduba. Mówią, że alkoran od Mahometa dany, jest tylko kopią tego, co bóg napisał swoją własną ręką. Mahomet, gdy mówi, że alkoran nie stworzony., rozumie o oryginale, nie o kopii. Kłok. Turk. 154. Derwisze są na wzór naszych zakonników, złe kopie przednich oryginałów, ib. 169.

śkła lub żelaza, naczyń polewanych sztuki, żużel kowalski lub śklany, węgle, cegły, kamienie w pewną ułożone formę); jednakże bez trudności rozpoznane być mogą po okrągłości i wypukłości ziemi, ile że pospolicie na płaszczyźnie na sześć lub mniej łokci dyametru sypane, i rowem około obwiedzione bywały. Osłr. Pr. Cyw. 2, 114. Kopce narożne czyli węgielne większe być mają od kopców ściennych. Zabór. 558., A. Zamoj. 2, 83. (cf. nacios). W piętnastym wieku zaczęto kopce sypać. Czack. Pr. 2, 179. — Metonym. Przedał wieś, jako w swych kopcach stoi. Groch. W. 256. (t. j. w granicach, obrębach , w całym swoim obwodzie). Kopców od ojców położonych nie kazimy. Herb. Art. 38. — Fig. Od boga kres założony wodom, by pewne swe kopce znały. Groch. W. 47. granice, iljre ©rćmjen, ©djranfen. — Transi. Kopce z samego złota obrączkowego sypane. Teat. 2, 95. kupy, gromady, Räufelt, £Ügel. Mrówki sypią kopce. Tr., (Ślntetfenljaufen, mrowiska). Kopce kretów, SDîaub ttHtrfSfmgel, (krętowiny, kretowki). I przy kwiatach kopce rosną. Kras. List. 166. — Milit. Kopiec dzielny. Tr., ob. Kawaler.

Złe kopie dobrych oryginałów é zbytnią wytwornością przesadzają. Mon. 65, 147. Glos jest kopią wyobrażeń naszych. Kpcz. G. 3, p. 59.

Pochodź, kopiować , przekopiować * przepisać, przepisywać; kopioiuać obraz Vind. poobrasiti, popodubati.

2. KOPIA, ii, i., Kopijka demin., Boh. et Slov. kopj ; Hang. kopja, kopjótska; Sorab. 2 kopé; Sorab. 1. kawatż;

Carn. kôpka, kopje; Vind. kopje, darda, fuliza, (ob. Darda, sulica) ; Croat. kopje, kopjiehe; Bosn. kopje, sulli-ęa; Rag. kopje, koppje, koppjaccja, sulliza, kopijze , harba, kopjaccja ; Ross. et Eccl. Konse, Konnie, Konbeqo,

ein bicfer 9łegenm(tntel. Kopieniak, Turc, kepenech. Paszk. Dz. 134., Croat. këpenëk; Dal. kabanicza ; Carn. keper-nek paenula. Pan siedział na ‘kotczym, któremu zwisnąwszy skrzydło kopieniaka, tarło się o koło. Dopiero aż do domu zajechawszy, postrzegł delią umazaną. Dwór. K. 2 b. Chodzą w kopieniakach, magierkach, ba i w karwatkach. Twórz. Ok. D. 1., ib. E. 4. Strzałą był przestrzelon w ramię prawe, wszakoż tylko w kopieniak. Papr. Ryc. 246. Dał mu swego kopieniaka. Star. Ref. 175.

Koneüuo, Koniüue; (Graec. xonig nulter, gladius); drzewce, pika, ber (Spieß, bte Cattje, bte ^tque. Kopie, broń jezdnych na północy używana, do nas weszła; całe ko- KOPIENIAK, a, m., opończa od deszczu bez rękawów. 7r. pie mają łokci 8 długości; a połowiczne kopie mają łokci 5 Vj. Czack. Pr. Î, 216. Szabla Perska długa, pałasz i kopia, jest broń Spahów Tureckich. Mik. Tur.

92. Kopią w pierścień ugodził. J. Iichan. Fr. 75. Czasem umieć z kopią, Stoi za akademią, Jako do pierścienia gonić, Jako się⁻ bić, jako bronić. Groch. W.

488. (na brzegu: «groty»). Uderzył on ‘kopiem (sic)! swym. Budn. 1 Chroń. 11, 20. (włócznią. Bibl. Gd). —

©pteß*, ©pieß tragenb. Przypadło dziesięć junaków ko-pienniczych Joabowych, i dobili go. Leop. 2 Reg. 18, 15. (którzy nosili broń Joabową. Bibl. Gd.; więc giermkowie, ©pteßträger). Drzewce zwano quiris, curis, a że walecznym był Romulus, przezwano go Quirinus, po Polsku podobno ‘Kopienniczy. Kosz. Cyc. 189. Jeden na 'kopienrczym harcuje, a drugi na szwabię. Rej. Wiz. 139. z kopią, z piką, z drzewcem. ‘KOPIENNICZYG, ył, y, cz. niedok., kopią wojować, mit bem ©pteße festen. Tam wszystkiej niezgody gniazdo, gdzie o wiarę kopien-niczą. Sk. Kaz. 74. KOPIENIK ob. Kopijnik.

i., demin. nom. kopia 2 ; Boh. kopićka hastula, ctn fletlter ©pteß. — §. Kopijka, kopeka, pieniądz Rossyjski, waży dwa grosze nasze. Pam. 85, 1, 535., Ross. Konefina, Koneenna, eine ftopefe in IRußlanb. Köhler w dziele pod tytułem: SJfnnjbelnftigungen, utrzymuje, że kopijka pochodzi od podobnego w Greckim języku słowa , które znaczy ucinać (xcntsiv). To mniemanie upada przed oczywistością, że skoro na tych kopijkach jest kopijnik, od tego wybicia imię zostało tym drobnym pieniądzom. Czack. Pr. 1 , 171. (NB. szkoda że uczony Czacki wyżej nie dosiągł, że i kopijnik i kopia z Greek. Honig culter, gladius, zkąd xlnxto ucinam, i że przeto i on i Kohler każdy ma racyą; przez co więc bardzo się wspiera zdanie pierwszego w dziejach Rublów, qu. v.).

Szturmowa kopia, rodzaj ognistej piłki, osadzonćj na długim drzewcu do ręcznego użycia. Jak. Art. 3, 519 et KOPIENNICZY, a, e, kopijny, od kopii, kopią noszący, 2, 109. ber ©turmlpieß, geuerfpteß.— *§. Pop chléb święcony, czyli hostyą 'kopiem rzeże. Sok. Persp. 12. (nożem).

*K0PIASTY, a, e, n. p. Mocz kopiasty, co w nim jako 'kopka stoi. Sienn. Rej.

KOPIĆ, ił, i, cz. niedok., skopić dok., w kopy składać zboża, siana. Dudz. 23. fdjocfcn, fcboberit, in ©djotfe unb ©d)o* ber legen; Roh. kopili, kopcili cumulare; Ross. Komm,

KOILHO. Zboża pożęte kopić. Haur. Sk. 17. Śniegi Boreas na wierzchu gór skopi. Rardz. Trag. 297. cf. kupić.

KOPIJKA, .i,

KOPICĄ, y, z., [stożek n. p. siana 2], składana zboża kopa, ein ©d)o<! ©arben. Grochy skoszone, ususzone, do zabierania w kopice się składają. Kluk. Rośl. 3, 220.

KOPIĘ ob. 1) Kopić, 2) Kopać.

KOPIEC, pca, m., (Boh. kopeć, chlumek collis, tumulus;

Morav. kopeć mons; Sorab. 1. kopen acervus; Carn. kopa, kupiza * kupa) ; wskopana kupa ziemi, ctrt nufge* roorfner ©rbbngel. Kopiec około miasta, zamku* wał. Cn.

Th., ein Sßnll um einen Ort. — per excell, Wskopany pagórek graniczny, ein ©ränjljügel, ein ütfarfyetdjen, 9)?abh Raufen, ©ränjljaufen; Boh. meznjk, (cf. miedza), hrani-ćnjk; Sorab. 1. kopiczka zeme, mjeznik , rnjezné kamen, miofnik, mjezna kupa; Vind. snaminjak, menik, krainik;

Carn. meinik ; Croat. kotàr, medja ; Ross. obs. koitb , ko-hokx. Kopce, chociażby po rozkopywaniu żadnych w sobie znaków metalicznych nie miały, (jakie są: kawały

KOPIJNIK, KOPIENIK, a, m., Boh. kopinnik, kopidnik; Slav. kopjar, cxidâsh; Croat. kopjanik; Hung. kopjâs;

powe tafle, rachując tafle po złł. 6. Torz. 208, Wyszy-nek miodów kopowyeh i ordynaryjnych. Vol. Leg. 7, 628. Rag. kopjanik, koppjanik; Ross. KOnefimmcB, KonefimiKt, KOPR, KOPER, pru, m., Boh. kopr; Sorab. 1. kóprik; Vind. KonieHOceu'B-, Sorab. 1. pikownik; §. I) kopią uzbrojony, kopienniczy, abo kopijny, ber Spleffträger, San* jenfnecfyt. Pobok dwa kasztelani gęstym kopijnikiem lud ten osłaniają. Tward. Wl. 115. Rozproszył zebranie ko-pijników. Budn. Ps. 68, 30., Bibl. Gd. Rzekł do młodzieńca, kopiennika swego, wyjdźmy do wojska Filistyńskiego. Leop. 1 Reg. 14, 1. (do sługi, który nosił broń jego. Bibl. Gd); do giermka, SBaffentrager. — §. 2) Ko-pijnik, co kopije robi. Cn. Tk., ber Sanjenntacber ; Eccl.

Konie AtaaTe.ib, KoneumiKt. KOPIJNY, a, e, kopią zbrojny, Ross. KonenHbin, koiuhhuh, mit Spießen bewaffnet.

Tłum wojsk kopijnych. Przyb. Milt. 64. Do kopii należący,- n. p. Gra kopijna albo uganiania się. Włod.

KOPISKO, a, n., kopiec paskudny, ein garfttger, ffäffltdjer ßrbljfigel ; (distg. Slov. kopistę, rukowét na kopi hastile,

'kopisko ; Croat. kopjenicza). Bory te ponure ścielą z samego próchna i duszącej zgnilizny kopisko, w którym roją się gady jadowite. Przeslr. 128.

KOPKA, i, z., zdrbn. rzecz, kopa, elit îletncâ Sdjßcf; Sorab.

2. kopka, kopzlzka wiązanka, ob. Kupa, kupka.

koper; Carn. kóperz, kuperz; Croat. kopèr, kopàr, koromach, szlatki jamess (koper, anis * anyż) ; Rung, kapor; Slav. ko-par; Bosn. kopar, koppar ; Ross. yupom»; (distg. Pol. u-krop); Eccl. Konpi», (nponï. kmin); anethum Linn., ogro-dny abo swojski. Syr. 420; ber 2)111, ba3 2)lUfraut, roślina ogrodowa. Kluk. Rośl. 1, 226. Kopr Włoski, Wała-ski, foeniculum, ber gencffel. Kluk. Rośl. 2, 229. ; Slov. Wlasky kopr, fenykl; Sorab. 1. benchel ; Slav. sladki ja-nus; Vind. kopérz ; Bosn. moraę , koromaę; Ross. Bo,io-CKiił ynpons. Świni kopr, wszywy kopr, wieprzyniec, go-rzysz, gorycznik, foeniculum, porcinum, Saufencffel. Syr. 195. Kobyli kopr, siivestre equinum, SRofffendjd. ib. 401. Morski, abo babia sól, SDîeerfenć^el. ib. 1139. cf. rownia-tki. Górny abo skalny, Seermurj. ib. 401. Wodny abo Orle pióro, SBafferfendjel, ütaufenbblatt. ib. 1531. Leśny, czarny, Ross. KOnept 4HK0Ö , ob. Oleśnik. — Sagepeński ob. Zapaliczka. KOPROWY, a, e, z kopru, 2)111*, §en* d)el *. Koprowa wódka, nasienie koprowe. Dykc. Med. 3, 306. KOPROWN1K, a, m., seseli 'Linn., Sefel; rodzaj rośliny. Kluk. Dykc. 5, 76. zebrzyca. Jundz. 192. KOPKI, ek, plur., para kijców związanych niby kozły, na ‘KOPROWINA, y, z., z Niem. Supfergelb, miedziaki; n. p. których drzewo piłują, ein *)3aar mle ein .^ßljbßd jufammen Znam się dobrze na miedzi, znam na koprowinie. Min. gebunbne ^ffode, fwlj barauf jn jagen. Tr.

KOPNĄĆ ob. Kopać.

KOPN1CZY, a, e, §. 1) od kopania, jum ©raBcn gehörig. KOPYCIASTY, a, e, — o adv., Ross. KonuTHcraä ; kopytem opatrzony, mit einem £mfe t)erje|en. Trawa i ziarno pożywieniem jest zwierząt kopyciastych. Zool. 578. KO-PYCIARZ, a, m., co kopyta szewskie z drzewa wyrzyna, ber 8elftenjd)neiber, ber bic Sd)njterleijten madtt. KOPYCI-SKO, a, n., niezgrabne kopyto, eilt pßlldjer §uf; elit pff* lld;er Sd;ufterleiften ; Ross. Konunime.

KOPYŚĆ, ści, l, KOPYSTKA, KOPYSTECZKA, i, i, de-mln., cf. łopyść, łopystka, łopysteczka. Macz., Boh. ko-pist; narzędzie do mieszania, gniecenia, łopatka, którą się co miesza w naczyniu. Włod. ; Garn. stergûla, eilt Spa* teł, ein 9înl;rfd;eit, ftnct[d;eit. Kopyścią wrzące zioła mieszała. Olw. Ow. 264., Brud. Ost. C 8. Gdy tę materyą na ogniu stawiają, kopystką żelazną zawsze ją mieszają. Os. Rud. 430. Ćiasto dobrze ugnieść kopystką dziurkowaną a ustawnie mieszać warząc, by się nie guzowaciło. Sienn. 552. Do maźnicy trzeba kopyści. Pot. Jow. 2, 64. pędzla od smoły, ber îljeerpinfel. Lingula, żelazna kopyst-ka, której aptekarze i barwierze używają , instrument od jednego końca szeroki a płaski, szpatel. Mącz., ber Spa* tel ber 2Ipotpfcr, Sßuitbärjte. Kopystką barwierska srebrna. Em. 91. Na pijaną tę głowę trzeba osobnej kopyści. Pot. Pocz. 560. (osobnej maści, smarowidła, lekarstwa). — §. Zawiedła kopyść, vêtus stipes. Zebr. Ow. 169. (Gro-i teraz kopy odprawowane na starych kopowiskach. Stat. at kopische, stanga pertica, żerdź, drąg). KOPYŚCIO-Lit. 407. cf. kopa 2; cf. kopnik, okopować.    WY, a, e, od kopyści, Spatel*.

KOPÓWKA, i, z., KOPO WY, ego, m., subst., złoty césar- KOPYTNIK, a, m., ziele, asarum, £>afeln»trj; Boh. kopytnik ; ski. Tr., ryński, ein taifergnlben. Taler kopowy, złotych    Vind. kopitnik; Carn. virh; 0'oat. kopitnyak, odolyen,

3. Solsk. Geom. 3, 134. KOPOWY, a, e, od kopy, Sdmd?*,    podbel, (ob. Podbiał); Slav. kopitnjak; Bosn, kopitgnak;

gum Sct)0(fe gehörig. W hucie śklanćj bywa odbyt na ko- Rag. kopitgnâk ; Eccl. KonbiTHHKi ; Ross. no^tcHHKŁ; dru-

Naczynia kopnicze, podkopnicze, których używają kopni-cy, podkopnicy. Jak. Art. 3, 505 et 2, 292. KOPNIK, a, m., §. 1. kopacz, który kopa, ber ©rüber. Jak. Art. 5, 303. (cf. podkopnik). — §. 2) ‘Kopnik, który na przysiężnćj kopie stanąć powinien. Stat. Lit. 557., ob. Kopa 2, ber jur gefdjmornen ©emcinbcncrfammlnng gehört. (Croat., Bosn., Rag. kopno continens, ląd stały).

KOPNY, a, e, — o adv., dobrze kopiący, wiele kop czyniący, gut fcffinfenb, ait Scbocfeu ergiebig, nie! Scffocfc ma* d)cnb. Kiedy koło ś. Jana nocy ciepłe, bywają kopne siana. Haur. Sk. 78. — §. Droga kopna * śniegiem głębokim a nieutartym zawalona. Źle jechać, bo bardzo kopno adv. X. Kam. fdjueefhlgeltg. KODOWAĆ intrans. niedoli., w kopy obfitować, mnogie kopy wydawać, gut fdjocfett. Zboże takie więcej kopuje, jak korcuje. Ld. K0P0W1EG, wca, m., miód do picia tłusty i stary. X. Kam. (cf. dę-dak), alter, fetter SDïetÇ.

‘KOPOWISKO, a, n., miejsce kopy, czyli zgromadzenia zwołanego, ber Ißerfammlungöürt ber berufnen ©emeine. Kopie nakazanej podkomorzy kopowisko w powiecie naznaczy, i wsi te, które się tam stanowić będą, opisze. A na Rusi i indziej, gdzie zdawna kopy bywały, tam mają być

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

Ryt. 1, 286.

KOPRZYWY ziele oh. Olszownik. KOPULA ob. Kupula.

56

442

KOPYTNY - KOPYTO.

KOPYTOWATY - KORAB'.

SRujłer. Jak młodzi, tak starzy, na jedno kopyto. Alb. z Woj. 15. (ci źli, tamci niedobrzy). Na jedno kopyto wszyscy. Cn. Ad. 307., Slov. na gedno kopyto nabiti; jednej kuźni; jednej faryny; alle ooit einem ©djlage; über einen Seiften gefcfylagen; gleichen ©eltdjterê. Prostaków na swe przywdziali kopyto. Chroic. Job. 87. Na swe kopyto co przerobić. Cn. Ad. 541. (przekabacić). Najtrudniejsze rzemiesło, umysły ludzkie na swoje kopyto przerabiać. Lub. Roz. 129., Pot. Arg. 527. Boję się, aby ciebie na ‘swój ‘kopyt nie przerobili. Pilch. Sen. list. 263. ib. 2, 378. Wszystkich na swoje kopyto wyćwiczył. Pot. Syl. 258. Trudno wieprzowe kopyto wdziewać koniowi. Pot. Syl. 31. Niechaj to wszystkim będzie w pamięci wyryłem , Ze się każdemu trzeba mierzyć swćm kopytem. N. Pam. 20, 234. (cf. piędzią). — §. Nim żelaza z pieca wypuszczą, robią na nie miejsce, zwane u nas kopyto, które to miejsce podobne bywa do brózdy. Os. Rud. 106. bte gurdje ober Ultime, morem bte @an3 au$ bem ©djtnelj* ofen geleitet rotrb. (cf. gęś). ‘KOPYTOWATY, a, e, na kształt kopyta, fmfarttg ; Ross. KOUbimaTHH.

Pochodź, kopyciasty, kopyciarz, nadkopycie, przykopycie, skopycenie-, cf. kopnąć.

mu kopyto * obetnę mu KOKA, y, £., (Boh. korab et kura, demin. kurcićka, (cf. Boh.

korawy rigidus)’, Slov. kura; Sorab. 1. zkora, (cf. skóra); Vind. skorja, skorjiza, s’kurja (okoren «zdrewniały, okor-niti * odrętwić ; kora * kra) ; Carn. skorija ; Croat. kora, (okorujem inerusto, induro; okornoszt duritas , perti-nada, cf. przekora; okoren durus, morosus); Dal. kora; Slav. korra, korica, (korre * pochwa) ; Bosn. korra, kori-ęa, (nakoriti inerustare); Rag. korra, koriza, korriza, hru-staliza, (okorritti inerustare); Ross. Kopa, ayófc, lyóta (ob. Łubie; Ross. KOpima cynamon); ltal. scorza ; Graec. GxwQia', Gall. ecorce; Lat. scoria, corium, crustum, cortex; cf. Germ. Prüfte, et 5ïürfd)ner 51 big.); tunica arboris, skóra abo jak niektórzy zowią kora. Mącz. Cortex asper et crassus, kora; tenuior skóra. Cn. Th. 1007. bte Saum* rinbe, uitnbc. (cf. łub). Każde drzewo odziane jest otaczającą go korą. Kluk. Rosi. 2, 7. Kora zawiera w sobie powierzchnią skóreczkę roślinną, a pod nią miazgę. Bot. 13. Na twardej drzewa korze ostrym raz krzemieniem Związałem własne imię z Temiry imieniem. Szym. Ś. W. 65.‘

KORAB', ia, m., (Boh. korab a) cortex, b) lodj, navis * łódź, cf. n. p. Biała wierzbina daje łub (t. j. korę), zmoczony na niewielkie czołniki (korabie). Bardz. Luk. 56). Bosn. et Rag. korabglja, korabgliza * nawa; Ross. et Eccl. ko-paEiih okręt, Kopaó-ieut, KopaójmcL okręcik; Kopaójtemia-Battie żegluga ; (Sorab. 2. korabć * kościoskład, skelet, żebra); cf. Graec. xaQaßcov; cf. Lat. corbita; Gall. corvette). Nawę morską po staropolsku korabiem zowiemy. Star. Zad. B. 2. etn flehtet éeefdjtff, ein Mjen. Łodzią abo korab' na morzu bez żeglarza tam i sam się tułając zatonie. Cresc. 370. Posłał Chiram onym korabiem sługi swe, męże na korabiach bywałe, morza świadomych. Budn. 1 Reg. 9, 27. (na tychże okrętach żeglarze. Bibl. Gd). — Slov. Prov. Na korâb iśt, pessum ire; Uż odisêl

dzy leśnym abo wiejskim nardusem zowią, $afelrourj, rośnie w ciemnych lasach miedzy leszczyna. Syr. 44., Urzed.

39., Kluk. Roił. 2, 229/ KOPYTNY,‘a, e, od kopyta,

Ross. KonuTHUH, junt #ufe gehörig, junt Cetfłen gehörig.

Stopa kopytna. Cn. Th. W kopytny róg paznokci pięć a pięć sie zniosły. Zebr. Ow. 48. Kopytny pies, który kopytem, to jest tropem, nie wiatrem goni, ber 0pnr*

I/unb, ber ber Śćtrtfye nacfylćtuft. Pies słabszy czuch mający, używa go tropem, a ztąd go zowią kopytnym. Ostror.

Myśl. 8. cf. wietrzny.

KOPYTO, a, n., KOPYTKO demin., Boh. kopyto, kopey-tko; Sorab. 1. kopéto, kopyto; Rung. kapta ; Slav. ko-pita; Croat. kopito ; Rag. kopitto, pàpak ; Rosn. kopito, pangja; Dal. papak; Carn. parki; Vind. koinski rug, ko-bli rug; Ross. Konbrro, KonuTito ;    §. 1. Stopę u zwie

rząt, gdzie rogowa jest niepodzielona, jak u konia, kopytem zowią. Zool. 57. ber ,$uf. Kopyto czyli róg, część twarda, gruba na jedno poprzecze palca, otacza stopę nogi końskiej. Dykc. Med. 3, 314. Zwierzęta kopyt całych, okrągłych, nierozdwojonych, solidipes. Cn. Th., eilt* tyuftge, ganjltuftge îljtere. Kopyt rozdwojonych bydlę, bi-sulcus. ib., JtüC^ltft'g. (cf. racice). Kopytko słabo zasadzone. Rej. Zw. 156. Kopyto wół psuje*róg stracił, wy- KOR ob. Chor. robił. Cn. Th. — Fig. Podbiorę

skrzydła. Tr.—§. Sądzi osieł, ze go pan lepiej (od psa) przywita, Jako zwierzęcia inszego kopyta. Mon. 75, 664.

(inszego rodzaju). — Rhras. Z kopyta * nagle, z bicza, z rękawa , jak wystrzelił, fpornftretd)3, auf ben Çlojj. Skoczy mysz tedy, jak rumak z kopyta, Ani się drogi, ni gościńca pyta. Jabt. Ez. 23. Nadto się byli żywo z kopyta zerwali; teraz leżą jak zbici na ziemi. Ossol. Str. 4. Biegnę ku niej! Ę*. Nie trzaby tak zaraz z kopyta. Teat.

43. b, 44. Pali jak z wiatrówki ; każda jego odpowiedź właśnie jak z kopyta. Zab. 14, 54. Nagi. Wiersze napisane z kopyta. Mon. 76, 366, ib. 201. Z kopyta wszystkich przedsię puszcza w tym zawodzie; potym wszystkich uprzedził. Jabl. Tel. 66, z początku, jak ruszano, anfangs.

— §. Kopyto wyrażone na ziemi, stopa kopytna. Cn. Th., ber $uffdjlag, bte gärtfye, ftußtapfen eines gefmften $(ner3.

Pies jeden wiatrem goni, drugi tropem albo kopytem.

Ostror. Myśl. 8. — §. Kopytka w hucie śklanćj, gatunek butelek niskich, u spodu płaskich, jakich do araku używają. Magier. Mskr. — § 2. Kopyto u szewca, forma drewniana, na której obuwie robi, ber @d)ulmwd)erletften;

Sorab. 1. kopyto, kopot, kopotk, schewcżke kópćto; Carn. kopitu, pavsha; Vind. kopitu; Rag. kopitto; Ross. kojioj-Ka; (Dal. kopitcza; Hung. kapcza * pończocha ; Croat. ko-pitëcz * kapcie). Kopyta u szewców bywają lipowe, wierzbowe, olszowe. Kluk. Rosi. 2, 160. Coby to był za szwiec, któryby na jednym kopycie wszystkim ludziom czynił boty? Urzed. 398. Szewcze, kiedybyś przymawiał trzewikom I malowanym niedobrze rzemykom, Tobym cię słuchał; ale nad kopyto nie noś się. Jabl. Ez. 192. (cf. szewcu po napiętku dosyć). Jeśliś szewc, patrz swego kopyta. Cn. Ad. 125. (Vind. ne spushai fe v’tu, kar ne snash). (Prov. Slov. Kopita witrćil, mortuus est.) — §. Kopyto * forma, model, foza, bas SDlobeU, ber ©djlag, baS

KORABIOWY - KORB.

KORBA - KORCIĆ.

443

na korâb, disperiit). — §. per exeell. Arka Noego, bic 31*    crates); SoraA 1. korb, korbik;    Carn. korba; Vind.    korp,

dje 32oe; Boh. archa; Carn. archa, arka; Boss. KOBuenb,    korbiza; Ross. Kopoós, Kopoóons koszyk z lipowej    kory;

KOBneaceui». Kazał bog Noemu budować korab abo okręt,    Eccl. ispaciua, Kp^nni|.\ skrzynka;    Aeth. 2"D sporta viminea)\

w którymby mógł ujść potopu. Sk. Żyw. 1,187. Im wie-    kosz, bet Äorb. Gołębie przez    rok uczynią jeden    korb,

ksza powódź, tym się wyżej korab' Noego podnosi. Sk.    to jest kosz gnoju. Ćresc. 588.

nia, dynia. Dykc. Med. 3, 318. cucurbita, ber Sürbfà. Korbs. Macz. Korbasy albo banie. Cresc. 201. Kurbasy abo banie bywają pospolicie, tak swojskie jak cudzoziemskie, w ogrodach flancowane przy płotach abo tykach, chłodniki z nich czyniąc. Syr. 1178, Slav. tikva; Vind. titkva, buzha ; (Carn. korobêle * gatunek gruszek), cf. tykwia. — §. Lagiewka czyli flasza korbasowa. Tr., eine SÎÜrMilfïafclje. W ogólności dzban, bania, eine glcifcfye, Safe, ein ©efcfytrr; Boh. korbel, korbeljk, korbeljćek, (cf. korczak; Ross. Kap-6acŁ gatunek barki, nawy). W glinianym korbasie co warzyć. Syr. 121. Wszystko w occie moczyć, potym w korbasie szyi krzywej, nakrywszy kapitelem albo hełmem, piaskiem obsypać. Syr. 152. — §. Korb leśny ob. Kolo-kwintyda; Sorab. 1. kolokwinta, dziwa korka.

Pochodź, korbasowaty, korbasowy, korbsowy, korbowy.

KORBA, y, i., (Guli. courbe; Lat. curva), £. a) bte durfte, bte Kurbel ; Boh. klika; rękojeść, którą koła obracamy. Solsk. Arch. 49. U kafara są rękojeści, które korbami zowiemy. ib. 7. Ciągnąc wiadro ze studni, korba się obraca. Teat. 55. c, 56. — U bednarza, korba do wiercenia dziur w statkach, kołowrotek. Magier. Mskr. — §. b) Korba, nazywa się rękoczyn, służący do obrócenia armaty na drugą stronę. Koniec jednego drąga zakłada się w ucho armatne, do drugiego zaś końca bierze się dwóch ludzi, gdy tym czasem trzeci podsuwa inny drąg pod denną sztukę, i tym sposobem ją obracają. Jak. Art. 3, 50. bie SBcnbung einer Kanone auf eine anbere ©eite.

Dz. 900. Wielkie to dobrodziejstwo każdy przyzna, gdy- 2. KORB, KORBS, a, ot., KORBAS, KURBAS. a, ot., baby Nie korab' same tylko zostałyby ryby. Pot. Pocz. 151.

— §. Korab, herb; żółty w polu czerwonym z masztem szarym ; toż w hełmie. Kurop. 3, 25, ein 2öappen. — §.

Podły gatunek karety, kołyska, kolebka, staroświecka kareta, podobna do łodzi, Ross. KOJbmara, KO-miwawKa, eh Ite fcfylecfyte 2Irt oon Eutfcfyen. Przekładają jeździć korabiem i starym i brzydkim, sześcią hetkami, niżeli ładną karetą, a parą końmi dobremi. Mon. 65, 420. KORABIOWY,

KORABNY, a, e, od korabia, (Boh. korabowy corticeus),

©d)tff3 = , 9?ad)en*. Meże korabne, umiejące morze, na korabiach bywałe. Budn. 1 Reg. 9, 27. (żeglarze. Bibl. Gd.),

©^iplcutc.

Pochodź, nom. kora: korzany, korczak; korzec. 2) skóra, skórka, skóreczka, skórzany, doskórzyć; biało skór nik, przyskórka, skórnie, skórnik, skorupa, skorupiany, skoru-piasty, skorupieć, skurłat, zaskórnica-, 3. korb.

KORAL ob. Chorał.

KORAL, u, ot., KORALIK, a, ot. zdrobn., (Boh. koral; Slov. koral; Sorab. 1. khórar; Hung. kalâris ; Carn. koravda ;

Croat. klâriss ; Rag. koragl; Bosn. koraglja; Ross. KopajLTL ; z Greckołac.); §. a) bie Koralle, krzewik morski kamie-niasty, z którego gałązek toczą gałki, także koralami zwane. Dykc. Med. 3, 316. Korale bywają białe, czarne; najozdobniejsze czerwone; rosną gałęzisto w morzu przy skałach. Zool. 88. Na ten sam sposób robią też korale bursztynowe etc. — §. assimil. Gdzież ów alabaster czoła? gdzie jagód róże? gdzie wargi, jak koral rumiane?

Mon. 70, 383. Usta w przyrodzone ubrane korale. P. KORBACZ ob. Karbacz.

owe mięsiste czerwone gruczołki, wiszące na szyi indyka.

Kluk. Zw. 2, 146. bie reiften perab^ängenben ®rüfen am WY, a, e, korbsowy, korbowy, non £nrbi3.

$alfe beê îrutljalmâ. — §. c) Kłobuczki z pod róży polnej KORBECZKA , i , z., demin. nom. korba, eine fleine durfte, koralami zowią. Cornp. Med. 440. Hagebutten, bie grucbt Jak. Art. 3, 296.

ber $agerofe. KORALINKA, K0RAL1SIA, n. p. Kochana KORBET Y ob. Korwety. KORBLIK, a, ot., n. p. Lilia miç-Koralisiu! Teat. 21, 103; (czy nie Karolisiu?). Koralinka, moja Koralisiu ! ib. 110. («A Karolina). KORALOWY, a, e , od koralu , Rag. koraglni, Sîoraflen *. Rózgi koralowe rosną w morzu, które z wody wywleczone, skoro je powietrze obejdzie, kamienieją. Otw. Ow. 175. Mech    bsowy. MaLcz. cucurbitanus. (cf. baniasty). — Rośliny kor-

koralowy, gniazdo koralowe, glisnik, ba3 5broHenmoo3.    bowe, cucurbitaceae. Dykc. Med. 3, 318.

Syr. 1417. Koralowe drzewko, gatunek psianki, solanum KORCE plur. nom. korzec, korca.

pseudocapsicum, krzewina Indyjska, u nas w ogrodach KORCIĆ, ił, i, czyn. niedok., tylko figur, razić kogo, wier-chowana, nosi jagody koloru koralowego. Kluk. Dykc. 3,    cić go, gryźć, frasować, rupić, entpftnbltd) fcfomerjen, bei»

85. Koralowy korzeń,. gatunek dwulistniku, ophris co-    fielt, nagen, ttmrmen. (Rag. koritti * obmawiać, potwarzyć;

rallorhiza. Kluk. Dykc. 2, 150. bic ^orallentnurj. Owoc    Ross. et Eccl. KopnHTŁ, nopnio * kurczę/, Lat. coerceo;

koralowy z pod róży polnej. Comp. Med. 22. t. j. do czer-    Eccl. KpOTio, npomy krócić, kruszyć). Ze w przyjaźń z

wonego koralu podobny, <pagebutte. Wargi koralowe. Ausz.    królem zaszedł poufałą Daniel, korciło to niektórych pa-

88. czerwone jak koral, StoraUenlippen.    nów. Wad. Daih 255. Nic nikomu nie powie, lecz ka-

Pochodz. ukoralić.    żdy postrzeże, Ze go coś korci, że go na umyśle rzeże.

1 łKORB, u, ot., (Lat. corbis; Ital. corba; Gall. corbeille;    Pot. Arg. 664. Tyle stracił, ano w samej rzeczy było,

cf. Boh. korba półkoszki wozowe; Slov. korba, kośina    co go korciło. Tward. Wł. 131. Niebieska władzo, niech

Kchan. Orl. 1, 171. (czerwone). — §. b) Korale zowią KORBAS ob. 2. Korb. KORBASOWATY, a, e, — o adv.,

korbasowi podobny. Cn. Th., $ttrfrt$ ćifwlid). KORBASO-

dzy liściem kwiecia, ze śrzodku korblika, wypuszcza cienkie języczki, czyli serduszka. Syr. 577. kłobuczek, pączek; ob. 1. Korb. — KORBONA ob. Karbopa. KORBOWY, KORBSOWY, a, e, korbasowy, n. p. Kształt kor-

444

KORCOWY - KORD.

KORDA -KORDYAŁ.

cię mc słowa nie korcą, Nie urażaj się, o mój dobro- KORDA, y, z., chorda, Gall. cordon, pas z powrózków u czynny tworco. Przyb. Milt. 248. Korci go to niezmier-    niektórych nabożnych , z Greek, xéçâa. Cn. Th., eilt ©ür«

nie, że na te potwarzy Ani się sprawia, ani Chrystus z    td POlt ©triefen, ber (Ut8 Slttbflcfjt getragen Iturb. ob. Kordy-

niemi swarzy. Tot. Zac. 60. Korciła go ta myśl, i wy- zant. — §. Miara, n. p. Sznur albo korda ma w sobie rzekań ojcowskich bojaźń. Staś. Num. 1, 189. Nieobecność Ludwika i panowanie białogłowskie, Polaków kor- KORDASZ a, m., [ob. Kardusz. 2] ; n. p. Monomachia, Hans ciło. Krom. 377. (poenitei). Skryta go w sercu korci ra- z Kordaszem, Rajtar z Tatarem. Pot. Jow. 31. cf. junak, na. Pot. Syl. 86. et 354. — §. Korcić kogo dokąd, do horda.

czego, napędzać wewnętrznym niepokojem, niedoczeka- KORDAT, a, rn., (z Łac. cor), śmiały, czupurny, gorąca ka-niem, imterlid) antretben, anreifjeiî. Tobie coś bardzo pilno; cóż cię to korci? Teat. 18, 162. Nie wyszło sem godziny, już mie coś ciło. ib. 50. b, 29.

KORCOWY, a, e, od korca, ©djeffel*; Sorab. 1. koreżowski. KORDEGARDA ob. Kordygarda.

KORDEK, dka, m., demin. nom. kord, eilt fleittcr iDoIcf). m., (cf. Boh. kor- Uczynił sobie kordek, po obu stron ostry, wzdłuż na łokciu, i przypasał go pod szatami swemi do prawej bio— dry. Radź. Judic. 3, 16. (miecz. Bibl. Gd.).

lasek 3, pertyk 6, łokci 45. Haur. Ek. 25.

eza-

znowu do tychże zabaw kor-

sza, do korda się zaraz porywający, et» $ł£fopf, ettt 9îau* fer. Kto się czuje dużym być na siłach, i biegłym w dziełach rycerskich, a kordatem przy tym, takowy pospolicie nierad słucha wodza swego. Star. Byc. 38.

Miara korcowa. Cn. Th.

KORCZAK, a, m., KORCZACZEK, czka bel, korbeljk, korbelićek vas potorium ligneum), Etym. kora, korzeń, (Slov. korćak ; Carn. kórz havstrvm, kór-zbèk caliculus ßorum; Eccl. i>(>ï.yjut> czasza, kubek; Ross.    ‘KORDEL,    u,    m., [z Franc,    la cordelle « sznurek. 3], po-

Kopuara, Kopuamna gliniany garniec do parzenia chust;    wróż, ber ©trtef. Maszt od hardych wiatrów cierpi

cf. Boss. Kopmwapb, KopMCMHtiKb karczmarz; cf. Eccl. ko-    reje z pracy jęczą, rwą się kordele. Zab. 4, 400.?

pciyb, Kopana korzec); naczynie wydrożone. Włod., czym    KORDELAS, a, m., kord    do łasa, cf. Gall.    coutelas;    Boss.

wodę z wiadra czerpają. Dudz. 42; czasza drewniana, eilte    ko[)thkk; Vind. louski    mezh, eilt ^irfdjfttltger.    Nie    mało

fwljeriie ©rijttle. Z korzenia brzozowego czynią korczaki odwagi trzeba, aby dzika kłóć kordelasem. Kluk. Ziu. 1, ku piciu. Cr esc. 471. Korczakiem wodę pił. Budn. Apopht.    348. KORDELASNIK,    a, m., miecznik, co    robi    koło    kor-

42. Miski, korczaki i też insze naczynie z drzewa ja-    delasów, eilt ©dttocrbtfegcr. Tr.

worowego, pod pokostem bardzo cudnie stoją. Cresc. 466. KORDELAT, u, w., KORDELOWATE sukno «grube sukno Korczak do sypania zboża etc. Cn. Tli., (cf. koruszek), kapucyńskie. Tr., grobel ©apltjiltertltd). eilte Słfltlbe, eilt ©cfcfyirr Jit trocfttCtt ©acfycit. — §. Korczak,    KORDON,    u,    w., z Franc.granica żołnierstwem zajęta,    ber

herb; trzy rzeki poprzek, najwyższa dłuższa, niższe co-    ©orbcit,    îDîtlitâvcorbolt. Ze    na Wołoszczyznie zjawiło    się

raz krótsze; na hełmie czasza, z której pół psa widać.

Europ. 3, 25, eilt SBappeit. — §. Korczak abo korzecznik, młyn, którego koło zewnętrzne skrzyńczaste. Os. Fiz. 338, eilte Söaffevuttttjlc mit einem ©cböpfrabe. cf. wałecznik. KOR-CZAKOWY, a, e, od korczaka, ©cbttlctt*; od herbu kor-czak, baö fa benannte Söappeit betreffeitb.

K0RCZ0WAĆ, KORCZYNEK ob. Karczować, Karczowanie.

KORCZYK, a, m., demi'n. nom. korzec, (Roh. koreeek), eilt KORDUÀN, KORDWAN ob. Kordyban. fletner ©djcffel. Z ustawy r. 1764. korzec Warszawski ma KORDYACZNY, a, e, korczyków Gdańskich 2. Ostr. Pr. Cyw. 2, 515. Kon-stytucya r. 1764. ostrzegła, ażeby wybierane w Gdańsku korczyki od zboża, i inne podobne ekstorsye, więcej czynione nie były. Skrzet. Pr. Pol. 2, 204.

KORD, a, m., (Boh. kord gladius; Hung. kard; Carn. kor-dèzli ; Vind. kordezh, mezh, fabla; Bosn. korda, kordaz-za, kordiza; Croat. kórda, orusje kot szablya, pallós, kor-dëcz, (korda, kordas gladiator)-, Boss. Kop^a; ob. dernin.

Kordek; cf. kordelas); rodzaj miecza. Włod. pałasz. Dudz.

42. Kord, jezdecki miecz, parazonium. Macz., eilt fleiiteâ ©cfymerbt, eilt ®i)ld). Kord broń, szabla strój. Rys. Ad.

26. Przepadła dzisiaj sprawiedliwość wszędzie, Jeśli'za sobą korda mieć nie będzie. Pot. Syl. 451. On z przyrodzenia zuchwały, do korda skory. Pilch. Sali. 75. Nie tak hardzie; nie do korda, panie horda. Cn. Ad. 665.

(cf. miły jeżu nie kól). Gdy inszych z wdęzienia na męki wydawano, chciano go na kordy posłać. Paszk. Dz. 41? może na miecze, na rozsiekanie.

powietrze, wyszły natychmiast ordynanse, ażeby kordon rozciągnąć od granicy. Teat. 24. c, 96. Szaleństwo przywodziło Turków na pograniczu stojących, do wpadania w nasze kordony. Pam. 83, 211. Drapnie za kordon i przepadnie, ib. 32. b, 88. Pruski, Cesarski, Rossyjski kordon, części Polskie przez te trzy mocarstwa zajęte ; ob. Zakordonować.

§. a) cierpiący kordyakę, cardiacus. Cn. Th., frattf alit ^ersgcfpamt. — §. b) swarliwy, śmiały, czupurny, sierdzisty, Ijifttg por ber ©tint, fecf, pcnoegett. Kordyaczny, co się prędko wadzi. Dzwon. Stat. A. 2. Wino gniewliwych, zapalczywych, śmiałych i kordyacznych czyni. Pelr. Et. 406. y, m., kordat, śmiałek, citt PCrtoegitcr Sïerl. Pochlebca ko-mośliwego kordyaka żwawcem nazywa. Zab. 13, 65. Ten człek niema zepsutej śledziony, nie jest kordyała. Hor. Sat. 195. KORDYAKA, i, i., cardiaca, niemoc, kiedy człowiek cierpi wielkie uciążenie na sercu i inszych wnętrznościach pod piersiami. Mącz., ba3 ^erjgefpatttt ; serca ckliwość. Sienn. 366. Lekarstwa na serdeczną chorobę ‘kardyaką zwaną. Śleszk. Ped. 394. KORDYAL, u, m., wzmacniająca, orzeźwiająca rzecz, eilte $erjftrirfttltg. Człowiek spracowany, wypiwszy kieliszek wina dobrego, rze-źwiejszym się stanie ; więc to dla niego jest kordyałem Krup. 5, 117. Kieliszek wina, któregom od lat kilku nie skosztował, taki we mnie skutek sprawił, jakbym za-

KORDYAK, a, m., KORDYAŁA,

KORDYALNY-KOREK.

KORKA - KORNET.

445

że ma podobieństwo do korka, którym się flasze zaty-ffćtrfenb. Lekarstwa kordyalne , które sercu większą moc kaja. Najlżejszy ze w&zystkich kamieni. Kluk. Kop. 2, 100. sprawują. Krup. 5, 117. KORDYANKA, i, £., czupurna KORKA, i, i., zdrbn. rzecz, kora * skóra, skóreczka, eine dziewczyna, ein nnlbed SMbcfyeit.? Do kordyanki: Jak Ta-tarzyn najbardziej strzela, gdy w pogoni, Tak mnie Anka zabija, gdy ode mnie stroni. Ko chow. Fr. 116.

KORDYBAN, KORDUAN, KORDWAN, KURDWAN. (Cn. KORESPONDENGYA Th.), a, m., (Croat. et Dosn. kordovan, szartian pellis Cor-dubensis; Lat. med. cordevan, corduanus, cordoversus, kordobisus; Ital. cordouno); kozia skóra pewnym sposobem wyprawna, ber Sorbuait. Boler. 2, 95. Trzewiczki z kordybanów robione. Groch. W. 569. KORDYBANIK,

KURDYBAN1K, a, m, co kordyban robi, ber Sorbuanmacber.

Kurdybanicy, bialoskórnicy etc. Vol. Leg. 3, 592. KORDY⁷-RANOWY, a , e, z kordybanu , ßorbltfllt *.

żył kordyału. Kras. Doś. 208. KORDYALNY, a, e, Çcrj*

flehte feine jRtnbe; Boh. kurka, kürcicka ; Boss. Kopna, ko-pouKa. Za tą małą korka wiele się kryje nietoperzów. Zebr. Zw. 110.

cyi, z., Boss. oimcna, nepeimcna; listów zmiana, listowne społeczeństwo, ber Srtefrcecbfel. KORESPONDENT, a, w., listów spólnik, ber Sorrcfponbent. KORESPONDENTKA, i, z., bte Sorrefponbenttnn. Moja grzeczna korespondentka, warta jest takiego męża, jakiego w⁷ liście opisała. Mon. 68, 976. KORESPONDOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., z kim; listy zmieniać z kim, wzajemne listowne odezwy utrzymywać, mit jemanben 33rtefe toecbfeln; Boss. nepenucaTtca, nepeiuicbiBaTLCH.

nim się wybiją, z błędów drukarskich, bte Sorrcctur. Boh. Kom. 4, 153. Korekty rewizya Boss. CBO^na. — §. Jur id. Obrządek kancellaryi, stanowiony z prawa, że na każdym wypisie z protokołów, oflicyalista kładzie korektę, jako czytał tenże wypis, i jako zgodny z oryginałem podpisuje. Kras. Zb. 1, 478, bte llnterfcfjrtft be§ Sancellepbeamten auf einer tńbfmtrten 51bfdmft au$ bent $ro* tocolle. KOREKTOR ob. Poprawca, poprawiacz. KOREKTORA, y, z., naprawianie, bte 2!n6beffernng, baê 2Ut8* befferit. Skażonemu z gruntu serca i korektura nie pomoże. Mon. 65, 66. ft. j. strofowanie).— Jurid. Termin prawa publicznego Polskiego, używany w konstytucyach, wyznaczających poprawę praw⁷. Mamy także pod tytułem «korektura Pruska» prawa Pruskie. Kras. Zb. 1, 478. ©efekoerbefferung. cf. Chełmińskie prawo.

KORDYGARDA, y, z., z Franc., izby żołnierskie na obwach- KOREKTA, y, z., poprawa, poprawienie, osobliwie pism cie, Sorab. 2. kordegarda, kurdigarda; Boss. KapayjitHfi, baâ 2Baci)tl)aitê, bte SBadjtfłuBe. Kordygarda, miejsce żołnierzy, z którego się oni lozują na warty. Bapr. W. 1,

475. Na kordygardę miasto miejsce wyznaczyć ma. A.

Zamoj. 2, 34. Kamienica jego, jak kordegarda, odarta z meblów. Teat. 7. c, 21.

KORDYZANT, a, m., (cf. Lat. cordax, ob. Korda), powro-zobiegun. Tr., ein ©eiltönjer. KORDY⁷2ANTKA, i, z., bte ©etltanjertnn.

KORECZEK, czka, w., demain, nom. korek, $. a) koreczek od butelki, zatyczka korkowa, Boss. npoóouKa, dît ©top* feldjeit. — §• b) Koreczek od trzewika, abzaczek, ber 21D* fa$ ant ©djnfte. Koreczki u trzewiczków nosi ta panienka, a ona nie ma jeszcze tyle lat, wiele ja mam. Teat.

7. b, 31. •

KOREK, rka, ma., (cf. Lat. cortex; Gall. ecorce ; ffisp. KORKOCIĄG. X. Biel. ob. Grajcarek. KORKODĄB, ębu,

corcho; Dan. korke; Holl, korek; Angl, cork; Germ, torf, m., ob. Korek 1, więzożołd samica.

©orf). §. a) drzewo korkodąb    (więzożołd samica. Cn. Th.);    §. a)    od    korka, ©orf*,    n. p. Korkowe    drzewo. Kluk.

quercus suber Linii., Dykc.    Med. 3,    528. ber ©orfbattnt,    Bośl.    2,    160, torfbaum,    ^antoffelftoRkunt.    Kora korko-

^antoffelboljbannt ; Garn. lubje, (ob. Lubie); Vind. panto- wa. Dykc. Med. 3, 428. — §. b) Korkowy abo korzany, felnou liefs,    rahel inu puhel liefs ;    Croat. rablo, pluto;    z kory drzewa ledajakiego.    Cn. Th., \\łod.    fRtnbcn *,

Bag. pluut;    Bosn. pluto ; Boss. Kopna , KopnoBoe 4epe-    Sauntrtltben *. Bolan. Łodyga    korkowa, suberos.,    korę ma

bo; gatunek zawsze zieleniejącego się dębu; korę ma grubą, miękką, gebczastą. Jundz. Bot. 2, 15. — Kor-grubą pulchną, lekką, siwożółtą. Kluk. Bośl. 2, 67. Choć kowy, zatyczkowy, ©topfel*; Boss. npoóoinubiM.

nad gwiazdę świetniejszej urody, Ty lekszy korka, i KORMAN, u, m., siermięga, sukmana, eilt grober Satter* sroższy nad    wody. Mon. 69, 502.    — §. b) Zrobiona z    ftftel OOtt 3ótd). Na grzbiecie    ma kusy korman ,    i to pokory tego drzewa zatyczka do flasz,    ber ©orfftöpfel; Ross.    życzony. Nar. Dz. 3,55. ob.    Gurmana. KORMNIK, a, m.,

npoÓKa. Korki do zatykania    flasz są    z drzewa korkowe-    n. p.    Sternicy, kormnicy    i mołojcy mają    spław wodny

go. Kluk. Bośl. 2, 160. — §.    c) Korek    u trzewika, ber 3lb*    zapłacić.    Vol. Leg. 4, 64. Boss. KopMniii, KopMiiuiK* sternik,

fajj ant ©cfjttfte. Trzewiki nosi z korkami nizkiemi i pła- KORNECiARKA, i, z., co kornety robi, bte topfjengffetfe*

rinn, §anbenmacf)ertmt, ^u^nta^ertmt. Oto korneciarka za kornety się upomina. Teat. 29. c, 64. Szachrajki, kor-neciarki, krawcowe, ib. 15, 48.

KORKOWY, a, e,

on

skiemi. Mon. 69, 641. Korki do trzewików śpiczaste, wysokie. Pum. 25, 1, 14. Na to słow⁷o komenderującego, prawa noga w tył się cofa, tak aby korek za korek w odległości na    dłoń przyszedł. Kaw.    Nar.    243. Nic    KORNEC1STA ob.    Kornetysta.

nie umie smukłe tylko korki stawiać. Pot.    Arg.    79. Nad-    KORNESY, ów, plur. (Ital. cornice). Archit. kornesy,    gzem-

stawia się korkami. Mon. 70, 382. (podwyższa się). Wi- sy. Cn. Th. 220. wierzchnia wężykowata część gzemsu. dzę, że kogo tylko    za męża zapragniesz    Mieć    będziesz; Tr. ba§ ^artttefl    ; Boss. KapHHS’B,    KapnHaeD.'B.

najhardziejszych pod    twe korki nagniesz.    Treb.    S. M. 37.    KORNET, a, m.,    z Franc., §. 1 )    podchorąży,    ber    Soweit,

pod pantofle, pod panowanie. — §. d) Korek górny al- Nieprzyjaciele pójdą młyńcem z kornetami i z rotami bo ziemny, suber montanum, Serggorf, kamień z dro-    swojemi. Birk. Chodk. A 2 b. Objeżdża hetman chorą-

bnych giętkich niby nitek złożony, tak lekko skupionych,    gwi© i kornety ze wszech miar strapione. Bardz. Luk.

Instrumenta dęte: pomort, puzan,

na

125. — §. 2) Kornet (liai, cornetto), piszczałka z rogu. Włod. róg do trąbienia. Dudz. 42, Me 3wfe, eilt 231afen* infiniment, Z trabami i z kornety. Budn. 2 Chroń. 15,

14. Bibl. Gd. ib. kornet. Warg. Wal. 306. W Atenach tak się były kornety zagęściły, że i ludzie przedni na nich grali. Petr. Pol. 2, 325. Krzyczy głośno soweczka, i ‘kornet pod-żary, Brat i^siostra tak z sobą rady chodzą w pary. Ba-nial. A 2 b. — §. 3) Kornet białogłowski (Gall. la cornette); KORNECIK zdrbn. (Boss. neneut, nennwcŁ cf. czepiec), baS ^opfjeug (Me ©omette). Wieżę Babilońską, którą modnym kornetem zowią, ze wstążek i koronek misternie wystawiają sobie na głowie. Mon. 71, 125. Ma piękny dziś kornet na głowie. Teat. 34. b, E ii. Kornety muszlinowe, jakie ś. p. matka Jejmościna nosiła, ib. 24. b, 8. Kornecik z szeroką wstęgą, ib. 20. b, 18. Koron kobiety używają na kornety, na półkornecie, i na cały puzan, na bonety, na maloty. Haur. Sk. 354. Kobiety dumne animuszem Umieją mądrze kornet czynió kapeluszem. Kras. W. 57. (opanować mężów). On był gotów krew swoje za leda kornet rozlewać. Teat. 21 , 48. za leda kobiecinę, ob. Podwika, für jebe ©cfyürje, für ettt je* be* SBcłWWlb. KORNETYSTA, KORNEC1STA, y, m., grający na kornecie, ber 3ńifeilW(lfer. Zły gajda dobrym kornetystą nie będzie. Cn. Ad. 1352.

*K0RNUT, a, m., z Łac. rogal, ber tpdfmrei), £mrtterir«ger. Samiście gomoli, a złudzi robicie kornuty. Pot. Jow. 194.

“KORNY, a, e, — ie advcrb., pokorny, korzący się, be5 tttüiljtg. Kornie łaski żebrał u tego tyrana. N. Pam. 12, 565. Pod srogiem jarzmem korne chylmy głowy. Dmoch.

II. 2, 67. Pod zamkiem korne wały krążą. N. Pam. 24, 370. nizkie, niższe od murów.

KORONA, y, z., §. 1 a) znak najwyższej dostojności, który cesarze i królowie w dzień inauguracyi swojej, i w inszych celniejszych okolicznościach, na głowie noszą. Kras. Zb. 1, 477, Me trolle; Boh. et Slov. koruna; Hung. korona; Sorab. 2. kronna, cronna; Sorab. 1. króna ; Carn. krona, korńna ; \ind. krona ; Croat. koruna, kru-na ; Dal. kruna; Slav. kruna; Bosn. et Rag. krunna; Ross. KOpOHa ; Graec. xoçkvtj; (Arab. pp junxit). Znak królewskiego stanu w naszym wieku korona, u onych starych dyadema , to jest binda z purpury, którą królom głowę zwięzywano. Warg. Wal. 193. Zdobi korona głowę, ale na tysiąc niebezpieczeństwa wystawia, który ją nosi. Birk. Krz. Kaw. 6. Złote korony królów ciernie w sobie mają. Groch. W. 163. Korona cierniowa Jezusowa. Pot. Zac. 106, Me ©orneitfroite. Korona papiezka. Ld. Korona albo infuła biskupia. Sk. Dz. 289, Me Sb fdjofälttüjse. — Na herbach: korona książęca, margrabska, grabska, szlachecka , Me droite auf einem Sßappeit. — Tego co chcą wyroki, czemu nie wieńczymy koroną? Jabl. Tel. 73, (ob. Koronować).— Korona « wieniec, einfôrattj; {Vind. krienz, vienez). Włożyła mu na głowę mirtu koronę. Pam. 83, 412. Jakież proszę korony na weselach bywają? jakie mają być inne, jedno z kwiecia wonnego. Birk. Zyg. 9. — Fig. Czeka go korona sławy nieśmier

telnej. Boh. Kom. 4, 108. — b) Korona duchownyh na głowie wystrzyżona; Vind. duhounska krona, glavesbri-tva; Croat. koruna , vénecz, kruna, kolobar, brienye re-dovnichko na glavi, pless; Hung. korona, koszom; Ross. ryMeHUO. Klerycy strzygą włosy na kształt i podobieństwo korony na głowie. Karnk. Kat. 263, plesz, Me flatte bet spriefter. Korona duchownych, znak na śrzodku głowy między zapuszczonemi włosami wygolony, czyli wy-strzyżony. Cerem. 1, 108., Kucz. Kat. 2, 614. Co księża golą piesze, dziś poszły w korony, jak księża w książęta. Pot. Jow. 104. Po koronie znać księdza na głowie. Pot. Pocz. 471. — c) Botan. Korona jest ta część kwiatu najdelikatniejsza, która rozmaitością kolorów zdobiąc roślinę, najpierwéj wzrok powabia, corolla, Bot. 100, Me Sluilte einer ^jîattje. — §. botan. Korona , frittilla-ria Linn., Me Kornblume, rodzaj rośliny; u nas w ogrodach miewają koronę cesarską, Me ^atferblume, i szachownice, Me ©cpadjblume. Kluk. Dykc. 2, 14. — d) Anat. Korona zęba, jest część nad dziąsła wywyższona, żadnej błony powierzchownej nie mająca. Krup. 1 , 78. Ząb dzielimy na koronę i korzeń. Wej. Anat. 35. — e) Korona na niebie, gwiazdozbiór pewny, Me droite ber 2lrta* bne, etn ©ierttMlb, miedzy weżownikiem a klęczniem. Otw. Ow. 307. — f) Korona, KORONKA białogłowska, obszywanie szat, Me <8pi£e junt S3efdumcrt. Szaty srebrne-mi i złotemi koronami ubramowane. Haur. Sk. 353. — g) Korona * koronka* różaniec, ber SRofettfranj. Korona abo pacierze u pasa wiszące. Warg. Radź. 541. Różaniec zowie się korona abo wianek. Bzów. Roz. 7. — h) Lichtarz z rozmaitemi na około gałęziami, lustr, pająk, ber Kronleuchter, 2lrmleud)ter. Tr. — i ) Korona * grono , zgromadzenie, ber KreiS ber 3uftf)uuer, ©efeUfdmft, 23er* fantmlung. Liczna obojćj płci korona. Tr. — k) Korona * koronat szkut Włoski, eine droite, eine 2lrt ©Mb * ttnb ©il* bermültjeit. Cn. Tli. Odpuszczam wam wszelkie podatki, i popłatki od soli, od koron. Radź. 1 Macch. 10, 29. Bibl. Gd., Krottfieuer 8utf>. — 1) Korona w fortyfikacyi nazywa się od postaci swojej twierdza zewnętrzna, złożona z jednego całego narożnika, i z dwóch półnaro-żników złączonych w jedno dwiema zasłonami. Jak. Art. 3, 296. im geftmtgâbaue, ba3 Krontocrf, ein 2lnßenrocrf itt ©eftalt einer Sîrorte. — §. 2 a) Korona * królewska godność, królestwo, Me fihtigliche Söürbe, ba£ Königreich. Gdy Zygmunt August pokazał światu , że kocha koronę tę ; jęli się uczeni Polacy rzeczy poważnych pisać językiem swoim. Gorn. Dw. praef. Koronę mu stany ofiarowały; koronę stracił; dobijał się korony; cf. berło — b) Koro-rona per excell., Polska korona * Mała i Wielka Polska, opp. Wielkie Księstwo Litewskie, Kron * ^olett, im ©egen* fajlc be§ ©roftyerj. Sitip. W Koronie, jako i w Wielkim Księstwie Litewskim, nigdy takie dziwy nie były widziane. Mon. 66, 60. Z tryumfem Bolesław do Korony przyjechawszy, bogu ofiary za zwycięstwo oddał. Krom. 71. in regnum suum. KORONAGYA, yi, i., Boh. korunowacy, korunowânj; Vind. kronanje; Croat. korunyenye; Hung. koronâzâs, Me Krönung, uroczysty obrządek, przez który osoba na dostojność królewską lub cesarską wyniesioną,

KORONALNY - KORONNY.

KORONONOSZY - KOROWOD.

447

namaszczoną, koronowaną jest. Kras. Zb. 4, 477. W czasie przez sejm elekcyi wyznaczonym, obrany król i stany zjeżdżają na koronacyą do Krakowa. Skrzet Pr. Pol. 4, 96. KORONALNY, a, e, n. p. Kość czołowa złącza sie w górze przez spojenie koronalne, suturam corona-lem, bte fôromifltlj, ^railjnatlj, z kościami ciemienia. Kirch. Anat. 97. KORONAT, a, m.,    §. 4) ukoronowany,

narcha, eilt ©efrönter, ein SDîonardj. Koronat szablą groźny, który jako mądrze berłem, tak mężnie w boju władnie żelazem. Psalmod. 70. — §. 2) Koronat, korona, szkut Włoski. Cn. Th., eine $rone, eine ©olb * ober ©über« ntüttje. Summ. B. KORONATOR, a, m., ber trôner, ber ben SDïonardjen frönt; (Bosn. krunicjar; Rag. krunnicjar; Dal. krunichar). Koronator jego, który nań koronę kładł, zdradził go. Sk. Dz. 811. KORONCZYK, a, m., taura-co Klein, gatunek ptaków Afrykańskich bardzo pięknych, noszący na głowie takowe pióra, jakich Afrykańscy królowie zażywają. Kluk. Zw. 2, 25, ber Sîront>ogel. — §. 2) Korończyk, KORONIK, cf. syn koronny « z korony Polskiej rodem, Polak, nie Litwin; ber $rott * ^ole. Korończyk chce być urzędnikiem w Wilnie, a Litwin rządy chce czynić w Warszawie. Mon. 65, 190. KORONIA-STY, a, e, §. a) na kształt korony, fronenförmig; n. p. Czapka koroniasta. TY. — §. b) Zaszanc koroniasty. TY., ob. Korona fortyf, bcrô tronenmerf. KORONKA, i, z., dem. nom. korona, eine Heine frotte, ein Sfrćittjel; (Boh. et Slov. korunka; Hung. koronâtska; Croal. korunicza, krunicza ; Rag. krunniciza; Bosn. kruniça) ; g. 1) ziele wieżyczki, koronki drobne ma włosienkowate. Syr. 584. — §. 2) Paciorki, różaniec, wianek, Carn. kronèza; Bosn. kruniça, kralisc, brojanięe, occe nasce, cislo ; Croat. chi-szlo , koruniciza, otecz nassi ; Dal. patricze, krunicza, oche nassi, brojenicze, ber SRofenfraitj (O b b. ftrone). W koronce tej ustawca pierwszy położył modlitw sześćdziesiąt i trzy, bo tyle lat Panna miała, Póki na cie z ludźmi mieszkała. Pieśń. Kat. 414. Weź koronkę

mo-

karatowe zowią koronne, gdzie przymieszane są sześć części srebra abo miedzi. Kluk. Kop. 2, 157. Sronengolb. Zlot. B b. — §. b) per excell. Od korony Polskiej, $ron* ^olen*, jn ^ron^olen gehörig. U nas do koronnćj Rzpltćj szlachta tylko, których koronnemi synami zowiemi, przynależą. Petr. Pol. 200, ©öltne Sfrott * Çoletrô, 5îron » spolni* fcfier Śbel. Koronicy abo koronni synowie, ib. 495. Poczciwemu synowi koronnemu nigdy praca za ojczyznę nie ma być ciężka. Siar. Ref. 21. Akademia Krakowska^, szkoła koronna. Groch. W. 269. (szkoła główna koronna). Hetman Wielki Koronny, Hetman polny koronny; Marszałek Koronny; oppos. Litewski. *K0R0N0N0SZY;, a, e, noszący koronę, fronentragęnb. Korononosze meczen-niki. Fund. 55. KORONOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., ukoronować dok., koronę na głowę kłaść, wieńczyć, frö* nett; Boh. koronowali; Slov. koronugi; Hung. koronâzom, koronazni ; Sorab. 2. kronnowasch; Sorab. 1. kronuyu ; Vind. kronati, vienzhati, okronati, pokronati; Carn. kro-nam; Bosn. krunniti, okrunniti, ukrunniti ; Rag. krunni-ti, okrugnivati, okrunniti; Croat. koruniti, korunim, oko-runujem ; Dal. krunim ; Ross. KopOHOBart. U nas nie mógł koronować króla ani królowy, jedno arcybiskup Gnieźnieński. Biel. 275., Birk. Zyg. 9. Przez głowy ukoronowane , samych tylko cesarzów i królów rozumieją. Wyrw. Geogr. 123, gefrönte Häupter ; Vind. kronan, kronast. — Fig. Wieńczyć, frönett, befränjeit. Dusze wybawione, że już są ukoronowane, a ukoronowane koronami do-skonałemi, zażywają radości królestwa niebieskiego. Smotr. Ex. 34. Lud często gotów chytrze czy z prostoty Obrzydłe zbrodnie wieńcem koronować cnoty. Zab. 9, 4. Świe-torz. Nie zaniechał sposobów ku zawarciu pokoju, który koronuje wojny wszystkie. Tward. W. 132. Pismo P. Schuberta, ukoronowane przez akademią Berlińską. Pam. 84, 903. KORONOWANIE, ia, n., subst. verb., tym świe- Croat. korunenye, berê krönen, bte Krönung, ob. Korona-cya. — §. b) Archit. cornice Ital. — część balkowania. i mów pacierz. Boh. Kom. 3, 252. Każdy z nich nosi Callit. 7, berè trottlet« tn ber Saufunft, ber fôranj. koronkę długą w ręku , jakoby to pacierze , mrucząc na KOROP', ia., m., Na Ukrainie w Dnieprze poławia się ryba, niej. Star. Dw. 49. — §. 3) Koronki u szat białych,    nazwana korop', grubsza od karpia, i łuskę ma szerszą,

wyszywanych» forboty, ©pivert, junt Sefefjett ; Boh. kragky;    długości na 3 lub 4 łokcie, smaczna do jedzenia. Ład.

Vind. sobizhi, sobzi, shpizelni, sobizhje; Croat. spicze;    H. N. 77, eine SIrt Karpfen irt ber Rfratne. [po rusk. to

Slav. shiret, esipka ; Bosn. pervâz ; Ross. KpymeBO, Kpy-    samo, co karp', 2].

jKeBuo; Eccl. i»ft,Ywi;ino. Okręt był płótnem Brabańtskiem KOROWATY, a, e, corticalis, do kory podobny. Perz. Cyr. i koronkami wyładowany. Pam. 83, 2, 114. Koronki się 4, 150. nnbenarttg.

piorą, a blondynki nie. Zab. 13, 210. ‘KORONKARKA, KOROWAJ, aju, m., [chleb wielki weselny na Rusi, 3]; i, z., koronki robiąca, koło koronek się trudniąca, ko-    z Ross., gatunek ciasta, ïopffudjen. Przypominam też

ronkami handlująca, bte ©pt£enmad)ertmt, ©pt|enn)flf^iennn,    Państwu córki ich wesele, Niechaj ja, nie kto inny,

©ptfjenljanblertnn ; Boh. kragkarka; Ross. Kpy*eBHHua,    piekę korowaje. Zabi. Z. S. 21.

Annasza do Kaifasza, SBeitlfiufttgfeiten, Settfdjrodftgfeiten» (cf. Ross. xopoßo^, KOpoBOA’B wiedzienie choru t. j. tańca, cf. rej). Pan nasz dla samego króla więcej nie czynił korowodów. Teat. 43, 39. Życie nie wystarczy wytwornej pannie na wypełnienie wszystkich grymasów, wykwintów i korowodów. Mon. 72, 65. Już nie czas teraz ze mną stroić korowody, Weź mu rękę, niech pisze.

nJieTea; w rodź. mezk. ‘koronkarz, Croat. spiczar; Slav. KOROWOD, u, m., KOROWODY, ów, plur., nudne roz-esipkar; Boh. kragkar. —Boh. kragkafstwj ‘koronkarstwo, wlekłości, ceremonie, ceregiele, zawady, cf. odesłać od robienie koronek, handel koronkami. KORONKOWY, a, e, z koronek , ©pivert » ; Vind. sobzhast (cf. ząbczasty) ;

Ross. KpyjKeBHbiii. Obiecał mi piękne stroje koronkowe.

Teat. 53. d, 25. Koronkowa kołdra. Mon. 72, 423. Koronkowe mankiety. Teat. 49. d, 33. Manufaktury koronkowe wsławiły Brabancyą. Dykę. Geogr. 1, 93. KORONNY, a, e, §. a J od korony, Sîron«. Złoto ośmnasto-

Tręb. S. M. 59. Gdybyć to tak i teraz; próżne korowodów Byłyby nasze stadła, i ztąd mniej rozwodów.

skalowanie komu, $öflt(l)feft, ©djmeidjeles). Miłość czyni pełnym kortezyi i uszanowania dla kobiet. Nieme. Król. 1. praef. Któż Wc Pan jesteś z temi swojemi ukłonami i kortezyami? Teat. 24. c, 07. Wszystkie dworstwa, wszystkie żartowania, wszystkie spaczkowania, wszystkie kortyzacye gotów jest wycierpieć Polak. Weresz. Reg. 118. Przez częste uściski Rzewne kortezy stroi koło Julii. Zab. 16, 328. Ja pierwszy wesół lubię kortezye, Gdy piję dobre darmo wino czyje. Bratk. D 2 b. KORTEZYOWAĆ, KURTYZANOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., nadskakiwać, 31t 2)ienften fielen, anffprtitgcn, aufpaffen, fcfymeP d;eht. Trzeba się rozpuknąć od śmiechu na dworze pańskim , jak tam *kortedziują, jak prowadzą na zamek, rozumie że królem. Opal. Sal. 120. Musimy się sami kręcić, kurtyzanować, zabiegi czynić , i jeden pod drugim dołki kopać, wyścigając do mety. Xiądz. 57. m., deka, w której kor- KORTYNA, KOŁTRYNA, KURTYNA, y, i., z Włosk., zasłona, n. p. teatralna, eilte (Sortine, eilt Sorjiaitg; Boh. et Slov. zdstera ; Sorab. 1. wobweschk; Croat. zasztor; Garn. predpart; Rag. zâstori, zastorniza; Bosn. oponna, zastór; (Ross. KapTHiia obraz); Ross. aanaBliCE, sawan^cna, 3a-naBtcoqKa, 3aBtca. Obstawiają popa Jana kortynami abo ścianami czerwonemi, wysokiemi i długiemi. Doter. 3, 146. Widziałem kortynę malowaną dobywania' Lublina przez Tatarów. Stryjk. 585. — §. Milit. Zasłona, ściana między dwoma narożnikami, bie Giwrttlte, ber Sïittcllüall JUH* fdjen JIVCp SoUlDCrfeit. Indzienierowie mają długość i miąższość murów i ich kortyn wymierzyć. Archel. 2, 43. Kortyny alias mur między bastyonami. Chmiel. 1, 234. Zamek ten składa się z czterech bastyonów, i tyleż kurtyn, które sa głębokim rowem opatrzone. Pam. 82, 94. KORTYNKA Idrbn.

Kras. W. 54., Jak. Baj. 40. Między sąsiedztwem są prawne korowody. Zab. 13, 379. (zatargi).

KOROZYWA, y, i., lekarstwo gryzące, n. p. Chorzy lekarstwa gorzkie, korozywy, palenie, rzezanie cierpią dla zdrowia. Petr. Et. 196. Rej. Wiz. 191., Rej. Post. N n 3, eine cijjeitbe @albe, z Łac.

‘KORPAŁ, a, m., burlesq., zając, eilt $afe. Tr. KORPAL, a , m., człowiek z twarzy do zająca podobny. Tr. ber ant ©eftcfńe einem $afen cif?nlid) fiefyt.

KORPORAŁ, u, m., chusta pod hostyą, ba3 gemeinte Xîtd) unter ber §oftie. Krew' z hostyi tak płynąć poczęła, iż korporał po wielkiej części skropiła. VU. Post. W. 2, 45.

Z korporałów niewiasty ich podwiczki sobie czyniły. Sk.

Dz. 1185. Liton albo korporał. Pim. Kam. 98., ib. 124.,

Ząbk. 279. KORPORALNIK, a,

porał chowają. Tr. bie Seife, worin ba$ ipoftieutucfj u er« iMljrt rnirb.

KORPUS , u , m., dzielnica wojska, eilt    Gruppen. Tr.

KORSAK, a, m., Ross. Kopcaut ; gatunek lisów pomniejszych siwawych, eilt 8teppenfnd)8. Zwierza rozmaitego Tatarzy mają, a zwłaszcza korsaków, i w biegu prędko-lotnych sudaków. Paszk. Dz. 4.

KORSARZ, a, m., (Ital. corsaro), ber (Sorfar, SrepOcuter, rozbójnik morski, który w okręcie wojennym biega po morzu dla schwytania okrętów. Papr. W. 1 , 475. cf. frejbyter. KORSARSKI, a, ie, od korsarza, ©orfarett * .

Do rzemiosła przywykł korsarskiego. Przyb. Luz. 256.

KORSARSTWO, a, n., rzemiosło korsarskie, rozbójmi-ctwo morskie, ba3 (£orfaren(mnbiVCrf. Korsarstwem żyją.

Przyb. Luz. 249.

KORSET, GORSET, u, m., z Franc., kobiecy ubiór, ein 3Bct* KORUMPOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., skorumpować dok.,

ber « (Sorfet; Boh. kordula, kordulka.

KORTEZAN, KORTEZYAN, a, m., w konstytucyach Polskich ten , który mając benefieyum w Polszczę, przemie-

szkiwa w Rzymie. Dudz. 42, ber tu poleli eine ffntitbe fyat, yi, z., przenajem, przekupienie, bte Seftecjmitg , wyraz unb irt atom lebt. (Garn. kartésân ludio, mimus). Niektórzy z poddanych naszych od wielu lat w Rzymie mieszkając, w królestwie naszym duchowne urzędy dzierżą; a te zaniedbywając, inszych tu mieszkających pozwy do Rzymskiego dworu trapią. Wszyscy tacy kortezani z Rzymu do beńeficyów wrócić się mają. Herb. Stal. 136. ‘KORUSZEK, szka, m., korczyk, elit (SeRcffdć^CJt, n. p. A Zyg. I. 1538. — Kortezani, którzy mimo ustaw narodowych ubiegali się do Rzymu (alla corte di Borna), i tam podstępnie benelicya otrzymywali. Kras. Zb. 1, 215. bte ant Sîonttffbeit $ofe ^frihtben erjcpdjcit. Kortezanowie i biegunowie do Rzymu, duchowne opatrzenia upraszają.

Herb. Stat. 138. — §. Transi, ogóln : Nadskakiwacz, szczery, lub obłudny. Dudz. 42, ein (spetdjellecfer, ein £>öfltug, dworak. (Boh. kotyzaun błazen nadworny). KORTEZANKA, i, z., (Gall. courtisane), fryerka, eine Sjtttmacberintt. KOR-TEZAŃSKI, a , ie , o kortyzanach, bie ^fnutbenerfcfyleidjcr am Sßömifdjeit £>ofe betrejfettb. Jeśliby kto przeciwko postanowieniu statutowemu co prawem kortezańskim otrzymał, niech będzie wywołań. Herb. Stal. 135. KORTE-ZYA, KORTYZACYA, yi, i., dworactwo, zbyteczne nad-

przenajmować, przekupywać, beftcdjeit. Co to jest korumpować sędziów ? jest to psować ! Prawda, że komu psować, sobie naprawować. Kchow. Er. 48. KORUPCYA,

oskarżenia tego, który dopomagając sprawie swej, ujął sobie sędziego opłatą. Kras. Zb. I, 478. Korupcye, szpetnyż to tytuł podarkom dany, który zawstydzeniem oczom cnotliwym przegraża. Birk. Zam. 9. et Birk. Exorb. H. b.

co dziś panie za mliwo ? Bo skurczyłoć się co żywo, Ledwa czasem do niedziele Jeden się koruszek zmiele. Rej. Zw. 254 b. cf. korczak, pewna miara młynarska, dit getnijfeś SÏÏnüennajL Ledwie będzie koruszka do dru-gićj niedzieli. Rej. Zw. 12 b.

KORWET, KORRET, u, m., (z Franc, courbette), §. a) podskok koński, bte (Sapviole eirtcê ^Jferbeö. Dzianety ich pięknie korbeły i szusy wyprawować umieją. Birk. Kr. Kaw. 54. Lekkim zrywaniem konia do szłapi, korwetów, pląsania, hasania wprawują. Haur. Ek. 149. — §.

b) transi. Zbytnie ukłony, Sücfüttge, Kapriolen, vielfältige Serbengungen. Ciebie do niej zażyję, więc na korbety gotuj się i dygi. Pot. Syl. 24. Młodzian raźny, wysmukły, pełen korwetów. Boh. Kom. 1, 50. Cały w korwetach,

KORYTKOWY - KORZEGZNIK. 449

KORWETOWAĆ - KORYTO.

śpiewa, gwiżdże, tańcuje. Teat. 29, 21. KORWETO-    Cyw. 1, 107. Nil wlewa sie w morze siedmią korytami.

WAĆ, ał, uje, intransit, niedok., korwety stroić, (SaprtO*    Mik. Turk. 153. W jednym korycie biedź * nie może

len machen. Dzianet pod nim nad śniegi korwetuje biel-    zgodny Topolorodny Padus i Eurotas chłodny. Hul. Ow.

szy. Pot. Arg. 308. KORWETA, y, i., gatunek barki    168. KORYTKOWY, a, e, od korytka, $rog *. Kory-

długićj o jednym maszcie. Papr. W. 1, 336, eine ßor*    tkowy instrument. Strój. B 2 b, ob. Korytko, bie 28affer*

oette, eine lange Marque    mit einem 9)îajte.    mage    mit einem Reinem £roge. KORYTNY. Solsk. Arch.

KORWIN, herb; kruk na    pniu oeiętym,    u którego dwa u    163.    KORYTOWY, a, e, od    koryta, ütrog * ; Ross. ko-

góry sęki, dwa u dołu, a kruk w pysku trzyma pier- puTpHUH. Korytny potaż. Torz. 168. Korytowy potaż. Fam. ścień złoty. Europ. 3, 26, ein SBappen.    84, 763. cf. koryciasty. KORYTNIK, a, m., który ko-

KORYANDER oh. Kolendra.    ryta robi, ber $rogmad)er; Ross. KopuTHHKL; (Vind. ko-

KORYCIASTY, a, e, o głębokim korycie, n. p. Korycia- ritnjak » cienkusz).

sta rzeka. Bardz. Luk. 28, ein tief gebetteter ©trom, ber KORZANY, a, e, z kory drzewowéj. Włod., oon Skumrin* ein tiefeë Sette fiat, (ob.    Koryto); Carn.    korytast alveatus.    ben;    ßlov. kürowÿ, kurnatÿ;    Vind. skorjast. ‘KORZA-

KORYNT, u, m., dawne    miasto Greckie    w Morei. Dykc.    WIEC nijak, niedok., w korę    się obracać, rittbig werben;

Geogr. 2, 48. (Sorintfi. Prov. Do Koryntu przyjść nie ka- Ross. KopmaBtTL, aaKopacaBbTb.

■ żdemu wolno. Rys. Ad. 9. non cuivis contingit adiré Co- KORZBOK, herb; trzy karpie złote jeden nad drugim niby rinthum, ob. Dwumorze, dwumorski. KORYNTYJSKI, KO- płynące. Europ. 3, 26, ein ïïkppen.

RYNTCKI, a, ie, od Koryntu, (Sorint&ifdf. Przesmyk Ko- KORZĘ ob. Korzyć.

ryntyjski. Dykc. Geogr. 2, 48. Miedzią Koryntyjską nazy- KORZEC, rca, m., demin. korczyk, koruszek, (Boh. korec; wali kruszec złożony z miedzi, srebra i złota. Kruml.    Sorab. 1. korcż, korcżk ; Sorab. 2. kórz, kourz, kurz;

Chy. 195. ‘KORYNTKA; Ross. KOpHHKa, ob. Rozynka.

KORYTO, a, n., KORYTKO, a, n.t dem., (Boh. koryto, ko-reytko, hrant, truki ; (Slov. korytnecka chelys) ; Sorab. 1. korto ; Sorab. 2. korito, koritko, nazki, (ob. Niecka); Vind. koritu , koritize, nishke, mela, kaduine ; Carn. koritu, kadujne ; Croat. korito, kopànya, sztruganya, (ob. Kopan-kaj, cf. strugać); Slav. kopânj ; Dal, korito, nachve; Rag. koritto ; Bosn. korito, koritto , krritó, kroscgno, valov; Ross. KOpUTO , HOpUTUO, KOpHTeMKO ; Eccl. KOf)lilThl|6 ; cf. Graec. xoqvç, cf. xoqûtxco ; cf. kora); §. 1) wydrożone z drzewa naczynie, ber $rog. Koryta gospodarskie bywają topolowe, lipowe. Kluk. Rośl. 2, 160. Koryto piekarskie, dzieża, ber Sacftrog; Vind. miefnu koritu, mie-shize ; Ross. KBauiHH, KBameHtKa.

SSaffertrog, Ross. BO/tonofijo. Wylali z wiaderka wodę do koryt. 1 Leop. Gen. 24. Koryto dębowe Ross. Ay-6acB, (cf. dubas). Stare koryta Boh. stafice. Stało w izbie przy ścienie na połcie koryto, Bom już wchodził do sieni ie wieprza zabito. Pot. Jow. 150, ber @d)metnetrog. Koryto, korytko, w którym bydłu, ptakom jeść i pić dają, ber guttertrog. Dobry myśliwiec wie, które psy rychlej puszczać do koryta, które później. Ostror. 35. (Ross. ko-pHTHimcH myśliwiec mający dozór nad korytem). — Ująć komu obroku, podnieść komu korytko, cibum deducere. Mącz., einem ben Srotforb fiöfier Rängen. Wiarki w korytach dziurawych puszczają się na morze i toną szkaradnie ; a kościoł nas przewozi bezpiecznie, jak w okręcie jakim. Star. Zad. D 4 b. Korytko, przez które dowiadujemy się, jako przypadnie głębokość zalew’ku w stawie. Strój. B 2 b, eine 2lrt SSaffermage mit einem Progiem ober einer Spinne. — §. 2) Koryto rzeki * łożysko, łoże, rzeczysko, ba8 23ett eineö ^luffeè ; (Boh. reciśte, recisko; Slov. gatek; Sorab. 1. recźnć zbew, reeźne zpad; Vind. tezhishe, struga; Rag. loogh; Bosn. potok od rjeke, po komu rieka tece). Gdy przypadkiem rzeka graniczna bieg swój odmienia, stare koryto będzie granicą; nowe zaś jéj łożysko do wspólnego użytku należy. Ostr. Pr.

Ross. KopaKt, obs. Kopeut; Eccl. Kopaiit, KopeiOE, kobuoe, cf. korczak ; cf. Graec. xôyoç; Hebr. "D kor; Lat. corus; cf. kora); miara do zboża, ber @d)effel; Carn. kibov; Vind. skaff, shkafez, zhetert, piskerzh, piskrizh, (cf. skopiec); Croat. drevénka, drevenyak; Rag. spûd, ubórak (cf. wę-borek), polôvgnâk; Bosn. star, stariceh , scinik, mierra za sgitto, osmók ; Boss. me^ejib, poATł xjtLôhoh Mtpu. — Z ustawy r. 1764 korzec Warszawski ma mieć garcy 32; dzieli się dalej na 4 ćwierci, z których każda zawiera garcy 8. Ostr. Pr. Cyw. 2, 315., Vol. Leg. 7, 531., Skrzeł. Pr. Pol. 2, 196. Lesk. 2, 26. Za korce swe (scil. zboża) nie wiele liczyli. Groch. W. 558. Korcami stare tynfy mierzy. Teat. 43. c, 18. et 33, 24., Bardz. Trag. 231. Sza-Koryto wodne, ein fują tysiącami korców przeklęctwa. Mon. 65, 68. (ob. Dya-beł). Chłopa w korzec nie mierzą. Dwór. A 4., Kchow. Fr. 47., Pot. Arg. 591. pozór zdradza, ber Schein trugt; man mißt ben $erl niefit na$ ber (Sile. A jeżeli kto z korca wyżej głowę dźwiga, Niemasz dziwu, że mu jej strychu-lec przystrzyga. Pot. Pocz. 402. (nie wynoś się nad swój stan). Na coż o pysznodumni z korca wyglądacie, Darmo się z śmiertelnego jarzma wykradacie. Bardz. Boet. 56. — Pod korzec ukryć, cf. pod ławą, ukrywać się z czym, n. p. Nie chciałem dzieła pod korcem ukryć. Mon. 69, 520. Chcę ja ciebie o świeco nad insze jaśniejsza, nie pod korzec, ale na lichtarz najwyższy do świątnicy mojej. Bzów. Roz. 100. Korzec zjeść trzeba z przyjacielem soli. Pot, Arg. 275. Zjadłem z nim więcej niż jeden korzec soli. Birk. Exorb. D 3 b. cf. Croat. adag. Jaycze od jedne vure, kruh od jednoga dneva, priatel od trideszet let, jeszu tri dobra dugovanya, t. j. jajko od jednćj godziny, chléb od jednego dnia, przyjaciel od trzydziestu lat, są trzy dobre rzeczy, ob. Korcowy. KORZE-CZNIK, KORCZAK, a, m., młyn wodny, którego koło zewnętrzne skrzyniaste. Os. Fiz. 338., Solsk. Arch. 78, ei« ne Sßajfermüljle mit einem ©cfyöpfrabe. Nie może być szcze-bietliwy, By zawzdy miał być prawdziwy, Co jako korze-cznik miele, Nie przestanie do niedziele. Rej. Zw. 234

57

Atownik Lindego wyd. 2. Tom II.

450

KORZEŃ.

KORZENIE - KORZENIOCZEPNY.

b, Boh. korećnjk, mlynarj, ktefj swe korecnikÿ na po-tocech magj.

KORZEŃ, ia, m., Korzonek zdrobn., radix, bte SBurjel; (Boh. kofen; Sorab. 2. koren, koroschk; Sorab.i. koren; Vind. koren, korenina; Carn. koręn ; Croat. koren, silą, kore-nëcz ; Dal. korenchich , silicza ; Slav. koren , korécsak ; Rag. korjén, korjênak, korjêneicch; Bom. koren, korjen, sgilla, korjênak, sgilliça; Hung. gyeükeer; Boss. KopeHb); (cf. Graec. xoqgiov radix loti; Rabb. ipÿ ikkar radia:); §. 1. ta cześć rośliny, przez którą w ziemi utkwiona się żywi. Kluk. Rośl. 1, 6. Korzeniem stoi roślina. Bot. 28. Gdzie zdrowy korzeń, drzewo kwitnie i rodzi. Sk. Żyw. 1, 12. Szczere to wino, jak.się z korzenia dostaje. Tr. (z macicy winnej, niesfalszowane). Korzenia najgrubsza część Ross. KOpHGBHine. Jaki był korzeń, takie rószczki; jaka matka, takie córki. Sk. Żyw. 2, 435. — §. Czarny korzeń, rżysko, ściernisko, b(l3 ©toppdfdb. Wilk bieżąc koło błonia, Ujrzał na czarny korzeń puszczonego konia. Zab. 43, 276. Treb. — Pryska na czarnym mój źrzebiec korzeniu. Jabl. Ez. 39. — §. Gdzieby chłopi z surowego korzenia folwark nowo budowali, pan tej wsi może im czynszowe prawo dziedzicznie dać. Szczerb. Sax. 48. z karczunku , z gruntu wykarczowanego, öuf neu au^gcrobe« tent 23oben, ^eubntcfy. Nie tylko stare puste role osiedli i naprawili, ale i wsi na surowym korzeniu wyrobili. Stryjk. 362. — §. Ziele wieprzyniec, gorysz, gorycznik, świni kopr, wszywy kopr, zowią niektórzy siarkowym albo siarczystym korzeniem, drudzy jelenim abo sarnim korzeniem, feniculum porcinum, @aitfend)d. Syr. 495. Korzeń womitowy, Lonicera Ipecacuanha Linn., $red)!tnir$, gatunek wiciokrzewu, którego korzeń wzbudza womity. Kluk. Dykc. 2, 97. Korzeń archanielski, archanielika, ar-cydzięgiel, ^ontmertfdje Slngdtca. Syr. 98. et 85. Korzeń biały, jeleni ogon, cervaria alba, tt'd£e    ib. 432.

Korzeń fiołkowy, kosaciec Słowiański, Iris lllyrica , tttattfd) SBdhtUtrs. ib. 3. Korzeń liliowy, gladiolus. Cn. Th., ©djtucrtd, ©djtrertltlte. Słodki korzeń,    Korzeń

ostromleczny, ob. Szczeć morska. — Korzeń okrągły liścisty, abo z błonek jak z liścia składzisty, zwijany, bul-bus. Cn. Th., eine Slitmettitutebd, 3ttndJdnmrjd, cebulasty. — §. translate Korzeń zęba , bte SBttrjd bd> 3^n§. Zęby dzielą się na korzeń , lub część w dołku szczeki zachowaną, na ciało i na koronę. Krup. Ost. 78. Góra ta od Tatrów korzeń swój prowadzi. Banial. P. — Fig. Początek, w'szczatek, fundament, grunt, Shtfatig, Urfprung, ©runb* lagę. U nauk korzenie gorzkie, ale owoce słodkie. Budn. Apopht. 24. Błędu korzeń podcięty. Sk. Dz. 645. Korzeń tego dwojga złego inny nie jest, jedno kłam pochlebców. Gorn. Dw. 225. Korzeń dobrej sławy jest cnota lub dobroć ona, dla której chwałę od ludzi odnosi. Birk. Chodk. 24. Nie jest trwała pożyczana, i nie mająca własnego korzenia, potęga. Kłok. Turk. 57. Rzym mamy za korzeń i macicę katolickiego kościoła. Sk. Dz. 454. Z korzenia, z korzeniem, radicitus, z gruntu; n. p. Z korzenia wyrąbać, z korzeniem wyrywać, Carn. stika— ma; Eccl. H3KopeHeHHO, h3ï «opeHe, mit ber Söurjel, oon ©ritnb au$. Póki drzewa z korzeniem nie wykopamy, pó-

ty będzie rosło ; póki wodza nie dostaniemy, póty pokoju nie będzie. Biel. 84. — §. aliter. Z korzenia * początkowo , wszc.zątkowo, urfpntngltd), oott Slnfattg, 5Ittfang3. To szczęście wszystkie miasta, wszystkie zamki mają, Ze piękniejsze z ruiny, niź z korzenia wstają. Pot. Arg. 456. Abyś mógł wszystko dostatecznie wiedzieć, Chcę-ć przyczynę mój nędzy z korzenia powiedzieć. P. Kchan. Orl. 4, 360. — 8. 2. Korzeń, obozowisko, kosz Kozacki, (Trotz tłumaczy: rejment Kozacki), ba3 gelblager ber ^ofafett. Kozacy Niżowi na zimę do miast się rozchodzą, łódki swe przy Dnieprze pochowawszy, i kilka set człowieka tam zostawiwszy, na korzeniu, jako oni mówią, przy strzelbie. Gwagn, 538., Biel. 659. W wojsku Zaporozkim chorążowie po złł. 6, attamanowie w korzeniach po złł. 5. Vol. Leg. 5, 475. — §. 5. Korzeń, członek naturalny męzki. Krup. 2, 439. baö männliche ©lieb, bie männliche 3îitt(ie, bte Uîutlje. Nóż do urżnięcia korzenia zarażonego. Czerw. Narz.

26. Nie wnijdzie w kośeioł Pański trzebieniec, ani zgniecionego abo rzezanego łona, ani wyrznionego korzenia. Leop. Deul. 23, 4., Wujek. Stadnik korzeń wypuściwszy, klacz przykryć chciał. Hipp. 44. — §. Po korzeniu, po mieczu, po linii męzkicj, t)0tt ber mältttltdjeit Stnie. Bliższy krewny po korzeniu, albo jako mówią po mieczu, to jost, po ojcu. Groi. Obr. 64. 4. KORZENIE, ia, n., collect., Boh. korenj herbae, SBurjellt. Korzenie drzewa starego już bywa zapiekłe i twarde, przeto nie puszcza z siebie odrośli. Cresc. 64. Wysiecz, wykopaj karcz, popal korzenie, nie będą bory. Gorn. Sen. 200. Większe obrazki, ziele, zowią dyablik, bo ma korzenie kąsające.. Sicnn. 80. Rha Litewskie abo Moskiewskie korzenie.. Urzed. 263. unddjte 9lt)abarber. — 2. KORZENIE, ia, n.,. et KORZENIE, i, plur., Boh. korenj aromata; Slov. korenj; Sorab. 4. droha zólo, drohi koren; Sorab. 2. wär-za ; Vind. kramenia, shlahtnu korenje, sazhimba ; Carn. qvirz; Croat. korenye; Slav. zâcsin, xûlj, zilje; Bosn. mi-rodia, speçie, kakoti papar etc.; Ross. KopeHte, apoMa-Tbi, cna40óbe; aptekarskie wonne korzenie, ©enńtrj. Ryby przyprawiać z korzeniem, to jest, z pieprzem, z im-bierem, z muszkatem etc. Sienn. 323. Bez soli ryba, * bez korzenia zwierzyna, nic nie jest. Cn. Ad. 760. (cf. samo to nie pachnie, nie smakuje; przyprawić to trzeba; ocukrować; złemu zalecenia potrzeba; cf. dobry chrzan z miodem, ale miód sam; cf. cnota sama się chwali; cf. dobremu piwu nie potrzeba wiechy). KORZENIĆ, ił, i, cz. niedok., korzeniami przyprawiać, nntrjen ; (Boh. kore-niti; Slov. kofenjm; Sorab. 4. ztdu, zatzinam; Vind. kra-meniti, oshtupati; Croat. korenim). Gwoździkami potrawy korzenimy. Urzed. 52. Korzenienie subst. verb., ba§ Söürjen; Sorab. 4. koroneni. Korzeniony, a, e, part. pass., genmrjt. KORZENIĆ się recipr., Ross. KopeiimbCH, w korzenie się rozrastać, korzenie puszczać, propr. et fig. wzmacniać się, SBttrjd faffctt. Widząc, iż się nieprzyja^ ciel z lekka wzbija a korzeni. . . . Leop. 2 Mucch. 8, 8. KORZENIOCZEPNY, a, e, czepiący się korzeni, lub korzeniami, tintrjeltyaftg. Łodyga korzenioczepna, cattlis ra-dicans, pnie się prosto na przyległe podpory, wypuszcza w nie korzenie, i niemi się trzyma. Jundz. 2, 43. *KO-

RZENIOJADACZ, a, m., jadający korzenie, ber SBurjeleffer,

sentencye. Psalmod. 30. (t. j. plagi, chłostę bykowcem, pieprzne, opieprzone). KORZONEK, nka, demin., Boh. kofjnek; Sorab. 1. korużk ; Sorab. 2. koroschk ; Carn. korénika, korenina; Vind. korenina; Croat. korenëcz; Dal. korenchich; Slav. korécsak ; Rag. korjênak, korjêncich; Bosn. korjênak; Ross. KopemeKï; Heine SBttrjel, Söitrjeldjen. Nie takie nasze posty, jak owe niegdyś pustelnicze, o korzonkach, ziołach i wodzie. Aras.' Pod. 2, 266. Pod czas żywię korzonkami, Tak ciało martwię z członkami. Groch. YV. 592. Korzonki drobne, włochate. Cn. Th. Drobne korzonki kosmkami zowiemy. Kluk. Rośl. 1, 21. (ob. Włochaciny, kosmaciny). Korzonki ziarna pszenicznego , które nieco w ziemi jest zakopane , wydają kolanka, które przykrywa ziemia. Brzost. 26. — §. Od nazbieranych wisień oberwij korzonki. Kluk. Rośl. 1, 172. t. j. szypuł-ki, bte ©töngel ber 2Betcf)felit.

Pochodź, okorzeniać, przy korzeniąc, rozkorzeniać ; wko~ rzeniać się; wykorzeniać, niewykorzeniony, niewykorzenny ; zakorzeniać.

Eccl. K0peH0a4eut. ‘KORZENIOSIECZNY, a, e, siekący korzenie, rcitrjelljacfenb. Korzeniosiek subst., Eccl. Kope-Hectaeu^, Graec. ()iÇoropoq; Eccl. KopeHect^enie, qiÇo-ropla. KORZENIÔWKA , i, i., rodzaj rośliny, monotropa Linn., Ofynblatt. Kluk. Dykc. 2, 127. Korzeniówka wielokwiatowa , htjpopithys. Jundz. 234, baê $td;tenoljîtblatt.

KORZENIOWY, a, e, od korzenia, SBttrjel*; Ross. Kop-HeBbiii, KopeHeBMH. Liście korzeniowe, folia radicalia, które prosto z korzeni wyrastają. Jundz. 2, 20. ‘KORZE-NIOZBIERACZ , a, m., zbieracz korzeni, ber SBurjelfantltt«

1er; Eccl. KopeHecoÓHpaTeab. KORZENISTOŚG, ści, i., mnogość korzeni, 3îetd?tl>itnt mt SBurjeln. KORZENISTY, a, e, — o adv., mnogi w korzenie, peîen korzeni,' trur* jelret^; Boh. kofenaty, Sorab. 1. korenwatć ; Croat. ko-renit, silav; Ross. KopeHHCTLiH, KopeiteBaTMM ; (Carn. ko-rénâk robustus). Korzeniste sosny. Pot. Arg. 377. — §.

Z korzeni, Sßurjel *, t>01t SBurjel, ttntrjeltg. Konikom ma się wrzucić co na drogę kamienistego, pniewistego i ko-rzenistego, iżby przez to idąc pilnie patrzyć musiały, KORZYĆ, ył, y, ukarzać cz. niedok., ukorzyć dok., (Boh. gdzie nogę stawić. Gorn. Sen. 356. KORZENNICZKA, i,    korjti ; Croat., Rag., Bosn. koritti, pokoritti, kórim expro-

i., §. a) żona korzennika, lub handlująca korzeńmi, (Boh.    bro, [Croat. kór, sztid » wstyd; Bosn. koritti, okoritti in-

kofenarka, korinkarka ziołami przekupująca); Ross. apo-    crustare, ob. Kora); Ross. Koptrrb, Kopro, ynopuTb, yKO-

MaTHHita, bte ©eitmrjfyćutblcrimt.— §. b) Puszka od korze-    pan. naganiać, zarzucać, (cf. krócić; ynopa, ynops na-

ni, eine ©enntrsbucfjfe. KORZENNIE, a, m., §. a) kupiec    gana, cf. przekora) ; Kopra krótki ; Arab. inp subegit); upo-

drogie korzenie przedawający. Cn. Th., ber ©Cltfür$I)anbler,    karzać kogo, jetltattbett bemüt|lgen. Korzyłem postem du-

©etBÜrjfrämer ; (Boh. koreniar herbarius, korinkar zielnik,    szę moje. Wróbl. Ps. 79. (humiliabam). Korzyć się, uka-

ziołozbieracz) ; Boh. Wlach, Wlaskÿ kupec cf. Włoszczy-    rzać się recipr. niedok., ukorzyć się dok., upadać przed

zna; Yind. kramenjar, materlist, sazhimbar; Slav. zâcsi-    kim, upokarzać się, Ross. et Eccl. KOpHTŁCfl, KOpmHca,

nijar; Bosn. kramar, spicjar, koji prodava siatka koren-    nOKopsTbca, [id) bemüt^igctî. Takcm się ukorzył przed nim,

ja; Ross. KOpeHimiH'b, apOMaTHHKi. Korzennik, kupczą-    jako się korzy płaczliwy i zasmucony. Wróbl. Ps. 79. Lepiej

cy korzeniem. Kiok. Turk. 165. Kupił od korzennika    korzyć się z cichemi, niźli dzielić korzyści z pysznemi.

kilka funtów rozenków. Haur. Sk. 213. — §. b) Korze-    W. Prov. 16, 19. (lepiej być uniżonego ducha. Bibl. Gd.).

nik, ul z kory, korzysty, elit Stettettfiocf Doit Satttttrinbe.    Bóg odpuszczaw’a chętliwie tym, którzy się jemu korzą.

X. Kam. Ktoby komu na drzewie z ula abo z korzenika    Gil. Kat. 314. Gdy się tak modlił, a z płaczem korzył,

postawionego pszczoły wydarł.... Stat. Lit. 314. KO-    i wzywał, i leżał przed kościołem, zebrało się niemało

RZENNO adv., korzeniami przyprawnie , genutrjt. Starzy    ludzi. 1 Leop. 1 Ezdr. 10, 1. (prosił. 3 Leop). Korzy się

korzenne przyprawiali potrawy. Kras. Hsl. 156. Nie ja-    przed tobą, jęczy u nóg twoich. Teat. 3. b, 69.

dali korzenno. Star. Ryc. 41. KORZENNOŚĆ, ści, z., Pochodź, ukarzać, ukorzyć; pokora, pokorny, pokorzyć, własność korzenna, bte SBlirjfyrtftlgfctt, bte Sltrje. Karda-    upokorzyć, upokarzać, przekora, przykora; cf. korcić, krócić.

mom ma moc posilającą dla swojej korzenności. Sienn. KORZYŚĆ, ści, z., Boh. korist praeda; Rag. kóris adju-198. Domowy jest lepszy, bowiem ma w sobie większą    mentum, commodum ; dobit, dobitak * zysk, ob. Zdobycz;

korzenność i rumianość. ib. Lawenda jest niejako korzeń-    Bosn. korist, hâr ulilitas, dobit, dobitak « zysk; Croat.

na, a dla tej korzenności swej żyły suche potwierdza.    korizt, koriszt, haszen*zysk, pożytek, (dobicbek * zysk) ;

Spicz. 49. KORZENNY, a, e, — ie adv., Boh. koronny;    Dal. koriszt lucrum-, Yind. korist, prid, nuz , perdelek,

Ross. KopeHHbiii, KopetmaTbiii, KopaHbiit, apoManmecKift;    dobizhek; Carn. nuz, dobizhk * zysk ; Sorab. 2. dobusche;

od korzenia, ©enntrj». Kramnica korzenna. Cn. Th., (Bosn.    Sorab. 1. dobètk, dobćtzik; Ross. KOpHCTb łupy, zdobycz, -

spicjaria, stacjun od spicjara). Teraz mamy sklep cały    pożytek; xaôaps, npHÓbiTOicb, nojb3a, óapbimi, nyrs; Eccl.

korzenny, przedajemy pieprz, imbier, gałgan, goździki.    KOßhiCTh, KopucTHita lucrum, npHÓu.ma, npHOÓpama; (Eccl.

Teat. 9. c, 97. ber ©ercürjlabeit. — $. Korzenność w so-    ^oóbrrie, KopucTh » zdobycz, łupy); cf. Graec. xéçdoç. —

bie mający, gemußt, nntr^flft Potrawa korzenna krew    *§. a) plon, łupież, zdobycz, bitunek ; Vind. obrop, isrop,

zapala. Boh. Kom. 5, 286. Przyprawne albo korzenne    bte Petite. Lupowa korzyść. Sak. Dusz. 140. Rusacy

potrawy. Zygr. Pap. 285. Wino korzenne Boh. korę-    wciągnęli wielką mocą do Sandomirskiéj ziemi dla ko-

nate wjno. — §. Korzenny, korzeniowy, z korzenia zro-    rzyści; ale szlachta porazili ich, i plon im odbili. Biel.

biony, ffiurjel*, t)0tt fBBltrgeltt. Korzenny kosz, z korzeni    152. Po wygranćj bitwie wielkie korzyści z Pruss wy-

upleciony, Ross. KopHeBanncB, KopiteBaTKa. Są i ci, któ-    gnali. ib. 140. Cieszmy się, jako zwycięzcy, którzy do-

rym na bankietach ochota korzenne w sądach formuje    stawszy korzyści, dzielą się łupy. Biał. Post. 67. — §.

b) Pożytek, zysk, ber üßortbeil, ber 9?U$en. Takie korzyści ma rycerska sztuka, Ów syna płacze, a ta ojca szuka.

bawy, te widowiska psują tylko młodzież. Mon. 65, 102. Żadna nauka w smak mi nie idzie, by ona nie wiem jak była wyborna i korzystowna, jeżeli ona mojej tylko ma służyć wiadomości. Pilch. Sen. list. 1, 54. Wszystko korzystnie i prędko zakończył. Teat. 52. c, 25. (Ross. HeKOpbiCTHHH błahy, lichy, nietrwały). Korzystnym być, korzyść przynosić, Vind. perpriduvati, k’ pridu biti; Ross. no^b30BaTb, ynojb30BaTb; Croat. haszneti, pruditi; Dal. korisztiti. — *§. Zdobyczowy, S3eutc *. Chęć po *korzy-snéj (sic!) łupieży o podał naszych uniosła. Krom. 641. praedae cupiditas. — §. ‘Korzystny, ‘korzystolubny, lubiący ‘korzyść, t. j. zdobycz, łupy, raubgierig, beutefücbtig. Hetman obiera rotmistrze, w walecznym biegu umiałe, ćwiczone, niekorzystne, sprawne, któreby się w swym regimencie dobrze sprawować umiały. Tarn. Ust. 268. w ogóln. Korzystolubny Ross. KopMCTOJioÓHBbiii interessowa-ny, cigennü^ig, subst. KopucTOJioôeu'b człowiek interesso-wany; KopbiCTOJioóie interessowność, prywata, ©tgemtuf;, ©enńnnfuctjt.

Kras. Mysz. 54. Chciaf więcej, przeto stara powieść iści,

*§. transit, kontyn., ‘korzystować, korzy-

Przynosi stratę, chęć zbytnia korzyści, ib. 62. KORZYSTAĆ, al, a,

stywać czestl., korzyścić, ił, niedok, skorzyścić dok., (Boh. koristowati praedari ; Hoss. KopwcTOBaTbca, noKopucTO-BaTbca przywłaszczać sobie cudze) ; * łupić, zdobycz robić, plundrować, kraść, zmykać, plunbcw, rauben, eut* tucnben. Ten złodziej cudze brał, korzyścił, umykał. Klon.

Wor. 59. Jeślim co komu skorzyścił, oddaję czworako.

W. P. Mn. 618. Skorzyściłeś niesłusznie, zagryzłeś, zabiłeś. Opal. Sat. 50. Gdyby rzeczy zastawne zginęły, tedy wierzyciel przysięże, iż onych rzeczy nie skorzyścił, i ku pożytkowi swemu nie obrócił. Stat. Lit. 272. Było nie brać ani korzyścić cudzego. Hrbst. Nauk. t. b. Sługi aby nie korzyścili. 1 Leop. Tyt. 2, 9. Dzieci mają zwyczaj, nieco rodzicom skorzyścić, a mówić, że to nie grzech. Eraz. Ob. h iii, ntaufen. — *§. b) Korzystać w czym, ważyć co sobie, cenić, wysoko cenić, za zysk so- KORZYSTY, a, e, korą obrosły, kory grubej. Cn. Th., mit bie poczytywać, interessować się o co, fid) otel tooratrô Sîiitbe beroadjfen, bfcfrtnbig; Eccl. KopHcrafi, KopoBarail. ntad;en, e$ fd)ct|en, einen Ijoljen ®ertb barauf fefseit. Nie KOS, a, w., (Boh. kos; Slov. drosd kos; Sorab. 2. kosz; płacz! a korzystaszli tak w małżonku zbytnie,t pójdź za mną Sorab. 1. kósz, koszak; Slav. kós; Rag. koos, kossovich; w las, si tibi cura videndi conjugis est. Zebr. Ow. 574.    Bosn.    kós, kosovicch; Croat. koss, kosz, kossovich; Vind.

W małżeństwie mym tak korzystuje, tanti putat connubia    kufs;    Carn. kues, kus, kos; (Ross. koce, CKBopeuii szpak);

nostra. ib. 265. Korzystam w czym, duco aliquid lundi,    Eccl. koct» , nraiia mu CKBOpeut merula; Graec. xôcav-

gloriae, honori, duco aliquid in bonis, in lucro aliquid    q>og); §. a) turdus Atricapilla, merula, ptak wielkości

pono. Cn. Th. Mało o to stoję; nie korzystam w tym.    drozda; może się różnych pieśni gwizdać nauczyć. Kluk.

Cn. Ad. 575. W ich przyjaźni korzystali. Warg. Cez. 77.    Zw. 2, 285. bie 5lmfel. Żółtonose kosy. Banial. J. 5.—

Korzystał w przyjaźni tej białćjgłowy, jako i pięknej i    §. b) Kto dobrze przewącha, o tym mówi przypowieść,

młodej, niesprosny młodzieniec jeden. Gorn. Dw. 274.—    że kos. Rot. Pocz. 555, eilt fdjlauer ©aft, ein oerfcfylagner

§. c) Nic fortunnićj ci nad to Bóg nie mógł skorzyścić,    ft'opf.. (cf. ćwik, szczwany, wronami abo szpakami karmio-

Lecz co za moc    twój myśli, coć to mogło ziścić.    Zab.    ny).    Mądry,    dowcipny, szpak, kos. Cn. Ad. 464. Kiedy

10, 576. Kniaź, zdarzyć, »erleiden.— §. Korzystać z    cze-    trafi    kos na    kosa, tedy jeden z    nich umyka nosa. Rys.

go, pożytek ciągnąć, zysk mieć, 9?ui$en jtefyen, 33ortf)eil    Ad. 24. cf. trafiła kosa na kamień; frant na franta. — KOS,

Ijaben; Rag. koristiti, prùditi, naprùditi, koristitise; Carn.    herb',    trzy rzeki na ukos; w hełmie strusie pióra. Kurop.

dobuvati, dobujem, nuzam ; Vind. dobit, perkupzhovat;    5,26, eut Sappen; Ross. kocl, Kococib krzywizna, krzy-

Sorab. 1. dobćwam ; Bosn. dobitti; Ross. nojfc30BaifcCfl,    vyość; ob. Ukos, na ukos; ob. Kosić, kosa.

nonojb30BaTbca, B03no,ib30BaTbca, npHÓbnonecTBOBaTb, KOŚ, KOŚ! głos, którym pastusi świnie wabili. Cn. Th. te-HajKHBaTb ; (Eccl.    KopwcTjioca 3-rfe, muicjuo lichwie). Z    raz    na Rusi    mówią: kuć, kuć;    a na konie; koś, koś.

rud znajdujących    się w ich stronach, korzystywali.    Os.    Wlod., fonfł    ttmrbeit bie ©cfynmne,    feftt aber btc ^iferbe mit

Zel. 18. KÖRZYSTACZ, a, m., korzystający z czego,    btefett Sorten gerufen.— Ja krzyczę hola! hola! koś, koś!

ber 9îu£enjief)er, ber etruaê benujjt; Eccl. kopmcthhkb lucri-    tpru! tpru! a koś słucha mnie właśnie. Teat. 51, 28, koś,

factor. Nie szalbierzu, lecz dzielny umysłów badaczu, Nie    konik, baö ^ferbdjeu.

kösza, kosza; Sorab. 2. kosza; Carn. kosa; Vind. kofa, kofsa; Croat. kosza, koszicza; Dal. kossa; Bosn. kosa, kosiricch; Rag. kossa; Ross. Koca (kocb, kocmh krzywy; cf. ukos, ukośny); bte @cnfc. Kosy do koszenia osadzają się w brzezinę. Kluk. Rośl. 2, 160. Kosy jedne do koszenia trawy, drugie do zboża. Ostatnie mają nad żelazem osadzone grabie, ein 9îeff, o czterech długich zębach, któreby koszone zboże od stojącego oddzielały. Kluk. Rośl. 5, 121. Kosa murowa u Rzymian, faix muralis, bie fDîatt* erfenfe ober ©ittyel ber üiönter, belka żelazem kuta, na kształt kosy, do wywalania kamieni z muru. Warg. Cez. 9 et 65. — Rrov. Trafiła kosa na kamień. Wad. Dan. 22., Cn.

zdrajco, ale z dobrej pory korzystaczu. Kras. Sat. 115. KOSA, y, ź., Boh. et Slov. kosa; Hung. kasza; Sorub. 1. KORZYSTNOŚĆ, ści, i., zyskowność, pożyteczność, bie Sîü^ltcbîeit, $ortf>eillmfttgfctt ; Vind. pridnost, nuznost, do-bizhlivost, pridadajezhnost. KORZYSTNY, KORZYSTO-WNY, a, e, — ie adverb., pożyteczny, zyskowny; Bosn. korisni, koristan, haznovit; Rag. koristan; Croat. haszno-vit; Dal. korisztni; Vind. priden, nuzen, slushliu, dobi— zhliu, noternofezhen ; Sorab. 1. naramny, dobćwacżne, dobewatć; Ross. KOpbicTHbiii, HaaurrouHbiH, HaacHBHufi, xa-óapHUH, noje3HUH, npHÖbLibHHH, npHÓbnonecTBeimbiH, npii-ÓHTOUHHH, ÓapUUIHblH , X;lfe6HblM , aBaHTa*HbIH , CllOpbllf, oortbetlbaft, ntt^lidj. Niekorzystna po czasie porada. Fredr.

Ad. 79. Zamiast moralnego pożytku lub korzystnéj za

KOSACIEC - KOSATY.

KOŚBA - KOŚĆ.

453

Ad. 1172. trafił swój na swego, trafił na prask, er tft    kechkaszt, laszaszt; Dal. koszaszt, vlaszaszt; Bosn. kos-

an ben Unrechten gefommen, ber tym bie ©pifce bietet; Slov.    sast, s’ velikimi kosami, mttynig, mit einer M;ne. Bił le-

trefiła kosa na kamen; (cf. Vind. Dva ognijka jiskre de-    wą ręką dzierżąc czuprynę kosatą. Olw. Ow. 485, Ross.

lata). — g. KOSY, herb; dwie kosy zwyczajne na dól koń-    KOcąTUH mający krzywe" ogonowe pióra, jak n. p. kogut,

cami spuszczone, i w samych końcach na krzyż złożone.    KOŚBA, KOŹBA, y, z., koszenie, sieczenie kosą, ba§

Kurop. 3, 26, ein Sappen. — Astr on. Gwiazdę Oryona    SDtttyen. Poglądamy na łąki, jakoby prócz kośby "innej

Polacy zowią kosą, dlatego, że niektóre gwiazdy na nim    nie potrzebujące pracy. Kluk. Rosi. 3, 289.; Ross. kocb-

są ułożone na kształt kosy trawnćj chłopskiej. Olw. Ow.    6a; Slov. kośba; Croat. koszitva, koszitba; Hung. kaszó-

310, Orion, ein ©eftirn mit einem ©urtel nnb brep ©tymer*    las; Bosn. kosidba; Carn. kositva, kóshna; Vind. koshja,

tern (©enfen). Oryona kosami zowią. J. Kchan. Dz. 13.,    kofitje. kofenje , fezha, fiezha; Boh. aużinek.

Haur. Sk. 183. cf. gwiazda ś. Jakuba. — g. Flisy zowią KOŚĆ, ści, i., Boh. kost; Slov. kost; Sorab. 1. kofcż-kosy końce u banderki. Magier. Mskr., bte OŚnben ber ©tytjf«»    Sorab. 2. kofcż, knok; Vind. kust, kost, kuest, kosta-

flagge; końce balów, któremi statek od spodu obity, przy    zha ; Carn. kost, berkla ; Slav. kost; Croat. kozt, koszt;

sztabie, ib., bie tëttben ber untern ©tyfffg&alfen arn Korber»    Bosn. kóst; Rag. koost; Ross. koctb ; (cf. Lat. coxa; hal.

tpile. II. Kosa włosów * g. a) pierścień czyli warkocz    coscia ; Ind. asti ; cf. Lat. os; Graec. ôaréov; (cf. kot,

włosów, warkocz rozpuszczony, rozczosany, £aar$opf, #aar*    kut, bie Äötye 21 big.); g. 1. ber Snodjen,ba8 Sein. Kości są

rtttgel, frciufelnbe ^aare; Slov. kśtice caesaries; Slav. kos-    twarde białe nieczujące części ciała, wewnątrz pospolicie

se , vlàsi ; Croat. kosze, lâszi, kechka; Dul. kossa ; Bosn.    czerwonawe, służące dla mocy zwierzęcia, i dające kształt

kosse, vlasi ; Carn. kita, (cf. kita); Ross. Koca, nocna,    częściom jego. Kireh. Anat. 88., Krup. 1, 1., Perz. Cyr.

nocHita, (nocni, kochiibi krzywe długie pióra w ogonie    1, 12., Wejch. Anat. 19., Kluk. Zw.\, 50., Zool. 64. Ciało

kogucim). Umiem potrefić włosy, Warkocz zapleść w    bez kości, co dusza bez ciała. Zab. 15, 279. Nauka o

kosy. Zimor. 297. Pięknie z wiatrem się wiła kosa roz-    kościach, osteologia, bie fenpnleljre, część anatomii. Perz.

postarta. ib. 277. O tym zejściu nieszczęsnym skoro Ore-    Cyr. 1, 23. Kości (Vind. collect, kostouje, kostje). Nie-

ady usłyszały, Śliczne kosy żelazem ostrym ucinały, ib.    które z kości własne swoje imiona mają: czaszka, żebro,

210. Go za tłuczenia piersi i ręku łamania? Ani ubio-    pacierze, obojczyk, kluczyk, kluczka, a u ptaków sanki,

ry, ani szata żadna cała, Ani na głowie kosa w swej    ostroszki; radło; goleń, piszczel, piszczałka; łokieć, spry-

mierze została. Simon. Siei. 68. — §. b) Hyena grzywę cha; szczęki; guzica lub kość ogonowa; kość kuprzasta ; abo kosę ma na szyi. Otw. Ow. 625, bte 9)?ćtyue ber    kość sitna czyli rzeszotna ; etc. — Kość ciała stercząca

(tue. Kosa lwa, be$ Söroen. Tr. KOSACIEC, ćca, m.,    Ross. mokjiokb.    Kości połamać, zdruzgotać. — Kości

Boh. kosatec ; Bosn. cmin, ęuiet, macię, macin;    Ross.    zmarłych ludzi,    zwłoki, bte ©eBettte ber ŚerftorBnett. Ko-

HOcaTHmcL, caóeJibHHnŁ ; liliowy korzeń, bie ©djmertltlte, ści świętych * relikwie, Ross. mouih , ffteltciuten. Trumna (cf. mieczyk); Iris Linn., dzielą je na Angielskie    i Hi-    świętych kości    Ross. pana. Kości z mięsa obrane ca-

szpańskie; kwiat w maju kwitnie biały, czerwony,    błęki-    łego zwierzęcia    nierozjęte, abo znowu spięte, jako ana-

tny, nakrapiany. Kluk. Rośl. 1, 255. et 2, 229., Krup. 5, 201.    tomicy i medycy czynią, ob. Kościotrup, baö ©feiet. Chu-

— błękitny, coeleste lilium, 23laufdjmertel, §tmmel3fdm>ertel.    dy, że skóra" tylko i kości. Jabl Ez. 29. Czach. Tr. L. Z,

Syr. 1.; żółtego kwiatu, ©elBgtlgett. ib. 2.; białego kwia-    Ross. mouih, mager, Bloß £aut nnb $ttod)en. Blade ciel—

tu, Söeißfdjroertel. ib. Kosaciec Słowiański, korzeń fioł-    sko w chropawej uwięzło chudości, Powiedziałbyś, że

kowy, 2)almattfd)e 2BetInntr$. ib. 3 ; leśny, polny, dziki, jest    z samych jest złożone    kości. Zab. 6, 159.    Tak wyschli

więtszy, silvestris major, ©roßfcfymertel, i mniejszy wonny,    są,    że jedno skóra a    kości. Syxt. Szk. 233. Slov. nist

minor odora, $lein $e!b * $immel3fcfyn)ertel. ib. 13.; pozie-    neni na nom, len koza a kosti. Wysechł, same kości

mny abo najniższy dziki, silvestris pumilla, fôlctn 231att*    i skóra, i ledwie co żyje. Teat. 29. c, 8. cf. przejrzeć

Sßafferfdjroertel. ib. 14; dziki żółtego kwiatu, silvestris lu-    go na wszystkie strony; szczepa, śledź, gont; glista;

tea, ©eio SBaffergilgctt. ib. 15 ; wodny abo płonny, smro-    konop'. — Już konia wyzwolono z wojennych trudności,

dliwy, spatula frentida, ©anbläufcfraut. ib. 17. Kosaciec    Aby    sobie wytchnąwszy    znowu nabrał kości.    Alb. na Woj.

pospolity Germanica Linn.; żółty pseudoacorus ; łąkowy    15.    zamiast: ciała t. j.    żeby tył, żeby kości    tak nie ster-

Sybirica. Jundz. 103. KOSAĆCOWY, KOSACOWY, a,    czały, bannt ti mteber gletfd) ober ßuber auf bte $nod)en

e, od kosaćca, ©djmertel *, n. p. Olejek kosaćcowy. Syr.    Befdnte.— §. Kości metonym. ciało, ber Setb, ber Körper-

10. Sok kosaćcowy, vers d'    Iris,    ©aftgrün.    Tu już kości zostawuję, umrzeć    wolę.    Groch.    W. 229.

Pochodź, kosaty, koseczka,    kosiarz,    kosić, pokosić, sko- zwłoki, bte ©eBettte; Slov. Zlożil    kosti,    mortuus    est. So

sie, ukosić ; kośnik, kosierka, kosior ; pokos, ukos, na ukos, rab. 2. Ja zu f jogo kofeżami kschuschki klapasch; Slov. ukosem, ukośny ; ob. Kos herb.    Este budëm s twoigimi kostmi    orechi    obigat,    adhuc te

KOSARA ob. Koszara.    supervivam. Slov. Ne urobi staru    kost,    non diu    vivet. —

KOS.4RZ ob. Kosiarz. KOSATKI, ek, plur., wielkie i małe,    g. Stare kości contemtim staruszki, alte Sente. Któż to

Rhalangium, Anthericum Linn., èrbfptmtenfraut, kwiat    obierać zechce stare kości? Past. Fid. 155. Bogdajś

lilii czerwonej podobny, główki nasienne mają kształt pa-    szczęśliwie zażył, bogdajś i pochował Tę kość starą, a

jęczego gonu. Syr. 696. pajęcznica liliowa. Jundz. 297.    drugi ślub prędko gotował. Gaw. Siei. 573. Zegnam cię,

KOSATY, a, e, kosę włosową mający, grzywiasty, Croat.    wieku młody, złota ma wolności, Już ja nie on, swmj.

454

KOŚĆ.

KOŚCIAN - KOŚCIELNY.

CCC

nie swój, w starejm uwiązł kości. ib. 572. — Rozumiałby nie jeden, że z kościami święta, W świętej jednak jej minie bywa złość przeklęta. Mon. 74, 471. wskroś , burd) Uttb burd). — §. Kości, mimo ciała uważane, (cf. gnaty), Sfriodjett, 23ctne. Kości obierać, głodać, $nod)ett belefett, benagen. Psy które kość pod stołem głodzą. Pot. Arg. 221. Nie pójdą w pole kundlowie, wolą w kuchni głodać kości. Kochow. 38. Ledwo kość obliźnie, ledwo ją winem spłócze, a już gotów na wszelkie usługi. Rot. Arg. 119. Wszystko pojadł i z kościami. Rys. Ad. 73. Slov. Ne wżdicki dobri pes, dobru kosf dostawa; niezawsze się dobremu psu dobra kość dostaje. Slov. Uhodif psowi kosf; os alicui sublinerc. Jak psów kość powadzi najprędzej Tak równe towarzystwo zły podział pieniędzy. Rot. Arg. 202. Nie mieć kości pod stół. niech się psy nie wadzą. Rys. Ad. 43. ztąd figur. Kość rzucić między drugich. Cn. Ad. 358. dissidii pomum in medium projicere, ben 3MfapfeI unter bte Sente werfen. Kiejstut Jagiełłę bardzo miłował; lecz czart prędko kość między nie wrzucił. Biel. 219 et 292. Książę Wojdyła, że między braci tę kość nienawiści wrzucił, kazał obiesić. Gioagn. 238. (ob. Kostka). Wrzuca się kość między uczonych, gdzie jeden drugiego o co trudnego pyta , a zatym do sporu przychodzi. Goni. Sen. 396. Slov. Daf nékomu kosf, abi gu hrizol ; dimovere aliquem a suo consilio. — § Kość słoniowa, kły wielkie, wychodzące z pysku słoniego. Zool. 295. Elfenbein. — §. Kości, kosteczki rybie, $tfd)gräten ; Slav. ribje kosti ; Vind. kostizh, kostiza, shpiza v’ ribach, ribni tern; Rag. koost, ob. Ość;, (cf. Ross. KOCTepa, KOdpiiKa paździorek konopi). Fig. Kością w gardle być (cf. solą w oku), doskwierać komu, dusić go, jemanben entpftubltd) jufefsen, tfm würgen, tfjnt warnt titadjen, auf3 Sebett gefien. Przypłacisz ty tego, stanieć to kością w gardle. Cn. Ad. 976. (*przesiądzie-ć tego). Za taką zdradę nie umrę, aż jej kiedy kością w gardle stanę. Pot. Arg. 407. (wytchnęć jej tego). Nie raz im kością w gardle to jabłko stanęło. Paszk. Dz. 56. Rycerze ci męstwem swym pochańcom wszystkim stoją w gardle kością. Paszk. Bell. B. Niemały czas mu się kością w gardle opierał. Leszcz. Class. 54. Poznasz że ci, którzy cię pokojem wsławili, Staną zaś kością w gardle w potrzebach po chwili. Bardz. Luk. 31. Żeś białe głowy z kości stworzył Panie, Nie jednemu też kością w gardle stanie. Bratk. B 2 b. Słowacy samym Hun-nom, po śmierci Attyli , kością w gardle stanęli. Krom.

21. Wejrzał w oczy okrutnemu tyranowi, i kością mu w gardle stanął. Birk. Zyg. 26. Dobrodziejstwo takie kością mi w gardle stanęło. Gorn. Sen. 404. — aliter Niechajże język kością w gardle stanie. Past. Fid. 294. (niechaj kościeje , zdrętwieje). — §. O kość czego, * nawet ani tyle jak na kości ogryzków; ile sadła na wró-blowćj goleni, and) ittdjf dit 23tj5d)ctt. Gdzie o kość cnoty, jako w owych, którzy przewodzą nad ubogiemi, wydzierają majętność, tacy nie są *szlachcicy. Retr. Ek. 115. Heretycy są ludzie źli, desperaci, cnoty w nich o kość. Birk. Exorb. E 4., Alb. na Woj. 4. O cnocie siła mówią, siła pokazują, A cnoty w sobie o kość nie mają i wiary.

Opal. Sat. 48. Słów wiele a rzeczy o kość. ib. 116. cf. o włos, pasz cnoty. —    . 2. Kość, kostka, kut do

grania, ein SÖÜrfel Jltttt ©pieleń. Pewien się cesarz czynić lękając wyboru, Losem kości urzędy dawał swego dworu. Węg. List. 4. Wprzód niźli kość na plac fata rzucą, Ozwą się kotły, surmy trwogę nucą. Jabł. Buk. J. 2 b. t. j. nim przyjdzie do rozprawy, nim się bój zacznie , efye ber $antpf (ingefyt. — Patrzam na dziś ; bo któż zgadnie, Jaka mi kość jutro padnie. Anakr. 20. (t. j. jaki mnie los czekaj. Po przegranej, lepsza wam kość padnie. Susz. Pieśń. 2, A 3. ob. Kostka. KOŚCIAN ob. Koścień. KOŚCIANY, a, e, Boh. kostennj; Sorab. 1. ko-fcżanć; Carn. koshęn, kosten; Vind. kosten ; Rag. kostni; Croat. koszten, koschen ; Ross. kocthhłih; z kości, fnćb d;ew, beinern. Człowiek stary, podły na cerze, kościany dziadek. Wad. Dan. 229. (cf. skóra i kości, skościały). Śkło białe kościane , porcelanowe. Torz. 269. (jak kość białe). Gra kościana. Lib. Hor. 83. t. j. w kostki, 2Bur* fd », ober iînôcbelfptel. "KOŚCIĆ, ił, ści, koszczę act. niedok., (pokościć dok.), pokostem powlekać , frrntffeit fig. Żonki dziś muskane, koszczone, malowane. Klon. Wor. 58. KOŚCIEC, KOŚNIEĆ, jał, ieje neutr. niedok., sko-ścieć dok., kością się stawać, cf. zkamienieć, Jtt 5fitod)eit 10 erb en, propr. et fig.) Croat. kosztimsze , okoschujem ; Ross. OKOCTGHtTb. Korale są tego przyrodzenia , by najmniej wiatr ich dojdzie, natychmiast kamieją, Bywszy pod wodą prąciem, nad wodą kościeją, fiunt super ae-quora saxum. Zebr. Ow. 102. Skościały, (Vind. premerl, okoren, ostreken, log). To ciało cale białe i niesko-ściałe w grobie spoczywa. Stebel. 2, 302. Bodajern zko-ściał, jeżeli to prawda. Teat. 16, 114. (cf. słupieć). Od zimna kościeć. Bals. Niedz. 2, 239. drętwieć, ftarren. Przeszłej zimy o małom nie skościał, i rękoma od mrozu zmartwiałemi, już władnąć nie mogłem. Mon. 68, 291. Skościałe członki. Bardz. Luk. 152. Skośnienie czyli skurczenie się szyi. Perz. Cyr. 2, 203. Stanął i z przestrachu skościał. Pot. Arg. 740. Serce mi skościało. Slonk. Pers. 14. — Pochodź, pod sL kościsty. — ‘KOŚCIEL-NIK, a, m., kościołowi służący, ksiądz, ber ^rtefter. Arcykapłan, najwyższy dozorca kościołów i obrońca innych kościelników, abo ofiarowników. Olw. Ow. 653. (o księży pogańskich); Slov. kostelnik, kostolnik; Eccl. iifrhKO-UhiiHK’E. KOŚCIELNY, a, e, (Boh. kostelnj ; Eccl. KOCie-ib-Hbiil); od kościoła, $ird)en*. Ross. ucpKOBniinift , uepno-BHHuecKin, (ob. Cerkiewny). Nie o kościoł im idzie, lecz o kościelne intraty. Rut. Zac. 7. cf. Boh. zaduśnj ( za-duśj dobro kościelne; cf. zaduszny). Naczynia kościelne. 1 Leop. Num. 3, 30. (naczynia świątnicy. 5 Leop.) Waga kościelna, ib. 7, 19. (świątnicza. 3 Leop). Wpadł u zakonników w podejźrzenie, że nie jest synem kościelnym. Warg. Radź. 13. Wieś kościelna, czyli jak u nas nazywają miasteczko. Xiądz. 17. eilt ^farrborf. Państwo kościelne we Włoszech, które papież posiada. Wyrw. Geogr. 182; ber &M)enflaat. Prawo kościelne abo kanoniczne. Ostr. Rr. Gyw. 1, 8. baê (Sattontfdje 3îed/t, ba$ Śdr* d)enred)t. Znaki liczebne u Rzymian używane, kościelną liczbą teraz mianowano. Lesk. 2 , 5. bte 9fomtfd)e 3^1 ,

KOŚCIEŃ - KOŚCIOŁ.

KOŚCIÓŁEK -KOŚCIOSKÓR. 455

zna-

kościoła, ale pacierza nie będę mówił. Rys. Ad. 57. Jaki pies do kościoła, taki z kościoła. Cn. Ad. 297. (cf. nie pomoże krukowi mydło; namaż ty go masłem, przecież on śmierdzi dziegciem). Przy kościele ma dyaboł kaplicę. Rys. Ad. 16.; (Croat. Vu kom bógh czirkvu , vu on om

Kird)eitjahl. Litery liczby kościelnej używają się do czenia rozdziałów, i do wyliczenia lat starych budynków, nagrobków, proporców. Solsk. Geom. 5, 8Ł Kościelne ziele ob. Trójkwiat. Cera abo barwa kościelna , zła, blada. Cn. Th., ein bletcheé ©eftdjt. Kawalerowie kościelni * templarze. Wyrw. Geugr. 575. bte Tempelherren. KOŚCIELNY, ego, m., subst., Boh. kostelnik; Slov. kostelnik, ko-stolnik, zwonik ; Sorab. 1. khébetaf, cżerkwinó zastoyi-cżer; Vind. zirkouni varih , meshnar, zirkounik, shagra-dnik; Croat. slkutor, czemester ; Ross. uepnoBHHK'B, pep-KOBHOCÆjîKiiTejib, KyreMHUKs; Eccl. noHasiapï, cBhme-BJKHraTe^b. Zakrystyan , ber Kirchner, SJîefhter. Mieszkanie organisty i kościelnego blizko musi być kościoła. Świtk. Bud. 485. (Eccl, uepKOBiuma kościelna, sługa kościelna).

1. KOŚCIEŃ, ia, KOŚCIAN, a, m., kościana laska , z kości słoniowej, kostur; KOŚCIENEK, nka, rn., dem., kosturek, ein elfenbeinerner ©tat). Słoniowy koścień komu w łeb wlepić abo kościanem przez łeb uderzyć, incutere sci-jpionem eburneum. Mąci. (Ross. KOCTHHKa owoc pestkowy). 2. KOŚCIEŃ, ia, m., KOŚCIENIEC, ńca, m., sitowiec, sitowa trawa, holosteum; inni to ziele kościeniem abo ko-ścieńcem zowią; korzenie ma twardo zdrewniałe. Syr. i261. ©djlangenjrcang. KOŚCIESZA, herb; strzała biała w pół prawie rozdarta, żelezcem haczystym do góry; nad rozdarciem krzyż. Europ. 5, 26. ein SBnppeit.

KOŚCIOŁ, a, m., (Boh. kostel; (cf. Lat. castellum Dobrowsk. Lex.praef.; Boh. chram cf. chronić); Slov. kostel, kostol, chróm bozski ; Vind. zirkou , zirkva , boshja hisha ; Carn. zerkou ; Croat. czirkva ; Dal. czarkva , zarkva , ezrikva ; Slav. cêrkva ; Rag. zarqva; Sorab. I. czerkwa; Sorab. 2. tempel; Ross. nepKOBt cerkiew', KOCTe.ib katolicki kościoł; xpaME, xpaMiiKB ; Eccl. iipiiK^Kb, koctcst» [■ zamek 2], Kupna ; cf. Germ. Ktrdje; cf. zbór); 1) bte Ktrdje. Ztąd 'kościoły rzeczono, że na 'kościach stoją. Pot. Pocz. 616. Słowo kościoł tylko katolikom służyć może, bo oni w kościołach wiele umarłych ludzi kości chowają; ale że sie już tak wkradło w ludzi, zgoła go odrzucić nie mogłem, chociaż ecclesiam lepiej wyraża zbór, od zebrania na jedno miejsce ludzi. Czechow. Praef. cf. zbór, cerkiew', bożnica, bałwoclwalnia, bożyszcze. — 2) Kościoł materyal-ny, dom boży, baé ®otte8h«u8, bte Kirdje, ber Tempel. Miejsce, na które się ludzie albo dla kazania, albo dla sprawy jakiej świątobliwej schodzą, kościołem nazywają. Kucz. Kal. 1, 186. miejsce, na które się ludzie schodzą na nabożeństwa. Karnk. Kat. 68. Kościoły na to budują, aby w nich bóg był uczczon , i chwałę i pokłon swój powinny tam miał. Sk. Kaz. 544. Kościoły od tego są, aby w nich kazano , słowo boże brzmiało. G licz. Wych.

L. 1., (Slov. Prov. Kostel krasi oltir, a ćloweka milosrden-stwo). Mieczysław kościołów dziewięć na różnych miejscach wystawił i opatrzył. Krom. 59. U nas i ci, co pod kościołem mieszkają, ku słuchaniu słów Pańskich się lenią. Biai. Post. 289. Kto blizki kościoła , ten ostatni do kościoła. Rys. Ad. 55. Żołnierz nie idzie do kościoła , bo musi przed kościołem dardy pilnować. Dwór. R 4. W wojsku wielu takich, co jakże gdy ich chrzczono, nie byli w kościele. Alb. z Woj. 21. Pójdęć ja do

szelu Imat hoche vrâag kapelu). Kościoł odarłszy, plebanią abo dzwonice pobiją. Rys. Ad., 26. Gród. Dis. E 4 b. nudato Petro Paulum tegit ; Sôfeé , bamtt ©uteé baratté erfolge. Kościoł pobijasz, a kaplicę obdzierasz. Cn. Ad. 559. tłusty połeć mazać; ubogiemu brać, bogatemu dawać, bem Slrmett nehmen ttnb eé betn Reichen gelten. Nie o kościoł gra idzie, o jego intrate. Pot. Zuc. 92. (nie o owce, lecz o wełnę). Kto z kościoła żyje, ten kościołowi służy. Teat. 22,145. (darmo nic).— Pokażę ja mu ■wkrótce dudka na kościele. Zabi. Zbb. 55. (zażartuję z niego). Spodziewałeś się już słońca przed swemi wrotami,, a usiądziesz na koszu, jak ci dudka na kościele pokaże. Mon. 66, 725. Byłoć wieszczów wiele, Co sobie wy-wróźyli dudka na kościele. Zab. 12, 168. Zabi — Nauczę ja cię gwizdać po kościele , ob. Gwizdać. — §. Zgromadzenie do kościoła, n. p. Takie w swoich 'kościelech (kościołach) gdy słyszę różnice, Nie mogę być bez smutku i wielkiej tęsknice. M. Biel. S. M. R 2 b. — g. Kościołem też zowiemy przełożone w kościele bożym i pasterze. Karnk. Kat. 68., Kucz. Kat. 1, 186, bte @etftltd)feft, bte Ktrd)e. Kościoł święty jest matką, nie macochą. Roh. Kom. 1, 155. — 5) Wszystkich ludzi chrześciańskich po całym świecie zgromadzenie. Kam. Kat. 68. Kucz. Kat. 1, 178. bte djriftltdje Ktrd)e, bte ©emeinfd)aft ber ©laubigen. Kościoł święty jest wierny naród chrześciański, gdzież-kolwiek jest po 'światu rozproszony. Rej. Post. J. 5. Święty Piotr już był w Rzymie kościoł, to jest, wiernych chrześcian wielu ufundował. Sk. Dz. 42. Kościoł wojujący, ecclesia mititans, tu na ziemi, że zawsze ze światem wojuje, bte fłrettenbe Ktrdje; weselący się kościoł, triumphans, bte trtlitttphtrenbe, w niebie zgromadzenie duchów niebieskich i świętych ; cierpiący, przeznaczonych do nieba, lecz oczyszczających się w czyscu. Karnk. Kat.

68., Kucz. Kat. 1 , 181. — §. Ogólniej fig. transi. Kościoł , świątynia, świątnica, Tempel, $etltgthum. ^ Kościoły Temizy nie są wspaniałe. Pam. 85, 565. KOŚCIÓŁEK , łka, m., dem., (Boh. kostelik , kostylek, kostelićek; Slov. kosteljk; Vind. zirkouza, zirkviza ; Rag. zarquiza); eilte flehte Kirche. Bogini tej kościółek postanowił. Warg. WaL

197. W jednym kościółku ukazał mu sie święty. Wys. Ign. 107. 'KOŚCIOŁOSPALCA Efeskiej Dyany. Chodk. KoH. 25. podpalacz kościoła, ber Tempelroerbrenner. KO-ŚCIOŁOWY, a, e, do kościoła należący, kościelny, Ktr* d)en; ; — do kościoła materyalnego należący. Cn. Th. KOŚCIOŁOM, u, m., łamanie kości, ber Knod)enbrud); Ross. koctojomb łamanie w kościach, w stawach, 33ettt* meh; «<//• koctojomiiuh. (KOŚCIOR ob. Kosior, kostur). KOŚCIOSKŁAD, u, m., budowla kości ciała, ber Knodjen* ku. Nietoperz ma kościoskład małpom podobny. Zool. 291. KjOŚCIOSKÓR, a, m., peńostium, baé Knochenhaut* d)ett. Kości powleczone są bardzo dotkliwą skóreczką. kościoskórem zwaną. Perz. Cyr. 1, 25. et 132. et 176.

456

KOŚCIOTRUP - KOSIĆ.

KOSICIARZ - KOŚLAWY.

‘KOŚCIOTRUP, a, m., kości z mięsa obrane całego zwierzęcia nierozjęte, abo znowu spięle, sceleton, Boh. koslliwec ; Carń. rebernek, rebrenek, rebrenêza (cf. żebro) ; Vind. hrod , hrodje, rebrouje ; Ross. ocTćun>, ko-CTHKTj; bcrê ©felett, bfl§ ©erippe. Kościotrup jest to wy- KOSICIARZ, KOSITARZ, a, m., W hutach żelaznych, gdy stawienie na widok wszystkich kości w zwierzęciu bę- szynę wyciągnioną równać i gładzić potrzeba, chłopiec dących, swoich się miejsc trzymających. Perz. Cyr. 1, 26. et 180. ‘KOŚCIOWATY, a, e,— o adverb., podobny do kości, fnocfyenćtOnltd). Ross. KOCTOBaTHÎf. ‘KOŚCIOWPRA-WCA, y, m., Ross. KOCTOnpaB’B; wprawiacz kości wywichnię-    cechował, hakiem podpierał, żeby    pod młotem dobrze

tych, ber knodjcnetnrenfer; adj. KocTonpaBHuh. KOŚCI-    leżała, ib. 336. itt ben ©tfen(mtten,    ein Junge ber bte gïü*

SKO, a, n., kość wielka szpetna, etn ^a^ItćOer knodjen ;    benbe <5tfenfćl;tene mit tSBaffer befprijjt,    ttmljrenb fie gedämmert

Ross. KOCTume. KOŚCISTY, a, e, — o adverb., a) mno-    roirb. Kositarz leje wodę na młot,    ta z młota spływa-

gi w kości, fnodjig, Boh. kostlawÿ, subst. kostenec;    jąc oblewa szynę. ib. 303.

Vind. kostoben, kostoviten; Rag. kostast; Croat. kos- KOŚIERKA. Tr., ob. Koszyczko. KOSINA, y, z., kosa nę-chyâszt, koschaszt, kosztav; Ross. kocthcthh, koctjhbmh,

MHOroKOCTHUH. Stoją kościste nierzadko mogiły. Susz.

Pieśń. 2, G. b. (pełne kości). Przyszła śmierć, owa koścista prosi w taniec dama. Jabł. Ez. 147. — b) Na kształt kości, fnocfyidjt, mie ein knoten.

Dalszy ciąg pochodź, od kość: kostka, kosteczka, kośnica, kostera, kosterstwo, kosterować, kostkowy, kostrzewa, kostur, bezkost, bczkostny, łomikost; pokost, pokoście, pokoszczony.

KOSECZKA , i, i., dem. nom. kosa, Croat. koszicza ; Hung. kaszótska ; Ecol. Kocnua, Koconna ; eine Reine ©enfe. KOSIARZ, KOSARZ, KOŚNIK, a, m., który kosi (Boh. ko-sar faber falcarius; Slov. kosec; Sorab. 1. fecżk, fena fćcżk; Carn. kosz; Vind. kofez, fiezhnik, fenofek (kotar, kofni, kovazh * kowal kosowy , kofnik; kofir* obrączka koło kosy) ; Croat. koszëcz ; Hung. koszâs ; Bosn. kosaę ; Rag. kossaz; Slav. kosac; Ross. KOceu'E, itocapt noż wielki do szczepienia drzewek); ber 9JM(ier, SDîflljber.

Kosiarze, którzy trawę koszą. Jabł. Ez. 100. Z poi się    §. Trzonek kosy, ber    ©eufenfttel; Vind. kosishe. KOSISTY,

wracają kosarze, żeńcy pomdleni na poły. Tward. Daf.    a, e, — o adverb.,    Slov. kosokfiwÿ,.    a) jak kosa    krzy-

82. Szyk kosiarzów podczas koszenia ma być podług wy. Ch. Th., kosy, fenfenförmtg. b) Kosą osadzony, mit et* dostarczenia osób. Huur. Sk. 78. Jako robotny kosiarz,    tter ©enfe tterfefyen. Miał nieprzyjaciel    dziewięćset    kosi-

klóry pośrzód lata Ostrym żelazem trawę zarosłą umia~    stych abo z kosami    wozów. Sk. Żyw.,    1 , 403.    1    Leop.

ta. Zimor. 171. — §. Aslron. Oryon, który ma w sobie    Jud. 4. ©td)elnmgen.

wiele gwiazd, kosarzem od gospodarzów nazwany. Chmiel. KOSITARZ ob. Kosiciarz.

1, 175. KOSIĆ, ił, i, koszę act. niedok., skosić dok., KOŚKAĆ, ał, a, intrans. niedok., baraszkować, paplać żar-a) kosą siec, mćtyen, (muen mit ber ©enfe; Slav. kositi;

Bosn. kosilti; Rag. kossitti ; Croat. koszati, koshem , ko-sziti, koszim, kossem, (distg. koszati * kąsać, żuć, żwać);

Carn. kositi, kósim ; Vind. kofiti, fiezhi, fezhi, fiezhem ;

Ross. kochtł, Korny, CKOCHTb na ukos przecinać; kosić ob. Kos, ukos; Eccl. Komy a) mojrnóo koco hhhk), KOSKI, ów, plur., epomides pelliceae sacerdotum. Cn. Th. curvo, obliquo, b) nomy TpaBy koszę. — Kosiarze trawę    mucet z futra. Włod. ein fragen ber ©eiftlić^en, tfon ^elp

leda    merf. Księża w różnym ubiorze a w dziwnym birecie

W ‘koszkach, w komżach, w płaszczykach. Rej. Wiz. 161 b.

się koszą. Kluk. Rośl. 3, 288. — b) Recipr. Aby się tarcica nie padała i nie kosiła. Kluk. Zw. 4, 203. spa-czała, Ross. KocHTbca krzywieć, bamit ftd) ba3 23ret nidjit merfc, frumm merbe.

po naszemu kosiciarz kijem bije w wodę około kowadła będącą. Os. Rud. 335. Kosiciarza tego powinnością jest, aby szynę, którą pod młotem wyciągają, wodą skrapiał,

dzna niewiele warta, eine elenbe (trmfeelige (Senfe. KOSIOR , a, m., koczarga. Dudz. 42. pogrzebaczka. Włod. pociask , szorulec, piekarski ożog, bte Skcfofenfrucfe, bte ©cfyürfcfyaitfel. Boh. hreblo, wrtidlo, (kosyr falcula., kosy-fjk scalpram vinitorium); Sorab. 2. groblo; Sorab. 1. pecźne rjebwo; Carn. burkle, kręvla ; Vind. grebelza, popezhnjak, pogernivalu , podgrinalu , rushilu ; {Croat. koszir; Hung. katzor falcula ; Bosn. kosor ; Rag. kossör, kossjêr); Bosn. grebbo ; Ross. nonepra, Konepeama, y-XBaTt, n.itona, kjitonna; (cf. Hebr. “îv^D kischor, verticillum). Ona w nogi, a baba z czarnym ściga jej kosiorem. Zab. 14,276. Bzeiu.— §. W hutach: kosiorem żelaznym, mającym dziur 8, poty w płoczce rudę poruszają, póki drobny piasek nie zostanie się. Os. Rud. 48. ber 3tnltr* ftoef tn ben ©ifenlmtten, baS Średjetfeit. ( ob. Kostur 2 ). W piecu tę materyą żelaznemi 'ko^ciorami ustawicznie mieszać mają. Haur. Ek. 178. KOSISKO, a, n.r kosa niezgrabna, brzydka, eine ^äßlid;e ungejd)la^te ©enje. —

tobliwie, fofett, fdmtfl^ett; (Gall. causer; Lat. caussari). Kmoszki jadły, piły, kośkały, aż niemasz niczego. Bies. A. 3. Chłopek mózg podchmieliwszy jedzie krzycząc z miasta , A jego też w sw’a z dziećmi kośkajac niewiasta. ßyb. Geil B 2.

koszą. Jabł. Ez. 100. Kiedy człowiek łąkę kosi baba deszcz uprosi. Rys. Ad. 31. Padł bohatyr, jak ów kwiat skoszony. Staś. Num. 1, 153. Śmierć kosi , fig. n. p. Tak niegdyś pod Ilium w one dawne wieki Śmierć KOŚLA, i, m, « kosiła waleczne Trojany i Greki. Zab. 5, 227. Min. Wielkich prałatów, taż co podłych kmiotków Libytyna kosi.

Psalmod. 100. — Transi. Osieł wpadłszy między zboże, zaczął za dwóch kosić. Zab. 13, 274. Treb. (zboże żreć).

Kosić się, passiv. Samorodne łąki pospolicie dwa razy

KOŚLAWY, ego, m.. subst., KOŚLAWY, KUSZLAWY, a, e, krzywe nogi mający, vatius. Macz., krzywonogi, szpotawy, ein krummbeiniger, frummbetntg. (Boh. kostlawy osseus); Sorb. 1. kolenawcż , zmottawy; Slov. rozlezlonohi, śmithawy ; Carn. będrast, (cf. biodro); Ross. Kocoaamait (cf. kocbchhuh , ukośny) ; Eccl. KOCBeit-

KOŚLAWIĆ - KOS MAG Z.

KOSMACZEK - KOSMATY.

457

‘KOSŁEK. Tr., ob. Kozłek.

KOSM, u, m., (Kosmek dem.); kupka włosów spojonych wiszących, strzępek, eine 3Me non (paaren; Sorab. 1. ko-szmik, żmot, żwak, żwacżk; Sorab. 2. gâlmot; Boh. chomac , chomaćek ; Vind. potreshula , potreshilu , runja, dvakokita ; Bosn. dlakka , pahagl ; Rag. dlakka ; Croat. diaka, kustra , pahuly, pahaly, pazder, pavulya, fafulyek, pahulyek , pazderck; Hung. pih , pihetske; Ross. KOCMaj KOCMaTHiia, Mont, mohokł; Lat. cotzia, cottum; cf. koc, 'koża, koza ; cf. Graec. xoavpßrj crinium nodus). Delila włosy Samsona , które się na siedm kosmów dzieliły, splotła gdy był zasnął, i gwoździem do ziemi przybiła. Sk. Zyw. 2, 3. Pluto z kośmy oźgłemi. Ryb. Geśl. B 2. Podgardłek, kozia broda, to jest, kośmy, które pod gardłem wiszą, aruncus. Mącz. Vellus, kosm, ostrzyżona wełna. Macz. eilt ^locfen 2i'ofle. Carn. kósm ; Ross.

Kosm śnieżny, etrt ©djnceflocfen;

KOSMAGINA, KOSMA-

no ,

CTB3rH)IniH, KOTOpbIM He npHMO, ÓOKOMb, peÓpOMb xo-4nrb; KOCOHoriö, KpnBOHoriii. Koślawy, stąpa jak przez rowy. Zab. 8, 550. Na koślawego pochlebca powie, że konia dobrze dosiada. Zab. 15, 64. Nogi chude i ku-szlawe. Weg. Org. 9. — §. fig. moraln. Obraz koszla-wo stąpających a najwięcej dokazujących: Wyrzec, zaprzeć się, kształty różne na się brać, nie wstydać się. Fred. Ad. 109. KOŚLAWIĆ cz. niedok., koślawo, krzywo postawić, frumm nnb fdjief fteUert, fefcen. I stąpić uczciwie nie' możesz, jak żywo, Lecz koślawisz kulasy, i nosisz się krzywo. Mon. 70, 172. (Vind. koflat vome-re). KOŚLE, ów, plur., narty, łyże , ©djltttfdjufie ; narzędzie na nogi do ślizgania sie i biegania po lodzie. Włod.

x.ionoK’B, oxaonoK’L.

Vind. fneshna muha, fneshni plashmez; Ross. CHbæHHKa. KOSMACIĆ, cz. niedok., ukosmacić, pokosmac.ić dok., czynić co kosmatym, etn>aê jotig ober rand) machen. KOSMACIEĆ, iał, ieje neut. niedok., skosmacieć dok., kosmatym się stawać, jottg werben, rand; werben; Boh. chlupatêti; Bosn. okosmaliti, zarugnaviti ; Rag. okosma-titi, gugnaviti, zagugnastiti ; Ross. KOCMarfeTb, OKOCMa-TfeTb, MOXHaT^Tb, OÔMOXHaThTb.

CIZNA, y, z., coli. kośmy, cokolwiek jest kosmatego, Boten, Botigfett, 9îand)f)Ctt; (Sorab. 1. koszmieżki; Carn. kosmàtina). Oczy które się pod wieńcem rwały do kochania, Teraz je kosmacizna szpetnych brwi zasłania. Zab. 8, 589. Koryt. Maż mój prawda kosmaty, To go nie szpeci, owszem każdy mi to przyzna, Przymiot to rnęzki, mężów zdobi kosmacizna. Min. Ryt. 1, 319. Ka-listo pokorne ręce podnosi z prośbami, Aliści się czar-nemi wmet kosmacinami Barki jeżyć poczęły, i stała się niedźwiedzicą. Otw. Ow. 78. Kosmaciny « włochaciny korzeni. Cn. Th. bte ftdferdjen ber SBnrjeln. (ob. Korzonki, kosmki). Kosmaciny, włochatość na korzeniu, jako na pietruszce małe się odnożki okazują, capillamenta radi-cum. Macz., Eccl. KOCMaTMHbi. Kosmacizna » kosmate wełniane towary; kosmate futra, wollene jottge Sßaarcn, Çelp n)aaren, Jîandnoerf. KOSMAGZ , a, w., kosmaty, włochaty człowiek, ctnBottger, cin9îand;er; Vind. kofmazh; Carn. kosmâzh ; Ross. KOCManb. Ezau kosmacz. Birk. Syn. K.

B 2 b. Z hardego pokornym, z słabego i pieszczonego kosmaczem surowym obaczy. Birk. Ob. Kaz. H 2. Mieszkać będą w tych pustkach strusiowie, a kosmaczowie tam skakać będą. W. Jes. 15, 21. not. «satyrowie abo czarci.» (Bibl. Gd. straszne potwory, latawcy). ©attyren, SSalbteufel. ib. 54, 14., Budn. Jer. 54, 5. not. «Hebrajskie chatudim nie jedno kozły, ale i barany znaczy, więc kosmacze lepiej parkaczami przekładać.» Sffiollenretd). (Carn. kosmâzh »gatunek jabłek). KOSMACZEK, czka, m., ko-smek, Cin ftlocfen. — §. botan. Jastrzębiec kosmaczek, hieracium pilosella, Słagelfraut, SDtäufeÖIjrletn ; nosi główe-czki kosmate z kwiatkiem brunatnym. Kluk. Rośl. 2, 250. Sienn. 159. Jundz. 594; niedośpiałek. KOSMATAWY’, a, e, —o aocverb., nieco kosmaty,    jotig, Cttt)fl8 rand?.

Pszczoły kosmatawe. Haur. Ek. 159. KOSMATKI, atek plur., rodzaj jagód kosmatych, jakie są truskawki. Włod. 3îand)beeren. Trotz, agrest. Kosmatki, (SOriftbeeren, t. j. agrest. Ern. 118.; (Sorab. 2. koszmarki, koszmatki lina-grostis).— Kosmatki, spodki karciochowe. Wiel. Kuch. 402. ber Slrttfdjodenboben. — §. Kosmatka, i, z., pszeni-nica z kłosy ośeistemi, wąsalka. Kluk. Rośl. 3, 129. Syr. 927. ber Jîaudptmfen. (cf. gołka). KOSMATO adverb., jo* tig, rand). — fl0- transi. W tym matula wchodzi z tatą, Witają Kasię kosmato, Jużeś jagodko dojrzała, Chcesz Jasia, będziesz go miała. Zabi. Z. S. 6. Nazajutrz po ślubie, miałem go witać kosmato. Teat. 51, 68. (sposób winszowania nowego małżeństwa). KOSMATONOGI, KO-SMONOGI, a, ie, kudły koło nóg mający, włochato-nogi, Ross. MOXHOHOritt, jotfüjhg. Na kosmatonogim fryzie. Kchow. 234. Dwaj posłowie od mistrza przyjechali, Na frezach kosmonogich, kusych, hasających. Slryjk. 495. Kosmatonoga kura Ross. MOXHOHoansa. KOSMATOŚC, ści, z., hirsutia Cn. Th. btc 3ottgfett, 3łaud)igfett. Boh. chlupa-tost ; Vind. kofmatnost, kofmazha, kofmatia , kundrastost ; Ross. KOCMaTOCTŁ. KOSMATY, a, e, pełen kosmów, długowłosy, jottg, rand). Boh. kosmaty, kostrbaty, kostrba, chlupatÿ, haunaty, (cf. gunia) ; Slou. chłupaty, (ob. Chłu-paty); Sorab. I. koszmate, koszmatż, lodoyite; Vind. ko-fmat, lafat, kushtrast, kundrast, dvakast; Carn. kosmât, kozàst., kozinàst, (cf. koc, koza); Croat. koszmat, ku-straszt, dlakaszt, pahulyaszt, fafalyaszt, pazderliv; Dal. dlakav, dlakaszt, runav, (cf. runo); Slav. kosmati ; Bosn. kosmas, kosmat, rugnavaç, rugnav. dlakav, trûm ; Rag. kosmat, kosmuràt, kostren , kostrètni, dlakkast, zagu-gnast; Ross. KOCMaTtifi. Jana ś. kosmatym mężem zwa-bo w grubym i kosmatym odzieniu chodził. Biał. Post. 42. Człowieczek gruby i pękaty, Zarosły znacznie, i w brwiach przykosmaty. Past. Fid. 292. Łodyga kosmata, caulis villosus, miękkiemi, krótkiemi, pro^temi włosami osadzona. Jundz. Ï, 14. Mchem kosmate kamienie. Zab. 9; 315. Izyck. (omszałe). Kosmate owcze skóry, Ross. cancypKH; (cf. runo). Chmiel gdy będzie kła-dzion między szaty kosmate, nie dopuszcza molów. Cresc.

246. Kosmate towary. Gost. Gor. 18. kosmacizna, futra, 9łaud)tt>crf, ^eljtnerf. Państwo Nowogrodzkie w kosmate towary wszelkie jest bardzo hojne. Stryjk. 513. Kupców wielu jechało do Moskwy dla towarów kosmatych. Biel.

58

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

sa?; Vind. kofni kovazh, kofar, ber @enfeitfd)llltb. Rzemieślnicy, węglarze, kowale, kośnicy. Vol. Leg. 3, 222. Koźnicy. ib. 390. (ob. Kuźnicy). (Ross. kochhkł , kochh-yOKE wstążka, którą chłopianki do warkocza czyli kosy na głowie na końcu przywięzują). KOSONOGI, a, e, koślawy, frummBeintg. Szynwaga ma być prawie w miarę ustosowana, aby nie była na żadnym końcu i po krajach, jako mówią, kosonoga, ale doskonale prosta. Strój. Staw. C. KOSONOSZEC, szca, to., kosę noszący, kossynier, ber ©enfenträger; Croat. koszonószecz; Rag. kossonossaz. KOSOWŁADNY, a, e, — ie adv., n. p. Śmierć koso-władna królowa. Brud. Ost. B 5. władnąca kosą, fenfett* jDûItettb. Mon. 75, 595. ib. 71, 157.

462. Kosmate korzonki * włochate, jafertge, fafertge ©itr* jelit. — Kosmaty, ego, to., subst., kosmacz, etn 3ottger, ein Taucher. — Kosmate, ego, n.\ subst., translate: Niż ty onych tłuczeńców z kosmatym odprawisz, Wierz mi, iż próżną folgę pod mieszek podprawisz. Bej. Wiz. 57. cf. kosmato transi. — KOSMEK, mka, m., KOSMYK, ka, w., demin., mały kosm, Carn. adrob, eilt 3ütd)en, eine glocfc, eilte 3ßfor. Nadzieja złośliwego jest jako kosmek, który wiatr unosi. W. Rost. W. 3, 504. Kosmki śnieżne.

Tr. ©dpteeflocfen; Vind. fneshna muha, fneshni plashmez;

Ross. CHtiKHHKa. Po bokach pióra mają kosmyki. Zool.

70. (chorągiewki). Suczka biała z kosmykiem różową wstążką obwiniętym. (Jaz. Nar. 1, 16. Drobne korzonki kosmkami zowią. Kluk. Rośl. 1,21. (3afmt>urjeln, włocha- KOSSOW, a, to., miasto Litewskie w Nowogrodzkim. Dykc.

(Jeogr. 2, 44. eilte 0t(lbt irt Sittl). Do Kossowa z wąsami, stare to nowiny, Teraz nie wńern, gdzie wam to nawłó-czą czupryny. Kchow. Fr. 28. może pojedynkami sławny był, jak Jezierna.

ciny, kosmaciny). Mon. 74, 707. Kosmek, villus, są krótkie, proste, miękkie włosy. Jundz. 2, 45. — §. Nie znajdziesz bez trudności sobola i marmurka, lada potoczny kosmek w cenę poszedł. Mon. 69, 600. (leda futrzyna).

— §. Kosmyk zajęczy, ogon zajęczy, ber ©djlMltj beö £>a» KOST, u, to., korzenie aptekarskie, cudzoziemskie, costus.

fen. Skarb. KOSMOBRODY, a, e, kosmatobrody, goieit* bärtig. Kosmobrody Faun. Zimor. Siei. 203. (KOSMO- KOSTECZKA, i, z. GRAFIA ob. Światopistwo, ‘miropistwo). KOSMONOGI ob. Kosmatonogi. KOSMOWY, a, e, kosmaty. Tr., z kosmów, uoit "3oteit, jotig, rand), n. p. Kosmowa baja; kosmowe płótno. Tr. KOSMYK oh. Kosmek.

KOSNĄĆ, KOSTNAĆ, ął, eły, ie neutr. jednotl., kośnieć niedok., skosnąć, skośnieć dok., kościeć, kością się stawać, drętwieć, drewnieć, kamienieć; Slav. ukocsenit ;

Ross. KocTentTb , OKOCTeiiliTb, Konciilnb, ononeiitTb ; $n Anoden ruerbcit, fteif werben, erftarren. Już w tych słupi-stych oczach, co na wieki kośną, Ah niepodobna ujrzeć powódź łez radosną. Przyb. Ab. 171. Kośniały, skośnia-ły, part. perf., zdrętwiały, erftarrt. Tyrca jakby w konania godzinie skośniała, Na latających rekach swej siostry leżała. Przyb. Ab. 189. KOŚN1ENIE / KOSTNIENIE, ia, n., physiolog., ossißcatio, formowanie się kości; bo kości stopniami dopiero nabierają tej tęgości i twardości, jako i tego rozmiaru, który widziemy w dorosłych ludziach. Dykc.

Med. 3, 377. ba$_ SSerfnodien, bte $ttodjcnbtlbitng ; Ross. ocTeidkiocTb. KOŚNICA, ‘KOSTNICA, y, z., (Boh. kostnice; Sorab. 1. kofcżencia; Carn. karnar; Croat. mertvil-nicza); gdzie umarłych kości kładą, ossuaria. Macz. ba3 Sctllfiairë, Sîitodjenljqirô. Idź do kośnice, patrzaj na kości.

Rej. Post. R 2. Śmierć zamaszysta snując się po ziemi,

Liczne napełnia gnatami kośnice. Z ab. 11, 23. Koss. Pan się na sługę za żywota jeży, Po śmierci równo z nim w kośnicy leży. Rys. Ad. 87. Białogłowa stara i zgrzybiała,

Kostnica swoich piękności spróchniała. Past. Fid. 155.

Żywa kośnica, wpółżywy, wpółmartwy szkurłat. Mon. 70,

Kośnica mu z oczu patrzy. Tr. wygląda jak trup ;

Piotrowin, ber £cb fteOt tfmt au§ bctt 2Utgett.

KOŚNIK, a, to., kosiarz, ber 2Jîâf)ber. Kośnik, kosiarz, foe-niseca. Volck. 324. (Sorab. 1. fena fecżk ; Croat. koszëcz).

Ludzie padli, jak w polu trawa, gdy ją barczysty więc kośnik pokosi. Wdd. Dan. 47. Kośnik kosą coraz wzdłuż postępując, koszoną trawę na porządnych zostawia pokosach. Kluk. Rośl. 3, 294. —§. Co kosy robi, Boh. ko-

Blin. 12,12. ein attölänbtfd/eö it)oblried)eube3 $r«ut. Cn. Th.

a , to. , Kosterka demin.,

1.

, demin. nom. kostka, kość ; Boh. ku-stièka; Bosn. kosctięa; Carn. kochiza ; Rag. kostizza; Vind. kostazba, kostiza, kostizhiza; Dal. kostèniza; Croat. ko-sztènicza ; Ross. KOCTomta; eilt Sttödjlettl, eilt Seincfjeit. Tu Jana Kazimierza schowane kosteczki, Królewica Polskiego, małej dziecineczki. Groch. W. 401. btC flctlteit ©ebettte. Kosteczki 'od ryby, flehte ©raten. KOSTECZNY, a, e, od kostek do gry, SBttrfcl *. Jeśliby w grach kostecznych kto przegrał konie. Tarn. Ust. 94. KOSTERA, KOSTY-RA, y, to., KOSTERNIK,

szuler w kostki, ein Spieler, SMrfelfpteler, Äartenfpfelcr, ein ©oppler. Roh. et Slov. kostka?; Hitng. kotzkds; Sorab. 1. kostka?; Croat. rozvâssnik, koczkäss; Vind. kobravuz; Ross. et Eccl. KOCTLipt , KOCTLipHHKł , KOCTOIirpaTeab , KOCTapb, JOTMrtb, 3epmuHKŁ (distg. Ross. KOCTepE, KOCTepoKt stós drzewa, KOCTeps stokłosa żytnia, KOdcpa, KOCTepb gatunek jesiotra ; KOCTepa, KOCTpiiKa paździorek konopny). Ociec mój tak powiadał: od gałek do bierek, Od bierek do pisanych; a z małych kosterek Potym się wychowują wielcy kostyrowńe. Simon. Siei. 93. Hultaje, kosterniey, włóczęgowie. Petr. Ek. 116.    0 synie kosterniku. Tam.

381.

Ust. 94. Kosterów ś. Antoni straszył; stoły, karty, kostki, pieniądze poprzewracał, kosterów porozganiał. Sk. Żyw. 284. Kostyrowie i kartownicy od przyjaciół nawet zysku patrzą. Petr. Ek. 254. Kostera 'szawia warcabami po stole. Klon. Fl. D. 3. Nie to kostera, co gra, to kostera, co kosterom przyświeca. Rys. Ad. 51. — 2. Natural. Rodzaj ósmy gadu pływającego , kostera , ostra-cion, jest skórą kościana, jak pancerzem okryty. Kluk. Zw. 3, 49. ba§ 9Jînfdjeigefd;Iecf)t. KOSTEROWAĆ, KOSTY-ROWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., szulerować; Vind. ko-brati; Eccl. KocTbipcTByio ; Sßürfel, Marten u. f. in. fpielen, boppdnr bcn Spider ma^en. Ludit assidus alam, ustawicznie kostyruje. Macz. Nauczy on się tam pić i kosty-rować, Warcabami kołatać, kart grać do umoru. Opal Sat. 4. Zygr. Pap. 360. Wolą biesiadować, kosterować niż pracować. Ostror. praef. Całą noc pije i kosteruje

KOSTERSKI-KOSTKA.

KOSTKA.

■459

Birk. Exorb. 30. Sk. Dz. H89. KOSTERSKI, a, ie, Eccl. KOCTHpHhiH , szulerski, (Spieler *. Schadzka kosterska. KOSTERSTWO, KOSTYRSTWO, a, »., szulerstwo, szu-lerya, Eccl. KOCTupcTBO, KOCTOHrpame, bte (Sptelerprofe* flton, ba3 ©pieler^anbruerf, unaufhörlich (Spielen mit 2Bur* fein, harten etc. Jakby jakim rzemiesłem, kosterstwem sie bawi. Klon. Wor. 72. Petr. Pol. 56. Zbyteczne bankiety, kostyrstwa i krotofile stroili. Krom. 168. Dziś zawziętość kosterstwa za zabawę osób godnego urodzenia poczytana. Zab. 7, 37. Pożądliwość daje obżarstwo, cu-dzoloztwo, nieczystość, niewstyd i kosterstwo. Bach. Epikt.

i., Nag. Cyc. 39., Teat. 14, 131.

1. KOSTKA, i, i., demin. nom. kość, ein Reiner $no$en, ein Seincfjen, 33einlein. Boh. küstka; Slov. kostka; Sorab. 1. kóstka ; Croat. koczka, róvas; Dal. kosztka; Eccl. koctku. Kostek palcowych jest trzydzieści; w każdej ręce po piętnaście; bo każdy palec ma trzy kostki. Kirch. Ost. 110. Na me kostki nie patrząc, do grobu je włóżcie. Groch. W. 400. (na moje zwłoki). Kostkami, po kostce, ossi-culatim. Cn. 7h. Kostki z obu stron szyi nad piersiami, (ob. Kluczki, cf. obojczyk). — Tu twarda kostka. Tr. tu to sęk, ba ftetftö, ba liegt ber £unb »ergraben. — Kostki rybie * ości, gifcfygróten; Yind. shpiza v’ribah, ribni tern, ribja kostiza , kostizh, kostizhiza. —§. per excell. Kostka, nogi część, u bydląt kut, kot, ber ftnöiel am gufJe, ^nor* ren, knoten ; Sorab. 1. kostka; Slov. kotnjk, kutek; Hang. kotzka; Vind. kostiz, kotnik, kolienz, zhlenk, gleshanj; Bosn. gljescjan, kóst od noghe; Boss. rae3na, Ji04umna. Żyły w obu nogach nad 'glozny albo kostkami od nóg. Spicz. 193. Po kostki w błocie. Rej. YYiz. 72. Suknie do kostek z rękawami długiemi. Nag. Cyc. 51. Sorab. 1. dokulkownć. Kostek krzywych, wypaczonych człowiek, scaurus. Cn. Th. bern bte Knorren fieroorftelten. — §. Martwa kostka zaskórna, kra, scirrhus. Cn. Th. eine parte ®rtifengefd)n)Ulft, ganglium. Perz. Cyr. 2, 282. Nerwy po różnych miejscach ciała małe gruczołki, niby guziczki jakoweś sprawiają, które martwymi kostkami nerwowemi, ganglia nervorum, zowią. Perz. Cyr. 1, 54. Ueberbeilte, 9îer* »enfnoten. Na rękach lub na nogach pęcherzykowatą nabrzmiałość martwą kostką, ganglium, zowią. Perz. Cyr. 1, 126. Kostka martwa u konia, zwykła się z wilgotności i materyi grubej pochodząca, zgromadzać na jakie miejsce w ciele, zwłaszcza przy kości, i spiekać jako wapno na kształt kosteczki twardej, najczęściej około nóg. Hipp. 119. eine ©efcbroulft, »ornćhnltd) an ber be$ |lferbe3, ber ©patp. Wól abo kostka martwa pod gardłem. Sienn. 364. ber Slropf. Wole na gardle i indzie martwemi gu-zmi abo kostkami zowią. ib. 519.— $. Kostka, pestka w owocu, Yind. koshiza, pizhik; Croat. koschicza; Dal. ko-sticza; (Ross. KOCTmiKa pestkowy owoc); ber (Stein tnt £>bfte. Kostki śliw mogą być siane w listopadzie. Cresc. 389. Ludzie łakomi połykają trześnie, wiśnie, śliwki, brzoskwinie , z pestkami abo z kostkami. Krup. 5, 680. — 2. Kostki do grania, kuty, bo starzy kutami grywali. Mącz. SBttrfeln, «©ptelnmrfeltt. Boh. et Slov. kostka; fłung. kotzka; Sorab. 1. kostka; Yind. burfel; Carn. kôbr, kobrèzh, koshęnk; Croat. koczka, rovâs; Dal. rabbos; Bosn. ra-

bosc, rovasc, dâd, kosetięa od igrę, zare; Rag. zarri; Boss. KOCTH, K0CT04KH, K030HŁ, KOSOHORX , K030H04HKX, 3epm>. Aby szkodliwa gra kostek (abo w kostki) była wykorzeniona, przez którą częstokroć dobrzy ojcowie dla występków synowskich z dóbr swych bywają wypędzeni, ustawiamy.... Herb. Stał. 529. Kaz. W. ba$ SBürfelfptel ; (cf. kostera, kosterować). U kogo fałszywe kostki znajdą, ma być karan jako złodziej. Sax. Art. 55. Kostki prawem zakazane. J. Kchan. Dz. 203. Podzielili się Je-zusowemi szatami, 0 suknią jego miotali kostkami." Ryb. Ps. 58. Siędą do stołu i zbiory swe krwawe na kostki rzucą, i razem abo panami abo chudzinami będą. Birk. Raz. Ob. 3. Komu Pryama dzieci w niewolą mają się dostać, kostki rzucają. Bardz. Trag. 184. Rzucona kostka wszystkim więźniom panów dała. Bardz. Trag. 229. t. j. kostki miotali o nie, któremu się który wiezień miał dostać. — Figur. O wielki klejnot z fortuną małą kostką miecesz; boś na szańc posadził i gardło i sławę swoje, a jeszcze nie wiedzieć, jako wygrasz, a jakoć się poszczęści. Rej. Ziu. 155. Inaczej kostka padła, niż sobie obiecał, i musiał łaski żebrać u zwycięzcy. Birk. Zyg. 33. ber SSurfel ift attberS gefallen, e§ fyat einen roibrigen 2lu3gang genommen. Znowu tę sprawę rozpoczęli, ale taż kostka padła wtóry raz, jako i pierwszy. Wys. Ign. 59. tenże sam los mieli; fte hatten junt peptcnmal baffelbe ©cfńdfal. Jak kostka padnie. Cn. Ad. 290. Slov. gak kostka padnę, jako się uda, e3 fommt barauf an, rote ber SSürfel fällt, e3 fommt aufés ©lücf ait. Quidquid est futurum, cokolwiek kostka przyniesie; niechaj 'oroście ztąd co chce, uczynię to. Racz. A co wiedzieć komu kostka padnie? Gorn. Dw. 30. komu szczęście sprzyja, roem baS ©litef rooljl roili. Przestawając na tym, co im szczęście i los, alko kostka wojenna przyniosła, ugruntowali się w Rusi. Stryjk. 276. ba3 Sîriegêglütf. Kostka wojenna wątpliwa. Warg. Radź. 173. Wielkiemu panu zawsze kostka dobrze pada. Rys. Ad. 74. Dobrze kostka padła. Cn. Ad. 192. Padnieli kostka dobrze, miłosierdziu bożemu przypiszę; uchybi-li, sprawiedliwości bożej przyznawać będę. Psalmod. 101. Poczęli o pokoju traktować; nie chcąc królestwa na szańc wątpliwej kostki boju pokładać. Krom. 747. Bał się kostki wątpliwej wr przedsięwzięciu swoim. Leszcz. Class.

36. jroeifellrofteö, nngcroiffeö    ©djtcffal, ©lud Grecy

się na fortuny kostkę rezolwują, Współ z młodemi stary lud do bitwy armują. Bardz. Luk. 47. Nie chciał takiej kostki rzucić, ani płonnej nadziei nieoszacowanym kosztem kupować. Birk. Chodk. 12. Jakiego losu państwom spodziewać się, nikt nie zgadnie, aż fata kostkę urzucą. Psalmod. 75. Już kostka rzucona, jam jada est aleu, Slov. Uź ge żelezo w ohńi, już żelazo w ogniu. — §. Malhem. Kostka abo sześciokwadrat, figura pełna, którą zawierają sześć pól jednakowych kwadratów doskonałych. Solsk. Geom. 23. ein 6uk3, mathematifh Söürfel. — W kostki, roürfeltg, in Söürfcl. Tatarskiego ziela w kostki pokrajać. Haur. Sk. 435. Dzielić wt kostki. Torz. 79. Kryształ w subtelne drobno kostki rznięty. Susz. Pieśń. 1 E.

4. W kostki, kostkowany Boss. Katmaiml, geroürfelt, pe-lneniaTbiii. Kostka na materyi jakiej Boss. Rationna, pe-

460

KOSTKO KRUSZ-KOSTUR.

KOSTUR GZYNA-KOS Z.

meraa, peuiOTKa, pemoTcraa. Dom ma być więcej długi niż szeroki; bo gdzieby był w kostkę, nie miałby chłodu w lecie, ciepła w zimie. Petr. Ek. 13. t. j. w czworogran, ttt3 ©eoierte. Kostka w robocie sadzonej. Cn. Th. — (2.

KOSTKA ob. Kostusia). KOSTKOKRUSZ, u, m., kruszec ołowiany, SlepglailJ, pokazuje sie w sztuczkach kostkowych. Kluk. Kop. 2, 202. KOSTKOWATY, a, e, adv., a) kostkowany, cynowały, cynkowaty, tote Ctrt 2ßür« fet geftflltct, würfelig, Slov. et Roh. kostkowany; Il un g. kotzkâzott, kotzküs ; Ross. K.TbmaTHH, pemeTMaTHil. — b) Kostki mający u nóg, Sïîiôcljel ÇflDenb, fttöc(;eltg. KOSTKOWY, a, e, Boh. kosteeny, a) od kostek nożnych,

Sn öd; Cl s. Kostkowy przegub. Cn. Th.—b) Od kostek do grania, kosteczny, ©pteltourfel *, SBitrfel *. Kostkowa, ku-towa puszka, do rzuoania kostek abo kutów. Cn. Th. bet 3Mrfeltrtd)ter. Kostkowa tablica, warcabnica. ib. brtê ®op* pclbret, Samenbret. — c) Na kształt kostki, würfelig. Glina kostkowa, tessulata, uschła rozpada się w kostki; naj- KOSTUS, ia przedniejsza dla garncarzów. Kluk. Kop. 1, 252. ber SSltr* felt^on.

KOSTNAĆ,, KOSTNICA ob. Kosnąć, Kośnica.

KOSTROUSZEK, szka, m., (cf. kostruchan, kostruch); gończy pies z mnicjszemi od zwyczajnych stćrczącemi uszy-ma, eine Slrt ©ourSfwttbe, łpejjf/imbe. Aż chart ugoni, ko-strouszek strawi. Kchow. 61.

Dirk. Dom. 32. Chromotę czujem, a kostura, którym się wspierać mamy, nie bierzem. Sk. Kaz. 499. Wulkan kulawy, wsparty długiemi kostury. Dmoch. II. 2, 212. Kosturek głogowy wspiera jego rękę. Mlask. Dyl. 101. Nie zrodziłem się kmieciem, ani prostym gburem, Żebym chodził za bydłem gromadzkim z kosturem., Zimor. Siei. 276. Przeciw kosturowi wierzgać trudno. Zegl. Ad. 22. Cn. Ad. 57. cf. oścień , kij żelazem okuty do popędzenia bydła, eilt ©tttdielftorf. — §. Kostur » kosior w hutach żelaznych, bctâ 23red;etfett in beit ©djmelj&ütten. Tr. — §. Kosztur ryba, cyprinus cultratus, nie wielka, karasiowi podobna, w rzekach i strumykach znajdująca się. Kluk. Zw. 3, 474. Ład. II. N. 78, ©ttdiltng, 3tcgc, 3ićfe; Carn. kostrevz; Graec. y.earQevç mugil. {Rag. nakostrjecitise irasci alicui). KOSTUR CZYN A, y, i., Zab. 9, 377. Ej-sym. « KOSTURCZYSKO, a, n., kostur brzydki, palica, etlt $fißß#er Jtnfittel.

demin. nom. Konstanty. Kniaź. Poez. 1, 186. Sonjtontindjeit. Katarzyna, 'Kostusa któla córka. Zygr. Pap. 34. (Konstantyna córka). KOSTUSIA, K0STUŃ1A, KOSTKA, i, z., demin.

Kostusia musiała pójść za Wawrzka. Teat. 54. ct B i i. Kostusiu, co nam po złocie? O naszej myślmy pieszczocie. Zab. 45, 79. Próżne Kostuniu są twe wzdychania, Już wyszły z mody dawne kochania. Zab. 14, 266. KOSTRUBATY, a, e, (Doli. kostrbatÿ capillalus); kosmaty, KOSTYRA, KOSTYRÖWAG ob. Kostera, Kosterować. jotig, Ijaarig. Opończa Kilijska z kostrubatych sierści. KOSY, a, e, kosaty,

Zimor. Siei. 258. Czyści winiarz maciory winne z kostrubatych .wilków. Zimor. 215. z włochatych.

KOSTRUCH, KOSTRUCHAN, a, m., (cf. kostrouszek); gończy pies, CtltC Slrt ©wtr^unbe. Przysiągł, że bardzo do- KOSZ, a, m., Koszyk demin. ; [Boh. kuś, nuśe, koś, kośjk; bry pies ten pod jastrząba, Chociaż z głowy kostruchan Slov. kośar, kośik, kośjk; (kośma, korba hurty); Sorab. i kondysia trąba. Rot. Jow. 158. Inszy wyżeł, inszy też 1. koż , kosch , korb (ob. Korb); (koschcżiżcżo miotła); kondyś i z koslruchem. Pot. Jow. 197. —    Transi. Cu-    Sorab.    2. korb,    korbik ; Vind.    kosh, koshizh, kosharia,

dzozicmiec i lada kostruch od smoczej jamy    uprzedzi te-    korp,    korba, verbef, jerbafs,    spleteniza;    Carn. korba,

raz u nas zasłużonych rodaków. Pot. Arg. 400. Boh.    jerbas, vérbas, spleteniza, kósh, erbas ; Rag. koso, ko-

kostrhaun gołota włóczęga; adj. kostrhaunskÿ gałgański;    sciz, koscicich, kosejarra ; Dal. kos, krosna, kratil, kar-

subst. kostrhaunstwo gałgaństwo, tułactwo.    til, korto , korba, korbicza, kartilacz, kortolacz, procza-

KOSTRZEWA, y, z., festuca Linn., rodzaj roślin tra-    nicza; Croat. kos, koss, koshara, kossara, kossicz, kos-

wnych. Kluk. Dykc. 2, 5., Sorab. 2. koslrowa; Carn.    saricza, korpicza, brenta, szacher, (cf. szaszor) ; Hang.

kostrçva, kostrevza ; Vind. rizhek, £refpe, fJîabeit ; owcza    kosür, kas, kasârotska; Bosn. kose, krosegna (ob. Kro-

ovina , czerwona rubra, twarda duriuscula , myszy ogon,    sna), krritó, krritolicch, krosegnięa, tezghera , nosiła za

myuroś, wysoka elatior, leżąca decumbens, trawa manniana,    nositi zeglju; Ross. et Eccl. Koma, KOUih, KOiiihtiiii|<i, ko-

fluilans. Jundz. 119. W lnie znajduje się kostrzewa, ło-    mmta,    Komeab    (ob. Koszałka),    naeTeHima,    iLiereitKa (oh.

boda i inne chwaśeiska. Ilaur. Sk. 54 et 487.    Przedawając    Plecianka) ; cf.    Gcrm. $ojje 21 b    1 g ; cf. Lat.    cista, cophi-

szukaj sobie głupca, coby kostrzewy nie znał, i dla rymy    nus; cf. liai, cesta) ; 1. ber Sîorb, narzędzie z wici uple-

Nie czuł stechliny. Klon. Fl. G. 4. Owies płonny, jedni    cione do chowania lub noszenia, n. p. Za panem paclio-

kostrzewą, a drudzy owsikiem zowią. Cresc. 166. (So-    łek niósł kosz, serwetą obwiązany, a w nim parę Hasz

rab. 2. kostrowka kmin; Dosu. kostirka, glogouina » głóg;    wina. Kras. Pod. 2, 134. Dwa 'kosza (dual. zamiast ko-

Rag. kostrjec, eepcegh sonchus; Ross. KOCTpeiKB krzyże).    sze). Budn. Jer. 24, 1, et Wujek. Orkiszu dwa kosze

KOSTUR, KOSZTUR, a, m., KOSTUREK, rka, m., demin.,    abo korce trzeba na stajanie, gdyż pszenicy dosyć jeden,

koścień, kościana laska, z kości słoniowej, eilt elfetlBetlter*    Cresc. 164. Kosz chlebowy Vind. flamniza, krushen kor-

iter ©torf. Cn. Th.; (Ross. KOCTtiib, KOCTLi.ieKTi kula, la-    pizh, krushna pleteniza, platizh; Bosn, krosegnięa, sepe-

ska chromego; Croat. kosztura; Bosn. kostura, nosgina <    ticch, etlt SrotForb. Kosz na plecy Boh. oplećko; Vind.

nóż kieszonkowy). Kosturkiem swoim w łeb go uderzył,    kripiza ; Croat. rogosar (cf. rogoż), etlt îrctgeForÜ. Kosz

za co się drugi nań do szabli porwał z jadu. Warg. Wal.    na kury Boh. kukane ob. Kojec, brożek, ipü'fmevforb. Kosz

75.—Ogólnie kij, etlt ©torf. Podawał mu kosturek abo kij.    na pszczoły, Bosn. krosegna od peela, kosniça; Slav. ko-

, m.,

nom.

Konstancya , (£oitftait$d;eit.

na kształt kosy, ftcfyelforitttg, gcFritmmt; Slov. kosokriwy falciformis. Sierpowaty, kosy. Perz. Cyr. i, 153. KOSY plur. nom. kosa. KÖSYNiER ob. Koso-

noszec.

KOSZ.

KOSZAŁKA - KOSZERNE.

461

fd)c nicht mit bem SBaffer bur^ge^en. — Kosz « otwory w murach, przez które strzelba idzie, bte ©ciucßfdjarten ttt einer tOîaner. Tr. — §. Kosz = gatunek pojazdu, ob. Kotcz. — 2. Kosz Tatarski, Kozacki etc. obóz, bać> ftelblager ber Partam, ^ofafett u. f. m. Verba multiplicia in re bellica apud nostrates reperiunlur, metaphorice nuncupata, quale est kosz; quae vox corbem sive sedem belli atque exerci— tus Tatarki signifient. J. Zamoj. apud Orzelsk. Hist. In-terr. Stanowisko Tatarów koszem zowią. Czach. Pr. 1, 216. cf. korzeń; cf. koczowisko, cf. koczować'; cf. koszowy subst.; (Ross. kohtl, oóoa* obłogi, bagaże). Książę uderzył z wielkim okrzykiem na kosz Tatarski, gdzie sam carz głową leżał. Slryjk. 230. Książę Połowców położył koszem wojsko swoje niedaleko od Przemyśla. Stryjk. 176. W Słonimskich polach Litwa koszem stała. Stryjk. 210. Część wojska Krzyżackiego na koszu pod chorągwią stała. ib. 267. Zagon pierwej, a potym kosz Tatarów poraził. Biel. Sw. 246. Rozszykowały się oboje wojska swoim koszem po morzu. Bzów. Roz. 37. Każdy przyzna, że ordzie umiesz dać od kosza. JabŁ Buk. A 4 b. — KOSZAŁKA, i, z., koszyk podługowaty płaski z wici spleciony z uchami, ein flacher Stnfenforh mit jmep Ohren, ben 2trm burchjuftecfen. (cf. koszela, cf. kobiałka). (Carn. vehtra; Croat. rogosâr; Eecl. Kome.ieK'B plecta\ Ross. KOiucjb puszka korowa, KOiueieicb, KOuieaenHiCŁ worek). Owo jabłuszka w koszałce. Groch. W. 357. Z koszałka zboża, Idzie do drobiu folwarczna posługaczka hoża. Tom. Rola. 100. Żyd nową miał koszałkę, ta miała dwa ucha. Pot. Jow. 122. — Transi. Jak mi będziesz pleść takie koszałki opałki, Jak nie wyznasz, po jakiej przychodzisz tu sprawie, Widzisz kij ! Zabi Amf. 20. Boh. tresky plesky, trety, ćać; wybiegi, ©reheresjett, 2lnêflüd)te, cf. kręcić wici. 1. KOSZARA, KOSARA, y, z., KOSZAR, u, m., n. p. Pasterze na inszy koszar się przenieśli. Tr. hurty, bte fiferdfe, bte ^itrbe auf bem Selbe. Łakomi z głodu wilcy wiedząc swe przebiegi gdzieś do owiec, choć w dobrze zapartej kosarze, drą się do nich na oślep. Tward. \Vl 254. — 2. KOSZARY, G. koszar plur., domostwa dla żołnierzy osobne, aby stancyą nie naprzykrzali się obywatelom. Papr. W. 1, 475. ©afernen fur bte ©olbaten ; Vind. shovnirsharna; Ross. Kaaapjia. Wyznaczona komissya do zniesienia inkwaterunków w AVarsza-wie, i stawiania koszar. Dyar. Cr. 63. Król na koszary Ujazdowskiego pałacu ustąpił, ib. 64. KOSZARZ ob. Kosiarz, Kośnik , ob. Koszownik , koszykarz.

Pochodź, nom. kosz: koszyk, koszyczek, koszowy, koszownik, koszowniczy, koszykowy, koszyszczko ; pólkoszek.

shnica, ob. Ul, Stenenforh. Kosz masztowy, Carn. vershê-lu, ob. Bocianie gniazdo, ber üOîaftforh. Kosz wielki na zboże * slomianka, słomiana kadź. Cn. Th. 1019.—Kosz kolo płonek, cavea. Cn. Th. 308. ein ©ehege um einen jun* gen Saunt hierum. Kosze w ogrodzie dają się w pośrzo-dku pól kwiatowych, podłużnookrągłe ; w nich rozsadzone kwiaty, w śrzodku najwyższe, coraz ku brzegom niższe. Kluk. Rośl. 1, 77. Slltmcnförk, (cf. kłąb). Kosz do cedzenia ob. Cedziworek, ein Siltrtrforh. — §. W koszu siedzieć * dawna kara żołnierska czyli rycerska, cf. kota ciągnąć, im Üïorhe fti$en, eine veraltete SOîilitair » Strafe. Towarzysz ten ma tę sławę, jakoby pacholęciem będąc, miał kiedyś zamiast chłosty, być w koszu. Gorn. Dw. 64.

(cf. koszowy rycerz). Na wieczną hańbę niech się w koszu rzeże. Papr. Pr. E 2 b. (niech się wydobędzie z kosza, gdzie go dla kary wsadzono). — Z koszem do wo-dy * kara, nieuczciwych kobiet, eine Strafe fur UUJÜdjtige SBcthśhtlber, n. p. Gdyby jedne i drugą wszetecznicę posłano z koszem do wody, wnetby trzecia zapomniała tak brzydko na szrot puszczać właściwego ciała. Paszk. Dz.

127. — Kosz kokoszy, gołębi na leżenie. Cn. Th. ber SMtforh.— Fig. Na koszu zostać« opuszczonym, na sztych wystawionym być, ftijen hlethen, im Stich gelaffen merbeit.

Wszystko dokazać chciała, Ale na koszu została. Lib. Hor.

39. Czasu szczęścia przyjaciół aż nazbyt miewamy, A w nieszczęściu na koszu sami zostawamy. Budn. Apopht. 133.

Ci co nań instygowali, na koszu zostali. Dudn. Apopht.

114. Zostałam juz na koszu, zepchniona z wielkiego Szczęścia, do żalu, ach mnie, wpadłam głębokiego. Jarów.

Pog. A 4. Zabraliście koronie wolność, którą z dawna miała, A ona jako mówią, na koszu została. J. Kchan.

Dz. 153. Rozbieżali się żołnierze, rozumiejąc, iż braci przyjdzie do zgody, a oni spodziewali się zostać na koszu. Biel. 429. Kobiety, gdy przebierają, najczęściej z panieństwem na koszu osiędą. Teat. 2. o, 81. Lub tez nasze zamysły na koszu osiędą, Odważne przedsięwzięcia sławne zawsze będą. Zab. 7, 347. Koss. Spodziewałeś się słońca przed swemi wrotami, a usiądziesz na koszu, jak ci dudka na kościele pokażę. 4/on. 66, 723. Zostawił go na koszu. Rys. Ad. 72. (reliquit ilium sub cultro).

Weresz. Reg. 96. — Committere se periculo mortis, ważyć swój żywot jako na kosz. Mocz. cf. na szańc ; Carn. pod kosli pojdem, moriar. — §. Milit. Kosz szańcowy, plecionka napełniona ziemią, dla zasłonienia się od postrzałów nieprzyjacielskich. Papr. VU 1, 475., Vind. bra-nishni kosh ; Ross. Typu ; ber ©cljaiijforh. Takie kosze ustawione, jak potrzeba, i wypełnione ziemią, czynią przedpiersień. Jak. Art. 3, 297. et i, 375, — Kosz mlyń- KOSZCZĘ ob. Kościć. KOSZĘ, KOSZENIE ob. Kosić, ski nad kamieniem, infundibulum. Cn. 7h. ber Śtorb , ber K0SZELÂ, i, z., wielka duża Koszałka qu. v.; Pot. Jow. 122. Stumpf über bent SDÎÜltlftetne. — Kosz sklepów w fdarze, KOSZENILLA ob. Czerwiec. Kluk. Dyke. 1, 92. abo w murze, abo koszu grunt, frambugi wspora, in- KOSZERNY, a, e, z Hebr. należyty, bez nagany, ofme cumba. Cn. Th. ber Kämpfer, au bcm Stehenpfeiler, ber ben    Segler, ointe Mängel. Żydzi trzymający rzeź mięsa ko-

Sogen eines ©emölheö tragt. Krużganek na kształt mostu    szernego. Gaz. Nar. 2, 67. t. j. należytym według nich

kamiennego, częstemi był koszami albo lukami ozdo-    sposobem bitego; ^üfdjerfletfch, ba§ ltacl) bem ©ebrattdje ber

biony. Opis. Jer. 55. Kosz przed ryna u stawów, przez    3llhen ofme §el|ler Uttb 9Mngcl tft. KOSZERNE, ego, n.,

który za otwarciem stawidła woda bieży na koło mlyń-    subst., prawo bicia czyli rzezi koszernćj, ba§ ^of(|erre(^L

skie. Tr. ba3 ©Itter, ber am 5Łctd;lod;e, bannt bte gh Licytacya na koszerne. Ld.

KOSZLAWO ob. Koślawo. KOSZMACZ ob. Kosmacz.

K0SZ0DRZEW1NA, y, z., pewne ziele na Krępaku, z którego przedni balsam robią. Tr. baö 5lraut rtltf bem Sfarpct* iljifcben ©ebirge, worauf ein treuer öalfarn gemacht wirb. 'Kosodrzewina, cedrus Licya ; Stlettt 9îed)0lter. Sienn. WyU.

KOSZOKOP u, m., przykop blizko pod fortece podsunięty, który robotnicy dla zasłonienia się sypią przy pomocy koszów szańcowych. Jak. Art. 3, 297. Gall. sappe, ein mit ©djanjförben gebeefter Saufgraben. Lesk. 278., Jak. Art. 2, 540. KOSZOKOPOWY, a, e, ©ÿanjfôrbe.. Koszo-kopowe wiązki, fagots de sappe, do zasłonienia się w przebyciu miejsca jakiego w oczu nieprzyjacielskich. Jak. Art. 1 , 571. KOSZOŃOSZ, a, m., noszący kosz, ber forbtrnger;- Croat. kossonoszëcz ; Dal. krosnonosya; Eccl. KomeHOcem. KOSZOWN1CZY, a, e, od koszowników, 5torbmad)er *. Koszownicza robota. KOSZOWNIK, a, m, co kosze robi , ber Sforbntad)er. Tr., Boh. kośatinar ; Croat. kossichyar, kossoplet, kossopletecz; Dal. kortolar; Bosn. koscicjar; Slav. kosharexia , sepetar; Rag. koscjar, ko-scicjar; Ross. K0p3HHiuHKï. Gałązki małe pożytek przynoszą koszownikom. Brzost. Duch. 34. Koszykarz. Kluk. KOSZOWY, a, e, od kosza, $orb*. Ross. KopoóouHbiii, KOpoóeHHbiil. Ucho koszowe, anse de panier. Jak. Art. 2, 46. — Rycerz koszowy szydził z tego, który ciągnął kota. Gorn. Dw. 165. który w koszu na karę siedział, ein fôorbritter, ber jur (Strafe im Sîorbe fjatte ftjjen muffen, cf. w koszu siedzieć. KOSZOWY, ego, m., przełożony nad koszem Tatarskim, Kozackim etc. ber Dbcrfelblager» meifter bei) ben Satarn, Sfofafen etc. Ross. kouicboh. Sie-czowi Kozacy obierali sobie starszego, pod nazwiskiem koszowego, i jemu buławę oddawali. Kras. Zb, 1, 480. Lepiej niż tu, z Kozaki żyć na dzikiej siczy; bo co los w korzyści zdarzył komu , nie weźmie mu sotnik ni koszowy. Zab. 16, 123. Nar.\ cf. kosz Tatarski.

KOSZT, u, m., bte foften, llnfoften, ber 3lufmaitb; (Lat. med. Costa, costus; liai, costo ; Gall. coust, cout; L/isp. costa; Angl, cost ; Svec. et Dan. kost; (Boh. kośt; Sorab. 1. kożt straw’a, Germ, bic $ofi) ; Boh. autrata, auplat, auplatek; Sorab. 1. wudahwk, nawożk; Sorab. 2. hun-kosti ; Hung. keiitsegh; Dal. tratnya; Vind. shpenda, stroshik, gorhod, gorjitje, vtrata, gorgreja, istroshik; Slav. troshak ; Croat. zpravnozt, ztroshek ; Bosn. potru-sejak, tratgna, haraę; Ross. koiittb , HJKAHBeHie, HCTOpa, Tpaia, 3aAep?KKa; Eccl. npotci«, npoTopu; wydatek, expens, nakład na co, n. p. Dasz ubogiemu kęs chleba, albo pieniądz, po prawdzie mały koszt; ale owo słówko : bóg miły zapłać, wielka to nagroda. Rej. Zw. 95. Większy koszt, niż zysk. Cn. Ad. 1235. igły szukając, świecę spalił. — Często monarchowie siłę potężną i koszt bogaty na te rzeczy sadzili. Zebr. Zw. 1 koszt i pracy w niwecz. Rys. Ad. 76. (oleum et operatu perdidi). Rył w Paryżu, a nic nie umie, pożal się się boże kosztu. Boh. Kom. 3, 15. Niepotrzebny koszt, marnotractwo własne. Falib. Dis. Lj 2. Gdzie koszt i sposoby na skończenie tej wojny? Tward. WL 46. (gdzie fundusz?) Do jakiego czasem niepomiarkowania przychodzimy w ko-

sztach naszych? Lach. Kai. 1, 390. Ów nieborak, co pozywa?, co koszt wiódł, to wszystko wniwecz. Gorn. WL L 2 b. Nie według mieszka koszt wiedzie. Cn. Ad. 77. (większy rozchód, niźli dochód). Dwory wielkim kosztem budowne. Falib. Dis. U. Swoim własnym kosztem dom ten wystawił, (cf. swoim groszem). Ja go biorę na mój koszt. Teat. 35. c, 16. (ja będę na niego łożył). Siedzę tu na jego koszcie, żeby mu o wszystkim donosić. Zab. 11 , 404. (cf. unkoszty). Koszta ponosić Ross. HcnpOTOpHTLCH. O koszta i szkodę przyprawić Ross. H3yóbmiHTb, H3y6umHBaTb. KOSZTOWAĆ, ał, uje, §. 1) neutr. niedokkosztu wyciągać, (Lat. med. costare ; liai. costare; Gall. "couster, coûter; Sorab. 2. koschtowasch ; Sorab. 1. pwatżu, (cf. płacić); Vind. velati, koshtati) ; foften, ju ftefjen fomnten, Soften oerurfadfen. Co więcej kogo kosztuje, tego też bardziej szanuje. Cn. Ad. 106. Mniej kosztuje żołądek głodny, więcej syty. Min. Ryt. 4, 154. Jużeście doświadczyli, co to kosztuje opieka sąsiedzka. Gaz. Nar. 2, 260. Dla mnie wielką łaskę uczynisz, a ciebie to nic kosztować nie będzie. Teat. 24. b,

38. Nie masz narodu; którem?/by (dativ.) utrzymanie wojska drożej kosztowało , jak Hiszpanom (dativ.), ani taniej jak Moska/om. Wyrw. Geogr. 367. To doświadczenie może wiele kosztować Wc Pana. Boh. Kom. 4, 191. Winnica, niźli się sposobi, siła kosztuje, siła czasu, pracy i nakładu bierze. Dąbr. 115. — g. 2) Kosztować co cz. niedok., skosztować dok., ukuszeniem, smakiem doświadczać, foften, fdfmecfeit, mit Dem ©eftfymacf unterbieten, (cf Lat. gustare); Boh. okusyti; Slov. okośtuwam, kośtu-gi, okauśjm; Sorab. i. kożtuwacż, wopytacż, zawoptam; Sorab. 2. hoputasch, fputtowasch, fpüttowasch , (cf. pytać, opytać); Slav. koshtati, ogledati; Vind. koshtat, po-koshtati, pokostuvat, pokufit, (ob. Kusić, pokusić, ku-szać), pokufuvati ; Croat. kussam, kushati, okussavam , okuszivam, peregr. kóstam ; Hung. megkóstolom, kostol-ni; Dal. okussiti ; Rag. kusnuti, kuscjati ; Ross. BKyciiTb, BKymaTb, orayumBaib, npuKymaTb, npiiKyniHBaib, (npn-xieÔHBaTb łyżką kosztować). Niektórzy wina kosztują, gdy wiatry północne wieją ; bowiem w tenczas żaden się smak wina nie mieni; drudzy, więcej doświadczeni, kosztują wina, gdy z południa pochodzą wiatry, gdyż w ten czas więcej się porusza wino, a swój własny smak objawia. Cresc. 346. Lepiej kosztować pierwej, niż się napić. Opal. Sat. 45. Panny w zmowie, piwa na kadzi, pod czas skosztować nie wadzi. Rys. Ad. 57. — Kosztować wprzód (ob. Kredencować komu). Kosztujący wprzód, podczaszy Eccl. npe4BKyci!Tejib.— g. 3) Kosztować, zażywać trochę, przez krótki czas , po trosze, eilt meittg genießen, foften, bloß fd)mecfen. propr. et fig. Patrzcie, jako są oświecone oczy moje, iżem skosztował trochę miodu tego. Bibl. Gd. 1 Sam. 14, 29. Przed zajściem słońca, nie skosztuje chleba albo czego innego, ib. 2 Sam. 4, 35. Kosztował raczej snu, a niż go zażywał. Birk. Dom.

64. Głodu tego nie czuje, co tego i owego tylko kosztuje. Cn. Ad. 247. Szukałem takiego kawalera, któryby był godny kosztować mego pałasza. Boh. Kom. 4,

201. Kosztujemy na koniec spokojności. Gaz. Nar. 1, 414.

KOSZTOWAĆ SIĘ - KOSZTOWANIE.

KOSZTOWNICZEK - KOSZULA. 463

einanber nerfncbt, mer ftćirfer, beffer fes). Kosztowanie się z kim przed potyczka walna, przegrażka, harc, ba$ 58or* fpiel, ©djarmufcel. KOSZTOWNICZEK, czka, m, przebierający w jedzeniu i piciu, dit jarteä SDîaitIcbett, dît gecfermaul. KOSZTOWNY, a, e, KOSZTOWNIE adverb., a) wiele kosztujący, foftbar, tpeuer, ind foftenb; Boh. au-tratnÿ; Slov. nakładny, skwostnÿ; Sorab. »1. khoztowne,. wulcze drahotné, nawozitkowné ; Vind. velajozhen, dra-gozhen, dragu ; Carn. shlahtnè; Rag. dragozjeegnen ; Ross, et Eccl. npoTopubiîî, mgcthmh, YhCThini, 4parontH-HLiH, Miioroi|î.HM!b, H5K4HBHfejbHBiH. Spodziwny a bardzo kosztowny nakład na groby. Kosz. Lor. 186. Gdy się potkali u Warny, to jest, na kosztownym polu w Bul-garyi, tam Władysław porażon i zabit. Gwagn. 667. Zginął Władysław u Warny na kosztownym polu. Gwagn. 82. (bo to pole króla nas kosztowało). — §. b) Wiele wartający, szacowny, wyborny, znakomity, ütd merti), fd)äj>bar, foftbar. Jako dusza nad ciało jest szlachetniejsza , tak wyborna biblioteka, co do szacunku wewnę-trzego, kosztowniejsza jest, nad wszystkie inne skarby. Mon. 65, 575. Wódka ta na piegi bardzo kosztowna, gdy nią po ranu się omywasz. Sienn. 550. — §. c) Kosztowny, smaczny, fbffltd), molfd)mecfeitb. Jabłek cytrynowych, jeśli nieporządnie warzą, łatwie przysmargną ; ale gdy porządnie uwarza, jest rzecz kosztowna i żołądkowi przyjemna. Sienn. 535. KOSZTOWNOŚĆ, ści, i/wielkiego szacunku wartość, bie St'oftbarfdt; Sorab. 1. drohót-nofci; Slov. skwostnost; Vind. dragost, velkovriednost, shtimanost, velajozhnost, zenitlivost; Ross. et Eccl. rocTh, 4parou,bHHOCTL, r.tuoros|T,isi!ie, necniom.. Kosztowność, jaka się pokazuje w pałacach i budynkach. Mon. 74, 251. Zbytek w kosztowności meblów tak daleko posunięty, iż meble gubią czasem dom cały. Zab. 16, 280. ‘KOSZTUNEK, nku , m., koszt, nakład , bte $0« fielt, Unfoften. Impendium reddere, kosztunek zapłacić. Macz. — Facere sumptus, utracać, kosztunek nie mały wieść. ib. Dla zdrowia cielesnego żadnych kosztunków ludzie nie żałują. W. Post. Mn. 382. Prokuratorowie, jeśli gdzie odjeżdżają, tedy za kosztunkiem tego, który ich w tym używa, mają jechać. Chełm. Pr. 35. Kosztunki powrócić. ib. 134., Kosz. Lor. 108 b.

Nie znasz niedostatku tego dobra, któregoś nigdy nie kosztował. Teat. 55. c, 13. Kiedy się do mnie uśmiechnął, ja wiem, jakiej na ten czas kosztowałem rozkoszy. Karp. 2, 59. — §. 4). Kosztować * doświadczać, próbować , Ross. OTBt^aTfc, oTBb4BiBaio, »erfudjert, probiren ; skosztować » doświadczyć , spróbować, erfahren, burd) |lro« biren femtcn lernen, erproben. Pomyślne losy ostrzejszym bodźcem kosztują umysłów. Nar. Tac. 3, 26. Kosztuj mię, boże, a doznawaj myśli moich. Budn. Fs. 139, 23.

(wyśpieguj mię boże. Bibl. Gd.). Skosztuj nas, sług twoich, przez dziesięć dni ; a on, usłyszawszy takową rzecz, kosztował ich przez dziesięć dni. 1 Leop. Dan. 1,12-14.

Skosztowałeś nas boże, wypławiłeś nas, jako pławią srebro. Budn. Fs. 66, 10. (doświadczyłeś. Bibl. Gd.).

Odmiany owoców bardzo dziwnćj często doznawają, którzy kosztują uprzejmie szczepienia rozmaitego. Cresc. 64.,

Haur.Ek. 75. Włosiennego pasa, którym się była związała, jeśli się rozwiązał, kosztowała. W. Post. W. 3,85.

Kosztowali potym miasto mocą i szturmem gwałtownym.

Krom. 526. Moskwa małemi bitwy kosztując fortuny, dwa razy przegrała. Biel. 473. Bolesław przez spólne sekretarze z synowcami pogodzenia kosztuje. Krom. 181.

Przypasawszy miecz jego, jął kosztować, jeśliby zbrojno mógł chodzić. 1 Leop. 1 Reg. 17, 59. — Kto nie skosztował złego, nie godzien dobrego. Cn. Ad. 589. Nie sądź, aż skosztujesz. Cn. Ad. 209. (doznasz, gdy spróbujesz). Kupiłem pięć jarzm wołów, i ide skosztować ich. W. Post. Mn. 281. — KOSZTOWAĆ "SIE z kim,

L    ⁷

recipr., doświadczać się wzajemnie , kto lepszy, mocniejszy, jakokolwiek, zapaski, bieganiem, pisaniem , prawem, mit jentattbcn anbinben, ftd) etnanber »erfudjett. Nietylko się z sobą oba przed tym znali, Ale się i w potrzebie z sobą kosztowali. P. Kchan. Orl. 1 , 6. Z pohańcy mieczem się kosztował. Warg. Wal. Gracyan i Teodozyan kilka kroć z Gotami się kosztowali, lecz zasię do pokoju się z niemi udali. Biel. 17. On mu idąc w oczy, mieczem się z nim kosztuje. Bal. Sen. 22. Postanowił jawnie wojną się skosztować i rozprawić, by też mu do ostatniego przyszło. Pilch. Sali. 50. Konnym tylko barce (zwodzić i kosztować się dopuścił. Warg. Cez. 32.

Widząc go, szyszak na głowę włożyła, I koniecznie się z nim kosztować chciała. P. Kchan. Jer. 15. I ja królu, KOSZTUR ob. Kostur. KOSZT!WAŁ, ziele. Sienn. 47, ob. chcę, (choć białogłowa O ojczyznę się i wiarę koszto- Zywokost.

co może. Nag. Wirg. 493. Jam jest mocniejszy niźli ty, rzekł komor lwowi, ‘skosztujwa się, kiedy chcesz. Ezop. 94. (dualis). Kosztować się z kim prawem« czynić z nim prawem, prawować się. KOSZTOWANIE, ia, n., subst. verb. act., §. a) smakowanie, doświadczanie smakiem, ba3 ©djmecfeiî, Éofteit. Który ma być czas i obyczaj kosztowania wina. Cresc. 345. — §. b) Jeden z pięciu zmysłów, smak, smakowanie, ba3 ©cbntecfen, einer DOlt ben fünf ©innen. Tr. ; Rung, kostolüs ; Dal. okussenye.— §. Kosztowanie, pokuszenie się, próba, Eccl. oKoycE, iicKoymcmiie, Hcnoyct, OTtibmiBaHie, OTBk^WBaHie. Kosztowanie się, subst. verb. recipr., doświadczanie siebie wzajemne; ba$ Sfobinbett mit etnanber, menn man eg mit

wać. ib. 431. Chcesz tedy, skosztujmy się, ktoli z nas KOSZULA, i, i., KOSZULKA, KOSZULEECZKA, i, i. demi n., Boh. kośile, kośilka , (Boh. rubńś, oblecka koszula spodnia); Sorab. l.koschula, koschla, (ob. *Koża) ; Sorab. 2. fglo, fgelko, (ob. Gzło, giezło; Sorab. 2. koschula suknia kobieca płócienna); Slav. koshulja; Bosn. koscju-glja, (2. koscjuglja od zmie exuviac anguis; cf. Ital. sco-glia, cf. ‘koza); Hag. koscjuglja, (2. koscjuglja od żmije pellis anguinea, koxa od zmice, 3 koscjùgliza , kucchiza secundae, łożysko, czepiec ; Croat. kossulya, rubacha ; Dal. kossulya; (Carn. koshula * wełniana koszula, cf. *koża); Carn. srajza , srajhèza, robazha * gruba koszula; Vind. fraiza, zhikel, kikel, robazha ; (Ross. KOiuyM krótki kożuch, który dawniej pod suknią noszono, cf. *koża, kożuch); Ross. pyôaxa, pyóaiuKa, pyóamemta, pyóauiOHt-

Ka, coponna; Eccl. c(kAYiii|ci, nomma, iioimu.t, (cf. Lat. casula ; cf. Aeth. ^DP. chasel cassvs) ; b(t3 $etttbe, odzianie płócienne na samym ciele pod sukniami noszone; n. p.

jiynoiiiKO, KyaeicE, nyieuiiHt ; Ross. KopoóoKS, icop3HHKa; bctê 5îorf>d)en, Körbel. Koszyki, na przykład do bielizny, plecione bywają z złotowierzbu. Kluk. Rośl. 2, 160. Koszyk do zbierania fruktów, Garn, berovniza ; Vind. be-rouniza, nabirauniza ; Ross. HaóupKa. Koszyk łyczany Ross. nanBa, z brzozowego łubia neciepa, 17113%, Tya30K%. Chloe rzekła te słowa, i rozrzewniona, Przycisnęła koszyczek do swnjego łona. Chód. Ges. 83. KOSZYKARZ, a, m., koszownik, co kosze, koszyki robi, ber ^orBlltö* cfycr; Boh. kośatinaf; Slav. kosharcxia, sepetar; Bosn. koscicjar; Croat. kossichyar, kossoplet, kossopletecz; Dal. liortolar ; Ross. KOpoóomtmrE, KOp3HHmmc%. Rózgi ligustowe młode są bardzo giętkie ; zażywają ich koszykarze do swoich robot. Kluk. Rośl. 2, 56. KOSZYKOWY, a, e, od koszyka, $lörM?eu * . Koszykowa ziele, ob. Ostrzyż. KOSZYNA, y, z., koszyk biedny lub miły, eilt ttMteê ober and) ein licbeê ftörBcfieit. (Slov. kośina craies). Ten koszyk mały, na mojej ręce noszę dzień cały, I ta koszy-na jest mi bardzo miła. Chód. Ges. KOSZYSKO , a , n., §. a) kosz paskudny, niezgrabny, eilt eleuber ober Ijäjüli» d)er, ungefcljicftcr Sïorb. — §. b) Popiela drugiego przezwano koszysko od włochów nadętych. Giuagn. 25. Mieczysława, książęcia Kujawskiego, koszyskiem dla szaleństwa nazwano. Nar. Hst. 4, 267, ob. .Choszysko, chost, chostek, chosztek ; nierządnik, eilt licberlidter ^erl. KO-SZYSZGZKO, a, n., ziele, verbena, (Eifenfrnut, na Rusi żeleznik, a że go gołębie bardzo lubią, gołębim zielem zwane. UrzeLd. 308., Lek. Koń. 2, 17., Otw. Ow. 263. Koszysko. Kluk. Rośl. 2, 550. Jundz. 96. Carn. sporisch ; Bosn. sporisc; Croat. sporis; Rag. sporisc, cf. sporysz; Ross. wejrbsHincB, uhmłiiuhhkł.

Wszystko im zabrawszy, i do koszuli ich obnażywszy, powrócić im do kraju gołym pozwolił. Kur. Pet. 22.

Z ubogiego i koszulę zdzierają. Pot. Arg. 678. Vous en faites trop, dit à Repnin Martian Potocki ; nous avons un ancien proverbe, qui dit: «on ôte aisément à un Polonais son habit, et même sa veste; mais dès qu'on veut lui ôter sa chemise, il reprend tout.» La Rulhière 2, 482.

Oziminę w koszuli (na ś. Urban), a jarzynę siać potrzeba w kożuchu (na ś. Łukasz). Hmir. Sk. 11. Wyniszcze-my się prawie aż do koszuli. Star. Pob. C 2. Choćby mi przyszło ostatnią koszulę stracić, nagrodzę jej. Teat.

22. b, 28. Niechajby ludziom oddał co winien , i ko-szuliby mu niestało, Fulib. Dis. F. Ubiorą trupa w koszulę , pokazując , że więcej na tamten świat z sobą bierze, aniżeli na ten przyniósł z sobą. Psalmod. 51. Zgo-łoceni umieramy, a nic z sobą, okrom jednćj ‘koszule z tego świata nie wynosimy. Żarn. Post. 3, 746. Chrze-sna koszulka, chrzesnak Hoss. piismi. Koszula kobieca Carn. oshpękćl. Półkoszulki zwierzchnej bez rękawów,

Ross. MaHHiua, MaumiiKa. Chodzę jako nędznica w prostej koszuleczce. Papr. Przy. C. 2. Koszuleczka bawełniana. Groch. W. 568. — Prov. Slov. Kośćla ze saku, a gafę ze sitî ; misere vestitus. — Slov. Prov. Dlużśa kośćla, neż kabat; dlużśa sobota , neż nedèla ; ordo inver sus.

cf. kić, ki ci ci, maciek; Boh. kocka, kocaur, kocau-rek, kocicka, kotê, kotiatko; Slov. kocur, kocaur; Sorab. 2. kot, kozor ; Carn. mazhk; Vind. mazhik ; Croat. ma-chek; Hung. matska ; Bosn. et Rag. macka; Slav. macska ; Gall. rnatou ; Ross. nomna; Eccl kott»; Lapp. gato; VVr«/-lach. katussa ; Turc., kady ; Armen, citto ; Lat. med. catta, catus ; Ital. gatta ; Gall. chat; Gasc. cat ; cf. Arab. TD dolum slrnxit; cf. chytry); bic $a£e, ber 5îater. Kot samiec, ber Sïater, ob. Koczur; Boh. kocaur; kotka samica, bie Svflj$C, młode, kocię. Kluk. Zw. 1, 502. — Vulgaris usas sine discrimine generis, int" gemeinen Sebcit, ointe 3iücU fid)t auf baö ©cfcttledd, bie £a^e. Chowają koty w domach dla wytępienia myszy i szczurów. Zool. 311. Gdy kota myszy nie czują, bezpiecznie sobie harcują. Cn. Ad. 616. (cf. niemasz pana doma). Gdy niemasz państwa, nikt nie rzecze ciszej ! Gdzie nie masz kota, tam biegają myszy. Bratk. F 4 b, Slov. magu misi hodi, ked’ kocki doma neni. Kot długo koło jamki myszy chodził. Czach. Tr. G. 4. Kola na myszy, na zające charta. Mon. 65, 195. Tak frant śpi, jak kot, kiedy się uciszy, Śpi kot, spróbujcież jeno w tenczas biegać myszy. Bratk. G 5, b. Koty się poganiają, pobiegają Vind. shtramlati. niełowny, chłop niemowny, często głodny. Cn. Th. 560. Kot głodny, gdy niełowny, chłop gdy niedomowny. Zab. 14, 70. Egipcyanie koty za bogi chwalili; w Arabii do

Na członeczki tak młodziuchne Nie godzi się koszulki z pospolitej przędzy wdziewać. Groch. W. 368. Już ja miałem na sobie mundur, kiedyś Wc Pan jeszcze koszulkę w zębach nosił. Teat. 47 , 25. Bliższa koszula, niźli suknia ciału. Pot. Arg. 134., On. Ad. 26., Rys. Ad. KOT, a, m., (demin. kotek, kotka, kocie, kociątko, kotuś;

3. Bliższa koszula ciału, niż rodzona ciotka. Mon. 71,

709, (Croat. blise je rubâcha neg halya). By moja koszula o tym wiedziała , spaliłbym ją. Cn. Ad. 52., Warg.

Wal. 247. (dziś i ściany się strzedz trzeba i własnego cienia). Koszulka na śmierć. Rys. Ad. 24. Koszula śmiertelna. Mon. 75, 627. ba3 ©terbelicmbe ; Sorab. 1. fmcr-tniza , bolkapa ; Ross. et Eccl. caBairB. — §. fig. Prusaka w najczarniejszą przyodziewki koszulkę, a Moskwę wynosi pod niebo. Kur. Pet. 10. — §. anatom. Koszulki, błonki otaczające żyły. Kluk. Zw. i, 35, $lbcrf>fllttd)eu. —

Koszulka ob. Czepiec dziecinny, łożysko. — §. bolan.

Koszulka, spatha, kielich niektórych roślin suchy, w po-dłuż na boku się otwierający, i kwiat wypuszczający.

rn.,

Kluk. Dyke. 1, 36, ber SMd; einiger Sltmten, ber tu bic - Sänge aufberftet, bie 331umenfd;etbe. KOSZULNIK, a, koszulę szyjący, indusiarius. Cn. Th. ber $>embennifld)er;

Sorab. 1. kosclilicżer. KOSZULNICZKA, i, z., szwaczka, bie ftembennatyterinn. KOSZULNY, a, e, od koszuli, £>etm be » ; Ross. pyóaiuemiMH.

KOSZYK, a, m.} KOSZYCZEK, czka, m, demin. nom. kosz,

Boh. et Slov. kośjk, kośjćck ; Rag. koscich, koscicijeh ;

Kot

Bosn. koscicicch, koscię, krritolicch ; Croat. kossicz, kossaricza, korpicza ; Dal. korbicza, kartilacz, kortolacz , proczanieza ; Hang. kosdrka , kosdrotska ; Vind. korpizh , korbiza, spletenzhiza ; Eccl. KoniHKB, Kop3HHa, Ky30B0K%,

KOT.

KOT.

465

tad wielkie klatki kotów chowają, zostawując na to przy śmierci intraty, jako na uczynek miłosierny, aby za nie koty chowano. Star. Dwór. B., (Dosn. maęicch, hudoba, koją nochjom plasci spiritus improbus). Miana kotów : fduś, pstruś, maciek, matuś ; Ross. Kuca, KHCKa ob. Kici. Rozumiecie, że to był prawdziwy kot? $•. A jużci nasz maciek. Teat. 14. d, 45. Kot miauczy. Kras. Mysz. 26.,

(Vind. maukati, mermraukati, kernjaukati) ; ztąd alluzya do słowa : miara, n. p. Modus est in rebus optima vir-tus, jako kot mówi, miarą. Lek. C. Trzymaj miarę w wydatkach, miarą kotek mówi. Opal. Sat. 31. Kota masz w herbie, który przypowieścią starą Malowany w kominie, miarą, woła, miarą! Pot. Bocz. 524. Miarą kocie, idzie o cię. Jabi. Ez. 19., Min. Ryt. 3, 360., Zegl. Ad. 139. Nie ma kota w domu, coby nań wołał w miarę ! Rys. Ad. 46. — Kot wrzeszczy przeraźliwie : ztąd\fig. Wierz mi, tu kot za uchem niejednemu wrzaśnie. Rej. Wiz. 82. (psy za uchem wyją, piszczy mu w uszach, t. j. nie jednego nad tym głowa zaboli). Jakie niebezpieczeństwa i jakie kłopoty Miewa, komu już we łbie grzebią więc te koty (amory) ! Rej. Wiz. 42. Kot czyha , czatuje, n. p. Czatowałem na niego właśnie, jak kot na przypiórkę. Teat. 17, 5. On jako kot na mysz, na każdego godzi. Re/. Wiz. 136.—Kot na ledzie *ślizki, niebezpieczny stan, n. p. Dworzanin w łasce pańskiej kotem na ledzie, a jeszcze w orzechowych trzewiczkach. Rirk. Kaz. Ob. L 2. Aż dotąd dawał odpór żydowskiej gawiedzi, Trzymał się Piłat, jako kot na gołoledzi. Pot. Zac. 122. — Gdzie nie masz kota, nie masz krotofili. Groch. W. 354. — Gdy kota głaszczą, marmoce. Kluk. Zw. 1, 303. Im kota bardziej głaszczesz, tym bardziej ogon wznosi. Cn. Ad. 324. Głaszcz ty kotowi skórę, a on ogon w górę. Rys. Ad.

16. (hardzieje, pysznieje twoją dobrocią). Im kot starszy, tym ogon twardszy; (Sorab. 2. starschi kofol, twarżeischi rog; młoda gałąź gibka). Wstyd kota w ogon. Rys. Ad. 75. (nie dba na strofowanie). Krajką go bił, a onego bolało, jakby kot po ręku lizał. Dwór. K. (jak na psa łyko). Kot mając źrzenicę większą od innych zwierząt, przy mniejszym świetle dobrze widzi. Zool. 310. Po omacku? albo ja to kot? Teat. 53. b, 28. (czyż mam kocie oczy?) Gdzie żona ostrowidzem, a małżonek kotem, Ustawicznie się muszą mordować kłopotem. Pot. Jow. 25. Widzę, zły jest, oczy mu się jak u kota świecą. Zahl. Fir. 75. (cf. jaskrawe oczy). — Kot zły drapie i parska. Kluk. Zw. 1, 116. Dwaj być nie mogą w jednym worze koci Bez zwady; zawsze na się mruczą, zawsze sapią. Pot. Zac. 84. Dwaj koci w jednym worze. Cn. Ad. 733. J. Kchan. Fr. 3. trudna zgoda, ogień woda; póki świat światem, pies kotowi nie będzie bratem, Vmd. fo kaker pefs inu mazhka, presourashen ; Slov. mâ ho ród gako pes koćku ; milugu sa, gako wlk a baran. Kochać kogo, jak psi kota. Wol. Każdy kot w nocy czarny (bury). Rys. Ad. 33, Vind. vfe mazhke fo po nozhi zherne; Slov. w nocy wśecke kra-wi, kocki su cerné. Targował kota w worze. Boh. Kom. 1, 245. Dobrze mówią przy dworze, Nie kupuj kota w worze. Rys. Ad. 9. (otworz oczy, oglądaj nim kupisz). (Slov. koćku w mechu kupit; Rag. kûpiti mâcku û mje-

Slownik Lindego wgd. 2. Tom II.

hu; Vind. mazhkom vrezhji kupili; Croat. kupuvati machka v mehu). Kota za lisa przedać. Gemm. 135. Kot za so-bol nie ujdzie na potym. Mon. 65, 527. (cf. farbowane lisy). Lecz drugi pan Cham tak się chełpą zdobi Z bogactw, jak pstry kot, a zakryty w krobi. Śtryjk. Gon. E. 2. Nie mieć się na niedźwiedzia kocie zagorzały, Tyś niewielkie stworzenie, a niedźwiedź niemały. Bies. A. 4. (cf. nie podejmuj się szaszku legawego pola; cf. nie mieć się z motyką na słońce). On stroi sobie apetyt na nasze Jejmość; ale ja go tak odsądzę, jak kota od mleka. Teat. 17, 54.    Biega    jak kot    zagorzały.    Pot. Arg.    742.

W nocy baba latała,    jak kot    zagorzały.    Zab. 13,    279.

Treb. (jak psi oparzeni). — Kot jeszcze na ognisku. Cn. Ad. 359. (daleko do obiadu). — Transi. W téj bitwie, gdy Mars puścił koty z głowy, Równe były żołnierzom góry, równe rowy. Stryjk. 219. (gdy ich rozzłościł). — Gdy się za którym chłopów wlecze rota, To już mają w powadze największego kota. Rej. Wiz. 97. (t. j. morskiego kota, koczkodana). — §. Kota paść * kara żołnierska , eine ©träfe ber ©olbatert. Profos im grozi : kota paść będziecie.    Teat.    8, 85.    Do kozy,    będziesz    kota

pasł złodzieju,    ib. 8.    b, 67.    Po różnych kozach    are-

sztant, nauczył się pięknie paść kota. Mon. 65, 360. Musiałeś już kiedy być w kozie? Ç*. O! i kota pasłem! Teat. 22. b, 106. — §. Kota ciągnąć * równie jak w koszu siedzieć, dawna kara żołnierska, bie $Ctf$e siegelt, eh ne alte ©träfe ber ©olbaten, (cf. 31 big. ©trebeïajse, $teh fyofylen). Mikosz kota przeciągnął; Jan się rzezał w koszu, Rzecze ten pośledni, powiedz mi Mikoszu, W on czas, gdyś kota ciągnął, abo kot snadź ciebie, Gdzieś był stryczków tak prędko dostał ku potrzebie ? Mikosz na to: dadzą mi powrozów, gdy proszę, Bo pięknie wysuszywszy cało je odnoszę, Lecz ty bracie inaczej z ludźmi się sprawujesz, Pożyczywszy porzeżesz wszystko i popsujesz. J. Kchan. Fr. 57. Rycerz koszowy powiedział temu, który ciągnął kota ; wżdy tak prędko tych powrozów dostaną, których wam było do kota ciągnienia potrzeba? odpowiedział ten : skoro się kot odprawi, to powrozy wnet rozwieszać, wysuszyć i chować na drugi raz każą. Gorn. Dw. 165. Dobra to wżdy woda była, przez którąś kota ciągnął? ib. — (Przy sobotce śpiewa panna jedna:) Wystąp' ty, coś ciągnął kota, A puść się na chwilę płota, Uchowa cię dziś bóg szkody; Bo tu o podał do wody. Ciągnie go drugi na suszy, Tobie trzeba aż po uszy, Nieboże mój, kto cię zbłaźnił, Żeś tak srogie zwierzę drażnił. J. Kchan. Dz. 258. Słyszał kto, jako ciągną kota? Nie zawzdy szuka wody ta robota, Ciągnie go drugi nadobnie na suszy, Sukni nie zmacza, ale wżdy mdło duszy. J. Kchan. Fr. 7. Kota się boisz, a kotkę miłujesz; Więc kota nie chcesz, a chcesz ciągnąć kotkę, Wierę cię ludzie będą mieć za plotkę. J. Kchan. Fr. 28. Ciągnie kota, peculiare dictum hoc Polonorum in eum, qui putat se serium et egregium aliquid agere, cum interim ab aliis ludatur et irrideatur. Cn. Ad. 77. Chociaż przed drugim stoi służebników rota, Wżdyby nalazł takiego, coby ciągnął kota. Biel. S. N. 4. Śmiał tym chlebem na puszczy Pana częstować niecnota, Ale

59

466

KOTARA.

KOTCOWY -KOTGZY.

obozie w lichej kotarze koczuje. Chrośc. Ow. 175; (cf. Boh. kot-rć, katrć, katrće chałupa chłopska; Slov. cho-tar territorium; Garn. shótor, cf. szator, namiot; Croat. kotór; Dal. et Hung. hatâr 1) districtus, fines, limites, 2) jama pod zemlj*un scrobs, pro conservandis horlensibus, podrum, 3) pod zemlyam prebivalische * podziemne pomieszkanie; kotarszki limitaneus ; Rag. kottar ager\ Rag. barb. kotàr, darxava, xûpa territorium ; Bosn. kotar, hatar territorium). — §. Kotara , gatunek namiotu naokoło łóżka, eine 2trt ^atnlhm um$ 23ett. Pies skoczył na miękkie łoże w śrzodek kotary. Skotop. 88. — poet. Niebo świat nasz gwiaździstą jaśniące kotarą. Przyb. Milt. 30. ob wodną zasłoną, kopertą.

poszedł ze wstydem przeciągnąwszy kota. Pot. Pocz. 472.

Harda Testyli, w co twoja ochota, Jeśli nieboże próżno ciągniesz kota? Tward. Daf. 12. Więc, gdy się owym kunszty nie darzyły Czekając myślą, zkąd pociągnąć kota.

Chrośc. Fars. 17. Tedy nas trzech pospołu, jakoby z namowy Jednego będziem ciągnąć o fortunę kota ? Pot.

Arg. 270. Przyjeżdżali zawołani dworzanie, prawda, iż się potym nikczemność ich odkryła, wszakżeśmy prze-cię długi czas kota ciągnęli. Gorn. Dw. 21. Już było trudno dalej ciągnąć kota. Pot. Syl. 448. (bałamucić). Przeważa wolność wielmożność złota, Któż kiedy zdużał ciągnąć z panem kota? Bralk. 5, (ob. infra koty drzeć).—

Mam kota » pieniężny jestem. Włod., (może z    5bafSC,

©elbfafce, trzos). Widząc, że już nie przelewki, Ze już ‘KOTCOWY, a, e, n. p. Gać kolcowej ryby ruskiej abo pole-nie ma kto kota za nim nosić, Zginął Wikanor, sam skiej. Stat. Lit. 217. cf. Ross. kot3H gatunek łapicy rybiej, wojennćj siewki Nie chce próbować. Pot. Syl. 91. Choć KOTCZ, KOCZ, ‘KOSZ, a, m., absol. KOTCZY, ego, m., kot w worze, daj pieniądze. Kchow. 228. Gdy skonamy, subst., {Boh. kocar carpentum, kocj auriga, kotćj woz, pójdzie Eskulap, Nie dba o myszy, bo kota ułapi. Mon.    kareta; Slov.    koc, kolimaha; Sorab. 2. kutsoha; Slav.

71, 716. (nie o owce idzie, o wełnę).— §. Kot dziki    kocsie; Vind.    kozhia, guzhia, gosposhki vus; Croat. ko-

Ross. obs. MaMjwiL, ob. Żbik. — §. Kot polny * zając. Haur.    chie, kuchie,    kochije; Hang. kotsi; Bosn. kocie, kocicch,

Sk. 298, bte $elbfa|$e, ber £mfc. Często inszy chart po-    kociięe; Rag.    kocia, kocie, kocijze; (Ross. Koaa, koto

rwie kota, nie ten co dogoni. Pot. Pocz. 66. ztąd : ko-    wielka nawa    przykryta o jednym maszcie, w Syberyi)';

ty albo lisy z kim drzeć * kłótnie z kim wieść, nienawi-    Ital. cocchio; Gall. coche; Germ, bte ^lttf^e); §. 1. wóz

dzieć się, na udry iść, nut jettiailbCtt 3(Utf Ultb Streit fyfl*    do wożenia rzeczy, person, potrzeb, jako u nas kotczy

beu; Ross. et Eccl. KOTopaTbca, pa3KOTOpaTŁCfl, KOTopro-    pospolity, we dwa, we cztery konie, rheda. Cn. Th. 1284.

ca kłócić się; isoTops, ccopa, paciipa kłótnia, KOTopamcŁ    eilt 9?cifetvageit, eilte Śhitfdje. Teraz bez strojnie obitych

swarliwy; (Boh. koćkowati se, koćkugi se swawolnie    kotczych, i do obozu już jechać nie chcemy. Star. Ref.

się swarzyć; lecz cf. kut, kuty drzeć). Chociaż masz    41. Wszystkich liczono około dwu tysięcy, okrom tych,

przyjaciół, z drugiemi kota drzeć, abo jaką nienawiść    co na kotczych jechali. Biel. 476. Wjechali posłowie

wieść musisz. Modrz. Baz. 175. Darliśmy dotąd kota, a    nasi do Paryża na kotczych bardzo świetnie, ib. 644. Za

dyabeł wie czego. Zabi Zbb. 11. Jeden drugiemu, iż    ojców naszych, jeśli jakie różnice mieli z sobą szlachta,

się czuli być równych sił, nie ustępując, koty z sobą    na jednym ‘koczczym do sądu na roki jeździli. Petr. Pol.

darli. Pilch. Sali. 223. — §. Kot, herb-, kot morski na    99. (na jednym wózku. Sekl. 22.). Siedział pan na kot-

zadnich nogach siedzący, pasem przepasany. Kurop. 3,    czym, któremu zwisnąwszy skrzydło kopieniaka, tarło

26, ein SffiappeU. — §. Kot,    kotwica,    ob.    Kotwica.    II.    się o koło. Dwór. K 2 b. Bramą    wjeżdżają    z karetami,

Kot koński, kot imbieru etc.    ob. Kut.    kotczemi, ‘podcztami. Dwór. A 4.    Drugich w kotczym i

Pochodź, koci, kocić sie, okocić sie,    kotny,    koczkodan,    karecie wiezie duma szeroka. Brud.    Ost. U 1.    Kiedy owe

kocanki, kocenki; kotwica.    kotcze swoje ubieracie 1 drogiemi    kobiercy    tak je obi—

KOTARA, KOTARCHA, KOTARHA, y, i., z Tatarsk., chatka    jacie.... Zbił. A 5 b. Mój miły groszu, Przybądź choć

piślniana, eine ïntarifebe glitte öott Stlj. Tatarowie ‘kotar-    w ‘koszu, A jak w karecie Wdzięczni będziecie. Jag. Gr.

chy abo domy czynią z pilśni owczej abo z sierści wiel-    B. — §. Dziś koczem, koszem, koczykiem zowią pojazd

blądzćj, i pod temi mieszkają. Gwagn. 199. Biel. 573,    podróżny półkryty, różniący się od bryczki lepszym opa-

Tatarzy kotarhy swoje z pilśni wielbłądowćj Poczyniwszy,    trzeniem, eilt $ah>tferbcc£ auf bte üîetfe, eilt letzter 9îetfe*

pasą się gdzie przy wodzie zdrowej. Paszk. Dz. 4. Ksią-    luagctt. Kosze Wiedeńskie choć droższe, ale od kolasek

żę Swentosław chleb suchy z wszystkiemi jadał, namiotu    modniejsze. Zab. 13, 210. Nowy kocz lakierowany za-

i sam nie znał, okrom kotarchy a opończy. Stryjk. 120.    przęgli. Teat. 48. b, 14. Ma pan koczyk, soliterkę , fur-

Bywa między Tatary, Iż przenoszą swe kotary.    Lib. Sen.    mańkę.    ib. 19. b, 8.    — §. 2.    Kotczy, ego, w.,    subst.,

15. Tatarowie kupami w polach dzikich pod    kotarhami    scilicet    koń* kareciany    koń, woźnik, bdê fôutfdjpferb.    Chwa-

mieszkają. Gwagn. 598. Ryngolt, nabrawszy się łupów    li Wirgiliusz kotcze Turnusowe, które białością wygrały

w rozgromionych obozach i kotarhach Ruskich, wrócił    przed śniegiem, A wiatrom naprzód nic nie dały biegiem,

się do Nowogródka. Stryjk. 242. Chude woli kotarhy i    Gorn. Sen. 555. Tracą swoje majętność na poszosne, na

w polu namioty, Aniż Rzymską wyniosłość i Włoskie ro-    kotcze strojno w kobierce ubrane. Petr. Pol. 164.    1.

boty. Tward. Mise. 50. Ludzie poczęli mieszkać w jaski-    KOTGZY, a, e, adjectiv., wozowy, kareciany; Boh. koniach i lochach, drudzy w kotarchach, w chatach z chru-    ćowsky, koćarsky, koćow ; Slov. kocowy ; Hung. kotsihoz

stu uplecionych. Otw. Ow. 9., Falib. Dis. J.    Kotarhy,    való; Vind. guzhinski,    $utfd) *.    Zniewieścieliśmy :    kotczy,

które słomą, sianem przykrywają, są niebezpieczne dla    to dziś    najezdny koń;    a poczet    nasz woły. Paszk.    Dz. 47.

ognia. Tarn. Ust. 280. Mąż mój kędyś w Trojańskim Carpentarius equus, wozowy abo kotczy koń. Mącz. Car-

Wychudł, zjadłaby go, jak mówią, kotka na obiedzie. hmit. Spit. C 4 b. Nie ma czćm i kotki z kąta wywabić. Rej. Zw. 67 b. (chudeusz, i psa z pieca nie wywabi). Grzebie mu we łbie kotka. Rej. Zw. 237 b. (ob. kot za uchem wrzeszczy; trapi się, kłopota się). Prov. Ross. Konint urpyniKH, a Mbnmcfe cje3KH ; igrzysko kotki kosztuje łzy myszy. Prov. Slov. Kocka misi ne nécha, liska ślepie, a wlk owec; kotka nie zaniecha myszy, lis kokoszy, a wilk owiec. — Prov. Vind. Kar mazhka rodi, radu mishi lovi; Croat. Sto machka rodi, vse misse lovi « co kotka rodzi, to wszystko myszy łapie ; cf. niedaleko jabłoni; cf. jaka matka i t. d. — Croat. Prov. Hisa na glaszu, à machka gladne * dom sławny, a kotka głodna; cf. huczno, a w pięty zimno. (Boh. koćkowati se, koć-kugi se swawolnie się swarzyć; cf. koty drzeć). — §. Zajęczyca * kotka. Klon. Fl. E 2. bte §öfttttt. — §. Botan. Kotka, omentum, jest zbiór wielu kwiatów, których kielich składa się z łuszczek zielnych dachówkowo układanych. Bot. 96, baä $a|enpfötd)en, SMi^en, $. 33. an ben Serben; Carn. mazhèza; Sorab. 1. wost; Ross. cepe*Ka, cf. kocanki. — g. Botan. Koniczyna kotki, trifolium arvense. Jundz. 372., Kluk. Dykc. 3, 125. Koteczki. Tr., Dykc. Med. 3, 579, ber Slcferflce, £afettfuß, $afenpfi)td)en, $a|enf!ee, $retbeblatt ; Ross. 3aam>H jtannn.

pentum, kara , kolasa, też kotczy wóz. ib. 2. ‘KOTCZY,

mu

KOTCZYNY, a, e*koci, od kotki, n. p. koci pazur, kocia miętka, $a£en *. Członki ptaszka w brzuchu kotczy-nym swe złożenie wzięły. Toi. Saut. 37. ‘KOTSZYSZ, a, m., {Boh. koci; Slov. kociś; Hung. kotsis ; Sorab. 1. kotschak; Vind. guzhei, guzhar, pelauz, vosar, vosnjak;

Slav. kocsiâh; Croat. kochish, kuchish, kochias; Dal. ko-chiar); woźnica, stangret, ber Stutfdjcr. Kotszyszowie w atłasy kosztownie ubrani, W brożku kto proszę siedzi? jedna tylko pani. Zbił. A 2.

KOTECZKA ob. Kotka. KOTEK, tka, m., demin. nom. kot, eine Reine $aße, ein SMjjcben; Ross. kothke, KOTeHOKs,

KOTeHO^eKt. Nie mieć się kotku na niedźwiedzia, bo kiedy niedźwiedź draśnie, tedy kotek wTzaśnie. Rys. Ad.

42., Haur. Sk. 139. Nie graj kotku z niedźwiedziem.

Cn. Ad. 598. Gdzie przeskoczyć nie możesz, podleź panie kotku. Bies. Roz. A. 4. (kotek w Polszczyznie sym-bolum słabości). Najlepszy, kto się miary trzyma zawsze z kotkiem. Kchow. Fr. 48. (ob. supra: kot miauczy). —

Transi. Ładnej panience kotki dziwnie we łbie kreślą. Rej.

Wiz. 60. (roi jćj się). Fanatyk, któremu ‘koczki drą we łbie, abo mu się muchy roją w głowie. Mgcz., (ob. kot mu za uchem wrzeszczy). — \. b) Kotek polny « zajączek,

Ctn £)ćtód)en. Kotkam w lesie uchwycił. Sk. Dz. 569. —

się powiodło. Boh. Kom. 1, 151. (Ross. kotku , kothkh w handlu Chińskim skóry młodych niedźwiedzi morskich). — *KOTEF, ‘KOTEW' ob. Kotwica. (KOTELNA ob. Ko-bylna, miasto). KOTEWKA, KOTWICZKA, i, z., a) demin. nom. kotwica. — b) Angliczka, żelazo cztery kolce mające, w piasku zagrzebane, do ranienia koni nieprzyjacielskich. Wlod., eine Fußangel; Boh. kotwice; Slov. kotwa. — Anat. Łopatki wypuszczają z siebie dwa pociągi; z tych pierwszy tokiem barkowym, acromion , drugi kruczodziubym lub kotewką, processus coracoideus, nazwane. Perz. Cyr. 1, 33, ber SRahcnfć^nabel.— §. Botan. Kotewka, trapa Linn., rodzaj, do którego należy orzech wodny. Kluk. Dykc. 3, 120., Jundz. 159.; Carn. et Vind. kotliza; Ross. mhjhate, nepTOBU opKxH, bte Saffernuß. Wodne kotewki abo orzechy ziemne zowią też kolącemi orzechami. Syr. 1273. Orzech ziemny nasi kotewką rze-kają, jakoby chciał rzec kotwiczki, abowiem jéj podobny orzeszek nosi. Sienn. 178, ©pißnitß, ©tacbelnuß. Kotwiczki pospolite czyli ziemne , krzyż Maltański abo kawalerski , tribulus terrestris, kotewki lądowe, Salbflein. Syr. 1274., Dykc. Med. 3, 380. KOTFICZ ob. Kotwicz. KOTKA, i, i., KOTECZKA, i, z., demin., (Boh. kocka, ko-ćićka ; Slov. kocka, macka; Hung. matska; Sorab. 1. ko-cżka; Sorab. 2. koza, kózka; Vind. mazhka, muna; Carn. mazhka, muzèka, mazhèza ; Croat. machka, machicza ; Dal. maeska ; Ross. KOimta, KOineuKa ; cf. Gall. chatte ; cf. Ross. Kuca, KHCKa ; cf. kici); w właściwym znaczeniu samica kota koczura, bte (nmbltcfye) $aße. Kluk. Zw. 1, 302. n. p. Kotka kotna; okociła się. Dudz. 21. Piérwéj niż kotka jaje zniesie. Ern. 187. (o rzeczy do uwierzenia trudnej); — lecz zwyczajnie kotka równie jak kot, bez względu na rodzaj, bie $aße, olme jftućfftd)t be$ ©efd)led)t3.

467

KOTCZYNY- KOTKA.

KOTLARKA - KOTLINA.

§. c) Kotek * trzos, etlte ©elbfaße. Jest kotek; nie źle KOTLARKA, i, ź., żona kotlarza, be3 Śfupferfd)nttb3 grau,

bte $upferfd)nttbtmt; Boh. kotlarka. KOTLARSKI, a, ie, od kotlarza, (Etym. kociel) ; $upferfd;mtb3 *, Sîeffelfdmttbê s i Slav. kotlarski; Ross. KOTejtHiiKOBt, KOTeabHmml,

KOBTi, ivrfeÆHïmecKiH, n. p. Kotlarskie naczynia; kotlarski warsztat, kuźnia. KOTLARCZYK, a , m., czeladnik kotlarski, ber ShtpferfcfynttbSgefeEe ober èttrfd)e. KOTLARSTWO, a, n., Boh. kotlarstwj; Ross. KOTeitHoe MaciepcTBO, mL-4HH'iecTB0 ; rzemiesło kotlarskie, baê $upferfd)mtbêfyanbtt)erf. KOTLARZ , a, m., Boh. kotła? ; Vind. kotlar , kotlovinar, kosslar ; Carn. kotlàr; Croat. et Bosn. kotlar; Hung. ko-lompar; Rag. et Slav. kotlàr; Ross. KOTejbHHKï, »rfeAHKO-Bant, M-fe4HiiHB; ber t$effel|d)nttb) 5htpferfd)nttb, który kotły robi. Kotlarzem być Boss. KOTeÆbHHqaTb. (KOTLETY, ów, plur., KOTLETKI, etek, plur., z Franc., żeberka z gurki cielęcej, lub skopowej abo wieprzowej odkrojone. Wiel. Kuch. 404. gebratene    6d)opfen », ©dwmnśrtppen, ©arbonabeu,

(Sotelettcn). KOTLIK, a, w., KOTLICZEK, czka, m., demin. nom. kocioł, Boh. kotljk, kotlićek ; Slov. kotlik ; Sorab. 1. kotlik; Slav. kotlich, kotliich ; Bosn. kotlicch; Rag. kotlich, kotleniza; Carn. et Vind. kotlizh ; Croat. kotlich; Dal. bakrachich, tengericza ; Boss. et Eccl. kotmkb , KO-TeaoKB; etrt Reiner Äeffel, ein ŚMfeId)eu. Kotlik, miedziane naczynie. Cresc. 600. KOTLINA, y, z., KOTLINKA, i, z., demin., (Boh. kotljna). *§. 1. kotlik od ognia, duża fejerka, ognisko, ein ^ofylenfeffel, generfeffel, ^o(»lfeuer. Stała przed nim kotlinka pełna węgla. W. Jerem. 36, 22. not. „ognisko, które mógł przenosić”. (Bibl. Gd. ognisko). Nie tak się woda wznosi wr garcu u kotliny kipiąca. Bardz. Luk. 169. — §. 2. a) Wydrożenie, w którym kocieł bywa wmurowan, Croat. kotlenyak; Hung. katlanyoshely, baS $effet(od), worin ber ^effel eingemauert ift. Kocieł osadzony w kotlinie. Jak. Art. 1, 52. — b) Transi. Kotlina w

• 468

KOTŁOWY - KOTOWY,

KOTUS - KOTWICZNY.

moździerzu, gniazdo, sam spodek kanału przytykającego do komory, w którym sie sadowi bomba. Jak. Art. 3, 297, ber $effel eines fteuermörferS. Kotlina * bassin. Świtk. Bud. 376, ber $effel, baS Setfen einer Safferfunft.— Gruba wy-droźona w ziemi, lub też pod wodą , ein tiefeS £odj, ein SleffeUoc^. Wschodzi słońce, a zwierzęta sie zbierają i w polesiech swoich leżą. Budn. Ps. 104, 22. (not. „w legowiskach lub kotlinach” ; w jamach. Bibl. Gd.). — W kątach abo kotlinach po stawie, karpie się tają, że ich nie złowisz. Haur. Sk. 143, gifdjgrubcn, Stfcfylocfyer, Stejfetlodjer ; Boh. lowiśte ; Ross. KOTJOBima, JOHKeóbe, OMyTb. — §. 3. Kotlina * zła miedziana moneta, miedziaki, klepaki, fdjtledjteS ^upfergelb; (Carn. kotlenina; Vind. kotlovinna » miedziane statki ; Vind., Croat. kotlovina * miedź). Wolę chować w srebrze, niżeli w kotlinie, której potym nikt nie będzie chciał wziąć ode mnie. Star. Mon. A 4. Byle jeno jaki kąsek kotlinki był okrągły a pobielany, a lada co na nim wydrukowano, już pieniądz. Gost. Gor. 5. Chociaż dał 5 złotych onej kotlinki za jeden czerwony złoty, to ona kotlinka nie stoi 20 groszy. Gost. Gor. 6. Kotliną panowie pospólstwu płacą. Star. Ref. 169. KOTŁOWY, a , e , od kotła , teffel * ; Boss. KOTejbHOH. Potaż kalcynowany czyli kotłowy. Pam. 84, 763. KOTŁOWY, ego, subst., Kotłowy, nawarę preparujący. Chmiel. 1, 80, ber Scffelfnedjt im 33r«nbaufe. KOTŁOWE, ego, n., subst., płaca od kotła gorzałki, ^ejfelgelb, Boh. warne. KOTŁY, plur. nom. kocieł.

KOTNA, ej, fern, adj.;, o niektórych zwierzętach toż, co o drugich cielna, szczenna, źrzebna, Rag. skotna, (cf. skot); trädjtig, bloß t>on einigen gieren. Kotka, owca, niedźwiedzica, zajęczyca kotna. Dudz. 21. Owca kotna bywa pół-torasta dni. Cresc. 559. Owca kotna nosi aż do okocenia się 5 miesięcy. Kluk. Zw. 1, 255, Slov. skotna owca; Sorab. 1. noszna, noschna ; Ross. cyHraafl. Kotka kotna Ross. cyKOTHaa, cyKoraa. Niedźwiedzica kotna. Otw. Ow. 545. Sarna kotna. Mon. 68, 187. Kotna tygrzyca. Bardz. Trag. 447. Wielbłądów samice kotne. 1 Leop. Genes. 32. Samice psów przez trzy miesiące ‘kotne bywają. Cresc. 569. zamiast, szczenne. — W małżeństwie jak się pokłócą, będzie tam abo psie złe, albo dyabeł kotny. Pot. Arg. 517.

KOTNEROWAĆ ob. Kutnerować.

KOTOMAŁPA, y, i, koczkodan, bie Seerfajje. Kotomałpy ją długi ogon, najdują się w Azyi, w Afryce. Zool. 289.

KÖTONIATA, KOTON1E, iów, plur., [porówn. włosk. la co-togna * pigwa, il cotognato * sok pigwowy, 3] ; Wety kosztowne, kotoniata, konfektury. Haur. Sk. 513. Melimeli, konfekty z jabłek, kotonie rzeczone, uczynione. Mącz., Slepfelconfect.

‘KOTOWAĆ się zaimk. niedok., Boh. koćkowati se, koćkugi se, swawolnie się swarzyć, ntufljnntltg janfen. Kotują a naśmiewają się z literatów, którzy się w jaki stan gospodarny udadzą. Glicz. Wych. G. 7. ^‘KOTOWNIA, i, z., chlewek na koty, ein ftajjenftall W Turczech niejeden znaczną intratą kotownią opatruje. Star. Diu. 73. KOTO-WNY, a, e, kotwiczny, od kotwicy, 2tnfer *. Bardzo się zawodzą ci, co wekselbryfu nie wezmą, ale na dyrekcyą kotowną się spuszczają. Gród. Dis. D/ KOTOWY* a, e,

, od kota, Safcett * sczotliwie : kotek,

50

cn-

ma-

r<S3~

)TU , ia, m., ob. Kić. Jabl.

Ez. 42.

‘KOTWIĄ, ‘KOTEW, ‘KOTEF, twi. £, KOTWICA, y, z., łodźny hak, anchora. Mącz., ber 3Ittfer; Boh. kotwa, kotew; Slov. kotwice, kotwa; Sorab. 2. kokula’; Sorab. 1. ankora, tżowanska zapëra; Carn. mazhik, (ob. Maciek, kot); Vind. shidru, shelezna mazhka sa ladje; Hung. mackka, vas-matska, kńlból; Croat. et Dal. szidro; Rag. sidro; Bosn. sidro, sjedro ; Eccl. kotbs, kotbhiw; Ross. anopb, HKopeicb, BKOpuige; (Kouma kotwica o 4 zębach; Germ. Inf. $att,,cf. Germ, bte Äflt, $a£e 31 big.). Kot czyli kotwica, hak żelazny, bywa o 2, 5, 4, 5, i 6 pazurach; leży zawsze na sztabie. Kota wrzucają w wodę w niebezpieczeństwie, aby pazurami chwycił i statek zatrzymał. Magier. Kotwice wyrzucone, Gdy w morzu dno schwycą w swe haczyste szpony, Trzymają okręt prawie niewzruszony. Mon. 73, 269. Okręt, tam i sam wiatr pędzi, aje gdy kotwicą o dno się oprze, stoi niewzruszony. Sk. Zyw. 2, 354. Okręt, na którym szturm na skały jedzie Tym lepiej, im go gwiazd gromada wiedzie , Gdy kotew    haki    trzyma    go dwojemi, Dobrze mu z    niemi.

Tward.    Mise.    177.    Wsiadł prosto na okręt swój,    tamże

kotew krzywą Żeglarze i pobrzeżną linę odwiązali. Papr. Ryc. 24. Podniósł kotwicę i do Syryi popłynął. N. Pam. 23, 144. Wyciągać kotwie każą. Jabl Tel. 325., Bosn. salpatti, dighnuti sjedro, bte 3lrtfer lidjten. Dla wiatru sieliśmy stać na kotwicach. Warg. Radź. 163, nor Sltlfer liegen. Flotta nieprzyjacielska na kotwicach stała. N. Pam. 23, 150. Około południa o milę od Kopenhagi na kotwicach    stanął, ib. 4,    126. Stał okręt na kotwicach.    Arch.

3, 27.    Klon.    Fl. E.    1. Im kto głębiej kotew w    wodę

poi, Tym mocniej okręt bezpieczniejszym stoi. Pot. Jow.

2,    54. W zburzliwćj żeglarz nawałności Kotew wyrzuca. Past. Fid. 11. Zapuść, zapuść kotwice, zrzuć napięte żagle. Błai. Ti. A. Na rzece Pangoun kotwice zarzucił. N. Pam. 23, 144. (Vind. shidrati, shelesno mazhko v’ morje vrezhi, 3lttfer werfen; Bosn. usjedrattise, staviti sjedro). Okazała się flota naprzeciw Aleksandryi i kotwice pod Abukir rzuciła. A. Pam. 2, 254. Czasu nie traw, już flotta rusza się z‘kotfiami. Bardz. Trag. 218. Kotwią, która w morze wyrzucona wstrętem , Ze nie ciskają wichry szalone okrętem, Ze kiedy się weń gwałtem mokra śmierć napiera, Stanąwszy jako wryty mężnie ją odpiera. Pot. Pocz. 478. Krzywe kotwy. Zbił. Dr. C 2. — §. fig. Straż sprawiedliwości pilna, A chwała bożka usilna, Te kotwie ich szczęścia będą. Susz. Pieśń. 3 L 4 b. Kotwica, znamię dobrej nadziei. Wolsk. KOTWIC, herb, tarczy białej pole czerwone na kształt rzeki w szerz tarczy przeciągnione. Na hełmie céka z mieczem. Kurop.

3,    27, ein Sappen. KOTWICZKA,^ i, 1, demin., ob. Kotewka. KOTWICZNY, a, e, od kotwicy, 3lnfer * ; kotewnj; Vind. shidroun; Ross. KOTBeHHHil, HKoputm; Eccl. kotbhhhh. Lina kotwiczna. Arch. 5, 37. Kotwiczny powróz, anchoralis funis. Mącz., (ob. Kiersztak). Kotwiczny kowal, ber 31ttferfdjmib ; Carn. mazhkar; Ross. et Eccl. ko-TB04tM. Kotwiczna kuźnia; Ross. HKopHaa, bte 31nferfd}tttte‘

mu-

na

Boh.

KOWADŁOWY - KOWALSKI. 469

KOTWICZNE - KOWADŁO.

na

bc. Kotwiczny drąg, btC SïnferftrtltQC, Ross. ixißbe HKop-Hoe. KOTWICZNE, ego, n., subst., zaplata od kotwicy, 3lnfergelb ; Ross. npHBa.n>Hoe.

*KOUSZ, a, m., [porówn. ross, kobiuł = kubek, 4]; n. p. Kazał biskup kousz starego miodu przynieść. Gorn. Dw. 153. cf. kusz, puhar.

KOWAĆ, KUĆ, kowal, kuł; kuje cz. niedok., ukuć, uko-wać; skuć, skować dok., Boh. kauti, kul, kugi, kowati; Slov. kowat, kugem, (Boh. et Slov. kow kruszec); Sorab. 1. kówam; Vind. kovâti, koval, kûjem, kovam; Carn. kovâti, kovâm, kujem; Croat. kovati, koval, kujem; Hung. kovâtsolok; Dal. mlatiti, (cf. młot, cf. młócić); Rag. ko-vatti, kuujem, ukovâtti ; Bosn. kovati, skovati, (2. ope-ravi); Ross. KOBftTb, kjk), {distg. kuć, kukać); młotem bić kruszce na kształt jaki, fdjmteben. Kowal kuje ; młynarz miele. Zab. 12, 274. Skowaliśmy przodków oręźe na pługi. Paszk. Dz. (przekuliśmy). Kuj żelazo, dopokąd rozgrzane. Teat. 43. c, 160. cf. łyka drzeć; Slov. dokud że— leżo hori (ge żerawe) kug. Coś mi w głowie strasznie kuje, jakby młotek, ta ta to ta. Teat. 56. c, 126. bije, kole, młóci, e3 jammert. Komu Bóg rozumu nie dał, kowal mu go nie ukuje. Cn. Ad. 354. (Slov. Komu Pan Boh nć da, kować no nakuge; cf. kto z przyrodzenia głupi, i w Paryżu sobie rozumu nie kupi). (Slov. Każdi sebe scésti kuge; każdy swego szczęścia kowalem). Samaś to sobie nieszczęście kowała. Past. Fid. 214. (samaś sobie winna, takeś chciała). Kuć pieniądze * bić, ©elb prägen. Król monety bez rady panów nie dopuści kować. Herb. Stat. 79. ‘Mynice albo pieniędzy kować, któreby drugim podobne były, nikomu nie godzi się. Szczerb. Sax. 255. Kuć konia * podkować go, ein *Pferb befdjlageit. Neronowa żona konie kowała złotemi podkowami. Pelr. Ek. 69. W Pacanowie kozy kują, (ob. Pacanów). Gdy konia kują, i żaba nogę wznosi. Cn. Ad. 231. — §. Transi. Będą twarz twą w miedzi lać, i kować w marmurze. Groch. W. 552. t. j. wyryją, au^grabeit. Kto się nie zna na wojnie , darmo z nim mówić, jak mur kować abo ziemię. Jabl. Tel. 213. (cf. groch na ścianę). — Figur, transi. Kować « knować, układać, prząść, snować, roić, fdjmteben, auêljetfett, brib ten. Całe dni na biesiadach trawił, i tam kował swoje kacerstwa. Birk. Exorb. 15. Znosili dawne, nowe prawa kuli. Zab. 13, 4. Sak. Rząd jakikolwiek sobie w głowie ukuje. Gost. Gor. 118. Aryanie najgorszą sobie wiarę ukuli. Sk. Dz. 246. Z tego słówka sprawiedliwość, nowe usprawiedliwienie sobie ukowali. Hrbst. Odp. G. 4 b. Myśmy zię spodziewali, że to coś nowego kują , a nie bez przyczyny ta odwłoka. Baz. Hst. 354. KOWADŁO, a, n., KOWADŁKO, KOWADEŁKO, a, »., demin., §. a) na-kowalnia, ber 3fntboß; Bok. nakowadlo; Slov. nâkowa; Sorab. 1. nakow, nakówa; Sorab. 2. nakowa; Carn. naklu, nakvu, kladuvavnek; Vind. nakovalu, nakovaunik; Bosn. nakovan ; Croat. nakov, nakovalo; Ross. HaKOBaJbHH, Ha-KOBaaeHbKa, no^öoSna, (KOBaio młot kowalski). Kowadło u kowalów osadzone bywa na klocu sosnowym. Kluk. Rośl. 2, 160. Kiedy żona szpetna, to jakby kto liznął kowadła. Pot. Syl. 25. Między młotem i kowadłem być. Pot. Arg. 366. cf. ani mi tam, ani mi sam; cf. wilka za

uszy trzymać; Vind. \ tefnobi biti; Slov. gako na nako-wadłe. — Slov. Na gedno nakowadlo tluei; cf. na jedno kopyto. Slov. Znowu na nakowadlo wzat; na nowo przerobić. — §. b) Anat. Kowadło lub kość kowadłowa w uchu. Krup. 1, 93. incus, ber 3tmf>oß, ein 33etnd)en fm Cfire. Kowadełko w uchu za bębnem się najduje. Kluk. Zw. 1,.

44. KOWADŁOWY, a, e, od kowadła, 3ltnboj5*. Kość uszna kowadłowa. Kirch. Anat. 100. KOWAL, a, m.y (Boh. kowar; Slov. kować, kowar; Sorab. 2. kowal, ko-waf, wudżelnik; Carn. kovâzh ; Vind. kovazh; Slav. ko-vâcs; Croat. kovâch; Hung. kovâts ; Rag. kovâc, kôvnik; Bosn. kovaç, kagligo, koji kogne kuje; Eccl. kohayl, KOBaat; Ross. KjBHeuB cf. kuźnia, MaaTOÓieijB cf. młot); §. a) co żelaza kuje. Zab. 12, 274, ber ©d)mtb. Kowal siedzi przy nakowalni, a ogląda robotę żelaza; gorącość od ognia pali ciało, a w gorącości komina pracuje; głos od młota odnawia ucho jego, a na podobieństwo roboty oko jego. 1 Leop. Syr. 38, 29. Kowale , gdy się zejdą, mówią więc o kleszczach. Rej. Wiz. 147. Na to ma kowal kleszcze, żeby się nie sparzyć ob. Kleszcze, Slov. na ty drżi kować kiesce, abi sa sâm ne palił. Kto nie może być złotnikiem, więc kowalem. Cn. Ad. 388. Więcej kowalów, niż złotników, ib. 1252. Kowal zawinił, a ślósarza obiesiono, (ob. Osiek). Ani na obce zbiory patrzę z żalem, Woląc być mojej fortuny kowalem. Nar. Dz. 2, 148. Slov. każdi sebe sććsti kuge. — §. b) Kowal, ryba morska, gallus Linn., ber 50îeerfjal)n, ©eel)al)tt,. Rag. kovâc; omnia instrumenta fabrilia in ossibus ejus reperiuntur. Cn. Th. — §. c) Gra dziecinna, taniec z śpiewaniem wedle taktu kowania. Tr., ettt $inberfptel, $(Ut$ unb ©efaitg nad) bem ©djmiebetact. — §. Miasto w Kujawach. Dykc. Geogr. 2, 45, e. ©t. tn (Sujanuen. KOWALCZYK, a, m., czeladnik kowalski, ber ©djmtebegefeE ober Surfdje, Boh. kowarjk. KOWALIK, a, m., kowalik murowy, cer-thia muraria, ptaszek nieznacznie większy od wróbla, dziób ma długi, nogi krótkie, gnieździ się w dziurach murowych. Kluk. Zw. 2, 230, ber 2)łauer[ped)t. Kowalik drzewny, certhia familiaris, ptaszek ledwie większy od królika pospolitego, ib. 2, 278., Ład. H. N. 79. KOWAL-KA, i, i., kobieta kowalstwem się trudniąca, lub też żo-kowala, bie ©djmiebttttt, ©djmiebefrau, grau be§ ©d)mtb$; Slov. kowâcka , kowarka; Sorab. 2. kowalka; Carn. ko-vazhiza; Vind. kovazhinja; Slav. kovacsica; Ross. Ky3He-BHxa. KOWALNIA, i, i., (Boh. kowarna, wyhnê; Slov. kowafne ; Sorab. 1. kowarna; Sorab. 2. kowalna ; Carn. kovazhnéza; Vind. kovazhniza, feshiniza ; Croat. kovach-nicza ; Bosn. kovacina ; Rag. kovacniza, kovaccia; Ross. KOBaabHH; adj. KOBajbHbin) ; kuźnia, bte ©djttttebe. Coz wart kowal bez młotów, kowalni, naczynia? Petr. Et. 59. — Fig. Kowalnie i rady mają. Warg. Cez. 167. (schadzki, spisek). KOWALSkl, a, ie, od kowala, ©djmiebe Boh. et Slov. kowarskÿ; Hung. kovâtsi; Sorab. 1. kowarski ; Vind. kovazhou, kovazhen ; Carn. kovashke, kova-zhov; Bosn. kovaçki, kouaeev; Slav. kovâcski ; Croat. ko-vachki; Rag. kovâcev; Eccl. kobaybckt» ; Ross. Ky3HeiïKm, Ky3Heqecmô, KysHeitOBt. Jak może być kowalstwo bez naczynia kowalskiego! Pelr. Et. 32. Woda kowalska, to

cierniu figi). Prov. Dal. Od

na

470

KOWALSTWO - KOZA.

KOZA.

jest, w której kowale żelazo rozpalone moczą. Krup. 5, 286 et 158, gbfdjroaffer ber Sdjnttbe. Woda stalowana abo kowalska. Cziach. C. 1. Miechy kowalskie, blozbaki. Eraz. Ob. E iii. Robota kowalska Ross. kobbhł. KOWALSTWO, a, n., Boh. kowarstwj; Vind. kovanstvu, kovazharia, ko-vazhnu rokodelstvu; Garn, kovazhya; Rag. kovacia; Slav. kovacsiluk ; Eccl. KOBauecTBO ; Ross. Ky3HenecTBO ; rze-miesło kowalskie, b(t§ Sdjmtebeljattbroerf. Kowalstwo potrzebuje sił, młotów, kowalni, bez których kowal nie może nic sprawić. Petr. Et. 32. Złotnictwo, ślósarstwo, kowalstwo. N. Pam. 14, 188. KOWANIE, îa, n., kucie, subst. verb., ba$ Sdjmtebeu; n. p. kowanie konia, Ross. KOBKa, cf. oków, ba£ 93efd)lagen be$ fferbeS ; kowanie pieniędzy, bas ©elbprägen, ŚMutjen. Na kowanie pieniędzy listu dostał. Szczerb. Sax. 256. — fig. Kowanie , knowanie , rojenie, układanie, baö Sdjmteben eineâ Slnf^lagcG. KOWANO adv., podkuto, z podkowami, beklagen, nut £>ufetfen, n. p. Młódź do nauk z dostatkami oddawają, bławatno, pierno, kowano, szabeltaszno. Falib. Dis. O. 3. KOWANY, a, e, kuty, part. pass., gefdjttttebet. Wziął na się z stali tarcz kowaną. Tward. Wł. 112. Przy hucie chować dobrego stolarza i ślusarza, żeby ci puzdra robili piękne kowane. Torz. 123. (okute). — Kowana moneta * bita, geprägteg ©elb. — Kowane wiejskie trzewiki. Sk. Żyw. 162. podkute, z podkowkami, befdjlagett, mit £ltfetfen. Konie mają być na przód kowane, a nazad bose. Szczerb. Sax. 70. — Fig. Kowany, kuty * szczwany, bywalec, auf alles gefaßt, befragen, »erfragen, fing. Według czasu, kto kowany, Krzyknie wiwat król lub stany. Jak. Baj. 53. Frant kowany na nogi wierutny. JabŁ Ez. B 4.

Pochodź, nakowalnia, nakować, nakuty, okow, okowy, okowac, okuć, okuty; podkowa, podkówka, podkoioać, podkuć, podkuty; przekować, przekuć; przykować, przykuć; skować, skuć, skuty; ukować, ukuty, wkuty; luykować, wykuty; zakować, zakuty. Ross. KOBaiteiiB hak rybacki mocno skrzywiony; blacha srebrna do nagłowia końskiego przypięta ; Rag. okvacina « żużel.

KOWNATA, KOWNATNY ob. Komnata. KOWNIA, herb ; trzy gołe miecze ostrzami u dołu schodzące się. Kurop. 3, 27, etu SBappen. KOWNO a, n., miasto Lit. Dykc. Geogr. 2,

45. eine stabt ttt Cttp., adj. Kowieński, a, ie. ib.

KOZA, y, z., (Boh. et Slov. koza; Sorab. 1. koza, kofa; Sorab. 2. kofa; Carn. kosa; Vind. kosa; Croat., Dal., Bosn. et Slav. koza; Rag. kóza; Hutig. kechke, ketske, (cf. Hung. kos aries)\ Ross. K03a, vulg. uuóa, (cf. cap); Eccl. KOjęa; cf. Graec. ai£; Syr. et Cliald. gizza * ca-pra; cf. Germ. $tfse, ©etß); 1) bte 3tege. Koza jest samica , a kozioł samcem. Koza nosi pięć miesięcy, par-koci się (jtcfelt) w październiku, rodzi po dwoje lub troje koźląt. Ład. H. N. 79. Koza się parkoci. ib. (Boh. oko-zliti se, ob. Koźlić ; cf. Carn. kosapèrk * październik). Koza się koci. Chrośc. Job. 153., Zool. 363. — Prov. Koza za kozami. Cn. Ad. 360. (cf. jako moi ojcowie, imilato-rum pecus ; cf. gęś za gęsia). Gdzież na kozie wełna ? Zab. 14, 68. Nagi, (cf zla dusnika y kozę bez mlika* od złego dłużnika i kozę bez mleka ; (cf. plewy). Dobra koza na wrzesie. Rys.

Ad. 10. Dobra kozie brzoza. Zegl. Ad. 60.; (cf. dobra psu mucha; dobra Matyaszowi płotka). (Slov. Prov. Mla-dâ koza sol lubi, a starâ gu ze solnićku uchicuge ; cf. czego się nowa skorupa napije, tym stara trąci). Jak koza do rzeźnika idzie. Cn. Ad. 290. (t. j. nieochotnie). Slov. Neradabi koza do trhu, ale musi* nierada na targ, lecz musi. Slov. Mâ ho râd, gako koza nóź ; odium Va-tianianum. Być kozie na wozie. Rys. Ad. 3., Faliss. FI.

258., Zegl. Ad. 25. (de inevitabili morte). Beczy mi, beczy, jak pod rzezią koza. Zabi. Amf. 16. (Slov. Prov. Mi o kozę, ti o woze ; cf. ja o jabłkach, ty o gruszkach). — Rudis rerum omnium, silny prostak, nie umie kozie ogona zawiązać, w przypowieści. Mącz. Pozłocistego, by też nie umiał i kozie ogona zawiązać, alić go na urzędy sadzają, alić go już z rady nie wyganiaj. Rej. Zw. 70 b. Dobrze tobie kozy paść. Cn. Ad. 192. Niebywalec, nieświadom , nie wie gdzie kozy gnano. ib. 556, er tnetp ntdjt, rt)0 Cartel SÄoft fioljlt. Ja ci pokażę, zkąd kozy gnano. Teat. 31, 54. nauczę cię rozumu. Ruszył rozumem, jak koza ogonem. Pim.Kam.QZl. (cf. jak martwe cielę ogonem; nie udał mu się koncept; poskoczył do głowy po rozum). Zabawiony światem, biega jak zatrwożona koza, kiedy ją wilk goni, a z łasa się wyrwie. Rej. Zw. 143. W Pacanowie kozy kują, ob. Pacanów. — §. NB. Warte zastanowienia, osobliuńe przez wzgląd na dzisiejsze szczepienie krowićj ospy, ie w kilku dyalektach południowych Słowiańskich ospa imię ma od kozy, jako to Vind. kosike, pika, ofepniza; Garn. kosę variolae; Croat. kozę, kozicze; Dal. kozjache, oszpice; Bosn. kozjaccje, ospiçe pustulae; Slav. kozjasce. — §. Koza dzika, antilope rupicapra, wielkości kozy domowej, ale na nogach wyższych, znajduje się na wysokich górach. Zool. 366, bte ©entfe, Boh. kamsÿk; Sorab. 1. skalna koza; Vind. diyja, pezhna koza; Croat. divja koza; Slav. divokoza; Eccl. cepHa (cf. sarna), caura; (Eccl. mul łani). Czy wiesz ty opoki lub łozy Kędy się kocić zwykły leśne kozy? Chrośc. Job. 153. Dzika koza, ibex Linn. Stetnbocf, ob. Wielkoróg.— §. Koza, kobiecisko brzydkie, wszeteczne, ein l)«pifcfye3 lieberlidjeS 2ßetD3ftücf, eine Settel. Prędzej dziś męża koza ma, niż panna Róża. Jag. Gr. A. 4. — §. Koza, kobza, dudy, gajdy, kozioł, ber ©ubelfitcf. — §. Koza ryba, clupea alosa, bte 2Uofe, ©Ife,    , 3%/

Ctlte 3Irt f)ärtnge, słusznie od innych śledziem rzecznym zwana, bo bardzo podobna do śledzia, najduje się w Wiśle. Kluk. Zw. 3, 169. — 2) Koza na niebie, gwiazdy, ein Sternbtlb, bte 3i?Ge- Amaltea abo koza, która była mamką Jowiszową, od Jowisza na niebo wniesiona i w gwiazdy obrócona została , którym miejsce niedaleko woźnicy. Otw. Ow. 128. — 3) Koza * gatunek promu, eilte 31rt Slöpe, Slocffcfjtffe. Koza, dubas. Chmiel. 1, 79. Koza ma 4 do 6 ludzi, a łasztów bierze od 8 do 10. Magier. Mskr. — 4) Koza, cf. [franc, cachot, — 3], kloza, kluza, więzienie, ba£ ©efängntp. Siedział w kozie za zmyślony weksel. Teat. 29, 91. Strzeż się, żeby cię nie schwytano, i nie osadzono w kozie. Boh. Kom. 2, 208. Powiedzianoby, iż my to zbroili, i do kozy nas zapakują. Teat. 52, 39. Do kozy! będziesz kota paść złodzie-

Wszystko mu poszło nawia-

uczciwi a

ju. Teat. 8. b, 67. Musiałeś już kiedy być w kozie; Ç*. O! i kota pasłem. Teat. 22. b, 406. Najpewniejsza za to nadgroda koza; a ja jej cierpieć nie mogę, bo brzydko śmierdzi, ib. 22, 444.

sem, Choć kozę widział przed nosem. Zab. 43 , 39. Gawdz. — §. Botan. Kozą zowią też ziele komonicą swojską zwane. Syr. 546. ©teittflee.

'KOZA, *KUŻA, y, z., n. p. Rysia kuża. Klon. Wor. 63. skóra zwierzęca, kożuch, ein §ett, eine 2#ier$aut; (Boh. kuże, kużićka, (kożeluch garbarz) ; Slov. et Morav. koza ; Sorab. 4. koza, kózka skórka, kożanć skórzany, kożnik kuśnierz; Sorab. 2. kobza, kohżka ; Vind. kosha, koshi-za , koshuhar, kirshnar * kuśnierz ; Carn. kôsha, koshêza* skórka, błonka ; Croat. kosa, kos'icza, kosar * skórnik ; kosnati * skórzany; Slav. koxa, koxàr* skórnik ; Bosn. kosgja, kosgięa, kosggni » skórzany ; Rag. koxa, köxiza, koxar « garbarz , kuśnierz, koxûh * kożuch ; Ross. nowa , uiKypa, KOWHua; Eccl.Kom, oycna ; cf. Lat. cutis; Graec. xwç, xœaç, xcooç; cf. Hebr. “DD casa texit, operińt). Ko-ża z bydlęcia odarta , nie narasta bez blizny znakomitej. Cresc. 54. Zwierzęce koże na szaty i na insze rzeczy potrzebne nam są. ib. 572.

KOZACKI, a, ie, od Kozaków, Jïpfafen * . Ross. Ko3aiiKiii. Kęzacka szabla, czeczuga; hetman Kozacki; kosz, korzeń, attaman, “‘sotnik, koszowy Kozacki; Husarkie albo Kozackie pułki Ross. Cjoóo4CKie. Lekko uzbrojeni u Krzyżaków mieli pałasze i łuki, jak nasze dawniej chorągwie pancerne czyli Kozackie, bo to w starożytności jedno znaczyło. Nar. Hst. 5, 90. (Eêcabron Sfofafen ober letzte Reiterei). Ci którzy Kozacką służą, będą powinni służyć z półhakiem i z krótką ruśnicą na koniach dobrych. Vol. Leg. 2, 4064. ftofafenbtenffe t(jun, in ber kify ten Merety bienen. Krotofile Kozackie. Stryjk. 376. (harce, cf. taniec Tatarski). Kozackie utarczki * urywcze wypadki, ©treifjüge; cf. swywolna kupa. Krzyżacy, porażeni od Giedymina, nie nacierali potym do Litwy walnym wojskiem, tylko Kozackiemi utarczkami. Stryjk. 558. Kozacka droga, manowiec * tajemna droga. Stryjk. 359. cf. czarny szlak, ©djleicfymege JU ©tretfjngen. Nasyłał książę Zmudzki zawzdy Kozackiemi drogami na plundrowa-nie krain Ruskich. Stryjk. 227. Witenes przez lasy i borowizny Kozacką drogą do Łęczyckiego wtargnął. Stryjk.

324. Kozackie życie* hultajskie, z łupieży, rauberifd), ftraj-Senrdnberifd), SRänber * . Książę Mendolf wiódł żywot Kozacki, żył z łupu wielkiego. Papr. Gn. 1137. ob. Ko-zactwo. Ze zbytków utraty, za tym wydzieranie cudzego, i Kozackie desperaeye nastąpiły. Sk. Kaz. 20. ©tragen* raub au3 SSerjtuetfïung, (cf. Niż). Sycylijskie plotki, po naszemu Kozackie brednie. Eraz. Ob. d. Włożył czapkę na bakier z Kozacka. Teat. 36. b, 38. auf gut ßofaftfd). Jeżeli pan chce, zaraz po Kozacku wyskoczę, albo kozieł-ków z tuzin wywrócę, ib. 53. b, 62. KÓZACTWO, a,

n.y 1) sposób życia i wojowania Kozacki, rabowniczy, rabowanie, rozbójstwo, frejbiterstwo, Śfofafettleben, fRćtn* berleben, Słćiuberep, ftrepbenterep, Slofafenfrieg. Litwini z niewoli Ruskiej się wyłomiwszy, kozactwem żywności szukali , czyniąc wjazdy do Rusi, do Polski i na morze.

Stryjk. 55. Ci zaś, których Łokietek z więzienia wypuścił, poczęli gospodarstwem żywności nabywać, opuściwszy kozactwo. Biel. 180. Dla chciwości, dla rozpusty, w kozactwo się udali ; u nich łup lepszy niż cnota. Gorn. Dz. 70. Dwa młodzieńcy urodziwi, odłączywszy się od wojska, szli w kozactwo do Wołoch. Biel. 450. Zebrali się do niego ludzie próżnujący, i chadzali z nim w kozactwo. Budn. Judic. 11, 3. Kiedy gwałtem przemódz trudno, zrobiwszy co takiego, alić mój na kozactwo. Falib. Dis. M. 3. (na Sicz). Kilka set naszych z Lanckorońskim jechało w kozactwo pod Białogrod, zajęli dobytek i pędzili do domu. Gwagn. 282. Rotmistrze z towarzyszmi swemi, przebrawszy co godniejsze konie , takież służebniki, jechali w kozactwo pod Oczaków ; oni to zowią w pola albo w łowy. Biel. Św. 288. (cf. na harc). In meliorem partem: Harcowanie, utarczki, ber flehte Sîrteg, ©treifjüge, ©treiferep, ©treifpartfiie. I cożjest nad Polaka w polu mężniejszego, A nad Litwę w koza-ctwie co jest bieglejszego ? Stryjk. Tur. G. 3. Szkoły albo kollegia podobne są żołnierstwu albo kozactwu, około czego się na Podolu albo na Ukrainie parają zawołani ludzie. Glicz. Wych. K. 7 b. (cf. taniec z Tatarami, taniec Tatarski, tańcować). Jako szkół na nauki potrzeba, tak kozactwa na obronę, ib. K. 8. Szkoły ko-zactwa. ib. K. 7 b. — 2) Kozactwo * kozacy collect. fafen, gre^beuter. Kozactwa, hajductwa, ni na co dobrego panowie trzymają, jedno na skwierk ludzi. Falib. Dis. U. Kozacy Moawscy wtargnęli w ziemię; a gdy niektórzy pogrzebali człowieka, a oto ujrzeli kozactwo. Budn. 2 Reg. 13, 21. (swawolna kupa. Bibl. Gd.). KOZACZEK, czka, w., dem. nom. kozak, ein Heiner fôofaf. Śmieli byli i ciurowie i kozaczkowie prawie nadzy, gdy za buławą jego następowali. Birk. Chodk. 13. — §. Taniec, ein fofaftfdjeS X(ittJC$ett, ^ofafd;en; Ross. Kosanoies. Przypomniałem sobie tańcować kozaczka. Teat. 15, 37. ib. 24. c, 13. KOZACZKA, i, ź., kobieta kozacka, bie faftmt, Ross. Ko3am<a, Ko3anHxa. (2, K03anna kozica). KOZACZYC się, ył, y, recipr. niedok., skozaczyć się dok., w kozactwo się wdawać, Kozakiem się stawać, frejbite— rem, rabusiem, ein Äofaf, ftrepbenter, ©trajknräuber mer* ben. Pobrebiszczanie także byli Zbuntowawszy dopiero już się skozaczyli. Tward. W. Ù. 17. Utracił wszystko na burku, bój się o niego, aby ojczyzny Tatarom lub Turkom nie przedał, żeby się nie zbisurmanił i nie skoza-czył. Birk. Exorb. 50. KOZACZYZNA, y, z., kozacka rabież, kozactwo, ślofafenplnnberung, fRaub, ©tra^enraub. Ty nie wiesz, co nas wszystkich i nasze ojczyznę Potkało w nieszczęśliwą teraz kozaczyznę ? Zmor. 228. KOZAK, a, m., (Boh. kozak pastor caprarius, koziarz, eilt 3iegen|irt; Sorab. 1. kosak 4. Kozak, 2. grzybów gatunek ob. niżej-, (kowsak lekojezdny cf. kłusak, kowsam kłu-sam ; Arab. ptro celeriter incessit) ; Ross. Kosant 4. Kozak, 2. wyrobnik). — 4 a) ein iïofaf, ein leicfyter 9îei* 1er, ein $repbeutcr. Kozacy, lud ten na pograniczu teraz Polskim , Moskiewskim i Tatarskim osiadły, zkądby wziął nazwisko, rzecz nader u historyków ciemna. Jedni go od kozy, dla lekkości i sprawności, (Piaseck. 45 eH44.),

drudzy od słowa Tureckiego chazak, rabuś, (Jenichcn Melet. Thor. 2, 150.), Kozakami zowią. To pewna, że się w przeciągu czasu z różnego gatunku ludzi zbiegłych i włóczęgów w jedno kojarząc, w takie gromady chrząszcz wodny); rodzaj grzybów. Urzed. 149. agaricus pi-urośli, że potęgą swoją wszystkim sąsiadom groźni byli.    peratus, ber Çfefferfdjmamm, SRepng. W pospolitym używa-

Budn. Judic. 9, 4.( ludzi lekkomyślnych i tułaczów. Bibi. G.). — 3) Kozak, a, m., (Boh. kozâk, kluzak; Sorab. 1. kofak; Ross. K03JHKÎ, K03JflueK5, hubka włoknowata, K03aKT>

Nar. Chód. 2, 285.; Engel Gesch. der Ukraine 53 etc. ;    niu są grzyby, kozakowię, biele, rydze, posadki. Syr. 1394.

Frenzel Orig. ling. Sor. ; Schurzfleisch de Racino Cosaco.; ‘KOŹBA ob. Kośba. ‘KOŻDY, ‘KOŹDZIURNY. 1 Leop. Jes. Heidenst. 11.; Herbin. crypt. Kijov. 1, 7. Kozacy na lą- 56, 11. źle zamiast każdy.

dzie lisice strzelali i kozy, zkąd zowią się Kozacy. Tward. 1. KOZERA, KOZYRA, y, z., §. 1. karta świetna we grze, ber W. D. 3. Nazwisko Kozaków od kozy, dla lekkości w Trumpf in ber $arte. Ross. Koabipt, K03HpeK:& (2. wierz-biegu. N. Pam. 10, 36. Kilka set Polaków za panowa-    chna    skóra).    Nie pamiętam, jakie kozery wyszły, i że

nia króla Zygmunta, z Przeclawem Lanckorońskim je-    kralka świetna    jeszcze u niego była w ręku; niegodzi-

chali w kozactwo pod Białogrod, przemogli Tatarów i wie w tego maryasza gram. Teat. 1, 15. — fig. transi. z korzyścią wrócili się. A na ten czas się dopiero Ko-    Pomoc, śrzodek,    sposób dzielny, wsparcie, £)ülfe, ©tü£e.

żacy u nas wszczęli, a co naszym czynili Tatarowie,    Wygrała Wenera    na Idzie kozerą, i do niej jabłko należy,

to oni Tatarom wet za wet oddają. Gwagn. 338., Biel.    Pot. Syl. 202. Znam z twojej cery Co pierś kryje , co

481. Kozak jest słowo Tatarskie; Ruś Kozakiem zowie,    w sercu świecą za kozery. Pot. Arg. 74. Co tu Poli—

i wykłada się Kozak, jakoby chudy pachołek, zdobyczy    arch twojej przeszkadza kozerze ? ib. 753. Kiedy na

sobie szukając, nikomu nie jest poddany, a za pieniądze    mnie tą poszedł kozerą, I ja z nim spólne rozumienie

komu chce służy. Gwagn. 638. Nazwisko prawdziwe    zacznę. Pot. Syl. 355. Już i pospólstwo z bojaźni wy-

Kapczaków odmieniło się w uściech Mogolskich na Ko-    kracza, Mając takie przy sobie kozery. Zab. 15, 262. §.

żaki, i poszło już w znamię łotrostwa ; kto tylko włó-    Nie jest to tu bez    kozery. Teat. 53. b, 66. nie bez gu-

częgą, zdzierstwem był sławny, takiego Tatarzyn Mogol-    za, bez szwanku,    bez straty, mdjt oljne    $anrlaffen, nidjt

ski, Persyanin i Turczyn Kozakiem nazwał, a Polak od ofme SSerluft, 5îopfmafd)ett. Nie bez kozyry Władysław nich sposób nazywania przejął. N. Pam. 10,39. Sarmatów    pod Warną z Turkiem bitwę    toczył. Leszcz. Class. 22.

Azyatyckich nazywali Gazarami ; my zowiemy Kozakami;    Wielka bieda z temi młodymi,    żadnego dnia niemasz u

dawni Rossyanie Kozogami, dzisiejsi Kozakami. N. Pam. nich bez kozyry. Teat. 21, 116. Już tu nie będzie pe-20, 227. Kozaków Włosi zowią corsorami, Niemcy frej-    wnie bez kozyry.    Zabi. Zbb. 24. —    g. 2. Kozera

biterami, a Iluś i Polacy Kozakami. Gwagn. 119. U Po-    Meton. karty, gra    w karty, ^artenfpiel.    Kozerą się nie

laków Kozacy są toż samo, co Węgrzy zowią hajduka-    paraj.    Alb. na    Woj. 21. 2. KOZERA, y, m., KOZERNIK,

mi, Dalmatowie uskokami, Turcy i Illiryczykowie morla-    a, w.,    kostera,    szuler kartowy, ber Sfarteitfpteler. Herb. Siat.

kami, a Niemcy frejbiterami nazywali. N. Pam. 10,    528. Tracą czas    opilcy, ożralcy, kozerowie, co go po-

39. Jedni z Kozaków Dońskiemi, Duńczykami od rzeki    łowicę zaśpi, a    drugą połowicę jako w błazna a po-

Donu, drudzy Zaporozkiemi lub Nizowemi się zowią.    śmiech obróci. Rej. Zw. 103.    Kozernikowi dasz karty;

Tward. Wł. 61., Nar. Chód. 2, 285., Gwagn. 339. Koza-    dziękuje za nie, a komu zasię    szkodę uczyni, albo też

cy Siccy, (ob. Sicz).— §. In bonam partem : Lekki jeździec,    sam w koszuli lezie spać. Rej.    Zw. 95 b. KOZERKA,

ein letzter (EanaHerift. Kozaka nie ganię, ale Zaporow-    z., szulerka, bte ©ptelertmt, ©aunerimt; (Ross. K03upKa

skiego, którzy temi czasy dosyć dobrze i cnotliwie, mę-    l’action de jouer à tout). K0ZERNY, a, e, od kozery,

żnie, z wielką sławą narodu Polskiego ojczyźnie służyli.    we grze świecący, ïruntpf* . Ross. K03ŁipHbiS, (K03bipHLie

Falib. Dis. E. 3. Dotąd Polska będzie kwitnęła, kiedy    canoru, gatunek    botów furmańskich). KOZEROWAĆ cz.

w sobie mieć może dobre Kozaki. Glicz. Wych. K. 8. Re-    niedok., kozerami    dokazywać, trumpfen. Ross. K03bipaTŁ,

jestrowi Kozacy. Tward. W. D. 55. Kozaków regiestro-    BUK03bipaTb, BUK03ŁipHBaTt. KOZERZYSTY, a, e, pełen

wych czterdzieści tysięcy zostawać ma odtąd. ib. 93. —    kozer, Ross. K03upHCi"B, null Trumpfe,

b) Kozak na dworze Pana jakiego, ein Sïofaf in $tenfłen KOZI, ia, ie, 1) od koz, 3tegen *, Boh. kozy; Slov. kozi, am $ofe eines iperni. Gostowskiego zwano kozakiem, iż    kozelćj ; Sorab. 1. kofazy, kozacżć; Carn. koslov, kosje;

w Podolu sługiwał. Falib. Dis. U. 2. Panowie na sejm    Vind. kosij ; Croat. kozij ; Rag. kozij; Ross. KO3i0; Hung.

jadąc, aby nikomu przez hajduki abo kozaki ciężkiemi    ketskes. Kozie mleko nad krowie jest zdrowsze. Kluk.

nie byli. Star. Zad. E 2 b. Na Ukrainie co chłopiec, to    Zw. 1, 278. Kozia skóra Boh. kozyna; Carn. kosina,

muzykant; dość że kozak, już ci on czy mniej czy wię-    koslizhovna; Ross. K03JiHna ; Eccl. uo^iiyiuu. Kozie bobki,

cćj, ale przecię cożkolwiek gra i tańcuje. Mon. 65, 238.    Slov. kozinec, ob. Bobek. Kozi bek Ross. et Eccl. Ko^hito-

cf. bandura. — §. Kozak taniec, Ross. KOaanoKB, (ob.    riiacme, KO^Morrt.rcoKJwniic. Pasterze zwykli świniom dla

Kozaczek). Kozaka tańcować, Äofflfif# tanjeit* Teat.    39,4.    znaku w    kozi rog trąbić.    Haur. Sk. 61.    Hoc curasti

— 2) Kozak, hajdamak, Niź, łotr, rabuś, ctn 9îâuber,    probe, ej    czyścieś sprawił, stoi za kozi rożek twoja spra-

6traf)enrćhl&er. Niejaki Muko Prussak z Warmii,    mając    wa. Mącz.    Wsadzono go    w kozi rożek.    Rys. Ad. 73.

z sobą 19 łotrzyków abo kozaków, wpadł do    Litwy.    w ciasny    kąt go wprawił,    er luit tfltt bte    (Enge getrieben.

Stryjk. 270. Najął za te pieniądze pachołków próżnują-    O kozią sierść się swarzyć, próżno, ni ocz, co nie stoi

cych i kozaków, i chodzili za nim, i pozabijał bracią swoję.    za pieniądz, rixari de lana caprina. Mącz. Slov. o sadło

KOZIARNIA - KOZICA.

KOZICZNY - KOZIEŁ.

473

cze-

komarowe. Zarwanże katu, co mi się tam spierać o kozią wełnę? Teat. 33. d, 7. Ocuć się przebóg, czerstwa Lecha młodzi, Boć nie o kozią wełnę gra juz chodzi. Kchow. 256. urn $aifer3 33art, urn etroal ©leidjgultigeS. Juliana w Antyochii nazywano kozią brodą, do powrózków godną. Sk. Dz. 253. — 2) Botan. Kozia bródka, Sorab.

4. kozacża habo kozlacża broda; Ross. K03J0Ba Bopo/ta, iiepTOBa BopoAa, mejaMafimiicB, tragopogon, ziele, słoneczny mlecz, wliśnik, gdy zwiędnieje kwiat, i zawrze się jakoby w papie u wierzchu, wydaje z siebie jako jaką sędziwą bródkę. Syr. 1240. 23ocf$l>art. Kozibród. Kluk. Dykc. 5, 119.— Kozia bródka, gatunek bedłki, clavaria coralloides, rośnie w lasach, można jej zażywać. Kluk. Dykc. 1, 137. goździeniec. Jundz. 568. ob. Kozak grzyb, 3tegenkït, 9îel)lmg, eine 2lrt eßbarer (Schwämme. — Kozia broda, ulmaria, ilmowa, ©eißkrt, ©etßblatt. Kluk. Rośl. 2, 230. Kozi mlecz abo cycek, chondrilla, rodzaju tego jeden tylko jest gatunek sitowy, na piaskach. Kluk. Dykc. 1, 122. SBarjenfrant, flcm SBegroart. Kozia rutka abo kokosze główki, onobryr.his, grauenfptegel. Syr. 827. JBoh. gestrabina. Kozie jajka, złotnik, złotogłów, korzonków ma mnóstwo czarnych, cebulowatych, obdłu-żnych, jako kozie jądra, od których nazwiska dostał. Syr. 868. SISpl/obilmurj. Kozi parsk, cepaea, $awfraiit. Syr. 791. Kozi groch, łyszczyca, Jsopyrum Phaseolum, Smf^bobnen. ib. 1445. Kozie proso abo kozia reż, Milium caprae, ©etßf/irfe. ib. 749. Rodzaj jeden jaskru, mający wiele korzonków cienkich, długich, zowiemy kozim drzystem. Syr. 874. eine 2Irt £>al>nenfuß. Kozia sałata, rodzaj laktuki, samo rosnącej. Cresc. 232. 3iegeitfalftt. Podagrycznik abo kozia stopka, aegopodium, ©eißfitß, 3iPs perleinfrant. Syr. 112. Kluk. Dykc. 1, 9. Kozilep, lada-num, gabammt, jest sok czarnoszary z drzewa jednego, na które gdy się kozy wspinają po latorośli, przylepa im wilgość z drzewa do nóg, do piersi i do brody, którą im doma zbierają. Sienn. H. 223. Wyki, 239. Kozilep ziele abo chrost, drzewko, psia róża. Ursin. Kozilepów sok abo żywica. Sorab. 1. pomedż. Kozi korzeń, doronicum, rodzaj rośliny, do którego należą omieg, babczany. Kluk. Dykc. 1, 193. ©emfenmurj. — 3) Chirur. Kozia stopa, narzędzie do rwania zębów. Perz. Cyr. 2, 191. ber 3tC0Ms fuß, junt 3n!mked)en. — §. Aslron. Kozie gwiazdy. Min. Auz. 71. capra, cnpella, ein ©tern im gujirmann. KOZIARNIA, i, i., stajnia kozia, caprile. Mącz. ber 3^QCnftatl. Cn. Syn. 151. Dasyp. A a 3 b., Boh. kozynec; Sorab. 1. kozowna, kóżlicżerna ; Rag. kozarnicza, kozostaniscte, kozariscte ; Croat. kozarnicza ; Dal. kozara ; Hung. ketske ól; Bosn. kozariscte; Eccl. Kcmapna. KOZIARZ, K0-ZLARZ, a, m., pastuch koz, caprarius. Mącz. ber 3iegenl)irt. Boh. kozâk; Vind. kosar, kosji pastir; Carn. kosór; Croat. kozâr, kozaricz; Dal. Rag. kozar; Bosn., Slav. kozâr; Eccl. K03apx, K030nacx (2. Tatar Scytyjski). Skotopaso-wie, pasterze i koziarze. Syr. 557. (KOZIBLASK źle, zamiast: Koci blask qn. v). KOZ1BROD ob. Kozia broda. KOZICA, y, i., a) styk, fustis bifurcus vel praeferratus purgando vomeri, raiła. Cn. Th., istyk, bie teilte ^flng« reute, fjïugfdjarre, ein langer ©tetfen mit einem breiten

Stownik Lindego vjyd. 2. Tom II.

©ifen, bie ©rbe non ber ^Jflugfdjaar abjuftoßen. Boh. kleć, wotka, bodka, botka; Slov. płużina, kleće w płuhu, styk; żelezo , kterym pluli wystruhugi; Sorab. 1. wótka, pwużnć klak; Carn. otka, odka, (cf. Carn. kósiza ^ gatunek bekasów) ; Vind. plushna rozhiza, stegazha, noshiza, plu-shnu stegnu, otka ; Croat. otka, nosicza plusną; Ross. K03anna, boóhcm; (Eccl. ko^hi|i, qnart, KopBaicL» kieszeń). Stimulus, kozica, palica, pręt. Mącz. — §. Nasad pługowy, bie ^flugfterje. Klęk, kozica. Ursin., Cn. Syn. 133.— b) Robi sobie kozicę rolnik, któraby nizkich koł pługowych z tyłu popierała. Olw. Wirg. 582. Oracz opierał się na kozicy. Olw. Ow. 509. — §. fig. Kozica mu patrzy z oczu: gleba, stiva, terrae filius. Cn. Ad. 275. (nieokrzesany, grundychwał). Domu Chowaniec ni ku mu, jedno albo do ‘skota, albo do kozicy, inszemu się nie godzi. Glicz. Wych. //. 6. Obleczesz chłopa w gunię, poznać przecie kozicę, chociaż mu dostaje pieniędzy i klejnotów, ma psie obyczaje. Bies. B. 3.— *§. Kozica z pieniędzmi. Nar. Dz. 3, 122. (chłop bogaty.) — §. Jam tylko uważał, czy on się nie zerwie do swojej kozicy na Wc Pana. Teat. 22. b, 105. do szabli, ©äbel. — §. Na szkutach, kozice, widełki, któremi liny lub linki, gdy się gdzie na chroście lub drzewie zawieszą, zrzucają. Haur. Ek. 171. Magier. Mskr. KOZICZNY, a, e, od kozicy, Stellten *, ^flugreuten ». Stimuleus, koziczny, paliczny. Mącz. KOZIDAR , u, m, Tr., Ruski dar, dawszy upominać się, fdjenfen unb roteber jurucfforbent, ein Steußtfdteö ©efdjenï.

KOZIEŁ, KOZIOŁ, zła, m., Boh. kozel; Slov. kozeł; Sorab. 1. kozow, koszów, kózlik, (kozler gajda, duda); Sorab. 2. kofol; Vind. kosel, kosou; Carn. kósl, mer-kâzh; Croat. kozël, jaracz, (ob. Jary, jarczak); Hung. kos, ketske bak; Dal. jaracz, prash, praaz; Slav. jarać; Bosn. jaraę, brav, (cf. baran); Rag. jaraz, jare, parc, praż; Ross. K03CJTB: 1 aj samiec kozy, (cf. cap), ber 3tPÔertboÆ, ©Ctßbocf, wielkości barana, kształtem podobny do niego, tylko że zamiast wełny na koźle jest sierść krótka, twarda, prosta. Zool. 363. (cf. parkacz, parchotrętny kozieł). O kozłach, pobiegać się, Vind. fe perskati, (ob. Parskać). Kozieł beczy, beka, metfert. Dudz. 21. Jurny kozioł. Zab. 14, 278. Kozieł czyszczony, etn gefcßnittner ©elßbocf; nieczyszczony* stadnik. — U sarn samiec zowie się także kozłem. Kluk. Zw. 1, 337. ber $Rel)l>ocf. — §. Moralnie: Kozły za złych ludzi, baranki za dobrych biorą się. Brud. Óst. B. 10. bie Socfe, bie ©ottlofen. Nie bądźcie nieczyści jako kozłowie. W. Post. Mn. 217. Z kozła stał się owcą, z turbatora miłośnikiem pokoju. Smotr. Ex. 17. Bóg cierpi kozła, nietylko barana. Wad. Dan. 165. Kozieł wypchnął barana od chleba. ib. 166. Boh. Prov. Delà se baranem, a trka co kozel; baranem się czyni, a tryksa jak kozieł; Sorab. 2. et 1. Starschi kofol, twarżeischi rog; (cf. im kot starszy; cf. nałogi zadawnione , zastarzałe). Slov. Prov. Capa zahradnikom sprawit; comittere lupo ovem, (kozła ogrodnikiem posadzić). Siedzi jak kozieł z zawieszoną brodą, ani o czym dobrym nie myśli, jedno tylko jako kozieł o kapuście. Rej. Zw. 54. Toż a toż , jak kozieł, młota się najadł-

60

szy przeżuwając, powtarzasz. Pim. Kam. 101. Kozie?, par-kacz, brzydal, Ctrl (läßltcfyer $erl, ein ©eißfuuf. Nazywasz mię wszetecznicą, ty koźle, brzydniku! Past. Fid. 114. Jak z kozła, ni mléka, ni wełny. Bys. Ad. 20. (próżny ciężar ziemi, próżny chlćb; ni bogu świeczki, ni dyablu ożoga). Niś ty orator, ni sędzia zupełny, Właśnie jak z kozła, ni mleka ni wełny. Zegl. Ad. 5. Niewiesk. ; (cf. kiernoz). Próżna kozła doić. Haur. Sk. 174. Ezop. 7. Twardy to kozieł, nieużyty jak kamień. Zegl. Ad. 256. Wpadliśmy jak kozieł w studnią. Teat. 53. d, 5. (do góry nogami). — Dyabelnie złe drogi ; najmnéj ze dwudziestu kozłów z góry wywróciłem. Teat. 33. c. 19. (koziołków , SurjelMunte). — b) transi. Kozieł na twarzy, na czele * zmarszczka, zasępiona, zachmurzona twarz, znak niechęci, ein faureS ©eficßt, baê man jetnanben ntactyt. (Carn. koslovna; Vind. koslovnna). Wnet to w niesmak Jejmości, wnet kozła postawi. Łaczw. 16. caperare frontem. sępa umarszczyć; Bosn. nagruditise, napeti obrrive (ob. Brew', brwi); Boss. cemflópeiWE CMOTpiTb, (cf. septembr s wrzesień). Naszemu staroście, nie patrz w oczy śmiele, Zawsze u niego chmura a kozieł na czele. Simon. Siei.

109. Jak straszny , mrukliwy, mściwy, sępowaty, nigdy mu takie kozły na czele nie siadły. Przyb. Ab. 188. Bezpieczniej sługom kozła ukazować na czele, niż drogie kamienie. Petr. Eh. 106. To mówiąc, oczy w chmurze, czoło miała w koźle. Pot. Arg. 43. — §. transi, aliter, ul: Wybić kozła * upór, krnąbrność, ociątność, zuchwalstwo. Cn. Th. ben Soi airêtret&en, ben 6tarrfinn Mnbi» gen. — 2) Kozioł * gajdy. Cn. Th., dudy do grania. Włod. bte Slocfpfetfe, ber ©ltbclfacf. — 3) Kozieł * kozły * podstawek drewniany, ctn £>ol3fu)cf, ein ©cftetle ooit fernen ^flöcfett. Drewniany kozieł z mocnemi nogami. Jak. Art. 1, 201. Kozły do robienia wiązek, składają się z dwóch długich palów, na krzyż założonych, ib. 1, 371. Kozły osobliwie służą na podstawę przy piłowaniu drzewa, kobylice do tarcia drew. Cn. Th. Broń w kozły ustawiona. X. Kam. Musieliśmy czekać kozłów, na których most miał stanąć. Birk. Podz. 16. palów, 23ritcfenpföl)le. Kozły w mosty się dają dla wstrzymywania lodów. Stuilk. Bud. 32. izbice, (Eièbücfe. — §. Kozły w dachu, kro-kwy, bte 2)ad)fparren. Przez wysokość dachu rozumie się wyniesienie kozłów w śrzodku samym budynku. Świtk. Bud. 109. Kozieł, łata, tram, possowa, tignus. Volck. 1009. ctn halfen. — §. Winda abo kozieł. Archel. 3, 18. eilte Sßtnbc.—§. Kozły rosochate. Tr. rogatki, kobylenie, fpaittfdie Reiter. — §. Kozieł, kozły u karety, Boh. ko-zlik; Vind. guzhinsku fedilu ; Boss. K03;tu; bev ^Ittfdjbocf, ber 33ocf. Wysokie kozły u karety. Teat. 22, 121. Jego stangret tak siedzi na kozłach, tak lejce i bicz trzyma, jak do kontradansu. Teat. 19. b, 9. Kozieł dźwiga lokaje, hajduki łamią stopień na zadzie. Teat. 43. c, 35. Chciał pojeżdżać z konia, ale niech on mię z kozła wozi. ib. 59. Trzech lokajów na koźle pojazdu jego siedziało. Gaz. Nar. i , 230. Człowiek ten nagle z pakłaku do bławatu, z kozłów do karety przeniesiony. Zab. 1, 28. — fig. Jak się ma rządzić, gdy we łbie spadł z kozła woźniczka? Zab. 14, 52.— Herby: Kozieł; kozieł biały

na trzech nogach stojący, rogi po sobie zadarte mający; w hełmie kozła takiegoż pół niby wyskakującego. Kurop. 3, 27. ein 2Bappett. Miesiąc rogami na dół obrócony, na nim trzy strzały, ib. ctn anbereê SBappen. K0Z1EŁEK, KOZIOŁEK, łka, m.. Boh. kozlik ; Slov. kozia ; Sorab. l.koz-licżk ; Carn. koslizh; Vind. koslizh, koselzh, koshtrunnzhek; Croat. koźlich, kozlascze; Bag. jarcich ; Bosn. jarcicch, jarre; Boss. ko3JChokł; Eccl. ko3Jhki, KO^kzuii|ie, K03ejOKx; l.a) bflê Bi^nMcfcfyen, ©etpticfdjeu. Koziełki po trzech miesiącach można do trzody puszczać. Cresc. 564. Zarzezę ci koziołka rocznego. Lib. Hor. 78. Lwy, jako koziełki rękoma rozszarpywał. Birk. Zyg. 28. —b) lronice: Pieszczotliwe słowo ; baranku , rybko, gołąbku, mmtfcfy: ©djäßcfjett, £ćtntmd)en. Stary rzekł małżonek: mój koziełku drogi ! Pewnieć mu przyprawi ten koziełek rogi. Tr. — c) Koziołki przewracać , padać na głowę, SurjelMtunc, 33ttr» jdOccfe fließen. Boh. kozelec, kotrlec, kotrmelec, kozel-cowati; Vind. prekuz, prevershik, prekuznenje, fe preku-zniti; Carn. koslćz; Boss. KyBbipnaTbCH, nepenyBbipHyTbCfl. Po Kozacku wyskoczę, abo koziołków z tuzin wywrócę. Teat. 53. b, 62. Niedźwiedź nie tancujeż, zaś kozieł-ków nie przewraca, gdy mu ten każe, kto go karmi? Gorn. Sen. 1 3. Coż ztąd spółeczności , że kto przedziwnie koziołka skacze? Zab. 5, 70. W koziełki jak kula się toczył. Jabł. Ez. 84. Proch z wieży tę chmurę rozpędził chłopską, część jej wielka Poszła w zad, wywracając aż na dół koziełka. Zimor. 239. — 2) Koziołkami możnaby też zwać Łac. cippos, kolca w ziemię sadzone dla warunku jakiego miejsca. Warg. Cez. 198. inaczej też niedźwiadki drewnianemi, kłody, @(f)an3pfćil|Ie. Na szkutach koziołek, kołek sękaty o kilku końcach, na którym się podczas hysu gary uwięzują. Magier. Mskr. ein nftiger |lfIocf mtf ben ftluPcfytffen, nut ben berô 3«âfdl genuin» ben nnrb. — W kuchni koziołek, mątew, rozsochate drewienko do kłócenia płynów. Ld. bet' Quirl. — 3. Koziołek, ptak, baranek bekas, scolopax gallinago, ptak nocny śrzedniej wielkości, latając wydaje głos drżący na kształt kozy. Ład. U. N. 80. bie iptminetöjtege, ftelbfdptepfe. — 4. Bot. Koziełek, ziele, eriphia. Cn. 1h. eilte 2Irt ^pueitfuß* Koziołek, rodzaj rośliny, polemonium, gried). 33albriait. Kluk. Dykę. 2, 208. wiołosił. Jundz. 162. Koziełki ob. Koźlik. KOZIEŁKOWAĆ, ał, uje, intrans niedok., koziołki przewracać, Boh. kozelcowati ; Vind. fe prekusniti; Boss. ny-BbipKaTbca, Surjelfmttute fließen. Piesek z radości kozieł-kuje. Tr. — Transi. Koziełkować cyrklem po papierze. Tr. K0Z1ELNICA, y, z., mięso koźle, 3iegenlnufflci(d). Tr. KOZIK, a, m., 1. a) (cf. kozica), culter excoriandis feris idoneus ; haec vox ducta videtur a koza vel Slavonico kuża pellis. Cn. Th. nóż do łupienia skór z bydląt. Włod. Kuśpik, ein @d)lacf|tmef[er, üReßgermeffer. Krowa na kozik ostry sama się narazi. Bardz. Trag. 361. Owce stadami pod kozik idą. Bak. Pob. B i ii. Rzeźnik nad nami Stoi zawsze z kozikiem, jako nad kozami. Bej. Wiz. 193. Kozik najostrzejszy cudze mieszki rzeże. Klon. Wor. 36. — b) Cyruliczny scyzoryk, scalpellum. Perz. Cyr. 1, 180. baś SRefer beê Söunbariti Zamiast bistor, ja wolę mówić kozik, bo to słowo w Polskim języku znaczy nóż bardzo

K O Z I U Ł K A - KOZŁOWATY. 475

KOZILEK - KÓZKA.

KOZIOK, KOZIJOK, a, m., kamień drogi, Ae-

KOZIOLEP

ma-

bystry, bez najmniejszej szczerbiny, jakowych żydzi do rznięcia bydła używają. Perz. Cyr. 2, 321. — c) Vulgo tarnen kozik ut kuśpik, pro vili quovis cultello usurpatur. Cn. Th. cf. cygan, ein fd)led;te$ SOłeffer. Od kozika do nożyka, od nożyka do konika; od mała do wiela ; nie zaraz się człek zepsuje. Cn. Ad. 764.; (od łyczka do rze-myczka) ; t)tmt kleinen fängt man an, bepm ©roßen fjört man auf. — 2. personif. Mazgaj. Tr. ein Sümtnel, ein ^ftegel. Wół się ociąga, jakoby rzeźnika Mógł jeść i złego w szlachtuzie kozika. Kchow. Fr. 33. KOZILEK, lka, m., kozodzik, kozodziczyna, chrościnka ; kozy dzikie postrzały w sobie leczyć mają używaniem tego ziela, tragium pri-mum, fraxinella officinarium. Syr. 1343. 2lfd)nnir$. K0-Z1LEP oh. Kozi lep. ‘KOZINA, y, z., mięso kozie, 3ies genfleifd). (Carn. kosina * skóra kozia, ob. Kozi). Wilk się objadł koziny. Ezop. 3. KOZIOBRODY, a, e, jtegenMr* tig. Ammon bożek koziobrody. Min. Byt. 2, 308. KO-ZIOGŁOW, a, e, jtegenföpftg. Eccl. K03erjiaBbiii. KOZIO-GŁOW, a, w., capriceps. Plin., avis, ein gewiffer $ogeI. Cn. Th.

gophtalmos. Plin., ©etßauge, ein ©belftein, gemma caprinum oculum referens. Cn. Th. KOZIOKI, KOZOOKI, a, ie, oczu kozich, Jtegcitauglg. Bosn. higljok; Eccl. K0300nHŁiH. Z nadętą miną kozooki JP. Komissarz. Mon. 74, 460. ‘KOZIOKOPYTNY, a, e, kopyta koziego, Eccl. K030K0-nbiTHbiii, Graec. atyów% ; jtegenlwftg. KOZIOŁ, KOZIOŁEK, źle zamiast kozieł , koziełek. Dudz. 29. ob. Kozi lep. KOZIONOGI, a, ie, jiegenfüßtg, n. p. Ko-zionogie Satyry. Petr. Hor. 2, C 4 b., Croat. kozonog; Eccl. K03CH0rifl. KOZIOROZEK, żka, KOZOROŻEC, zca, m , a) antilope, Boh. et Slov. kozorożec; Sorab. 1. kozworo-howcz ; Rag. kozorogh; Vind. divji kosel ; Carn. kamen-ski kosel; Croat. kozorog, divji kozeu ; Ross. K03eporL, KaiwemtOH óapairb; Eccl. K03()pon>; ber ©teinbocf, rodzaj szóstego rzędu zwierząt ssących, trzymających śrzodek między jeleniami a kozami. Kluk. Zw. 1, 89. (cf. wielo-róg). Są prędkie kozoroźce, choć cienkie mają nogi, przecie po skałach prędko biegają. Paszką Dz. 124. — b) Koziorożec, znak niebieski, zimowy. Zebr. Zw. 23. J. Kchan. Dz. 11. capńcornus, ber ©teinbocf, etiteè üon ben jmälf flimmlifc&en B^ett. ‘Kozlorog. Dar Lot. 26. — b) Bolan. Koziorożec, medica, SujerttC, jedno z najpożyteczniejszych ziół na łąki siane; listy ma podobne do koniczyny. Kluk. Bośl. 3, 503. Koziorożec zowią nasi Bożą trawką, fen-grekiem, medyką, üBurgtutbtfd) ©raćf Syr. 1017 et 1242. KOZIOSTOPY, a, e, kozionogi, jiegenfüßig. Bieży za Nimfami leśnych Satyrów ufiec koziostopy. Zab. 1,183. Nar. Dz. 3, 29. KOZIROŹEK, żka, m., koziorogi, mający rogi kozie, ber Biegenfyörntge. Sylen kozirożek. Kor. Hor. 13. KÓZKA, i, i., Boh. kózka, kozyćka; Slav. kozica, Bosn. koziça ; Bag. kozizza ; Croat. kozicza; Hung. kù-ketske; Boss. K03Ka, K030nKa; demin., 1. mała koza, et* ne Heine Btege. — Transi. Leśne kózki « sarny małe. Cresc. 618 et 623. Heine Jfłefye. — 2. Kózka, cerambyx, ber §ol$* bod, ber Btotmernwmn, Stfamfafer, rodzaj chrząszczów, jących pysk mocny szczękowaty; niektóre z nich ruszając głową, przez tarcie jej o grzbiet, wydają skrzypienie;

najdują się w drzewach ; u nas jeden gatunek zowią cieślami. Zool. 169. — 3) Kózki wodne, tipula, podobne są do komora, łatwo się na wodzie utrzymują, mają pyszczek do brania pokarmu bez kolca. Zool. 118. ‘KOZIOŁKA, źle zamiast kózka, owad latający. Dudz. 51, btc ©djttafe. — 4. Kózka, cobitis taenia, mała rybka minogom podobna, w strumieniach się najdująca. Kluk. Zw. 3, 177. (Steinbeißer, ©teinfdnnerl. KOZLAK," a, m., boletus tubulosus, gatunek hubki w brzozowych lasach, można go zażywać. Kluk. Dyke. 1, 76. eine 2Irt Sbdjerfdjwamm. KOŹLĘ, ęcia, n., KOŹLATKO, KOŹLATECZKO, a, n., demin., Boh. kozie, kozlatko, Slov. kozia, kozlatko; Sorab. 2. kofle, kofletko; Croat. kozie, koźlich, kozlascze; Carn. kosić, koslęta ; Vind. kosie, kosleta, koslizh, ko-slizhek; Rag. koźlich, kozlazze, kozie; Boss. K03M; ba§ Bicflein, ein jutigeê Biegettböcfcben. Koza samica, kozioł samiec, koźlątko młode. Kluk. Zw. 1, 276. Mięso koźląt równie smaczne jak jagniąt. Zool. 364. Młodociane koźlątko. Przyb. Milt. 88. Biednego koźląteczka nie mam z łaski twojej. Falib. Dis. D 2. Głos Pański góry obraca, że mu skaczą jak cielęta, Jak jednorożców koźlęta. Byb. Ps. 30. KOZLĘCINA, y, i., mięso koźląt, Bidieilt* fleifd). Ern. 1439. Ross. K03ÆflTHHa. KOŹLĘCY, a, e, od koźlęcia lub koźląt, Bidieilt Boh. kozelćj; Slov. kozleej; Bag. kozlicij; Ross. K03;ifUUH. Mięso koźlęce. Dykc. Med. 3, 394. Skóra koźlęca Carn. et Vind. kostizhovna. *K0-ŹLEG nijak, niedok., skoźleć dok., kozłem się stawać, na kozła zakrawać, junt 3ie0enbo<fe werben. Wełna na jagnięciu skoźleje. Glicz. Wych. D 4. w sierć kozią się obraca. KOZŁEK, łka, m., rodzaj rośliny, Valeriana Linn. Sab brian. Kluk. Dykc. 3, 146. Kozłki, ów, plur., Dykc. Med. 5, 393. Boh. koconaudek; Ross. mrjhx, öaa/tupbHHX, 3CMHOÎÎ Japonii. KOŹLI, a, e, kozi abo od kozłów, Biegen *, Biegenbocfê *. Vind. kosli, koslou ; Ross. K03,ïh-huh ; Eccl. K03;iiß. Rodzaj koźli ma rogi płaskawe, w górę podniesione, chropowate. Zool. 363. ba3 3iegengCs fdjledjt. Koźle ciernie ob. Kozłowe ciernie. Koźle ziele ob. Koźlik. KOŹL1G, ił, i, ad. niedok., nakoźlić, pokoźlić, dok., kozła na czele postawić, bie ©tirne runjeln, ein fan* re3 ©efidjt ntadten. (Boh. kozliti se, okozliti se parkocić się). Uczmyż po przyjacielsku, nie koźliwszy czoła. Zab. 9, 115. Zabi. Łatwo serce odmieni i czoło zkoźli. Teat.

46. e, 55. Oczy strasznie wywraca, piękne koźli skronie. Pot. Arg. 137. ‘Przecz się na mnie ostrzysz, ‘przecz ko-źlisz powieki? ib. 755. Niebo się koźli. Pot. Arg. 161. zachmurza się, ber Rimmel bejieftt ftd). KOŹLIK, a, m., koźle ziele, koziełek, piżniarya, hirculus, Sodśtraut, ftitt’ fenbeé 3o^anittê!raut. KOŹLINA, y, z., młokicina, wytwi-na, drzewko małe, liściem złotowierzbowi podobne. Cresc. 470. etne 2lrt Reiner SBetben. Koźlina, łoza gibka cienka. Dudz. 42. — §. ‘Koźlina Boh. kozyna, kozlowice ; skóra kozia, ein Btegettfell. n. p- Koźlina niewyprawna. Koźlin małych sto. Inslr. cel. Lit. KOZŁKI ob. Kozłek. KOZŁKÓW Y ślad, carpesium, 211penfraut, ziele kozłkowi zielu podobne, i kozłkowego smaku i zapachu. Syr. 53. K0-ZŁONOGI, a, ie ob. kozionogi, Koziostopy. KOZŁOWATY, a, e , na kształt kozła, nad) 2lrt ber 33öde, Sodé *.

Głos kozłowaty. Boh. Kom. 1, 245. Owieczki kozłowate *

trzeba razem jednym wywodzić w gore, krzywią się i kozubieją. Torz. Szk. 406. ‘KOZUBATY, a, e, — o adv., krzywowypukły, fcfytef mtègerecft. Tafle kozubate, guziste, podrapane. Torz. Szk. 54.

» szturkające jak kozły. Tr. tnie etlt 23ocf ftöfiig. KOZŁOWIEC, wca, m., koziarz, n. p. Precz kozłowcze. Gaw.

Siei. 576. 3tC0Cnf)irt. KOZŁOWY, a, e, od kozłów,

kedmen, huntosc, kërzno, chjùrak; Rag. koxich, koxu-scina ; Bosn. kosgjuh; Slav. churdia; Boss. Koacyx'B, (ko-ntaHŁ skórzany kitel, ob. *Koża, skóra); 1 a) futro kozie, owcze, eilt ©cbafpclj, Bippelpelb (cf. tułub). Do starego kożucha nowe rękawy. Bys. Ad. 9. Chłopu na zimę potrzeba kożucha. Petr. Ek. 109. Kożuch reniferowy Kamczadalski Ross. KyKJiflHHa. — b) obsol. Futro ogólnie, ^elj. Królewicowi Władysławowi, oddany był od ojca ś. przywilej, i kożuch nań włożono biały. Tward. Wł. 167. — 2) Transi. Kożuch na mleku warzonym, na kaszy, cru-stula. Cn. Th. ber ^lelj auf ber SDłtlcf;. Bosn. skorup od mljeka; Boss. nhHKa, nliHOUKa. KOŹUCHOW, a, w., miasto w wielkiej Polszczę, po niemiecku ftreęftflbt. Klecz. Zdań. 27. KOŻUCHOWAĆ cz. niedok., szczepić drzewa za skórę tylko, bte Sdlttlte peljeit; (Carn. pęlzati; Vind. peuzhat, vziepuvati, prevfaditi, prevfajati). KOŻUCHOWANIE , ia, n., kożuchowanie drzew, baśi Oculireit ber San* Ute, ba3 Çeljeit, jest szczepienie za skórę tylko. Kluk. Bośl. 1, 102., Bot. 89. KOŻUCHOWIEC, wca, m., mól, tinea pel-lionella, bte ^3eljlltabe, ^eljfcbabe, motylik maleńki, zanocnica, którego liszki wielkie szkody czvnia w futrach. Kluk. Zw. 4, 552.

Boh. kozłowy; Slov. kozłowy; Sorab. 1. kózlaczć; Vind. KOŻUCH, a, m., Boh. kozich, koźeśina pellis, futra; Sorab. koslou; Croat. kozlov, kozelszki, kozlichij; Hung. ketskés; 1. kożuch; Vind. et Carn. koshub, kersnu, (Vind. koshu-Boss. K03J0BUH. Kato miasto pościeli kozłowych używał hje, koshushje ; Carn. koshushovna * futra) ; Croat. kosùh, kożuchów. Warg. Wal. 117. Kozłowy zamesz. lustr. cel.

Lit. — § Botan. Kozłowe ciernie, dragant, ziele, tra-gacantha, SocfÖbont. Syr. 677. Bosn. kozlaę. KOZŁOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., pokozłować dok., jak kozieł skakać, übermütig Ijerum fpringen, Sotfêfprünge machen. Druga ze swejwoli i kozłowania często poroni. Opal. Sat.

45. Dzieciueh nie myśli, tylko o pile, o cydze, O graniu, kozłowaniu i próżnych zabawach. Opal. Sat. 75. 'KOZŁOWSKI, a, ie, hircinus. Mącz., flou 23oćf. Kozłowski, iego, subst. m., nom. propr. ; Prov. Starszy Pan Kozłowski, niżeli Pan Baranowski, ob. Baranowski. KOZŁY plur., ob. Kozieł. (KOŹNIK ob. Kuźnik, Kośnik). KOZO-CHŁOP, a, w., półczłeka półkozła, palt) SDîenfd; palt) 23ocf.

Bożek Pan kozochłop. Gaw. Siei. 576. KOZODOJ, oja,

m., (Boh. kozodog); a) koziarz, etlt B^QCnptrt. Tych słów kozodojowie oni nie pojęli. Zimor. Siei. 225. — b) Bist, natur. Ptak, caprimulgus, w naszym kraju wielkości kukułki, lata w nocy; dawniej mniemano, jakoby ssał kozy. Zool. 255. ber Śiegenmelfer, ©eijhnelfer, Sîadjtrabe. (cf. śiepowron). Sorab. 1. kozow doyicżer; Bosn. kozodoj ;

Carn. podhujka ; Croat. kozodoy, kozodoj, kozomuz; Boss.

K03040Ü, .leietcB, nojiyHO'iHHK’B, liypn4Ka. Kozodoj przykro zgrzyta, kania skrzypi, kawka kwacze. Toi Saut. 89. KOZULA, i, z., KOZULKA, i, i. zdrobn., motowąz, węda Mon. 15, 589. KOZÖDZ1CZYNA, K0Z0DZ1K ziele ob.    z kilką haczykami, na osobnych sznurach, do głównego

Kozilek. KOZODRZA, y, i., zdzieranie, zdzierstwo, ©(ptrt*    sznura przywiązanych. W/od. Najlepsze wędy są podwój-

berep, ©rpreffllltg. Będąc własnej ojczyźnie na kozodrzy.    ne, u nas kozule zwane; takich trzeba na szczupaka.

Birk. Exorb. 12. Croat. kozodër caprarum exeoriator. *K0-    Kluk. Zw. 5, 154. etlt boppelter Slitgelpafett, eilte 9tngct mit

ZOJELEN, ia, m., tragolaphus, hircocervus. Chmiel. 1, jrpep SBiberpafeit. (Boss. K03yjH w Syberyi sarna).

591. ber 3frGMfytrfcp. 'KOZOLUB, a, w., ryba, sargus, KOŻUSZEK, szka, m., demin. nom. kożuch, etlt ^eljcpett, etlt która postrzegłszy na brzegu kozę, do niej wyskakuje.    fletlter SjMj. Małemi kożuszkami baraniemi się okrywają.

Chmiel. 1, 655. 'KOZOMOR, a, m., Croat. kozomor ve-    Warg. Cez. 140. Młódź skołorzywa, za którą trzeba wo-

ter Boreas. KOZOPAS, a, m., Gaw. Siei.    576. koziarz,    zić    pierzynki    abo kożuszki, i puchy    łabędzie, ażeby się

pastuch kóz, ber 3t20Pnptrt. KOZORODNY,    a, e, rodzący    tak    wysypiało    dziecię. Jabl Buk. H 2    b. Kot myszy gro-

kozy, jtegeiterjeitgenb. Croat. et Rag. kozorodni. KOZORO-    zi : dostanicszli mi się w zęby, zemknęć kożuszka. Czach.

ZEC ob. Koziorożec. KOZOROZN1K, a, m.,    ziele to i ko-    Tr.    K 4. —    Pannę pchła ukąsiła w    słabiznę pod brzu-

zim parkiem nazwać możem, od przykrego    zapachu. Syr.    szek, Wnetże    ją panna spłoszy, pchła    skoczy w kożuszek.

1545. hipericum hircinum, ftinfenbeS 3>0fiaitnt$fraut.    Bies. 6, 5. (wyraz rozpustny, za obrosłość części wsty-

KOZUB ob. Każub.    dliwych).—Botan. Brytanika, ziele Brytańskie, Panny Maryi

K P.

KOZUBALEC, lea, m., okup, z Hebr., (cf. kubana, cf. rem- kożuszkiem zowiemy, nufer grauen ^elj. Syr. 1255. bochem); bie Coëfaufnng, baś Soêfaufeit. Dziś lada żuchwa- KOZYRA ob. Kozera, lec. Lada ciura wyciąga z żyda kożubalec. Pot. Zac. 85.

Siła bogatych najduje się między żydy, a przecie kożubalec dają. Pot. Syl. 490., Sowit. 21. KOZUBALSKI, a, ie, n. p. Arzerumczyk umie ubrać konie od fozy gdzieś KPAĆ, ał, a, ad. niedok., wykpać, zekpać dok., kpem ko-starćj W kożubalskie dywdyki, janczyki, czołdary. Tward.    go nazywać, łajać mu, eilten au^ltnjen. Zobaczysz, jak

\\ł. 201.? [od Kożubalców, Kojsubulińców, szczepu czer-    cię będzie kpał. KPIĆ, ił, i, intrans. niedok., drwić,

kieskiego, 2j.    szydzić z kogo, Etym. kiep', eittett fcfyrauben, juin 33eften

KOZUBEK ob. Każubek. KOZUBIEĆ nijak, niedok., kozuba-    tyaben, neefen, fid) über t^n luftig inanen; Vind. kujatife,

tym, krzywowydętym się stawać, eilte fruntllte ltnb fc^iefe    kiehati, faikati, kuditi; Boss. TpyiiHTb, uuraHHTB, nouu-

SluSbefjmmg befommen. Dla własnego ciężaru, że tygle    raHHTB. Możesz-li wytrwać, gdy będę kpić z ciebie, Pro—

KRACZOCH - KRADZIEŻCA. 477

KPICA - KRACZAĆ.

sze cię do siebie. J. Kchan. Fr. 41. Boga bluźnili, z la- 945. KRACZOCH, a, m., brukowiec, ein ^flaflertreter. dzi kpili na urząd. Oss. Sir. 8. Muzyk muzyka szanuj, Włóczęgowie, łazękowie, kraczochowie, innavi Ohviiabundit dworzanin dworaka, Nie kpij duda z balwierza, ni woźni- qui per vias vurici et lentis passibus incedunt. Cn. Th. 945. ca    z żaka. Dzwon. Stat. A 3., Mat. z    Pod. A 3. KPICA,    KRACZĘ ob. Krakać.

y,    i — fem. nominis kiep', ladaco kobieta. KPINA y,    KRADAĆ, KRADNĘ ob.    Kra«.    ‘KRADK1EM adv., kradzieżą,

m.    et i, ob. Kiepek, m w p.ęc m w    dziewięć KPISKO, ukradkiem, »«Mittet    Seife.    Czasem też i heretycy miel

a    n., intensiv, „om. kiep, kiepstwo,    §uilb8fi)tt, $1WM. dzy katolikami kradkiem ten    sakrament brali. Sak. Pefop.

fettere?. Pot. Jow. 2, 32    21. KRADNICA, y, l, ziele, Tasznik gv. Tr. KRA-

Pochodz. pod słowem Kiep.    DNIENIE, ia, »., subst. verb. kra«, M ©teblcu; ob. Kra-

K R.

KRA , y, z., szyba lodu na rzćce pływająca, eine ©tëfcïjoHe. (Boh. kra; Sorab. 2. schresch, szresch, (ob. Sreź); Vind. kora, friesh, dern, frieshen hod, korę terg, korę lom, hod friesha ; Slav. ledenica; Croat. szresh, kreje; Ross. B3npoH, Jb4HHa ; Eccl. Kpa H.iH HKpa 4G4auaa na B04k ; cf. ikra ; cf. Lat. crusta). Most pod Toruniem mało nie na każdy rok kry psują. Gwagn. 564. — §. Gruba chmura , eine btcfe SBolfe. Gdy na samym zachodzie za grubą krę czarną i obszerną, abo obłok słońce zachodzi, deszcz pewny. Haur. Sk. 101. — §. Kra, kostka martwa, eine »erhärtete ©rufengefdjnutlft, (Vind. ikra, vraten tvur). Kra jest puchnienie śledziony. Sienn. Rej. Opuchnienie śledziony krą zowią. Sienn. 367. Twardości nabrzmiałe w bokach, krami pospolicie zowią. Syr. 124. Ziele to krę abo twardość z nabrzmieniem leczy. Syr. 45. Mola, niejaka sztuka ciała niekształtowna, która pod czas w żywocie niewieścim w macierzyznie krom plemienia męzkie-go roście, kra zowią niektórzy. Mącz. Mola., kra albo w macicy zatwardzenie. Sienn. Rej. Kto ma. bolenie w lewym boku, w śledzionie, abo krę, abo natwardzenie, niech przyłoży.... Sienn. 205. Spicz. 117. Woda Dru-żbacka krę i guzy twarde zmiękcza. Pelr. Wod. 16.

KRAB, u, w., brachyurus, bte Krabbe ob. 31 b lg.; gatunek raków rzecznych i morskich, podobnych nieco do pająków. Kluk. Zw. 4, 151. KRABORAK, a, m., parasiticus, rak morski, mający goły ogon. Kluk. Zw. 4, 153. bet 5îrabbemt.

'KRAĆBIERST, u, m., z Niem. btc $rn£btU'fłe. Złotnicy miewają szczotkę jedne z drotu mosiądzowego, którą krać-bierstem zowią. Śleszk. Ped. 343. Rzecz posrebrzoną ‘kratzbierstem wytrzyj czyście. Sienn. 604.

*KRACE ob. Krece.

KRACIASTY, KRACISTY, a, e, KRACIASTO adv., cancellatus. Mącz., w kraty, kratą opatrzony, gegittert ; Vind. fplete-nizhen ; Sorab. 1. gitterwané, zaleszecżwanć. Ptaszek zawarty w kraciastej klatce po prącikach skakał. Toi. Saut. 32. Silnia, wahadłem kraciastym zwana, pendiculum cra-ticulatum, ma w sobie różne pręciki żelazne i mosiężne. Hub. Mech. 134. Drzwi kraciaste, dite ©üttertljüre. KRA-CIC, ił, i, ad. niedok., zakracić dok., kratą ogradzać. Włod., Cn. Th. umgittern, mit einem ©itter umgeben ; Croat. ressetku posztavlyam.

KRACZAĆ się recipr. niedok., stąpać rozkraczając sie. Wlod., (Etym. krok), mit großen (Stritten [freiten. Rozkraczając się, kraczając się chodzić, lentis passibus incedere. Cn. Th.

dzież. KRADOMY, a, e, KRADOMIE adv., skryty, ner» ftoljlen, ^etmltc^ ; (Boh. kradmo; Croal. kradom). Nie chce przyzwoitego wstępu, lecz na wzgardę Woli obrać przez parkan kradome przeskoki. Przyb. Milt. 107. Mnie Bogu zjawione jest słowo skryte, i jakoby kradomie przyjęło ucho moje szeptanie jego. Leop. Job. 4, 12. (potajemnie.* Bibl. Gd.). Kradome jedzenie Eccl. «pa^on^enie, a^eHie B3HTaro Taniio. KRADYWAĆ frequ., ob. Kraść. KRA-DZIESKI, a. ie, kradzieżny, zbójczy, biebtfd), oerftoljlen. Kradzieskie nieprzyjacielskie urywki. Star. Pob. A 2. *KRA^ DZIESTWO, a, n., KRADZIEŻ, y i., Boh. et Slov. kra-deż; Sorab. 2. kschadnene; Bosn. et Hag. kraghja; Vind. kradva, kradenje, okradva, okrastyu , vkradenje, tatnia, tatvina, tatinstvu; Croat. kraja, tatbîna, kradènye, tatbin-ztvo; ,Carn. tatvina; Dal. kragya, lupesina, lupechtvo, lu-peschina ; Dung, lopas, (cf. łupież); Ross. Kpama, Kpa4t-6a, noitpama, BopoBCiBO, TaTLCTBO, TaTböa, yHOCB, xh-iUHHnecTBO ; Ęccl. Kpa4e6crBO. — a) kradnienie, ber 2)ieb* ftaljl, ba§ ©teilen. Kradzież w ogólności jest uniesienie pokątne dobra cudzego bez woli pana. Oslr. Pr. Cyw.

362. gdy kto komu bierze potajemnie rzecz jego własną nad wolą jego. Karuk. Kat. 351. Jeżeli co własnego biorą drugiemu, to kradzieżą zowią; jeżeli zaś co pospolitego wezmą, to skarbokradztwem nazywają; zaprowadzenie wolnego człowieka albo sługi w niewolą, to ludo-kradztw'em mianują, a wzięcie jakiej rzeczy świętej świętokradztwem zowią. Kucz. Kat. 3, 162. Kradziestwa żaden nie zrozumiał tego. Otiv. Ow. 91. Złodzieja na kra- x dziestwie zastano. Radź. Exod. 22, 2. (przy podkopywaniu. Bibl. Gd). W. Post. Mn. 501. Nie wiem, co u dya-bła, tak się teraz kradzieże zagęściły! Teat. 7, 100. Rzadko się kradzież nada kradnącemu. Kras. Antym. 41. Nie zawsze wielka kradzież złodzieja straciła. Simon. Nagr. 121. Kradzież mała Eccl. TaTbÓHira. — b) Kradzież, rzecz ukradziona, Ross. TaTLÓima, chocb; Eccl. npa*a, Kpa4eHaa Bem^, brt§ ©eftofylnc, ber ©iebftflfyl. U żydów szukać kupionych kradzieży. Pot. Zac. 9. Co za śmiałość przyznać się do kradzieży, i chcieć ją u siebie zatrzymać. Teat. 7, 108. ? Kradzież świeżo przy kim znaleziona « lice. KRADZIEŻĄ adv., kradzionym sposobem, ukradkiem. Cn. Th. kradomie, biebifd)cr SSerfe, burd) ©iebftaltl; Boh. kradmo; Sorab. 1. zkradżu, skradżi, zkradżne ; Sorab. 2. kschajżi, kschajżu, kschażu ; Vind. vkradlivu, skriva, skriushi, ta-linsku; Croat. kradom, lupeski, tatbćnem; Eccl. Kpa4eÓH0, yKpa4K0H). 'KRADZIEŻCA, y, m., 'KRADZIEŻN1K, a, m.y Boh. kradce, zlodég; Vind. kradnik, kradlivez, kradlovezr kradluvauz, okradnik, tat; Croat. tàt; Eccl. Kpa4yH,L, Bopi>, TATh, JHUieiiHincb ; złodziej, ber 2)ieb. Zbójcom, kradzie-

478

KRADZIEZNOŚĆ - KRĄG.

KRĄG.

cr Tr

O Ü2

<, ba3 ©ctttcf, kręgi, cervix.

żnikom, i domów cnotliwych najezdnikom nad nami wydziwiać dopuszczasz. Krom. 625. Kto drzwiami nie wchodzi do owiec, ale inędy, ten jest kradzieżnik i łotr. Farn. 152. Odym. Św. Oo 3. w rodź. zeńsh. Ross. KpaACÓHHua, KopoBKa złodziejka. KRADZIEZNOŚĆ, ści,ź., skłonność do kradzienia, furacitas. Tn. Ch.) Yind. kradlivost, kra-dloshelnost; ©tebeêftmt, Neigung junt ©teilen, ©teberet). KRADZ1EŻNY, a, e, Croat. kradlyiv, lupeslyiv ; Yind. kra-dliu, tatinski, tatoun; Ross. Kpa^HBufi; Eccl. Kpa4e6nuił; kradzieży służący, kradzieski. Cn. Th. ®iebeë «. n. p. Kra-dzieżna sztuka. — §. Skłonny do kradzieży, biebtfd), junt ©teilen geneigt, bereit, fertig, n. p. Przed sługą kradzie-żnym żadna rzecz dobra zawarta być nie może. Kucz. Kat. 3, 167. KRADZIONY, a, e, part. perf. verb. kraść, Boh. kradeny; Sorab. 1. zkradżnć; Vind. sakraden, vkra-den; Ross. TaTeÓHbin, raTLCTBCHHUH ; a) geftoflleit. Mówi głupiec: wody kradzione słodsze są, a chlćb kryjomy smaczniejszy. W. Prov. 9, 17. dulces aquac furlivae. Kradzione rzeczy smaczniejsze. Cn. Ad. 363. Smaczny chlćb kradziony. Rys. Ad. 62. Smaczne kradzione. Burl. A 5. (smaczniejsze cudze, niż swoje). W mym ogrodzie perz tylko, u mnie pole płonę, Muszę w cudze, wszak mówią: smaczniejsze kradzione. Gaw. Siei. 372. Kradzione kupić, pieniądze zgubić. Rys. Ad. 32. Kradzionym sposobem * kradzieżą, ukradkiem. Cn. Th. bicbifdjer tfBeifc. — b) Kradziony » kradomy, sekretny, skryty, tajemny, ucrftüfl len. Rad się Jowisz kradzioną bawi miłością. Bardz. Trag 571. Tajemnym kradzionym przyjechaniem wszystkiemu zabiegł. Warg. Wal. 147.

KRĄG, egu, (‘krągu), m., Boh. et Slov. kruh annulas ; Hang. kerengö; Croat. krug, okolische, oblina, kolobńr ; (cf. Yind., Garn, Rag. krùh panis, chlćb) ; Bosn. krugh, okrńg, kollobar, okrusgenstvo ; Rag. krugh, okrógh; Ross. npy-roBuiia, KpyroBCHŁua; Eccl. KfUKffiii.to ; (cf. Lat. corona, cf. Germ, fragen); 1. obwód okrągłej rzeczy, okrąg, koło, bet UiltfretS, ber Üîretë. Krąg koła wozowego. Mars ognisty krąg obiegu swego prawie w dwa lata odprawuje. Beczkę kręgiem nachylić. Tr., (krajem). Krąg koło miesiąca, ber §of mit ben SJJoitb. Aktorowie czynią krąg na teatrze ze stron przeciwnych, obracając się plecami jeden do drugiego. Teat. 52. c, 56. fte fd)lteßeit rittfiDÄrtä eilten $ret3. Kamieniec strwożysz blizkim wojska ciągiem, Obegnawszy go w koło krągiem. Jabł. Buk. A 5. Co jedno strzelby ma, krąg królestwa wszystek, miał na spisku u siebie. Star. Yot. D 4. Krąg czyli okrąg świata Eccl. MipcKÎM itpyrb, ki.cicachaia , B04H03CMHbiH map*. — §. W krąg adv., na około, rmtb (lerunt, lit bte îïîuitbc, fiu Greife; Vind. okrog, vokrog; Ross. KpyrołFb, BOKpyrb. W krąg obracający się, krążący Eccl. KpyroHOciiTe,ibHOM. W nocy obóz w krąg kopać poczęto. Papr. W. 2, 95. Czekał, dokąd nie dobudował muru miasta w krąg. Leop. 3 Reg. 3, 1. (w około. Bibl. Gd.). — Krągiem » id. n. p. Na świecie wszystko krągiem idzie. Petr. Pol. 2, 227. (koleją). — Zważ jeno krąg rzeczy coraz do siebie powracających, a ujrzysz, że nic na tym świecie ostatecznym nie ginie zgonem, lecz koleją zapada i wstaje. Pilch. Sen. list. 289. krążenie, kolej, kołowanie. — §. Kręgi powro-

zowe , wężowe « zatoki, wężyki, krańce , koła, fcT/lingettbe Greife, tu bte ein ©etl gelegt wirb, ober in bte fttij eine ©cfylan* ge îritmmt. Człowiek kłamliwy, jakoby śliski a zwity wąż, w rozmaite się kręgi zwija i rozwija, splata się w one trudne i niewysnowane węzły Gordyusowe, i kręci się w ogniwa i prządziona rozmaite. Weresz. Reg. 115. Już tu, już owdzie krocząc, różne wije kręgi, To wprzód, to w tył się cofa, unikając cięgi. Toi. Saut. 35. (cf. kluczki, kluczkować). Wedle zwyczaju wąż spokojnie się w krągi zwinął. Warg. Wal. 24. — §. Transi. W kręgi ująć krygi, w kleszcze, hamować, krócić, fyflmmeit, Mnbtgett. Ten sobie nieprzyjaciel tęgi , Który nie może żądze ująć w kręgi. Groch. W. 540. W kręgi żądzę ująć. J. Kchan. Dz. 78. Statut każe żołd płacić, skoro was za granice wyżową; gdyby się to tak rozumiało, aby gdy żołdu nie sianie, cnota wasza miała się tym kręgiem hamować, trze-baby prawo takie znieść. Jan. Oksz. H 2. (żeby się wstrzymała w takim ograniczeniu). — §. Kręgi, warstwy wewnątrz w drzewach, bfe Sîfitge ober 3«fyrc im £>olje, im 33aitme. Ross. Kpaacb , Kpamiiict, upamume warstwa (upa-jKCBHHa łupnę, szczepne drzewo). Dąb ten miał trzysta lat, i naliczyłem od drzeni do brzegu 483 kręgi czyli słoje. Pam. 35, 1, 411. — §. bet* Men. Tylna część szyi Kirch. Anat. 3, (cf. krzczyca). Podgardłek, karki, kręgi w szyi, jugulum. Volck. 440. Z drabiny, na której na brog lazł, spadłszy, kręgi połamał. Krom. 387. Nasi prawie nad kręgami nieprzyjaciela pierzchającego wieszali się. ib. 716. (nad gardłem, nad karkiem, nad głową). Stes ca-piłe ob slip o t weź głowę na kręgi, jakobyś miał jaki stos a uderzenie głową uczynić. Mącz. feilten $opf rtltffeftett.—

2.. Krąg * koło pełne, szyba okrągła; Eccl. niitpt, ipci;n>, eilte ©cljetk. Doli. klub, freek; Rag. svàrk; Bosn. kotrrigl, vrritiçka, trok, trotur; Y ind. wernza; Ross. KpyrjbiurB, KpyT.iaiCL. Discus , okrągła szyba , kamienna , miedziana abo żelazna, którą przedtym grawali młodzi, jako u nas przed czasy chłopstwo krąg wpośrzód wsi zwykli grawać, kij mi kręgu pobijając. Mącz. Krąg drewniany albo kruszcowy, którym się w starożytności wr ciskaniu ćwiczyli. Zabi. Roz. 84. Krąg kamienny płaski, którym w Greckich i Rzymskich igrzyskach do mety rzucano. Mon. 70.

76. (Bosn. kotrrigljatise , koturati ludere trocko). Ci łuk ciągną tęgi, Ci robią dzirydami, ci rzucają kręgi. Dmoch.

II. 59. Kręgiem kamiennym od Apollina ciśnionym, był raniony w głowę, Otw. Ow. 522. Ciało do pracy zaprawiamy pasowaniem, szermowaniem, krągiem, piłą. Petr. Pol. 2, 549. t. j. rzucaniem kręgu, grą w kręgi, b(l3 ©cfyeibctttucrfett. Starzałemu pójść na teatrum, obchodzić kręgi zawodnicze, nie masz wstydu ; a jabym się miał wstydzić chodzić do filozofa? Pilch. Sen. list. 2, 239. (igrzyska zawodnicze). — Krąg wosku, eine 2Bad)3fd)etbe, ein 2Bad)êboben.— Będzie on trwał, póki krąg wdzięczny I rość i niknąć będzie miesięczny. J. Kchan. Ps. 103. bte ©ifyetbe be3 9J?oitbe3. Imię na wieki jego nie zgaśnie, Dokąd słoneczny gore krąg jaśnie, ib. 104. bte 6onnenfd)etIie. Fortunę na kręgu malują. Jag. Gr. Ab. (cf. koło fortuny). Garncarz sprawował robotę swoję na krą-

KRAGAŃCOWAĆ - KRAINKA.

KRAIŃSKI - KRAJ.

47»

gu swoim. Radź. Jer. 18, 3. Budn. (on robi? na krągu.    et Vind. Gorenz, w rodź. źeńsk. Gorenka ; z niższej    Kar-

3 Leop. na okrągu. 1 Leop). Tygiel na kręgu ganczar-    nioli Carn. Dolęnz. KRAIŃSKI, a, ie,    Kramer - ;    Vind.

skim bywa toczony. Torz. Szk. 63. bte ^töpferfc^eibc, ob.    et Carn. Kraynski ; Boh. Kranskÿ; — od wyższej Kar-

koło garncarskie. (‘KRAGAŃCOWAĆ , aï, uje, intr. nie-    nioli Vind. Gorenski; od niższej Carn.    Dolęnske.    Kra-

dok, n. p. Chironomus rękoma uczy kragańcować abo    ińska ziemia, Karniola , Boh. Kransko;    Croat. Kranyszka

kuglować. Mącz. Chironomia, nauka a misterstwo kra-    zemlya; Hung. Kränecz, $ram; ob. Karniola. ‘KBAINIEG,

gańcowania abo kuglowania. ib. — §. Praegusto, ‘kragan-    ńca, m., na ukrainie, to jest na pograniczu mieszkający,

cuję t. j. pierwej kosztuję ib.\ Praegustalio, ‘kredencowa-    ein ©rćtnjbetuofmer. Tu się opisuje sposób Tatarski na

nie. ib., ob. Kredencować. 'KRAGANIEG ob. Kaganiec).    wojnie, trwoga kraińców. Paszk. Dz. 12. KRAINKA, i,

KRAGLAK, a, m., sztuka drzewa okrągłego, 3îunb^oIj.    z., demin., mała kraina, ziemica, ein flctlter ßanbftrtd). Na

n. p. Nie nastarczy krąglaków do suszenia. Torz. 53.    tćj pięknej krainki przejdziemy się trawie. Przyb. Ab. 163.

‘KRĄGŁY, a, e, — o adverb., okrągły, runb. Krągła obrą-    Nie wielka krainka , otoczona ze wszech stron lasami,

czka. Hul. Ow. 47. Drzewo krągło wytoczone. N. Pam.    Boter. 95.

krąg; Sorab. 1. kroma; Croat. kray, kraj, konëcz; Carn. kraj, okkraj, obkraj, krajz ; Vind. krai, konz, krajishe, okrajek , slranik, rob, sare, (cf. rąb; Vind. krajost, na-krajost * zakończenie) ; Hung. karey, karima; Dal. kray; Dosn. kraj, konaę; Rag. kraj, kraina, pokraj, pokraina; Ross. KpaS, itpaeifE, KpatmietcB; Eccl. ispaii; (cf. Graec. axf>ci) cf. Germ, fragen; cf. 9îattt, fôattb, 9îetd); cf. hl. greina; Graec. xqiveiv odłączyć; cf. granica Obb. ©ratttj ; Hottentot, kraal * w-ieś, miasteczko ; cf. król ;— Ross. Kpaime ostatecznie, nadzwyczajnie); §. 1) czegokolwiek brzeg, ostatek, koniec. Cn. Th., ber «ußerfte Dîattb, bte äußerfte ©rättje, berê ©ttbe. Srzodek od obu krajów równo daleko leży. Petr. Et. 105. Kraje ksiąg jak pozłacać. Sienn. 586., Śleszk. Ped. 304. Na kraju karty naznaczyć. Szczerb. Sax. pr. [in margine). Kraj szaty » brzeg szaty. Cn. Th. Rag. kraj, skut, ber ©autu be3 ^(etbei. Kraj okrętu , brzeg, krawędź; (Vind. kraj, stran; Ross. nopjóeHb). Kraj wyspy, kępy, lasu Ross. onyint, onyinna, onyine-liKa. Pierwszy co kapelusz wynalazł, nosił go biało, mając kraje opuszczone. Zab. 12, 60. bte krampen be3 §ute3. Devehere in ultimas terras, na kraj świata zawieźć, to jest daleko gdzie zawieźć. Mącz., Cn. Ad. 551. Pobił króle, przyszedł do kraju świata, złupił wszystkie państwa. Sk. Kaz. 19. Zgromadzą ich ze czterech wiatrów , od krajów aż do krajów niebieskich. Sekl. Math. 24. not. «od ostatnich brzegów niebios, aż do ostatnich brzegów ich, abo od wierzchu niebios, aż do ostatku ich*. Miasta na ostatnich krajach góry budowane były. Warg. Cez. 62. Panie boże bądź z nami, na ostatnim kraju stoimy. Orzech. Qu. 74. Żadnej śmierci strachem nie byli poruszeni, takie ich bezpieczeństwo było i na kraju życia. Zimor. 251., (Slav. nakraj * na końcu). U kata mu kraj, u szubienicy koniec. Rys. Ad. 69. — Krajem adverb., po brzegu , ant SRanbe. On oboz pod zielonym zatoczywszy gajem Myśląc tam i sam po nim chodzi krajem., Pot. Pocz. 2. (cf. Eccl. BtCKpaH, ntwfe, * podług, według, przy). — §. 2. Kraj ziemi * część ziemi, okolica, ©egenb, ^imntelögegettb, Canbeêgegenb, ßanbe^ftrid), §tmmel$ftrtcl). Okrąg świata ma swoje kraje, cardines, t. j. wschód, zachód, południe, północ. Chmiel. 1, 168. Kraj świata, abo dział ziemi od południa na północy ta-kiéj szerokości, która półgodziny odmiany we dniu abo w nocy uczyni, clima. Cn. Th., ba8 (Slttltfl. Kraj aba

19, 111. Krągło płaska, krągło śpiczasta kapa. Torz. KRAJ, aju, m., Boh. krąg, okrąg, okragek, breh; Slov. 74. KRAGLIĆ cz. niedok., okrąglić, skrąglić dok., zaokrąglać, okrągłym uczynić, ruttbett, ruttb ntadjett. Sorab. 1. kulwatofeżu; Bosn. krusgiti, okrusgiti ; Ross. KpyrjHTt,

CKpyiMHTb. Patrz, jak alabastrowa jej szyja krągli się na pięknych ramionach. Węg. Mar. 101. KRArGLEĆ nijak., okrągłym się stawać, runb werben ; Ross. KpyrMTL, no-Kpyrjrhib. KRĄGLIGA, y, i., Kruglica, cyga, wartałka, bąk. Cn. Th., Włod. Dudz. 42, ber Sreufel, Srummfrenfel.

Trochus, *cya, kruglica, wartałka, wartaczka, dziecinna gra.

Mącz. ; Trochulus , krągliczka. ib.

Pochodź, krążek, krążyć, krążenie, krężel, kreLgiel, kręglarnia ; okrąg, okrążać, okrągły, okrągłość ; półkręgu, półokręgu; cf. kręcić et pochodź.

KRAIK, a, m., zdrbn. rzeczowa, kraj, §. a ) mała ziemica, krainka, eilt Sdltbdjett; (Vind. deshelza). Wszystkie kraiki wyspy blizkie brzegów* piaszczystej Afryki, przyjmą z rąk jego te ustawy. Przyb. Luz. 524. KRAINA, y, ż., Boh. kragina, kraginka, cuda; Slov. kragina; Sorab. 1. kray, krayownofcż ; Vind. okrai, opir, potouz, deshela, semla;

Carn. dushela; Croat. orszóg, (cf. orszak), strana, (cf. strona; Croat. kraina confinium); Dal. dërsava, (cf. dzierżawa ; Dal. kraina * granica ; Rag. et Bosn. kraina limites, terminus)', Rag. kragljèvina, darxàva, pokràina; Slav. vilayt, vilâet, russâgh; Ross. Kpaft , KpaeicL, BÆa^Hie, oôjiacTt, BOJOCTb, yfeBA'B, ypoamue, (ob. Uroczysko);

Eccl. nosi; część pewna jakiego kraju, prowineya, bte promus, bte Smtbfcfyaft, ein Sanbeéfirtd). Go kędy robił w krainie lub w mieście, Wszystkiego jednej zwierza się niewieście. Chrośc. Ow. 119. — §. b) Regiones coeli, cztery krainy abo strony niebieskie. Mącz., bte »ter $ttn* tttetëgegcnben. — §. c) Krainy, pasy, na które się ziemia podług gorąca dzieli, bte ©rbprtel, 3»ltett. Z pięciu krain, ta co wre gorącem zbytecznym w pośrzód, Toż po stroniech żywotnie dwa twórca usadził kraje. Zab. 15, 31.

Kniaź. Domowe śliwki krainy żądają miernej, wszakoź i w zimnej zetrwają. Cresc. 389. — §. per excel. KRAINA zowie się część powiatu Nakielskiego, granicząca z wojew. Pomorskim. Dykc. Geog. 2, 46, ettt $(ietl ber £(Utbfd)aft Sîacfel. KRAIŃCZYK, a , m., z Karnioli rodowity, ettt Trainer ; (Croat. krainschak confiniarius); Carn.

Kraynz; Vind. Krajez; Croat. Kranyecz; Hung. Krânecz x Slav. Krajniac. W rodź. źeńsk. KRAINKA, i, bie traîne* rinn; Carn. Krayniza. Z wyższej Karnioli rodowity Carn.

boleśnie,, przeszywać, przerzynać, fd)merjf)aft burd)bringett, rufyrett. Żałość me serce zbolałe krajała, Kiedym się z miłą ojczyzną zegnała. P. Kchan. Jer. 92. Serca krajał jęki płaczliwemi. Kras. W. Ch. 88. Krajać się* mocno żałośnie poczuwać, ubolewać, ftd) fcfimerjltd) betrüben, ftd) fynrmett, frcuifen. Ktoby to pilnie uważał, nie wiem, jakoby się od żalu nie krajał. Bzów. Roi. 21. To usłyszawszy krajali się i myślili ich zabić. W. Act. 5, 33. (pukali się. Bibl. Gd,.). Serce mi się od żalu kraje. Teat. 8, 32, baä £>er$ blutet nur. Groch. W. 559. Ńie było żadnego, któryby na takie widziadło miał suchemi patrzeć oczyma, krajały się serca wszystkim. Birk. Gi. K. 26., Groch. W. 401. Szlochała, aż się serce krajało. Teat. 38, 227. Tylu ludzi zginęło; z czego się serce z żalu kraje. Pam. 83, 103. Jak ci się serce nie krajało, myśląc co się ze mną dziać miało po twojej ucieczce. Teat. 54. d, 17. KRAJANIE, ia , n., subst. verb., ba$ ©d)netbett. KRAJANKA, i, i., n. p. Kwaśne mleko zgrzawszy wlewają w płótno i prasą przyciskają; zkąd wybrawszy na części na kształt cegły krają i suszą, a takie sery zowią krajankami. Kluk. Zw. 1, 227, eine 51rt Sîofe, Jtegelfönntg gefcbmtten. (Boh. kraganka ziomka, z jednego kraju; kragan ziomek; (ob. Krajowiec). Miewał on od kmiotka to z kilka krajanek Sera, albo też inny kuba-nek. Zab. 15, 56. Kras. Sat. 78. Małdrzyki abo krajanki wycisłe po lesicy abo koszu rozłożyć. Cresc. 560. KRAJCAR, a, m., Boh. kreycar; Carn. krajzer; Vind. krai— zar, krishnik ; Croat. krayczar, krajczar, krisachecz ; Hang. karajtzâr; (Sorub. 1. polak); z Niem. ber 5breu|)er; §. 1) pieniądz. — §. 2) Krajcar « grajcar, wyrwicz, wykręt, korkociąg.

scidit; cf. KRAJCZANKA , i, z., córka krajczego, be3 33orfd)ttetber§ ïoctyter. KRAJCZOSTWO, a, n., godność krajczego, baS $orfd)netberamt.— §. collect. Państwo krajczostwo * pan kraj— czy z panią krajczyną. KRAJCZY, ego, m., krający drugim przy obiedzie, rozbierający mięsiwa, ber £rattd)trer, Verleger, 3Sorfc^netber ; Boh. krageć; Vind. predresar, pred-resavez ; Rag. rezalaz, razrèxitegl; Ross. pbaa^bmuKt, KpoHJbmHKü. Nieobyczajna, kiedy co krajczy okroi, pierwej niż poda , rękę wyciągać. Eraz. Ob. F. — §. W Polszczę i Litwie pewny urzędnik, ber 33orfd)netber, ein ge« tmffer Beamter. Krajczy Koronny, Krajczy Litewski. Ross. obs. KpaBnew, Kpanneft Carski najwyższy Marszałek nadworny. KRAJCZYĆ, a, m., syn krąjczostwa, beö 53or« fc^Mtciberö ©oljtt. KRAJCZYNA, y, z'., żona krajczego, beS 33orfd)netbeâ gran.

dział świata abo ziemi od południa na północ idąc, odmianę zbytnią ciepła i zimna jeden od drugiego mający, abo zimą i latem jeden od drugiego różny, tak że jeden zimy nigdy nie ma, drugi lata nigdy, drugi oboje miewa , zona. Cn. Th., ein érbgürtel, eine Cśrbjone, (ob. Kraina, pas, pasmo, strefa). Ź pięciu krain, ta co wre gorącem zbytecznym wpośrzód, toż po stronie żywotnie dwa twórca usadził    kraje. Zab.    15,    31.    Kniaź.    Kraj

świata, który kto z wysokiego miejsca okiem w około obejrzeć jak najdalej może, horizon. Cn. Th. widokokres, widokokrag, ber ftd)tbare Iporijont, ©eftd)tèfreié. — §. 3)

Kraj, część ziemi wielka, od narodu wielkiego pomie-szkana. Wyrw. Geogr. 13, eitt Sflttb, etnSRetd), ein ©tant;

Slov. krag ;Sorab. 1. krai, kray; Sorab. 2. kraj, raj, (cf.

Ger. 9îetd)); Carn. kray; Vind. krai, sblak, prestor, pro-star, (przestwór), deshela, semla ; Croat. orszag, (cf. orszak). Jaki kraj    taki obyczaj.    Cn.    Ad.    296,    każdy

kraj ma swój obyczaj. Co kraj    to obyczaj, ib. Inublicj)

fittlid). Ruś mówi: szto horod, to norow. Pim. Kam.

20; Boss. uto ropoAt, to hopobb, mo AepeBHH, to OÓunaB, Slov. kolko kragow, tolko obićagi; cf. kiedy przyjdziesz między wrony, także krakaj jak i ony. — b)

W kraju tańsze życie « to jest, w swoim kraju, w ojczyźnie, im Słaterlanbe.    — §.4*) Kraj,    ląd,    Ross.    Kpan,

Canb, fefłcS Sattb. Ojcze święty Mikołaju, Wyrwij z toni, staw na kraju, ad portum. Pieśń. Kat. 150. NB. Pochodzące obaoz pod Krajać.

KRAJAĆ, iał, aje , cz. niedok., ‘KROIĆ, (skroić, F. skroi dok.), (Boh. krageti; Sorab. 2. kschajasch; Sorab. 1. kraju, krajam, kracź ; Croat. krajati, krajàm, kroirn; Bosn. kro -itti, skrojiti, iskrisgjatiti, siççati, nasięęati ; Ross. npo-HTb, Kpów, pyuiaTb; Hebr. mn karali fidit,

Graec. xqivsiv ; cf. kray; Isl. greina « odłączyć; cf. Gertn. fragen, et 51 big. s. v. fal)l); odrzynając podzielić, (cf. rznąć), fcfynetben. Coż to? boicie się tę łopatkę baranią krajać? pozwólcie sobie jakby w własnym domu. Teat.

42. d, a. Z swobodną drużyną chlćb przyjemniej kroję ; je każdy do sytości. Hor. Sat. 240. Starszy brat mięso kraje, a młodszy obiera. Pot. Arg. 459. Woły ugór i przeciągłe smugi W zagon krajały kończystemi pługi.

mu

480

KRAJAĆ.

KRAJANIE -KRAJKA.

Chrośc. Job. 9, mit fptjpgem Pfluge fd)nttten [te ben 5tcfer ttt 33eete. Jędrni mołojce aż do wieczerzy kroili twardo na ugorze skiby. Hor. 2, 71. Nar. Ostremi dyscyplinami ciało swoje do krwi krajał. Nies. 1 , 138, et burd)* furdjte feinen Sîôrper bis aufö 231ut. Tak krawiec kraje, jak materyi staje. Zabi. Z. S. 50., Teat. 20, 99. cf. piędzią się mierzyć, [djiteibeit, jufdjneiben. Kurtę kroić, (cf. ‘KRAJEK, jeka, w., n. p. Dobra noc lube kraje, przyjemne kurta). — Fig. Z jakim się tam potem konie uwijają    równiny, Wszystkie krajeki wasze i wszystkie chrościny,

Z żołnierzmi, co żałobę państwu twemu krają. Lib. Hor.    Wszystkie mię znały dobrze zapusty i bory, Dobra noc,

24. gotują, przygotowują, zakrawają na nię, bie Trauer    ja odchodzę od was do Fedory. Zimor. Siei. 189, Ross.

jufdjneiben, jubereiten. Kiedy się Polska między książęta    Kpaeub brzeżek, mały kraj, 0tónbd)ett, Uferdjeit.

krajać poczęła, każda prowincya własnego miała pieczę-    KRAJKA, i, z., (Boh. kragky koronki, kragkar, kragkar-

tarza. Nies. 1, 254, dzielić, tljeilen, jerftticfen. Czas go-    ka, co koronki robią); brzeg u postawu sukna z weł-

dzinami się kroi. Hor. 1, 52. Nar. (przekrawa, przedzie-    ny odmiennej od samej sztuki zrobiony, Sorab. 2. kschoma;

la). Strzała wypuszczona nie kraje powietrza z taką szyb-    Ross. KpOMa, KpoMKa, (npaioxa przylepka chleba), no-

kością, z jaką on.... N. Pam. 11, 235. (przekrawa,    KpoMb, noKpoMKa, nonpoMonna, bie tupecie, bie 5Infd)rote,

przeszywa, przelatuje). — §. Moral. Krajać * przenikać    ber ©djrot, bte 5lbfd)rote, ber Seiften, ber 5lmtwrf. R. 1565

KRAKACICA- KRAKOWIAK .481

KRAJNIK - KRAKAĆ.

cro-» cro-

cum

ustanowiono o suknach krajowych, żeby dwa îokcie w szerz były bez krajki. Skrzet. Pr. Pol. 2, 195. Krajka ode-rzniona. Cn. Th. — Krajką go sukienną po plecach bil, co go bolało, jakoby go kot po ręku lizał. Dwór. K. ; (cf. jak na psa łyko). Kijem grozi ojcu synek , którego ojciec krajką bijał. ib. (któremu pobłażał). Dzieciątko pieluchami, krajkami ściągają, Choć nic jeszcze zrobiło, a już więźnia mają. Rej. Wiz. 88. KRAJNIK, a, m.,

n. p. Deputacya graniczna samych nawet possessorów, prefektusów, krajników i innych w Węgrzech mieszkających sądzić będzie. Vol. Leg. 6,69. na pograniczu mieszkających , graniczników, ®rćtn$enbett)Of)ner. KRAJNY ob. Skrajny. KRAJ0M1ERNIGZY, a, e, ziemiomierniczy, geometryczny, inżynierski, $elbnteffer *. Krajomierniczy sznur. Kchow. 295. KRAJOMIERNICTWO, a, n., ziemiomier-nictwo, btc ftelbmeßfnnft, ©eometrie. KRAJOPIS, a, m., chorographus. Cn. Th., 8anbbefd)m&er, ziemiopis, geograf, ber érbbefdjreiber. Mon. 75, 589., ib. 70, 265; Rag. ko-pnorazpîsalaz. KRAJOPISARSK1, a, ie, geograpfnfd), lanberbe* fdjretbenb. Nauka krajopisarska, geographia. Wyrw. Geogr. 1. KRAJOPISARSTWO, a, n., ziemiopisorstwo, Rag. ko-pnopisje, bie fêrbbefcfyreibung, 8«nberbefd)reilmng. Krajopisar-stwo matematyczne. Mon. 73, 538. KRAJOPISOWSKI, a, ie, geographicus. Cn. Th. ob. Krajopisarski. KRAJOWIEC, wca, m., rodak, z tego kraju rodowity, ber (Eiltgeborne eines Snttbcb; Boh. et Slov. kragan; Sorab. 1. krayownik ; Vind. rojak, deshelni vleshenik, deshelnik; Eccl. ry3e-Meut. Co mu do liczby krajowców nie dostawało, dopełniło sąsiedzkie barbarzyństwo. Nar. Hst. 2, 350. Jeden naród najeżdżał drugi, a zwyciężeni krajowcy zwycięzcom się poddawali, ib. 292. N. Pam. 3, 294. ib. 13,

37. KRAJOWŁADCA, y, m., rządca jakiego kraju, ber 8anbbe(>errfd)er. Pam. 83, 16. KRAJOWY, a, e, od kraju, do kraju należący, SaitbeS » ; Boh. kragskÿ, zernsky; Morav. kregskÿ; Sorab. 2, krayowné ; Vind. deshelen; Eccl. Ty3CMHLin. Krajowe choroby, endemiczne, które w pewnych zawsze krajach panują. Krup. 5, 9. — §. Domowy, oppos. obcy, zagraniczny, tnlćinbtfd). Zwierzęta mogą być krajowe abo cudzoziemskie ; między krajowemi najpewniejsze są te dla gospodarstwa, które są własnego wychowu. Kluk. Zw. 1, 146. Zebrałem bibliotekę z krajowych pisarzów. Xiadz. 7.

Pochodź, verbi krajać: kraj, krajny, ukraina, ukraiński; krajka; kraj czy, krajczyna, krajczyc, krajczanka; kra-wacz; krawiec, krawcowa, krawczyk, krawcowy, kroić, krój; dokrawać, dokroić; nakrawać, nakroić; okrawać, okroić, okrawek ; odkrawać; odkroić ; pokrawać, pokroić, pokrajać; przekrawać, przekrajać, przekroić; przykrawać, przykrajać, przykroić; rozkrawać, rozbrajać, rozkroić; skrawać, skroić; skrowity, skromny; cf. krom, okrom; ukrajać', ukroić; wkrawać, wkroić; wykrawać, wykroić; zakrawać, zakroić, zakrój. ■— §. cf. - gran, czworogran; trójgraniasty Yind. trikrain.

KRAKAĆ, ał, a — et kracze intrans. niedok., kraknąć jednotl., zakraknąć , zakraknie dok., (Boh. krakati, krokati, chro-chtati, chrochtam, śkrehtam; Sorab. 2. sze grakasch; Bosn. grakati, gakati ; Rag. grakati, graccem; Croal.

Slownih Lindego wyd. 2. Tom II.

krakam, kvakam, krompam, kvarkam; Slov. kwâkam; Hung. krâkalok, kâkogok; Dal. grachem ; Carn. krôkam, kréhtam, kavkam; Vind. krakati, krakotati, krakozhem, krokkam, krezhati; Sorab. 1. krakam, krokam ; Ross. rpanaTL, rpanaio, rpaio, KapnHyn., napnaTb, saKapnaTL ; Eccl. rpanaio, Kopnaio ; Graec. xqcôÇg) , xQcaxiljco ; Lat. cito; cf. corax; Eccl. rpans kruk; Hebr. Nip kara cio; Lat. med. cracare, graccitare; Gall. croasser; cf. krzyk , krzyczeć) ; Mdjjett. Kruk drapieżny kraka, kurczę piszczy. Toł. Saut. 89. Wrona, kruk kracze, kraka. Dudz. 21, Eccl. BopOHa rpaerB. (Hoss. rpaii krak, krzyk kruczy; Eccl. rpaii niHYb, imera irmnefi lot pta-szy) Krucy, gawrony, wrony krakały. Banial. J 3 b. Ślepowrony kraczą. ib. Kruk zakraknął. Paszk. Dz. 21. Szpetna wrona nie umie nigdy jedno krakać. Rej. Wiz. 49. Wżdy musi wrona krakać, gdy śpiewać nie umie. Pot. Joiv. 206. Wrona kracze, będzie deszcz. Cn. Ad. 1259. Żaba na deszcz rzekce, kruk na krew' kracze. Pot. Arg. 336. Kiedy przyjdziesz między wrony, Musisz krakać jak i ony. Cn. Ad. 345., Teat. 6, 102. ulula lupis; zgadzaj się z ludźmi; Slov. podia obićage ; si fue-ris Romae etc. — §. transi. Krakać na kogo * wrzeszczeć, hałasować nań, auf einen fetyrepen, gegen iim einen Mrm ergeben. Zatym wszyscy nań krakną, jak wrony. Pot. Zac. 60. Boh. Każdy na me kwaće. I wrony nań kraczą. Rys. Ad. 46., Cn. Ad. 1269. (wszyscy nań jadą, jak wróble na sówkę nań biją). Głupi z samej zazdrości krakać zwykł na ludzi dobrych, i sprawy ich szczypać. Opal. Sat. 127. Kracząca zazdrość od dokonania dzieł go odrazi. Zab. 1, 163. Na skąpych wszyscy dyabli kraczą. Dzwon. Stat. A 2. Ci szczypią, owi dziubają, Wszyscy krakają. Past. Fid. 131. Na trybunał kraczą i zowią deputaty królikami. Gorn. Wl Q 4. Gdy powrotem przyjechał Kallimach, znowm Polacy nań kraczeli. Biel. 454. — *§. Za łeb kogo krakać * czochrać, einen tyerurn janfett. Teraz niezgodnych, kto chce za łeb kracze. Jabł. Ez. 150. Często krakali sobie za czupryny. Tr. KRAKACICA, y, z., przeciwprzyrodzona narośl w nozdrzach wyrastająca, wielonog nosowy, polypus narium. Perz. Çyr. 2, 183. ber 9łafcnpoh)p, ein ©etMifyä in ber 3?afe. KRAKÓW, a, m., Croat. Krakova; Hung. Karakó, bie (Stabt trafem, sławne miastó Polskie, niegdyś stolica królestwa. Dykc. Geogr. 2, 47. Wywód od Krakusa. Krom.

35., Gwag. 194. Krakus verlas augur; oritur enim ex garritu avium. Crocus divinitatem ex divinatione augu-rioque collegerat. Dubrav. hist. Boh. 4, 51. — Prov. Wiesz ty to, że Kraków większy, niźli Brzeście? Opal. Sat. 31. Nie za jeden dzień Kraków zbudowano. Rys. Ad. 42. Civitas Cracovia, kup' sobie jako i ja. ib. 27., Dudz. 28 ; Slov. Krakoria, kup si teś tak, gako i gâ. KRAKOWCZYK , KRAKOWIANIN, a, w., rodem z Krakowa, Vind. et Carn. Krakovz, ein Strafauer. Dudz. 18. Krakowianka, i, i. eine fîrafanerimt. — §*. Krakowianie , to jest 'obywatele Małej Polski. Herb. Stat. 438, bie SReinpoIen. KRAKOWIAK, a, w., rodem z Krakowskiego, ein au$ ber 2Boin>. $rafan ©eMrtiger. Krakowiaki » tytuł sławnej opery Bogusławskiego. — §. Taniec,

61

ein Tanj. Krakowiaka, byczka, sarabandy, drabanta.

zunanje ; bte tottterety. Kupiectwo domowe, które przekupstwem lub kramarstwem zowiemy, nieszlachetne jest. Petr. Pol. 56. Kramarstwo, gdy od wielkich kupców kupi dostawamy, a je łokciem, funtem, kwartą rozprze-dawamy. Petr. Ek. 127., Gost. Gor. praef. KRAMARZ, *KRAMNIK, a, m., Boh. et Slov. kramaf; Sorab. 2. kra-mar, kschamaf; Sorab. 1. klamar; Bosn. kramar, spi— cjär, tergouaę, trrigouaę; (Rag. kramar cało) ; Croat. kramar , tergövecz , tersecz ; Hung. kalmar ; Dal. targovacz ; Carn. krâmar, shtazunar ; Vind. kramar, shtazunar, kra-mer, kupiz , (kramenjar, kramernishar * korzennik) ; Ross. aaBommicB, aaBOiiiHHicE, Topranib, ToproBeifB, ToproB-mincL, pa40BHUb, meneTHJbHHKE ; Eccl. laseÓHmcb, (cf. łaziebnik); ber tomer. Chcesz kramarzem 'ostać, Masz kupcowi ‘nadkać, Przebóg nic weźmiesz, Aż‘piądze (pieniądze) mieć będziesz. Glicz. Wych. M. 6 b. Nie potrzeba mi postawu sukna, kilka łokci mogę u kramarza kupić. Petr. Ek. 128. Kramarze wykładali kupie swe na tym jarmarku. Radź. Ezech. 27, 19. Kramarz, który nad swym towarem w taszu abo w kramnicy siedzi, aby przedawał. Mącz. tabernańus. Kramownik. ib. nundinator. Kramarze są jedni jedwabni, drudzy płócienni, ‘krojo-wnicy sukien, miechownicy, rymarze i t. d. Szczerb. Sax. 182. Kramnik jakiś go przestrzegł. Ex. 45. (KRAMI in-strum. plur. nomin. kra). KRAMIK, a, m., demin., (Boh. kramek), ein Heiner tomlabctt. Star. Dw. 12. (‘KRĄMKA ob. Kromka). KRAMNICA, y, i., buda kramarska, kram, ber tomlabcit. Mącz. (Carn. hrarn; Croat. staczun, tersil-nicza, duchàn; Rag. kalmarok bóltja). cf. tasz. KRAMNIK ob. Kramarz. KRAMNY, KRAMOWY, a, e, od kramu, itottt *, tomer*; Boh. krâmskÿ; Ross. jiaBOmibin, aaBOimibin; n. p. Kramne korzenie. Cresc. 251. Co Polska rodzi, nie przestajem na tym , I już nam kramne a zamorskie rzeczy Zawsze na pieczy. Klon. Fl. B 4. Paciorki i inne kramne wszelakie drobiazgi. Vol. Leg. 6, 134. Zyd krawcem , smuklerzem, i gdy się kramową machla-niną zapomoże, arędarzem. Gród. Dis. F b. Mnóstwo ludzi rynkowych i kramnych. Petr. Pol. 2, 133. Kra-mny * w kramie przedajny, kupny, kupiony, przedajny, fattfbar, gefauft, feil. Równałem często jej płeć ku rumianej zarzy, A ona kramną barwę nosiła na twarzy. J. Kchan. Fr. 39. Tak mu się zda, iż wszystko za pieniądze znajdzie, Sławę i cnotę kupić, co nie bywa w prawdzie. A też kupna nie dobra, lepsza przyrodzona, Bo więc ta kramna bywa fałszem przesadzona. Rej. Wiz. 77 b. ‘KRAMOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., kupiectwa kramarskiego patrzeć, negoliari. Mplcz. touterci) treibett. Kramarzyć, Boh. et Slov. kramafiti, kramarjm; Carn. kra-mariti; Vind. kramuvati, shtazunati, barantati, kupzhu-vati ; Croat. kramarim.

Teat. 24. c, 74. KRAKOWSKI, a, ie , Profaner *, tum tofatt, tofautfdj. Krakowskie województwo, najpier-wsze w prowincyi Małopolskiej. Dykc. Geogr. 2, 47. Pan Krakowski, Pani Krakowska, (ob. Kasztelan et Pan). Akademia Krakowska, (ob. Akademia). Brama Krakowska i przedmieście Krakowskie w Warszawie. Teat. 32. b,

421. Piwo Krakowskie sławne. Syr. 946. Drobna kasza gryczana, u nas Krakowska zwana. Kluk. Rośl. 3,

139. (cf. krupki). Krakowskim targiem, na połowicy przestanie. Rys. Ad. 29. Nie Zmudzką beczką furyi mierzą, Krakowskim korcem, i to pod strych. Rys. Ad. 47.

KRALKA, i, z., dziesiątka w kartach ; btc Reime itt bet* to* te. (Boh. kralka królowa; Vind. kragula « dzwonki w karcie; Ross. upaja dama w karcie). Nie obronisz ‘kralem (kralką), Jeśli kto pierwej założył kinalem. Pot. Syl. 477.

Na miejsce panfilów, kinalów, kralek, nastąpiły asy, damy, walety. Kraj. Pod. 50.

KRAM, u, m., Boli. kram ; Sorab. 2. kramma ; Rag. kram, staccjun , (nadkramnik cubieuli praefectus) ; Slav. botta , stakün; Croat. staczun, (krama merx); Carn. krama, kram, shtazuna (2. krama Graec. -fjgryiata bona, opes-,

Vind. krama, blagu « dobra, bogactwa); Vind. krama, shtazuna, kupna roba, predauzniza, (kramernishe, shpe-zariuna hranva * korzenny sklep); Ross. jamo, jaBOUKa; z Niem. ber ton, tomlaben, bte tombube, kramnica, buda kramarska , n. p. Kram galanteryi. Teat. 49. d, 44.

Od kramów jedwabnych, bławatnych, żelaznych co mają płacić. Vol. Leg. 5, 185. Tysiąc sie rodzi potrzeb, gdy kto do kramu z pieniędzmi przychodzi. Pot. Arg. 439.

Pod szyją, co za ‘krom (kram) moda założyła, Co za towar w tę krupkę rogową wtłoczyła? Łaczw. Zw. 27. Nie zda się Tyrus narodu jednego, Lecz się kramem i miastem zwać .świata całego ; Stek handlów. Jabl Tel. 34.—

§. transi. Że nie jest z jego kramu, przeto gani. Mon.

65, 526, z jego kuźni; (Slov. Prov. Wâs kräm ge nag-peknegśi; każda liszka swój ogon chwali). — §. meton.

Kram, kramy * kupie w kramach, ut drogie kramy. Cn.

Th., totttermaaten, Sßaarett. — Prov. Jaki pan, taki kram,

ale na

Niech się kto chce pyta Wedle króla się zawsze ma Rzplta. Pot. Pocz. 29. Gorn. Dw. 107. Cn. Ad. 297. Fa-lib. E. 2. Jaki pan, taki kram, jaki ociec taki syn, niedaleko jabłoni padnie jabłko. Glicz. Wych. E 1 b, Slov. gaki pân, taki króm; gaci pani, takowi poddani; mnich tak odpowedś, gako mu opat spiwa; ad exemplum regis totus componitur orbis-, twe ber 2lbt, fo bte tondfe. KRA-MARCZYK, a, m., krobecznik, który co i tam i sam nosi, circuitor. Mącz., ein ütabulctfrcimer. Trafiła nie na żołnierza, kupczyka, kramarczyka. Birk. Kaw. Mal. B. 3.

KRAMARKA, i, i., Boh. kramarka; n p. Kramarka krob-

czana , co w króbce swój kram nosi, cistellatrix. Mącz., KRAMZANSYr, ów, plur., blanki na murze, bte Rinnen auf Vind. shtazunariza, kramarza; Boss. ToproBiiunja, bte einer toner. Wîod., Cn. Th. 34.

m., Boh. krańce, zdef; Sorab. 2. kschomma; Sorab. 1. kroma; Vind. ferlei, saferlik, savihai; Ross. OTÓopKa, oôoqailKa, (Kparnb kruczek u kotła, faski); krąg rzecz jaką otaczający, cf. krawędź, ber tonj, ber erhabne Słattb ober (streifen, ber etwaè

Mmerimt. KRAMARSKI, a, ie, od kramarza, tomer *; KRANIEC, KRANIEC, KRONIEC, ńca,

Boh. kramarsky; Sorab. 1. klamarski; Vind. shtazunski, shtazunarski ; Carn. shtazunske ; Croat. kramarszki; Ross. meneTiUŁHMH. KRAMARSTWO , a, n., Boh. kramarstwj;

Sorab. 1. klamarstwo; Vind. kramaria, shtazunaria, shta-

2. kschadnusch, kschanusch; Vind. krasti, kradèl, krâ-dem, oppipat, demin. kradluvati ; Carn. krasti, kradćm; Croat. krazti, kradem , kradirn; Dal. Iwpesim ; Hung. lo-pok, ob. Łupieżyć; Slav. krasti; Bosn. et Rag. kràsti, ukrasti ; Ross. KpaciB, KpaAMBaTB, BopoBaTB, Bopyio, xh-thtb, XHiuHHqaTB; Eccl. coKpa^aio, ynpa^aio, TaieócTByio ; cf. Graec. ^gaonai, %Qrj(j-&cu, xquo) furiose invado); §. 1. [teilen. Kradnie na zdech, sztucznie, w żywe oczy ukradnie, bierze gdzie nie położył, przylgnie mu wnet cokolwiek do rąk; rzuci nań co; długą rękę ma; trzeba za nim wyjrzeć * złodziej wierutny, cygan szczery. Ld. Nie zostawało mi już nic więcej, tylko iść kraść. Teal. 20. b, 194. Woła nań: nie kradń! Rej. Zw. 5 b. (Yind. Prov. Ne kradł, raishi profi, kar sprofish, f miram nofish * nie kradń, raczej proś, co uprosisz, spokojnie nosisz). Złodziej w nocy kradnie, a we dnie go wiesza. Rys. Ad. 78. U kogo ukradziono, tego obiesić. Smotr. Nap. 15. (cf. sprawa jak w Osieku; cf. za moje żyto jeszcze mię pobito). Uczyć kraść Eccl. Kpa40B04HTH, HayqaTB Kpa®t. Będzie złodziejem, jeśli kraść będzie. Sienn. 438. Ktokolwiek kradnie, Ten zawsze złodziejem, Pięknie czy szpetnie, pomaga, czy szkodzi, Niech będzie jak chce, a kraść się nie godzi. Kras. Antim. Mówią, że kto łże i kradnie, Ten się pożywa i wszędzie i snadnie. JabŁ Ez. 11. Kto kradał, niech już nie kradnie. Budn. Ephes. 4, 28^. Kra-dał chłop, choć karany, zawsze to powtarzał, Ze jako żył złodziejem, tak się nim i zstarzał. Pot. Jow. 28., Papr. Kol 0. 4. — Transi. Kraść co komu, honestiori sensu, n. p. czas * ukradać, ujmować, dttent j. 35. ftefilett, rauben. Gruba powstaje i dzień światu kradnie chmura. Dmoch. Sąd. 17, [te raubt ber SBclt baś TageMtcfyt. Wiek kradnąc nam czas i lata, bieży prędką nogą. Kodak. YY. A 4. Już słabym członkom i mdłemu wzrokowi Wczas kradnę. Past. Fid. 39. Białegłowy zwykły sobie kraść lata. Budn. Apopht. 117., Teat. 34. b, E ii. t. j. ujmować, za młodsze się udając, fte uerlaugtten tyn re, geben ftd) für jünger auâ. — §. 2. transitive Kraść kogo * okradać kogo, skradać kogo; dok. okraść, skraść, beftefp len. Gdy komisarz kradnie swego pana, wielkorządczyna równie podskubuje swmję panią. Zab. 16, 4. Godzi się kraść ojczyznę, łatwą i powolną, A mnie sarkać na takie bezprawia nie wolno? Kras. Sat. 12. On przedtym kradywał komory. Zegl. Ad. 191.

Pochodź, kradnienie, kradziony; kradomy, kradomie; Ära-dnica, kradzież, kradzieztwo, kradzieski, kradzieica, kra-dzieinik; chlebokradzca, ludokradzca ; kradzieiność, kra-dzieiny ; nakradać sie, nakraść się; okradać, okraść; po-kradać, pokraść; przekraść sie/,.przykradać; rozkraść; ukradać, ukraść, ukradkiem; tukradać się, wkraść się; skradać, skraść; bydłokradzca, świętokradzca, świętokradztwo; wykradać, wykraść; zakradać, zakraść.

KRASIĆ, ił, i, cz. niedok., ukrasić, okrasić dok., Croat.

JMttfÄUejJt n. p. Kraniec, brzeg misy, naczynia. YYlod., ber Sîanb um eine ©Rüffel permît. Sprawisz złoty kraniec około stołu; na którym krańcu przyprawisz listwy złote. Radź.

Exod. 25, 25. (koronę złotą w około. Bibl. Gd,). Stół srebrny okrągły, mając na koło kraniec dwa palce miąż-szy. Star. Dw. 31. Gwiazdy skupiły się na głowę jej w kraniec bardzo świetny. Bzów. Boi. 103. (wieniec). Kraniec kapeluszowy, bie $utftülpe. 2). $ln. 9B r t f». 459.

Smok coraz się w okrągłe krańce zataczywa. Otw. Ow.

104. (kłęby, koła, kręgi, zatoki, Streife). Refy, które są tak dla ozdoby, jako i mocy działa, zowią pospolicie krańcami. Archel. 3, 60. bte Sßetfen um eine Stamme fierunt.

(cf. pas, klejnot). Kraniec u studni, bte SBrufttnefir lim einen 23rnitnen. Tr. — §. Transi. Określenie, okres, ograniczenie, brzeg, bte ©rćtnje, ber 9ianb. O naznaczony morze się oprze ‘kroniec (kraniec), Aż będzie światłu i ciemnościom koniec. Chrośc, Job. 96. Z trąb okrzykiem okręt ruszy z jego krońca. Pot. Arg. 458. Nie może się obaczyć, nie może do końca Dorachować Poliarch tak krętego krońca. ib. 817. Ztąd widzi oko snadnie pól odległych krańce. Hor. 2, 193. Kniaź, (horyzont). Myśl moja obu świata krańców bystrym okiem sięga. Nar. Dz.

2, 13. Niech sobie władną szczęśliwi wygnańce, Posiadłszy świata którekolwiek krańce. Hor. 2, 24. (qualibet in parte). — §. meton. Krążek, krąg, koło pełne, bte ©d)etbe.

Cyclus, koło abo kraniec. Otw. Ow. 310. Niż kraniec swój miesiąc napełni dwa razy, Wrócę ja się do ciebie. ib. 451. Kraniec księżyca, discus. ib. 281. Trzy było nocy wytrwać, by się postykały rogi, i ‘krańcem zeszły, ut coirent et efficerent orbem. Zebr. Ow. 165. Na niebieski kraniec wstępował. Bzów. Boi. 90. Jasne promienie wynikające z słonecznego krańca, ib. pr., ©ouncnfd)etbe.

i sen

KRAŃCOWY, a, e, od krańca, krawędziowy, skrajny, fRaitb*, Sorab. 1. zkromnć, (cf. skromny).

KRAPAK ob. Krępak, Karpackie góry.

‘KRAPUUA, y, i., z Łac., podpiłość, podchmielenie, ber fftaufd). Rrzydka krapuła. Giuagn. 429., Yind. pianostiza, pianstvize (ob. Pijaństwo); Boss, xarfeiB, (ob. Chmiel).

KRASA, y, i., Boh. et Slov. krósa ; (Sorab. 2. kschasza, kschasznofcż wspaniałość); Boss. «paca, KpacoTa; Eccl.

ma-

KRAŃCOWY - KRAŚĆ.

KRASIĆ.

483

Kf>aca, KpacoTa, KpacoTCTBO (Ross. et Eccl. Kpacna farba, kolor, rumieniec; Eccl. npacoTCTBO, npacoBaHie bonowanie, ‘labowanie, upacyiocfl bonuję); piękność, ozdoba, uroda, bte ©djćmljett. Szkoda krasy, gdzie rozumu nie-masz. Cn. Ad. 1138; Rys. Ad. 62. (cf. główka jak kówka). Wiosna nadchodzi, świat w rozliczne krasy Stroją zielone pola, łąki, lasy. Zab. 16, 319. (śliczne kolory).

Chrystus wszystkiej chwały i krasy swej dla nas obłupion był. W. Post. W. 254. — *£. Winobrańce W ‘krasę podlawszy mózgów, idą w tańce. Zimor. Siei. 217. — §.

‘Krasa » okrasa, tłusta potraw zaprawa, ba3 $ctt jum ntadjen einer ©petfe. Rez krasy potraw nie lubię. Tr.

Pochodź, krasny, krasno, krasność, krasić, okrasić, okra- kraszim; Boss. npacHTt, Kparny, cupacHTB, CKpainuBaTL, sa, kraśnieć, krasomówca, krasomowny, kraska.    yupacHTB, ynpaniaTB ; piększyć,    krasnym i pięknym ro-

KRAŚC, kradł', kradnie, kradnę cz. niedok., (ukraść,    skraść    bić, zdobić; Jteren, fd)ön ntadfen,    öerfcfyönew, fcjjntücfcn. Ko-

dok.), Kradać kontyn., Kradywać frequ., (Boh. et Slov.    ścioł odnowił i okrasił. Sk. Oz. 557. W ukraszonym

krâsti, kradł, kradu; Sorab. 1. kranucż, kradnu;    Sorab.    obuwiu, w ozdobnym ubierze.    Hul. Ow. 170. Pochwę

m., Boh. kram ; Sorab. 2. kramma ; Rag. kräm, staccjun , (nadkramnik cubiculi praefectus) ; Slav. botta , stakun ; Croat. staczun, (króma merx); Carn. krama, kram, shtazuna (2. krama Graec. igrgiatct bona, opes;

Vind. krama, blagu * dobra, bogactwa); Vind. krama, shtazuna, kupna roba, predauzniza, (kramernishe, sbpe-zariuna hranva » korzenny sklep); Ross. jtaBita, jaBomta; z Niem, ber tan, tamlaben, bte tambube, kramnica, buda kramarska , n. p. Kram galanteryi. Teat. 49. d, 44.

Od kramów jedwabnych, bławatnych, żelaznych co mają płacić. Vol. Leg. 5, 185. Tysiąc się rodzi potrzeb, gdy kto do kramu z pieniędzmi przychodzi. Pot. Arg. 439.

Pod szyją, co za 'krom (kram) moda założyła, Co za towar w tę krupkę rogową wtłoczyła? Łączw. Zw. 27. Nie zda się Tyrus narodu jednego, Lecz się kramem i miastem zwać jświata całego ; Stek handlów. JabŁ Tel. 34.—

§. transi. Że nie jest z jego kramu, przeto gani. Mon.

65, 526, z jego kuźni; (Slov. Prov. Was króm ge nag-peknegśi; każda liszka swój ogon chwali). — meton.

Kram , kramy * kupie w kramach, at drogie kramy. Cn.

Th., Mmermaarett, SBaarett.— Prov. Jaki pan, taki kram,

Niech się kto chce pyta Wedle króla się zawsze ma Rzplta. Pot. Pocz. 29. Gorn. Dw. 107. Cn. Ad. 297. Fa-lib. E. 2. Jaki pan, taki kram, jaki ociec taki syn, niedaleko jabłoni padnie jabłko. Glicz. Wych. E 1 b, Slov. gaki pan, taki króm; gaci pani, takowi poddani; mnich tak odpowedś, gako mu opat spiwa; ad exemplum régis totus componitur orbis; mie ber 5Ibt, fo bte 5D?iutd)e. KRA-MARCZYK, a, m., krobecznik, który co i tam i sam nosi, circuitor. Mącz., eût ütabnletMmer. Trafiła nie na żołnierza, ale na kupczyka, kramarczyka. Birk. Kaw. Mal. B. 3.

KRAMARKA, i, z., Boh. kramarka; n p. Kramarka krob-czana , co w króbce swój kram nosi, cistellatrix. Mącz., KRAMZANSY', ów, plur., blanki na murze, bie 3ittW¹¹ (Utf Vind. shtazunariza, kramarza; Ross. ToproBimma, bte einer ÜÏÏauer. Włod., Cn. Th. 34. tanerimt. KRAMARSKI, a, ie, od kramarza, tancr * ; KRANIEC, KRANIEC, KRONIEC, ńca,

Boh. kramarsky; Sorab. i. klamarski; Vind. shtazunski, shtazunarski ; Carn. shtazunske ; Croat. kramarszki; Ross. menemiLHhiif. KRAMARSTWO, a, Boh. kramarstwj;

Sorab. 1. klamarstwo; Vind. kramaria, shtazunaria, shta-

eilt îTanj. Krakowiaka, byczka, sarabandy, drabanta. Teat. 24. c, 74. KRAKOWSKI, a, ie , tafauer *, oon ^raîait, tafattifd). Krakowskie województwo, najpierwsze w prowincyi Małopolskiej. Dykc. Geogr. 2, 47. Pan Krakowski, Pani Krakowska , (ob. Kasztelan et Pan). Akademia Krakowska, (ob. Akademia). Brama Krakowska i przedmieście Krakowskie w Warszawie. Teat. 32. b, 421. Piwo Krakowskie sławne. Syr. 946. Drobna kasza gryczana, u nas Krakowska zwrana. Kluk. Rośl. 3, 139. (cf. krupki). Krakowskim targiem, na połowicy przestanie. Rys. Ad. 29. Nie Zmudzką beczką furyi mierzą, Krakowskim korcem, i to pod strych. Rys. Ad. 47.

KRALKA, i, z., dziesiątka w kartach ; bie 3el;ne itt bet* ^ar-te. (Boh. kralka królowa ; Vind. kragula » dzwonki w karcie; Ross. KpaM dama w karcie). Nie obronisz ‘kralem (kralka), Jeśli kto pierwej założył kinalem. Pot. Syl. 477. Na miejsce panfilów, kinalów, kralek, nastąpiły asy, damy, walety. Kraj. Pod. 50.

KRAM, u,

zunanje ; bte tattterei). Kupiectwo domowe, które przekupstwem lub kramarstwem zowiemy, nieszlachetne jest. Petr. Pol. 56. Kramarstwo, gdy od wielkich kupców kupi dostawamy, a je łokciem, funtem, kwartą rozprze-dawamy. Petr. Ek. 127., Gost. Gor. praef. KRAMARZ, *KRAMNIK, a, m., Boh. et Slov. kramar; Sorab. 2. kramar, kschamar; Sorab. 1. klamar; Bosn. kramar, spi-cjâr, tergouaę, trrigouaę; (Rag. kramar cało) ; Croat. kra-màr, tergövecz, tersecz ; Hung. kalmar ; Dal. targovacz ; Garn. krâmar, sbtazunar ; Vind. kramar, shtazunar, kra-mer, kupiz , (kramenjar, kramernishar « korzennik) ; Ross. laBomnucB, aaBOimmicB, Toprauib, ToproBeuE, ToproB-iuhk'B, paAOBHat, meneTMLHHKt ; Eccl. jaaeÓHHKTi, (cf. łaziebnik); ber tatner. Chcesz kramarzem 'ostać, Masz kupcowi 'nadkać, Przebóg nic weźmiesz, Aź'piądze (pieniądze) mieć będziesz. Glicz. Wych. M. 6 b. Nie potrzeba mi postawu sukna, kilka łokci mogę u kramarza kupić. Petr. Ek. 128. Kramarze wykładali kupie swe na tym jarmarku. Radź. Ezech. 27, 19. Kramarz, który nad swym towarem w taszu abo w kramnicy siedzi, aby przedawał. Mącz. tabernarius. Kramownik. ib. nundinator. Kramarze są jedni jedwabni, drudzy płócienni, 'krojo-wnicy sukien, miecbownicy, rymarze i t. d. Szczerb. Sax. 182. Kramnik jakiś go przestrzegł. Ex. 45. (KRAMI in-strum. plur. nomin. kra). KRAMIK, a, m., demin., (Boh. kramek), ein Reiner tamlaben. Star. Dw. 12. (‘KRAMKA ob. Kromka). KRAMNICA, y, ź., buda kramarska, kram, ber tamlaben. Mącz. (Carn. hrâm; Croat. staczun, tersil-nicza, duchàn; Rag. kalmarok bóltja). cf. tasz. KRAMNIK ob. Kramarz. KRAMNY, KRAMOWY, a, e, od kramu, tattt *, Krämer » t Boh. krâmskÿ; Ross. aaBOMHHił, aaBOiiiHLiß; n. p. Kramne korzenie. Cr esc. 251. Co Polska rodzi, nie przestojem na tym , I już nam kramne a zamorskie rzeczy Zawsze na pieczy. Klon. Fl. B 4. Paciorki i inne kramne wszelakie drobiazgi. Vol. Leg. 6, 134. Zyd krawcem , smuklerzem, i gdy sie kramową machla-niną zapomoże, aredarzem. Gród. Dis. F b. Mnóstwo ludzi rynkowych i kramnych. Petr. Pol. 2, 133. Kra-mny * w kramie przedajny, kupny, kupiony, przedajny, fauffmr, getauft, feil. Równałem często jej płeć ku rumianej zarzy, A ona kramną barwę nosiła na twarzy. J. Kchan. Fr. 39. Tak mu się zda, iż wszystko za pieniądze znajdzie, Sławę i cnotę kupić, co nie bywa w prawdzie. A też kupna nie dobra, lepsza przyrodzona, Bo więc ta kramna bywa fałszem przesadzona. Rej. Wiz. 77 b. ‘KRAMOWAĆ, ał, uje, intrans. niedoli., kupiectwa kramarskiego patrzeć, negotiari. Mącz. tanteret) treiben. Kramarzyć, Boh. et Slov. kramafiti, kramarjm; Carn. kra-mariti ; Vind. kramuvati, shtazunati, barantati, kupzhu-vati ; Croat. kramarim.

m., Boh. krańce, zdèr; Sorab. 2. kschomma; Sorab. 1. kroma; Vind. ferlei, saferlik , savihai ; Ross. OTÓopna , oóonaiiKa, (KpatrE kruczek u kotła, faski); krąg rzecz jaką otaczający, cf. krawędź, ber tan$, bw erljobne üionb ober (streifen, ber etroaè

umfdńtefSt n. p. Kraniec, brzeg misy, naczynia. Włod., ber 9ianb urn eilte ©tpffel (teram. Sprawisz złoty kraniec około stołu; na którym krańcu przyprawisz listwy złote. Radź. Exod. 25, 25. (koronę złotą w około. Bibl. Gd.). Stół srebrny okrągły, mając na koło kraniec dwa palce miąż-szy. Star. Dw. 31. Gwiazdy skupiły się na głowę jej w kraniec bardzo świetny. Bzów. Roz. 103. (wieniec). Kraniec kapeluszowy, bte $lltftülpe. 2). $ltt. Sörtb. 459. Smok coraz się w okrągłe krańce zataczywa. Otw. Ow. 104. (kłęby, koła, kręgi, zatoki, Streife). Refy, które są tak dla ozdoby, jako i mocy działa, zowią pospolicie krańcami. Archel. 3, 60. bte Steifen um eine Stamme fjerum. (cf. pas, klejnot). Kraniec u studni, bie 23rufttt)ef>r UUt einen Srimnen. Tr. — g. Transi. Określenie, okres, ograniczenie, brzeg, bie ©rćinje, ber 9îanb. O naznaczony morze się oprze ‘kroniec (kraniec), Aż będzie światłu i ciemnościom koniec. Chrośc. Job. 96. Z trąb okrzykiem okręt ruszy z jego krońca. Pot. Arg. 458. Nie może się obaczyć, nie może do końca Dorachować Poliarch tak krętego krońca. ib. 817. Ztąd widzi oko snadnie pól odległych krańce. Hor. 2, 193. Kniaź, (horyzont). Myśl moja obu świata krańców bystrym okiem sięga. Nar. Dz. 2, 13. Niech sobie władną szczęśliwi wygnańce, Posiadłszy świata którekolwiek krańce. Hor. 2, 24. (qualibet in parte). — g. meton. Krążek, krąg, koło pełne, bie (Scheibe. Cyclus, koło abo kraniec. Otw. Ow. 310. Niż kraniec swój miesiąc napełni dwa razy, Wrócę ja sie do ciebie. ib. 451.

ma-

masz.

i sen

KRAŃCOWY - KRAŚĆ.

KRASIĆ.

483

Kraniec księżyca, discus. ib. 281. Trzy było nocy wytrwać, by się postykały rogi, i ‘krańcem zeszły, ut coirent et efficerent orbem. Zebr. Ow. 165. Na niebieski kraniec wstępował. Bzów. Roz. 90. Jasne promienie wynikające z słonecznego krańca, ib. pr., ©omteitfcbctbe. KBAŃĆOWY, a, e, od krańca, krawędziowy, skrajny, Staub*, Sorab. 1. zkromnć, (cf. skromny).

KRAPAK ob. Krepak, Karpackie góry.

‘KRAPUŁA, y, z., z Łac., podpiłość, podchmielenie, ber Staufif. Brzydka krapuła. Gwagn. 429., Vind. pianostiza, pianstvize (ob. Pijaństwo); Ross. xarfeiB, (ob. Chmiel).

KRASA, y, i., Boh. et Slov. krósa ; (Sorab. 2. kschasza, kschasznofcż wspaniałość); Ross. Kpaca, KpacoTa; Eccl. Kftaca, KpacoTa, KpacoTCTBO (Ross. et Eccl. Kpacna farba, kolor, rumieniec; Eccl. KpacoTCTBO, KpacOBanie bonowanie, labowanie, Kpacyioca bonuję); piękność, ozdoba, uroda, bte @d)öttfyett. Szkoda krasy, gdzie rozumu nie-Cn. Ad. 1138; Rys. Ad. 62. (cf. główka jak kówka). Wiosna nadchodzi, świat w rozliczne krasy Stroją zielone pola, łąki, lasy. Zab. 16, 319. (śliczne kolory). Chrystus wszystkiej chwały i krasy swej dla nas obłupion był. W. Post. W. 254. — *g. Winobrańce W ‘krasę podlawszy mózgów, idą w tańce. Zimor. Siei. 217. — g. ‘Krasa * okrasa, tłusta potraw zaprawa, ba3 JUtn 2Itt* ntadjen einer ©peife. Bez krasy potraw nie lubięi Tr.

Pochodź, krasny, krasno, krasność, krasić, okrasić, okrasa , kraśnieć, krasomówca, krasomowny, kraska.

KRAŚĆ, kradł¹, kradnie, kradnę cz. niedok., (ukraść, skraść dok.), Kradać kontyn., KradywTać frequ., (Boh. et Slov. krästi, kradł, kradu ; Sorab. 1. kranucż, kradnu; Sorab.

2. kschadnusch, kschanusch; Vind. krasti, kradèl, krâ-dem, oppipat, demin. kradluvati ; Carn. krasti, kradćm; Croat. krazti, kradem , krâdim; Dal. lupesim ; Hung. lo-pok, oh. Łupieżyć; Slav. krasti; Bosn. et Rag. kràsti, ukrasti ; Ross. npacTL, Kpa4BiBaTB, BopoBaTt, BOpyio, xh-thtb, xHiitHHuaTt; Eccl. coKpa4aio, ynpa^aio, TaTeócTByro ; cf. Graec. ^gńogai, %Qrjcr&cu, %qu(x> furiose invado); §. 1. [teilen. Kradnie na zdech, sztucznie, w żywe oczy ukradnie, bierze gdzie nie położył, przylgnie mu wnet cokolwiek do rąk; rzuci nań co; długą rękę ma; trzeba za nim wyjrzeć * złodziej wierutny, cygan szczery. Ld. Nie zostawało mi już nic więcej, tylko iść kraść. Tcat. 20. b, 194. Woła nań: nie kradń! Rej. Zw. 5 b. (Vind. Prov. Ne kradł, raishi profi, kar sprofish, f miram nofish « nie kradń, raczej proś, co uprosisz, spokojnie nosisz). Złodziej w nocy kradnie, a we dnie go wiesza. Rys. Ad. 78. U kogo ukradziono, tego obiesić. Smotr. Nap. 15. (cf. sprawa jak w Osieku; cf. za moje żyto jeszcze mię pobito). Uczyć kraść Eccl. Kpa40B04HTii, HaynaTŁ Kpami. Będzie złodziejem, jeśli kraść będzie. Sienn. 438. Ktokolwiek kradnie, Ten zawsze złodziejem, Pięknie czy szpetnie, pomaga, czy szkodzi, Niech będzie jak chce, a kraść się nie godzi. Kras. Antim. Mówią, że kto łże i kradnie, Ten się pożywa i wszędzie i snadnie. Jabł. Ez. 11. Kto kradał, niech już nie kradnie. Budn. Ephes. 4, 28^. Kra-dał chłop, choć karany, zawsze to powtarzał, Ze jako żył złodziejem, tak się nim i zstarzał. Pot. Jow. 28., Papr. Kot. 0. 4. — Transi. Kraść co komu, honestiori sensu,

n. p. czas » ukradać, ujmować, einem J. 23. Beit [teilen, rauben. Gruba powstaje i dzień światu kradnie chmura. Dmoch. Sąd. 17, fte raubt ber Seit baê îageêlidjt. Wiek kradnąc nam czas i lata, bieży prędką nogą. Kolak. W. A 4. Już słabym członkom i mdłemu wzrokowi Wczas kradnę. Past. Fid. 39. Białegłowy zwykły sobie kraść lata. Budn. Apopht. 117., Teat. 34. b, E ii. t. j. ujmować, za młodsze się udając, fte nertćwgnen tpre 3>aljre, geben fid) für jünger auS. — g. 2. transitive Kraść kogo » okradać kogo, skradać kogo; dok. okraść, skraść, Hefte jj* len. Gdy komisarz kradnie swego pana, wielkorządczyna równie podskubuje swoje panią. Zab. 16, 4. Godzi się kraść ojczyznę, łatwą i powolną, A mnie sarkać na takie bezprawia nie wolno? Kras. Sat. 12. On przedtym kradywał komory. Zegl. Ad. 191.

Pochodź, kradnienie, kradziony; kradomy, kradomie; kra-dnica, kradzież, kradziezlwo, kradzieski, kradzieźca, kra-dzieznik; chlebokradzca, ludokradzca ; kradziezność, kra-dzieiny ; nakradać sie, nakraść sie; okradać, okraść; po-kradać, pokraść; przekraść sie;.przykradać; rozkraść; ukradać, ukraść, ukradkiem; wkradać sie, wkraść się; skradać, skraść; bydłokradzca, świętokradzca, świętokradztw o ; wykradać, wykraść; zakradać, zakraść.

KRASIĆ, ił, i, oz. niedok., ukrasić, okrasić dok., Croat. kraszim; Ross. Kpacmt, Kparny, CKpacHTB, CKpainiiBaTB, yKpacHTB, yKpaniaTB ; piększyć, krasnym i pięknym robić, zdobić; jteren, fd)ön ntatfyen, »erfcfyönern, fdjnwcfen. Kościół odnowił i okrasił. Sk. Dz. 557. W ukraszonym obuwiu, w ozdobnym ubierze. Hul. Ow. 170. Pochwę

wiersz w

jego miecza drogie kraszą kamienie. Pilch. Sen. Ust. 2, 246. Odwaga ta nieskończenie go krasiła. Bals. Nied. 2, 6. Co szampańskim, węgierskim pyszne stoły krasił, Wiadrem potym u studni pragnienie ugasił. Kras. Sat.

36. — §. Krasić, farbować, färben; Boss. BHKpacHTb, BbiKpauiHBaTt. Fokajskiemi szarłaty sukna krasił, tingebat. Zebr. Ow. 127. Wełna czerwcem ukraszona. Budn. Hebr. 9, 17. (ubarwiona). — §. W kuchni: krasić » okrasą zaprawiać, fett aittitadjen, fdjmalsen. Tr., (ob. Okrasić). Zgo-ninami ukarmi wołu, jako kraszoną sieczką. Naur. Eh.

34. (Boss. KpacoBaTbca szczycić się; Eccl. npamyca, Kpa-cytoca labuje, delektuję się). — §. Ryczki lub ciołki krasić, trzebić, kleszczyć, pokładać. Ryd., »erfdnietbett, Cflftrń rcit. KRASICZYN, a, m., w ziemi Przemyskiej, zamek hrabiów Krasickich. Kras. List. 35, ettt 0d)lofł ber ©rafett $raft$ft. KRASKA, i, i., krasność, piękność, bte 0d)t)it* tycit. Chwalna rnię kraska nic nie uwodziła, faciès ni-mium laudata. Zebr. Ow. 123. — g. Coracias garrula Linn., ber £)äfyer, bie 3Iclfter; podobna do sojki, trochę od niej większa. Zool. 262.) Kluk. Zw. 2, 297. pica ar-gentoratensis; (Vind. kraz). Kraska do strojenia bardzo skora, pióra z pawia pozbierała, i w one się przybrała. Jak. Baj. 259. Sowy i kraski obmierzłe, wrzaskliwe. Ba-nial. J. 3. Kraski wrzeszczały, ib. KRAŚNIEĆ, iał, ieje, neutr. niedok., wykraśnieć dok., gładnieć, ładnieć, fcflön werben; (Boss. KpacHhTb, noKpactrtTb rumienieć). KRASNO adv., Boh. et Slov. krósne; Boss. KpacHBO , KpacHO O 1. czerwono); g. a) pięknie, gładko, fcfyült. — §• b) Tłusto zaprawne, fett eingemacht. Rad krasno jada. Tr. *KRASNODUSZY, a, e, Eccl. KpacH04ymnbiH ; cnotliwy, dobrze myślący, wspaniałomyślny, ber eine fdfone 0eele f;at. ‘KRASN0L1GY, a, e, liców czyli jagód pięknych, piękno-twarzy, fd)ömMngtg; Ross. KpacHOjunrnbiH, (KpacnomoKiił czerwonych pięknych jagód). KRASNOOKI, a, ie, pięknych oczu, fdjónaitgtg. Krasnooki Ledwo czub róża wy-wiła z powłoki. Zab. 4, 142. KRASNOPIÓRY, a, e, o pięknych piórach, fd)ört gefiebert. Sarmacki orzeł krasno-pióry. Zab. 7, 249. Ejsym. Krasnopióra, ryba koloru srebrnego, oczy i płetwy ma bardzo czerwone , długości miernej, gruba na stopę. Poławia się w Dnieprze i po jeziorach Ruskich. Ład. H. N. 80, ein $tfd). KRASNO-RĘKI, a, ie, rąk pięknych, fdjönljänbtg; Boh. krasnoruky. KRASNOŚĆ, ści, i., gładkość, piękność, (Boh. krasnost; (Sorab. i. krasznofcż; Vind. kresnost * wspaniałomyślność); Rag. krasnos ; Bosn. krasnost ; Ross. KpacHBOCTb, (npa-CHOBaTOCTb czerwonawość) ; Eccl. KpACOTa, ^oópocrb piękność). Widząc jej młodość i niewidzianą nigdy taką krasności, chce aby jego małżonką była. Sk. Żyw. 401. Cudo krasności, w przytomności której wszystkie inne ohydliwe. Mon. 65, 596. Najwięcej jest takich niewiast, które w krasności stopnia najpierwszego nie dochodzą, i które raczej miłemi, niż krasnemi nazwać się mogą, że ich uroda nie ze wszech miar jest doskonała. Mon. 65, 608. KRASNOTWARZY, a, e, pięknego oblicza, »on fdjönem @efutyte, fdnm »on ©eftd)t. Ojcze wesela, Bache krasnotwarzy. Anakr. 13. Krasnotwarzy, zdał się naszym pisarzom więcej znaczyć, niż urodziwy. Kraj. Pod. 55.

KNASNOWŁOSY, a , e, włosów pięknych, fdjoitljaartg ; Boh. krasnowlasy. KRASNY, a, e, gładki, urodziwy, Boh. krasny; Slov. krasny; (Sorab. 1. kraszny, kraszné wspaniały; Vind. kresen); Rag. kraasni, kraasan; Dal. krassan; Croat. kraszan; Bosn. kraśni, ljepi, ugljudan, pristalli; Ross. KpaCHBHH, KpaCHB'b, KpaCHBeHbKM , (KpaCHOBaTHH, npacHGHbKiii czerwonawy, KpacHexOHeKb czerwmniuteńki) ; Eccl. Kfmcun,, KpacoBHTbul piękny, (2 hp.ici.Hb, itBkTOMb, YpbBiteHi, czerwony); fcfyön. Usta krasniejsze nad koral. Niem, Król. 4, 164. (piękno - czerwone). Jugurta był urody krasnej i udatnćj siły. Biel. Hst. 129. Krasny człowiek Ross. KpacaBeub, KpacaBnmcb; piękna kobieta npacoTKa, KpacoroBKa, KpacaBa, KpacaBtma. (Vind. Krasniza; Slov. Krasopani * Wenera). Slov. Prov. Krasna panna, połowica wena ; krasna panna, połowica posagu czyli wiana). Słowa niektóre grube Łacińskie, i nie wedle wymowy krasnej ś. Jeronima w tłumaczeniu się jego znajdują. Sk. Dz. 118, ob. Krasomostwo; (Ross. KpacHoe cjobo pochlebstwo, grzeczność; Ross. Kpacnaa cipoKa * 1 stojączki pisany, 2 a capite, odstęp). Prussaki wierzyli, iż pod drzewem bzowym ziemni jacyś mieszkają ducho-wie, których oni krasnymi ludźmi zowią. Stryjk. 146. Krasny brzeg jolibord. Mon. 75, 589. Krasny kołpak Chirurgob. Kołpak. — *§. Krasny, czerwony, rotlj. Krasna Rossya, Krasnorossya, Czerwona Ruś, 9?0t^ * SReußen. (Ross. KpacHOÓpoBb, KpacHOH rycb, czerwonak ptak, Kpa-chom .ikcb czerwone drzewo, śpilkowate, 3totl$olj; Kpa-cnoe 4epeBO zwitek,, drzewo mahoniowe. Ross. KpacHaa pbióa jesiotr, wyzina i t. d. KpacMbHa farbiernia). Krasnystaw', miasto w ziemi Chełmskiej. Dykc. Geogr. 2, 48. Krasnystawek, miasto w Połockim. ib. — g. 'Krasny * podrosły, ertt>ad)fett, aufget»ad)fett. Adultus, podrosły, 'krasz-szy. Macz. Gdy już dorósł Izaak, a był krasnym dziecięciem, miał go ociec zabić. Sk. Żyw. 202. Byłoć ‘kraszszćj czeladzi niemało, aleć się rozbiegła po robocie. Rej. Zw. 39. (słusznej). — g. Krasny » kraszony, okraszony, tłusty. On. Th. 622. fett angemadft. ‘KRASO-LUBOŚĆ , ści, i., Eccl. JiioóoKpacoTCTBO, Graec. cpdoxa-lia, amor pulchri; bte Stefce be3 0d)önen. KRASOMĘDREK. drka, m., chełpiący się z nauki i mądrości, sophistes, Mącz., ber 0opfnft. Dziś jest wiele tych krasomędrków, co inne mówią, a inne rozumieją, i siła ludzi temi za-krytościami na co chcą przywodzą. Rej. Zw. 84 b. KRA-SOMOWA, y, i., KRASOMOWNOŚĆ, ści, i, piękna wymowa , Boh. et Slov. krasomluwnost, dobromluwnost; Carn. besedorezbnost ; Vind. govorrjozhnost ; Croat. le-pogovorlivozt; Ross. Kpacopinie, ójaronarojattie, BHiie-EaTOCTb, cjiaAKopknie, ójaropiuie, ójarocjiOBecie , 6ja-roa3biqie; Eccl. óiaromrojbitocTb, bte SSBohlrebenfiett. Dziwną i przyrodzoną jemu samemu krasomową, byłby i samego Nestora oczy i uszy do siebie obrócił. Birk. Sk. E

3. O jak wdzięczne twe krasomowności ! Ryb. Ps. 247. Niewymownie bujna a nieprzebrana krasomowność jego. Weresz. Reg. 53. Język Polski mógłby się iście obfitością i krasomową z każdym innym porównać. Eraz. Jez. ii b. Nie te słowa mają być uważane, które rozlicznemi przysmaczki, albo onemi krasomownościami bywają za-

KRASOMOWCA-KRATA.

KRATKA-KRAWADŹ.

485

lyok; Dal. mrixe, lissa, razmresje, mrixe, Slav. reshélka; Rag. Ijessa, râzmrexje ; Ross. pemeTKa, pemomt, peiuo-Tonna ; baê ©itter. Okna żelaznemi kratami obwiedzione. Kras. Pod. 2, 128. Chciał oknem wyleźć, ale krata nie dopuściła. Baz. Hst. 59. Ja oknem domu swego przez kraty moje wyglądałem. Rudn. Prov. 7, 6. Bibl. Gd. Krata od ulicy do zamykania na kłódkę. Teat. 52. d, 29, eine ©ittertfynre. Odpowie mi żona za wszystko, wsadzę ją za kratę. ib. 15, 48. (zamknę ją). Wiek mi pędzić potrzeba za kratą klauzury. Teat. 43. c, 37. (w zamknięciu klasztornym , w klasztorze). Dziś jeszcze powrócisz do klasztoru; niemasz tu śrzodka; dziś przy ołtarzu albo za kratę. Teat. 28, 37. Krata bonifraterska, czubki, 3rren« $<tu8. Czy te gwałtowności zwyczajne są Wc Panu, czy też potrzebujesz kraty bonifraterskiej? Teat. 15, 103. (czyś zwaryował; cf. czarna kura). Za ten żart poszedł za kratę. Jabl. Ez. R 4. (do kozy, więzienia). Rzadko mi się to zdarzy mieć dokładne wiadomości, za granica, jak za kratą. Kras. List. 173. (jak w saku). — Krata spustna, żelaznemi hakami, którą spuszczają, nie dopuszczając ieprzyjaciela do miasta, catarracta. Macz., eilt gallgitter in einem £fmre. Krata mularska dróciana, z lasek; łasa do przesiewania wapna, piasku, bte ©aitbfeąe, ©anbrolle. Krata potrzebna ogrodnikowi do przesiewania ziemi, albo dróciana, albo z rózg. Kluk. Rośl. 1, 80. KRATKA, i, z., KRATECZKA, i, z., demin., ein îletneê ©ttter. Wszędzie mi w oczach staje ta forta, te kratki. Teat 46, 36. Czerwone złote z kratkami, co je skonfederowani Hollendro-wie biją. Gród. Dis. C. 2. Kratki czynię, wyskrobuję,, wymazuję, naznaczam, cancello. Macz., (Ut3fh.'Ctd)en, burd)« ftretd)en (güterfünntg). Kratki, które zwierzętom a zwłaszcza koniom zawieszają na gębie, fiscella. Macz., ein SUîattl« îorO. Piéc co na kratkach « na roszcie. Tr., auf bem SÜofte Braten. Robota w kratkę, w kratki « kraciasta, gegitterte Arbeit. KRATKOWY, a, e , ©itter *, gegittert. Kratkowy węzeł, albo siatkowy. Jak. Art. 2, 93. — §. Na wieczerzy nie miałem appetytu, tylko kratkowego ciasta zjadłem. Mon. 65, 283. w kratki ciasto , androty, gofry, gegitferteê Satfmerf, granjofiftfyeS Sacfmerf. KRATKOWAĆ cz. niedok., w kratki co robić, cf. kracić, gittern, gegittert madten. Pochodź, kraciasty, kraciasto, kracie, zakracić, przekra-

farbowane; ale one, co idą z ust, jako piorun trzaskał, a znać w nich wierną szczerość. Rej. Zw. 84 b. KRASOMÓWCA, y, i., wymowca, ber 9ïebner, ©djonrebner;

Boh. rećnjk, (ob. Rzecznik); Slov. wimluwnik, rećnik; Carn. modroręzhnek ; Vind. dobrogovorezh ; Sorab. 1. retżnik,

/. retźnicza; Croat. leposzlovecz, liposzlovàcz ; Slav. go-vorljivac; Ross. et Eccl. KpacHOcaoBB, KpacHOÓaS, Kpa-CHOC^OBeui, peqeioqeuï, iw.tiisa, Kimm. Różnica między mówcą a krasomówcą. Pir. Wym. 26. Krasomówcą być, wymownie mówić; Eccl. et Ross. KpacHOCiOBCTByio , 6aa-rOH3bmeCTByK), CJIOBeCTBOBaTII, CJOBCTBOBaTH , BtimCTBO-T8TŁ, BHTiÖCTBOBaTb , KpaCHOpliUHBy ÓbITb, pa3yMHO ro-BopiiTb. KRASOMOWNY, a, e, KRASOMOWNO adv.,

Boli. krasomluwny; Croat. leposzlovni ; Ross. KpacHOrja-rojiHBbiM , KpacHoptmiBbiii, c-ia^optiinBbifi, óaarocaoBe-chłw , ójaroa3biqnbiH, 40Ópor,iaro,iHBbiH, 40ÓporaacHbiił, óaaroraaroMBbiH, 4o6po6ecl>4eH,b, npuBijTjHBB, npiiaieiiB Bb pa3roBopaxb, BimeBaibm, BUTificKin, BUTMCTBeHHbiti,

ÓJiaroBtmaHHbiH ; pięknie wymowny, jterltd) Berebt, motyl berebt. Krasomowny Demosten. Kulig. 109. Zjawili się niektórzy krasomowni. Nag. Fil. 150. Daruj czytelniku, jeślić w czym niekrasomowno i prosto będzie się zdało.

Zlot. A. 2. KRASOMOWSKf, a, ie, od krasomówcy abo krasomowstwa, débiter*, Dîebefunft; Boh. recnickÿ; Sorab.

1. retżniczki. Krasomowski mistrz, rhetor. Cn. Th. Kraso-mowski uczeń, ćwiczący się w krasomowstwie. ib. Kraso-mowskie abo po krasomowsku adv., krasomownie, reblte* lifd). Chcę, aby rzecz szła przeplatano, po krasomowsku, komicznie i żartobliwie. Pilch. Sen. list. 3, 292. KRASO-MOWSTWO, KRASOMOSTWO, a, n., krasomowska nauka, bte Jiebefunft, Serebtfamfeit; Boh. rećnictwj; Vind. go-vorna viednost; Croat. liposzlovka; Rag. ljeposlôvka; Ross.

Kpacoptqie, ójaropinie, öiarocaoBecie , KpacHOcaoBie, óaaro/mbinie , bhtmctbo, xmpocaoBecie. Krasomowstwo czyni wymownym, gdy ozdobą powierzchowną kształci wyrazy. Kras. List. 73. Prawdziwe krasomowstwo powinno być zwięzłe i krótkie. Zab. 5, 80. Na wszystkie jego krasomostwa krótko powiedział, ja tego nie uczynię.

Sk. Dz. 722., N. Pam. 18, 378., Mon. 70, 533. *'KRA-SOPANI, Boh. Krasopani; Wenera; Vind. Krasniza. KRA-SORODNY, a, e, piększący, oerfd)önernb, ©d)öntyeit gebenb.

Myślę z strachem, w co pójdą słoiczki, Co krasorodne cic, okracid. przywożą barwiczki. Zab. 10, 393. Zabi. KR ASO WRON- ‘KRATZBIERST ob. Kracbierst.

KRASZĘ ob. Krasić. ‘KRASZSZY ob. KRAWACZ, a, m., Boh. kragecj noż, kragak, krogak gnyp;

(Boh. kragak garniec szeroki). KRAWALNIK, nóż szewski do roboty; bywa dwojaki, krzywy i prosty. Magier. Mskr. Krawacz, nóż, którym szewcy zwykli krajać skórę na trzewiki. Teat. 36. c, 85, ein ftneif, ©diufterfueif. KRAWA-

KA ob. Kraska.

Krasny.

‘KRASOWOLA, i, z., z Greek., Eccl. KpacoByjib, KpacoBy-jh , czara, czasza od wina w Greckich manasterach, eilte 28einfd)ale, ein SBeinntaß in ben ©riettyifctyen Slöjlern. Kra-sowola jest kubek , albo    jak Słowianie    nazywają *mirnaja    CZKI ob. Nożyczki. KRAWALNICA,    y, i., Ross. Kpon.iL—

czasza albo ‘poczerpało,    w które się    więcej    nie wlewa,    miga, deska lipowa lub olszowa, na której szewc przy-

jeno pół kwarty wina. Pim. Kam. 341.    krawa. Magier. Mskr., b(tś    ber @d)ufter.

KRATA, y, z., Lat. crates,    craticula , cf.    gród;    Ital. grata; KRAWAT, u, m., z Franc., alsztuk,    Croat. vratni rubecz;

Boh. mrjże, mfjżka; Slov.    mrjże, mreże;    Bosn.    krata, gra-    Slav. marama na vrâtu, ba^ §alêtuc^,    szyjnica. (distg. Ross.

ta, lissa, gratikula, kratikula ; Sorab. 1. leszecza, gitter; «poßaib ; Eccl. KpaBaTb, KpeBaTb, z Greek. xQaßßatog; Carn. gavtr, ommreshje; Vind. lefa, spleteniza, reshetva, Lat. grabbatus «łóżko).

omreshje, predgraja; Croat. gatre, obrovnicze, obrov, gra- KRAWADŹ, ‘KRAWĘDŹ, i, i., (Etym. krawać, krajać), bok dely, ressetnicza, ressetka, (cf. rzeszoto) ; Hung. rosté- abo brzeg wzdłuż idący ostry, bie f^arfc ®(fe ober Sflltte.

486 KRAWĘDZ1ASTY - KRAWIECTWO.

KRĄŻ - KRĄŻ Y DŁO.

Dudz. 42, Sorab. 1. kroma. Przy krawędzi góry miaste-    wiectwem się bawić; Vind. shivati, shivariti, shnidaruvati,

czko Emaus siedziało. Warg. Radź. 455. Na krawędziach    fdmetbent; Ross. nopi'HaîKHTb.

przepaści nogami stawali. Olw. Ow. 406. Pojrzyj-no na *KRĄŻ, ężu , m., krąg, ukrążenie, ber , bte Bewegung krawędź kominka, a przeczytaj tam owe bilety. Zab. 2,    tu bte 3htnbe ; ztąd: krężem * kręgiem, kołem, obwodem,

56. Na krawądź co postawić, na krawądź upaść. Dudz.    n. p. Mnie włos gęsty na brodę swym otacza krężem,

42. Linie, w których dwa równoległoboki przyległe    Tyś bezbrodny, niewiastą jakbyś był, nie mężem. Gaw.

schodzą się, nazywają się krawędziami wielościanu. Jak.    Siei. 375. (‘KRĄŻAĆ Cn. Th. « krajać, drobić. Wlod.

Math, i, 454, Gall. arêtes. — Krawądź łóżka *letra łóżko-    Boh.    krauzjti rädere, secare). KRĄŻEK,    żka, m., demin.

wa. Cn. Th. bcrê 0ettenln*et, ber Seiteitranb beê 23etteÖ.    nom.    krąg, (Boh. kraużek; Hung. karika;    Ross. Kpymeitb,

Wsparł się na wygodnej kanapy krawędzi. Kras. List. 4,    Kpymoitb, Kpymeumcb; (cf. *kruż, 'krużyk;    cf. Ross. Kpy-

28. KRAWĘDZIASTY, a, e, ostry wzdłuż. Cn. Tli. KRA-    majo    karczma; KpaJKt, KpaauiKb warstwa);    Eccl. Kpymeitb,

WĘDZISTY, co krawmdź ma, labrosus. Macz., zabrzeżysty,    Kpymeicb ;    §. 4. mały okrąg, obwódek, kółko czcze, ettt

marginatus. ib.t fdjarffanttg, fcfyarfecftg.    Reiner sîretê, üranj. Krążki smolane, rodzaj wojennych

KRAWCOWY, a, e, od krawca, ©c^rtetber * ; Boh. krey-    ogniów, robione z starych porozplatanych lontów⁷, uwinię-

ćuw. — Anat. Myszka    krawcowa abo długa udowa, mus-    tych w krążek, umoczonych w smole. Jak. Art. 5, 297,

culus sartorius. Krup.    4, 433. KRAWCOWA, y, z., żo-    ^ecbfrttitje; cf. pęczki smolane. — §. 2. Kółko pełne, tana krawca, bte ©dpictbertnit ; Boh. kreyćowa, kreycjrka;    lerzyk, błażek, eine fletne (Scheibe, eilt ©rfjetbd)cn. Dawno

Sorab. 4. krawcowa, krawcżżinka; Vind. shivarza, shni- sława głosi, Ze często krążkiem za metę przenosi. Hor. darza; Slav. sàbolica;    Croat. krajachicza, svelya, szaboli-    4,45. dyskiem, 2SitrffdjCtbe. Podniesienie ciężarów w gó-

cza ; Hung. szabónć;    Rag. scivacizza, svittariza; Ross.    rę przez krążki, troclilea, to jest talerzyki grube płaskie,

nopmaa, nopnmxa. Szachrajki, korneciarki, kraw'cowe.    wielce ruchome w koło śrzodka, przez który przechodzi

Teat. 45, 48. KRAWCZYK, a, to., czeladnik krawca, ber    oś osadzona w klóbie. Rng. Dos. 2, 200, bte Pollen,

©dptetbergcfclle, SdptetberburfdK, Boh. kreyćjk. Szewczyk,    fd)en, Kloben tu einem glafd/enptge ober in einer Sliodmiube,

krawczyk, kuśnierczyk, gdy się ustroi w bławaty, porzu-    Ross. naBOHHH. Krążek nad kopytem * nadkopycie, bte

ciwszy szydło, igłę, dratew, rozumie że szlachcic. Mon.    frotte am ^ferbefyufe. Na krążki pokrajać * na talarki, in

73, 578.

KRAWIEC, wca, m., Boh. kreycj ; Slov. krąg-    ©cbetbeit fdptetbett. KRĄŻNY, a, e, krążący, kołujący, okrą-

ći ; Morav. krycjr ; Sorab. 4. krawz, krawc ; Sorab. 2.    gły, ntubeitb, fretfettb, Eccl. KpyroHOCHTe.ibHoit Wąż krą-

schlódar, scbklódar; Carn. krajâzh, resôvz, resàr, robàzh;    żncmi zakręty zatoki łuskate Wijąc, yączo się zwija na

Vind. krajazh, robazh, resovez, shivar, shnidàr, oblazhi-    dzwona garbate. Otw. Ow. 403. KRĄŻYĆ, ył, y, cz. nic-

lar; Croat. krajach, szabol, svélecz, sivàch , szuknakra-    dok., skrążyć, okrążyć dok., Boh. et Slov. krauzjti, krau-

jach, szvittar, sivecz, sivavecz; Bosn. krajaç, krojaç, scja-    żjm, krutiti, (cf. kręcić); Sorab. 2. kruźolisch; Hung. ke-

vaç, koji scije, koji scie svittu, sciavaç od sujette; Rag.    rengetem , karikalom ; Bosn. krusgiti, okrusgiti; Croat.

svittar, sciâvaz, vulg. terzia; Hung. szabo ; Slav. krajâcs,    krusim, kolobarim; Ross. upytKHTb, BCKpyauiTb; (Eccl.

terzia, sabol; Ross. nopTHOH, Eccl. nopTHbih MacTeps, (ob.    Kpyuy, KpyTto kręcę); kolić, kołować, okrążać, einett

Parć, portki), niBeitb, (cf. 'szwiec, szewc); co szaty lub    23ogett Refc^reiReit, einen $retö machen, Ijcrum freuten. Dya-

suknie robi, to jest przykrawa i zszywa, ber ©dptetber.    beł jako lew ryczący krąży, szukając kogoby pożarł. Dambr.

Krawiec igłę bierze, aby nią szył. Petr. Et. 25. Krawce,    249, ib. 464., W. 4 Retr. 5, 8. (obchodzi was. Bibl. Gd.,

gdy się zejdą, mówią o nożycach. Rej. Wiz. 447. Le-    er gebet untrer Slttfy.). Ustrz.    Trój. 34.    Człek bez uwagi

dwie krawiec w stół pięścią, aż nożyce brzęczą. Pot. Jow.    nie rozciąga myśli swojej dalej jak do    tych miejsc tylko,

405. Kiedy w stół uderzy krawiec, nożyc szukając, ozwą które go z blizka krążą. Zab. 6, 404. Minas. Gdzie przed-się nożyce. Opal. Sat. Tak krawiec kraje, jak mu mate-    tym dolina poziomym krążyła    padołem,    bóg miasta swego

ryi staje. Teat. 20, 99. Zabi. Z. S. 50. (cf. piędzią się    stanowi osadę. Dsalmod. 46.    Pieniądze    krążą, bieżą, bieg

mierzyć). U krawca zawsze zdarta suknia, a u szewca    czyli kurs mają, baö ©elb läuft tint. KRĄŻYĆ się, wkoło

dziurawy bót. Rys. Ad. 09. Krawca za kowala obiesić *    obracać, ftd) tlt bte IRunbe bewegen, fretfett. Kiedy w hucie

niewinnego skarać, winnego puścić. Cn. Ad. 565. (cf.    dym czarny, znaczy, że po piecu tak słaby krąży się ogień,

sprawa jak w Osieku). KRAWIECKI, a, ie, od krawie-    że nawet swego strawić nie zdoła dymu. Torz. 118. —

etwa, ©djnetber*, @d)netberl;>aitbmerf$ * ; Boh. kreyćowsky;    §. Wałęsać się, ftd; Ijenimtretben. Bez pozwolenia star-

Croat. krajachki, sivaezki, svelzki, svelni, szabólzki; Rag.    szych na świecie się krążą. Klon. Wor. 48. KRĄŻENIE,

svittarski; Slav. krajâcski; Vind. shivarski; Ross, nopmanin.    ia , n., subst. verb., kołowanie, baS Umlaufen tttt Greife,

Towarzysz rzemiesła krawieckiego. Baz. Hst. ZS. krawczyk,    ba§ ßtrcultveit ; Boh. zâpolj ; Carn. ovink, savink, vink;

ettt ©djnetbergefelle. Człowiek professyi krawieckiej. Teat.    Hung. korèngo ; Ross. Kpymeme, Kpyrooôpameme ; Eccl.

44,87. Warsztat krawiecki Boh. kreyćowna; Ross. uiBajib-    Kpymajio, KpyroxomÆeftie. Rzeka do nawigacyi trudna i

Ha. KRAWIECTWO, a, n., (Boli. kreyćostwj; Vind. shy-    niepospieszna dla wielkiego krążenia i nawrotów. Boter.

varia, shivaria); rzemiosło krawieckie, ba3 ©djltelberfmnb*    459. Przez żyły dzieje się krwi krążenie czyli cyrkula-

roerî. Krawiectwo nie szuka więcej naczynia do uszycia    cya. Zool. 8. Krążenie pieniędzy, ber ©elbumlauf, obieg,

sukni, jedno igły, nożyc, nici, łokcia.... Petr. Ek. 448.,    bieg, kurs. ‘KRĄŹYDŁO, a, n., Boh. krużidlo ; Slov.

Hrbst. Odp. Pp., Glicz. Wych. H 1 b., Mon. 74, 162. Kra-    kraużidlo; Ross. Kpymaio ; Eccl. Kßftffituio ; cyrkiel, instru-

ment. KRAŻYSKO, a, n., krąg szpetny niezgrabny, dite unförmliche Śdjetbennmbmtg, Ross. npyacHme.

Pochodź, pod słowem Krąg.

KRCIĆ, KRCZĘ ob. Chrzcić.

*KRCICA, y, z., czarna kapusta, jarmusz abo broskiew', krcicą lekarze zowią, brassica. Mącz., ©djttKtrjfo&I.

KRCINY ob. Chrzciny. KRCZYCA ob. Krzczyca.

KREACYA, yi, z., transi., robienie kogo czym, mianowanie, obieranie, bte (Ertnnhïung, (Ernennung. Wiek trzynasty dal Europie różnych królów kreacyi papiezkićj. Nar. Hst. 4, 352. KREATURA, y, z., KREATURKA, i, i., demin,, utwór, n. p. Osobliwa jakaś kreatura. Teat. 29. b, 12. osobliwsze stworzenie, (Vind. kreatura, stvar, stvarje). — Transi. Kreatura czyja kto. Cn. Th., jemmtbeS (Erefltur. Kreatury źle często oddają kreatorom. Lub. Roz. 37. [ob. Kreować).

KRECIANY, KREDZIANY, a, e, z krety. Cn. Th., non treibe; Vind. kridast. Grunt czerwonawy na osadzie kredzianćj. N. Pam. 16, 90. Wzgórek kredziany. ib. 21, 516. KRE-CIA5TY, KREDZIASTY, a, e, do kredy podobny, treiben* ähnlich, (cf* krecisty). Ziemia tam jest wapienna albo kredziasta. N. Pam. 21, 316.

KRĘCIĆ, *KRACIĆ, ił, i

Wtnben. Człowiek kłamliwy, jakoby śliski a zwity wąż, w rozmaite się kręgi zwija a rozwija, kręci się w ogniwa rozmaite. Weresz. Reg. 115. Dam mu taki trunek, po którymby się kręcił jak wąż. Mon. 73, 256. Jak pijany do koła się kręci. Teat. 12, 119. Kręci się jak fryga na miejscu. Mon. 73, 325. Skaczą, tańcują, kręcą się do koła. Zab. 13, 25. Gawdz. Czemu się Waść kręcisz, niby na zawiasie, szast, szast, jaki mi Francuz. Teat. 45. c, 5. Wicher, gdy się krąci, Prochem ziemskim dziwnie mąci. Ryb. Ps. 61. Ross. KyTim, Kyqy. Powietrze się w tumany kręci przez kurzawę. Przyb. Milt.

53.    Ze łzą kręcącą się w oku, tuli ją do piersi. Przyb. Ab. 186. Odwracasz oczy, łza ci się w nich kręci. Teat. 44, 56. Łzy mu się z radości po oczach kręcą. ib. 10,.

cz. niedok., Boh, krautjti; Rag. krêtati, krênuti movere ; Bosn. krechjati, kretati, sukati (cf. sukno) ; Croal. szukati, szuchem , vinuti ( cf. wić, winąć), vertiti (cf. wdercić), kretati, krćchem, kretam agito; Dal. krćchem, kretati ; Sorab. 2. kschużisch; Sorab. 1. zdżimam, fukam ; Carn. sukam; Vind. fukati, vertiti; Eccl. KpyTH), Kpyny; Ross. BcpHyTb, Beprbra ; (cf. G er. Mttiett) ; w krąg co obracać, przeginać w koło, toczyć, brehett, tu bte Jiuitbe herum brefien, mtttben, Minuten. §. a) kręcić co * kręcić nitkę, witkę, drot, sidła. Ld. Cała jego zabawa pipkę palić, wąsy kręcić. Mon. 73, 154. Nici kręcić, [Ross. cyutiTŁ, cyuy ; Eccl. Cynara, cyKy,.(cf. sukno). — Figur. Mów, a nie kręć wici, Chcę wszystkiego dochodzić, jak kłębka po nici. Treb. S. M. 126. Teat. 31, 29. ib. 22, 98. wybiegi, wykręty robić; Ross. bhihtl , BH.iŁiiyTb, CßHJbHyTb , [ob. Szaławiła). Trzeba było szalbierować, łgać, urywać, kręcić. Teat. 19. c, 68. cf. pleść koszałki, opałki, ®rcliem)eit madjeit. — §. b) Kręcić czym * obracać i lam i sam w koło, fiut tutb fier brehett, etwas) brekitb bewegen. Człowiek jest zdziebłkiem, co im wicher kręci, drzewem z korzenia wykręconym. Rej. Post. E e 3. Koniowi to popuszcza, to nim w koło kręci. P. Kchan. Orl. 1, 89. Kręcić nożem, kijem, szpadą, świdrem. Tr. (cf. wiercić). — Figur. Czemuż

jej. JabL Tel. 102. — b) Głowa się kręci

54.    Przebóg, coź mi bez zdrowia, choć na majestacie, Pan się kręci na puchu, chłop zasnął na macie. Nar. Dz. 2, 66. wierci się, nie mogąc zasnąć, er lOĆtljt ftd) im Sette fierunt. — fig. Kręci się jak piskorz. Cn. Ad. 364. jak mucha w ukropie. Pot. Syl. 466. Ani mnie tam, ani sam; w takiejem rńewoli Kręcę się, niby piskorz lub pijawka w soli. Zegl. Ad. 5. er brellt Ultb min* bet ftd) tnie ein 3t«I, (tnie ein fetfifer). Kręci się, jak ono iste w przyrębli. Rys. Ad. 26. Kręć się, figluj jak raczysz, Abyś miał w sidełka twoje Wolne wprawić serce moje, Tego nigdy nie obaczysz. Past. Fid. 128. Pytano go się; on się kręcił; przyciśniony powiedział. Sk. Dz. 426. [ob. kręcić wici; Rag. vargljati, vartjetti). Kręcę się, obracam się z frasunku. Cn. Th. [Ross. KpyuHHa frasunek). W głowie się kręci * snuje, roi, e§ gefli mir im fôopfe herum. A propo tego, póki mi się w głowie kręci, Muszę sobie w pulares wpisać dla pamięci. Zabł. Fir. 48. Toż się samo kręci w mojej myśli, co i w two-

głowie się

verb., n. p. kręcenie nici, Ross. Kpyqeme, cyueińe ; Eccl. cynattie, baö (Drehen, baś Bnmmmt; [Ross, npymma frasunek). — §. Kręcenie na wątrobie, brzydliwość, nau-sea. Volck. 596. Rebelfett Lekarstwo przeciwko brzydzeniu i czczeniu i kręceniu na sercu. Sienn. 472. t. j. przeciw nudności, ckliwości. KRĘC1CIEL , a , m., kręcący, kręcić zwyczajny, ein (Dreier, (Rag. krêtalaz, kré-nitegl motor). KRĘCICIELKA, i, z., KRĘCICKA, bte ®re* hertnn. Jakaż to zalotnica, kręcicka! Mon. 71, 485. KRĘCIDŁO, a, n., narzędzie od kręcenia, ein (DreljwerŁ

487

K R A Ż Y S K 0 - KRĘCIĆ.

L    L

KRĘCENIE - K R Ę C I D Ł 0.

kręci » zawraca się, ber $opf mirb fd)nmtbeltg, brebenb. Nad przerwą i przepaścią głowa się kręci. Pilch. Sen. 178. Pozagrzewali czupryny bogowie, I w nieśmiertelnej już się kręci głowie. JabŁ Ez. 34. — Phys, et moral. Kręci mu się wino w głowie. Tr. Urwij po drodze garść ciemierzycy, Bo mi się we łbie coś kręci. Kniaź. Poez. 1, 136. Psysze głowę strach niezwykły suszy, Mózg jej się kręci. Morszt. 57. Długo tu już spokojna głowa nie może być, Zawzdy by młode piwo musi się w niej kręcić. Rej. Wiz. 90. (burzyć, wzburzać się). — 2) Kręcić się koło kogo abo czego * uwijać się, fid) tummeln, ge* fd)dfttg tfimt. Wiem, że się koło wesela kręcą, to już niedarmo. Teat. 6. b, 99. Uważałem jakeś się wczoraj korni bronisz umrzeć , gdy los mną tak kręci, Coż pocznę! ło córeczek jego kręcił, ib. 22. b, 11. KRĘCENIE, subst. ah, bogowie przeciw mnie zawzięci. Min. Ryt. 1, 103.

Szczęśliwy Telemaku, choć fortuna tobą kreci. Jabł. Tel.

144. (nad tobą wydziwia, tak cię przerzuca). Niech komisarze kręcą głowami, byle na pańskie wystarczyło pleuzery. Zab. 13, 203. Kręć Maćku głową, by cię dya-beł nie usidlił. Rys. Ad. 26. — §. Kręcić rury, wiercić, twtjren. Tryna żelazna z pod pilnika albo świdra, gdzie rury kręcą. Torz. 255. — §. Kark skręcić ob. Skręcić.

KRĘCIĆ SIĘ Recipr. 1 a) obracać się w krąg, taczać się w koło, ftd) fierumbrefien, ftd) brefiett, fierurn ttńnben, ftdj

488

KRECIEL - KREDENC.

4

KREDENCERZ - KREDO.

na-

jcttg ; Boss. KpyriMO koło powroźnikowe. KRECIEL, a,

m. , (cf. krętak). Rodzaj krecielów, Cyprinus, zawiera owe chrząszcze, które pływając kręcą się w koło, i przewrócone wykręcają się w górę. Kluk. Zw. 4, 34. eine 21rt ©prtngfctfer. ‘KRĘC1LNIA, i, i., miejsce gdzie się kręcą sznury, powrozy, Ross. KpymiLHa, bte ©etlerbal)lt. KRĘCISTY, a, e, KRĘCISTO adverb., zatoczysty, kręty, kręcący się. Cn. Th. ftcft bre|enb, gcbrebt, gewunbeit, ftcfy fd)l«ngefab, gefdjlmtgdt, n. p. Kręcista rzeka. (KRĘCISTY,

a,    e, Ross. urLiOBaTHM, pełen krety, fretbtg, öülf fôretbe,

n.    p. Kręcista ziemia. Cn. Th. Kretna. Cresc.). KRĘCl-SZEK , szka, m., 1) człek pełen wybiegów, krętów, Ross. itproaeia, HpyaoicL, ein [flauer SDîcitfd;, üoll ®re* bereiten. Tr. — 2) botan. Kręciszek, ziółko kminu kra-mnernu podobne, strączki ma, jako witki kręcone, cu-minum silvestre allerum , fponifÜmtncL tttilber Kümmel. Syr. 44L KRĘCIWĄS, a, m., Mon. 75, 589. wąsy kręcący, ein ©cfynurrbartbrc&er. KRĘCONY, a, e, part. pass. verb. kręcić, gebrcl;t, Eccl. KpyaeHhiu, iMCTeHbiH. Kręcony na nici, Ross. cynenwii; Eccl. cynaiibifi. Kręcony na drot Ross. bpyneiiWM. Włosy kręcone wdzięcznemi kryją skronie kędziorami. Rast. Fid. 68. Lew idzie przed tych bestyj wojskiem niezliczonym, Sprawując je jak hetman ogonem kręconym. Banial. J. 2. Schód kręcony, cochlea. Cn. Syn. 191. eilte Söenbcltreppe; Sorab. 1. wihyitć zkhod. — Fig. tr. A ta Anielka , ten kręcony dyabełek. Trat. 22.

b,    55. (szczwana, przebiegła). KRĘCZ , u , m., Zakręcenia abo załomienia i zakrzywienia głowy, Graec. ćmuO-o-Tovla, gdy się w tył abo w bok głowa twarzą obraca , kreczem zowiemy. Syr. 740. et 478. et 331. et 117, 122. ftVpftierbrelptng. (KRÈCZET ob. Krzeczot). KRĘCZYNKA, i, £., ziele Janowiec, genista. Sienn. 72. ©eittffe, ^frie» menfrmtt.

Pochodź, od słowa kręcić: krety, kręto, krętoglow, krętorog, kończatokręty ; dokręcać, dokręcić', nakręcać, nakręcić; okręcać, okręt, okrętowy, okrętnik, okręcik; okrucieństwo, okrutny; odkręcać', pokręcać', podkręcać; przekręcać ; przykręcać ; rozkręcać ; skręcić ; skręt, krzątać się, skrzętny, okrzętny, skrzętność , skrzatać się-, ukręcić; wykręt, wykrętarz, wykręcić; zakręt, zakręcić, zakrzątnąć.

KREDA ob. Kreta.

KREDENC, KREDENS, u, m., z Łac.— *§. 1) Kredencyalny list, świadectwa na piśmie, list otwarty z zaleceniem jakiej osoby. Wlod., list wiarodajny; Vend, verodajezhnu pifmu, ber (Erebeitjbrtef, berô 23eglaubigung3fcf)reiben. Kazał król pisać instrukeyą i kredenc do Barzego. Gorn. Dz. 139. Pot. Syl. 390. Kazał bóg Mojżeszowi do siebie na górę przyjść, i stawiać go urzędnikiem nad ludem swoim, uczynił mu kredens u wszystkich, puszczając go pod obłok. Sk. Źyiu. 1, 332. t. j. kredyt. Cn. Th. Jezus apostołów uczy, jakiby ‘kredenc mieli mieć nauki swojej, t. j. czymby mieli twierdzić powieść swoje. Sekl. 43. — §. 2 a) Kredenc, Kredencya, yi, i., srebra stołowe, albo szafa na srebra stołowe. Wiod., służba, kuchenna tablica , abacus. Mącz. (liai. credenza) ; ber (Srebenjtt)cb , ©cfyenf* ttfcfy. Boh. kredenenik, kredenenj stul ; Slov. poćetny stuł; Vind. postraniza; Garn. postrànza, oshlôpnek; Rag.

spremma, spremmiza; Bosn. peharni stół; Dal. peharni sztol; Hang. poharszuk, (cf. puhar) ; Ross. 6y<perb, cita-TepTHaa ; Eccl. cpeópoxpaHH.inine. Kredens był przy drzwiach tacami, puharami, dzbanami srebrnemi i zło-cistemi ozdobny. Kras. Rod. 1, 6. Potoczył się na kredens, i wszystkie potłukł śklanki. Teat. 43. c, 76. — §. Kredens, izba, w której kredens, b«3 (SrebenSJtmmer. Lotka charcica weszła do kredensu, i natłukła różnych rzeczy. Tent. 19. b, 54. — §. Bez kredensu » bez kreden-sowania, że kredencerz nie skosztował sam wprzód, nim puhar podawał, n. p. Prosił Skirgajła do swego folwarku Humen; tamże gdy sobie podweselił, a bez kredensu z dworzany się napijał, zadał mu on Humen truciznę. Stryjk. 468. ol/tte Seebeben, obne 3Sorfoften, obite $ortriit* feit. — bj Kredens n. p. złoty, carhesium. Cn. Th. rodzaj naczynia długiego z uchami do picia. Włod. eilt ©rcbcnj* Ded;er. KREDENCERZ, a, m., któremu powierzono służbę stołową; srebrowy. Cn. Th.; Ross. iKMHomiiMb, cku-TcpTHiiKT), ber (Srebeitjer, bein ber ©d)enf’0bcr ©rebertjftfcb mit allein itfcfygerätlje ttnb ©tlberjeitgc aitoerfraitf tff. Kreden-cerze stołowe izby nakrywali. Banial. C. 4. Uchowaj boże tam po prostu co nazwać, Gdzieby stół .nakrył chłopiec, kredencerzem zowią. Opal. Sat. 150. KREDEN-COWAĆ, KREDENSOWAĆ, ał, uje act. niedok., co komu* 1) skosztowawszy wprzód napoju lub potrawy, podawać komu. Ihdz. 42. Włod. z Wlosk. einem ©petfe intb ïraitf crebeitjeit, oorber foften, ebe man fte barretdjt. — 2) Intrans. translate: Marszałkować komu, przodem chodzić przed kim, drogę komu otwierać, kałauzować, oor jeiitaitbett oorber geben, oonoeg gefeit, ben 2Beg eröffnen. Marszałkowie królowi, gdy na publikę wychodzi, laskami swemi kredensują. Nies. 1, 250. Gdy jednych Pompe-jusz , drugich Cezar armuje, Niech Brutowi do bitwy Kato kredensuje. Bardz. Luk. 23. Jutrzenka w swoje przybrana purpury Na świat przed złotym kredensuje słońcem. Chrośc. Ow. 285. Sam osobą swą przeciwko Osmanowi wojskom swym kredensowa!. Birk. Zyg. 25. Przy podstarościm trzech sędziów kredensować maja. Vol. Leg. 7, 405 KREDENCYA ob. Kredenc 2. — KREDENCY-ALNY, KREDENSYALNY, a, e, n. p. list, świadeczny list, wiarodajny. wierzytelny, Ross. BtpinejiLHŁiH, ßtpio-mifi, ein ®rebcn$ * 33rtef, (Srebtfto, Seglanbtgungöfd;refbcn ; ob. Kredenc 1. (KREDKA ob. Krótka). KREDO, a, n., wyznanie wiary, baö ©laubeitébefemitittfL Sk. Żyw. 261. Apostołowie, nim się rozeszli, zmówili symbolum abo kredo, to jest 12 członków wiary ś. Sk. Dz. 26. W wyznaniu tym członkiem to zowiemy, cokolwiek o każdej rzeczy wedle kreda osobno wierzyć mamy. Karnk. Kat.

10. (cf. artykuły wiary). Bóstwo Chrystusowe w kredzie wyznawamy, mówiąc: wierzę w Jez. Chr. jedynego syna bożego, pana naszego, który.... Sk. Kaz. 535. Pytana była według kreda naszego, jeśli wierzy w boga ? Gorn. Dz. 6. Zjachawszy się biskupi Afrykańscy, o wierze i o kredzie kazanie Augustynowi ś. przed sobą czynić kazali. Sk. Żyw. 2, 149. Którzy Szymona Maga śladują, ci apostolskiego i Niceńskiego kreda nie wy-znawają. Biat. Rost. 3. — Prov. Potrzebny jesteś, jak

KREDYT - KRĘ GLARNIA.

KRÇGLO WAT Y - KREPAK.

489

Piłat w    kredo, (abo    w kredzie). Zabi Zbb. 86.    cf. jak    do grania w kręgle, bte Kegelbaljtt, Kegelftatte;    Carn. kêgli-

bies w    Częstochowie,    jak piąte koło u wozu, fp    ni)tl;tg,    she; Vind. zheglishe; Croat.    kugliscbe. KRĘGLOWATY,

rote baä    fünfte fRab am    Sßagen. KREDYT, u, ro.,    a) po-    a, e, — o adverb. na kształt    kręgla, fcgelarttg    ; Vind. zhe-

waga z    wiarogodności,    Vind. devernost, dovupanjost, ve-    gloviten , keglofurmast.

ruvanstvu, verimanje, savupanjost; Ross. 40ßtpie, ©rebtt, KREJCAR ob. Grajcar. KREJDOWATY ob. Kretowaty. KREJS-Slttfefyen mit ©laubroürbigfeit uerbunben. Szuka czego wiel- KAPITAN ob. Starosta cyrkularny ; Ross. KanHTaHX iicnpa-kiego, czymby kłamstwu swemu uczynił kredyt. Gorn. bhhki.

Sen. 571. Łatwiej poradzić nierostropnéj expensie, ani- KREKORAĆ, rał, krekorze, intrans. niedok., gdakać, kwo-zeli odzyskać kredyt stracony przez naganną oszczędność.    kać, gacfent, rote eilte Ipenne; Boh. krakorati ; Sluv. krako-

Zab. 16, 50. Jeżeli mi się dłużej będziesz zapierał,    râm; Croat. krakorim, kokochem ; (cf. krerać.; cf. koko-

wszystek kredyt na zawsze u mnie utracisz. Teat. 8, 104.    rykać. 'Krokoranie kuropatwy. Oiw. Ow. 511. Kokosz,

Kredyt, wiarę stracić Ross. H3BtpHTbCH, H3BtpflTŁca.    gdy zniosła jaje, to 'krokorała i gdakała. Papr. Kul L 3.

Żeby ten Jegomość się wkradł w kredyta u Pani naszej.    Nikczemnik ten cały dzień jak kokosz na gniaździe *kro-

wszystkichby nas starych powyganiał. Teat. 17, 54. Zda-    korał. Rej. Zw. 145. Umie ona jak kokosz krokorać.

wna niewiasty straciły kredyt, i nie mogą być doktorka-    Papr. Przyk. B 3. Nie wszystko to rozkosz, Chociaj

mi. W. Post. W. 3, 277. Patrząc zazdrość na twe za-    drugi krokorze chodząc by pstra kokosz. Rej. Wiz. 72.—

sługi, sławę i kredyty, ryknie. Zab. 12, 234. Sieciech    Transi. Białogłowa, kiedy radzi na dobre, chwalebnie;

nabył u Władysława wielkiego kredytu. Nar. Hst. 3, 44.    lecz gdy przy uporze, Żeby swoje przewiodła, cały dzień

— b) W handlu kredyt * wiarogodność względem zapła-    krokorze, Nie masz co chwalić. Pot. Arg. 409. Komu

cenią, ber©tebti, ben man tttt ^anbel fiat. Kredyt w han-    zła żona nad głową krokorze, W gróbby się puścił, nie

dlu pożyteczniejszy jest, niż gotowe pieniądze. Zab. 13,    tylko na morze. Pot. Syl. 38. Pot. Arg. 517. Tu żołnierz

76. Dobrze dla kupca mieć kredyt, kredyt jest połową    o żołd nad głową krokorze. Chrośc. Fars. 359. gdyra.

bogactw. Zabi Roz. 136 - 7. ztąd per exell. borg, ber KRELE ob. Grele.

na barć, lecz jeszcze nie wydłubane; poróuj. Ross. KpeMb część wrębu w Icsie, gdzie rośnie najlepsze drzewo budulcowe. 4] n. p. Za drzewo bartne , kto popsuł, zapłaci po dwie kopy groszy; za drzewo na barć wyrobione bez pszczół, kopę; a za krem bez barci, ile ich popsował, za każdy po półkopy groszy. Stał. Lit. 314. 'KREMNY, a, e, n. p.

33org, ber ©rebit, n. p. Dawanie na kredyt towarów. "KREM, u, w., [drzewo przydatne Ustrz. Alg.    277. Osobom niższego stanu na    kredyt nie

dają. Teat.    34. b, Cii. Błażej    w karczmie    na kredyt

pije po szyję, a nic nie płaci. ib. 54. b, 29. Panicze graniem na kredyt znaczne przemarnowali fortuny, ib. 13,

41. Szaleństwo przedających, że dają w kredycie To za co nic przez całe nie odbiorą życie. Hor. Sat. 184. Na

kredyt nic nie bierze u kupców, ale za gotowe pienią-    Jeśliby kto niwę rozrabiając, czyje drzewo bartne albo

dze wszystko kupuje. Mon. 66, 261. W garkuchni flaki    na barć uczynione, kremne abo z pszczołami albo i bez

jadał, a i    to czasem na kredyt.    Teat. 29. c,    20. Pra-    pszczół    opalił....    ib.    309.

wo kredytu, prosił, aby mu było    przysądzone.    Chełm. Pr.    KREMOR,    u,    w.,    kasza tarta , przecierana przez durszlak,

48. KREDYTOR, a, m., pożyczalnik, wierzyciel, (*dłu- kremor, gruca jęczmienna. Cn. Th. ©erftenfcfyleim, klejek. inik), ber ©laubiger. Zostawił wdowę w długach wielkich, Włod.

a owo kredytor abo pożyczalnik przychodząc, gdy nic u 'KREOWAĆ, z Łac., tworzyć; robić kogo czym, miano-nićj nie znajduje, synaczków jej wziął w niewolą. Sk.    wać, cretrcn, ernennen. Tr. ob. Kreatura, kreacya.

ma-

Zyw. 2, 228. W rodź. źeńsk. Kredytorka. KREDYTO- KREPA, y, ź., KREPON, u, m, z Franc, lub Włosk.,

WAĆ ob. na borg dawać, borgować komu.    terya jedwabna kędzierzawa, Kreppe, $lor; Vind. pinta;

KREDZ1ANY ob. Kreciany. KREDZIASTY ob. Kreciasty.    Carn. pazholât; Sluv. pósha ; Ross. Kpeirb, 4>jepi>, AMMKa ;

KREDZIĆ, KRĘCIĆ, cz. niedok., krętą powlec, mit Kreibe (Bosn. kerpa, karpa, krrippa * łata, plastr. ) Kreponu aitfireicfyen, Boh. krjditi.    sztuka, lustr. cel. Lit. — $. per excell. Czarna krepa,

KRĘGI ob. Krąg. KRĘGIEL, gla , m., Boh. kużelka, cf. ką-    żałobna, fcfyroarjer §lor, Trauerflor. — Fig. Noc swą krepę

dziel; Slov. koljćek; Carn. kêgl; Vind. zhegel, kegel;    czarną rozwinęła. Jabł. Ez. 104.

Sorab. 2. kegel; Croat. kuglin ; Ross. Ker.ia, (upettAeab, KRĘPA, KREMPA, y, z., gatunek klamry, narzędzie od KpeHreJb obarzanek); ber Kegel. Kręgle do grania bywa-    krępowania, Gall. crampe crampon; bfe Krampe. Zamoj-

ją olszowe; kule grabowe. Kluk. Rośl. 2, 160. Piłki    ski wziął Maximiliana z wojskiem swoim w krępy. Błaz.

granie, kreglôsv ciskanie. Petr. Pol. 2, 350. Nie znaj-    H. A 2 b. (w niewolą). — § Krępa u kapelusza, ka-

dziesz u nas kręglów, opilstwa, ni dudy. Rej. Wiz. 66.    pelusza bok, skrzydło, Sorab. 2. krumpa ; Croat. pervàz

Kręglów nastawiają w koło podle ściany, ib. 67. Gracz    kapę, bte Krampe beS <pute$, bte £)utfrflmpe.— §. Gra ja-

w kręgle. Kras. List. 2, 70. (Vind. zheglauz, kuglavez).    kaś, ein @ptel. Pojdźrnyż w krepę. Pot. Jow. 190. Ka-

Gram w kręgle, (Carn. kéglâm ; Vind. zheglati, kuglati).    zał on na trynkę, drugi ufa 'krempéj, a trzeci tuzowi.

Zawój wzgórę jakoby kręgiel zaostrzają. Paszk. Dz. 122.    Pot. Joto. 117.

KRĘGIELEK, łka, w., dem., ein fletner Kegel. Kregielek KREPAK, a, m., Karpak, Krapak, abo Tatry, pasmo gór armatny ob. Nadstawek. KRĘGIELNY, a, e, od kręgla, miedzy Polską, Węgrami i Siedmiogrodem: między Mul-

Kegel». Ross. KerejibHuił.

KRĘGLARNIA, i, £., miejsce tanami i Siedmiogrodem zowią je Bieszczadami. Dykc.

62

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

Geogr. 2, 48., Ład. H. N. 43, 44., Krom. 1. Tedy juz KRERAĆ, ‘KRYRAĆ, ał, a, inłrans. niedok., wrzesczeć jak w mieście gorzej będziem żyli, Niż na Krępaku abo na    gęsi, łabędzie, żórawie, fc^rcsjen tuie bte ©ćtnfe, ©djtüdne,

Bieszczedzie Zab. 1 5, 245. (cf. zbójcokryty Krępak). KRĘ-    fôranicfje. Gęś krera ; żórawie krerają. Dudz. 20. (v. Stru-

PACKI, a, ie, Karpacki, ©arpati(d).    kać). Żoraw' krera, gruit. Urs. Gr. 250. Toi. Saut. 89.

KREPEL, pla, m., KREPLE, ów, plur., (Cn. Th.), może    Boh. kyhati; Rag. krjêkati; Ross. et Eccl. »epaßib Kyp-

z Niem. Krapfen, îïrapffudjen, Lat. med. craphus; Yind.    auKaers; {Ross. KepHHyTt, Kepaan, o bekasach i kurach,

krąp, shakrap, krapi, pohanje, zverlje, (cf. Yind. krepe-    gdy na pypeć stękają); Garn. hrupęti, hrupim, (cf chru-

tati * cbruścieć) ; Carn. krófi; Boh. kobliha, kobliżka;    pać); Sorab. 1. rezkorzu. Łabędź krera, orzeł kwili. Toi

Bosn. skrob, jeriscte, lazagne, Sorab. 1. manzancz, té-    Saut. 45. Pies szczeka, gęś kryra , wielbłąd rże. Eraz.

kancz; (cf. Graec. xQrjm'ç). Krepie są ciasta smażone.    Jęz. H h b. KRERANIE, ia, n., subst. verb., wrzask żó-

YYiel. Kuch. 404. Weźmiesz krepel jeden. Budn. Exod.    rawi, gęsi. YYłod. ba§ ©djrepett ber $rantd)e, ©ćtnfe.

29, 23. (placek jeden. Bibl. Gd.). Krepie przasne w ole- KRES, KRYŚ, u, m., naznaczone granice, obręby, okre-ju smażone. Leop. Exod. 29,2. Radź. ib., Budn. ib.; (pla- ślenie, naznaczony koniec, cel; Carn. krâs, ber befitmttt* cki. Bibl. Gd). Masło do smażenia krepli, ciast. Huur.    te Sïretë, bte ©rdttje beê^retfeê, bte ©rctttjltnte. Yind. kriefs,

Ek. 178. Mniejsi stanowię pieką krepie, więtsi torty.    fonzhnu obernilu; Carn. kres, ©Ottnenroenbc, przesilenie

Rej. Zw. 61.    słoneczne, (Ross KpecL życie). Kres zawodniczy od któ—

KRĘPINY, u smuklerza, rozmaite ozdoby do frenzli. Magier.    rego wybiegają, meta. ib. Rozmyśl się, jaki kres bieżysz.

Mskr. bie mancherlei) SSerjtenmgen ber prangen b. b.    Rej. Zw. 129 b. Saufbabn. Około lego świeckiego za-

famentterer.    wodu, jako się ludzie pilnie starają , jako szkapy har-

KREPON ob. Krepa. KRĘPOŚG ob. Krepy. KREPOTA ob.    cują, jako je po kresu wodzą, dziwnie stroją, ib. 129 b.

Chrapota.    Bóg człowiekowi pewny kres, w którymby stał zamie-

KRĘPOWAG, ał, uje cz. niedok., skrępować dok., mocno i    rzył, i pewny cel do któregoby zmierzać miał. Żarn. Post.

ściśle zwięzywać, (cf. krępa, krumper; cf. krampe 21 big.),    3, 583. Prawdziwi pasterze ci, którzy w kresie, od

feft Jttfammen fttebeln, jnfamnten btttbett, feffeltt. propr. et lig.    pryncypała swego zamierzonym stoją. Żarn. Post. 3,541.

Piotr wiąże, Piotr krepuje, Piotr rozcina okowy. Pociej.    Nie grzeszymy, gdy w krysie zamierzonym pisma ś. sto-

421. Węzeł nas ten krępuje. Mon. 65, 254. Miłością    imy. ib. 3, 500. Opisaną mamy naukę Chrystusową,

tylu palisz i krępujesz.    Past. Fid. 85. Suszy na prze-    byśmy z krysu naszego nie występowali. Hrbst. Nauk. A 3

mian wilgoć ustępuje,    A zimno z ciepłem przymierze    b. (cf. kloba). ©rängen. Nam przystoi potrzeby    nasze

krępuje. Bardz. Boet. 144. — §. W kartach grając krę- kresami abo granicami w ewanielii zamierzonemi opisy-pować, n. p. Ten woła    pas, ów kart. ten accorde, ów    wać. YY. Post. W. 2, 360. Na tym cnota zależy,    aby-

krępuje, ten filuje, a    ów woła basta. Mon. 71, 707.    śmy żądzom pewny kres zamierzyli. Petr. Et. 96.    Chei-

K.RĘPOWANY, et dokon. SKRĘPOWANY, a, e, ściśle    wości kresu nie mają. Gorn. Dz. 119. Meta, koniec,

związany, gefefflt. Ani ruszyć się mogłem, jakby skrę- b«S ba$ dśitbe. Niedaleki krys mamy żywota nasze-powany. Jabi Tel. 47. Szczupłością tych kart skrępo-    go. Żarn. Post. 3, 781 b. Poty kres, dalej nie. Tr. Kres

wani dziś to przerwać musimy, co w przyszłej części do-    żywmta jego już przyszedł. YYys. Kat. 285. Śmierć ży-

pow'iemy. Mon. 65,227. (żenowani, określeni, ograniczę-    wota kres ludzkiego, Żeglarza port tonącego. Dar. Lot.

ni). KRĘPULEC, KREPULEC, lca, m., kołek, którym    2. Ten mniemany małżeństwa nieprzyjaciel, przysięgła-

się co krępuje. Włod., ber ^ncfftocf, ^atffnüttel, ^acfbmtgel,    bym, iż jest na kresie zrobić nieszczęśliwą jaką niewda-

bal ^acffcheit, 9îattelfd)dt.— §. Krępulec u rzeźnika, drze-    stę. Teat. 49. d, 26. Kres ukaże, kto dobrą drogą bieg

wo, na którym się wół zawiesza. Magier. Mskr. KRĘPY,    prowadzi. Sim. Sil. 94. Królestwa pewny swój kres

a, e, cielisty, tułowity, tłusty, corpulenlus. Macz., zsiadły,    mają, (fatales periodos). YYarg. Kurc. praef. Żaden z

zwięzły,    furj unb bttf, berb, ftammtg. {Rag. kruu- nas nie wie kresu żywota sw'ego. Gorn. Dz. 118. Do-

pan; Bosn. et Slav. krupan; Croat. krupën * duży, gruby;    pinał swego przez figle    i sidła, Lecz blizko kresu zer-

Eccl. KpynHUH wielki, gruby, gruboziarnisty, cf. krupy;    wały się wędzidła. Pot.    Arg. 735. (przy brzegu utonął),

cf. okropny; Boss. «pyimifi, npyneirB gruby, «pynHOBa-    Zamierzony krys. Petr.    Pol. 47. zamiar, cel, 3td, 2lb*

TbiS grubowaty, KpymrfcTi, grubieć, KpyimTHH gruboziar-    fe^en. KRESA, y, i., długa linia, dn langer ©trid), (cf.

nisty). Człowiek krępy i zwięzły ma awantaź nad bardzo    Germ, fragen, frtjjdn. 21 big.) Na kadłubie tego zwierzę-

rosłym i ociężałym. Pam. 85, 1, 1056. Człowiek zsia-    cia po obu stronach daje się widzieć kresa, linea late-

dły, krępy, marsowaty. Xiądz. 32. Ross. KpaacB, Kpa*ift;    ralis, która niby szew    jaki od głowy aż do ogona się

Yind. tersat; (Sorab. 2. krusche, kschushe tęgi); Boh.    ciągnie. Zool. 173. (ob.    Kresić, Kreślić). Kresa od ucha

slożity. Jastrzębie mają nogi krępe, mocne. Żool. 272.    przez nos aż do zębów    idąca, dowodem jest jego dziel—

Lappończyk małego wzrostu, krępy. Zool. 286. Koń zwie-    ności. Mon. 60, 405. cięga, szmara , paragraf. (KRE-

zły i krępy. Uipp. 9. Przedtym albo nic, albo nie wiele cię    SCENCYA ob. Urodzaj, ber grudjtnnicfjS, gelbfrüdjte). KRE-

znano, I krępą i cyganką czarną nazywano. Sim. Siei.    SIĆ, ob. Kreślić. KRESIGHLEB, a, m., gatunek bochen-

16. KRĘPOŚG, ści, £., tułowitość, tłustość, corpulen-    ków chleba, po uwarzeniu¹¹ pieczonego, w Prusiech;

tia. Mącz. zsiadłość, bte Rnterfe^t^ett; Boh. sloźitost; (Ross.    zkad przezwisko poety Artomiusa Krzesichleba. 23et)träge

KpymiocTb grubość).    1, 9. KRESKA, KRESKA, KRYSKA, i, i, dem. nom.

KRESKOWAĆ-KREŚLIĆ.

KREŚLIWY-KRETA.

491

ffridjeltt, burdjfłmdjeit, miśffretdjen, auélôf^eit. Co przypisze to zmazę, to kryśli, A nic godnego przecie nie wymyśli. Opal. Poet. — b) Transi. Zamierzać, w myśli układać, knować, entwerfen, fdjmieben, im Sdjtlbe führen. Przyszło im na myśl, czy on nie co złego w głowie na nich kreślił! Pot. Arg. 184. U was słyszę po ten czas każdy po swej myśli, Nie bacząc nic na boga, tak jako chce kryśli. Rej. Wiz. 183. Gdy się z sobą tak waży i wątpliwie kryśli, Pewny fortel na reszcie stanie mu na myśli Zub. 15, 15. Kniaź. Gdzie tylko zysk prywatny każdy sobie kryśli, Jużże tam o powszechnym dobru nie pomyśli. 7eut. 44. d, 61. (zamierza). KREŚLIWY, ie adv., kreślący, krzyżujący, ftridjelnb, frctfettb. Grom padem błysknym świdrzenie kreśliwie sprawiwszy, sam się niszczy. Chudk. Kost. 54. (KRESNAK. ob. Chrzesnak). KRESLOWATY, a, e, pełen kresek, t>ott Strid)dd)en, fri|* lich. Tr. KRESOWAĆ, ał, uje, act. niedok, kresy robić, kreślić, gluten ober Stridje ntadjen. KRESOWATY, a, e, pełen kres, ooU Sinien. fig. szramowaty, jerfefd, jerftaueit, n. p. Kresowaty przez pysk, przez łeb. Tr.

Pochodź, nom. kres: dokreślić, nakreślić, określać, określić, okres, określony, odkreślić; pokrćskować, pokreślić, podkreślić przekreślić; przekrćskować, przykreślić, zakreślić, zakres.

kresa * 1) linijka, eine Heine gtnie, ein Strid), ein Stridjel*

(fyen; Boh. cara, ćarka, carcicka; (cf. czary); Slov. ćarka, koma, strichla ; Sorab. schtrich, szmurga ; (Croat. kriska, resèny scgmen); Croat. trâk, trâchicz, chêrknya; Carn. potęga , potésaj, (cf. pociąg) ; Vind. raid , potesaj, potes, brasdiza, Imuga ; Ross, nepïa, nepma, nepTonna,

3anaTaa; Eccl. nepmua. Łatwiej jest niebu i ziemi przeminąć , niż jednej kresce zakonu upaść. Sekl. Lue. 16.

(not. «zwierzchnemu kulasikowi»). Ani w jednej kresce wiary nie odmienił. Sk. Dz. 652. (ani na ździebło, na linią). Na jednę kreskę odwieść go od wiary me mogli. ib. 653. Kreska w pisaniu nad głoskami z prawej ku lewej, abo z lewej ku prawej, akcent. — §. Pić na kreski. Teat. 54. b, 27., (na rejestr, na borg, na kredyt, auf bie SRedjnuttg, auf Èrebit). — 2> transi. Kreska *zda-głoska, zdanie, bierka, bic Stimme, ba3 $8otum; (Sorab. 1. pżiprostwa, wohleno ; Rag. odvjèt; Vind. pervo-la, befeda, voleperstaja; Carn. vola; Bosn. balootta). Na sejmie Rzeszy pięciu elektorów mieli w kollegium 20 kresek książąt. Pam. 85, 1, 686. Trybunały w Turczech akkomodują dekreta do starszej kryski, to jest do Rejsefen-dego. Kiok. Turk. 71. — §. melon. Stopień, granica, bie ©tu* fe. Naśladowca sprawiedliwości im więcej rośnie, więcej robi, aż wszystkie kryski sprawiedliwości przebieży. Birk.

Krz. Kaw. 25. — 3) Kreski między flakami. Kreski u koszuli, ob. Krezy, Krezki. KRESKOWAĆ, ał, uje, in-trans. niedok., 1) głoskować, kreskę swoje, zdanie czyli wotum zdawać, Rag. vjettovati, feine Stimme, fein 33otum »on fid) geben, ftimmen. Kiedy sie lud kreskuje, kréski powinny być publiczne, i to jest gruntownym demokra-cyi prawem. Mon. 68, 482. — 2) Transit. Kreską pisarską literę oznaczać, accentuiren, einen 33nd)ftaben mit einem siccent bejeidjnen. My kreskujemy samogłoski, â, ć, ó, gdy są ściśnione. Kpcz. Gr. p. 245. KREŚLIĆ; KRE-S1Ć, KRYŚLIĆ, ił, i, cz. niedokskreślić dok. Ross. et Eccl. nepnub, nepny, uepno (2 rysować); a) kreski lub linie robić, Striée ober Sinien rnadjen. Kryślał w talerz, bardzo mu markotno wszystko co słyszał. Pot. Arg.

118. Ludzi takich zwykli chłopięta przy dworze kreta pią-tnować a kresić. Glicz. Wych. B 4 b. oznaczać, beftrl*

#eln.— Kreślić, określać, opisać, betreiben, seinen.

Czarownik przyszedł i uczynił koło 1 skreślił dziwne charaktery w koło. P. Kchan. Jer. 331. Nowowierniki tak świętych rzeczy tajemnice zowią *krvślaniem albo czarami.

Hrbst. Odp. X 2. (cf. Boh. ćarowati liniować, czarować, of. Ross. nepTHTb kreślić, rysować; cf czart). Kreślić, odkreślać, odrysować, określać, mit ©trieften abreißett, be*

$cid)ncn, entwerfen. Sztukmistrz kryśląc obraz chwały, Ręce jéj mieczem nasrożył, Zwycięstwa wieniec wspaniały,

Na groźnym czele położył. N. Pam. 465. W kilku zwa-    .

żonych słowach łatwiej rzecz jest skreślić, Niźli w roz- KRĘT, u, w., kręcenie, kręcone, to co się kręci zakręca, wlekłćj mowie bez ładu i związku. Nieme. P. P. 13. zakręt. baS $re(>en, bie Drehung, Schwingung. Smoe.y dzi-(zamknać. objąć). Xiadz ‘kryśla na krzyż, albo jako mó-    wne węzły i kręty . *powi, Mania ciałem swym wyprawu-

wia, żegna ciało i krew' Chrystusową. Gil. Kat. 347.    ją. Weresz. Reg. 115. (zatoki, kręgi, koła). Zadam szy-

przeżeena, krzyżuje, krzyżem oznacza, befreu|en. — Kry-    prowi tyle w głowę krętu, ze trakt zmyli. Jabt. Tel. 12ó.

ślić nieczytelnie bazgrać, fri^eln ; Ross. qepKHyn», nep-    zawrót, 2)rebung, Scbminbel, 5Birbel. Ross. wpyreHŁ, Kpyrb.

— Î Kreślić, przekreślać, gładzić, gluzować, burc^* 1. KRETA, y, z., znaczna wyspa na morzu śrzodziemnym,

a, e,—

na

Katb.

*KREST ob. Chrzest; ob. Krzyż.

KRET, a, m., Boh. krt, krtice, krtek ; Slov. krt, krtica, krticek: Sorab. 1. knot, knoht; Sorab 2. kschet, schkret; Croat. kërt; Rag. kart, kartizza; Slov. kêrtica; Bosn. krri-tiça, kartiça, sljepi mise; Vind. kert, kertiza; Carn. kart, kert, (cf Carn. kert * 2 podagra) : Boss. et Eccl. KpOT"L, npo-THK'b, KfTbTopbiu; (cf. kryć; cf. Germ. fôrôte); * ber üJîaul* ronrf, zwierzątko podziemne, niewielkie, krępe, włos ma czarny miękki jak aksamit, ryjak podobny do świni, którym kretowiny wysypuje ; oczy maleńkie jak ziarna prosa, i to okryte włosami, zkąd dawni mniemali, że krety są ślepe. Ład H. N. 81. Żool. 332. Kret śleporody kopie się w ziemi. Tward. WL 178. Z domu się wywali, jako kret niejaki, cienia się swego boi. Birk. Ek. 28 Grzesznik bardziej nad krety ślepy. Kulig. 54. Jak może kret bez oczu widzieć promienie słoneczne! Psalmod. 47. Kre-teński arcybiskup złotym kieli- hem od Krzyżaków podna-jęty i zamroczony; wskok miły Kreteńezyk, jako kret własny, w sprawiedliwości zalsnął. Krom 671. Cretensis, ut est in proverbio , cretizavil — W cudzych ostrowidza— mi, a w swoich kretami. Pilch. Sen. 244. Ry kretowie ślepi na swe występy, a na cudze ostrowidzowie. Sekl. 27. Gatunek kretów Naddońskich Ross. c-itnemi, cit-nyui’b, cjrfcnbiuiOHOKt.

Pochodź, kretów y, kretowina, kretowisko, kretowizna.

492

KRETA - KRETKA.

KRETKOWAG-KRĘTOŚĆ.

ty do pisania, ein ©tücfdjen Kreibe jrat êdjret&en. Znaczne sperandy kretka na stole doskonale wypisał. Zab. 13, 194. Łatwiej o kre'dkç, kto złota ma dostatek. Chmiel. 1, 155. Ubogi stoły wala kredką, a bogaci złotem, srebrem, miedzią. ib. Wziąć pod krćtkę * obrachować, beregnen. Ludzie nawet zaćmienia wzięli pod krćtkę. Zab. 2, 256. Gdy się wezmą pod kredkę uszkodzenia, którym się zapobiega, pożytki zaś wynikłe, nakłady te małe są. Kluk. Rośl. 3, 315. Wziąwszy to z tamtym pod kredkę, na jedno wyjdzie. Teat. 7. c, 23. KRETKOWAĆ się, KRYTKO-WAG się « obrachować się, liczbę dawać, n. p. Opiekunowie niechaj się wcześnie według słuszności krytkują. Haur. Sk. 243. redjmen, fRedjnung ablegeit. KRETNY, a, e, krety siła mający. Cn. Th. freibig, twU Kreibe; Croat. kray-dan, pokraydan; Sorab. 1. kredowné, krćdwatć, kredoy-itć. Kretna albo wapienna ziemia mało wody i też niesmacznej w sobie miewa. Cresc. 27.

dziś Kandya. Dykc. Geogr. 2, 13. bie 3nfel Kanbta. — 2*

KRETA, KREDA, y, i., Boh. brida; Slov. kfjda; Hung' kréta; Sorab. 2. krida ; Sorab. 1. kreda; Carn. kreda» kraida, fshesh; Vind. krida, kröda ; Croat. kreda, kreta, krayda, beli lapor, bela zemlya; Boss. irbJTB; (Eccl. arto,

BanHO * wapno; cf. miałki); Lat. creta; treibe, ziemia biała, lekka, krucha i mączasta. Dykc. Med. 3, 400, biała ziemia wapienna, spiekła. Kluk. Kop. 1, 248. Ten dzień wosoły kreta namalujmy. Lib. Hor.?>8. (szczęsne dni Rzymianie białą kreską znaczyli). — Kreta, kryda u cieśli, znak sznurem zrobiony. X. Kam. — Prov. Znać jak kretę na gipsie. Cn. Ad. 1361, (cf. jak wagi na czeluściach).

Takie bajanie, chcesz napisz kreta na ścianie. Lib. Sen.

12. — Pod kretę co wziąć » w ścisły rachunek, genau beregnen. Pod kredę wziąć prawa i prerogatywy swoje, domagać się ściśle pewnej czci daniny. Zab. 7, 277. Me-tonym. Kreta * co się kreta napisało, baS mit treibe ûltfge*

Ijenb, gebrefit, gemunbeit, ftd) nmtbelnb, fdjlangelnb. Smok krętnemi pasmami łuszczyste^ zatoki Łamiąc, srogie stroił skoki, volubilibus orbibus. Zebr. Ow. 55. KRĘTO adverb., (Etym. kręcić), krętem, gebrdjt, gcnnmben, ftd) brebcnb. (Ross. npyro, BKpyTurfe za tęgo skręcone, okrutnie). Przezroczysty nurt w cieśni strumyka W tysiąc stron kręto mruczący umyka. Mon. 70, 723. Zewsząd na nich za-dmuchnie wiatr gwałtowny kręto. Przyb. Milt. 89. Strumyk z daleka słabo mruczy, i kręto ucieka. Oss. Kras. C. — §. Koło Waści kręto. Teat. 10. b, 88. ciasno, chudo, cf. kręci się jak piskorz, er ift im ©ebrćhtge. KRĘTO-DZ10B, a, m., rhinehops, ptak, ber $erfefirtfd)nabe!, eirt fßogel. Bndtk. KRĘTOGŁOW, a, m., picus lorquilla Klein., ptak wielkości skowronka, głowę zupełnie w tył wykręcić może. Zool. 265. ber 2Benbel)al8; Ross. Bepm— roBOJita, BepToineÖKa, iiMCHa. KRĘTOGŁOWY, a, e, głowę zawracający, upajający, bert Kopf oerbrefieitb, ifm bre« |enb ober fcfmmtbelttb madjertb, beraitfrfjettb. Ażeby miary Nie przebrał, dorwawszy się krętogłowćj czary, Niech pomni na Centaurów z Lapitami boje. Hor. 1, 96. Nar. KRĘ-TOLOTNY, a, e, kręcąc się ulatujący, jtdj fyititoeg Mit* felitb, tn Kreifen entfliegenb. Dvm kretolotny. Otw. Wirg. 405.

fdjrtebette, bfe Streibe, bie ŚRecfymutg. Gdy po trzecim kart KRĘTNY, a, e, kręcący się, skręcony, pokręcony, ftd) bre* daniu rachujemy kretę, on miał sto ok. Pot. Jow. 190.

(cf. kreski, na kreski brać, pić, na rejestr). — *§. Pod ‘kredę dobra wzięte, do konkursu podane; cf. kredo.

Pochodź, kreciany, krecisty, kretka, kretny, kretowy.

KRĘTAK, a, m., (Etym. kręcić); gyrinus, wodny chrząszcz; pływając w okamgnieniu różnie się wykręcać i zwracać może. Zool. 166. eine 2Irt SBafferfdfer, (cf. kręciel). KRĘ-TANINA, y, i., collective cokolwiek jest krętego, phys. et moral , zatoki, wykręty, Krümmungen, SBelibungen, ©refie* ïesjen. Jednak ten łgarz krętaniną swoją nas bawi, plecie jakby na mękach, a coraz wymowniej. Zab. 16, 151.

Nagt.; ob. Krętewiny. KRĘTEM adv., kręcąc, kręgiem, kołem, in bie Éltttbe, brefyenb. Wiry na morzu, gdzie woda się krętem wije. Pilch. Sali. 155. Harcownik toczył koniem krętem. Jabi Buk. N. 2.

KRETEŃCZANKA, i, i., niewiasta z Krety wyspy, eine ©re* łenfertmt, au3 Kanbta. Olw. Ow. 581. KRETEŃCZYK, a,

m., ein ©reter, ©retenfer, Kanbier. U dawnych Kreteńczy-kowie miani byli za ludzi bez czci i cnoty. Dykc. Geogr.

2, 13. (©reter ftnb faule Sändje. £utl).).

z KRETESEM, z KRETESZEM adverb., i krt.y nie zostawując, ze szczętem, do szczętu, zupełnie, ganj unb gar, gdnjlid).

Buntownicze plemienie z kreteszem gubią. Bals. Niedz.

1,    155. Całe ich miasto zburzył, i państwo z kreteszem KRETOMYSZ, y, i., mysz polna, sorex araneus, bte $elb*

wywrócił. Zab. 7, 192. Dawnych autorów chwałę z kre-    iWUtS, @pi|mau§, większa od myszy, kształtu kreta; prze-

tesem wywracają. Mon. 66, 806. Dowody ich z krete-    siaduje w ziemi. Zool. 353.

szem obalono. Zab. 7, 12. Niech się świat cały Nań z KRĘTOPŁOMIENNY, a, e, wybuchający w kręcące się pło-kretesem wali, Niezlękłe podeń swe nadstawi plecy. Hor.    mienie, flamitteitMufelnb. Krętopłomienna Etna. Hor. 2, 47.

2,    31. Kniaź. Przebóg co ja widzę! wszak to mój pań    Kniaź., Dudz. 19. KRĘTÓPŁOTY, a, e, koło płotów

z kretesem odarty. Zabi. Dziew. 96. Kościoł ten rozwa-    się kręcący, jattnbeMufelitb. Bluszcz kręlopłoty. Hor. 2,

lił z kretesem. Leszcz. H. S. 384. Po tej szarańczy w    270. KRĘTOPRAWNY, a, e, prawa przekręcający, ge«

polach, co było zielono, Wszystko z kretesem jakby wy-    fejjoerbrefyettb, redjtoerbreljenb. Kretoprawne odsądziwszy zwa-

golono. ib. 111. Potrzeby Leuktryjska i Mantyneńska z    dy. Hor. 2, 58. Nar., longa dijudicata lite. KRĘTOROG,

kretesem obaliły, i prawie w niwecz obróciły, potęgę Spar-    a, m., strepsiceros. Plin. 8, 53. zwierz rogów zakręconych,

tanów. Nag.    Fil.    135    Nag. Cyc.    93.    Cn. Th. ein ütljier mit gemuitbeneit Römern. KRĘTOROG1, a,

‘KRĘTEWINY,    in,    plur.    wykręty, mataniny,    (Etym.    kręcić),    ie, rectproctcor/m, zawiłych, zakręconych rogów, mit gemun«

©retyerepen.    Na    te krętewiny to    łeb    jeden    na    świecie.    benen fontem. Mon. 75, 595. Cn. Th. KRĘTOŚĆ, ści, i.,

Tent. 43. c,    24.    bie ®re^ung, ba$ ©rejjen, ber ©rab tn bem etmaS j. ei«

KRETKA, KREDKA, i, i., demin. nom. kreta «kawałek kre- ne 6d)ttur gebretit morben ift. Boh. krautiwost; (Ross. «py

KRETOSKOCZNY-KRE W'.

Ł

KREW'.

495

Boh.

przymierzu

to€tb spadzistość, przykrość, twardość, niegiętkość charakteru; okrutność). Dobroć i moc sznurów zależy od dobrej roboty i malej krętości nici. Jak. Art. 2, 228. KRĘTOSKOCZNY, a, e, w kolo skaczący, im Greife I)ü« pfenb. Krętoskoczne tany. Hor. 4, 250. KRĘTOSZ, a, ot., kręciszek, człowiek wykrętny, ein $)rel?er, SSerbre^er. Kretosz mówią polityk; ja go zwe oszustem. N. Pam. 46, 448.

KRETOWAĆ, aï, uje ad. niedok., pokretować dok. kriditi; Ross. m4>jhti> ; kreta bielić, mit treibe tünchen, «kr* fretbett. Kretowany s kreta bielony, cretatus. Cn. Th.', Slov. krjdowénÿ, krjdau zbjlany ; Hang. krétàzott. KRETOWATY, a, e, podobny do krety, kreciasty, freibtd)t, fretbeartig; Boh. kridowaty; Ross. jtKiobjuhłih. ‘Krejdowaty. Torz. 24 2.

KRETOWATY, a, e, krętny, wykrętny, moral. breljerifcb, rer« bre^enb , niefyt gerabe. Roga prosiłem, aby dal krętowatćj duszy jego uznanie. Mon. 76, 549.

KRETOW1NA, KRETOWIZNA, y, z., KRETOWISKO, a, n.. etn SDîauItuurfê^iigel; Croat. kertorovina; Carn. kertina; Vind. kertina, kertishe; Ross. Konna, Kone«ma. Krety wyrzucając ziemię w górę, wysypują owe pagórki, które kreto-winami nazywamy. Kluk. Zw. 4, 357. W każdą kreto-wine zdechłych raków nakłaść ; bo krety od smrodu tego zdychać muszą. Haur. Ek. 4 78. — 4. KRETOWY, a, e, od kreta, Boh. krtićny; Ross. npOTOBblö; SDîauItüurfÔ *. Kretowa mogiłka. Tr.

2. KRETOWY, a, e, od krety, fretbig; Ross. MiaoBŁw. Kre-towe zboże na ziemi krecistćj, jako piaskowe zboże, cre-tacea siligo. Cn. Th.

KRĘTOWZNIOSEY, a, e, kręcący się do góry, fid) fytnauf breljenb. Kark kretowzniosïv, a śpiczastomała głowa, brzuch cienki. Pilch. Sen. list. 3, 226. KRĘTOZWIEZEY, a, e, Krętozwięzłą koguta nogę kosmacizna jeży. Zab. 40, 74. Koss., krępą i okręconą, ftćimmig gebrelń. KRĘTU WETU adv. et Dudz. 50. krzętu wetu , verbis effutitiis adnumerat Cn. Th. 4023. krętowiny, wykręty, Ross. np0B04Łi; ®rc« Jjere^en. — b) Skrzątać się trzeba, baru haru, tummle bid), uwijajże się. KRĘTY, a, e, kręcony, kręcący się, gebre|t, gemunben, (id; fd;ldngclnb. (Croat. krenut s wzruszony, poruszony; Ross. Kpyibih, KpyTB zbyt mocno skręcony, przy-krospadzisty, gęsty, twardy, srogi, okrutny, KpyieHCKE trochę sztywny). Kręty sznur «bardzo kręcony, brali. Sękate i kręte drzewa. Torz. 49. (nieproste). Rluszcż kręty. Mon. 76, 204. (okręcający się). Labirynt kręty. N. Pam. 22, 407. Lepiej jest bitym i prostym iść gościńcem, niżeli kręte sobie czynić ścieżki. Pilch. Sen. list. 3, 320., Teat. 3. b, 40. Szczęścia na święcie drogi kręte, ślizkie. Kras. Mysz. 42. (cf. wężykowaty). Od ciebie rada w naj-krętszym trafunku. Zab. 40, 9. Jak. (w najzawilszym). Kręta kiszka czyli kosa, ileon. Perz. Cyr. 457. Nadmie się dziwoląg i po cielsku wijąc ogon kręty w kółko zwinie. Bardz. Trag. 405. Murzyna kręte włosy. Tr., kędzierzawe, frdufelnb, franS.

KREUJĘ ob. Kreować.

KREW' G. krwi, i., Boh. krew, ćerwenó; Slov. krew; So-rab. 4. krei, krew; Sorab. 2. krej, kschej, kschew; Vind. kri, kryv, kervje, kerv, G. kriji et kervi; Carn. kry; Cro

at. kerv, kârv, demin. kërvicza ; Bosn. krriv, karü ; Slav. kêrv; Dal. karv; Rag. kàrv; Ross, et Eccl. KffLKh, py4a, (cf. ruda), cf. Lat. cruor; Syr. OS; 4. baê Sini; jest to ów sok w żyłach żyjącego zwierzęcia okrążający. Kluk.-Zw. 4, 35. (cf. krążenie). Krew' czerwona i ciepła u wolu, u ptaków etc., czerwona ale zimna w rybach, w wężach; biała i zimna, w owadzie. Zool. 7. Śniad. Chem.. 2, 22. Lice świeże, jakoby krew' z mlekiem. Kniaź. Po-ez. 2, 4 40. jak róża, mie ©tl# Uttb 93lut. — Krew' puszczać. Perz. Lek 24 6. Slut laffen, Slber laffen; Vmd. na shili pushali, shilo odpreti, kri pustiti; Croat. silu puztiti; Slav. pustiti kêrv, otvoriti xillu ; Ross. ïiycKaîb, KiuaTb KpoBb. Nie raz krew' puściłeś dla wycieńczenia ciała,, ciąć kazałeś w żyłę. Pilch. Sen. list. 2, 452. Krwi puszczenie, n. p. Po krwi puszczeniu lepiej mu było. Perz. Lek. 244. 51berlaß ; Vind. shilnupushanje, kervopushanje ; Ross. KpoBynycKaHie, ópocafńe KpoBii ; Ecd. jKMoetneuie. Krwi puścieiel, cyrulik Ross. py40MeTb, fnn. py40MeTKa ; od puszczania krwi py40MeTHbiH, n. p. żelazko, szneper; Eccl. HJHJOctnHBO. Krew' czyszczący Ross. KpoBonncTH— TeJbHbin. Krwią zajść, krwią zachodzić, mit Slut unter« laufen, blutrünftig merben. Krwią zajście, siniec, sugillatio. Perz. Cyr. 4, 4 82, Slutrünftigfêit. Krwią kapać, ront Sin* te triefen ; (Vind. kri tozhili, kri kapati). Wykapać się do ostatniej kropli krwi; Vind. vunskervaviti, iskervaviti, iskrij— tife, vkrijtife, ftd) verbluten. Krwi z nosa płynienie. Krup. 5, 459. baö 3îafenbluten. Krwią płynąca niewiasta. Sk. Dz. 44. Płynienie ‘krfie cierpiąca. Sekt. Math. 9. krwotok cierpiąca, bie ben Slutffuff ffat. Krwią plucie. Krup. 5, 657. baë S31utfpev)en. Krwią się pocił na piersiach i ręku, zdjęty bojaźnią.    Boh. Dyab. 3,    92. er jjat    Slut    gefdjmijjt.    Dziś,

by krwią płakał, żaden    darmo nic.    Gticz. Wych. M    7 b.,

SSIut meinen, blutige grauen meinen; Slov. Bit bis krwu zapłakał, ne wiprosiś. — Słusznie się gniewasz, ale nie psuj krwi sobie. Boh. Kom. 5, 260, humoru, oerbirb bir nid)t baS    ©eblüt, rnacffe bir fein böfeä    Slut. Krew' zsiadła«

posoka.    Krew' czarna «    melankolia.    — Jabym całą    krew

wylał za niego. Teat. 49. b, 84. życiebyrn położył zań, id) mürbe mein Slut, mein geben für iÿn laffen. Dałabym funt krwi, żebym tu nie była. Teat. 9, 34. Ponieważ żywot nasz na krwi zawisł, lubo to krew' duszą nie jest, częstokroć jednak w piśmie duszą się zowie. Birk. Zyg.

23. Slut, geben, ©eele. Tam krew' wielką rozlewa, wszystko wałem pada. Bardz. Luk. 2, 23. er riefftet ein groffeâ Slutbab an. Krwi pragnący, krwożerny; Slov. krwożyżni-wy. Dziś albo ich zwojować, Albo przeszłe zwycięstwa krwią zapieczętować. Tward. Wł. 60. (śmiercią). — Ciało i krew Pańska , świętość odmienionego chleba w ciało i krew' zbawicielową. Karnk. Kat. 464. Tajemnica ciała i krwi Pańskiej. ib/y Sk. Dz. 744. ber Seib uub ba§ Silit be8 §erm. — Przymierze krwią czyją napisać obiecać kogo zabić. Dudz. 54. ein Sünbntff mit jemanbeS Slutc feffreiben, feinen £ob jur Sebingung mad)en. De vivo resecare, do krwi zarznąć. Mącz. btë aufê Slut, biä auf bie ©eele. Jeszczeć to nic, jeszcze nie do krwi Cn. Ad. 320 et 575. Nie do krwi tam było ob. kokoszą wojna. — Krew' nie woda; Rag. kàrv nije vöda; — a) Magn

127.

aestimandum minus. Cn. Ad. 364. Krew' nie woda, wojenne lekarstwo. Rys. Ad. 29. , J. Kehan. Dz. 69. — b) Krew' nie woda, krew' burzliwa. Slov. Mâ krw za néch-tami ; za paznokciami ma krew' ; gorąco kąpany; (sed cf. krewki), n. p. Widzę co krew' robi ; nie zowią jej wodą słusznie; woda zimna, krew' gorąca; możnaby ją zwać i mieczem. Birk. Zyg. 24. Oppos. Zimna krew', falteśS Ross. xWHOKpoßie ; adj. xja4HOKpoBHWH. — c) Krew' » pokrewieństwo, ród, 33lutêï>ertt>anbft^aft, 33hit. Krew' nie woda : magni aestimatur cognutio. Cn. Ad. 364. Każdy człowiek bliźni, lecz przecie krew' nie woda. Ossol. Str.

3. Przywiązanie do własnej krwi dobrze wyrażamy, mówiąc: krew' me woda (jol. Wym. 194. Ze się ociec syna nie użali! Przecież to krew', nie woda. Zabi. Zbb.

7. — Transi. Krew' « rod, pokrewieństwo, ©tflmm, 331ut, familie, ©efd)led)t. Po dziś dzień krew' Turecka tak zmieszana , że jednego nie znajdzie, który właśnie pochodzi z krwi dawnych Saracenów. Klok. Turk. 100. Na tronie Dawidowym żaden z jego krwi, ani męzkiej, ani żeńskiej już nie siedział Sk. l)z. 2. tani po mieczu, ani po ką-dzieli) Na państwo, nie po krwi, ale po cnocie wstąpił. Sk. Dz. 533. Krew, nas jednoczy. Teat. 46, 4. Me-mnon możny krwią tykał swą trony. Zab. 13, 308. Zabi. Księżna Ostrogska przy krwi się W. K. M. wychowała. (jom. Dz. 63. S. Wojciecha na Prazkię biskupstwo, jako swoję krew' Czechowie obrali. Sk. Żyw. 1, 249. (t. j. jako swego rodaka). Słabe są krwi związki, gdzie idzie o interes. Nar. Hsl. 7, 198. — 2. Botan. Smocza krew', sanguis draconis, 3)rad)Citblut, nie jest to krew', ale sok pewnego ‘Ameryckiego drzewa kapiący, zgęszczony, służy w krwotokach. Sienn. 227. Camp. Med. 534. Krup. 5, 154. Dyke. Med. 3, 406. ob. Krwawosok. — *§. Krwią morwy jagody zajuszył Antyoch elefanty. Birk. Chodk. 5. {sokiem czerwonym morwy). (KREWA w grze kartowej » więcej ok, niż gra wymaga. X Kam.) KREWOZEJSZY ob. Krewki. KHEWIEŃSTWO, a, n., pokrewieństwo, Boss. cpo4CTBO, ywimecTBO, Me 331utêberroanbtfchaft. Życzliwe serce to mi największe krewieństwo. Min. Ryt. 4, Jesteś jej i krewieństwem i rodzajem blizki. Teat.

42. d, B . tb. 54, 28 'KREWKA, i, z., krewna, Me SlutéfreunMmt. O krew'ee twojej nie zapominaj. Tr. KREWKI, a, ie, KREWCZEJSZY comp., ułomny phys. et moral., (cf. krew' burzliwa), do grzeszenia skłonny, gebrechlich, befonberś mornlffd), fehlerhaft, fünblmft, fcfwacb. Zdarz by nasze krewkie ciało Sprośną żądzą nie pałało. Groch. W.

30. O jako jest krewki a słaby i nietrwały przyrodzenia ludzkiego stan. Baz. Sk. 532 Zmiłuj się nade mną Panie, bom ci ja krewki, infirmas. W óbl. 11. *nol. t. j. rychły ku zgrzeszeniu » Ja grzeszny, ułomny i krewki, bez daru bożego powściągliwie żyć nie mogę. Sk Zyw 2, 207. Uczmy się, abyśmy także przeciw krewezejszćj braci naszej cierpliwemi byli. W. Basi. Mn. 307. KREWKOŚĆ, ści, i., — aj fizycznie, ułomność, słabość, n. p. Niewiasty od Litwy pojmane , zahaczywszy swojej krewkości niewieściej, swoich stróżów, jako mogły, biły. Stryjk. 264. Schwäche, Ohnmacht, .'ptnfäüigfett. — b) Moralna ułomność, Me moraltfdje ©ebrechltcbfeit, Schwäche, Sunbhaftigfett. Wszys

cyśmy ludzie, i mamy nasze krewkości. Teat. 33, 31. (Slov. Każdi mâ swu wlastnu krehkośt; cf. nikt bez ale; wszyscyśmy ludzie, i xiądz pleban człowiek). Wszyscy krewkości podlegli są, iż ludźmi są. Biel. Kr. 539. Grzech z krewkości i niedołężności pochodzi. Karnk. Kat. 17. KREWNIAK, a, m., zgrubiałe * spokrewiony, krewny, eilt SBlutŚnerroanMer. Poszła za krewniaka nieboszczyka Wawr-ka. Oss. Str. 1. Krewniacy. Nar. Hst. 4, 147. Krewniacy dyszą na sukcessya, jak dyabeł na dobra duszę. Teat. 32, 39. ib. 54, 8. KREWNIĆ SIĘ, ił, i, recipr. niedok., pokrewnić się dok., małżeństwem łączyć się z krwią czyją, ftch mit jemanben öerfchwägern, mit ihm »erwanbt machen. Nie chciał się krewnić Abraham z córkami Kananejczyków. Zal. H. T. 40. Skrewnienie, pokrewnienie, krwią połączenie, zbracenie, 231ut3»erbmbung, fßerbrübentng. Panie Jezu, przez twoje z nami skrewnienie, Racz nam dać na duszach naszych obżywienie. Kanc. Gd. 33. KREWNIK, a, m., człowiek temperamentu krwistego, Rag. karvnik, ber San» guinicirê. Krewnik wesół, skacze, miłuje, ściska, dałby bardzo rad każdemu, by jeno co miał. Rej. Zw. 3 b. Krewnik się urodzi z biała rumiano, ib. 6 b. — §. Ziele czarnogłów, pimpinella pratensis sanguisorba, z Łac. zowią krewnik, dla potężnego zastanawiania toku krwi zkądkol-wiek. Urzed. 274. Syr. 84. mniejsza różyczka panny Maryi, sowia strzała, ÿttnpwteUe, eine 3lrt Sccherhlume. KRE-WN0SC, ści, i., powinowactwo jednej osoby ku drugiej. Sax. Porz. 123. powinowactwo z jednej krwi. Cn. Th. con-sanguinitas; Me Sllltäberwanbifcljaft, Boh. krewnost; Vind. rodjanost ; Ross. KpoBHOCTb. Prawa krewności abo powinowactwa. Chełm. Pr. 123. By pokój zawarty potwierdzić krewnością, wziął Wratysław za małżonkę^ siostrę Bolesławową. Biel. 55. (cf. szwagrostwo). Biel. Sw. 119 b. Na powinowactwo w małżeństwach uczynione są prawa, aby żaden nie śmiał tych kresów przestępować, tak w krewności, to jest z linii ojcowskiej, jako też z powinności po żonach i mężach. Sk. Kaz. 492. Me öäterltclje 33ermanMfthaftMinie, fprzyrodność). Poczytuje ich za swą bracią, jakby z nim złączenie krewności mieli. Odym. Św. A a. KREWNY, a, e, 1 a) ode krwi, $81ut *. Boh. kre-wnj ; Rag. iskargni ; Boss. «poBHUH, py4HHMft. Krewna żyła. Cn. Th. — b) Krwisty, Mutretcj). Ludziom młodym, zwłaszcza krewnym, lekarstwo. Sienn. 479. Człowiek kompleksyi krewnej. Urzed. 400. fangumtfd). — 2. Od krewności, z jednej krwi, powinowaty, jako brat bratu. Cn. Th. 331ut$freunb ». Slov. et Boh. pribużnj ; Croat. rod-binszki; Vind. rodjaken, rodbinstven, kiri je v’ shlahti, ushlahten, poshlahten, rodjan, rodjanski ; Ross. e4HH0-KpoBHMH, cpo4HHqiH, p04CTBeHHHH. Krewny, ego , m., subst., krewniak, ber 331tlt$freunb ; Slov. krwni prâtel; Vind. kervni shlahtnik, rodjanik, rodjak, poshlahtnik, vshlah-tnik, on je meni shlahta; (cf. szlachta, ©efchlecht, cf. rodak); Croat. rodyak, rodgyak; Dal. szvoy po kervi; Bosn. rodjak, svoj, (ob. Swrój); Rag. rodjak, svooj; Slav. rodjàk ; Boss. p04CTBeHHHKTi, Cp04H4'Ł , Cp04HHK'B, CBOHCTBeHHHKTi, obs. ptMHqx, (ob. Rodzic); Eccl. iohchkt», yacHKi, (cf. jucha). Krewna, éj, i., subst., Bosn. rodięa, rodjakigna, SYoja; Rag. rodiza, svôja; Slav. rodjacsa ; Vind. kervna

KRĘŻEL - KREZY.

KREZKOWY - KROBIA.

493

wyłogi u szat. Mącz. — Crista, grzebień koguci, brzy-zy lub kryzy. Perz. Cyr. 1, 150. ber $afynenf<unnt. KREZKOWY, KRUSZKOWY, a, e, n. p. Arterya niższa kru-szkowa zaczyna sie pod arteryami nasieniowemi. Krup. 3,

shlahtniza, rodjaniza, rodjanka ; Croat. rodyakinya, rogya-kinya; Ross. po4CTBeHHHua, cp04HHua, CBOHCTBeHHHua;

Eccl. K»Kima ; Me Slutêfreunbtnn. Krewni mają między sobą spoiną krew', gdy się z jednej krwi rodzą. Sax. Porz.

123. Vind. blishna shlahta, kervna shlahta, rodjanstvu, 38, ©efrofe*.

rodjanost, rud; Carn. palta; Croat. rodbina, (cf. rodzeń- KRNĄBRNOŚĆ, ści, i., ociętność. Macz. upartość, upór, stwo); Bosn. rodbina, roçbina, rodçbina, svoita; Dal. ro- bte jpalśfkrrigfeit, ^artnacftgfeit. Boh. swemyslnost, zar-dyaczi; Ross. po4HH, cp04CTB0; Eccl. ywnqecTBO. Jeże- putilost; Slov. samoswognost, swèwolnost, (cf. swowol-liby bóg prędko do swojej chwały    powołał sworę dzia-    ność) ; Sorab.    1. nehornofcż, samohzmosznofż ; Carn.

dów, trzech stryjów, tuzin wujów,    półtory kopy ciotek,    samoglavnost,    svojoglavnost ; Vind. lastna glava, fvojo-

babek, prababek, i niezliczoną kupę innych, byłaby to volnost, lastnovolnost, lastnoumnost ; Bosn. tvardoglav-posażna dama. Teat. 7. c, 11. To    krewny, co przyjaciel.    stvo ; Ross. CTponoTHOCTb, CTponowHBOCTb, dponoTCTBO,

Fredr. Ad. 43. — Krewny per excell. stryjeczny brat.—    orypjiHBOCTb,    orypcTBO, 4ypb ; Eccl. CTfrbfihTiiKhCTBO,

Krewna * stryjeczna siostra.    f>A^Kpai|ieNiiie, HenoKopnocTb. Jeżeli przełożenie krzywdy

Pochodz. bezkrewny, krwawić, krwawnice, krwawnik, krwawny, krwawo, krwawy, krwisty, krwotok, krwotoczny, bezkrwawy, nakrwawić, pokrwawić, okrwawić, rozkrwawić, skrwawić, zakrwawić, zekrwawić, pokrewnie, skrewnić, pokrewny, pokrewieństwo, pokrewność, spokrewniać; — §. cf. krew', czerw, czerwony.

nazywać będziemy krnąbrnością, znać, iż chcemy mieć w' stanie bydlęcym poddanych. Kras. Pod. 2, 227. Trwali w krnąbrnościach swoich. Rej. Post. T. U. 3. Krnąbrność, przyczyna płaczu. Teat. 12,79 KRNĄBRNY, a, e, KRNĄBRNIE ndceib, uparty, ociętny, Ijartnficfig. Boh. swemyslny, zarpi-tily; Slov. twrdosigny, ( twardoszyjny) ; Sorab. i.

,    ,    nehornć, swoyeye mószć, samohzmósznć ; Carn. svojo-

KRĘŻEL, żela et krężla, m., KRĘZELEK, lka, m., demin.    glavn, svojovoln, (distg. swowolny) ; Vind. terdoglau, ter-

(Etym. krąg); część wyższa kądzieli, gdzie się przędziwo    douraten, satert, lastnoglaven, "fvojovolen, lastnovolen ,

zawiesza. Wind., co się wtyka ria przęślicę z kądzielą.    lastnoumen; Croat. okoten, tverdokoren ; Slav. tvêrdo-

Dudz. 42. ber Sîocfenftocf, ber 2Bocfen; (Sorab. 2. krużel,    glav, svojeglavan; Bosn. tvardoglav; Ross. CTpoimiBbiH,

kużel * kądziel; krużol, kużol bańka wodna). Naczynia do    orypjHBbift, orypHHKT,, orypt, eweBan., 5KecTOKOBbiH-

przędziwa : miądlice , kadzie], krężel, wrzeciono, potok.    hhh , óaaHiHbiH, óaaroS. Dziecko nieutulone w gniewie,

Haur. Ek. 56. Kądziel na krężel staczała , glomerabat in    krnąbrne i uparte. Hor. Sut. 205. Rej Post. H. 8. Prze-

orbes. Zebr. Ow. 127. Len na krężle, nici wić na cewki,    ciwko panu krnąbrnym a skrzętnym się stawił. 1 Leop.

Tyś nauczyła dziewki. Pot. Arg. 127. Pilnuj prządek, ze-    Kom 15 Szumne i nieutarte rogi krnąbrnego niepo-

by miasto kądzieli do kręzelka, w kieszenie nie matały    słuszeństwa przeciw tobie wznosiła. Bzów. Roi. 42. Krną-

przędziwa. Haur. Sk. 81.    brnie a spornie się opierają, i wszystkiego zbraniają.

KRÉZIASTY, KRYZIASTY, a, e, Świder nazwany kryziasty, Kosz. Lor. 33. Knnc. Gd. 215. Szczerb. Sax. 195. Krną-(à fraise), którego część półkołowa jest powyrzynana niby    brną czeladź odprawiłem; oświeceni dali się przeprzeć.

w kryzy. Jak. Art. 3, 110. ©efröfe», fraufe, frnnftg. KRE-    Kras. Pod 2, 40. KRNĄBRNIEĆ nijak, niedok., stawać

ZY, KRYZY, KRYZKI, KRYSKI, KREZKI, KRESKI, KRÜ-    się krnąbrnym, tmlêftarrifl tvcrben..

SZKI, ów, plur. ; (Boh. okruzi ; Sorab. 2. krufa, kröfi, KROATA ob. Karwat. KROACYA ob. Karwacka ziemia, kröfki ; Sorab. 1. króz, żiwotne drob; Vind. oserzhje; KROBCZANY, a, e, od krobki, @d)ad)teL / Sltdjfeit *, Tifl&U* Ross. ópbmeHKa, (cf. osierdzie); Svec. kras; Dan. kraase,    let*. Kramarka krobczana, co w krobce swój kram nosi.

kros); 4. b(t3 ©efvöfe in ben ©cbärnten; mesenterium, jest    Marz. îabnletfrainertnn. KROBECZMK, KROBNIK, KRU-

to owa skórkowata i bardzo szeroka część, która kiszki    BN1K, KRUPKARZ, a, m., §. a) kramarczyk , który w

skupione w ich zakrzywieniu utrzymuje; kształt kryzów    skrzyneczce abo w krobce kramne rzeczy nosi. Macz.y

prawie okrągły, po brzegach marszczony. Kluk. Zw. 1,    krośniarz, ein îrtlutletfWittter. Kramarzom, krupkarzom i

41. Kryski. Zool. 32., Perz. Cyr. 1, 47. Zamulenie kru-    żydom rząd nasz zapewnia w prawie obronę, a o rolni-

szków czyli słabizny brzuchowej. Krup. 5, 667. Z piersi    ku n:e myślimy. Przestr. 216. — §. b) Co krobki robi.

■wyjęte krezy i z żyłami. Bardz. Trag. 364. Sam się ży-    Cn. Th., ©djactytehnaciier. KROBIA, KRÓBKA, KRUBKA.,

łek dotyka, fata upatruje, Sam krezów w ciepłych trze-    KRUPKA, i, z., KROBECZKA, KRUBECZKA, i, i., dem,

wach rekami próbuje. Bardz. Trag. 528. — 2 > Krezy «    Boh. krabice, krabićka ; naczynie drewniane do wsypania

trepele, kołnierz płócienny marszczony, jak u żydów, lub    czego. Wtod. pudełko, puszka, eine ©d)ad)tel, eine ŚSndjfe,

też gładki dla ozdoby. Dudz. 42., Włod collare. Brud.    capsa lignea, sed ex tenui ligno, et fere rotunda, neque

Ost. D b., eine §alrfraufe, ein runber $alêfragen, #aI3ge*    ita magna. Cn. Th. Krupka, w którćj kramarze igły,

salopek, kryzów? mam bardzo piekne. Teat. 22. e, 5i. Uczy panien, jako krezy i jako bieretek szychtować. Alb. z Woj. 27. Białogłowskie wdziawszy na się krezy, podszedłem kobiety. Pot. Arg. 822. Kruszki, strój biało— głowski. Sax. Tyt. 7. Patagium, kołnierz, kruszki, albo

frofe. Czy nie potrzebuje Jejmość Dóbr. mantylków, dmi-    śpilki, z paciorkami sznury i insze brednie noszą. Pot.

Pocz. 406. Cały dzień w kramie siedzi, aż skoro się mroczy Znowu w krupkę ostatki nieprzedane kładzie, ib. Baby i matacze od miasta do miasta z swemi krobkami tułający się. Syr. 589. Urząd miałby w to wejrzeć, abjr aptekarskie słoiki, krobki, pudełka były przeszperowane-

ib. 4495. Psyche krupkę słoniową przynosi, I o farbi-    do boga. Ust. Konst. 2, 439. On na kształt gęstej chmury

czki udzielenie prosi. Morszt. 93. Krobka albo słoik ala-    wiedzie z sobą krocie. Przyb. Milt. 494.

basłrowy do chowania drogich maści. Mącz. Krobeczka, Pochodź, krotny, kilkakrotny, kilkanaście krotny etc. ; w której wiele było relikwij, nad łóżkiem wisiała. Sk. stokrotny, stokroć ; krocie, stokrocić.

Dz. 396. W krobce miał listy. Papr. Ryc. 34. Dzieje *KR0CHA ob. Krucha, Kruch.

Merope paciorki 1 na cienką je nić z krubki wybiera. KROCHMAL, u, m., z Niem. ba$ $raftmelj>l, Slmelme^K, bte Pot. Syl. 515. W krobkaoh skórzanych rzeczy przedajne @tdrfe. Jest to słowo od Niemców pożyczane i wzięte, roznoszą Grzebienie, bańki śklane, w których wódki no- a nasi to zowią skrobiem (Boh. skrob), od skrobienia sza. Paszk. Dz. 400. — *§. Drugi pan Cham się chełpą pranych chust lnianych. Syr. 957. jest to bardzo miałka

i biała mąka, która robi się bez mielenia z pszenicy. Kluk. Rosi. 3, 274. Sien. 268., Urzed. 428., Śniad. Chem., 4, 352., N. Pam. 6, 520. Krochmal zamienićby można na wyraz mączka. N. Pam. 6, 320. Krochmal mączka. Ern. 4102, Sorab. 1. żterka ; Sorab. 2 schtärka ; Croat. stćrka; Carn. shtirka ; Vind. kerfka, shtirka, togovina, togua moka; Rag. inkaseja; Ross. npaxMaib, KpyxMaab, Tpyxitfa.ïi>, CKopóiwo. KROCHMALIĆ, ił, i, cz, niedok., ukrochmalić, skrochmalić dok., krochmalem zaprawić. Boh. śkrobiti; Vind. kerfzhati, shtirkati, togati ; Ross. KpaxMajHTL, KpyxMaMTb , CKopÓHTb, HacKopÓHTL. Krochmalić , mączkować. Ern. 1102. fraftmelden, ftärfen, mît Äraftmefd ftärfen. Krochmalą prane chusty, aby tęgości nabrały. Kluk. Rośl. 3 , 279. Bławaty ukrochmalone. Gród. Dysk. F. 3 b. Rozpuść krochmal w wodzie i ukro-chmal półsetek. Przędz. 93. Półsetek na zimno krochmalony być powinien, ib. 92. Skrochmalony półsetek. ib. 92. KROCHMALIK, u, m., błękitny gatunek krochmalu, którym chusty niebiesko zaprawiają do płókania, 2Bafd)» Hau, berliner S31ati. KROCHMALNIK, a, m, który koło krochmalu chodzi, ber $raftmrl;lma(fyer, ^raftme^anbler, ©tdrfemadjer, @tärfel)aubler; Boh. skrobarka; Ross. npa-i tak XMajibiuHK'B, KpyxMa.ibiuHK’L. W rodź. zeńsk. KROCHMAL-NICA. — KROCHMALNY, a, e, krochmalowy, od krochmalu, Sîraftmeljls ; Ross. KpaxMajibHbiH . KpyxMaibHbnl, CKop-ón.ibiiufi. — §. Skrochmalony, geftärft, gefraftmeljlt. Na strętwienie zębów żuj chustkę niekrochmalną. Comp. Med. 71. Flejtuszki z białego niekrochmalnego płótna. Perz. Cyr, 1, 69. — §. Słowa krochmalne. Teat. 42. b, 55. fryzowane, strzępione, affektowane, gejiert, affectńt.

, zdobi Z bogactw, jak pstry kot, a zakryty w krobi.

Stryjk. (jon. E. 2. Kto się swym zdaniem przed inne-mi zdobi, Jest jako pstry kur, a zakryty w krobi. Rej.

Zuk 219. Więcej cię to lży, niż zdobi, Pstry kocie w krobi. Stryjk. (Jon. 4, 2. (cf. jak kania w kobieli; cf. kojec, koszałka). — §. Krobka, krupka żydowska, spółka ich między sobą, społeczna kassa, Hi) bett Silben, ble ©emeinbefaffe. Niemasz u nas miasta, w którymby nie było krupki żydowskiej. Przestr. 317.

KROĆ, KROCIE, in singul. indeclinabile; in plur. krocie,

Gen. krociów’ vel kroci; Dat. krociom; Accus, ul Gen.; lustr, krociami * kroćmi ; Loc. w krociach, w kroci. ( Sorab. i. krocz, mol; Sorab. 2. krot, rahs, mol; Carn. krat, fart, bart; Vind. krat, bart, barta; Croat. krat, put; Slav. pût; Rag. krât, pût; Eccl. npaTa) ; » a) raz, mal; n. p. jeden kroć» jeden raz; dwa kroć» dwa razy etc., dit mal, jroes) mal; Slov. gedenkrât, dwakrât, tri-kràt ; Sorab. 4. junu, dwoiży, schtyri krocz; Vind. eno-bart, enkrat; Croat. dvaput; Ross. e4HH0H<4H, 04Ha>K4U;

Eccl. ICAIIIItll|Clft , l€AHIIOI|Iil, ICAHIlOÎKftli , C4HH0KpaTH0 etc.

Gotowie Rzym z Totylą trzeci raz, a po Genseryku czwarty kroć wzięli. Stryjk. 43. Kazał go drugi raz siec, a gdy jeszcze coś hardego powiedział, trzeci raz czwarty, piąty kroć, ile razy mruczał. Sk. Zyw. 2, 258.

Nie daj się trzeci kroć upominać , ale pocznij natychmiast. Gorn. Dw. 227. Na dzień dwa kroć, i trzy kroć, i ‘czterzi kroć odzienie odmienia. Kosz. Lor. 104. Powtarzała to po kilka kroć razy. Karp. 1, 163. — Pleo-nast. > po kilka razy; albo po kilka kroć, mefutro SDîalc.

krâtit, kratkowat, ukracugi; Hung. kurtitom ; Carn. kra-tèti, kratem, krajsham ; Vind. kratkiti, pokratkiti, skra-titi, spizhlili, okraishati, pokraishati ; Croat. krattim, zkra-titi, zkrachujem, kerchim, zkerchujem; Bosn. kratiti, okratili; Rag. krotitti, ukrntitti, ukrotîvati, skrâtiti, okrâ-titi, pokrâtiti; Ross. KopoTHTt, nopony, KopoiaTŁ, yno-pOTaTb , CKOpOTaTb, yKOpOTHTL , yKOpOUHBaTb, conpa-thti> , coKpamaTb ; Eccl. Kpano, npamy, conpamaio ; Lat. curto ; liai scortare); g. 1 a) skracać, ukracać, krótkim czynić, furjett, uerfnrjen. Smutek dni moje kroci. Kulig. 8. Dobroci bozkićj wszystkokrotny wiek nie kroci. J. Kchan. Ps. 175. (trwa na wieki miłosierdzie jego. Karp. 6, 150). Gdyby się czas nie był krocił, radby król te zameczki był zniósł. Biel. 719.— §. b) transi. Hamować, krótko trzymać, (cf. krotnąć et 2 krotki); (Boh. krotjti ; Slov. skrocugi, okrocugi, skrotiti ; Sorab. 4. zkludżam; Carn. krotim; Vind. krotit, vkrotiti, okrotiti, utashiti,

496

KROĆ.

KROCHA-KROCIĆ.

Kilka kroć, einige SDłale unter jelnt. Kilkanaście kroć, gefnt ltnb einige 9Jîa!e H$ pan$ig. Kilkadziesiąt kroć, jmi* KROCIG, ił, i, cz. niedok., skrócić dok., [Boh. kratjti; Slov. fdjen jnmnjig unb fyunbert Waleń. Stokroć, Ijunbert mai.

Tysiąc kroć. Psalmod. 102, taufenb mai. Dwa kroć sto tysięcy, pe^mal Hmbert taufenb. Kilka kroć sto tysięcy» kilka razy sto tysięcy, mehrere fiunbert taufenb. Kilkanaście kroć tysięcy, jelm unb mehrere mal fmnbert taufenb. — §. b) Ztąd krocie» krocie set tysięcy, einige mal fmnbert tau» fenb, mehrere bunbert taufenb. Nie każdy, który krociami przed ślubem sławi swe dochody, tysiącami je po ślubie liczy. Teat. 47, B. Gorkim jego życzył, Nie dlatego, żeby z nią syn mój krocie liczył, Ale żem sądził, iż z nią szczęśliwym żyć będzie. Niem. P. P. 88. Mój majątek nie liczy się krociami. Teat. 43, 162. Wyb. Przed rokiem musiałeś się o szeląg turbować, Teraz kroćmi (krociami) rachujesz. Kras. Sat. 32. Polska krocie mieszkańców liczy greckodysunickićj religii. Gaz. Nar. 2,

230. Będziesz krocie rywalak miała. Teat. 52. d, 110.

Imieniem swoim i imieniem krociów obywatelów wołamy

— Kroczek, rybka mała na kroczek, cf. stopnik ; n. p. Kroczków na staw wielki nie zaraz wypuszczać, boby wyginęły; do małych raczej przesadzić sadzawek na od-rost. Haur. Ek. 141. ©ejjftfd), ©efifarpfen. KROCZENIE „

ia,    n, subst. verbi kroczyć, ba§ (Bereiten. KROCZYSTY, a, e, z wielkiem krokiem, Ross. manieran, gropfcfyritttg. Kroczysty koń ile przez dzień przepędzi. Zimor. 221.

KROGULCZY, a, e, od krogulców , ©perlier » ; (Sorab. 1. kra-wolczowć sępi). W rodzie krogulczym samice więtsze bywają i mocniejsze, niźli samcy. Cresc. 614. KRO-GULCZYK, a, m., falco columbarius, ze wszystkim podobny krogulcowi, jedno mniejszy. Kluk. Zw. 2, 305, (ob. Gołębnik), ber taubenfalf. KROGULEG, lca, m., Boh. krahugec , krahulec; Slov. krahułec; Sorab. 1. kra-wolcz ; Rag. kragùgliaz, zarnovaz ; Bosn. kragugliaę ;

(Croat. kragol * sokoł) ; Croat. krâguly; Hung. karoly, karvoly; Dal. kragulyacz, czarnovacz ; Carn. krêgûl ( * 2. dzwonek; Carn. kregulzhar * sokolnik), skópz; Vind. kra-gul, kragulzh, skopez, jastreb (cf. jastrząb'), jastran ; (cf. Vind. krogula = dzwonek); Ross. et Eccl. Kfiaroyi!, Kpe^eni (ob. Krzeczot) ; falco nisus, ber ©perber, wielkości gołębia, chwyta gołębie, wróble, skowronki. Zool. 275. cf. gniazdosz, gałęźnik. — Uwabni krogulcowie. Banial. J. 3. — Trudno przed charty ugonić wyżłowi, Stroni kro-gulec, jastrzębia się chroni, Krogulec ruszy, a jastrząb' ugoni. Bratk. C 3 b. (jeden sieje, drugi żnie).

KROIĆ ob. Krajać, (Etym. krój) KROILNICA ob. Krawalnica. KRÓJ, oju, m., (Boh. krog; Rag. krooj ; Ross. noKpoM, ob. Krajać, kroić); §. 1. krój sukni, kształt, którym jest przykrojona, ber ©djnttt in einem Äleibe, 3ufd)nitt. Krój sukien, niby to z Niemiecka. Teat. 18. b, 18. Ubrane w drogie szaty, cudzoziemskim krojem. J. Kchan. Orl. 1, 162. Jaki krój, taki strój. Rys. Ad. 19. — fig. et trans. Do tej komedyi z historyi wziąłem intrygę, i w krój Polski Japończyków przebrałem. Teat. 46. b, 2. Miał Job różną czeladź domowego kroju. Chrośc. Job. 6. Ciebie większym będę śpiewać krojem. Petr. Hor. 2, K b. not. «kształtem " sposobem». — §. 2) Krój pługowy, Boh. krogidlo, kragidlo, kragâk ; Sorab. 2. zerstawa, zerstalo, szroszlo; Vind. oraunik, raunik, zhertalu; Ross. njyjKHHKTi ; ostrze pługowe. Włod. baś pugmeffer, pugctfett, ba§ ©ed), Pugfed). Krój u sochy do orania dębowy. Kluk. Rośl. 2, 160. KROJE, herb-, trzy kroje od pługa. Kurop. 3, 27. ein SSappen. ‘KROJKA, i, i., Tr. kromka chleba, kawał, eine ©cfymtte Srott. KR0J0WN1K, a, m., kupczący towarami łokciowemi, które się krają, ber ©djttitt* ^dubler, ber einen ©dntiti^anbel füjrt. Kramarze są jedni jedwabni, drudzy płócienni, krojownicy sukien. Szczerb. Sax. 182. (ob. Sukiennik). Do miar przykładają łokcie, któremi krojownicy i insi towary swe pomiernie krają.

ib.    40.

potolashiti; Bosn. krotiti, ukrotiti ; Croat. krotim, vkro-titi; Ross. Kopim., cmhphtl; Eccl. Kpono , Kpoiny, npey-Kpomaio, noAyHpomaio); Mttbigett, Ijdmmett. Bystrość języka krócił, przez dni 40 nic nie mówił. Sk. Dz. 323.

Słowem swoim ‘dziwy krócił. 1 Leop. Syr. 45 , 2. (dzikie zwierzęta uśmierzał. 3 Leop.). (*2 Krocie * po kilka kroć mnożyć, oeröielffiltigen. Stokrocić bóg to dobrodziejstwo będzie. Tr. to jest po sto kroć nagradzać).

KRÓCICA, KRUCICA, y, z.. KROCICE, G. krocie plur., krociuchne nihy to pistoletki, Vind. pufar, mosharizh;

Ross. KapMaHHUH iwcTo.ierŁ, ©acfptjMett, £er$ero!e, pffer.

Moje szable, moje pistolety, moje krócice; gwałtu! Teat.

30. c, 50. Gdzież są kieszonkowe moje krocice? Teat.

11. b, 21. KR0C1CIEL, a, m., krócący co, t. j. hamujący, uśmierzyciel, łagodziciel, ber Sdttbtger, Sefdnfttger;

Slov. krâtil; Croat. krotitel, ukrotitel; Ross. CMHpmeJib.

Bądź krócicielem żądz swych. Chodk. Kost. 31. W redz. zeńsk. krocicielka, Croat. krotitelicza. (KROCIEŃ, tnia,

m., croton, rodzaj rośliny; do niego należy Lakmus.

Kluk. Dyke. 1, 165, SBegetritt, SBegegraś.) KRÓCIUCHNY,

KRÓCIUCZKI, KRÓCIUTKI, KRÓCIUSIEŃKI, KRÓCIUSI-NECZKI, a, ie, (adverb. finiunt in — o), intensiv, adj. krótki, gar feljr fürs; Boh. kratiekÿ, krataunkÿ; Slov. kra-tućkl ; Sorab. 1. krotusebki ; Ross. KOpoTeHLKift, nopo-TeneKt. W króciuchnym czasie wrócił się do domu.

Warg. Wal. 266. Na śnie króciuchnym przestał i czuwał nieznużenie. Pilch. Sen. 206. Króciutka szpada.

Teat. 49. b, 77. Przypomnę i to jeszcze króciuczko.

Czach. Tr. B. 4. W króciusieńkim czasie. Zab. 3, 42.

Króciusieńko mu sprawę daje o wszystkim. Star. Dw. 55,

Radź. Z. M. pr. W słowach króciusieńkich. Salin. 5, 96.

KROCZ, y, z., (Etym. krok), szłap' drobna a bardzo prędka, jak kiedy czterech młocków szybko cepami biją, pata, pata, pata, pata, ber fletne £rapp. Inszy wałach Podolski, inszy na poboczy, Sekiel, inszy co kłosem, a co chodzi z kroczy. Pot. Jow. 197. KROCZAK, a, w, koń kroczą idący, ein ©djrittgmtger, ein $ferb, ba$ einen großen ©érttt gel)t. Tr. KROCZYĆ, ył, y, intrans. niedok., Slov. króćeti; Boh. kroćiti ; Rag. krâkati, kraacem, krocitti;

Carn. korôzâm ; Vind. korazhiti. korakati ; Bosn. koraciti, stupiti (ob. Stąpać), gredem ; Croat. korachiti, koraciti, korâczam; Ross. marayTL, waran., nomanwaTL, (cf. sięgnąć), rpacTH, rpHAy) ; §• a) krok stawić, iść krokami, sporo iść, szeroko stąpać, fcfyretten, ©cljritte macfyeit, mit gropett ©dritten gellen. To kroczy, to postawa, a cicho rozpacza. Przyb. Ab. 225. Prosi go , aby z dziecięciem na ręku lekkuchno i warownie kroczył. Pot. Arg. 551.

Siny mróz ku nam kroczy, a życzliwe lato Precz się bierze, acz nierad każdy słyszy na to. Ryb. Gejl. B. 4. Jedni w tanieczku osobliwie kroczcie, Drudzy końmi swe-mi toczcie. Prot. Par. B 3 b.— §• *b) Ze coś ojcu niewolnik gniewliwemu kroczy, Kazał go bić okrutnie. Jabł. KROK, u, m., Kroczek zdrbn., Boh. krok; ^lov. krok, kro-Tel. 317. t. j. wykracza, występuje, fel)Iett, Derfefden,    cek; Vind. korak, korazhai, stopei ; Carn.    korâz , kora-

ftBertreten, ftd) »ergeben. KROCZEK, czka, w., Boh. kro-    zâj; Slav. koràk, korascaj; Bosn. koraę,    koracjaj, stu-

ćeg ; Ross. maacOKt, dem. nom., krok, ettt flehtet ©d)ntt.    paj, scesgjan ; Croat. korachaj , korak;    Dal. sztupay ;

Krzaczek jeden od drugiego na kroczek po wsadzać. Syr.    Ross. mari», noxo4Ka ; Sorab. 1. kroeżel, krotżel; 1 §■ a)

1154. Kroczkiem, nogą za nogą. Tr. ©d;ritt m ©djritt.    kroczenie, stąpanie, ber ©cf)ritt, ben matt    tÇttt. Dobrym

63

497

KRÓCICA - KROCZEK.

KROCZENIE - KROK.

Słownik Lindego wyd. 3. Tom II.

krokiem idzie. Teat. 9, 59. Strojna, gdyby do ślubu, jak paw' kroki sunie. ib. 42. c, 52. Bezpiecznie pyszna kroki stąpa poważnemi. DarJz. Trag. 375. Idzie, i on też za nią rzeźwe czyni kroki. Pot. Arg. 212. Przecz kroku w krok nie stawisz, byś na zamierzony kres co prędzej zabiegł? Kulig. 172. Dokądkolwiek pójdę, krok w krok za mną stawi. Toi. Saut. 43. Skoro nabędziesz siły, pójdź mojemi kroki, A ja ciebie wywiodę z téj kniei głębokiej. Chód. Gesn. 76. Ani krokiem w twoim domu nie postanę. Teat, 30. b, 19. Kiedy piechota postępuje krokiem przyspieszonym, to ubiega tyle dwoje, a to nazywa się krok zdwojony. Jak. Art. 2, 455. (pus redoublé). Sprawa ta idzie żółwim krokiem. Kras. Dos. 79.

30, 3. blizko się stykają, e§ ift nur ein ©cfyritt jroifdjcn geben nnb $ob. — 2j meton. Krok w ciele, rosochy, gdzie się nogi dzielą, Graec. psaopygiov. Cn. Th., ber îfyeil be$ 8etl>e3 jwifctyen ben ©cbenfeln, ber ©cfyritt; Boh. rozkroky. Ciasno mi zawsze suknie robisz, i spodnie mi w kroku pękają. Teat. 1, 82. Tak go tnie, że mu się miecz nie oprze, aż w kroku. Pot. Arg. 3. Umaczany w tym olejku płat paniom przy porodzeniu przyłożyć, począwszy od krzyżów przez krok aż do progu łona. Syr. 77. — *g. Fémorale, gacie, fartuch, krok, szorc. Macz., ein Seinfletb. KROKIEWKA, i, i., g. 1) demin. nom. Krokwa, qu. vid.—§ 2j Krokiewka » śrzodwaga, {Boh. kro-kwice). Cn. Th. 1058, bte ©cfyrottpage, ©efcroage, Slepwage.

Pochodź, nom. krok: kroczek, kroczyć, krocz, kro-

(zwolna, po woli). (Slav. koràk * noga za nogą). Transi.

Krok do czego, ein ©clfritt Jlt etrcaö, figürl. Uwielbia    czak, krokowy, krokwa, okraczać, okrakiem, pokraczać,

świat, śmiały i mądry krok Rzpltćj na dniu 3 maja uczy-    przekraczać, przekroczyć, rozkraczać, rozkroczyć, wkraczać,

niony. Gaz. Nar. 1, 163. By go żółć czarna nie przy-    wkroczyć, wykraczać, wykroczyć, zakraczać, zakroczyć.

prowadziła do jakiego złego kroku nad sobą samym; KROKODYL, a, m., (Boh. krokodyl; Slov. krokodil; Sorab. 1. mnie się zda , że on chce się zabić. Teat. 12. b, 43.    krokodil; Hung. krokodély; Vind. krokalit; Croat. et Slav.

Czynił do żenienia się z nią kroki. Teat. 46, 55. — §.    krokodil; Dal. kukudrio, kukudrilo; Bosn. kukudrigl; Bag.

kukudrió, kukudrillo; liai, coccodrillo); gatunek największej jaszczurki, zwierz wodoziemny; znajduje się w Nilu i innych rzekach blisko morza. Zool. 207, baö grocobtl, ob. Płaczobojny. KROKODYLOWY, KROKODYLI, a, e, gro» CObilS ». Judasz krokodylem całowaniem pana swego wydał. Pot. Zac. 59. (cf. jaszczurczy). Znam ja te łzy krokodylowe; krokodyl mięso zje, a nad kościami płacze. Teat. 10, 72, Vind. skaslive ali leshnive fouse.

b) Krok »stopa, w której noga krocząca stoi, ber ©efrritt, tli bem man flehet. Kto innych wybije i wyparuje z kroku, ten wart zapewne, żeby był fechmistrzem. Pam. 85,

1, 700. Zewsząd ciasno; uciekać-li czyli stać w kroku bezpiecznićjby było, trudno zgadnąć. Pilch. Sali. 184, in bemfelbeu ©cfyritfe fielen bleiben, ©ttd) galten, nidjt met» cfyen, ©tanb galten, nicht batunt laufen. Chociażby też oczywista zguba nad karkiem wisiała , wolałby jednak w kroku stanąć, niźli swoich na rzeź wydawszy, haniebną KROKORAC ob, Krekorać.

ucieczką życie unosić. Pilch. Sali. 505. Zawistnej fortunie KROKOS, u, m., szafran polny, trnlber ©afratt, zastępuje śmiało w kroku stawał.    Pilch. Sen. list. 1, 87. Potrafił    uboższym    miejsce    szafranu, crocus. Kluk.    Rośl. i, 222.

każdej przygodzie stanąć    w kroku. ib. 2, 178. Wyszedł    et 2, 250.,    Spicz.    114.,    Cresc.    223, Bosn. cjafranika ;

Garn. podlęsk; Sorab. 1. dziwa barba; Eccl. «pOKOCt; Ross. jKejiTHHHita. Nie udawaj ludziom za szafran kro-kosu. Klon. Wor. 67. — §. Krokos dziki, oset miękki, kądziel, przęślica, atradylis, bie ©pillcnbiefłel. Syr. 561. KROKOSOWY, a, e, żółty, szafranowy, fafrangelb. Broda krokosowa. J. Kchan. Fr. 62.

przeciw Konradowi Leszek; nie dotrzymał mu kroku Konrad, uchodząc do Mazowsza. Nar. Hst. 5, 180. Więcej się chłop tego boi, Co bezpiecznie w kroku stoi.

Rys. Ad. 72. Dobywszy broni, którą miał u boku, Nieprzyjaciela czekał, stojąc w kroku. P. Kchan, Jer, 113.

Znajdzie on kogo, co się odważy stanąć z nim w kroku, i swego mu dać żelaza skosztować. Boh. Kom. 4, 220. KROKOWY, a, e, od kroku , ©djritt » . Dla oszczędzenia Tyś mię zaprawiał na gromy i boje, Pierzchają nasi, ja trudnego liczenia kroków, wynaleziono zegarki krokowe, kroku dostoję. Kras. Oss.    C 3. — W tym kroku » na-    pedametres.    Łejk.    188.    Kość    krokowa »    łonowa, ba$

tychmiast, ouf ber ©telle.    Ja tej rozprawy odkładać nie    ©dwoßbettt.

.mogę, i w tym kroku chcę ją zacząć z Wc Panem. KROKSZTYNY, ów, plur, z Niem. bte iłragfłeńte, 33al(fenfłetne, Boh. Kom. 4, 254. — §. c) Krok, miara, tyle ile krok Kämpfer. Kroksztyny drewniane abo kamienne z ściany wynosi, ein ©djrttt, fo Diel alö ein ©dmlt au3mad)t. Za- wypuszczone abo przysądzone do balek. Gn. Th. KRO-wsze przy mnie, i na krok mnie nie odstąpi.    Teat.    55.    KSZTYNKI, nek,    plur.,    przy listwach,    przy    słupach

c, 12. Dzisiaj na krok z domu nie wyjdę. ib.    31. 6,52.    rzezanych, jako u    drzwi,    esowate ,    proste.    Cn.    Th. pod-

Nigdziem ani kroku z domu nie uczyniła, ib.    30. 6,    23.    stawki, podpórki.    Włod. eitt grpßeä    ©lieb ttt $öuptgejbnfe,

Krok geometryczny, miara, passus, liczy stop    pięć,    albo    ba3 einen Äragftetlt    vorftellt.

Boh, kroków ; Vind. krokla , tram , dremel ; Carn. kró-kla ; (Eccl. * Kpona ; Graec. yęóny wątek tkaczy); Ross. CTpoimo, CTpormma (cf. strop), aerejib; Eccl. cTponoße, BepxH cîpoeHia, cTponnja, nomiOKH ; 1 ) ber ©parren, $ad)fpttrrctt. Krokwy na dach budowy bywają sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 160. Dla niedbałości zgnije krokwa, a dla leniwych rąk kapać będzie do domu. 1 Leop. Ec. 10, 18.

łokci 3, calów 8. Solsk. Geom. 2, 145., Ostr. Pr. Cyw. 2, KROKWA, y, i., KROKIEW, kwi, i., KROKIEWKA dem.,

297., Haur. Ek. 24, ber geometrifdje ©djritt. Krok ma pięć stop w sobie, to jest, dwoje stąpienie. Warg. Kurc. praef. Kroków 4000 czyni milę Polską, ib. — Aliter: Krok zwyczajnie, miara, gressus, od 2 ,/₂ do 2 ²/₃ stop, tak że 8000 kroków na jedne śrzednią milę Polską rachują.

ŁeLsk. 3, ber geroöfmltdje ©dmtt. — g. Figur. Tylko krok jeden jest między żywotem a śmiercią. Bibl. Gd. 1. Sam.

K W O L.

KRÓLESTWO.

499'

FT 'TT -s rs

(wiązanie. 3 Leop.). Na wielkich krokwiach mniejsze stawiać krokiewki. Torz. 14. — §. Prov. Jakby mu w głowie spadla krokwa piąta. Pot. Syl. 507. (cf. klepka), er $at einen Sparren (jtt wenig) ju ötel. Piątej mu w rozumie krokwy nie dostaje. Pot. Arg. 67. Gdyby kto teraz widział mego pana, rozumiałby, ze mu się krokie-wka w głowie złamała. Teat. 29, 3. Krokiewki mu nie dostaje. Zab. 9, 65. — 2) Securicula, balczany bant, albo wiązana krokwa , to jest drzewo niejakie , które we-społek spaja dwie balki. Mącz. eine SSerflammenutg ; (Boh. krokewnice telamon ; Carn. krokuiza , cf. tragarz). — §. Krokwy, kozły, kobylice do rznięcia drzewa. Cn. Th. 319 et 312, *pol$böcfe. — Na szkucie krokiewki idą od wilka, i są wpuszczane w naburtę. Magier. Mskr. — §. Szańce, mające postać półksiężyców, z przyczyny podobieństwa iigury, możnaby nazwać krokiewkami. Jak. Art. 2, 502, Skansen in ©eftalt eines falben 50îont>3.

KRÓL, a, w, (Boh. kral; Slov. âl; Sorab. 1. kral; Sorab. 2. kral’; Carn. krayl ; Vind. al, krail ; Hung. kiràly; Croat. kràly ; Dal. król; Slav. krâlj ; Bom. kragl ; Rag. krâgl; Ross. nopoab, rocy4apb ; Eccl. nf>aiu», Kopoat ; (an-tiquis Kerl, Karol, heros, animosus, fortis ; Gothis et Islandis Jarl, Jerl hodie exponitur cornes. Frenzei. in Westphal. monum. 2, 2407. apud Byzantines xçâlgç, ex Armenico karol potens, valens, deducit Durich. 1, 302); §. a) ber $öntg. Greckie słowo xoîçavog przystojne jest onemu zwierzchniemu, który w panowaniu swym, nie swego, ale poddanych swych pożytku strzeże ; z tego to słowa urodził się u Węgrów kiral, u Rusi korol, u nas Lachów król. Orzech. Qu. 112. To słowo król jest prawdziwe Słowiańskie ; w Serwii panujący nazywali się w Greckim języku despota , a w swoim dyalekcie kral lub cral ; w czeskim znajdujemy słowo kral; u nas w najdawniejszych pismach Polskich nie widzimy słowa kral, ale król ; i taż sama odmiana litery o za o, jest jedną z dawnych różnic dyalektu Polskiego od Czeskiego. Czack. Pr. 77. Jedynowładzca, jeżeli wedle pewnych praw państwo rządzi, królem bywa nazwany. Modrz. Baz. 10. (cf. zwierzchni pan). Cesarz Otton Bolesława królem mianuje, i koronę na głowę sam kładzie. Krom. 65. Dzieło to nie mogło być dokonane jak przez króla ojca, króla obywatela, króla syna swéj ojczvzny. Gaz. Nar. l,v 176. Slov. król omittilur saepe, e. g. Ćeeh rex Bohem., Śwegd rex Sveciae, Uher rex Hungariae. — Prov. Królowie wielkie oczy, a długie ręce mają. Rys. Ad. 31. Nie każdy króla zna. ib. 42. — Król królów, bóg, że jest najwyższym nad wszstkiemi królmi i pany. Salin. 2, 395, Ross. BceuapL. — Ciemny ów król i książę świata tego. Rej. Post. S s 1. (czart). Lew, król zwierząt czworonogich. Zool. 312. Orła ptaszym królem zowią. Cresc. Król, raczej królowa, matka pszczół. Cresc. 598, ber 20etfer, bte ^ontgimt (ber Sîtintg) ber Stetten. (Slov. Prov. Medzi slepimi śilhawi kralom biwa ; między ślepemi rozoki królem). — \. bland. Mój królu * mój kochany, szacowny, jak cię kocham, szacuję. Ludw. Osińsk. — §. Dzień trzech królów; ob. Szczodry dzień; Slov. den troch swa-tich królów, zgeweni póna; Slav. sveta tri królja ; Croat.

szveti tri kralyi, vodokërsztje, tri królyi, zkazanye, po-kazanye, ukazanye spaszitelovo ; Hung. Viz-kereszt; Rag. vodokaorst, vodokarscte, occitovanje gospodinovo; Ross. KpemeHie, óoroflBieiiie. Wilia trzech królów Boss. coneJiBHHKTj. Zawitacie do Jezusa trzech mędrców albo trzech królów, dnia po narodzeniu trzynastego. Hrbst. Nauk. N. 6. — §. W niektórych grach, ber 5ïôntg, ttt «teureren (Spielen. Król (w szachach) z panią bierze z pojs'rzodku dwie 'poli On różną barwę a la swoje woli. J. Kchan. Dz.. 86. Księga czterech królów. Mon. 66, 437. t. j. karty, ba$ Snd) ber nier Röntge, Marten. Król między kręglami. Tr. Przystrojony Jak król żaków w dzień Gawła upstrzony. Paszk. Dz. 81. Król, gra, basilin&a. Cn. Th., ba$ fôütttgêfptel. — b) Król czerwony « pławy niewieście, miesiączki, czasy. Tr., baś 5D?onatlid)e ber SBetber. KRÓLESTWO , "a, n., Boh. kralowstwj ; Slov. królowstwj, królostwo, kralowstwo; So— rab. 2. kralejstwo; Sorab. 1. kralestwo ; Vind. kralestvu, kraluvanstvu , krailestvu ; Carn. kraylestvu, kraylevshena ; Rag. kràgljevstvo ; Croat. kralyeztvo, kralyèsztvo; DaL kralyevina; Bosn. kragljestvo, rusóg; Hung. orszóg (ob. Orszak) ; Boss. KopojeBCTBO, rocy4apcTBO ; Eccl. Kpa.ieB-ctbo, I|3(>ctkhi€; §. 1. a) kraj przez króla rządzony, ba3 ^imtgretd). Jeśli Polska królestwem jest, tedy ma króla; bo inak królestwem zwana być nie może. Orzech. Qu. 66. Wprzód królestwo, niżeli król bywa. Susz. Pieśń. 3 F. — b) Władza królewska, ba3 $öntgtl)Mtt. Rząd najlepszy jest, gdy się królestwo z kapłaństwem spaja. S/c. Dz. 1093. Królestwo boże znaczy nietylko moc onę bozką, którą ma nad wszystkiemi stworzeniami, ale też i opatrzność, którą wszystkie rzeczy sprawuje. Kucz. Kat. 3, 317. Przyjdź królestwo twoje, rządź nas tak duchem twoim, abyśmy tobie im dalej tym więcej posłuszni byli. Kat. Gd.

50. Królestwem bożym SRetcl) ®otte§, zowie pismo a) moc' wszystkiemi rzeczami rządzenia (jakoby władzą królewską); ß) opiekę sarnę i rządzenie (jakoby czynność królewską),. y) chwałę i błogosławieństwo wieczne (jakoby królestwo topograficzne). Karnk. 410. — §. *2. ubsol. Królestwo * panowanie królewskie, królowanie, bte Sîegtentttg, ba$ $0* ntgtfyum. Królestwo Salomona było królestwem pokoju. Zał. H. T. 193. Cezara królestwo świat ukochał cały. Chrośc. Luk. 2, 79, — §. 3. Transi. Ciała przyrodzone-dzielą na trzy główne klassy, albo jako zowią królestwa, bte bvep ÜJÎahtrretdje, królestwo zwierząt ÎJjterretdL królestwo roślin ^flattjettretcf), i królestwo rzeczy kopalnych, ©tetnreicf). Kluk. Kop. 1, 2. — §. ‘4. meton. Podatki nasze, które królestwem zowią, na znak poddaństwa i prawdziwego państwa, mają być płacone groszmi Prazkiemi. Herb. Stat. 82. ^ronftetter. (ob. Królewszczyzna). Promit-timus exaclionem fumalium seu poradlne, alias królestwo, ad sex annos non recipere. Vol. Leg. 1, 186. Kaz. Jag. 1457 r. — §. 5. collect. Królestwo * król z królową, tttg tutb ŚGmtgtmt, De^be śDłajeftatcn. Przystałem do króle-wica za pokojowego, wziąwszy od obojga królestwa długie napominanie. J. Ossol. Dyar. 41. Wyjazd królestwa Sycylijskich wkrótce nastąpi. Gaz. Nar. 1, 74. Przybyli do Rzymu królestwo Neapolitańscy ; po obiedzie król i królowa poszli do Ojca ś. ib. 162. Królestwo Ichmość

500 KRÓLEWIC - KRÓLEWSKO.

KRÓLE WSZGZYZNA - KRÓLIK.

z całą familią byli na operze, ib. 2, 36. KRÓLEWIC, źle 'KRÓLEWICZ, a, m., Dudz. 29. syn królewski, Vind. pervizh k’ kroni, pervorojeni kralovi fin; Boh. kralowic; Boss. KopojieBHijs, ber föniglicl;e ^rinj. Królewiczowie i królewny Polskie, dóbr ani kupnem ani zastawem nabywać nie mogły. Kras. Zb. 1, 487.— *§. Rył niejaki kró-lewic, którego sługa chorował. Sk. Kaz. 416. (wnet po-tym: królik, ein Königifcber. fi u t !>.). KRÓLEWICOWY, a, e, KRÓLEWICOWSKI, a, ie, od królewiea, ben fönt# d/en ^rtitjeit betreffend beë föniglicffen ^rtnjen; Boss. nopo-JieBinieBt. Obrano go na opiekuna królewicowego. Stryjk. 751. Wasza Królewicowska Mość. KRÓLEW1COSTWO, KRÓLE W1C0WTSTW0, a, n., godność królewicowska, bie Sßürbe beö Kronprinzen. — collect. Królewic z królewną, ber föntgl. ^rinj mit feiner ©emaf/linn. Gdy królewicowstwo przybyli do dworu, przedniejsza szlachta prezentowani im byli. Gaz. Nar. 1, 215. KRÓLEWICZEK, czka, w., domin. nom. królewic, ein junger fónigl. fflrinj. Z ukochanym i miłym królewiczkiem młodym. Birk. Kr. Kaw. 21. KRÓLEWIEC, wca, m., Boh. Kralowec, nad Preglą, stolica królestwa Pruskiego. Wyrw. Geogr. 580, Königsberg. Krzyżacy zamek u rzeki Pregle, niedaleko morza Bałtyckiego wystawiony Kinizberkiem z Niemieckiego, jakoby Królewską górą nazwali. Krom. 265., Gwagn. 398. KRÓLEWIECKI , a, ie, od Królewca , Köttigöberger *, Königs* bergçrifcf). Królewiecka akademia. Królewiecki filozof Kant. KRÓLEWiECZANIN, a, rn., z Królewca rodem, eilt Kö* nigSberger., KRÓLEWIECZANKA, i, i, eine Königsberge* rinn. KRÓLEWNA, y, z., córka królewska, Ross. nopo-aeBiia, bie föniglid/e ^rinjeffinn. Kras. Zb. 1, 487. KRÓ-LEWNICZKA, i, i., demin., n. p. Bierze królestwo, będąc królewniczką. Banial. B 2 b. — KRÓLEWNIN, a, e, od królewny, Boss. KopoaeBHHM, (föntgl) Kronprtnjefftnn *. W królewninym ubierze na ganku czekała. P. Kchan. Orl. 1, 123. Królewnine pokoje, ib. 1, 110. Trudnoby sie był na nim kto dopytał słowa, By była nie łagodna królewnina mowa. ib. 1, 23. KRÓLEWSKI, a, ie, Boh. kralowskÿ; Slov. królowski, królowsky; Sorab. 1. kralowski; Vind. kraleuski, kralestveni, kralesten , kralou ; Garn. krayleve; Slav. krâljev, krâljevski ; Cr ont. kralyevszki ; Hung. kirà-lyi ; Bosn. kragljevski ; Rag. krâgljevski, krâgljev; Ross. KopoÆeBCKifi ; od króla, föntgltcb, KöntgS*. Kanclerskie sądy mają nazwisko królewskich , że namiestniczą królewskiej władzy sądową są jurysdykcyą. Skrzet. Pr. Pol. 2, 344. Chleb Pański abo królewski zwany, z kwiatu samego mąki, z miałko wyprawnćj mąki pszenicznej i prawie chędogićj; ma dla swej wdzięczności pierwsze miejsce, bo jest najchedoższy, smaczny, zdrowy pokarm ciału dający. Syr. 938 et 936, KönigSbrot, baS fünfte, meißefte SBcißenbrot. Królewska maść, unguentum basilicum. Sienn.

344., Perz. Cyr. 2, 329. Żyła bazylika czyli królewska. Krup. 3, 72, bie KönigSaber. Królewski śpisglaz, ziarka jak srebro najczystsze z śpisglazu, z wajnsztynem i sali— trą rozpuszczonego. Sienn. 493, (ob. Królik 7. chym.), ber ©pießgla^föltig. Woda królewska, aqua regis. Krurnt. Chym. 307, kwas saletrorodnv. Sniad. Chern. 271, Kötttg§n>affer. KRÓLEWSKO, KRÓLEWSKIE*po KRÓLEWSKU adverb., föntgliiff. Kleopatra królewsko obrana przyjmuje u siebie sprawcę swego szczęścia. Bardz. Luk. 2, 18. Kanclerz ten żyje, nietylko po pańsku, lecz prawie po królewsku. N. Pum. 16, 13. Królewsko Czeski kanclerz. N. Pam. 21, 368, ber föniglidj Sôftntfôe. KRÓLEWSZCZYZNA, y, z., §. a) ein üerltefieneö fönigltcbeö îafelgnt. Królewszczyzny, dobra niegdyś stołu królewskiego, obrócone na nadgrodę zasług, i ztąd pospolicie zwane panis bene merentium ; jedne z nich były jurysdykcyą (ob. Starostwa), drugie bez niej, (ob. Tenuty). Kras. Zb. 1, 487. (cf. chlćb wysłużony). Zagrzane wspaniała miłością ojczyzny Kochały patryoty dawcę królewszczyzny. Kras. Sat. 9. — §. *b) Poradlne królewszczyzną pierwej zwano. Biel. 207. (ob. Królestwo

4. meton), Kronftener. "KRÓLIĆ, ił, i, czyn. niedok., n. p. Nie przez męzkość, Kainie, czoło królisz sępie, Znać waśń i niespokojność w twoich spraw postępie. Przyb. Ab. 23. KRÓLICZE , ęcia, »., młode królików, bflö 3un* ge ber Kaninchen. Tr. KRÓLICZEK, czka, m., demin. nom. królik, zwierzę, eilt fletlteö Kanineben; Boh. kralicek. Banial. J. 3. Króliczek cisawy. 'KRÓLICZYNIEC, ńca, m., królikarnia, eilt Kaitincbengebäge. Tr. KRÓLIK, a, m., demin. nom. król, Boh. kraljk; Slov. królik, króljćek ; Sorab. 1. kralik ; Hung. kirólyotska; Carn. kraylizhek, kray-lizhk; Vind. kralizh, krailizh , krallizhk, krallizhek ; Cro-at. kralyieh, kralyiez; Rag. kraglich ; Bosn. kraglicch; §. i. eilt Reiner König. Miały północne narody swoich osobnych królików. Nar. Hst. 2, 222. Twoi sąsiedzi, królikowie drobni, nie będą cię mogli z mojej mocy wyrwać. Baz. Sk. 545. — *|. Był niejaki królik, (ob. Królewic, eilt Köntgifd)er. 8ntty.b którego syn był niemo-cen. Leop. Joan. 4, 46. (dworzanin królewski. Bibl. Gd.). Pleban ewanielią o króliku czytał, co mu Pan syna wskrzesił , a potym prawił o zającach, lisach , królikach , (cuni-culus). Pot. Jow. 210. — §. 2. Od szóstego dnia sierpnia aż do dziesiątego królik gwiazda, którą też sercem lwiem zowią, poczyna wschodzić i ukazywać się pierwej, niźliby słońce w znak niebieskiej panny weszło. Syr. 116. baćS §er$ beö Sötnen, ber Königöftern, ein ©tern. — 1-3 a) Królik, cuniculus, Slov. kralik; Boh. krôljk; Sorab. 1. khor-nekel; Vind. hishni fez, konjel, kunez (cf. kuna); Croat. kunëcz, morzki zajeheez; Bosn. kuniça, tekuniça; Dal. kunaez; Slav. morski zèc; Ross. Kpoarntî, KopoJieicE, ep-ôohs’b; O b b. ber Kântg3(mfe; baö Kaninchen, zwierzę z postaci do zająca podobno, ale mniejsze; przebywa w norach. Zool. 537. (ob. Królikarnia, klapiernia). Nie macie jeść wielbłąda, zająca, królika. 3 Leop. Deut. 14, 7. (gieża 1 Leop.). — b) meton. Króliki » futra z królików, Kaninchenfelle. — §. 4. Węże niektóre królikami zowią od korony abo rożków na głowie. Syr. 176, bie gehörnte ©change, £u>rn* fcblange. — §. 5. Królik pliszka, motacilla régulas, Boh. kralicek; Slov. królieek, królik; Sorab. 1. kralik; Sorab. 2. feżeż (cf. czyż); Carn. pavzhèzh, stershèk; Vind. pau-zhizh ; Croat. kralyieheez; Slav. càrak; Bosn. kraglicch, strisc, orasciaę, (cf. strzyż); Ross. KopoieicB; ber Bûttnfô* ttig, z ptaków Europejskich najmniejszy. Zool. 251. — §. 6. Botan. Króliki, książki, główka ś. Jana, matecznik, stokroć wielka, ziele, bellis major, ©attfeblum, ©roßmaß*

KRÓLIKARNIA - KRÓLOWANIE.

KRÓLUJACY-KROMKA.

501

lieben. Syr. 782. — Jj. 7. Chym. Istota kruszcowa, ber tnetallurgiflty ^omg. Śpizglas prócz siarki ma także właściwą istotę kruszcową, która się zowie królikiem, regu-lus. Krumł. 212, ber ©pteßglaSfönig, (ob. Królewski śpizglas). KRÓLIKARNIA, i, z., klapiernia, umyślnie dla królików zrobione mieszkania, ein ^antnctyngetyge, eine ©arentte. Królikarnia pod Warszawą. Dykc. Geogr. 2, 180. króliczyniec. Tr. KRÓLIKOWY, a, e, od królików, $a* ntnctyn » ; Ross. KpoMKOBHH, KpojHKOBt. KRÓLOBÓJCA, y, m., morderca króla, ber StönigSmörbet\ KRÓLOBÓJ-CZYNA, y, i., bie SłimigSmorberintt. KRÓLOBÓJSKI, a, ie, KRÓLOBÓJGZY, a, e, fbnigSntorberifcty Drży na twoje 1. zuchwalstwo kraina cała, Ze ten płód królobójski z krwń 2. KROM, ‘KROMIA (Gwagn. 109. Herb. Stat. 180.) — Boh.

krom, kromę; Slov. kromę, krom, krem, kreme; (Sorab. 1. kroma margo, kray); Ross. KpOMt, oupoarb; Eccl. Kf>o-MÜ, OCBtHb, OnpHtb, IIBBOHTj, KIIH ; (Eccl. KßOMTtlUhllMH skrajniejszy, zewnętrzny; cf. krajać); praepos. reg. Gen. §. a) oprócz, okrom, wyjąwszy, außer, ausgenommen ; Vind. svu-na ; Croat. zvun toga, zvuna, zvan ; Rag. pri, prèma; Ross. CBGpx'B, pa3ßt ; Eccl. ckrhg. Któż bóg kromia pana? abo który bóg prócz boga naszego? 1 Leop. Ps. 17, 52. Krom mnie samego, Nie ma nikt, ani może mieć boga inszego. Groch. W. 17. O który siedzisz na wysokim niebie, Ja nie mam inszej nadziei krom ciebie. J. Kchan. Ps. 18. Świadectwo o tym od kogo innego kromia jej samej dane być nie może. Wys. Kat. 81. Zgoła własnego, kromia szabli a żony, nie mamy nic swego. Paszk. Dz. 12. Zaprzał się Tureckiego języka, udając, że nie umie nic, kromia Polskiego. Paszk. Dz. 25. — §. b) Bez, otyte. Kto krom żony jest, wolniejszy jest. W. Post. W. 66. Będę krom dzieci, Józef zginął, Szymon w ciemnicy, a Benjamina mi weźmiecie. Leop. Genes. 24-, 36. Krom wiary nikt zbawion nie będzie. Karnk. Kat. 23. Zbroja, która krom swej skazy, Może wytrwać wszelkie razy. J. Kchan. Ps. 6. Kto przyjaźni krom przyjaźni kładzie szacunek jaki, temu leda zysk milszy będzie, niżeli przyjaźń. Pilch. Sen. list. 59. Manna miała w sobie smak kapłuni, krom kapłuna; miała smak kuropatwy, krom kuropatwy; miała smak sarni krom sarny; osoby miała a istności rzeczy samych nie miała. Sk. Kaz. 281. — §. Kromia woli ich. Papr. Ryc. mimo. — *§. Słowacy, krom wszelkiej pamięci, krainę swoje przy górach Sarmackich trzymali. Krom. 20. od niepamiętnych czasów. — *§. Krom oczu, za oczy, tut Süden, tynter bem JRucfen, mety in bie Shtgen. W oczy człowieka chwalą, a krom oczu namówią się o nim, co chcą. Dambr. Kaz. 19. Powinność sług, aby czcili pany swre, nietylko na oczu , ale też i krom oczu. Gil. Post. 90. ‘KROMBOŻNY, a, e, — ie adverb., bezbożny, gottlo§. Ci nowi dzisiejsi bożkowie, abo raczej krombożni ludzie. Hrbst. Art. 16.

dać i pisać o królowaniu i powinności królewskiej, a insza królować. Boh. Kom. 2, 522. KRÓLUJĄCY, a, e, pa-nujący jako król, Sorab. 1. kraluwar, f. kraluwarka; Croat. kralyuyavecz; Il un g. uralkodo; Vind. kraluvauz régna-tor. ‘KRÓLOWIN, a, e, do królowy należący, ber $0» ntginn gehörig ; Garn. kraylizhne; Vind. kralizhen; Ross. KopoaeBHHï. ‘KRÓLOWY, a, e, do króla należący, $0« ItigS * ; (Carn. kraylov, ob. Królewski).

Sak. Pr obi. 215.

Karanie ‘królowe.

Pochodź, bezkrólewie, bezkrólestwo ; Krâlomoc ; Vind. Kralomozh » Jowisz. ‘KROM ob. Kram.

‘Królotnoc, Slov.

swojej wydała. Zab. 16, 305. KROLOBOJSTWO, a, n., ber SÜÖntgSmorb. KRÓLOSĘP, a, m, sęp Amerykański, wielkości kury Kalekuckiéj; dziób jego przy głowie otula szeroka pomarszczona skóra. Kluk. Zw. 2, 28, ber ©eper* fönig, tuttengeęer. KRÓLOWA, y, z., Boh. kralowa, kra-lowna, kralka ; Slov. krâlowna; Ilung. kirâlyné, kiralne azzony ; Sorab. 1. kralowna ; Sorab. 2. kralowka , kralo-wniza; Rag. kraglizza; Slav. kraljica; Bosn. kragliça; Vind. krailiza, kraliza ; Carn. krayliza ; Croat. kralyicza; Ross.

KOpojeBa, itapnua ; bte ^öntgtmt. Królowa Polska godność swoje winna królowi, którego jest małżonką. Skrzet. Pr.

Pol. 1, 120. Slov. omiltitur saepe kralowna, e. gr. Ce-chowna regina Bohemiae, Śwegdowna Sveciue, Uhrowna Hungariae. — Królowa nieba i ziemi, N. P. M. Ross.

Bcen,apnu,a, (cf. król królów). — §. Królowa w szachach Ross. «■eps’B, (cf. ferezya). Królowa czyli dama w kartach Ross. Kpaaa, (cf. kralka). — §. Ty Eurylko jesteś serca mego królową. Teat. 55, 19. panujesz w sercu moim , ©cbieterimt tnetneS $erjenS. Moja królowo, ob. mój królu! KRÓLOWAĆ, ał, uje, intrans. niedtfk., a) nad królestwem panować, Boh. kralowati, knjzjm; Vind. kra-Iuvati, krailovat;^ Carn. kraylujem; Bosn. kragljevati; Rag. krâgljevatti, stolovatti, (cf. stolica, stołować), cessarovati ;

Croat. kralyuvati, kralyujem ; Sorab. 1. kraluyu ; Eccl.

. itapioio; über ein fîomgretcfy tyrrfdjen, als $öntg regieren, ben föittgltctyn ©cepter fütyen, w ogólności panować, tyrrfetyn.

To jest królem być, nie chcieć królować, mogąc królować. Gorn. Sen. 221. Szatana zdanie: lepiej w piekle królować, niż się w niebie niżyć. Przyb. Milt. 15. —

Transi. Jehowa króluje, drżyć będą narody. Budn. Ps. 99.

1. (not. „właściwiej: zakrólował⁴)- Znajdę sobie inną boginią, która królować będzie w sercu moim. Teat. 55. b,

7. W małych ludziach grzechy królują, w panach *arcy-królują. Birk. Sk. B 2 b. — b) Transi. Królować komu » panować nad nim królewską władzą, einen alS SÎÔntg be» tyrrfetyn über regieren. Szczęśliwy ten król, który króluje wolnemu ludowi. Gaz. Nar. 1, 157. Stan. Atig. Królować a służyć narodowi, ja to jednym zowie. Dyar. Gród. 295. KROMKA, ‘KRAMKA, i, i., z Niem. bte Slrntne, Srotfrmne, Stan. Aug. — Cum Accusât. Witołd Czechów nieposłu-    okruszyna chleba, zraz urżnięty, ein ©tücf 33roty |Sorab.

sznych kościoła Rzymskiego królować się wzbraniał. Stryjk.    2. kschomiza; Ross. cp"b3Ł, cphsoieB, KpoMa, (cf. gleń

519. KRÓLOWANIE, ia, n., Boh. kralowanj; Vind. kra-    chleba). Dla kromki chleba. Pot. Jow. 37. Ukroić chle-

luvanje; subst. verb., panowanie, mianowicie królewskie,    ba rżanego kromkę. Haur.Sk.AOQ. Po okurzeniu pszczół,

bie (föttiglicty) ^Regierung. Królowanie jest pierwszą magi-    na krąmce chleba wydłubanej miodu im dawać. Haur.

straturą. Gaz. Nar. 1, 127. Stan. Aug.—Insza rzecz ga-    Ek. 140.

‘KROMLIS, u cel. Lit. ?

m., n. p. Kromlisu od postawu .... Inslr. ci konia a kropiłem batogiem, pienił się, a iść nie chciał.

Ossol. Str. 7. KROPICIEL, a, m., pokropicie!, nakrapiacz, ber KROMOŁOW, a, m., §.    a) miasto    w wojew. Krakowskim. Dyke.    ©prüder, Sluffprü^er; Boh. kropić. KROPIDŁO, a, n., KROPI-

Geogr. 2, 49, ettte    ©tflbt tu    ber 2BottP. Grafitu. — §. b)    DEŁKO, a,n., demin., Boh. kropać, kropaćek, kropidło; Sorab.

[Krumłów, miasto w    Morawii, Krumau, 2]. Przed trzy-    1. krepencza; Vind. kropilu, kropiunik, kropieunik; Garn.

dziestą lat byłem w    Czeskim    Kromołowie, Gdy zdybano    shkropilu, kropilu, kropilnek, shkrofilu, shkropilnèk; Croat.

skropiło; Rag. kropillo; Bosn. sckropillo; Ross. Kporriuo, Kpomiimo ; §. 1 a) narzędzie, n. p. kościelne do kropienia wodą święconą, ber ©preitgtuebel, 2Bet(webel. Kropidła w kościołach bywają trzmielowe. Kluk. Rośl. 2, 160. Kropidło na pokrapianie zagonów w ogrodzie * konewka ogrodnicza. Ti\, eilte ©leßfantte; Boh. kropicy konew. — b) Fig. Uciekli szalbierze, chłopi ich zewsząd naganiając kropidłem ich kijowym ze wsi swych wykurzyli. Gwagn. 107, mit beitt ^rttgel; (cf. kijem kropić). — §. 2. Botan. Kro-BpeMCiniHKt. Wincenty Kadłubek    pidło, kamyczki, tesznik , kamyk, przełomikamień , ßi-

pendula, SKotpftctubrecl), gilipcnbelfraut. Syr. 735., Kluk. Rośl. 2, 231. (Ross. Kpoimio, 40Hmna * nostrzyk). Kwiatki ma 106. Tego    starca mądrego,    pamięć wielce miła (Bo lat    jakoby kropidło, dlatego tez zowią    Panny Maryi kropidło,

trzysta żył)    żywą kroniką mu    była. JabŁ    Tel. 203. — *§.    Urzed. 145. KROPIDLNY, a, e,    od kropidła, ©prettg*

Przyjście Włochów Litwa i Żmudź ma za pewną kronikę. mebel * ; Boss. KpomnbHbW. KROPIDLNICA, KROPiEL-Stryjk. 55.    za pewne dzieje,    zdarzenie,    lub też epokę.    N1CA, y, z., Boh. kropenice; Slov.    swatenica, swatenićka ;

KRONTCZY,    a, e, od kroniki,    ßtjrontfen *.    Świadczą kro-    Vind. kropiuni kotlizh, kropilniza,    kropilni kotel ; Garn.

nicze publiki. Wad. Dan. 192. KR0N1KABSKI, a, ie,    kiferl; Rag. kropioniza, karstajka; Bosn. sckropenięa, ka-

od kronikarza, ßljnunfeiifcfyvetberS *. KRONIKARZ, a, m., co roczne dzieje pisze, Boh. kronykaf ; Ross. naMHTOim— ccifB, ber ß^rontfeitfdjretbcr. Niechaj oziębły kronikarz tysiąc w prochu zagrzebionych ksiąg pożera, aby z nich madra jaka fraszkę wycisnął.... Zab. 8, 176.

KROPELKA, KROPELEĆZKA," i, z., Boh. krupegirkaj Ross.

jednego na takowym łowię. Klon. Wor. 16.

‘KROMRAS, u, w., z Niem. fôrtutenrafd;, eitgltfdfer ïudjrafd). Towary cudzoziemskie, muchairy, saje, kromrasy. Vol. Leg. 4, 81. Małżonka że aksamit, lekce sobie ważyć I szanować te będzie kitajkę lub kromras, To jest syna twojego. . . . Opal. Sat. 25.

KROMEC ob. Kraniec.

KRONIKA, i, z., roczne dzieje, (gronie, 3afyrlmd)er; Boh. kronyka; Vind. kronika, bukve lietnego popifanja ; Boss. jtionncb latopismo, najpierwćj kronikę Polską opisał. Krom. 216. Marcin Bielski kronikę Polską własnym językiem napisał. Gwagn.

meniça svete vode, rominciça ; Croat. skropilnicza ; Ross. KpoiMJbHwaa ; naczynie do święconej wody, ber 3Setlffeffel,

n. p. Kropidlnice abo miednice do mokrych oftar. W. 3 Reg. 7, 40. Biegli do domów gorających z kropielnicą. Boh. Dyab. 2, 56. KROPIENIE, ia, n., subst. verb., bflS träufeln, b(l$ ©prettgett, 23efpreiigeit ; Eccl. upomni, Kftoiiiiiemiic. KRO-Kpamma, Kpamnifta, baö ^rôpjïetn; demin. nom. kropla,    PISTY, a,    e, kroplami spadający, kroplisty, tropfeitb, trau*

kropka; n. p. Umieram z pragnienia; choć kropelkę wo-    felttb, tropftg. Deszcz kropisty. VU. Rost. Mn. 412. KRO-

dy, a przywrócisz mi życie. Teat. 37, 14.    PKA , i* ź., demin. nom. kropla, Boh. krapka; Sorab. 1.

KROPIĄ ob. Kropla.    krebka , krepka , krepcżicżka ; Croat. kaplya, ob. Kapka,

KROPIĆ, ił, i, neutr. niedoli., Kropnąć jednotl., skropić,    kapeczka ,    eût £rÖpfdjeit. Ziemia do całego świata, nie

pokropić doli., Boh. krapeli; Sorab \. krèpu, krepiu, kre-    jest, jedno    jako kropka rosy porannej. W. Post. W. 218.

Kropka pisarska, eilt fünftdjen, eilt fllllft. Kropek nad i nie daje, aby inkaustu oszczędzać. Mon. 66, 204. Kropkami oznaczać u dołu, podkropić Ross. OTTOUHTb. — §. Kropka » plamka, punkcik odmiennego koloru, eilt £ue pfclcfyeit. Boki długie tego wołu czerwone kropki przetrząsają. Bardz. Trag. 169. — Grammat. Punkt, punkcik, ba$ fpunftum, ber fhtnft; Sorab. 1. dćpk, punkt; Slov. bodéc, bodka ; Vind. pika, piknja, nabadek, pikniza, pi-kez, vbadek; Croat. piknyà, piknyicza; Ross tomio; Eccl. cpoua, nytiKTB. Kropka, periodus, znak przestania największego. Kpcz. Gr.p.i, 45. Kropka kładzie się na końcu okresu, i jest znakiem skończonej zupełnie myśli. Kpcz. Gr. 3, p. 153. Na kropce, in periodo, przestaje się czytając najdłużej z zupełnym spuszczeniem głosu. ib. 1, p. 33. Dwie kropki, duo puncta, Slov. dwotupka, dwukropek. Kpcz. 1, 5. KROPKOWAĆ cz. niedoli., kropkami pstrzyć, cętkować, tüpfeln, punctiren, gleicfyfattt Retro* pfeln ; Ross. Tony, Haiowm,. Liście kropkowane punctata\ folia, gdy zamiast żyłek kropki wklęsłe widzieć się dają. Jundz. 2, 32. KROPKOWATY, a, e, — o adv., w kropki, punctirt, getüpfelt, Boh. kropenatÿ, kropenÿ. Kropko-

pim ; Sorab. 2. chropisch, kschopisch, kropisch; Rag. kropitti ; Croat. kropim, skropim; Vind. kropiti, kroplem;

Carn. kropim, shkropyti, kaniti, kanem , (ob. Kapnąć);

Ross. KporiHib, noKponuTb, Kpanaib, Kpanaro ; (cf. Hebr. ïjlJ? araph, stillavit);    §. 1. a) kapać, kroplami padać,

tropfen, träufeln. Skoro kropić zacznie, deszcz niewątpliwie będzie padał. Zab. 13, 78. Przestały gromy, i nie kropnął więcćj deszcz na ziemię. W. Exod. 9, 33. — b)

Transi. Do boga ‘kropi oko moje. W. Job. 16, 21. (łzy wylewa. Bibl. Gd.), płacze, tarant. — §. 2 a) Kropić, krople spuszczać, pokrapiać, träufeln, fprengett, befprettgett, Boh. kropiti. Spuśćcie niebiosa rosę z góry; a obłoki niech kropią sprawiedliwość. Dambr. Kaz. 1. Świętym mszy najmujemy abo świeczki stawiamy, obrazom ich kurzymy albo je kropiemy. Rej. Ap. 50. Racz mię pokropić miły Panie izopem. Wróbl. 119. not. „ten wiersz zawzdy kapłan przed processyą w niedzielę zaczyna, kiedy kropi“.

— b) Transi. Kijem kropić « kijem okładać , etltett (fdpntC* ren, nbf^tntereu, nudjfeu, aUmtdtfcn), fdflagett. Kropił czeladzi boki bykowcem. Zab. 8, 94. Treb. Ksiądz chłopa nie kropidłem, ale kijem kropił. Pot. Jow. 2, 83. Kropiłem

KROPLA - KROŚNIARSKI.

KROSNKA-KROSTAWY.

503

wate pole w herbie. Tr. Skowronek na piersiach kropkowaty. lui. [1. A’. 85. KROPLA, 'KROPIĄ, i, z, (Boh. krapet, krupę, krapka; Slov. krupeg, krupège, krupegka;

Hmig. tzepp ; Slnv. kàp; Vmd. kap kapla, fraga ; Cmn. srâga ; Sortib. 2. troppa ; Boss. Kponaa, Kpan.ia ; cf. krupki, ©ranpe 21blg.); 1. kapka, ein Tropfen. Kto zliczy mokre Wisły krople? Kulig. 17. Letko kapiące krople.

Otw. Ow. 581. Oto narodowie jako kropla z wiaderka

poczytane są. Leop. Jes. 40, 15. Twardy kamień, wżdy SIEŃKO, a, »., miasto w wojew. Krak. Dykc. Geogr. 2.

50, ente ©tabt im fôrafanifcben. KROSNO, a, n., — §. 1. księstwo i miasto Szląska dolnego. Wyrw. Geogr. 237, (Eroffen tn ©cbleften ; Sorab. 2. Krosza, Kroszna. — §. 2. Miasto w ziemi Sanockiej. Dykc. Geogr. 2, 50, tn ©alt* den. KROSNOWSKI, KROSEŃSKI, a, ie, od Krosna,

kroplą wody dżdżowćj Gdy często spada, w piasek się obraca. Bot. Syl. 272. Slov. Castâ krupeg i kamen porazi.

Kędziorze moje pełne kropi nocnych. W. Post. W. 41.

Te wszystkie kropie krwawego polu jego. W. Post. Mn.

159. Krew' z    nieba kroplami    padała. Latoś.    D 4 b.    Nie

chcę, aby się    mowa powoli jakby kroplami    sączyła,    ani    pon    (Eroffen. Księstwo Kroseńskie. Dykc.    Geogr.    2,    50.    Zie—

tez aby pędem    leciała. Pilch.    Sen. list. 303.    — g. Kro-    mia    Krosnowska. Nar. Hst.    6, 154.

pla wody a bo    czegokolwiek *    kapka, trocha    , mało,    etlt    KROSTA, y, z., KROSTKA,    KROSTECZKA,    i,    i.,    plamka

Tropfen, ein 23ijto)en, ein SBenig. Nie umiano tćj iskry zalać wody kropią, Teraz pozog jej wielkie rzeki nie zatopią. Zmor. Siei. 230.— 2 a. Apothcc. Krople są kształt medykamentu mixturze podobnego, lecz v miejszćj dozie cnotę przyzwoitą mającego. Krup. 5, 270. 2Ipotljefer* tropfen. Krople sławne Hofmana. Dykc. Med. 3, 415.— b) Kropla aptekarska, gniła, waży tyle co grano. Krup.

5, 236, afô ©ewiebt, etn Tropfen, in ben 2lpotI)efen. — g.

3. melon. Kropla sucha « plamka odmiennego koloru, cętka, ein Tüpfel, ein ^Ultft. Marmur mający krople czarne po sobie na kształt tarantowiny. Star. Dw. 6. KROPLI-STY, a, e, — o adv., kropisty, krople puszczający, kropel pełny, kropel sporych, trôpfeïnb, ooll Tropfen, tropfttf.

Rosa kroplista. Bardz. Luk. 99., Kras. Mysz. 55., Chód.

Gesn. 21. Deszcz kroplisty. Tward. Pasq. 59. Boler. 266.

Kroplisty dyament. Hor. Sat. 128. Twarz zbladła łzami kroplistemi rosił. Kras. Oss. E 5. Gumy z drzewa kapiące kroplisto. Przybt Milt. 123., Przyb. Luz. 131. KROPNĄĆ ob. Kropić.

Pochodz. nakropiac, nakropid; bialonakrapiany, czarno-nakrapiany etc.; okrapiad, odkrapiać, pokrapiać, pokropić, przekrapiad, przekropid, ukrop , zakrapiać.

KROSNA, G. krosien plur., g. a) tkaczy warsztat, ber 2Be* berfhtbl; Slov. krosna; Boh. staw, stawek, (cf. staw); Croat. krossna, sztan tkaieebki; Bosn. krosna, stan; (cf. Bosn. krosegna, kosc* kosz; krosegna od peela * ul); Dal. krossna* kosz; (cf. Dul. krosnieza * ul) ; Rag. krosna, râzboj; (cf. Rag. krosegna, krosegniza * kosz, koszyk; Vind. kroshnja; cf. O e ft e r r. 5Mcfy$e ; Lat. crates kosz ; Carn. króshna onus humerale); Ross. KpocHbi, ihlio, (cf. piąć); Eccl. KpocHa ; (Ross. KpouiHH, KpoineHbKa kosz z cienkich pręcików). Krosna tkackie bywają dębowe. Kluk. Rośl. 2, 160. — g. b) Machina cum ipsa tela in ea extensa. Cn. Th., ber $Be* berfłnbl unb waê baranf ift, ber (Eintrag, bie baranf einge* fpannte Setnwanb. KROŚNIaRZ, a, m., handlujący śkłem, które w krosnach na plecach po wsiach nosi. Magier. Makr., krobnik, ein Tabnletfrömer. KROŚNIARSKI, a, ie, od krośniarza, Tabuletefrćhner *, Tabulet *. Krośniarskie śkło w hucie, ordynaryjne flaszeczki, kieliszki i t. d.

Magier. Makr. KROSNKA, KROSIENKA, ek , plur., ramy do rozciągania płócien etc., dn SRaÿmett, 9Mbramen, ©tritf* rahmen ; Ross. najmu. Zastaliśmy Jejmość nad krosienkami, haftowała tuwalnią do kościoła. Krus. Pod, 6. Trzymała igłę złotą ponad krosienkami. Jabł. Tel. 315. Jedne szyją na krosienkach, drugie rękawiczki dzieją. Star. Dw. 45. Stolik przed nim stawiają na krosienkach srebrnych kwadratowych niziuchnych. Star. Dw. 31. KRO-mała nabrzmiała na ciele, Rag. scćsce, (cf. szyszka); Cro-at. hrusztavicza, dobërcz, verbanecz; Sorab. 1. yetżeżko; Carn. shlęm ; Vind. mihier, meshir, eine Stotter. NB. w niektórych dyalektach więcćj się przybliża słowo to do znaczenia słowa Łacińskiego trusta; Germ. Trufte; Ital. crosta; n. p. Bcsn. et Bag. krasta, krastiza * blizna ; Croat. kraszta, koricza; w innych szczególniej oznacza trąd, świerzb ; n. p. Slav. kraste * trąd ; Vind. kröza, krasta, frab, krastovina; Carn. hrasta ; Ross. KopocTa; Eccl. upada » świerzb ; (cf. Germ. $rd&e). Krosta na języku wróżka , pewne obmówiskp. Pot. Jow. 206. Ćzarna krosta czyli żydówka, furunculus. Perz. Cyr. 1, 125, bie fd)ttKir$e Slflttcr. Morówka czyli morowa czarna krosta, carbuncu-lus. Perz. Cyr. 2, 68, bie fßeftbtotter. 'Rychlice abo krosty czerwone. Syr. 532, ber rotlje ^riefel. Krosty białe jątrzące niesztowicami przodkowie nasi mianowali. Syr. 1119, weiße (Eiterbtottern. — Per excell. Krosta, ospa, (cf. ospice, ospiczki ; cf. kur, odra, pierzchnice, po-żarnice) ; Rag. ospize, patule, scesce; Bosn. ospięe, scesce, kozjaccje, osapnięe, barsce, boghigne ; Croat. bobinka, kozicza , kozę, (cf. koza); Carn. kosę, blćki; Vind. ofepinze; Sorab. 1. tzer.wenć mozel ; Sorab. 2. póki; Ross. oena, bie Stottern, bie fjtoefen. Wysypanie się krost, zebranie się krost, wysychanie ich. Krup. 5, 328. Trojaki gatunek krost, ospy podobieństwo mających : czerwone Steinpocîen, wodniste białe TBafferpocfen, nadęte bez wmętrznego humoru SBtnbpocfen. Krup. 5, 335. Krosta świerzbiąca, ob. Świerzb. KROSTA Wić, ił, i, cz.niedok., krost nabawiać, Stottern ntadjen, Stottern öernrfa^en, mit Stottern bebetfen; (Croat. krasztavëm, flastram inerusto). Wilgotne descensa, jeżeli z głowy na piersi spadają, ranią płuca i krostawią. Haur. Sk. 596. KROSTAWIEĆ, iał, ieli , ieje, neutr. niedok., krostawym zostawać, blatte* rig »erben, Stottern, Shtâftftog befommen, auêfcfylagen, ouêfo^ren. Cn. Th. (Ross. KopocrhTb, OKOpocrkn, parszywieć). KROSTAWY, a, e, — o adverb., pełen krost, Poll Stottern, blätterig. (Boh. chrastawÿ; Carn. hrastov; Vind. krastou, krastoviten, krôzou; Ross. KOpocTOBUH, OKopocrfcjHii ; Eccl. KpacTOBaTbiü, KpodAKi. Gęby kro-stawe. Pim. Kam. 68. Szramowate, krostaw.e, parcho-

nowe ścieżki zdadząć się w krótką iść; ale bać, by w długą bardzo nie zaszły. Leop.

r-Q O

a, e,

wate. 1 Leop. Levit. 22., Obr. 16. Majowa rosa krosta-wym pomaga, gdy się w niéj walaja. Zaw. G.

KROSZKA ob. Krócica. KROTEK ob. 2. Krótki. ‘KROTEL ob. Knutel, Knotek

w KROTCE, na KROTCE ob. Krótko. 1. KRÓTKI, a, ie, Krótszy comp., niedługi de loco et de tempore, Furj; (Boh. krdtky; Slov. krótki; Sorab. i. et 2. krotki; Vind. kratek, kratkeishi, pizou, pizhel ; Carn. kratek, kratkę, krajshè; Croat. krótek, krótak; Slav. kratki, krótak ; Bosn., Dal., Rag. kratak; Hung. kurta; Hoss. «oporain, Eccl. «paT-«iä , KopoTOKŁ, Kf)t\TTiKi> ; Ital. corto ; Lat. curtus ; cf. Graec. xvqtoç). W krótkim czasie pojechał ztamtąd. 1 Leop. Luc. 15, 13. (w niewiele dni. 3 Leop.). Wzrok i pamięć miał krótką. Teat. 1. b, 44. Penitentka krótkiej pamięci. Mon. 76, 278. Krótki człeczek, mały, nizki Hoss. KOpOTbiuiKa. Żyły krótkie. Krup. 3, 87. (brèves). Krótkać rzecz, ale węzłowata. Rej. Wiz. 50 b. Księdza z krótką mszą szukał. Mon. 66, 208. — Krótki bullion czyli polewka postna do ryb, z bobkowego liścia, rozmarynu , skórek pomarańczowych, wina , soli i pieprzu. Wiel. Kuch. 404. — Krótki wzrok, niedaleki, ein fttr^eS ©eftcfyt. — W krótka « scil. rzecz, drogę, einen fnrjen 2Beg. trzeba

praef. W krótką idąc, (krótko mówiąc), oto ciało Pana Boga mego biorę. S/f. Dz. 1066. — 2. KRÓTKI, okró-cony, ogłaskany, jatynt, geeint, geMnbigt; Boh. et Slov. krotkÿ, pitorny ; Vind. krotak, krotek; Croat. krotek, tib, pitom; Dal., Bosn., Hag. krotak; Hoss. «porain, «po-TOCTHHÄ , KpOTOKTi, KpOTKOAyuiHblîl, «pOTKOHpaBHblîî, CMH— peHHbiH, KopHŁ. On sprzeciwnik twój musi być ‘krothek przed tobą, gdy ujrzy onego możniejszego przy tobie. Rej. Pst. 0. 1. Będąć potym krótsi, gdy ujrzą, ze wnę-trzną wojną i głodem giną. Jer. Zbr. 134. Gdy hetman naszym na posiłek przyszedł, był krótszy wnet nieprzyjaciel. Biel. 715.

KRÓTKO adv erb., Krócej comp. Boh. kratce; Slov. krótko; Sorab. 1. krotze; Sorab. 2. kroze, krotko; (Carn. krotkę « łagodnie; Hoss. KpOTKO ; Eccl. «porali); Hoss. Koporao, comp. «oponę ; Eccl. Kparao ; niedługo de tempore et loco, furj. Lepiej krótko a dobrze, niż długo a miernie. Kras. Baj. 83. Krótko, ale węzłowato. Pot. Syl. 40. Cn. Ad. 364, furj unb gut. Krótko ten mówi, który co potrzeba rnówi. Cn. Ad. 365. Krótko mówił, krótko dziękował; ale wiele wojował. Birk. Krz. Kaw.

37. Krótko * krótko mówiąc » słowem , fur$, furj Jlt fagctt, furj lun. Mon. 75, 63. Awo krótko, wojował z naturą Demosten, i otrzymał plac. Warg. Wal. 272. — Krótko kogo trzymać, krócić abo okracać go, eilten flirj galten. Trzeba, jak widzę, tę panienkę krótko trzymać. Teat. 7, 31. Poczekaj iilutko, Wezmę cię odtąd w ryzę , będę trzymał krótko. Zabi. Z. S. 54. Trzymaj ją krótko, wymknięć się z pod ręki. Mon. 76, 444. Chuci twe krótko trzymaj. Pilch. Sen. list. 3, 40. — Krótko koło niego, ciasno, er ift im ©ebrćhtge. Teat. 16. e, 105. — Na krotce, Slov. na krótko, na kratce; Sorab. 2. f krótkim , f krótkimi; krótkiemi słowami, furj jufatnilten

gebrótngt. Dosyć o tym podobno, jak na krotce teraz. Groch. W. 179. Powiem ja tedy, a powiem na krótce, 0 naszej, w której wszyscy siedzim łódce. ib. 562. Zebrano te nauki na krótce. Karnk. Kat. 4. — W krótce * w krótkim czasie, za niedługi czas, Boh. brzce; Vind. \ kra-tkem, kraiku; Sorab. 1. naiskeri, zkoro, (cf. skoro); Slav. ù kratkom ; Croat. vu kratkom, na kratkom, vma-lom; Hoss. BKparab, im ŚRirjCit. Wkrótce stanie się za-dosyć Wc Panu, bez żadnej odwłoki. Boh. Kom. 3, 431. KROTKOCHWILNY, a, e, (cf. krotochwilny), krótką chwilę trwający, fnrje 3ett baitentb, mm fttrjcr Ścuter. Krótko-chwilna uciecha. Mon. 76, 551. Krótkochwilna róża. Hor. 1, 200, Kniaź, nimium brèves rosae. ‘KRÓTKO-DŁUZKA, i, z., Slov. kratkodlużilka diastole, eclasis, przedłużenie krótkiej z siebie syllaby. KRÓTKOGRZYWY, a, e, grzywy krótkiej, fwjtttalmig ; Boss. «oporaorpHBOH. KRÓTKOMOWNOŚĆ, ści, z., laconismus, ber SBortbrang, bie SBortfnrje, Snnbigfett, @ebrängtl;eit ; Eccl. «paraoejoßie, KparaocJOBecie. Krótkomowność, trudnomowność, Graec. y ßQayyloyla, axoroloyla. Cn. Ad. 365. KRÓTKOMOWNY, a, e, — ie adverb., Eccl. KparaocjfOBCCiibiii, breviloquus. Urs. Gr. 108. Croat. kratkogovorëcz, furj, Mttbtg, ge* brmtgt. KRÓTKONOSY, a, e, nosa krótkiego, furjttćifig; Ross. KopHOCbiH, «ypHOCbiü, (cf. kiernoz); Eccl. «op«o-HOCbilf. KRÓTKONÓGI, a, ie, nog krótkich, fnräfüßig; Ross. KopoTKOHOriił. *KRÓTKOOKI, a, ie, oczu krótkich, niedaleko widzący, fnrjftdjtig ; Bosn. kratkók. KRÓTKO-RĘKI, a, ie, ręki krótkiej, furjljćtnbig, Boh. krótkoruky. 1. KRÓTKOŚĆ, ści, i., Boh. et Slov. krótkost; Sorab. 1. krotkofcż; Vind. kratkust, kratkota, pizhlost; Carn. kratkust; Bosn. kratkóst, kratcina ; Hag. krótkost, krótkos, kratcîna, kratkocchja ; Hoss. «oporaocTb, Kopora3Ha; Eccl. «paraocTb ; niedługość, de tempore et loco, bie $urje. Krótkość jest matką trudności. Warg. Wal. praef. 2* KRÓTKOŚĆ , *KR0T0Ść, [są to dwa różne zupełnie wyrazy; pierwszy znaczy Kf>im>K'h fttrj, drugi KporbKi. fanft. 2] Boh. krotost; Vind. krotkost; Carn. krotkust; Croat. krot-kocha , krotkoszt; Bosn. krotkóst, krotcina; Rag. krotkos, krotcina, krotkocchja; Hoss. «poTOcra ; łaskawość, oppos. dzikość, ob. 2. Krótki, n. p. Duch ‘krotości. Smolr. Ap. 109, bie3^n%it, Sanftheit. KRÓTKOSŁOWNY ob. Krót-komowny. KRÓTKOSZYJ, ja, je, szyi krótkiej, fitrjljcilfig, Hoss. KopoTKomeHHbiH. KRÓTKOTRWAŁOŚĆ, ści, i., niedługie trwanie, furjeS SDauern, SOîangel ber $ancrl)aftig* feit; Hoss. MaüOBpeMeimocTb. KRÓTKOTRWAŁY, a, e,

—    ie adverb., niedługo trwający, nid)t lange bauerttb, fitrj baitentb; Hoss. MaiOBpeMemibiii, KparaoKOHenubin ; Eccl. Ma-ioro4HUH. ‘KRÓTKOWATY, a, e, — o adverb., trochę przykrótki, etlMS furj ; Hoss. «oporaoBaTHH, subst. ko-poTKOBaTOCTt. KRÓTKOWIDZ, KRÓTKOWID, a, m., myops. Cn. Th. 1016, fin Śłurjftdjtiger (cf. ostrowidz), Boh. króto-wjd ; Rag. kratkovid, hiljogk , scmîrak; Vind. zhresgle-den, prekaste ozhi; Carn. woushiuk, woushilu, wudàlu; Ross. no4C4inoBaTbiH, nocatiibiö. KRÓTKOWIDNOŚĆ , ści, z., wzrok krótki, fturjftdjtigfeit, furjeś ©efłdjt; Vind. zhresglednost, zhresgledaunost. KRÓTKOWIDNY,

—    o adverb., furjfidjtig. KRÓTKO WIEKI, a, ie, (oppos.

długowieczny), niedługiego wieku, krótko żyjący, fltrjle* benb, furjbatternb, Boh. kratkowćky ; Buss. Ma.iOßiqHbiH,

Boh. kratochwilenj, mistura jocorum. Mącz. Strojenie krotochwil, żartów, igranie, baâ 5înr$tvetlen. KROTOFILNICZKA, i, z., kobieta krotochwdną, zabawnisia , eine Sînrjtvetlige, eine ©paßmadjerinn, ©djöcfertttn; Ross, 6aja-rypna, inyTHxa. Kocham się w jednej krotofilniczce, która nie ma męża. Teat. 28. b, 152. cf. fryjerka, ga-rnralka, panna duszka. KROTOFILNIK, a, rn, żartowniś, zabawniś, krotochwilny człowiek, trefniczek, elit Sîitrj» weilet, Spaßmacher; Ross. myrt, baaaryp-B, CKOMopoxti; Eccl. CKOMfi^vb , (cf. skomoroch). Krotofilnik, kuropłosz. Mon. 75, 589. Wdzięcznym był krotolilnikiem. Bal. Sen. 17. Kuglarze, krototilnicy , figlarze, służą do ochłodzenia umysłów spracowanych. Petr. Pol. 2, 86. KRÓTKO-F1LN0ŚĆ, ści, z., zabawność krótkochwilna, ^urjmeiltgfett; Carn. kratkozhafnost. KROTOFILNY, KROTOCHWILNY, a, e, — ie adverb., Boh. et Slov. kralochwilny ; Vind.

MajOßtqeH'b, KpaTKOWH3HeHHbiH; subst. Boh. krótkowekost;

Ea-l. KpaTKoæime. (KROTLE, krotel, ob. Knutcl, knotel).

‘KROIŁO, a, »., skrócenie, abrewiacya. Przyb. Pis. 82.

KROTNĄĆ, ął, ie , nijak, jednll., KROTNIEĆ, iał, ieje, niedok., ukrotnąć, skrotnąć dok., popuścić dzikości, pokorniejszym być, mansuefieri. Macz., Boh. krotnauti, skrotnauti, zpitometi ; Eccl. nporfeio, KporoKü ecsib, jal/m tverben, ftd)

Jörnen laffeit, jatymer tverben. Konie krotną od głaskania.

Macz. Król widząc, iż nieprzyjaciel krotnieć nie chce, kazał się ruszyć wojsku. Biel. 485. Gdy już ukrotną krogulce, a unoszą się, tedy tylko raz przez dzi^ń dawać im jeść. Crese. 614. Niech ukrotnie gniew twój.

Leop. Exod. 32, 12. (niech się uśmierzy). Tak ukrotnęli Filistynowie, iż polym nie przychodzili w granice Izraelskie. Radź. 1 Sam. 7, 13. Ukrotnęli, a uspokoili się.    kratkozhafen, fielen, perjasen ; Ross. 6a.iarypnbiH, cko-

1 Leop. Jos. 22.    0 jakoby tu moc Turecka skrotła!    Mopouinbiw, CKOMopoinecKul. Krotofilny, niby krótko

Weresz. Pob. G 3.    §. Krotnieć, krotszeć, krocieć, kró-    chwilny. Mon. 75, 595. (cf. krótkoohwilny). Krotofilom

tkim czyli krótszym się stawać, fürjcr tverben. Bojaźń    służący, lusorius. Cn. Th. jur ftiirjtveil btettenb. Krotofilne

boża przysporzy dni ; a lata bezbożnych skrotnieją. 1    ognie, ochotne ognie, fajerwerki, zrobione kunsztownie

Leop. Prov. 10, 27. skrócone będą. 3 Leop. 1. KRO-    z różnych przypraw', wyrażające postaci różnych rzeczy.

TNY, a, e, mogący być skróconym, ugłaskanym, jctym-Far, gu jd&mett; (Vind. krolliu, kroten). Samsony nie-krotne, Achaby potężne. Chodk. Kost. 15. — (2. KROTNY, od słowa kroć, w składanych dwu-krotny, trzykrotny, dziesięć-krotny, sto-krotny, tysiąc-krotny etc. -faltig, jmiefältig, brepfdltig, hunbcrtfältig...). KROTOCHWIŁA, ‘KROTOFILA, KROTOFFILA, KRÓTKOCHWILA, i, z., zabawka chwilę czyli czas krócąca, Boh. kratochwile; Slov. kratochwile, kratochwilka ; Vind. kratek zhafs; Ross. ôajiarypcTBO, myina, CKOMopomeciBO ; Eccl. r.iyMJteHie. Krotofila, niby krótka chwila. Mon. 75, 589. podług Nie-mieck. ÄttrjtPeil. Na każdy rok chodzili do Jeruzalem, nie dla krotochwiii jakiej, albo żeby napaśli oczy.... W. Post. Mn. 65. Z takiej kary nie mękę ma, ale kroto-chwilę. Żarn. Post. 3, 711 b. Na zamku królewskim były rozmaite krotochwile sprawiane , zwłaszcza gonitwy, kunszty puszkarskie, tańce, kolby misternie przyprawione. Biel. Św. 289. KROTCHWILIĆ, KROTOFILIĆ,* ił, i, intrans. niedok., Boh. kratochwiliti; Vind. zhafs kratkiti, kratek zhafs imeti, kratek zhafs delati; Ross. óaaarypHTb, iuyTHTb, myqy; wesoło się bawić, krotochwile stroić, fttr$nmlett, JR;r;tPCil treiben. Dzieciom tak krotofilić dopuszczamy, aby nic przeciw poczciwym sprawom nie było. Kosz. Cyc. 64. Dzieciom krotofilić pozwalamy i grać. Budn. Cyc. 49. Ociec, by z córkami nie 'krotoffilił, nie wdawał się z niemi w gładkie rozmowy, gdyż krewka rzecz jest panieński stan. Eraz. Jez. Cc 6. Chciał z nim 'krotoffilić, przymawiając, jakoby na to ‘żertem, że jego matka musiała cesarza znać. ib. E e 7. Z przyjacioły posiedzieć, cieszyć się a 'krotoffilić. ib. C c. Jezus nie na to przyszedł, aby miał dworskim ludziom dworować, a kuglarstwy jakowemi krotofilić. Żarn. Post. 3, 777. Często on tam z niemi krotochwiii. Rej. Wiz. 23. Sio. Prov. Gedni kratochwiiâ, druzl kwilą; jednemu rozkosz, drugiemu płacz.

Jak. Art. 3, 298. Ross. norbuiHbiH oroHb, Snftfener, fteuer» tverf. — §. b) Żartobliwy, ucieszny, czas zabawnie krócący, fur$nmltg, fdjerjljaft ; (cf. żartowny, przyjemny, nie zepsuje dobrćj myśli, śmieszny, kuglarz). Wielkich rzeczy a poważnych niechaj w krotochwdną rozmowę nie wtacza, ani w poważną rozmowę żartów. Gorn. Dw. 232. Te miłe a krotochwilne zabawy zginąćby musiały, by nie białegłowy. ib. 290. Krotochwdną gra. J. Kclian. Dz. 84. 'KROTOF1LOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., pocieszać sie, bawić sie, fidł ergi)$en, ftd} vergnügen. 7V. ‘KROTOŚĆ ob. 2. Krótkość. KROTSZEĆ, ał, eje, neutr. niedok., krocieć, krotnąć, krótszym się staw’aé, passivum verbi skracać, krócić. Cn. Th., furjer tverbctt.

Pochodź, krócić, skracać, skrócić-, okracać, okrócić, okrocieć; pokracać ; przykracać, przykrótszy ; krócica, kro-szka; krociuchny, króciusieńki, króciuleńki, nieukrócony. KROWA, y, ź., Boh. et Slov. krawa; Sorab. 2. krowa, (cf. grawa, kobbula kobyła); Sorab. 1. kruwa; Vind., Carn., Slav. krava ; Croat. kràva; Rag. et Bosn. krawa; Ross. KopoBa; Eccl.    (cf. karw);    §. 1.) samica    byka, bte Slul).

Krowa daje oblitość    nabiałów,    cieli się raz    do roku po

spolicie jednym cielęciem, a czasem i dwoma. Zool. 558. Krowa jałowica, Eccl. ioiiiit|a (cf. juniec), (cf. klępa). oppos. krowa dojna ;    etnc    SDîild}fiiIj.    W Polscze    jest trojakie

gniazdo krów ,    Ilollenderskich ,    Podolskich    i pospolitych.

Ład. //. N. 82. Krowom nie należy się dopuszczać polować tylko w maju, aby się cielęta rodziły w marcu. ib. Krowra poluje, pobiega się Carn. buka se. Krowa cielna. Dudz. 21. Krowa faskowa, albo całkowa, od której faska masła ma być panu obory oddana. Haur. Ek.

120. Krowy, woły, rogacizna, obora Ross. tobhæo. Dwie 'krowie (dual. » krowy). Budn. 1 Sam. 6,7. — Samica łosia » krow'a. Kluk. Zw. 1, 340, bte (Slenbśfltl). — Prov. 1 zła i głupia ona , jak krowa. Rot. Jow. 92. Krowa, która siła ryczy, mało mleka dawa. Rys. Ad. 28, KR0T0CHW1LEN1E, ia, »., subst. verb., (Vind. Velik ropotiz, pak malu mele). Biada temu do-

64

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

wka, ziele * kokoryczka. Sienn. Wyki. — §. Krówka, ryba morska, canthurus. Plin. 32, 1. eilt ©eeftfd). Cn. Th. — §. Krów-ki plur., ketnary, legary, bte SagerMllttte tttt Mer. KROWNE, ego, n., subst., podatek w bydle rogatym za Piastów. Nar. Hst. 2, 259. Krow'a, rodzaj danniczy w przywilejach książąt naszych, ib. 86, Papr. W. 2, 213, eine Abgabe rom^Briimei;. ‘KROWODOJ, oja, m., KROWOSYS, a, m., boa, wąż wielki. Chmiel. 1, 602, bte Üîiefenfcfylange. ‘KROWODRZA, y, ź., [przedmieście Krakowa. 7] n. p. Owę rzecz, równą do magierki, Dostanie na Krowodrzy, byle chciał, u gierki. Pot. Jow. 2, 50.? KROWOPAS ob. Krowiarz.

mówi, gdzie krowa dobodzie wolowi. Zegl. Ad. 15., Cn.

Ad. 710. Źle, kędy krowa wolu przesiędzie. Pot. Jow.

26. (ob. Donica, stokłosa, kogut). Jeden krowę za rogi trzyma, drugi ją doi. Rys. Ad. 19. Nawet się czarnej krowy boi. Teat. 17. b, 47. (tchórz). Czarna krowa białe mleko daje, Vind. zherna krava ima sai bielu mlieku;

(nie z pozoru sądzić potrzeba). Vind. Krava per gobzi (gębę) mouse ; t. j. jaka karmia, takie mleko. Slov. W nocy wśecke krawi, kocki su cerne, ob. w nocy wszystkie koty bure. Slov. Chodi za nim gako tela za krowu; chodzi za nim, jak cielę za krową (ob. Ciele). W ten czas się drzwi zamknęło, gdy już z obory wyszła krowa. Pam.

84, 627. (po szkodzie mądry). — $. 2) Krowa * dawny *KRO\yOPUSK, a, m., Poss. KpOBonycKaTeab, który komu krew podatek ob. Krowne. Nar. Ust. 2,86., Papr. W. 2, 213. puszcza, ber Slberlaffer. Gdy książę Trojden z posługaczami KROWI, ia, ie , od krowy,    Boh. krawj, krawsky, a zf krowopuskiem z łaźni wychodził, zabito go. Stryjk. 314.

krawćj ; Sorab. 1. kruwiazy ; Hag. kravij ; Croat. kravji, ‘KRÓŻGANEK ob. Krużganek. KRÓZL1CZEK ob. Krużliczek. kravszki; Boss. KopoBefi; Eccl. ufkuum. Mleko krowie ‘KRSZYC, [wl KRZYC. 7] ył, krszy, krszę cz. niedok., kruszyć, nie powinno być ani nadto klarowne, ani nadto gęste.    drobić. Cn. Th , jerbrötfeltt, in Srocfeit bred)en. Ziele to kamień

Dykc. Med. 3, 414. Krowia ospa, Boh. krawinki ; Pol.    w nerkach krszy i wywodzi. Syr. 291. Nagiego jęczmie-

'Krowinki (cf. koza), ^u(ipo(fen. 0 ospie krowiej, albo    nia ziarna w szupinkach nie trwardo siedzą, a kiedy go

raczej o ospie ochraniającej. N. Pam. 20, 195, ib. 4, 28    wykruszają i młócą, nie jako jęczmień, ale jako psze-

et 55. Krowi chlew, ‘krowiarnia, Sorab. 1. kruwarna ;    nica krszy się z kłosu swego. Syr. 985. KRSZYNA,

Vind. krayjek; Boss. KopoBHHKt. Krowia skóra Boh. krawina.    KSZYNA, KRSZTYNA, KRTA, y, z., KRSZYNKA, i. zdrbn.,

— Bolan. Krowi mlecz, ob. Mlecz. Krowia reż abo pszeń-    okruszyna, szcząt, odrobina, kęsek, trocha , ein 33rö(fel,

ca, melampyrum, Suljwcifcen, rodzaj rośliny. Kluk. Dyke.    (ein Stößen), ein 53iffen, eût Sijkben, ein SBentg; Boss.

2, 113, Boh. hubilen, powózka; Croat. repijlya. KRO-    KpomenKa. Czasem z mlekiem jaką krszynę chleba poł-

WIARKA , i, z., pastuszka krów, bie ^U^irttmt; Boh.    knęła.    Sk. Żyw.    2, 419.    O krszynę    prosił chleba, i

krawarka; Sorab. 1. kruwiarka ; Vind. kravarizza; floss.    krszynyście nie    dali. Brud.    Ost. C. 2.    Krsztyny nie dał

KopoBHuua. KROWIARZ, a, m., Boh. krawak; Slov. kra-    Łazarzowi, a psy dobrze częstował, ib. E. i. Dość mnie

war, pastyr wclikeho dobytka; Sorab. 1. kruwar, kru-    na małym, równe dzięki śpiewam, Czy krsztynę z rąk

wiar, wóhwar (ob. Wolarz); Vind. kravar, krauji pastir;    twych, czy kęs wielki miewam. Zab. 11, 6. Koss. Pod

Carn. zhednèk, kravâr; Bag. et Bosn. kravâr; Croat. kra-    każdą i najmniejszą ‘krchtyną poświęconego chleba Chry-

vâr; Eccl. KpaBOnacs; pastuch krowi, ber $ul$irt. Ern.    stusa pożywamy. Smotr. Nap. 41. Ni Febowego w pań-

124. Teat. 55, 37. (cf. Boh. krawarstwj *krowiarstw’o ,    stwach Prozerpiny Znać światła krszyny. Kchoiv. 298.

chowanie krów; kravafiti    krowy chować). KROW1ENIEC,    Odstąpić    nie myślą i kszyny. Chrośc. Fars. 358.    Dobry

ńca , m.. gnój krowi, ber    ŚłuljflabeH, ftutymifł;    (Vind. kra-    bóg, że    nas nie stracił do kszyny. Chrośc. Luk.    315.

vjak; Carn. kravjek; Bag. bâloga, baloxina). Kiedy koń Wszystko do najmniejszej krszyny przejrzeli. Chrośc. Fars. sięnadbije, pod kopyto krowieńcem smarować. Hipp. 56.    169.    Żalą się    na senat,    iż zeń ani    krty pomocy nie

KROWISKO, a, n., bezecena krowa, eilte l)äßlid)e, abfcfyett»    mają.    Pilch. Sali. 70. Ani    krszty cnoty nie ma. Teat. 8,

lid)e ftitty; Sorab. 1. kruwisko ; Ross. KopoBHLge. Krowi-    17. bynajmniej, zgoła nic, Boss. 3ra. Wszystko minie,

ska oszemlane. Gaw. Siei.    576. KRÓWKA,    i, z., Boh.    krty z tego nikt nie weźmie z sobą, Gdy mu przyjdzie

krawice, krawićka ; Slov.    krawićka ; Sorab.    2. krówka,    umierać.    Min. Byt. i, 294. I krty po Persku nie    umie.

matschka (cf. mać); Sorab. 1. kruwicżka; Vind. kraviza, Pot. Syl. 163. Ani gry, ani krty ob. Gry. jeniza, juniza (cf. juniec) ; Rag. krawizza ; Croat. kravi- KRTAŃ, KRTAŃ, ia, m, et i, z., (Boh. kflón, chrtân, chrtâ-cza; Bosn. krauięa ; Boss. KopoBKa; Eccl. upaBKa; dem.    nek gardło, cf. krztoń; Slov. chrtńń, pażerak jugulum,

nom. krowa, §. 1. eine ïleiîte Sîlt^. Byczka młodego i krówkę    gula; Vind. gertanz, gortanz, gerlu guttur, cf. gardziel;

zowią cielęciem, potym juńeem i jałówką. Sienn. 274.    Ross. et Eccl. r(n>Tit»h); tchawica, arteria aspera, kanał

Pasterce owieczki zdane, krówki i cały dobytek młody.    oddechowy, przechodzący z gardła do płuc. Zool. 17.,

Teat. 52, 5. Krówkę pilno pasiemy, doma jej sieczkę    Kirch. Anat. 43. wiatrociąg. Perz. Cyr. 1 , 19 et 42. et

kowa truba, kćrk (cf. kark); Boh. dychawice; Vind. ger-gutez, odihalze; Carn. dushnik; Croat. gerchónyek ; Dal. garlyan , garklyan ; Slav. gerkljan; Rag. dusenîk , odiha-viza ; Ross. B034yniHUH Kana.r&, 4Mxajio, 4Uxa,mo. Złożony jest z obrączek chrząstkowatych. Krup. 2, 259. Spadł mu łeb z krtaniem (z krtanią) przeciętym nieżywy, I w piasku ze krwią pomieszanym brodzi. P. Kchan. Jer.

506

KROWI - KRÓWKA.

KRO W NE - KRTAŃ.

rzeżemy, śeielemy, zapieramy. Krówka też garniec masła    141 et 2, 204, bte fiiiftro^rc; Sorab. 1. dèchacztwo, kër-

i kopę sćrów za one sieczkę pewnie szynkować musi.

Rej. Żw. 95. — £. 2) Gatunek chrząszczów\ Zool. 164, ber Mfafer, śmierdziuch, żuk, scarabaeus stercorarius, miejscami tak zwany. Kluk. Zw. 4, 387, [Croat. keber).

Krówki w gnoju gmerzą. Birk. Exorb. F. et D 4 b.

Krówka zielona ob. Kantaryda. Cn. Th., bte ©panifie $lie* ge ; (Boss. KopOBaiłKa tantalus viridis). — §. Botan. Kró

jest drzewko gładkie i też kruchkie, przeto ku ‘rzazaniu subtelnemu nie złe; ale je wżdy trzeba żelazem ‘rzazać dla kruchkości. Cresc. 470. — § b) Kruchość względem jedzenia, gryzienia, bte SDïürbigîett, 2Beid)tyett jum tëfen. Kruchość sztuki mięsa. Ld. KRUCHUCHNY, a, e, KRU-CHUCHNO adv. intensiv., bardzo kruchy, recht febr mürbe. Węgorz do juchy, coby był kruchuchno zgotowany. Myśl.

F. 2. ; Boh. kfehaucky. KRUCHY, ‘KRUCHKI, ‘KRUWKI, a, ie, comp. kruższy, kruchczejszy, kruszczejszy, a, e, KRUCHO adverb., (Boh. ei Slov. krehkÿ, krehćegśj ; Bosn. kersciv, krrisciu, koi se łacno krrisci, krrihat, krrihti, krritki. karhto, krrihto; Rag. karscgliv, karsciv; Dal. kar-san, karsliv ; Croat. karhàk, kerhak; Vind. kerhak, perhak, kerhliu ; Carn. kerhke , kerfke ; Sorab. 1. drebaté ; Ross. Kponnrn, xpymmi, xpynoirL (cf. chrupać); Eccl. «pyumbiä rigidus): §. 1J krupiasly, chrupaty. Cn. Th. łacno się łamiący, oppos. gibki, $erbred;ltcb, mürbe, [probe. Kruchy-wąż, anguis fragilis, jego lada rószczka przeciąć może, jest bez tarczy, samemi.łuszczkami okryty. Zool. 203. Sorbowe drzew;o jest twarde, wszakoż bardzo kruchkie. Cresc. 445. Żelazo zbyt tw-arde i kruche. Os. Żel. 40. Gdyby się kruchy ehlćb przytrafił, łamać go nie można, bez uronienia której krochy. Pim. Kam. 134. Łodyga krucha , caulis rigidus, taka , że ją bez złamania zgiąć nie można. Jundz. 2, 12. Śpizglas kruszec podobny ołowiowi, jedno iż jest rzecz bardzo kruwka. Sienn. 264. Żywica libowa jest wonna, światła, kruwka. Sienn. 142. Gąbka modrzewowa samica kruszczejsza jest i lepsza. Syr. 637. — §. "2) Kruchy do jedzenia « nietwardy do , gryzienia, mürbe Jltltt (Sffeit. Mięso zwierząt pasących się po górach, jest lepsze i kruwczejsze, niż mięso zwierząt doma pasących się. Sienn. 480. Okólnik twardszy jest w swym rodzaju, niźli rzepa, ale słodszy i też kruchczejszy. Cresc. 251. Agrest, który pożółciały, jest kru-wki, cierpnący, kąsający. Sienn. 182. Dobra jest sztuka mięsa przerastała a krucha. Kras. Pod. 2, 68. Kruchego co Boh. krehotina, kechotinka.

Pochodź, kruszyć, krszyć, krszyna, krsztyna, krta, kra; dokruszyć, nakruszyć, okruszyć, pokruszyć, przykru-szyć, skruszyć, skrucha, wkruszyć, wykruszyć, kruszeć; kruszec, kruszczyna , kruszcoujy; kruszki ubo kruzki; kruszyna, okruszyna. — §. cf. krajać, kroić, krój.

24-2. — fig. tr. Krtań trąby, n. p. Dęcie, jaśniejsze brzmienie wydaje, gdy przez krtań trąby wązką a długą przechodząc, wypada na koniec przestronniejszym otworem. Pilch. Sen. list. 4, 7. KRTANIOWY, a, e, od krtani, Suftrotyren*. Krtaniowe naczynia, odnogi rury oddechowej. Krup. 3, 31. Dykc. Med. 3, 424. *KRTĘCZYĆ cz. niedok., dusić, dławić, würgen. Gardziel suchy krte— czy pragnienie, sitis aridu gutlur urit. Zebr. Ow. 271.

Ilypotades silnie tarasem krteczy wiatry, continet. ib.

281. KRTUNIĆ się, KRZTUSIĆ się, ił, i, recipr. niedok., chrachać, (Ross. nepuiHTb, nepxart; Roh. śkrtiti), ftcO nmnjert, roorßen. , Śmiał się w duchu; na resztę tak się zaczął krztusić, Ze ledwo mógł serwatką śmiech głośny przydusić. Hor. Sat. 26, (ob. Zakrztusić się). U nas powoli się krztusi, A tam u Turk-a wszystko pod gardłem zarazem być musi. Paszk. Dz. 106. Lekarstwo daremnemu krsztuszeniu. Syr. 1235, Ross. nepxora. 'KRTY-CZE, ów, plur., krtań, n. p. Ogień im po wnętrznościach chodzi, a teraz wraz wachlując krtycze zatykają, I ranne podniebienie tchnieniem urazaja. Bardz. Luk. 60.

KRUBKA, KRUBECZKA, KRUBN1K ob. Króbka i t. d.

KRUCH, u, m., KRUCHA, y, i., Sorab. 1. kruch frustum, cf. crustum; Ross. Hpyx’B, Kpoxa; massa, bryła, kawał, odłomek, ein 0tücf, eine SDîaffe, ein Srudjftütf. Gatunek soli, którą w ziemi bałwanami i kruchami kopią. Haur.

Ek. 178, (Boh. kruśec soli, bałwan soli, kruśowa neb kamenna sul, bałwaniasta, kamienna sól; Boh. krusy, okruchy solne). Kruch gładzonej stali. Przyb. Luz. 238.

Kruch żelazny z stosu wyjęty, choć już zbladł na wolnym powietrzu, przecież jeszcze zjadliwą oczom wyziewa parę. Oss. Str. 3. Kruchy ehlćb z niebezpieczeństwem łamać przyszło bez rzezania , dla uronienia której *kro-chy. Pim. Kam. 134. —■ *g. Chleb Serbowie dziś zowią ‘kruch. Biel. Św. B., ob. dyalekta Słowiańskie pod słów.

Chleb. NB. Pochodź, ob. po słowie Kruchy. KRUCHCZEĆ,

KRUSZEĆ nijak, niedok., stawać się kruchym, mürbe mer* bett; (Boh. zamriti; Vind. kerhkuvati, okerhniti; Bosn. ukrrihtise). Stary kogut za nogi wisi, żeby skruszał.

Pot. Jow. 94. — §. To rozmyślając kruszał. Pot. Syl.

322. skruchą być przejętym.

wko Saracenom na odzyskanie Palestyny. Nar. Hst. 3, 290, Vind. krishna voiska, shoud sa fveto deshelo ; Ross. KpocTOBOH noxo^, ber $renlpg. Słowo to pochodzi a cruce, bo ci, co się pisali na te wojny, brali krzyżyki z rąk kaznodziejów, które albo na ramieniu, albo na piersiach do szat nosili przypięte. Ustrz. Kruc. 1. praef. KRU-GYFER, a, m,, noszący krzyż, ber ^reujjtrager. KRUCYFIKS , a, m., obraz zbawicielowy na krzyżu, ba£ ßruciftp, (cf. boża męka); Sorab. 2. krucifix; Vind. boshja martra, britka martra, krishanik; Bosn. propetje, raspetje, cf. rozpiąć; Rag. propetje, razpêtje; Dal. propelo ; Croat. raz-pelo ; Ross. pacnaiie.

507

KRTANIOWY - KRUCHOŚĆ.

K R U C H U C II N Y - K R U C Z Ę.

KRUCHTA, y, i., babiniec, przedkościele, bte £>(lüc, b(t3 Sorfidtrôcfyert an einer $ird)e. Crypta, kruchta, zasklepienie przy kościele. Mącz. Boh. kruchta, grypta ; Morav. krufta; KRUCYATA, y, i., krzyżowa wojna, wojna święta przecięci. Ber. 5îruft; Lat. cryptaj; Slov. źebracnica; Sorab. 2. lukusch; Ross. npHTBopt, npc4xpaMie, nanepit; Eccl. npiiiipSTh, npHwfejrt. Kruchta albo sień przed kościołem.

1 Leop. 3 Reg. 6, 3. Ciało jego słudzy kościelni w kru-chcie zakopali. Krom. 87. (in aditu templi). Dambr. 883.

1 Leop. 2 Parał. 3, 4., Jer. Zbr. 315. W popielnej kruchcie odpoczywa. Teat. 18. c, 22.

KRUCHOŚĆ, *KRUCHKOŚĆ, ‘KRUWKOŚĆ, ści, z., Boh. et Slov. kfehkost; Rag. karscglivost ; Bosn. krrihtina; Carn. kerhkust; Croat. kerhköcha ; Dal. karslivoszt ; Vind. ker-hjivost, kerhkovitnost, okerhnost; Ross. xpynKOcn», npon-KOCTb, g. a) łomność, krupiastość, chropatość, bte SKur* bigîeit, 3«r&recbU#feit, ©próbigfett. Niektórym się koniom KRUCZĘ, ęcia, pisklę kruków, baś 3uti0e ber 9îaben. rad róg dla kruchkości u kopyt łamie. Syr. 435. ^Trzmiel Bóg kruczęta liche karmi. Zab. 13, 408., Rej. Zw. 148.

bo gdy sie wylęgą młode kruczęta białe są, a przeto ich kruk nie karmi, mniemając, by nie jego dzieci były. Wrobi. 531. KRUCZEK, czka, m., demin. nom. kruk, §. a) ein Heiner 9iai>e; Ross. BopoHCHOicB. Oczko gdyby kruczek. Teal. 43. c, 19. czarniuteńkie, rabenfcfytüflVj. — §. b) Kruczki, gatunek gołębi. Haur. Sk. 127, eine Slrt fcfynHirjer ïailDen. — §. c) Miana kondlów czarnych domowych. Olw. Ow. 111. Czarny kruczek. Chmiel. 1, 582 et 3, ein Słotne ber fcfjrcarjcn jpauêljunbe. — g. d) Haczek kruczodziuby, ein fruntmer Heiner £>afen ; Ross, npiont, npio-neieB, KpynoKB, KptouenHiCŁ ; cf. Gall. le croc. Żelazko subtelne kończaste zakrzywione na kształt kruczka. Hipp.

105. Baczność! broń na kruczek! (słow’a komenderującego). Kaw. Nar. 253, 5taral>tnerl)«fen. Kruczek od wędzidła. Teat. 20. b, 65. ©cbi^nfeit. Kruczki cyruliekie podwójne do trzymania, rozczłonkując trupa. Czerw. Narz. 58. Kruczek, haczek do botów, Rag. nazuvnik, (Stiefel* fjflfeit. (Ross.. npionHHKï wyrobnik , hakiem n. p. bosakiem pracujący).—*g. e) Czemu urząd kupujesz, biedny darmo-chlubie, Przecz te kruczki od ciebie ten elektor skubie! Klon. Wor. 12 not. „matyaszki abo kruczki”. Może to: kruczy dukat, na którym kruk, jakie kazał wybijać Ma-tyasz, król Węgierski, ein 3iabenbiifaten. — % Matyasz, chłop, kruczek, wołoszyn, zdrajca, nie był godzien córki Kazimierza. Riel. 416., Gwagn. 260., Ross. KpioneieB wy-krętarz. (KRUCZGANEK ob. Krużganek). KRUCZODZIUBY, a, e, na kształt dziuba kruczego, rabenfdpidbelidjt, tute ein 9îal)en|d)iial)el. Łopatki wypuszczają z siebie dwa pociągi, z tych pierwszy tokiem barkowym, acromion, drugi kruczodziubym lub kotewką, processus coracoideus, nazwany. Perz. Gyr. 1, 33 et 178. KRUCZY, a, e, od kruka, Roh. et Slov. krkawćj; Sorab. 1. rapacżschi; Vind. orlou, vranou, vranski; Ross. BopOHOBbiîi ; Eecl. Kfnnoi.n (cf. wroni), 31ol>cn ». Piór kruczych lotnych używają do rysowania. Zool. 260. Przepędź wiek kruczy i miéj lat przydanych Tyle, ile masz w liczbie swych poddanych. Ki how. 565. bardzo długi, długowieczny, ein Sîabenalter, feljr langeä 8eben. Krucza strawa ! improbi hominis est appdlatio vel imprecatio, praedictiove malorum, praesertim post mortem spquuturorum. Cn. Ad. 566. (cf. za ten uczynek godzien psy napaść i kruki. Pol. Arg. 231.), Vind. merha, merhatina, orlova vranska pasha (cf. mercha), 9ï«ben«aS. Kruczy dukat ob. Kruczek, e). Kruczy dziób abo kruczy nos, narzędzie cyruliekie do rwania zębów. Perz. Cyr. 2, 191, Czerw. 32, ber 9îabenfd)naltel junt anöreijJcn. KROCZYĆ, ył, y, intrans. niedok., n. p. W brzuchu kruczy, kluka, warczy. Dudz. 20. burczy. Wlod., eS gurrt, fnurrt, rumpelt im 23«ud)e; Cam. kruliti, plun-kam, pluskam; Ross. ypnaTb, 3aypnan>, npoypnarb; (npio-uhtb, CKpiouHTb krzywić, zakrzywić na hak). Wiatry po brzuchu kruczą. Onk. Przym. 297. KRUCZENIE, ia, n., subst. verb., bûS ©urreit. Placki jęczmienne trudne do trawienia , w żywocie zburzenie i kruczenie czynią. Syr. 980. Nausea, przykrość, brzydliwość, kruczenie na wątrobie. Mącz. KRUCZYN, herb. Tr., ob. Kruszyna. (KRU-GLICA ob. Krąglica). ‘KRUGOWY, a, e, n. p. Kaczka dwa grosze, kaczka krugowa trzy ruble groszy. Stal. Lit.

594. (cf. Ross. KpyroBtiH kręgowy, kołujący).

KRUK, a, m., Boli. krkawec; Slov. krkawec, hawran (ob. Gawron), f. krkawćica; Sorab. 2. ron (cf. wrona); Sorab.

1. rapak; Carn. krokar, orl (cf. orzeł), uran, (cf. Carn. urana » wrona); Vind. orau, orel, oreu, vran; Bosn. vràn, gravran, grauran ; Slav. gavràn ; Rag. vrân, gavràn ; Cro-at. gauran, kauràn, karvan, krompach, krumpach ; Dal. vràn , gravran ; Ross. BopoHB, BpaiiT* (upiora Gail, croc * hak); Eccl.    (Kpaiia, Bopona * wrona), rpara; Graec.

xôçal; ; Eccl. rpauato, Graec. xqwxi'Çco crocito, krakać, cf. grać

n. p. o psach i t. d. (cf. SJacfer 1. 21 blg., faraf, röfc),

1. ber 9iabe, corvus, corax, większy od wrony, cały czarnoślniący się, żyje najwięcej ścierwem. Zool. 260. Kruk kracze, kraka. Dudz. 21., Banial. J. 3 b. Kruk drapieżny kraka, kurczę piszczy. Toi. Saut. 89. Kruk swym głosikiem mierzienie gogotał. Papr. Kot. M. 3 b. Stare przysłowie: i kruk by milczał, więcćjby jadł. Eraz. Jez. L 8. alluzya do bajki o serze przez lisa krukowi wyłudzonym; cf. si tacuisses philosophas mansisses. Uciekałem od życia mojego poprawy, Z krukiem wołając: cras cras, a tak wszystko w kawy Poszło. Kulig. 176. (ob. Kawa). Kruki wieszcze. Banial. J. 3. Kruk niepogodę oznacza, gdy kracze    z wieczora    lub z    rana, a pogodę, gdy    siedząc

na drzewie    ku słońcu    skrzydła rozciąga. Ład.    ft.    N. 83.

O dobrą żonę teraz trudniej, niż o białego kruka. Opal. Sat. 35. (cf. Prov. Sorab. 2. Zarne ako schwon, bele ako ron, rowno ako motele, kschiwe ako rescheno; czarny łabędź, biały kruk, proste motowidło, krzywe wrzeciono » sprzeczność, niepodobieństwo). Kruk z rodu złodziej. Jabł. Ez. 158. Slov. Zlého krkawxa, zlé wagca; cf. jaka kokosz, takie jajko; cf. niedaleko jabłoni jabłko pada; cf. rod. — Croat. Kay kauran vall, tomu merha fali; e sguilla non nascitur rosa. — Wilk wilka nie ujada, ani kruk krukowi oka nie    kluje.    Pilch. Sen. 193.,    Sax. Porz.

147., Lub.    Roz. 209.,    Slov.    wrana wrané oko    né    wiklu-

ge; Ssrab. 2. jedna karwona tej drugei tej wozi ne hu-drapo ; Vind. keda vrana vrano pipie? Rag. et Dal. vran vranicchja okko neizbija; Croat. kauran kaurami ochi ne-izbada; feine Ärdjje jjocft ber nnbern bte 2Ingen mt$; (cf. znają się oni, rozumieją się; zna swój swego; znają się, jak złodzieje w jarmark). Gdy się kruki uganiają za jakim zwierzęciem, najpierw’éj mu oczy wykalają. Ład. 11. N.. 83. Będzie on wnet kruki pasł swym ścierwem. Tward. Wł. 131. (cf. krucza strawa). Slov. Id' krkawcow pasf ; abi in malos corvos. Uczynią chłopca z młodu dzięciołem, a potym albo wronie, albo krukowi będzie smaczny, gdy kruk bardzo na dzięcioły waży. Glicz. Wych. F. 3 Niech sobie o śmierć nikt głowy nic suszy, Co ma być krukom, ryba ani ruszy. Zegl. Ad. 41. Łosk. (cf. co ma wisieć, nie utonie). Pochlebniey zbiegają się do tych, gdzie czują co wziąć, jako krucy do ścierwu. Kosz. Lor. 41 b. Gdy krucy latają, zła wróżka. Pelr. Hor. 2 H 4. — Nie pomoże krukowi mydło. Cn. Ad., (cf. murzyn; cf. cegła; cf. jaki pies do kościoła, taki z kościoła ; cf. namaż ty go masłem , przecież on śmierdzi dziegciem). Wronami go karmiono, a krucy go zjedzą. Rys. Ad. 72. (szalbierz, obieś). — §. 2 a) Kruk nocny, ptak z rodzaju sów leśnych.

Ład. H. N. 83, ber 9îad)trabe, bie Sładjteule; cf. lelek; Cam. zhuk, zhofink, zhofitel; Yind. kavran, krampazh, podhuika, nozhni orel ; Ross. kbskbs. — b) fig. Włóczęga nocny, ein 9îad)tfd)n3iïrnter, ein Sładjtrabe. Gdyby każdy pracować musiał, nie byłoby, jak teraz, nocnych kruków, złodziejów, Haur. Sk. 160. Postrzegłszy, że gospodarz umie łowić kruki, Myśli, jakićjby naprzód sam Pot. Jow. 164. — c) Jeden z straży marszałkowskiej, policyjnej, ein ^Misesmeicbtcr, Sładdtncidjtcr. Ni się króla boi,

nie wsypią, przestrzegaj, aby w wolnym piecu przesechł; bo od gorąca wolnego byłyby czarne z niego krupy, i niesmakowite. Haur. Sk. 18, ©erftcngraupcn. Krupy pszeniczne. Sienn. 220, 3Bct|cngraupcn. Krupy owsiane abo gruca. ib. 219., Cresc. 166, $abergntf$e. Tatarczana kasza abo krupy. Syr. 1004., Haur. Sk. 416, £>etbefow(jraupen. spróbował sztuki. Zytne krupy. Syr. 914, Sfîoggengraupctt. Perłowe krupy, ferlgrattpen. Krup. 5, 53. — Prov. Czasby u komina drugiemu , a przecie stary po krupy do młyna. Bot. Arg. 404. — §. Krupy robić, mąkę na ciasto rozczyniać. X.

Ni kruka we zbroi. Hor. 2, 140. Kniaź. B)łem potym

Węgrzynkiem, Tmkiem, wytykaczcm, Laufrem, krukiem,    Kam., einteiflen. — §.    2. Krupy, (Boh. kraupy; Sorab. 1.

od kruków uciekłszy tułaczem. Treb. S M. 65 , Teal. 45.    krupę; Crout. krup,    krupę, grad; Bosn. krupę,    grad,

d, TO.— d) Kruk wodny plancus aguuticus. Klein, wiel-    tuccja (krupan * wielki); Rag. grad, krupa, krupizze,    krû-

kości kruka, pływa na wodzie, w nocy czyni wielki wrzask.    pili grandinare ; Slov.    krupy prśi grandiiiat; cf. Boli.    kru-

Ktuk. Zw. 2,525., Ład. H. N. 83, ber SBafferrabe, ©ctyling*    pè kropla) « grad, ber    ©raupcitljagel, ber £a<jel, Boh.    kru-

rabe, 0rcrabe.—Kruk morski, mergus merganser Linn., Me T0Ud)0C.lt3, na głowie ma czubek koloru ciemnozielonego, grzbiet czarno lśniący się; znajduje się przy wielkich stawach i jeziorach. Zool. 257. — e) Kruk morski, ryba, scia en a. Phn. 32 11. dlatego tak rzeczon , iż kra-cze jako kruk. Sienn. 516, SD?eerfd)attcn, dite 31rt ©ccrap* pen. — §• 3. Transi. Kruk, źle się mówi za hak. Dudz. 51, Boss. Kpioitb; Gall. croc , ob. Kruczek, kruczki, fin $afen. Czeluśniki powinny być opatrzone krukami do zawieszenia drzwiczek Torz. 43. Bosak jest drąg długi, na końcu którego jest osadzony kruk i dzidka żelazna, i tym chwycić L odepchnąć się można. Magier. M*kr. — §. 4. Gwiazdozbiór, siedmgwiazd. Tr., bet Słabe, ftlt ©e* [tint mit 7 ©tcrneit unter ber 58age. KRUKAĆ Tr., ob. Krakać, freieren. KRUKAWKA, i, £., ob. Trukawka. Cn. Th., a) bie Słiugeltaube.— $ b, O krukawkach abo sinogarlicach. Cresc. 589, bie Turteltaube. Turlur, sinogarlica, krukawka. Urs. Gr. 520. KRUKI, herb; między dwoma mieczami złamanemi żelaza na krzyż zakrzywione, w polu czerwonym. Ku rop. 3, 27, ein ©appen. krukom podobny, ben Słaben ftlmlid). Kacermistrz ten i habitem i obyczajmi krukówaly, krukom brat. Birk. Kaz. Ob. L b.

pobilj gradobicie. KRUPIARZ, a, m., Roh. krupar, $. 1. zamarz, stępkarz , pisor, który jagły abo krupy czyni, w stępach olłuka i w żarnach miele. Mącz., ber ©raupcuer, ©raupenmüßer, ©raupenntacbcr. — §. Który krupy przedaje, ber ©rniipen^anbler. — 2. Krupiarz, krupka, i, m., co krupkami żyje, pnltiphagus. Cn. Th., ber ©raupeitcffer. W rodź. ieńsk. KRUPIARKA, Boh. kruparka. KRUPIASTY, a, e, KRUPIATY, §. a) na kształt krup, od krup, do krup zdatny, ©raupen », ©raupen abnlicb; (Boh. krupieny; Ross. KpynaHUM, KpynimaTbiH, KpynnaTUH gruboziarnisty, KpynHbiH, KpyneHi gruby, upynttOBaThui grubowaty; Bosn. krupan magnus, ucerosus) Tatarkę jako i ryż więcej między jarzyny krupiaste, aniźli miedzy zboża poczytują. Sgr. 1004. Sól krupiasta * gradówka, gefottcn 6alj, ^oruerfalj. Krupiasta sól morzem bywa przywieziona. Herb. Stat. 115. — Liszaje jaglaste i krupiate i pomykające się a ciało szpecące. Sgr. 244, łpirfen « nnb ©raupenflecijte, §irfentiefleĄte. — §. b) Krupiasty * kruchy, chrupaty. Cn. Th., $erbred)lidj, [probe. KRUPIĆ, ił, i, rz nirduk., (Skrupić dok., qu. t>.), KRUKOWATY, a, e,    §. a) szrolować, mleć grubo jak krupy, fcbroten, ßrobmalen,

tpfe ©raupen. Krupić się (ob. Skrupić sie », w krupy się obracać, ścinać, jak twaróg, krochmal, ft'd) graupeln. — ‘KRÜMPER, a, m., (cf. Herm. frfltnpeln, cf. krępować), ha-    g. b) Krupi sie*giad krupiasty abo krupy padają, e$ grdu*

ftarz, wvszywacz, ber ÜIuMtâber. Był wybornym stolarzem,    pelt, (iflßelt nu'e ©raupen. Tr. ; Bag. krupili; Slov. krupy

krumperem i haftarzem z hiacyntu. 1 Leop. Exod. 58.    prśi. KRUPKA, i, in., ob. Krupiarz 2; $. 1. co krupami ży-

‘KRUMPERSKI, a, ie, n. p    Urobił humerał ze    złota,    je. Cn Th., etu ©rauprttcj[er.— §. 2. Krupka na głowie*

robotą krumperską. 1 Leop. Exod. 59, 2. (haflarską 3 Leop.). guzik na głowie roslący, atheroma. Cn. 7h. strupik na KRUP! odgłos chropowaty, n. p.    z skrzypnienia, ein    rauher,    głowie. Włod., ob. krupiaste liszaje, ba3 tpirfengeflccljte auf

raffelttber Tott. Kołacę do drzwi,    aż tu krzyp, krup,    krzyp,    bent Äopfe. —§. 3 Krupki, G. krupek, plor., a) ma-

odmykają rygle, otwierają zamki. Teat. 11, 124.    łe, drobne krupy, ©rdupdjcn, ©rćiuplctn; Boh. krupka, kru-

KRUPA, y, i., KRUPY, C. krup, plur., (Boh. kraupa (cf.    pice. Perłowe krupki robią się w młynach od umieję-

krupice kasza; Svee. gröpe ; Hun g. korpa fuifur); Sorab.    tnych młynarzów, ocierając tak końce ziarnom, iż się

i. krupy; Sorab. 2. krupi, kschupi; Vmd. griefs, pira,    stają okrągłe jak szrot. Kluk. Rosi 3, 264. Z tatarki ro-

obdievan jezhmen, toustomletje, sdrob, shlintra; Boss.    bią się krupki drobne, u nas Krakowskie zwane. Kluk.

Kpyna, Kpynua , (cf Gall. gruau, cruj; (Boss. KpynnHa,    Rośl. 3, 265. Drobne krupki jęczmienne. Krup. 5, 53.

npymiHKa ziarnko krupowe, odrobinka, cf. Boss. xpynuiä    Krupki bardzo drobne zowią mączką papinkowatą, ^tnber*

kruchy, łomny, xpynHyib pęknąć; cf. chrupać; cf. Hehr.    breę, która więcej niż połowicą od gryzu, a mniej miel-

rpi ruph contundere) ; bie ©raupe junt ®[fcn; §■ 1. kasza    sza od mąki, na ehleb bywa czyniona. Dzieciom ją dają

abo potrawa ze zboża skrupionego. Cn. Th. Łacińskie    w powiciu i starym. Syr. 954., (ob. Papinek, Ross. tcpyn-

far wykłada się wszelkie zboże zdrohione, albo kruszone,    naTKa najmiększa mąka pszenicznaj. — l'rov. Kru[>ki mu

jako są krupy, prażrno, albo nowe krupy. Cresc. 181.    na podołku smażą. Rys. Ad. 35. (doskwarzają dopiekają

Jęczmień na krupy, gdy do pieca piekarskiego na susze-    mu, abo może też: raki piecze). Znowu mu psi krupy

310

KRUBKARZ - KRUSZEC.

KRUSZCZYNA - KRUSZYĆ.

256, ÜHetnfl.

zjedli. Pot. Syl. 282. (cf. kto inszy do harapu; cf. spadło mu z grzanki). — b) Transi. Mały grad, ©raupettlja* gel, fletner $agel. Tr. — c) Krupki cynowe, 3iiuigraupen, drobne ziarna krzyształokruszu, w piaskach abo kamieniach się najdujące, skąpiej dające cyny, niż sam krzy-ształokrusz. Kluk. Kop. 2, 192. Krupka żelazna, 2Bolf* ra^irt, (Sifettra^n, ®lfenfd)n>Är$e, do krupy cynowej podobna, mało ma w sobie żelaza. ib. 219. — §. 4. Krupka, herb; dwie lilie białe, nad hełmem lilia jedna między dwiema trąbami. Kurop. 3, 28, ettt 3Bappott. — §• 5. Krupka «krubka, ob. Krobka, KRUBKARZ * Krobkarz ob. Kro-bnik, Krobecznik. KRUPNIK, a, m., a) co krupy robi abo przedaje. Cn. Th., ber ©rmtpeler, ©raupenmactyer, ©ratt* peit^dnbler, krupiarz, Garn. kashar. W rodź. ieńsk. Krupni-czka. Syr. 952. (Boh. kraupnik, stupnik; Hoss. Kpynaa-TKa młyn czyli stępa na krupy). — b) Krupniczek, krupnik, supa z krup. Włod., eilte ©raitpeitfitppe. Dano krupnik ryżowy z sztuką mięsa. Zab. 3, 109. — Gorzałka z miodem i korzeniami. X. Kam., eût ©etrdttf. Iloss. Kpy-ncHtiiCB, KpyneHa kołacz z krup czyli kaszy, eilt ©FÜpflt* d)Clt. — §. Krupnik ob. Krobnik, krobecznik. KRUPNY, a, e, do krup należący, ©raupen ». Włod. Kłóci się jak krupna baba, cf. jak baba na trecie.

Pochodź, liczykrupa, skrupić.

KRUSGANEK ob. Krużganek.

KRUŚW1GA, y, i., miasto w wojew. Brzeskim Kujawskim, nad Gopłern jeziorem, rezydencya Piasta, znajoma bajecznym Popiela od myszy pożarciem. Nar. Hst. 3, 54., Krom. 45., Gwagn. 202., Dykc. Geogr. 2, 50. cf. Sorab. 2. Kschuschwiza wieś üti'anjhttcf, w Luzacvi.

‘KRUSZGO RODNY, a, e, ‘KRUSZECZNY, kruszec rodzący, w kruszec płodny, mctattreid), ntetaUerjcugeub. Amatunta kruszcorodna, foecundus metalli. Zebr. Oiu. 250. Km -szeczna Amatunta , gravida metalli. ib. 260. KRUSZCOWY, a, e, od kruszców, mttteraltjd), SDîtiteral », (Srj «, ?Dîe* fait*; Slov. mèdenni (cf. miedziany) ; Vind. rudoviten, rud-stven, medenen ; Garn. bronzhen; Rag. gvözdjen; Hoss. py4HHti ; Eccl. py4HHCKiw, npHHa4Jó«amiR 40 py4'& 3e-Miibix’L (ob. Ruda). Kruszcowe żyły abo kanały, miejsca, w które materya zgromadza się do uformowania minerału. Ład. H. N. 83. Ziemia kruszcowa, ib. Oprócz pospolitych wód mamy na wielu miejscach w naszym kraju kruszcowe wody. Perz. Lek. 264. Wdk kruszcowy, ob. Wilk. Szafran kruszcowy, oh. Szafran. Kruszcowy górnik, kopacz; kruszcowy rzemieślnik, co kruszcem robi. Cn. Th. Komissya kruszcowa. Os. Zel. 28. KRUSZCZEG nijak, niedoli., kruszcem się stawać, JU 9ÄetaH luetbett. Rżane dary kruszczały, rigebant. Zebr. Ouj. 271. (cf. kamienieć). ‘KRUSZCZEJSŻY ob. Kruchy. KRUSZCZYSTY. a, e, pełen kruszcu, mttieraltfclj. Źrzódła kruszczyste. Rog. Doś. 1, 39. KRUSZEC, szcu, m., §. a) każda rzecz kopalna, która inne jakie rzeczy w sobie ma ukryte, tak że chyba przez sztukę od niej oddzielone być mogą, tak się rozumie kruszec siarczany, ałunowy etc. W ścisłym zaś rozumieniu kruszce są tylko te rzeczy kopalne, które w sobie ukrywają metale abo półmetalc. Kluk. Kop. 2, 133, SRtneral, ©rj; Boh. kow; (cf. Boh. krusec ob. Kruch);

Siov. kow , ruda (cf. ruda ; cf. kuć) ; Vind. bronz, ruda, medenina , rudstvu , rudovina ; Carn. brom , bron ; Croat. med (cf. miedź); Hag. gvùzdje (cf. gwoźdź); Slav. tucs; Ross. et Eccl. lipoyuibifh,    Kruszec solny. Krom.

261. (cf. kruch). Arszenik jest ruda albo kruszec. Urzed. 403. — §. b) Metal, SDîetaU. Złota przyjąć nie chce; Ten jej kruszec bynajmniej swym blaskiem nie łechce. Teat.

46. b, 45. Na zfałszowa nćj monecie choć cecha dobra, przecięż kruszec ladajaki. J\Jon. 72, 230. KRUSZGZYNA, KRUSZGZYZNA, y, z., Z kruszców (w znaczeniu 1.) wypalają kruszezyny, które Łacinnicy metalla rzekają. Sienn.

Słusznie kruszczynami zwać możem, cokolwiek z kruszcu pochodzi, gdy osobliwie nie mianujemy, jeśli złoto, srebro abo żelazo, ib. Wyki. Najzacniejsza kruszczyna, złoto. Sienn. 258. Miedź, kruszczyna, pożyteczna na rozmaite naczynia, ib. 331. Blajwas, blaj-giel, minią, kruszczynami zowiemy przetoż, iż od kruszcu swój początek mają. ib. 257. Sposób na pozłacanie wszelakiej kruszczyzny. ib. 586., Śleszk. Ped. 304., Nar. Tac. 2, 389. KRUSZEĆ ob. Kruchczeć. KRUSZKI, KRU-ŹKI, ek et ów, plur., 1. i. q. kryzy, ob. Krezy, mesen-terium, öflä ©efröfe. — 2. Kruszki cielęce, inlestina vi-tuli friabilia, ba3 ©efdjltltge, bo są kruche, sed kryski, krezki, kréski, krezom podobne, niekruche. Cn. Th. Fi-brae jecoris, kraje a końce abo kruszki osierdzia. Mącz. włókna, ^afertt. Policzyłby kruszki w piersiach się świecące, fibras. Zebr. Oto. 149. — §. Kruszki białogłowskie ob. Krezy 2). KRUSZLIWY, a, e, łatwy do kruszenia, bl’öcflig; Bosn. skarscivi, skrrisciui, seto se mosge skrri-sciti; Eccl. KpyuiHMMil; Hoss. eoKpymHTe^bHbifi. Nard świeży wdzięcznie woniejący, wielkokorzenny a kruszliwy. Urzed. 220. KRUSZWICA ob. Kruświea. KRUSZYĆ, ‘KRZYĆ, ył, y, cz. niedok., skruszyć dok., kszyć, w krszyny czyli kruszyny, odrobiny, obracać, drobić, druzgotać, fleht ma* djeit, jer&rtkfeln, jerfittrfdjett, jennalmert; Boh. drtiti, drtjm, drtjwain ; Carn. krushiti, krushem , skruzhem , skruzhiti; Groat. kerharn, kerssem (krusim cribro, okrusujem rotundo, cf. okrążyć; kruh panis) ; Bosn. krrihtiti, ketsciti, krrisciti, skrrisciti, slomiti, karsciti, skarscitti, skersciti; (Hag. krîxati, izhvjeliati scindere panem) ; Ross. KpouiHTt, Kpouiy, HCKpouiHTb, KpyuiiiTb, Kpymy, coKpyuiHTb, conpy-

m.iTb (* 2. frasować, gryźć, smucić), pyuiHTb. Chleb na tej wyspie robią z ryb suszonych, które kruszą abo mielą. Boter. 2, 86. Kanclerze przy pogrzebnych zeszłego króla ceremoniach, pieczęci swoje kruszą. Nies. 1, 255. Szczypce cyrulickie do kruszenia kamienia w macharzynie. Czerw. 29. Lekarstwo to kamień w nerkach kruszy. Syr.

297. Saletra miesza się łopatkami, aż się pokaże obróconą niby w piasek ; a to się nazywa kruszyć saletrę, i kruszona saletra. Jak. Art. 1, 57. Gdy kamień czas kruszy, i pług kuty z stali Czas zetrze, samych rymów cios śmierci nie zwali. Hul. Ow. 96. Mury z kartanów kruszyć. Leszcz. Class. 89. Męstwem wszystkie wschodnie państwa, aż do Hiszpanii kruszyli. Sk. Dz. 522. (zwalczyli). Duńczyki wielką klęską pobił, i ono srogie ich wojsko skruszył, ib. 838. (poraził). — §. Kruszyć mięso * kruchym czynić. Tr., mütU mödjett. KRUSZYĆ się, krzyć

KRUSZ Y KAMIEŃ - KRUŻGANEK.

KRUŹKI - KRWAWNICA.

5H

się, recipr., krupić się. Cn. Th., ftd) brötfeln, ^erfaßen,    bte #aHe, baS 3?orbattS. Chodził w kościele, w krużgan-

$erl»red)etl. Suche liście się kruszy. P.    Kchan.    Orl.    1, 12.    ku Salomonowym. Leop. Joan. 10, 22. (w przysionku.

Gdy w rudzie ,wiele dziurek, kawały    łatwo    się    kruszą.    Bibl. Gd.). Po'kruczganku chodził. Odym. Św. 2, E. 3 b.

Os. Żel. 43. Ze mu się zaczął kamień z wielkim bólem KRUŻKI ob. Kruszki.

kruszyć, Dlatego się z łóżka nie może poruszyć. Hor. KRUŻLIK, KROŻL1K, KRUŻYK, KRUŻEK, a, m., KRUŹY-Sat. 493. Krejdą, gdy się przesadzi    śkło,    lubo    będzie    CZEK, czka, m, domin. nom. kruż * g. a) dzbanek, dzba-

czyste, jednak pod nożycami krzy się i twarde    będzie.    neczek, cttt Mlgeldjeit, Sïritcjel junt £rtttfen; Boh. okrau-

varc,

ver-

lorz. 248. ib. 171. KRUSZY KAMIEŃ, ia, m., ziele, Phel-    hljcek; Bosn. karcjagh, krricjóg, krricjagicch, vrric,

landrium. Syr. 1280, ob. Łomikamień, SBtefenraute. KRU-    verc, bokarra; Hung. korso ; "Carn. kokotula; Vind.

SZYNA, y, z., g. 4. krszyna, okruszyna, odrobina, Boh.    zhik, verzhei, gerzhiza; Croat. korsolich, parenicza, szra-

krusy; Sorab. 1. kruschk; Croat. kërhet, kerhetek, mer-    blyivchecz; Ross. Kpyiiwa, Kpy*Ka, (KpywotcL krążek),

vina; Bal. ukarsak, karssina; Vind. drohtina; Bosn. krri-    KyiraHeitB. Dają wierzycielowi nikczemne    a sprosne    rze-

bat , iskriscka, ulomak ; Hag. karscina, ukarscjak, krixka,    czy, aż do garnków abo krożlików. Sax.    Tyl. 91.    Żyje

ukrixka; (Boss. KpomeBO jarmuż drobno posiekany, Kpo-    ten dobrze, któremu ojczysty Na szczupłym stole świeci

iue»mhiH drobniuchny), du Sröcfel. — §. Kruszyna, Bok.    krużek czysty. Zab. 8, 219. Którzy mają    zepsowaną    śle—

kruśina; Vind. Irarnsa, framshnu drevu; Sorab. 4. pśowa    dzionę, mają sobie dawać czynić krużliki    ztamarysku, a

yahodżina, pśowodżina ; Boss. «pyimma, bojlmlh aro^u;    z nich pijać. Urzed. 360. Faryzeuszowie pilnemi    byli

frangula , ber Saulbatlttt, inni zowią wilczyną, krzew naj-    koło umywania kubków i krużyków. W. Marc. 7, 4.    (ko—

pierwszój wielkości ; drzewo ma białe, lekkie, kruche. Kluk. newek. Bibl. Gd.). Kielichów i krużlików. /.rop. ib. Kto-Bośl. 2, 55.— § 2. Kruszyna, herb ; krzyż, u którego w spo-    by napoił    w as krużykiem wody, nie utraci zapłaty    swojej,

dzie gwiazda, hurop. 5, 53, dit Sßnppcn. KRUSZYNOWY,    Sekl. Marc.    9. „kubkiem abo kielichem”. —    g. b)    Botun.

a, e, od krzewu kruszyna, $(iulbfllint * ; /7o//.kruśinowy ;    Krużliczek    «    pączek, kielich kwiatu, bfV $cld)    einer    33lnnte,

R°rss- KpyuiHHHHH. Kruszynowy gaj Ross. FpyumHHHK-b.    bte ftnofpe.    Pączek narciszku abo krożliczek.    Syr.    1484.

KRU1Y<ŁEB, łba, w., mózgowiec. Tr., dn (ŁdjttJtllbelfopf,    Stalnik ziele kwiateczków drobnych białych, z krużliczków

M ©riUenfaiiger. ^    wychodzących, ib. 1277. (*KRIŹ0WATY, a, e, —o adv.t

^ KRUWKI, KRUWCZEJSZY ob. Kruchy.    kędzierzawy, frauih Niektóre owce, zamiast długiej kru-

KRUZ, u, m., (Boh. okrauhljk dzban mleczny); Vind. kru-    żowatćj wełny, włosy mają. Wolszt. 97, ib. 100, ib. 99.).

gla , kórz, verzh, krausha , gerzha ; Garn. krugla, verzh,    KRUZOWY, a, e, od krużu, $rtt(p; Boss. KpywemiBiS.

verzhin, verzhôu ; Hang. korsó; Croat. korsol, krugla, stu-    KRUŻYKOWY, a, e, od kruźyka, Mtgel*, baś Sïrügleht

cza, pehar (< f. puhar); Bosn. verc, vrric, pilar; Slav. pe-    betrcffenb. Cn, Th. Krużykowe uszko,

wić dok., krwią oblewać, krwawo czynić. Cn. Th., blutig ttt tld; en ; Boh. krwawili, krwaceti, zkrwawiti ; Sorab. 1. krawu ; Sorab. 2. ks< hawisch ; (Vind. kervariti, erdezhu storiti « czerwienić); Croat, kervariti, kërvarim; Rag. kar-vaviti ; Bosn. krriuaviti, okrrivaviti ; Ross. KpoBaBHTb, OKpo-B8BHTb, OKpoBGHHTb. Szczypać go i krwawić tak długo kazał, ażby się Chrystusa zaprzał abo umarł. Sk. Bz. 864. (ob. Pokrwawić, zakrwawić). Po ukrwawionych drogach. Przyb. Milt. 189. KRWAWNE, ego, n., subst., 7,a złym zwyczajem woźnych było zachowano, iż gdy do którego na drodze, abo gdzie indzićj zabitego, bywali wzywani, onego złupiali z szat, w których był zabit prawem swym, które krwaw ne zwali. Herb. Slat.2%5., Vol, Leg. 1, 27. a. 1347, bß§ Slntredjt, ber 331utIol?n ber ®e* rtctytêfrobne. KRWAWNICA, y, i., g. 1. Lythrum Linn., rodzaj rośliny, rośnie u nas wszędzie przy wodach, w lekarstwach ściąga, goi. i biegunkę zastanawia. Kluk. Bykc. 2, 106 , Jnndz. 256, ber ,®eibert'd?, braune SBetberid); Ross. BepóoBHHKŁ, naaKyHB. — ‘g. Krwawnica, jątrznica, kiszka krwią nadziewana, bte 331utniurft; (Boh. dudjk , kre-wnice ; Vind. kervaviza, kervava klobafa; Bosn. krriua-viça, diueniça ; Slav. kêrvenica, Croat. kervavicza). — g. 2 a ) Krwawnica « żyła niebijąca, bte 331utaber. Po odartćj skórze pokazały się krwią ociekłe żyły, i bez skóry krwawnice (venae) drgały. Olw. Ow. 253. — b) Krwawnice, to jest, końce żyłek , które są w stolcu.

har, kupa; Boss. Kpywua, KpywcuKa (2. karbona, 3. mia- KRWAWIĆ, ił, i, cz. niedok., skrwawić, ukrwawić, pokrwa-ra płynów, ósma część wiadra), AH4óBa en^OBa, CTona, ny.irairB, CKy4C4bHHua ; (cf. Eccl, Kfi&trcitAO, Kopnwa karczma), KpiYiWL, ob. Korczak); Gall cruche; Ban. kruus;

Svec. krus; Finnl. kruus; Angl. cruse ; Hool. kroes); ber $rug junt ïrtnfcn. Kruż abo czasza uchata, amphora. Mącz.

wam

(dzban). Każ też starego w sporym krużu wina Postawić na stół. Hor. 1, 50. Kniaź. Niósł on kruż pozłocony i kubki przy nim. J. Heban. Bz. 53. Tylydzie, ciebie Grecy szanują biesiadą, Kruż pełny nalewają, i lepszą eześć kładą. Bmoch. Il, 1, 201. Wysłuchajcie nas bogi! że prosto służem, Nie chciejcie ubogiego stołu gardzić krużem. N. Pum. 18, 585. W obie ręce porwawszy kruż od złota spory, chrosnął go, craleram. Źehr. Ow. 107, ob.

Krużlik, krużyk. — g. poet. Ręce Jezusowe do krzyża gwoźdź przyszczepia i gwoźdź więzi, krużem lejąc rumianym Keltów. Roz. 81. rana krwawa.

KRUŻGANEK, KRUSGANEK, KRUCGÂNEK, KRUCZGANEK, nka, m., z Niem. ber ^rcitfcflaiiß, j. 33. ttt bert ^loftcnt;

Boh. ochoz; Sorab. 1. kólna, kolnieżka (cf. kolnia). Portions, 'krożganek, przechodziniee. Urs. Cr. 190. Arnbit, krużganek do koła Chmiel, 1, 78. Kryty kurytarz klasztorny, na około dziedzińca wnetrznego chodzący. Ad., porticus, peristylium. Cn. Th., ber (Sdiilenpiig. Krucz-ganki dają się dla chłodu. Bndn. Cyc. 125. Sadzawka Retzeda miała pięć krużganków. Leop. Juan. 5, 2. Sekl. ib. (pięć ganków. Bibl. Gd.), przysionek, kruchta. Cn. Th.,

m.,

Sienn. 191, Me Slefte ber ^uläaber am SDïaftbarm, bie golbne Slber, arteria liaemorrhoidulis. Końce żył, które są w stolcu prawie około jelita zowią krwawnice, ib. 34. brodawki żylne w wychodzie. ib. Iiej. — c) Metonym. Krew, która zadem idzie, zowią haemorrhoides, to jest krwawnice. Sienn. 18, ber $luß ber golbtien 2lber, bie golbue 3lber, ölÖ totf^ett ; Sorab. 1. kreinica , krewecżeni ; Hosn. kar-vavniçe, krrivaviçe, scjguli; Vind. kervavize, kervitok; Hag. karvavizze; Hoss. no'ie'iy«. Cieczenie krwawnic niemocą żydowską zowią. Sienn. 401. Sok tego ziela krew', która stolcem wychodzi, to jest, krwawnice, zastanawia, ib. 423., Gdy któremu człowiekowi krew' idzie zbytnie stolcem, zowią krwawnice, ib. 16. Śleszk. Ped. 414. KRWAWNIK, a, (Hosn. krrivnik; Croat. kërvnik; Slav. kêrvolok, kêrvolja * kat, męczyciel, tyran, krwożerea). §. 1 a) kruszec ciężki, którego cętnar daje 80 funtów żelaza, SlutftciU, ©IciÓfopf. Kluk. Kop. 2, 215. (Holi. rebrjćek ; Morav. żebrjcek ; Sorab.

4. krawne kamen; Cara. kryvnèk ; Hoss. KpOBOBHKi).— b) (Sarntol, klejnot, abo zupełnie abo przynajmniej w pół przeźroczysty, różnego cielistego koloru. Kluk. Kop. 2,46, (Hoss. KpoBtiBHiCL zielony jaspis z czerwonemi paskami).—§. 2) Dotan. Krwawnik, millefolium terrestre, ÎAufenbblatt, ©arbenfraut, Schafgarbe, tok zbytni krwi z nosa abo ust, sok z liścia tego ziela zawściąga. Syr. 600., UrzeLd. 214., Kluk. Hośl. 2, 231, Sorab. 1. krawnik ; Hosn. kugni rep, trator; Hoss. Kaina, Kamica, nepemiaa TpaBa, 6apxaTHHicB. Krwawnik wodny, Croat. sznelyak, SBrtfferfenc^cl, SBaffer* garb, służy do gojenia ran. Syr. 607. Krwawnik cudzoziemski, spływacz abo pływacz, stratiotes aqualicus, freut* be Saffergarbe, SBafferfeitchel, Sorab. 1. retwicżka; tok krwi zawściąga. ib. 609, bie Sßafferfeber. Krwawnik inakszy, co krwi rusza. Cn. Th. gramen aculeutum, dactylùs. Plin. 24, 19, $31utgra$. KRWAWNY, a, e, od krwi, 331ut*; Ross. KpoBHHUM, KpoBCiibiM. Krwawne lekarstwo, quod cruento vulneri imponitur, sistendo sangnini. Cn. Th., eilt blutftillenb-eS Mittel, ob. Krwawne subst. KRWAWO adverb., Boh. krwawme, krwią oblane, blutig. Nie tak się krwawo w służbie bozkićj służy, jak czasem potrzeba w służbie świata. Lach. Kaz. 1, 41. transi, aż do krwi z wielką trudnością; mit fanent blutigen Sdjnmpe, biJ aufS 3?!ut. Musiałem krwawo z niewolnikami pracować. Zab. 4, 183. Przyszło mi się krwawo i pocić i nużyć. Teat. 46. d, 29. Za swój krwaw'0 zapracowany grosz. Zab. 13, 495. Lotne grzmoty, przy błyskawicach krwawo wyjaśnionych. Wad. Dan. 30. jak krew' czerwono, blutrotl). ‘KRWA-WOB1TNY, a, e, arcybitny, frtegerifd). Ktoby znał Greckich mężów krwawobitne dzielności, by ich Homer wierszem swym nieśmiertelności nie zalecił? Stryjk, praef. KRWAWOCIEZKI, a, ie, n. p. Krwawocieżka praca rolnika. Przestr 143. blutfauer. KRWAWOCZERWONY, a, e, — o adverb., krwiobarwny, w czerwoności do krwi podobny, blutrotl), Vind. kerverdezh. KRWAWOOKI, a, ie, oczu krwawych, blutaugig; Eccl. KpoBOOMHTbiw. KRWA-WOP-ŁODNY, a, e, krwawy, blutig, élut erregeub ober uer* gießenb. Krwawopłodna praca w Istmu zawodach. Hor. 2, 211, KRWAWOPOT, u, tn., pocenie się krwią, pot krwawy, ber 331utfd)nmß. Któż cię takowym ciężarem do ziemi przycisnął, że się krwawopotem myjesz? Bzów. Boi. 65. KRWAWORUBINOWY, a, e, ooit blutroten fRllbilt. Słupy smaragdowe, stojące na podwalinach krwa-worubinowych. Leszcz. Class. 6. KRWAWOSOK , u, m., drucaena draco Linn., eine Slrt 3)r«d)enbaum ; gatunek smokowego drzewa, rośnie w Indyach. Gdy się na wiosnę kory na tej roślinie ponarzynają, płynie z nich sok czerwony, który zgęstwiony kupujemy do pokostów i lekarstw, pod imieniem smoczej krwi. Kluk. Dyk. 4, 4 95. ‘KRWAWORANNY, a, e, raniony do krwi, blutriiuftig, Vind. kervavoranen, kervaviten, pokervaulen. KRWA-WOTOK ob. Krwotok. KRWAWOŻERCA, y. m., żarłok krwi, ber Sluthuub, ein 231lltfref[er, Bosn. krrivnik; Croat. kërvnik; Slav. kêrvolok, kêrvolja ; Hoss. KpoBOnpo.iHTeiTE ; Eccl. KfrbBOiwiiiia, Kf)T>KOiv,\up>. Polifem krwawożerca, który ludzie jadał. Zimor. 273. Lew krwawożerca. Hor. 2, 222. Kniaź. Wilk krwawożerca. Nar. Dz. 1, 407., Zab. 4, 481. Człek się na świat nie rodził dla rzeźby swych braci, Nie ma kłów krwawożercy Iwa w srogiej postaci. Zab. 42, 475. Nagi. KRWAWOŻERNY, a, e, Mon. 75,

595. chciwy krwi, blutburftig ; Slov. krwożjżniwy ; Vind. kervishein , kervisheln ; Ross. KpoBOJKaacAymui, KpoBoaca-AHUH ; Eccl. KpiBOtiiAbiiit. Krwawożernym jestem Eccl. KpoBonincToyio. KRWAWOŻERNOŚG, ści, z., chciwość krwi, 331utbürftigfcit, Slutburft. Hoss. KpoBOHAetiie, «po-BOimincTBO, KpoBonpoMTie. KRWAWY, a, e, Boh. et Slov. krw'awÿ ; Vind. kervau , okervaulen ; Sorab. 4. kra-wé; Croat. kërvâu ; Dal. karvau; Bosn. karvav, krrivav; Hag. karvâv; Ross. KpoBaBbiK, KpoBRBT», upoBCHbiii, i«po-bhhmB, KpoBeHOCiibiM, KpoBonpojiHTHbiîf. — a) t ode krwi, krwawny, 331llt». Żyły krwawe. Krup. 4, 47. Żyła krwawa krew' rozpruszoną po całym ciele, znowu do kupy sprowadza. Perz. Cyr. 4, 48. (oppos. pulsowa). Żyły krwawej otwieranie» krwi puszczanie, ib. 435. Zatkanie krwawe czyli krwawa kiła, hernia varicosa, przeszkoda przechodzeniu krwi w żyłach krwawych naczyń nasiennych uczyniona. Perz. Cyr. 2, 238. bte SBlutuerftopfuug, Slutbeule. b) Pokrwawiony, krwią pomazany, ze krwią, blutig, mit 331ut befletft. Stolce krwawe mogą być czasem śmiertelne. Krup. 5, 496. Krwawa biegunka, czerwonka , (Slav. kérvogriz). Niewiasta ta cierpiała krwawą chorobę. 4 Lcop. Math. 9, 20. (ob. Krwotok, płynienie krwią). Haftowanie rany igłą, nazywa się krwawym. Perz. Cyr. 2, 445. oppos. suche. Krwawy nóż, miecz. Ld. Jeśliby ząb pchnięciem był złamany, tedy się to nie ściąga do niepotężności, ale za krwawą ranę bywa miano. Chel. Pr. 473. due Slutttwnbe; z rozlaniem krwi, blutig, mit 331uh)Crgteßeu. Rzecz krwawa, za co gardłem karzą. Stat. Lit. 149. Gdyby szło o uczynek krwawy, o zabójstwo.... ib. 15. Gwałt taki, co niesie za sobą winę krwawą. Stat. Lit. 45. Krwawa wojna. Mon. 66, 447. Pierwszy Władysław' pod Byczyną o Polską koronę szaniec krwaw’)’ stawiwszy, przeciwnika zraził. Tward. Wl. 4. — §. moralnie Krwi pragnący, krwawożerny, blutburftig. Mężem krwawym i zdradliwym brzydzi się pan. W. Ps. 5, 8. Wyście lud zrobili drapieżnym i krwawym. Gaz. Nar. 4, 233. Człowiek krwawy, który

KRWIASTY - KRWOTOK.

KRYBRA-KRYG.

513

W. Post. W. 2, 323. Kanc. Gd. 71. Dziewięć miesięcy będąc brzemienną, wyciekło z niej krwi dwadzieścia funtów; porzucała się temu świętemu, zaraz ustał on krwotok. Wys. Ign. 152. Krwotok przez stolec » krwawnice, złota żyła, bie golbne 2Iber, haemorrhois. Mon. 75, 589. Krwotok niewieści miesięczny » miesiączki, czasy,

rozlewa niewinnie krew' ludzką, albo który prześladuje człowieka niesprawiedliwie, albo który rozekrwawia czyje serce. Wrób. 9. (cf. krwawożerca). Pełno tam głó-wników, nie usłyszysz nic, jedno słowa krwawe albo plugawe. Groch. W. 565. Zkądże im ta pyszna mowa,

A przeciw mnie krwawe słowa? Ryb. Ps. 26. groźne krwią, czyli morderstwem, niiirbertfd), brofienb. Wyszedł    kwiaty, baê 2D?onatltct)e. Krwotok z nosa. Cn. Th. Vlut*

ztąd krwawą przez ciebie obciążony obelgą. Teat. 2, 101.    fhirj. Gdyby sie zbyteczny z nozdrza stawał krwotok,

(okrutną, nieznośną, śmiertelną). — fi. transi. Krwawa jak go zatamować. Krup. 5, 460. tyefttgeś flîafenBlnten. praca, krwawy pot» rozkrwawiający, arcyciężki, mozolny, ‘KRYBRA, y, z., n. p. Nie zasłużyłem na taką krybrę zda-dokuczający do krwi, blutfauer, blutfdjtner, bitter, fcbnterj* nia w narodzie wolnym. Gaz. Nar. 1, 90. z Łac. cri-Itd). Za jego znaczne i krwawe zasługi. Vol. Leg. 2, brare ; krytykowanie zbytnie.

Slov. skrywam ; Sorab. 1. krycż, krćyu; Sorab. 2. kschisch; Carn. kryti, kryem, skryti, skryem, skryvam ; Vind. kri— ti, krijem, skrit, skrivati, okrivati, sakriti, sakrivati; Croat. skrili, zkriti, zkrivam, szkriti, szkrivam; Rag. kritti, skritti ; Bosn. kritti, skritti, sakritti, ( krileiti prolegere, krilo » skrzydło , łono) ; Ross. upuTb, Kpbiio ; Graec. y.Qvntm; Hebr. mp kerah contignavit, texuil); zasłaniać od widoku, żeby nie widziano, bebecfen, oerftećfen, verbergen, ner* Ijeblen. Czego się wstydzimy, to radzi kryjemy. Cn. Ad. 127. Nie chciałem dzieła pod korcem ukryć. Mon. 69, 520. — Kryty, nakryty, gebecft, Bebecft. Sam jeden tylko był w kolasce krytej. Teat. 37, 209. KRYĆ się re-cipr., zasłaniać się od widoku ludzi, nie dać się widzieć, schować się, ftdj verbergen, verftecfen. W cichy kącik, gdy się skryję, Wdzięcznej swiebody zażyję. Bardz. Trag. 310. Kryje się przed nim, jak pies przed muchami. Cn. Ad. 368. Kto się kryje, ten się boi. Chrośc. Fars. 280. Kryje się z tym , jak nie wiem z czym. Cn. Ad. 367. Chrześcianie nie kryją się, ani tają z wiarą i z wyznaniem swojćm, ale jawnie się do słowa bożego ożywają. Dambr. 537. Z uczonemi swemi kryją się pismami, póki ich potomność nie odkryje. Zab. 15, 64. Jakub. Wieszają instrumenta swoje po ulicy , Nie kryją się z robotą dobrzy rzemieślnicy. Pot. Pocz. 66. Kryjże mi się z nim do krzaku gęstego. Past. Fid. 81. KRYCIE, KRYCIE się, subst. verb., baê Verftecfen, Verbergen. Ma dya-bła w kryciu, a dwóch w nosie. Rys. Ad. 39. (skryty złośnik). — fi. Krycie, dach, pokrycie domowe, ba3 2)ad); Boh. kryt, krytba, krowr; Sorab. 1. krew, tżecha (cf. strzecha); Croat., Bosn. krov; Ross. KpoBM; Eccl. KpOBi, noicftoei (cf. pokrowiec). Budowania w tym kraju, nie mają żadnego krycia albo dachu. Radź. Warg. 93., ib. 56. cf. szczyt.

Pochodź, kryjomo, kryjomką, kryjomy, kryjówka ; *kry-wać; kret; dokrywać, dokryć ; nakrywać, nakryć, nakry-walny, nakrywka; okrywać, okryć, okrycie; odkrywać, odkryć, odkrycie, odkryty; pokrywa, pokrywać, pokryć, pokrycie, pokryty, pokrowiec ; przekrywać, przekryć ; przykrywać, przykryć, przykrycie, przykryty, przykrywka ; skryć, skrycie, skryły; skrzydło , skrzydlasiy ; skrzele; zakrywać, zakryć, zakrycie, zakryty; 2) skarb, cf. deriv.

1699. Zalewają robotnika czoło krwawe poty. Zab. 14, KRYĆ, ył, yje, act niedok., skryć, ukryć dok., (Boh. kryti; 186. Krwawy pot leje się ze mnie. Teat. 18. b, 25 (ob.

Krwawopot). Krwawe łzy » gorzkie , bittere î^rânett. Krwawe tam łzy wylewały płaczliwe matki, Patrząc na dziatki, Które gwałtem dać musiały na mięsne jatki. Pieśń.

39. Krwawe łzy z oczu leją w okrutnym więzieniu.

Paszk. Dz. 65. Ledwo mi krwawe łzy nie idą z czoła.

Zab. 15. 269. Krwawemi łzami ich opłakiwać potrzeba.

Kłok. praef. — §. Krwawy » koloru krwawego czerwonego , krwawoczerwony, w czerwoności do krwi podobny, blutrot^, n. p. Krwawe korale między się błyszczącemi wstydzą szmaragdami po cedrowych połogach. Tward.

Wł. 148. — fi. “Krwawa kompleksya * krwista, eilt Blut* reiche (S. ‘KRWIASTY ob. Krwisty. KRW10BÀRWNY, a, e, blutfarbig. Krwiobarwne skrzele smoków. A. Kchan.

37. krwawoczerwone. KRWIONOŚNY, a, e, blutfül/renb.

Krew' w ciele zwierzęcym płynie w rurkach , które się nazywają naczyniami krwionośnemi, vasa sanguifera. Zool.

7; Hoss. KpoBeHOCHUH. KRWIŚCIAG, u, m., sanguisor-ba Linn., Ved;erblutne, rodzaj rośliny, bydłu przyjemna paszą. Kluk. Dykc. 3, 49. Jundz. 138. KRWISTY, ‘KRWIASTY, a, e, — o adverb., pełen krwi, obfity w krew', blutreich, vollblütig. Boh. krewnatÿ; Vind. kervipoun , kriji poun, kervobiun, kervaten, kervoviten; Rag. karvni;

Ross, KpoBHCTbiH, MHOrOKpoBHHÎt. Osoby krwiste, mające krew' obfitą, gęstą, leniwie krążącą, bardziej podlegają pokusom, niż owe, które mają krew' rzadką.

Boh. Dyab. 358. Człowiek sanguineus, *krwiasty, ma paznogcie czerwone. Sak. Pr obi. 114. Rag. karvnik, ob.

Krewnik. KRW1STOŚĆ, ści, i., obfitość krwi, ber tte* berfluß ait Vlut, bie Voflblnttgfeit. Boh. krewnatost; Vind. krijipounost, kervovitnost, kervatnost; Ross. MHOrOKpoßie.

KRWOTOCZNY, a, e, — ie adverb., krwotok cierpiący, ben Vlutfluß, Vlutgang fiabenb. Cn. Th.; Boh. krwotokÿ;

Ross. KpoBOTonHUH, KpBOTOnHBUH. Krwotoczny jestem, krwotok cierpię Eccl. KpoBOTomo. Krwotoczna żyła. Tr.

TOK, KRWAWOTOK, u,

* krwawnice, bie golbne 3Xber. Krwotoczna scil. niewiasta, miesiączki mająca. Tr. bie bflś VtOttfltltC&e tyat. KRWO-

m., Boh. et Slov. krwotok ;

Sorab.i. krewecżecieni; Vind. kervitok, kervavize ; Croat. kërvotok, kervotochie, kervotochina; Rag. karvotocje;

Bosn. karvotocje, krrivotocje; Ross. KpoBOTeneitie ; pïy— KRYCET ob. Świszcz. KRYCZOT ob. Krzeczot. nienie, czyli tok krwi. Dudz. 42. ber Vlutfluß, Vlutgang. ‘KRYDKA ob. Krétka.

Niewiasta, która krwotok przez dwanaście lat cierpiała. KRYG, u, m., KRYGI, ów plur. Krygowa uzda, krygo-W. Matth. 9, 20. (płynienie krwi. Bibl. Gd.) Krwawotok. we wędzidło, (cf. kręgi, krąg), ber Vre$3aum. Lu-

65

Stownik Lindego wyd. 9. Tom 17.

Serca kryjówki. Lach. Kaz. 1 ,

pata Poloni vocant krygi. Urs. Gr. 321. Uzdy są    roz-    kłe nieprzyjaciół po    miejscach    lesistych    i    bagnistych    kry-

maite, jedne proste, drugie krygowe. Cresc. 522.    Źrze-    jówki. Nar. Hst. 4,    81.

biec, by na starość nie miotał, w uzdzie krygowćj    niech    39. bte galten be$    ^erjeitê. W    sercu    człowieczćm    jest

chodzi. Rej. Wiz. 89. Wprawię kolca w nozdrze    two-    tyle kryjówek. Nag.    Cyc. 128.

je, a kryg w gębę twoje, i obwiodę cię. Radź. Jes. 37, KRYLÓW, a, m., miasto w wojew. Bełzkim ; tudzież wwo-29. 1 Leop. ib., W. Post. W. 2, 291. (wędzidło. Bibl.

Gd). Włożę kryg w paszczękę twoje. 1 Leop. Ezech. 38,

3. (munsztuk w gębę twoje. 3 Leop.). Sorb. 1. rćzadwo ;

Vind. klema, oistra bersda, shvalu, oistro bersdalu ; Bosn.

jew. Kijowskim. Dykc. Geogr. 2, 50. eine Stabt ttt Seljf.

n. 5Utott>tfd)en. KRYŁOWSKI, a, ie, n. p. Pieśni Kryło-wskich chętnie zaniechały, Miasto muzyki, żałośnie dumały. Zmor. Siei. 494. t. j. Ruskich.

sgvallo, koję se stavglja kognu ù usta. — fig. et transi. KRYM, u, m., półwysep Tataryi, u dawnych zwany Cher-Zawzdy potrzebuje, aby był dzierżan na tym krygu, bo    sonesus Taurica, nazwisko bierze od miasta Krymu. Dykc.

bardzo bujny ten osieł, ciało nasze, gdy mu dosypują    Geogr. 2, 51. bte $rtmm. Ross. KpbiME. KRYMIEC, mca,

tych doczesnych swowolności. Rej. Post. I i 4. — W kry-    m., Krymski Tatarzyn, eilt ^rintttttfcfyer ïatar. Przed tym

gi * w kręgi, w kleszcze, tttt 3attttte (lalteit, JMtlttett. Czyje    po dyable i okupowano, i okupione Krymcy głowy brali.

Hymen serca w złote raczy ująć krygi, Lecą im słodkie    Bratk. M. b. KRYMSKI, a, ie, ^rintmtfcl); Ross. KptiM-

chwile z wiatrem na wyścigi. Zab. 4,    60. Nar.    Tamami    ćmił. Krymscy Tatarzy. Paszk. Dz. 7. KRYMKA, i, z.,

Wisłę tam w krygi ujęli. Klon. Fl. F.    4 b. Kto    w kry-    kontusz niewieści Tatarski. Tr., baS Oberfletb ber Sîrtiltntb

gach ma żądze, kto na swym przestawa, Ten siła pię-    fcfyctt Tataren * SBetber. Nastały teraz dziwne w strojach

knych czasów zażyje. Sim. Siei. 40. Kto się rozumem    maniery, z cudzoziemskich alamod, krymki, szwedki,

sprawuje, snadnie wszystko jako krygiem twardym w so-    nocenty,    ankry, ingierniny. Tward. W. D. 2,    151. Haur.

bie załomić może. Rej. Zw. 68. *KRYGA, i, i., n. p.    Sk. 519.    — §. Krymka żydowska, jarmułka,    mycka, etlt

Jak to bywa, i twarda kryga na kieł bierze, Złe i mięk- Subenfappel.

kie wędzidło, najlepiej stać w mierze. Sim. Siei. 53. KRYMINAŁ, u, w., gardłowy występek, eilt (£rimtnalöerbred)en ; KRYGOWAĆ się, ał, uje recipr. niedok., kręcąc się przy- (Ross. 6e3rojOBBe, yroiOBimma; cf. główny, główszczy-mizgać , ftcf) brcljen Itllb fcOmegeltt, ttm    JU gefallen. (Rag.    zna). Czy to tak wielki kryminał, kochać się w pięknej

krilovatti blandiri, krilovattise inter se    blandiri).    Służę-    osobie? Teat. 1, 39. KRYMINALNY, a, e, ob. Pokarny;

bnica w zwierciedle się muskała, krygowała. Haur. Sk.    główny, gardłowy, Boh. utrpnÿ; Rag. obadni, osvadni ;

325. On prawi co    do smaku starym matkom bywa,    Ta    Ross. 6e3r0J0BHHH, ymiOBHbin,    npecTynHHKOBT>, npeciy-

się kłania, kryguje    albo potakiwa. Pot. Arg. 337.    cf.    murcecKift, p03ŁiCKHtiH, ©rimtttal    *. Kryminalny sąd, któ—

736. Od rana do wieczora w zwierciedle się kryguje i    ry dekreta śmierci na winowajców ferować ma władzę,

do siebie się samego umizga. Teat. 7. d, 28. Niezliczo-    Kras. Zb. 1, 491. ‘Kryminna infamia. Bardz. Boet. 13.

ne krygowania narowy we zwyczaj wprowadzone. Mon.    kryminalna.

65, 355.    KRYNICA, y, z. (Graec. xqovvoç fons saliens, xqovvIÇsIv in

KRYJĘ ob. Kryć. KRYJOMKĄ, KRYJOMKO, KRYJOMO,    modum fontis salientis effluere). Boh. krnë canalis aqua-    *

KRYJOMIE, KRYJÓWKĄ adverb., ukradkiem, tajemnie,    rius; 1 a) rząp', studnia nieżywej wody, ale dżdżowej

kradomo, skrycie, Vind. skriushnu, naskriunem, fietlU*    abo rurnej. Cn. Th. ; (Croat. chetérnya; Sorab. 1. wohdnâ

ltd), »erftoljlen. Wielu się ich kryjomką' z Kijowa wykra-    każcżj; bte fitftcrne. Gdzie studni mieć nie można na

dło. Krom. 105. Janczarowie kryjomką podeszli to mia-    folwarku, znajdować się powinna krynica czyli mała sa-

sto. Baz. Sk. 219.    Zasadzili mu się na gardło kryjom-    dzawka, kryta w ziemi. Świtk.    Bud. 353. Krynice czyli

ko. 1 Leop. 2 Par.    25, 27. (zasadzili nań zasadzki.    3    cisterny. ib. 362. — b) Zdrój,    struga, ber (£rbqtieD, bte

Leop). Nieco sobie skarbu kryjomko zostawiwszy, do    gelbfltttl).    Zdroje, krynice pospolice najlepszą    wodę ma-

innnego miasta wyszedł. Kosz. Lor. 120. Dochody ko-    ją. Kluk.    Kop. 1 , 415. Czyż może strumień    wyrównać

ścielne kryjomko a marnie strawią, ib. 115 b. Wsze-    krynicy? Z której im więcej wodyby wypili, Tym wię-

dłem do domu jego kryjomko. Leop. 2 Ezdr. 6,10.    cćj z wnętrznćj przybywa ziemicy. Wad. Dan. 22. Wo-

Kryjomko a potajemnie. W. Post. VY. 420. Kryjówką    dy podziemne z morza wychodzą, które się zbierają i

się wślizga cicho. Przyb. Ab. 92. Po karczmach i uli-    krynice czynią; z wielu krynic powstaje rzeka. Tr. — 2)

cach imano ich i topiono kryjomie. Tward. Wi. 443.    fig. Zdrój, zlew, zbieg, ber Quell, ber Urfpntug, ber 3 W*

Saturn od Jowisza wypędzony krył się we Włoskiej zie-    fattttltettfluß. Bóg ‘krzynicą wszego dobrego. W. Post. W.

mi, to jest, kryjomo mieszkał. Otw. Ow. 571. KRYJO-    45. Do Krakowa, jako do krynicy nauk pobożnych

MOKUPSTWO, a, n., sekretne kupowanie, handlowanie,    przybył. Birk. Sk. B 4. Przednie wdzięczną mową , byzja-

handel ukradkowy, ©cfyletcfyljanbel. Drogość towarów dała    kićj krynicy krasomowstwa wypływającą, odwiódł ich od

pochóp do kryjomokupstwa. Parn. 83, 620. KRYJOMY,    tego. Warg. Wal. 46. KRYNICZNY, a, e, a) od krynicy

a, e, tajemny, skryty, tyetmltd). Leczył ludzi przez gusła    cisterninus. Cn. Th., ©ftenteit *. — b) Zdrojowy, Quell *.

i kryjome szepty. Pot. Jow. 62. KRYJÓWKA, i, z.,    Siedział w chłodniku przy krynicznćj strudze. Kras. List.

skryte miejsce, tajnik, kąt, Croat. szkrovische; eilt ©cfylupf*    2, 11. Oj to! to! mieć kawałek niewielki dziedziczny,

ltunfel, fietntitcfjer Sötnfcl. Za pierwszym z swojej kryjówki    Pod dworem sad, żywej wody zdrój kryniczny. Zab. 9, 318.

wejrzeniem, upatrzył przeciwnika. Zab. 15, 372. Zwy-    liyck. KRYNIEC, ńca, m., jezioro w Bełzkim niezmier-

KRYSTALIZOWAĆ - KRYTYKA. 515

KRYNKI -KRYSTALIZACY A.

néj głębokości. Ład. H. N. 84. ein fianbfee in ber SSotro.    KpHCTaMoo6pa30Bame, btc ftryjłattifatóm. Krystalizacya,

SBelj. KRYNKI, ów, plur.,    miasto, królewszczyzna w po-    działanie chemiczne,    za którego pomocą    części    jakiego

wiecie Grodzieńskim. Dykc.    Geogr. 2, 51.    eine ©tûbt in    ciała przez płyn roztworzone, łączą się    wzajem mocą

Cit^auen.    przyciągania. Mier. Mskr. Klejnoty w ziemi się znajdujące,

KRYPA, y, z\, łódź, czołn, bat, bû8 Soot, ber SJÎa^en. Le-    zawsze są wieloboczne, a kształt ten ich wieloboczny

nunculi, łódki małe rybackie, krypy, czołny. Nar. Tac.    nazywają krystalizacyą. Kluk. Kop. 2, 22. KRYSTALIZO-

2, 22. Krypa służy do wywozu ludzi ze statku w po-    WAĆ, ał, uje act. niedok., w kryształy, to jest w wie-

trzebie. Magier. Mskr. Nieszczęśliwa krypa przewoźnika    loboczne kształty przemieniać, frpftalltftrett. Krystalizowany

piekielnego. Dmoch. Szt. R. 63. Prędzej czy później,    Ross. KpHCTaMHnecKw, KpHCTa.oöBH4HLift, KpncTaMOOÓpa-

gotuj wczesną stypę, Już na cię Charon brudną pędzi    3hłih. KRYSZTAŁOKRUSZ, u, w., 3wngraupett, kru-

krypę. Hor. 1, 205. Nar.; (cymba). Przewoźnik z swo-    szec krystalizowany, wieloboczny, zwierający cynę, żela-

ją krypą płynął. Min. Ryt.    3, 154.    zo, arszenik. Kluk.    Kop. 2, 192. cf. krupki    cynowe.

KRYPT, u, m., KRYPTA, y,    ź., z Greckołac.    a) loch pod-    KRYSZTAŁO WANIĘ,    ia, n., Krystalizacya    t. j.    sposób

ziemny, pieczara, eut nnterirrbtfcfyeê Cod;. Pobudował nie- obracania soli w bryły graniaste przeźroczyste, krzyszta-jakie domy na kształt kryptów czyli lochów podziemnych.    łami zwane. Kruml. Chym. 111. KRYSZTAŁOWY,    a,e,

Zal Test. 257. Ciała maściami napuszczone chowali w    §. 1 a) od kryształu, Sîrpftaü*. Boh. kriśtalowy; Sorab.

kryptach, to jest w dziurach ziemnych, abo w pieczarach    1. kréstallowé; Croat. kristalszki ; Rag. golotni; Ross.

na to uczynionych. Sk. Dz. 115. Józef we śnie widzi,    xpycTaJbHbiß, KpiiCTaiLHŁM. Kryształowy gips, albo    talk.

w ciemnej choć okuty krypcie. Zab. 14, 157. — b) Na    Torz. 189. — b) Śkło kryształowe, SrpftaÙenghrê.    §. 2)

hemoroidy i ranki w kryptach lekarstwo. Haur. Sk. 461.    transi. Przejrzysty, burdjftdjłtg, flar, fyell. Przy pięknej

Trotz tłumaczy: karb między półdupkami.    przeźroczystej krzystałowćj wodzie, zamyślony siedział.

KRYSIA ob. Krystyna. KRYSKI ob. Krezy, Krezki. KRYSKA    P. Kchan. Orl. 1, 41. Toż zrzódło, w którym kryszta-

ob. Kreska. KRYSOWATY ob. Krésowaty.    łowe pije Wody, w tymże się przeziera i myje. Past.

KRYSPOWATY, a, e, n. p. Łeb kryspowaty. Klon. Wor. 54. Fid. 96.

bodaj nie z Łac. crispus, kiędzierzawy.    KRYTKA ob. Krótka.

KRYSTERA ob. Klistera.    KRYTOPŁCIOWY, a, e, Bolan. płci niepewnej, nierozezna-

KRYSTUS ob. Chrystus. KRYSTYNA, y, z., KRYSTYNKA,    nćj, n. p. Bedłki należą do roślin krytopłciowych. Kluk.

i, z., zdrbn., KRYSIA, i, £., zdrbn., imię białogłowskie,    Roił. 2, 119. ob. Skrytopłciowy. ‘KRYTOPISMO, a, n.,

eilt Sßetbername. Krysia. Teat. 19, 64.    xQvnzoyQacpia, zawisło na sposobach ukrywania pism na-

KRYSZKI, KRYSKI ob. Krezy, Krezki.    wet najznajomszych. Przyb. Pis. 83. ©eljetmfdjmberety.

KRYSZTAŁ, KRZYSZTAŁ, u, m., z Greckołac., ber flrçjtaU; KRYTY ob. Kryć.

1) krytykujący, wartość cudzą roztrząsający, fritifirenb, fritifefy. Krytyczne pismo. — Sposób pisania ‘krytyczno-żartobliwy jest bardzo ciężki, Lucyan go posiadał. Kras. List. 99. — 2) Niebezpieczny, nie wiedzieć jakich skutków, mtßltdj, frittfeb. Krytyczne czasy na worek. Teat. 17, 32. W krytycznych tych kraju naszego okolicznościach. Vol. Leg. 8, 631. — §. Krytyczne, podejrzane dni w chorobach ludzkich, dni sądowe, w które natura materyą, chorobę czyniącą, wypędza, albo złemu zbytecznemu podlega, jako są dni siódmy, czternasty etc. Macz., Krup. 5, 454. Krytyczne poty. Krup. 5 , 367. entfdjeibenb, ben Sluśfcjdag ge&eitb. KRYTYCZKA, i, z., ganicielka, bte itflblerintt. Między krytyczkami są też i wielbicielki. Mon. 72, 425. Będą zawsze krtyczkami, i w niczym nie smakującemi. Zab. 16, 21. KRYTYCZNOŚG, ści, £., okoliczność krytyczna , niebezpieczna, ein critt* fdjer Umftanb. Niech się Ojcowie Rzymu, niech Senat gromadzi, Niech każdy obywatel w krytyczności radzi. Teat. 45, 52. KRYTYK, a, m., roztrząsacz cudzej wartości, osobliwie pism cudzych, bet ^rittfer; Boh. hlau-bak ; Ross. nepecyvtUHKfc. Ostry krytyka urząd nie każdego zdobi, Niech ten sądzi o drugich, który sam co zrobi. Dmoch. Szt. R. 95. Krytyk często w inszych rozumie To nazywa być błędem, czego sam nie umie. Zab. 12, 170. Zabi KRYTYKA, i, z., z Greckołac. powinna być uwa-

Boh. kristal; Sorab. 1. krestall; Bosn. kristao, kristal; KRYTYCZNY, a, e, — ie adverb., Ross. KpHTimecKm ; — Vind. kristal, krishtal, golot; Rag. golót; Croat. kristal;

Ross. xpjcîaa’B, upHCTaJiB; §. 1 a) mieści się między kamieniami drogiemi, robi się z najsubtelniejszej soli i najczystszego waporu ziemnego od zimna sklejony. Ład.

H. N. 84. Sole mają tę własność, że się ich pierwiastki nawzajem zawsze tak przyciągają , iż się zrastają w graniaste i przeźroczyste bryły, które się nazywają krzy-ształami. Kruml Chym. 111. Kryształ górny, Skrgfr^ftaH, kamień miękki, przeźroczysty. Kluk. Kop. 2, 53 ; Ross.

CTpyraHeiTL. — b) Gatunek śkła najprzedniejszego, $rsp ftallglaâ, ^rpftaH. Ze śkła, które nazywamy krzystałem, robią tafle do obrazów i okien. Torz. Szk. 188. Przejrzyste śkło i krzystał są sobie podobne, A ztąd na oszukanie bywa śkło sposobne. Kulig. 257. — 2) fig. Woda jak kryształ, flareê SSaffer, ^ręftall. Stok w skale wybity zimne lał kryształy, Które się po krzemiennym burku rozpływały. Pot. Arg. 211. Od mrozu śliny mu gotowemi z ust lody obmarzały, Łzy w oczach kryształami żywemi stawały. Tward. Wł. 244. KRYSZTAŁEK, łka, m., a) źrze-nica, ber ©tent tm Sługę, ber Slugapfel, tak zwana z przyczyny przeźroczystości swojej, część kręgu oka, mająca kształt podobny do śkiełka, na wzór soczewicy szlufo-wanego. Dykc. Med. 3, 444.— b) blandiendo: Wdziecznaś polna lilijko, niw naszych kryształku! Zab. 9, 381. Ejsym. perełko ! KRYSTALIZACYA, yi, i., Ross. KpHCTaMH3auia,

Çeiv; Lat. grunnio ; Hebr. ÏD ragan murmurare) ; a) grunjett. Świnia, mijając człowieka, krząknie. Rys. Ad. 76. Ho-dyńce krząkały. Danial. J. 2. Krzaka jak kiernoz. Rej. Zw. 62. Zaliż ten śpiewać może, któren ledwo krzaka? Zab. 14, 30. Nagi— b) De hominę, screatu aliquid si-gnificare. Cn. Th. chrachać, (Boh. krkati, cbrkati); ftd) rdu« fperit. W meczecie żaden nie krząknie, żaden nie plunie. Star. Dw. 60. Natychmiast chrząchnął. Nieme. Król. 2, 184. Ledwie parę peryodów powiedziawszy urwała mi się osnowa; kaszlałem, chrząchałem , spluwałem; ale to wszystko nic nie pomogło. Mon. 73, 59. Krząknął Jegomość, i nie tylko krząknął, ale i mruknął coś pod nosem. Ossol. Str. 7. Czas nócić! cicho! krząknąłem, poczynam ! Pulp. 4. — §. Activ. Ten się nad mową biedzi i zajaka, Ów zaś poważnie coś mądrego krzaka. Opal. Poet. 6. ‘ KRZAKANIE, KRZAKNIENIE, ia, n., subst. verb., baS ©ruujen, baê JMuöpmt. (Boh. et Slov. chrochot; Hung. röhögös; Croat. krulenye, hrup). KRZĄKACZ, a, m., KRZĄKAJLO, a, m., często krząkający, chrachający, cht ©runjcr, etu 9îchrôpercr; Vind. kermavez, krulez.

Pochodź, odkrzaknąć.

żnym i rostropnym roztrząsaniem pism i dzieł różnych, przez które rozum oświecony sprawiedliwe o nich daje zdanie. Kras. Zb. 1, 491. bie Sîritif. Krytyka łatwa; ale kunszt trudny. Teat. 45. c, 6. Niechaj zawisnym krytyka okiem Na mnie obróci swą zrzędę, Prostym ja idąc wdzięczności krokiem, Winnym ci tonem piać będę. Zab.

13, 12. Kniat. Ubezpieczona w niewinności swojćj Prawdziwa cnota krytyk się nie boi. Kras. Antym. 11. cf. cenzura. KRYTYKOWAĆ, KRYTYZOWAĆ, ał, uje act. niedok., roztrząsać wartość cudzą i stanowić o niej, czy to słusznie czy niesłusznie, frittftreu. Coż ci głupia cenzura wierszów moich nada, Ten słusznie krytykuje, kto lepszy wiersz składa. Min. Ryt. 3, 237. Z każdego się śmieje, a z niego wszyscy, krytykuje wszystko, a na niczym się nie zna. Teat. 29, 21. (cf. wzorki wybierać).

Czyny pychą srogą moje krytyzuje. Jabl Tel. 178.

Wzorki zbierając, krytukując bez względu, nicując każdego, oburzał na siebie wszystkich. Teat. 27, 22.

KRYZEL, zła, m., u śklarza, żelazko z ząbkiem, do obłupywania śkła. Magier. Mskr., bas 3<i$nelfen beä ©laferê.

KRYZlASTY ob. Krćziasty. KRYZMOLIĆ ob. Gryzmolić. KRY-

ZOLIT ob. Chryzolit. KRYZY ob. Krezy. KRZA gen. nom. KRZAKOWATY, a, e, — o adverb., na kształt krzaku, fłrau» kierz, cf. krzew, krze. KRZĄCZEK Tr. ; ob. Krzeczek.    d;td)t, fmfdjfdjt, ftaubtdR; Boh. krowatÿ; Ross. KycTOBbiii.

KRZACZEK, czka, m., demin. nom. krzak, kierz, (Boh. kri-    Jeleni korzeń ziele jest krzakowate. Syr. 142. ‘KRZA-

cèk ; Sorab. 2. kerk; Vind. germci; Ross. KycriiKb, Ky-    SŁOWATY, a, e, może i. q. krzakowaty; n. p. Drzewo

CTOKb; cf. gąszcz); ba3 ©trdudjleht, flehte (Stauben.    Słysz-    niewzrosłe, krzasłowate. Cresc. 577. Rolniku korzenie

cie mnie, małe robaczki, Co oblatujecie krzaczki.    Groch.    to bywa najsmaczniejsze, które jest długie,    proste, a nie-

W. 345. KRZACZKOWA, y, z., imię szynkarki    Krako-    krzasłowate. ib. 251. ob. Krzesłowaty.

wskiój. Alb. na Woj. 17. KRZACZKOWATY, a, e, — KRZĄTAĆ SIĘ, ał, a, recipr. niedok., uwijać się, kręcić o adv. , na kształt krzaczka, Mfd)tg, ftraud)ćtl)ultd;.    Porost    się koło czego, ftd) tummeln, ftd) brefyen,    gefdjäfttg fet)tt.

krzaczkowaty alga fruticulosa, włóknisty, twardy.    Jundz.    Nie widziałeś krzątającćj się czeladzi, ztąd    wniosłeś, że

2, 40. KRZACZYSTY, a, e, — o adv., pełen roszczek,    się ten akt bez uroczystości okazałej zakończy. Kras. Pod.

bu[d)tg, ftailbig. Im które drzewa wyżej i krzaczyściej ro-    2, 51. Jejmość panna Agatka niech się trochę krząta,

sną, tym więcej trzeba im naznaczyć miejsca. Kluk. Rośl.    Już to będzie podobno godzina dziesiąta. Nieme. P. P.

1, 140. Gruszki pospolicie najwyżej i krzaczysto rosną.    1. KRZĄTACZKA, i, z., KRZĄTANINA, y, z., uwijanie

ib. Jałowiec krzew nizki, krzaczysto zarastający. Jundz.    się, zatrudnienie, ba3 Hummeln, btc ©efd)dfttgfett. O jak

498. KRZAK, u, m., Sorab. 1. et 2. kerk; Slov. kro-    to miło będzie, wśrzód naszej krzątaczki, Gdy my pielę—

wiśtć; Slav. shushnjâr, shushnjak; Vind. germ, germuje,    gnujemy kwiatki, drzewka, krzaczki.... Przyb. Ab. 57.

, KRZCICIEL, KRZCINY ob. Chrzcić.

1. Krczyca, karki, kark. Cn. Th. ba$

516

KRYTYKOWAĆ -KRZĄKAĆ.

KRZAKANIE - KRZCZYGA.

arazhje, (cf. Vind. nakerkniti, narastiti * narastać); Carn. Pochodź, krzej, krzejnie, okrzejny, okrzętność, skrzętny, germ, germoje, germuje; Ross. uycTt, uycTapuMCL, epHHKï, skrzęlność.

(cf. gąszcz); Eecl. KAiwtia, (cf. kępa). Kierz, krzew, ‘krze, KRZCIĆ 23ufd), ©clmfd), ©traud). Pasterz z krzaków jagody zbiera. ‘KRZCZYCA, y, z.,

3 Leop. Hieron. 7. (ze    krzów. 1 Leop.). Ach jak potężne    ©ettief, ber 9?aden. Zatwardzili    krzczycę swoję, według

brodzisko, o jak bujny    krzak włosów. Boh. Kom. 2, 478.    krzczycy ojców swoich, którzy    nie chcieli być posłuszni

KRZĄKAĆ, CHRZĄCHAĆ, ał, a intrans. kontyn., KRZA-    bogu. W. 4 Reg. 17, 14. Leop. ib. (kark. Bibl. Gd.).

KNĄĆ, CHRZĄCHNĄĆ, ął, iejednotl., (Boh. chrochtati,    Wyście z przodków swoich wzięli złość i uppr, którzy

chrochcy, chrochtam, chrochtówóm , (cf. grochotać) ; Slov.    mieli, jako i wy macie krzczycę twardą. Sk. Zyw. 2,426.

chrochcy gako swiné; Hung. röhögök, (cf. krzekać); So-    Krzyżacy przeciwko Litwie, narodowi onemu możnemu i

rab. 1. rechtam każ swino, groniu; Sorab. 2. kurzasch;    bardzo twardej 'chrzcice, a ćwiczonemu na wojnach, woj-

Carn. grohotati, grohótshem , kroshem, krosheti, gren-    nę wiedli. Slryjk. 256.; (cf. Vind. terdovratnik, fvoje glave

zhim, renzhim; Vind.    hruliti, hrupiti, kermati, kruliti,    zhlovek * twardoszyj). Nie zatwardzajcie krzczyc waszych,

krohotati, krohozhiti,    kernohati (cf. kiernoz), zviliti (cf.    Leop. 2 Parai. 30, 7. W. Post.    W. 418. — 2. Krzczycę

kwilić, kwiczeć); Bosn. hropati, Croat. kruliti, krulyim,    teraźniejszych czasów kołtunami, drudzy kołtkami zowią.

rûlyim (rulyècz * ryj), hrupeti, hrupim; (cf. chrupać); Dal.    Syr. 194. ber 2Betc(>fcI$0pf, (cf. wieszczyce).— ‘Krzcica, cae-

hrokam, krupam; Rag. hrókati, hrupati; Ross. xpromiyib,    saries. Mącz. ba3 $aar auf bem Slopfe, ^auptfiaar. — §.

xprouaTb (xpiouaio ryj), (wpaKHyib, KpaKaTb kwakać jak    Brassica, czarna kapusta, jarmusz, albo broskiew, ‘krcicą

kaczka); cf. Graec. co, cf.    cf. xqshhv, yqv- niektórzy zowią. Mącz. — 3. Krzczyca, parch koński. Hipp.

KRZE - KRZEKANIE.

KRZEKLIWY - KRZEMIĘZlC.

517

verb., Boh. chrochcenj; bestwienie się ^ ślinienie, subatio. Cn. Th. b«3 3îanjen, Śrctynen ber ©cbroetne. KRZEKLIWY ob. Skrzekliwy. KRZEKOTAĆ, KRZEKOTANIE ob. Grzechotać. KRZEKTAC, tał, kce, intrans. niedok., skrzeko-tać, wrzeszczeć jak sroka, cf. krakać, fcfyretjett rote eine Slelfter. Sroczka krzekce, będą goście nowi. Simon. Siei. 72.; Boh. rehotati, rehotam, krehotâm, krehocy (o srokach i o żabach) ; Carn. ragotati, ragózhem , raglam (o żabach i o srokach); (Bag. krakechjatti, krakochjatti (o żabach) ; Vind. kreketati , karkotati, regetati ; Sorab. 2. a) Vujeco tarantula. Cn. Th. ; Dudz. rägotasch ; Bosn. graccjati, cercjatti, crrcjatti.

42. pająk ziemny we Włoszech sławny. Ład. Dyko. 2, 326. KRZEMIEŃ, ia , m., Boh. et Slov. kfemen, śkremen, obla-Rag. mazzaklizza, taranta; Carn. mazharól, kushar; Ross.

MH3rnpi, bie Tarantel; może to jest to samo zwierzątko, które gonem pajęcznym, pająkiem na długich nogach zowie Syr. 696. (cf. niedźwiadek). W robaka Ceres, jakiego u nas niemasz, chłopię obróciła, stellionem mianują, co Polacy za krzeczka mają; ale ten jest z rodzaju zwierząt; ten jednak z rodzaju robaków, jakie snadź Włoska ziemia ma. Otiv. Ow. 202. — *§. Krzeczek, Boh. krećek, śkrećek; skrzeczek, ber ipamfter. Czyhają na bogacza, aby go podkopali, jako krzeczka w jamie. Rej. Wiz. 48.

— b) Transi. Ty gdy się w ciepłej piekarni rozgrzejesz,

A ‘krzeczka owak po swemu zalejesz, Prawże nowiny, praw flisewskie dzieje. Klon. Fl. H 2 b.; cf. krzyca, cf. gardło. KRZECZKOWY, a, e, od krzeczka, Tarantel *.

Od ukąszenia krzeczkowego człek szaleje, i muzyką leczony bywa. Tr.

‘KRZECZNY, a, e, krzeczy, grzeczy, to jest, ku rzeczy, do rzeczy będący, ‘grzeczny, dorzeczny, q. v. jur ©(ld)e gcljih rig, trtltgltd), Futiles causas dich, nic krzecznego nie powiadasz. Mącz. Człowiek to tylko, co jest podobnego, kmyślnego, krzecznego, lubego, to pozwala i pochwala.

Gil. Post. 113.

120. bte *PfcrbeM$e, bic ©djabe. Krzczyce u koni wilkiem zowią, które bywają od kolan aż do kopyta. Końsk. Lek. 47 et 44.

KRZE ob. Krzew, Kierz. KRZĘCINA, y, z., Nepeta Linn. Krzęcina kocia mięta, cataria. Jundz. 311. $a$enfraut, Sabemmtnje. KRZĘCINKA, i, ź., ziele, janowiec, genista, ©tttfłer. Dykc. Med. 3, 441.

KRZECZEĆ, ał, e, intrans. niedok., ton wydawać skrzypiący, fnarrett. Słomka po cichu krzęczała. Banial. J. 4. ‘KRZECZEĆ ob. Skrzeczeć.

KRZECZEK, czka, m.,

KRZECZOT, KRECZOT, KRYCZOT, a, m., varie scribitur; secundum Miechovitam, avis Moschovilica, Gryfalco seu Gierofalco , vel similis ei, ex aquilarum genere rapacissi-ma, białozor. Cn. Th. ber 3îufft|d)e ©erfalf. Eccl. KpeuerE, irrnna, ( * 2. c4a4Kor4arojHiBUH ucjobLkł). Krzeczot jest Ruskie nazwisko, po Polsku nazywa się ten ptak białozor, po Łac. gyrfalco, po Franc, gerfaut. Czack. Pr. 2, 244. Cena ptakom chowanym na myślistwo : krzeczot [kreczot zawsze w wyd. z r. 1619. - lj krasny sześć rubli groszy; biały krzeczot pięć; szary trzy. Stat. Lit. 394. Czack. Pr. 2, 244.

KRZECZY s k rzeczy, ku rzeczy, ob. Grzeczy.

KRZEK, u, m., żabi krzek, nasiona żab, Çrofdjlfltcl)} Sorab. 2. jerk, jerknene, nerk, nerknene ; Ross. K-ieteL. Skrzek zaś skrzeczenie. Dudz. 72. lecz jaja żabie też skrzekiem zowią. Zool. 75 et 204.

KRZEKAĆ, ał, a, intrans. niedok. (Graec. xçéxsir; Boh. chro-chtati, cf. krząkać). Krzeka świnią, kiernoz, quirritat, su-bat. Cn. Th. Kiernozić, kiernozować, ślinić się, bestwić się, krzekać, subare, est porcorum, cum libidinem appeiunt. Mącz. ranjett, brihtfttg feęn, bra^tcit, tron bett ©iroehten, ©beru; Boh. baukóm se; Sorab. 1. krepcu, kreptam; cf. Graec. xanQÜv. KRZEKANIE, KRZEKTANIE, ia, «., subst.

tek ; Carn. kremęn ; Vind. kremen, terd kamen, krefni kamen, shivezh kamen, ognijk, krefmenik; Sorab. 1. kże-szadnik; Bosn, Dal. et Slav. kremen; Croat. kremèn, kre-szatni kamen; Rag. kremmen, krèmen, slAnaz; Boss. KpcsieHb ( * 2 skępiec), óy.ibiWHHKt, KOAwamB, rojibirB; Eccl. orHGBHKTi, (cf. iskra, skra); a) ber Stefel, $tefelftein. Kizy krzemieniami nazywają. Kluk. Kop. 1, 219. cf. za-nokcica. Drogi tak sporządzali, gdzieby idąc o żaden nie obraził nogi krzemień ostry. Tward. Wl. 112. Twardszy w sercu grzesznik nad sam krzemień twardy. Kulig. 192. Sam nieprzyjaciel męża tego krzemieniem i dębem zwykł nazywać. Pelr. Ekon. Dedyk. — b) Krzemień, py-romachus, geuerftetn, $ltntenftem, kamień jakoby z jakiego , ciemnego śkła ulany, pospolicie czarny. Kluk. Kop. 2, 85. Krzemień * kamień skry wydający. Kpcz. Gr. 3, p, 137. (cf. iskrzyk). Zimny krzemień, lecz skoro krzesiwem go trącą, ogień sypie. Pot. Arg. 453. — Vind. Prov. Dva ognijka jiskre delata; cf. kosa na kamień. KRZEMIENIC, ił, i, act. niedok., zakrzemienić dok., kamienić, zatwar-dzać, »erhärten, Irort rote ein fttefel madjen. Trzeba, żeby serce zakrzemienił, Ten coby się na twe pojrzenie nie zmienił. Pot. Arg. 378. KRZEMIENICA, y, z., grunt krzemienisty, fôtefelboben. Te kamyki chłopi nazvwaja krze-mienicą. Torz. 284 et 274. KRZEMIENIEC, iał, ieje ne-utr. niedok., skrzemienieć dok., kamienieć, zatwardnieć, fteinfjart roerbett. Pierwej wół latać będzie, woda skrze-mienieje. Zab. 8, 308. Nar. cf. zlodowaci. KRZEMIENIEC, ńca, m., droga kamienista, etn fteftger, fteintger 2BC(J. fig. Niech mię święty duch uzbroi, żebym tu ostrym śmierci idący krzemieńcem, W niebie był tryumfalnym koronowan wieńcem. Pot. Zac. 111.— §. Miasto na Wołyniu. Dykc. Geogr. 1, 51. ztad KRZEMIENIECKI, a, ie,

n. p. Gimnazyum Krzemienieckie. KRZEMIENIOWY, KRZEMIENNY, a, e, od krzemienia, $iefel*, ^iefelftetU *. Tr. Rag. kremmeni. KRZEMIENISTY, a, e, — o adv., a) pełen krzemieni. Cn. Th., fteftg, troll fôiefelftefne. Boh. śkre-menitÿ, kremenitÿ; Bosn. kremeniti ; Rag. kremmenit; Ross. KpGMHHCTUÜ. — b) Transi. Twardy jak krzemień, zatwardziały, skamieniały, ftefelfjart, fteinljart. Oto sowity ten płacz i łzy moje, Niech krzemieniste wzruszą serce twoje. A chow. 128. KRZEMIĘZIĆ się, i, recipr. niedok., krzepić się, orzeźwiać się, ftd) jMrfen, neue ©tćirfe Ullb befommett. Choć słaby, gwałtem się krzemięzi. Pot. Arg. 731. Komu w słodkich łykach miłość serce więzi. Młody zgore na popioł, stary się krzemięzi. ib. 752. Już.

drugi będzie z włosów, z zębów stary, a krzemięzi się w grzechu i niecnocie. Wad. Dan. 128. Stare krzemię-żąc się kości, Do płonnej ogniem pałają miłości, ib. 222. KRZEM1ĘŹNOŚĆ, ści, i., krzepkość, walność, tęgość, £ud)tigfcit, SBacferljett. Dawma w niej t trwa krzemiężność, strenuitas. Zebr. Ow. 227. KRZEMIÊZNY, a, e, krzepki, tęgi, ftarf, fräftig. U niego młodość rzeźwa, krzemieżna. Pot. Arg. 591. Chodk. Kost. 59. KRZEMIONKA, i, z., krzemienna ziemia, Stiefelerbe. Krzemionka, silica, jest częścią składającą i panującą we wszystkich krzemieniach, piasku i t. d. Śniad. Chem. 151. N. Pam. 6, 318. KRZE-MYK, a, m., KRZEMYCZEK, czka, ra., zdrobn. mały krzemień, eut Stiefelftcludfen ; Boh. śkremenjćko, śkremynek; Ross. KpeMemoKt, KpeMHHine, KpeMHHicB, (npeiob twierdza, forteca , szczególniej w mieście Moskwie).

KRZEPCZYĆ, ył, y, KRZEPIĆ, ił, i

KRZE-

518

KR ZEMIĘŻNOSC - KRZEPCZEĆ.

KRZEPKI - KRZEPNĄC.

i, act. niedok. y skrzepić, skrzepczyć, pokrzepić, ukrzepić, ukrzepczyć dok., ukrzep-czać, ukrzepiać, kontyn., krzepkim czynić, pokrzepiać, tę-żyć, (cf. Boh. et Slov. krepćjti gesticulari). Sorab. 1. zkru-tżam solido ; Carn. kripzham, kerfzham ; Croat. krćpiti, krćpim, jachim ; Bosn. krjepiti, ukrjepiti; Rag. krjêpiti, ukrjepiti, pokrjefiiti ; Ross. KpłuiHTb , Kphmno, ynphnrnb, yKptriMTb, cKpinuTb, CKptnMTb ; (cf. Germ. Straft) ftar* fen, Straft geben, feft unb ftarf madjeit. Chcąc Rzpltą po-krzepczyć i wzmocnić, poborami, sprzymierzeńcami etc. Nag. Fil. 213. Bardzom głodny, anim jeszcze mdłych kości skrzepił moich. Prot. Jał. 20. Trzcinę dołamaną żelazem mocy swej ukrzepczy. Sk. Kaz. 14 b. Ukrzepczał słabych, zmacniał nieobronnych. Chrośc. Job. 20. Nadzieja na kształt ożywiającego ciepła , ukrzepia i rozwesela duszę. Mon. 69, 395. Mdły umysł ukrzepczać. Zab. 9, 39. Zabi. Mocna ręka bożka ukrzepczała serce jego, iż nad przyrodzenie mocniejszym zostawał. Sk. Zyw. 2, 197. Tak się Rzeczpospolita zgodą wszystkich lepi, 1 każdego przy sobie w swoim szczęściu krzepi. Bot. A 1. Krzepiący, po-krzepny, posilny Ross. KpkriHTe./ibHhiH. — §. Tęgie mrozy ukrzepiły lodami Bug i Wisłę. Nar. Hst. 4, 303. pozamarzały, zrobiły że skrzepły, stężały, ftctf wadjett, J. 33. gerinnen machen, gefrieren tnadjen. kRZEPCZYĆ się, KRZEPIĆ się recipr. niedok., pokrzepić się dok., wzmacniać się, ©tärfe unb Straft neunten, fid) ftärfeu, befeftigen. Skan-derbek coraz to lepiej na swej się Albanii krzepi. Leszcz. Class. 18. Gdy się na państwie pokrzepił, i on prześladował. Sk. Dz. 733. Gust dobry, lubo jest skutkiem na-turalnćj pojętności, są jednak sposoby, któremi się ukrzepczyć i wydoskonalić może. Mon. 72, 344. Krzepczę się, ukrzepczam się, krzepię się, nixurio. Cn. Th. fid) fteif ftammen. Krzepczy się, wyciąga ramiona nad głowę, rzuca się w górę, porywa za łańcuch. Staś. Num. 1, 122. — £. 1 wierzch przepaści za mroźnym porostem, Bez żadnych podpor ukrzepia się mostem. Chrośc. Job. 151. tężeje, zamarza, okrzepnie, fteif werben, fteif frieren, ge« rinnen. Serwaser złoto od srebra odgania, tak że srebro na wodzie się krzepi jak łój. Haur. Ek. 17.

PCZEĆ, ał, eje neutr. niedok., skrzepczeć dok., krzepić się, wzmacniać się, (Stdrfe erhalten, gcftärft werben, Straft nutgetl/eilt erhalten. Krzepczeją członki duchem. Brud.

Ost. B 6. Ross. KphiuhTL, ynpin-aiTL; (Boh. kręgi, okręgi ozdrowieć). KRZEPKI, a, ie, Krzepczejszy, a, e, comp., (Boh. et Slov. krepky, hbity agilis); tęgi, mocny, rzeźwy, feft, fteif, ftarf. (Vind. kripki, kripkast, mo-zhen ; Carn. kripke, kerpke, kerfke ; Croat. kreposzten, krepozten , («dzielny, cnotliwy; Bosn. krjepostan virtutis compos, krepàk constans, firmus ; cf. krępy, cf. krępak ; Rag. krèpak, krepki stabilis, krèposni efficax)-, Ross. Kptn-Kift, KpbnoKt; Kpinnaa B04«a serwaser; KponKÜi kruchy, złomny); cf. Germ. fräftig; cf. Graec. xqkzcuÔç. Od słuchu złego nie uboi się, krzepkie serce jego, ufające w Jehowie. Ukrzepione serce jego nie uboi się. Budn. Ps. 112, 7. (stateczne; umocnione. Bibl. Gd). Krzepki człowiek Ross. KphnHuiB. Krzepkim być Eccl. KphnocTBOBam. KRZEPKO adv., Krzepczej comp.; cf. Ross. HaifptnKO mocno, najsurowiej. 'KRZEPKOGŁOWY, Ross. KptnKoro-JOBbift ; twardogłowy, twardousty. KRZEPKOŚĆ, ści, z., (Boh. krepkost, hbitost agilitas); tęgość, moc, bte $eftigfeit, Straft, ©tärfe. (Vind. kripkust ; Carn. kerfka, (kripkust ßr-milas, virtus; Rag. krèpkos Constantia, krepkos, krepcina ßrrnitas, krepcina ßrmamentum coeli, utwierdzenie) ; Rag. krepós soliditas, efficacia-, Bosn. krepkóst, krepcina fir-mitas, stabilitas ; kriepost, kripost, krepost virtus); Slav. kripóst vis, virtus-, Croat. kralft, kreposzt, krepkoszt, kre-pchina vis, ßrrnitas, virtus; Ross. Kptnb moc, siła, forteca, twierdza; Kphnb, CKphna, yuphna klamra, nit, twierdzenie, przymocowanie; KptnoCTb twardość, moc, siła; KponnocTb kruchość, złomność). Gdy przodków swoich męstwa i krzepkości serca nie dotrzymywali , wiele się złego zaczęło. Sk. Dz. 840. KRZEPNĄĆ, ął, (krzepł), ie neutr. jednoll., skrzepnąć, skrzepnąć się, okrzepnąć, dok., krzepnięć niedok., (Boh. et Slov. krehnu, okrehnu, zkrehnauti; Vind. okrenuvatife, obterpnit, oterpnit; Rag. okorjepitise, ukrepenittise; Croat. krepenim; Dal. okore-vamsze dureo, cf. kora; Bosn. okorjèpnutise, ukoictise; Ross. KpknuyTb, OKptnHyTb , cneuLca, cneKaibca spiekać się); przestawać być miękkim, płynnym, tęgości nabierać, drętwieć, fcft uttb fteif werben, gerinnen, erftarren. Lep pta-szy na mrozy rozpuścić olejem orzechowym , tedy krzepnąć nie będzie. Cresc. 633. Skrzepła się tłustość, polewka mięsna, potrawa tłusta. Cn. Th. 1010. Krew' we mnie krzepnieje. Teat. 5, 88. Mnie z skrzepłej twarzy krew' uciekła. Hul. Ow. 213. Na to słowo skrzepnęła krew' we mnie. Staś. Kum. 2, 62. Nad Trojańskiego grodu strumieniem Martwym Niobe skrzepła kamieniem. Anakr. 24. (skamieniała). Skrzepnęłyby członki Perseu-szowi od głowy Meduzy, by nie Pallas. Bardz. Luk. 166. Ocknij się martwy leniu, o ty cząstko świata Dzielnego, na pół skrzepła! Zab. 2, 271. Nar. Od zimna krzepnąć, algere. Zygr. Gon. 304. Kornelii żal ducha zamknął, wszystkie członki mdleją, Tracą moc, serce krzepnie, wnętrzności trętwieją. Bardz. Luk. 132. Tym czasem Otton nie krzepnął gnuśnością i lubym bytem. Nar. Tac. 3,

81. — §. act. Skrzepłym powiewem wodę wiatr ścina. Hul. Ow. 43. (wiatr ten zamrażający, przyczyną jest, że woda skrzepnie).

Pochodź. okrzepnaLć, okrzepły.

KRZESAĆ-KRESIWO.

KRZEŚLIĆ-KRZĘTNY.

519

KRZESAĆ, ‘KRZOSAĆ, aï, krzesze act. kontyn., krzesić

w polu o krzemień, kiedy krzesiwo u pasa. Rys. Ad. 34. niedok., krzesnąć jednotl, skrzesać dok., uderzeniem iskry    Gdyby iskierkę    wskrzesać    z    téj    twardoci    miaïy,    I twarde-

wywabiać, o krzemień bijąc ogień wzniecać, fteuer fäfa»    by się. krzesiwa    padały.    Past.    Fid. 58.    — b)    Zamek u

gen, gunfen fragen, plagen, baß ftuufeu fprüben. Boh. kre-    strzelby, kurek    z    panewką,    krzos, baä geuerfd;loß ant ©e*

sati, kresewati ignem elicere, acuere lupidem molarem ;    weljr.

krjsym, krjsyti sanare, a morte revocare, (ob. Wskrzesić);

Slov. kresat, skresat, skreśem; (cf. Slov. krjsym excito)\

Sorab. 1. kscheszam; Garn. krésâti, kręshem ; Vind. krelali, oeenj vdariti, vdarjati; Croat. kressem, kreszati, izkreszati,    TĆ nh

• i    •    /i    '    ‘ 1    P • 1    1    PI    . ,v UUtlUUDlU Ulf, RlcMIb.

îszkressuiem (kressem ^iskrze ; ct. iskra, skra; cr. krzemień);

Bosn. kresati, iskresati ; Bug. kressalti, ukressatti; Croat. krèsz ignis festivus, ad quem saltus nocturni fieri soient ; cf. sobotka ; Arab. L'îLO accendit ignem', Ross. oroHb bbi-cfenaTŁ. Skrzesawszy z krzemienia ogień, gotowali obiad.

1 Leop. 2 Macch. 10, 3. Z kości lwich, źe twarde są, jako z krzemienia ogień krzeszą. Birk. Chodk. 13. (Prov.

Slov. Oheń dâwno uhasenl krisiś ; ogień dawno ugaszony krzesisz, odnawiasz spór dawno pogodzony). Po burku (bruku) krzesać. Falib. Dis. T 2. (b«0 ©tdnpfïafter) tueßen, mit bcm ©egen ftuufeit fdjlageit auf bem ^fïafter. Chciał bli dobyć, aby nią krzesał po kamieniach. Teat. 32. b, 66.

Pałaszem bruki krzesał. Jabi. Ez. 124. Junak szablą po bruku krzesze. Mon. 65, 119. Lubi po miastach hulać, krzosać , wadzić się. Opal. Sat. 4. Ktoby na ulicy gwałty wyrządzał, ktoby krzesał, cegłował. . . . Vol. Leg. 5,

647. — *§. Krzesić umarłego, wskrzeszać, ooit bert £ob* ten crmetfen; Boh. et Slov. krjsyti, krjsym. Prorocy działali znaki i ukazowali dziwy, krzesili tez umarłe. Rej. Post.

B 4. Widzieli dziwne możności bóztw a jego, gdy pzed ich oczyma umarłe krzesił. ib. U i. — §. Transi. Bić, ciąć, uderzyć, okrzesywać, fd)l«geit, Irauen, bebauen. Jawory okopywał, krzesał i oblewał. Pilch. Sen. list. 80.

Tę młodę płonkę, którą szczepili, krzesali, z nagła podrosłą ujrzą. ib. 274. Występki, które z nami wzrosły i rozkrzewiły się, trudno juz krzesać i wypleniać. Pilch.

Sen. 217. Gdy muszkiet razem i armata krzesze Niejeden Turczyn i Tatar się wali. Jabi. Buk. R 3. Któż przeszłym sejmiku księże wspomniał piesze, A kanonik i drugi szlachcic na nim krzesze. Pot. Joru. 104. Ginąć mielibyśmy? lepszy wszystkich zdaniem Pokój, więc już i jawnie jęli krzesać za nim. Pot. Arg. 51. (krćskować).

KRZESAĆ sie recipr., rabać sie, siec sie, ftd) flauen, fućtł» tein. Tr. KRZESANIE, KRZOSAN1E, ia, n., subst. verb., ba3 $eucrfd)lagen. Prometeusz naprzód wynalazł krzosanie ognia z krzemienia. Otw. Ow. 7. Grzmot a krzosanie mieczów. Kosz. Lor. 442 b. (KRZEŚCIAŃSKI ob. Chrze- KRSLt»CiveSnaï'i KRZEST, KRZESNY ob. Chrzest, ściański. KRZESEŁKO ob. Krzesło). KRZESIWO a n KRZESTOWANY ob. Chrześcianm.

KRZESIWKO, a, n., KRZESIDEŁKO zdrobn., Teat. 32! KRZESZĘ ob. Krzesać.

b, oO., a) narzędzie do krzesania ognia, krzos, ogniwo, KRZĘT, u, m., kręcenie, krąg, obrot w koło, ba$ 2)tefien, baó ^euctjeug ; Boh. kfesadlo, kfesadko, kresywo ; Slov.    bte ©refiuug, SBeubuttg. Przez dziwne w podawaniu z reku

kresadlo, kresacÿ żelezo ; Sorab. 1. kscheszadto, ksche-    do rąk krzęty. Przyb. Milt. 29. Z krzętem żeby pułki

szadwo, zakscheszadlo, zakzeszadwo, (kżeszadnik krzemień);    śpieszyły za tym wodzem, ib. 165. KRZĘTNOŚĆ, ści, i.,

Carn. krésâlu ; Vind. ognjilu ; Croat. ognyilo, vukresz,    zwinność, szybkość, @cf;ueHtgîett, #urtigfett. (Croat. ukre-

krzeszàlo; Bosn. kresalo, oghgmllo; Rag. kressallo, sjezalo;    tlyivoszt). Reginka ma doskonałą pilność, krzetność, a

Slav. kresivo; Ross. orHHBHua, Tpyifiima. Puszkarzowi    nade wszystko wierność. Teat. 35, 33. KRZETNY, a’ e

trzeba przy sobie mieć dobre krzesiwo, żeby niedaleko    KRZETN1È adv., krzątający się, uwijający sie', geftbaftig*

w czas potrzeby po ogień biegać. Archel. 3, 64. Łacno    Rag. kretav; Croat. ukretlyiv, ft$ tummelltb. ' Tu rozpacz

Pochodź, nakrzesać, okrzesać, okrzosany, nieokrzesany, nieokrzesaniec, pokrzesywać, wskrzesać, wskroś, krzos, krzoska.

sza-

na

KRZESŁO, a, n., KRZESEŁKO, a, n., demin., stołek porządnie wysłany, z poręczami, lub bez poręczy, dawniej ‘stolec, ein Setmftufll, Slrntftuljl. (Vind. fedilu, fedalu, fedalniza, stoi f nałlonam, naflonjak, cf. zedel; Slav. stolica za naslanjanje; Ross. KpecJia, KpecjH; Eccl. Kptc.ia sedes, solium, sella). Zdrowszym się jąc, kazał się zanieść w krześle z domu swego. N. Pam.

9, 273. Krzesełka mi daj. Teat. 32. b, 30. Stare krzesło wyzłacaną wybite skórą z poręczami. Kras. Doi. 69. et Kras. Pod. 2, 428. Kto nie ma krzesła, niech stoi.

Cn. Ad. 387. Kto wcześnie siedzi, nie szukaj poprawy,

I krzesło cię omyli, i pozbędziesz ławy. Pot. Arg. 357. Przesiadł się z konia na krzesło, Na leciech mu bardzo zeszło. Pieśń. Kat. 169.—§. Że senatorowie na krzesłach siadywają, ztąd metonym. krzesło * senatorstwo, bte ©euatorentuürbe. Skrzet. Pr. Pol. i, 165. Szczęśliwszy nad drugich, bo go same spotykają Krzesła , i urzędy w domu go szukają. Teat. 6. b, 38. Cnota łachmany wdzieje wytarte, a zbrodnia w krześle osiędzie. Zab. 13, 237. Nar. — Leziwa czyli krzesełka,, albo składane drabinki, do wyjmowania pszczół. Czack.

Pr. 232. ©oppeMcnt. KRZESŁOWY, a, e, od krzesła, Cefmftuljl *. Transi. Senatorski, fenatorlfdb. Więksi kasztelanowie na krzesłach, a ztąd krzesłowemi zwani, a ' mniejsi na ławkach za pierwszemi siedzieli. Skrzet. Pr.

Pol. 1, 465. (cf. drążkowy). Daj jeść, kiedyś mię królu chciał posadzić z sobą, Inaczej cię kwituję z krzesłową ozdobą. Pot. Jow. 208. W Rzymie budowniczy krzesło— wy, aedilis curulis. Min. Aus. 27. ‘KRZESŁOWATY, a, e, na kształt krzesła ; krzywy, garbaty, sękowaty, knodo-waty, bucfeltg, fruntm, fnotfg, afttg. Każde drzewo jałow-jest krzesłowate, chropawe a jakoby pchające. Cresc. 449. Wyrosło tam niemało drzew smagłych i gładkich, oprócz jednego krępego a krzesłowatego. Ezop. 102. Człowiek wzrostu krzesłowatego. Baz. Sk. 341. ob. Krzasło-waty.

cowe

czu-

na

obradach publicznych

520

KRĘTU WETU - KRZOS.

KRZOSAĆ-KRZYK.

mn ©entehr; (Croat. krèsz ignis festivus, ad quem saltut nocturni fieri scient; cf. sobotka). W czternastym wieku Niemcy ruśnice wymyślać poczęli; wszakże jeszcze bez krzosów, jako onych kilka na zamku Wileńskim widzimy. Słryjk. 368. Mężne rycerstwo, terazże zapalaj Krzosem pioruny, a Moskwę powalaj. Paszk. Bell. B7>b. — §. b) transi. Pierwszymby był tej imprezy krzosem, gdyby.... Chrośc. Fars. 25. żagiew', pochóp do tego, bie erfte Seranlaffmtg $n etrnaê. KRZOSAĆ, KRZOSAŃIE ob. Krzesać. KRZOSKA, i, z., rusznica krzesząca, abo z zamkiem, z krzesiwem. Cn. Th. eilt $euergercel)r mit einem ©cfyloffe, eine glinte. Strzelba ; ponieważ krzesi ogień. Dudz. 42. Nie przypasuj korda do boku, gdy do kościoła idziesz, nie zatykaj za pas krzoski żadnój. Birk. Kaz. Ob. K. 2.

krzętnie chodzi od łoża do loża. Przyb. Milt. 363. ‘KRZĘ-TU WETU ob. Krętu wetu.

KRZEW, u, m., ‘KRŻEWIE, ia, n., ‘KRZE, a, n., (cf. kierz, krzak); Boh. krówj; Slov. ker; chrost, ©eftäube, ©ebltfcfie,

23ufd;e, drzewko drobne i nizko rosnące. Cn. Th. Drzewo jeden tylko pień, krzewy zaś więcej ich pospolicie z korzenia wydają. Kluk. Rośl. 2, 3. Krzewy, pośrzednie między kwiatami i drzewami. Karp. 3, 50. arbrisseaux. Jałowiec krzew nizki, krzaczysto zarastający. Jundz. 498.

KRZEWIĆ, il, i, acl. niedok., rozkrzewiać, rozpladzać, rozmnażać, Bosn. vrjesgiti, cinit rasti, roetter fortpflanjeit, üerntefyren. Krzewić płonki. Wiatr płomieniste krzewi pożary. Tr. KRZEWIĆ się recipr., Boh. krowatëti; Hung. kórózom, korozni ; Slov. otawÿm se, wypucugi se; Bosn. vrjesgitse, niçati, proejavtiti ; Dal. popelitisse ; Sorab. 1.

wotnożki pużeżam; rozpładzać się, rozmnażać się, ftd) fort* KRZTA, krzty ob. Krta.

pflattjen, fi^ airôbmten, ftd) oermeljren. Prawdziwe przy- KRZTOŃ, ia, m., (cf. krtań; Boh. chrtan guttur), grdyka, słowie: złe ziele najlepiej się krzewi. Kras. Ust. 197. ogryzek, pomum Adami. Perz. Cyr. 1, 19. et 42. et 141. Wszelkie drzewo    dwojako    się    krzewi, na dole    i na wierz-    et 2, 204, ber Slbamöapfel    cm ber menfcbltcfiett Sîe^le, ber

chu. Cresc. 56.    Chwast    się    i kąkol długo    nie krzewi    ©röb3,    ber ©röbfd/el, ber    Sterfnoteiî. KRZTONIOWY, a,

między wyborem    plonu. Zab.    11, 126. Róg    jeleni krze-    e, od    krztonia, ©röbö *    . Krztoniowa chrząstka. Perz.

wi się wszerz rozmaicie.    Warg. Cez. 142.    Nieprawość    Cyr. 2,    204. KRZTUSIĆ    się ob. Krtusić się. KRZTY-

KRZYKAC kontyn., (Boh. kfićeti, kficivati, zkfiknauti; Slov. krićjm ; Sorab. 1. kżicżźu, kschicżu , kschicżim, rjschcżu, rjschcżim ; Carn. krizhim, krizhati, klizati, klizhem, vę-kam, vikam, upyti ; Vind. krizhati, krezhim, vpiti, klizati, klizhem; Croat. krizati, krichati, krichim, vichem, vikati (cf. wyć); Dal. vapiti, viokat; Rag. krjêkati; Bosn. krricjati, kricjati, vikati, vapitti, uskrîcjati, uzvikati; Slav. vfhati, vikati; Ross. npHKHyTL, npnuy⁻, KpimaTt, KÆHKHyri», KJHKaTB , KJimy, xafi^HTL, rapKHyTt, rapnaTB ; Eccl. npnuy; Graec. xqvÇhv, xqîÇsiv , xsovrrsiv ; Lat. med. cruscire; Gall. obs. croissir; Gail, cri, crier; Svec. skria, skrika ; Isl. skraeka; Angl, schrike, screak ; Irland, schre-acham ; liai, gridare, scricciolare ; Wallis, criccied; cf. Germ, freifeben; Chald. keras proclamavit; Nip kara vocavit; ; głośno wołać, gadać etc., fcfyretjen. Krzyczę, aż się mało nie rozedrę. Ossol. Str. 1. Kur, choć głośno krzyczy, nie zje on nikogo. Jabl. Ez. 22. (cf. nie każdy kąsa, co wasami trząsa). Dobywszy nań szabel, krzy-kli. Teat. 45. d, 65. Czegóż tak krzyczysz? czy cię kto zabija? ib. 14, 166. Krzyczą na nas, jak na wilków. Boh. Kom. 1, 59. Krzyczę jako pijany * huczę. Cn. Th. Jako jeleń krzyczy do strumienia wód , tak dusza moja woła do boga. Bibl. Gd. Ps. 42, 1. Struś krzyczał. Ba-nial. J. 3 b. Słowiczek we krzu krzyczy. Rej. Wiz. 34. Krzykam pochwalając krzyknieniem, krzykiem pochwalam, przykrzykam komu, acclamo. Cn. Th. Krzykam do potrzeby, conclamo ad arma. ib. Krzykam na wsiadaną, na ruszenie, ib. — *$. Krzyknęła towarzyszek swoich. Kosz. Cyc. B 3 b. krzykiem je przywabiła, ftc fcfyrie auf tl)re ©efäftrttnnen. KRZYCZENIE, KRZYKNIENIE', KRZYKA-N1E, i a, n., subst. verb., ba3 ©djrepett, baä ©efcfyrcty. KRZYK, u, m., Boh. et Slov. krik, powyk; Sorab. 1. kżik ; Sorab. 2. kschik; Vind. krizh, vpitje, hrizkanje, shraj; Carn.

srodze się krzewi i rozmnaża. Wiśn. 163. KRZEWINA, NA ob. Krszyna. KRZYĆ się ob. Kruszyć się. y, i., KRZEWINKA, i, i., demin., chrościna , chrościnka, KRZYCZEĆ, ał, eli, y, cz. niedok., KRZYKNĄĆ, ął, jedntl., Boh. krowina, krowinka; Sorab. 1. kereczżina; Carn. et Vind. germoje, germuje, shibje, profje, germizh, germ-zhik; ©tauben, îlettteé ©ebüfd). Krzewiny w chrościkowa-tej tylko trzymają się grubości, z korzenia więcej nad jeden wypuszczają prętów', albo za zniszczeniem jednego inny wysuwają. Kluk. Rośl. 1, 5. W lasach małych krzewin i chrościn, jako to bzowiny, kruszyny, ptaszo-żobu nie cierpieć. Mon. 74, 712. KRZEW1STY, a, e,

—    o adv. , w krzewiny obfity, obficie się krzewiący, üoE ©tauben, Solfie, ftaubtg, bufd)tg, fprojfettb; (Vind. germou-nast, germoujast, robidjast, germoviten). Drzewo jakieś wielkie w gałęzie rozmaite, krzewiste, cudnego liścia pełne. Birk. Dom. G 4. W niepogodę uciekają pod krzewiste drzewo, skoro pogoda to je łamią i rąbią. Budn.

Apopht. 158. Zimny len niekrzewisto rośnie. Przędz. 18.

m., ptaszek z rodzaju pliszek,

KRZEWNICZEK, czka,

gnieździ się w zaroślach. Ład. H. N. 85. etne SIrt Ü0U 33ad?ftel$en. KRZEWNY, a, e, od krzewią, ©tauben *, 23ufdj*.

Pień krzewny, fruticosus, kiedy pniaki drzewne z korzenia wychodzące, kilka lat trwają. Bot. 38. Pień krzewny od ziemi zaraz w’ gałęzie się rozrasta. Jundz. 2, 10.

—    §. Ku bożej chwale z kniei lew wypadłszy ryczy I straszliwie swą radość krzewnćj głosi dziczy. Przyb. Ab.

11. (w krzewach mieszkającej). KRZE WODOM , u, m.,

Pam. 83, 431. rośliniarnia, ettt £retb|)au$, ftruc&tÿauS.

Pochodź, zakrzewiać, rozkrzewiać.

KRZEZWIĆ, ił, i, cz. niedoli., czerstwić, pokrzepiać. Cn. Th., ftarfen, ftraft unb ©tärfe geben, cf. rzeźwić, krzepić, krze-pczyć. KRZEZWIEĆ, iał, jeje, neulr. niedok, czerstwieć, pokrzepiać się. Cn. 7h. ©tärfe unb fîraft befommett, ju Straften fomntett. KRZEŹWY, a, e, czerstwy, krzepki. Cn.

Th., fräftig, ftarf, cf. rzeźwy.

‘KRZOS , u, m., §. a) krzesiwo u strzelby, ba3 ftenerfdjloß

krik , vęk, upytje ; Croał. krich, krichanye, krika, vika, vap, vapenye; Dal. vapay; Bosn. krikka, vikka, vapaj, vapienje ; Ross. «piiKt, kmkb , (KjmiKa wołanie na psy) ; (Eccl. KiiHYh hałas) ; Eccl. boitl , Binsh ; krzyczenie, huk,

mykaja rygle, otwierają zamki. Teat. 11,124. ‘KRZYPIEC ob. Skrzypieć. KRZYSZ ob. Krzyż. KRZYSTAŁ ob. Kryształ. KRZYSZTOF, a, m., imię męzkie, eilt SDïanttS* naine, Œfyriftopl); Sorab. 1. Kristop, Kitto.

baS ©efcfyreï), ber ©djrcty. Co tam za przeraźliwe w całym KRZYW ob. Krzywy. KRZYWDA, y, i., KRZYWDECZKA, domu krzyki ! Fraszka gwar jarmarkowy, fraszka i sejmi-    i, i, zdrbn., §. 1 a) bezprawie komu wyrządzone, ujma,

ki. Treb. S. M. 124. Niewieści krzyk i wściekłość pod-    uwłaczanie, ukrzywdzenie, baS jugefügte Unrecht, bte SBeettt*

sycona winem. Otw. Ow. 126. (krzyk żałosny, cf. skwierk).    träd)tigung, 5Mltfuttg; Boh. krjwda; Slov. kriwda, ne-

Krzyk słuchaczów przyjazny, krzykliwa pochwała. Gn. Th.    sprawedlnost; Sorab. 1. kżiwda; Sorab. 2. kschiwda, lejt;

(ob. Okrzyki). Krzyk słuchaczów przeciwny, zgiełk,    Vind. kriviza, krivina, kriunost, krivizhnost, samiera,

grzmot, ib. Krzyk trąb « dźwięk. Krzyk żorawi * kreranie.    pregreshka ; Garn. krivina culpa, kriviza injuria ; Croat.

KRZYKACZ, a, m., KRZYKAŁA, y, m., KRZYKAJŁO ,    krivicza; Dal. krivina, bezakonye; (Croat. nekrivnozt *

a, m.f krzykliwy człowiek; Vind. krizhavez, krizhar,    niewinność); Rag. krivîna; Slav. krivica; Bosn. krivina

shrajar, vpiunik, vpijauz, vpivez; Ross. KpHKyHi, my-    culpa, crimen ; flcxus;    (krzywda    Bosn.    bezakonje,    hudob-

mhio (cf. szumieć), ropjairE (cf. gardło); Eccl. BOinrreib,    nost, vragholia, opacina) ; Ross,    et Eccl. npHBOTa,    KpHB4a,

ein ©(fyres^alS, ein 6d)reï)er. Bachusa    nocnikiem,    krzy-    ORHp, ocoKpó^eme. Między krzywdą a obrazą u nas

kaczem i Wrzeszczem nazywają. Otw.    Ow. 137. W Tur-    niemasz żadnej różności, jednak niektórzy czynią różność

czech krzykacze publiczni zwołują lud do modlitwy. N.    taką:    krzywda do umysłu, obraza    do ciała należy. Petr.

Pam. 1, 33. Z tego generała, wielki dziwak i krzykała.    Et. 343. Gdy się wadzili, jednał    je, mówiąc: czemu

Teat. 13, 40. Obrzydły krzykała kogut. Zab. i3, 285.    jeden    drugiemu bezprawie czyni?    A ten, który krzy-

Tręb. — §. Czajka krzykacz, charadrius voeiferus, ptak    wdę    uczynił drugiemu,    odpędził go. 1 Leop. Act. 7, 26.

wielkości gołębia. Kluk. Zw. 2, 310, eine SIrt $tbtj$e.    Dziś    leda dla sprosnéj    a małej krzywdeczki, nic to    czło-

KRZYKLIWOŚC, ści, £., Boh. kriklawost; Ross. KpHKiH-    wieka    zabić. Rej. Zw. 70. Gniewa    się o leda krzywde-

BOCTb; nałóg krzyczenia, ©djłteęlialftgfeit. KRZYKLIWY,    czkę,    co nie stoi za pieniądz, ib.    78 b. Krzywda od

a, e, — ie adverb. hałaśliwy, wrzeszczący, wrzaskliwy,    dobrodzieja nieciężka; cf. od łaskawej ręki nie boli; cf.

fdjreęenb, fdjretyPttfd), lauttiwenb; Boh. et Slov. kriklawÿ;    niech łaje, kiedy daje.    Cn. Ad.    368.    Krzywda a    dobro-

Vind. krizhliu, vpijezhen, vpijezhliu; Ross. npiiMHBHH,    dziejstwo są przeciwne    rzeczy.    Gorn.    Sen. 343    et 183.

ropjacTHH; Eccl. BonmeatHLM. Ryknąwszy krzykliwie,    Sprawiedliwość zbytnia, krzywdą. Sk. Dz. 272. (summum

skoczy na ogień. Bardz. Trag. 515. W rog krzykliwy za-    jus summa injuria). Nie czyń mi tej krzywdy. Teat. 29,

trąbił. Banial. J. Trąby na prawym skrzydle krzykliwe    15.    Krzywdę snadniejsza zrobić, aniżeli ścierpieć.    Min.

zagrają. Bardz. Luk. 2, 32. Krzykliwych surm głos bę-    Ryt.    4, 141. Krzywdę    czynić gorsza rzecz, niż ją    cier-

dzie słyszany. Lib. Hor. 118. ‘KRZYKWA, y, i., zgiełk, pięć. Cn. Ad. 368. Lepiej jest ścierpieć krzywdę, niż ©etü§, ©eräufd). Tr. Dokąd myślisz    w tak złą    drogę,    ją drugim czynić. N. Pam. 4, 101. Krzywda grzech.

w taką krzykwę i zawieruchę? Opal.    Sat. 8.    Teat. 19. c, 58. Starzy dawne wieki chwalą z krzywdą

Pochodź, verbi krzyczeć (cf. ryczeć; cf. krzekać, skrzek, teraźniejszych. Kras. Pod. 1 , 150. (z ujmą, nut skrzeczeć,    krakać,    krząknąć)    , dobrzyczeć, nakrzyczeć, od-    fe^uitg). Aczkolwiek to wszystko krzywda, co się    prze-

krzykać,    okrzyk,    pokrzyk,    przekrzyczeć, przykrzykać,    ciwko prawu dzieje, wszakże w prawie naszćm za    krzy-

wykrzyk, wykrzyknik, wykrzykać, zakrzyknąć. — b) cf.    wdę nic innego nie bywa rozumiano, jedno zelży wość.

krzak, krzaczek, skrzeczek.    Szczerb. Sax. 190, Sefdjtmpfttng.    Nigdy    własna krzywda

‘KRZYMOLIG. ob. Gryzmolić.    ‘KRZYNICA    ob.    Krynica.    za małą się nie widzi. Pilch. Sali.    90. \.    j. ta, którą sam

KRZYNKA ob. Kruszynka, krszynka.    cierpisz, felbft erlittenes Unrecht, baS    man an ftd) felbft er*

KRZYNOW, u, m., KRZYNOWEK, wka, m., demin., Vas    fahren l)at. Krzywda, ciężka rzecz.    Cn. Ad. 368. Mam

ligneum concavum.    Cn. Th.,    naczynie drewniane okrągłe,    krzywdę* cierpię krzywdę, dzieje mi się krzywda,    krzy-

jak misa.    Wtod. etite runbe    ^öljerne ©djüffel, ein S?apf;    wdzą abo krzywdzono mię, mir gef^ie^t Unre^t,    leibe

Boh. okrjn. Z jaworowego drzewa talerze, krzynowy,    6d)abeH, itnred)t, Seeittträdjtignng. Całe ciało, gdy się

łyżki robią. Haur. Ek. 166., Urs. Gr. 189., Eraz. Ob. C.    dobrze ma, tedyć i członkom krzywdy niemasz, a gdy

Przodkowie jadali kaszę na krzynowie drewnianym, a    się ciało nie dobrze ma, tedyć i członki jaki niewczas

bogaty na misie miedzianćj. Star. Ryc. 37. Poziemki na    cierpią. Modrz. Baz. 9. Nawet przeciwko tym, od któ—

krzynowie warzechą utrą, i wszystko wylewają, że po-    rych krzywdę masz, mają być niejakie powinności przy-

woli na misę przecieka. Syr. 1333. Catinum, krzynów, stojnych postępków zachowane. Kosz. Cyc. 19. I jam miał misa. Mącz. Disculus, mały krzynowek. ib. Bydlęce t^fia-    krzywdę, alem sobie radzić Umiał i    z swemi nie ehcia-

rujem kurzące się na wielkich krzynowach wnętrzności.    łem się wadzić. P. Kcha^. Jer. 118.    Krzywdy nie ma,

Otw. Wirg. 404. Dano rzemieślnikom na kadzidlnice i    kto cierpi, co zasłużył. Cn. Ad. 368.    Krzywdyć nie uczy-

na krzynowy złoto pod wagą. Budn. 1 Chroń. 28, 17.    niono, gdyć twoje złość oddano. Cn. Ad. 368. Cokol-

(kociełki. Bibl. Gd.).    wiek dzieje się dobrowolnie, w    tym    krzywdy niema.

KRZYP 1 odgłos skrzypiący,    skrzypnienie,    fnatt!    Sorab. 1. Koli. List. 1, 129. Niemasz krzywdy    chcącemu. Pot.

kżipot. Kołacę do drzwi, aż tu krzyp krąp krzyp ! od-    Arg. 448. — Niewinnemu włosowi krzywdę czyni, i

66

521

KRZYKACZ - KRZYP.

KRZYPIEC - KRZYW.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

rwie go garściami. P. Kchan. Orl. 1, 267. gwałt wyrządza, ©entait Ötttljun. — §. Uszkodzenie, szkoda, strata, uszczerbek, Slbbruch, ©d)aben, Serluft. Wynajdę docho-dną dla ciebie funkcyjke, nie będziesz miał krzywdy. Teat. 50. b, 100. (nie będziesz szkodował). Bogactwa nie nadgrodzą Swoim blaskiem tćj krzywdy, kiedy sławie szkodzą. Teat. 46. b, 87. Mniemają, aby się jaka krzywda abo uszczerbek miał dziać synodowi. Baz. Hst. 169. — §. b) meton. Krzywda « żałoba o krzywdę wyrządzoną, skarga, zażalenie, Klage über erlittene^ tinrent. Krzywdy ziemskie są o granice, o kmiecie zbiegłe, o zabicie , o rany. Herb. Stat. 354. Kto do kogo ma jaką dolegliwość albo krzywdę, mają się do dworu udać. Haur. Sk. 228.— §. 2) Krzywda, herb-, podkowa biała w polu błękitnym, ocylami na dół, w śrzodku jej cały krzyż ; na barku jej rogu prawego niemasz u krzyża. Kurop. 3,28. ein SGBnppen. KRZYWDNY, a, e, krzywdzący, z krzywdą się dziejący, bceillträchtigenb; Boh. kriwdiwÿ, kfiwolâcnÿ ; \ind. krivizhen ; Ross. oóiuuhbbim , o6h4Mbuh , oropma-TeMHŁiw; Carn. krivizhn ; Croat. krivichen; Sorab. 1. kżiwdofcżnć. W kupnie dziedzictw trzeba sprawiedliwych rozmiarów, trzeba rachuby niekrzywdnćj. Ustrz. Alg. praef. KRZYWDZIĆ, ił, i, ukrzywdzać, cz. niedok., skrzywdzić, okrzywdzić, ukrzywdzić, pokrzywdzić dok., (Boh. kfiwditi » lhati, łgać). Krzywdzić kogo abo *komu. Cn. Th. krzywdę, bezprawie mu wyrządzać, einen beettt* trächtigen, ihm Rnrccbt jufügen; Rag. krivovatti; Bosn.

Vind. shaliti, oshaliti, nadlugati;

H30-

Vind. kriviti,

skriviti, uciniti zlo;

Ross. OCKOpÓHTfc; Eccl. HeflfMBhftOBilTII, 333JHTH, 6h)K43K) , TmeTK), Tmeiy TBopio. Kto się w małej rzeczy skrzywdzi, skrzywdzi i w wielkiej. Rys. Ad. 31. Pogardzone i okrzywdzone małżeństwo. Warg. Wal. 63. (zgwałcone). Krzywdzący jednego, wielom grozi. Cn. Ad. 369. KRZYWDZICIEL, UKRZYWDZICIEL, a, m., ujmacz cudzego, ber SBeetnträcbttgcr, ber anbern Unrecht jufügt; Boh. kfiwodoćinec, kriwdaf, kriwolak; Carn. krivz; Ross. o6h4mhkb, ocKopóirreJB ; Eccl. 03JOÓHTeib. Bóg zbawi ubogich, a zetrze krzywdziciela. Budn. Ps. 72, 4. (gwałtownika. Bibl. Gd.). Jezus swego czasu będzie sądził krzywdzicielów waszych, potłumicielów waszych. Bals. Niedz. 1,239. Krzywdziciel ojczyzny. Gaz. Nar. 1, 403. Sędzia przeciwko jej ukrzywdzicielom wielki gniew pokazał. Wys. Kat. 486. Petr. Et. 383. — W rodź. ieńsk. KRZYWDZICIELKA, Ross. oóiuma. KRZYWIĆ, ił, i, cz. niedok., skrzywić, nakrzywić dok., (Boh. kriwjti, skri-witi, kriwolaćiti; Slov. kriwÿm; Sorab. 2. kschiwisch; Sorab. i. kżiwicż, kżiwu ; Bosn. kriviti, nakriviti, ukri-viti, skriviti curvo, erro ; Carn. krivim ; skriviti, okriviti, perkrivit, skruzhiti; Croat. kriveti, krivim culpo, krivim, klyuchim flecto; Rag. kriviti, okriviti culpare; Ross. KpifBHTB, KpitBiHTb , noKpHBHTb, «opo-ÖHTb, KOpOÓJIK), CKpHBHTb, CIHttHTb, CMUaTb, CKpiO-»IHTb, CKpiOmiBaTŁ, HCKpHBHTb, TyJHTb, npHTyJHTB ; Eccl. H3KpHBiflK), Komy (cf. ukos); cf. Lat. curvo; Gail, courber); skrzywiać, krzywym czynić, nakrzywiać, pr. et fig. frmnmen, 'frumnt biegen. Paraliż mu gębę skrzywił. Mon. 64, 79. Trzęsąc głową, szyję nakrzywiła. Bardz. Trag.

109. Dość szpetną mając, jeszcze krzywią mowę. Wad. Dan. 260. Ucinał, odmieniał, mieszał, krzywił rozumienie ojców. Sit. Dz. 671. (ob. ‘Szpocić). Skrzywi brwi Sułtan, i namarszczy czoła. P. Kchan. Jer. 256. Nos krzywić , btć 3îafe rümpfen, Vind. merdati, ob. Krzywić sie. — §. transi. Krzywić kogo na drugiego » rozjątrzać go, einen mtber ben anbern aufbrtngen, auffjefcen. Zazdrość kredytu krzywiła ministrów wzajemnie na siebie. Nar. Hst. 4, 118. t. j. zrobiła, źe sie jeden na drugiego krzywił. KRZYWIĆ się recipr. et pass. niedok., skrzywić się, nakrzy-wić się, dok., ftd) fntmmen, frumnt merben; Gam. sklûzhem, skluzhiti se; Ross. Koctit, nOKOckrs, kochtlcb, ïioko-CHTŁca, ob. Ukos; (Ross. KpiiBim., OKpHBtTŁ jednookim zostawać, jedno oko utracić). Co się często krzywi, złamać się może. Simon. Siei. 109. Do tćj ofiary cielca takiego szukają, Co mu się w czole rogi dwuletnie skrzywiają. Otw. Wirg. 466. Juzem się skrzywił od starości, juzem zgrzybiał. P. Kchan. Jer. 183.— fig. Owe przeczytawszy listy, Skrzywił się, jakby chorował na glisty. Jabł. Ez. G 3. — transi. Krzywić się * niechęć po sobie pokazywać, krzywo patrzeć, koziołka na czele postawić, czoło marszczyć, Rag. krîvitise, krîviti ûsta, beecitise; Bosn. pecitise, krivitise, faner fehen, eilt nerbrüßltdj ftcfjt macfjen, unttnEtg merben. Tak się skrzywił na mnie, żem aż raka upiekł. Teat. 28, 42. Bardzo się krzywią, na twoję zbyteczną swawolą. Teat. 53, 8. Gdzie chęć przychylna, uprzejmość wesoła, Nikt sie nie krzywi, nikt nie sępi czoła. Zab. 16, 187. Kniat. Kocham Kąśke ; Kaśka się też na mnie nie krzywi. Ossol. Str. 1. Coż to, niemiłe tobie przyjacielskie żarty, Krzywisz się, jakbyś wvpił octu ze dwie kwarty? Nar. Dz. 3, 262. oh. kwaśno patrzeć. ‘KRZYWIĘ ob. Krzywo. KRZYWIGŁOWEK ob. Krzywogłowek. KRZYWISZŸJEK, yjka, m.} i. q. krzywigłowek, ein Kopfhänger. Nie ufaj krzywiszyjkom, co to nabożnemi Słowki bożą się na czas zmyślonemi. Past. Fid. 156, ob. Krzywoszyj. KRZYWIZNA, y, z., krzywość, cokolwiek krzywego, linia krzywa obwodna, ber Umfretś; Slov. klukawÿ obchod; Sorab. 2. hoklom; Ross. et Eccl. KpiiBH3iia, Kfmiuiin, 3aKpionnHa, impuBii-Ha, H3rHÓ3>, H3BHÆUHa, CBiUB, CTponoTa, cyTyjuma , HBJyUHHa , KOCŁ , KOCŁIHfl, KOCOCTB , K0CHH3 , jyKOBame. Obwód czyli krzywizna koła, curvatura. Śniad. Alg. 2,

118. Szeroką krzywizną oddzielony Szlak słońca, granicą trzech pasów zewsząd ogarniony. Otw. Ow. 55. Dzierży sie krzywizn brzegu ojcowskiego, curvamina. Zebr. Ow. 231 , ib. 56. KRZYWKA ob. Krzywulec. KRZYWO, ‘KRZYWIĘ, adverb. adj. krzywy « g. a) nieprosto, frnntm. Co krzywo z natury, nierado bywa prostym. Fred. Ad. 120. — g. b) Z krzywa abo krzywm patrzeć * po oku patrzeć, krzywić się, sępić się, faifer feilen, fdjeel fefien, ein ftnftereä ©eftcht machen; (Ross. cemflópeirL cmo-TpkTŁ ; cf. WTzesień, September ; cf. posępny). Z krzywa na nie pojrzawszy, a niejako trzęsąc głową, rzekł : o nędzni ludzie! Raz. Hst. 93. Gdy on to mówił, z krzywa nań patrząc, uśmiechali się. ib. 10. Z Wc Panem się kłóci, a na mnie coś krzywo patrzy. Teat. 5. c, 12. Ci, którym nie płaciłeś wexlôw, dyabelnie się na We.

e,

Cn. Th., szpotawy,

KRZYWOBOKI - KRZYWOŁOMSTWO.

KRZYWOŁUCZNY - KRZYWOPRZYS. 523

Pana krzywo patrzą, ib. 22, 40. Lepsza zawiść, niż politowanie, Niedbaj, ze ci cnot zajrzą, krzywo patrząc na nie. Zab. 6, 584. Nar. Krzywo na się, jako dwaj koguci , ‘patrzają. Pot. Arg. 330. Pojrzał krzywo, i na nas zajadł się śmiertelnie. Jabl. Tel. 17. Nie zaraz truchleć, nie zaraz się wieszać, Jeśli fortuna pojrzy na cię krzywo. Pot. Syl. 1. Szczęście krzywo patrzy na wysokiego stanu osoby. Fur. Uw. F 3. Psalmod. 22. Bardz. Trag.

68. Na piwo, choć wina nie mają, poglądają krzywo. Jeź. Ek. 1. Krzywo obejrzał się na wszystko. Teat. 11,

46. (z kwasem , niesmakiem , z niechęcią). — §. c) Przysięgać *krzywie, krzywo * krzywoprzysięgać, falfc^ fć|>ru0ren. Jeśli niesprawiedliwie i ‘krzywię przysięgasz. Sax. Porz. 102. Zwiódłszy kogo, nie bój się podprzysiądz, choć krzywo. Hul. Ow. 59. Choćbym przysiągł, przysiągłbym niekrzywo. Teat. 42. c, 50. (prawdziwie, sprawiedliwie). Swiętokradzca krzywo przysięga. Hor. Sat. 224. — §. d) Czy szalejesz, czyć co do mnie krzywo? Pot. Zac. 50. czy masz jaką ode mnie krzywdę, urazę? tyabe tdj btd) womit beletbtgt, gefränft, beeinträchtigt? fyaft bu waö wtber rntd)? (cf. chrapkę mieć). Dziwak ten dziecinnieje, wszystko mu się krzywo widzi. Teat. 19. b, 53. (źle, nie jak powinno być). Łaje błotu, kiedy się upluska, a co deszcz albo błoto krzywo, a czemuś się nie podkasał? Rej. Zw. 78 b. (coć błoto winno?). KRZYWOBOKI, a, ie, boków krzywych, frummfeitig, Ross. KpHBOÓOKw. KRZYWOCINA, y, i., krzywizna, Krümmung. Im prędzej kto spieszy, tym mniej lubi krzywocin i obłądzenia. Zebr. Zw. 81. ‘KRZYWODENNY, a, e, dna krzywego, frummbebtg, Ross. kphboaohhbih. KRZYWODROŹNY, a, e, n. p. Bieg krzywodroźny, curvilineus. Hub. Wst. 393. (ob. Krzywokreślny). frumtmeegtg, frummbafmig. ‘KRZY-WODUSZE, a, u., Ross. KpuBOAymie, bezsumienność, niepoczciwość. ‘KRZYW0DUSZN1K, Ross. KpiiBOAymHHKS, niepocziwy; w rodź. żeńsk. Ross. KpiiBOAyuiHima ; bez-sumiennym być KpHBOAyuiHHuaib ; bezsumienny, ‘KRZY-WODUSZNY, Ross. KpHBOAyiuHtiM. KRZYWODZIÓB ob. Krzywonos. KRZYWOGEBY, a, e, cf. krzywousty, frutttnn ntäultg. KRZYWOGŁÓWEK, wka, m., Boh. kriwohlawek, ein Kopfhänger. Tych krzywogłowków nazbyt, nazbyt i postawy Najświętszej, rzadko znajdziesz święte obyczaje. Opal. Sat. 164, ob. Krzywiszyjek. W rodź. zeńsk. krzywo-główka. Mon. 75, 589. KRZYWOGŁOWY, a, e, głowy krzywej, Boh. kriwohlawy. ‘KRZYWOGLOZNY, a, vatius, majacy zakrzywione golenie, albo tez koślawy. Mącz. KRŻYWOGOLENI, ia, ie, frummbemtg. Usiłując dziecię prosto stać na nogach, jedno o drugie opiera kolano , i przez to powoli będzie krzywogolenie. Mon. 69, 1064, ob. Krzywonogi. KRZY-WOKARKI, a, ie , Boh. kriwokrkÿ, karku krzywego, frunttttljaljtg, ob. Krzywoszyj. KRZYWOKREŚLNY, a, e, frnntmltntg. Figura jest abo krzywokreślna , curvilinea, lub prostokreślna, rectilinea. Lesk. 15. cf. krzywodroźny. 'KRZYWOŁOMGA, y, m., przysięgołomca, przeniewierca, ein Sunbf»nid)tger, ber feinen ®ib bridât. Przeniewiernik, przysięgi swej krzywołomca, z urzędu godzien być złożonymi Krom. 399. ‘KRZYWOŁOMSTWO, a, n., przy-sięgołomstwo, ber fêibbwd), Snnbbru^l. Poseł Cesarzowi przeniewierzenie i krzywołomstwo na oczy wyrzucił. Krom. 485. cf. krzywoprzysięstwo. KRZYWOŁUCZNY, a, e,

n. p. Krzywołuczne Medy. Zab. 6, 383. Nar., z krzywemi łukami, mit ïrummen SlrmMften, Segen. (Boh. kfiwolakÿ tortuosus, flexuosus ; kriwolakost curvatura, flexus. KRZYWOMYSLNY, a, e,— ie adverb., wykrętny, Vind. krivomifeln, brei/erifd), rflttfeeoll. Ty Merkury rządzisz krzywomyślny dowcip. Klon. Wor. 1. KRZYWONOGI, a, ie, (Boh. kriwonohy, podsekriwonohÿ; Ross. et Eccl. Kpfl-BOHorm, KOCOHOrin, KOCOJanuft ; (ob. Koślawy, krzywo-głozny, krzywogoleni, szpotawy) ; Croat. krivonog, szlu-konög; Rag. krivonögh ; Vind. krivonogen, shleprast pod nogę; Garn. będrast, shvçdrast, sbędran); nóg krzywych, frutttmfeetnig. Ludzie krzywonogie nigdy krzepko i mocno na nogach trzymać się nie mogą. Mon. 69; 1064. ib. 75, 595. Wulkan krzywonogi. Dmoch. U. 26., Zab. 6, 146. Min. — Subst. krzywonog, Vind. kolenokrulez, krulovez, krulokolenez ; Sorab. 1. kżiwćnohawcż; Boh. kriwonośka. KRZYWONOS, a, m., §. 1) mający nos zakrzywiony, Sorab. 1. kżiwonoszacż ; Rag. krivonos, krivonossaz, ein Krummnafiger, 2lblerêitaftger. Krzywonos, przygiętego nosa. Mon. 75,589. Krzywonos i pułk jego przedni. Zimor Siei. 249. (Krzywonos, wódz Kozacki za Jana Kaz.). Tam orzeł najstraszliwszym szczekał krzywonosem. Banial. J. 3 b. t. j. dziobem krzywym. — §. 2) Krzywonos, krzy-wodziób, Boh. kriwonośka; Ross. raecTb, MecTOBKa, Ay-ÓOHOCKa, KpUBOHOCHKE, KpHBOKS, KpHBeifB, lltyp’B , Htyp-

Ka; loxia curvirostra Klein., ber frcuj$üpgel, Krumntfi|na< bel; ziarnojad, miejscami gier lub gierz zwany; końce dziobu ma zakrzywione, zwierzchni na prawą, a dolny na lewą stronę. Kluk. Zw. 2, 281, gatunek klęsku, rzędu wróblego. Zool. 218. Krzywonos wykrzykuje. Banial. J. 3 b. Krzywonosy rzadkie, ib. KRZYWONOSY, KRZY-WONOSOWY, a, e, Boh. klikonosÿ ; Sorab. i. kżiwohno-szatż ; Vind. krivonofen, orlovega nofa; Ross. KpuBOHO-cmh, frnmmnafig, ablernafig. Drugi raz niespodzianie, aniśmy postrzegli, Kiedy Krzywonosowi łotrowie przybiegli. Zimor. Siei. 239, (o Kozakach). W krzywonoséj łodzi jeździ. Otw. Ow. 19. KRZYWOOKI, a, ie, (Croat. kriwogled, krivook; Bosn. krivôk, krivocjac, guerók, hi-gljók ; Eccl. KpHBOOKiM; Boh. kriwooky); rozoki, limus. Mącz. fd)ielenb. (cf. Ross. KpHBiT&, OKpHBfcTB jednookim zostawać, jedno oko utracić). KRZYWOPATRZĄCY, a, e, po oku patrzący, fd)eel fefienb. Cn. Th. (cf. krzywo patrzeć). KRZYWOPRZYSIĘGAĆ, ał, a, cz. niedok., Krzy-woprzysiądz, iągł, ięgli dok., kłamliwie przysięgać, falfdj feineren ; Carn. krivuperseshém; Sorab. 1. balschne pżi-szaham. Kto kłamstwo twierdzi, ten krzywoprzysięga. Kucz. Kat. 3, 70. Kto krzywoprzysięże, rzadko rok przeżyje. Rys. Ad. 27. Nie będziesz krzywo przysięgał; ale będziesz iścił przysięgę twoje Panu Bogu. Kucz. Kat. 3,

66. Nauczał krzywoprzysięgać, a kłamstwa sobie za grzech nie mieć. Galat. Alf. 296. KRZYWOPRZYSIĘSTWO, a, n., (Sorab. 1. balschna pżiszaha; Slov. krivâ pfjsaha; Vind. kriva perfega ; Croat, kriva rota, prisze-* ga) * kłamstwo przysięgą potwierdzone, czy to w sądzie,

524 KRZYWOPRZYS. - KRZYWOTOKI.

KRZYWOUSTY - KRZYWY.

m.,

‘KRZYWOWATY, a, e, nieco

czy w ofiarowaniu usług, czy w oświadczeniu przyjaźni i miłości. Mon. 68, 244, ber falfdje ©ib, ber Sttemeib. ob. krzywa przysięga. KRZYWOPRZYS1ĘŹCA, y, m., Boh. et Slov. kriwoprjseżnik; Sorab. 1. balschné pźiszahawcz; Vind. kriuiperfegavez; Bag. krivokleetnik ; Croat. krivo-kletnik , krivorotnik, koi krivo priszese, koi proti pri-szege szvoje cbini; ber SMteibtge, ber falfc^ gefroren Kto przysięga o to , czego pewnie nie wie, bardzo prędko się stanie krzywoprzysiężcą. Szczerb. Sax. 253. Potomstwo krzvwoprzysiezce zniszczeje. Psalmod. 39. KRZYWOPRZYSIĘŹNY, a," e, KRZYWOPRZYSIĘ-ZNIE adverb. ntetnetbtg, Boh. kriwoprjseżny. Kupiectwo kłamliwe, krzywoprzysięźne. Petr. Pol. 2, 171. Powar-cholić bracią jednego narodu krzywoprzysięźnie. Weryf. Pr. KRZ\W0R0GI, a, ie, fritttttntyötttfg. Krzyworoga koza. limit. Spit. B. 2. Woły krzyworogie. Dmoch. U. 2, 293. KRZYWOS, a, m., coś krzywego, ettt)(l3 $rutnme3; CtU(f) eilt 5îruntnter. Nigdzie zielonej murawy, nigdzie, oprócz kilku skurczonych krzywosów , dorodnego drzewa. Ossol. Str. 7. ‘KRZYWOSAD, herb; pół strzały z szerokie-mi osękami, a pod nimi orli ogon. Tr. ein SBappen. *KRZ\WOSAD, u, m., sądzenie fałszywe, ein fdjiefe$ Urteil; Boss. npimocyAie. KRZYWOŚĆ, ści, i., (Boh. kriwost ; Sorab. 1. kżiwofcź ; Vind. krivust; Croat. kri— voszt, gerba ; Eccl. et Boss. kphboctb, KpHBOTa , kococtł, KOCHiia); nakrzywienie, wykrzywienie, skrzywienie. Cn.Th., bie krümme, bie Krümmung. — Fig. moral. Nasza krzy-wość ma być napraszczana prostą wolą bożą. llrbst. Nauk. d 4 b. (nieprawość). KRZYWOŚCIENNY, a, e, fruntttt« fettig, Irutnmlinig. Anguł krzywościenny z lunat cyrkułowych abo inszych krzywych linij złożony. Solsk. Geom. 45. ‘KRZYWOSŁÓWCA, m., Croat. krivogovorecz ; Boh. kriwodomluwny; fałsze mówiący, ber Umvflr^eiten rebet, ein Üügenrebner. Chrystonoścamić się oni, prawdo-lubcami, bogolubcami i prawosławcami ponazywali; ale prawdziwie według spraw swych krzywosłówcami są, i ‘lżelubcami. Smotr. Apol. 84. KRZYWOSŁUGA, i, m., prze-niewiernik pana swego, zmiennik, obłudnik, ein Utt* getreuer SMener. Miast wdzięczności stałem się niewdzięcznikiem, i twym krzywosługą. Kulig. 97. KRZYWO-STAWNOŚĆ, ści, z’., nieprostopadłość, niepionowość, nieperpendykularność. Tr. eine ni#t fenfrecbte SRitbtnng. KRZYWOSTAWNY, a, e, Tr. niepionowy, nieprosto-padły, ni(^t fenfredjt. KRZYWOSZ ob. Krzywuła. KRZY-WOSZABLATY, a, e, na kształt szabli zakrzywiony, fäbelfrumm, frnmtttfäbeltg. Gwoździki ogrodne listki mają krzywoszablate. Syr. 1240. KRZYWOSZCZOK, a, ryba pospolicie świnką albo Wenerą zwana, Cyprinus aspius, kleniowi podobna. Kluk. Zw. 3, 181, ein fttfdj, ber ïïîaapfen. KRZYWOSZYJ, yja, yje, §. 1. frummplftg; Croat. krivovrât, krivovratacz ; Boss. KpHBOiHbiii. Mon. 75, 589. — §. 2. botan. Krzywoszyj, lycopsis Linn., rodzaj rośliny. Kluk. Dyke. 2, 104. Jundz. 153, Heine Ddjfen* junge. KRZYWOSZYJEK ob. Krzywiszyjek. ‘KRZYWO-TŁÓMACZ, a, m., fałszywy tłómacz, ein CÜgenboltttet' f^er, ein fallet ^Deuter; Boss. fphbotojicb. KRZYWOTOKI, a, ie, frumrn gebrefit, genwnben. Krzywotoki róg

byka. Hui. Ow. 17. KRZYWOUSTY, a, e, krzywogęby, frutttmmdulig; (Boh. kriwousty; Bag. krivoust). Wargi Bolesławowi był wrzód z młodości nadszpecił, ztądże krzywoustym przezwany. Krom. 160., Mon. 75, 595. KRZY-WOUST, a, m., subst., ftntmmtnau!, ©cfyiefmaul. Po śmierci Bolesława Krzywousta. Biel. 89. Śmierć króla Krzywousta. ib. 97. ‘KRZYWOWATOŚĆ, ści, i., nieznaczna krzywość, ©ebogentyett, alltnćtljlige krümme; Boss. kphbo-BarocTb, KOcoBaTOCTb. nakrzywiony, ctroaö frumm; Boss. KpimeneKS, KpHBOBamS, KOcoBaTUH. ‘KRZYWOWIARA, y, i., ‘KRZYWOWIERSTWO,

а,    n., Carn. krivovera, krivovirstvu ; Vind. krivovera, kri— vovernost, krivoverstvu; Croat. krivoversztvo ; Eccl. k|>hko-BT.piuc ; kacerstwo, heretyctwo, herezya. ‘KRZYWOWIER-CA, y, m.y KRZYWOWIERN1K, a, m., heretyk, kacerz, Carn. krivovirnek, krivovirz ; Vind. krivoviernik, krivovierz; Croat. krivoverecz; Ross. KpnBOBkpt; w rodź. ieńsk. KpHBOBtpKa kacerka, heretyczka. '"KRZYWOWIERNY, a, e, — ie adv., heretycki, kacerski ; Vind. krivoveren ; Boss. KpHBOßtp-HHH, (cf. innowierny, różno wiemy). KRZYWOZĘBY, a, e, zębów krzywych, frutttmjafymg ; Boss. Kp«B03y6biM; subst. krzywoząb. KRZYWUŁA, y, trąba krzywa. Włod. krzy-wosz, instrument dęty. Dudz. 42. ein Strummljorn, ein frurn* ttteS Slctfepnt. Okropnym wyją hasłem wojenne krzywuły. Hor. 1, 187; Sorab. 1. tarakawa. KRZYWULEC, lca, m., KRZYWKA, i. i., KRZYWUŁA, y, z., Boss. kphbjm, Kpimyjuiiia, drzewo z natury zakrzywione, służące za zio-bro do okrętów lub statków. Urm., ein non 9?(ltur frumnteâ •polj, bcrô ju ben 33aud;fł»cfen beâ ©cfytp gebraucht wirb. KRZYWY, "KRZYW, a, e, Boh. kriwy, kriw; Slov. kriwy, neprawÿ ; Sorab. 1. kżiwy, kżiwi, kżiwć; Sorab. 2. kschiwi; Vind. kriu, na stran nagnjen ; kriu, kriv, krivez, krivizhen iniquus, reus, okriviti » obwinić; Carn. kriv reus, curvus; Bosn. kriv, krivaç reus, sons, krivi obliquus; Slav. kriv« winien; Bag. kriv, krivaz, krivnik curvus, injustus, reus; Croat. kriv, zkriven, gerbav; (Hung. görbe (cf. garb) curvus ; Croat. kriv, krivëcz sons, reus); Dal. kriv; Boss. «pn-BblH , KpHBb , KOCblH , KOCB (cf. ukos), H34ylIHCTtIH, CBH-leBamu; Eccl. CTpinbThHi», dponoTKiw, HaiaanHÖ; (cf. Lat. curvus, grypus; Gall. courbé; Graec. xvçtôco; Hebr.

karah incurvavit); §. 1 a) nakrzywiony, skrzywiony, nieprosty, frumtn, gefrnmntt, îruntm gebogen. Linia krzywa, która swą dyrekcyą ustawicznie odmienia. Lesk.

б. , Jak. Mat. 1, 5., Grzep. Geom. C. 2. Piszczele krzywe u małych dzieci, w dalszych latach zwykły im prosto wyrastać. Perz. Cyr. 2, 287. Sądecz murowny rozłożysto leży, Gdzie krzywy Dunajec lotnym nurtem bieży. Paszk. Bell. A 2 b. Wie świstak dobrze, gdzie Wielopole, Gdzie jaki zamtuz na Krzywym-kole. Zab. 9, 545. Zabi. Patron mój mieszka na Krzywym-kole w mieście samém. Mon. 70, 61. (ulica na starym mieście w Warszawie). Miesiąc krzywy. Bardz. Luk. 49. Król Perski wody w krzywą dłoń nabranej, Od ubogiego pasterza podanej, Między inszemi nie pogardził dary. Miask. Byt. 2 b. (w skrzywioną, pokurczoną, zebraną dłoń). Intestinum ileumy kiszka krzywa. Wejch. Anat. 73. (cf. kosa). — Transi. Nie taki, jaki być powinien, n. p. Śtatut uczynił tak krzywy,

KRZYWY.

KRZYŻ.

525

iż go trzeba jako zły, koniecznie ‘zepsować.    P. Kchan.    młode    ciało chłopięcia nędznego.    Bardz. Trag. 327. Krzy-

Orl. 1, 104-, nerfefnrt, fdjled)t. Krzywać łacina,    ale dekret    wdszy    (comparât.) mu był Cesarz. Biel.    421.    Fortuna

sprawiedliwy i prosty. Falib. M., fd)iefeê Cateln.    Bez cnoty    krzywa    temu. Bardz. Trag. 423.    krzywdzi    go,    mifSljan&tlt

najgładszy rozum krzywy, nieforemny. Zab. 13, 319. Ja-    ifin.

kub. — g. b) Krzywe oko * niechętne, nieprzyjazne, ein

Pochodź, nakrzywiad, nakrzywić, okrzywiać, okrzywić, lntfrennblid) 2luge, ein ungünftigeä, faureâ ©efidjt. Pochlebca    nakrzywiaczka, odkrzywiać, odkrzywdzić, pokrzywiać; po-

bardzo pilnuje, jeśli krzywym czyli wdzięcznym okiem pan    krzywdząc; przekrzywiać; ukrzywiać; ukrzywdzać; wykrzy—

pojrzał? Modrz. Baz. 223. Jejmość na mię patrzała krzy-    wiać, zakrzywiać.

Sorab. 2. kschiza ; Carn. et Yind. krish ; Croat. kris, (cf. Croat. kerszt, kàrszt * chrzest) ; Dal. krijx, karszt, kerszt; Hung. kereszt; Slav. krix ; Rag. krix, karst; Bosn. karst, krrist, krrisg, propetje; Ross. KpecrB, (cf. Ross. KpecTHTb 1 chrzcić, 2. krzyż ręką robić, krzyżować, cf Ross. npe-CTbHHHHb chłop, cf. czarny chrześcianin ; KpHCTiaHHHb chrze-ścianin; Lat. crux, cf. 21 big.), bû$ $reuf). §. 1. figura abo położenie linii jednej poprzek prawie przez drugą. Cn. Th., eine inê $reui$ gelegte gigur. Na krzyż, krzyżem, ÜBerS $reu£, freufjmetfe ; Slov. oprek, woprek ; Yind. kri-shama, poprek, opak, (cf. poprzek, opak) ; Croat. nakris-cze, krisom; Hung. keresztül; Bosn. na sukrristięe; Ross. HanpecTŁ, KpecTt, Ha KpecTb ; Eccl. KpecTOHBjeHHO, Ha KpecTŁ, KpecTOBHAHt, KpecTOOÓpa3HO. Myśli, na krzyż nogi założywszy. Teat. 35. b, 139. Rzekłbyś, że ktoś nogę na krzyż założył, takie milczenie panowało. Ossol. Str. 3. Czworo drzwi wielkie, przez które wchodzą, ze czterech stron, na krzyż przeciwko sobie położone. Star. Dw. 6. Na krzyż rozdzielić, rozłożyć, ranić. Cn. Th. — (Prov. Slov. Ani slâmi kriżom ne prelożi; valde piger). Dałbym się na krzyż ogolić, jeśli to nie prawda. Cn. Ad. 140. (wystawiłbym się na ostatnie zawstydzenie). Padł krzyżem na ziemi, Panu Bogu dziękując. Star. Ryc. 50. (twarzą na ziemi, rozczepierzywszy ręce). Padłem krzyżem, prosiłem nizko. Zab. 15, 269. Gdy przybieżał Jezus do ogrojca, krzyżem się położył. Pieśń. Kat. 63. Ad pedes se abjicere, padnąć przed nogami, krzyżem przed kim padnąć. Macz. Jacere alteri ad pedes, upaść przed kim krzyżem, to jest, modlić się a prosić zmiłowania.

raz nań prosto tnie, drugi raz krzyżem. Pot. Arg. 592., (ob. krzyżową sztuką). Ma krzyż na gębie * krzyżową kresę, szramę, paragraf, ein $reu($ie&, eilte èc^marre überö 5lreuf). Prawy krzyż napisał, naciął, duas lineas se equaliter ad perpendiculum secantes scripsit. Cn. Ad. — ztąd różne narzędzia tej figury tak zwane, t>erfd)iebne ©eröt&e führen ben tarnen $ren£. Okna osadzają się w ramach, te zaś opierają się na krzyżach. Świtk. Bud. 252, ba3 geitfterfreufc. Cedziki utrzymują się za pomocą drzewek w czworogran ułożonych, tenacula , a po Polsku krzyżami zwanych. Kruml. Chym. 60, $reuf>I)öl$er an ben $iltrirbeuteln. Oba w piersiach mych utopię miecze, te mam w gardło wrazić aże po krzyż złoty. Bardz. Trag. 397. do jelców, 2)egenfreu$,, #eft, ©riff. Krzyż u pałasza składa się z gifesu, tawki, wąsów, rękojeści, kapturka na rękojeści, i palucha. Magier. Mskr. Wieniec na wino, wiechę na piwo, krzyż na miód wieszają. Pot. Jow. 2, 51, ein 5îreu$ alâ @d?enf$eicf)en, ino SDietft ju $ ab en lft. Niedarmo na miód krzyż wieszają. Rys. Ad. 45.

wym okiem. Mon. 65, 125. Choć mi tam Argant krzy- KRZYŻ, a, m., Boh. et Slov. kfiz; Sorab. 1. kschiż, kźiz; wym grozi okiem, Jam winien 2awzdy prawdę mówić wszędzie. P. Kchan. Jer. 264. Krzywemi oczyma patrzał Saul na Dawida. W. 1 Reg. 18, 9. (krzywo patrzał nań.

Bibl. Gd.). Krzywe drewno, człowiek, który się kwasi i gniewa o lada co. Wol. — §. 2 a) moral. - Sicut prawy, rectus, verus, legitimusque intelligitur, ita opposita voce kriwy, curvus, obliquus, falsusque signißcatur. Durich. 1,

208, nieprawy, niegodziwy, unrecht, imgcredjt, unerlaubt.

Przysięganie złe, abo krzywe. Wróbl. 91. Kto kłamstwa i krzywych przysiąg się warował. . . . J. Kchan. Ps. 31, ob. Krzywoprzysięztwo, falfdjer ©ib, HJietneib. Wiem, żem bogów krzywemi nie obraził słowy. Dmoch. U. 2, 198.

Za tego króla wszyscy szli ścieżkami krzywemi. Bibl.

Gd. Judic. 5, 6. Tych, którzy się udawają krzywemi drogami swemi, niech zapędzi Pan z temi, którzy czynią nieprawość, ib. Ps. 125, 5. Gdy wolą nasze czynimy, serce krzywe mamy; ale gdy wolą swą woli bożej poddajemy, w ten czas prostego serca bywamy. Hrbst. Nauk.

d. 4 b. Od kresów nieuchronnych nikt się nie wywinie,

Czy kto ma serce krzywe, czyli cnotą słynie. Zab. 13,

237. Nar. Już mnie, rzecze, nie kocha, Tyrsys w słowie krzywy. Zab. 12, 391. zdradliwy, feinem SBorte ungetreu.

Krzywe krzywego nie naprostuje. Cn. Ad. 369. (zły złego nie poprawi). — b) Krzywy (oppos. praw komu) * winien, Rag. biti kriv, krivovatti reum esse, fcftulbig, ftmf&rtr.

Nie mają winy, nic niekrzywi, przyznawana, i brat był niekrzywy. Bardz. Trag. 115. Nie krzyw ja nic, miły królu. Biel. 101. Ja tego nie baczę, żeby przełożeni byli co krzywi. Gorn. Wł. D b. Słuszna, odpowie, i rzecz sprawiedliwa, Niech sama cierpię, kiedym sama ib. Pojedynkując krzywa. P. Kchan. Jer. 33. Mąż zły, nie dba nic na to, chociażeś nic nie krzywa. Bardz. Trag. 253. Ty boże swym krzywego upatruj okiem. J. Kchan. Ps. 19. (winnego. Karp. 5, 37.). Wstań, a rozciągnij swój sąd sprawiedliwy, A uznaj kto z nas praw jest, a kto krzywy.

J. Kchan. Ps. 48., Smotr. Nap. 11., Rej. Post. R r 6.

Niechaj rozważnie sądzi kto prawy, a kto krzywy. Gorn.

Dz. 85. Nie krzyw Telemak, samam na to, co cierpię, zasłużyła. Tr. Tel. 123. Nie wiem, jeślim co krzyw. Bardz.

Trag. 412. — Krzyw komu być * winnym być ukrzywdzenia drugiego, eine Ungeredjtigfcit gegen ben anbern «uf fet* nem ©etmjfen fyaben, eine ©enugtfmung fdjulbtg fetjit. Czymem ci przewinił? w czymem krzyw tobie? Żeś tak nieludzka ku mej osobie? Zab. 9, 99, maS (>aBe id) 2)tr benn getl/an, baé 2)U.... Każesz mi na wygnanie, cóżem krzywa komu? Bardz. Trag. 81. Nikomum nie krzyw, nikt na mnie nie płacze. Pot. Stjl. 27., P. Kchan. Orl. 1, 390.

Zapomniał kto mu co krzyw, pałasza srogiego Dobył na

CM

cC

-tsi

KRZYŻACKI - KRZYŹMO.

wraz

na

na

podniósł z odpusty na tego desperata. Biel. 149, er foKte bag ftreuft prebtgeit laffen gegen.... Krzyż uczyniwszy, podpisał się rubryką. Sk. Dz. 834. Krzyż pisany w rachowaniu znaczy dziesięć wedle liczby kościelnej, cf. krzyżyk. Ld. — Krzyż też na powietrzu ręką czynim, i nim się żegnamy. Sk. Kaz. 556, bag ÄreuJ, "bag man mit ber $anb madjt. Złożywszy trzy pierwsze palce, czyniemy znamię krzyża świętego od czoła na żywot, a potym z lewego ramienia na prawe. W. Post. W. 2, 9., Hrbst. Odp. X 2., Hrbst. Nauk. P. 3 b. Wszystko,

rn.,

Ber/o pod ptaka, albo laska długa z krzyżem lub poprzeczką, narzędzie myśliwskie. Chmiel. 1, 80. Krzyż dębowy, przy dzwonku fórcianym zwykł się uwięzywać. Sieb. 2,409. — §. 2. Od niejakiego podobieństwa, grzbiet bliżej kupru krzyżem zowią. Zool. 67, bag ftreufc tttt tÿtertfd)ett Körper, im SRucfeit. Perz. Cyr. 1, 31., Slav. kêrsti; Eccl. KpecTuu; Ross. Kpecieat, noacmma. Krzyż przetrącić, złamać. Cn. Th. Krzyża bolenie * lędźwi bolenie, ib., ftreujj* fdjitterjett. Ktokolwiek zna się na zwierzynach, ręczę, Że krzyż i płodne nerki obierze zajęcze. Hor. Sat. 218. Nie-dość to dobrze pisać; kto ma twarde krzyże, Kto się kłaniać nie umie, głodny łapę liże. N. Pam. 16, 199. Od ukłonów już krzyżów nie czuję. Teat. 33. d, 65. Krzyże ugina, i płaczliwym głosem Ledwie swą prośbę wymru-czył pod nosem. Zab. 14, 245. Szym. — §. W kokoszy ono miejsce, w którym jajka gronkiem bywają, po Polsku krzyże. Sienn. 543, ber beg (Iśperftocfg tn ber £emte. — §. 3. Narzędzie z dwóch drzew w poprzek idących złożone, do którego u dawnych, straceńców na śmierć przybijano, bag ©erzeug ber Ärettffgmtg, bag $ret& Rozkazał niewolnika na krzyżu obiesić, kędy go gnijącego, i po-soką ociekłego, długo zostawiono. Warg. Wal. 226. Niech ma nadzieję, póki i żywota, Nie wiesz, że czynią i na krzyżu wota? Pot. Syl. 144. (o łotrze z Chrystusem ukrzyżowanym). Krzyż święty abo drzewo, na którym Pan Jezus umarł, bądź dwie jego s*ztuki, poprzek na sobie położone, bądź inaczej leżące, bądź też jedno, albo część jego mała, jak gdy mówiem : w tych relikwiach abo w tym kościele jest krzyż święty, choć nie ma tej figury. Cn. Th., bag Äreufc, woran ber (Srlöfer ftarb; and; etnjeine Steile non betu Streuj^olje alg Reliquien, cf. znalezienie krzyża, ś.; podniesienie krzyża ś. W kościele Benedyktyńskim na Łysćj górze, ś. Emeryk znaczną część krzyża ś. złożył, zkąd od tego czasu to miejsce nazywa się ś. Krzyżem. Ład. H. N. 99. Dykc. Geogr. 2, 105. Krzyż świętego Jędrzeja, na ukos rozkładany. Mącz., bag Slttbreagfrettfj. Krzyż ośmkońcowy, o ośmiu końcach, Eccl. ocMOKOtienie. — Transi. Znak krzyża drzewianego, którym Pan umarł. Cn. Th., bag 3ctcf;eit beg $ren£eg ®(irb jłt. Chrześcianie pierwsi nietylko krzyż Chrystusów w sercach nosili, ale krzyż i słowy i znakami czynili, i krzyże z drzewa stawili, i sami się krzyżem żegnali. Sk. Dz. 45. Krzyż, niegdy rzecz brzydka i znak złej śmierci, dziś wsadzony jest na królewskie korony. Sk. Kaz. 556. Rzadko który herb Polski, któryby krzyżem świętym nie był ozdobiony. Birk. Krz. Kaw. 5. I w Koronie i w Litwie za herby wiele używają krzyża ; jedni go mają na kształt litery X, i na każdym rogu róża; inni róg krzyża każdy rozdarty noszą; inni krzyż mają kawalerski, na którego śrzodku gwiazda. Kurop. 3, 28. §. 4 a) Krzyż, krzyżyk, zaszczyt różnych godności i orderów. Ld., Orbeitgfrettf. b) Krzyż, hasło krucyaty, czyli krzyżowej wojny. Ustrz. Kruc. i, praef., bag Äreujj, bag Sofunggjetdjen ber Śreu|jitge. Cesarz Fryderyk wziął krzyż. Sk. Dz. 1189. t. j. poszedł krucyatę, er ita&rn bag ftrettfc, er unternahm einen Är.en$«

$ug. Papież kazał arcybiskupowi Fulkonowi, aby pobudził wszystkie Polaki przeciw Bolesławowi Łysemu, i krzyż

co się u

chrześcian poświęca, znakiem^ krzyża świętego świętym się czyni. Sk. Żyw. 2, 153. Żegnając ją krzyżem, zdrowie jej przywrócił. Birk. Dom. 72. Krzyże kładą na czoła. Jag. Wyb, A. Nie jeden złodziej idąc kraść, krzyż na się kładzie. Pot. Pocz. 515. (żegna się). Nie jedenże kraść albo idąc cudzołożyć, Nie wzdryga się pańskiego krzyża na się łożyć. Pot. Zac. 175. Krzyż złego nie obroni. Źegl. Ad. 115. — c) Metonym. Krzyż, wiara chrześciań-ska, bag GJjriftentÿnm, ber (fyrtjtlicfye ©latt&e. My krzyż i wiarę świętą piersiami bronili od bisurmana hardego. Mon. 65, 50. — d) Transi. Krzyż, cokolwiek nas męczy, abo nam ciężko i przykro jest. Macz. umartwienie, utrapienie, zła rzecz; cf. mól, rup', gwoźdź, $reup unb Selben,

Bóg tych, których miłuje, różnemi doświadcza ciężkościa-mi, w miarę miłości większej kładąc na nich krzyż większy. Sk. Zyw. 337., Gil. Kat. 203. Chciałemci ja był ten krzyż wycierpieć usilnie. Olw. Ow. 390. Radabym więcćj cierpiała I krzyż cięższy na się brała. Groch. W. 392. Małżeństwo krzyże swoje miewa. Groch. W. 572. Z jedną żoną krzyż długo żyć. Tward. Pasq. 88. — Krzyż, jak mówią, zjadłaby za tobą, i nad własnego przekłada cię syna. Pol. Syl. 32., Cn. Ad. 1329. (w ogieńby zań poszła, ginie za nim). KRZYŻACKI, a, ie, od Krzyżaków, Słrenfifierrn * ; Boh. krjżacky. W Gotskich albo Krzyżackich budowlach, jakowaś części one składających nie-szykowność razi. Mon. 72, 471. KRZYZAK, a, ber $reul$err, ©eutfdje Orbengrttter ; (Boh. krjżak; Carn. krishank). Krzyżacy, zakon Hospitalaryuszów abo braci śpitalnych, za wezwaniem Konrada przeciw Prusakom wojnę podnieśli, i kraj Pruski posiedli. Suknie ich były białe z czarnemi krzyżami. Ustrz. Kruc. 1, 341., Wyrw. Geogr. 575., Kras. Zb. 1, 495. (cf. krzyżowy; cf. świe-szczeniki dzikie). — §. 2. W Litwie są lisy krzyżaki, które przez grzbiet aż do ogona mają pas czarny, a drugi w poprzek przez łopatki aż do przednich nóg. Ład. H. N. 94., Ross. KpecTOBaTHKi, npecTOBKa, ein ivreufifndjg. Siwawe lisy czyli krzyżaki. Zool. 310. Pokazały się gładkie popielice, krzyżaki, kuny, marmurki. Niem. P. P. 127. Farbowane lisy chyba głupi kupi za krzyżaki. Teat.

24. b, 46. — §. 3. Pająk krzyżak. Kluk. Ziu. 4, 360, bte Sîren&fphtttç. — §. Krzyżak, kamień zwierzchni czeluści, wspiera się na buksztynach, zasłania blachę żelazną, wewnątrz pieca w czeluściach osadzoną. Os. Żel. 46, ber $reuj$ftem tm Ofenmmtbe ber ©ifenptte. — 4. Transi. Biedak, który wiele krzyża, t. j. umartwienia znosi. Tr., ettt geplagter État, ein Sreufcträger. KRZYŻ.4STY, a, e, mocnych krzyżów abo lędźwi, fiarf im 5łreu$e. Tr. (KRZY-

ZMO ob. Chrzyzmo). ‘KRZYŹOGRAD, u], m., Boh. Kfj-    krzyża przybija, bet 5Hreufpger; Carn. krisbar; Rag. razpi-

żohrad, miasto na Szlązku, 5?reu£burg. KRZYŹOKĄT, a,    gnalaz, propignalaz; Croat. razpinyàvecz ; Eccl. nponima-

ni., kąt prosty, élit rester SBtnfel. KRZYZOKĄTNY a, e,    Teat, fkrcmui.ATCAh. Chrystus na krzyżu prosił ojca za

n. p. trójkąt, orthogonum, tryanguł mający jeden kąt    krzyżowniki swoimi. Żarn. Post. 3, 794. Chrystus krzy-

krzyżówy. Solsk. Geom. 4, ein rć#tń)tnfltge8 Śre^etf. ‘KRZY-    żownikom swoim odpuszczenia prosił. Sk. Dz. 319., Pieśń.

ŻONOSZ ob. Krzyżownik. KRZYZONOSNY, a, e, noszą-    Kat. 65. — §. 2. Idący na wojnę krzyżową, eilt Äreujp

cy krzyż, propr. et transi, freit^tragenb; Ross. et Ëccl. «pe-    fahret, ^reu^brubet, Boh. krjżownik, krjżonos; Carn. kri-

ctohochłjh. KRZYŻOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., skrzy-    shank; Rag. krixuresnik, krixonoscja; Croat. krisnik; Rosa.

żować, ukrzyżować dok., Boh. et Slov. kriżowati, ukriżo-    KpecTOHOceits. Posłał Jagiełło do papieża, prosić o in-

wati, krjżjm, kriżugi, ukrizugi ; Sorab. 1. kżiżuyu, cżwelu-    dult na krzyżowniki naprzeciw Tatarom. Biel. 269. Krzy-

krisati, krlsam, razpinyati, razpinyam (ob. Rozpiąć, rozpinać ; ztąd Croat. razpelo, Dal. propelo * krucyfix) ; Dal. propinem; Bosn. propeti, raspeti na krisg; Ross. paciwyTfc, pacnaTB, pacnnHaTL; Eccl. nponnym, nponaiTH, nponHiitmi, ynpecTBOBaTir, pacnaTB Ha Kpecrb; §. 1. przybijać do krzyża, freudigen , an baś $reu$ fragen. Znowu Jezusa krzyżujemy, gorzej niż owi krzyżownicy jego. W. Post. W. 18. Drugi woli się za szeląg albo za grosz dać ukrzyżować, a niżeliby go miał udzielić na nauki synowi swemu. Glicz. Wych. M 2 b. Ukrzyżowany Vind. krishanik, te krishani, ber ©efrcitjpgie. Krzyżujący, krzyżownik, ber ^reu^tger, Eccl. KpecTByiomiH, pacnimaiomiH. Krzyżowanie, ba§ ^rettb Jtgen, Vind. krishanje; Croat. traplenye; Eccl. K(>rBCTOBAtiiii€, npHrB0>K4eHie 40 Kpeciy, pa3naTie Ha KpecTh. — fig. Krzyżujmy ciało swe z pożądliwości jego. W. Post. Mn. 523, fein ftletfd) freudigen. Ciało swoje ukrzyżowali. Rej. Post. G g g 3.—*§. Julian miał szyję skrzyżowaną. Petr. Pol. 2, 346. (skrzywioną). — §. 2. Krążyć, freuten, burd)* freuten. Skoro wieczór, ci schodzą, drudzy następują, Wszystkie jako psi nocni ulice kryżują, Ale będąć krzyżować, chleba upraszając. J. Kchan. Ps. 84. (krążą. Karp. 5, 161.). KRZYŻOWAĆ się zaimk., wzajemnie na krzyż się przedzielać, n. p. tu drogi się krzyżują, ftcfy freuten, bltrdjfreufcen. — §. Krzyżować się, żegnać się, przeżegnać się, ftd) freuten unb fcgiten; Vind. fe pokrishati; Rag. pri— karstivatise, prikrixitise. KRZYZOWATY, a, e, — o adv., na kształt krzyża, na îtberâ Äreu$. Cn. Th., Ross. KpecTOo6pa3HUH, «pecTOBH-4hhh. ‘KRZYŻOWETKNIĘCIE, ia, n.t Eccl. KpecTOBO-4py»eHie, nociaHOBJieHie Kpecia upn 3aj05KeniH hobłih uepKBH. KRZYŻ0WN1CA, y, i., polygala , roślina bydłu przyjemna, i w lekarstwie użyteczna. Kluk. Dykc. 2, 210, $reuj$blunte, üDMldjfraut ; mlecznica. Jundz. 357. — §. Krzy-żownica, drewno poprzeczne na krzyż z drugićm , ettt 0ueer()0lj, îîren^ols. Kopia z krzyżownicą na wierzchołku. Chmiel. 1, 461. Krzyżownice w ulach. Kluk. Ziv. 4, 230. Krzyżownice z żaglami każe podnieść skokiem, A w górę ku masztowi podnosić z powłokiem. A. Kchati. 143. (reje). Krzyżownice w oknach » krzyż w oknach, baê $mtj$ tlt betl gen [tern. (Boh. krjzóla. krjżalka pomum in partes divisum et seccalum). KRZYŻOWNICZKI, ów, plur., ziele, bodące ma bodlaki, jak oset, trogus scorpius, SOîcerjla^el. Syr. 1346. KRZYZOWNICZY, a, e, Boh. kfjżownicky, od krzyżo-wników, t. j. rycerzów krzyżowych, Kreuzritter ^reu|fa^rer ^mt|t»ruber *. Krzyżowmicze wędrówki. Czack. Pr. 2, 47. KRZYŻOWNIK, a, m., §. 1. który kogo krzyżuje, do

yu ; Vind. krishuvati, krishati ; Carn. krisham ; Croat.    żownicy szli do Węgier przeciwko Turkom, ib. 385. W

Czechach wielkie gwałty czynili krzyżownicy. Nar. Hst. 3, 49. — §. 3. Krzyżownik ziele, ob. Tyrlicz. KRZYŻOWO adv., na krzyż, freitfcrçetë, tiberä $reu$. Gdyby się siniec rozchodzić nie chciał, tedy go lancetem krzyżowo przeciąć. Perz. Cyr. 1, 82. KRZYŻOWY, a, e, od krzyża, Sreuj) » ; Boh. kriżowy; Carn. krishov; Vind. krishni; Ross. KpecTiiHH ( * 2. chrzesny), KpecmoBbifi, KpecnaTHit Posłusznym był Jezus ojcu aż do śmierci, a to śmierci krzyżowej. Bibl. Gd. Phil. 2, 8. (na krzyżu). Syn Boży na szubienicy krzyżowej był rozbiły. Hrbst. Nauk. D 5 b. Formy prosphor na niektórych miejscach bywają okrągłe, a na inszych ‘chrzeszczate, t. j. krzyżowe. Pim. Kam. 146. Piątą niedzielę po wielkiej nocy krzyżową zowiemy. Sk. Kaz. 232, bte ^reujpodje. Rogationes, zowiemy krzyżowe dni, to jest, processye z krzyżami i modlitwami. Sk. Dz. 456, bte $mtj$tage; (Slov. kfizowé dni; Sorab. 1. kżiżo-wne dnć, próstwowne dnć; Croat. krisevo; Slav. krixi). Od krzyżów noszenia dni krzyżowe zowiemy. Hrbst. Nauk. 0. b., Haur. Eli. 34. Ogłoszona była od Urbana wojna krzyżowa na wyzwolenie Jerozolimy; kupił się gmin, przypinając do sukien krzyże na znak żołnierstwa. Nar. Hst. 3, 50., Dal. krisurezna voyszka ; Croat. krisnichia, ob. Krucyata, bet $reu|pg. Krzyżacy w pierwiastkach swoich nazywali się bracia krzyżowi, od krzyżów czarnych, noszonych na białych płaszczach; z rozległością majątków przystąpiła do nich ambicya, że się nazwali panami krzy-krzyż, îreit^fôrmtg, roie ein $\reu|i, żowemi, nakoniec domini Prussiae. Nar. Hst. 5, 315.—

§. Gęsto szablą macha, a na kształt coś krzyżowej sztuki, Teat. 43. c, 122, Srcu|(iteb. Żyłę na grzbiecie, gdzie bywa garb, zowią krzyżową. Sienn. 420. Pieczenia krzyżowa, od ogona aż do biodra wołu. Magier. Mskr., (Ross. noaCHWtHHH krzyżowy, grzbietowy, cf. pas). Krzyżowy lis, (ob. Krzyżak). Liście krzyżowe, folia dec.ussata, naprzeciwległe, lecz czterma rzędami na łodydze tak osadzone, iż z góry patrząc, kształt krzyża widzieć się daje. Jundz. 2, 21. Krzyżowy rubel Ross. KpecTOBHK'B. Krzyżowa droga abo ulica, gdzie się cztery drogi schodzą, czworodro-żne rostanie, quadrivium. Mącz., Cn. Th., ber $mt$tt)eg; Vind. krishci pot, respotje ; -Slav. kêrstopûtje ; Ross. ne-pettpecTOKi; Eccl. Kf>T,CThi|h. Na krzyżowej stanąwszy drodze, puśćmy się śrzednią. Mon. 71, 737. Anguł krzyżowy, rectus. Solsk. Geom. 2. prosty kąt, ein rester SffitJt* Tel, ob. Krzyżokąt. Krzyżowa linia * prostopadła, pionowa, eine fenfredjtc Sinte. KRZYŻYK, a, m„ KRZYŻYCZEK, czka,

m., demin. nom. krzyż, Boh. kriżek ; Vind. krishiz, kri-shik; Rag. krîxak, krixijz ; Ross. KpeCTHKt, §. 1. ein fletne$

528

KS - KSIĄDZ.

KSIĄDZ.

co ma

eilt ^reil^ett. Idź ze mną, i dawaj pieniądze, jeżeli nie, krzyżyk ś. na drogę. Teat. 33. b, 135. (z Panem Bogiem, szczęśliwej drogi, bądź zdrów, idź sobie gdzieć się podoba). Bigotka krzyżyki robi nad tabaką, ib. 24. b, 49. (żegna ją). Bardzobym rad, żeby mu krzyżyk dano. Zabi. Dz. 109. t. j. orderowy, ein Orbenêfreufcdjett. Krzyżyk, gwiazdeczka, asterysk , znaczek, eilt ©tewcljett, ftreu&djett ; Ross. KptnKt, kpłiwhkł , OTMiTKa, OTMtronna (cf. odsyłacz). Diezys, krzyżyk w muzyce, przed notą położony, znaczy, aby zamiast tego tonu, przed którym jest położony, wziąć wyżćj półtonem. Magier. Mskr. Krzyżyk w rachowaniu » dziesięć, ein Sfreu($djen (tnt SRedjmen), jcl/tt. Z krzyżyków, cyfer, kresek, na nadgrobku, Widzę, że karczmarz leży tu w tym lochu. Pot. Jow. 68. Krzyżyk, jaki widziemy po karczmach na ścienie, Kędy chłop zapomniawszy o dzieciach, o zenie, Na borg pije, dziesiątek w liczbie u nich znaczy. Pot. Pocz. 678. Juzem się z szóstym pożegnał lat krzyżykiem, a z siódmym witać zaczynam. Mon. 76, 801. Już mi na siódmy krzyżyk poszło. Sak. Persp. D 2. Niedaleko mu do siódmego krzyżyka. Teat. 24, 108. Czart. Czasu mam wdzięczność za krzyżyk trzeci (za trzydziesty rok), Bom z nim dopiero odebrał statek. Zab. 11, 395. Zabi. Do tćj szóstego krzyżyka siwizny. Psalmod. 11. Mać o siedmiu krzyżykach. Gaw. Siei. 368. — Krzyżyki * utrapienia, Sîreu|$ unb Cetbeit, 9îotÿ. Bóg go różnemi i przycięższemi krzyżykami nawiedzał, ale on wesoło wszystkie złe stosy wytrzymał. Nies. 1, 187. — g. 2. Krzyżyki, krzyżyczki, botan. boża trawka, fuenum Graecum. Ùrzed. 143, ©ried)ifcl) £>eu.

Pochodź, nakrzyźować, pokrzyżować, rozkrzyiować, ukrzyżować.

K S.

Brzmienie x i ks jest jednoż ; krótkość każe pisać raczej x. Knapski, temu sprzeciwiając sie, daje za przyczyny, ze x jest cudzoziemski. Kpcz. Gr. 2, p. 242. X mało używamy, rychlej miasto niego piszemy ks. Wszakże mało nie lepiej pisać xiadz, xieni, axamit przez x. J. Kchan. — Januszowski zaś i Górnicki są za ks. Nowy Ch. Gdy dziś ks tak w używaniu częste, jak x, pójdę i ja za Knapskim. X nawet nie wszędzie może zastępować ks, bo nikt na przykład nie pisze: xtałt, zamiast kształt. Ld.

KS! głos, którym psy szczują, fg! fig! ein £(Utt, womit matt bte ftuttbe auftjefct. Cn. Th.

KS. abbrewiacya, zwyczajniéj X. znaczy Ksiądz. — X. X. * Księża plur.

KSIĄDZ, XIADZ, Genit. księdza, Dat. księdzu, Vocat. księże , (cf. ksze) ; Plural, księża, Genit. księży, Dat. księży et ‘księżom; Acc. księżą et księży; Instr. księżą et *księ-żami, ‘ksiedzami, Loc. w księży, w ‘księżach, w ‘księ-dzach ; ber ^riefter. Imię xiadz ustąpione stanowi duchownemu; ale początkowo jedno było z słowem książę; jeszcze Zygmunt August pisał się Księdzem, nie Xiążęciem Litewskim na czele konstytucyi Piotrkowskiej r. 1550. Kpcz. Gr. 2, p. 23. My Zygmunt August z łaski bożej Król Polski, Wielki Ksiądz Litewski. Herb. Stat. 5, lir*

fprfingltd) ijł ksiądz (’Çriefter), Boh. knêz; Slov. knaz, cf kniaź, unb książę OÜrft), Boh. knjże, obs. Boh. knez; ein 2Bort. Niechaj się Litwa o unią stara u Księdza wielkiego pana swego dziedzicznego. Orzech. Qu. 114. By Ksiądz wielki Litewski umorzył prawo swoje książęce, ib.

115. Moskwa, wielkich Księdzów stolica. Stryjk. 351. (Książąt). Ci są ‘księdzowie (książęta) synów Ezawowych. Budn. Genes. 36, 15. Ksiądz Elah, ksiądz Pinon , ksiądz Hiram etc., ci byli księdzmi Edomskiemi. Budn. 1 Chroń. 1, 55. (książę P., książę H., teć były książęta Ed. Bibl. Gd.), dürften nom (Eborn. — Zgadnij, czy się od książąt, czy od ksiąg ksiądz zowie? Pot. Jow. 2, 4. — Ćarn. knish « hrabia ; Sorab. 1. knez herus , kneżu impero, (cf. kazać, kazanie); duchowne knez clericus ; (cf. Hebr. hohen także i księdza kapłana, i książęcia oznacza), cf. Eccl. KNHroYiiii, HcnpaiiHHKił moderator, wata npu ceót naJiKy h peMGHt, t. j. 6htb, h xo4h bs ropo^t ncnpaB-inm sjnx'b, 4aóu HaÓ4K)4aeMa ótua npaB4a bł MtpaxTs h B’fecax'B. — NB. Jak w Polskim xiądz, księga, książka do siebie się zbliżają, tak w innych dyalektach, n. p. w Windyjskim cerkiew i zherka litera, głoska ; zherkati syllabizować ; zherkoun, zherkliu literalny, (cf. cerkiewny). — Ksiądz duchowny, kapłan, ber $r(efter, powinien chwały bożej pilnować, i ludzi do zbawiennej drogi prowadzić. Star. hyc. 14, Slov. knaz; Sorab. 1. duchowne knez; Boh. knez; Slav. misnik, (cf. msza); Croat. mes-snik, pöp ; Hung. pap, (cf. pop); Rag. misnik, pop, posveechjenik, posvetnijk, redovnîk; Bosn. dumo pop, (cf. Lat. dominus); Ross. ôorocxyjKHTexi., CBameHHHK’B, epCM, pogański «peux. Naczynili sobie ‘księdzów z naj-wzgardzeńszych ludzi, i postanowili je w ‘kościclech bałwańskich. 1 Leop. 4 Reg. 1 7, 32. (kapłanów. 3 Leop). Dają moc odpuszczania grzechów każdemu ‘xiedzowi. Hrbst. Odp. Z 2 b. (księdzu). Nie ten ksiądz, plesz przegolony. Rej. Ap. 88. {Croat. Nit chini popa duga halya, Nit voynika zlata szablya * nie czyni księdza długa suknia, ani żołnierza złota szabla). Ksiądz to tylko z piesza, pijak, wszetecznik. Pot. Jow. 121. Nie z każdego żaka będzie ksiądz. Cn. Ad. 734. non ex omni ligno fit Mercurius. Do brewiarza księdzu. Gemm. 65. (curet sua). Kto księdzu służy, woskiem pachnie. Dwór. E 3. Tak u księdza, jak u wdowy, każdy chodzi po swej woli. Rys. Ad. 67. Jak po księdzu, co kto porwał, to jego. ib. 19. Usługi tych żołnierzy tylko ku ozdobie świąt wraz z ‘waszą księżą. Nag. Fil. 33. ‘Miła księża, dziś : mili księża. Wlod. — observât. Ksiądz a Pan opposita, e. gr. nie ksiądz Borowski, ale pan Borowski, t. j. nie ten, który się duchownemu stanowi oddał, lecz świecki; ztąd i w tytułach, chociaż w inszych językach: Monsieur 1’ abbé, ber £err ©eiftltdje, ber geiftlidje $err, używa się, po Polsku nie mówimy Pan Ksiądz, lecz Jegomość Ksiądz n. p. Stasic ; in vocativo Mości Księże Dobrodzieju! Jegomość Ksiądz Stasic Dobrodziej; abbrev. JX. St.... — Druga osobliwość, że przed inszemi tytułami du~ chownemi zachowujemy słowo ksiądz: ksiądz kapelan, ksiądz proboszcz, ksiądz pleban, ksiądz kanonik, ksiądz pre-bendarz, ksiądz biskup, ksiądz arcybiskup ; n. p. Zgołaśmy

KSIĄŻĘCY -KSIĄŻĘTOWAĆ. 529

K S I Ą S Z K A - KSIĄŻĘ.

wszyscy ludzie, i ksiądz pleban człekiem. Pot. Pocz. 470. Był przy koronacyi xiadz Zebrzydowski Kujawski biskup. A iż osobie czuł xiadz Kujawski, przez Wojewodę Wileńskiego czyniąc staranie, przeto dano mu biskupstwo Krakowskie. Gorn. Dz. 38. (xiądz biskup Kujawski). — Książę biskup, Książę arcybiskup (na ów czas , gdy są książętami) zastępuje tytuł księdza. — Dawniej pisząc do księży, używano tytułów : wielebnego , przewielebnego ; dziś zostawiwszy te tytuły zakonnikom, piszemy: Wielmożny Mości Księże Proboszczu. Zab. 16, 164. Jaśnie Wielmożnemu Jegomość Księdzu Kanonikowi. Jaśnie Oświeconemu Książęciu Biskupowi, abo Arcybiskupowi. — §. Ksiądz Jan abo Pop Jan w Afryce. Klok. Turk. 69, ber Hefter 3o^amteä in 21fr. — b) Flisy bociana zowią księdzem Wojciechem. Klon. Fl. E 4 b. ber ©tord). —

c) Ksiądz, pop w szachach. J. Kchan. Dz. 92. ber Sau« fer im ©cfyacfyfptel. KSIĄSZKA ob. Książka. KSIĄŻĄTKO, XIAZATKO, a, n., dem. nom. książę, ein Heiner gürfl, ein Sürftdjen, ftürflleirt, Slov. kniżatko, kniźatićko; Ross, ro-cyviapim. Wiem , że dla niego szczerą pracujesz ochotą, Bo też dobre xiążątko, nieoszacowany. Teat. 48. b,

4.    Skrócę tę książątka Ruskie niespokojne. Biel. 57. KSIĄŻĘ, XIĄZĘ, Gen. Książęcia, Xiążęcia, contr. Xięcia, abbrev. Xcia; Boh. kniże, G. kniźete ; Boh. obs. knéz; Slov. kniża; Vind. previshnik, sprednik; (Vind. knes, grof cornes)) Garn. firsht; Croat. First, princz; (Croat. et Dal. knez * hrabia, ob. Kniaź); Rag. bän (ob. Banski, cf. żupan, pan); (Rag. knez cornes) ; Slav. princip ; Sorab. 1. fyrsta, ferżta ; (cf. Sorab. 1. knez herus)\ Sorab. 2. förschta, (cf. kurfirszt), (knes pan); Ross, kjmjke , KHH3b; a) ber Sürft. Imię książę, którego używamy za imię ksiądz, ustąpione stanowi duchownemu, od dawnych używane bywało w rodzaju nijakim, generis neutrius, n. p. książę Ruskie przyjechało; dziś używane w rodzaju męzkim, dla domyślnego wyrazu mąż: książę Ruski przyjechał; wszakże u prostactwa słyszemy jeszcze: nasze książę przyjechało. Kpcz. Gr. 2 p. 23 et 26. Weźmij książę najjaśniejsze, któregośmy cię za księdza i wodza sobie obrali, ten miecz. Biel. 431. Pola trupami okryje, ‘Książę możne (książęta) zabije. J. Kchan. Ps. 168. — Tego, który od pana księstwo jakie w lenno przyjmie, ksią— żęciem pospolicie zowią. Szczerb. Sax. 233. Książęta dwojakie są; jedni są prostymi książety, drudzy zaś Rzeskiemi. ib. 196. 9îeid)3fttrften. Książę, tytuł znamienity, nadany bywa domom udzielnym abo zasłużonym w Rzpltéj obywatelom; niekiedy do urzędu, n. p. do biskupstwa, arcybiskupstwa, przywiązany jest. Kras. Zb. 2, 584. Arcybiskup Gnieźnieński jest pierwszym książęciem królestwa. Skrzet. Pr. Pol. 1, 151. Około edukacyi krajowej pracowali Jaśnie Oświeceni Książęta Ichmość Poniatowski, Czartoryjski Generał i t. d. Zab. 16, 121. bic erlaudp ten dürften.... Wielki Książę (‘Ksiądz) Litewski. Herb. Stat.

5.    ber ©roßfürft DO» Sittl). (cf. Areyksiążę). Książęciem być, Boh. knjżiti, knjżjm; Ross. KHfDKHTb, KWDKecTBO-BaTb panować, ob. ‘Książętować. — b) Książę, wedle Łac. princeps, pierwszy, przełożony, starszy, ber Sleltefłe SSorne(imfte, SSorgefeftfe. Zebrali się książęta kapłańscy, i

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

starsi nad ludem, na pałac książęcia kapłańskiego Kai-fasza. Leop. Matth. 26, 3. Biot. Post. 62. ^oljeprtefter, (przedniejsi kapłani do najwyższego kapłana. Bibl. Gd). Książę apostołów, Piotr ś. Kucz. Kat. 45. w nowszej edyc: «przedniejszy». ib. 2, 341. Piotra św. nazywamy xiążeciem pasterzów. Smotr. Ex. 57. Eccl. nepBonpono-Bt4HHK,B, KOTopoH npew4e 4pyrHXX npenoBt4UBa4ï. Bał-tasar książę nad wszystkiemi mędrcami. Radź. Dun. 4, 9. (przedniejszy z mędrców. Bibl. Gd.). Jeruzalem miasto, prorok zowie książęciem powiatów. Bial. Post. 48. (cf. czoło). Zacheusz arcyzdrajca, arcylichwiarz, książę nad łotry. W. Post. W. 2, 368. (t. j. arcyłotr). Mocą książęcia dyabelskiego wymiata dyabelstwa. Leop. Marc. 3, 22. burcb ben Oberften ber $.... Obietnice onego -ciemnego króla a książęcia świata tego. Rej. Post. S s 1. (dyabła, czarta). Książę bożnicy żydowskiej. Leop. Luc. 8, 49. przełożony jej. ib. 10. — c) Książę poetów polskich, Jan Kochanoivski. Min. Ryt. 2, 41. (ber Śonig) bic fôrone ber polntfd)en ®td)ter. Tak piękne wiersze piszesz, że cię mo-żna nazwać książęciem poetów. Boh. Kom. 4, 146. Śpiewak monarchów, sam śpiewaków książę (Naruszewicz), Za cel obrawszy pochwały Augusta, Tak ton przyjemny w ścisłe takty wiąże, Iż mu potomność chwały stawia busta. Zab. 12, 19. Przyt. — d) Książę akademii, zaszczyt w nagrodę dobrego sprawowania się ucznia, n. p. Oda na inauguracyą książęcia akademii Warszawskiej, Flor. Rozwadowskiego, Konwiktora szkół XX. Teatynów: * Jeśli się sekret wyjawiać nam godzi, Promulgacya nie bez tajemnice Księstwa twojego solenna przypada, Którym cię czci twych kolegów gromada. Min. Ryt. 3, 48. Na inauguracyą Książęcia akademii WJMP. Teod. de Lascaris, konwiktora szkół prywatnych XX. Teatynów :» Przyszedł czas pożądany, który cię w honorze Nowym na widok świata, stawia Teodorze, Gdy cię akademii tej Książęciem nasza Zgodnemi z sercem usty życzliwość ogłasza. ib. 3, 339. KSIĄŻĘCY, XIAZECY, contr. XIECY, a, e, od książęcia, furfłlt#. Boh. knjźecy; Sorab. 1. ferżtźinski, (kneżacze, kneżi pański); Vind. previshtven, vaivodarski, (cf. wojewmda; Vind. kneshen * grafowski) ; Ross, et Eccl. khh36B7> , KHflHciS, KNAHih, KHJDKecKiîi. By Wielki Książę Litewski umorzył prawo swoje książęce. Orzech. Qu. 115. Jaśnie Oświecona Wasza Księca Mość, ©nre fôürftltdje ®nrdjlaitcßt, Ross. cbrreJibCTBO ; dawniej Wasza Pańska Mość. Gwagn. dedyk. Po książęcu adverbial, sposobem książęcym, furftltcf). ,

KSIĄŻECZKA, XIAZECZKA, i, z. dem., mała książka, ein fleineS Sücßel, Śttdjeldjen ; Sorab. 1. kniżczicżka; Vind. bukovize; Croat. knisicza ; Hang. konyvetskie ; Rag. kgni-xiza; Ross. KHHJKeaKa, KHiuKHua, KHHHCKa. ‘KSIĄŻEK, żka,

m. dem. nom. ksiądz, ^rieftercfyen. Chudzi kleszkowie i książątkowie prości Opuszczają pod czas i kościoł swój stary, Przenoszą się na odpust do łasa od fary. Klon. Wor. 47. Mam rozum przenikać skrytości; Wiem zatym, że ten xiążek téj a tej Jejmości Podobał się. Mon. 74, 471. ‘KSIĄŻĘTOWAĆ, ał, uje, act. niedok., panować jako książę, al$ $ürfi regieren. Przez boga książęta panują. Budn.Prov. 8, 6. not. «właściwiej: książętują, gdy-

67

y, z., książka biedna, mizerna, niewiele

530

KSIĄŻKA - KSIĘGA.

KSIĘGA - KSIĘGARNIA.

by się nam tak mówić godziło.» Boh. ł knjżiti, knjżjm; Ross. KHHWHTb, KiiaacecTBOBaTb. KSIĄŻKAKSIĄSZKA, XIĄŻKA, i, z., Boh. et S>ov. kniżka; Sorab. 1. kniżka ; Sorab. 2. kniglizka; Hung. köniv, könyvetske; (Vind. bu-kvize ; Cara. bukvèze); Croat. knisicza, knisichka, knyi-sicze ; Bosn. kgnisgięe libellus, kgnisgiça epislolium, scheda; Rag. kgnixize; (cf. Rag. kgnixiza epislolium); Ross. et Eccl. Kiiii2tsni|A, KiiHJKKa ; dem. nom., księga, ba3 Sud). Książkę czytać. Perz. Lek. 560. Czytać na książce. Kras. Duś. 21. Czytać w książce. Ld. Trudno tam o książki, gdzie panują karty. Mon. 66, 457. Książka zła, podła, pismo niegodne czytania ; w piec, na pieprz. Cn. Ad. 369. na placki, na funciki, junt $äfefted)er bamtt, JU ütu» teit. (Slov. Prov. Bez knih do śkoli, bez penez do trhu; bez książek do szkoły, bez pieniędzy do targu). Książki zbieralne , w których spisujemy co z rozmaitych autorów krótko na trwałość. Cn. Th. 329. etn (Soflectaneenbud), (cf. świstki, raptularz). Książki pamiętne, memoryał. ib. eilt ÎÎOttrtmd). Książki kamienne, etiamsi alia materia constent, pargamin kretowany. Cn. Tli. pullaresy, eilte ©cfyretbtafel.

—    g. Książki wołowe, flak, ob. Księgi wołowe. — §. botan. Króliki, książki, główka ś. Jana, matecznik,t stokroć wielka, ©äiifcbliime, Haßlieben. Syr. 782. KSIĄŻKOWY ob. Księgowy : Ross. ichhjkhhh. KS1ĘŻNICA, XIĄ-ZNICA, y, ź., 1) librarya , komora na księgi, biblioteka. Cn. Tli.-, Boh. knihow na; Sorab 1. knihowna, knihow khówancza , knihownicza ; Croat. knisnieza , knisarnicza , knigarnicza; Dal. knyigohranna, knyigaonicza, bie Siblio» tfycf, ber SÜd)er[aal. Książnica Watykańska w Rzymie. Sk. Dz. 366. Już odtąd uczonych jaśniało niewiele, Do książnic ścieżki dzikie zastąpiło ziele. Zab. 5, 523. Pir.

—    2) Kramniea księżna, librarya. Cn. Th. księgarnia, (Boh.' kniharna); ber 33ud)Iaben. KSIĄŻNIK, *XIĄZNIK, KSIĘŻMK, a, m., 1) kramarz ksiąg. Cn. Th., dziś księgarz, (Boh. knihkupec, knihprodawać), ber $ud)fjćtiibler. Taka książka pokupna czyni zysk księżnikom. Kor. Hor. 18. Dyoklecyan miał być synem podpiska jednego, drudzy piszą książnika. Pelr. Et. 506. — 2) Książnik, kompa-ktor. Cn. Th., dziś introligator, (Boh. knihwazać), ber 33ud)l)tttber, ‘wiąznik, Slav. knigovez, knigoscivecz, knji-govezac; Hung. könyvkötö. — §. ‘Książnik, bibliotekarz, ber S3tbliot^efatr. Rag. kgnigarnik, knigopomnik, (kgni-xnik * literal, cf. piśmienny); Dal. knigaonik; Croat. kni-gochuvar; (Bosn. kgnisgevan, kgnisgnik « literat); Ross. KHHtoxpaHHTe.ib ; (Eccl. KtuiuthHincb savant). KSIĄŻNY, a, e, księgom służący. Cn. Th. 33ud) «, $üd)er * . Książna komora, kramniea. Cn. Syn. 191. Sorab. 1. kniżkowne. KSIĄŻYNA,

warta; lub też miła, ulubiona; ein eleitbeś Stichel; ein liebe« St'td)eld)ett. Rag. kgnixine. KSIĘDZOZBÓJCA, XIĘ-DZORÓJCA, y, m, zabójca księdza, ber ^rteftermöber. Xiçdzobôjca był wzięty, i miał być gubiony. Przyb. Luz. 337. *KSIĘDZOWTY, a, e, od księdza, księży, ^rtefter*. Przemienienie przez skuteczną intencyą ksiedzową, za wymówieniem tych słów: to jest ciało moje, dzieje sie. Zygr. Gon. 255. KSIĘGA, XIĘGA, i, i, (dem. książka, książeczka). (Boh. et Slov. kniha; Ilung. köniv; Sorab. 1.

kniha, knihi; Sorab. 2. knigli, knigwi; Slav. knjiga (napisana knjiga*list; Rag. kgniga * list, karta, papier); Bosn. kgnighe liber, kgnisgięe libellus (kgniga, barthia za pisati * papier, list); Croat. knyiga, kniga; Garn. bu-kve, obsol. kniga; Vind. bukve, buque; Ross. Ktwra, TBopeme; §. 1 ) pisane lub drukowane dzieło, bflS 33ud), befonberS ein großeö 23ud). Doma siedząc, od umarłych mistrzów, t. j. z ksiąg się uczył. Warg. Radź. 2. Księga za mistrza stoi. Cn. Ad. 138. Ksiąg szukałem na pokarm i posiłek duszy, I to tylko, żem nie miał ksiąg, me serce suszy. Jahł. Tel. 21. Żak, co się uczy bez księgi, Nie będzie to doktor tęgi. Cn. Ad. 1297. Wodę czerpa przetakiem, Co bez ksiąg chce być żakiem. Rys. Ad 74. Któż się nad tym zadziwi, że wiek jeszcze głupi? Rzadko kto czyta księgi, rzadko kto je kupi. Nar. Dz. 3, 140. — (Slov. Prov. Boi geden mnich, mai mnoho kmh, a nëwedel nic s nich; był jeden mnich, miał wiele ksiąg, a nie wiedział nic z nich). Trudno tam o książki ; jćdna tylko jest w modzie, którą księgą czterech królów nazywają. Mon. 67, 457. (karty). Czyta wiele; utonął w księgach. Cn. Ad. 158. Spytano go, jakieby księgi czytał, z których taką naukę zebrał? a on rzekł, jam więcej na księgach miłości czytał, niżeli na innych. Sk. Żytu. 2, 91. Księga wielka, rzadko bez wady. Cn. Ad. 569. (cf. łacna tam bywa omyłka, gdzie się mówi, pisze siłka). — Księgi do wpisywania « rejestra, 33erjeid)nif[e, IRcgifter. *Weźmi ‘kxiegi gołego papieru , napiszże na nich wszystkie słowa, którem mówił do ciebie. 1 Leop. Jer. 36, 2 (weźmi księgi zwinione. 3 Leop.). Czarne księgi ob. Czarny, (cf. Eccl. uepttOKHH-æecTBO czarnoksięstwo). Księgi wielkie, regałowe , par-gaminowe, graduały, Ross. KHHJKHma. Księgi publiczne, akta publiczne, księgi spraw abo prawne, cf. metryka, Slcten, 9lcteitlmd)er. O chowaniu ksiąg ziemskich, flerb. Siat. 453. cf. leżenie ksiąg. — Powiadają nasi Polacy, iż w księgi słowo zawlecze się jednym piórkiem, ale z ksiąg nie wyjdzie dziesięcią par wołów, byś założył. Birk. Kaz. Ob. K 3. — § 2) Księgi, na które się dzieło jakie dzieli, bte Slbtljetlitng, baS Sud) etneâ Söerftl. W tym znaczeniu dawni używali tego słowa zawsze in plurali, na wzór Greckiego biblia; n. p. Pierwsze księgi Polityki Arystotelesowej. Petr. Pol; dziś: pierwsza księga. Kpcz. Gr. 1, p. 85. Przydatek do pierwszych ksiąg Polityki Arystotelesowej. Pelr. Pol. 50. — g. 5 ) Księga papieru, dwudziesta część ryzy; mówimy raczej libra, eilt Sud) papier. — 4) Księgi, książki u zwierząt odżuwających, trzeci żołądek, omasus. Zool. 27. Kink. Zw. 1, 41. Sak. Pr obi. 71. Ross. cbiuyr-B, ber Slattermagen, baS Sudj, ber 2)îaitntd)falt, baó laufenbfad), ber ©alter, ber britte Śłageit ber nneberfauenbett ïljiere. cf. ksieniec; cf. ślaz, łosia skóra, żwacz, czep, żołądek; cf. flak. — KSIĘGARNIA, i,

i., Boli. kniharna I) drukarnia, 2) księgarnia; Slov. kni-hârna, knihóreń; Sorab. i. knihencza, knihow pjśedah-wancza ; Vind bukvena , shtazona, buquariza ; Cant. bu-qvalishe, buklarya; Croat. knigstaczùn ; Ross. khhjkhjh jiaBKa; kramniea książna, ‘książnica, Tibrarya, ber Sudj* laben, bte Sud)ljaitDluttg. — §. Biblioteka, bie SibliotJ/ef;

KSIĘGOPISTWO, a, n., autorstwo, Me 6d)rift* fteHeret), Eccl. KHHronneanie. 'KSIĘGOSKŁADNIA, Eccl. KHHroB^arajmme ob. Biblioteka, 'książnica, księgarnia. KSIĘGOSUSZA, y, z., zbytnie wysuszenie żołądka zwierząt przeżuwających, który księgami zowią, $rocfettl)eit beö Siattermagenś ber nneberfauenben tljiere. Spalenie śledziony, zepsucie żółci i wątroby, choroby pospolicie na-zywające się księgosusze, abo zarazy żołądka. Wolszt. 19., ib. 16. 'KS1ĘGOWPIS, a, m., Eccl. KHHr0BB04HTe.ii>, pro-tokollista. KSIĘGOWY, a, e, księżny, od ksiąg, 33tld) *, 58üd)er * . Vind. bukveni ; Ross. khhhoiłih. — §. Księgowy, od ksiąg, trzeciego żołądka zwierząt przeżuwających, Sldttermagen *. Żołądek flakowy, czyli księgowy. Wolszt. 30. KSIENI, X1ENT, i, z., 1 ) najwyższa mniszka. Sk. Dz. 150, przeoryssa. Cn. Th. ; Boh. kneżina, kneżowka kapłanka, (knjni, kneżna księżna) ; Slov. opatka ; Vind. apa-tinja, (cf. Vind. kneshia; Carn. knishèna » hrabina) ; Croat. abatisha, opaticza, dumna, (cf. Croat. knegina * hrabina); Rag. posveechjeniczza, (cf. Rag. kneghigna * księżna) ; Slav. opatica ; (Bosn. kneghigna comitissa) ; Ross. aóóaTHcea, HrymeHbfl; Sorab. 1. prelatżina, abtiżka, (cf. Sorab. 1. kne-

KSIĘGARSKI - KSIENÏ.

KSIENIEC - KSIĘŻNICZKA.

531

Croat. knigarnicza, knisnicza; Sorab. i. knihownicza. O królach Egiptu, księgarni Alexandrvjskiéj fundatorach. N. Vom. 11, 223. KSIĘGARSKI/a, ie, od księgarza, 33nd)tyflnbler *, Sué*. Boh. kniharsky (* 2 introligatorski). Handel księgarski, katalog księgarski. KSIĘGARSTWO, a, n„ handel księgarski, ber 33ud)f)önbel. Boh. km-harstwj (»introligatorstwo, drukarstwo); Slov. kniharstwo; Vind. bukvena kupzhnia, barantnia ; (Bag. kgnixenstvo kgnixna mudros doctrina, cf. pismienność). KSIĘGARZ, a, m., co książki przedaje, 'książnik, bibliopola, ber 33ud$änbler. Boh. et Slov. knihar, knihwazać introligator; Boh. knihkupec, knihprodawać ; (Slov. knihllaćitel lypo-thela)-, Sorab. 1. knihownik, knihow pżedawar; Garn. buklâr; Vind. bukveni priedavez; Slav. knjigàr; Bosn. kgnigar bibliopola, chartarius ; Rag. kgnihar, (kgnigarnik, knigopomnik bibliothecarius, knyisevnik, knyisnik literalus); Ross. Kiinronpo4aBeit'B, khhjkhhkł; (Eccl. KiiiimhiiHio, uczony, pismiennik , im:kieii;i;mii> niepiśmienny, KimroYini dozorca). Przybył tu sławny Francuzki księgarz, z piękną ksiąg kol-lekcyą. Mon. 69, 40. Michał Groll, księgarz Nadworny Jego Królewskiej Mości. Jan Maj księgarz Krakowski. — §. Księgarz * introligator, ber 23nd)Mllber. Księgarze książki oprawujący. Kluk. Kop. 1, 188. KSIĘGARĆŹYK, a, m., czeladnik księgarski, ber Sud^dnblerMener, $udé«nblerlmr» fée. KSIĘGAKKA, i, i., trudniąca się księgarstwem, lub też żona księgarza, księgarzowa, bte 33ud)I)önblerintt, Boh. kniharka. ‘KSIĘGOGARDZICIEL, a, m., gardziciel ksiąg, Eccl. KHiiroxyjLHHK’L, ber 33üd)eröerad)ter. KSIĘGOKRA-DZTWO, a, n., baö ^lögtunt, 2)tel>ft«l;l atiö frembett ©dpften. Hołd chwały pisarzowi oddawszy, bez zaciągnienia na siebie wady księgokradztwa, cały ten rozdział jego w swoim dziele umieściłem. Kurop. 14. 'KS1ĘG0N0ŚŃY, a, e, noszący księgi, Mtd)ertrageub, Eccl. KiinroHOcent, Graec. ßtßhocpoQog. KSIĘG0P1S, a, w., autor, pisarz, ber 6d)rtfb fteller. Bezstronny ksiegopis. Dy ar. Gr. 75, Eccl. Kuiiro-imcaiejiL, KUHronncem, KHiiroTBopeifB, TBopeui, księgo-twórca.

ni; Sorab. 2. knini pani); Me ^rtortmt, SIeBHftntt. Zachorowała jedna xieni abo abbatissa. Sk. Zyw. 1, 183 et 2, 312. — 2) Kapłanka, Me ^riefterinn. Bachusa swywolne ksienie. Hor. 1, 305. Kobl. — 3; transi. Niby księżna* pani, Me ©cMeterńm. Śmierć, ksieni wszystkokrotna. Zimor. Siei. 281. — (0 księżycu): Kto coraz nowe stroje sprawia nocnej ksieni, Albo inakszą fozą co noc twarz jej mieni? Zimor. Siei. 213.

KSIENIEC, ńca, m., contemtim a) żołądek, cf. księgi, książki u zwierząt, ber SDîagen. Skoro nas (owce) wasze (wilcze) oko krwawe zoczy, zaraz chce pożreć ksieniec wasz żarłoczny. Zub. 15, 413. Śmierci leźć w ksieniec, Nie zwykł chyba szaleniec. Pot. Ary. 260.— b) szczególn: Ksieniec et in plur. ksieńce * kuchra, żołądek niektórych ryb, n. p. szczupaka. Wiel. Kuch. 421. Xience czyli kuchra od szczupaka, ib. 454. ber SDîagert gemiffer $ifd)e, j. 35. bfê $ed)tc3. Prorok w ksieńcu wielorybim. Pot. Arg. 598. Jonasz był w ksieńcu wieloryba trzy dni. Sekl. Math. 12. Luby Telemak, ach pożal się boże! Podobno w ksieńcach rybich zaległ łoże. Nar. Dz. 1, 64.

KSIĘSTWO, XIESTW0, a, n., Boh. knizetstwj ; Slov. kni-żatstwo; Sorab. 1. ferżtżinstwo, (kneztwo ditio, państwo; Sorab. 2. knestwo, kneża panowanie, państwo); Vind. previshtvu , spredvuishtvu ; Garn. firshtnya ; (Vmd. knesh-nia, kneshtvu ; Garn. knishya * hrabstwo; (jroat. knéztvo, uladansztvo , varmegya * hrabstwo ; Ilag. knêsotvo , po-glävstvo » hrabstwo; Bom. knesetvo dominatu» comitis); Boss. KHfDKecTBo; (Eccl. KiiiifthCTKO, yqeme khhjkhoc hjïh yqeiiocTL nauka, erudycya); (Ross. KHHweHie panowanie); \. 1. b(t3 gurftcntMtnt. Państwa pod udzielną książąt zwierzchnością zostające, nazywają się księstwa. Wyrtv. Geogr. 121. Wielkie księstwo Litewskie. Dgkc. Geogr. 2, 87. b«3 ©roflfürftentyum Mtfyauen. (cf. arcyksięstwot. — §. Książe z księżną, collect., ber gürft mit ber Surflittit. Miał książę Konrad kanclerza w podejźrzeniu; nie lubiła go żona książęcia. Oboje zatym księstwo zwaliło przyczynę nieszczęścia na niego. Nar. Ust. 4, 291. Odjazd Wielkich księstw Toskańskich z Wiednia wkrótce ma nastąpić. Gaz. Nar. 1, 85. Me Slbretfe be$ ©rppi)erjog3 uitb ber ©ropijerjogtim uott îoêfana. — § 2. 'Księstwo , od księży, (Boh. et Slov. knèzstwj, knazstwo ; Hang. pap-sógh ; Rag. posvechjenisctvo); kapłaństwo, stopień duchowieństwa. Karn. Kat. 268. bflS ^rieftert(junt. KSIĘŻA, y, plur. nom. ksiądz, duchowieństwo, Me ^Irtefter, fine* fterféûft, ©etfiltdjfett, ©lerifety, Boh. kneżstwo. KSIĘZKI, a, ie, księży, od księdza, ^riejłer*. Przyszła do niej osoba w długiej sukni, po księzku. Teat. 16, 56. Boh. knèzskÿ. KSIĘŻNA, X1EZNA, y, £., żona książęcia, Me Boh. et Slov. knćżna , knjnj ; (Boh. kneżowka kapłanka) ; Sorab. 2. ferschcżina, (knini; Sorab. 1. kneni»p.tni); Vind. previshniza, sprednica; (cf. Vind. kneshia, kneshinja* hrabina ; Croat. knegina ; Bosn. kneghigna , knezova co-mitissa)’, Rag. banizza , (kneghigna * hrabina); Slav. prin-cezica ; Ross. «Harmm. Mokotów, Księżny Marszałkowćj Lubomirskiej, a Powązki Xżny (Księżny) Generałowej Czartoryskiej, należą do pierwszych ozdób okolicy Warszawskiej. Dykc. Geogr. 3, 180. KSIĘŻNICZKA; i, i., cór-

532

KSIĘŻNI K - KSIĘŻYCOWY.

KSIĘŻYCOWATY - KSZTAŁCIĆ.

26. Chmiel. I, 196. Kai. 39, M 4. Rok słoneczny i księżycowy. Hub. Wst. 284. Kai. 39, M 3. Kamień księżyczny, ber ©elemt, biały, przeźroczysty, i na blaszki dzielący się. Ład. H. N. 63. — §. 2) Księżyczny* KSIĘ-ZYCOWATY, a, e, — o adverb., kształt księżyczny mający, Ttionbenformtg. Pułk z księżycznemi puklerzmi. A. Kchan. 49. Liście księźycowate, f. lunatum, ma przy osadzie dwa wyrżnięcia ostro sie kończące, na podobieństwo dwóch księżyców. Bot. 55. KSIĘZYCOSŁONE-CZNY, a, e, n. p. Jakim sposobem znaleziono księżyco-słoneczny bieg sześciu set lat. Staś. Bujf. 290. luniso-laire. KS1ĘZYCZEK, czka, m., dem. nom. księżyc, ein fleiner 93?Oltb. Hippokrates z Chio nieznany teraz zkąd inąd, jak tylko z księżyczków, które się od niego nazywają lunulae Hippocratis. Alg. Nar. A. 2.

Pochodź. Nom. a) księga : czarnoksiężnik, czarnoksię-zki, czarnoksięslwo. b) od księżyca: bezksiężyczny, mię-dzyksiężyczny, półksiężyca.

ka książęca, bte furfłlidje ^rinjefltntt. Vind. vaivodariza, prinzefinja; Ross. KHflJKHa. *KS1ĘŻNIK ob. Książnik. KSIĘ-ŻNINY, a, e, do księżny należący, ber gurfiimt ». Pot. Jow.

2, 73. Boh. kneżnin; Ross. KiiarHHHHt, khhîkhhh’b. KSIĘŻY,

XIĘŻY, a, e, do księdza należący, *)3rtefter8 *, einem Çrie* jłer ober ^rtejkrn gehörig. Imienie *kxęże. 4. Leop. Genes.

47, 22. (ziemia kapłańska. 3 Leop.) Jedno żołnierz z domu wyjedzie, to zaraz do xiężćj wsi. Star. Hyc. 47.

KSIĘŻYC, XIEZYG, a, m., od ksiąg abo księży abo jakoby kniążyc, i. e. rządca nocny. Cn. Th. 406.; Boh. mésyc, nocena , noclila; Sorab. 2. mäszez; Carn. luna, messez, mejsz ; Rag. luna, miesez, mesez; Slav. misée; Croat. meszècz; Ross. ayHa; ber SJîonb ; planeta mniejsza, okrągła, ciemna, we wszystkim ziemi podobna , udzielonym sobie od słońca światłem oświecona, i ziemię oświecająca. Wyrw. Geogr. 59. Xiężyc na to jest stworzonym, By był okropnćj nocy przełożonym. Susz.

Pieśń. 3. P. W zmroku wdzięcznym rozpościera księżyc promienie srebrzyste. Kras. List. 2, 40. (cf. noco- KSIUK, a, m., pollex, palec wielki. Kirch. Anat. 3. Carn. błędny, nocolśny, nocoświetny, srebnoświetny, srebnosza-    pavz, (cf. palec); Bosn. palaç, veliki prrist, ber 2)aumen.

ty, srebrnotoki). Aspekty księżyca są: nów, pierwsza    Ksiuk u nogi, bie gro^e 3el;e.

kwadra, pełnia i ostatnia kwadra. Wyrw. Geogr. 60. KSOBIE * k sobie * ku sobie (nominał. Się qu. v.), §tt fld). Księżyca kwadra * połowica, półksiężyca. Cn. Th. ein 9JÎ0tt* Ciągnie starego ziemia k-sobie. Kołak. C 4. Jeśli nie beêoiertel. Księżyca zaćmienie, ob. Zaćmienie, bte SDîonb* odwoływać albo zeznania swego ksobie nie będą brać.:.. ftnfłernijL Nie    dbam o gwiazdy, gdy księżyc    świeci. Cn.    Herb. Stał. 84.    (t. j. nazad do    siebie odebrać, cofać).—

Ad. 573. Za księżycem gwiazdy. Pot. Arg.    742. Turcy    §. Osobliwie u    woźniców znaczy: w lewą stronę, feerç bett

mierzą rok księżycami. Solsk. Geom. 3, 49, t. j. we-    gutyrleuten : fdjttwbe, JU ber £>«nb, jur linfen $anb, Sorab.

dług obiegu księżycznego, nad) bent Umlaufe be3 SDîonbeê.    2. k’szebe, tschwo, schwoda, schwude; Eccl. o rnyioio, es

— Księżyc abo raczej półksiężyca, herb Turecki, baS    ieBa, Ha leBt, finyaH lewica). Szkodaby była konia,

Sürftfdie SSBappen, ber Ipalbmonb ; ztąd meton. Skląsł księ-    ksobie, czy od siebie, wszelako dobrze ciągnie. Teat. 52,

iyc bisurmański. Tr., (t. j. państwo Tureckie). Bledną    40. Ku zachodowi od klasztoru biorąc się naprzód od

już, zachodzą    i znikają Ottomańskic księżyce. Leszcz.    siebie, potym    ksobie, znowu    od siebie, znowu ksobie,

Class. 75. —    §. Planety drugiego rzędu,    towarzysze,    dalej ksobie a    dalej od siebie    i ksobie i od siebie, prze-

satellites, księżyce, niektórym planetom głównym doda- bywszy rzekę.... Ossol. Str. 3.

ne. Śniad. Jeog. 6., Boh. Próg. 43. SKonbe. — §. Luna, KSTYB, u, m., z Niem. baê ©eftäufee, ©taufe »DU Jîofelen lmb księżyc, ryba morska, płynąc swemi oskrzelami niby    $0tt, momtt ber Soben be$ ©cfemeliofenê feelegt ttJtrb. Tr. dro-

pół miesiąca reprezentuje. Chmiel. 4, 627. ettt ©eeftfcfe.—    biazg czyli kurzawa zwęgli i gliny, którą dno pieca hu-

2) obsol, neque imitandum, Księżyc « Miesiąc, g. v. ber    cianego pokrywają.

SKonat. Mieszają niektórzy te słowa: miesiąc a księżyc, KSYK, KSYKAĆ ob. Kszyk, Kszykać.

raz, nom. kies lub kiesz; jak to potwierdza sanskr. kszi, zend. ksi * władca, 2]; n. p. Pójdziem tam ksze plebanie, Alb. na Woj. 47. Ksze prałacie, ib. 24. Ksze miły. /. Kchan. Fr. 26 et 30. Opal. Sat: 48. Tymże gorzej ksze Opacie. Bej. Zw. 234 b.

niedobrze, jako z Łacinników poznać możem , którym ‘KSZE vocal, nom. ksiądz, zamiast księże! [Jestto inny wy-insza luna, ÜJïonb księżyc, insza mensis, 9J?onat, także Grekom ffehijrg insze, insza pyr. I po Polsku tak mówimy : list dan tego miesiąca; dwa miesiące chorował; dwanaście miesięcy w roku, a księżyców pod czas trzynaście; pierwszy dzień księżyca marca pada tego roku na piąty miesiąca marca. Cn. Th. 406. Dnia osmego KSZENIEC ob. Ksieniec.

‘księżyca maja. Biel. 446. Szóstego ‘księżyca po objęciu KSZTAŁCIĆ, ił, i, act. niedok., ukształcić dok., KSZTAŁ-urzedu. Gwagn. 257. Dnia ś. Marcina ‘księżyca listopa-    TOWAĆ, ał, uje continuât., formować, kształt pewny dada. Herb. Stat. 442. Wys. Aloj. 454. Żarn. Post. 3, 575    wać, fetlbcn, eine ©eftalt gefeett, phys. et moral.; Sorab. 4.

b. KSIĘŻYCOWY, KSIĘZYCZNY, X1EZYCZNY, a, e, §.    żtawtnofcżu, wożtawtnofcżam ; Slov. pusobim, (cf. sposo-

1) do księżyca należący, SDîonbs SDłonben «. Carn. mejszov,    bić); Carn. podobujem, (cf. ‘podobać, ‘przypodobywać);

Vind. podobiti, podobuvati, furmati, isfurmati, isobrasati; Ross. o6pa30BarE, (cf. obraz); HainKOJHTŁ, (cf. szkoła), uiKOJHTb, BŁiiiiKOaHTL. W żywocie matki byłem kształto-wan przez dziesięć miesięcy. Radź. Sap. 7, 2. (kształtowany w ciało, zsiadając się we krwi z nasienia męzkiego. Bibl. Cd. ib.). Bóg poczty stworzył niezliczone duchów

(cf. miesięczny) ; Ross. MkcauHutt, jyHHUH. Księżyczny promień. Cn. Th. Księżyczna królowa Cyntya. Przyb. Milt.

422. Góry księżycowe w państwie Abissyńskim. Mon.

70, 845. Księżyczne odmiany. Furm. E. 2. Miesiąc księ— iyczny, SRonbenmonat, za który księżyc drogę swą odpra-wuje dotąd, aż się znowu ze słońcem zejdzie. Zebr. Zw.

KSZTAŁCIĆ-KSZTAŁT.

KSZTAŁT.

533

anielskich, a te ukształtował śliczną pięknością, zewsząd ozdobione. Odym. Św. A 3. Fidyasz Jowisza kształtował. Bal. Sen. 33. Złotnik, gdy złote obrazy sprawuje, z wielką pilnością je kształtuje. W. Post. VF. 3, 513. Zwykła nikczemny kształtować Płód niedźwiedzica i członki formować (lizaniem). Past. Fid. 163. (cf. nieulizany). Tak każdą rzecz styl dobry w swoich wyrazach kształtuje, i i czytającemu zda się czasem, ze nie na litery, ale na sarnę rzecz oczyma swemi pogląda. Mon. 73, 213. Przez czytanie książek kształtujemy rozum. Teat. 30. b, 65. Przetrzyj jej obyczaje i serce jej chciej kształcić. Teat. 30. b,

17. Czcić go będę, jako tego, który mój rozum kształcił i oświecał. Gaz. Nar. 1, 178. W edukacyi najpier-wej serce ma być kształtowane. Staś. Buff'. 11. Serce jćj już doskonale ukształcone. Teat. 30. b, 17. Edukacya kształci rozum; ale go nie daje. Teat. 19. c, 51. — §. Kształcić « kształt doskonalszy, piękniejszy dawać, dosko-lić, piekszyć, t>eroollfimimnern, »erfdjönern. Łatwiej jest kształcić i doskonalić rzeczy już wynalezione, niżeli nowe wynaleźć. Rog. Doś. 2, 283. — §. Ozdabiać, jteren, fd)mitC< fen. Nie byłoć dawniej tak kształtnie, tak grzecznie, Ale uprzejmość wszystko kształciła i cnota. Kras. Antim. 68. Umieją przed panami tak ukształtować swoje zdzierstwa, iż poddani w skargach swoich nie znajdą wiary. Mon. 67,

199. Okazał się głośnym Moskwy stronnikiem, kształcąc interessem ojczyzny ślepe swe do niej przywiązanie. Ust. Konst. 1, 68. KSZTAŁCIĆ się, KSZTAŁTOWAĆ się re-cipr., ftdj btlben ; Ross. o6pa30BaTtca, BOo6pa3HTtca. Na obywatelów kształcić się wam potrzeba. Ld. Serce córki mojej już jest doskonale ukształcone. !$•. Ale na przykład, jak się też te kształcić zwykły? Teat. 30. ó, 17. Już tu trzy dni bawi, a jeszcze się na wzór nasz nie ukształtował. Teat. 2. c, 20. KSZTAŁCICIEL, a, m., kształtownik, co kształci, formuje, doskonali, ber Silber, fhtebilber, burd) ben etwas gebtlbet wirb; Sorab. 1. wożtaw-tnofcżer. Oddawać trzeba winną cześć wynaleźcom i kształcicielom wynalazków. Kras. List. 2, 54. Mniemani kształciciele ludzi, nic ludzkiego w postępkach swoich nie mieli. N. Pam. 6, 367. Kształciciel prawideł języka. Czach. Pr. 1, 54. W rodź. zeńsk. KSZTAŁCIC1ELKA, bte Silberinn. KSZTAŁCIE, a, m., obojczyk, kitlik. Cn. Th.; ob. Kształt 2 a), strój na piersi. Wlod. napierśnik bia-łogłowski, koszula cienka lub chustka, którą piersi zakrywają. Dudz. 42. (cf. kaplerzyk, sznórowka), stanik, ba8 Söeibermieber; Rag. mahramiza, ridda ; Croat. moderz; Sorab. żonski lacz. Kształcik. Dasyp. H h 4. załoga, mam-milare. Notek. 521. Miasto pasa powróz, a miasto kształ-cika miękkiego siermięga. Birk. Kant. C 4. Dejopeja płacze, że kształcik pisany Ścięgnąć nie może piersi już tykanej. Tward. Daf. 10. KSZTAŁT, u, m., z Niem. bte ©eftalt, fttgur » Sleuflere, §. 1 a) postać, figura, postawa, Sorab. 2. schtalt; Sorab. 1. stalt, waschme ; Boh. zpüsoba (cf. sposób); Carn. shtâvt. ' podobstvu (cf. podobieństwa); Vind. shtalt, kip (cf. kibić), poduba , visha, obras (cf. obraz), oblizhje (cf. oblicze i, furm (ob. Forma); Croat. kóp; Hung. kép; Slav. strük, stas, pristalöst; Ross. o6pa3i, Boapacrt, ctütb; Eccl. oyno^OBüiemiic. Kształt rzeczy zawisł na ułożeniu cząstek materyi. Rog. Doś. lr 10. Kształt daje bytność rzeczom. Zygr. Ep. 58. Pro-teusz umiał wszystkie na siebie brać kształty i postaci. Mon. 66, 137. Jezus będąc w kształcie bożym, wyniszczył siebie samego, przyjąwszy kształt niewolnika, sta— wszy się podobny ludziom, i postawą znaleziony jako człowiek. Bibl. Gd. Phil. 2, 7. Gil. Kat. 56. Kształt najskła— dniejszy, biegające oczy, żywa barwa, oto jego przymioty. Zab. 13, 167. Pan bóg kształtów nie patrzy, jedno serce prawe, To u niego na pieczy, wierz mi, nie postawy. Rej. Wiz. 182. Na jakie modum książka? inepte dicunt.. pro: na jaki kształt księga? jak wielkiej karty? Cn. Thr 443. — b) Kształt, abrys, forma, wizerunek, podobieństwo jakiego kształtu, ber 5lbr$, bte ftorrn, bte 2lejmltd)feit, berô 33tlb OOtl einer ©aebe. Wtóre przykazanie jest, abyśmy boga w żadnym kształcie nie wyrażali. Kat. Gd. 40.. Tu masz tylko kształt i wizerunek tej rzeczy, a potym się prawego gruntu z tych początków powoli dopytawaj. Rej. Wiz. praef. Patryarchy bóg mieć chciał niejaką figurą i kształtem syna swego. Biat. Post. 63. Chrystus, jako własny syn boży, niewidomego ojca swego był takim kształtem i własnem podobieństwem, iż ktokolwiek widział syna, w nim już mógł poznać i ojca. Wiśn. 290. Od Bolesława Śmiałego, Polska była na kilkanaście księstw rozerwana ; tylko przy Krakowskim księciu jakoby kształt monarchii zostawał, aczkolwiek nad inszemi władzy nie miał. Stryjk. 326. niby cień, ettt ©djatten, Ctn ©d)ettt ber Sftonardjte. Kapłany *kxtałtowi i cieniowi rzeczy niebieskich usługują. 1 Leop. Hebr. 8, 4. — c) Kształt * sposób, bte' $lrt ltttb SBeife. Krassus kształtem Domicego sobie postąpił. Warg. Wal. 208., Ross. oópa3HO; Eccl. oópa3Hi. Co raz różne używanie kształtów* mówienia. Nag. Cyc. pr. 9. Tego kształtu bitwy często używają, że konne i wozowe przed sobą posyłają. Warg. Cez. 85. Szedł do królowćj,. i na kształt tego mówił. Gorn. Dz. 116. er fprad) folgen* bermaÇen, auf btefe 2lrt. Tym kształtem, tym sposobem, Vind. na tako visho ; Eccl. HpaBOifB cn»n>. Do sławy i do cnoty, chce go jakim kształtem nawieść. P. Kchan. Orl. 1, 181. (jakoś). Decusso, na ukos rozkładam, abo na kształt gwiazdki albo na kształt krzyża ś. Andrzeja.. Mącz. tn ©eftalt, tn gorm eines ©ternes legen. — Nakształt, adv. * niby, n. p. On coś nakształt pomieszany ma rozum. Teat. 22. c, 62.; zarywa waryacyi, etwaS, ein wenig, ge* totffer ntaafSen; (Vind. kaker, taku kaker, likaker). Pra-wdęż on mówi? Coś tak na kształt Mościa Dobrodziejko ! Teat. 35. b, 85. (niby też to). — d) Kształt, gatunek, species, Slrt, 3lbart. Wiele kształtów mięty ogro-dnćj znajduje się. Syr. 492 ; (tak Krupiński wszędzie uczy o różnych kształtach maści, plastrów, lunatyków). Namiętności w ludzkim sercu są jednakowe, jednakowe przywary i narowy; lecz kształty w narodzie każdym insze. Teat. 24, 66. Czart. — g. 2 a) Kształt, kształcik, że kształt daje stanowi, obojczyk, kitlik, sznorówka, baS SDłteber. Przywieź żonie na odświętny kształt muchajer ceglasty. Klon. Fl. H 2 b. Ciężarne w przestronnych szatach chodzić powinny, aby się kształtami nie spinały. Cziach. Prz.

4. — b) Kształt * zkąd się ma wziąć kształt, wzór*

534

KSZTAŁTNIE - KSZTAŁT N Y.

KSZTAŁTOWAĆ - KSZYKANIE.

model, podïug którego się ma co kształtować; wizeru-    6iaroo6pa3HHH, ocanHCTUH, CTpoMHUH; Eccl. canorhti.

nek, b(rô SDîufter, SDfobctt. Dwornej pani, coby się wszys-    Józef był nadobny i kształtowny. Radź. Genes. 39, 6.

tkim w obec, bez ale, podobała, a z którejby kształt się    (wdzięczny na wejrzeniu. Ribl. Gd.). Zapewne kształtna

brać mógł wszystkich cnót i obyczajów, niemasz ani było    postać nie jest jedną z pierwszych zalet człowieka ; ale

żadnej na świecie. Gorn. Dw. 227. Ülisessa Homer kształ-    połączona z innemi rzeczywistemi darami. N. Pam. 4, 65.

tem wszelakiej rostropności być pisze. Petr. Et. 186.    Postać papugi mile kształtowna. Toł. Saut. 42. Garbatych

Wojsko Pruskie sprawnością jest kształtem najwyborniej-    żaden kształtownymi nie nazowde. Sak. Probl. 126. Jakież

szego żołnierza, na który wszyscy niemal Monarchowie    ty masz kształtne ..wybiegi ! Teat. 50. b, 9. — Niekształ-

wojska swoje ćwiczą. Wyrw. Geogr. 587. — §. 3. Kształt    towny, enormis. Cn. Th. Złóg stworzył świat z niekształ-

. piękny kształt, ozdoba, pompa, fd}önc ©cftölt, 3terbe,    townćj materyi. Budn. Sap. 11, 18. Stara, gruba, nie-

Mradft; Ross. ocarina, 6jiaro3paqie, 6jiaroo6pa3ie. O Po-    kształtowna strzelba. Archel. 2. Eccl. 3jojh»ihuh, 3Jioo6pa-

lakach powiadają, iż żaden naród nie jest przyskłonniej-    snuli. KSZTAŁTOWAĆ ob. Kształcić. KSZTAŁTOWNIK,

szym i ku kształtom, i ku każdemu ćwiczeniu. Rej Wiz.    a, m., formator. Mącz. ber gorntcr, Silber, ber einer ©Ctdje

praef. Jagiełło sobolich, ani żadnych kosztownych szat    bie ©eftalt flte&t. ob. Kszlałcieiel.

nie miał,'tak od kształtu, jako i od zimna. Gwagn, 78. Pochodź, bezkształtny, całokształt; niekształt, nieksztal-Ozdoba ziemi Włoskiej, kształt zakonu Karmelitańskiego, tny; przekształtować, wy kształtować, ukształtować, wszelako-kościoła katolickiego zaszczyty a między świętemi cud je- kształtny.

den, Mary a dé Pazzys. Sk. Zyw. 555. Po cztery konie ‘KSZYK, KSYK, u, m, 1. ksykanie, kszykanie, odgłos pi-za nim prowadzili, bardziej dla kształtu, niż z potrzeby.    szczący na kształt wężowego, b«ä    3if$en,    ©Cjifdje. Boss.

Kłok. Turk. 258. t. j. dla parady, wystawy, jutu Staat.    et Eccl. 3BH3AX, (cf. gwizd, świst).    Hcrkul    dzieckiem bę-

Pewnie Wc Pan myślisz, iż ja dla kształtu głowę noszę    dąc w powojniku W okrutnym pogniótł srogie węże kszy-

na

karku? Teat. 34. e, 75. (cf. główka jak makówka; cf.    ku. Chrośc. Ow. 119. Zjadły smok, który kości wszys-

głowa do pozłoty). Pokażę wam, że głowę nie dla kształ-    tkie z ciałem niszczy, I przed którego ksykiem uciekają

tu noszę. Zabi. Zbb. 80. Rratk. U 7). Pobożność u cie-    wszyscy. Bardz. Luk. 167. Kszyk ludzi ob. Kszykanie.—

bie nie dla kształtu. Leszcz. Class. 95. Ojciec Wc Pana    2. Kszyk , ptak z rodzaju bekasów scolopax totana, bie

jest tylko ojcem jego dla kształtu. Teat. 56. b. 59. (cf.    9Rtetfd)Hepfc. Kluk. Zw. 2, 310. Ład. H. N. 85. KSZY-

malowany). — *§. Pan niekształt być rozumiał, cbłopa    KAĆ, KSYKAĆ, ał, a, intrans. niedok., ksyknąć, kszyknąć

tak bogatym. Tward. W. D. 5. nierzecz, nie    do    rzeczy,    jcdnotl., ksyk, odgłos wężowy wydawać,    Boh. syceti, sy-

niedobrze, niepięknie, nid)t flltt, nid)t (mbfd). —    g.    Kszałt*    ćjm, Slov. sypjm ; Hung. siivöltök, kisü ;    Carn. sishhélû-

polor, bie feinere SUmuiq, ©ltlłitr. Zbyt często rozwiozłość    jem; Vind. sallim ; Croat. sziehim ; Ross. uiiiniiyTt, iuh-

i zepsucie , z kształtem wprowadzonym przez nauki, je-    niTb, iuhiijiio, 3BH34a?n, n03BH3AaTH, coniTb, con.iio, (cudnym szły krokiem. Zab. 14, 190. KSZTAŁTNIE, KSZTAŁ-    KHyib, cbiKaTb psu nakazać spokojność: couche!,); świ-

T0WN1E, ‘KSZTAŁTNO, adv., pięknego kształtu, szyko-    szczeć, syczeć, sykać, jifdjett. Wąż na węża ostrym żą-

wnie, zręcznie, zwinnie, pięknie, nmltlgeftaltet, gefd?i(ft, nett,    dłem kszyka. Pot. Bocz. 452. Eccl, 3MÜÎ piOTHrb. Węże się

fd)ön; Sorub. 1. żtawtnofcżne. Bóg ciało nasze tak kształ-    ozwały trącone, a tych cześć po ramionach, część po

townie uformował. W. Post. W. 2, 225. Kształtowniej.    piersiach kszyka, si bil a dant. Zebr. Ow. 94. Wąż wstają-

J. Kchan. Dz. 159. Niechaj modni dziwaczą, coż moda    cy długą *xyka szyją. Bardz. Trag. 42. Zawarł paszczekę

nie marzy? Kształtnie czynią dzisiejsi, lepiej jednak sta-    kszykającćj hydrze. Rerb. Art. 118.    Smok    zgrzytał zęba-

rzy. Kras. List 2, 66. Nie byłoć dawniej tak kształtnie,    mi, i straszliwie kszykał. Tward. Daj. 17.    Gęsi ksykają,

tak grzecznie, Nie szklniła w kunsztach wytworna    robota.    gdy się gniewają. Kluk. Zw. 2, 148. Drop ksykał. BaniaL

Kras. Anlim. 68. Pochlebiał tak kształtnie,    że    co nie    /. 3 b. — Transi. O ludziach n. p. Na    cię każdy kszy-

lubili Pochwał, to ze słów jego kontenci zaś byli. Jabł.    ka , Ukazując cię palcem, a szydząc wykrzyka. Kulig. 81.

Tel. 224. Część dobrodziejstwa, prośba kształtnie od-    (cf. wykszykać kogo; cf. wszyscy nań kraczą). Bynoce-

mówiona. Mul Ryl. 4, 154. Najlepiej kupił, kto kształ-    ros w młodości miał zwyczaj takowy, Gdy zajrzał siwej

tnie ukradnie. Pot, Syl. 504. KSZTAŁTNOŚĆ, ści, z.,    brody, abo siwej głowy, To kszykał na starego, sprośnie

szykowność, piękność, kształt nadobny, 2Bo^lgeflalD    go wzgardzając. Papr. Koł. Rb. Co ‘ozwać się ze skar-

tyeit, ©diönljett. Sorub. 1. żtawtnofcż, żtawtnofcżiwofcż ;    gą zaniesie, to kszyknie, sibilat. Zebr. Ow. 97. ‘KSZY-

Ross. CTüTnocTb, caHOBHTOCTb, 6jiar03paMie, CTpoÜHOCTb;    KACZ, KSYKACZ, a, w., sibilator. Cn. Th. etn 3^$^

Eccl. EiiArooRpa^iiie ('«pp. 3Jiooópa3ie, 3,iOAnqie niekształ-    ber 3tfcf)t. Straszny był gwizd ksykaczów w Plutonowskićj

tność, szpetnnść). Dawni nas w kształtności obyczajów    sali. Przyb. Milt. 321. (wężów). KSZYKANIE, KSYKANIE,

przewyższali. Mon. 67, 826. (elegantia). KSZTAŁTNY,    ia, n., subst. verb., kszyk, świszcz, Boh. syćenj; Vind.

KSZTAŁTOWNY, a e, pięknego kształtu, nadobny, szy-    pfizhenje, pfikanje, pshimkanje, ba§ 3#En, ©ejtfdje. Uka-

kowny, zręczny, U'Ol)!0fftrtltct, 0efd)tcft, nett, fc^Ön. Sorab.    zał z długiej jamy łeb wielkiej urody modry wąż, i kszy-

2. schtallni; Sar b. i. żtawtnć, żtawtnofcziwć; Boh. zte-    kanie rozpuścił straszliwe. Otto. Ow. 103. W Greckim i

piły, spanilÿ (cf wspaniały); Vind, stauten, liep (cf.    Łacińskim języku kszykania niemasz, albo bardzo mało.

łepski); Slav. priliesan, pristao, (cf. przystojny); Ross.    Gorn. Dw. 50. Wrzaskiem wszystkich okrutnym i częstym

CTaTHufi, ÓAaro3paqHUM, Ka3HCTUÖ, AOÖpoMqHUÖ (cf. lice),    a gęstym ksykaniem, i sromotnym prośby odmawianiem

KSZYNA - KTO.

KTO.

535-

znacznie zelżony. Warg. Wal. 243. Złożę to miasto na podziwienie, i na *poxykowanie. 4 Leop. Jer. 19, 7. (na kszykanie. 3 Leop.).

Pochodź, wyltszykad, niewykszykany; może też tu należy sikora, et siknać, sikawka.

KSZYNA ob. Krszyna.

K T.

KTEMU « k temu * ku temu, Vind. h’temu, k’ letemu ; — g. 4. do tego, baju, battit. Przy koronacyi z arcybiskupem mają być, którzy ktemu wedle zwyczaju należą biskupi. Herb. Stat. 8. Kucz. Kat. 3, 232. — §. 2. Prócz tego, nad to, nkrbieß, uod} baju. Rozumny, ktemu i uczony. — §. comparut. Ktemu * w porównaniu do tego, n. p. Co są wszystkie skarby świata ktemu, co tu ewanielia obiecuje? VV. Post. W. 203.

KTO, Gen. kogo, Dat. komu, Loc. et Inst, kirn; cum encli-tico Któż, kogoż, komuż, kimże; Boh. kdo, kdoż, koho; Slov. kdo, koho, kdoź, kdoże, kdożeto, kdożto ; Sorab.

4. hdo, chto, hdo też; Sorab. 2. chto, chtoż, chtoga; Vind. kdu, htu, kedu, gdu, du, kateri ; Garn. gdó, kè-dó, G. zhegav, zhegava, zhegavu; Croat. gdo, koi, ki, koją, kâ, koję, kaj, sto, koga; Dal. tko; Hung. ki, kit— soda; Slav. tko, koga, komu; Bosn. tko, ki, ka, ko, koji, koją, koję; Rag. tko vet. ko, ka, seto, tkoga, kee, koga, tkomu, koj, komu; Boss. et Eccl. kito, Koero; cf. co, coż). — interrogat. §. 1 a) directae: Kto? Któż? mer? Spytał nas, ktośmy i zkąd? Jabł. Tel. 4 4. Szłam go ściskać, lecz wrzasnął na mnie z fukiem : kto to tu, kto to tu? Zab. 43, 286. Treb. Szylwachy w nocy na mimo idącego wołają: kto idzie? Kaw. Nar. 41. Któż tam jest? Ç*. Ja! A. Co za ja? $•. Ja! Zabł. Amf. 47. Gdy nóg łóżka jego się tyka, on przestraszony, nie wie co się zjawia, Pyta: kto taki? Leszcz. H. S. 228. Teat. 4, c, 334. Słyszę kołatanie; zobacz Dorotko , kto tam? Teat. 24. c, 44. Hola! jest tam kio? Teat. 52. d, 46. Kim mię być powiadają? W. Marc. 8, 29. Sekl. Marc. 8. Za kogoż to mię ty bierzesz? Teat. 28, 32. Wolność, a komuż nie miła? Birk. S. Kor. C b. Odmiany nie uczyniły w obyczajach jego honory, które a kogoż nie odmienią? Birk. Sk. E. — b) indirectae Kto, mer. Niech mam szczęście wiedzieć, z kim mówię. Teat. 24. c, 44. Idźmy jeszcze w tę stronę, kto wie, czy tu nie będzie ? Teat. 54, 40. (może). Spodziewa się w czasie wielkiej po kim tam sukcessyi. ib, 22. b, 79. (po kirnsiś). Stare rzeczy na przedaż noszą, obwoływając: kto więcej da! Star. Dw.

42. Szczery nie patrzy kto czyni, lecz o co rzecz chodzi. Kras. Sat. 86. Nie patrz, kto mówi, ale co. Cn. Ad. 632. Dziś człowiek nie wie, komu zasiewa i młóci, Lada kto mu stodołę i lamus przewróci. Nar. Dz. 5, 254. Zab. 16, 424. Nar. A któż to tam wiedzieć może. Teat. 54, 84. A któż tak się z ludźmi obchodzi? ib. 34. c, 45. Ktoś jest, a kto ja, pamiętaj. Past. bid. 19. — NB. Loco pronomi-nis Kto, supportant Poloni varia nomina: ki, kat, dyasek? ka pokusa, ul ki kat? ki dyasek? ka pokusa? katci kazał vel a katci kazał? pro ktoć kazał? Cn. Th. 332. — §.

2 a) absque interrog. Kto , cum demonstrat. ten, expresso' vel subintelligendo, mer - ber. Kto mocniejszy, ten lepszy. Cn. Ad. 383. Kto mówi, ten się domowi. Cn. Ad. 384. Kto kołace, temu otworzą. Gemm. 4 39. Kto łacny ku dobremu, ten łacny i ku złemu. ib. 385. Kto pod kim dołki kopie, ten sam w nie wpada. Gemm. 440. Przymierze postanowili takie, iż ktoby był nieprzyjacielem Polakom , ten Węgrom ; kto nieprzyjaciel Węgrom , ten Polakom. Biel. 407. — Omisso demonstrativ o : Kto bywa na koniu, bywa pod koniem. Cn. Ad. 374. Kto chleba nie chce, nie godzien kołacza, ib. 372. Kto milczy, zezwala. Gemm. 439. Kto nie chce, to musi. ib. 140. —• b) Kto « ten, repetito verbo ; indifferentiae * wszystko jedno kto, n. p. Kto powiedział, ten powiedział; kiedy dobrze powiedział. Cn. Ad. 392. Kto dał, ten dał; kto pisał, ten pisał. Cn. Tb. —    3. Kto » człowiek * drugi * jaki

taki, Gall. on, tnan, jemattb, einer. Im więcej kto ma, tym więcej żąda. Zab. 46, 4 79. Weg. Opodal jako gdzie kto mógł pousiadali. Zab. 42, 268. Dudz. Z jakim kto przestaje , takim się sam staje. Gemm. 384. Śmierć dla poczciwych nie ma nic strasznego, jak kto żyje, tak umiera. Staś. Num. 4, 498. Niech kto chce, co chce gada, jeździec czasem głupszy od klaczy, Zab. 43, 275. Treb. — §. 4. Kto emphat., osoba czego godna, warta, lub zdatna do czego, negativa significatione, n. p. W calem królestwie niemasz wierzyć komu. Bardz. Trag. 303.

ift fein SDîenfd), bem matt trauen fönnte. Basiu! ty ani spojrzysz na mnie ! F£*. Bo nie mam na kogo. Kniaź. Po-ez. 3, 213. bu fielet midi nidjt einmal an? 21 nim. 3d) mu* ßte nidjt, men idj attjulejjen ijćitte. Nie będzie komu płakać za mną w domu naszym, bo matka stara już umarła. Karp. 4,    69. — $.    Ellipt. Kto co    lubi, ja    zaś gram azar-

downie.    Teat. 49.    c, 78. (wolno    jak się    komu podoba).

— §. 5. Kto « ktokolwiek, jeden, jaki, który, einer, jcmanb, ein. Rozkazał podkanclerzemu król, żeby kogo swego tam posłał. Gorn.    Dz. 59. Ithak już w    cudzych ręku,

tam się    kusić marno, Z twych    kto się    nieprzyjaciół z

twą matką ożenił. Jabł. Tel. 322. Niemam kogo posłać, wszyscy moi ludzie zatrudnieni. Teat. 27,60. — §. 6 a) Kto inszy * inszy jaki, mer attberS, jemanb anberä. O kim inszym mówi, a o sobie myśli. Cn. Ad. 779. Dobrze działanie nie rozumie się sobie, ale komu inszemu. Gorn. Sen. 354.    Kto    inszy do harapu. Gemm.    458. — b) Kto,

ornisso vocabulo,    inszy * drugi, nie ja, ale    prócz    mnie jaki

taki, ein anberer, jemanb. Znam moje córkę lepiej, jak kto. Teat. 42, 22. Sobiem śpiewał, nie komu, swe, nie cudze rzeczy ; Aby kto tego słuchał, nie mając na pieczy. Zimor. Siei. 426. Kto w kościele, ja w polu tu leżę schowany. Gaw. Siei. 394. Na sąd ostatni, gdy wstaną duszyce, Kto swe cnoty poniesie, pijak, dzban, śklenice. Gaw. Siei. 394^ Litować-li, czyli też powinszować (topielcu) tobie, Ze kto w twardym, ty w miękkim odpoczywasz grobie, ib. 404. Ja się stroję dla siebie, a nie dla kogo ;    a komu się nie podoba , to    niech    na mnie

nie patrzy.    Teat.    27. b, 44. Jeżeli będę    bita,    mnie, nie

kogo będzie bolało, ib. 48. b, 4 0. Dokądże zamyślasz udać się? $•. Mnie, nie komu, wiedzieć o tćm. ib. 25,

. etc. * jeden - drugi -

836

KTOBIE - KTÓRY.

KTÓRY.

112. Niech się i mylę, sobie szkodzę, nie komu. Ossol. Str. 3. Pamiętaj, co w domu to komu, a co gdzie indziej , to dla siebie. Teat. 22, 95. Ona drugiemu z sercem daje rękę, Komu pociechę, mnie zadaje mękę. Min. Ryt. 2, 143. — §. 7. Kto, loco relativi który, cum secunda persona: ty który, bu, ber bu. Kto kochasz szczęście ojczyzny twojej, Rzuć okiem, oto zbawca jej stoi. Oaz. Nar. 1, 416. Stolicy się Rzymskićj trzymaj , kto pobłądzić w różnych kacerstwach nie chcesz. Sk. Zyto. 2, 439. — Cum terlia persona, n. p. Mierzi go każdy towarzysz, ktoby się chciał wdawać w sprawy a urzędy jego. Rej. Ap. 25. — §. 8. Kto - kogo, komu, kim » kto - drugiego, drugiemu, drugim, mer - ben anbent, betu (inbern. etc. Zobaczymy wkrótce, kto na kogo wsiędzie. Stryjk. 504. Któż kogo ma szukać? Cn. Ad. 404. Kto kogo miłuje, wad jego nie czuje. Cn. Ad. 379. Kto pod kim dołki kopie, ten sam w nie wpada. Gemm. 140. Wyjedź, owo ja czekam, broń na broń niech będzie, Wnet się tu rozstrzygniemy, kto na kogo wsiędzie. Stryjk. 504. Na balu uważa, kto z kim tańcuje. Zab. 13, 212. (który z którą). Tu nic innego nie usłyszysz, tylko kto się w kim kocha, kto się z kim rozwodzi, kto kogo ograł, kto się z kim wyzwał. Teat. 2, 50. — §. 9. Kto-kto-kto

, vel ten - ów, - ów, ber eine -ber nnbre-ber brüte, ober einer - einer - einer. Gruchnęli z drzewa wszyscy chłopi o ziemię, kto szyję, kto rękę, kto nogę złamał. Gorn. Dw. 159. Płacę, co miesiąc biorą, każdy według swojej kondycyi, kto mniej a kto też więcej. Star. Dw. 34. Wybory nowe piszą wszędy, kogo krew, a kogo sława budzi, Ze trzydzieści tysięcy zgromadzonych ludzi W Orszy stanie. Tward. Wl. 24. (KTOBIE * ku tobie ob. Ku et ty, $u bir. J. Kchan. Ps. 28.). KTOKOLWIEK, Gen. kogokolwiek. KTÓŻKOLWIEK, Gen. Ko-gożkolwiek; (Boh. kdokoli, kdożkoliwek; Slov. kdokolwek; Sorab. 1. hdożkuli, niechtożkuli ; Slav. koigodir, kojago-dir, kojegodir; Bosn. kogod, kojigod, kigod, kojagod, setogod; Carn. gdurkol, karkolsen, slędn, slehćrn; Rag. koimugod, koimudrógo, kimugod ; Croat. kojgod, kigod, koterigod, gdogod, gdogode; Dal. tkogodar; Eccl. KÜhm-6o, KaaMÖo, icoeMÓo ; cf. cokolwiek) ; niech będzie kto chce, kto bądź to bądź, wszelaki, mer nur immer, gleich »tel mer. Pytaj się kogokolwiek. Tr. Kocham cnotę, w kimkolwiek ją widzę. Tr. KT0RE1DY, adv., interrogat. di-rectae et indirectae : a) którą drogą, gdzie, w którą stronę, którą stroną, (Vind. kam, komoj; Carn. kje skus; Slav. kuda; Sorab. 1. dże wohn?), melden 2Beg? auf mel* dient SBege? ma Innatrê? rnofifn? mojjer? ma herein ? Nie wie którędy wszedł, musze mu pokazać drzwi. Teat. 29. c, 55. Nie wiem, którędy się obrócić. Ld. Dowiaduje się, którędy iść ma, żeby nie wpadł w błędy? P. Kchan. Orl. 1,416. — b) Relat. sine interr. Wyszedł temi drzwiami, którędy ja pierwej, burd; bie ^üre, burd; bic id; oorljcr Çinairêgegangen mar. Którędy inędy, attberS ma Ijiitatrô ober beretu. KTÓRĘDYKOLWIEK adv., qualibet. Cn. Th. gleid; aiel mo binauö ober Ijeretn. Bym się tylko mógł którędy-kolwiek wkraść do niej. KTÓRY, a, e, Boh. kterÿ, genż (ob. *Jenż), gęsto, genżto, an, ana, ano; Slov. kteri, ki

(ob. ‘Ki); Sorab. 1. kotryz, kotry, kotrć, kotra, kotre, kiż; Sorab. 2. kotari, koteri, kotri, kenź ; Vind. katéri, kar, kateru, gdy, du ; Carn. katir, katira , katiru, vulg. kir, -a, -u ; Croot. koteri, koj, kî, koją, kâ, koję, koję, kó ; Rag. kói, ki, kojâ, kaa, kojé, kè; Slav. koi, koją, koję; Bosn. koji, ki, koją, ka, koję, ko; Hung. ki, kitsoda; (cf. Gall. qui, que; Lat. qui, quae, quod, cf. quotus); Ross. KOTopufi, Kofi ; Eccl. Kin, icAiiKT», naa, Hase, aace ; (cf. Lat. is, ea , id; cf. Eccl. KiH*40 każdy; cf. Graec. xa&eïçy cf. Graec. êxâtsQoç, Aeol. xoroç). — 1. pronom, relativum, mel* d;er ober ber, meldje ober bie, meldjeS ober baS. Ten mię wnet namówi, Który czyni, to co mówi. Cn. Ad. 1160. Biała lebiotka, którą polejem zowią, pomocna żółtej biegunce, którą kolerą zowią. Urzed. 66. Już dzień naznaczony minął, którego odprawić mię miano. P. Kchan. Jer. 124. ber £ag, an melden.... Który się chrzcić wzbraniał, każdego ścięto. Stryjk. 291. — Nota: w tym znaczeniu miasto który mówi się też co ; miasto którego * co go ; któremu » co mu; którą * co ją, których*co ich; którym* co im; któremi*co niemi vide Go. — 2. Który? et cum enclitico któryż? interrogalionis directae et indirectae a) Co za jeden? maS für einer? meldjer? Carn. kajsen, Sorab. 2. kotariż? Któraż jest na świecie kobieta, któraby nie kochała? Nieme. Król. 3, 72. Co wiedzieć, którą dziurą wleźli. Falib. Dis. R. Nie wiedziałem na którym świecie i czy żyłem. Teat. 43. c, 156. Duchem prorockim przepowiedział około królów, który po którym i jak długo żyć miał. Sk. Żyw. 2, 409. mer auf ben anbern folgen fottte. Którym okiem lepiej widzisz. Tr. — b) Który w rzędzie? w liczbie? jak daleki od pierwszego? quotus? Cn. Th. ber mie oielfte? meldjer? Boh. kolikatÿ; Sorab. 1. kat mno-hoterć. Który dziś mamy? — Ale, ale, któraż to godzina? Teat. 30. b, 109. mie snel tff bte Ufir? meldje 3ett tfl C3? O której (godzinie) mam przyjść? Ç*. Jejmość będzie na komedyi koło szóstej. Teat. 17, 44. — 3. Który * niektóry, jaki, jeden , którykolwiek , jaki taki, einer, irgenb einer. Czy ty, czy twój brat, czy który twój krewny. Zab. 13, 273. Tręb. Idź tam który. Star. Ref. 134. Panowie Czescy prosili Kazimierza, aby albo sam królestwo ich przyjął, albo którego syna do Czech posłał. Stryjk. 621. Litwa żądała Kazimierza, aby syna którego dał im na księstwo. Biel. 422. Jeżeli z tych dwóch panów którego napotkacie, niespuszczajcież ich z oczu. Teat. 30, 85. Zawołam którego. Teat. 9. b, 111. Nad którym dostanie Który zwycięztwa, to niech przy niej stanie. P. Kchan. Orl. 1, 8. Jeżeli która, ta reguła powinna być ściśle zachowywana. Kras. Pod. 2, 241. Możeż być mniejsza która praca, jak trzymać zapęd ust skromnie. Hul. Ow. 106. Nie rozumiejcie, żeby mię za moje które złości gubiono, ale abym się P. Bogu dostał. Śk. Zyw. 74. Kacerze uwłaczają Chrystusowi którćj natury z tych dwóch, żeby nie był abo prawy człowiek, abo prawy bóg. ib. 253. Nie jeden grzech który, ale wszystkie odkryte zostaną. W. Post. W. 17. Coż się Wc Pani dzieje? sądziłem że gore, Albo że które w domu zemdlało, lub chore. Nieme. P. P. 68. Nie jest odmienny bóg, jako który człowiek. Sk. Żyw. 2, 34. jako drugi człowiek ; cf.

k’, h’, obsol. he , ke ; Croat.

ka, k’, put ;

o Ca

KTÓRYKOLWIEK - KU.

K U.

537

drugi, cf. jeden. — §. Niejaki, n. p. Pani nasza już się ubrała od którego czasu. Teat. 15. c, 14. od niejakiego czasu, feit einiger Seit- — 4) Niejeden, więcj niż jeden, kilka, mandjer. Będziemy mieli dosyć czasu którą butelkę starego wina wysuszyć. Teat. 21, 95. Dla niepokoju zaskrobiesz się który raz w łeb. Sienn. 426. KTÓRYKOLWIEK , którakolwiek, którekolwiek, G. któregokolwiek, którejkolwiek * bądź który chce; wszelaki, waS nut immer für einer, mer nur immer. (Boh. kterykoli; Sorab. 1. kotreżkuli, niekotryżkuli ; Carn. katrigdu, katirkol; Croat. koterigodör). Sroka zawsze pstra zostaje, w którekolwiek leci kraje. Cn. Ad. 393. (coelum non animum mutant etc.). Któremkolwiek słyszał na cię skarżące się, te którymemkolwiek obyczajem mógł uśmierzał. Mącz. (quicunque). Którzykolwiek w wymowie jesteśmy albo jakokolwiek wymowni jesteśmy, ib. Od któregokolwiek człowieka, gdy potrzeba, dobrodziejstwo ma być żądane, it. Którykolwiek w rzędzie, w liczbie, quotuscunque, gleidjsriel ber mie tnelfte. Cn. Th. KTÓRYŚ, Gen. któregoś « niektóryś, aliquis e certo genere vel numéro ; ktoś latius patet. Cn. Th., einer, ein, ein gemiffer (non einer beftimmten ©flttung); Slov. kterisi. Oczywista, że któryś niewczesny mędrek potrafił swoje reflexye w dzieło Bogufałowe wtrącić. Nar. Hst. 2, 273. KTÓRYŻ, Któraż, Któreż? ob. Który. KTOŚ , KTOSIŚ, Gen. kogoś, Dat. komuś ; sed etiam Gen. ktosia , Dat. ktosiu * niekto, pewny, eilt Um genannter, ein Qutbant, ein ©emijfer; (Boh. kdos, kdosÿ; Slov. nékdo ; Vind. kedu, htu; Croat. nekoj, nekoja, ne-koje; Bag. kigodi, kógodi, tkógodi, koigodi, kojàgodi, kojegodi ; Bosn. kogod, tkogod , kojigod , gnjeki, gneko ; Slav. koigod, kojagod, kojegod). Ktoś latius patet quam któryś, et infinite aliquem ex toto hominum genere et am-plius significat. Cn. Th. Przyszła Zosia do ktosia, wnet ktoś skonał przy kochance. Żabi. Zbb. 4. Koniecznie o tym ktosiu muszę się dowiedzieć. Pot. Jow. 2, 32. Nie chciał być na koronacyi Zofii Witołd, gniewał się na kogoś, snadź na królową. Biel. 283. Już zerwał młodzieniec rozkoszne kwiateczki Komuś na wieniec. Zab. 15, 152. Kniaź. Rozumie, że on też ktoś* coś. Cn. Th. er flält ftefy and? für waS. Ktości gra, a mój Piotr się uczy, alii ludunt, Ule legit. Cn. Th. anbere fptelen, er lernt. KTÓŻ, Genit. Kogoż * enclitico roboratum « Kto? mer? mer benu? uitb mer? ob. Kto.

Pochodź, niekto, który.

K U.

KU praep. reg. Dat. — (quae aliquando vocalem u abjicit, sola consonante k idem significante : n. p. ktobie, ksobie, kwieczoru ; vel k mutato in g, ut gmyśli * kmyśli ; gwoli * k gwoli; grzeczy* k rzeczy; cf. kwiernoręcznik). §. 1) Exprimit directionem, quoad locum, tempus et intentionem vel effeclum; Boh. k, ke ku; Slov. k, ku; Sorab. 1. et 2. k’, ku ; Vind. et k - ; ( Croat. kod * przy) ; Dal. kâ ;

Slav. k’, csinje, prama; Ross, hl, ; ju, gegen, nadj. Klasztor pod zamkiem ku południu skłoniony założył.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom U.

Krom. 593. ad meridiem vergens. Na powietrze ku niebu zawodnik z nim idzie. P. Kchan. Orl. 1, 295, Rimmel*

an. Ku komu wychodzę* wychodzę przeciwko komu. Cn. Th., einem entgegen gefien. impropr. Ku wysokim stolicom i dostojeństwu przyszli. Gor. Dw. 4. Tatarowie Kijów splondrowali, spalili, iż od tego czasu ku pierwszej ozdobie przyjść nie może. Stryjk. 515. §. Not.: Dativ. Singul. primae déclin. - o w i corripiunt in - u, mianowicie z przyimkiem ku, n. p. ku końcu, zamiast: ku końcowi. Kpcz. Gr. 2, p. 125., ku Krakowu, ku Lwowu.— §. 2) Temporis. Ku wieczoru się ma, advesperascit. Cn. Th., eŚ gellt fcfyon gegen Slbenb. Zostań z nami, boć się już ma ku wieczorowi. Sekl. Luc. 24. Ku dniowi. Cn. Th., ge* gen ïageêanbrud). aliud quid significat: do dnia ob. Dzień — §. 3 ) Intentiónis et effeclus Ku * do, dla, ju, an. Przemowa ku czytelnikowi Polskiemu. Orzech. Qu. praef. Ku W. M. ja mówię. Gorn. Duj. 4. Człowiek ku pracy stworzon, a ptak ku lataniu. Kolak. B. 4. Nowe burdy wzniecał Brandeburski, chcąc Żmudź od Litwy kuPrussom oderwać. Stryjk. 736. Bądź wszystkim Panie ku powstaniu, i podaj rękę upadającym. Sk. Kaz. 37. Bóg dopomaga nam ku zbawieniu przez te rzeczy, które się nam ku zawadzie być zdadzą. Rej. Post. H. 5. Nie bądźże ty mnie ku strachu , ty nadzieja moja w dzień udręczenia. Leop. Jer. 17, 17. (nie bądźże mi na postrach. Bibl. Gd.). Miłość wrodzona ku sobie. Sk. Kaz. 465. Chciałem jej się oświadczyć z affektem , z którym ku niéj jestem. Teat. 9. b, 66. Wielką miał miłość ku zbawienia ludzkiego pozyskaniu. Sk. Żyw. 1, 310. Nie tęsknił sobie z żadną pracą, którą ku dobremu Rzpltćj być rozumiał. Gorn. Dz. 33. Wojewoda miał lud niemały z Rusi, i tych wszystkich, którzy z Kazimierzem bywali ku potrzebie. Biel. 109. Rzeczy to są wielkie, a mym zdaniem ku słuchaniu nowe. Orzech. Qu. 170. Tak wiele ich pobili, iż trudna rzecz ku wypisaniu. Stryjk. 270. Powiedzże twojej pani, żeby nie była tak dziką ku mnie. Teat. 21, 107. (dla mnie). — *§. Ku causale * dla, wegen, k czemu? * dlaczego⁹ * czemu? Resp. k temu * dlatego , woju ? warum ? baju ! barum ! Ale k czemu to mówię? atoli ktemu , abyśmy.... Baz. Modrz. 25. Ale k czemu to ? ib. 439. Ale rzeczesz : k czemu te dy-gressye? ktemu, aby.... Orzech. Tar. 36. — Omisso k, quaerimus hodie causam interrogatione czemu? Na waszych biesiadach smaczno jeść nie mogę. Czemu ? temu, że tam zdrowie na łyczku. Star. Ref. 7l ; cf. co. — §.

4) Ku comparationis , porównania * względem , iierglicfien mit etwaê, gegeu, gegen baS anbere gehalten. Co są wszystkie skarby świata tego k temu, co ewanielia obiecuje? W. Post. W. 203. — §. 5) Ku relationis, stosunku * wedle, do, stosownie do, nad), gemäß, in 2Infefiung, in Setreff. Z początku zdaje się, iż coś krzeczy mówią. W. Post. Mn. 559, (ob. Grzeczy, cf. grzeczny 1). Niech duch święty sam oczyści i ozdobi serca nasze, k woli bozkiój. W. Post. W. 222. (cf. gwoli, kwoli). Przyzwól nam, a bądź nam ku myśli. 1 Leop. Dan. 13, 20. (podług myśli, cf. pomyślny). Sejm ten nie k myśli był ludziom. Gorn. Dz. 103. (ob. Gmyśli). Dom ten tak zasłużony ku naukom. Pam.

68

rote ein dtp Teat. 54, '

83, 2, 118. Ojcze, zgrzeszyłem ku niebu i przed tobą. Sekl. Luc. 15. — §. 6) Ku additionis: k temu» prócz tego, nad to jeszcze, nocl) tibcrbtejL Rozumny, a k temu uczony, (ob. Ktemu). Piękna, a k temu bogata. Ld.

KUB, u, m., chlew na świnie, z Niem, berauben, 6d)tt)etn3* fobett. Chlewik czyli kub na wieprze. Świtk. Dud. 92.

KUBA, y, m., Kubuś, Kubulo, zdrbn. (Boh. Kuba, Kubjk,

anbern. Kubek w kubek mój portret. Kubek w kubek taki. Mon. 73, 36. (ta—

kuteńki). Kubek w kubek, gdyby tez choć w punkcie odmiana, ib. 70, 178. (podobniuteńki, równiuteńki). Kubek w kubek, tak i mój ze mną czynił. Teat. 24, 89. Czart. Właśnie kubek w kubek tatuś. ib. 25, 90. — §, 2) Kubeczek abo kubek, miara lekarska, poculum, Kubicek), vulgär. « Jakób, 3afüb ,    Kubo, bracie mi-    czyni kwarty Krakowskiej część dziesiątą, a ma w sobie

ły. Pieśń. Kat. 44. Owoż Kuba tu idzie, ja tego człeka    trzy łyżki. Sienn. Wyki., ein 21potl;efennaß t)ütt brep göfeltt. —

cierpieć nie mogę. Teat. 54. c, ii. O Kubulu niebożą-    §. 5) Kubek kwiatu. Tr. Kielich qu. v., ber $el(fy einer

tko ! ib. 12. c, 47. — O Jakubowskim, tłumaczu bajek    SBluttte. Kubek, cyphella, jest taczowaty, podniesionym

la Fontaina: I ty z niemi pospołu idziesz miły Kubo, Ty    brzegiem opasany dołek, który na dolnej powierzchni

rymy ojczystemi i gładko i jaśnie Sekwańskiego Ezopa    niektórych porostów widzieć się daje. Jundz. 2, 55.

ftttbel, wiadro, naczynie od wody, 2ö«jferfitbel, 5Baj[eret» nter; Carn. kibla, kibl, kibov; Vind. diesha, vedriza, lestvizh, lestvizhek (cf. dzieża); Croat. kabàl, këbël, këblicza, vedro (cf. wiadro), banya ( cf. bania), hèrg; (Hung. köböl» korzec); (Boss. kobutb , kobiuhicb, koójtb, KOÔe.J'B czerpaczka ; cf. kobiel; cf. Lat. cubella; cf. kufa). Machina ta w kubłach przenosi ziemię na baszty. N. Pam. 7, 38. Skórzany kubeł do gaszenia ognia. Cn. Th.; ettt fteueretmer. Kubeł skórzany do wina , wody w drogę. ib.% dtt @d)l(Utcfy. (cf. *suma). Kubełki w kołach rurmusowych, modioli, haustra. Cn. Th., bte ©d)opfetmer ober ftaften ant ©cfyopfrabc. U nas mierzą rudę kubłami, zwanemi kible, których półjedynasta na jeden wóz rudy. Os. Rud. 63, Serßfübel.

KUBICZNY, a, e, od kubusa, t. j. sześcianu rachunkowego, Ross. KjóittecKui, (Sttbtc*. Wyciąganie pierwiastku ku-wika wschodnich Indyj. Dykc. Med. 3, 445, Vind. kobeba. bieżnego. Geom. 2, 60. ßubtctoitrjel.

m., demin., $.1) na- ’KUBIESZ, a, w., ‘Kubieszowie i pokundziowie, po naszemu włodarze. Vol. Leg. 3, 350. 'Kubieszowie. ib. 3, 359 et 436. Na inszych miejscach : ‘Rubieszowie i pokun-

wdzięczne nucisz baśnie, Acz ty w obojgu dobry, rza- KUBEŁ, bła, m, KUBEŁEK, łka, m., demin., z Niem. ber dkim darem Feba, Bo i śpiewasz, i strzelasz dobrze, kiedy trzeba. Nar. Dz. 3, 58. (Prov. Slov. Nèkdi i Kubo dobre mluwi ; i ślepa kokosz czasem ziarno znajdzie).

*KUBAK, a, w., n. p. Szkło na naczynie do kubaków niezdatne. Torz. Szk. 55.

KUBANOWIE » Tatarzy Kubańscy nad rzeką Kubań, która łączy jezioro Meotskie z morzem czarnym. Dyke. Geoqr. 2, 52, bte ßubantfcfyeit Statarn. KUBANA, y, 1, KUBANEK, nka, m., obrywka, urywczy zarobek, ettt ©cfytMltjelpfemttg. Ty masz jednę uczynić rzecz dla Jegomości, Upewniam, że ci dobrą da za to kubanę. Zabi. Zbb. 11. Miał patron od kmiotka to z kilka krajanek sera, albo też inny kubanek. Zab. 15, 56. Dyabelne kubanki płacićby-śmy musieli. Teat. 43. c, 48. Subdelegat garnie od stron pieniackich nielada kubany. Teat. 51, 33.

KUBEBA, y, ź., bte ßttbebe, owoc suszony pewnego krze-

KUBEK, bka, m., KUBECZEK, czka,

czynie do picia, mały kusz, etrt 23ccf)er; (Boh. koflik, kofljćek, (cf. kufel), ćiśe, ciska, (cf. czasza); Slov. koflik; Sorab. 2. Mchar, (cf. puhar); Sorab. 1. konażk dziowie, abo po naszemu włodarze,    ib.    3,    49.

(cf. konew'), napowacżk, napowatżk, napowatżżik, trun-    KUBILIŚGIOW ziele,    lapathum lali folium » ogrodny szczaw

kacżk ; Slav. pehar, kupa; Vind. kupa, kupiza, pitni po- koński. Syr. 1090,    SDîôndjrljaljarber.

har, pokal, bokal, pehar, pahar; Carn. kupèza, kosarz ; KUBLICZ, a, m., miasto w wojew. Bracławskim. Dykc. Geogr. (cf. Carn. kupcze, kupiza; Vind. kuffa» bańka balwierska) ;    2, 52, ettte ©tabt tu 8tttl)aiteit.

Croat. kupa; Dal. kuppicza; (Hung. kupa » czasza) ; Rag. KUBRAK, a, w., KUBRACZYNA, y, z. zdrbn. z pożal.; n. kuppa, kuppiza ; (Slav. kupica » śklanka , n. p. kupica    p. Krymki, Węgierki,    kubraki, strój    kobiecy.    Haur. Sk.

vina « kieliszek); Bosn. kuppa, kuppięa, sgmul, sgmulioch,    519.    Przyszedłszy    do    Warszawy    w    kubraku    bez    chło-

cjascja; (Ross. KyóOKŁ puhar; Kyńt alembik ; KyBimnrb,    pca, jeździ teraz karetą. Kras. Doś. 55. Patron w kubra-

KyBiuHHameL bania, dzban; KyóbiuiKa, KyóbimeiiKa id.) ;    ku ponsowym. ib. 76. Niedawno kubraczynę ledwie miał

Ross. CTanami, CTaKaitŁamcB ; Eccl. Kyós (KyBiiimib ła-    na grzbiecie, Dzisiaj uwielmożniony już jedzie w karecie,

giew') Kp^YćirE, (cf. korczak) ; cf. Ital. cofifa ; Gall. cho-    Zabi. Zbb. 21. ordynaryjny prosty kontusz, ettt OfbtJtarer

pine, coupe; Graec. xvßßa ; Lat. cuppa , scyphus; Germ.    ^oltufdjer Oberrocf.

m., sześcian liczebny, liczba dwa razy przez

Inf. 0d)ope, ßttfe; Ger. Sup. ©d)oppett; Ger. ^opf, Äöpf» KUBULO, KUBUŚ ob. Kuba, Jakób. d?eit; Svec. kopp). Zawsze trucizna śmiertelna, choćbyś    KUBUS,    a

ją wypjł i z kubka złotego. Zab. 7,221. Koss. Dano mu    siebie    pomnożona,    bte    (Sitbicjal)!.    O    podniesieniu    liczby

w kubeczku wina, przeżegnał, pił i podał towarzystwu. do jej kubusa. Geom. 2, 60.

Birk. Dom. 81. Małe kubki winem nalane. Budn. Cyc. 1. KUĆ ob. Kować. — 2. KUĆ ob. Kukać.

23. Każe król jej wprzód pić, nim za kubek bierze.    KUCBAJ ob. Kuczbaj.

Jabl. Tel. 105. Ktoby napoił was ‘kupkiem, abo kie- KUCH, a, m., makuch, makowiny. Dudz. 42. odchodziny lichem, aho krużykiem wody.... Sekl. Marc. 9.— Prov. przy wybiciu oleju. Wlod., ettt $Ülfettftld)eit, Setitfttdjett, Kubek w kubek * rumel w rumel, kula w kulę, jeden    £>elfltd)eit, ü)îo(lttfud)ett. Fertum, kuch niejaki. Mącz. Żołądek

równiuteńki drugiemu, Boss. j<m bł TO«tb, fo d^ttlid),    Hakowy obejmuje w sobie suche i spieczone kuchy.

Boh. kuchynka ;

Wolszt. 30. KUCHA, y, 2’., w hucie śklanej, placek gliniany, którym zastawia sie dziura piecowa przy robocie, aby ogień nie palii robiącego. Torz. Szk. 35 et 265, ein fieimfucfyen, b«3 £>fenlo$ in ber @$meljlńitte jujuffopfeit. KUCHARKA, i, 2., KUCHARECZKA, i, 2., dem., Boh. kucharka, waricka ; Slov. kuchórka ; Sorab. 2. kucharka; Sorab. 1. kucharka, khucharka, warczowa, wohniźcźa hladarka, wohniżcźnicza ; Carn. kuharza, Vind. kuharza, kuhariza, kuherza, kuheriza; Croat. kuharicza, szokachi-cza; Hung. szakâtsné; Rag. kuhariza; Ross. nyxapna, H0BapnxH, cipanyxa; Eccl. iioiïx(>kiiiii|x ; Ital. cuciniera ; bte Ködjtmt. Uchowaj boze tarn co poprostu nazwać! gdzieby kucharka miała uwarzyć, tam kuchmistrz. Opal. Sat. 150. Kucharka naczynia myje. Petr. Ek. 48. Woli on sobie szukać kuchareczki jakiej, któraby go jak indyka karmiła zawsze. Teat. 52. d, 75. KUCHARSKI, a, ie, Boh. kucharsky ; Croat. kuhinszki; Ross. nOBapcKifi ; od kucharza, $0$*, junt Kodje gehörig. Kucharski nóż. Ld. KUCHARSTWO, a, n., (Boh. kucharstwj ; Rag. kuhar-stvo ; Croat. kuharia, szokaclńa) ; sztuka kucharska, bie Kodjfltnfl, bie Kodjcrep. KUCHARZ, a, w., Boh. et Slov. kuchar; (Boh kuchati, kuchawati exenterare); Sorab. 1. kuchaf, kuchiar, khuchar, warcz, warieżer , (cf. warzy-ciel) ; Sorab. 2. koch; Vind. koh , kuhar, kuhavez ; Carn. kuhar ; Croat. kuhàr, kuhàch , peregr. szokàch, *quan-quam fortassis non małe szokach ab Ilłyrica voce szók, succum significante , deduci possih ; Hung. szakóts; Dal. kuhaes, kuhar; Bosn. kuhaę ; Rag. kuhac, kuchacich; (kuhati * gotować); Ross. et Eccl. noBapii, BapumcE, cirb-^OTBOpCIlt, KOTOpblH TOTOBHTt KVUiaHLC ; liai. CUOCO ;

Lat. coquus; Ger. ber Kod). Pan tak jeść musi, jak kucharz gotuje. Bratk. U 2 b. Kucharz dobry, co pański smak zna. Cn. Ad. 405. Głód najlepszy kucharz. Teat. 8, 43. Kucharzów wielu, psuje potrawy. Slov. mnoho kucharow polewku presoli, (cf. wielu rząd, nierząd). Coraz się w nowe zwyczaje odmienia, by kucharz w potrawy. Pim. Kam. 70. Żołądek, kucharz wszelkich pokarmów. Haur. Sk. 449. (trawi, przetrawia). Bywszy z ojca kucharzem, zachciał też być malarzem. Rys. Ad. 4. Urodziłeś się kucharzem, nie chciej być malarzem. Cn. Ad. 948. (t. j. przestań na swém). Kucharz głodem nie umrze ; kucharz każdy kosztuje. Cn. Ad. 405. Kucharza, który głodem umrze, nie chowają na cmentarzu. Rys. Ad. 30. — Kucharz ‘pospolity. Sk. Dz. 114. t. j. traktyer, garkuchnik, ein @peifett)trtjji; kucharz miejski, kuchenny miejski. Cn. Th. Na szkucie kucharz, jest flis, który flisom w kotle jeść gotuje. Magier. Mskr. KUCHARZO-WY, a, e, do kucharza należący, KocfyS *. KUCHARZO-WA , y, 2’., subst., scil. żona, be$ Kodrô $ratt. KUCHA-RZÓWNA, y, z., córka kucharza, beê Kod)$ ïodjter. KUCHARZYĆ, ył, y, inlrans. niedok., Boh. kucharjti; Flag. kuhaciti ; Ross. noBapHmiaTb ; kucharzem być. Wlod., ben flodj machen, einen Kod) nbgeben. KUCHARZYSKO, a, §. a) płodzidym, kopcidym, parzykasza, eilt ©ttbeh ïüdj. — §• b) Kuchcik, kuchta. Cn. Th., Kod)3junge, Kfi* djenjunge. KUCHCIK, a, m., KUCHTA, y, w., Boh. et Slov. kuchtjk, kuchtić; Croat. kuhta, szokachich, szko-

kśchicz, kukachich, kuhinszki dechak; Hung. kukta ; Sorab. 1. kucharski hóltz, holtża ; Vind. kuhta, kuhinski vmasanek, vmasounik, shudlarski fant, raunkuhar; Rag. sudopràghja; Ross. noBapeHOKt, onajKHHKt; czeladnik, abo chłopiec kucharski, ber Küchenjunge; (Boh. kuchtjti kuchcić act., źle warzyć, jak kuchta, nie jak kucharz kucharzyć). Kuchcikowie z rożnami nań wypadli. Klok. Turk. 29. Zaraz kuchcikom z obozu precz rozkazał ; warzonych potraw przedawać zabronił. Warg. Wal. 50. KUCHENKA, i, ź., dem. nom. kuchnia Vind. kuhinjiza; Ross. nOBapcHKa; eine fletrte Küthe. Każda Sułtanka ma swoję kuchenkę , kędy dla siebie każe kucharkom swoim jeść gotować. Star. Dw. 52. KUCHENNY, a, e, od kuchni, Kütten*; Boh. kuchynsky; Sorab.

1. khuchinski; Vind. kuhinski, kohinski, kuhoun ; Carn. kuhenske; Croat. kuhinszki, kuhinyszki ; Slav. kuhinski; Hung. konyhâs ; Ross. KyxemiMH, KyxOHHbift, noBapeH-iihiii. Rośliny kuchenne, ogrodowiny, z których używania stołowego pożytkujemy. Kluk. Rośl. 1, 182. Owocne i kuchenne ogrody. Pam. 83, 566. Przyjaciele kuchenni , albo garncowi, wszystkiego się dla brzuchów swych podejmą. Kosz. Lor. 47. KUCHENNY, ego, m., subst. -kucharz, ber Kod). Kuchenny miejski, kucharz miejski, publiczną kuchnią trzymający, przekupień strawy warzonej. Cn. Th. garkuchnik, ber 0petfetotrtl), ©arfod). KUCHENNA, y, i., subst. Boh. kuchynska, służąca od kuchni, kucharka, bte Küd)cnmagb. KUCHMISTRZ, a, w., ber Kücfyenmetfter, przełożony nad kuchnią, Boh. kuehmjstr; Vind. kuhinski predstoinik, kuharski moister; Croat. kuh-mester, kuhomester; Hung. konyhamester ; Rag. nadku-hacnik; Ross. KyxMencTep’L. Głód stanie za kuchmistrza, t. j. potrawy mniej wytwornie warzone, głodnemu żołądkowi przypadają do gustu. Pilch. Sen. list. 1, 128, 16. 4, 141.— §. Urzędnik: Kuchmistrz Koronny, Kuchmistrz Litewski, cm Beamter, ber Kronffid)enmeifter, ber fiftty. Küdjenmetfter. KUCHMISTRZOSTWO, a, n„ §. 1 ) ku-charstw'0 , bte Kodjfuitft. Gospodarz powinien się znać i na kuchmistrzostwie. Kras. Pod. 2, 70. — §.2) Urząd kuchmistrza, ber KÜchenmerflerfllttt. — §. 3) coli. Urzędnik Kuchmistrz z żoną, ber Küd;cnmetfter tmb beffett ©e* tttaljltmt. Państwo Kuchmistrzostwo przyjechali. KUCHiMI-STRZOWSKI, KUCHMISTRSKI, a, ie, od kuchmistrza, KÜd)cnmctfter *. Kuchmistrzowski urząd. [jd. Kuchmistr-ski chléb * ciasta. Tr. ©ebaeffel, 33acfwerf. KUCHMISTRZOWA, y, 2’., KUCHMISTRZYNI, i, z., żona kuchmistrza, bte Kudjenmetftertnn. KUCIIMISTRZÓWNA, y, 2., córka kuchmistrza, beö Küd)enmeifter§ Tod)ter. KUCHNIA, i, 2’., (Boh. et Slov. kuchynè; Sorab. 2. kuchna; Sorab. 1. khu-hina, warencza; Vind. kuhina, kuhinja; Carn. kuhćna; Croat. kuhinya, szokachmcza ; Dal. kuhinya; Hung. ko-nyha; Slav. kuhinja; Rag. kuhigna ; ßosu. kuhigna, kosc-gna kuchja, koliba ; Ross. nyxHH , noBapemtaH , BapHima, CTpanyiaa, coKaabumja; Angl, kitchin; Sven, kök ; Dan. kiokken ; Gall. cuisine; Ital. cucina; Lat. med. cocina, cochia, chochia; Elym. coquere) ; bie Kücfye. Miejskie kuchnie dzierżeć. Szczerb. Sax. 582. (garkuchnią utrzymywać). Zbiegli się, jak psy do kuchni. Pot. Zac. 58. Nie

patrzy u sąsiada, co na kuchni warzą. Bach. Epikt. 30. Pies z kuchni ucieka, gdy co porwie. Pot. Arg. 721. Dom Zborowskich zwano kuchnią chudych pachołków. Falib. G. 41. (ef. chlebodawca). Slov. Prov. Co kdo ma w’ komorę, to widâwâ do kuchinë; co kto ma w śpiżar-ni, to wydaje do kuchni ; os ex abundantia cordis loqui-tur. Dosyć, ze wolna kuchnia, nie ciśń się do stołu. Pot. Arg. 341. Przyjaciele kuchni, jak pustki postrzegli, W złym razie dobrodzieja swojego odbiegli. Kras. Sat. 36. Z kuchnią trzyma; gdzie przyjdzie, na co trafi, to je. Cn. Ad. 1131. (pasibrzuch). Kuchnia Łacińska, vulgo apteka. Mon. 76, 203. — transi. Kuchnia* na szachownicy, pole, do którego się król chroni, ba3 ftelb (Utf bcm écfyacfybrete, nrofytu ftd) ber fôônig retirirt. W szachach król, kiedy głodzien, do kuchni rad skoczy, Dokąd z pierwszego miejsca nie wyskoczy. J. Kchan. Dz. 86. Za-tym król czarny przez jeden huf cały Do kuchni skoczył za ostatnie wały. ib. 89.

chrostu, eine $ütte non 8auï>, eine SanBe, eine tte. Zaledwie z swojej straż ustąpi kucze, Już ją lada kto odziera i tłucze. Zimor. Siei. 162. Starych Litwinów dom był kuczka prostym darniem nakryta. Stryjk. 214. Wy-sep ten budowania żadnego ^nie ma ; kuczki tylko z chrostu kupcy sobie plotą. Sk. Żyw. 2, 389. Kuczka pustelnicza. Birk. Sk. E. 2. Bardziej chwalił kuczę z bezpieczeństwa swego wesołą, niżeli świetny dla kłopotów a frasunku dwór. Warg. Wal. 230. Pastuch parę wilczków w lesie znalazł, i zaniósł je do kuczki swojej. Birk. Exorb. 12. Tam dziś lasy rostą, a z kaplicy miłej stanie sie kucza. Bardz. Trag. 442. Skrzynia Pańska i Juda mieszkają w kuczkach, a król mój i słudzy jego po polu leżą. Budn. 2 Sam. 11, 11. (w namieciech. Bibl. Gd., in Selten). Kuczki sobie przy kościele z chrostu, jako za pogaństwa stawiali. Sk. Dz. 612. — Żydom kazano święcić święto kuczek, CauBer^iUtenfeft, Ćaub^ntten* feft, mieszkając w kuczkach siedm dni. Leop. Levit. 23, 42. Bibl. Gd. Scenopegia, święto żydowskie, lizawka, święto kuczek też zowią. Mącz.) Boh. koc; Sorab. 2. lö-bina, lobe; Vind. prasnik listneh hut; Garn. selenya; Eccl. et Boss. nymenomenie, KOMÓonocTanOBjieHie, ct-HonomeHie, CKmiomiria. — §. Płać, albo cię zamkniem do kuczy. Teat. 54. b, 29. do klćtki, do kłody, kozy, ilt3 ©efćinpijk Może mi teraz zapłacą, albo ich wsadzę do kuczy. ib. 54. b, 26. — Kucza * KUCZEK, czka, w., kupka, gromadka, Ross. Kym<a, ein $ćiuflem, ein Reiner Raufen. Kupki żyta abo owsa już grabione, ale jeszcze nie związane, kuczkami niektórzy zowią, merges. Mącz. Gryka zebrana i w kuczki, jak nazywają, postawiona, długiego potrzebuje czasu nim wyschnie. Kluk. Rosi. 3, 138. Stawiają się konopie w kuczki, tak aby je wiatr śrzodkiem przewiewał. Przędz. 38. Smaczniej się pije przy kuczku w gromadzie; o czym wiersz: Dobrze przy nabożeństwie w kupie, i przy zwadzie, I w karczmie smaczniej w kuczku pije się w gromadzie. Dwór. F. 4.

KUCZIUK, a, w., miano psa, 9?ame etne£ §Ultbe3. Pan swej trzody, tuż przy nim wierni słudzy stoją, Bryś i Kucziuk, co się ich zjadli wilcy boją. Zab. 10, 65. Koss. — Bosn. kucicch , kucjak; Vind. kusej = piesek ; Turc, kucziuk * mały. Paszh. Turk. 133.

KUCHRO ob. Chuchro. KUCHTA ob. Kuchcik. KUCIE ob.

Kować, Kowanie.

KUCIK, KÓCIK, a, m., demin. nom. kut* kawałek Spiczasto okrągły, dite    ctlt    flefpaltneS ©tuet Boras przy

wożą nam w kocikach podługowatych. Sienn. 593. Główek makowych natłuc, a z mąką jęczmienną przyprawiać w kociki. Urzęd. 234. Oman w cukrze smażą, a krają go w talarki, abo kociki pomierne , ani zbyt grube, ani zbyt cienkie. Syr. 60. Włóż do bani kilka ku-cików soli oczkowatćj. Haur. Sk. 164. — §. Unguem ostendere alicui, ni zacz kogo nie mieć, albo jak my mó-wiemy, palec mu przez szpary ukazać, naści kocik. Mącz. cf. figa. KUCYK, a, m., n. p. Ja sobie aż pod sam Tarent kucykiem mułem macham w drogę. Zab. 9, 88.

Izyck. cf. kusy ; cf. Vind. kusei * piesek, cf. kcziuk.

KUC MERK A , KÜCMORKA ob. Kuczmerka.

KUCZABA, KURCABA , KURCZABA, y, z., KURCAB, u, m„ lon u koła z nakrywką od błota, bie    art ber

9îable(mc. Bndik.

KUCZBAJA, i, z., KUCZBAJ, aja, m., kosmata wełniana materya, fojjtgc ober jottige 33ope, grtefL Czerwone ma-terye, rewersy, kuczbaje. Haur. Sk. 520.

KUCZA, y, z., KUCZKA, i, z., dem., (Boh. koc, koce, ob-

sol. kotce chata; Sorab. 1. kheża, kheżka, keiża chata, KUCZMA, y, i., gatunek czapki, z Tatar, eine 3lrt SDîü^en. dom; Garn. kozha, kajsha, hisha * chata, chałupa; kai-    Po śmierci nie znać, na której głowie bywał szyszak,

ha carcer; Vind. kozha, kozhishtvu, kozhiza, hutiza,    na której misiurka, kuczma, czapka lub magierka. Comp.

hishiza * chałupa; kiha carcer\ Croal. kuchja, hisa, kuchicza*    Med. 706. Siedział podle niego Hippolit ów, którego

dom; Dal. kuchya ; Hung. hśz, hâzatska; Bosn. dom , ku-    modra zdobiła kuczma. Zab. 9, 235. Ejssym. W alłaso-

chja, kucchiça; Slav. dom, kucha; Rag. dom, kucchja,    wćj szubie, w kuczmie sobolowej. Orzech. Tar. 115.

(kucchiza, kucehiarizza * chałupa ; kuchnik pater familias) ;    Francuzi dziwują się naszym kowanym botom , kuczmom.

Eccl. käi|i.i, Kyujwna, komiki, najiaTKa, m.vri.pT., inMT.Th,    Stryjk. Hen. A. 3. KUCZMANSKI szlak ob. Szlak.

CKMituiifA, c&Hh (cf. sień), (KymHHiCL chałupnik, chatnik); KUCZMERKA, KUCMEBKA, KUCM0RKA, i, i., ziele, si-Ross. cKHiiia; cf. Sax. Inf. Mje, ŚR)j?C ; OBb. $Äufd)e;    ser album, Bosn. kuęmorka ; Rag. kuzmorka ; Croat. ku-

Ger. 5îotlj ; Anglosax. cute ; Fini, cota; Pers. cotth * twier-    czmorka ; Vind. kusmorka , ©eperletlt, 3li{fern)Urjel, jest

dza; Malabar, kudi * pomieszkanie ; Hebr. nviDD kesuth te-    jedna jarzyna z tych, których do jedzenia używamy, list

gumentum, NDD kasa texit ; cf. Lat. casa ; Ital. casuccia;    ogrodnemu pasternikowi podobny. Syr. 1059. Cresc. 238.

cf. chata, chyża; cf. Germ. $tef;e; cf. Pol. koc; Ross. ky-    Urzed. 117. Zaw. Gosp. Kuczmerka polna, dzika, siser

Ma, Kyqna kupa ziemi, ludzi, gromada, KynaMH groma-    erraticum, nrtlbeâ ©eiçerlettt. Syr. 1061. Kuczmerka wilcza,

darni. cf. Durich. 1, 352); — szałasz, chata, buda z    skalna, Aconitum, ziele bardzo jadowite. Otw. Ow. 273

et 276, SBolfêfraut, ©iftJraut; tojad mordownik, czarno- DŁATOŚĆ, ści, ź., kosmatość koło głowy, 3ottigfett; Boh. byl, bernadyn. Jundz. 286.    chlupatost. KUDŁATY, a, e, — o adv., włosów zczo-

1.    KUCZYĆ, Kuczeć, af, y, intrans. niedok., kucznąć jednotl.,    chranych wiszących, jottig; Boh. kudłaty, chlupatÿ, kostr-

przyczepnąć, uczepnąć, skuliwszy się siedzieć, bynajmniej    batÿ; Croat. karlav, karlaszt; Ross. MOUKOBaraił. Gdy

się nie ruszając, (cf. Gall. coucher), Ilutfeit, (lucfenb ft^en.    kudZatych rwą za wZosy dyabli, Zysych widZami bodą. Bal.

(Croat.    kuchim; Dal. kuczam pulso;    Croat. kuczàm, schu-    Sen. 80. Tak powiadają    kudłatego za łeb, jako i łysego*

czam;    Dal. stuczam singulto). Sowy    w nocy tylko widzą, a    Lib. Sen. 14. Wół stary    kudZaty. Ezop. 45. BiegaZa bo-

we dnie kuczą gdzie w kącie. Haur. Sk. 277. PoZoźy się    sa, i włosy kudZate rozpuściwszy. Hor. Sat. 110. Ku-

wilk na ziemi, jakoby to kuczaZ, a na brzuchu się ku    dZato. Zebr. Ow. 191. KudZata łodyga, c. hirsut., włos

bydZu z wolna czoZga. Haur. Sk. 312. Widzi kucząc przy    ma twardy, długi i gęsty. Jundz. 2, 14. Gunie bywają

ziemi.    Zebr. Ow. 67. humi positus.    Przed drzwiami ku-    na obie stronie kudłate    czyli kosmate. Macz. — Transi.

cznęła    na ołtarzu. Zebr. Ow. 226.    subsedit. Wzgardzona    Nagie i gołe jest ciałko    Kupidyna, ale myśl kudłata. Si-

mon. Siei. 22. (pełna krętowin, kręta). KUDL1C, ił, i, skudłać cz. niedok., skudlić dok., kudłato czynić, kędzierzawić, jottig machen, Traufen, bie §aare jaufen; Ross. kjo-mm>, cmouhtł, Bostepoinmb. Od tego, co się kudła z francuzka, niech płacą złotych dziewięć. Lek. C. 4. Czegóż oni ci skudłali tak te włosy? Teat. 51. b, 70. Oczy upłakała, i włosy szkaradnie skudliła. Pot. Arg. 2. “KU-DŁOGADY, a, e, wężami kudłaty, fcblangenljaarig. Kudło-gadéj Megiery warkocze. Przyb. Milt. 323. Jędza kudło-gada. Zab. 11, 41. Zabł. Precz obrzydłe zazdrości od naszej gromady, Precz ztąd poczcie kudłogady Ślepych podsłuchów, szeptów, półgębnych uśmiechów. Nar. Dz. 1, 122., Dudz. 19.

Pochodź, pokudlać, rozkudłać.

w lesie kuczy, latet silvis. ib. 66. We dnie, w nocy, przy ziemi pod niebem kuczała, sedit humo. ib. 86. Woli na czas krótki pod czas powodzi, jak kot, z dziećmi na dachu kuczeć, a mieć potym przez rok pożytek. Haur. Ek. 178.

2.    KUCZYĆ, yZ, y, cz. niedok., dokuczać , plagen, jufejjen.

Ah wszystkie nas czasy uczą, Wielcy małym wszędzie kuczą. Jaki Baj. 51. Dyabli mu biedę kuczyli. Ossol. Słr.

7. — §. Bardzo mu się kuczy. X. Kam. ckni mu się.

KUCZYSZCZE, a, n., osłonienie liściem, kuczka z gałęzi, eine Sebecfung tum 8aub, eine 8aub(mtte. Rzeczy te kuczy-szczem ochronić od robactwa. Torz. Szk. 25.

KUDAK, a, m., zamek w wojew. Kijowskim, od Koniecpolskiego wystawiony, na uskromienie Kozaków; tu się zaczynają Zaporohy. Dykc. Geogr. 2, 52, ein ©djlloß in bet SBoitt). HJtjOtt). Gdyby Kozak bez paszportu ważył się chodzić KUFA, y, z., Bok et Slov. kofljk, kalowec, (kofljćek kubek;: na Zaporoże, i byłby od gubernatora na Kudaku będące-    Vind. kufla; Carn. kupeza, kupiza * bańka barwierska);

KUDBUZYN, herb ; ob. Jastrzębiec.

KUDŁA, y, z.,    KUDEŁKA, ‘i,    z., demin.,    —    KUDŁY, eł,

KUDŁAC1NY,    G. ein, plur. ,    g. i. kędziory    zczochrane,

kołtuny, kłaki, Boh. chlup;    Ross. mókł,    KionoKŁ,    r*

JOttCtt, JOttigc#    §>aar. Głowa    Kupidynkowi    w    kudełki po-

kędzierzawiona. Pot. Arg. 464. Niedźwiedzie kudły. Tr. Kudły mu wiszą w oczy jak zbójcy, ib. —§. 2. personif. KUDŁA, y, m., kudłaty człowiek, rozczochraniec, kudłaty pies, eilt Sättiger, ein SDîenfdj, betn bie 3oüen Ijemnt (längen; eilt sottiger £utnb, ^nbelbnnb; (Vind. zhodroglavazh, koshmi-der; Boh. kudła * nóż podły do składania, cygan; kudła, kudlićka kurwisko). Nic ci innego nie myśli ten chytrek, nic ci innego nie stroi ten niecnotliwy kudła, jedno to, aby chrześciaństwo wyniszczył. Baz. Sk. 539. Gonił Turczyn Mazura, bo się bał zawoja , Gdy mu Mazur: o już dobra moja, Nie ciebiem się ja ‘mydłku bał, ale twego pudła, Przypadłszy utnie mu łeb, pójdźże panie kudła. Gwagn. 131. znajźe co wosk kudła (o tymże). Paszk. Dz. 57. NB. całe to miejsce wypisane słownie prawie z Stryjkowskiego, gdzie tak jest: Nie ciebiem się ‘miłku bał, ale tego pudla, Przytarł kniemu, i ściął go, znajże co wosk kudła. Stryjk. Turk. F 2. na inszém miejscu zaś : Zawojem tylko wielkim ogromny z nich każdy, Strącę mu go, alić nasz kudła, jak był za-wżdy. ib. Kudła z znaczną kosmacizną. Otw. Ow. 111. (o gończym psie). Kudłowie wierni. Tward. W. D. 70. (cf. kundel). Kudła piekielny, Cerberus. Bardz. Trag. 281. Widzi srogiego kudłę piekielnego, ib. 275 et 42. KU-

KUCZYĆ-KUDŁA.

KUDŁATTOŚĆ-KUFEL.

541

go pojmany, ma być na gardle karany. Vol. Leg. 3, 928.    Vind. kupa, kupiza, pitni pohar; Carn. kupa, kupèza *

kubek; Vind. kufa, kragula * dzwonki w kartach; Slav. kupa, pehar * dzban; Croat. kupa, kupało, kupicza * kufa, kubek ; Dal. kuppicza, chassicza (cf. czasza) ; Hung. kupa * czasza; Rag. kuppa, kuppiza pocillum; Bosn. kuppa, cjascja * kubek ; Ross. Ky<i>a, uairE, uaHHKS, cnycTHHKt ; Lat. med. cupa, cuva, caupus; ltal. coppo; Gall. cuve; Germ, bie fiufe, ein großes fyöljerneS ®ef«ß. Kufy, w których gorzałkę wożą, bywają dębowe. Kluk. Rośl. 2, 159. Nie człek, lecz kocieł z mięsem, kufa z winem Tu leży, poszła dusza w otchłań z dymem. Wad. Dan. 15. Lepsza kopa gotowa, niż dukatów kufa. Czach. Tr. Cl. — §. Kufa, kufel, pijanica , ein Saufairô, ^aßfittel. Przeklęta gorzałczana kufo. Teat. 18. b, 8. KUFEL, fla, m., KU-FL1K, a, w., KUFELEK, elka, m., KUFLICZEK, czka, spadł, rzecze m., demin., (cf. koflik , kofliczek , Boh. koflik , koflicek * kubek); konewka drewniana, (Boh. kbel, kbeljk, kbeljćek, strez, strjzek, wèderce, dćbernice; Carn. kibla; Rag. kà-blich, kàbao; Bosn. kabał, kabliça, vidro, kojim se voda vadi; Germ. Vilbel, $ufe, $üfïein ; Angl. kive; Lat. med. cubella). Naczynia, do których wylewamy roztopione kruszce , zowią kuflami topielnemi, cani fusorii, ©ießbucfel. Krumł. Chym. 48. Kufel, konewka od picia , ein ïrittJ* Jubel, Sfëafet*, SBterfttbel. Trzy razy napij się z kufla. Pim. Kam. 35. Jeżeli będziesz miał sługę, co w kuflu języka nie moczy; tedy na to miast będzie miał ręce magnesem natarte. Mon. 76, 770. Często z kufla miasto wina w gardziel trucizna włazi. Bal. Sen. 96. Gdzie w kufle dzwonią, tam pijanice radzi idą. Dwór. B.} roo bie ©lajet flin*

to

KUFIETA - KUGLARKA.

KUGLAKSKI - KUGLOWAĆ.

gen. — §. metovym. Kufel * pijaństwo, pijatyka, ©anferet), 3ecf)ere9. To mu przyczytano, jakoby go nie miał kufel mierzić. Gorn. Div. 326. W kuflu się kochać. Star. Ref.

47. On z chartami jechał w pole Nie patrząc kufla przy stole. Groch. W. 488. Tak wychowany, będzie rad na kufel patrzał. Glicz. Wych. L 8 h. Do kufelka i do kart skłonny. Mon. 69, 314. Pijanica wielki, kufel mu patrzy z oczu, kufel mu tkwi z gęby. Cn. Ad. 841. Pijaństwo szkodliwe, w kuflu pod czas kto utonie, ib. 844. Dla pana kufla, i boga i zdrowie i pieniądze tracą. W. Post. W. 3, 236. Kuflem się zasłaniać * przy mokrym kuflu nabroiwszy, po trzćźwu chcą ujść suchą nogą, zwalając na pijaństwo. Dwór. G. 4. cf. pijaństwem grzech wymawiać próżno. Cn. Ad. 843. (cf. konew', czop). — §. Per-sonif. Kufel s dybikufel, łupikufel, pijanica, sączypiwosz, moczymorda, moczywąs, u którego gęba jak cholewa, leje jak na kamionkę, Vind. pianz, vpianen, prepian, poun zhep (cf. czop), pianu vreme, dit ©anfanö, dtt    Ctlt

©ćtnfer. Zapalczywy kostero, kuflu nierobotny, Marnotrawco. Klon. Wor. 40. Pijanica sobie kufla, łakomy lichwiarza, hardy lekkomyślnego upatrzy. Falib. R. 2. (KUFIETA, y, z., czepiec, dite ŚBeiberfappe. Kornety, kufiety, bonety. Haur. Sk. 519 ). KUFLARZ, a, w., pijanica, ku-• fel personif. Cn. Th., Dudz. 43, dit ©öUffluS. (Hoss. ny-nopis trudniący sie koło toczenia wina, ber SBetltfufer). KUFLICZEK , KUFL1K ob. Kufel. KUFLOWY, a, e, od kufla, tdnffannen «, ©anffamten », ©auf*. Ody mię gość kuflowy zastał niespodzianie , Mały mi dzień był na jego uczęstowanie. Zab. 8, 385. Koryt. Kuflowy zaciążek » Wołoszyn, patrzy zkąd wiatr. Gemm. 142. cf. kuchni przyjaciel. KUFNY, a, e, od kufy, jur $ufc gehörig. Cn. Th.

Pochodź, dybikufel, łupikufel, półkufnik.

KUFER, fra, w., KUFEREK, rka, m. zdrobn., sepet, skrzynia, ber ftoffer, Gall. coffre; Vind. skrinja f kosho, ali visinjam obdana; Croat. valish; Rag. kopcègh; Ross. CKpmrE, óayjTL, ôayieivE , ńay^HKTi, cytuynt, cyiaynera. Jest to nierozum, napychać tym kufry, co zbywa nad wszelkie potrzeby. Zab. 5, 78. Niech bogaci wypróżnią swoje kufry, niech dają pożywienie ubogim. Zab. 6, 186. Minas. Do kufra otworzyć. Teat. 31. b, 115. Od kuferka starego, nie mógł zapłacić ślósarzowi, który mu go sporządził. ib. 28, 31. Pieniądze z kuferkiem w koczyk wrzuciwszy, hajże za granice, ib. 52. b, 24. W takich gatunkach umów, nie miłość, lecz szkatuła jest pośrzednikiem, a niekiedy kufer lepiej rzeczy układa, niż miłość. N. Pam. 3, 306. (cf. trzos). KUFROWY, KUFERKOWY, a, e, od kufra lub kuferka, Koffer«, ßoffereben * ; Ross. öayjHUÄ, cyH4yqntn1. Kufrowy rzemieślnik, co kufry robi Ross. cyH/ty’iHHK'B, óayjtmmcB.

KUGLA, i, z., kuglowanie, kuglarstwo, ©flufd, ©anfelep, (Obb. ©i)cf)d, ©ettdjd; Lat. med. jocale, jocalus; Svec. koc-kleri), mamidlo sztukmistrzowskie, n. p. Muszą przecież kiedy zuchwalcy porzucić takie swoje kugle. Pot. Arg. 525. (KUGLAKA, i, z., z Niem. fśtngetlacf, czerwienidło w okrągłych krecianych gałkach ; n. p. Kuglaki funt. Instr. cel. Lit). KUGLARKA, i, z., kuglarstwem się bawiąca, i>ie ©anflertnn. Warg. Wal. 68, Ćroat. kuklericza ; Ross.

Ky4ecmma, inaMainta, imyKapKa. KUGLARSKI, a, ie, od kuglarza lub kuglarstwa, gauflertfd), ©anfei», ©rtitfdfptd«; (Slov. keyklownÿ, keykljrskÿ; Sorab. 1. keklarski ; Vind. norouski, norzhen, telefna jigrazhen). Kuglarska nauka, * kunsztmistrzostwo. Cn. Th. Kuglarski mistrz » kunszt-mistrz. ib., sztukmajster. "KUGLARSKOOBYWATELSKI, a, e, obłudnego obywatelstwa, mm gauflertfcbent, beutle» rtfd)em ^atdotiömuä. Zrobiłeś kilka kuglarskoobywatelskich czynów; zaczęto padać przed tobą na twarz. Dibl. Targ.

14. KUGLARSTWO, a, n., kunsztmistrstwo, kuglowanie, kunsztowanie, bie ©auflerfunft, baä ©aufdfpfd, ©aufelep, Safdjenfpielerep ; Sorab. 1. keklarstwo; Vind. norzhnia, no-rustvu , telefnu jigrashtvu, norzhuvanje , kauklaria, oflie— pna jigra, shatria ; Ross. <i>nrjiH (cf. figle). KUGLARZ, a,

m., kunsztmistrz, sztukmasjter, figlarz, komedyjnek, skoczek, mietelnik, powrozobiegun, śmieszek, błazen, kroto-filnik, skomoroch, ber ©anfler, ©aufetfpieler, £afcfjenfpieler, ©Ctftćinjcr K. ; (Boh. keykljr; Slov. keykljr, gaykljr, krepejr; Sorab. 1. keklar; Garn. kavklar, marnez (cf. mamić), sle-pivz ; Vind. kaukler, kauklar, gaukler, mamez, ofliepni ji-grauz, flepiuz, shatrenik, ludoflepnik, norzhuvanz; Croat. kauklyer, kaukler, glumàch; Dal. glumacz, hlumacz, pri— kazalacz; Dosn. glumaę; Ross. Ky46ciiHKi>, uianiairB, uiTy-Kap’B ; Lat. med. cauculator, cauclearius , jocularius ; Ital. giocoliere; Gall. jougleur; Angl, jugler; Svec. gycklare; Dan. gogler). Patrzyli jak kuglarze skakali po linie. Pot. Arg. 141. U Rzymian na scenie udawali aktorowie; proscenium , niżej sceny, było dla błaznowania kuglarzów. Nar. Tac. 2, 243. — moral. Obłudnik, oszust, który ludziom tuman w oczy puszcza, oczy im zamydla i ich okpiewa, mysze łajno za pieprz przedaje, kota za zająca, ein ganfcll)after ^einiger, ber anbent bte SUtgeu »erblenbet. KUGLOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., gatlfelit ; (Sorab. 2. koklowasch, goklowasch; Vind. kauklati, (kuglat, ko-glat * w kręgle grać), norzhuvati, noruvati ; (Bosn. glju-gljati, kretati agitare); Ross. Ky4ecnn>; 3łtcberf. gi)d;eln, jFufeltt ; £)bb. focf/eln, fencbeln; Angl, juggle) ; kuglarstwa stroić, błaznować, krotofilić, plęsać etc., ©ailfelei) ltltb ^offert treiben; Roh. et Slov. kfepeiti, kfepćim. Począł kuglować, plęsy stroić z szyderstwy wespół. Birk. Dom. 88. Kto się rozumem z cnotą nie sprawuje, Jest kotek na łańcuszku, co wszystkim kugluje. Rej. Wiz. 47. Gdy Kupido dzieciątko swą strzałką rozdrażni, Alić wszyscy kuglują, alić wszyscy błaźni. Rej. Wiz. 29 b. Trudno w tym sądzie kuglować, masz appellacyą. Rys. Ad. 124. t. j. wykręcać się, na krę-towiny się puszczać, ^relterepcn ntadjett. Prokuraci z stronami foremnie kuglują, Onemi wykrętały, onemi dekrety, Byś miał najsprawiedliwszą, a nie miał kalety, Przegrasz. Paszk. Dz. 114. Kuglować z kogo « przedrwiwać, szydzić z kogo, einen oer^öpnen, ifnt jnm Warren ntacfyen. Żarcik ten powiedział, kuglując z Pitagory. Gorn. Sen. 551. Kuglować kim, z kim * za błazna go mieć, błaźnić go, einen junt heften haben, Śfurgrueil mit ihm treiben. Patrz jako świat rozlicznie wszyslkiemi kugluje, Jednym srogość, a drugim łaskę okazuje. Rys. Ad. 127. Cożeś ty za kuglarz, że śmiesz tak z apostolskiemi osobami kuglować! Twór. Wiecz. 52.

KUJAN-KUKŁAĆ.

KUKLAS - KUKUŁKA.

543

Pochodź, nakugloivaé, wykuglować, rozkuglować.    męczyć, propr. et    fig. [(plagen, jaufen, gerant retßen, qualett-

KUJAN, KOJAN, a, m., fz franc, coïon, coyon « leniwiec,    Nieprzyjaciół tych    przedtym, dosyć często kukłali. Pelr.

próżniak, 2]; łajdak, hullaj, ein ©oujott, Iteberltdjer $erl.    Et. i82. Bardzo    przykro kuklają u nas tych nędzników.

Juz to nie będzie z panów pan, I natura szlachecka, ale Rej. Wiz. 161. Boi się kto kogo, wnet go skukle, aby własny kujan. Klon. Wor. 55. Z dzieci wielkich mędr-    się go więcej    nie bał. Petr. Pol. 109. Maryusz Cymbrów

ców siła bywa kujanów, miasto filozofów. Falib. Dis. H.    skukłał, i tak    starł w niwecz, że ledwie się znalazł, kto—

Gruby kojan. Jei. Ek. F 3.    by nowinę klęski    do domu zaniósł. Opal. Sat. 110. *De—

KUJAWY, Gen. Kujaw, prowincya Polska, zawiera wojew.    lijunaków było z    sędziakiem sześć tysiąc, Których nasi

Brzeskie Kujawskie i Inowrocławskie. Dgkc. Gecgr. 2, 52,    zkukłali, igrając, nie licząc. Weresz. Pob. C. 2 b. Gdy-

bte spnmnj $uja»tcn. KUJAWIAN1N, z gruba KUJAWIAK,    by ich raz skukłał, trudnoby wskórali. Weresz. Pob. C.

a, m), z Kujaw rodowity,    ein Äujaoianer.    KUJAWIANKA,    3 b. Co za    sławę dostawasz, leniwki kukłając? superan-

i, z., bte fttljaüianertnn.    KUJAWSKI, a,    ie, od Kujaw,    do inertes?    /Zebr. Ow. 262. Panowie takie konstytucye

OOtt Ältjctöten,    Biskupstwo Kujawskie było zało- tworzą, któreby tylko kukłały ubogich, a onych żeby do-

zone w Kruświcy, ale potym do Wrocławka przeniesione tknąć nie mogły. Gorn. Wł. N 3. Bolesław zwojował zostało. Dykc. Geogr. 2, 52. Brzeście Kujawskie, mówi się    Ruś i Węgry    z Czechy, z Morawiany, Skukłał i bunto-

dla różnicy od Brześcia Litewskiego, ib. 1, 102.— Prov.    wniki Pruskie    z Pomorzany. Gwagn. 36. Ufasz pono żoł-

Po Kujawsku*łup cup po sobie, ranfertfd), ftreitfncfyttg. Nie nierzowi twemu, A żeś to kilka skukłał po jednemu, Masz żyj po Kujawsku, Kędy    trzeba testament    gotowy zosta-    zwalczyć wespół wszystkich zjednoczonych. P. Kchan. Jer.

wić W domu, gdy na ucztę jedziesz. Opal. Sal. 6.    48. Ubiór    pomierny, nie skukłany, dziwnie wymyślony.

1. KUJĘ ob. Kować, Kuć. 2. KUJĘ ob. Kukać.    Rej. Wiz.    18 (rozkudłane włosy, fryzury). KUKLAS, a,

KUKAĆ, ał, a, inlrans. contin., Kuknąć jednoll., kuć, kuł,    m., długi    ptaszy nos, czyli dziób, jak bociani. Tr., eilt

kuje niedok., głos kukawki czyli gźegżołki wydawać, Boh.    langer ©djnabel, ein ©tc«rd)fd)nabel, 9îetl)erfc[)nabel. KUKLA-

kukati, kukawati; Sorab. 1. kukacż; Vind. kukujem; Carn.    STY, a, e, podługowaty. Cn. Th., Jängltcfyt. 'Malony jabł-

kukajnam ; Croat. kukujem; Ross. KOKOBarb, kokjio, Ky-    czyste albo dynie okrągłe malonom podługowatym i ku-

Kyio, (nyKaib, KyKnyib pisnąć); Eccl. Kynaio ; Lat. cucu-    klastym są korzeniem i kwiatem podobne. Syr. 1186,

bo; (Boh. kaukati, kauknauti spectare, adspicere); fcfyre^en,    Rag. kukugljast cucullatus. KUKLIK, a, m., caryophyl-

ttrie ber ©ucfgucf, ©ucfgucf rufen, gucfgncfcn. Tu wdzięcznie    lata, Senebtciennuirj, rośnie w lasach, na łąkach, przy

śpiewają słowiki, A. tam głośne po gibkich kukają gże-    parkanach, liście podobne poziomkowym. Kluk. Roił. 2,

gżołki Gałęziach. Kulig. Î23. Kukułka kuka. Pot. Syl.    231., Krup. 5, 205., Urzed. 151; Croat. kukuvjek; Boss.

28. Już skowronek na górze pięknie przepióruje, Sło-    rpaBiwaTb, uiiCTeu^, rpe6HHKï>.

wiczek we krzu krzyczy, gżegżołeczka kuje. Rej. Wiz. KUKNĄĆ ob. Kukać.

KUKAWKA ob. Kukułka.

KUKLA, i, i., (Boh. et Slov. kukl3, kuklice, kuklićka ; Hung.

34. — fig. Do czasu się stosując, tam kuknąć nie wa- KUKRACHTY, ów, plur., n. p. Kwaszą kukrachty z okoniów, dzi, Kędy do sławy dobrej okazya radzi. Pot. Jow. 27. i tym psa parszywego smarują Ostror. 23. cf. kuchro. ulała cum lupis, kiedy przyjdziesz między wrony, krakaj. KUKSA, KUKZA, y, z., KUX, u, m., ber ^ur, Sergîur. Miejsce na kopalnią wyznaczone dzieli się na 128 części, kuksami zwane. Kluk. Kop. 2, 282. Część, którą kto ma tsaklya; Rag. kukuglizza, kikka ; Bosn. kikka, percin;    w górach, zowie się kux. Gal. Cyw. 3, 164. W Niem-

Croat. kuehka, kika; Ross. KyKyjb; Gall. cucule, coque-    czech 4 kuxy należą właścicielowi kopalni; kuxa zaś jest

luchon; (Ross. kokouihhke gatunek ubioru na głowie u    128 część rzeczy wykopanych, ib. 1, 67.

chłopek); Lat. eucullus); § 1. kapica mniska, bte fôogel, KUKSAĆ kogo cz. niedok., skuksać dok., kuklać, szturkać Śtogeifmube, 5htgclliaul>e ber 2Dłpnd)e. Kuglarze owi święci    łokciem, boksować, einem ©tope mit bem (Ellenbogen »er*

z pow'rozy, z kukłami. Rej. Wiz. 161. — §. 2. Kukla,    fejjen. Godzieneś być skuksanym. Teat. 31, 83.

KUKIEŁKA, i, z'., demin., bochenek cbleba podługowaty, KUKU! głos kukawki czyli gżegżołki. Cn. Th. ©ucfgucf! gniotka, eilt IctngltcljeS 33rot, eilt SBeden; (Ross. KyKia, Ky-    KUKUBA, y,    z'., cucubalus, rodzaj rośliny; jest Tatarska,

KOJina lalka; poczwarka motylowa). Wziął gomółkę i ku-    Syberyjska    etc. Kluk. Dykc. 1, 165, wyżpin. Jundz. 246,

kię w tobolę. Pieśń. 43. Kukla szelągowa. J. Kchan.    Sepen, großer $nljnerbtp.

Frag* 21. Tak dobra kukiełka, jako i biały chlćb. Rys. KUKUŁCZE, ęcia, n., pisklę kukułcze, ba3 Suttge beä ©lief* Ad. 67. Chłopek nieborak Kukiełkę w garści kruszy za    gncftb Pokrzywka podrzucone kukułczęta wylęga. Klon.

półtorak. Pot. Jow. 129. Towary te jak ciepła kukiełka    W⁷or. 61. KUKUŁCZY, a, e, Ross. KOKymenw, KOKy-

przedawać się będą. Torz. Szk. 124. Dla przyjaciela naj-    mkhhi, od kukułki, ©ncfgucfß*. Dzielił się kukułczy syn

63. (bękart). KUKUŁKA, KUKUŁECZKA demin., i, ź., ber ©ltcfgucf, kukawka, gżegżołka, cf. ożarka; (Boh. ku-kawka, kukaćka, zeżhulka, krahulka, krahulenka; Slov. kukucka, kukuk; Hung. kakuk ; Sorab. 2. kukawa; Sorab. 1. kokula; Vind. kukouza, kukoviza, kukaliza ; Carn. ku-kovza; Croat. kukuvacha, kukuvicha; Dal. kukavicza, ku-

lepiej kukiełkę kupić, bo jeśli się mu nie podoba, tedy    gniazdem i obłowem Z synami cnego łoża. Klon. Wor.

ją sam zjesz. Rys. Ad. 12. Pomnij, że w jednej łodzi pływasz ze mną Jedząc Hirpinie kukiełkę wzajemną. Pot.

Syl. 68., Pim. Kam. 14.—Z gliny robić kukiełkę. Torz.

Szk. 86. (bochenek).

KUKŁAĆ, ał, a, cz. niedok., skukłać dok., (cf. kudlić, cf,

Ger. fu?, furen) ; bić, rwać włosy, wybijać, drapać, szarpać.

544

KUKURBITA - KULA.

KULA-KULAĆ.

kavic; Rag. kukaviza, (cf. Rag. kukuvikka, chljûk»sowa; Bosn. kukaviça ulula, bubo); Slav. kukavica ; Ross. Ky-KymKa, KOKyuiKa; liai, cuculo, cucco ; Lat. cuculus, coccyx; Graec. xoxxvÇ; Angl. gawk i t. d.); ptak ten imię ma od szczególniejszego głosu ; jaja swe znosi w obce gniazda. Zool. 264., Sienn. 296. Dziś kukułek dosyć się najduje , które jajca swoje w cudzych gniazdach pokładają. Stryjk. 229. Kukułeczka kuka nad zieloną gruszką. Kniaź. Poez. 5, 214.    §. Kukułka, narzędzie do kukania,

etlte ©nćfgucMitctyfe. Ma pod stołem ukrytą drewnianą kukułkę , której niespodziewane kukanie do śmiechu stało się przyczyną. N. Pam. 10, 117. — Osoba sprzeczna, krnąbrna, eine toiberfpenfiige ^erfon. Zawszeż będziesz kukułką? chciałżem kiedy jaką rzecz, abyś ty się w niej mi sprzeciwić nie miała? Teat. 42. d, B.— §. Cuculus, kukułka ryba, ztąd tak nazwana , że skrzelami trąc głos wydaje kukułki. Chmiel. 1, 624, eilt $tfcty. — §. Botan. Firletka kukułka, lychnis ßos cuculi Linn., rośnie dziko. Kluk. Dykc. 2, 100., Jundz. 253, bie ©ntfgucMlunte, ©ucf* gutMägeJetn, ©auttyblunte.

KUKURBITA, y, i., naczynie chemiczne, eilt ctyenttfctye# ©e* fc^ivr. Kukurbita, t. j. alembik ślepy. Syr. 284. Likwor ten wiej do bani śklanćj czyli do kukurbity śklanćj. Krup. 5, 83. Wsyp to w kukurbitę śklaną, pokrywą nakryj, wstaw kukurbitę w piasek ciepły. Os. Rud. 454. KUKURUDZ, y, z., KUKURUCA, KUKURYCA, y, 1, Slav kukuruz; Vind. kukuriza ; Croat. et Hung. kukuruza; Ross-kuku , CpaunHCKoe miieHO. Zea, ber , ïürfiftty fôorit' rodzaj, do którego należy pszenica Turecka. Kluk. Dykc. 3, 173., Krup. 5, 54., Mik. Turk. 23.

KUKURYKU indeclin. (cf. kokoryku !) gatunek kornetów czyli czepców, eine 21rt ÎBeibertycutben, cf. Ross. kokouihhki. Kokosze żeby były z takowemi zwyczajnemi na głowie strojami, które teraz damy kukuryku zowia. Haur. Sk. 119 et 519.

KUL, u, m., snopek słomiany, ein 33ûnbel, ©trotybimbel. Zamiast wygodnej pościeli, spoczywa na kulu słomy pod dachem. Kur. Pet. 115. — §. Snopków lnu 10 albo 15 już omłóconyeh związanych, czynią kul albo pęk jeden. Przędz. 10, ein 23unb §lacty$; Ross. KyjTB wor, sak; pewna miara zboża , czetwert.

KULA, i, z., [Boh. kaulé; Slov. kule, gula, gule, kulka; Sorab. 1. kula, kulka; Sorab. 2. kula; Vind. kugla, klon-zhiz, okrogla, (kula* wóz); Carn. kugla, obliza, (cf. obli); Croat. kuglyà, globus, kruglya, oblicza, oblina, okolische, (cf. okolica, Croat. kula, branische propngnaculum) ; Dal. oblicza; Hung. golyóbis; Bosn. oblięa, okolisc; {Rag., Bosn., Slav. kûla arx, castellum, turris) ; cf. Lat. globus ; Germ. vulg. Shiul; Svec. kula); §. a) bie $ugel; bryła kończąca się ze wszystkich strón przez powierzchnią, której wszystkie punkta są od jednegoż i tegoż punktu równo odległe. Jak. Mat. 1, 155. Niech półkole obraca się w koło śrzednicy, aż na swoje pierwsze miejsce powróci, ślad po tym obrocie zostawiony, jest kulą. Lesk. 2, 182. Ziemia ma kształt kuli. Hub. Wst. 7, (ob. Kulisty). Ziemię wyrażamy przez kulę udziałaną. Hub. Wst. 31. (globus ar-

tificialis). Anaxymander pierwszy ziemię wyrażał na kuli. Wyrw. Geogr. 5. Kula, sphaera. Geom. 2, 41. globus, ib. 194. Gada, jak gdyby kule toczył. Pir. Wym. 258. (smarownie, gładko). Nóż cyrulicki z kulą na końcu, ca-pitatus. Czerw. 24. (t. j. z gałką). Szczęście na okrągłćj kuli postawione jest. Furm. H 3 b. (t. j. na kole). — Kula biliardowa. Boh. Próg. 124, eilte Sitlarbfugel, «in 3M. Kula do grania w kręgle bywa grabowa, kręgle olszowe. Kluk. Rośl. 2, 160, (Croat. kuglin » kręgiel, kuglische * kręglarnia). Miara swych uczy nie tracić dóbr gulą, Zbytkiem szalonym, ani w kręgle kulą. Stryjk. Gm. B 2.— Kula w kule toż samo słyszałem od niego. Teat. 16, b, 32. (kubek w kubek). — §. Szczególniej Kula, pocisk żelazny albo ołowiany, używany do strzelby. Jak. Art. 3, 298. dne 5îugel $nm ©ctyießen; Rag. żarno topno, (cf. ziarno, cf. topić); Bosn. żarno, zrriano od puscke, purak od olova; Slav. tâne, olovo, zêrno, topovsko zerno; Ross, rnapfc, nyia, nyjbKa, H4po, H4pimiK0 (cf. jądro). Kule ołowiane leją się w formach żelaznych lub kamiennych. Kluk. Zw. 1, 388., Jak. Art. 3, 292. Świszczą kule, brzmią groty, Ziemia huczy z ochoty, I powietrza wyją. Tward. Mise. 15. Bóg kule nosi, a człowiek je strzela. Pot. Arg. 629. Chłop strzela, a bóg, mówią, kule nosi. Jabl. Buk. R 2 b. Już dla mnie niemasz nadziei, jedno połknąć kulę, lub się utopić. Zab. 13, 26. Gawdz., (zabić się). Oto piękna pobudka służenia w wojsku, kulą w łeb dostać. Teat. 17,

157. Trafił, by kulą w płot. Rys. Ad. 67., leat. 52. c, 36, et 53, 53. Ogniste kule, ftenerfugeltt, wszelkie kunsztowne kule, różnemi przyprawami napełnione, które rzucają się z moździerzów. Jak. Art. 3, 306. Kule ogniste z dział burzących wypuszczane. Birk. Sk. K 3 b. Papr. W. 1, 272. Kula działowa ? armatna, eine ŚMonenfugel. — §. b) Kula * maczuga, szlaga, klepadlo. Cn. Th., ber €>d)Ićigel, ein 5îlopfel, eine fôeule. — §. Na wodnych statkach, szkutach, kula, zowie się kruk drewniany, na którym wisi kocioł, gdy się gotuje. Magier. Mskr., ber työl* sente ^effeltyafeit. Kule, zowią się kołki zakrzywione na końcach trepów, za które sternik zakłada oflinę, gdy się rudel opiera, ib., frutnnte |'flöcfe. — §. c) Kula podpaszna, na której kulawy chodzi, kostur, eine SMcfe; Sorab. 2. krüka ; Vind. krukba, bergla , hodalniza ; Rag. setakka ; Ross. KJiioKa, KJiioMKa. Pośliznąwszy się, goleń złamał; lecz na to nie dbając, o kuli dalej postępował. Sk. Zyw. 1, 393. Nie mogła postąpić, tylko z kulami pod ramio-ny. Wys. Aloj. 450. Ochromiawszy podagrą, musisz nosić kulę. Pot. Pocz. 276. Acz bóg powolny, zetrze jednak rogi bezbożnym zemsta, co chodzi okuli. Zab. 12, 89. Lubo się o kulach kaźń powolna wlecze, Przecież rzadko złoczynny człek od niej uciecze. Hor. 2, 13. Nar. (cf. pomsta i na chromym dojedzie). — §. KULA, i, m., co na kulach chodzi podpasznych. Cn. Th., einer, ber flltf Brüden getyt. — §. Kula * ryba morska, sphyraena, sudes Plinii, ein getmjfer Seejtfcty. Cn. Th.; Rag. oblijsc. KULAĆ ał, a, cz. niedok., taczać co w kulę, Boh. kuliti, kuljm, kauljm, kotaleti, kotâljm ; Sorab. 1. kulam; Graec. xvlim, Hebr. bb galal, cf. gałka, etroaS Ment, rollen, rote eine Eugel. Kulać co po ziemi. Rog. Dos. 2, 62. Dziecko

KULAĆ - KULAWIEĆ.

KULAWY-KUL1G.

545

kawałek śniegu z góry na dół kulając, coraz go w zna-    chramać się, dochrapać się, claudicando pervenire). KU-

czniejszą dopełnia bryłę. Mon. 67, 390. Yind. kuglanie,    ŁAWKA, i, z., chromota, nachramanie, Eccl. mochoctb,

jigra f okroglami.    KULAĆ się recipr. niedok., ukulać [się    MOCHOTa, ?cf>OMOTa,    ciyKOCTB ; cf. Graec. %mUlat    baS §tnfett.

dok., taczać się na    kształt kuli, Yïnd. valiti fe, na okrog    W owym kraju te    jąkalstwa, kulawki obchody, Miano za

tezhi, ftdj Mera,    ftdj roden. Kładą pod ciężar walce,    obyczajność, i za prawo mody. Zab. 15, 201.    Nagi KU-

żeby się uciśnione    od ciężaru ciągnionego kulały, i cię-    LAWY, a, e, —    o adverb., (Boh. kulhawÿ;    Slov. kul-

żar przybliżały. Rog. Dos. 1,240. Croat. kuglyamsze lu-    hawi; Sorab. 1. klaczawć ; Yind. knjast, shabenz, shan-

do conis. KUŁACZNIK, a, m., pugil, pięściarz; n. p.    tavez; Carn. shepast, shępz; Slav. kljast, sakat; (Ross.

którzy się u Rzymian pięściami w rękawicach rzemień-    KyiBinaBBiH chromy, bez rąk, kaleka); Ross. KOibneHOrift,

nych , ołowiem lub żelazem dla wagi przekładanych , tłu-    KOMa, KOOTenoîKKa; Eccl. kaocbiii, xpoi.iT»; cf. Graec. xrlog,

kii. Nar. Tac. 2, 239, ber gauftfćtmpfer. cf. Ross. Kyaau-    xvXXôç; cf. cholewa); chromy, tytnfenb, laljin. Wulkan

HbiH 6oh, bicie się na kułaki. KULAK, a, m., Ross. Ky-    kulawy, wsparty długiemi kostury. Dmoch. II. 2, 212.

jiaKE, Kyjiauoieb, nyiamime, cf. Graec. xôXacpog; pięść Pochodź, rzeczwn. kula: kulka, kuleczka, cf. gałka, niby to w kulę zawarta, bte geballte gattfł. Wsparty nie- galic; kulny, kulowy, kulisty, kulistość; okulawieć. zgrabnie drzyma na kułaku. Zab. 16, 551. Trzeba mi KULBAĆZYĆ, ył, y, cz. niedok., okulbaczyć dok., siodłać, wiedzieć, kiedy mnie wyciął, czy miał rękę rozwartą,    fattellt. Każ mi okulbaczyć skoczka. Teat. 19.6,67. Jako-

czy w kułak ściśnioną. Teat. 31, 57. Kułakami go i pię-    kolwiek Wenus cię kulbaczy, Niewinnym ogniem serce twe

ściami bili. Sk. Dz. 1186. Daje mu kułakiem w bok,    podżega, Ani twa miłość naganie podlega. Hor. 1, 124.

obala go i ucieka. Teat. 33, 76. Plwali na oblicze jego,    Nar. (domat). cf. nakulbaczyć, pokulbaczyć, rozkulbaczyć.

i bili go kułakami. YV. Matth. 26, 67. (policzkowali go. Bibi.    KULBAKA, i, z.; (Etym. Tatarskie. A. Czart. Mscr.), sio-

Gd.). Russorum : Pałec skrywysz, kryczyt: kułakom mor-    dło, ber ©attel, owo narzędzie, na którym siedzi jeździec,

snesz, mowczyt. Cn. Ad. 593. — $. Kułak, raz czyli    Kluk. Zw. i, 184. Clitellae, siodło ośle, niektórzy zowią

uderzenie pięścią lub kułakiem, ettt $tcb tttlt gehaßter    kulbaki. Urs. Gr. 121. Kulbaka powinna leżeć w mierze

gauft. Każdy dla pani kułak nie boli, lecz łechce. Teat.    na koniu, ani nadto wprzód, ani nadto wtył. Kaw. Nar.

42. c, 33. Kułaki Brytańczyków, pojedynki naszych offi-    393. Jako kulbaka do każdego konia, tak owe twarze

cerów, są to polityczne nierządy. Pam. 85, 1, 683. KU-    do każdej głowy przypadają. Mon. 66, 61.

LAN, a, m., n. p. Owoć kulan, ów chart stary. Myśl. F. KULCZANKA, i, z., śpilka miedziana, miedzianka, głowia-3 b. miano charta. (Boh. Kulhanek imię Czeskie). KULAS,    sta igła. Cn. Th. 535 et 1121, eine ©tecfnabel, £>bb.

a, m., KULASIK , a, m., zdrbn., krzywe jakiejsiś kresy    ©peitunabel.

zatoczenie, eine ŚMinutUttg, ein frummer ©trtd), frummer KULCZYBA, y, z., strychnos, rodzaj rośliny, do którego na-•pafeit. 1 stąpić uczciwie nie możesz, jak żywo, Lecz ko-    leży wronie oko. Kluk. Dykc. 3, 102, 9?a$tfd)atten; Ross.

ślawisz kulasy, i nosisz się krzywo. Mon. 70, 172. Na    KyueMÓa, irkmôyxa, uMHÔyxa.

pawimentach podkowkami zakręcania czynią i kulasy gry- KULCZYĆ, ył, y, cz. niedok., n. p. Pierwsza Ceres uczyła zmolą. Haur. Ek. 12. W szczególności, wpisaniu kulas, jak kulczyć nasienne ziarna. Hul. Ow. 235. [turgescere, źle i krzywo pisana litera. Tr., fruntnter $afen tut ©djret« pęcznieć. 2], sadzić, siać, pflanjen, faett, cf. kiełek.

Ben; Ross. KapanyM. Kiedy się pisać uczą trudna za KULECZKA ob. Kulka.

pierwszym bez kulasa. Tr. Łatwiej jest niebu i ziemi KULEWRYNA ob. Koluwryna; wężownica, eine gelbfdjlange. przeminąć, niż zwierzchnemu kulasikowi zakonu upaść.    Papr. YV. 1, 245.

Sekl. Luc. 16. (niż jednej kresce zakonu). Jeden zwierz- KULFAN, a, m., staruch, ettt alter Śtnafterbart. Tr. Dziś też chni kulasik u litery, ib. Math. 5. Kulasy, plur. bazgra-    już kulfan, dureń, kto się boga boi. Pot. Arg. 787. Toć

nina. Tr., ©efdjmtere. Kulasów tych czytać nie mogę. Tr.    jest dawnych kulfanów stare abecadło , Którzy umieją

— §. Ten co zamyślił szkutę i do niej tak dziwne ku-    panom wyjąć bokiem sadło. Klon. YYor. 58. Starych

lasy.... Klon. Fl. B 3 b. (haki, bosaki, wiosła). — §.    kulfanów naszych łacina. Klon. Fl. G. 4 b. — §. Kulfan,

Kulas, człowiek kulawy, ein Saßnter. Kpcz. Gr. 3, p. 140. kulfon, dukat wytarty i oberznięty. X Kam.

Ross. KOJiia. Nauczcie tego człeka być kulasem. Zab. KULIG się, ił, i, recipr. niedok., w kłąb się zwijać,

jufammen roden. Rozciąga się w fortunie dku kuli. Jabl Tel. 26. cf. kulać się.

a w przypa-

15, 202. Nagi. KULASTY, kulasto , ob. Kulisty; n. p.

Rzepa kulastookrągła. Syr. 1041. KULA WIĆ, ił, i, cz.

podobieństwo do jaskółki, skrzydła ma długie, żyje robactwem i rybkami. Różne są gatunki: piaskowiec, tringa hipoleucos, bte weiße üDîewe, SJîeerftfyivalbe ; brudny dragan, tringa littorea, ber Sttrgermetfłer, bte große graubraune SDïetoe; draganek, tringa pusilla, fRo^rfć^tnalm, gtfdjerletn. Kluk. Zw. 2, 315. Długonogie kuligi. Banial. J. 3 b.

niedok., kulawym abo chromym czynić, lfl(im machen. Tr. KULIG, KULIK, a, m., ptak, bte SWewe, eilt Söafferöogel, ma KULAWIEC, contr. KULEĆ, ał, eje, neutr. niedok., Boh. et Slov. kulhati; Sorab. 1. klaczam; Ross. KyjmiaBiTfc, xpoM^TB, KO.IUHTB, KOJweHOJKHTB, (cf. Graec. %mXśvw ; cf. cholewa), kobbimtb; chromać, nachramować, napadać na nogę, utykać, kulawym być, ÿtttfen, la(mt feętt. Kulejący nierównym porusza się krokiem. Dmoch. II. i, 308.

Kraj kulawiejących. Zab. 15,201. b«8 Sanb ber §tnfeiiben.    Prześwistują kuligi. ib. 3 b. Boh. kuliśek gatunek sow;

©ellert. Biedna szkapa, coż z nią teraz zrobię? kie-    Carn. gajez, gavek («czajka); Yind. pogoriuzhizh ; Ross.

dy mi kuleje. Teat. 52. c, 42. (Boh. dokulhati se do-    KyiHKfc, KyiHHOKŁ scolopax, Kyanra bekas Kamczadalski.

69

Siownik Lindego wyd. 2. Tom II.

Kumpan, ib. Croat. kum ; Hung. koma ; ( Dal. kum pro-nubus) ; Bosn. kum, koji darsgi na krrisctenje, alli na krrizmanje; Rag. küm; Slav. kum, (komshia* sąsiad); Vind. koter, boter, gotei, koterz, kotrei, katrei; Ross. KyM’b, KyMaiteKb ; Eccl. KTiMOTfrb, itoyiiT,, BoenpweMHHKb ; cf. Lat. compater, commater; Ital. commare); §. 1 a) Der ©eöatter. U Rusinów kmotrowie albo kumowie, to jest ojcowie chrzesni. Gwagn. 503. Baz. Hst. 350. Augustyn został kumem Kiejstutowi, gdy córkę jego ochrzcił. Stryjk. 428. Po rusku kum kmotr. Biel. 74., Gwagn. 336. Na Rusi kumów szanują, ale u nas kmoterstwo już rzeczą obojętną. Haur. Sk. 227. Zaproszony w kumy. Petr. Jow. 2, 15, JU ©eoattent. — b) latiori sensu Towarzysz, kollega, przyjaciel, College, ©eöatter, 5ta* rnerab, 23ntber. Rusini Połówców dla sąsiedztwa i częstych przymierzów w języku swoim zwali kumami czyli kmotrami. Nar. Ust. 3, 85. Biel. IJst. 300. Węgrzy Po-łowców Kumanami albo kumy zwali, że z Rusią często się kumali, to jest łączyli się do wojny społem. Steb. 61. Mówił do niego towarzyskiem obyczajem : napijmy się jeszcze kumie; bo się byli na obiedzie pokumaii, jakoby dla lepszej przyjaźni. Stryjk. 294. — §. 2) Ropucha kum, rana bombina, bte SBafferfrötc, znajduje się w wodach, wydaje głos niby kwokczącćj kury, a częstokroć niby uderzenia w dzwon. Kluk. Zw. 3, 65. KUMA, y, £., KUMOSZKA, i, £., kmoszka, kmotra, bte ©eöatterhm; Croat., Slav., Bosn., Rag. kuma; Hung. koma; Vind. ko-terza, botra, gotiza, gota ; Ross. Kyivm; Eccl. KAiMTpiift, BOcnpneMHima. Żebyś ty tylko był chciał naszej kumy słuchać ! Teat. 30, 5. Podług nauki ciotuń i kumoszek. Perz. Lek. 26. Kumusia zdrbn., Teat. 35. b, 29. Boss. KyMy-

a, recipr. niedok., po-

— §. Kulig, kulik, zapustna krotofila, gafdungöluftbarfett, KUM, a, to., (cf. ©am, Bräutigam. 21 b lg. et ©ompagnon, gafclpng, ©antetml, [Saftna^tSfdjroSrmereç ; (Ross. KyaHKajia opój, KyjHKarb pić, hulać; ztąd 3aKyMKaTb zapijać, npo-KyjHKaTb przehulać, pa3Ky;iHKai'bca rozhulać się; cf. Boh. kulik ziele szalej ; Ross. Kyjrnnb chlćb wielkanocny biały okrągły). Kulig, ta zabawa jeszcze od Popiela, Ma za cel by każdemu zalała gardzielą. Teat. 43. b, 57. Pod czas kuliga wywrócony z sanek, trochę sobie ziobra nadwerężył. Kras. Dos. 25. Sam się ubrał w maskę i kuligiem wyjeżdża, chcąc sąsiedztwo skupić. Teat. 45. c, 163. Dawniej kuligiem jeździli, ib. 62. Na kulig mąż mój jedzie. ib. 164. Z kuligiem wpadli postrojeni w maski. ib. 57.

Arlekin skacząc śpiewa: ej kulig, kulig, kulig! ib. 61.

—§.personif. Kulig * tułacz zapustny, kruk nocny zapustny,

, eilt $afhtad)t3fd)mctrnter. Do córki kiedy w nocy przyjdą Swawolnicy weselni, nocni kulikowie. Opal. Sat. 36. KULIGOWY, a, e, od kuliga, gafd;tng3 *, gaftnacfitö *. Arlekin kuligowy z trzepaczką. Teat. 43. c, 61. Przygany kuligowych zjazdów. Mon. 73, 250.

KULISTOŚĆ, ści, £., Boh. kulatost; Sorab. i. kulwatofcż; kształt kuli, okrągłość , bte $ltgch'Wtbe. Kulistość ziemi.

Przyb. Milt. 167. KULISTY, a, e, KULASTY, a, e, — o adverb., Boh. kulaty, kulowatÿ; Sorab. 1. kulwaté; Vind. kuglast, kugloviten, okrogel, okrogliten, zielokrogel ;

KUMAG się z kim, ał

niKa.

kumać się dok., pobratać się, stowarzyszyć się, kolliga-cić się, Ross. KyMHTbca, noityMitTbca, ©ebattcrfcfyaft nta* d)eit, genaue greimbfcfyaft mit einem machen, enge 23efaunh fd)aft errieten, Srüöcrfdjaft ntad)eit, ftd) »erMbent, yerfcbroch gem; (Rag. molliti i kûrniti obtestari). Poczęli już Moskwa z oblężonego zamku kumać się z naszemi, kupować i przedawać. Zołk. Mscr. 71. Węgrzy Połowców nazwali kumy, iż się z Rusią często kumali. Biel. 64. Na obiedzie u Markołta pokumaii sie, jakoby dla lepszćj przyjaźni. Stryjk. 294, fte tranfeu 2Mberfd)aft. Dał mu król córkę, kumając się z nim , żeby mu nie szkodził na wojnie. Petr. Pol. 2, 52. Mojżesz z obcemi narody kumać się żydom zakazuje, żeby szczerość narodu naruszona obcą krwią nie była. Orzech. Tar. 10. Pokiną-wszy rozkaz boży, kumali się z niewiastami pogańskie-mi, jako Achab, który sobie wziął za żonę córę króla Sydońskiego. Birk. Zyg. 44. — §. Jednorożec na ów czas tylko swojszczeje, gdy się z samicą swoją kuma. Birk. Chmiel. C. b. złącza, miesza, IDCltU er fte belegt, bcfd)(tït, befprhtgt. (Ross. KyManb materya bawełniana czerwona Bucharska). KUMOSKO, a, to., rubasznie, n. p. No no no, przystańcie na to kumosko. Teat. 14. d, 46. KU-MOSTWO , a, n., §. 1) kmotrostwo, Slav. kumôvstvo ; Croat. kûmstvo, kumztvo, kumsztvo ; Hung. komasâg;

546

KULIGOWY - K LUSZOW Y.

KUM-KUMOSTWO.

Ross. mapoBH4HŁiH, uiapooópa3HbiH; kształ kuli mający, fugelrtutb. Ilości kuliste, sphaericae. Algeb. Nar. A 3. Powierzchnia kulista, sphaerica. Geom. 2, 194. Korzeń kulisty, globosus. Bot. 31. Do kształtu kulistego mniej lub więcej zbliżony. Jundz. 2, 6. Główka kulista jest zupełnie okrągła, ib. 58. KULKA, i, z., dem. nom. kula, Boh. kulka, kulićka, râz; Slov. gulećka; Sorab. 2. kulka; Nind. okrogelza; Ross. KaTOnmrB, Karaiirb, Ka-TBiuieKTj, KaóyniKa, uiapmcB; Eccl. nyjtbKa; gałka, eine flehte Sîltgeï, eilt $ügeïd)eit. Chłop nosi proch, a pan bóg kulki. Rys. Ad. 6, (ob. bóg kule nosi, a człowiek je strzela). Sarnę kulkę oka, bulbum oculi, składają błonki i ciecze. Zool. 47. 21ugapfel. — §. Nie jeden z prędszych co biegli na przodzie Kulkę przewrócił i zjechał po lodzie. Kniaź. Poez. 2, 144. (koziołka wywracał). Czaro-wniki tyłem szatanowi kłaniają się, albo kulki przed nim wywracają. Boh. Dyab. 136. — §. Młotek drzewiany. Cn.

Th., szlaga, eine flehte Ijöljertte ©cfyläge.— §. Kulka, ptak, eht 2$0gel. Kulka świegotała. Banial. J. 4. cf. kulik. *KUL-NIK. Tr. ziele ob. Kuklik. KULNY, a, e, od kul, $ugcl*, öOlt kugeln ; Sorab. 1. kulwaté. Trygonometrya kulna, sferyczna. Geom. 2, 42. kulista. KULOWY, a, e, do kuli należący, $tigel*. Formy kulowe, w które nalewa się stopione żelazo lub ołów. Jak. Art. 3, 292. KULOLEJ, eja, to., co kule leje, ber ÜUigelgtejJer, Vind. kuglovlivauz.

KULSZE, ów, plur. biodrowa kość, ba$ $mftbeht, ischia. Perz.

Cyr. 1, 157. Śrzednia część brzucha, regio umbilicalis, z kulszami cum iliis. ib. 20. Cięcie przez pacierze i kulsze. ib. 3, 160. KULSZOWY, a, e, od kulszów,

$Üft « ♦ Kość kulszowa, ischium os. Perz. Cyr. 1, 157 et 32, baê ipüftbeht. Ból kulszowy czyli scyatyka. ib. 2,

139. et Perz. Lek. 171. ischias, ba3 |mftrcel), Boh. kÿ-ćelnice , biodrowa abo biedrzna choroba, *dna w biodrach.

nocy, śmiele to rzec mogę, Którejby nie trąbili kundysi na trwogę. Zimor. Siei. 234. Kóndyś. Pot. Jolu. 95. KUNDYSI , ia, ie , od kundla, ©cßßferflttttbS *. Pies z kón-dysią trąbą. Pot. Jow. 158.

KUNEGUNDA, *KONDA, y, i., imię białogłowskie, po sta-ropolsku [właściwie po węgiersku 3] Kinga. Dudz. 17, KUMUŁ, u , m., drąg u końców skrzydeł sieci na ryby. Jabl. Her. — Kunusia , Kondeczka zdrbn.

KUNI, ia, ie, Boh. kunj, od kuny, Sftarber*. Skórki kunie, wiewiórcze, lisie. Stryjk. 331. Kunia skóra, Vind. kun-nov’nna. KUNICA, y, z., Na Rusi dziewka, idąca za mąż do innej wioski płaci pieniądze, nazwane kunica. Ta denominacya wzięła początek a jure cunnagii. Nar. Hst. 4, 280. Czack. Pr. 62; raczej objaśnić należy z Ross. KyHHua, KyHa, skórka kunia, lub stęplowane jéj kawałki, które jak pieniądze szły, 10 ich na grzywnę, a na kunę 10 wiewiórek rachując. Ld. (cf. bielą, aspergil); bfl$ ©elb, baś> in Reußen ein SDîâbdjen, bte in ein anbereS ®orf Ijetratljet, bem $ofe jaulen muß; (cf. panieńskie). Gdy panna miejska idzie za mąz, powinien dać nowozenia każdy horodniczemu zamku Kijowskiego , kunicy półzłotego , a gdy wdowę pojmuje, był też powinien jlać złoty Polski, z których to kunie horodniczy każdy zamku Kijowskiego ma mieć swoje opatrzenie. Weresz. Kijów. 27.

Ross. et Eccl. KyMOBCTBO, KMOTpcTBO ; ©eöaterfdjflft. Haur. Sk. 228. Wilk ze psem wziął kumostwo. Jabl. Ez. 102. towarzystwo, braterstwo, fie machten Słanterabfdjaft. — §. 2) coli. Kum z kumą, abo kumowie, bie ©eöattew. RUMOWY, a, e, od kuma, ©eüatter*; Ross. KyMOBE.

KUMP ob. Kąpie.

Skrb., bie ©tauge an ben Ringeln beö fttfdtenteßeS.

KUNA, y, z., (Boh. et Slov. kuna; Sorab. 2. kuna; Sorab. 1. mordar; Croal. kuna, (cf. Croat. kunëcz ; Dal. kunaez; Ital. cuniglio; Lat. cuniculus, królik); Find, kuna, koina, koi— nina, keniza, koinana, dahur, (cf. Vind. kuna, sbienski fram ; kunez , konjed « królik) ; Carn. kuna ; Slav. et Bosn. kuna; (Bosn. kunięa * królik ; Rag. kûna, kunizza vulpis);

Ross. KyHHU,a, (KyHa skórka kunia, lub stęplowane jej kawałki, które jak pieniądze szły, 10 ich na grzywnę, a na kunę 10 wiewiórek rachując; cf. bielą, cf. aspergil; ob.

Kunica); mustela martes, ber Barber, wielkości kota, ma ciało wysmukłe, gibkie jak kot, wielkie czyni szkody w gołębnikach. Kuna leśna, Saummarber, Sudjmarber, ma włos lepszy i futro szacowniejsze. Zool. 320., Ross. ko-johokb, KyaOHOKB, mustella Sibirica. — Kuny plur., futro kunie, 9Ji arb erf elle, SDîarber. Ty dasz pachołkom kuny, pan da rysie. Groch. W. 564.— §. Kuna żelazna, obręcz *KUNICZ ob. Koniczyna.

w., z Niem. bte ^itttft, sztuka, Boh. kunst, umënj, kunstyrstwj ; Slov. kunst ; Sorab. 1. kumżt; Sorab. 2. kumst, kumscht; Vind. konsht, kunsbt, viednost, vmetalnost, vuk, (kunst astutia)] Carn. kunsht, umetalnost, ume-tnost; Croat. vmetelnost, mestria (cf. misterność), za-nat; Hung. mestersćg; Dal. zanat, mestria; Bosn. zanât, hitróst (cf. chytrość), majstoria, mesetria; Slav. zanat; Rag. pomnotvorstvo , hitrîna ; Ross. xy^eatecTBO, HCKy-ctbo ; Eccl. ycTpoeme, XKiTpocTi», xy40»cecTB0. §. a) sub-iective nadzwyczajna zręczność, bte $Uîtft, Üïunftferttgfelt. Twój jest kunszt, cudze mazać nlepocziwie łoże. Bardz. Trag. 254. Gdzie grzeczność wymuszona, nigdy się kunszt tak dobrze nie ułoży, iżby go przezorne oko nie dostrzegło. Kras. Pod. 2, 60. Gdybyć na każdym włosku sto kunsztów wisiało, tedy bez szczęścia nic ci nie pomoże. Furm. F. 2. Kunszt to natury, w małych rzeczach pokazać misterstwo. Psalmod. 37. Sprawy i sławy królów śpiewać, kunszt niełacny. Jag. Wyb. B. — §. b) Obie-ctive Kunsztowne rzemiesło, sztuka , bte $ttnft. Jeśliby miał który gust do jakowego uczciwego kunsztu, jako do muzyki, rysunku, nié zabroni mu się w tej mierze ćwiczenia. Kras. Pod. 2, 211. Słodkoć każdemu swym się kunsztem bawić. Zab. 15, 357; {Croat. Prov. Mestriesze szvoje nay dersi ; in pulvere suo currat). Kunsztów cuda, jakże wdzięczne, Rzeźwią umysł dzieła zręczne. Kras. List. 2, 148. —-    c) Robota kunsztowna,

sztuczna, etlt ^Uttftttterf, ^unftftucf. Płacić mają od ostrog, wstąg, od workowych kunsztów.* Vol. Leg. 4, 80. — igrzysko zręczne , sztuczne, füttftllcße (Spiele, Äunjijlßtfc.

do więzienia złoczyńców, cf. gąsior, eut $aîéetfett. Za- KUNILIA, i, i., [z skand. Gonehild, 2]; imię białogłowskie, służył, aby w kunie z dzień przy święcie na cmentarzu Amalia. Jabl. Her. odprawił pokutę. Haur. Sk. 236. Niektóre z nich za KUNRAD ziele ob. Konrad, gardło w kunach do ławek w okręcie przykowano ; dru- KUNSZAFTY ob. Konszafty. gie w mocne pęta za nogi okowano. 1 Leop. 3 Macch. KUNSZT, u,

rno-

547

RUMOWY - KUNDYŚ.

KUNDYSI - KUNSZT.

4. Nogi twoje podaj w okowy mądrości, a szyję twą do kuny jéj. Radź. Syr. 6, 25. Bibl. Gd. Pęta jej będą cną obroną tobie, a kuny jéj uczciwym ubiorem, ib. 30.

Karność jest jak ręczna kuna na prawej ręce. ib. 21,22.

(naramiennik. Bibl. Gd.). Kunę wielką im z widły żela— znemi w koło szyje okuli. Paszk. Dz. 63. Wy ojcowie śpitalni, ze złymi do kuny, Hamujcie pijanice, karzcie te bieguny. Klon. Wor. 51.— fig. Czy zamek i kuna Brzegami zawarła morskiego Neptuna? Ghrośc. Job. 147. (kto go skrępował, określił, ograniczył?). — transi. Trzeba mi tu siedzieć i umrzeć w tej kunie. Pot. Jow. 2, 3. w tej niewoli.

KUNDEL, KÓNDEL, dla, m.} Croat. komusz, (cf. Carn. ku-sel * pies ; cf. Graec. xvcov), ber $au3I)unb, ©djäferfiunb ;

Boh. wobar, (cf. brzechun). Rondle są psy najpospolitsze, najprościejsze, w gospodarstwie przecież najpożyteczniejsze; z nich najlepsze Stróże. Kluk. Zw. 1, 299; zdaje się być początkowym wszystkich odmian psów gniazdem. Są śrzednićj wielkości, miernie kosmate z uszy-ma sterczącemi, z pyskiem cienkim podługowatym. Zool.

304. Nie trzeba kundlu tak się bardzo srożyć, Zdjąć z kundla obraź, a na charta włożyć. Bratk. 0 4 6. Kruczek, miano czarnego kundla. Otw. Ow. 111. KUNDLEC, ał, eje, neutr. niedok., skundleć dok., canum proprie, se-gnem, abjedum fi er i, transfertur ad hominem , degenerare a pristina virtute. Cn. Th. wyradzać, odradzać się, fdjledp ter werben, auSartert.j (cf. psieć, zepsieć). KUNDYŚ, KÓNDYŚ, ia, m., dem., ein fleńtcr $au$ßunb. Nie było żadnej

548 KUNSZTARZ - KU NS ZTOWNOŚĆ.

KUNSZTOWNY - KUPA.

Po obiedzie były gry i kunszty rozmaite. Gwagn. 180.    kunszt. KUNSZTOWNY, a, e, KUNSZTOWNIE adverb.,

Ku wieczorowi były kunszty ogniste, ib., fejerwerki, $Uttft*    §. 1) kunsztem zrobiony, fünftlid) ; Boh. kunstownÿ; Slov.

fetter. Były na zamku rozmaite krotofile sprawiane, zwła-    kunstownÿ; Carn. kunshtne, urnetn ( cf. umiejętny);

szcza gonitwy, kolby misternie przyprawione, kunszty    Vind. kunsten, vuzhen, vmetaln, vmetalnosten, moistrun ;

puszkarskie. Biel. Św. 289.— §. Fortel, Üîunftgttff (Śfntff).    (cf. Vind. kunsten, hudokunshten asłutus); Croat. vmetaln;

Przedtym miano za kunszt polityki trzymać lud w gru-    Sorab. 1. kumźtne, wudżelne; Rag. pomnotvoren , hitro-

bych uprzedzeniach. Pam. 83, 15.—§. d) Zart, trefnowa-    tvoren ; Ross. et Eccl. xj40JKecTBeHHUtł, ^oskmtł, Hawanie, (fünftltd)er) ©d)erj. Facetiae, kunszty, śmieszki. Mącz.    KycTBeimuH, AUpt, ôiaroxy^otKHbiH. Kunsztowne forty-

Serio dicere, bez kunsztu mówić. Mącz. Zdał się im,    fikacye. Jak. Art. 2, 500. Kusztowne ognie, tak kroto-

jakoby kunsztem mówił. 1 Leop. Genes. 19, 14. (żartem.    filne, jako i wojenne, ib. 3, 298, Äunftfeuer. (ob. kunszty

3 Leop.). Biel. Hst. 52, ob. Kunsztownik. KUNSZTARZ,    ogniste). — §. Nienaturalny, nie według natury, md)t na«

a, m., krotofilnik, eilt ©pcifhttflcljer, ^offcnretßer. Kunszta-    türltd), fünftlid). Sparta kunsztowną sobie cnotę wyje-

rza abo błazna radzi wszyscy słuchają, lecz go za przyja-    dnała, pozbawiając się używania złota. Teat. i b\ 24.

cielą nie mają. Cn. Ad. 1304. cf. żartownik, żartem przy-    Człowiek kunsztowny ma tysiąc potrzeb na ustawach me-

jaciel. Boh. kunstyf kunsztmistrz. KUNSZTKAMER, u, m.,    tafizycznych zasadzonych. Żab. 7, 77. Dwóch ludzi w so-

z Niem. bte ^unftfainmer, schowanie rzeczy kunsztownych;    bie zawieramy, człowieka przyrodzonego i kunsztownego,

n. p. Trzy tarcze gdzieś w niebieskim kunsztkamerze    Zab. 7, 77. — §. 2) Zartowny, krotofilny, fdjerjfjflft, fttrj*

wiszą, O których najprzedniejsi pootowie piszą. Pot. Pocz.    ttłetltg. Facetus, śmieszny, kunsztowny, biesiadny. Mącz.

41. KUNSZTMISTRZ, KUNSZTMAJSTER, a, m.t §. 1)    Ironia bardzo przystojna jest wielkiemu panu tak w kun-

artysta, ber Zünftler; Boh. kunstyf, umclec, fern, kun-    sztownych, jako i w statecznych rzeczach. Gorn. Dw.

styfka ; Sorąb. 1. kumżtnik, wundżelnik; Vind. vmetalnik,    185. Zart, abo kunsztowna posługa, jest jakieś oszuka-

umetâlz, moister; (cf. majster, mistrz, misterny); Ross.    nie przyjacielskie, w rzeczy ani szkodliwej, ani obraźli-

et Eccl.    , v,v;,v>ri', xurpoKt. Kunsztmistrzów wéj. ib. 199., Kosz. Lor. 13 b.

sławniejszych nad Greckich świat nie miał. Zab. 7, 45.    Pochodź, niekunsztowny, bezkunsztny.

Ow. 68.

KUPA, y, z., Boh. mada (ob. Gromad picza, (kupa collis, pagórek); Sorab. 2. hupa , kopiza, (kupa pagórek) ; Vind. kup, kupez, kardella (cf. Vind. kop, verh * wierzch ; kopa, kupizh merges, snop ; distg. Vind. kupa, kupiza , pitui pohar* kubek, cl. kufa); Carn. kup, kûpz, kupiza, kopa, srnet, (cf. śmieci; distg. Carn. kupa scyphus, kupeze * bańki barwierskie); Croat. kùp, gromacha, gomila, (distg. kùpa , kupülo * kufa ; Rung. ku-pa » czasza); Dal. kup, gromilla, zkupschina ; Slav. vär-pa, hêrpa ; Bosn. kùp, nakùp, rripa, skùp, skupsclina, koppa, jatto, mnosg, (cf. mnóstwo; Bom. kuppa , cja-scja cyplius, cf. kufa, kubek; Bosn. kuppa, opeka; Ital. coppa * dachówka) ; Rag. nakup, àrpà, nâlogh, gomilla, gromaccja, (kuppa, kuppiza pocillum); Ross. Konna, ko-neHKa, Kona, ckoiib, cKonume, Bopoxï, rypbóa, Kyna, Kynna, kojtb, komoktj , cohmhiug , kohmł , cn04’E ; Eccl. Kyna , CK^enie , KOCTepï, omct-l ; cf. Lat. copia ; cf. kopa, kępa; cf. Svec. hop; Dan. hob; Sax. Inf. £ope, §upe ; Willeram et Notker huffo ; cf. Germ. $aufe, Stuppe; mnóztwo , moc rzeczy, lub ludzi, razem będących, ber Raufen. Najsnadniej się występek w wielkiej kupie kryje. Min. Ryt. 4, 152. Straszna kupa nieprzyjaznych, których na siebie ściągnął. Nag. Cyc. 100. (wielka liczba). Miał kupę interessów na głowie. Teat. 1. c, 23. (wiele, siła).— §. Kupy zbrojne, zowiemy podjazdy, harcowniki. Nar. Hst. 5, 4. fcfjroannenbe Raufen, s. 33. letzter fReitere^ ; Carn. buhta ; Ross. rnafiKa. Którzyby z kupami zebrane-mi w dobra nasze wjeżdżali, a w nich gwałty czynili.... Vol. Leg. 3, 170. Swawolne kupy nad wiadomość Rzplitéj

pa, kupa, kopa (ob. Kopa), hro-a obor (cf. obora); Sorab. 1. ko-

Księżyca okrąg kunsztmistrz Toskański zważa przez śkło KUP, u, m., kupno, kupowanie, przedaż, ber fôauf ; (Croat. optyczne. Przyb. Milt. 16. — §. 2) Kunsztmistrz * kuglar- kup). Wystawiona nierządnica każdemu do kupu. Hul. ski mistrz. Cn. Th. ein ©aufler, îaufenbfünftler, $afd)en* fptelcr. Kunsztarz. Cn. Th. 948. Ty hypokryto, kunszt-mistrzu chytrości. Przyb. Milt. 135. KUNSŻTMISTRZO-WSKI, KUNSZTM1RSKI, a, ie, Zünftler», fünftltd;, fünft* lertfd) ; Slov. mistrowskÿ; Hung. mesterséges ; Boh. kun-styîskÿ ; Ross. xy40*HHK0Bï, xy405KHimiH, xy40*HHne-ckîh. Węzeł kunsztmistrzowski, służy do wyrwania kołków zabitych w ziemię. Jak. Art. 3, 44. KUNSZTO-WAĆ, ał, uje, cz. niedok., fünftel«, kunsztownie co układać, n. p. Przed zwierciadłem niejeden dzień kunszto-wała miny. Zab. 15, 196. Nagi; Sorab. 1. kunstowasch;

Vind. kunshtuvati, moistruvati, vmetalnostuvati ; Eccl.

XHTpcTBOBaTH, xy40/KecTB0BaTH, HCKycHO CTpoHTb, pa-3yMHO npoH3B04HTb «TO ; żartować. Dudz. 42. fünftlicfl fdjerjen. Joco dicere, kunsztować. Mącz. Źle z tym kun-sztować; niemasz tu ani płochej zapalczywości, ale stateczna sierdzitość, którą rozum rządzi. Gorn. Dw. 96. Z takiemi tylko kunsztować mamy, którzy ani są tak nędzni, żeby ku ulitowaniu serce poruszali; ani tak bardzo niecnotli-wi, żeby powrozu byli godni. Gorn. Dw. 144. Uźrzał, że *kunsthuje Izaak z Rebeką żoną swoją. 1 Leop. Gen. 26, 8. (żartuje. 3 Leop ). KUNSŻTOWANIE, ia, n., subst. verb., Sorab. 1. kumżtżeno; Boh. kunstyrstwj; igranie, żartowanie, bnS Fünfteln, ©djerjeit, ©pieleń, ©djäfern. Facetis-mi sales, trafne a wesołe kunsztowanie, śmieszki. Mącz. Żartowanie, igranie, kunsztowanie panu z sługami nie przystoi. Petr. Ek. 105. Kunsztowanie obyczajne a wstydliwe ma być, ludos castos esse oportet. Mącz. KUNSZTOWNIK, a, m. dicaculus, błazenek , śmieszek. Mącz. ein ©paflmadjer, żartowniś, kunsztarz, kuglarz, figlarz. KUNSŻTOWNOŚĆ ob. Zręczność, misterność, sztuczność,

KUPCOROZBOJNIK-KUPER.

KUPERKOWY - KUPOWAĆ.

549

§. a) za

ważyły się wtargnąć w kraj J. Cesarskiej Mości. Vol. Leg. 5, 564. (cf. kozactwo). — §. lustrum. Kupą, kupami, Vind. P kupom, f hauffnum, kupast, nakupzhan; Sorab. 1. kopiczwanć ; Ross. Kynasm, Ijaufenmeife. Ziele to po skałach rośnie drobniuchno gęsto kupami. Urzed. 310. Koło gromnic wilcy kupą chodzą ffaur. Sk. 313. stadem chodzą. Gorn. Dw. 158, fie ftltb läuftg. — §. Har-dość za kupą a złość za wolnością nastąpiła. Rirk. Dom. 120. t. j. za bogactwem. — W kupę« do kupy « w jedno, razem, irt dnS jufammcn; (Vmd. kupei, skup, vred, vku-pei * razem, pospołu, złącznie; vkup-*spół-, współ-, n. p. Vind. vkupdieudizh » współdziedzic; Vind. okup-, * s-, * z-,

n. p. ukupsvesati * związać) ; Croat. zkùp , zkupno , zku-pa, (ztąd: zkûp* skąpy; zkupchina * gromada, gmin); Bosn. skupno; Slav. skupa ; Ross. BKyirb, KynHO, komomî, wb Kont, Eccl. itoyiiMio, bmIictI). Myśli jego rozsypane po całym świecie , szczęściem, kiedy się do kupy w potrzebie zbiorą. Teat. 10, 22. Brwi do kupy zganiać. Pilch. Sen. list. 365, (ob. Brew'). Dziecko się urodziło z zrosłemi do kupy nogami. Perz. Cyr. 2, 140. Niech się do ciebie jednego wszystko w kupę zgarnie, cokolwiek liczna zgraja bogaczów posiadała. Pilch. Sen. list. 124, Kto w kupę 'halli rzeczy różne, ten dobrze uczyć nie może. Hrbst. Odp. B b b 4. W kupę mi idą oczy » drzymię. Włod. zasypiam , Me Slugen faßen mir ju. 'KUPCOROZBÓJN1K, a, w., rozbijający kupców, ber $auf* mannârauber ; Eccl. ToproóopeuB, KOTopun nynitOBt rpa-óhtl HjIii paaÓHBaeTt. KUPCOWA, y, i., zona kupca, bte Kaufmann śfran, bie ^aufmänntmt; (cf. Boh. kupowaćka emirix, bte Słdltfertnn; Vind. kupzinja; Rag. kupitegliza; Boss. noKynmmta, Kynmnxa; adj. KynunxturL). KUPCO-WNA, y, z., córka kupca, bte $aufmannMocl)łer. KUPCO-WY, a , e , od kupca , kupiecki , 5ïatifmanitâ *. W takim razie szkoda kupcowa bedzie, nie przedawcy. Szczerb. Sax. 331. KUPCZYĆ , ył, y, cz. niedok., Boh, kupciti ; Vind. shtazunati, kramuvati, barantati, kupzhuvati ; Sorab. 1. kupcżżu; Carn. kopzhujem, baranlâm; Slav. pazariti (cf. bazar); Croat. tersiti (cf. targ); Eccl. KynacTBOBam, itoyiih-YhCTKOKATii, TOprOBaTb ; handlować czym , mit etroaS pan* beln, $anbel treiben. Nie sprosnaż to jest rzecz, kupczyć żywoty ludzkiemi! Gorn. Wt. //. 2., Sekl. Luc. 19. KUPCZYK, a, m., czeladnik kupiecki, (Boss. CHA’fcjeit'b, cf. pisarz; Vind. kupzhuvauz * tandeciarz), bet StaufmannßMener. Kupczycy, gdyby drożej nad taksę panów swoich prze-dawali. . . . Vol. Leg. 4, 76. KÜPCZYKOWATY, a, e, KUPCZYKOWATO adverb., sknerski , skąpy, małomiejski, ïltitferig, fleinfiabttfd). Kupczykowatą często panowie mają fantazyą. Tr. KUPCZYNA, y, m., biedny mizerny kupiec, ein elenber Kaufmann ; Ross. KyiuiHHa zakupujący dla drugich. KUPCZYSKO, a, n., kramarz lichy, ein elenber ftrfl* mer; Ross. KynumiiKa.

(‘KUPEL. Pim. Kam. 1, ob. Kąpiel. KUPELA. Tr., ob. Kapela chymiczna).

(KUPER , pra , m., KUPEREK , rka , m. zdrobn., guzica, huzica, gustrzyca, kustrzyca, rząp’, Carn. et Vind. faja (cf. fajdać) ; Ross. XBOCTeit'b, (cf. Ross itonpi, KOnepfc baba do wbijania palów); ber 6teiß, ber 33ür$el, befonberê be§ geber,

MeflS. Koniec mięsisty ptaka tylny jest kuperek, owa serduszkowata część, z której ogonowe wyrastają pióra. Kluk. Zw. 2, 10, (ob. kuprzasta kość). — §. Transi. Gdy Noe trochę wina chudzineczka chłyśnie, Aż ci go płaszcz opadnie, iże kuprem łyśnie. Kchow. Fr. 83. KUPERKOWY, a, e, od kuperka, (Steiß*.) — (KUPERSZLAK, KUPERSZTYCH, ob. Kopersztych). KUPIĄ, KUPLA, i, z., §. a) kupczenie, handel, kupno, ber ipmtbel, ber 5kuf; (Boh. kaupc; Vind, kupzhnia, barantanje, barantanstvu ; Carn. kupilu, kupzhia, kopzhya, kop; Sax. Inf. Eoup; Dan, kiob; lsl. kaup; Germ. $(tnf; cf. Lat. capio). Rzemieślnicy i kupcy po dziesięciu latach mają poprzestać rzemiesła i kupi. Petr. Pol. 286. Przed Wacławem Polacy skórkami zwykli byli kupie swoje odprawować. Stryjk. 531. Byście się jeno na tej kupi nie sparzyli! Simon. Siei. 19. Nic ja darmo nie dam sobie wziąć; kupi-li kto, na kupi utraci. P. Kchan. Orl. 1, 30. — §. b) Towary kupieckie, Sorab. 2. kschami; Carn. blagu (cf. błogo); Croat. tergovina; Rosn. tergouine, pratesgi, Stauf* maaren. Zamek nad rzeką założył, z którego brał te wszystkie, którzy po Wiśle jeździli z kupiami. Biel. 140. Wrzask kiełbaśników i garkucbników, towar swój, stosownym do kupli tonem, zalecających. Pilch. Sen. list. 2,

4., Jer. Zb. 95. Kupiłem u niego dobrze okulary, aza nam się i na innej kupi poszczęści. Alb. na Woj. 6. Pragnę , aby kupie i towary obudwu nas wolno po naszych państwach wozić, a handle sprawować możono.; Raz. Sk. 529. Teraz już tych ich kupi, nikt nie kupi. Żarn. Post. 90 b. 1. KUPIĆ, ił, i, czyn. niedok., skupić dok., skupować, skupiać, w kupę zebrać, (Boh. kopjm, klopjm; Sorab. 2. kopowasch; Sorab. 1. kopiczuyu, kopiu, kopiem; Carn. kupzham ; Vind. kupzhati, nakupzhati, nakupsprau-lati; Croat. kupun ; Dal. kupiti, arpavam ; Bosn, kuppiti, skuppiti, rripati; Slav. kuppiti; Rag. kuppiti, skuppiti, pokuppiti, skupgljati ; Ross. koimtb, komfo, CKomiTb, cko-IMflTb (= 2. skąpić), COBOKyUHTb , COBOKyiMHTb , AOKOnHTb ; cf. Syr. nsp rem rei imposuit)-, laufen, in einen Raufen pfammen bringen, jufammen (laufen, iufantmen rollen. Zręcznie się go uchronił, i sobie przytomny Zkupiwszy członki, ukrył pod puklerz ogromny. Dmoch. U. 2, 18. (stuliwszy, skurczywszy). Kupić się * gromadzić, ftd) Raufen, jnfammen laufen. Cesarz kopiących się ludzi pytał, coby to znaczyło? Nieme. Król. 4, 187. Kupcie się do kościoła, nie dajcie na się dzwonić. Dambr. 124. Wszyscy po zejściu z tego świata, na jedno miejsce się kupią. Smotr. Ex. 25. Kupić się do stada Ross. ctbahtch; (Croat. kupitisze * mnożyć się). 2. KUPIĆ, ił, i, cz. dok., kupię praes. et futur., KUPOWAĆ , ał, uje , niedok., ugodzoną cenę nabywać, faufett, (oppos. przedać), (Boh. kupowati, kaupiti, kaupjm ; Slov. kaupiti, kupugi; Sorab. 4. kuppowacż, kupuyu ; Vind. kupiti, kupuvati ; Carn. kupili, kupem, kupujem, kupuvati; Croat. kupuvati, ku-puval, kupujem, kupiti; Slav. kupiti; Bosn. kupiti, ku-pouati ; Rag. kupiti, kupovatti ; Ross. Kynmb, KynoBaTb, Eccl. npiicTAffiATii ; Svec. koepa ; Holi. koopen ; Germ. !an* fen; cf. Raufen kupa). Tanio kupić, a drogo przedać każdy się stara. Mon. 66, 290. Kupujący przedającego , a

kochankę dla kogo odmawiała. Hul. Ow. 49. KUPLEROWAĆ cz. niedok., kuplerstwem się bawić, fuppeln, bett Kuppler machen ; Boh. kuplowati; Sorab. 2. kupplowasch; Vind. kuplati, neposhtnenu snanje delati;

550

KUPIDO - KUPIEC.

KUPIECKI - KUPLEROWAĆ.

przedający kupującego chce oszukać. Cn. Ad. 359. Zle jest, złe jest, mówi kupujący, a kupiwszy będzie się chwalił. W. Prov. 20, 14. Ganiąc kupić, a chwaląc prze-dać. Rys. Ad. 13. Łotrów aż nadto pełno, kupować nie trzeba. Opal. Sat. 57. Kto kupuje urząd, przedaje sprawiedliwość. Klon. Wor. 15. Proste przysłowie, kupisz, nie kupisz, potargować nie zawadzi. Teat. 47, B. Jam sobie samochcący biedę kupił. ib. 33, 166., (Rag. Na svoj pjenez kupit sctettu; cf. nie miała baba kłopotu, kupiła sobie prosię; cf. świerzbiał go pokój). Kupił ś. Stanisław, nie sobie, ani powinowatym swym, ale kościołowi i sługom bożym, i potrzebom pospolitym wieś Piotro-win. S/c. Zyw. 287. (NB. Kupić do klasztoru * mówi się o rzeczach mogących być wmieszczonemi; kupić na klasztor » o rzeczach nie wmieszczających się; dla klasztoru * w obu razach służy). — Umieć kupować i przedawać, umieć się obejść, na wszystko się godzić, foro uti. Mącz. — Prov. Civitas Cracovia, kup' sobie, jako i ja. Rys. Ad.

28., Dudz. 28. Mićj się dobrze, czegoć nie dostanie, kup' sobie. Cn. Ad. 492. Kupiłbym wieś , ale pieniądze gdzieś. Rys. Ad. 28. Kup' sobie, komubyś rozkazał; nie rozkazuj mnie. Cn. Ad. 407. Nie kupić u niego gniewu. Cn. Ad. 414. (t. j. łacno mu o gniew). Jakieś kupił zwierciadło, inszego nie żądaj. Pot. Pocz. 70. (jakeś sobie posłał, tak się prześpij; wypij, coś nawarzył). (Slav. Prov. Kupilbi ta, kdobi ta ne znal; kupi cię, kto ciebie nie zna; nic wart). Nadto drogo kupuje ukontentowanie, kto je zdrowiem płaci. Kras. Pod. 2, 71. Jakom kupił, tak przedaje. Cn. Ad. 302, Slov. tak predawóm, gako sem kupił; audita ex ßde narro. —r §. b) Kupować niedok., > targować, um Ctwaê tyattbelu, btngen. Kupowałem konia, ale że za drogi, nie kupiłem go. Ld. (KUPIDO, yna, to., KUPIDYNEK, nka, to., demin., bożek miłości, ber Siebet gott; Carn. Lubizhk, Serzhèk ; Roh. Milek. Oczki ostre, ogniste, zła myśl, słodkie słowa, Insze na sercu nosi, insze mówi mowa; Włoski ma kędzierzawe, i pogląda śmiele, Twarzyczka uporniuchna i wstydu nie wiele, Skrzydełkami jako ptak, to tam, to sam lata, Do panien, do otroków; a na sercach siada, Łuczek ma, a na łuczek strzałeczkę przykłada. Simon. Siei. 22.).

KUPIEC, pca, to., (Boh. kupec; Slov. kupec, kdo kupuge ; Sorab. 2. kupz; Sorab. 1. kupcz; Carn. kupz, kópz; Vind. kupez, barantauz, kupiz, tershishar; Cjoat. kupècz; Dal. kupovnik * kupujący ; (Croat. tergövecz, tersecz * kupiec, cf. targ); Rag. kupaż, kupitegl; Bosn. kupaę, tergouaę, trrigo-uac; Slav. kńpioc » kupujący, têrgouac « kupiec; Ross. KyneifB, TopjKiiHKii (nOKynmiiK’L kupujący); Eccl. ToprOBeuts; (cf. Eccl. rocTh, óoraTbiii KyneuB; Craec fisynUiinogog ; Vind. kup-zhni gospud, ob. Gość); cf. Lat. caupo; Craec. xângloç; cf. Certn. Shtitf) ;    §. 1 a) handlem się bawiący, ber 5ï(Utf*

lit amt. Tych kupców nie ganię, którzy zinąd towary, żywności ludzkiej i Rzpltćj potrzebne, przywożą. Modrz. Baz. 435. — b) Kupujący, ber laufer. Książki teraz nie mają wiele kupców. Ld. — §. 2. Pewna gra w karty, eilt ge* tDiffeö flarteitfpiel. Pan Podstoli z x. Plebanem i z sąsiadem grał w kupca. Kras. Pod. 1, 182. Nasz miły kupiec w dowcipnie kombinowanych rachunkach swoich mię zawzdy bawi. ib. 189. KUPIECKI, a, ie, od kupców, Kaufmanns », faufmâmttfd) ; Boh. kupeckÿ ; Sorab. i. kup-czki ; Vind. kupzhen , kupzhoun , kupzhni ; Bosn. tergo-uacki; Ross. Kynenecidii, KyneitKÜI. Słowo kupieckie i wiara nie tak uczy. Gród. Dis. C 4 b. Chleb pszeniczny, z śrzedniej mąki, nie do czysta z otrąb wypytlowany i wysiany, miejskim, albo kupieckim, mianujemy. Syr. 956 et 938. Sklep kupiecki Eccl. KyniiibHun xpaarb, aaBKa, b’b Koen TOBapu np04ai0Tca. Kupiecki dwór, pakhof Ross. rocTHHHOH 4B0ps. Kupiecka kompania Eccl. rocTH-iiaa coTHH. Po kupieeku adverb., nad) <paitbeI8 ©ebraud). KUPIECTWO, a, n., (Boh. kupectwj; Slov. kupeestwo; Carn. kupzhya, kopzhya, terguvanje; Vind. kupzhnia, kupzhni-shtvu, tershtvu, barantanstvu; Croat. tergovina, terztvo; Bosn. tergouina, trrigouina; Ross. nynenecTBO; Eccl. KOYium, KàkiioiiiX, ToproBia, npimynoBame, npoMLice«, cf. przemysł) ; stan kupiecki, handel, bte fauftitattnfcOaft, ber ^anbei. Kupiectwo prawdziwe albo wielkie, gdy z dalekich krain albo z zamorza nabywamy rzeczy potrzebnych, a całkiem je zaś przedawamy. Petr. Eh. 127, ber ©roftyfltt* bel. Boter. 79. Kupiectwo domowe, przekupstwo albo kra-marstwo, gdy kto w domu siedząc, kupuje co, aby drożej przedał. Petr. Pol. 36, Mtttercp, federet), (cf. handlar-stwo). Kupiectwem się bawić; kupiectwo prowadzić; ku-piectwa się uczyć. Ld. Dla mnóstwa kupiectwa twego zgrzeszyłeś. W. Ezech. 28, 16. Bibl. Gd., ooit betlter gro* Çen $aitbtj;termtg. fiutfy. t. j. dla szachrów twoich. KUPIENIE, ia, n., subst. verbi kupić i), >§. 1. zgromadzenie, zebranie , baä pltfeit, 3Iufjjflufeit. Kupienie się, gromadzenie się, baś Bufammeitlaufeit, ber 3»lauf. — §. 2. verbi kupić oppos. przedać * Kupowanie , baS kaufen. Kupienia chęć, ochota, bte ^aufhtft, Boh. kupećnost. Do kupienia chęć mający, fauflltfttg, Boh. kupećny; Eccl. KynacTBiueab-HMH, 0X0Ty HM-bromitl kb Topry. Subst. Boh. kupećnjk; Sorab. 1. pokupnik emax. KUPIONY, a, e, partie, perf., gefaitft. fKUPITNIK. Tr. ziele ob. Kopytnik). KUPKA, i, i, demin. nom. kupa, (Boh. kupka, kopka, kobka; Sorab. 1. kopieźka; Lat. copiola ; Vind. kupzizh; Croat. kupchëcz; Slav. baglich); ein Keiner Raufen, eilt pufletit, £mufd)ett. Maleńkich gwiazdeczek zbiór nazywają kupkami gwiazd, conglobatio. N. Pam. 19, 66. Małą kupką ludzi częstokroć Polacy poganina bijali. Falib."Dis. Q. (cf. garstka). Ziele to kupkami rośnie. TY., in Süföeltl, Mfdjeltietfe, cf. kępka. — Kupki * gra w karty. Tr., baS $fiufeln, ein to ienfptel. On met les cartes en plusieurs tas, et le plus haut de dessous gagne le jeu. ib. (Grać w kupki). KUPLA ob. Kupią. KUPLER, a, m., KUPLERCZYK, a, to., zdrobn., rufianin, kuplerstwem, niegodziwemi kunszaftami bawiący się, ber Kuppler ; Boh. kupljf; Vind. kuppler, perkupavicz; Slav. korvosvodac ; Ross. cb04hhkł ; Eccl. CB04ltHK’B. Nierządnica kuplera władzę wini. Hul. Ow. 68. KUPLER-KA, i, z., bte 5vupplerimt, swacha, rufianka, Boh. kupljr-ka ; Vind. kuplarza; Slav. kurvosvodica ; Ross. CBaxa, cbo-4HHua. Kuplerka mu

Ross. cbo4hh»mtb. KUPLERSKI, a, ie, od kuplera, Stupp*

ko od Mazurów używany przysłówek. — 7], chłopski wyraz * tęgo, mocno, siła, bardzo. — Nabiedowałem ci się kupsko, niźlim się do was dopytał. Teat. 29. b, 121, tudjtig, rcacfer, redjt fetyr. KUPUJĘ ob. Kupić, Kupować.

1er»; Boh. kupljrsky. KUPLERSTWO, a, n., zabieganie kuplerskie, ^upplcrep ; Boh. kupljrstwj ; Ross. CB04HHqe-ctbo. KUPLOWAĆ, al, uje, cz. niedok,, z Niem. foppeln,

zdrobn., Ital. cupola; Lat. med. cuppula ; bte Stltppel, ba? ^uppelbadh ^ttppelgeiuolbe ; Croat. kupûla ; Bag. kûba, ku-bizza; Bosn. kuba; {Carn. kopola rutabulum). Kopuła kościoła ś. Zofii na 16 kolumnach marmurowych wystawiona, daleko większa i wyższa nad kopułę ś. Piotra w Rzymie, pokryta wszystka z wierzchu ołowiem. Star. Dw. 6. Nad wierzchołki portu podnoszą się niezliczone kopułki pobite ołowiem, ozdobione gałkami pozłoconemi. Pam. 85, i, 130.

g. 33. bte spferbe, zwięzywać, krępować, n. p. Na sîowo KUPULA, KOPULA, KOPUŁA, i, i., KOPUŁKA, i, z., komenderującego: kuplujcie konie! zdejmują się cugle munsztuka przez głowę konia, i niemi się pod munsztu-kiem na prawej stronie stojącego konia na kluczkę za-więzuje. Kaw. Nar. 424. ‘KUPN1CA, y, i., dom lub skład kupiecki, ein ^attffiau?; Sorab. 2, kupniza; Ross. rocTim-hoh 4B0p,L. ‘KUPNIOWSKI, iego , m., subst., burlesque, kupujący, płacący, eilt Käufer, eilt S^r; Boh. kupować.

petuch, petelinecz ; Eccl. KOyfTŁ, KO^ert; cf. Hebr. 7)3 gur pullus), §. 1. ber #aljlt ; samiec kury czyli kokoszki, na głowie ma wyrostek mięsisty, zębkowany, grzebieniem zwany, dwa wyrostki wiszące pod szczękami, ogon ści-śniony do góry zadarty. Zool. 253. Kluk. Zw. 2, 95. Kur majestatyczny Prowadzi tam za sobą dwór kokoszy liczny: Chód. Gesn. 144. Kur, stróż grzebienisty. Groch. W. 32. Kura gospodarzem zowią wieśniacy, bo bywa to lepszy gospodarz do kokoszek, niż drugi chłop do żonek. Dwór. G. Kur, choć głośno krzyczy, nie zje on nikogo. Jabł. Ez. 22. Kur poje abo pieje. Dudz. 21. Komuż piać, jeśli nie kurom? Rys. Ad. 53. Kurzy co piali, zaś biorą się na grzędę. Pot. Syl. 491. Kur zapiał. Rys. Ad. 27. t. j. czas minął, klamka zapadła, ber $al)lt Ijat gefräst, 5 bte $rift tft üerfloffen. Sam Piotr opoką będący, Ruszał się kura słyszący. Groch. W. 32. Pokusy władzy nie mają, Gdy już ‘kurowie śpiewają. Groch. W. 31. Kogut wiejski zegar; ztąd: kury * kurzyny, pianie kurów, ba? $alj* îtengefctyreç; Bosn. pivçi, jutergna, jutrrigna (cf. jutrznia); Ross. et Eccl. ‘nmitoritaiueiniie. Od zachodu słońca, aż do kur dzwonili. Mon. 71, 171. Pierwsze pienie * pierwsze kury, ba? erfte £>almeitgefd)m). Gdy pierwsze kury zapiały, stanął na placu. 1 Leop. 3 Macch. 5. Już pierwsze kury piały, już i wtóre pieją, Ja tu czekając na cię, karmię się nadzieją. Simon. Siei. 36. Drugie piały kury, Nie spałam, Ciebie wyglądałam. Zabi. Amf. 62. O kurach * o pierwszych kurach » gdy pierwszy raz zapieją, do dnia, öor !£age?anlmtcf;. Markotny prawnik, gdy o kurach pacyent we drzwi zakołace. Żab. 8, 317. Izyck. O pierwszych kurach wstawać! Zab. 7, 158. Nie wiecie, kiedy przyjdzie, czyli o północy, czyli o kurach albo rano. W. Post. W. 3, 504. Jeśli z wieczora, jeśli w północy, jeśli gdy ‘kurzy zapoją. Radź. Marc. 13, 35. —■ Dano kurowi grzędę, a on chce wieży. Budn. Apopht. 90. (cf. im kola bardziej głaszczesz, tym bardziej ogon wznosi; dasz mu poty, a on chce póty). Kur Indyjski ob. Indyk. — §. Kur, herb ; kogut biały w polu czerwonym. Kurop. 3, 29, ettt SBappeit. — §. 2. Kur morski, trigla, ber ©ee* Ijafjtt, ryba morska, mająca płetwy przyskrzelowe znacznie szerokie i rozciągłe, tak iż niemi z wody podlatywać może. Zool. 181., Chmiel. 1, 626. — §. 3. Kur, ospica, rnor-billi, bte üDîafern, Sîot^eln, ^tnberfleden, kształt gorączki z

Kupniowskiego w tym użyć potrzeba, Darmowskiego proszę zaniechać. Haur. Sk. 2. KUPNO, a, n., kup, kupią, kupowanie, rzecz kupiona, ba? Staufen, ba? ©efaufte, ber KUR, a, w., kogut, pietuch, {Boh. kohaut, kurek; Croat. Jïûltfj Boh. kaupë; Slov. kupowânj ; Sorab. 2. kup; Vind. kup, kuplenje; Carn. kop, kopua , kopzhya ; Croat. ku-puvanye ; Slav. tergovina ; Eccl. Koyiiarv Dobrze że téj kamienicy syn mój nabył, i że my z tak dobrego korzystamy kupna. Teat. 7. c, 66. Kupnem czego dostać. Tr., faufUd) ait ftcfj bringen. Jeden drugiemu w kupnie psuje i podkupuje. Tr. Kupno niedoskonałe * wyderek. Cn. Th., ber Söieberfauf. Prawo odkupienia przedanćj rzeczy, zowie się kupno z powrotem. Gal. Cyw. 3, 92. KUPNY, a, e, §. 1. od kupowania, czyli kupna, Stauf «. Kupny kontrakt , Stanfcontract. Tr., Ross. Kyimaa, nojmaa. — §. 2).

Przedajny, Vind. kupliu, na kup dan, kupzhliu, tershishliu;

Rag. et Croat. kupovni, fattfiicfy, feil. Bułki kupne, co na rynku przedawają. Pim. Kam. 50. Za rzecz niekupną darmo summę dajesz. Bratk. R. (nieprzedajną). Dość męki, gdzie fałsze zdobią A kupną wargą prawdę jak chcą robią. Ryb. Gejl. C 2. Kupny głos. Nag. Fil. 213. Szpetnie, gdy kupny język za niewinnym gada, Nieładnie, gdy trybunał wiele w skrzynkę składa. Hul. Ow. 70. Leszek kupnego cudzym nieszczęściem a swoją obelgą tronu nie chciał. Nar. Hst. 4, 153. Uznawca sporu był kupny.

Sk. Dz. 378. t. j. przedarowany, przenajęty, bcftocfjen, er> lauft. — J. 3. Kupny * pokupny, gut abgefjenb, tucl Käufer ftubeitb. Żadnej niemasz książki kupniejszćj nad kalendarze, ponieważ ich corok wychodzi więcej niż dwadzieścia tysięcy. Mon. 66, 2. KUPOWAĆ, KUPOWANIE,

KUPUJĘ ob. 2) Kupić.

Pochodź. verb. kupie et kupa : dokupować ; jednokupiec, jednokupstwo ; litkup , lilkupnik; ludokupiec ; nakupować; okup, okupić się ; odkup, odkupić ; pokupować, pokupić, po-kup, pokupny, podkupnik, podkupować; przekup, przekupić,-przekupny, przekupień, przekupka ; przykupić; rozkupić; sa-mokupiec, samokupstwo ; spółkupczyć ; świetokupiee; skupić, skupny, skup-, skąpy {Croat. zkup), skąpiec, skeLpstwo, skąpić; wkupić, wkup, wkupny; wykupić; zakup, zakupić, zakupili k.

i. 'KUPR, u, m., z Niem. ba? Tupfer, n. p. Kupr i miedź czynią z kamienia chalcitis. Maez. — 2. KUPR ob. Kuper.

KUPRZASTY, a , e, od kupra , ©teifj *. Kość kuprzasta.

Krup. 1, 112., Wcjch. Anat. 75, ba? ©tetpbem, ©efäßbetn.

"KUPRES ob. Cyprys.

KUPSKO adv., [kupsko Etym. kupa; znaczy wiele; ale tyl

wyrzutem drobnym, mniejszym od ospy. Krup. 5, 341. Zb. 1, 497; Rag. pómnik; Ross. nonenHTejiL. W rodź.

ospiczki. ib. 5, 446, pożarnice, odra. Ern. 684 ; Vind. ieńsk. KURATORKA, Ross. nonenmeJiLHima.

lezhize, lezhe, snemeze, maroga, pika; Ross. Kopt. KU- KURAŻ, u, m., z Franc., ochota, odwaga, śmiałość, ber

RA, y, z., §. a) kura albo kokoszka jest samica koguta.    SDîutlj, bte Mljnljett. Kastalska woda, Choćby jej beczkę

Kluk. Zw. 2, 95, bte peinte; Morav. kura; Slov. kura pul-    wypił, kurażu nie doda. Teat. 43. b, 32.

lus, ślepka, ślepicą gallina ; Roh. ślepice, slepicka ; Garn. KURBA ob. Korba. KURBAS ob. Korb, Korbas. KURCABA

kokush, puta; Vind. kura, kokush, putiza; Sorab. 2.    ob. Kuczaba.

kurra; Hung. tsirke ; Ross. Kypiiua; (cf. Germ, flirren). KURCHAN, KURAN, KURHAN, u, m., [z tatar, kurchane * Kura z piórami koło uszu Ross. ymaTKa. Juźci dziś    dom grobowy, 2]; słowo Ruskie, Ross. KyprairL ; * mo-

nietylko kury mądre, ale tez i same jajca, młodzi    giła. Otw. Ow. 607 et 150, ber §it(jel. Usypali kościom

dziś ludzie bardzo ‘zwydrzeli. Glicz. Wych. P 4 b-, Slov.    ojcowskim kurhan wyniosły. Stryjk. 232. Ciało spaliwszy,

Kura ślepku ući, antę barbam doces seaes; sus Miner-    kościom kuran usypali. Biel. 124. Na Ukrainie trzebaby

vam. I ślepej kurze trafi się ziarno. Teat. 11. b, 4;    zamki pobudować, z którychby, jako z kurhanów, abo z

(Slov. I slepâ kura nèkdi na zrnko trefi; więcej szczę-    skałek, przyciągnienie nieprzyjacielskie upatrować. Modrz.

ścia, niż rozumu). Czarna kura, czarna kokosz, lekarstwo dawne dla szalonych, którym rozdartą czarną kurę, ‘KURCIAŃSKI, a, ie, n. p. Paweł biskup Krakowski, ło-abo też gołąbki żywo rozdarte ciepło na głowę przykła- trowstwa prawie ‘kurciańskie, zapomniawszy stanu ducho* dano. Krup. 5, 425., Haur. Sk. 399. ztąd przysłowie: A wnego, płodził. Stryjk. 320.

już też to warto czarnej kury. Teat. 43. c, 53. t. j. po KURCIÄZKA, i, ź., obcążki krótkie, furje 3^ngelc^ett, fleilte szalonemu zrobione. Zabi; Fir. 69., Teat. 32. b, 41. —    furje 3<nt0M. Kurciążki cyrulickie, zrobione bywają po-

§. b) Ogólnie': kury « koguty, kokoszki, kapłuny, Carn.    spolicie ze stali lub z srebra. Używają się do odćjmo-

perutje , £ml)tter; kura, ba« £ml)n. Kury w kojcu. Star.    wania plastrów i flejtuszków, do wyciągania kości lub in-

JOw. 43. Kury te, które są w kojcu, z kojca się doby-    nćj materyi w ranie głęboko znajdującej się. Czerw. 4 et

wają; a te, które nie są w kojcu, do kojca się wedrzeć    13.

usiłują. Żarn. Post. 3, 542. Mazowieckie kury * gawrony, 1. ‘KURCZ, a, m., pokurcz, gatunek kundlów myśliwczych, gawronięta. Pot. Jow. 106 et 108. Poddani przy szczu-    ctnc 9Irt gemeiner £unbe, j)je rtU(jj jUr 3agb gebrannt merben.

płćj swojéj paszy, zwykli się z dworem na kury od sztuki    Charci, ogarowie, kurczowie, zwierzęta leśne gonią i imu-

swego bydła jednać. Haur. Sk. 541, guEljuljin, 3fo8jjuljn.    ją. Sienn. 277. Za kurczą i za charta trzy kopy groszy.

Stat. Lit. 596.

Raz. 416.

2. KURCZ, u, m., (Boh. kręć; Morav. krć, krće; Slov. kręć; Hung. görts ; Vind. kerzh, vadnu vkugstegnenje; Carn. kerzh, skerzhniza, skerzhuvânje ; (cf. Carn. kurz »członek mę-zki); Croat. kèrch; Dal. czeznutje; Rag. gàrc; Bosn. ghrric; Slav. gères; Ross. Kopna, noput, obs. KopKOTa, cy4opora, 4eprOTa; Sorab. 2. krampa) ; ber Krampf, kurcz, to jest kurczenie, rozmaity jest, albowiem kurczy ręce, nogi, głowę, tak na zad, jak i na przodek. Sienn. 382., Spicz. 235., Comp. Med. 126. Kurcz przypada zwyczajnie z nieostrożnego położenia się albo rozciągnienia.... Haur. Sk. 392. Psi kurcz, spasmus cynicus. Perz. Cyr. 3, 26. —

552

K U R A C Y A - KURATOR.

KURATORKA- KURCZĘ.

Pochodź, kurczak, kurek, kurcze, kurczątko, kurczecina, kurnik, kurzy, kuropatwa, kuroptoch, kuropoj.

KURACYA, yi, i., leczenie, Ross. jrfenenie, BburbnKa, Bpanóa;

Eccl. ii^iihEA, utienie, bte (Sur, ba« ©ttriren, .peilen. Nie potrzeba majowej kuracyi, fÜîapcttr, jeżeli człowiek zdrów.

Perz. Lek. 216. Kobiety zawsze gotowe poprawiać ku-racye doktora, ib. 317. Powierzać się w kuracyą. ib. 61.

‘KURATA, y, i, łodyga. Tr., ber ©fiel einer ^flnitje. Kuraty liliowe. Tr.

i. KURANT, a, m., zbieg pewny tonów melodyjnych, ein 8äu> fer in ber SOînfif; (Ross. Kypambi zegar grający). Dla uczenia ptaków są instrumenciki, różne kuranty wygrywające.

Kluk. Zw. 2, 402. Bije zegar kuranty, a misterne ilety    Kurcz, herb; niby litera T wywrócona, koniec u góry roz-

Co kwadrans, co godzina dudlą menuety. Kras. Sat. 40.    darty; tamże belka krzyż wyrażająca, z lewej pod krzy-

Konik polny przez lato swe śpfewa kuranty, Mrówka do    żem księżyc, z prawej gwiazda. Kurop. 3, 29, ein 2Bap<

jamki sobie znosi prowianty. Kchow. Fr. 123. — Transi.    pen. (KURCZABA ob. Kuczaba).

Wyciął mi kuranta. Mon. 66, 725, ib. 75, 64. (dał mi Pochodź, kurczowaty, kurczyć, skurczać, rozkurczać. łacinę, wyłajał mię). — §. Kurant u malarzy, kamień, KURCZAK, a, m., kurek, pullaster. Cn. Th., ein fcfyon etwa« którym się farby trą na kamieniu płaskim. Magier. Mskr.,    große« £)Ul)tt. KURCZĄTKO, a, n., Boh. kurótko ; Sorab.

ber !M>eftein, garbenftein. 2. KURANT, u, m., grube pie-    2. kufetko, kurzizko; Sorab. 1. kuriatko ; Slov. kurâtko,

niądze srebrne, (oppos. moneta), (SoiWtnt, (Sonrantgelb. Ku-    kuratećko, hid ; Vind. pishe, pisheta (cf. pisklę) ; Croat.

rantem Pruskim płacić. Ld.    pischenczi; Ross. nuiiM, uunjeHOKi, ubmeHoneicL ; de-

KURAS, a, m., dobry tęgi kur, abo kapłun, ein tüchtiger    min. nom. kurczę, ein Sïüd/leirt, gattj junge« pnlmcfyett. Jako

Kapaun ober    Opiekłe na tykach niechude kurasy. z garści kurczątka odrobin patrzemy, Gdy z bozkićj hoj-

Zab. 9, 375. Ejsym.    nćj łaski wszyscy tu żyjemy. Rej. Wiz. 52 b. Kurczątko

KURATELA, i, z., KURATORYA, yi, z., opieka nad szalo-    dopiero co wyklute Ross. BUBe4eHHiirE. (Slov. Prov. Ku-

nemi, marnotrawcami etc. Ostr. Pr. Cyw. 1, 90, bte 6u*    râtka swu kwoćku stratili; nati sine patre. Slov. Ani ku-

ratel. KURATOR, a, m., wyznaczony z prawa opiekun    râtka rozwâzat ne wi; nic nie umie, niezgrabny). KUR-

albo rządziciel osobie nie mogącej się rządzić, ib., Kras.    CZE, ęcia, n,, Boh. kure, kauf; Slov. kurća; Sorab. 2.

KURCZĘCINA - KURCZYĆ.

KURCZYNA-KUREK.

553

kurre; Sorab. 1. kurio; Carn. kurê, zibèka; Vind.    pish;    b.    Kurczemy się, a dziwnym sposobem się dzieje, Że

Croat. pische, pischenczi ; Slav. pille,    (cf.    pisklę);    Rag.    wzrost ludzki w starości z kościami mniejszeje. Żab. 8,

pipie, piplescze ; Ross. Kypa, KypeHOKt; pisklę kur, baS 394. Koryt.; Boh. (krećowateti kurczu dostać). W $uf>ncljett, bas $n(m. Kluk. Zw. 2, 95. Kurczę piszczy.    ich mu się kurczyć kazali siedliskach. Mon. 71, 203.

Toi. Saut. 89. Człowieka zabić, jak kurczę. Teat. 15,35.    Panowie hojno dosyć dawają, i nie kurczą się. Kosz. Lor.

(bez skrupułu). Kurczęta (Vind. kurete, pisheti, pifzheta,    40. Nie kurcząc się, ani gnuśniejąc przed srogim zi-

pifzhenci ; Slav. pillichi). Źle kurcząt kaczce, kacząt wo-    mnem, Liflanty zwojował. Stryjk. 358. (nie krzywiąc się,

dzić kurze. Pot. Pocz. 474. Mędrsze kurczęta, niż kury.    wstrętu nie pokazując). Chude woły pojadłszy one tłu-

Teat. 33, 87., Slov. Kura ślepku ući.    Od    kokoszy    chcą    ste,    w tej chudości i szpetności kurczyły się. Leop. Ge-

często być mędrsze kurczęta. Zab. 14,    28.    Nagi. Kurczę    nes.    41, 21. wysychały, jnfantmen fcfyruntpfen. Tatarom

przed kogutem śpiewać nie powinno. Boh. Kom. 4, 179.    nigdy nie wierzał, lubo to kurczyli się. Birk. Chmiel. C

KURCZĘCINA, y, i., Ross. KypsTHHa, KypaTHHKa, iihihh-    2 b. (choć się kłaniali, pomorzyli)* Kurczy się, a kole.

THHa; mięso kurczęce, ^ujjnerfleifcij. Kurczęcinę zaprawić    Cn. Ad. 408. erinaceus, aliquo urgente, contraint se, et

korzeniem. Ern. 34., Bies. D. 1. KURGZĘCY, a, e, Boh.    tune aculeos magis intendit. (cf. płacze a bije). Inaksze

kurecÿ; Sorab. 1. modohkurinć ; Ross. Kypaiiiw; od kur-    zdanie wszystkich panów pana, Do którego się kurczą

czat, soon Reinen $ü(ment. Małego rodu sokoły wychowasz    ludzkie rady. Pot. Syl. 74. (przed nim nikną, giną, ni-

mięsem kurczęcym. Cresc. 620.    czem są). Przy takim gospodarstwie intrata się kurczy

KURCZOWATY, a, e,— o adv., na kształt kurczu, Frarnpf»    i szczupleje. Haur. Sk. 45. fie inerben fdjmcÜer, geringer,

artig. Kurczowate nerwów napięcie, czyli wielka choro-    Mogąc te tak potrzebne rzeczy sobie kupić; jednak kur-

ba. Perz. Lek. 145 et 183. KURCZOWY, a, e, od kur-    czą się. Haur. Sk. 44. fie fdjrcinfen ftdj eilt. Do Wac Pana!

czu, Krampf * ; Boh. kreenj ; Carn. kerzhne, kerzhliv; Vind.    (pije) : Niech się dyabeł kurczy. Teat. 43. c, 92. niech

kerzhen, kerzhonn; Ross.    cy40poatHbm.    Choroby kur- sobie dyabeł    szczędzi, żałuje, niech schnie,

czowe, czyli spasmodyczne.    N. Pam. 10,    71. KURCZYĆ,    KURCZYNA, y,    i., kura młoda, ein junget f)it(jn.    W    mar-

ył, y, cz. niedok., skurczyć    dok., do kupy    ściągać, krzy- cu kurczyna bardzo młoda, nowina. Bies D. 1.

wiąc skracać propr. et imp.    (Boh. krćiti ;    Carn. kerzhiti,    ‘KURDESZ, a, m., [ob. Kardusz, 1]; n. p. Hej    Kurdesz

kèrzhnem, kèrznem; Croat. kèrehim; Bosn. ghrricciti,    nad kurdeszami ! Teat. 29, 24.

zgarciti, zgherciti, zghrricciti; Rag. zgàrcit; Ross. KopnHTŁ, 1. KURDWAN, KURDYBAN ob. Kordyban. 2. KURDWAN, CKopmiTb, CKopnHBaTŁ, CKpiontiTb, CKpiomiBaTb; Eccl. Kopyto ; cf. Lat. coerceo) ; aujaiitmen jtejten, Frummen, nerfürjen, befebrönfen. Kurcz, abo żył kurczenie rozmaite jest, abo- KUREK, rka, m., a) kogut młody, kurczak, Ross. Ky^ioiCL, wiem kurczy ręce, nogi, głowę, tako nazad jako i na przodek. Sienn. 382. Uschła wnet ręka królowa, którą był wyciągnął przeciw prorokowi , ani jej mógł zasię ku sobie skurczyć. 1 Leop. 3 Reg. 13, 4. Nie rozciągaj ręki twej ku braniu, ani kurcz ręki twej ku dawaniu. Radź.

Syr. 4, 34. Skurczyć rękę w wydatkach. Xiądz. 52. Cze-tak długo kurczysz możną rękę swoje? Kanc. Gd.

178. Skurczonąś siał, skurczoną będziesz też żął ręką.

Pot. Pocz. 544, Eccl. choisi, cKopmiBininca, corHyBiniBca.

Zgrzybiały, skurczony, starzec, decrepitus. Mącz. Słońce tę deszczułkę skurczyło. Tr. (spaczyło). Frasunek serdeczny skurczy człowieka , ale z powieści wesołych rozraduje się. Radź. Prov. 12, 25. (poniża serce. Bibl. Gd.), nadwątla, fdjwadjt. Słabego zdrowia ten, którego lekkie zawionienie wiatru kurczy. Pilch. Sen. 234. Panowie poddanym czynią krzywdy, kurczą ich, uciskają. Petr. Pol.

301. (uwłaczają im, fie tljun i^ttett 3U>brnd)). Zarazem kazał obie do ciemnicy wrzucić, Powrozy do drabiny mężnie kazał skurczyć. Papr. Koi. 0. 4. (skrępować), KURCZYĆ się recipr., Boh. krćit se ; Croat. kërchimsze, zkra-chujemsze; Rag. zgàrcitise, garcimse; Eccl. Kopnyca; ściągać się do kupy, skracać się, pokrzywiać się, propr. et impr., ftd) jnfammett jteljen, jufammeit laufen, ftd) Früm=

Uten, jnfammen Frieden, Furjer werben, fidj befdjränFen. Kurczymy się jak skóra od ognia. Psalmod. 23. Skurczyło się sukno* zbiegło się, stąpiło się, ba3 £ttd) tft etngelatn fen. Jeden się kurczy, a drugi nadyma. Jabi. Buk. C 4

swo-

KUNRAD ob. Konrad ziele. KURDEGARDA ob. Kordygar-da. KURDZIEL ob. Gurdziel.

mu

ein junger $abn, ein £ml)nd)en. Kurzyka, kokorzyka, sa-belek, młody kurek, pullaster. Mącz. Rzemieślnicy w Krakowie kurka strzelali. Biel. Św. 246. do kura, orła i t. d. dla wprawy strzeliwali, Slogtelfdjteßert. Mniemamy, żebyśmy kurka strzelili, albo eksekucyi dowiedli. Orzech. Qu. 176. — b) Kurek na kościele, chorągiewka, wiatrak, wiatraczek, ein SBetter^afm. (Vind. strehna bandera, veternik). Czemu kurka stawiają na kościelnej bani? Żeby ludzi do modlitw budził co najranićj. Pot. Pocz. 512. Kurka na kościele pokazać komu, ob. dudka pokazać, figę, odrwić kogo. — c) Kurek u rusznicy, ber $afnt an einer glinie etc. (Slav. oroz; Rag. uuk; Ross, coóanna, ob. Sobaka). Kurek strzelby zahaczony na sprężynie , w jednym mgnieniu oka zawadza kamieniem o panewkę, i wskrzesza ogień. Rog. Doś. 1, 240. Zawsze z ruśniczmi chodzą, niemasz tego zjazdu, gdzieby kurka nie krzosa-no, proch nie śmierdział. Lek. B 2 b. Na słowo komenderującego : kurek na miejsce! odwodzi się kurek na swoje miejsce. Kaw. Nur. 237. Pokazuje się jeleń; ja do sztućca, odłożę kurek, zmierzę.... Boh. Kom. 2, 295. ben £>al)n fpannen. Na to sto razy na odwiedziony kurek przysięgnę. Teat. 16. b, 129. pod karą zgi-nienia od fuzyi. — d) Kurek abo czop , jaki bywa u fas winnych, dla toczenia. Mącz. epistomium , Bosn. kantulla od baçve; Carn. pipa; Ross. Kpam> ; kruczek, ber §alm, bte ^ipe. Mastos, rurka albo kurek, u rur i zdrojów, jakoby odęta gęba, z którćj woda wycieka. Mdcz. — e)

Słownik Lindego wyd. Z. Tom II.

70

554

KURENTNY - KURNIK.

KUROPATWA - KUROPOJ.

e, elektorski, furfürftlidj ; Ross. Kyp<MipcTCKift.

-------, a , m., Doh. kurnjk, kurnicëk ; Slov. kurenec ;

Hung. ketretz; Sorab. 1. kurencza; Vind. kurniak, kotez,

m.,

Kurki u tortury, bte 2)ûU)îtettftôcfe bety ber tortur. Wsadzać komu palce w kurki. Tr. (Slav. kurjuk, bte ©cljtMltJ» fdjrmtbe).

KURENTNY, a, e, kurs majacy, n. p. tynf* płatny, udatny. Tr. cm grobcś ©elbjiftcf.

KUREWKA, i, ź., dem. nom. kurwa, Croat. kurvicza, dît $ttrdjett, meretricula, kurwiczka. Mąez. KÜREWNIK, a, m., (Morav. kurwar; Boh. kurewnik, smilnjk; Slov. kurwarcz, kurewnjk; Rag. kûrvar, xénhar; Bosn. kurbar; Carn. kurbir; Sorab. 2. hurar, huhrar; Slav. kurvàr; Tlung. kurvâs, kurvâlkodô; Sorab. 1. kurwae, kurwarnik ; Vind. loter, kurbar, kurbir, kurbetat; Croat praznik, kuryish; Ross. Kypnimb, 6xy4HHK,l, ôjy404M, ÓAHĄyni,); z kurwami się bawiący, ein Untrer, .fmreitjctger. KUREWNY, a, e, KUREWSKI, a, ie, Boh. kurewskÿ, smilnÿ, nawestein; Rag. kurvarski; Croat. kurvinszki ; Hung. kurvähozvalo; Sorab. 1. kurwarski ; Vind. kurbinski, kurbarski; Ross. KypBHirE, ÓJflACKin, ömmwi,, ójy^nbiH, tARfljmbhh, 6xy-ÆîHBbiH, ójy^AliHiibiM ; pitrertfd;, #ttreit*. Kurewskidom* zamtuz, Vind. kufbarniza, kurbarishe ; Carn. kurbishe; Sorab. 1. kurwarna; Eccl. ójy^KopueMHima. KUREWSTWO, KURESTWO, a, n., Boh. smilstwo, kurestwj; Slov. kurewstwo ; Sorab. 1. kurweno; Vind. kurbaria , lo-trovanje; Carn. kurbarya; Croat. kurvaria, kurvinsztvo ; Hung. kurvasag, kurvâlkodâs; Rag. et Bosn. kurvarstvo; ROSS, et Eccl. GA^Tt, ÔJiy4H4B0CTb, nAiïk^OJVKIAHIIIC , GÂiKftb-ctko; kurwiarstwo, ^urerety Nic nie jest szaleńszego, jako młodzieniec, który się na kurewstwo udał, res me-retricias. Mącz. Dokądże tych kurewstw matki twej i czarów jej mnogich. Dudn. 2 Reg. 9, 22. (cudzołóstwa. Bibl. Gd.). Ustawicznćm kurestwem ciało i duszę zagubisz. Kosz. Lor. 48 b. Glicz. Wych. P. 2. cf. porubstwo, fryjerstwo, gamractwo.

KURFIRST, a, m., elektor, z Niem. ber Sltrfürjï; Sorab. 2. kurferschta ; Ross. Kyp^npcTt. Żyli sobie tak dobrze i może lepiej jak jaki Niemiecki kurfirst. Ossol. Daj. 2. ‘Kurfierst Brandeburski. Vol. Leg. 3, 3. KURFIRSZTO-WY, a

W księstwie kurfirsztowym wielka jest hańba być katolikiem. Dirk. Exorb. 16. t. j. w Brandeburgii. KURF1R-STWO, a, n., elektorstwo, Ross. nypci>npcTBO, bctS fôitr* fitrftentfmm, bte Üdtntmrbe. Na ‘kurfierstwo nastąpić. Vol. Leg. 3, 3. Doter. 114.

KURHAN ob. Kurchan.

KURKA, i, z., mała młoda kura , eilt §emtdjeit. Ross. ny-pomta. KURKOWY, a, e, od kurka, ^ctyndjen*; 2Better* fehlten *, ^ipeit* . Kurkowy król w Krakowie, który prym odniósł w strzelaniu do kurka, ber ©cfmijeitföttig. Ld.

KURLANDYA, yi, z., Ross. Kypjmtmia, księstwo, niegdyś Polszczę hołdowne. Dykc. Geogr. 2, 54. (Sttrlattb. KUR-LANDCZYK, a, m., rodem z Kurlandyi, eilt (Ettrlättbcr ; Ross. KypjHH4eu,b. W rodź. ieńsk. KURLANDKA, bie (Sttr* Ictttberitm. KURLANDSKI, a, ie, od Kurlandyi, ßttrlctlt* bif^ ; Ross. Kyp4flH4CKiH. Sądy Kurlandskie. Dykc. Geogr. 2, 54.

KURNIK

kurijza; Carn. kurnćk; Croat. kurnyàk ; Slav. kokoshinjak; Ross. KjpaTHHKt, KjpflTHa, (KypHHKŁ pasztet kurczęcy). 1 a) szopa abo sadz szeroki na kury. Cn. Th. bct§ $lt|jner[iau8, ber ipüfmerftaH. Kurnikiem nazywa się to miejsce, gdzie kury na noc siadać i nieść się mają. Kluk. Zw. 2, 118. Kurnik ma być z grzędami i z dylowaniem sporządzony. Haur. Sk. 119. Koguty do kurnika najlepsze są Angielskie. Kluk. Zw. 2, 97. — §. Kurnik miasto w Poznańskim. Dykc. Geogr. 2, 54. eine ©tabt. — b) transi. Chata, klćtka, eilte eleitbe ipütte. [licha forteca. 7]. Jakie takie kurniki poklecili, kędyby się z żonami, z poddane-mi i z dobytkami, gdy gwałt, chronili. Star. Vot. G 4 b. — 2) Kurnik, sługa, co kury opatruje. Cn. Th. ber $fi$lterttärter, (ob. Kurzytata); przekupujący kurami, pta-stwem, ber pfmenttattit, #ttljtterfrämer, Slou. kufenćjr; Vind. pishetar; Ross. KypaTHHKb. Do miasta wyjdzie, i będzie się rozmawiał z piekarzami, z kurnikami. Teat.

24. c, 56. KUROPATWA, y, z., Boh. kuroptwa, ko-roptwa, korotew ; Slov. kuroptwa, kurotwa, garabica ; Sorab. 2. kurwota ; *Sorab. 1. kurwota, pocżpula ; Slav. poljarica, tercska; Croat. terchka , jerebicza; Dal. jareb, jarebicza , (cf. jarząbek); Carn. jereb, jerébiza ; Vind. je-reb, jerebiza, jerebizh; Rag. jaréb, jarébizza ; Bosn. ku-roptva, jareb, jarebięa ; Ross. KyponaTb, KyponaTKa , paÓKa, pa6t>; baS SReb&ltfin; ptak do rodzaju kur dzikich należący; mniejszy od kur pospolitych, większy od gołębi. Kluk. Zw. 2, 196. Zool. 241. Kuropatwy Podlaskie najprzedniejsze. Kluk. Zw. 2, 392. Rzepa po pracy lepiej smakuje, niż bez niej kuropatwa Podlaska. Kras. Doś.

148. Kuropatwy ciekawe. Banial. J. 3. Kuropatwy cię— gocą. ib. Piskliwa kuropatwa krokoraniem wesele swe oświadcza. Otw. Ow. 311. Stara kuropatwa* starka. — Pędzą nas do straty wolności naszej, jak pod sieć kuropatwy. Rej. Zw. 188 b. KUROPATWI, ia, ie, 9Re£>» pijner , 3fte&pp8. Vind. jerebou; Carn. jerebizhèn ; Ross. Kyponayift. Wino Bonońskie zowie się dla farby oko kuropatwie, oeil de perdrix. Krup. 5, 105. KURO-PIEW ob. Kuropoj. KUROPŁOCH, KUROPŁOSZ, a KUROPŁOSZEK, szka, m., zdrbn. junak, serdyt a nie-duż porywa się a pierwszy potym w nogi, dit iptfcfopf, ltltb Jltgleidj fdge üftemme; Slov. kuriplach. Kuropłochami takich zowią, którym gdy co nie wedle fantazyi, zaraz nieprzyjaźń gotowa. Pot. Arg. 383. Kuropłosz. Mon. 73, 589. Proteo mutabilior, płochy, niestateczny by wiatr, kuropłoch , pędziwiatr , tak stateczny jak masło na słońcu. Mąez. Patrz na owe kuropłoszki, Gdzie niemasz statku ni troszki, Kiedy na nie co przypadnie, Ledwie drugi do drzwi zgadnie. Rej. Zw. 231. Ludzie wszete-czni, kuropłochowie, pijanice i pochlebcy, niech przy młodych paniętach nie bywają. Modrz. Baz. 501. KUROPOJ, oju, tn., KUROPIEW, czas którego ‘kurzy pieją* kury, baS ^apeitgefdjrcty ; Sorab. 1. honacżże spéwano ; Ross. Kyporaamenie. Kuropoj przyrodzony zegar. Petr. Ek. 124. Mon. 75, 580. — §. W Jerozolimie miejsce, które zowią kuropiew, gdzie Piotr -ś., gdy kur zapiał, żałością uwiedziony, opłakiwał zaprzenia się swego. Jer. Zb. 50.

KURO W - KURSOR.

KURSOWAĆ-KURTA.

555

pedibus, biegun,

läufer, ein Eilbote su gnjS. Servus poseł, kursor. Mącz. Kursor, okurent, tabellarius. Cn. Syn. 867. Sorab. 1. listownoscher; Vind. poflani tieka-vez ; Ross TeneifB, 434015011. Podróżnym kursorom, i tym coby radzi daleko chodzili, sposób do łatwego i prędkiego chodu.... Haur.' Sk. 348. Do hetmana co w skok posłali kursora prędkiego. Auszp. 118. (kuryera). Dni moje były prędsze, a niźli kursor na poczeie. VU. Post. W. 3, 505. Dni i lat moich doskonała pora Ubiegła na kształt prędkiego kursora. Chrośc. Job. 37. Przywędrował do pana jednego biegły ale i przebieglec, jak mówią, kursor, którego przy oddaniu listów, pan pytał.... Dwór. D. 1 b. — 2) Koń do biegu, pobieżny, ein fcfmeU laufenbeS ^ferb, su gefdptnbcn Jietfen. Na parepki, ‘kursyry, albo ‘badawie wędzidła mają być wielkie wedle miary gęby ich. Hipp. 60. KURSOROWAĆ, ał, uje, in-trans niedok., kursorem być, einen 33otenläufer abgeben. Tr. KURSORYA, yi, i., list okolny, ein ^reiêfcfyreiben, Gircnlar. Alić straszliwa przyszła kursorya, Smutną nowiną wszyscy się strwożyli. Auszp. 20. KURSOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., kurs mieć, 6ur3 f»aben, im (£nr* fe fe^n. Na ów czas kursowały tylko same pieniądze zagraniczne. Nar. Hst. 5, 283. Kursująca, krążąca, bieżąca moneta, Vind. ushanzen denar. KURSYW, gatunek pisma ob. Podręczny.

KURÓW, a, m., miasto w Lubelskim, imienia Potockich.

Dykc. Geogr. 2, 5. eine ©tabt.

KURO WAG, aï, uje ad. niedok., leczyć, furtren, (»eilen.

Trafiło się, że Polak zachorował w Rzymie, Zaraz się go Włoch doktor kurować podejmie. Pot. Jow. 125. Karmią ich dobrze zdrowych, a chorych kurują. Jabl. Tel.

36. Kurować się, lćczyć się Ross. n0JH>30BaTBCH.

1.    KUROWY, a, e, od kura, koguci, £>afmen*. Pianie ku-rowe. W. Post. W. 279. Głos kurowy. Groch. W. 32.

Kokoszy kamień albo kurowy w żołądkach kapłunich na-lezion bywa. Sienn. 325. ber Sîapaunenftettt. Kurowa śkleni-ca, duża śklenica, kufel duży, wilkom. Cn. Th. Wtod.,

Dudz. 43. ein grojleö ^afiglaê, ein SßajL Jego biblia była śklenica kurowa wielka, na tej czytał pismo święte. Birk.

Exorb. 15. Wszyscy Bachusowej szkoły zwolennicy, Ten gładkiej, ów kurowćj, dzierży się śklenicy. Miask. Ryt.

2, 184. Sklenice kurowe, husarskie, między innemi zdobyczami z chrześcian nędznych Turczyn inter fercula triumphalia niósł do Carogrodu. Birk. Zyg. 27. Rozgar-dyas ledwie wstawszy, Duszkiem idą kurowe. Bal. Sen. 98.

(t. j. sklenice).— §. Kurowy ob. Kur, ospa wietrzna, SOîafem *.

2.    *KUROWY. Bzów. Roz. 112. ob. Chorowy.

KURP', ia, m., KURPIE, iow, plur., 'KURPIELE, ów, plur.

cf. Lat. crepida. Carbotina, kurp', chłopski bót, obnożnik.

Mącz. 33aftfd)ul»e, 33anm[djnf»e »on 33anmkft ober 33aumnn* bert ; Slov. krpec; Boh. krpec, krpce , (krpciti tańcować); KURTA, y, z., KURTKA, KURTECZKA, i, i., dem., §. 1.

Croat. opànyëk; Dal. opanka, oput, (cf. opiąć); Ross. KOTbi, öaxMLi. Inflantczyki z skór drzewa lipowego, jako Ruś, obuwie sobie plotą, które Ruś kurpiami nazywa. Gwagn. 414. (cf. łapcie, chodaki). Postoły albo kur-pie na nogach, a czaszka u pasa. Wys. Ign. 9. Wieśniacy Litewscy po wielkiej części i teraz w kurpiach chodzą. Krom. 413. (peronibus utunlur). Patrz, niedawno on oracz w kurpiech ledwie chodził, Jako prędko, gdyś raczył, nędzęś mu nagrodził. Rej. Wiz. 126. Slov. Prov. W krpcoch musi ćlowek na peńaze robit, a w ćiżmach gich trowif. — Diak w kurpiach, a chuściskiem prostem łeb obwija. Paszk. Dz. 51. (Pop w łapciach, a chuśc. pr. ł. obw. Stryjk. Turk. h. 2). Ludzie wiejskie nie potrzebują szewców, używ-ając kurpielów, chodaków, miasto botów. Petr. Pol. 349. — §. "Kurpiele, brukiew, kwaki, rzepa podługowata. Ład. H. N. 15. ob. Karpiel, Stofylnb Ben, Śrncfen. — KURPIK, a, m., Kurp', ia, w., W ziemiach Ciechanowskiej i Łomżyńskiej są osady pod nazwiskiem kurpików, SaftfdmtyBauern, bardzo ćwiczone w strzelaniu. Gaz. Nar. 2, 259. Poskromienie swawolnych i buntowniczych kurpików, w ziemi Łomżyńskiej. Vol. Leg. 6, 670. Aug. Ul. — §. Kurp', miejski nikczemny żołnierz, etn eleitber ©tabtfolbat. Ach co za zniewaga ! tacy kurpie, co broni nabić nie umieją, prawa mi przepisują! Teat. 13, 97. Nędzni kurpie, śmiecie to wiązać mnie regimentowego sierżanta ! ib. 98.

KURS, u, m., a) kurs pieniędzy « bieg pieniędzy. Herb. Stat. 80. ber (5ur3 beô ©elbeê. Kurs wexlôw. Pam. 84. 737. — b) Przejście jakiej nauki, ber (SurfuÓ, ben man in einer SBiffenf^aft mad)t. Kurs filozofii. Cn. Th. KURSOR, a, m., poseł listowny pieszy. Cn. Th. ein 33oten*

suknia kusa; Croat. szurina, pripaszanicza; eilt fttrjer Sftocf, tttefyr SBefie öl 3 5iocf. Nastały w Polszczę stroje tak podkasałe, iż się zdało , jakoby w wodzie miarę brano, i od krótkości te sukienki nazwano kurtami, (cf. Lat. curtus). Dwór. H. 2. (Ross. Kjpia, Kypraa; Hung. kurta chlamys). Ubiory są rozmaite, délia, bekieszka, kurta. Petr. Pol. 337. Dziś co kurta, to dołoman, co de-lijka, to nasuwień. Dwór. H. Miał na sobie kurtkę z galonem. Teat. 21. c, 33. Chadzali w karazyjowych kurtach białych a czerwonych delurach. Star. Ryc. 44. Zgoła nic teraz nie ma, jak żupan i kurtkę. Teat. 54. c, d i i. — §. Prov. Kurtę komu skroić. Teat. 43. c, 7. psikus mu wyrządzić, einem einen fatalen ©trctd) fptelen. Nie tak to łatwo teraz komu kurtę skroić, ib. 136. Dyabel-ną mi kurtę skroił. Teat. 1. c, 33. Utnę ja ci kurtę. ib. 22. b, 18. Golisz. — §. 2. Kurta; masc. et fem., kusy, kusa, abgeftnjjt, fhl|fd)märt$tg ; Hung. kurta; Croat. kur-taszt colurus, curtus ; Ital. corto, cf. krótki; Dal. kratak. Lis stracił ogon w łapce, radził towarzyszom, żeby wszyscy ten próżny ciężar odrzucili; na to: Ale obroć no się zadem ! Aż tu zaraz pełno huku, Wzięli się śmiać do rozpuku, A pfe kurta, a pfe kusy. Zab. 13, 281. Trejb. A nieboraka kurty dalej nie słuchano. Jak. Baj. 273. — §. Kurta, kurteczka, kurtuś; pies, kundel z uciętym ogonem, ein $an$ljunb, $off»unb, mit geftu|tem ©cfimanje, (ein 5D?u|. 31 b lg.) (cf. Sorab. 1. kort «Chart qu.

v.). Dlaczego ty śpisz w izbie, ja marznę na mrozie? Mówił mopsu tłustemu kurta na powrozie. Dlaczego ? ja ci zaraz ten sekret wyjawię, Odpowiedział mops kurcie : ty służysz, ja bawię. Kras. Baj. 51. Chmiel. 1,582. Brytan nie wstanie na lada drobnych psów szczekanie i kur-

tów bojaźliwych. Tward. Wt. 429. Stary kurta na łańcuchu co zrobi, to jakbyś nalazł, a co zje, to jakbyś za płot wyrzucił. Burl. C 2. Często mały kurteczka dotrzymuje wilka. Kchow. 52. Jeszczem nie zajrzał psu KURYER, a, w., z Frań. » goniec, rączy, ber (Soutier; cf.

kursor, podwodnik; Vind. kurir, poshten tiekavez ; Bosn. kurir, kgnigonoscja; Ross. et Eccl. rotteux, noromiuncE, Teueitx, CKOf>OTBYBI|B, CK0p0X04X, CK0p0?C04M|h , ii340-bom, pHCTareJŁ, kt.ctbiiiikt.. Kuryer konny, kuryer wozowy. Teat. 26. c, 45. Dzień i noc kuryerem biegnąc, mocnom się sfatygował. Teat. 8. b, 28. kurriza ; \ind. KURYTARZ, a , m., z Franc, corridor * ganek, czyli sień podługowata, Rag. scêtniza; ein bebecfter langer ©ang. Udałem się do klasztoru, i postrzegłem idącego kuryta-rzem zakonnika. Kras. Pod. 2, 448.

£eflerhure, gemeine f$Ied)te $ure. Slov. kurwisko; Ross. ÔJifl4Hme. Tak kurwiszcze oszuka nieboraka męża. Klon. Wor. 59.

nigdy niczego, Lecz kurtusiowi muszę zajrzeć tego, Ze z panią sypia. Burl B. 2! Ruszyłeś rozumem, jak kurta ogonem. Pim. Kam. 65. (cf. koncept).

KURTYNA ob. Kortyna. KURTYZAN ob. Kortezan.

KURWA, y, ź., Kurewka zdrbn., nierządnica, Boh. kurwa, smilnice, newéstka (cf. niewiastka), ćubka ; Slov. kurwa; Sorab. 4. kurwa; Sorab. 2. huhra, kurba, loterza , preshushtniza , podrepenza , kusla , zifa, ponudiga, zaiieta ; Carn. kurba, lotrèza, kershćnza, zifa;

Croat. kurva, kurba, kurvicza ; Hung. kurva, kwrva ; Dal.

kurba, bludnicza, niechisztnicza; Rag. kurva, kurviza, KURZ, u, m., KURZAWA, y, z., miałki proch w górę się kurbettina, hotimiza, zlizza,    zlicina, prigljubovza, bluu-    podnoszący, po powietrzu latający, pył, ber ©taub. Boh.

dniza ; Bosn. et Slav. kurva ;    Ross. et Eccl. Kypßa, 6aha-    kauf « dym ; Sorab. 2. kuf; (cf. Sorab. 2. kurawa mgła);

Ka, 6M4jiibH, ia<Yv\o,\iini|ii, 6jj404tHHHi];a; bte |mre. Któ-    Vind. prashni dim, prashilu »kurz; (Carn. et Vind. kurjava »

ra chce być kurwą, nie pomoże warta. Pot. Pocz. 79.    palenie w piecu); Ross. nypeBO dym, (KjpioŁHHua ka-

Z kurwy syn, słowo lżące, eilt ©cfpmpfmort, ^ItrenfofM,    dzilnica), bblib. Obłok gęstćj kurzawy rozpędzonych

§urfinb. Pojdźźe precz z kurwy synu, nie bywaj mi    na koniach otacza. Węg. Mann. 4, 41. Niechaj tę czap-

w domu. Mat. z Pod. A 3.

556

KURTYNA-KURWISKO.

KURYER-KURZEJA.

go nie minie, Usły- kę ochędożę, patrz, pełna kurzawy. Boh. Kom. 2, 254. szy z kurwy synie. Dzwon. B Dzisiaj nie tylko szła-    Kurzawa inączna w młynach * omieciny, stochmal, ©taub»

chcic, chłop z prostego gminu, Gniewa się, choć mu    meljl. Kurz węgli, zowią węgle drobniuchne albo proch,

prawdę rzeczesz "skurwy synu. Pot. Pocz. 568. Nazywa    na który węgle są starte. Os. Żel. 78. JtoljlenffrtU&. —

go i bękarta i "skurwegosyna. Pot. Jow. 210. (ob. Skur-    Kurzawa, zawierucha, miecielica, zamieć, wijadł, zadym-

wysyństwo). — Łagodząc słowo kurwa Rysiński pisze:    ka. Cn. Th. ba3 ©eftöber, ©d;tteegeffo£>er, ©taubrcgen. Boh.

murwa. n. p. Co otrok, to otrok, a co murwa, to mur-    chumelice, próśenice; Ross. KjTepiwa, MeiejHua, Mewa. Rys. Ad. 7. Ożenił się kołodziej, pojął murwę sam    tgjib , Btainua, BbaiHua, Bbiora. Kurzawa mokra z wo-

złodziej. ib. 52. Poty murwa miłuje, póki w mieszku    dy » wyziewy, wapory, Sihtfte, îîebel Über bellt SBaffer. Słońce

czuje. ib. 56. Złodziej mi nie brat, murwa nie siostra.    wyciąga z morza kurzawy wilgotne. Cresc. 6. Od żołądka

ib. 78. Kto nic ma w swoim rodzie siostry murwy, a    wszystkie kurzawy z niestrawności się rodzące, prosto do

brata złodzieja, zmaż ten rym. Rys. Ad. 50. — Kurwa    głowy idąc, boleści jej przynoszą. Suk. Probl. 20. Dymy te

ci mać! klątwa pospolita. Tr., oh. Kurwić, kurwisko.    abo kurzawy głowę bólem zarażają, ib. 24. g. "Kurzawa,

(KURWATURA y, z, Jaska    biskupia, pastorał, ber 33P    dym, kadzenie, kurzenie, baj5 ïïîaU(^crtt, berSRaud), bcn man

fdjofśftab. Żołnierzom biskupim przysięgać sobie kazał, i    Ittacljt, SRattcbmerf. Ofiarować będziesz bogu wieczną kurza-

już kurwaturę nosić biskupią śmiał. Sk. Żyw. 2, 4 7. krzy- wę, abo tymiama chwały. Birk. Gl. K. 32. Z bogomyślno-wostop. Oss. Wyr).    ścią oddaję kurzawy pachniące bogu, i usilne modły.

KURWIARZ, a, m., ob. Kurewnik, ber §urer. KURWIAR-    Morszt. 25. Bogatą kurzawą wonnego kadzidła. Otw. Ow.

SKI, KURWJARSTWO ob. Kurewski, kurestwo. KUR-    441. KURZACZ, a, m, majster węgle palący. Os. Żel.

WIĆ cz. intr. niedok., kurwiarstwem się bawić, l/uren.    78, ber Köhler, Kohlenbrenner. Ze drzewa dają złe węgle,

Po zamtuzach kurwi. Tr. — §. transit. Na kurwę wy-    czasem przyczyną być może nieumiejętność węglarza czyli

strychnąć, jur $ttre machen. Ten gach ją skurwił. Tr.    kurzacza. Os. Rud. 73. Kurzaczom płaci się od kosza

KURWIĆ się, ił, i recipr. niedok., skurwić się dok.,    węgli. Os. Żel. 49. (KURZANERA ziele, ob. Skurzonera).

Boh. kurwiti se, smilniti; Sorab. 1. szokurwicż, kurwu    KURZAWISKO, a, n., kurz przykry gęsty, btcfer ©taub,

szo , kurważu szo; Sorab. 2. huhrisch sze; Hung. kur-    (tuman). Ciemne wznosi się kurzawisko, ukazują się jak

vâlkodok; Carn. skurbam se; Vind. fe skurbati, fe pre-    las gęste dzirydy. Staś. Num. 2, 219. KURZAWKA, i,

kurbati, iskurbati; Rag. kurvovatti ; Croat. kurvarimsze,    i-, lycoperdon bovista, gatunek bedłki kulkowej, wieśnia-

kurvaritisze, lotruvati (cf. łotrować); Ross. 6^H40BaTB,    cy bzduchą nazywają. Kluk. Dykc. 2, 403. ber 33oftft,

6ay404tHCTBOBaTB; "psocić się, kurwą się stawać, ku-    m Savent ber ©lieber* eine 3ïrt ©taubfd)mämme. KURZA-

rewskie życie prowadzić, huren, jur $ure merben. KUR-    WNIA, i, i., vaporarium, łaźnia. Mącz. etn ®unftbab. Dy-

WICZKÀ, i, i., kurewka, merelricula. Mącz. ein $urd)en,    mnica, kurzawnia. Volck. 4050.

eine junge ,f)ure. KURWIGOSPODARZ, a, m., leno, rufian Pochodź, kurzowac, kurzyć, kurzyć się, kurzyna, natęż niektórzy zowią. Mącz. ber ipurenmtrth. ‘Kurwiogo-    kurzyć, okurzyć, pokurzać, podkurzyć, przekurzyć, roz-

spodarz. Zygr. Pap. 288. Sorab. 4. kurwanicżef. KUR-    kurzyć, ukurzyć, przykurzyć, wykurzyć, zakurzyć.

WOGOSPODYNI, i, ź„ Mącz. bte $urettmirtbtmt. Sorab. 4. KURZEJA, ei, m., [właściwie KURZEJ, ja, m, kura pieją— kurwanicżerka. KURWISKO, a, m., KURWISZCZE, eine ca, rodzaj hermafrodyta, 4]; n. p. Nie bójże się tyrana

KURZELÓW-KURZYĆ.

KURZYĆ.

557

żaden kaznodzieja , Chyba że pól koguta, pół kury ku-rzeja. Pot. Jow. 94. Znać co kogut, co kapłun i kurzeja, ib. 2, 40. cf. kurzy ca.

KURZELÓW, a, m., miasto w Sierazdkim. Dykc. Geogr. 2, 54. eine <stabt. KURZENIE ob. Kurzyć.

KURZENIEC, ńca, m. kurnik, ba§ HfihnerljauS, ber Hühner* ftaH. Przy kurzeńcu trzeba dla kur suchego miejsca. Cresc. 581. (Slov. kurinec kurze Zajno). KURZONOGI, a, ie , gallipcs. Mącz. fyatyneitfüßtg.

KURZOWAĆ, al, uje cz. niedok., mielerz kurzem obsypy-pywać, ben SOZeiler beftübben. KURZOWANIE, ia, n., ob-sypowanie mielarza piaskiem drobnym albo z kurzem węgli zmieszanym. Os. Żel. 78. ba3 23eftübben beS Sohlen* ntetlerćb

KURZY, a, e, Boh. et Slov. kurj, kurnj, slepicj ; Vind. ku-rji ; Garn. kurje ; Ross. Kypiîi, KypHHMH , KyparatiH, Rypania ; od kur, §ufmer *. Drugi rzęd ptaków, kurzy. Zool. 217. Kurze łajno, Vind. kurjak, kurju läinu; Slov. kuriniec. Kurze gniazdo Vind. gniesdu, svalishe. Kurza grzęda Ross. HackcTt, HackcTKa, (cf. nasiadka). Kurze serce. Teat. 1, 56. bojaźliwe, tchórze, ettt feigeê H^i-Teat. 16. c, 36. — Kurza noga, kurza stopa, kura na obiciach w pokoju zamku Krakowskiego , zkąd przysłowie : przybyło dnia na kurzą stopę , to jest w dzień ś. Łucyi, gdzie się cień od promieni słonecznych począł tam pokazywać. Przyb. Mskr. Ztąd też część zamku Krakowskiego nazywają kurzą nogą, n. p. Krom. 768. Póki Pan Bóg króla pana mego, w Krakowie na kurzej nodze, gdzie ojcowie nasi przodkom jego kłaniali, nie posadzi, ja nigdy wesół nie będę. Orzech. Qu. 82. — Botan. Kurza noga , ziele, tłustosz, portulaca, Boh. kurjnoha; Vind. tusbjak, trava sa mersliza ; Carn. shêr; Rag. tuscjack, tûsct, ber fßortulaf, baê 33urgelfraut. Krup. 5, 56. Kluk. Rośl. 2, 231. Kurza stopa, panicum crus gaili, gatunek prosa , rośnie na łąkach i trawnych miejscach. Kluk. Dykc. 2, 164. Kurze ziele, pępawa, sidmlist, îormentill; Carn. urćdnik ; Boh. natrżnjk ; rośnie po miejscach piaszczystych. Kluk. Rośl. 2, 232. Krup. 5, 155. Kurze jelita, ob. Kurzyślep drugi. — §. Wędzidło z kurzą stopką, otwo-rzyste, czyli z podkówką. Hipp. 93. eine 2lrt non jufam* men gefegten ©ebtjb — g. Kurze dupy, verrucae, naroslki wedle otworu pośladkowego się robiące. Perz. Lek. 2, 19 et 11. $etgblattern tut ^intern; (cf. figi, fiszki). — g. Kurza ślepota, nyctalopa , to jest, że chorzy przy świecy nic nie widzą. Comp. Med. 16. btc 9Irt OOtt Śltnbbett, ba man bety Sicht nicht fiept. — *§. Brodawki czyli ćwieki na nogach, (nagniotki, odciski), po Staropolski! kurzemi okami zowią. Syr. 1180 et 1099. Hühneraugen, Seidjborne; Boh. kuririt; Vind. kurju oku; Croat. kurje oko.

KURZYĆ, ył, y, act. niedok., Boh. et Slov. kaufjti, kau-rjm, kaurjwâm fumo ; Sorab. 2. kurrisch, kurisch ; Sorab. 1. kuricż, kuriu, kurim, churiu , churim; Vind. et Carn. kuriti, kureni (* w piecu palić); Croat. dimiti, (cf. dymić); Ross. et Eccl. KypHTŁ, nypto kurzyć; wódkę palić, upijać się, (B3KypHTH, B03KypHTH kadzić); Ross. iiujihtł kurzyć; (cf. Hebr. TD cur fornax, Tin charar arsit); kurzawę czynić, proch wzruszać. Cn. Th. 6taub machen, ftau*

ben. — Kurzyć winnicę, pulverare vites. Cn. Th. bte $Bein* ftötfe mit ©taub beftreuen, burcb 31nfgraben ber (Erbe — §. Dymić, kopcić, podkurzać, einen fRauch machen, räuchern, beräu^ern. Kazał go przywiązać, i nagarnąwszy plugawego śmiecia, kazał pod nim kurzyć, aż ledwie żyw został. Weresz. Reg. 121. Nie będziesz przed Panem kurzył żadnym innym kadzeniem. Radź. Exod. 30,9. (t. j. kadził). Palił Aaron na ołtarzu kurzenie wonne. Budn. Exod. 40, 27. t. j. kadzidło. Bibl. Gd. fRaucfymerf. Podkadzywanie albo kurzenie chorego, dwojakie, wszystkiego ciała, albo też części której. Ocz. Przym. 757. — g. Kurzyć * bzdzić ftänfern, ftften, räuchern. Ktoby psiego zakrawając, pod nos kurzył, takiemu na dwór. Dwór. A 1, Eraz. Ob. d.

—    Fig. Kurzyć komu pod nos « despekt albo przykrość mu wyrządzać, cf. w kaszę komu pluć, eilten. oeräcptltcp bepatt* beln, ihm auf ber 9?afe tanjen. Brat, swat czasem gospodarzowi pod nos kurzą. Falib. Dis. 0. 2. Turczyn nieraz Cesarzowi zwykł finfy kurzyć. Leszcz. Class. 24.

—    g. Kurzyć, melon., palić, brennen, Sftûucb machen. Węgle kurzyć, to jest palić. Os. Rud. 73. Węgla, popiołów w lasach nie dopuszczać kurzyć. Haur. Ek. 161. Pruską ziemię wyniszczył, wsi i miasta burzył, Margrabskie Bran-deburskie państwa ogniem kurzył. Papr. Gn. 1146. Myślał jak tego przykrego nieprzyjaciela ostrożnie skurzy-wszy na głowę pogromić. Petr. Pol. 2, 395. (wykurzywszy, wypędziwszy, mit geuer unb ©d)mert nertretben). Kozacy aże pod nos samemu Kniaziowi kurzyli, na co z okna patrzał, jak ognie gorzały. Biel. 723. — g. Kurzyć gorzałkę, Ross. KypuTfc, Srantmetn brennen. Podatek od gorzałek, które w miastach lub na wsiach na szynk kurzone bywają. Vol. Leg. 5, 343. Przy trunku i kurzonych li-kworach, traktowali z sobą. Tward. W. D. 19. — g. Kurzyć tutuń* palić, ciągnąć, ïabaef rauchen, (Boh. tabak kau-riti; Slav. pushiti duhan; Vind. tobak kaditi, tobakati, to-bak piti). Po kawie zaczęto kurzyć lulki. Pam. 85, 1, 138. Dym z fajek , które ustawnie kurzą, już mi oczy wygryzł. Teat. 53, 13. Kurzą mu pod nos tytuniem. ib. 15, 93. Zatwardzenie ekskrementów bywa z częstego kurzenia tutuniu. Comp. Med. 213. (Boh. kurlawy tabak* tutuń). KURZYĆ się recipr., (Boh. kauriti se). Kurzy się proch. Cn. Th., Sorab. kuri szo; Carn. prushy se, e8 ffailbt-

—    Kurzy się z komina. Teat. 29. c, 21. e8 raucht allé bettt fRauctyfange. Wszystka góra Synaj kurzyła się, przeto i i był Pan 'zstąpił na nie w ogniu, i kurzył się z niej dym, nie inaczej jako z pieca. 1. Leop. Exod. 19. Kiedy się ojczyzna kurzyła, zbiory twoje w popiół się obracały. Falib. U. t. j. paliła się, ba bail fBaterlanb rauchte, brannte, im Sraitbe ftanb. Ano się ojczyzna kurzy. Falib. X. 2. (gore). Kurzy się majętność, utrącą się, marnuje się. Cn. Th. 1208. Mężny nie pada jak trawa, Miecz jego krwią się kurzy i krwią się napawa. Kras. Oss. H. 2. ba$ ©chmert raucht î)om 33lut. Gdy deszcz ma być, tedy góry przed tym kurzą się, dla pary i wilgoty z nich pochodzącej. Cresc. 135. W gębie mu zasycha, z głowy się kurzy, iż nie wypłacają summy., Zab. 13, 191. Teraz takie bigosy, takie mieszaniny, Ze mi się od kłopotu aż kurzy ł czupryny. Teat. 43. c, 4. ber Äopf raucht mir. Kurzy się

558

KURZY CIEL » KUSIĆ.

KUSIĆ SIĘ.

z tylu; przymówka zmyślającemu. KURZYCIEL, a, m., który kurzy, bet ©tauBer, Sftcutcfyer, fftćtudjerer, Vind. kadivar, kadyvauz, (ob. Dymiciel). Kurzyciel tutuniu Vind. tobaka piuz, tobakavez, tobakni kadiuz; Ross. KypmeJib. W rodź. ieńsk. KURZYCIELKA.

‘KURZYCA, y, i., kokosz młoda. Cn. Th. eine junge $emte. Kurzyce białe, czarne, jarzębate. Stryjk. 144. 'KURZY-KA, i, m., (cf. kurzeja), kokorzyka, sabelek, młody kurek, pullaster. Mącz. ein junget $a\)ncJjen. KURZYŁOWCE, a,

n., miasto w Podolskim. Dykc. Geogr. 3, 54. eilte 0tabt.

KURZYNA, v, i., omieciny, mączna kurzawa. Tr. StauBnteljl.

KURZYMOR“, KURZYŚLEP, KORZYŚLAD, u, m., ziele, Boh. kufjmor; Carn. kurjedôr, kurjeznevéza, runje; Bosn. mi-scjakigna; Dal. misjakina; Croat. chrevcza trava; Ross. Ky-pocatirb, KypauLa crbnoTa; a) muszestrze, miszestrze, myszotrzew, anagallis, u nas jest kurzyślad czerwony, roślina roczna, rosnąca na uprawnych rolach. Kluk. Dykc. 1, 34. Syr. 882. Jundz. 155, ©audjljetl, .jpüßtterBtß, rotßer ^Üßnetbarnt. — b) Kurzyślep drugi, ptasza miętka, kurze jelita, muszec, mokrzec, Alsine media Linn., Boh. kuri-strewce, rośnie osobliwie między kapustą; gąsięta i kanarki go lubią. Kluk. Rośl. 2, 232. Kluk. Dykc. 1, 26. Syr. 1400. mokrzyca pospolita. Jundz. 198. $emtenBtß, $ogelfr«ut, SOîaufebarm. KURZYTATA, y, m., który opatruje kury, pullarius. Mącz. (cf. kurnik 2.) ber £mI)ncriMrter.

KUS, a, m., Boh. kus; Slavis kus, Polonis kęs, ut dwa kusy » dwa kęsy * dwoje ukąszenie. Cn. Th. a) eilt Stjjett, SDiuuböOll. — b) Kus, psikus, figiel, sztuczka, cf. Gall. coup, ein ©trcicfj, ein hoffen, ben man jemanben fpielt. Gdy już czas niemały naśmiewał się z starych, Poprzestawał swych kusów onych złych zuchwałych. Papr. Koi. R b. Przemyślawali rozmaicie, jakoby Moskwie ten kus oddać mieli. Biel. 726. Komu pan uczyni jaki kus i znak niełaski, wnet u wszystkich będzie nieznajomy. G om. Dw.

124. Czyja kuźnia, wejrzawszy pierwej w inne sztuki, Obaczy każdy snadnie, bez trudnej nauki, Które kusy tym kształtem w jednej formie lano, Co je światu pod ten czas na jaśnią wydano. Rej. Wiz. praef. (cf. gęś żelazna ulana). Sardanapal uciekł do Babilonu , gdzie tam najlepszy kus w swym żywocie udziałał; iż nakładszy na ogień drew, kazał się zapalić. Biel. Św. 5 b. (najlepsza sztuczka, najlepszy kawałek, najlepszy czyn jego). KUSIĆ ił, i, ad. niedok., ukusić, skusić dok., (cf. kąsać, Boh. kausati, zkusyti, zkuśo.wati experiri, zkauśeni, zkuśenj examinatio, experimentum ; (Slov. kûsaf, kausati, kusem kąsać; Carn. kosti, kôsém prandere; Vind. skufiti, sku-shati experiri, tenture skufs, skusha * próba, 'zakus, essaya Croat. kostam, kussàm > experior, delibo, gusto, ku-shati « kosztować ; koszati*żuć, zwać; Rag. kuscjati, ku-snuti, okussiti gustare; kuscjati, izkuscîvati, izkùscjati experiri, cognoscere; Bosn. kuscjati experiri, tentare, gustare; Ross. KycaTb kąsać, KyrnaTb jeść, Kymaibca kusić się; Eccl. iicKOycTt essay, próba HCKycTBO ; Sorab. 1. kuszam kąsam; Talm. cip kuhs manducare). — §. 1. smakiem kosztować czyli doświadczać, nieco zażywać, fofteit, fdjtttecf* feit, propr. et impr. Skoro tego ukusicie, wnet pomrzecie. W. Post. W. 3, 179. Nie pragnie tego człowiek,

czego nie ukusi, Ale skoro skosztuje, chciwie się go chwyci. Pot. Zac. 6. Ślubowali, że nic ukusić nie mają, ażby go zabili. W. Act. 23, 14. Skusiwszy potraw smaczno przyprawionych, Pije ze złotych czar do posłów onych. Chełch. Pop. A 4 b. Kuszenie, ukuszenie, zmysł smaku ; Slov. chut ; Germ, ber ©firn be3 ©efdjtttCKf?, ber ©efcßmacf. Utracił zmysł i kuszenie, albowiem najmniej nie dbał, jakie były potrawy. Wys. Aloj. 320. Wiek swój na rozkoszach z ukuszenia i dotykania pochodzących, trawił. Krom. 83. — Fig. et transi. Dyalektykę tylko umiał; pisma ś. ledwo skusił. Sk. Dz. 245. Z niejakiego tylko słowa bożego ukuszenia, tak dostały owoc wiary swej okazał. Żarn. Post. 66 b. Święty boży skażenia nie skusi. Ryb. Ps. 25. Nie ukusi śmierci. W. Post. W. 197., Le-op. Marc. 9, 1. (nie doświadczy). — §. 2. Moral. Kusić kogo, abyśmy prawdy doznali, jeśli tak jest abo nie tak. Kamk. 439. Kucz. Kat. 3, 410. einett oerfudjen, auf bte $roBe fteïïeu, ta $erfud)ung führen, etroaS tterfudjen. Sorab. 2. sputtowasch , hopiitasch, cf. pytać; Sorab. 1. zpytam, zpotam, zpytuju, zpytujam. Kusili 'panem 'bogiem, i poruszyli ku gniewu pana. Wróbl. 189. (tentaverunt Deum). Fortuny dalej kusić nie chcemy. Warg. Cez. 124. Lud wszystek zebrał, chcąc już ostatniego szczęścia swego z nieprzyjacielem skusić, i abo wygrać, abo z wszystkim zginąć. Biel. 80. Niekuszony, niepróbowany ; którego się żaden nie kusił, nie ważył, na którego się nikt nie ośmielił , inausus, intentatus. Cn. Th. Nauka ta Awicenny już częstokroć skuszona. Sienn. 705. (doświadczona). Kusi kto kogo w dobry abo zły obyczaj. W dobry, kiedy kto cnoty jego doświadcza ; tak kusi nas Pan Bóg, aby jawne było jego miłosierdzie ; w zły, kiedy kto kogo do grzechu i zguby wiedzie ; tak nas dyabeł kusi, aby oszukał. Kam. 439. Kusić, jest wzbudzić albo upodobanie, albo chęć do rzeczy zakazanej. Boh. Dyab. 347. (Croat. napa-sztùjem, cf. napastować). Patrzno, co ją za licho kusi! Teat. 34, 74. Kobietki kusi, chłopiec żwawy do zabawy. ib. 51, 35. Każdy skuszony bywa, od pożądliwości swojej pociągniony. Sk. Kaz. 405, (pokuszony). Okazya i najświętszego skusi. Kras. Pod. 1, 156. Dyabeł mnie skusił. Teat. 15, 36. Nie mamy nic takiego, coby chciwość twoje skusić mogło. Staś. Num. 1, HO. (exciter, pobudzać). Kasza smaczniej skuszą appetyt, jak Podlaskie kuropatwy. Teat. 25, 13. KUSIĆ SIĘ o co, o kogo, eê mit jemaitb ober mit etmaê ocrfud)eit, ftd) barunt Bemühen, baraad) ftreBen ; Eccl. KymaTHca, noKyinaTHCH ; Ross, nti-TaTbca. Zawzdy się o nas kuszą, we dnie i w nocy. Kanc. Gd. 217. Kędy dziesięciu Arabów z włóczniami, tam trzydziestu Turków z muszkietami kusić się o nie ledwie śmieją. Warg. Radź. 49. Jeszcze żadna rzecz dotąd tak trudna nie była, O którąby się śmiałość ludzi nie kusiła. Przyb. Luz. 141. Kusić się każdy może, wyrazić rzadki. Cn. Ad. 408. imitati eum sunt multi, aequavit nemo. Wiele ich się kusiło, żeby o tym pisali porządną historyą. W. Luc. 1, 1. (podjęło się. Bibl. Gd.). Kto na swym nie przestawa, a coraz się kusi O nierówną, zawzdy być niewolnikiem musi. Simon. Siei. 85. Nigdy się o to nie kuś, czemu nie zdołasz. Sk. Żyw. 2, 311. Wtar-

KUSICIEL - KUSY.

KUSZ - KUSZ A.

559

gnąwszy do Litwy kusił sie o kilka zamków; ale nic nie    leko kusy zająca. Zygr. Pap. 365. Gemm. 59. t. j. daleko

uczynił. Biel. 471. Ludzie nieżyczliwi zapalić się muszą,    to od tego; insze to, insze owo.

kubek wielki, czasza, eine £rtnffd)ale, ein 23ed;er, metalowe naczynie do czerpania wody, które często wojenni ludzie nasi u pasa nosili w pole wyciągając. A. Czart. Mskr. Smaczny zimnej wody kusz słońcem upalonemu. Zbił. Dr. C 4. Obudził go anioł : wstań a pożywaj ! i ocuciwszy się ujrzał chleb i kusz wody. Sk. Zyw. 2, 195. Z głowy nieprzyjaciela kusz do napoju, w srebro oprawiony, uczynił. Sk. Dz. 761. Galat. Al. 272. Często się z sobą wadzili, A potym się jednając kuszem mleko pili. Zimor. Biel. 223. Za mały datek, za kusz zimnej wody, z ubogich przyjaciół mieć możecie. Sk. Kaz. 339. Czy możecie pić kusz ten, który ja piję? ib. 592. Dawid wziął oszczep śpiącego Saula i kusz wody u głowy jego. Sk. Zyw. 2, 160. Hollender w długim kapeluszu, W lewej pikę, a w prawej trzyma wino w kuszu. Min. Ryt. 2, 299. Pozłociste z starym winem kusze. Pot. Arg. 287. Zawsze ma serce wesołe ubogi, Trzyma bukowy kusz z trunkiem bez trwogi. Bardz. Trag. 467. — 2. Skóra cielęca abo kozłowa chropawo wyprawiona , pellis vituli aut hoedi calido tor-culari scabra facta. Cn. Th. (cf. ‘koża.). Boh. kuże pellis, gebramitcö Socfś » ober Mbślcber, eine 5trt Nagram, r«ud)e§ Scbet'. — Poet. Kusz chropawy około nóg łabędzich. Hor. 1, 310. Nar. asperae pelles. — *§. [Kusz, z hebr. chus «Aethiops, właściwie czarny.— 2].Izali odmieni *kusz skórę swoje, a pard pstrociny swe? Budn. Jer. 13,23. (murzyn. Bibl. Gd).

KUSZA, y, z., Boh. et Slov. kuse, kuśićka; Carn. totah; Dal. szamostril (cf. samostrzał); Hung. szamszerigy; Eccl. CBy3U. Balista, naczynie sporządzone do ciskania grotów na sprężynie, jakie się teraz używają do strzelania w orły i kurki. Nar. Hst. 5, 98. eine groj-ie 5lrmlmift. (Ross. Kyma ryba głowacz, squalus zygaena). Obłąk zwyczajnie z żelaza lub z stali, cięciwa z kręconego rzemienia, lub ze sznura; cyngiel na kształt tego u strzelby. Strzała do kuszy krótsza niż do łuku. A Czart. Mskr. Nasz pułk wielki w Tatarach pogrom sprawił, postawiwszy przeciwko ich łukom z kusz Strzelce. Krom. 245. balistarios contra

Widząc na oko, że się próżno o mię kuszą. J. Kchan. KUSZ, a,etu, m., (ob. Kousz); 1. naczynie do picia, kuflik, Ps. 7. KUSICIEL, a, m., a) doświadczacz, zamyślacz, namawiacz, ber 33erfud)er, Vind. skufnik, skushavez; Croat. kussavecz ; Dal. kussevnik ; Hung. kóstoló ; Eccl. «ycn-TeaB, HCKoyciiTCAL ; Sorab. 2. spüttowarnik, spfittowalnik;

Sorab. 4. zpytar, zpótwar. Pismo ś. zowie dyabła kusicielem, że ludzi kusi, aby ich zgubił. Karnk. 439. Szatan dla tego, iż ku złemu wiedzie, kusicielem jest nazwań. Hrbst. Nauk. F 2 b. Bóg nie jest kusicielem do złego. ib. 440, — b) Małe kartauny kusicielami zowią.

Archel. 8. Chmiel. 1, 238. eine Heine flartyaitne. W rodź. ień&k. KUSICIELKA, Me 33erfud)erttttt. KUSKA, i, i., KU-SIECZKA demin., obseoen., członek męzki, cf. kuszka.

Pochodź, pod słowem kąsać.

KUŚNIERZ ob. Kusznierz.

KUSO adv. adj. kusy, abgeftuijt, gefhtjjh Młody kawaler, kuso, modno, opięto przybrany. Kras. Pod. 2, 24. Jeden z nich długą szatę nosi, aż się włóczy, Drugi kuso, że trzeba kryć wstydliwe oczy. Hor. Sat. 14. (cf. kurta).

KUSP1K ob. Kozik.

KUSTOSZ, a, m., ber SBemmljrer, Sluffe^r. Kustoszowie skarby kościelne, to jest rzeczy na potrzeby ubogich abo księży, abo i drugich osób kościelnych naznaczone, chowali. Modrz. Baz. 526. Kustosz koronny, ber $ront>eriMty* rer, obowiązek miał pilnować koron i skarbów na zamku Krakowskim zostających. Kras. Zb. 4, 499.—§. Kustosz, prałat przy katedrze biskupiej ; w klasztorach kustosz, przełożony, miasto gwardyana. KUSTODYA, yi, z., schowanie , baä ^enoafyren, bte ^enoaljtmß. Królowa dała różne sprzęty służące do kaplicy, jako to krueyfix, tackę do ampułek, pacyfikał, kustodyą do n. sakramentu. N. Pam.

17, 149. — §. Urząd kustosza. — §. Medic. Lekarstwo bez kustodyi, nie potrzebujące zachowania dyety. X. Kam.

KUSTRAĆ się recipr., Sorab. sze kutrisch ; burdać się, gu-zdrać się, leniwo się brać do czego, jûltbew, lattgfant ntadjett, (laufen). Cn. Th., (Croat. kustra , diaka villus, pi-lus, nakustravamsze, najesujemsze inhorresco , perhorreo).

sagittarios. — Wprzód z strzelbą z daleka, Polacy z kusz, a Rusacy z łuków bitwę zwodzili. Ale takim bojem lepiej się szańcowało Rusakom, którzy prędszego nad kuszę (balista) oręża , jako jest łuk (arcus), umiejętnie za-źywając, wielu Polaków obrażali. Krom. 274. Niż raz Polak kusze lewarem naciągnął, tym Rusin jeden pręd-kiemi strzałami z łuku kilkudziesiąt snadnie ranił. Stryjk. 292. Aż do panowania Ludwika Węgierskiego nasi z kuszą tylko jeździli, którą hak mając u pasa, schyliwszy się na koniu, a kuszę o nogę zawadziwszy, dopinali. Biel. 218. Czekają aż się sprawią, i nośne rozszykują kusze. Pot. Arg. 503. t. j. ręczne, oppos. Kusza murowa, machina do ciskania kamieni przy dobywaniu zamków. Dudz. 43., Papr. W. 1, 202. SBagenarmbrufte, ©teine ju fdjleubent. Prov. Jako z kuszy. Pot. Jow. 217. (jako z procy, jak z bicza). Wyprawił go z kuszą na wróble. Rys. Ad. 72. (więcej huku, niż puku).— §. Kusza, herb] kusza

*Pełgnie wstydem Parraska ; wszystkie się zewłoczą, Ta się kustrze pie kustrząc, aż odzieżą zdarto, una moras quaerit. Zebr. Ow. 41. KUSTRZEBKI, ów, plur., gatunek grzybów. Cn. Th. eine 5lrt (Erbfcfyrcämtne. KUSTRZYCA, y,

i., gastrzyca, guzica, rząp', ob. Kuper, ber 6tetjü, ber 53ürjel.

KUSY, a, e, kęsy, krótko obcięty, Boh. kusy, komolÿ; Slov. kusy; Sorab. 1. kuschi; (cf. Sorab. 1. kużk Iruncus); \ind. kufat; Croat. kuszàszt, kurtaszt, kuszorep, kuszorepecz, stuczast, terczàszt; Bosn. kusaę ob. Kucyk; Ross. Kypry-3uh, Kypry3-B; geftu^t, a&gejhijjt, fura (eh 9Jto$. 51 big.); cf. kurta. Ofiara nie ma być manka , t. j. kusa. Pim.. Kam.

78. Liszka nie mając ogona, radziła inszym, aby były takie kuse, twierdząc, iż ogon wzdłuż wyszedł z mody.

Kraj. Pod. 108. Miezerna to wiewiórka, co ma ogon kusy. Pot. Pocz. 706. Różne stroje, kuse, długie. Zab.

9, 364. Ejsym. Kusy fircyk z maścią Paryzką. Nar. Dz.

3, 46. Ross. n044eprafi. Jakoby z musem Słowy wpół uciętemi i akcentem kusym Odpowiada. Pot. Arg. 15. Da-

be$ SßferbeS. Koń ma być piętki wysokiej, kotu nizkiego, niekosmatego, kolana okrągłego. Hipp. 12. Otwórz koniowi pod kolany albo podle kotu , ale nieblizko kopyta, żyle. ib. 1 22. Gdyby koń w kucie abo w kolanie nogę wybił. Syr. 300. Gdyby koń sobie nogę z kotu wyrwał, ib. 918. Konia mierzyć od kuta aż do kolana. Haur. Sk. ■470. — b) Ze kości tych z nóg bydlęcych zażywano do grania, ztąd mówi się : w kuty grać. Dudz. 43. Sßurfel üütt ben ^nödjeln ber Stiere. ‘Koty, któremi starzy grawali. Mącz., Ross. óaÓKH. Młodzieniec, koty albo 'wartzaby grając, wymawiał się, że o ‘igrę mało dba. Kosz. Lor. 121 b. Młodzieniec ten pilno się igrą *kotów zabawiał. ib. 121 b. Pazucha jego pełna bywała kutek i orzechów; rozdarował je, i grywał z gamraty. Zab. 9, 68. Izyck. Kutów gra * kuty, oscilla. Cn. Th. — Kuty drzeć z kim * na udry. Cn. Th. (czyto nie raczej: koty drzeć! ob. Kot). Czemużmy z nim zadzierali wkuty? Błai. Ti. B 4. Ktoby chciał wypisać kuty w tej to sprawie, Mógłby ją nazwać pajęczą sieć prawie. Paszk. Dz. 114. — 2 a) botan. Koty, ziele, koty ziemne, orzechy ziemne, figi, Astragalus, talus, glandula, f ttoflenfraut, ftitotteńttmrj. Syr. 1357. — b) Kut, demin. kucik, kocik n. p. imbieru, cytwaru «kolanko. Dudz. 43. ein fpiÿigeS ©tuet, eine 3eÿe, 3. 23. Sttgroer» jelje. Maść tęgą w kot stoczyć.- Syr. 220 et 110 et 194.

demin., fiok, dzyndzyk z nici w kłębek ułożonych, kiść, ber ÖUflft. Boh. tfapec; Sorab. 2. quasta ; Sorab. 1. trodla; Vind. kvasta, zhop, mushel, shtranzel ; Rag. kittiza, cf. kila ; Ross. khctb, KHCTKa, Kudowa. Kutas przypiąć do szpady. Teat. 24, 95. Kutasy u czterech rogów szat swoich na dole nosili. Sekl. 107. Coś brakuje tej liberyi, trzeba dodać kutasiki i epolety. Teat. 19. b, 36. Kutas do pudrowania, (ob. Łabędzik). Nam się u ludzi, a ludziom się u nas Zda się grzeczniejszy u giermaka kutas. Rys. Ad. 50. (aliéna nobis, nosira aliis plus placent ; cf. cudza krówka dojniejsza). Ross. KyTaTB tulić, obtulić. — *§. Członek wstydliwy męzki.

napięta bez strzały, w hełmie trzy strusie pióra. Kurop.

3, 29. cm SBappett. KUSZABA, herb ; ob. Paprzyca. Kurop. 3, 29. KUSZARZ, a, w., (Boh. kusa? co kusze robi).

KUSZNIK, kuszny strzelec, ber 3Irmbruftfd)üi$e, 33ogettfd)û|e,

(cf. łucznik). Na wieży stali strzelcy, procownicy, kusza-rze z pociskami i bronią dla spędzania z murów mieszczan.

Warg. Cez. 9.

KUSZĘ' ob. Kusić.

KUSZKA, i, i., demin. nom. kusz. Kuszka, którą wieszają kosiarze dla osełki u pasa. Alb. na Woj. 9. drewno wydrążone na kształt czopu, w którym osełka w wodzie leży, ein Ijo1)ler Bapfett mit Söaffer, worin bte M(ier ben ©enfenjlełn ant ©urtel (längen Iiabeit. (distg. kuśka).

KUSZLAWY ob. Koślawy.

KUSZNIERCZYK, a, m., czeladnik kusznierski, ber $urfd)tter« gefetle über 23ltrfc()e. Szewczyk, krawczyk, kuśnierczyk, gdy się ustroi w bławaty, porzuciwszy igłę , a przywiąże się do szabli, rozumie, że szlachcic. Mon. 73, 578. KUSZNIERSKI , a, ie, od kusznierstwa lub kuśnierza, Boh. kożeśnicki; Slav. churcsijski; Ross. CKopHmiiH; SUtrfdjuer-. n. p. Zszywanie kiszek szwem kusznierskim. Perz. Cyr.

2, 26. KUSZNIERSTWO , a, n., rzemiosło kusznierskie,

Boh. kożeśnictwj ; Slav. churcsiluk ; Ross. CKopitanecTBO, ba3 Slürfcfynerljanbnierf. Bawić się kusznierstwem Ross.

CKopHHJKHmiaTi,, CKOpHfliiHTt. KUSZNIERZ, a, m., (Boh. KUTAS, a, m., KUTASIK, a, m. kożeśnik, ob. *Koża, kożuch; Slov. kożiśnjk, kuśnir, grnśr; blanór; Sorab. 1. kożnik; Carn. kersnâr (kèrsn pelltcium);

Vind. kersnar, kosnar, kirshnar, koshuhar, (kersnu, koshuh * futro) ; Croat. kerznâr, kosàr, kosnar, kosubär, (kerzno » futra); Dal. kosuhar, kusnar, tabak; Slav. kêrznar, churcsia; Rag. koxar, koxuhär; Bosn. kosgjuhar, tabak, majstor, koji kosge stroji; Ross. CKoptMKB, myÓHHKB, ny-niHapï, MixOBinnKB;    1. rzemieślnik od futer, ob. Każe-

miak, ‘kwasikot ; ber $Ürfcf)tter. Skupili się, by liszki do kusznierza. Rys. Ad. 63. Inszy szwiec, inszy kusznierz, choć obadwa z skóry, Tamten rzemieniem, a ten futry łata dziury. Pot. Arg. 507. — 2. Chrząszczyk kusznierz, dermestes pellis , liszki jego w futrach, sukniach i książ- ‘KUTEL, tla, m, Płacze (niewiasta) ale o pomstę, nie strąkach wielkie czynią szkody. Kluk. Zw. 4, 354. bte ^elj* wiwszy złości, Płaczeć, ale cię pląta do kutia miłości.

fdjaoe.

KUSZNIK, a, m., kuszarz, kuszny strzelec, ber 2IrmBntftfcf)Uj$e. KUTERNOGA, i, m., chromy, kulawy. Mon. 75, 589. ettt Sal)« Orszak trzech set kopijników a sześciudziesiąt kuszników.    mer. n. p. Kuternoga dyabeł. Ossol. Sti'. Kuternoga szewc.

Krom. 401. KUSZNY, a, e, od kuszy, Slrinbriift *. W    Teat. 23. c, 2. Croat. glesnyaszt (ob. Glozn). (Ross. KyAfc,

piątym szeregu u Rzymian stawiano kusznych (sc. strzel-    Ky^ecŁ czart, dyabeł).

ców) i procarzów. Papr. W. 1, 102.

KUSZONY ob. Kusić.

KUT, KOT, u et a, m., Boh. kutek, kotnik, hlezen, (cf. glo-    źnica, Boh. kutloff; (Sorab. 1. kutwo abdomen, ob. Kutwa);

zn); Sorab. 1. nohowa kulka; Slov. kotnjk na nohe, ku-    Sorab. 1. schlachtwancza, zarezwarna.

tek, ćłanek, ćłenok; Hang. kotzka; Carn. kostnik, glęshn, ‘KUTNA RSKI, a, ie, n. p. Jużem był, pogardziwszy ‘ku-zlink; Vind. glieshnjak, kotnik, kostiz, kolienz, zhlenk ;    tnarskie piszczele Począł przy Serbskich gęślach śpiewać

Germ. $üt(ie; Croat. glesiny, (cf. kotrig, chlanyek « czło-    jako wiele Kantymir zagnał w Tatarskie dziedziny. Zimor.

nek); Bosn. gljescjan, kost od nogh; Rag. gljêxno, ghljê-    Siei. 179. (cf. serby, narzędzie muzyczne). ‘KUTNARZ,

xan ; Slav. glixan ; Ross. et Eccl. r/icsriiti, J04Bira, 104B15K-    a, m., n. p. Darmo Tokajscy winiarze, Darmo topicie

Ka, (cf. łodyga); 1 a) kość pierwsza najwyższa wprzyszwie    grona na kutnarze. Zimor. Siei. 307. (Ross. Kyma mate-

lub przedniej części nogi. Krup. 1, 162. ber $nöd)el ($nor* rya półjedwabna Bucharska). rett) an ben $ttßen; (Boh. Na kuty se brâti; drapaka dać). KUTNO, a osobliwie u bydląt, u koni. Dudz. 43. bte $ütÿe am Smjłe eine Śtabt.

Burl. T 3 b.

KUTLOF, a et u, m., rzeźniczy warsztat. Cn. Th. szlachtuz. Dasyp. E e 4 b., z Niem. ber ftuttetyof, ©djlacOtyof, rze-

, n.,

560

KUSZABA-KUT.

KUTAS-KUTNO.

miasto w Łęczyckim. Dykc. Geogr. 2, 54.

KUTNER - KUŹNIA.

KUŹNI K - KWADRANS.

561

KUTNER, u, m., barwa czyli kosm na suknie, villus vestis arte crispatus. Cn. Th. fraufe SBolte auf Student. — Bot. Kutner, tomentum, krótkie, twarde, ledwo widzialne, zwalo-włosy. Jundz. 2, 45. KUTNEROWAĆ, KOTNERO-WAĆ, ał, uje aet. 7iiedok., skutnerować dok., barwić, barwę podnosić, pectere vestes. Mąc.z. 2ud) auffrafjen, auffrau* feu, frauêpeln, Mmpeltt, fnieftrdcfjcu. Od sukna kutnerowanego i niekutnerowanego. Vol. Leg. 4, 356. Suknia dobrze skutnerowana, zbarwiona. Mącz. gefrautpdt uub UU*

gefrämpelt. KUTNEROWANIE , ia, »., subst. verb., ba§ KUZYNA, y, i., KUZYNKA, KUZYNECZKA, i, £., z Franc. Äntcflretcfien, ^rćimpeln, Sïuffrafceu bcê £ucf|3. KUTNERO- stryjenka, bte ©ouftlte. Bywaj zdrowa, najmilsza kuzyne-

czko. Weg. Marm. 1, 93. Witaj kuzynko szacowna, miła! Teat. 42. c, 67.

ne

Dw. 164. Jednej kuźni mince. Cn. Ad. 315. Nag. Fil. 84. jednej faryny; tegoż płotu kol; na jedno kopyto, jedna to bursa; i)on gleichem ©dflagc; gleichen ©eltcfytmk KU-ŹNIK, a

©feufcfyttttb, ©dtnttb. (Ross. KysHeut kowal, Ky3Hemixa ko-walka, Ky3HeiieciBO kowalstwo ; cf. KysHeumcŁ Świercz). Węglarze, kowale, kuźnicy. Vol. Leg. 2, 664 et 3, 52. ob. Koźnik, kośnik. Żelaza twarde robią kuźnicy tamte-czni. Otw. Ow. 594..

m., robiący w kuźni, żeleznik, ber ©fen arb etter,

WATY, a, e, na kształt kutnerów, geträufelt, gletd;fatn ge* Mntpelt. Łodyga kutnerowata, c. tomentosus, krótką, i ledwo widzialną wełną pokryta. Jundz. 2, 14. KUTNEROWY, a, e , getrampelt. Kutnerowego sukna postaw. Instr. cel. Lit.

KUTOWY, a,' e, do kulów należący. Cn. Th. beu $nod)cl, bte Łacińskie Q wymawiamy KW ; ztąd też Łacińskie słowa Sîotpe, ober baś ©piel nut Stnodfeln betrcffenb. 1. KUTY, ów, plur. nom. kut. [miasto na Pokuciu. 7].

2. KUTY, a, e, part. perf. verbi kować, kuć.

KUTWA, y, m., sknera, skąpiec, etłt fôlttcfer, ©etfibatë; Rag. KWADRA, y, z., Slov. śtwrf, a) ćwierć, ba3 Viertel. Kwadry księżycowe, bte 9Jîonbcêtnertel, Slov. śtwrti mesaćne, n. p. Pierwsza kwadra, gdy księżyc jest w pierwszej części swego biegu od słońca oddalony; ostatnia kwadra, gdy na trzeciej jest części okręgu swego. Wyrw. Geogr. 60. Sienn. 423. Slov. prwnâ śtwrf, posledńa śtwrf; Cro-at. pervoga fertalya, meszecz rogat, drugoga ; Dal. dviz-dak ; Rag. parvâh, mjessez karni ; druga kwadra Rag. pó mjesseza, dvîzak; trzecia Rag. tretâk; Ross. obs. ne-peupoM Mkcau,a. — Kwadra, aspekt księżyca ‘czwartny, gdy się przez czwartą część nieba oddala. Spicz. 191. — b) Kwadra na kostce * czwórka. Cn. Th. bte 3Sierc auf bett SBurfel.— c) Kwadra * porządek, stosunek, ład, red;te§ 3?er* Ijältlttj), gute Orbnung. Wszystko do proporcyi; bo gdzie niemasz kwadry, Jakby też sobie węża wsadził kto w za-nadry. Pot. Jow. 208.

Pielgrzvmowie odpust lat siedm , tyleż kwadragen mają. Warg."Radź. 101. KWADRAGEZŸMA, y, i., Rag. ce-tardesetizza, korizma , bte ütcrpgtägtge gaften. Dawni Ła-cinnicy trzy mieli kwadragezymy, to jest posty, jedne przed wielką nocą, drugą przed bożym narodzeniem, trzecią przed ś. Janem Chrzcicielem. Nar. Hst. 2, 281. Przez całą kwadragezymę i Wielkanoc mieszkaliśmy w Wene-cyi. Warg. Radź. 17. P. Skąpożyjski kilka kwadragezym na rok odprawował, a pieniądze zbijał. Mon. 71, 404. KWADRANS, a, m., KWADRANSIE, a, m., demin., czwarta część godziny, z piętnastu minut złożona. Kras. Zb. 2, 432. ćwierć godziny, eine SStcrtelftuube. Slov. śtwrf hodini; Croat. fertalysz, fertaly vure ; Vind. shtertez, zhetert, shtertelez, firtelz, firtel ; Slav. ferlali ’sâta ; Ross. ue-TBepTfc uaca. W kwadrans zobaczę skutek tego zdarzenia. Teat. 13, 133. Pozwól na moment, na kwadransik. ib. 26. b, 27. (na chwilkę). Kwadrans na drugą i t. d. « to jest, jeden kwadrans, etn Viertel auf jroet). Trzy kwadranse na drugą, brep Viertel auf pet). (Dwa kwadranse na drugą i t. d. ; nie mówi się, ale: pół do drugiej, l/alb JNep. Kwadrans do drugiej ; gdyby się mówiło,

przerobione na Polskie, piszemy przez kiu, n. p. kwarta, Cadrans. Kpcz. Gr. 1. p. 38.

KWACZ ob. Kiść. KWACZĘ ob. Kwakać.

skutraxnos illiberalitas ; (Sorab. 1. kutwo abdomen; Hung. kutya ; Slov. kotuha pies). Mąż jej jest kutwa najnie-użytszy, i nic jej prawie nie daje. Teat. 14, 98. ib. 34. c, 75. Mogąc żyć przystojnie jak uczciwy człowiek, woli raczej być nędznym kutwą. Mon. 71, 401. Coż to za żyd, co za kutwa, wszakże to więcej niż po 20 od sta! Teat. 7, 36. Zab. 8, 321. Z młodu człowiek rozrzutnik, na starość kutwa łakomy. Nar. Dz. 2, 57. U nich pierwszy wzgląd mają skłonności i żądze ; A ociec straszny kutwa patrzy na pieniądze. Zabi. Zbb. 16. KUTWIAR-STWO, a, n., sknerstwo, giljtgfett, Sîuauferep.. Można trochę skarbiec wypróżnić, który kutwiarstwo wujowskie dobrze napełnić musiało. Teat. 1. b, 59. KUTWIĆ transit. niedok., skąpić, oszczędzać, zbijać, fnaufettt, ftljCU, JU* fammeit fpareit. Jakże to wielki sknera, jak kutwi najmniejszy szeląg. Mon. 71, 484.

*KUWIEK, a, m., n. p. Potrzaskiem imują się mali ptacy, gdy kto umie piszczałkę abo *kuwiek, jak niegdzie zowią, na to przyprawić. Cresc.681. duc $ogelpfdfe, Śocfpfetfe, ob. Wab'.

KUX ob. Kuks.

*KUŹELNY, a,-e, [z rusk. kużilnyj * paczesny, cieńsze płótno lniane lub płoskonne, 2j ; n. p. Za łokieć płótna cienkiego kużelnego sześć groszy. Stat. Lit. 395. Za łokieć płótna kużelnego prostego tkania dwa grosze, ib.

KUŹMIN, a, Cosmas. Jabł. Her., imię meskie.

KUŹNIA ,• i, i., KUŹNICA, y, i., kowalnia , bte ©djmtebe. (Etym. kuć, kować, Bosn. kovacina; (Ross. Ky3HHua, Ky3Hi> zrobione złoto lub śrebro; Eccl.    Bemu Aparouiit-

Hidfl ocoóihbo kł HteHCKHMT} yóopaATB npHuaAJejKamia ozdoby kobiece). Kuźnice, hamernie, mennice, potrzebują wody. Kluk. Kop. 1, 113. Kuźnice sławne są: Końskie, Przysuskie, Wąchockie etc. W tych kuźnicach są piece wielkie, w których z rudy topi się kruszec ustawicznym ogniem węglanym, miechami od kół wodnych nadymanym. Ład. H. N. 88. Ich to piekielna kuźnia takowe dziwy na świat wydaje. Zab. 12, 239.—Jednej kuźni. Gorn.

KWADRAGENA, y, i.

n. p.

Slownih Lindego wyd. Z. Tom II.

71

znaczyłoby: ze nie dostaje kwadransa jednego do dru-    przez kwadrowatość, equarissage, kwadrat wpisany w ko-

giéj ; więc* trzy kwadranse na drugą; cf.'do). — §.    le, wziętym za podstawę drzewa nieobrobionego. Jak.

b) Mathem. Kwadrans, czwarta [część cyrkułu; figura;    Mat. 1, 209. Do wielkich batów legary, mają mieć 6

calów w kwadrowatości. Jak. Art. 2, 301. KWADRUPLA, i, z., poczwórna ilość, bte SSterfac^^ett, rodzaj podatkowania do skarbu ze starostw i królewszczyzn ; dwoista kwarta, którą nowy possessor dóbr królewskich powinien raz przed otrzymaniem listu podawczego, zapłacić. Kras. Zb. 1, 499, bte hoppelte SStertelftener, bte oor bent Slntrttle ctiteS oerltcljenen foittglichen TafelgnteS einmal gejault nnirbe. KWADRUPLIKOWAĆ, ał, uje, cz. niedok.,

i instrument geometryczny i astronomiczny. Solsk. Geom.

4, ber Öuabrant, »on 90 ©rnbeit. ‘KWADRASTY ob. Kwadratowy. KWADRAT, u, m., §. 1 a) Gcometr. figura o czterech ścianach, przynajmniej dwóch przeciwnych równych.

Solsk. Geom. 4, czworogran, czworokąt, b(l3 ßucibrat,

$tered, ctlte snerccltgc gtgur. Kwadrat podłużny, paralle-logrammum. ib. dit lflngltd/e3 üBtcrecf. Kwadrat spłaszczony czyli ukośny, rhombus, którego cztery boki równe, a z kątów tylko każde dwa przeciwległe. Lesk. 29, Jak.    jedne miarę brać cztery razy, czworkować. Solsk. Geom.

Mat. 1, 99., Solsk. Geom. 4, bie SRciute, bte Jîantemuernng.    4, oierfad) neunten, »eroterfältigen, kwadrować.

(Boh. et Slov. kwakati* krakać, o wronach, krukach; Hung. kâkogok); Boh. kachâti, knakati tetrinnire, ka-chna kaczka ; Cara. knâkam, (cf. Carn. kavkam crocitare, de monedulis; Croat. kóuka modulatur monedula) ; Ross. KBa-khjtł, KBanaTfe, 3aKBaKaTb ; Gall. caqueter; o kaczkach i o żabach ; Ross. BBaKiijTL, nBUKaTŁ źle wymawiać, KBaiCBa kruk nocny); qnafeit Doit ben Slenten. Kaczka kwaka. Dudz. 21, Croat. racza raga; Eccl. yrna KBanaerL; Ross. manaTŁ, manaio, Kpawryib, upaKarB ; cf. Graec. xccxxa[3îÇ<xr, Lat. cacabio ; (cf. kwik, kwikać, kwiczeć; cf. kwokać). Wróbel dziw, dziw, dziwi, Tak tak kwaczą kaczory, będziem nieszczęśliwi. Mon. 70, 190. Jaskółka świergoce, papuga świegoce, kania skrzypi, kawka kwacze. Toi. Saut. 89. KWAK, u, m., kwakanie, ba3 Ouäcfen, ©cqnäfe. KWAKI, ów, plur., Rzepa podługowata, kwaki, karpiele, brukiew'. Krup. 5, 59 et 577., Lad. H. N. 15, Kohlrüben, im ^r. SBnttfen, Srncfen; Boh. kwaćka; Germ. krantriibe.

Kwadrat podłużny spłaszczony, rhomboïdes, bte längliche KWAKAĆ, ał, a et kwacze intrans. niedok., kwaknąć jedntl., 9îrtUte. Solsk. Geom. 4. Grzej). F 3 b. Kwadrat doskonały, którego wszystkie kąty i ściany równe. Solsk. Geom. 4,

Jak. Mat. 1 , 99. Lesk. 29, bct3 eigentliche Qnabrat. Geom.

Nar. TJ, 56. — b) Arithm. Kwadrat liczby, bie Öitabrat* jahl, jest to ta sama liczba przez siebie rozmnożona.

Geom. Nar. 1, 79. Solsk. Geom. 3, 78. mnogość pochodząca z rozmnożenia liczby przez siebie sarnę. Jak. Mat.

1,    404. Tabliczka kwadratów z cyfer kwadratowych. Lesk.

w kwadrę, czworograniasty, oietecfig, tnó Czy w okrągłej, czy w kwadrastćj

2,    45, bie Qnabrattafel. — §. *2) Kwadrat * czworograniasty kamień ciosany, ber Oltabcrfietlt. Cegły upadły, a my kwadratami budować będziemy. Budn. Jes. 9, 10. (ciosanym kamieniem. Bibl. Gd.). KWADRATOWY, ‘KWADRASTY, a, e, „

©eoierte, Quabrat *.

formie ‘prosphor, byle był chlćb pszeniczny. Pim. Kam.

146. Most z okrutnych kwadratowych kamieni. Warg.

KWAK1ER, kra, m., należący do wyznania przez Jerzego Sążeń kwadratowy, &ua» Foxa ustanowionego, ein Onafer, Öltäfer ; Vind. kvokar.

W rodź. zeńsk. KWAKIERKA, bie Qnäferiitn, n. p. Żony ich ubierają się jak kwakierki. N. Pam. 17, 165.

Radź. 24. Roter. 216. Stopa kwadratowa, eilt önabrnt» ftt$, zawiera w sobie 144 calów kwadratowych, önabrat* jolie, prostokąt 12 calów długości i 12 calów szerokości mający. Jak. Mat. 1, 117.

bratflaftcr, zawierający w sobie 36 stop kwadratowych, prostokąt mający 6 stop długości i 6 szerokości, ib. 117.

Pierwiastek kwadratowej liczby, bie ßuabratttmrjel, liczba,    *K WANK W AM, z Lac., widzimi się, ubrdanie, niby to coś,

która sama przez siebie rozmnożona też żądaną liczbę    n. p. Ale ale Mości Panie, mam honor jedno jeszcze

nazad oddać powinna, ib. 104. Cyfry kwadratowe. Lesk.    swoje kwankwam przełożyć mu przed oczy. Mon. 71 ,

2, 43, Qnabratjahlen. KWADROWAĆ, KWADRATOWAĆ,    710. zdanie, wątpliwość, opinią.

ał, uje, cz. niedok., ukwadrować, skwadrować dok., czwór- KWAP' iu , m., cienkie pierze ptaszę, abo puch. Mącz. kować. Tr., kwadruplikować, oennerfältigen, »ierfad) nefp pluma, bie ftlaumfeber, ber glannt. Kwap', mech, puch, men. Skwadrować jaką liczbę. Jak. Mat. 1, 188. Kazał    lanugo. Volck. 458. (Ross. KBair&, Bans lubryka).

"I

budować dom Pański, ukwadrowany trzema rzędoma ka- KWAPIĆ intr. niedok., KWAPIĆ się, ił, i reeipr. niedok mieni ciosanych. W. 3 Ezdr. 7, 25. KWADROWAĆ    skwapiać się, eilen, I;n[iig fepit; Boh. kwapiti, chwatiti,

nijak., ‘KWADROWAĆ się reeipr., stosować się. Tr., szy-    chwatam, ehwatawam ob.- Chwatać, chwytać; Sorab. 1.

kować, przypadać, paffen, ftd) fdnefett. Kwadruje się to    kwatam ; Vmd hitati, hitim; Slau. hititi ;    Croat. hiteti ;

przysłowie na nich. Tr. Tak to twoje tłumaczenie do    Ross. ToponiiTLca ; śpieszyć się zbytnie,    skwapiam się,

tych słów kwadruje, jak.... Pim. Kam. 178. KWADRO-    vitiurn vel cerle nimium quid sonat; kwapię się sirniliter,

WANIĘ, ia, n., §. a) czworkowanie, baê ^ei'öierfältigeit.—    licet minas et pro śpieszę się saepe usurpatur. Cn. Th.

§. b) Kwadrowanie czyli KWADRATURA cyrkułu lub koła,    1012. Kwapiąc się, nie wziął odzienia,    jeno opończę,

bie Önabratur beô 3ń'M3, zawisła od wyprostowania jego    i czapkę nocną. Baz. Ust. 87. Kto czeka, doczeka się,

okręgu czyli wynalezienia linii, prostej równej okręgowi    a kto nagle    kwapi, Abo w oczy    poszczuje,    abo nie uła-

koła. Geom. Nar. 1, 564 et 354. Czworogranność obwo-    pi. Sim. Siei. 50.    Czekajże, bo    kto czeka,    z obłowem

du, czyli kwadratura cyrkułu. Ustrz. Alg. 77. KWA-    się wraca, Kto kwapi, abo wątpi, zwyczajnie utrącą. Pot.

DROWATOŚĆ, ści, i., ber Qnabratnmfang. W drzewie,    Zac. 199.    Nigdy    się na urząd    kwapić nie    chcieli. Sk.

które do artylleryi przyjmować się zwykło, rozumie się    Zyw. 137.    Poźno    dobrodziejstwo dał, chociaż się kwa-

K WAPLI WY - KWARTA.

KWARTAŁ - K WARTiVIK.

563

Rabin z

pil, kto dał za prośbą. Gor. Sen. 52. Łaskawy nie skwa-piał z karaniem. Sk. Dz. 325 et 45. Zły wróg, gdy wyniść nie może z pogromu, tam się kwapimy, zkąd uciekać trzeba. Morszt. 236. Kwapi się, by popowna za mąż. Rys. Ad. 24. Kwap' się z wolna. Fredr. Ad. 31. festina lente. Rozmyślaj się długo , a z lekka się kwap'. Kosz. Lor. 95 b. Racz moję tę kwapioną pracę za wdzięczną przyjąć. J. Kchan. Dz. 29, prędką, śpieszną, na predce zrobiona. KWAPL1WY, KWAPNY, a, e, — ie adverb., SKWAPLIWY, SKWAPNY, Boh. kwapny, gapny, chwatawÿ, na kwap śpiesznie , kwapił śpieszyciel; Sorab. 1. kwatayné, kwatkowne, kwat, f kwatom, kwatani; Vind. hiter, bersen , jadern; Ross. CKopoctiM (ob. Skory), TopoMiiBUH (cf. tropić), ToponKiił; śpieszny, eilig. Kwa-pliwy na zabawkę śmiałą idzie. Past. Fid. 3. Rzecz kwa-pliwa nigdy nie dobra. Macz. Budn. Apopht. 10. (co nagle to po dyable). Sąd skwapliwy, rzadko sprawiedliwy. Zegl. Ad. 220. Na cudze zdrowie i życie nie jestem skwapliwy. Boh. Kom. 4, 229. Wiele źle i skwapliwie pisał. Sk. Dz. 154. Stare wieki do złości jeszcze nie tak były skwapne. Warg. Kurę. 12. Jest to naród gorzki i skwapny. Budn. Hab. 1, 6. Upomina nas, abyśmy ostro-żnemi a nieskwapnemi byli. W. Post. W. 386. Abyście się pohamowali, a nic skwapnie nie poczynali. Budn. Act. 19, 36. Uczyniło pożytek Rzymianom, że niekwapnie czynił Fabiusz. Eraz. Jez. E e. Przykład innym, aby kwapnie rzeczy nie radzili, ib. N. 7 b. KWAPL1WOŚĆ, ści, ź., SKWAPLIWOŚĆ, big (Silfertfgfctt, (Stic; Boh. kwa-pnost; Sorab. 1. kwataynofcż; Vind. hitrust, bersnost ; Ross. Topora, TOponocTt, TopormmocTB. Z kwapliwo-ścią jaką i nieuwagą. Syr. 719. Nierozmyślna skwapliwość. Zab. 14, 193. Insza prędkość, insza skwapliwość. Fredr. Ad. 16. Występkowi się równa skwapliwość wsadzeniu. Min. Ryt. 4, 141. (sąd skwapliwy, rzadko sprawiedliwy). Skwapliwość zawsze szkodliwa. Cn. Ad. 1046. (niezawsze sporo, co bywa skoro ; pomału dalej zajdziesz). Cierpliwość, nieskwapliwość, łagodność. W. Post. W.

111. Niekwapność a rozmyślenie w każdej rzeczy miejsce ma. Eraz. Jez. E e.

Pochodź, ukwap, ukwapić, ukwapliwośc, pokwapliwość. KWARANTANA, y, i, Me Quarantaine, jur ÿeftjctt. Czas czterdziestodniowy do zabawienia się ludzi na granicy, z miejsc zapowdetrzałych jadących. Tr.\ Rag. cetardese-tnizza; Ross. uapairrara. KWARCIANY, a, e, n. p. Za Zyg. Aug. 1562 na ustawiczną straż granic, postanowiono żołnierza kwarcianym nazwanego, że z kwarty dóbr królewskich miał być płaconym. Skrzet. Pr. Pol. 1 , 389, Quarttauer, ©raujfolbateu, Mc »an ber Quarte ober 33tertetë* [teuer Unterbalten mürben. Ci żołnierze, którzy za pieniądze kwarciane służą, po miasteczkach teraz daleko od granicy leżą. Gorn. WY. S. 4 b. Kwarciana ospa, ob. Ospa.

KWARCOWY ob. Kwarzec, od kwarcu, n. p. Żelazo kwarcowe. N. Pam. 22, 67.

KWAREK, rka, m., n. p. Kwarki do statków rzecznych bywają dębowe. Kluk. Rośl. 2, 159. Kwarki znaczy toż co wręgi. Magier. Mskr.

KWARTA, y, i., czwarta część, ćwierć, ber inerte îljetl,

ein Viertel. §. 1 Kwarta-miara trunków, ein Quart, SJtaP ber ©etränfe. Garniec zawiera w sobie 2 półgarce, lub 4 kwarty abo 16 kwaterek. Łejk. 2, 26. Cztery kwarty mają czynić garniec. Herb. Stat. 179. Gdy komu beczki wina nie trzeba, dobrze iż najdzie kwartą kupić. Pelr. Ek. 128. — §. 2) Kwarta, podatek w Polszczę, przez który czwarta część dochodu z królewszczyzn do skarbu koronnego płacić się powinna. Kras. Zb. 1, 500, Me SSiertefteuer, Me Slbgafie beś Merten £petl3 ber (Einfünfte inm einem uerlieljnen fôammerpte. cf. kwarciany żołnierz; cf. kw'adruplika. KWARTAŁ, u, m., §.a) ćwierć roku, eilt Qltar« tal, 5Sterteljaljr; Slov. suche dni, kńntri; Hung. kóntor; Garn. qvatre; Slav. kvatre ; Vind. kvatre, zhteterstvu; Bosn. kantore ; Eccl. Tptwtcauie, BpeMfi TpexMtcaqHoe. Kwartał abo suche dni liczą trzy miesiące. Solsk. Geom. 3, 135. Azaż nie każdy kwartał w roku Boga rozkazu pilen i wyroku? Clirośc. Job. 92. Zjedliśmy za kwartał, co na cały rok dostarczać miało. Teat. 19. b,

43. — §. b) meton. Kwartał, myto kwartałowe, suche dni. Cn. Th., Quartalgelb. Nie życzą tego uczniom swym, aby się czego dobrego nauczyli, jedno żeby od nich kwartały dobre a spełne brali. G'Uez. Wych. L 8 b. KWARTALNY , a, e, KWARTALNIE adverb., KWARTAŁOWY, a, e, trzymiesięczny, Boli. ctwrtletnj ; Vind. shtertezhno-lieten, trimiefezhen, kvalern; vierteljährig, kwartalnym i trzecim szkolnikiem rewizyą głów uczyni. Vol. Leg. 7, 44. KWARTANA, y, i., febra czwartodnio-wa. Syr. Rej. gdy co czwarty dzień paroxyzm choremu dokucza. Krup. 5, 531, ba$ viertägige lieber. KWARTARZ, a, m., contemtu, szynkarz, beit ©ckuftMrtlf. Owi kwar-tarze, co tu wam szynkują, Daleko nie dolawszy, na tram przypisują. Rej. Wiz. 162. KWARTECZKA, i, i., dem. nom. kwarta, kwaterka , etu Quarttercfyeu, eilt TrtuU map, etma eilt ©etbcl. Gdy mię czasem jaka troska swędzi , Kwatereczka wina kłopoty rozpędzi. Zab. 9, 37. Zabi. (’KWARTERMAGISTER. Vol. Leg. 5,174, ob. Kwatermistrz). KWÀRTETA, y, z. czworogłosa muzyka, ba§ Quartet, Qttabro; Ross. et Eccl. ueTBeporoiocHoe, ue-TBepontcnera. KWARTN1K, a, m., babka, bielą, biel— ka, rodzaj pieniędzy. Półgroszki nazywały się w Polszczę kwartnikami. Czack. Pr. i , 129. Quörtner, tyal&e ©rofdjCtt. Do skarbnicy wrzuciła dwa drobne pieniążki, co czyni kwartnik. Odym. Św. 2 Q. 2. Półgrosza ma kwartników trzy; szeląg kwartników dwa; kwartnik trzy pieniążki. Cn. Th., ein 6d;drf, ber fedjSte Spetl etue§

Uifdjen ©rofcpeirè. — §. Ogólniej: Mały pieniądz, mała rzecz, szeląg, halerz, ein geller, ©d)drf. Nie jednego pieniądza, nie jednego kwartnika. W. Post. W. 2, 304. Nie będzie miał grosza, kto nie szanuje kwartnika. Rys. Ad. 44. Nie będzie tam za kwartnik czasem krzywda stała, A wżdy przez mocny upór krew' się będzie lała. Rej. Wiz. 172. Nie wyjdziesz z ciemnicy, aż oddasz ostatni kwartnik. Radź. Matth. 5, 26. (ostatni pieniążek. Bibl. Gd.). Do ostatniego wyniszczył go kwartnika. Hor. Sat. 110. Do najmniejszego kwartnika wypłaca. Hrbst. Nauk. F 8 b. O ty zła a fałszywa myńco , a zły a fałszywy kwartniku, ‘złościwy człowiecze ! Rej. Post. U u 2.

564

KWARTÓWKA - KWASEK.

KWÀSIAN - KWASIE C.

(cf. znają go, jak zły szeląg). KWARTÓWKA, i, z., Kwar-tówka piwa ma mieć 18 garcy. Vol. Leg. 7, 628, dite SBterteltonne ttott 18 ©arnej. KWARTOWY, a, e, od kwarty. Öuart « , Quartmaß *. Kwartowy statek, garniec ; kwar-towa flasza. Cn. Th. Płaca od trzydziestu flaszek kwar-towych, i od tyluż śklanek półkwartowych. Torz. 103. Ledwie półkwarty buteleczka trzyma, a za kwartowa ja przedają. Teat. 22. b, 106. KWARTYR ob. Kwatera/

KWARZEC, rcu, w., ber Quar$, (Carn. sotan) ; fałszywy klejnot , kamień mający wprawdzie niejaką twardość, ale przy tym kruchy; wydaje sie na kształt kawałka jakiej soli. Kluk. Kop. 2, 57. (ob. Kwarcowy). Pam. 85, 1, 2009.

KWAS, u, m., kwaśność, kwaśny smak, bte ©aurę, fattrer ©eftffntacf, $crl>tgfett ; (Boh. kwas fermentum , kwasnice, drożdj drożdże ; kwas convivium. Biel. Hst. 523, hodo-kwaśan, hodownjk epulator; Slov. kwas; Bung. kovasz massa, bryła, ciasto; fermentum,-, Sorab. 1. kisz, kiszawmfcż (cf. kisnąć), kwasz, quâs ciasto, naciasta, zakisz , cźe-stowć kwas; kwasz, quâs wesele; Sorab. 2. kwasz naciasta; Carn. qvas « naciasta ; Vind. kwafs , kvafilu; (kwas, kwaśność Vind. kifelina, kifelnost, kifelust, kifelota, kifloba, Croat. kiszelocha); Croat. kvàsz; Dal. kvaass; Hung. kovaass, kovâsz; Rag. quâs, kvassina; (Bosn. quas 1. fermentum, 2. cerevisia); Ross. et Eccl. lîiucr» , KBa— coki , imama, 3anBaca naciasta; KBacB gatunek napoju, KBauiGHKa dzieża, Kucaoia, khcjoctb kwaśność ; Ross. et Eccl. KBacnbi hałun). Kwas, kwas doskonały^ ciało, które jest doskonale kwasorodem nasycone. Śniad. Chem. 196. Kwas solny, ©auerfal^, ©aljfüttre, robi się z soli pospolitej, jak kwas saletrzany z saletry, ©alpetcrfültre. Krumt. Chym. 293. Kwas saletrowy, acidum nitricum. Śniad. Chem. 259. Kwas solny płynny ac. muriaticum. ib. 262. Kwas węglisty. N. Pam. 6, 306-7. Kwas palniku, acid. carbonicum, ^opleitfättre. Mier. Mskr. — Istotę w ruchu kisnącym zostającą, która przydana do ciał zdatnych do kiszenia, sprawuje, że kisieć poczynają, nazywamy kwasem, fermentum. Krumt. Chym. 541 , ettt ©äfyrmtflömittel, eine ©filtre. Kwas abo naciasta , Boh. nâ-téstek, Ger. ©aucrtetg, ciasto z jakiejkolwiek mąki ciepłą wodą zaczynionej, zagniłością zakwaszone. Syr. 998. Kwas, ciepłem swćm przyrodzonćm chlćb podnosi wzgó-rę. Smotr. Lam. 150. Przypowieść ewanieliczna o niewieście zaczyniającej kwasem mąkę. Bals. Niedz. 1 , 102. Kwas, albo ciasto ukwaszone. Spicz. 125, kwaśnik, (oppos. przasnik). — §. Kwas, picie, kwasiec, eilt fattrer Trattf. Trunek do picia pospolitego bywa z kwasu czyniony, zwłaszcza na Rusi, w Litwie, w Moskwie, który oni kwasem, zowią. Syr. 999. W Moskwie drugich żołądki nie bolały, Choć kwas pijały. Falib. N., Coxe Voy. 1. Kw'as z żyta zrobiony, to jest piwo. Pim. Kam. 341, (Bosn. quas * piwm). — fig. Lepiej z niemi zgodą, a czekać do czasu, Gdy z inszemi dopijem zaczętego kwasu. Stryjk. Turk. E 3. (przykrość). Dni moje kończyć będą z gorzkością i kwasem. Jabi. Tel. 315. Obecny przyjaciel i kwas osłodzi, bez niego i cukier gorzkim się stanie. Ossol. Baj. 2. — Kwas, nieprzyjaźń , nienawiść, .chrap, $etnbfd)aft, §aß, (Erbitterung. KWASEK, sku, w.,

dem., przykwasek, eilte geltnbe ©ciurę. Niektóre malogra-naty mają przykwasek. Cresc. 426. Sok rośliny naprzód obraca się w kwasek roślinny, acidum vegetabile. Bot.

25. Oddaliwszy tę wodę od zrzódła swego już nie tak szczypie język, i jakoby kwasek traci. Petr. Wod. 31. KWASIAN, u, m., ciało kwaszone, nasycone kwasoczy-nem, oxyde. Os. Fiz. 1, 234, ein gefütterter Körper, eilt £)ppb. KWASIĆ, ił, i, kwaszę cz. niedok., ukwasić, skwa-sić dok., kwaśnćm czynić, füttern, eiiifüitertt, faner ma*;

d)en; Boh. et Slov. kwasyti, kwasÿm , hodugi 1) biesiadować, 2) fermentować; kwaśenj, hodowânj godowanie, gody; zkysati acescere-, Sorab. 1. kiszam; Sorab. 2. ski— szasch, cf. kisnąć; Carn. qvasim; Vind. kifeliti, vkifeli-ti, pokifeliti, okifeliti, kifelitje, kifelenje «kwaszenie; o chlebie w szczególności Vind. kvafiti, vkvafiti, vkva-fuvati, pokvafiti; Croat. kiszati, kiszelim, kvaszim ; Hung. megokovâszolom ; Rag. kvassiti, quassiti, quâsiti, oquassiti, usquasiti; Bosn. kvassiti, quassiti, (2 quassiti, squassiti madefacere) ; Ross. Kßacinb, 3aKBacnTb, CKBainy, yKBaciiTb , yimauiHBaTb, KHCHTb, khcm). Pierwiastek kwaszący, kwasorod, któren jest przyczyną kwasów. Śniad. Chem.

190. Kwaszenie, proces, w którym ciała łączą się z kwasorodem. ib. 175. W Litwie białą ćwikłę kwaszą wespół z rzepą. Syr. 1120. (cf. boćwina). Rzepa solona albo kwaszona. Syr. 1045. Chlćb ukwaszony. Cresc. 159. Ciasto kwaszone. Perz. Lek. 367. t. j. zaczynione naciasta , gefüttert. — transi. Kwasić żelazo. Tr. hartować, (Eifett bürten. Kwasić skóry. Tr., bejcować, Seber betfen. — fig. Na coż ten kwasić czas mały? Nieba nie na to go dały. Karp. 1, 192. Obawiam się, żeby mi nie kwasił kompanii. Teat. 16, 31. Biał. Od. 44, struć, zepsuć, rerberbett.— Kwasić, jątrzyć, nieprzyjaźni narobić, er* btttern ; Boh. zkyseliti. Tej prawdy nie kwaszę, Wszystko chameleonem jest dla was na świecie. Zab. 15, 185. nie duszę w sobie, nie taję, td) unterbnicfe fie lttd)t, te fte ntcf)t JttrttCÎ. KWASIĆ się na kogo * krzywić się, fattre ©eficfyter mad)en, nnmtlltg tnerbett. Za coś się tak zkwasiła; może ci co przykrego powiedziała matka? Teat. 11, 12. — §. Pass. Kwasić się, kwaśnieć, kisnąć, stawać się kwaśnym, fanermerben, füttern; (Vind. kvafiti fe, kvafuvati fe, vkifeliti fe). — Transi, n. p. Od wielkości drew, ogień albo gaśnie, albo tylko będą się kwasić one drwa i tleć, a nie będą gorzeć. Syxt. Szk. 76. fu-mabunt, dusić się, fcfmtclen, glttltltiett. — fig. Jeszcze się darmo karnawał nie skwasi, Zaraz uderzę jak w dym do mój Kasi. Zabi. Bal. 91. Teat. 56. b, 91. (jeszcze nie przepadł, jeszcze nie po nim, nie zwietrzeje). Bosn. quassiti se * moknąć. KWASIĆIEL, a, m , kwaszący co, phys. et moral., kwasu narabiający, ber ©üttrer, ber etma§ füttert, faner macht, ber SSerRfttercr. (Boh. kwasytel, kwasownjk, hodokwaśan, hodownik godownik, biesiadnik). KWASIEC, śca, m., napój kwaśny, kwas, ©aucrłranf, ettt fau* re3 ©etrüitî. Mają tam rozmaite napoje, jako kwaśce. Boler. 158. Stało tam nie za kwasiec, ale za cały kwas, gdy nieprzyjacielowi w jego tylko samego prawicy żywot położony został. Gor. Dz. 96 et 78. Woda słona z octem ma być pita, abo z kwaścem jakim. Cresc. 12.

ma,

z ce-

felust, kifelota, kifloba, erfnost; Carn. ersnost, kisło— ba; Croat. kiszelocha ; Bosn. gljutillo ; Ross. Kiic^OTa, kh-cjocTt, KHCMTHHa; "Eccl. oqeTHOCTL, KBacHOCTŁ. Smak chłeba , to jest, kwaśność abo przasność przypadłości są, a nie istność. Smotr. Nap. 58. — figtr. Niekwaśność, bezgrzeszność. Smotr. Apol. 415. KWAŚNY, a, e, KWAŚNO adverb., (Boh. kysely; Slov. kyseły; Sorab. 2. ki-szali (ob. Kisnąć), żurnć (cf. żur); (Sorab. 1. kwasznć nuptialis); Carn. kisi, kissel, ersnè; Vind. kifel, zhifeu,

Jedni z przyrodzenia są kwaśni, surowi i mu się stało? jakiegoś

n. p.

Oxymel, fto jest miodowy kwasiec. ib. 256. KWASIGROCH, a, m., zminda, gawęda, balanda, ber Serrer, ein träger, «nluftiger SDîenfdj. *KWAS1K0T, a, m.,contemn. kusznierz, ber Sfirfdjner. Mon. 75, 589. KWASKOWATY, KWASKOWITY, a, e, — o adverb.. przykwaśniejszy, fait* erlief ; Boh. kyselićky, nakwaśenny, nâkysly; Sorab. 4. nakiszel ; Vind. kifeliten, okifen; Bosn. nagljut; Boss. KHCJOBaTua, KBacHLifi. KWASKOWATOŚĆ, KWASKO-W1TOŚĆ, ści, i., bie ©auerltdffełt ; Ross. KucjOBaiocTt. ‘KWAŚNIA, Ross. KBacHa, browar na kwasy lub kwaśce. KWAŚNICA, y, z., berberis, rodzaju tego roślinnego mamy jeden gatunek, kalina Wioska. Kluk. Dyko. 4, 67. Serberté; Croat. kvasznica torta fermentata. KWAŚNICE,

G. kwaśnie plur. ; aquae acidulares. Vind. kifelize, ki-felniza ; Boh. kyselka; Ger. ©atterbrumtett; mają w sobie razem i parę, i grube cząstki rzeczy kopalnych, najwięcej jednak pary. Kluk. Kop. 4, 94. KWAŚNIEĆ, iał, ieje, neutr. niedok., ukwaśnieć, okwaśnieć, skwaśnieć dok., kwaśnym się stawać, kisnąć, faiter werben ; Boh. zkysati, kyseleti; Croat. vkaszujemsze , zocztujemsze (cf. ocet); Dal. ocztitise; Hung. eczetülni, kovâszosoclok, kovâszosûlok ; Rag. quassimse , squassitise, uzkvasitise; Bosn. uzoçtitise, oçtitise, uskisnut, uzvisetitise ; Ross. et Eccl. KBaCHilO , KBaCHyTb , KHCHyTb, KHOltTb, IIOKH— CJibTb, yrpioarbTb, propr. et fig. Piwo w lecie, aby nie kwaśniało. Maur. Sk. 462. Jeśli wino pocznie kwaśnieć, jak go ratować. Śleszk. Red. 578. Jako nie każde wino, tak też nie każdy człowiek od starości kwaśnieje. Budn. Cyc. 52. Wino ^ skwaśniałe, jak przywrócić do pierwszego smaku. Sleszk. Red. 578. Chleb smaku mało jeśli nie ukwaśnieje za włożeniem kwasu. Sekl. 67. Od włożonego kwasu wszystka mąka okwaśniała. ib. Math. 45. Ci ludzie, iż z przyrodzenia swego są kwaśni i surowi, w nich wzajemnie, cokolwiek widzą lub słyszą o innych, wszystko kwaśnieje, i surowością trąci. Mon. 67, 274. KWAŚNIK, a, tn., chlćb kwaśny, (oppos. przaśnik), ©ait* erbrot. Takim chlebem być nie może przaśnik, jakim chlebem jest kwaśnik. Smotr. Ex. 44. KWAŚNINA, KWA-SZEN1NA, y, z., cokolwiek zakwaszonego, (Etngefćiuerteśł, 0aure3; (Boh. kyselina ; (Croat. kvaszina * ocet) ; Garn. ki-slina, kislćna). Na kwaśninę biorą nietylko kapuściane liście, ale i jarmużowe, kalarapowe etc. Kluk. Rośl. 4, 252. Fermentum, kwas, kwaszenina, żur. iliącz. W Litwie białą ćwikłę kwaszą wespół z rzepą , z czosnkiem , bulą, z kapustą i z bulwami, warstami prześcielając, i zowią to kwaszenina. Syr. 4 420. KWAŚNOŚC, ści, z., oppos. słodkość, bte ©dure ; Boh. kyselost ; Slov. kyso-łost ; Sorab. 2. rofmoda ; Vind. kifelnost, kifelina, ki-kifèu ; Slav. kiseo, kisła, kisło; Dal. kvassan, bridak (cf. brzydki), oczten (cf. ocet); Hung. eczetes; Bosn. oęten, gljut; Boss. KBaceiib, khcjum , KHcejb, yrpiOMLiH. (oppos. słodki); fauer. Kiszenie kwaśne, fermentalio aci-da. Krumł. Chym. 540. Kwaśny smak jest zimny i szczypiący. Sak. Prob. 96. Kwaśne leśne jabłka Ross. Kwcjy-iiikii. 1 kwaśne jabłko robak gryzie. Cn. Ad. 285. (cf. i w kapiey wełna). Kwaśneć też były. ib. 285. (vulpes uvas pulchras frustra assultans ; tak na kiełbasy mówi, że powrozy). — Kwaśne wprzód być musiało, co teraz dojrzało. Min. Byt. 4, 450. — fig. Zaprosić kogo na kwaśne jabłka. Mon. 69, 425. (na kwaśne piwo do Abra-amka ; poczęstować go, że aż popamięta). Kwaśny, nasycony kwasoczynem, skwaszony, ferner, gefanert Wiele jest ciał, które stają się kwaśnemi, gdy z niemi baza powietrza oddychalnego złączy się, jako to: olej siarkowy, blejwas i t. d. Os. Eiz. 4, 254. Kwaśna kapusta, ©au* erfraut ; Boh. kysele zelj ; Vind. kifelu sele; Croat. kisze-lo zelje, (oh. Kapusta). Kwaśny chlćb, kwaśnik, ©auerbrot. Rossyanie w kwaśnym chlebie celebrowali sakrament eu-cbarystyi, nie w przaśnym. Fund. 2. — Ku słodkości trzeba niekiedy kwaśnego. Glicz. Wych. F 8 b. (przeplatane rzeczy milsze). -— transi. Niewesoły, ponury. Cn. Ad. 694, posępny, niepogodny, fauertropftfd;, fauer, unfreun* bltd). Kwaśny, zły, brutal ponury, słowa się nie dopytać, nie patrz na mnie, zjem cię. Zabł. Amf. 62. (Vind. mer-sliuz, oister zhlovek). Nie chciej twarzy kwaśnej poka-zować. Prot. Jał. 29. Coż to? Pana w tak kwaśnym zastaję humorze! Teat. 45. b, 85. Z kwaśną miną słuchał żebraniny. Zab. 44, 245. Szyman. Nadobna, a kwaśna. Burl. B 2.

niełagodni. Mon. 67, 274. Co bardzo kwaśnego zjadł dyabła. Teat. 24. c, 24. (złego humoru). Przyjść do niej z gołą ręką, to kwaśno patrzy i półgębkiem gada. Teat. 45, 85. Ty kwaśno patrzysz, a Wenus się śmieje. Burl. B. 2. ‘KWAŚNOGNIEWL1 WY, a, e, n. p. Kwaśnogniewliwi, którzy się w sobie potajemnie długo gniewają, a nie dadza sie ubłagać. Petr. Et. 274jtectłfd), fanertiipftfd), ärgerlich KWAŚNOGNIEWLI-WOŚĆ, ści, z., n. p. Kwaśnogniewliwość z melankolii pochodzi krwi upalonej, która będąc nazbyt wywrzałą, kwasi się, kiśnie, i tak nie może się roztworzyć aż przez długi czas. Petr. Et. 275,, bte ©auertópftgfeit, $CCttf, cf. ‘okrutnogniewliwość. KWAŚN0JUCI4Y, a, e, tn fdjntar* jer Sritfye. Nie uciekajże przed wieprzem Kwaśnojuchy dobry z pieprzem. Myśl. A 5 b. KWASOCZYN, u, m., Os. Fiz. 4, 256. KWASORÓD. N. Pam. 4, 5 et 6, 519. KWASOTWOR. Mier. Mskr. Pierwiastek kwaszący, principium acidißeans, jest kwasoród, któren jest przyczyną kwasów. Śniad. Chem. 490. Powietrze zdrowe zowie się kwasorodem dla tego, że jest pierwiastkiem wszystkich kwasów. N. Pam. 4, 5. ©auerftoff, Ortgen. KWA-SOCZYNNY, KWASORODNY, KWASOTWORNY, a. e, Gas kwasorodny. Śniad. Chem. 84. ©auerffafga^ KWASOMLECZ, lactate, nttldffaureö ©als. Mier. Mskr. KWASOSIARCZ, sulfate, fdjrcefelfaureê ©alj. Mier. Mskr. KWASOPALNE sole, carbonatus, fofylenfaure ©alje. Mier.

Mskr., ob. Węglowy. KWASOPRUSS, Prussiate, ^rcußifd) bfoufaureS ©alj. ib. KWASOSOLNY, muriate, faljfauer. ib.

TERNIR, a, m., §. 4. przełożony nad kwaterą miasta, ber SBiertelmeifter über ein ©tabtotertel. Kwaternicy, którzyby przy gaszeniu ognia urzędu swego nie byli pilni. . .. Sax. Art. 61. — §. 2. Kwaternik » indeks 'kwaternikowy * kwadransowy. Solsk. Arch. 123, ber Sßiertelftnnbenmeifer. KWA-TERNI zowią się flisi, siedzący między sztabowemi i zaj— dowemi. Magier. Mskr., bie SDîtttelbot3fned)te, bie ttt ber SDlitte auf bent CSd)tffc ft^ett. KWATEROLA, i, i., lista kwater żołnierskich, bte Quartierrolle, Quartierlifte. Tr. KWATEROWAĆ żołnierzy, kwatery im powyznaczać, Quartier machen, einquarttren ; Sorab. 2. qvartirowasch ; Carn. qvar-tiram. KWATERUNEK, INKWATERUNEK, nku, w., żołnierze na kwaterę dani, bte '(Einquartierung , Slav. nastó-njenje.

KWASOTŁUSZCZ, sebate, fettfaureS ©alj. ib. — KWASOWY, a, e, od kwasu, ©einem*, n. p. Zasada kwasowa, basis acidificabiliS', jest pierwiastek, którym się kwasy od siebie różnią. Śniad. Chem. 490. KWASZĘ, KWASZENIE, KWASZONY ob. Kwasić.

Pochodź, (cf. kisnąc), dokwasid, nakwasić, nakwaśnieć, przykwasić, rozkwasić, skwaśnieć, skwaśniaty- zakwas, zakwasić.

KWATERA, y, z., §. 1. cf. kwadra, czwarta część czego, ber vierte ütfyeil ettteö ©anjen. Miasto dzieli się na kwatery, bte Quartiere einer ©tabt. Tr. Ogród cały podzieli się na kwatery, a między niemi ulice. Kluk. Rosi. 1, 39, bte Quartiere tu einem ©arten.    Otworzywszy kwaterę, siedzi KWEF, KWEW, u , m., kapica białogłowska. Tr., eine 2Beb

sobie w oknie. Klon. Wor. 78, ber genfterpgel. W le- berfappe; zasłona głowy, twarzy, ©dreier, eine glorfappe, cie przynajmniej    jedna kwatera w oknie,    powinna być    Ital. cuffia; Boh. paućnjk, zastrżmj, rauśka (cf. rucho) ;

zawsze otwarta.    Haur.    Sk. 348.    Kwatera    we drzwiach    Croat. siar; Vind. shensku pokrivalu, tinzhina, pazhalat,

stolarskiej roboty, tympanum. Cn. Th., ba$ Viertel einer    panjouzholan, pezha ; Rag. podieliza; Ross. 4>ara. Kwefy

eingelegten îlmre. — poet. Umknąwszy zwierzchnej porty-    i bawoletami niewiasty głowy zdobiły. Comp. Med. 703.

ery Serc ich i uszy odmyka kwatery. Chrośc. Job. 124.    Twarz kwefem zakryć. Teat. 56. c, 116. (zakwefić się, fiof)

t. j. drzwi, bte Spüren beä ^erjcnö. — Kwatera u trzewi-    uerfdjletern). Twarz pani młodej żółty kwew okrywa, Co

ka, baS Quartier    am ©djuljie, {Carn.    lóshne).    Kwatery bo-    znakiem wstydliwości pod taki akt (weselny) bywa. Dardz.

czne u trzewika    idą od    przyszwy.    Magier. Mskr. *Kwa-    Luk. 26. Subtelnym na wierzch głowy kwefem ozdo-

tyra godziny * kwadrans, eilte üßiertelftunbc. Za jedne kwa-    biona. Bardz. Trag. 568. Spuść kwef na uszy. Teat. 7.

tyrę godziny udawszy się na modlitwy, zaś się wrócił.    b, 50. Precz stroje, wstęgi, kwefy, jedwabnice. Morszt.

Wys. Ign. 84. W kwatyrze godziny, ib. 169. — §. 2.    219. Niedosyć się ustroić w baranki i we *kwy (kwefy),

Kwatera, kwarlyr, kwartyera, gospoda żołnierska, Slov. kwâr-    Trzeba było królewnie przyjąć pedysekwy. Pot. Jow. 231.

tyr, leżenj ; Carn. qvartir; Vind. kvartir, prebivalishe, sta-    — §. Kwefy bud.,* gatki. Tr., Uuterjie^ofen. KWEEIG

nujalishe, {ob. Przebyt, stacya); Ross. iioctoh, ri04B0pH0e,    cz. niedok., ob. Zakwefić; ßg. maskować, udawać co, fehlet«

baé Quartier eines ©oïbatert. Chorągwie po kwaterach roz-    ern, maSftrett. KWEFOWY, a, e, od kwefu, ©dreier *,

łożone. Bardz. Luk. 11. Gdy mnie unterofficerowie w    Çlorfappen*. Cały gmin kwefowych główek, i petitmetro-

kwaterze nie znajdą, zaraz mię za zbiega meldować będą.    wych półgłówek. Zabi. Zbb. 2 pr., Vind. pazhalaten, pai -

Teat. 8, 79. Porucznik stanął u mnie kwaterą. Teat. 30,    zholanast, pezhast * zakwefiony.

KWĘKAĆ, ał, a, med. niedok., cherlając stękać; Ross. xbo-paTb, XH.rbTL, frćtnfeln ttltb ftvÇmen. (cf. kwikać). Zona mi ustawicznie kwęka, chorą będąc, lub się nią mieniąc. Mon. 66, 243. Ja dla pochwały waszej muszę kwękać, I gwoli cudzej chętce nie raz stękać. Chrośc. Ów.

31, ualjm bei) mir feilt Quartier. Główna kwatera ma być KWEJFAJFER, fra, m., grający na piszczałkach. Chmiel. 1, dobrze zasłonięta. Lesk. 2, 238, ba$ Hauptquartier. Pam.    84, z Niem. ber Querpfeifer.

m., z Niem. ber Quortiermeifter : Vind.

83, 2, 440. — Kwaterę dać « żywić kogo , darować mu życie, einem Quartier geben, ba3 Ccbctt fdjenfcn. Tr. KWATERMISTRZ ,

fdjwerntp. Mruczenia jego dopomagał mu brat drugi, potwierdzając prawdę onym jego kwerelom. Sk. Żyw. 2, 43. — §. Kwerele plur. roki skargowe, które kwerelami zowią, podstarości i pisarz grodzki sądzą. Vol. Leg. 3, 75, baś Quatembergericbt ju Reinen ©treit|ad)en. Ciałem stoisz w cerkwi, a myśl twoja biega po ratuszach, grodach, kwerelach. Sak. Kal. E 1 b. KWERENDA, y, i., dochodzenie, szukanie, szperanie, roztrząsanie, baö ©ucJjeit, Un* terfudjen, bie Uuterfud)nug. Nowy kabalista zaczyna kwerendy. Kras. Sat. 106. Przy tej ciekawej w włosach kwerendzie, Jakby na szczęście ktoś trzeci przybędzie. Zab. 15, 183. (w tym chodzeniu za łby, w czubieniu się). KWERENDOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., szukać, dochodzić, szperać, fudjen, nacl)fud)en, unterfudjen. — Lig. Gorszy się, a sam w cudzej kwerenduje żonce. Nar. Dz. 3, 158.

prebivalishni moister, shounirski stanodelnik, taborski res-deliuz, kvartirmashter ; Ross. 04bo4UHKI , do niego rozkwaterowanie należy. Kaw. Nar. 89, stanowniczy. KWA- KWERELA, i, z., zażalenie, żałoba, skarga, eilte $lagc, 33e* TERKA, KWATERECZKA, i, i., szesnasta część garca.

Jak. Matth. 4, 5., Lesk. 2, 26. Kwarta ma cztery kwaterki. Vol. Leg. 7, 331, ein Quarticrd)cn, ber vierte £fteil eines Quartiers, unb 16tc eines ©antiej; ein ba Ib ©eibel. No po starej znajomości Prosimy teraz Waszmości Na jedne wódki kwaterkę. Kniaź. Poez. 2, 203. Hej gospodarzu, dajcieżno kwatereczkę piwa. Teat. 52, 39. — g. Kwaterka aptekarska, pół - libry, ob. Libra. KWATERN, u, m., u drukarzów, cztery razem składane i tąże na dolnym brzegu literą cechowane arkusze, bie Quaterne, bep ben 23ud)‘ brucfem; tak n. p. znajdziesz na ostatniej kartce Mącz.: sériés chartarum A B C D etc., oranes tertiones, praeter ultimas duas quaterniones, cf. duern. KWATERNICZY, a, e, od kwatery, od robienia i wyznaczenia kwatery,

Quartier *, (Einquartierung^ s. Komissya kwatemicza. KWA-

KWERES - KWIAT.

KWIAT.

567

KWIAT, u

*KWERES, n. p. Dowiecie się, gdy będzie koło tego kweres, Coście mieli w dzisiejszej zbrodni za interes. Pot. Zac. 70. indagacya, inkwizycya, Itnterfuctynug. KWESCIK, u, m. , z Łac., mały zarobek, obrywka , ein Reiner ©e« nńnnft, eilt Çrofttctyen. Dyabła wieszczego miała , i z tego wielkie kweściki panom swoim przynosiła, źe wieszczyła. Birk. Kaw. Malt. B 2. KWEST, u, w., zarobek, zysk, ©emilttt, 53erbtenft. Panom pisarzom, od dekretów co za kwest płynie, dobrze wiemy. Falib. Dis. M. 1. KWESTA, j, i., żebranina klasztorna, baê Slltttofeufmnmellt für ein $loftcr, bie ßucfte. KWESTARKA, i, z., która kwestę zbiera, jałmużmca, bie 51lmofenfammIerinn. KWESTARŚKI, a, ie, od kwestarza, lub od kwesty, SUmofenfantmler *, Śue* fłett*. Wolałbym go w kwestarskim kapturze widzieć, niż tak ubranego. Teat. 16. c, 49. KWESTARZ, a, ot., mnich za kwestą chodzący, jałmużnik, ber ßueftettfammler, Sllmofenfantmler. Na kształt kwestarza Jak może, tak się przed nim upokarza. Z ab. 14, 245. Szyman., Teat. 42. c, 16; Prov. Slov. Kwestâri, pletkâri. KWESTOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., za kwesta chodzić, auf bie ßnefte 0en, SHImofen fammeln. KWESTYA, yi, i., KWESTYJKA, i, i., zdrobn., zadanie, zapytanie, eilte Aufgabe, eine auf-geworfene §rage; Boh. otäzka; Sorab. 1. potano, potancż-ko , praschencżko ; Carn. poprasbk ; Yind. prasbanje, ba-ranje, vprashik, barik ; Ross. BonpocTi ; Eccl. Bonpoccns. Takie kwestye czynił, że nie było na co odpowiedzieć. Teat. 19. c, 78. Rzucił między nas kwestyą o przymiotach doskonałego sędziego. Mon. 66, 54. Największej wagi kwestye w prawodawstwie i polityce wytoczone na sejmie. Ust. Konst. 1, 199. — §. Kwestya = wątpliwość, rzecz wątpliwa, ein jjmetfel, etiMś 3roetfelf>afte3. Przyje-dzież on? IJ«. To jeszcze kwestya, czy przyjedzie.

‘KWIACIARZ, a, ot., na kwiatach się znający, niemi się bawiący, ber Slnmift. Dykc. Med. 3, 456.

w., (Boh. et Slov. kwét; Śorab. 2. kwétk; Sorab. 1. kwietk, kwietka, kwétk, ktżen, quitk; Find. zviet, zvetiza, rosha (cf. róża) ; Carn. zved, rosha ; Croat. czvét; Dal. czvft; Slav. cvit; Bosn. çvjet, çvit; Rag. zvjét; Ross. D,BirB, (cf. imknm. koloryzować, barwić; cf. kwiecić); §. 1. jakiejkolwiek rośliny pączki rozkwitłe, owoc poprzedzające, kwiecie, bie 93lnttye. Kwiat jest owa część rośliny, która zawiera w sobie narzędzia owocowania. Dykc. Med. 3, 456. Kwiat na drzewie , jeden czczy nierodzą-cy, drugi , który owoc wydaje. Kluk. Rosi. 2, 10. Piękny kwiat na drzewie, znakiem bywa dobrego owocu. Gorn. Dw. 409. Są też kwiaty, w których obie płci znajdują się. Dykc. Med. 3, 456. Kwiat lipowy Eccl. æhiikh, u,b1>tkh cb mitu , ujh 4pyraro po4y bs Maaop. Kwiaty muszkatowe, Sfluśfatenbluttye, skóreczka błoniasta, żółta, bardzo pachniąca , która okrywa owoc drzewa muszkatowego. Dykc. Med. 3, 464. — Fig. allegor. Młodzież jest kwiatem państwa, kto kwiat pielęgnuje, Ten z owocu niechybnie zawsze pożytkuje. Jabl Tel. 198, bie 93lüttye beö ©taat3 ift bte 3wgenb. Owoc przed kwiatem. Pot. Jow. 133. (rzecz przedwczesna). Domagać się od młodego tej doskonałości, która późniejszemu wiekowi jest przyzwoita, jest to w kwiecie szukać owocu dojrzałego. Mon. 67,

422. (kto czeka, doczeka się). On w swojej młodości Uprzedził kwiat owocem cnot doskonałości. Pot. Arg. 216. Kwiat wieku młodego zielony. Past. Fid. 155. Kwiat sam życia mojego, do 24 lat, więdnął i usychał. Teat. 19. &, 2. (najlepsza pora). W pięknym jest kwiecie wieku. Teat. 32, 29, in ber Slüttye ber Satyrę, tu feilten Befielt Satyrem Kwiat wieku swego naukom poświęcić. Mon. 70, 501. młodość swoje, feilte 3'ngenb. Zszedł on kwiat młodości, urodziwy w ośmnastu leciech młodzieniec. Sk. Zyw. 242.

—    Transi. Jeden drugiego gładszy, bo im jeszcze były Lata policzków pierwszyrp kwiatem nie okryły. Groch. W. 310. pierwszym puchem, mchem, mit ben erfteit SJitldjP tyaarett, gebertyaaren, ©taitbtyaaren. — §. 2. Kwiat, plur. kwiaty » kwiatki, pięknie kwitnące wonne na łodygach roślinki, bie SBlltmen ; (Boh. kwćtina, coli. kwjtj kwiecie). Kwiaty! natura w wasze stroi się kolory, Sztuka w swoich obrazach z kwiatów bierze wzory. Karp. 3, 70. Czas pożycia naszego podobny kwiatu, Który jak prędko zakwitnął światu, Tak prędko potym uwiądł. Kulig. 132. Kwiaty, kwietnia niedziela, ob. Kwietni. Wzmiankę czyniąc o Jerozolimie, kwiat rzućmy na mogiły Kochanowskiego. Teat. 24, 46. Czart, (ofiarę wdzięcznej pamięci).

—    Kwiat, panieństwo, dziewictwo, prawictwo, wieniec, ber fôranj ber Sungferfttyaft. Dziwna to jest, być matką i panną , mieć syna, i kwiat nieskażony panieński. Bzów. Roi. 51. — £. 3. Transi. Kwiat, czoło, wybór, prym, cel, najwyborniejsze, Eccl. caMOH3ÓpaHHLiH, bte 23Iiune, bte Slüttye, ber $ertt, ber ©tamm, baś SluSerlefenfle. Przyprowadzam Wc Panu sam wybór, sam kwiat czarowników. Teat. 28. b, 43. Cały prawie kwiat wojsk Niemieckich zniszczony w tćj bitwie. Nar. Hst. 3, 176. — §. Mąkę rżaną przednią wyborną, dla jéj cudności kwiatem zowią. Syr. 920. Chleb pszeniczny z najbielszej i najmielszéj mąki, to jest, jako inni mówią, z kwiatu samego mąki. ib. 936, ba3 fctyonfte, tyellfte SDîetyl. — §. Soli oczkowatć] w lekarstwach pierwsze miejsce dają, i nazywają ją perłą czyli kwiatem. Ład. FI. N. 161, metjle3 îîrpftfltlfalj. — §. Kwiat u pieczeni, u mięsa * przerosła tłustość, bte 331unte, baö gett an einem traten ober ©tücfe gleifcty, ba3 9îierenfett.

—    §. Kwiat oleju Rag. zvjét od uglja ; Dal. nocchgnâk, oleum lixivurn, oglio verging. — §. Skutkiem téj zarazy jest, że abo na miejsca wstydliwe kwiaty wynikają, abo też pontałami głowę nasadzi. Syxt. Szk. 307. (krosty). — §. Kwiat niewieści * upław miesięczny. Dykc. Med. 3, 468, bte monatliche Reinigung, bte Ginnten. Kwiaty, abo choroba białogłowska miesięczna. Syr. 690. Kwiat biały, czyli upławy białe,, fluor albus. Dykc. Med. ,3, 468, ber rneijle glltfb — *§. Zupana zagina przodki, Zęby kwdat widać było, który dziatki rodzi, Przeto ziela takiego taić się nie godzi. Dzwon. Stat. B 1 b. t. j. członek wstydliwy, ba3 männliche ©lieb. — §. Chym. Kwiaty « najsubtelniejsze części ciał, które są pod kształtem suchym, a za pomocą sublimacyi zostały oddzielonemi od części grubszych. Dykc. Med. 3, 458, bie bnrcty bie ©ublimatton aBgefonberten feinfteit flüctytigften îtycile ber Körper, bie Slumeit. Ciało przez wywyższanie, sublimatio, wypędzone w górę, jeżeli jest proszkowate i rzadkie, imię ma kwiatu. Krumt. Chym. 373.

568 KWIATAWA - KWIATOTRWAŁ.

KWIATOWY - KWICZOŁ.

cf. 189. ‘KWIATAWA, y, i., lecha kwiatami zasadzona.    172, glocfenblume, glocfenfraut. KWIATOWY, a, e, od

Tr., grzęda, ein 331umeuf>eet ; Boh. kwjtnice » hortus floralis.    kwiatów, Sliitljett », Blumen»; Vind. zvetni, roshni, roshna-

KWIÂTEK, tka, m., KWIATECZEK, czka, m., demin.,    sty; Ross. imtTOUHbM, ubIjthłih (» barwisty, kolorowy). .

bte «Blume, ba3 Slümdjen; Boh. kwitek, kwccina; Sorab. 1. Liście kwiatowe, f. floralia, blisko kwiatów osadzone, kwetażk; Sorab. 2. kwëtaschk; Vind. zvetiza, rosha, ro-    Jundz. 2, 21. Kwiatowy ogrodnik. Tr., ber 231umengärtuer.

shiza (cf. róża); Carn. roshèza ; Croat. czvetek ; Dal. czvi-    ‘KWIATOZBIÓR, u, m., Eccl. UBłiTOCOÓpaHie, imkTOCJO-

tak, czvatak ; Rag. zvjêtak ; Bosn. çvjetak; Ross. et Eccl.    Bie, ‘kwiatosłów, ‘kwiatopismo; Croat. czvetnyak florile-

i|KM"Mrr>, i|Kï>Thi|h, uptTOBHKi, nEtTOueicB. Łąki kwia-    gium, anthologia; (cf. zielnik) ;—Eccl. irBtiociOBeiyB, Ußk-

tami upstrzone. Zab. 9, 13. Kwiateczek upada ostrą ko-    TOCOÓHpaTejL anthalogus, flońlegus, ‘kwiatozbieracz ; Croat.

są ścięty, Lub ręką, ledwo co się wzniósł od ziemi wzię-    czvetober. KWIATUSZEK, szka, m., listki kwiatowe, z

ty. Zbił. Dr. H. 1. Kwiatek w" ogrodzie urwany. Bari.    jednej powstające sztuki, których część zwierzchnia roz-

B. Jakie kwiatki, takie tez i barwy. Radź. A^Ezdr. 9,    ciąga się w rozmaite kształty. Dykc. Med. 3, 459, bte

17. Śpiesz się do malej dziecinki, Przynieś wonne upo-    231umenfuofpe. Gdy chce różany uszczknąć kwiatuszek, Za-

minki, Kwiateczki najwyborniejsze, Ziółeczka najprzyje-    draśnie pulchny cierniem paluszek. Zab. 8, 358. Kniaź.

mniejsze: Tu nieście różą, lilią, Tu gwoździki, tu szal- Pochodź, kwiecie, kwieciorodny, kwiecień, kwiecisty, kiuie-wią, Tu fiołeczki brunatne, Żółte, modre i szarłatne, Tu    tniowy, kwietnik, kwietni; kwitnąc, dokwitnąć, nakwilnąć,

kwiatki różnie odziane. Bo jak jest Panem nad wami    okwitnąć, odkwitnąć, pokwitnąć; *okwicie, obficie, obfity,

Tak kwiatkiem nad kwiateczkami. Groch. W. 358. Mój    *okwity, obfitość, 'okwitość ; rozkwitać, rozkwitnąć, zakwity kwiateczku różany! Teat. 10. b, 41. (rybko, perło!).—    tać , zakwitnąć.

Siwe włosy na głowie, kwiatki to są cmentarzowe. Mon. KWICZEĆ, ał, y, intrans. contin., KWIKNAC jednotl., 1. 76, 449. (skazówki śmierci zbliżającej się, starości). —    KWIKAĆ czestl., Boh. kwićeti ; Sorab. 1. kwitżu ; (kwi-

*§. Kwiatki » zausznice, Ofjrgelmrtgc. ‘ Lubiąż niewiasty bar-    kam każ kwikawka cucabo , ob. Kukać); Croat. czvichati ;

wiczki, kwiatki około ucha, wieńce, maści. Petr. Ek. 75,    Carn. zvizhati, zvizhim; Vind. zvizhim , zviliti (cf. kwilić);

— §. Transi. Kwiatek panieński * wieniec, panieństwo.    Rag. sqvîcjati gannire, zîcjati, squîcjati, strilar piangendo;

M 3uugferfrćiu$d)cu, bte 3ungfcr[d)aft. Ciesz się Haneczko    Eccl. KBiiuaio, kbhuio , KBinieme ; wydawać głos podobny

z takiej ofiary, Masz mu i tv dać wzajemny‘datek, Za    do świniego kwiku, gdy świni, co dolega, qutefeu, quteffen.

kwiatki kwiatek. Zab. 15, 153. Kniaź. ‘KWIATECZNICA,    Świnia kwiczy, a wór drze. Zebr. Zw. 93., Cn. Ad. 1121.

y, z., Ross. imfeTOUHtma, co kwiaty robi, bie Slumemna»    (queritur injuriant se pali, cum ipse eam alteri inferat; cf.

cbertitit. ‘KWIATES, u, m., flores pedzlem, piórem, ha-    płacze a bije). Wielbłąd kwiknie. Jabl Ez. 142. Jedno-

ftem, rzeźba wyrażony. Tr., gemad)te§‘, gefttcfteö, gefótttyteS    ™żec kwikał. Banial. J. 3 b. Koń, gdy się zapali , bę-

Slumenwetf.Ł KWIATESOWY, a, e , kwiatesami lub flo-    ńzie kwiczał, ryczał; wół będzie chrapał, sapał. Weresz.

resami ozdobny, floryzowany, beWümt, mit gemalten, ge»    Reg. 125. Kwikają szkapy, kiedy się rozigrają. Eraz.

fticfteu, gefdjm|ten «Blumen gegiert. Tr. KWIATKORODNY,    Ob. h ii. Kiedy szkapę tego do wody przyprowadzę,

a, e, èlunten erjeugenb. Wiatry kwiatkorodne. Zirnor. Siei.    wcale nic nie pije, tylko kwiczy sobie hi han dyk dyk

304, ob. Kwiatorodny. KWIATKOWY, a, e, «Blumen»,    dyk- TeaL 52. c> ⁴²- — Transi. Stary kwika, a młody

Wieniec kwiatkowy, równianka kwiatkowa, ob. Kwiatowy.    do d°fu umyka. Falib. Dis. 0., (ob. Kwękać, stękać, ftölp

KWIATNY ob. Kwietny. KWIATOBIERNY, a, e, zbiera-    nen). Czemuż mi przez te styski, co za uchem kwiczą,

jący kwiaty, (ob. Kwiatozbiór), «Blüten fflmmelnb. Pszczoły    ^ kilka godzin sennych zaprawiasz goryczą? Przyb. Ab.

sie znowu w prace kwiatobierne wprzegaja. Bardz. Luk.    ⁴33. 2. KWIKAĆ się recipr., gzić się, swawolnie i roz-

158. ‘KWIATOKSZTAŁTY, a, e, podobny do kwiatu,    pustnie dokazywać, ftd> mutfptfltg unb mollüfttg an einatt»

na kształt kwiatu, binmettä^tM), Muîtttdfl; Eccl. nutTOBii-    b« ïiiUn, «Wu^mtUen treiben. Zwadliwy koń, który się

4HBIH. KWIATOLUBN1K, a , m., kwiaciarz, ber «Blumen»    kwika> a bije z drugiemi na paszy, emissarius equus. Mącz.

liebljaber, «Blumift. Tr. KWIATOLURNA, y, i., bie «Blumen»    Konie dobrze przywięzywali, żeby jeden drugiego nie

liebimberimt, Siumiftinu. Tr. KWIATON, u, m., Gall, fleu-    dosięgał, ani się kwikały. Biel. Kr. 576. — Prov. Księże

ron. Tr., Slltmenjterratl). KWIATONOŚNY, a, e, noszący    Janie, będę się ja kwikała, będęli też zbawioną. Rys. Ad.

kwiaty, «Blumen ober «Blitzen tragenb; Eccl. iibutohocłh-ł.    ⁷⁵- KWICZEK, czka, m., ryba morska, co kwiczący głos

Subst. kwiatonosz, Eccl. imkTOHOcemi ; — Verb, ußtro-    vvydaje, chromis. Plin. 32, 11, ein gettuffer quiefenber @ee»

nomy, iiBtrŁi Horny flores ftro. KWIATOPASZY, a, e,    fif^* On. Th. KWICZOŁ, a, m., (Boh. kwieala, cwrćala ;

ftd) auf Junten meibeub. Kwiatopasze pszczoły. Otw. Ow.    Slov■ kw'cala, kwićanka , cwrćala, borowićkowi ptak; So-

622. paszące się na kwiatach. KWIATORÖDNY, a, e,    rab• i- kwitżel; Vmd. fmouniza, fmolniza, brinouka, fmo-

S31ut^en ober Slumeit erjeugettb. Kwiatorodna wiosna. Anakr.    unza ; Carn. brinovka ; Croat. czvekach , borovnyak, (ob.

73, Eccl. UBl}T0p04HbiH, ob. Kwieciorodny, kwiatkorodny.    ^or’ borówka); Bosn. kvicjela; Slav. bravenjak; Ross. efe-

KWIATOSTAN, u, m., botan., Przez kwiatostan, inflore-    Poft Apo34t (cf. drozd); quiscula Sigism. Gelenio, ignotum

scentia, rozumie sie podział i osada kwiatów na roślinach.    e Tia ^ngua. Cn. Th.); turdus pilaris Linn., ber 3i^mer,

Jundz. 2, 57, ber «Blütljenftanb. KWIATOTRWAŁ, u, m.,    ^mnmetöoogel, ptak ten znajduje się najwięcej, gdzie

rodzaj rośliny, Xeranthemum, kwiaty jego ususzone bar- Jes*' ja^ow*ec> którego jagodami się żywi. Zool. 223. Kwi-dzo długo trwają bez odmiany koloru. Kluk. Dykc. 3,    czoty Łowickie są najprzedniejsze, bo samym jałowcem

KWICZOŁOWY - KWIECIEŃ.

K W I E G I N A - K W 1 K.

5G9

żyją. Kluk. Zw. 2, 392. ‘Kwiczały i insze ptaki. Cresc.

654. Kwiczoły piskały. Banial. J. 3 b. Kwiczoły obło-wne. ib. — §. *2. burl. Świnia, wieprz, ettt 6d)ttmn. Kwiczoła , co sie w karmniku chował, bito na śmierć, a on kwiczał. Dwór. K. 2. Szczecisty kwiczoł. Mon. 69, 606. cf. kwik. KWICZOŁOWY, a, e, od kwiczoła, 5vrantnteté>t>ogel *.

‘KWIDEM ; dla tych, co nie umieją słowa Łacińskiego qui-dem wyłożyć po Polsku, wprawdzie, już, jużci. Cn. Th. 341.

KWIDZYN, a, m., miasto w dawnej Pomeranii, po Niem. üDîartemrerber, było miastem słowiańskim. Biel. 491., Nar.

Hst. 2, 386., Wyrw. Geogr. 581.

KWIECIANY, a, e, z kwiatów, kwiatowy, yoit Ultimen, 23Ilt* nten*. Wiosna w wieńcu kwiecianym. Zebr. Ow. 28. Kwie-cianemi okryci wieńcami. Nag. Cyc. 59. KWIECIĆ, ił, i, cz. niedok., ukwiecić dok., kwiatami ozdobić, beBIltmeit,

nttt Shnneit fcÇmÜcfen. Kwiecone pobrzeże. Przyb. Ab. 137. ‘KWIEKAĆ, ał, a, med. niedok., otworem stać,

Haftarka brzegi rękawka misternie kwieciła. Kniaź. Poez.    pionym być, mtfgeborfteit fcp, offen fteljen. Jak zaradzić,

1, 86, (Ross. UbÎthïl, itßiqy barwić, koloryzować, far-    gdyby sie jabłka malogranatowe szczepały, abo, jako mó-

bować). KWIECIE, ia, n., collect(Boh. kwjti ; Carn. zvę- wią, kwiekały. Cresc. 425. hiare. tje ; Vind. zvietje, zvetenje ; Croat. czvetje; Slav. cvitje) ; ‘KW1ELIĆ ob. Kwilić.

kwiaty, kwiatki, Slfitÿe, SI unten. Kwiecia materya jest ‘KWIERNORĘCZNIK, ‘KWIERNOPORUCZNIK, tak może być wilgotność bardzo subtelna. Cresc. 57. Szedłem na pole, i siedziałem w kwieciu. 1 Leop. 4 Ezdr. 9, 26. Czemu

dości transi, wiosna. 7V., bte Slütlje ber Sugenb, ber ftriiljltng beê Cebenê. KWIECINA, y, i., żałujac, : biedny kwiatek, bte arme Slltme, bte Itebe Slltrne. Niknął w oczach mizernie, na kształt tej kwieciny, Która z rana cudna, uschnie nad wieczorem. Jabl. Tel. 88. KWIECIQRODNY,

a, e,

kwiatorodny, Slnmen jengettb. Kwieciorodne łąki. Zab. 5, 541. Koss. KWIECISTY, a, e,— o adv., pełen kwiatów, öüQ Slunten, blumig: Sorab. 1. kwetażkoyitć ; Vind. zvetishen, zvetoun, roshast, piian, (cf. różany, pisany); Ross. mrfeTHCTHH, ( ójaronatTiiŁiH pięknobarwy), TpaBua-tlih. Owieczki cieszą sie na kwiecistej murawce. Teat. 54. c, ii.—Fig. Wszystko upstrzone w kwieciste słówka. ib. 52, 51. KWIECISTOŚĆ, ści, z., ukwiecenie, bte Siu* mtgfett, Seblilmt^eit; Eccl. mrbTHoeTB. KWIECONY part. verbi kwiecić.

rozszcze-

zwan Sequester, któremu k-wiernćj ręce polecają rzecz, o którą się dwa sprawują. Mącz. tak słodki owoc na kwieciu psujesz? Teat. 42. Wonnym KWIETACYA, yi, z., Odtąd (od r. 1726) potomkowie po i barwistym kwieciem łąka upstrzona. Tr. — *§. Obyczajem 'kwiecia młodego, które acz młodemi pazurkami do łupieży jednak się bierze. Krom. 116.? [mylka druk.

zam. lwięcia, leonini catuli. 7] KWIECIEŃ, G. kwie- KWIETNIK, a, m., ogród dla kwiatów. Wtod., Boh. kwjtni-tnia, m. ,    §. a) czwarty miesiąc w roku, Aprilis. Haur.

Sk. 480, Boh. et Slov. duben, cf. dąb; Sorab. 2. pril, nalëtni, nalêto , jatschman (jatschi Wielkanoc); Sorab. 1. haperleya, haperleyszke mèszacztwo; Vind. avrul, shter-tnik, obahtnik, mali trauen; Croat. mali traven, (veliki tra-ven * maj), trâven, gyurgyevschak ; Hang. György bava (cf. Jerzy); Dal, travan; Rag. traavan ; Bosn. travan; Slav. travanj ; Ross. anpt.ib, obs. UBtreHb, rpaBCHb ; (Vind. zvettizhnjek *maj); ber 5lprtl, (ber £>ftermcmat&, 231iimenmo«

Itfltl)). Gdy wszystkorodym kwiecień upstrzy przyjściem Kwiatkami łąki, las zielonym liściem. Zab. 9, 13. Kwiecień pieści się barwinkiem. Min. Byt. 4, 191. Gdy suchy marzec, kwiecień mokry, maj przychłodny, W ten czas wnosi gospodarz, nie będzie rok głodny. Zegl. Ad.

242, (suchy marzec, ciepły kwiecień, mokry maj, będzie żyto jako gaj). Przyjdzie kwiecień, ostatek z gumna wymięciem; przyjdzie maj, przecież bydłu daj. Cn. Ad. 983,

* przyszedł niestatek, i wziął ostatek. Rys. Ad. 58. (par-cendum pabulo hiemali, ne ante novum deßeiat). „Pierwszego kwietnia powszechnie w zwyczaju jest sposób żartowania z drugich, prima Aprilis, zwany, Eccl. nepBoe Anpii/i ; żart ten ma pochodzić od żydów, przeszydzają-cych tym sposobem zwartwychwstania uroczystość, przypa-dajacaL podług kalendarza na 1. kwietnia, bo Jezus ukrzy- KWIK, u, m., kwiczenie, ba3 ÖUtefCtt, ©eptefe; Boh. kwjk iowan byt 30go marca; zatym żydzi pierwszego kwietnia    swjnnj; Rag.    skvikka stridor; (Sorab. 1. kwicz    mentlik

spotykając sie pozdrawiają/. Iiicycb BOCKpecb, na co dru-    panny młodej    w Luzacyi) ; Eccl. cbhhciüh bhckb,    KBime-

gi śmiejąc sie odpowiada : nepBoe Anphaa; przedrwiwajac nie. Kwik świni słonie przestrasza. Pileh. Sen. 204. Papr. z prawowiernych, odpowiedaja/ych na XpncTOCB BOCKpece;    W. 1, 174.    Łom, grom, uciekanie, Ryk, kwik    koni, i

BOHCTHnny BOCKpece.” Cerk. Słów. — §. b) Kwiecień mło-    rannych pod    niemi stękanie. Tward. Wt. 140.    Ogień,

zabitych osobach żadnej kwietacyi mężobójcom dawać nie będą mogli. Skrzet. Pr. Pol. 2, 163. uspokojenie, spo-kojność.

ce; Slav. evitnjak; Ross. iiBlmiHKB, n.B’feTiimieK’b, ber 331u* ntengarteit. KWIETNIOWY, a, e, od kwietnia, Ross. anphib-ckîh, Slprtl *. Przypływamy do Cypru, w same dni kwietniowe Wenerze poświęcone. Jabt. Tel. 48. Gdy kwietniowe dni przychodzą, z ułów wszystkie plugastwa wy-miotać. Cresc. 600. KWIETNY, 'KWIATNY, a, e, kwiecisty, kwieciany, blumig; Boh. kwëtny. Łąki się śmiały strojne w kwiatne wzory, Posiane w koło od bogini Flory. Zab. 4, 51. Na kwietnych stołach złote błyskały łagodki. Przyb. Ab. 138. Kwietna niedziela, kwiaty. Cn. Th., Boh. kwetna nedëla, kwétnice ; Slov. kwètna nedëla ; Vind. zvetna nedela, (zvetje palma); Croat. ezvetnieza, czvetna, velika nedelya; Slav. evitna nedilja; Rag. zvjeetna, zvjee-tnizza (biała); Ross. ijBtTiiafl, pBbTOHOCHaa    Baü-

iiaa He4tia tydzień przed kwietną niedzielą ; kwietna niedziela Ross. BepÓHoe BOCKpeceme, (cf. wierzba); Eccl, n,BtTOHOCHaa    BepÓHaa He^M, BaeHOCHaa

(Baa palma); szósta w post. Sk. Kaz. 147, ber ^fllmett* fimntag. Ruś zowie werbnoju albo werbnicu, od wierzby. Sak. Okuł. 19. Niedziela kwietna ztąd się nazywa, że mają być w nie kwiatki ; Ruś nie nazywa kwietną, ale ‘werbnoju, znacząc, że wierzbowe ich nabożeństwo bez owocu duchownego. Sak. Kai. DA b.

SlowniH Lindego wgd. 2. Tom II.

72

570

KWIKLIWY - KWILNY.

KWINDEGZ - KWITA.

huk i kurzawa, krzyk, kwik dzielnych koni. Pot. Jow. 15. KWINDECZ, a, m, et y, i., KWINDECZYK, a, m., zdrbn.,

Zkąd weź, to weź, hucz szumnie, hoc, hoc, chociaż bieda, Kwik, ryk, kap, kap od oka, i grosza ci nie da. Mon. 70, 190.— Prov. Bag. Yele skvikke, à maiło vunnee * więcćj huku, niż puku; z wielkiej chmury mały deszcz. KWIKLIWY, a, e, — ie adverb. kwiczący, piskający, quie* fenb. KWIKNAĆ, KWIKAĆ, ob. Kwiczeć.

KWILIĆ. 1) intr. niedok., KWILIĆ się, ił, i, recipr. niedok., (Boh. et Slov. kwiljti ; Sorab. 1. po dżecżaczsku zkiwlu, (cf. Sorab. 1. cżwiela męka, dist. kwilą chwila); Carn. zvi-liti, zvilem ; (Vind. zvillim * piszczę jak mysz, zvilit * kwiczeć ; Rag. zviliti lamentarsi piangendo , zûcjati, gukati ; Croat. czviliti; Bosn. çviliti) * płaczliwy odgłos wydawać, wzdychać, stękać, narzekać, cittett meinerlidfen Son I)i)reu laffett, mimment, ftöfmen, greinen, flogen. Sokoł, rarog, białozor z jastrząbkiem kwili, Krogulce, drzyrnlikowie toż ciszej czynili. Banial. J. 3 b. Ptaszki mię bawią swćm słodkićm kwileniem. Teat. 51. b. Orzeł kwili. Toi Saut. 89 et 45. Zając kwili. Dudz. 21. Już gniazdo kleci, już kwilić zaczyna, Nad swym nieszczęsna Itysem ptaszyna. Hor. 2, 272. Min., (Ityn flebiliter gemens). Sowa na dachu kwili, komuś umrzeć po chwili. Cn. Ad. 1075. Kwilić na zawsze od tamtego czasu Poleciał słowik do lasu. Kniaź. Poez. 3, 113. Tu ptacy mężni, a tu ogarowie, Kwilą, w głębokie zaciekłszy się cienie , Nie tak tubalne Erytrejskie dzwony Jako ich cieszy krzyk nieutulony. Tward. Daf. 7. Dziecię kwili, kwili się. Dudz. 20. rozrzewnia się, rozpłakało się, e8 meint, greint. Herod kwilące , od piersi macierzyńskich wyrwane, ścina niemowlęta. Pociej. 218. Łączę mój głos z twojćm niemo-wlecćm kwileniem. Teat. 18, 63. Wolno zapłakać, ale

gra w karty, z Łac. quindecim, ein 5ïartenfpiel. Chapa-neczka, trysetka, tryszaczek, faraonik, kwindecz, weintin, onzdemi. Teat. 24. b, 7. Pięćdziesiąt luidorów wygrał na mnie w kwindecza. ib. 41. b, 287. Siądź do kwin-deczyka, a ja ci z tyłu figury i piątki podawać będę. ib. 27, 9. PołowTę pieniędzy wziął faraon z kwindeczą, resztę rzemieślnicy. Kras. Dos. 63. KWINDECZOWY, a,

a,    od kwindecza, ba3 tartenfpiel Quindecim betreffenb ; ogólniej, karciany, kartowy, Marten *. Pracował na posiłek skarbu rzeczypospolitćj kwindeczowćj. Teat. 14, 103. (szulerskiej). KW1NDUPLIK0WAĆ, ał, uje, ad. niedok., jedne miarę brać pięć razy. 'Solsk. Geom. 4. üerfünffdlti* gen, fünffad) neunten. 1. KWINTA, y, i., piąty ton w muzyce; Vind. petirstvu, petirnost, petnost, peti glafs; (Carn. qvinta g estas, gesticulatio), bic Quinte, in ber 2JÎU* ftf, najcieńsza strona na skrzypcach, bte Quinte, bie Sötte. Kwinta w pikiecie grze, bte Quinte im ^tefet.— transi. Spuścić na kwintę, abo z kwinty » stanieć, ustępować, ge« Jiltbere Saiten aufjteljcn. Tak na kwintę spuściły, że trudno ich pomieszanie opisać. Teat. 1. b, 63. Zaczyna od basu, a skończy się może na kwincie, ib. 29. c, 45. Po téj nowinie zaraz zpuścił z kwinty. Pot. Arg. 274. Spuszczam z basu na kwintę, jak osiełek, gdy nań ciężkie tłómoki kładą. Zab. 7, 203. Widząc, że to już nie żart, spuścił na kwintę. Jak. Daj. 254. Frant na franta większego gdy trafi, wnet spuści Swój na kwintę nos. Min. Byt. 4, 261. Tak go skonfundował, że spuścił bas na kwinty stronę. Jabl Ez. 210. — 2 KWINTA« KWINTEL, tla, m., KW1NTLIK, a, m., ćwierć łota. Syr. Rej. baö Quentdjcn. Boh. kwentjk; Vind. kvintizh, petizh.

nie kwilić się i lamentować. Pilch. Sen. list. 2, 54. *KWIRYNOWIEC, wca, m., n. p. ‘Kwirynowcy « Quirites, Płaczcie, a kwilcie wszyscy. 3 Leop. Joel. 1 , 5. (rze- Rzymianie. Otw. Ow. 587. bte Quinten, wnijcie wszyscy. 1 Leop.). Prov. Slov. Gedni kratochwila, KWIT, u, m., KWITEK, tku, w., dem., KWITAGYA, yi,

druzi kwilą. Jakże się kwili dusza jego, rozpoznając miejsce urodzenia swmjego. Staś. Num. 1 , 190. wzrusza się, rozrzewnia sie, fie mirb gerührt, bemegt. — 2) transitive a) Kwdlac wyrazić, feufjeub au^ftopen, fjeraußfeufjett. Siedział Jeremiasz płacząc j i rzewno kwilił to płaczliwe narzekanie nad miastem. 4 Leop. Lam. Jer. 1. (żałował. 3 Leop.). W Babilonie cierpieli, a nie godziło się im ledwie dumy 'kwielić. Gil. Post. 206. Wszystkie gaje, wszystkie są wiadome dąbrowy, Jakiemi ona lament rozwodziła słowy, Jakie płacze kwiliła. Sim. Siei. 115. — b) Kwilić kogo * rozrzewniać go, rozkwilać go, do płaczu go poruszać, łzy mu wyciskać, eilten juin SBeittett bringen, iljnt greinen auôprcffcn. Nie utrzymał łez Nestor na tak miłe słowa, Telemaka samego taż kwiliła mowa. Jabl. Tel. ,148. Umarł on z żalem wielu dobrych; lecz nie kwili Żal tak bardzo nikogo, jak ciebie Wirgili. Hor. i, 114. Min. (multis flebilis, mili flebilior quam tibi). Duszy łaknącego nie wżgardzaj, a nie kwil ubogiego w ubóstwie jego. Leop. Syr. 4, 2. (nie zasmucaj. Bibl. Gd.). Taki Pan burmistrz zawsze kwili sąsiady. Klon. Wor. 14. KWILNY, a, e, kwilący, płaczliwie narzekający, meiner* lid), flagenb. Kwiina turkawka. Zab. 13, 175.

Pochodź, rozkwilać, rozkwilić.

i., ob. Napisne, bte Quittung; Boh. kwitancy, kwitunk; Sorab. 2. qvit; Sorab. 1. kwitanczia ; Vind. kvitinga, pre-jemnu pifrnu, quitunga; Carn. qvittènga; Dal. policha ; Boss. KBHTaimw, no4nHCKa, OTiMCB , OTiiHCKa, pyKonn-caitie, pocnucKa, pacnacKa, pocimcouKa, Pieniędzy nie-masz; żyd za kwitami już półtora roku arędy zapłacił. Teat. 26. b, 4. Więcej robili, niż wedle starych kwitów robić powinni byli. \Star. Byc. 20. Wzięłam kwit od kapłana Na wszystkie, którem bogu była winna długi. Groch. W. 574. (rozgrzeszenie). Pójść z kwitkiem* z niczym, nic nie wskórawszy, mit langer 9?afe abjteljen, un* »erridjteter Sacjjen. Inni dłużnicy wieś pierwej rozbiorą, i możebym ja z kwitkiem na cztery wiatry poszedł. Teat. 24. b, 76. Pójdzie on z kwitkiem, Eliza zdaje się być obojętną. Zab. Dziew. 109. Dla boga co to było chłopców za nawała? Lecz wszyscy poszli z kwitkiem, bom ciebie kochała. Zabi Bal. 67. Sama nadzieja będzie radości użytkiem, Czasem słodko przytuli, czasem puści z kwitkiem. Bul. Ow. 143. Mon. 71, 111. KWITA adverb., gutt! fret)! Kwita z bankietów waszych. Birk. Exorb. 14. (koniec! basta!) A ja sługa Pański, i kwita! Teat. 26.

b,    27. Rozwieść się, i kwita! ib. 19. b, 57. A więc z nami będzie kwita. ib. 42. c, 15. (rozbrat). Fax tecurn

z długu * kwitem zaświadczać, że już wolny długu, einen qilittiren.— §. transi. Nie przyjmować czyjej ofiary, Vind. kvitirati, jemanbeê Anerbieten au$fd)lagen, tym e§ erlajfen, fc|euîeu, eö nityt anncl/men moUen, jlty bafur bebanfen. Kwitujemy was z takich szkół i nauczycielów, bodaj ich zbyć jako najprędzej. Birk. Exorb. 9. Kwitujemy was z bankietów waszych, kacerze. ib. 15. Przodkowie są w niebie, a ci i z nieba kwitują boga , i do piekła nie chcą. Birk. Zbar. B 2 b. — §. aliter Kwitować kogo czym * nadgradzać mu, odprawiać go tym, einen tt)0ttîi-t abfertigen, abftnben, lohnen. Dobrodziej często niewdzięcznością i zdradą bywa kwitowany. Teat. 52, 51. KWITOWY, a, e, od kwitu, Quittung^ *. Kwitowa scil. kartka s kwit, bie Quittung. Oto mam kwitowe Zem moję szyję okupił i głowę. Bratk. S. 4. KWITOWE, ego n., Subst., płata od kwitu, Quittungägebityren, QuittungSgelb. Zapłata komissarza jest znaczna, a to dlatego, aby kwitowego, kontraktowego, zgoła żadnego daru od urzędników i poddanych nie wyciągał. Kras. Pod. 2, 201. Kwitowe i kontraktowe po wielkich dobrach komissarzo-wi czynią znaczny kapitał, ib. 32. Teat. 16. c, 107. ib. 26, b, 38.

$71

KWITACYJNY-KWITOWAĆ.

KWITOWY - KWOLI.

i kwita. Mon. 76, 371. Żal ci pewnie Mirtylu! kwitaż więc z podarku, Którym ci ongi kupił w mieście na jarmarku. Zab. 11, 235. Zali. Dość, że jest, i kwita!

Teat. 53. d, 82. — Kwita z myta burl., już nic nie mamy do siebie! wirb ftnb gegebne Sente. Tr. KWITACYJ-NY, a, e, od kwitacyi czyli kwitu, Quittung!! * , cf. kwitowy; n. p. Skrypt kwitacyjny. Tr.

Pochodź, kwitować, zakwitować, kwitowy.

KWITŁY, a, e, rozkwitły, aufgebtttyt, kwitnący, blityenb ; Slov. kwëtly, kwëtnÿ. Na kwitłćj murawie. Kniaź. Poez. 2,|70.

Piękne laury, kwitłe maje. Kochow. 24. KWITNĄC, kwitnął , (kwitł), kwitnie, med. jednotl., zakwitnąć dok., Kwitnięć, iał, nieje niedok., Boh. kwesti, kwetl, kwetu, kwetnauti, kwetl, kwetnu, zkwetnauti; Slov. kwitnauti, kwetnu ; Sorab. 2. kwefcż , kwifcż, kwitu , kwischom, kwidl ; Sorab. 1. kcżecż, kcżu, kżem, chcżu, chcżen,

(ob. Kcieć, *kcie, *kste); Garn. zvedeti ; Vind. zuetet, zvetim; Croat. czvezti, czvètem; Dal. czvaszti, czvatim;

Rag. zvjetatti, zavtitti, zvatatti, ztitti; Bosn. çvjetati, çvasti, cjortiti; Ross. UBiciH, Ußtiy; 1. kwiat z pączków wydawać, blühen. Częstokroć drzewo jakie kwitnie wiele, a mało rodzi. Cresc. 60. Wyglądasz ci, jak róża kwitnąca. Teat. 8, 55. Kwitnący, ‘cwitny. Pim. Kam. 263 KWOCYENT ob. Wieloraz.

et 223 et 309. Rag. zvjeetni, Ross. imiTymiH. (Prov. KWOKA, i, i., KWOCZKA, i, i., zdrbn. Boh., kwoćna; Slov. Wtedi ruże trhagu , kecł kwitnu ; róże rwać, kiedy    Sorab. 2. patawa; Sorab. 1. pata; Vind. et Garn. klokva,

kwitną; łyka drzeć, kiedy się dają; żelazo kuć, póki    kokla; liai, chioccia, (Carn. quakavka * krzekająca); Croat.

rozpalone). Owoce dotąd kwitnieją albo ' źrzenieją, aż    kvocbka ; Hung. kotló, kodkodâtsolo tyûk; Slav. kvocska ;

się ustawają. Glicz. Wych. O 2 b. Kwitnącym czynię    Rag. kvöcka, qvocka , kokosc nassa adjena; Bosn. kvoçka,

Ecd. iiBlmo, Graec. âvxHÇw, floridum reddo. — fig. transi.    quoçka,    kokosc koją    quoça ; Ross.    Hach^ua,    Kjyina,

Kwitnąca twoja uroda oczarowała go. Teat. 6,34. (świe-    Myinna ; kokosz co kurczęta wodzi. Cn. Th., Sien. 290.

ża, młodociana). Saletra z pewnej ziemi kwitnie. Jak.    bie ©hltfe, ©luctyemte. Gdyby kwoka nie gdakała, aniby

Art. 1, 51. — 2. fig. W dobrym być stanie, dobry byt    kto wiedział, że jaje zniosła. Mon. 70, 199. Kura od

mieć, opływać, słynąć, blühen, floriren, im glor fetpt.    kwokania nazwana kwoczka. Chmiel.    1, 86. —    Astron.

Rzeczpospolita najwięcej kwitnie, gdy godni w poważa-    Kwoczka    z kurczętami.    Chmiel. 1, 175,    ob. Baby,    plejades.

niu, podli w wzgardzie. Budn. Apopht. 131. Popa Jana — *§. Kwoka, dawny rodzaj moździerza, mającego w przywiedli Mahometanie do wielkiej nędzy; ale przedtym,    śrzodku    jeden wielki    kanał, a kilka innych    małych

póki jeszcze kwitnął, żył wielmożnie. Boter. 229. Cerkwie    na około jego, przytykających do jednej spólnej koza naszych ojców kwitnęły. Smolr. Apol. 109. —- (Prov.    mory. Jak. Art. 3, 298. ciur dite Art fttuennörfer. KWO-

Slov. Swet mu kwitnę; in flore fortunae est; opływa jak    KAĆ, ał, kwoka et kwokcze intrans. niedok., (cf. kokać,

pączek w maśle, wiedzie mu się). Na wieczne czasy    kwakać). (Boh. kwokati ; Slov. kwokóm , kwoćjm, kodko—

kwitną, którzy najpierwej do nauk Polakom drogę otwo-    daci gako ślepice; Hung. kotyogok ; Croat. kvochem,

rzyli. Falib. Dis. P 3. Pokój nieustanny niech w mym    kvocbka kvoche, kokodaczem , kokodachanye ; Rag. quo-

kwitnie królestwie. Boh. Kom. 2, 482. Zajachał do    zati, qvoccem, kvozzati, kokocbjatti; Bosn. quoçati,

Włoch naukami kwitnących. Birk. Dom. 43. Polska ni-    kokochjati; Vind. kokkodakam (cf. gdakać), kókotali, ko-

gdy piękniej w nauki i w ludzi uczonych nie kwitnęła,    kozhem , klokati, kiokotati, kokodashkati, kokozhenje ,

jak pod panowaniem Zygmuntów. Skrzet. Pr. Pol. 2, 248.    kvokotanje; Carn. kokodaskam , klokozhem, klokam ;

Wiara ma zawzdy kwitnąć sprawami żywota dobrego.    Ross. K;10xt3tł , aaKioxraTb , Kjoxny, kokotstl . KOKOuy;

Rej. Ap. 44. Serce mi kwitnie z wesołej nowiny. Groch.    Eccl. kokoiul KBOryeTt hæh KOTfcmeTX gluccidat, cf. Lat.

W. 598. Młodość wesoła kwitnieje, starość zmarszczo-    clocito; Dan. klukka ; Graec. xXcôÇco ; Ital. chiocciare) ;

na truchleje. Cn. Ad. 508. Lata kwitnące. Warg. Wal.    glucfen. Kokosz kwoka, gdacze, krzekorze, wabi, gdy

121. W kwitniejącym jeszcze wrieku bogu się poświęcił.    kurczęta wodzi. Dudz. 21. Kury, gdy się nieść przesta-

Birk. Dom. 128, (kwiat wieku poświęcił).    ją, kwokczą, co znakiem jest, iz chcą siedzieć na ja-

Pochodz. pod słowem kwiat. ‘    jach. Kluk. Zw. 2, 102. Wie zrzędna gospodyni, kiedy

KWITOWAĆ, ał, uje, a) intrans. niedok., Boh. kwitowati;    kokosz jaje Znosi, bo jej kwokaniem nudnyrn słyszeć

Carn. qvittiram; Ross. pocimcaibca, (cf rozpisać się);    daje. Zab. 10, 75. Koss. Kwokający Boh. kwoćny, krećny.

kwit dawać, pisać, dług znoszące zaświadczenie dawać, KWOLI * gwoli » ku woli* wedle woli, upodobania, dla eine Quittung geben, guittircn. — b) act. Kwitować kogo z przyczyny, z powodu, nad) belieben, ju ©efatten, }u

572

L - ŁABĘDŹ.

KWOTA - LABER.

9îu£eit jemflttbeê, für jemanbett ; megett. Starajmyż się, aby-    czyzny, ubóstwo za dostatek frymarczył.    Warg.    Wal. 143.

śmy Panu Bogu we wszystkićm kwoli byli. Kucz. Kat.    Biskupi msze, kwoli obecności posłów    odszczepieńskich,

88. («powolnemi.»). Ja żadnemu kwoli tego chwalić nie    zapowiedzieć chcieli. Krom. 694.

będę, co mi się nie podoba. Gorn. Dw. 5. Kwoli Wło- KWOTA, y, z., KWOTKA, i, i.. tdem., summa, sumka, dzimierzowi, a nie kwoli sobie, zaciąg ten podejmował.    eilte Summe, eilte gennffe 3df)l. Żaden    nowy    Sułtan nie

Krom. 195. (non suam rem egit). Człowiek nie sam    może opuścić wyświadczenia łask, przez    datek    kwot, pie-

sobie kwoli żyć ma, ale kwoli ojczyźnie swej, i kwoli nieżnych. Mik. Turk. 202. bliźniemu. Gost. Gor. praef. Fabi kwoli uczciwości oj-

L.

LABA, y, z., Boh. Labe. Tr. Elba rzeka; bte ©Ibe, ztąd Polabski n. p. język.

LABE indecl., LABBUŚ, LABUŚ,

f. la-

le-

Ca"

labût,

L dwunasta litera naszego abecadła ; po Grecku Lamda, po Hebrajsku Lamech. Kras. Zb. 2, 3. 1 a) *My 1 dwoje mamy, Łacińskie, n. p. wi\k, a drugie barbarum ł, które najlepiej oznaczać przedłużoną kreską poboczną litery I.» J. Kchan. Za zwyczajnym pisaniem ł jest Ja-nuszowski ; Górnicki zaś zamiast ł kładzie II, n. p. Haska. Now. Char. Czesi w swojej pisowni zarzucili ł, chociaż z wymawiania go wykorzenić nie potraßli; u nas la litera jest prawdziwą cechą narodowości, i tak nam potrzebna, żebyśmy wcale różnych słów bez niej rozróżnić nie potrafili, n. p. laska et łaska. — b) Not. Jak przed i koniecznie poprzedzić musi 1, nie ł; tak przeciwnie przed y koniecznie ł, nie 1. — 2) Litera ta jest cechowym konsonantem naszych Perfektów: biegł, szedł, czytał; biegli et biegły; szli et szły ; czytali et czytały. — 3) Gerund. Perf. formuje się a tertia masc. Sign. Perf. z dodatkiem zakończenia—wszy, dla mnogiego zbiegu konsonanłów, czasem ł, czasem w niknie ; n. p. szedł * szedłszy ; pobiegł > pobiegłszy : zaś, czytał * czytawszy ; ozdobił * ozdobiwszy. — U nas dziś reguła jest, żel się zachowuje, z straceniem w, gdzie in tertia Perf. characteristicam ł praecedit consonans; dawni tak przywiązani do w, że go i w tym nawet razie zachowują, ze stratą characteristicae Perfecti, n. p. wyszedłszy (wyszedłszy). Zbił. Dr. B 3. umarłszy (umarłszy). Sk. Dz. 16. rzekłszy {rzekłszy). Papr. Tr. D. przeszedłszy (;przeszedłszy). ib. B 3 b.

L. abbreviatio * Litewski. W. X. L. * Wielkie Księstwo Litewskie.

LA LA LA ob. Lala la.

ia, m., zdrbn. z Franc. T abbé, ber Slbbć. Jakiś labe chciał dla niej czarną suknią zrzucić. Teat. 42. c, 7. Nasi labusiowie kłaniają się oczkowaniem i minkowaniem. Zabł. Bal. 31. Słodki labuś. Teat. 35. b, 37.

ŁABĘĆ, ŁABĘDŹ, ia , m., {Boh. et Slov. labut ; bud, lobod; Carn. labûd Croat. labûd, kùf; buth, labut, labat, gùf; osn. labut, guf; Fi kuf; Slav. labûd; Sorab. 1. kolp, klop, schwon; Sorab. 2. szwon, schwon; Ross. ie6e4b, aeóeAKa (cf. łoboda); cf. Ob erb. ©Ibtfd), ©Ibfd)); ber Situait; największy z pta-

ków fapiastych ; szyja długa, pierze białe. Zool. 256. Młode łabędzie, aż do roku są szarawe, ib. Łabędzie czyste. Hul. Ow. 129. Srebrnopióry łabędź. Zab. 3, 339. Nar. Rzadka rzecz, czarny łabędź. Kosz. Lor. 66 b.; Sorab. zarne ako schwon, bele ako ron, (cf. biały kruk). Łabędź z łu-czastym karkiem skrył pod skrzydła białe I wiózł dumnie wiosła tą nogą plemię małe. Przyb. Milt. 225. Łabędź krera. fot. Saut. 45. Łabędź skrzeczę, ib. 89. Bajała starożytność, że łabędzie przed śmiercią smutne nucą treny. Pot. Arg. 100. — §. Łabędź na niebie. J. Kchan. Dz. H. ettt genujfeS ©tentbtlb.— §. Łabędź, herb; łabędź biały w polu czerwonym, na hełmie także łabędź. Europ. 3, 31. etn Scfyrocm tnt rotjjeit Selbe. Krom. 150. ŁABĘCI, ŁABĘDZI, ia, ie, ŁABĘDZIOWY, a, e, Boh. labutj; Garn. labudov; Rag. labutij, labutov; Croat. labudov ; Dal. labutov; Ross. aeóeAHHbiH , Aeóattd«; Eccl. aeóeAeBHH ; Sorab. 1. schwonowć , Ger. Sdmnuteu » . Gdyby kto w cudzej puszczy z łabędziego gniazda jajca pokradł, tedy za łabędzie gniazdo zapłaci trzy ruble groszy. Siat. Lit. 312. Puch łabędzi delikatniejszy jest od gęsiego. Zool. 256. Mięso łabędzie niestrawne. Kluk. Zyw. 2, 184. Już mi na skroniach puch łabędzi siada, Włos siwy gęsto między czarne wpada. Zab. 13, 293. Harab. (siwizna). Łabęcia piosneczka. Baz. Ust. 28. tren przedśmiertny, Sdjmanengefaitg. Kazanie to jego ostatnie było, jako pieśń łabęciowa. Birk. Sk. E. 2. Szyję końską długą pięknie okrągłą zowią łabędziową. Kluk. Zw. 1 , 164. 6d)tttattCtt(ialś. Ogród łabędziowy Carn. labudishe. ŁABĘDZIK, a, m., zdrbn., mały łabędź, ettt 0$mättd)en. Bag. labutich, kufich; Carn. labudizh; Croat. labudich; Dal. labutich, kuftich. — $. Kutas z puchu łabędziego do pudrowania, ber SdjtMtienquaft junt ^uberrt. * Z piór łabędzich robią się łabędziki do pudru. Kluk. Zw. 2, 184. ‘ŁABĘCIOGĘŚ, i z., gęś Chińska, Ross. cjxohocï, rycb KmaHCKifi, bte (E(ttitefifd)e ©ans.

LABER, bru, rn., et laberu , u introligatora, wzorek wy-złacany winklasty, jaki się daje na grzbietach książek. Magier. Mskr. bet) hem Sitdjbiitber, eilte SSergteritug auf bem Sîfitfen ber Sltdjer. Może z Łac. labrum bramowanie, brzeg. — Herald. Labry czyli kwiaty około tarczy herbu. Wiel, Her. 1 , 5. może z Niem. Saitb, Scutlwerf ttttt ba$ 0d;tlb baś Sßappeitö. ob. Labwerk. §. Brzeg, kraj, Sîaitb. Piołun szeroki listu jest szerszego labrem wykrawanego. Syr. 358. Motyli powój liścia jest podobnego

bluszczowemu, 'labrem wystrzyżonego. ib. 320. ob. La- mit SNüße unb Ułoty jufammen Rauben, Boss. mcajhtl, cf. browy, Labrzysty.    mdlić.

LABIROWAć czyn. intrans. kon., krążyć, kołować, labirtren, LABUJĘ ob. Labować. LABUŚ ob. Labe, Labbuś.

Reifen. Sokoł pod niebem bezpiecznie cyrkluje, 1 po [LABUZ, LA BUZIE, zia, n., ob. Łoboz ; wysoki, krzaczy-powietrznych krajach śmiało labiruje. Toi Saut. 68. LÀ- sty chwast. Ze strachu wlazł w łabuzie. 3].

albo wykładaniu, rozmaitych figur, alborlabwerków , na skrzyniach lub na stolech. Sienn. 587. Sleszk. Ped. 308.

LABIRO WAG - L A B U D A Ć.

LABUJĘ - LAĆ.

573-

BIRYNT, u, w., LABIRYNCIE, a, m., błędokręt, [błędnik NŁABUZISKO , a, n., n. p. Lichym łabuziskkim i z błota 3], Bag. zâvod, zahodgnâk; Boss. nyTAUHKa, ba§ Soprintÿ, trzcinami wsparta chałupka chrościana. Bardz. Luk. 84. ber 3rrgarten ; gmach, w częściach swoich tak kunszto- LAB WERK, u, m., z Niem, ßaubmerf, liściane ozdoby,, wnie pomieszany, iż wyjście z niego trudne. Kras. Zb. 2, kwiecie, floresy, n. p. Nauka dla stolarzów ku sadzeniu,

5. — §. transi. Labiryntem tez zowią cześć ucha wewnętrznego, która za jamą bębna leży. Krup. 1, 96. bail fiabtjrtntß tn £)ßre.— §• ß9ur- Zamęt, odmęt, zamieszanie-, ob. Laber.

korowody, fSermirrung, Caprintß, Unorbnnng. Jako się z LAĆ, lał, leje niedok., lewać kont., (Boh. ljti, lii, lęgu, tego nieszczęsnego labiryntu wyprawić,    nie wiem.    Falib.    U.    Ijwam;    Slov.    lat, legi, legam;    Sorab.    2. lasch; Sorab. 1.

Nie pojmuję, jak się dalej    z tego    labiryntu    wykręcę.    lacż, hliyu ;    Vind. liti, lijem,    livati,    lijenje, litje, lija;

Teat. 7. c, 68. Wchodzi z rzeczą swą w dziwne labi- Carn. lyti, lyl, lyem, lyvam; Croat. levati ; Bosn. livati; rynty; oracyą wszystkę, od Adama ją począwszy, roz-    Bag. Ijêvati, slitti, sljêvati; Boss. ahti>, aiio, Jbio ; Eccl.

wlecze. Gorn. Duj. 586. Idę w labirynty coraz więtsze.    toyiitii ; apud Tertull. liare * lać; cf. Graec. hiß ca ; cf.

Birk. Zbar. Dz. b.    Germ.    £acße    lacha; cf. vetus    Germ.    San, Seina woda;

LABORATORYUM ob. Robotnia.    Jak. Art. 3, 313.    Graec.    Ivdv ;    ob. 21 big. s. v. £I)au)— 1) neutr. intransit.

.LABOWAĆ, ał, uje, intr. niedok., (cf. Ger. laben, leben),    hojnie płynąć, ciec, gießen, ftrömen; Eccl. CTpyiiTLca

dogadzać sobie, rozkoszować, lusztykować, bonować,    (cf. struga). Przez całe ośm dni bez przestanku de-

używać, fetneś SeibcS pflegen, fdflämmenb tuolfllebett, prajfen,    szcze lały. Haur. Sk. 18. Cieszy rolnika, choć z czoła

genießen, Carn. lebam; Vind. lebati epulari, lobat récréa-    pot leje, Plennych zasiewów owoc okazały. Zab. 14,97.

re, dobru lebat, fe gostuvati; lèbunga, gostowanje eon-    Nar. Zaraz pod miasto od wschodu morze lało; od za-

vivium; Eccl. cjacTBOBSTUca, yitmaTŁCH, AOBOJBHy 6utł,    chodu jezioro było. Warg. Kurc. 12. podlewało, cS fpülte

caMoyroACTBOBaTH, npacyroca, Kpainyca; (Sorab. 2. la-    an bie ©tabt an. — 2) activum transit. Lać co « płyn-

bowasch żyć). W życiu swćm mierności nie chował,    nego co wylewać, wlewać, rozlewać, gießen, auögteßen;

Lecz wielkie czyniąc na zbytki utraty, W rozkosznych so-    etltgteßen, »ergießen. Leją deszcz chmury zawsze bez

bie pieszczotach labował. Odym. Św. 2. D. b. Wszys-    przestania. Groch. W. 556. Posłowie Tatarscy na sza-

tkiego , co jedno żądały moje    oczy, nie odmówiłem im,    ble gołe przysięgali,    lejąc    na nie wodę, pili    ją mówiąc:

anim bronił sercu mojemu,    aby się nie miało kochać    ktoby tę przyjaźń złamał,    niechaj od    szabli    tak zginie ,

w wszelkiej rozkoszy, aby sobie nie miało labować w    jako ta woda. Stryjk. 661. Biel. 441. Na cześć bogów

rzeczach, którem nagotował. 1 Leop. Eccl. 2, 10. Chcesz    czynili ofiary, lejąc pierwiastki trunków. Kras. Pod. 2,

zawsze losztować, labować i rozkoszować. W. Post. W.    213. (wylewając). Gdy koń gnój leje, nie trzeba go

3, 454. Na trzy zbyty labuje, opojona winem. Zab. 6,    często poić. Kluk. Zw. 1, 199, t. j. rzadkie łajno, niby

162. Pomknę się za chętkami mojemi, za rozkoszą bez    wylewa, wenn baS *)3ferb bnnnen SOîift maeßt. — Krew' lać <

skrupułu; labuj duszo, piekło gorę. Birk. Exorb. 16,    rozlewać, wylewać, 33lnt »ergteßeu. Wszystkie kąty Rzym-

(cf. lubować, lubić, lubuj duszo!). Żadna go troska,    skiego państwa pełne wojny, Gdzie krew' leje domową

żadne go staranie Nie dolegało, między kwieciem won-    cesarz niespokojny. Karp. 1,83. Odważny żołnierz krew'

nym Labował sobie po sadzie    przestronnym. Odym. Św.    lejący. Psalmod. 78.    Kto    leje cudzą    krew',    też wyleją

B b. (cf. bujać). Labujący Boss. ca»ioyro4HHKS; w rodź.    jego. Rej. Wiz. 188.    — U flisów lać    wodę,    wodę z zy-

zeńsk. caMoyrOAHMia. Labowanie Ross. caMoyroAie ; Eccl. zy szuflą wylewać. Magier. Mskr. auöfcßaufeln. — Lać w KpacoBaHie, KpacoTCTBO.    co «wlewać, eingießett, ßinetitgießen. Imprimis potatorum.

LABROWY, a, e, bramowany, brzegiem ozdobny, eingefaßt,    Zaraz po obiedzie pije, leje w się, jak w beczkę. Opal.

geräubert, mit einem SRanbc. Tr , ob. Laber. LABRUSZKI,    Sat. 72. Pilch. Sen. list. 4,195. ztąd: lej rozlej (Tij *ro-

ów, plur., wino leśne. Cresc. 362. mtlber SSeitt, gelbmein.    zlij )« pijatyka, rozgardyasz, lusztyk , dawajże go. Gemm.

Drzewa na których wino roście, nie każde bywają vob- 147. ©auferet),    Mölleret), ©auê unb 23rau3. An-

rzazowane, jako te, które dawają labruszki, to jest le-    ton u Kleopatry stroi bankiety, pompy, pijatyki, Codzień

śne wino. ib. 318. LABRZYSTY, a, e, brzegu wyrzy-    lej rozlej ustawnie muzyki. Chrośc. Fars. 471. Komu nie

nanego, bramowany, ob. Laber, geränbelt, mit einem auê»    smakuje bankiet i lij rozlij. Opal. Sat. 20. — Leje jak

gejaeften 9îanbe. Bylica liścia jest z wierzchu zielonego,    na kamionkę « pijanica wielki, kufel. Cn. Ad. 841. — Fig.

od spodu pobielawe, z obu stron Iabrzyste. Syr. 720.    Po potopie Jowisz zamyśla odnowić ludzie takowe I lad

Anyż liścia jest labrzystego i wykrawanego , jako piętru-    w wykształtowaną ziemię dusze nowe. Otw. Ow. 22. t. j.

szczane, ib. 403.    wlewać, wpajać, eingießen, einpßen, flößen, (einlmudfen).

ŁABUDAC, ał, a, ad. niedok., ułabudać, nałabudać, przy-    — §. Roztopionego co lać w formy« wlewać, gießen,

łabudać, dok., z ciężkością co zbierać. Rydel.; ciułać,    etma§ ©efcßmoljenc^ in gormen gießen. W rozlicznym krusz-

cu twarz twoję lać będę. Groch. W. 455. By mię z ‘LACHAWKA, i, z., Polka, osobliwie Łacińskiego czyli ka-to, kazałbym lać twarz twą w szczerym złocie, ib. 422. tolickiego wyznania, eilte Çoltntt, eilte ßdtljolifiitlt, oott bei Będą twarz twą w miedzi ilać, i kować W marmurze,    2atetntfd)eiî Sîtrdje. Rusin,    gdy sobie żonę pojmie Lachawkę,

wodza zastępów Polskich (J. Zamoj). ib. 532. Malować    tedy sama niezgoda w    postach i w świętach,    przymusi

się Aleksander nikomu nie dał, jedno Apellesowi, a lać    go do wiary katolickiej.    Sak. Persp. Pr. C. 1.

z materyi tylko Lizypowi. Warg. Wal. 282. Świece la-    ŁACHMANA, ŁACHMAN1NA, y, £., ŁACHMANKA,    i, £., de-

ne. P. Kchun. Orl. 1', 174. (Slov. Prov. Gakobi ho ulał; ulany, ulizany; cf. lalka). — §. transi. Lać pisząc, mówiąc »hojnie wylewać, retdjltd; ergießen, firömett, fließen tnadjeit. Gdy [rymopis sobie podleje, Na ten czas wier-

zagrzeje głowa, W ten czas najlepiej płyną słowa). On piórem leje , tak że mu uczony Wiersz snadno idzie i nieprzymuszony. Opal. Poet. Drży na mnie skóra, gdy takie szkaradne ich bluźnierstwo na te karty leję. Birk. Exorb. D 4. LAG SIĘ recipr., Boh. ljt se » lać medium,

min., sukmana zła, oszarpana, łatana, łachy, eilt gerlumptei 9iocf, $ej$ett, Cltmpeit. Bosn. karpinę, krrippine, razdertinne, razdrritinne ; Boss. pyónme. W żebracze łachmany kursory swe przebrawszy, listy przez nich do Krzyżaków sze najlepsze leje. Cn. Ad. 232. (cf. Gdy się trunkiem przesłał. Krom. 491. Hołota, co ledwo zdjął łachmanę,

i już chodzi w złocie. Teat. 46. b, 13. Łachmany sprośne zrzuca z grzbietu swego. Birk. Kr. Kaw. 30. Wstydzi cię ten kapelusz, te liche łachmany, Ja takiemi na święto bywałem ubrany. Treb. S. M. 61. W nędzną ła-chmaninę ubrany. Zab. 15, 160. Nagi. Łachmany swej mocno płynąć, ciec, gießeit, gegoßett roerbett. Leje się    ubogiej trzymać jej się każe, I tak ją przez te głuche

z obłoków, jak z gębki. Bardz. Ijuk. 55. Deszcz się    cieśnie przeprowadzi. Tward. Pasq. 56. — §. personif.

leje» lunie, CÖ regnet ftarf. Tr. Gdzie się leje, tam się Śmieją się łachmanki. Brud. B 10. ubodzy, nędzni, bte

dobrze dzieje. Rys. Ad. 16. t. j. gdzie sobie podlewają, roo brat) etngefdjenft rotrb.

Pochodź, lanie, lany, (cf. lunąć, linąć) ; litkup ; cukier-lan, dzialolej, dziallcjnik, dzwonkolej; lacha; lalka; lity; loj, łojowy; dolewać, dolany, dolewek; lej, lejek; nalewać, nalać, nalewacz, nalewka; oblewać, oblać; odlew-ać, odlać, odlew; polewać, polać, polewka, polewacz; podlewać, podlać ; przelewać, przelać; przylewać, przylać; rozlewać, rozlać, rozlewacz; ulewać, ulać; wlewać, wlać, wlewek; wylewać, wylać, wylew, wylewek; zlewać, zlać, zlewacz; śliwa, śliwka; zalewać, zalać, zalewek; wzle-wać, wziąć.

*LACH, a, m., Lech, Polak, ein ^ole. Vind. Poljar, Leh ; Bosn. Leh ; Eccl. Jax’B, IIo-Ihice , JiiTOBCUTi. Polaka Ruś Lachem mianuje. J. Kchan. Dz. 191. Lach, katolik. Fund. 71. (cf. Łacinnik). Prov. Strachy na Lachy. Bys. Ad- 65. Zegl. Ad. 241. ob. Lacki , Lachawka.

ŁACH, u, m., łachmana, gałgan, eilt alter Sltmpen, $ej}Ctt, ein jerllimpter 9Î0tf. Boh. hadra, kloc, tapart; Vind. ban-jusa, zota , starina ; [Croat. vilahen * prześcieradło) ; Eccl. niMTTi, JOCKyn», 3anaaTa, (cf. płat, lafa, płachta); Boss. pyómue. Żyd w łatanych i uszarpanych łachach. Ilaur. Sk. 217. Bodajby się szaty wasze w łachy żebracze zamieniły. Bals. Niedz. 2, 445.

Sinnen, tëîeitbeit.

ŁACINA, y, z., Łaciński język, Łac. literatura etc. bdâ Sfltctlt, bte Satctnifcbe ©pradje, Ctteratnr etc. ; Boh. Latina, Latinka : Slov. Latinćina, Latineiżna; Vind. Latinstvu; Bal. Latinsztvo; Croat. diâchtvo ; Ilung. deâkszô latinitas, studium litera-rium, (cf. żak, żakostwo) ; Eccl. Jama; Boss. JamHL. Łaciny w autorach wybornych, nie w gramatyce szukać. Mon. 66, 327. Z Łaciny mądry, a po Polsku głupi. Bratk. G 4 b. Zarzuciwszy Łacinę, wszystko rodowitym językiem pisać chcieli. Kras. Pod. 1, 47, Byle sobie gębę Łaciną pomazali, cytują Tacyta. Lub. Boz. 69. (cf. Tacyta liznąć). W szkółkach, nie wielkich ani trudnych Łacin piszą, lecz początków się uczą. Glicz. Wych. J 8 b. (pensów Łacińskich). Po Łacinie adv. (nie mówi się: po Łacińska), jak się mówi: po Grecku, po IlebrajsAw, po FrancusA^ i t. d.), Boss. no Jamirk, 2atehtt|"d), flltf 8atet* tttfd). Wiem żeś ty głupi a mądrym się stawisz, Gdy po Łacinie przed głupiemi prawisz. Bratk. K 4. Po Łacinie mówię, Łaciny zarywam , Eccl. jaimcTEyio, Graec. InrivtÇw. Po Łacinie jedzie na koniu, niewprawnie, niezgrabnie. — §. Transi. Dać komu łacinę, łajać, strofować. Cn. Ad. 140 et 543, wytrzeć mu kapitułę, natrzeć mu uszy, einem bci3 kapitel, bett Stert, beit Seoiteit lefeit. Boss. nanparaîf, nonupita, noThuiKa strofowanie, łacina, LACHA, y, z’., (cf. Germ. bte Sadle. SI big. ob. Lać); odnoga neperpaxuyTb, nepeTpaximaib, mynaiL, AaTb KOMy utH-

nowa rzeki z potoku wielkiego, eilt ©teßarnt Ctiteê ftlttffeS, eilt netter Sinn, ber burd) große Diegeitgüße entfielt. Wisła dwojaka, jedna samica, druga lacha, nowym co ciecze rowem. Lachą nazwano ową drugą drogę Wiślną odnogę. Klon. Fl. E 3. (not. „Naturalis aloeus samica, tor-rens lacha, quia aestale siccalur, vel cerle non navigatur, desertus alveus”). Lacha, jest to w^yboczenie rzeki ze swego koryta, które kępę oblewa. Magier. Mskr. Końmi tam były wydeptane pasze, I już wytarte smugi wr onćj lasze. Chrośc. Luk. 173. Tam rzeka wielka w lachy się rozchodzi. Bardz. Luk. 115.

'ŁACHANEK, nka, m., n. p. Miedzi w łachankach kamień. Instr. cel. Lit.?

574

LAĆ SIĘ - ŁACHANE K.

LACHA WKA - ŁACINNIK.

Ky. Tyś mi dawał łacinę, aż mi się łeb kurzył. Bej. Wiz.

68." Mało było nie lepiej, o ten rząd przeklęty, Dać wam taką łacinę , ażby wam szło w pięty. J. Kchan. Dz. 43. (Łacina, od łaty, pobicie dachu, Satteitrocrf. Sroka skacze po łacinie; équivoque'). ŁAC1NNIK, a, m., Łaciński pisarz, etit latetntfd)er $Iutor; Boh. Latinik; (Bosn. Latinin ; Croat. Talian Italus); Croat. diak; Ilung. deâk (cf. żak); Boss. JaTHHHHKE ; Eccl. JaieHHOCE, JaTMHUtHKt, JaTiHHHKTj ; umiejący po Łacinie, literat, eilt gatetiter, ber Sateimfd) fait»; Boh. Latina?. Jam nie wielki Łacinnik, ale to jeszcze pamiętam z Alwara. Kras. Pod. 2, 140. Nie polityka, drwić z Łacinnika. Bratk. G 4 b. — §. Łacińskiego kościoła będący, katolik, cf. Lach, einer tron ber 2atetmfd)en

ŁACINNICZKA-ŁACNO.

ŁACNO.

575

nau-

41.

SRrdje, ein Sîomifcfjer ftatyolif. Roman groził wszystkie imię Łacinników, jako Ruś zowie Rzymskiego kościoła naśladowcę , wygładzić. Slryjk. 206. Carogród wzięty od Łacinników r. 1203. Nar. Hst. 4, 122. Na Łacinniki w Ca-rogrodzie, to jest na ludzie nabożeństwa Rzymskiego, powstał. Sk. Dz. 1185. ŁAC1NNICZKA, i, i., bie Catei-nerinn. (Bosn. Latinka * linia). Dawni Łacinnicy i Łacin-niczki. Men. 67, 327. Nie odpisał Grzegorz ś. żonie Nar-sita, że będąc Łacinniczką po Grecku mu pisała. Sk. Dz.

596. ŁACIŃSKI, a, ie, Cateinifdj. Boh. Latinsky ; Vind. Latinski, bukouski ; Carn. bukovske; Croat. Latinszki (2 Włoski), vuljjo diachki; Hung. deâkul; Dal. Latinszki; (Croat. diachki, dijacbki literarius); Bosn. diacki (Latinska zemglja * Italia) ; Hoss. JaTHUcidn ; Eccl. AaiiHCKi«. Listy językiem Perskim pisane kazał na Łaciński język przełożyć. Birk. Dom. 35. Łacińskiego pacierza, skoro głód dokuczy, Po klasztorach, choć drugi nie rozumie, uczy. Pot. Pocz. 148. Kuchnia Łacińska, [«apteka. 7j Mon. 76, 203. ŁACIŃSZCZYZNA, i, £., Łacina, język Łaciński, ka Łacińska, bfl3 Cateitt. Slov. Latinciżna. Alwar całej Ła-cińszczyzny źrzódło i fundament. Mon. 73, 129.

LACKI, a, ie, od Lachów, Polski, ^Jolntfd). Vind. Lehni, Pol-jakni, Polski; Eccl. jÜhtcküi, Æhtobckîh, IIojibCKift. Mądry Konarski, rzadki darze nieba, Muz Lackich wodzu, cny kochanku Feba. Zab. 13, 148. Lacka młodzi, W której niezwiędła laty krew' dowodzi. Susz. Pieśń. 1, B

5. Rymem Lackim opisać to usiłuję. Odym. Św. 2. A b. — §. Wiara Lacka, pospolicie Ruś mówi, zamiast Rzym-skołacińska. Smotr. El. 30. !Römifd)c«t$oltfd), Satetnijd) bem SRitUê nad). Xiążę Litewski prosił, aby był ochrzczon na Lacką wiarę. Biel. Kr. 194. Rusin uczony nie *nazowie katolickim chyba 'Ladzki abo papiezki kościół. Fund. 71.

‘ŁACNAĆ, Łacznąć ob. Łaknać.

‘ŁACN1C cz. niedok., ułatwiać, sprawiać, tterrtdjłen, auëridjten. Haur. Gosp. 71. Dobre przykłady wszystkie trudności do cnoty łacnia. Bals. Niedz. 1, 192.

ŁACNIUCHNY, ŁAĆW1UCHNY , ŁATWIUCHNY, a , e, ŁA-CNIUCZKI, ŁAĆWILJSIEŃKI, ŁATWIUS1EŃK1, ŁATWIUCHNY, a, ie, — o adv., bardzo nietrudny, snadniuchny, intens, adj. łacny, gar feljr leicfyt, gani itnb gar ntdjt fditnte« rig. Czasem maluczkich i łacwiuchnych rzeczy potrzeba uczyć. Karuk. Kat. 9. Siła ludzi mogą się nauczyć niepodobnych rzeczy, a cożby sie tak łacniuczkićj, od gniewu się powściągnąć, nauczyć nie mieli? Bardzo łacniu-czkie lekarstwo na gniew, jedno maluczki czas ścierpieć, aż się złe kęs odwlecze. Bej. Zw. 78 b. Łacniuchno, byłeś się też w to włożył. Past. Fid. 106. Łacniusieńko mu to na myśli stanie. Past. Fid. 106. Czego pragnę, łatwiuchno dowiodę. Past. Fid. 107. Łatwiusieńko, kro-ciusieńko. Teat. 26. c, 18. Mdły jako mucha, którą ła-cniuczko rozetrzeć. Bial. Post. 252. Sposób na to mógłby się łacniusieńko naleźć. Falib. Dis. F. 3. Łatwiuchno, a jako za dar im te rzeczy przyszły. Gorn. Sen. 159. (bez pracy). ŁACNO, 'ŁACNIE, ŁATWO, 'ŁATWIE, 'ŁA-CWIE adv., a) nietrudno, snadno, oljite ©cfonuengfeit, md)t fdjtwr. Slav. lasno ; Boh. pogednau; Hoss. .ibroTiio ; Eccl. oif^OKh, JierKO ; (Sorab. 2. lószne łagodnie). Łacno to,

nie zawróci to głowy, każdy w to potrafi. Cn. Ad. 413. Łacno gadać, niełacno dokazać. ib. 412. Łacno w dół, z dołu trudno, ib. 414. Ślepym i starym łatwo o pa-dnienie. Pust. Fid. 301. Fdozofowi lada co łatwie pomoże. Ocz. Przym. 207. Nieprzyjacielowi upokorzonemu' łatwo darować winę. Teat. 50. b, 19. Ja temu wierzę,, bardzo łatwm. ib. 38, 48. Nie tak łatwie się ich spodziewać. W. Post. W. 2, 227. Łacno u niego o przysięgę, o kłamstwo i t. d. Cn. Ad. 414. (skłonny, prędki do tego). Co przyjdzie łacno, nie będzie smaczno. Zegl. Ad.

Nie tak to miło, co łatwo do ręki Idzie, jako co przez poty, przez sęki. Pot. Syl. 7. Mało tam warte perły, gdzie ich łatwo łowić. Teat. 46. c, 27. Nie byłby w tej dyament, ani rubin cenie, Kiedyby tak oń łacno, jako o krzemienie. Pot. Pocz. 325. Łacwiej widzę nauczać, niż samemu czynić. Groch. W. A 3. Łacniej przyganić, niż wyrazić.-Cn. Ad. 410. Łatwićj Tatary, łatwiej snadź Turki zhołdować, Niż naturę zwyciężyć i żal pohamować. Groch. W. 525. Dobrzeć mówią, iż łatwićj w te czasy Obaczyć łąki bez trawy, bez paszy, Bez liścia drzewa, ziół bez zieloności, Niż w pięknej pannie serce bez miłości. Past. Fid. 272. Łatwićj nie łgać poetom, ministrom nie zwodzić, Łatwićj głupiego przeprzeć, wodę z ogniem zgodzić, Niż zrachować filuty. Kras. Sat. 18. Ła— cwie bez pożądliwości żywot swój prowadził. Birk. Dom,

64., Herb. Stat. 358. (spokojnie, placide). — b) Łacno mi « łacn-em « śpięję, vaco. Cn. Th., Hoss. 40cyHtHTŁca, tdj l)abe ober üüJîujle jlt etroaS. Niełacno mi * zabawiony jestem. Cn. Th. Sprawami inszemi zatrudnionemu, nie 'łatzno mu było z nim sprawy żadnej mieć. Kosz. Lor.

98. Aleć przyjdzie, gdy mu będzie łacno. 1 Leop. 1 Cor. 16, 12. Przywiodła mię do tego, iżbym do niej często chadzał, choćby mi łacno nie było. Kosz. Lor. 68. Croat. laszt otium. Boss. 40cynB. — NB. Składane z przysłówkiem łacno, stosownie do dyalektu Kościelnego: *Ła-cnochodny, y40Ó0X04HbiH. ‘Łacnociekły, y40Ó0TeqHbiif. 'Ła-cnoczuły, y40ÓoqyBCTBeHHbiH, Graec. evaia&rjrog. 'Łacno-czułość, y40ÓoqyBCTBie, Graec. evcaPrjGîa. 'Łacnodościgły, y40ÓonocTH*HbiH, Graec. evnaralynrog. 'Łacnodzielny, 6ja-ro34aTejeH,B. 'Łacnojętny, y40Ó0HTHbiH, y4o6oe»iiibw, Graec. evlrjTirog. ‘Łacnoliczny, y4o6oMHCJieHHbm, y4o6oqn-CJiHMbiH. 'Łacnołomny, ovaokoaomi.iii>. 'Łacnołowny, y40-óoaoBHHH. 'Łacnomowny, y40óorjiaro.iHBt, Graec. evla-log. 'Łacnonakłonny, y4o6oMOHHbiH, Graec. svxlivyg. ‘Ła-cnonamowny, y406oyBtTJiHBbiîi, KaarooyRiawiiRi., Graec. ev-nuParog, persvasibilts. ‘Łacnonamowność, óaaroyBtTHOCTŁ; verb. ô.jaroyB'femaBaio, persvadeo facile. 'Łacnonośny, y40-óOHOCHbifi, nieciężki do noszenia. ‘Łacnoobjętny, y40Ó0-oÓHTHbifi, óaarooóflTHbJH. 'Łacnoobrotny, y4o6oo6pama-Te.ibHUH, y4o6ooópaiHbiH, ójarooópaTHbin, ó.iaroBpamHbiM, Graec. evotQocpog. *Łaenoodmienny, y4o6onnaqnbiH. *Ła-cnoodpowiedny, y40Ó00TBtTHbiH, ójiarooTBtTHbiH, Graec. tva7iolóyrjrog\ ôiaroOTB'feTCTBO, Graec. evanolóyrj(ng ; ÓJa-rooiBl>TCTB3⁷io, Graec. sixmoloyéoficu. 'Łacnootworny, y40-óooTBopubiH, Graec. Evtxvoixrog. 'Łacnopamiętny, y4060-naMHTHbiß. *Ł a cno pełzły, oy^OKonAii^tKi», Graec. svohaß-og^ facile lubricus, y40ÓonoJi3HOBeHHbiM. 'Łacnopojętny, y 40-

576

ŁACNOŚĆ-ŁACNY.

LACZ - ŁĄCZNIE.

W. Post. W. 2, 222. Toć jest łacwia droga, toć jest nietrudny przystęp ku ubłaganiu gniewu bożego. Wiśn. 275. 'Łatwia jest na to, i dwojaka odpowiedź. Kucz. Kat. 3, 372. Pieniądze służą do łacniejszej przemiany rzeczy. Petr. Pol. 66. Kto nazbyt łacny ku dobremu, ten łacny będzie i ku złemu. Cn. Ad. 385. (skłonny, prędki, gotowy). Wszyscyśmy do bitwy łacni i gotowi. Baz. Sk. 262. Nasienia te są łacne ku próchnieniu i gniłości. Spicz. 22. (podlegają, podpadają prędko próchnieniu). NB. Łacny do czyli ku * exprimit adjectiva lutina exeuntia in - bilis, n. p. łacny do cieszenia, consolabilis, tröftbrtr ; łacny do ochędożenia, purgabilis; łacny do liczenia, nu-merabilis, jafylbar ; łacny do myślenia, cogilabilis, (jebenffertr. — b) Łacny, Sorab. 2. laszne, (cf. łasić) * łaskawy, łagodny, fflltft, llttlb. ₍ Łatwym i powolnym nam się stawił. Teat. 42. d, 4. Żebyśmy byli dobrowolnemi, a umysłu cichego, spokojnego i łacnego. Bej. Post. B 4. Wiatr był dobry i 'pospołu morze łacne. Warg. Cez. 85. Czy on to rozkazanie w łacne przyjmie uszy? Pot. Arg. 180. Gdzież tak' łacni bogowie, żeby sami z siebie, Krom zasługi, człowieka mieli sadzać w niebie! Pot. Arg. 174. — 2) Łacny « niezatrudniony, niezabawny, mający czas wolny, Hoss. 4ocy?KHLiM, SOiiiße fyafecnb, ntc()t bejcfydftigt. Gdy się trafi, że będziesz od nauk swych łacny, przeczytaj te wiersze. Groch. VY. 450. Przełożony nie może tak 'łatz-nym być, aby kiedy próżnował. Kosz. Lor. 67. — §. Łacny od czego, wolny, próżny, niezajęty, czysty, frei) 11)0* OOlt. Od wszelakiej zmazy nieczystości wolna, 'łatzna i

óonOHHTHbiM. *Łaenopokazalny, y40Ó0U0Ka3iiMH, Grace. sv-(wôdetxzoç. 'Łacnoprzechodny, y40Óonpoxo4HbM. *Ła-cnoprzechytrzny, yAOÓonpeaecTHbiH, Graec. sićmazgzog, *ła-cnozwodny. ‘Łacnoprzekłonny, yAOÓonpeMOHHHif. *Ła-cnoprzemienny, y4o6onpeMtHHbiö, ó-iaroHSMkHHbiH, y40Óo-npeioauibw, y4o6oo6pamaeMbifi , y4o6oo6pamaTe,ibHbiH, lerKonpcMknacMbiH. *Łacnoprzewiedny, y40ÓonpeB04Hbift,

Graec. svpezdßozog. ‘Łacnoprzewrotny, y4o6oiipCBpaTHbiłi.

'Łacnoprzezierny, y4o6oneópe>KnuM, y40Óonpeiie6pcjKHbiH.

'Łacnoprzyjętny, y40ÓonpiaTHbm. 'Łacnoprzystępny, y40Ó0-npHCTynubiif. 'Łacnorozrzutny, y40Óopa3BpaTHbiii , Graec. tvavatQ£7zzog. 'Łacnorozwięzły, y40Óopa3phniiiLiM. 'Łacno-ruchy, 40Ópo4BHH<HMbiH, y40Ó04BH)KHbm, B^ro^KłiajhiiT»,

Graec. syxtvyzog ; subst. Ckiar04BH)KH0CTb. — ŁACNOSĆ,

'ŁACWOŚć, ŁATWOŚĆ, ści, i., nietrudność, snadność, bte Setdjtigfcit, SDîüfyelofigfett. (Boh. lacÿnost, lacenost taniość); Bosn. lasnost; ling. lasnost, lasnocchja, lakocchja;

Croal. lasztnoszt, (làszt otium, ob. łacno mi); Hoss. y40-óii3Ha, cnocoónocTb, y40ÓCTB0, y4o6nocTb, y40Óie. Pełno u niego fantów, wszystko to z łatwością przyszło. Zab.

43, 194. — §. Łagodność, bte Sanftmut!), ©eltnbtgfctt.

Hamowanie zbytniego gniewu łacnośeią abo łaskawością zowią; ale ta jest różnica miedzy temi, że kto się prędko hamuje w gniewie, łacny jest, kto zaś karanie słuszne mimo się puszcza, łaskawy. Petr. Et. 273. Tę łacność i miętkość jego ganili. Sk. Dz. 742. *Łacnoskazisty, Eccl. y40Ó0TJi’feHHbiii. 'Łacnoskładny, y4o6oK^ioiiHMbiH, Graec. ev-dgpoazoc. 'Łacnospalisty, ÓJiaroBOcnaJitiMbiH, Graec. fvcpXe-

xzog. ŁACNOSTRAWNY, a, e, Eccl. 40ÓpoBapnTeibHbiM ; wyzwolona będzie. Kosz. Lor. 07.

Pochodź, uiacniać, ulacnić, wylacnieć, ułatwiać, ułatwić,

Graec. tvntnzog, leict)t oerbattltd). Dzieci karmią potrawami miękkiemi i łacnostrawnemi. Petr. Ek. 94. —'Łacnostrze- poułalwiać, cf. lekki, letki, lżej, lżejszy, ulzyioać, ulga. żny, Eccl. 6jiaro6jiK)40Mhm, Graec. evcpvlaxzog. 'Łacnotopny, *LACZ, a, m., lewacz, który leje, wylewacz, odlewaez, pole-0VA0r>0Ti\łń;i|iib. ‘Łacnouśmierny, y4o6onpnMnpnbiw, Graec.    wacz, ber ©tejkr. Boh. litec; Wind. Jevar, cf. lewTar.

svxazàllaxzog. 'Łacnouleczny, y40ÓOBpainibiH, ó.iaroBpa- ŁĄCZ, a, m., Ościste ziele, z którego pod czas koszyki mibiii, Graec. nuxtazog, medicatu fucilis; sed óiaroBpane-    plotą, łącz, rzeżączka, jako niektórzy zowią, carex. Mącz.

BHbiił, Graec. svîazog, bona médicamenta Habens. *Łacnou-    sitowie. Włod. 53tnfcit. Łączeń baldaszkowy Hoss. cycaicB

proszny, y40Ö0jM0JbnbiH.'Łacnouwarny, ó.iaroBapHbin, y40-    butomus umbellatus. ŁĄCZĘ, ŁĄCZENIE ob. Łączyć. ŁĄ-

óoBapiihiH, y4o6oBapHMbiił, tvnmzog, facilis coctu. 'Łacno-    CZEK, pałączek, dem. od łek.

wchódny, y40Ó0BX04iibiM svsi'aßoXog, ingressu facilis. *Ła- ŁĄCZEŃ ob. Łączny.

cnowidny, y4o6oB3opnbiM, Graec. evonzog, facilis aspectu. 1. 'ŁĄCZKA, i, z., u Trotza, toż co Kopczyński zowie spój— *Łacnowierny ob. Łatwowierny. 'Łacnowiodliwy, y40Ó0-    nikiem, conjunctio grammatica, bci$ Śtnbemort.— *§. Baba

B04HMbifi, y406ii0B04HTe^bnHM, 6^aroB04HMbiH, Graec. sv-    bezzeba włożyła chrząstkę w gębę, a chcąc ją na one łą-

dycoyog, faccilis duetu. 'Łacnowybierny, y40ÓOH3ÓopHhni,    czki naprowadzić.... Pot. Jow. 133. t. j. na owe korzonki

Graec. evaîgszog, facilis delectu. 'Łacnowychodny, (Maro-    pozostałych zębów, auf jette 3îeftc Uttb (Stifte ber nbgebrodptett

sączki, ob. Sączek. 7|

zam.

HCX04HUH, evéÇodog. 'Łacnowydatny, y40f)OH5K4HBiibiii, y40-    3^HC. [myłka druk.

6oH3Hyp»biH, evda7idvrjZog. 'cLacnowylóczny, y4o6oH3n,Bk,i- 2. ŁĄCZKA, i, z., demin. nom. łąka, eilte flctlie 2Btefe. Cn. HŁlił, ÔMroivfc.iHMbiîi, evalPyg. 'Łacnowyliczny, y40Ó0H3‘m-    Th. 543. Boh. laućka; Sorab. 1. wucżka, Hoss. jy/KOicB,

oaeMbiii, y40Ó0H30,iTGHHbiH, ójiaroHCBiicjiHMbiil, Graec. ev-    jyacennHt. Znajdzie i między przepaściami wesołe łączki.

agy-Of/Lyzog. 'Łacnowymienny, yAOÓOHaMknacMijH. 'Łacno-    Mon. 72, 680.

wywiedny, y4060B03B04Hbiii, svavâycoyog, qui facile erigitur. ŁACZNĄĆ, 'ŁACNĄĆ nijak, jcdnotl., ŁACZN1EĆ niedok., ob. 'Łacnozapalny, yAOÓocrapaeMbift. — ŁACNY, ŁATWY, a, Łaknąć. ŁACZNĄCY, łaknący ob. ŁĄCZNY, e, 'ŁACWI, 'ŁATWI, ia, ie, 1 a) nietrudny, snadny, ntd)t    ŁĄCZNIA, i, z., spójnia,    attrakeya, bte 3(njte^iuig§fraft, 3Ser*

fc^tüieng, leitet. Croat. laszni; Bosn. lasni ; Hag. lasni, lak,    etniguitgêîraft. Os. Fiz.    1, 28. ŁĄCZNIE adv., złącznie,

(cf. lekki); Hoss. et Eccl. ovaogmit. , oyAOKb^iit, cnoco-    spójnie, spoinie, Vind.    vkup, vkupei (cf. wr kupie), sklo-

6eH"b, miaBHHÎi ; (Boh. lacyny tani). Lekarstwm to paniom    pnu, sdrushnu; Ross.    et Eccl. coe4HHinejibHO, coio3ho,

służy ku łacwiemu porodzeniu. Erzed 420. Łacwiejszy    coc4Hhchho , coBOKynno, BcecOBOKynienno, coóopno, oer<=

przystęp do niego mieli. Birk. Dom. 450. Służba łatwia.    btinbett, gentetltf(f)a[tlt(^. Komissye porządkowe każdy z tych

nie czynić miedzy niemi. Bibl. Gd.). Ze się zona nie podoba, dlatego się rozwodzą, a z małżeństwa łączą. Glicz. Wych. P 7 b., ib. N 1 b. Przyjdzie on pański dzień, od wieków wybrany, Gdy będzie raczył *łęczyć od kozłów barany. Rej. Post. O o o 5. ob. Łększa, łęksać. — §. Łączyć, złączać, połączać, mbtnben, ncretntgen, Bosn. sluciti, zdrusgiti, sadrusgiti, sjediniti, ujediniti; Ross. cny-uhtl , cjyqaTF>, coe4HHHTt, cocæhhhtl, cimothtb , cmo-

artykułów łącznie z wojskowemi ułożyć mają. S. Gród.

wiBaTb, coneTaTb, coneiaBaTb, cMKnmrb, CMionaib ; n. p. Tryb łączący, conjunct. Kpcz. Gr. 1, 68. Łącznik jest znakiem łączenia zgłosek. Kpcz. Gr. 1, 5. $erbtnbung ber (Selben. Łączenie drzewek różnie nazywają ogrodnicy: kopulacyą, lateryzacyą, brandeburyzacyą. Urżniesz pieniek z ukosa, dobierzesz gałęzi równej grubości, urżniesz także z ukosa i połączysz. Kluk. Rośl. 1, 108. bail pfropfen ber Schutte. Łączenie bydlęcia z bydlęciem, ptastwa, zwierza, dla płodzenia, coitio, concubitus. Cn. Tli. ; Carn. polega; Ross. c.TynKa ; Eccl. co4Boeme, CT.KT.KOyii.Aiaiiuc, cŁiip&nsh-ctbo; bte Begattung ber Totere. ŁĄCZYĆ się recipr. (‘Leczyć się. W. Post. W. 69). — (Boh. laucit se rozstawać się); spajać się, złączać się, jednoczyć się, ftef) nerbtnbert, meinen. Łączymy się przy całości wiary, wolności stanów i rządu. Koił. List. 1, 176. Dobry tak się ze złym łączy, iż albo równemi sie stają, albo prędko z obu stron się rozstają. Pociej. 321. Łączy się bydlę z bydlęciem, ptak, zwierz, gadzina dla rodzenia, miscentur. Cn. Th. ft£ nermtfdjen ftd), begatten ftd), paaren ftd).

Pochodź, (cf. łększa, et łuk, łęk, obłak, obłoczek), odłączyć, połączyć, rozłączyć, nierozłączny, wyłączyć. Tu może też należeć : łańcuch , łańcuszek.

porządek, układ porządny, Orbnung, ©e[d)t(f, ^lanmäßigfeit. Boh. klid; (Ross.    akord, harmonia,

zgoda; 4a4HTŁ, 4awy stroić n. p. skrzypce; zgodnie żyć ; npH.iawHBaTŁ przystosować, Haia4HTt, Ha.ia5KHBaTB nastrajać instrument; Croat. szlagati, szlasen; (cf. składać, cf. kłaść, kładę), pa34a4HTŁca, pa34a?KHBaTfcca rozbijać się, rozchodzić się, no4a4HTB pogodzić, caa4HTi>, ciaatHBaTt składać, układać); (cf. Ją4a, Ta40 bogini wesela, Wenera; cf. ładny; cf. Ladon). Zycie rozpustne i bez ładu. Teat. 29, 87.* Nie słucha i nie idzie pod ład, ale oślep leci, gdzie go chuci pędzą. Pilch. Sen. 132. Do ustawy natury    powinien się umysł    nasz    sposobić, i iść jej    pod

ład.    Pilch. Sen.    list. *3,    349.    (słuchać    jej, stosować

się do niej). Niemasz Rzpltćj, którćjby rzeczy lepszym ładem szły, jak Wenecka. Kłok. Turk. 115. Kto rzecz jaką    bez układu    Pocznie, nie    trafi do    ładu. Jak.    Baj.

98.    Ni ładu, ni    sprawy.    Teat.    53, 21.    fettt ©efdjtcf    Ullb

fein ©elenf. Ani ładu ani składu. Tr. Wszystko jej nie w ład, coż już było czynić, Kochać go? toby było zacności przewinić. Zab. 5, 333. Koss. (nie szykuje jej się). Lisia mu w ład lub skopia ferezya w domu. Gaw. Siei. 358. (dogodna mu). Nieład, nieporządek Ross. HecKja4Hua.

Pochodź, ładny, ładniuchny, ładność, ładnieć, wyładnieć; cf. kładę, kłaść, skład.

2, 142. N. Pam. 21, 311. ŁĄCZNIK, a, w., znak łą- ' czenia zgłosek. Kpcz. Gr. 1, 5. Ross. e4HHHTiiaa, (cf. łączka, spójnik) ; custos, ba$ 93erbtnbnng3$ei(ï)en ber Selben eh Ite§ 2Bort3. Niepotrzebnie w niektórych książkach, wyrazy złożone, i odłączają się od siebie, i jednoczą znowu przez pośrzedniczy łącznik n. p. s-prowadzić, długo-wie-czny. Bo jeśli te części jeden wyraz czynią, na co je od siebie rozłączać, jeżeli są od siebie rozłączone, na co je łącznikiem jednoczyć. Kpcz. Gr. 2. p, 270. Tryb łączny, Conjunclivus, Ross. cociaraieabHoe HaKJOHeHie ; tryb łączący. Kpcz. Gr. 1, 68.

ŁĄCZNY, ŁĄCZEŃ, a, e, Boh. łacny; Slov. łacny; Carn. lazhen ; Vind. lazhen, lakoten , prelazhen, gladoun , (cf. głodny); Bosn. lacjan, gladan; Rag. laccjan; Ross. aOTHbiu;

(Sorab. 1 łacny sitibundus-, cf. Germ. ledjjen; Arab. mb luach sitïvit) ; łaknący, łasy, głodny, liungcrnb, ^ltngertg.

Abyśmy użyczali potrzeb ubogim, dawając pokarm łącznym, napój pragnącym. Kucz. Kat. 3, 136. Żywność dawać łącznemu. Ryb. Ps. 273. Łącznym, pragnącym, nagim, słuszna rzecz jest, dać ratunek. Modrz. Baz. 151. Łączni i głodem zmorzeni. W. Post. W. 2, 129. W jednem polu baranek młodą trawkę głaszcze, 1 dziki tygrys łączną krwią napawa paszczę. Zab. 13, 257. Nar. Wilka brzuch na mięso łączny. Hor. 1, 83. Nar. (ob. Łakomy). —Ła-czenem czego « łaknę czego. Cn. Tli., indigus alicujus rei, egens, cf. łakomy, pragnący. ‘ŁĄCZNOŚĆ, ści, i., ob.

Łakność, łaknienie; głód, ba§ ^ungern, bte £mngrtgfett.

Slov. łaćnost inedia; Vind. lazhnost, lakota, glad, (cf. łakoć); Croat. lachnoszt, gladuvanye, glad; Russ. aaunocTb.

rn.

1.    ŁĄCZNY, a, e, od łąki, łąkowy, Sötefen «. Boh. laućny. Ru- ŁAD , u, dy błotniste, na łąkach znajdujące się, nasi zowią łączne-mi. Os. Rud. 45. Ruda łączna, czyli bagnistą, 2Bte[ener$, bywa w miejscach mokrych, błotnistych. Os. Żel. 43. (cf. łęg). Najlepsze grzyby, które na łącznćj dąbrowie rosną.

Hor. Sat. 216. — Prov. Lepiej mączno, niż łączno. Rys.

Ad. 36. t. j. rolą korcem mierz, nie stajem, lepiej mieć orne grunta, niż pastwiska.

2.    ŁĄCZNY ob. Łącznie, złączny, złączony, Ross. coe4HHeH-Hbiii, coBOKjnHMH, mbuitben, oereint. ŁĄCZYĆ, ył, y, act niedok., złączać dziś znaczy, oerbtnben, oereintgen, quan-quam Janusovius złączać opponit verbo łączyć et tantum idem quod rozłączam vult signißcari. Cn. Th. Tak się tłumaczy Januszowski: «łączyć pochodzi od łękzsy, ztąd-że łęczyć, n. p. nie łęcz stada, jakoby rzekł, nie rozłączaj go. Na miejscef tedy łączyć ma być złączać. » Now.

Char.-, cf. łększa. Że w tćm się nie myli Januszowski, dowód tak z dyalektów, jak z dawnych Polskich pisarzów; bo Boh. lauciti ; Vind. lozhiti, reslozhiti, resdvojiti, odlo-zhiti; Carn. lozhiti, lozhern; Croat. lńchim * separare, sejungere; Carn. lozhitn separabilis, lozhitva separatio-,

(Vind. fe lozhiti * rozstać się; lozhnik * rozłączyciel; lozh, lozhik, lozhenje, resdelenje * dział);—(atoli Bosn. lu-citi conjungere). Łączyć pierwiastkowe znaczenie rozłączenia , trennen, fćbetben, abfonbern, ma w następujących LĄD , u, m., baâ Sanb ; Sorab. 2. lónd ; Ross. Kpaft. Zie-przykładach: Przyszedłem łączyć córkę z matką swą i    mia ląd z dawna, stara to Niemczyzna, Którą i nasza

niewiastkę z świekrą swą. Leop. Matth/10,36. (rozerwą-    przyjęła ojczyzna, Także też i brzeg główny w swojej

73

ŁĄCZNIK - ŁĄCZYĆ.

ŁĄCZYĆ-LĄD.

577

Stownik Lindego wyd. Z. Tom II.

mowie Flis lądem zowie. Klon. Fl. E 2 b. — Opponitur    Ladon, Smrtnoś Mars; cf. Ladon) ; Vind. ladina (adj. la—

mari, undae, gattb, fefteS 8(tnb, im ©egenfa^e beS SDîeereg ober    dinen , nesafjan s niezasiany); Garn. ledina, zelina, pre-

SBafferS. Brzegi morskie i wszelakie brzegi rzeczne lądem    log; Dosn. ledina, zemglja neorana ; Croat. ledina ager;

żeglarze nazywają. Otw. Ow. 453. Ufetfflttb, Süftenlrtnb. Prze-    Ross. MAa, MAHHa, AHAUHKa pole młodocianćm drzew-

strzegam, aby kucharze drew na statku nie rąbali, tylko    kiem zarosłe; Eccl. AeAa, maü, AHAima, noue, ceao,

landach, f/aur. Ek. 173. Gdy na Tand nieprzyjacielski    blcł pole, wieś; mahiia, noie 3apocAe, zarosi;* asag—

przypłynęli. Petr. Ek. 32. Rzecz próżna orać morskie lądy.    Hlm>, oaaAeiiUTii, OMAeHeßara, XBopocToarß 3apociłi za-

Min. Ryt. 3,353. Lądy abo brzegi stawu mają być spu-    rosnąć; cf. Lat. med. leda, lauda ; Graec. lny ; pusta

ukośnie. Kluk. Zw. 3, 199. Jam z tobą lądem    nieorana rola, cf. nowina; Boh. klućenina ; Garn. rotę;

była i na wodzie. Bardz. Luk. 145. $u Cmtbe nnb jit 2öaf»    Ross. KyAiira; bie £el)be, ein ungebauteg ©tfitf Sanb. Nau-

fev, Slov. po zemi i po wodę. Lądem (czyli: na lądzie)    czyli się w niewoli więźniowie, żarnami mieląc, lady rą-

na ledzie. Cn. Ad. 415., (Croat. po ze-    bajać, i lasy rozkopywając, gospodarstwa. Stryjk. 362,

na

szczane bezpieczniej, niż

mlvi; Slav. suhirn; Ross. rymeMt). Rozumiemy, żeśmy    (ob. Korczować). Lada; źle zamiast: niwa, nowina,

nakładzie, a my na lodzie. Chmiel. 1,61. (Slav. na sùhu).    Dudz. 31.

Dzięki bogu, już teraz, mam na lądzie nogę, Posiłek się LADA, *LEDA indeclin., (Boh. leda leviter, obiter\ Slov. Tatarskich wojsk pod mury zbliża. Min. Ryt. 1, 26. t. j.    łeda ut tantum, byle; Ross. vulg. mae nieszczęście, li-

wybrnąłem, je|t bin tel) tttt Srocfuetî, geborgen, gebccft. —    cho); bez braku, byle, - kolwiek, n. p. Lada co, lada

cf. odbić od lądu, przybić do lądu, wysieść na ląd. —    kto, lada który » ktokolwiek, którykolwiek; co się nawi-

g. b) Ląd, ziemia tęga, bag fefte Sanb, wielka rozległość kraju    nęło ; choć najpodlejsze w swym gatunku, gletd) tncl Wflg

żadnym morzem ani przerwana ani rozłączona. Ziemia    fur ein ; eg fet) l§Rg für etlter WOÜe, jebcr, felbft ber fd;lec^*

dzieli się na dwa wielkie lądy: stary, Azyą, Afrykę i Eu-    tefte, ber gerhtgfte. W domu tym lada kącik jest przyje-

ropę zamykający; a na nowy, dwie Ameryki zawierający.    mnym pieścidłem. Teat. 4, 4. Liście padnie, lada wia-

Wyrw. Geogr. 11. Świat nowy musiał być daleko później    trem zakołysane. Rej. Ap. 64. Biskupy lada o słowo na

od naszego lądu zaludniony. Staś. Buff. 226., (Rag. et    kazaniu wywoływał. Sk. Dz. 420. Leda wiatrek, leda

Croat. kopno ; Bosn. kopno , suho continens ; (Bosn. ko-    postraszek, leda zagrożona ustawka, odwodzi nas od

pnitise; Croat. kopnisze terra apparet, ut fit in liquefac-    przedsięwzięcia. Rej. Ap. 37. Lada fraszką łatwo się

tione nivium vel in aquae recessu) ; Ross. MaiepmcE.— §.    rozdrażni dziecina, Wraz utuli, a humor mieni co go-

c) poet. Ląd * ziemia, kraina, Sanb, (Erbretd). Gdyby tym    dżina. Kor. Hor. 10. Nie lada czćm kontentują sie.

Faetontom powierzono rządu, Możeby Polska była bez ka- Teat. 24, 52. Czart. Pospolity lud powstał na książęta, wałka lądu. Zdb. 13, 269. Szost.    iż leda o przyczynę, ludzi ku utratom przywodzą. Gwagn.

Pochodź, lądowy, przylądek, ładować, wyładować.    41. Leda kto nade mną dokazuje. Cn. Ad. 429. Patrzaj

ŁADA, herb \ nad białą podkową krzyż kawalerski, z pra- jak śmierci leda może być przyczyna. Kchow. Fr. 39, wej strony strzała, z lewej myśliwy rosochacz;    na hełmie    ber flcinfte ttmftanb    fanit Urfacfie    beg £obeg werben. — Nie

pół lwa w koronie. Kurop. 3, 31. eilt SBappen.    cf. ład.    lada * niepospolity,    nieladajaki,    niepodły, tttcbt fd)lC(J)t, Of*

1.    LADA,    y,    z.,    z Niem. bie Sabę,    a) skrzynia, (Sorab. 1.    binär, nett gewot;ltd)em ©d)Iage.    Niebyło tam znaku weł-

loda, lodka ,    (cf. łódź); Sorab.    2. loda; Hung.    lóda, la-    ny prostej, i lada na żadnym    z nich szaty,    prócz    od

dachka; Find, ladiza, ladelz, ladelza, ladiźhka; Garn. la- . złota samego. Tward. Wl 210, t. j. podłej, prostej, zwy-delz, (cf. Jadja = łódź); Croat. ladicza, skrinya, ladichicza,    czajnćj szaty, feilt fdjlecbteg, gewöjütltcbeg SlCtb. Nie lada

ladichka, (ladichàr » stolarz) ; Slav. ladica » szub/ada ; Bosn.    obywatelem był. Warg. Wal. 163. Nie lada to jest imię

ladja » okręt, ob. Łódź; (Bosn. lodięa, skrignięa *    skrzynka) ;    chrześciańskie ; naśladownikom    tylko Chrystusowym słu-

Ross. Aapt, AapiiKŁj KposrB). — Lada u organów « skrzy-    ży. Sk. Zyw. 71.    Nie lada to    głowy trzeba, na napisania organów. Wlod. bie Śtnblabe in ben Orgeln. Lady    nie manifestu, tak jak się należy, cum boris, gais et

n. p. do sieczki, bywają sosnowe, wierzbowe. Kluk. Roił.    graniciebus. Kras. Doi. 90. — Lada kto » lada człowiek*

2,    162. ber §crelfafteu. Haur. Gosp. 22.    W piłach rama    ktokolwiek, gleid)    oiel wer, ber    erfte ber Refie, jeber olute

powinna wolno chodzić w swojej ladzie do góry i na    Itnterfdneb; (Slov. łedakdo ; Carn.    slędn, slehćrn). Nie go-

dół. Solsk. Arch. 100. ber Saften, worin in ben ©djneibe*    dzi się, żeby lada kto nosił skrzynię Pańską, jedno Le-

nutylett ber ©ägeraljnteu gebt. Lada w młynie nad kamie-    witowie, W. 1 Par. 15, 2. LADA GO * §. a) byle co,

niem, w którą żyto wsypują, infundibulum. jl/qcz. bie ©d)ütt‘    cokolwiek bądź bez różnicy; każdakolwiek choć najmniej-

labe. Lady do chędoźenia i przesiewania zboża. Rog. Doi.    sza najpodlejsza rzecz, (Boh. ledacos, leccos ; Slov. łe-

3,    421. bie Sornfeibe, bie 2Berfte, bie $ege. Lada lewaro-    cico); w«8 nur immer für ein, felbft baö fdjledjtefte, gering*

wa, ba3 Sßfnbegeleife, ber SBinbefloben. Lada z swoim drąż-    fte; jebe, felbft bie geringfte Sleinigfeit. Za wczasu lada co

kiem działo i z łożem podnieść może, Arch. 5, 19. —    pomoże. Czach. Tr. C 2. Chorego leda co urazi. Cn.

b) Lada albo winda wozowa, lewar, bie    2Bhtbe, 3»g^tnbe,    Ad. 64. Choremu    leda co zawadzi, ib. ( cf. choremu

SŚctgenwittbe, n. p. do nakładania drzewa    na kozły. Solsk.    wszystko przykro,    niesmaczno).    Śmierć od leda czego.

pospolitego , podłego , etwa§

* co

578

ŁADA - LADA.

LADA-LADACO.

Arch. 16. Lada, silnia do podnoszenia ciężarów. Jak. Art. Kchow. Fr. 39. Dzieci z lada czego sie śmieją. Zab. 12, 3, 298.    et    47    et 48. Jak. Mat.    4, 268/    267. — §. b) Leda co

2.    LADA,    y,    i.,    Boh. lado, lada,    neworane pole;    (cf. Boh.    fd)!ecbte3, gemeine^. Mniemacie,    żeby lada co    było,    być

LADAJAKOŚĆ - LĄDOCHODNY. 579

LADACOŚĆ - LAD AJAKO.

zięciem królewskim ? Radź. 1 Sam. 18, 23. (czy się wam mała rzecz wódzi? Bibl. Gd.). Gościu stój tu uczciwie, nie mów⁷ lada czego. Groch. W. 122. profani quid. — §. c) Lada co * ladaco adverb., podło, źle, niechwalebnie, fcffledjt. Ludzie lada co mówią, gdy lada co robisz. Fredr. Ad. 121. Ladaco plecie. Pim. Kam. 520. (ni w pięć, ni w dziewięć, cokolwiek ślina przynosi). Chociaż robi ladaco, ale mówi grzecznie. Zabi. Z. S. 55. Młódź robi ladaco. Leszcz. Class. 40. — \. d) Ladaco substantive rodź. mezk. i nijak, personif., nic nie wart, nic dobrego , łajdak, Ross. M4amin, ein ïl;untc|tgut, ütauge* ntd)hh Nabal, był to człowiek bogaty, ale wielkie ladaco i nieużyty. Zał. Test. 164. Wielkie był ladaco czas niemały pewny kawaler, a ten w jednej minucie poprawił się. Mon. 65, 355. Jeżeli człowiek, z inszej miary ladaco, ma dowcip, najszkodliwszym jest. Mon. 66, 210. Gdyby nasz syn był jakie ladaco. Teat. 8, 101. Kto żadnego nie ma przyjaciela, ostatni ladaco jest. Mon. 73, 430. Wolę ginąć, niż z takim żenić się trzpiotem, i lada co. Teat. 24. c, 94. Był to człek z gruntu ladaco, miał język jadowity, każdego oczernił, w każdym znalazł przywarę. Mon, 67, 11. LADACOŚĆ, ści, z., ladajakość, nikczemność, üfttdflêttmrbtgfctt. Lekkość, ladacość, zuchwałość. Mon. 73 , 805 . szczycą. — LADA CZYJ, lada czyja, lada czyje * do ko-

sobako,

Kodrus szaty z siebie zdjął, ledajako sie ubrał, kose na się wziął. Warg; Wal. 166. Człowiek ladajako ubrany. Teat. 18, 37. Żeby cię kaci wzięli, hultaju,

Czy sie godzi tak panu służyć ladajako. Zabi. Zbb. 21. Choć wielkiej ja ku tobie życzliwości zażył, Tyś mię u siebie bardzo ladajako ważył. Zimor. Siei. 278. §. Niela-dajako * niemało, znacznie, ntdjt mentg, fefir, ftfltf. Sił im bardzo nadwątlili, szczęścia nieladajako naruszyli. Warg. Cez. 75. — aliter. Król tego ledajako mimo się nie puści. Biel. 458. t. j. obojętnie, ntcftt gleichgültig lungeren Iflffett. LADAJAKOŚĆ, ści, z., podłość, ladacość, nie-dobroć, bte ©tfyledjtfiett. Dobroć lub ladajakość żelaza dochodzi się ze znaków pewnych. Jak. Art. 3, 190. — moral. Uskromisz bezwstydną zuchwałość tych, którzy swoją ladajakość i podłość chcą poświęcać tytułami filozofii. Mon. 65, 524. LADASZCZYCA /LADACZNICA, y,

m., łajdak, ladaco, nic dobrego, ein fdjletfyteï $erl; eilt £fmmci)fgnt, £augenid;t3. Ladacznica, szewc, furman. Pot. Jow. 117. Gdy widzę pijaka, lub ladaszczycę, lub łajdaka , lub obłudnika, stronię od niego. Perz. Lek. 83.— §. Ladaszczyca, y, i., rzecz lada, nikczemność, głupstwo, fournîtes 3wg> Nie dziwuj się, miły bakuła, gdy tobie podobny nowiniarz te ladaszczycę, jako i ty teraz nieje-LADACZNICA, ob. Lada- dne wyłatał, wymyślił. Pim. Kam. 73.

Pochodź, łajdak, łajdaczka, łajdaczmy, łajdaczeć, łaj-golwiek należący, czyjkolwiek, wszystko jedno czyj, gleid) daczyć sie, złajdaczyć sie.-— b) ledwo, ledwie, zaledwie. Diel JDeffen. Nie chwiejmy się za lada czyją nauką. Karnk. *ŁADARZ, a, m., z Niem. bet' £abev, 5luflaber, który ładuje n. p. Kat. 2. czyjąkolwiek bez braku, burd) lttCJtianbe§ Sefive, er wóz, Yind. tovornik, shamar, kobilzhar, tovorni barantauz. feç mer er trolle. LADAJAKI, a, ie, §. 1) jakikolwiek, ma$ ŁADNIE, ŁADNO adverb., ŁADNIUCHNO intensiv., (Ross. mir immer für einer, gleich tnel ma$ für einer ; Boh. ledagaky, aa^no, ja^neHŁKo * zgodnie), (oft. Ład); pięknie, składno, lccgakÿ; Slov. łecigaki, łecigakisi, łedagaki. Nie chwiejmy nteblid), fd)0U , artig ; Yind. fletu u , lepu; Ross. npaciiBO, się ladajaką nauką. Karnk. 2. Ladajaką nowinę mają za xopoino, H3p«4H0, uhhho. ŁADNIEĆ, iał, ieje, neutr, pewność. Warg. Cez. 178. — §. 2) Ledajaki* pospolity, niedok., wyładnieć, zładnieć dok., ładnym się stawać, podły, lichy, niewiele wart, fehlest, gemein, nicht Otel fcptt nttb nlcblićb merbcn. Powiedz mi, co ty robisz so-mertfy. Strzelec nieladajaki. Kmit. Spit. B 2. (niepospo-    bie, że ustawicznie ładniejesz? Teat. 27. e, 19. ŁA-

lity). W Tykocinie był cekauz nieladajaki. Groch., W.    DNOŚĆ, ści, z., nadoba, piękność, ble ©C^önfielt, 9?teb*

482. Zacny rycerzu, czemu ladajaki, Widzieć tęskli-    Iid)felt; Yind. lepotnost, zhistoba, zhednost, nafladlivost,

wie pragniesz kraj Itaki? Skałyć to tylko, przerwy nie-    mizhlivost, shlahnost, isjishnost, sbirlivost, dobrodishe-

przebyte ! Nar. Dz. 1, 64. Drugi pod płotem radby sier-    zhnost; Bosn. ljepota, ugljudnost; Ross. KpacHBOCTt, Kpa—

miegą nakrył ladajakie ciało. Groch. W. 179. (nędzne,    coia, óiaroitnie, ó.iaroatnoia, nparomecTBO , mnpocTb,

zwątlone). Stół ladajaki. Teat. 18, 26. (cf. jaki taki).    y4hjbH0CTb, H3pa4CTB0. ŁADNY, a, e, ŁADN1UĆHNY,

Na sfałszowanej monecie choć cecha dobra, przecież    a, e, intensiv., pięknie składny, (Etyrn. ład), nadobny, ar*

kruszec ladajaki. Mon. 72, 230. Ladajakie żelazo po-    ttg, meblicf;, fdjim; Boh. heskÿ, hezky, hezaunki; Sorab.

znajesię, kiedy ma rysy abo zadry poprzeczne. Jak. Art.    1. riani; Vind. nafladliu , nuzhliu, shlahten , isjiskan,

5, 191. — moraln. Zaraz z młodości    są natury znaki,    dobrodishezhen,    shmahen, zheden, zhistoben, lepoten,

Kto ma być grzeczny, a kto ladajaki. Wad. Dan. 5.    liep (cf. łepski),    fleten ; Carn. flętn , sale, salu, dęshter;

Kto się za młodu leda czego chwyta,    I na starość nie    Croat. ulyuden;    Dal. uludan, cf. Lat. lautus; Slav. lip;

bywa jedno ladajakim. Sim. Siei. 93. (cf. łajdak). Dwa    Bosn. ljep, ubau, krasan, ugljudan; Boss. KpacHBHH,

ledajacy za jednego dobrego ujdą. Cn. Ad. 429. (caecas    y^tiLHbiS (cf. udzielny), xopoinift, mnpbiH (cf. szczery),

claudum portât). LADAJAKO adverb, Boh. ledagaks , lec-    miHHbiH, npiiroHcin. Ten grzeczny, ładny; ów piękniej-

gaks; Slov. łecigako, łedagako ; §. a) jakkolwiek. Cn.    szy, dorodniejszy. Teat. 29. c, 4. Tak mi się ładna

Th., nue nur Immer, auf ma§ Immer für    eilte 2lrt. Ponie-    zdajesz, gdyby    róża rozkwitająca, ib. 10. b, 39. Taka

waż Polacy Henryka za pana obrali,    odjechać mu się    ładna; mleko i    róża. ib. 30, 27. W twoje ręce oddaję

ich ledajako nie godziło. Biel. 652.— §. b) Podło, nie-    ci to ładniuchne stworzenie, ib. 56. c, 102. Dosyć ła-

porządnie, płocho, fehlest, nicht fo mle ftd; gehört. Nie    dny Ross. H3pa4HexOHeKB. Kobieta ładna Ross. KpacoTKa,

rozumiejmy ledajako jeden o drugim ; nie naśmiewajmy    KpacOTOUKa piękność.

się obywatele jednej prowincyi z drugich. Star. Ref. 23. "LĄDOCHODNY, a, e, na ziemi, nie w wodzie, żyjący (cf.

Pochodz. ładun, ładunek, ładarz; doładować, naładować, obładować, poładować, przeładować, uładować, wyładować, zładować.

ny, Hymen, Bachus. Ruś pamiątkę pogaństwa i po dziś LADOWIEC, wca , m., charadrius hiaticula, ptak podobny dzień zachowując zwłaszcza w pieśniach swadziebnych do czajki, czasem się pokazuje nad znaczniejszemi rzé-Ladona wyrażają, gdy lub to dłoniami w stół, lub też rękę o rękę bijąc, na każdym wierszu pieśni Ladona opiewają. Błaz. Tłum. Krom. 550. Lady. W. Post. 3, 185, ber îpodjieitgott, ftreubengott ber alten Reußen; (Eccl. Æa4a;

Æa^o bogini wesela, Wenera; lecz Boh. Ladon, Smrto-noś; Carn. Ladon, Tor, Tôrk « Mars). Kryste, tyś Mieszka śleporodzonego Oświecił, Polskęś przywiódł do krztu swego, Tobie ustąpił Grom, Ladon, Marzanna, Pogwizd,

Ziewanna. Stryjk Gon. K. 3.

ziemiowodny), Sanb», auf bem irocfnen Sanbe IcBenb, ge« tyenb. Lądochodne zwierze. Nar. Dz. 1, 202.

‘LADON, a, m., u dawnej Rusi bożek swadziebny, wesel-

w wo-

kami. Kluk. Zw. 2, 332. bte ©eenumteHe, ©eelerdje, ber ttferftbtfi. LĄDOWY, a, e, od lądu, na lądzie, nie dzie będący lub żyjący, Sanb«; Ross. cyxonyiHBiH, n. p. cyxonymoe bohcko. Floty po ziemi twardej, lądowe wojska po morzu prowadzić. Mon. 71 , 210. (na opak wszystko robić). Zwierzęta lądowe, wodne, i ziemnowodne. — §. Odmorski, od morza daleki, nie przymorski, śródziemny. Cn. Th. auf bent fejłett Sanbe; oppos. wyspiarski.

ŁADOWAĆ intrans. niedok., wylądować dok., do lądu przy- ‘LADROWANIE, ia, n., pancerz całkowity, zbroja, ber gan*

bić, na ląd wysieść, lattbett, attlanbett. Lądowanie, bte Sanbuttg Vind. doladjanje, doprodenje, h’ kraju ladjanje, dohajanje f ladjo.

ŁADOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., naładować dok., z Niem. laben, auflaben, Mabctt, einen Söagen, ein ©cfytff tc. obciążać wóz, okręt i t. d. towarami, sprzętami i t. d. Sorab. -1. lodowasch; Carn. bêsam, bashém ; Vind. ba-sati, bashem , boshuvati, tovoriti, tovorjati; Bosn. karça-ti, nakrrięati; Ross. rpy3HTi>, rpywy, B3K4acTt, B03K.iacTf>, B03K4a4aTŁ. Nieporządek karczm sprawił to, iż w podróżach musimy pościelą ładować powozy. Kras. Pod. 2, 57. U nas tak naładują na szkapę, aż gdzie w błocie zdechnąć musi. Haur. Sk. 524. (cf. pakować). Na sejm z próżnemi wybrali się bryki, Myśląc powrócić dobrze ładowani. Zab. 16, 60. (ob. Ładowny), Ross. rpy30BbiH, (cf. grąznąć) ; Ecd. tmohochuh , gut geUtben, ino^l belaben,

je Ranger. Obaczywszy jednego słonia w ladrowaniu królewskim .... Leop. 1 Macch. 6, 43. Radź. ib., (przyodzianego pancerzami królewskiemi. Bibl. Gd). Cesarz darował króla Polskiego dwiema końmi w ladrowaniu; z. których był jeden do samych kopyt we zbroi. Biel. Śvj. 279. LADROWANY, a, e, zbroją lub pancerzem okryty, pancerny, bepanjert. Krzyżak wszystek w złotym kirisie, jako okowany, Frez także blachą zewsząd dla strzał la-drowany. Stryjk. 503. Polacy z wielkim grzmotem i zbrój ladrowanych trzaskiem na Prussaki uderzyli. Gwagn.

74. (cf. fladrowany, demeszkowany). Dwie rocie po staroświecku w zupełne jasno ladrowane kirysy przybrane. Gwagn. 180. Dwaj posłowie od mistrza buczno przyjechali, Na frezach kosmonogich, kusych, hasających, A zbroję ladrowaną ledwo dźwigających. Stryjk. 495. Konie rżą w dekach świetnych zbroją ladrowane. ib. 494. gut bepacft. Nigdy nawet szeląga ubogiemu nie dał, ale *ŁADUN, a, m., Tr.\ ŁADUNEK, nku, m., a) ładunek tynfami skrzynie ładował. Mon. 71, 405. (pakował, na-    okrętowy, szkutny * ciężary, towary, rzeczy, któremi okrę-

bijał). Zyto ładować. Haur. Gosp. 63. (na szkuty nasy-    ty, szkuty, wozy ładują. Włod., bte SBrtarenlabltng, ©d)tff3<

pować). — fig. Idąc do stołu jeść, mówi chłop: już też    labltltg,.gradjt, ©liter, Sabuttg; Sorab. 2. lodinga; Boh.

, tovorstvu,

580

LADON - ŁADOWNY.

LĄDOWIEC - ŁADU N.

czas żołądek ładować. Boh. Kom. 5, 257. (opychać). —    nakład (cf. nakład); Vind. tovor (cf. towar)

§. b) ‘Ładować strzelbę. Tr. ob. Nabijać, elit ©entehr laben.    basaga, basinga, obtovorja; Carn. fasînga (cf. fasować);

(Ładować« przyrządzać, układać, składać, od ład, orbnen).    Bosn. touar, brimme (cf. brzemię), tera; Boss. K.iaata

ŁADOWANIE, ia , n., subst. verb., ba§ Sabcn, S3elabert,    (cf. kłaść), Kia^, notuaaca, iiamiBKa (cf. nawijam), [rpyat,

Sluflaben. ŁADOWNICA, y, z., ŁAD0WN1CZKA, i, z.,    H4pH40. Ładunek ma być według proporcyi statków i

zdrbn., puszka, w której się ładunki noszą, bte ÇafrOtt«    wody; nie przeładować szkuty, aby często gęsiami nie

tafd)e; Vind. shounirska torba, shounirjava tashka, mau-    częstować flisów. Haar. Ek. 171. Bez słusznego ładun-

ha; Croat. loding, lodingi; Dal. kehar; Slav. fissale,    ku od flagi morskiej okręty bywają miotane. Otw. Ow.

fishekluci ; Ross. M4yHKa, M4yHKa, n04cyM0K'B, cyMa    61. Z wielką    szkodą, nietylko ładunku i okrętu, ale i

(cf. 'suma, ‘sumka). Tobołą się, albo ładownicą prze-    osób naszych,    przyjdzie nam ta żegluga. Radź. Act. 27,

pasał. Falib. R. 3. Ładownice bywają lipowe. Kluk.    10. Statek z    ładunkiem jest im w’ odpowiedzi. N. Pam.

Rosi. 2, 161. ŁADOWNICZY, a, e, od ładownicy, patron«    12, 291. Co    na okręcie moim jest w ładunku, Nie do

tafdjen*; Ross. cyMOtHbiii. ŁADOWNY, a, e, ŁADOWNIE    twego możesz    podciągnąć szafunku. Dmoch. II. 1, 14.—

adverb., naładowany, napakowany, belaben, bepacft. Dyamen-    §. Ładunek do strzelby, nabój, bte ^atrone, bie Cabuttg,

ty ładowne okręty prowadzi. Teat. 56. b, 86. Za ładowne    ber ©djttß; Vind. strelna nabasha ; Slav. fishek; Ross.

trzosy, Na targ idzie ojczyzna, na targ wolne głosy. Teat.    3apa4i>, Bupi3Ka. Ładunek armatny, ładunek flintowy;

45. d. 82. Z sądowego miasta widziałem powracające    z pociskiem, ładunek ostry; bez pocisku prochem tylko

ładowne bryki tych, którzy skarbniczkiem tam byli po-    napchniony, ślepy. Jak. Art. 3, 500 et 4, 363.1 Na sło-

jechali. Mon. 65* 60. Ładowny zdobyczą do siebie po-    wo komenderującego: do ładunku! chwyta się ładunek

wrócił. Nar. Hst. 2, 384. Przelega (się , jak niedostę-    prędko prawą ręką w ładownicy. Kaw. Nar. 238. Mówić

pny złajnik na sianie, na ładownych pieniędzmi worach.    bez myśli, jest to strzelać bez ładunku. Zcb. 14, 54.

Zab. 5, 216.    Nagł.— §. transi. Paczka, trąbka, ettt 2)ut#ett, ettt Çâi*

drosgye, cf. drożdże; Vind. bersa, vfedik, vfeda). Wino przedtym mętne, staje się klarowne, w ten czas tworzy się pierwszy pokład, zwany lagier. N. Pam. 5, 173. Lagier abo fus, który się pod trunkami ustawa. Syr. 333. Wino stało długo na lagrze, albo na drożdżach, po Polsku. Cresc. 344. 1 Leop. Jer. 48, 11. Gdy wino przestanie się burzyć, a tak lagier na dół upadnie, ma być przetaczane z lagru. Cresc. 344. Krup. 5, 157 Pijanice, co cudze beczki z lagrem wytrząsają. Lib. Hor. 37. Po dobrym winie i lagier wypiją. Cn. Ad. 508, (ob. Lagro-Lafę wy). Swiatum wino dał, Bogu zaś lagier daruję, Moszcz światum oddał zgodny, Bogu fuz oddaję, Swiatum poświęcił kokosz, Bogu zgniłe jaje. Kulig. Her. 174. (détériora Deo, kulawą córkę do klasztoru). — Lagier śledziowy. Comp. Med., lak, ipâïingëlafe.

581

Ł ADYSŁAW -LĄG.

LAGIER - ŁAGODNO.

^Ctt, eilte SRoQe. Pakuje ważne złoto w łokciowe ładun- LAGIER, gru, m., z Nietn, ba3 Saget, bet Sobenfafs, Sföettt* ki. Zab. 12, 167. Zabi. Pocieszył go ładunek dukatów. läget K. ; (Boh. kal winny; Slov. winne młśto; Croat. Teat. 36. c, 108. W ładunkach bibułowych kmin kandyzowany. Kras. Sat. 78.

LADYSŁAW, a, m., imię męzkie, Vladislaus. — §. transi.

Chowaj z hałabartami Ładysławy święte , Chowaj płaskie i owe na sznurku przegięte. Klon. Wor. 12. t. j. talary, farte tfaler.

LĄDZ, lągł vel legną! ob. Lęgnąć, cf. łąg. LADZKI ob.

Lacki,

LAFA, y, i., z Tureck. ülüfe; roczne albo miesięczne pieniądze służącym wypłacane. Czart. Mskr. 3iafrIofn, 93ÎO* natflofn, lenung, jurgielt, bte Sofituttg, SSefolbnng. dla ludzi podwyższyłem ; lepiej chować mało a co dobrego , niżeli wiele darmojadów. Teat. 19. b, 9. Po karczmach ludzi krzywdził, dworu nie zapłacił, lafy zatrzymał. Zab. 13, 213. Mojej kapeli co miesiąc daję lafy. Mon. 73, 761. Moją lafą pułkownik szafować nie ŁAGIEW', gwi, z., ŁAGIEWKA, i, z., dem , łagwica, ła-mógł. Xiadz. 52. LAFOWY, a, e, lenungowy, jurgielto- gwiczka, Boh. lahew, lahwice, lahwicka ; Sorab. 2. lawy, płatny, belöfltt, befalbet.    gwiza; Sorab. 1. wahey, waheycżka; Vind. lagla, lodriza;

LAG et LĘG, Gen. łęgu, m.,    §. 1. łęgi campi vel silvae    Carn. lodriza, putèrh, putershz; Hang. lćgely; Croat.

stagnantes aquis non profundis. On. Th. łęgi, lasy lub    lagu, vosa»fasa; cf, Croat. Jaguar, laguodel, lagvovezacz »

łąki na błotach. Włod., (Eccl. ^hcfik, cf. *debrza) ; Sof,    bednarz; Bosn. cmulla, muncjella, cmulliza; Eccl. kjb-

Soffoben, 23nt(f, SDîofv, fnmpftgeś SBtefenlattb ober ©efölje;    iiihhł , KyBimiHeivB ; Graec. Uygvog; Lat. lagena, ba&

Boh. lag przestrzeń, przestwór; luh, poroslina 1) błota,    Sägel. Naczynie do napoju z drzewa, skóry, kruszcu etc.

łąki bagniste, 2) luh gaj,^/wcus; Sorab. 1. luźa kałuża,    do podróży. Wiod., (cf. *suma, ‘sumka). Wzięła dwie

Ger. Sufcfe, Sud), ob. Ług, ługowisko; Sorab. 2. lâcha    łagwi wina, i włożyła na osły. Bibi. Gd. 1 Sam. 25,18.

ob. Lacha; Ger. Sfld)e ; Lat. lacus, lacuna; Boh. lauże;    Łagwi rzemienne winne. Leop. doz. 9, 4. ©cfläwfe; (cf.

Graec. lâxxog; Vind. lusha, lushje, młaka* ługowisko,    bukłak).

kałuża; (cf. Vind. log »bor, błonie; Carn. log, logaz » gaj ŁAGIEW, gwi, i., pręt żelazny, łączący sztynwagę z osią lucus; Croat. lùg, łoza sika, las, gaj); Croat. luka nemus, wozową. Bydel. eine eiferne ©tange, bte au ntaucfen §aft« vallis nemorosa (cf. łąka, cf. łoza; Hung. liget* las; Bug. jcugen bte Sśorlegetuage mit ber Jtabeacffe oerbiubet. lüg; Slav. lùg * las; Boss. aort wądół, dolina, lyrs ŁAGIEWKA, i, z., dem. nom. ein fleineâ Sägel, łagwiczka. łąka, jiOHOKHHa, aoacmiHa dolina, ayroBima, jyacaiiKa łąki ŁAGIEWNIK, a, m., ampullarius. Cn. Th. rzemieślnik od część; Ger. Sncf, Sof; Svec. laek ; Dan. low, signißca-    łagwi, ber Sägelmad)cr.

tione humilis, aquosi, palustris pascui ; cf lądz, lęgnąć). ŁAGODA herb, ob. Wierzynkowa. ŁAGODKI ob. Łagodność, Nieprzyjaciel, przerwistemi łęgami i gorzystemi zasadzka-    łakotki. ‘ŁAGODLIWY, a, e, łagodny, łaskawy, fattft, ge«

mi nas wikłający. Fallis. FI. 34. Jak mierzyć łęg, jaki    Itnbe. Jął ją cieszyć mową łagodliwą. Pieśń. 9. sermone

długi. Solsk. Geom. 2, 7. Przez gór ciągłych nieprzeby-    blando. Łagodliwemi słowy go zatrzymawa. A. Kchan.

te ‘legi (łęgi) Przejdzie moc worka ładownego złotem.    25. Łagodliwy i łaskawy. Bej. Wiz. 128. ŁAGODNIE,

Hor. 2, 118. Nar. Król sam w bliższym łęgu pojmą-    ŁAGODNO adverb., Boh. lahodne suatiler, dulciter; Slot.

nym został. Fallis. FI. 122. Gęsi moc tam wielka w łę-    lahodne, polahki, polabućki, z lahka z lekka, paullatim;

gu szczebietliwych. Klon. Fl. B. Patrz jak się chwieje    Carn. krotkę, cf. krótki; Boss. Kpom), iio;ik)6obho , Ht-

wszystek świat w pochyłym kręgu, Niebo wysokie, zie-    jkiio; Eccl. npomt (aaro^no * no Majy, no leroHLKy, no

mia w taż, morze w swym łęgu. Nag. Wirg. 498. (w    nesmory); niesurowo, nieprzykro, nieostro, łaskawie,

swym legowisku, korycie). Pochodź, lejny, n. p. lejna    phys. et moral, fattft, geltnbe. Za co ze mną nigdy ła-

sowa; laka, łączka, łączny. — g. 2. Łąg/G. łągu, m., są-    godnie nie mówisz, ale zawsze z obrzazgiem? Teat. 21,

sietnica," ścianka, przegroda, bojewisko od sąsieków prze-    198. Łagodnie mówić » łaskawie się z kim obchodzić,

dzielająca. Świtk. Bud. 81, bte Saafemnanb, bte 3>wf(fen«    Cn. Ad. 417. molli arliculo tractare aliquem. Łagodnie,

roanb, bte bte 23aafe non ber £amte abfonbert.    układnie się stawić. Cn. Th. ŁAGODNIEĆ,    iał, ieje,

LAG, LĘG, lęgu, m., wylęgnienie, płód, baS dritten, $e<fen.    neulr. niedok., złagodnieć dok., spuszczać z    surowości,

Nie przez ląg lub nasienie fenix się poczyna, W sobie    ostrości, łagodzić się, dobruchać się, geltnber    unb fanfter

samym ma" ojca, w sobie ma i syna. Zab. 15, 156.    werben, phys. et moral. Cn. Th.; (Sorab. 1. wopokoram,

Kniaź. Obficie na tym okręgu, Mnoży się płód tego    cf. pokorny). ŁAGODNIUCHY, a, e, ŁAGODNIUCHNO

lęgu. Jak. Baj. 38. (chowu," gniazda). Onźę sam, gdy    adverb., intensiv, adj. łagodny, łagodnie, fefr    fattft, ge*

przyjdzie wiek do miary, Przyniesie cnoty z [ojcowskiego    Itnbe; (Slot. łahodnićky; Hunglagyutska).    Łagodniu-

fęgu. Miask. Byt. 40.    *    chno zasnął. Zab. 15, 79. Nagi.' ŁAGODNO    adverb., oh

Łagodnie. ŁAGODNOMOWNY, a, e, blandiloquus. Cn.

118. Bogusi. Wprzód lwa okrutnego Albo tygrysa ułagodzę złego, Niż dzikie serce srogiego tyrana. Bardz. Trag. 538. Rozjuszony lud krwią się jego ułagodzi. Boh. Kom. 2, 519. Trzeba rzeczy łagodzić, nie drażnić, żeby gorzej nie popsuć. Teat. 10, 46. ŁAGODZENIE, ia, n., subst. verb., Vind. smizhenje, polagoja, bte Stnbe» rttng, SDïtlberung ; Slov. lahozenj blanditia. ŁAGODZICIEL, a, w?., łagodzący co, ber Stnbercr, Słefmtftfger ; Croat. odlah-kotitel allevians, ulżyciel. W rodź. zeńsk. Łagodzicielka.

Th. Mon. 75, 595, fanft fpred;enb, Itebfofettb. ŁAGODNO-MOWNOŚĆ, ści, z., blandiloquentia. Cn. Th. fanfte 9îebctt.

ŁAGODNOŚĆ, ści, z.. (Boh. lahodnost, lahoda suavitas ;

Slov. lahodnost; Hung. lâgysâg; Sorab. 1. wahodnofcż delikkatność) ; Vind. lohkoba, krotkuta (cf. lekkość, krótkość), mehkust (cf. mfękkość), rnizhnost, mehkoforzhnost, milost, pohleunost, mirnost, mirovitnost (cf. mir), do-pushnost (cf. dopuścić), rahlost, rahlivost; Cront. krot-kocha, krotkoszt, odlakocha; Rag. krotkos, krotcina, LAGROWY", a, e, od lagru, Säger», Sobeitfd^ * . Lagrowa krotkocchja ; Bosn. krotkóst, krotcina, (cf. Bosn. lagodnost gorzałka. Syr. 614. Wino u dna sędu bierze w sie convalescentia); Ross. KpOTOCTb, CMiipemiocTb, CMHpeH— smak lagrowy, którego jest blizko. Cresc. 345. ctbo , He3,io6a, irlnKHOCTb, TtporKO^ymie, Kpoi'KOHpaßie ; ŁAGUŃSK1, a, ie, od Laguny, miasta na wyspie Teneryffie. a) nieostrość, niesurowość, przyjemność, łaskawość, phys. Dyko. Geogr. 2, 59. znaczy to, co Kanaryjski; n. p. Ła-et moral,, bte ©anftniutf;, ©eliitbtgfeit; Boh. lewnost; Sorab. guńskiego wina oxeft. Instr. cel. Lit. (Ross. aarym, ja-i. zmerenitofcż. Łagodność pańska, co złotą pogodą    ryiwa maźnica).

Na czole promień swój roznieca miły. Zab. 11, GO. Ła-    ŁAGWIGA, y,    i., wielka    łagiew',    lagena.    Macz.,    (Vind.    lodri-

za, vedriza, cf. wiadro), ein grüßet Sägel. Wziął łagwicę wina. W. 1 Reg. 16, 20. Łagwice skórzane nowe wi-naśmy nalali, teraz się już podarły. Leop. Joz. 9, 13, ob. Sumki, @d)läud)e. ŁAGWICZKA, i, i., demin.,

n. p.

godnością więcej sprawisz , niż surowością » łaskawością rychlej ujmiesz, niż srogością. Cn. Ad. 417. — b) Łagodności , łagodzące rzeczy , łagodki « łakolki, ( Boh. la-hudky cupediae), SecferetJClt. Zchorzałemu dziecięciu kładziemy Na brzeg u kubka różne łagodności, To gorzki    Moszcz bez    oddechu    łagwiczki    nowe    rozsadza.    Leop.    Job.

napój pije oszukane, Żywot i zdrowie biorąc pożądane.    32, 19.

człowiek niepoświęcony, z Greckolac., ettt Sate, eilt Ungetvet^eter, święcenia żadnego nie mający. Herb. Siat. 388., Boh. layk; (Slav. lajk » nieliterat) ; Rag. svje-tovnik ; Ross. npocTem> (cf. prostak), ób^teifŁ, óbiopHaeitt (oppos. czerniec); Eccl. JtaiiKE, cnnbi|b, HCMOHaxii, MipcKifi ueiOBinï, MipaHiunj, xio,\mrb. Jeden z laików, to jest niepoświęconych, wdawać się w kościelne rzeczy nie może. Sk. Dz. 268. (cf. świecki). Nie śmiałem głośno mówić, bo byłem laik, zakonnik prosty. Smotr. Apol. 6. Rok będę czosnkiem śmierdziała, piwem przeszła , jak habit laika kanaparza. Teat. 43. c, 85. — Transi. Nieuk, illi-teratus, prosty, nieumiejętny, który nigdy nie chodził do szkoły. Mącz., ettt llitgelcfrter, Ihterfafmter, Himuffcnbcr, ettt Sate ht etivaê. Kochany staruszek ma mię za laika, ani domyśla się zapewnie, że go potrafię wyprowadzić w pole. Teat. 33, 26. Domyślam się, chcesz mię odrwić; ale nie laik ja, mój Dobrodzieju. Teat. 55. e, 49. Kto prostą drogą sprawiedliwą idzie, nazywają go symplakiem , laikiem, parafianinem, i niesposobnym do niczego. Teat. 22. b, 126.

P. Kchan. Jer. 2. Na kwietnych stołach złote błyskały LAIK, a, m. łagodki. Przyb. Ab. 138. ŁAGODNY, a, e, (Boh. laho-dny suavis ; Slov. łahodny blandus, illecebrosus; Sorab. 1. wahodnć teuer, delicatus, gracilis ; Croat. lagodën, pri— proszt simplex; Hung. lśgy lenis, mollis; Bosn. lagodan convalescens; Dal. nelägodan aegrotus); nieostry, niesu-rowy, nieprzykry, fanft, gcltrtb, phys. et moral. Łagodny, łaskawy, miękki, cichy. Cn. Ad. 419, Boh. lewny, kro-tkÿ ; Sorab. 2. lasznć; Sorab. 1. lahorni, mjlny (cf. miły), zpokoracżnć (cf. pokorzyć), pozcżedrć, zmefenitć (cf. mir, uśmierzyć); Vind. miroviten, pohleun, dopushen, lihek, mizhen, mehek (cf. miękki), mekak, -mehkofer-zen, milosten, krotek (cf. krótki), dobrutlou (ob. Dobrotliwy), rahel, rahliu ; Carn. dobruglihne ; Croat. krotek, tih (ob. Cichy); Slav. krotak; Bosn. krotàk, krotka, krotko, tih; Ross. KpOTKifi, upoTOKb, Kp0TK04yiUHbiił,

KpOTKOHpaBHblH, KpOTOCTHblH, 6iar0pa3TB0peHHbIH, IlLjKHblH (cf. niegus), nojnoóoBHHH (cf. polubowny), He3J0ÓHbiH,

cię nieszczęsne łowy unosiły, Aż cię nakoniec łają właściwy zkarmiły. Simon. Siei. 73. Lew od mnogiej łai oskoczony, Od tysiąc łowców z gotowemi łuki. Papr. Ryc. 542. Wyjechał w pole ; łaja psów bez liku Przed nim a za nim staje na przesmyku. Kniaź. Poez. 3, 119., Teat. 24. c, 21. cf. złajnik.

ŁAJAĆ, ał, aje, intrans. et trans, niedok., złajać, połajać dok., ob. Łaiwać frequ., (Boh. lati, lal, lagi; Slov. łagi ; łaf, lagern blasphemare, maledicare; we wszystkich innych dyalektach słowo to znaczy szczekać, jako to: Vind. et Carn. lajati, lâjam (cf. t e b e r f ä d) f. leuert, cf. launtfd)) ;

cz.

He3io6iiBbm, CMiipeHHbiH. Ćzłowiek łagodny Ross. cmh-peHHHKb, w rodź. ieńsk. CMiipemuma (ob. Mir). Słowa łagodne odejmują broń zawziętości. Zab. 5, 31. Lago- ŁAIWAĆ, ał, a, frequ. verb. łajać, jit fdfelteit pflegen. Nie dnemi słowy pożyjesz twardej głowy. Cn. Ad. 416. Ła- dobrze, często łaiwać swe dzieci. Kosz. Cyc. A. b. godna mowa, pewna namowa ib. ; (Vind. rahla befieda ŁAJA, ii, i., złaja, kupa psów, ehte §e£e $unbe. Daleko slobnost vtolashi « łagodne słowo złość uśmierza). Oczy łagodne. Weg. Marm. 1, 139. ŁAGODZIĆ, ił, i, niedok., złagodzić, ułagodzić dok., (Croat. lagodim , uga-gyam tempero, odlabkotüjem allevio, cf odelżyć, ulżyć;

Hting. lśgyitam, lagyatauni » miękczyć; Slav. lagoditi * posilić; Boh. lahoditi adulari); łagodnym czynić, ułaskawiać, uśmierzać, nttlbern, Itttbern, fanfter machen, Defänfttgen;

Sorab. 1. zpokofam ; Vind. potolashiti, odjesiti, pomizbi-ti, mizhiti ', pomilostiti, pomirnati; Eccl. jaro4aiUH, jia—

CKaionn, lacKaTejbCTBya, noHopaBMBaa łagodzący. Łaskawość króla praw surowość łagodzić potrafi. Teat. 49,

9

tym, Ześ ty chudym łajdaczkiem, byle on bogatym. Zab. 9, 111. Zabi ŁAJDACZKA, i, i., ladajaka kobieta, nie-

Croat. lajati, lajem latro, obloquor; Dosn. et Hag. lajati;

Sorab. 2. lajasch, wajasch; Ross. jaaTB, jaro szczekać, fukać; Eccl. jian, npeHOCHO 3HaqHTt xyiry, noHOineme    rządna, cm lteberltd;e§ 2Bet£>; Carn. łajna, lajdra;    Ross.

6e3CTyAHoe, ocoóhbo Ha HanaibHHKOBb, orb coóanbfl Kpn-    rnaioxa; Eccl. cKKfrLiiojvBHipi. ŁAJDACTWO, a, n.,    §. a)

Ka, MHHbH.

ÆbiKy laeib). — łajać kogo, łajać komu, łajać o co * ostro strofować, burczyć, fehlten ; Boh. karati (ob. Karać), żehrati, żehrawati, śpincowati, pljsneti; Sorab. 2. feżo-kasch (cf. szczekać), szwarież (cf. swarzyć się), pożtrafugu (cf. strofować), porokuyu, potżaskuyu; Vind. karati, kleti, kounem, sakleti, pokleti, preklinjati (ob. Klnąc), ferahtat, shanizhovat, fvarit, ozhitat, l’magovat, grainat; Carn. smir-jam, zhćręslam, ozhytam, cyam, zyam; Croat. grajati, psà-nim (cf. pies, cf. psuć); Hung. kâromkodom; Slav. karati, psovati ; Bosn. karati; Rag. karati, navîkati, huditi (cf. chudzić); Ross. oxyîwrb, oxyanTb, oxyMBarb, acypHTb,

IIociOBHii,eH) rOBOpHTbca: coóaKa ii Ha bm-    ladajakość, nierząd, 8teberlid)fett ; Vind. potepuhnost,    sani-

karnost, nemarnost; Ross. 3JOHnme (cf. złoczyństwo), óe3-nyTHua, 6e3nyTCTBO. — §. b) coli. Ladajakie ludzie lub rzeczy, lteberltd)eê ©eftitbel; fd)led)te$ 3cng. W życiu moim nie cierpiałem tyle zimna, jak tu u tego łajdactwa. Teat. 8, 10. ŁAJDAK, a, m., ładajaki człowiek, taki owaki, nierządny, ein lteberltd;)er 9J?cnfd); (Carn. lajdr » włóczęga, Vind. laidravez); Vind. potepuh, sanikarnik, sbterz, hedo-vez , trepei : Croat. tepecz ; Ross. 6e3nyTHHKb , oa^aaeSj Eccl. apwra, apbiJKHHKb, ci(K{miopui Gdy widzę pijaka lub ladaszczynę, lub łajdaka, lub obłudnika, stronię od niego. Perz. Lek. 85. Co ty łajdaku, chcesz się ze mną 3a*ypHTb, raacAan., raa^aio, KponoraTb, Kponony, Kpon- sprzeczać? Zabi Roz. 186. ny, ópaHHTLCH, ópaHHBaTbca, 6pi03>KaTb, cnyHaTb, nocny- ŁAJKI, Gen. łajek, plur., * łajania, @d)elte. Łagodne słowa, HaTb, noponHTb, pa3U,,feHHTb, pyraTb (cf. rągać, urągać się); Cieszące, nie łajki, była jego mowa. Jabl Tel. 221.

nopoKOBara; (ópemy, lato * szczekam ; Graec. IrpAcô-, Lat. latro). Chciał łajać jednego officera , że przed nim kapelusza nie zdjął; ten mu

dobrze rozważyć wprzód, niżeli łajać. ib. 5. b, 20. Rączego chwalą, leniwemu łają! Petr. Pol. 152. Niech łaje, jeno niech daje. Cn. Ad. 559. Ten niech łaje, który daje. Rys. Ad. 67. Jakaż to gorączka; łaje a nie słucha.

Teat. 43. c, 126. ŁAJANIE, ia, n., Boh. lanj; Vind. kle— tva, preklinja, kletvina, kletna befieda (cf. klątwa; Vind. lajanje * szczekanie); Ross. TH3ame, mypbóa, KpoTocn,;

(cf. Ross. law; Croat. lajanye « szczekanie), subst. verb., łajanie proste « strofowanie. Cn. Th., ba§ @(f)eltnt. Łajanie zeiżywe, sromotne lżenie słowy. ib., bflâ ©cfjttttpfeit.

Wart łajania (Vind. kletve vrieden, pofvaritliu, (cf. po-swarek) ; cf. łacina, kapituła, bura, burka). — *§. Łajanie prawu, apellacya. Szczerb. Sax. 12. odzew, ruszenie, bte SlppeUatton. ŁAJACZ, ŁAJALNIK, a, w., który łaje. Tr., ber 6d)elter, ©dimäljer; Vind. shentavez, preklinjar ; Croat. psanitel, pszosztnik; (Croat. lajavëcz latrans; Rag. laja-vaz ; Bosn. lajalaç ; Eccl. ôpexaiejib, jtaaiejb szczekajłó; aaitiTeab, KOTopoił Bb na3a ópaimib Koro lżyciel, po-twarca). ŁAJACZKA, i, i., ŁAJALNICA, y, i., która łaje, eine 3«nfertmt, 6d)mä^üd)ttge. Tr.

Pochodź, natajać, polajać, wyiajac, złajać, złaja, złajnik.

LAJDA, y, m., łajdak, hołota, gałgan, ein Sttmpenfcil Pan mój księdzem, a ja lajdą zostanę. Teat. 22, 130, (alluzya do laika). ŁAJDACKI, a, ie, nierządny, hultajski, gał- 1. LAK, u, m., rosół słony lub inny, który mięso lub wa-gański, Iteberltd), abgertffert, fdjlecbt; Slav. nemarljiv; Vind. rzywa zachowuje od zepsucia. Dudz. 43, z Niem, bte Safe, sânikarn, nemarn, potepuhen ; Ross. .iH4aiu,m, 3aóyóeH-    Bsh. lak; Vind. losh, laka; Ross. Ty3jyKb. Lak, to jest

mdii, 3aóyi4M*HbiH, apbi*Hbiil. ŁAJDACZEĆ, ał, eje, ne-    sok, czyli rosół, który z siebie ryba nasolona wypuszcza.

utr. niedok., ŁAJDACZEĆ się recipr., ladajakim się sta-    Mon. 74, 680. Lak do ryb, $tfd)lafe, do mięsiwa, §letfdp

wać, nikczemnym, nierządnym, Iteberlłd) werbett; (Vind.    lafe. Lak śledziowy, §ärtttgölafe, cf. lagier. — §. TransL

laidrati * włóczyć się; Carn. iajdram se) ; Vind. sapraulati,    W okręcie dziura się otwarła, woskowy zroniwszy dykt,

shertuvati; Ross. HCiajHTbCH; Eccl. bh^hth, ÔJiyæy, He-    lak śmiertelny wpuszcza; praebet viam laetalibus undis~

nOTpeócTBOBaTH, (cf. błądzić). ŁAJDACZEK, czka, m., de-    Zebr. Ow. 284.

min. nom. łajdak; nierządny, gołota, ein lteberlld)er, abße* 2. LAK, u, m., do pieczętowania, Boh. pećetnj wosk; Vind. rtßner ^erl. Tkliwi zawsze o swoje, mało im jest na snemenska semla, fmolenska perst, lemnouza, sbpanski

Eccl. noiiociiTH, noHomaio, xyxHaio, ra^ani, roa^ara, ŁAJNISTY, a, e, —■ o adv,, pełen łajna, noll £ot&, Dred;

odłajał. Teat. 28, 121. Trzeba

ŁAJANIE - ŁAJDACZE K.

ŁAJDACZKA-LAK.

583

Vind. lainast, klatjen, klatjast. ŁAJNO, a, «., (Boh. ley-no, truś; Slov. legno ; Vind. lainu , gnoi, glen , gouna, drek; Carn. łajnu; Croal. layno, gnoy; Ross. jiaMno ; Eccl. namio, 3acyniHHa, rneBHKb, isaitT», nonieTb; cf. Lat. laetamen, Graec. U/irg); ber ber $recf, bte décrémente. Łajna lub exkrëmenta, powinny z kiszek wychodzić, a przecie widzimy, jak wielka słabość po zbytecznych stolcach następuje. Krup. 5, 42. Kopronym, gdy go maluczkim dziecięciem chrzczono, wodę, w której był chrzczony, łajnem swym splugawił; wnet prorokowano, iż miał w kos'ciôl smród puścić. Sk. Żyw. 1, 212. Zamykaj gębę Wojtku, bo teraz łajna na świecie latają. Rys. Ad. 79. Na starego łajna łażą. ib. 45. Własne zajęcze łajno, ni śmierdzi, ni pachnie, ib. 71. (cf. barszczyk; cf. ni bogu świeczki, ni dyabłu ożoga; cf. ni w pięć, ni w dziewięć; cf. ani do rady, ani do zwady). Krowie łajno, krowiniec: podobnież w Słowackim holubinec gołębie łajno , kobilinec kobyle, kozinec kozie, kurinec kurze, owcinec owcze; w Windyjskim służy do tego zakończenie na-jak, lub-ik;

n. p. golobjak, golobzhjak, kravjak, kurrjak, pefjak, zhlo-vezhjak, ovzhjak, gofjak, volovjak, fvhinzlak; w Kraińsk. na-jek, n. p. mishjek, pasjek*mysze łajno, psie łajno. — §. Czartowe łajno , dyabelskie gówno, assa foetida, sok laserowy, sok z Cyrenajskiego ziela, dla przykrego-zapachu tak zwany. Syr. 529, îeufefêbretf. Krup. 5, 125. smrodzieniec.

584

LAKA-ŁAKNĄĆ,

ŁAKNIENIE - ŁAKOMIE.

się jeść chciało. 1 Leop.). Łaknie nieprzyjaciel

mu

vofek; Carn. lémnovza; Slav. cêrljen vosak; Ross, cyprys, ba3 @tcgel(ad. Lak do pieczętowania jest laka roztopiona, i zafarbowana szarłatem. Dykc. Med. 3, 493. Rycerstwu Sieradzkiemu pićrwszym laku czerwonego do pieczętowania pozwolono, która ta prerogatywa tamtych czasów była osobliwsza, kiedy sami tylko książęta Polscy takiój pieczęci zażywali. Gdy albowiem Łęczycką szlachtę Krzyżacy w potrzebie opasali, a ci chorągiew' stracili, Sieradzka na posiłek im przypadłszy, chorągiew' odzyskali. Nies. 1, '130. 1. LAKA, i, i., gatunek gummy żywicznej koloru czerwonawego, zakrawającego na brunatny, jasny i przezroczysty, przywożą nam ją z Indyj Wschodnich. Dykc. Med. 3, 492, wiśniowa farba abo materya do farbowania wiśniowego, różanego. Cn. Tli., ©Utnntilacf. Zwykli różnych roślin kolory na potrzebę malarską przyprawiać, i lakami je nazywać. Krami. Ghym. 494. Laka Florencka, Florentiner 8acf, robi się z proszku karmazynowego. ib. 492. Lakę przednią, jak zrobić. Haur. Sk. 363. cf. pokost, ztąd: LAKIEROWAĆ » laką powlekać, pokościć, Boss. jiaKHpoBau»; Yind. lakirati, loshiti, lacftren. Lakierowany Boss. HaB04noft. LAKIEROWANIE, ia, n., LAKIER, u, m., Boss. jmiuipoBKa, ba3 Sacftrett. LAKIERNIK, a, m., ber Sacfircr; Boss. HaBO^mn-B, jiaimpoBiuiiKt, jaimpoBaib-mmcE¹, aaKHpinHKb. — 2. LAKA, i, i., z Niem. bte £ad)c, gnojnica, kałuża; n. p. Na podwórzu trzeba dół wykopać, aby się tam ze stajni uryna i laka ściągała. Kluk. Bosi. 3, 171. Laka bydlęca. Przędz. 65.

ŁĄKA, i, z„ Łączka demin., (Boh. lauka; Slov. luka; Sorab. 1. luka, wuka ; Sorab. 2. łucka; Carn. et Vind. travnek (ob. Trawnik), snoshet (ob. Sianożęć); Croat. szinokossa, livàda, (luka nemus, łąg) ; Bag. livadda, livàdiza ; Bosn. li-vada, livadiça; Slav. livada ; Boss. nyn, łąka, ayrOBima, ayjKawKa część łąki, ;ieaa4a ogrodzona część łąki z rzeczką i gaikiem, dla źrzebiąt i klacz, ‘debrza; Eccl. Tpa-bhhkb; cf. łąg łęgu); bte 2Btefe. Łąka samorodna jest sztuka gruntu, na którym trawy przez się rosnąc, na siano koszone być mogą. Kluk. fios'1. 3, 286. Koniczyna łąkowa, na formowanie sztucznych łąk, szłusznie zalecana. Jundz. 371. Łąka podła licha Boh. palauk, palaueek. — Prov. Na jednej łące wół trawy patrzy, a bocian żaby. Mon. 71, 735. W jednej łące pasieni. Rys. Ad. 71. Szczur-kowie z jednej mąki, Osłowie z jednej łąki. Dwór. D 3. cf. tegoż płota kół, jednej faryny, jednej bursy, kuźni, myńcy.

LAKMUS, u, m., z Niem, bte Sacfntußpflanje, croton tinctorium Linn., gatunek krotnia ; od tej rośliny pochodzi farba błękitna lakmus, Sacfrttuß, ßacftnußfarbe, zwana, zrobiona z soku między kielichem i ziarnami się znajdującego. Kluk. Dykc. 1, 165.

ŁAKNAĆ, ŁACZNĄĆ, ‘ŁAĆNĄĆ, ął, ie, nijak, jednotl., ła-cznieć niedok., Boh. laćneti, zlacnćti, hladowćti; Slov. łac-negi (łaknaweti torpesco); Vind. lazhen biti, gladuvati; Carn. strâdam; Croat. gladuvati; Bosn. et Slav. gladovati; Boss. ro404aTb, ajKaib, B3a4KaTb, (a.iUHHnaTb nienasyconym być); Eccl. amKATH, ajmy, a-inem, riia^hCTKOßaTti (cf. Germ. Iecfer); głodnym czyli łącznym być, (utngrig feptt, ^Uttgertt. Łaknę s chce mi się jeść. Cn. Th., e$ hungert

miej), td; bin hungrig. Łaknie * dokucza mu głód. ib. Gdy pościł czterdzieści dni, łaczniał. Bej. Post. M. 3. Co uczynił Dawid, gdy łaćnął? 1 Leop. Luc. 6, 3. Dawid, gdy łaknął, jadł chleby pokładne. 3 Leop. Matth. 12, 4. (gdy

twój, nakarm go. W. Prov. 25, 21. Łaknący, łączny, głodny, (utngerttb, ßungrtg; Vind. lazhen, lakoten; Carn. lakotne; Croat. lachen; Bag. laccjan; Ross. ajraymiä, oa-4Hbiö, nca4HbiH; Eccl. ajinaTeJb. Nieco łaknący Eccl. npn-a-WHMH, irfecKOJKO roi04eH’b. Mocno łaknący Vind. gla-doun, lakoten, prelazhen. — ŁAKNIENIE, ia, n., * ‘ŁA-KNOSĆ, ‘ŁĄCZNOŚĆ, ści, z., głód, cierpienie głodu, ba3 Rangent, ber junger; Vind. lakóta, lazhnost, glad; Carn. lakóta, (lakolnya * nienasyconość); Rag. làcnos; Ross. am-6a, B3a4KaHie. Dopuści na cię Pan głód i łakność. 1 Leop. Deut.^S, 19. (łaknienie. 3 Leop.). Łaknienie uśmierzający, przeciw łaknieniu, ob. Sytka. — §. Transi. Łaknąć, chciwie pragnąć, nad; etioaö gierig fepn, baritad) bur* ften, trachten, ftreben. Cudzego niesprawiedliwie łaknąc, swego sprawiedliwie ostradał. Krom. 170. Matyasz im więcej z Władysława złupił, tym jeszcze więcej co dzień na cudze łaknął. Krom. 746. ŁAKOĆ, i, i., łakota, ła-kotka, przysmak, cupedia. Mącz., Boh. lahudka; Sorab. i. noschlacza, kwożcża yedż; Vind. lifni drobizh , fladzhiza, lifovina, kozhlarja; Croat. sladzhiza (Vind. et Carn. lakota s łączność, łaknienie), SecferJuffeu, Sorffpetfe. Lekarstwa w łakociech, w cukrzech, i innych ku przyjmowaniu lubych zaprawach. Sienn. 524. Niechaj nie będą łakomi, ale powściągliwi od obżarstwa, od pijaństwa, od łakoci. Dambr. 60. Mistrzowie łakoci wprzódy podarują , Gdy kształtnie w obiecadło chłopięta wprawują. Zab. 8, 318. lzyck. Młodych ludzi musimy przywabiać łakociami i zapaleniem sławy. Petr. Et. 13. — (‘ŁAKOĆ, i, z., (etym. Łęk, łuk, obłąk), krzywizna, wężowatość, cf. łąkotka, bte SogeufrÜUt* Ute. Ztamtąd prospekt na równie, gdzie spław rzeka miała, Gdzie w rozliczne łakoci brzegi fałdowała. Pot. Arg. 208. Wdzięczny strumień z obu stron pachniącemi zioły W śliczną łakoć natkniony. Tward. Pasq. 63.). ŁAKO-Clć, ił, i, cz. niedok., (Boh. lakati), wabić. Cn. Th. przywabiać, Jocfcit, attlocfen, cf. Boh. lakotiti * vorare; cf. łyknąć, łokać, łoczyć, żarłok. ŁAKOMIĆ się na co, ił, i, recipr. niedok., złakomić, ułakomić, rozłakomić się dok., Boh. la-korneti; (Sorab. 2. lakomisch ; Germ. Iecfeit, nafdjeit, ła-kotki sprzątnąć); Bag. lakomitise, oblakomitise; Vind. la-komuvati, lakomen biti; Bosn. hlepati, hlipali; Eccl. et ROSS. jiaKOMHTbCH, MCKOp’bftCTROKaTII *, (ROSS. JiaKOMHTb pieniądze w łakotkach przejeść); chciwości nabierać, Iecfer ober gierig auf etioaś inerben, Jjwngrtg nad) etroaS fepit, 2Ip* petit bantach befummelt, phys. et moral. Na groblach nie mają być drzewa dobrego owocu, aby ludzie szkody nie czynili, łakomiąc się na owoce. Cresc. 654. Przykazał hetman, aby żaden nie ważył się; i nie łakomił, i zgoła żadnej zdobyczy nie brał. Falib. 0. Ułakomił się jeden na płaszcz szkarłatny. Falib. 0. Ktoby się tu na te twarz wywiedniałą ułakomił! Teat. 15. c, 8. ŁAKOMIĆ kogo na co, ob. Rozłakomić. ŁAKOMIE adv. adj. łakomy, (Boh. łakome avare, lakotne voraciter); chciwie, Jeder, gierig,

ŁĄKO MCA - ŁAKOMY.

LAKONICZNY - Ł A K O T K A.

585

!(jeißt)Ungrig. Cn. Th. — *§. Największe ciężary na wozy po legarach nakładają, po trosze, albo, jako mówią, nie-lakomie podkładając. Solsk. Arch. 18. nieraptem. ŁA-KOMCA, y, m., ŁAKOMIEĆ, mca, m., człowiek łakomy, Boh. el Sluv. lakomec; Croat. lakomëcz; Dal. prosdor; Bosn. lakomaç; Dag. lakomaz, prilakomaz; Vind. lako-mnik, oshertnik; Carn. lakomnèk; (Ross. aaKOMKa papin-karz) ; Ecc.l. juoóocTaacaieji, Mine^ouMemi, ein ifietfer), Qte* rigcr SDîcnfct), eilt ©eifcljató, §tlj. Był to wielki łakomca, we wszystkim swego tylko pożytku szukał. Mon. 67, 11; Slov. ge welki skućko. Łakomcy tkają skrzynie swoje, a worki naszpuntując, nigdy nie mają sytości. Gil. Kat. 503. Łakomcowi, który jako z kamienia nabywa chleba swego, a drze jako łyka z suchego drzewa nabycie swoje, ginie mu wszędy wszystko. Bej. Post. 0. 3. Otóż to ten łakomieć, ten liczykrupa. Teat. 56. b, 109. Zły ła-komcze bezdenny, choć masz pełne wory, Ty przecie łakniesz, ciekasz na przeklęte zbiory. Gaw. Siei. 586. W ciasnej duszy zamknięty, łakomieć nieczuły Na same tylko patrzy z pieniędzmi szkatuły. Dmoch. Szt. B. 74. ‘ŁA-KOMOŚĆ, ści, l,L ŁAKOMSTWO, a, »., Boh. et Slov. la-kornost, lakomstwj avarilia, lakotnost voracitas; Bosn. la-kornóst, skupochja; Rag. lakomos, prilakomos; Dal. łakomią, prosdraloszt; Vind. lakomnost, lakomnia, lakomi-nost; Croat. lakomoszt, lakomia; Carn. lakomnost, Jako-mnya; Sorab. 1. naramnofcż; Boss. mkomctbo (w szczególności papinkarstwo), HMtnO;iio6ie, mlucjiohmctbo ; Eccl. (/iakombctko, ciucTOAior.mc), jroóocTa^aiiie, jnoóotiMtucTBO, iteHacuTHoe Htejiame óoraicTBa, inHormenMCTBO ; chuć, wielkie czego pragnienie, chciwość, bie ©ter, bie )pflbfitd)t, bie $reßfud)t, phys. et moral. Wszystkie monety z łako-mości popsowano, przydawając mosiądza a miedzi. Urzed.

396. Łakomstwo jest jedna z tych przyczyn, które sąd sprawiedliwy przewracają, i jest matką wszystkiego złego. Szczerb. Sax. 2. Święta to wojna, bronić swych wolności , A zaś przeklęta , wszczęta z łakomości. Stryjk. Gon. T. 2. Rzymianie nie prawdą wałczyli, ale z łakomstwa złota. Urzed. 596. ŁAKOMY, a, e, Boh. łakomy, lakotny cf. łakotliwy; Slov. łakomy; Slav., Bosn., Rag., Dal. lakom; Vind. lakomen, naushezh; Carn. lakomne; Croat. lakom; Boss. jaKOMbiH, CTaHtaTejibKbiîi, jnoôocraæaiejib-HblM, MUiejOHMHblH ; Eccl. jnOÓOHMiTejbHblfi (flflKOMl, CJS-CToaiOKBK'b) ; Sorab. 1. naramné; §. 1. chciwy, (lecfer), gierig, begierig, phys. et moral. Łakomy w jędzy * obżarty, łakotliwy. Cn. Th. 420, gefräßig. Obrzezujcie gęby od jadła i picia zbytniego, niechaj nie będą łakome, ale powściągliwe od obżarstwa, od pijaństwa, od łakoci. Dambr. 60. Kaczki łakome. Klon. El. B. Łakoma kobieta, Boh. lakomice; Rag. lakomiza ; (Slav. lakomica, vrânj * szpunt ; Croat. lakomicza » lejek). Łakomy w zbieraniu, chciwy na pieniądze. Cn. Ad. 420. zdechł na grosz, wpadłby w ogień za groszem, dałby się upiec o grosz, wziąłby z ołtarza, odarłby z skóry, nienasycony, fyabfücfytig, gelbgeiitig, geizig. Łakomy jest, który chce mieć, a nasycić się nie może. Hrbst. Nauk. i. 7. Łakomy nikomu nic nie dawa, a samby rad wszystko miał per fas el nefas, jak wilk wszystko do siebie ciągnie. Dambr. 428. Byś srebra ani złota nie

Sloumik Lindego wgd. Z. Tom II.

zbierał, to jest, abyś łakomym nie był. Orzech. Qu. 148. Daj co chcesz, nigdy nie dasz dość łakomej chuci, Właśnie jako kto w otchłań, choć najwięcej wrzuci, Tym się jednak bezdenna przepaść nie nasyci, Tak łakomy nie ma dość, choć wiele uchwyci. Min. Byt. 3, 558. Łakomy na grosz, phylargyrus. Ma.cz. Na jabłko łakomy, zginął (Adam). Groch. W. 68. Łakomy nienasycony; łakomemu najwięcej nie dostaje; łakomy najuboższy; łakomemu z pieniędzmi chciwości przybywa. Cn. Ad. 423. By najwięcej, łakomemu mało. J. Kchan. Dz. 206. Nie dostaje ubogiemu wiele, łakomemu wszystkiego. Pelr. Et. 118. Łakomy tak tego używa, co ma; jak tego, czego nie ma. Rys. Ad. 54. Łakomy wszystkim zły, sobie najgorszy; łakomy i sobie żałuje. Cn. Ad. 426. (cf. ma, a„ nie zażyje). Łakomy, skąpy i świnią, jest to po śmierci zwierzyna. Cn. Ad. 421. (cf. puszkę aż stłuczesz, toż pieniędzy dostaniesz), Żaden grzech łakomemu nie jest trudny. Sk. liaz. 579. Łakomy o dobre tylko stoi mienie, A nic o dobre sumnienie ; Łakomych słowa wydają, Źe o sławę nic nie dbają. Cn. Ad. 425. (cf. niech mię jak chcą ludzie piszą, gdy pieniążki w skrzyni dyszą). Łakomy, chcąc więcej mieć, szkoduje. Cn. Ad. 423. Łakomy więcej traci. Rys. Ad. 34. (cf. skąpy dwa razy traci; kto dwu zająców goni, żadnego nie uchwyci; cf. ptak na dwu drzewach chcąc sieść, na ziemię upada; kto wiele obejmuje, mało ściska), cf. skąpiec, zmindak , sknera, liczykrupa, liczygrosz, kutwa. — §. 2. Łokome rzeczy * chciwość wzbudzające, illecebrosae. Cn. Th., aiilocfeitb, alt-retjcnb, 53egierbc ennerfenb. Niełakome to rzeczy; niemasz się na co łakomić. Cn. Ad. 611. Nieznajome rzeczy, niełakome. Cn. Ad. 735. (czego nie znamy, tego nie żądamy; ignoti nulla cupido). Imię wzywania godne, imię świątobliwe, Imię dobrym łakome, ale złym straszliwe. J. Kchan. Bs. 78. — (LAKONICZNY ob. Krótkosłowny. LA-KONIZM, Eccl. npaTKOCJOBie, ‘krótkosłowie). ŁAKÓTA, y,

z., (Boh. lakota, lakotnost voracitas ; Slov. lakotènj, chutka k neylepśjmu kusku ; Vind. lakota Caritas ; Carn. id, Carn. lakotnia * nienasyconość) ; §. 1. chciwość jędzy, bte ©efreißtg* feit, btC 9?afd)l)flftjgfett, 9?dfd)igfett. Poznawszy swą nagość nieszczęsną łakotą Z liścia sobie spódnice na ścierw nagi plotą. Bot. Zac. 157. Dla łakoty. Pol. Syl. 20. — g. 2. Łakoć, łakotka, Sccfem), Secferluffen. On zna co jest łakot w zachodnich i wschodnich lndyach. Przyb. Milt. 153. Uwiódł się miłości łakotą. Zab. 15, 159. (ponętą). 1. ŁAKOTKA, ŁAKOTECZKA, i, z., demin. nom. łakoć, Secferet), fJîdfdiercu, 9îafd)U)evf; (Boh. lahudka ; Slov. lahodky, laku-otky, (cf. łagodki. Przyb. Ab. 158); Vind. oblisuvanstvu, kozhhustvu, lislanstvu, pojedlishe; Croat. szmok). Dziecię, niesposobne do statku, z lada czego płacze, Znowm lada łakotką utulone skacze. Dmoch. Szt. B. 75. Niedarrno tego jabłka w raju zakazano, Musi być łakotką dla bogów' wybraną. Przyb. Milt. 143. Sałateczki, łakoteczki, chętki. Jeź. Ek. B. 3. — 2. ŁAKOTKA masc. el fem. personif.y osoba łukotki lubiąca, eiit 9îafd)maul, ßccfermaul, ein 9iäfd)er, eine 9îafd)erinn, osoba na łakoci łakoma, cvpedula. Mącz., Vind. polisuvauz, kozhliuz, lladkokufs, polisnik; Croat. szmôkojèdecz; Slov. łakotnjk gulo; (Carn. el Vind. lakotnek,

74

lakotnęza * głodny, głodna). Żona strojna i    łakótka obżar-    KSOWAĆ sie recipr., brać    na    laksans; n. p. Wtedy się lakso-

ta, zguba gospodarstwa. Cn. Ad. 1567,    ob. Łakotliwy,    wad, gdy się plugastwo w    żołądku znajdzie. Perz. Lek. 236.

Rag. et Bosn. locchika; Vind. repie folata, (ob. Łoczyga). . Laktuka siana, laktuka polna. Urząd. 179. cf. ostry mlecz. Cresc. 232. Będziecie jeść baranki z laktukami polnemi. Leop. Exod. 12, 8. fz zioły gorzkiemi. Bibi. Gd.). LA-KTUCZANY, a, e, od laktuki, Satttcf) *. Laktuczana wódka. Sienn. Rej.

łakotny. (Boh. lahudkar » cupedinarius, bet* Secferbtfjeit oer* LAKTUKA, i, z., z Łac., sałata, fiattid), Sałat ; Boh. locyka; lauft; Garn. parnekar).

LĄKOTKA, i, z., obłąkowy czyli półksiężycowy kształt, bte ©eftalt eineô 33tertelmoitbeê, bte flrftmme etiteê Sogenś, (Boh. laukot absis, dzwono u koła, ob. Łakoć). Jest w Emoń-skiej ziemi kat w brzegu morskim, który Fale wodne wybiły z wypłókanej góry, Ląkotką, na kształt łuku krzywego, zgarbiony, Którego i ten i ów kraj    w morze wpu-    ‘LAKWARZ, a, m., Urząd.    4    et 431, ob. Elektwarz, (Boh.

szczony. Oiw. Ow. 440, Gromowy korzeń    ma rózgi nie-    letkwar), Sattuerge.

proste, ale ląkotką, i tam i sam wężowato się wijące. LALA, IIALALA, HULALA , głos w spotykaniu na wojnie Syr. 1123. Okrętny piecyk w sobie fachy ma, jakoby lub szczwaniu psami. Wlod., vox excilantis ad congres-półki w lakotke. Sienn. Wyki.    sum ; barbari in bello utuniur, Poloni in canibus incitan-

ŁAKOTLIWY, ŁAKOTNY, a, e, ŁAK0TL1WIE, ŁAKOTNIE    dis. Cn. Th., Sfofmunterungggefdircg feeęm Angriff; Sdgerge»

adv., (Boh. Iakotny vorax; Slov. łakotny gulosus); Bosn.    fcfireï) Üet)in ^e^ert. Kiedy sama myśl ciągnie do burdy,

sladokus, sladokusaę, lisezhen, sladkoshelen, lisoviten,    do zwady, Nie trzeba tam lialala bardzo długo wołać, Je-

kozbliu, polisniu , osheuzhen ; (Vind. lakoten * łączny, ła-    dno patrzaj harapu, kiedy odejmować. Rej. Wiz, 78 b.

knący, głodny); na łakoci łakomy, chciwy jędzy, nafcf)t;aft,    LALASZ idem, n. p. Psi zaszczekną, chłopi się porwą

nfif^tg, lecferöaft. Eruditum palatum, łakotne usta. Macz.    na obronę, Lalasz wszyscy zakrzvkna. Gaw. Siei. 377.

ŁAKOTLIWY, ŁAKOTNY, Gen. ego, subst. m., > ŁĄKO- LALA, i, z., LALKA, LALECZKA, LALUSIA, i, z., dem., TN1K, a, w., (cf. łakotka 2) » §. 1. który na łakoci łakomy    Boh. lautka łątka; Sorab. 2. puppa; Croat. lulka, pupa,

jest,

Łakotliwy, ganeo. Dasyp. Z. 1 b. Łakotliwy * zdechł na łakoci, smaczne kąski rad jada. Cn. Ad, 426. — §. 2) Transi. Łakotnemu smakowi odpowiadający, smaczny, prze-wyborny co do gustu, fd)iuacff?aft, Ictferljaft, bcltfat, auśer* lefett. Dapalis coena, rozkoszna a łakotliwa wieczerza, z łakoci rozmaitych przygotowana. Mącz. Libidinosae dapes, łakotne potrawy, ib., Dapalice, łakotnie. ib. ŁAKOTNE ziele, lubszczyk , ligusticum, Sicbftocfcl, do łakoci, to jest do przysmaków wchodzi. Syr. 239. ŁAKOTLIWOŚĆ, ści, z., skłonność do łakoci, papinkowatość, 2iafd)tyafttgfett; Vind. kozhlivost, lislanje, lishezbnost; Bosn. sladokusje, sladokusnost.

co łakoci rad jada. Mącz., eilt 2fdfd/er, eilt Sccferntaitï.    pupacha, babka, ob. Pupka, pupeczka ; Vind. et Carn.

się kwili, gdy

pusha, punza, punzheza, kipzbiz , jigrazha, donda; Rag. lùtka, püpa, papiza ; Ross. Kyiua, KyKoana; bie IjJuppe juin Spielen, Die ®t)rf’C. Jejmość wystrojona, jak lalka Gdańska. Tent. 22, 22. Chłopcy, można mówić, jak lalki. Teat. 21, 84. (cf. Slov. gakobi ho ulał); jak ulani; (Etym. lać). Córka prosiła mamki żeby też i lalki jej karmiła. JY. Pam. 15, 372. Jak

LAKOWY, a, e, §. a) od laku, (StegeHad «, Ross. cypryu-hliw; n. p. lakowa laska. — §. b) od laki, ©umuttlac^ *. Lakowa maść, różana, wiśniowa. Cn. Th,

ŁĄKOWY, a, e, od łąki, łączny, îôtefeit * ; Sorab. 1. wmcżnć; Ross. ayroBbiM. Koniczyna łąkowa, do formowania sztucznych łąk zalecona. Jundz. 571. trifolium pratense Linn. LAKRYCYA, yi, z., (Boh. lekoriće, likorice ; Sorab. i. le

z rączek lalusia Padła, co dla zabawki dała mu matusia. Tot. Saut. 44. — transi. Osoba ładna, ale przytym gąska , eine fhtppe, ein fd)öite3 ©dmkfyeit. Piękna lala. Teat.

43. c. 39. Lalkęś Wc Pani sobie wychowała, ib. 50. b, 15. — Dieter. Dalej chob lalka, nie pójdziesz mi ztąd. ib. 36, 23. LALKAĆ, ał, a, intrans. niedok., halać, blegotać, jak dzieci czynią, lallare. Mącz., lallen wic bie śłtttber. LALKARZ ob. Łątkarz.

ŁAŁOK, a, m , skóra odwiesista, która wołom pod szyją ‘wisa , palearia. \olck. 658. Łałok bydlęcy. Dasyp. R r 3 b., bte 23 a mute, j. 33. beprn Cdjfcn ; Eccl. .lajoua, inoóo bo pry podniebienie.

korcz, fwódke drewo; Carn. theshulka; Bosn. regolitia, LAMA, y, z., Gall. lame, ber Safylt, ©olb « t)bci* Silberla^rt, rekorięa; Ital. regolitia); słodki korzeń, Snfrijje, Süßfiolj, blaszka złota lub srebrna, materya lamowa, cf. srebro-glycirrhiza. Syr. 651, ob. Lukrecya.    głów, złotogłów, cf. pazłotka; Carn. lôsh ; Vind. resv-

LAKSA , LAXA, y, z., laxowanie , biegunka, baâ Saptren;    darlivu slatu, shumnu, hrushezu slatu ; Ross. 6htl, rny-

Ross. npoHOCB. Dyarya czyli laxa. Wolszt. 141. Kiedyby    Mnxa, KaHmejt, rneiia, n.ieuKa, MeuouKa. Na wsi zby-

sokoł bardzo miał laxe.... Spicz. 147. LAXANS indecl.,    tnich , co świat ma strojów, nie zażywa, Lam wzorzy-

LAKSACYA, yi, z., LAKSO WANIĘ, ia, w., baś Saptrett,    stych szuka. Gaw. Siei. 358. Sporządza suknie, stroje,

^urgtren ; (Ross. npoHOCHoe, oaÓHTejtHoe, purgans; dla    łańcuchy, manele, Skupuje złotogłowy, lamy na wesele,

koni Ma4b). Co rok przyzwyczajony dwa lub trzy razy    Trzewiki aksamitne, lamowe patynki. Min. Ryt. 2, 173.

do laksacyi. Krup. 5, 189. Brać na laksowanie. Perz. ŁAMAĆ, ‘ŁOMAĆ, ał, łamie, ‘łomie cz. niedok., złamać,

ie*. 232. LAKSOWAC, LAXOWAC, ał, uje, cz. niedok.,. einen laptren, z Łac., ob. Przepuszczać; Vind. lakfirati, zhrovu iszhistuvati ; Ross. CMÓurb, cjiaóJiK), npocjiaÖHTb, nocjaÓHTb (cf. słabić). Laxujacy, Slov. ulewugjcÿ; Ross. npoHOCHUH. Nie wiem , z czego mię dziś laksuje. LA-

^złomić dok., Boh. lamati, lomiti, zlomiti, złami, złamali; Slov. łómem; Carn. lomiti, łomem, lomastim; Vind. lomiti, slomiti, strupiti ; Sorab. 2. lamasch, wamasch, slamasch; Sorab. 1. lamam, łamacz, slemim , slemiu, slemicż (cf. lemiesz), zwaraam, wamam; Rag. lomitti;

LAMA Ć.

ŁAMAĆ - - ŁAMANIE.

587

Bosn, lomiti, razlomiti; Croat. lomiti, lamati, lamlyem; Dal. lamam, lomim ; Ross. joutait, JOMaio, JOMtm>, jio-kjho, cjomhtb, ciaMMBaTb, Bremen, ^erbrecljen; — a) na kawałki rozłamywać, przełamać, kruszyć, jerbrecfyen, entjwety Bremen. Na pogrzebach królewskich marszałkowie laski marszałkowskie łamią. Swad. 5, i02. Boginie mocne, które łamią jawory rękami. Lib. Hor. 84. Naprzód orzą, potym przeorzą abo łomią, Herum arare albo effringere. Mącz. (cf. lemiesz). Jak cię pochwycę za łeb, a zacznę kijem łamać kości ! Teat. 24. c, 18. gruchotać. — transi. Wilk gromi owce, orzeł gęsi łamie. Rej. Wiz. 102. Paszk. Dz. 113. t. j. bije, zabija, kruszy, gniecie, er mürgt bie (Mttfe. Król Macedoński łamał bramy złotem. Lib. Hor. 76, wyłamywał, otwierał, dobywał, er fprengte bie Tljore mit ©olbe. Najciężej zawsze temu, co pierwszy lód łamie. Nies. 1, 40. Ćnota, rozum i męstwo łamią wszelkie przeszkody. Staś. Num. 2, 198. — fig. Głowę sobie łamać » głowę sobie suszyć, [id; bett Kopf Bremen. Niech odpoczną teraz i głowy sobie nie łamią ministrowie ; ja sam bez ich pomocy rządzić potrafię. Boh. Kom. 2, 484. Pan burmistrz juz od godziny łamie sobie głowę, a jednak nic jeszcze nie wynalazł. Teat. 54. b, 51. — b) moral. Łamię wiarę, przysięgę, ustawy, przymierze, przyjaźń , * nie dotrzymuje. Cn. Th., violo, solvo, id) Bredfe mein 2Bort, meinen ©d)mur, id) Bred)e ober ńBertrete bie SBerorbnungen, baê Sünbittß, bie grennbfdjaft. cf. wiaro-łomca, wiarołomny. — §. Kawał odłamywać, ein ©tütf aBBred)en, Bremen. Kamienie łamać, łupać, ciesać. Cn. Th. Ross. óyTiiTL, iiaóyniTb, ©tetne Brechen. Czynszo-wnik nie może bez woli pańskiej, na gruncie czynszowym kamienia łamać. Szczerb. Sax. 54. — fig. Ja to najpićrwszy ten kamień łamałem. Teat. 31 , 16. (najpierwszy lód przełamałem, drogę utorowałem). W całym mieście przychylnego nie ma, Nikomu chleba swojego nie łamał. Karp. 1, 128. t. j. nie udzielał, er f)at nie* , ntanben [ein Srot geBrodjen, einen Stffett 23rot mitgetfyeilt.—

c) Załamywać, zaginać (cf. Boh. lomcowati * vexare), Bre* (Bett, frümnten, in galten ober Krümmungen Bremen, Bengen. Ćwiczy się rada dziewka w Greckich skokach Dorosła, łamiąc członki w sztucznych krokach. Hor. 2, 65. Koryt. Umieć na rożne kunszty łamać ciało. Teat. 56. 6, 22. Gardziłeś pierwej niemi, a tu im czapkę łamiesz. Gor. Sen. 198. t. j. czapkujesz, kłaniasz się im, Ifauftge Kom* plimenten machen. Gładki kształtnie łamią głos usta śpiewacze. Nar. Dz. 2, 114. bie ©timme im ©ingen fünftlid) Beugen, erl/öljen, ftnfeit Iaffen, trillern, Säufer rnadjen. Ręce łamać, załamywać, bie tpänbe ringen. Tu dzieci przy nim beczą, drżą na tę nawałę, Nad kędzierzawe główki rączki łamiąc małe. Przyb. Ab. 228. Poczęła się za głowę chwytać, rękoma łamać, narzekając. Eraz. Jez. J 6 b. Prov. Nie łam źrzebięcia. Jabl. Ez. 278. Już to ostatnia rzecz, młode źrzebię łamać. Kras Doi. 19. Cn. Ad. 612. cf. młodemu trzeba folgować, Brief) bem güßeit ttidjt ba8 Kreuj), ber 3>ugenb muß man fd)onen. (cf. owocu przed kwiatem żądać). Nie tak mię bardzo złamały te frasunki niniejsze, abym miał opuścić stałość. Jer. Zbr. 88. nie tak zgnębiły, skruszyły, meberüeugen. Tu będziesz mógł zło-

mić czarta, i wszystkie pokusy jego, jako je pan twój złomił. Rej. Post. M. 4. (zwyciężyć, zgnieść). Łamać język, zwyciężać trudność w wymawianiu. ŁAMAĆ się recipr., (Boh. lamati se); — a) Passiv. ^erBrodfett merbeit, Bre* (Ben, entjtoet) geljen. Lód się na Wiśle łamie. Tr. Do Niemna rzeki przyjechał; ten się łamał, i nie dopuszczał, aby kto miał przezeń wozić. Birk. Gł. 10. ba3 ©tś auf bem glltffe ging auf. — §. Łamać się pracą, trudnością. Tr., zrabiać się, mordować się, zpracować się, ftd) mît* be arbeiten, wątlić się, ftd; mürbe arbeiten. — §. b) Recipr. act. Łamać się * załamywać się, fid) frümmen, Ben* gett, fdmtiegett. Wąż się łamał, zwijał, marszczył, w kłębek składał. Jak. Baj. 196. Młodzież się łamie do Jońskich sztuki Tańców; tej tylko chwyta się nauki. Hor. 2, 60. Jurysta, im się bardziej łamie, im się boży, Tym znacznićj na kalecie człowieka uboży. Pot. Jow. 207. — §. Łamać się z kim * pasować się z nim ostatnią siłą, mocować się, Vind. metatife, pipatife, pardegatife, ter-gati, tepsti; Croat. boritisze; mit jemanbett ringen, fam* pfen mit aller Kraft. Szermierze, albo ci, którzy się z dzi— kiemi zwierzęty łamią. Szczerb. Sax. 574. Lizymach lwa za gardło popadszy, tak się długo z nim łamał, aż go udawił. Rej. Zw. 80 b. Weresz. Reg. 131. Samsony, Alexandry, Herkulesy, byli tacy mocarze , że się ze lwy, ze smoki, i z innemi okrutnemi zwierzęty łamali a bija

li. Rej. Zw. 62 b. Chodzą rotami młodzi ludzie, jako lwi, a snadźby się mogli i z dyabły łamać. ib. 185 b. Wre srogi zabój, trupa pełno wszędzie, Pierś w pierś uderza, mąż się z mężem łomie. Chroic. Fars. 293. Gdzie się podział Herkules, co się z smoki łomił ? Rej. Wiz. 86. Magnatowie poczęli się łamać z książętami ; a osłabiwszy moc ich, pomnażaniem swoich przywilejów, stanowić arystokracyą. Nar. Hst. 7 , 76. Człek na tym świecie z fortuną się łomie. Pot. Syl. 2. Patrzę, a tam żyd z hajdukiem się łomie. Pot. Jow. 122. Cnota się łamie z niecnotami zawżdy, A stały wiernie przy niej stoi każdy. Rej. Zw. 211 b. Łamiący się, pasujący się, Vmd. metauz, pipavez, pardegauz. ŁAMACZ , a , m., ŁAMGA, y, m., albo łomiciel, ruptor. Macz. ber Ctma3 Brtd't, ber Sredfer. Boh. lomec. Łamcy przysiąg, złej rzadko unikają toni. Teat. 51, 67. przysięgołomcy. ŁA-MACZKA, i, ź., która łamie, bte Sred)ertnn. Łamaczka abo międlica do łamania lnu. Przędz. 14. bte glad)ésüred)e. ŁAMANIE, ia, n., subst. verb., ba3 Sredfen. Łamaniem chleba zwali starzy stół Pański. Rej. Post. A a 6. 23rot* Bred)en ; Ross. xjtôojiOMjeHie. Łamanie goleni, była kara podła, zwyczajna niewolnikom. Pilch. Sen. 360. Łamanie głosu * wyewerki, fünftltd)eê Sengen ber ©timme tm ©tngen. Łamanie zasłon fortecznych, courtine. Lesk. 280. t. j. załamywanie, bte Krümmung, ba$ Sredfen tn (Men, galten. — §. moral. Oni odnosili gwałt i łamanie w tej sprawie. Weryf. pr. 14. skrzywdzenie, $)wcf, Sebrücfnng. Po złamaniu Seneki, łacno było wyzuć z faworów Rufa. Nar. Tac. 2, 282. perculso Seneca. — Łamanie przysięgi, pokoju, przymierza, słowa, ber Srud), fêibbrncf), grtebenêBntd). — §. Łamanie w stawach ,* dna, denna choroba, ba3 ©Iteberretßen. Sorab. 2. chwat, (cf.

588

ŁAMANIE - LAMENT.

LAMENTLIWY - LAMPART.

Dawali im Grecy pewne przezwiska od powiatów, Dory-ka, Frvgika, jak u nas Ruskie lamenty, Podolskie dumy, Petr. Pol. 204. LAMENTLIWY, a, e, — ie, adverb., narzekający, Eccl, pbuaTejibHbifi, flagettb, $Iage*. Ojczyzny głos lamentliwy Wysłowić trzeba, by wżdy syn prawdziwy Mścił się jej krzywdy. Stryjk. Gon. S. 2. Żałosny płacz i lamentliwy. 1 Leop. Ezech. 19. 14. Prosiła go lamentliwemi słowy. Gor. Dw. 505. Lamćntliwe piosnki Dusza jego lamentliwie będzie płakać jemu. Leop. Jes. 15, 4. (porzewniać sobie będzie. Bibl. Gd.). Smętnie zawsze a lamentliwie żyła. Glicz. Wych. G 5. LAMENTOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., narzekać, tuelfeflageu, Eccl, pbuaio. Wolno zapłakać; ale nie kwilić się i lamentować. Pilch. Sen. list. 2, 54. Lamentowaliśmy; a wyście nie płakali. 1 Leop. Math. 11. 17. Zwoławszy nąrzekalnic, niechaj go żałują, Niechaj nad grobem jego wszystkie lamentują. Groch. W. 511. Oto król płacze i lamentuje nad Absalonem. Budn.Żl Sam. 19, 1. Słowiczek lamentował. Banial. J 5 b. Chciała ciało pomazać, szuka pana w grobie, Wzięto pana, nie-masz go, lamentuje sobie. Pieśń. 140.

kochanka, ib. 285.

ochwat); Ross. jomotr, koctoiomî; Eccl. n.ieHOBHaa óo-vife3Hfc. Wilgoci zbytnie, gdy się w którym stawie zastanawiają, czynią bolenie, które drudzy łupaniem albo łamaniem zowią. Cresc. 164. Nierządniki na ciele rozmaitych bólów, Włoskiego łamania, sprośnych bolączek dostawają. Gil. Post. 54. Łamanie w nogach * podagra. Rag. Dos. 1, 76. Łamanie w ręku , w stawach ręcznych * chiragra. Łamanie w stawach cierpiący, Boh. pakosta ; Eccl. n.ieH()Bo6o.rb3HeH'B, Bt cociaB'fex’b 6oak3Hi> hmLhh. Łamanie w kościach sprawujący, Ross. kocto-jomhłih. ŁAMANIE się recipr., ba$ 33red)en ; neutr. ba3 feilen, ©nRroet)gel)en. Łamanie się światła. Hub. Wst. 57. bte ©trafdeitbrecfyung. — §. ad. Załamywanie się, ba3 brummen, Sengen feiner felbft tu oerfcbtebue ©eftalteu. Pospólstwo widząc grymasy i łamania się z wielości robaków w człowieku pochodzące, sądzi go być od czarta nagabanyrn. Perz. Lek. 190. Ł.4MANINA, y, ź., łamanie różnym sposobem; coli, rzeczy łamane, 33ntd), geProcftneÖ über jerkoctineó 3cit3- Łamaniny i gwałtu praw Ruskiej cerkwi, zadawać wam nie będziemy. Smolr. El. 58. ŁAMANY, a, e, niecały, przerwany, gekoren, abgebrochen.

Na złamaną szyję,ł (ob. Szyja). Łamany kamień Ross. ŁAMIĘ ob. Łamać. ŁAMIKAMIEN oh. Łomikamień.

6y n, óyTOBMH. Żale ze łzami nadbrzeżne usłyszawszy LAMOWAĆ cz. niedok, u krawców, tasiemkę lub galon skały Łamanym ich westchnienia jękiem powtarzały. Zab. na wierzch sukna lub materyi przyszywać. Magier. Mskr., 5, 454. Łamana liczba * frakcya, eine gebrochene 3abL et« mit Treffen ober 33anb beferen.

33rud) ; liczba złożona albo z samych tylko części jedności,    LAMOWY, a,    e, od    lamy, Śalpt    *. Trzewiki    aksamitne, la-

albo z jedności całych i z części tejże jedności, « ułomek. ,lak.    mowę patynki. Min. Ryt. 2,    175.    Nie    każdemu ładnie

Mot. 1, 2. Łamane ilkości czyli frakeye. U sir z. Alg. 49.    w lamowej    sukni.    Kchow. Fr. 14.    Ross. KaHHTejbHhiH,

Srebro stare łamane złotniki za swoje srebro nowe z wiel-    30æothmh.

kim zyskiem od kupujących biorą. Zlot. D. et B 4 b. — LAMPA, y, z., LAMPKA, LAMPECZKA, i, i., dem., Boh.

§. Łamany « nierówny, uneben, ungletd). Łamany kraj składa się z równin i wzgórków. Służb. Ob. 15.— §. moral. O jakoż to świat łamany a nieobaczny ! Glicz. Wych. M 7 b. (przekrętny). Więcej sobie dzisiaj drugi na tym łamanym świecie , waży gromady pieniędzy, niżeli rozum syna swego. ib. M 2. ŁAMCA ob. Łamacz.

Pochodź, tom, lomignal, łomikamień, lomisty, lomiciel, lomny, lomność, lornikost, łomocie, łomot ; lemiesz; do-łamać, nałamać, obłamać, odłamać, połamać, podłamać, przełamać, nieprzełamany, przełom, przyłamać, rozłamać-, słoma, słomiany, słomka-, ułamać, ułomek, ułomny, ułomność ; włamać, wyłamać, załamać, załom, złamać, nie-złamany ; wiarołomca, wiarołomny, wiarołomność ; przy-sięgołomca , krzywołomca , zakorołomca , praiuołomca.

LAMBITYWUM, z Łac., lekarstwo do trzymania w uściech, aż się rozpłynie. Włod. ein Cecffaft, Cetfarsucvjmtftel. Lam-bitywum biorę* w uściech co rozpuszczając połykam. Cn. Th. lizanie. Krup. 5, 281.

LAMENT, u, m., z Łac. narzekanie, Eccl, pbipuiiie, ba8 Söeljeflagen, Samenttrcn, Sami, baö ^(agelteb, ber ^lagege* fang. Dawid nad Jonatą lament czynił, i wiersze płaczliwe o jego śmierci złożył. Sk. Faz. 444. (cf. duma, plankt, tren). Kto taki jest, ktoby bez lamentu z tego świata schodził? Gor. Sen. 569. Śpiewacy w swych la-menciech przypominają o Jozyaszu. Badn. 2 Chroń. 55, 25. Bibl. Gd. Insze jest śpiewanie pieszczone, jako są lamenty, dumy; insze śpiewanie męzkie, jak na wojnie.

lampa, lampićka; Slov. lampa; llung. lampas; Sorab. 1. lampa, lampka, fwużow ; Sorab. 2. lampa; Slav. lam-patla; Vind. lampa, luzhniza, fvezhniza, lampiza ; Garn. lampèza; Croat. lampash , szvetnicza (cf. świecznik); Dal. szvetnicza, szvetnyak; Ross. 4aMna4a, jaMna^Ka, JiaMna-40UKa ; Eccl. Kaiuioo, n04CB,kiHHiiK'B, ck kuiauiiik i. ; z Greckolac. bte Sampe; narzędzie sporządzone na palenie oliwy, przez włożenie w nie knotu. Kras. Zb. 2, 15. Lampa , kaganiec olejowy. Cresc. 28. Boh. kahanec gliniana lampa, cf. kaganiec. Narzędzie, w którym płyny ogień karmiące w knot wzięte, ogień z siebie wydają, nazywa się lampą. Krumt. Chym. 29. Lampa illuminacyj-na Ross. iwouiKa. Ci którym potrzebne jest światło lampy, o to się też starają, aby jej na oleju nie schodziło. Zab. 15, 88. Lampa zgaśnie bez oliwy. Pot. Arg.

69. Lampa sama przez się ciemna i brudna, A gdy ogień przypadnie, już jasna i cudna. Rej. Wiz. 119 b. — Poet. Lampa słoneczna. Groch. W. 55. Lampa nie-zgaszonego słońca szła od rannej zorzy ku górze. ib. 227. — §. Szklanka od wina kształtu lampy, eilt 2Bdtt* glaS tn ©eftaU ettteó 8antpenglafe3. Obaśmy razem pili, z tą różnicą, Ze ktoś tam małą lapmką, ja dużą szkle-nicą Zabi. Zbb. 5. Lampeczka wina. Torz. Szk. 125, ob. Lampny, lampowy, lamparz.

1. LAMPART, a, m., Boh. lewhart; Sorab. 1. léopard; Croat. leuhart, lavorisz, oroszlanyoriss, (cf. ryś); Vind. leopart, pantar; Hang. pardocz; Bosn. levhart, lavoris;

LAMPARCICA -ŁAN.

ŁAŃ - ŁAŃCUCH.

589

Rag. leuhàrt, lavons, kapłan; Slav. oroslav; Carn. risa ;

Ross. napA*, aeoriap^, óapcB; ber Scoparb, ber ^3art* t^er ; zwierz długi do trzech 1’okci, podobny do tygrysa, sierść ma żółtawą, po niej krążki czarne śrzodkiem żółto sie przebijają. Zool. 813. ‘Lwopard. Mącz., Tworyś.

Chmiel, 1, 591. Tygrys, lampart i ryś warczą. Banial.

J. 2. Lampart tarentowaty. ib. Już sie i osieł dziś lampartem zowie, Koczkodan z małpą chce być lwowi w rodzie. Stryjk. Gon. D 3. — §. Lampart, skóra lamparto-wa, S)3antl;erfjaut. Mieczem i łukiem zbrojny, lampartem odziany. Dmoch. II: 38. — § Człowiek lampart, basałyk, włóczęga, do niczego, ettt üJîenfd), ber ju iiiditö 51t brau» cfyctt {ft. LAMPARCICA, y, i., Boh. lewharticé; Carn. ri- ŁAŃ ob. Łani.

sèna, ber tüetbltcfye ^antber. Pstra lamparcica Kaspijska 1. “LAN, u, m., ulanie, lana robota, ©(ejhüerf, gegpffne 2lr* w pokarm dodawałać cyca. Bardz. Trag. 443. — 2. LAMPART , a, m., kamień probierski, ein ^robterfłetit. Próbować złoto na lamparcie. Tr. LAMPARTOWY, a, e, od lamparta, Seoparbê*, fantljer *. Ross. óapcoBbiit LAMPÀRZ, a, .m., robiący abo przedający lampy. Pilch.

Sen. lisi. 4, 203. ber Sampetimacber, Sampenbanbler.

LAMPETRA, LAMPRETA, LAMBREDA, y, i., ryby gatunek, do których należy ninog, bte Samprete. Syr. 180. pijawka morska. Cn. Th. 696. Vind. golup ; Carn. golub.

LAMPERYA, yi, z., n. p. Podłoga z lamperyą. Switk. Bud.

254. z Franc, lambris, ob. Taflowanie.

LAMPNY, LAMPOWY, a, e, Boss. jiaMnaAHbiii, od lampy,

Sampelt * . Ciepło ognia lampnego jest najrówniejsze.

Krumł. Chym. 29. Lampowy nosek abo rurka, myxa. Cn.

Th. bte Satnpertbtlle, Sampenfdjttaiifce. Lampowy nosek,

rurka, przez którą opalonego knota zbytki odchodzą. ŁAŃCUCH, a, m., Vind. lanz, ketina, zhetina Dasyp. N n. Sorab. i. lampowa trubka. Lampowy knot Carn. verùga, ketcna, roshèl; Croat. làncz , lanaz, ve-

ruga; Hang. lântz; Slav. lónac, sincxir, szingyir; Bosn. lanaę, verigga, singir ; Rag. veruga, veriga ; Dal. veru-ga, veriga; Boh. fetez; Slov. reteż; Sorab. 1. recżaz (cf. wrzeciądz); Sorab. 2. reschas; Eccl. et Boss. Ltinb, Yenb (cf. czepić), bte ^ette; łańcuch, (cf. łączyć; cf. członek; cf. ©elettf. 5lblg.). Łańcuch staje się silnym, gdy ogniwa jego ściśle złączone. Gaz. Nar. 1, 101. Pies na łańcuchu. Rej. Zw. 135 b. Dambr. 163. ein ^ettenfmnb, (łańcuchowy pies). Jak pies, na łańcuchu przywiązany, me imienie, Zdrowia siedzieć muszę. Teat. 29. c, 25. (na uwięzi). Jak psa z łańcucha spuścił. Jabl. Tel. 47, Cn. Th. 293. Psa zbiegłego z łańcuchem, łacno pojmać. Cn. Ad. 984. Łańcuchy * kajdany, betten, fteffclit. Eccl. et Ross. Bepiini, ko-AOJbi, y3U, nyaa. Z wiązał go dwoma ‘łańcuchoma.

(dual.) Budn. 2 Reg. 25, 7. Obaczysz ich w łańcuchach, jako brańce. Dirk. Obóz. K. 4. Święto niewolnych łańcuchów Piotra świętego. Groch. W. 98. Ś. Piotra w okowach , ^etri Stettenfeper. W łańcuch kogo wsadzić. Jabl. Ez. C. cf. w kłodę, w kajdany, einen tn betten legen. Dobrowolnie się drzwi więzienia otworzyły, i łańcuchy co na rękach były, dobrowolnie opadły. Otw. Ow. 153. Łańcuch wozowy do hamowania kół Vind. savretniza, ob. Hamulec. — Łańcuchami pozwięzywać Vind. saverugati, saketinati. — Łańcuch , łańcuszek od ozdoby, Croat. kla-rush ; Eccl. nn€łini|a, eine Sdjmutffette, eine $ette jnr 3terbe„ Pospolicie łańcuchy złote noszą mężni i niemężni, gdyż.

297—8. Łan Frankoński (od Francyi abo Frankonir zwany. Grzęp. Geom. K. 3) pierwszy, ma w kwadrat miar 5240, drugi 4050. Łan Teutoński czyli Niemiecki sznurów 360. Łan Chełmiński, używany w królewszczyznach liczy morgów 50. Ostr. Pr. Cyw. 2, 298. Solsk. Geom. 2, 145. Jak. Mat. 1, 5. Łan i włóka niczym się od siebie nie różnią, tylko nazwiskiem; co w niektórych stronach u nas nazywają włoka, to inni zowią łanem. Zabór. 296. — Włoki były zarobne pole; łany zaś do zarobienia były przeznaczone. Czack. Pr. 1, 225. Łan, czyli trzy włoki. Lesk. 2, 27. ob. Łanowy; cf. łany wybranieckie. cf. łannik.

Bett. Ze srebra, złota i z drzew-a bałwany, Praca rąk ludzkich, szatańskie to lany. Auszp. 73. cf. lala. 2. LAN * lany ob. Lać.

LANCA, y, z., kopia, bte Caitje. Sorab. 1. lanca; Vind. lanza, fuliza, (ob. Sulica); Lat. lancea; Graec.    LAN-

rn., [puszczadło. 3J, cyrulickie narzędzie, obo-ostrzyk, do otwierania wrzodów, żył. Czerw. 5. bte Sanjette, (Vind. lanzeta , pushniza ; Rag. bazkaviza). Na lancety stal najdoskonalszą obracać potrzeba. Os. Rud. 568. Krwi puszczanie, otwarcie żyły lancetem albo sznaperetn. Krup. 5, 87. LANCETOWATY, a, e, — o aduerb., na kształt lancetu, tüte Ctlte Sanjettc. Szelężnik pręt ma bezgałezi, liście bezogonkowe, lacentowate, wcinane. Jundz. 319. ‘LANCKNET, ra, z Niem. ber 8anjettfited;t, drab, lancea-rius. Macz.

CET, u,

veruga;

Vind. luzhna dusha.

LAMUS, ‘LEMUS, a, m., z Niem. baś 8el;m(iauê, murowany domek na schowanie od ognia, eilt gemauerte^ feuerfeftcê 33eóctUtlijL Na boku dziedzińca był murowany lamus, z żelaznemi u okien kratami i okienicami. Kras. Pod. 1,6. Rozkazujemy budowanie lamusów dla chowania ksiąg ziemskich, a do zbudowania tych sklepów mianujemy.... Vol. Leg. 3, 23. Dziś człowiek nie wie, komu zasiewa i młóci, Lada kto mu stodołę i lamus przewróci. Zab. 16, 124. Nar. Toć mój lemus, myśl, zdrowe sumnienie. Ryb. Geśl. B 2 b. Zdobycz wszystka, oprócz téj, którą w podziemnych lamusach tajono, spłonęła. Krom. 527. in subterraneis cellis. cf. podrum. LAMÜS0WY, a, e, od lamusa; Seljmljaitê*.

ŁAN, u, m.y Boh. lan ; Lat. med. laneus; cf. Ger. Salpt, £ä(llte; miara roli, źrzeb, ślad, cf. mórg, włoka, staje; Vind. huba; Carn. orolje, cf. rola; Croat. rai, ettte §ufe SIcferlaitbeê, »on üerfcfjicbeitem ©exalte. Łan u Helmolda, aralrum Slavicvm, była sztuka ziemi, która się dwoma wmłami i tyleż końmi sprawowała. Nar. Hst. 2, 85. Łan Polski, z którego kmiecie powinni odrabiać dzień jeden, dzieli się na trzy pola, z których każde wzdłuż liczy 600 stop, łokci 400; wszersz stop 144, łokci 96. Jak. Math. 1, 4. Łan kmiecy większy, z którego kmiecie dzień w tydzień robić mają, liczy łokci w kwadrat 562, 880; mniejszy liczy łokci kwadratowych 115, 200. Zabór. G.

590

ŁAŃCUCHOWY - LANCZAFT.

LANCZANY- LANKA.

to ozdobą ma być tylko mężnych ludzi. Modrz. Baz. 202.

Za Bolesława Chrobrego nosili sami rycerze in signum miliłiae łańcuchy, ani wolno było ich nosić innym, bądź szlachcie, bądź hrabiom, którzy w liczbie rycerstwa nie byli poczytani. Nar. Hst. 2, 155. Jeśliś ubogi w szlachetne przymioty, Próżno na szyi nosisz łańcuch złoty.

Zab. 44, 277. Rzew. Łańcuch złoty szyi twojej. 3 Leop. LANCZANY, a, e, od ziela Janka, ütm 9)îat)enI>Iuinen. Kwia-Prov. 1, 8. (zaponka złota. 1 Leop.). Łańcuchy z kwie- ty lanczane. Urzed. 190. Wódka lanczana. Haur. Sk. 413. cia. Weg. Mann. 1, 187. ob. Festony, girlandy. — Fi- LANDARA, y, £., LANDARKA, i, z., zdrbn., gatunek ka-gur. Łańcuch * pasmo, szereg nieprzerwany ciągły, ciąg, eilte Sletfye, eilte Kette. Łańcuch gór, są to góry niby pasmem z sobą związane. Wyrw. Geogr. 12. eilte Sergfette.

Łejk. 80. Słowność w traktowaniu interessów, ludzkość w obcowaniu, są to ogniwa, z których składa się łańcuch porządnego wspołecznictwa między ludźmi. Mon. 65,

264. C/łowiek jest piewszym ogniwem łańcucha, któ— ren natura upletła z stworzeń. Mik. Obs. 30. ŁAŃCUCHOWY, a, e, od łańcucha, Rag. verixni; Ross. et Eccl.

BepHîKMiT«, ittnomiHH, ułuiHbiM ; Seiten * . n. p. Pies łańcuchowy, catenalus. Mącz., Toi. Saut. 45. ein Kettenfyunb ; LANGBAN, u, m., z Niem, bte Sattgbalnt, długa kręglarnia, (Vind. otvesan, operzhen pefs, nadvesan pefs). Ogni-    przydłuźsze miejsce do grania w kręgle, n. p. Kulmi

wo łańcuchowe (Vind. klep, rink). Łańcuchowe kule,    szturmujesz w langbanie Dopóty, póki grosza na weto-

Kettenfugettt, dwie połowice kuli złączone łańcuchem, że-    wkę stanie. Mon. 76, 728. not. «długa meta, gdzie w

by większą rozległość miejsca zajmowały. Jak. Art. 3, 300.    kręgle grają.»

— Arithm. Reguła łańcuchowa, bte Kettenregel, sposób ŁANI, ŁANIA, i, dochodzenia stosunku niewiadomego z danych śrzcdnich stosunków wiadomych. Łejk. 2, 89. ŁAŃCUSZEK, szka,

ŁAŃCUSZECZEK, eczka, m., dem., eine Heilte Kette, eilt Kettdjen. Croat. lanczèk, lanchecz, verusicza; Hung.

lânlzotska ; Bosn. lancicch, verisgiça , kolajna, singiricch ;    samica jelenia. Kluk. Zw. 1, 341.

Slav. lâncsac; Rag. verixiza , ovratiza , ogargljnj ; Vind.    186. bte tptrjdjfull. Łania nie ma rogów jak jeleń. Zool.

ogerlai, ovratiza, naperfniza, ketenza, zhetenza ; Garn.    369. Prędkonogie łanie. Banial. J. 2. Płocha łania. ib.

ketenza, nagerlina ; Sorab. 1. recżazk; Boh. et Slov. re-    Łanie kotne, cielne. Syr. 141. Cielne łanie, kotne sar-

tizek, retezek; Eccl. et Ross. yenomta, nJmoiiKa, Bepii-    ny. Mon. 68, 187. Ńóżka jak u łani. Teat. 51, 13.

jKHita. Łańcuszki złotemi wiążą serca dyamentowe. Tward.    cienka i kształtna, szykowna. ŁANI, ia, ie, od łani,

Wl. 186. Łańcuszek w około szyjeczki był otoczony.    jeleni, tpirfdjfuliN, tptrfd) *. Łani czyściec, Czarnogłów;

Groch. W. 332. Ja dziś chętnie ten upomineczek, Swie-    łanie kotne rady się nim pasą dla lżejszego okocenia i

tne noszenie, złoty łańcuszeczek, Daję dziecięciu. Groch.    pozbycia płodu; ztąd nasi czarnogłów Łanim czyścem

W. 371. Łańcuszek czyli podbródek u munsztuku. Hipp.    nazwali. Syr. 141. Łania broń, oh. Jeleni korzeń, jele-

60. bte Ktnnfette, Vind. bersda, bersdna ketenza. — §.    nie oko. Syr. 132. ŁANICZKA, ŁANECZKA, i, z., dem.

Łańcuszki w smukierskićj robocie są prętowe, pojedyn-    nom. łani, 1. etrtC junge $trfd)fltJjl. Będzie jakoby łaniczka

i dubeltowe, służą do szamerownia sukien. Magier.    uciekająca, jakoby owca. Leop. Jes. 13, 14. Łaneczki i

Mskr. bety bem ^ofamenttrer, gefdduugtte Kettelten junt Śefajt    owieczki, które pasterza nie mają. Podw. Sion. K 3 b.

ber Kleiber. ŁAŃCUSZKOWY a, e, od łańcuszków, Ketten*,    — 2. botan. Łaniczka, ephemerum, Iris silvestris, eine Strt

Sltngel * . Łańcuszkowy panczerz. Radź. 1 Macch. 6, 35.    ©dperteflilten. Syr. 1399.

t. j. z łańcuszków złożony. ŁAŃCUSZNY, a, e, ŁAŃ- LANIE, ia, «., subst. verbi lać, bflS ©teßen.

CUSZNO adverb., łańcuchem ozdobny, mit einer Kette ge* ŁANIŹ, y, ź., Tr. ; botan., ob. Grzyb jeleni, abo jelenia Stert. Manilius łańcuch złoty z nieprzyjaciela zdjąwszy,    bedłka.

zarazem go i z przezwiskiem Torkwata, to jest, łańcu- LANKA, LANUSZKA, i, z., Vind. mainikna rosha, rukalza; sznego, na siebie włożył. Modrz. Baz. 473. Sorab. 1. recżaznik; Ross. BepHronoceifB. Ów na szyi linę nosi,

Chadzał przedtym łańcuszno. Bal. Sen. 44. Ujrzysz lada rzemieślniczkę łańcuszno i w sobolach. Jei. Ek. F 3.

Dwieście konnych w Włoskim ubierze, w bławaty przybranych, łańcuszno jechali. Gwagn. 144.

LANCZAFT, LANCZAWT, u, m., z Niem. bte Sanbfdjaft, ein 8anbfd)aft3gemdlbe. Malarz kraj do widoku obrawszy

wesoły, Lub wirydarz pięknemi usadzony zioły, Uczyni z niego lanczawt z uciesznym wejrzeniem. Zimor. Siei. 126. Ta rozmaitość ma pozór lanczaflów wdzięcznych. Zab. 6, 105. Min. Nie wisi 'lanczofft nowy Na mej ścienie Ru-bensowy. Kchow. 305. Landszafty. Pot. Syl. 219. *Lan-cofty. Kmit. Spit. C 3 b.

rety podróżnej, z Niem, eine Saitbfutfclje. Vind. deshelna guzbja. LANDGRAF, a, m., z Nietn, ber Sanbgraf, (Vind. deshelni knes), hrabia powiatowy. Wtod. Landgrafowie są niby powiatu i kraju jakiego sędziowie; ßrtttb bowiem kraj znaczy, a ©raf sędziego; zkad urosło jedno słowo landgraf. Chmiel. 1, 506. LANDGRAFOWA, y, z., żona jego, Vind. deshelna kneshinja, bte Sanbgrdftmt. LAND-GRAFSK1, a, ie, lanbgräfütdj. LANDGRABSTWO, a,

Vind. deshelna knesha; bie Sanbgraffdjaft. Landgrabstwo Haskie. Wyriu. Geogr. 121.

w.,

m.

cze

z., Boh. lane, lań, lańka ; Slov. lań, lane, lana; Sorab. 1. yêlencza ; Croat. jelenicza, kossu-ta, koshuta ; Garn. et Vind. koshuta, jeleniza; Hung. suta ; Rag. et Bosn. kosejutta ; Slav. koshuta (lanne * jelenię, sarnię); Ross. jam>, itoinyia (Eccl. satih rupicapra);

‘Łanica. Biel. św.

Ross. jaH^biUTB ; konwalia, lilium convallium, îDîa^enblunte, kwitnie ku końcowi maja. Kluk. Rośl. 1, 264 et 2, 232. Syr. 752 et 1400. Urzed. 190. lilia padolna. Groch. VF. 371. ob. Lanczany. — §. Lanka, lanki, pacześ lniana, glacfrêroerg. Lnianka, płótno z paczesi lnianej, Cinnenjeug. Związano onych mężów w płaszczach swoich, w lankach, czapkach, w bócie, i we wszystkim odzieniu swoim. Radź. Dan. 3, 21. (w ubraniach. Bibl. Gd.). Żarn. Post. 3, 102.

Ł A N N I K - ŁAPAĆ.

ŁAPAĆ Ï WO - ŁAPCAP.

591

B b. — Transi. Kiedy psy trawę łapią, będzie deszcz. Kluk. Rośl. 3, 90. t. j. pyskiem chwytają, rwą, bantad? fd?nappen. — fig. moral. Upatruje i łapa czas, okazyą i pogodę. Jan. Lig. B 4. Złapał tanio na Podolu wioskę. Zab. 13, 204. (uchwycił, dostał). Źli więcej mają, iż cudze łapają. Rys. Ad. 79. Chociaż łapają cudzego, przecież w niedostatku są. W. Post. W. 494. Tak skuteczna była nauka Chrystusowa, iż co przedtym łapał cudzego, to teraz udziela swojego. W. Post. Mn. 558. Sam nie czyniwszy nic w ojczyźnie sławnego Łapa jednak, bezwstydnie stopnie dostojności. Groch. W. 545. Gdy on inszym w katedrze siedząc kazał, jam łapał to piórkiem , to pamięcią słowa jego. Gorn. Sen. 430. Będę słuchał nowin, będę łapał wieści. Bardz. Trag. 44 7. Większa część senatorów, łapając łaski u pana młodego, przemogła , iż Zygmunt puścił synowi Litwę. Gorn. Dz. 14. Przeciwnik, łapający słowa czyje. Gorn. Sen. 401. (podchwytujący). Prov. Lepiej trzymać, niż łapać. Cn. Ad. 444. cf. lepszy harap , niż hu lala.

ŁANNIK, a, m., wybraniec z łanu, łanowy żołnierz, ein łpubenfolbal, ein nad? ber 341 ber $nben auSgefioïmer 9îe* îrut. Na obronę tej ziemi od rozbójników, zostawiamy 20 łanników. Vol. Leg. 5, 348. ŁANOWY, a, e, od łanu, £mfen *. Łanowy regiment, dawniej na łanach wy-branieckich po starostwach fundowany. Kras. Zb. 2, 47.

Zwano ich też piechotą łanową. Skrzet. Pr. Pul. 4, 344.

ŁANOWE, ego, n., subst., podatek z łanu, ba§ łpltfettgelb, bie łpufenfteuer.

ŁANTAWA ziele. Tr. ob. Szlachtawa. Jundz. 409.

LANTGRAF ob. Landgraf. LANUSZKA ob. Lanka.

LANY, a, e, part. perf. verb. lać, gegoffen, odlewany, n. p.

Wiele lanych świec białych niesiono. Wez. Zap. D 3.

Ukazała się wielka liczba ‘szlachciców z lanemi świecami.

Wys. Aloj. 524. Mój wiersz jest lany z prostego pióra.

Zab. 44, 485. wylewany, cf. lać, mein Sieb fließt auê einer funftlofeu geber.

ŁAPACTWO, a, n.r łapanie, chwytanie, ba$ ?pafd?Clî. Łapactwo urzędów. Petr. Et. 4 42. Gorsze jest gardzenie czci, niźli łapactwo czci. ib. 270. ŁAPACZ, a, m., który łapa, ber nad? etma$ f?afd?t, ber £>afd?er; Boh. łapać, lapaćek captiosus. Łapacze a obłudnicy, którzy się z wierzchu przyjacieJmi czynią , a nic nie myślą, jeno jakoby cię w czćm podeszli, ułowili, podchwycili. Dambr. 445. Chwytacze i łapacze własnej prywaty swej. Jan. Leg. E 3. Łapacze testamentów, komu się najwięcej zalecają, temu najprędszej śmierci życzą. Gorn. Sen. 486. — Łapacz, porywacz, ceklarz, oprawca, sługa miejski do chwytania złoczyńców. Wiod. ber $dfd?er, ©tabtfucd?t, Carn. zap, zaf, (cf. cap). ŁA-PAGZKA, i, i., narzędzie do łapania, łapica, samołówka. Cn. Th., Sorab. 1. paszle; Carn. besgovneza; Rag. stù-piza ; Ross. 3ana4Ha, Kamiamb, eine galle, gaUgrube, (cf. wdlczy dół), fig. ein gaUftrtcf, eine galle, (cf. kluczka, sidło). Faryzeuszowie coraz to nowe łapaczki na Pana zastawiali. W. Post. W. 344. Mniemając, aby mię mogli ułowić swemi łapaczkami, rzekli.... Baz. List. 413. Wiele im czasu zabrały słowne swary, wykręty i sporne łapaczki. Pilch. Sen. liśt. 556. Łapaczki, sophnmala. ib. 339. Wykrętów⁷ i łapaczek nie zażywa. Bals. Sm. 2, 456. Coraz nowych fortelów i łapaczek szukają. W. Post. Mn. 554. Prawa weszły w wielki labirynt dla łapaczek prokuratorskich. Herb. Stat. 440. W słowach miał łapaczki i chy-

ŁAP! « ŁAP CAP! łup cup, łapes capes! Boh. drapsa (lap łapanie ptaków), wyraża nagłe porwanie (cf. chabias, smyk!), ob. Łapcap; rtppś rappś ! Łap za myszkę Matuś w nielitościwe szpony. Zab. 5, 256. Z razu się tylko słowy szpocą, a potym za łby łap cap po sobie. Jabi.

Ez. 124. Rozumie, że to jeszcze w Polszczę tak jak za dawnych czasów, co to byle za co łup cup bywało po sobie. Teat. 29, 122. Jakeśmy, dobyli szabel, tak zaraz łup cup po «obie, chlust, chlust. Boh. Kom. 4, 560. Z domu ku mnie wypada, Łap za rękę, jak się masz? Zab. 40,

547. ŁAPA, y, i.,    1. szłopa. Cn. 111. 4, 418. Boh.

dłapa ; Carn. et Vind. taza, kramplasta noga; Ross. Æana.

Koniec płaski nóg niedźwiedzi, małp etc. bie $appe, bie ütflße. Cokolwiek chodzi na łapach swych ze wszystkich zwierząt, które chodzą na czterech nogach, nieczyste wam będzie. Bibl. Gd. Levit. 41, 27. Ta łapa, co się po kudłach skrobie, źle jako widzę posłużyła tobie, "(to jest, niedźwiedź;. Kniaź. Poez. 2, "485. Łapę jak niedźwiedź lizać abo ssać, de hornine, qui spe frustratus, solitarius moeret vel esurit. Cn. Ad. 427. bie Pfoten fangen. Ja sobie tak dobrych lat doczekać nie tuszę, Podobno jako niedźwiedź łapę lizać muszę. J. Kchan. Dz. 245. Zygr.

Pap. 576. Jak się wyszastamy, dyabelnie będziemy łapę lizać. Teat. 22, 9. Do tańca się nogi lenią, Lata z statkiem każą siedzieć, Łapę liżąc, jako niedźwiedź. Czach.

Tr. H 5.—zgrubiałe »Ręka, bie ^fote, bie £mnb, bie £aj?e.

Twoje szczęście,    że pałasza nie mam przy    boku; ale wpadniesz ty mi w    łapy. Teat. 8, 92.    Łapy,    by u niedźwie-    tre dyalektyki. Sk. Dz. 270.    Wichrzyć,    łapaczki    sporzą-

dzia. P. Kchan.    Ort. 4, 465. — 2.    botan.    Łapa niedźwie-    dzać,    i to jedynie na    umyśle    warzyć począł, jakoby króla

dzia, czyli lwia,    ziele, ś. Jana pas,    wilcza    stopa, babimur,    mógł    zdradą ułowić.    Pilch.    Sali. 454.    ŁAPAJ,    ja, m.,

lycopodium. Syr. 844. ber Schlapp, galjanniögürtel.—ŁA-    miano    psa gończego, ber 9îame eittcê 3<tgbl?unbe§. Pędzi

PAC, ał, łapa konlyn., łapie, łapię act. niedok., złapać    hrabia    konno przez zwierzyniec; a za nim capaj, łapaj,

dok., chwytać, Boh. lapati, lapjm, zlapâm; Slov. łapam;    ścinaj,    dołóż, dwie smycze chartów. Teat. 40. b, 52.

(Carn. lapta, lópta * piłka, lopiti percutere) ; Ross. comiTb,    ŁAPANIE, ia, n., subst. verbi łapać, ba3 £)afd?Ctt. ŁAPA-

n3bnwaTi>; l?afd?en, ju fangen fudjeit, nad? etroaś fjafd?en, grek    NINA,    y, i., łup , raptum. Macz. 3ufammettgel?afd)te3, 3u*

fen, fangen.    Koty największą nam czynią    wygodę w ła-    fammeitgeraffteS. — b) Łapactwo, bie £afd?fud?t, giattbfucßL

paniu myszy. Kluk. Zw. 4, 304. Łapajcie    tego złodzieja.    Rapacitas, drapiestwo, łapanina, łakomstwo. Macz. ŁAP-

Teat. 30, 54. Bierz, szukaj, ścigaj, łapaj, gdzie oni? CAP, a, m., (cf. łap cap), burl., porywacz, łakomieć, eilt: Treb. S. M.    417. Dla niepewnej nadziei    i próżnej o^u-    £abfüd?ttger, SRipêrapê, ber mir immer an fid? reißt, ein £eiß»

chy Łapają    niebożęta po powietrzu muchy. Zbił. Żyw.    hungriger. Pan łapcap, co z wilczym jada apetytem. Nar*.

Dz. 5, 106. ŁAPCIE, iów, plur., Ze skóry drzewa Litwa obuwie sobie plotą , które łapciami nazywa. Gwagn.

nie upada. Mon. 71, 741. ib. 75, 590. cf. ciura obozowy. ŁAP1N1EC, ńca, m., ziele, Tr. ob. Barszcz prosty. ŁA-PIOWCA, y, m., owczy złodziej, eilt ©cfyaafbteb, ©cfyaaffya« fcfyet*. Ów ja wilk îapiowca, com sie łupem bawił, Teraz od psów myśliwych duszeni sie pozbawił. (Jaw. Siei. 591. Mon. 75, 590. ŁAP1SZTUKA, i, m., chciwy jedzenia, eilt grejtyafó. Panom wylrzęsikuflom, łapisztukom owym.... Dzwon. A. 2. ŁAPITUUiNEK, nka, m., wytrzęsikufeł, ła-pikufel, moczywąs,v etn ©anfûlrê. Próżnochlebowie i ła-pitrunkowie. Żarn. Post. 251 b. ŁAPKA, i, z., demin., Dok dlapka; Ross. aanna. — §. 1 a) mała łapa, n. p. Psi— łapkę miała urażona. Weg. Marm. 1, 85. burl. zamiast ręka, bie ^fote, bte £>anb. Wpadłeś mi znowu w łapki moje. Teat. 50. c, 86. — b) Mała łapica, n. p. samo-łówka na myszy, Vind. mishja past, misbniza ; Ross. KO-Jtwma, eine gatte, !Dłaufefatte etc. Nakoniec myszka trafiła do łapki. Morszt. 85. (cf. dzban poty wodę nosi, póki się nie stłucze), fig. Jakże wiele w tym życiu zasadzek "na człowieka biednego, nie można mieć jakiej fortunki , na którąby albo ludzie albo dyabli nie zasadzali łapek. Teat. 7. c, 57. Taką na niego zastawię łapkę, iż mi się z niej nie wymknie. Teat. 14, 95. Mogliśmy sztuki wojować sztukami, Wpadliby byli Grecy w łapkę sami. Rardz. Trag. 270. Wpadłeś w łapkę kobiety, dobrze ci tak, pal się do niej. Weg. Marm. 1; 150.— §. 2. Łapki u szaty * wyłóżki u rękawa. Tr., bte Ratten, Hlappett, Slitffdjläge am Slemel; Rom. aaunaHb. Czerwonego sukna na łapki czyli wyłogi, wzięto łokci 525. Czach. Pr. 1, 218. ŁAPKOWAtY, a, e, — o adv., z łapkami, na kształt łapek, mtt ^fütujcn, une ^fötdjeit. Przywrotnik liście ma łapkowate. Jundz. 140. ‘ŁAPOCHWAŁ, a, m., ŁAPO-CZEŚG, czcią, w., ambitny, ber (g^rfüc^tige. Łapoczcia i łapoehwałę ganiemy, jako tego, który nazbyt, niż mu przystoi, pragnie czci i chwały. Pelr. Et. 269.

Pochodź. *łapoionny; nałapać, obłapiać, obłapić, połapać, połapa, połapka, rozłupać, ułapić, zatapiać.

414. ©ebu^e tum Stnbenkfi, 23aftfd)ulje. ib. 450. Za pługiem chodzi w łapciach, a w siermiędze. Stryjk. Turk. E; ib. H 2. Stryjk. Kr. 145. Dwór. F 2. cf. kurpie, chodaki.

Ross. jianoTt, aanaiOKS, aairrame. Człowiek w łapciach Ross. aanoTHHKŁ. ŁAPCIOWY, a, e, od łapci, ‘Saftffljnfye,

na

Ross. janoTHUH. ŁAPCZASTY, a, e, — o adv., z łapami, mający łapy, pfottą, mit ütajjen. Ross. aaiiHCTuii, Jian-yaibiH. ŁAPCZYWOŚĆ, ści, i., łapactwo, chciwość łapania, bte $afd)fud)t, fRauI>fuct?t. Lwia pomsta, gniew orli, łapczywość jastrzębia. Pot. Rocz. 647. ŁAPCIWY, ŁAPCZYWY, a, e, Boh. lapawy, chciwy łapania, l)ül)füd)ttg, raubfüdjtig. Widujemy też ludzi z tak łapczywym pyskiem,

Ze i chleb swój i zęby tracą z pośmiewiskiem. Rot. Arg.

680. Chuć zbyt łapczywa. Kchow. 187. Na owoc ten łapczywa Ręka i przez wysoki parkan się porywa. Kchow.

Fr. 107. Dałeś mi kęs chleba, a dopuszczasz przecie, że mi go wyrywa ręka łapeiwa. Mon. 74, 617. On tak sławy jest chciwy, jako więc kruk na mięso albo wilk łapciwy. ib. 71, 517. Ledwie się hamować dała łapczywa hołota. Pot. Syl. 64. Dobrze tak na łapczywego.

Rot. Jow. 212. ŁAPECZKA, i, i., demin., Ross. ^anomca, ein fleineö ffötd;en, £ćti$d)en. Bestya z płaskim ogonem, z czterema łapeczkami i gryffów trzech gronem. Zab. 15,

181. ŁAPES! * ŁAPES CAPES, ob. Łap cap, rippö rappö!

Wilk po tej do baranka perorze, Łapes jak swego, i zębami porze. Zab. 15, 274. Treb. (*LAPIA ob. Laponia).

ŁAPIASTY, a, e, na kształt łapy, latfd)fnpit], patfdfiupig.

Ptaki rzędu gęsiego mają stopę łapiastą. Zool. 217. cf. łopatonogi, wiosłaty, pływny ; Ross. Jiaimaibm. ŁAPICA, y, i., wielka łapka do łapania n. p. szczurów i t. d. eilte gatte, Sftattenfaïïe, üMufefalle; połapka, decipula murium.

Mącz. ; Boh. poklopec, sklopec; Slov. pasce; Sorab. 1 et 2. paszle; Carn. past, skópz, lop, prôgla, klefka, besgov-néza, mishnéza; Vind. precep , stava, past; Rag. stùpiza, plocciza; Bosn. stupiça; Ross. JOBjuiKa, cJioneub, nacib, LAPONIA, ii, z., ‘LAPIA, wielki kraj przy morzu lodowa-KMnubi, 3ana4HH, kobe, caMOJOBt, caMOJtOBHaa ciiacTb,    tym, dzieli się na Szwedzką, Duńską i Moskiewską. Dykc.

KanKaHb, KyaeMa. Myszy łowią łapicami albo paściami,    Geogr. 2, 65." Sapplanb. W Moskwie, w Lapii, w Islan-

skórkę słoniny abo ser pieczony nastrożywszy. Cresc.    dyi. Maur. Sk. 292. Ross. Æaibiaïuia. LAPOŃCZYK, *LA-

642. Przeciw myszom stawić łapice przy dziurach , kę-    PON, a, m., ber Sappe, Sapplänber. Ross. Jlonapb. Lapon-

dyby wyłaziły. Cresc. 225. fig. Skryta jest zdrajcy ła-    czykowie nie bywają wyżsi jak na 5 stopy. Dykc. Geogr.

pica w ziemi, a samołówka jego na ścieżce. W. Job.    2, 65. Laponowie "odlegli. Zbił. Dr. E 5.

18, 10. (LAPIDARNA n. p. napis, Ross. et Eccl. ctoi- ‘^APOŹONNY, a, e, żony uwodzący, Sßetber Ijafdjenb. Ten nommante, adj. CToancTByeMbni.). ŁAPIDL^ZA, y, m.,    |apożonny sędzia (Parys) i obca żona (Helena,, Bedzie

łowca duszy eut ©eclenMer. Każdy minister heretycki £    z‘której Troja zburzona. Pelr. Bor. 2, D 4 b.

VV- PosL f n: ²¹⁶-    ŁAPSKO, a, n., łapa niekształtna, brzydka, eine Wltyt

GROSZ, a m wydrwigrosz, ent (Selber. Owi łap,-    ^ Ä0M. ianraie.

groszowie, boże uchowaj, abv na nas co wystraszyć mieli. "    , ,    ^    „ Ł, „ . „ar

Fahb. L 5. ŁAPIKUFEL, fia, w., łupikufel, moczywas, ‘KAPS, 'u, m., przepadek ber ter ali, bte ^erraMebtnpng, kufel, leje jak na kamionkę, ein ©aufau*. Jeden zła pi-    ^ «^termin. Leszek Krzyżakom powiat Michałowski

kuflów mawiał: chłopska to"jest, jeść siła; szlachecka zaś    zasla'v,,₁ "e trzech^ set grzywien, a to pod lapsem do

pić więcej. Dwór. C 1. ŁAPIKURA, y, m., ŁAPIKURKA,    trz(ich lat* BleL ¹¹⁰-

i, m., złodziej kurowy, etn |)U^nerbteb, etn ipfifynertjafcber. ‘ŁARĘDOGRA, y, i., wódka lawandowa, Sapenbelmaffer. [wó-Slov. lapikurka nauci, jlocci homo. Lis jeden, wielki zja-    dka rozmarynowa, fRo|martmt>affer, wyraz ten przekręcony

dacz królików, wielki łapikura. Zab. 15, 280. Tieb. La-    z franc, eau de la reine d’ Hongrie, ob. H'rany. Memor.

da łapikurce, batog w ręku trzymającemu, ledwie do nóg    Hangar, et provin. I, 614. — 6]. Dobywa larendogry, i

LARMO-LAS.

LAS.

593

czarne

isz , iż się z takim żaden nie rad Jest dziś wielu, co koni, broni i

rzeźwi go. Teat. 11. b, 118. Spocznij dla boga! jakże mi zbladła! Nażci powąchaj, na larędogry! Zabi. Bal. 78.

LARMO , indecl., LARMA, y, i., bicie na trwogę, trwoga, Boh. lermo; Slov. lerma; Vind. larma, larmanje, tertranje, hrup, 5IQarrn, Sctrm. Larmo się wszędzie rozlega Bellony, Grzmią z wielkich kartaun straszliwe *pioróny. Kchow. 66. Śpiewali nasi bogarodzicę za larmo do boju. Psalmod.

44. Z dział po basztach mocne larmo dano. Auszp. 24. Ja w larmę biję, a wy wsiadajcie, Zawiodę was za Dniestr. Birk. Zyg. 27. W larmę bije, i ludzi do gromady zbiera. P. Kchan. Orl. 1, 199. Uderzą w larmę, on zaraz wesoło Wprzód przed inszemi w świetnej stanie zbroi. P. Kchan. Jer. 202. Bieżąc na on zgiełk, słyszy z drugiej strony, Ze w larmę, w larmę biją i wołają, ib. 233. cf. gwałt, rata !

LARWA, y, i., a) bte toe, eine ©d)recfcn3geftalt, ©d)rctfeuerfd)et« nung, poczwara, straszydło, według dawnych pogan, były to zaś dusze złych ludzi potępionych, tułające się na straszenie żywych {Lat. med. terrae). Kras. Zb. 2, 19. Larwy go piekielne biczują. Bardz. Luk. 128. Rag. prijkaza, nemân, nochnizza, upirina, ùzma, möra, vukodlak, pusto-loviza, cf. nocnica, upiór, mara, wilkołek. — §. Nazwisko larw dawano potym maszkarom, bte SDîaêfe, bte 8an>e, które pospolicie aktorowie teatralni brali na twarze. Kras. Zb. 2, 19, Boh. nahubek (nagębek), krabuśka, śkrabośka; Carn. shęma; Vind. shema, larva (cf. schéma); Croat. lâr-va; Dal. krinka, maskara, krabanossnicza; Rag. priobra-za, nalijcje; Bosn. maskara, krabanosięa , neman; Sorab. 2. larwa; Sorab. 1. larba, balfhne woblicżżo; Ross. xa-ps, xapbKa, xapmja, xapmne ; Eccl. anmuta, powa npa-TBopHaa. Larwy abo maszkary na twarzy Aeschilus wynalazł. Dambr. 614. Cesarz sam po mieście w larwie chodząc pokryty śpiegował. Tward. Wi. 143. Ach larwę świecie ! fałszywą zdejm. Dar. Lot. 12. — Prov. Slov. Śtahnu larwu, uzreś żalbu, Vind. odshemati, resobrasiti * demaskować entlarven. Przecież mi się darzy Istną prawdę postrzegać bez larwy na twarzy. Teat. 46. d, 16. Kto larwę tę odsłoni, szczerzeli w tym poganin, pokry-cieli chodzi? Tward. Wi. 132. Tu ćmią oczy Larwą jakąś pokoju, a krew' się toczy. ib. 66. Pod larwą * pod pozorem, unter bent @dmne. Febry pod larwą, larvatae, które pod kształtem choroby się ukazują. Krup. 5, 531. (maskowane). Drudzy pod hojności larwą krzywdę bliźnich kryją. Bals. Niedz. 1, 99. — b) Transi., Twarz bardzo szpetna, ein fel)r fd)eußlt$e3 ©eftdjt. Tr. LARWISKO, a, n., szpetna larwa, etne bćtjłltcbe èaryc, fct)eujłltd)e fêrfdjeb nung. Larwisko się pokazało, straszliwy dziw. Krom. 285. spectrum. LAR WISTY, a, e, larvatus, który larwę nosi, maszkaraty. Macz. etn 33erlar»ter. Sorab. 1. larbwatć ; Bosn. krabanos, maskaran. LARWOWY, a, e, od larwy, 8ar= oen *. Gorączka larwowa, jeżeli się ukazuje pod larwą pleury, leczy się jako pleura. Krup. 5, 408. maskowana.

LARYSSA, herb; dwa lemiesze podle siebie końcami do góry, i ostrzem na bok obrócone, w polu czerwonym. Europ. 3, 29. etn SBctppen.

LAS, a, et u, w., in Local, w lesie, a) ber 2Mb. Boh. les, lesyna; Slov. les, hâg (cf. gaj); Sorab. 2. lèszo gaj, blot-

Slownik Lindego wyi. 2. Tom II.

to, bwotto, botto las, bor; Sorab. 4. lesz, hola, lis, lies, liis chrost; Graec. aXvoç; Hebr. nb lus corylus, cf. łoza; Carn. et Vind. lef, leif, lief » drzewo; Ital. legno; Lat. lignum; Germ. c. aspir. *$olejł, (cf. Graec. vb]> 2. las); Vind. et Carn. log (cf. łąg, łęg), borsht (cf. bor), goisd (cf. gąszcz, gęstwa), rneja (cf. miedza); (distg. Vind. lafs * włos); Croat. lug, loza, dubrava (cf. dąbrowa), shuma (cf. szum); [Croat. lész, darvo, drévo lignum, arbor; lesz, drevo, iz koiega sze ima kay napraviti materia lignea, lesz mertvechki sandapila); Hung. liget; Rag. lug, lugh, gaj, gora, dubràva ; {Rag. Ijés « legni di lavoro, materia , od sctà se scto cinij); Bosn. gora, dubrava, scjumma (cf. góra; Bosn. lis, liés, drriva za poslovati materia, lignorum apparatus)', Slav. lùg, shuma; Ross, jrfect 1. las. 2. drzewo; las wielki jtcHiue, las gęsty na błotach jußa); Eccl. 4j6poBa, ßhEph (cf. Mebrza). Lasem się zowie, gdzie rośnie wiele drzew ciągiem długim bez uprawy i sadzenia. Jeżeli tylko w nim jednego rodzaju drzewa, na ten czas od nich bierze nazwisko, n. p. dębina, olszyna, brzezina etc.; gdzie rośnie sośnina zowie się bor; niewielkie laski zowiemy gaikami. Lasy zbyt zagęszczone i zarosłe, nawet w dzień okropność sprawujące , nazywamy lasy. Jeżeli są obszerne i nieścinane, zowią się puszcze. Ład. H. N. 88. (cf. gęsty las, rzadki las). Wc Pana lasy są bory, dąbrowy lub czarne lasy. Torz. Szk. 2. Brzeg czyli kraj lasu Ross. onyuiŁ, onyuiKa. Prov. Im więcej w las, więcej drzewa. Pot. Arg. 105. Im dalej w las, tym więcej drew. Cn. Ad. 324. (im dalej, tym gorzej). Bojąc się wilka, do łasa nie iść. Rys. Ad. 3. Dla grzmotu do młyna nie iść; dla szumu do łasa; dla ptastwa nie siać. Cn. Ad. 156. (cf. leniwy mówi: lew w drodze; cf. bez prace, nie będą kołacze). Nie wyciągaj wilka z łasa. Teat. 18. b, 5. (cf. nie maluj dyabła na ścienie). Natura "ciągnie wilka do łasa. Pot. Jow. 167. Nakarm ty wilka, niech popuści pasa, A wilka ciągnie natura do łasa. Bratk.

M. Zawsze do łasa tąży wilk chowany. Pot. Pocz. 604. (cf. maź ty chłopa masłem, on przecie śmierdzi dziegciem ; cf. wilku mów pacierz, a on: kozia macierz; cf. wilk chowany, żyd chrzczony). W Iesie chce ryby łowić. Haur. Sk. 174. (cf. orać morskie lądy; cf. po cierniach fig szukać; cf. kręcić z piasku bicze). Póki lata po lesie ptak, nigdy z królmi do stołu nie usiędzie. Birk. Kaz. L 3. Jeden sasa, drugi do łasa. Gemm. 113. quilibet sibi rext quilibet grex. Slov. Każdi wlas rużno sa geżi; (cf. włos; cf. nie do pary woły, nie pociągną daleko; cf. jeden porze, drugi szyje ; jeden buduje, drugi rozwala). W mieście, jak w lesie, głębokie milczenie. Zab. 15, 271. — Las, dziki las, dziczyzna, puszcza, eine Sßtlbntjl, n. p. Jak w lesie błędno. Cn. Th. Tyś świadek, żem i ja nie w lesie schowany. Zab. 12, 327. Ejsym. Człowiek w lesie wychowany byłby się w niej rozkochał. Teat. 36. b, 24. (cf. leśny dziki człowiek). Harda myśl i w lesie czasem sławę traci, Bo braci. Rej. Wiz. ubioru, rycerskiego używają, a męstwo ich w lesie. Budn. Apopht. 39. (t. j. w ucieczce, w nogach; cf. a nasi w chrost). Głupi kupcy na borg mu dają, a zapłata w le-

75

594

LASA-LASEROWAĆ.

LASEROWY - ŁASICZKOWY.

sie. Opal. Sat. 115. t. j. trzeba jej czekać, za nią biegać, LASEROWY sok ob. Czartowe fajno.

faulen, ftd) bucfeit, gar benttUfug tfmit, fudjSfdjtPättjett, einen Sïafteitbutfel machen. Boh. lisati se adulari, cf. lis; Sorab. 1. lizezzu szo, lesznu szo blandior, (cf. lizać) ; Slav. lisi— csiti, ulizivatise « pochlebiać; (Bosn. lisiciti, Rag. lisiciti vulpinari)-, Vind. perlifuvati fe; Croat. lichiti, liszichitisze, liszichimsze, prilizavamsze, (cf. obleśny) ; Ross. MCTHTbcn, lamycb caresser, (cf. łaska). Pies sie łasi, a kąsa. Pot. Arg. 264. Pies pochlebny ogonem łasi się do pana, Język miasto ogona u Pontyliana. Min. Ryt. Z, 213. Ciebie gdy ujrzał cerber w złotym rogu, Łasząc się ktobie, jak swojemu bogu, Z lekka lizał nogi. Hor. 1, 504. Kobył, (leniter atterens caudam). Cerber łasił się ogonem, ib. 306. Min. Szkodliwszy, co fałsz chce prawdą uczynić, niźli on pies, co się idąc do ciebie łasi, a marda ogonem, a gdy się nie obaczysz, alić on za nogi cap ! Rej. Zw. 83. Ten co się zda łasić pod pokrywką świętą, Ma chęć szkodzić po cichu przeklętą. Jabl Ez. 22. Nie każdy to przyjaciel, który się łasi i wdzięczy. Ossol. Baj. 2. Łaszą się skłaniając kolana i głowę. Przyb. Milt. 247. Kto się łasi, kłania u dworu, pozyska wszystkie łaski. Węg. Marm. 3, 301. Mężczyznom grożąc, kobietom łasząc się, porywają Rzymianie mdlejące Sabinki. Staś. Num. 1, 19. Różne zawierała traktaty łasząc się jak wąż , aby śmiertelniej po-tym ukąsić. Kur. Pet. 12. — *$. Łasić się, łaszczyć się na co, łaknąć, chciwym być, begierig mottacf) fetylt. Zyć skromnie, na próżne się nie łaszczyć tytuły. Min. Ryt. 3, 305. Nie na pokarm wymyślny chęć się jego łasi. Zab. 15, 155. Kniaź. ŁASZENIE, ŁASZENIE się, subst. verb., ba8 $rted)eit, ©cfytittegeit, gitd^fdjmaitjett. Ross. ue^o-BtK0yr04ie. Zwyczajne łaszenie psiny upewniały o usta-łym bólu urażonej łapki. Weg. Marm. i, 83. Niektóre śpiewania miłym sa łaszeniem, którym sie umysł zmiękcza. Pilch. Sen. 500. ŁASICA, y, i., ŁASICZKA, ŁASKA, i, i., Boh. lasyce, kolćawa ; (Boh. koleawa bjla gronostaj); Morav. laska; Croat. laszicza; Rag. lassiza ; Slav. Jasica; Bosn. lassiça, podlasiça , viveriça ; Carn. podlastèza; Vind. podlasza ; Sorab. 1. kowlicza; Ross. et Eccl. nacni|a, ja-CTO'ina; baö UBtefel, zwierzątko żywe prędkie, po folwarkach wielkie szkody robi. Ład. Dyke. 1, 80. Łaska pospolita, mustella vulgaris, wielkości wiewiórki, żywi się myszami i jajami zwierząt. Zool. 319. Od łasicy albo łaski ukąsany. Syr. 459. (Slov. Prov. Taki ge, jakobi ho łasica ofukla; morosus et truculentus). Lękliwa łaska. Przyb. Luz. 281. Co czynić, żeby łaski gąsiąt i innego drobiu nie jadały. Haur. Ek. 134. Łasica leśna, baä 3n.’ttd)ert. ib. 1, 321. Łasica zybeta, długa półłokcia, gibka jak kot,, pod odchodkiem ma mieszek , w którym się zbiera zybet. Zool. 318. bte B^rillfajje. Ziemne łasice. Banial. J. 2. ŁASICZKOWY, ŁASICZNY, ŁASICZY, ‘ŁASICZ-CZYNY, a, e , od łasic, SBtefel «. Sorab. 1. kowliezowé. Ród łasiczy, jak i kotów, Szczurów nabawia kłopotów. Jak. Baj, 160. Mustelinus, łasiczny, n. p. maści łasicznej,

bie 3al;lltng tft tnt weiten gelbe. Lasera się bawić «polem, ŁASIĆ się, ił, i, łaszczę, łaszę, recipr. niedok.. (cf. ułasić, polowaniem, ettt Sägerleben, SMbleben führen. Częstokroć się, przyłasić), pokornym układaniem się zalecać, (cf. gła-kto się bawi lasem, Lepiej niedźwiedzia, niż ludzi pa- szczeć, cf. łaskować, cf. płaszczyć się), propr. o psach, o mięta. Pot. Syl. 22. — Przez suchy las żołdaka puścić * kotach etc.; fig. de homine, ftcfj fdjintegett , Wte ein ^Htttb, przez rózgi. Tr. ©ptejjrittljien laufen laffen. — §. Wielki głód był w ten czas na nasze , bo żywności nie mieli ; konie aż lasem żywe były, a nasi chlćb z plewami na poły jedli. Piel. 235. t. j. liściem, leśnemi ziołami, 2ßalb* lauü, SMbfräuter. — b) Transi. Fingal najpierwszy z mo-carzów przybywa, Las masztów jego już morze okrywa.

Kras. Oss. G 3. ein 2öalb »Ott îDîaften. Las włosów «gęste włosy, chwast. Cn. Th. ŁASA, y, z., (Boh. lisa, cf. lisica); krata, plecionka, elit gledjtwerf, ©ttterwerf; lasy w których na polu owce «hurty, bie ©cfyaaffyurbett. Krata mularska dróeiania, z lasek; łasa do przesiewania wapna, piasku. Cn. Th. 315. bte gege, ©anbfege. (ob. Lasować).

Lasy do suszenia słodu, SJîaljbarrett, bywają olszowe. Kluk.

Rośl. 2, 161. Lasy « lasowe drzwi; kraciaste, eilte ©tt« tertiäre. Tr. LASECZEK, czka, m., Ross. jhcoumcB, demin. nom. lasek , las « gaik, etn fletneö 2öälbd)ett. Kozy tam na to umyślnie chowają w laseczku jednym. Star.

Dw. 31. Ziele to rośnie w laseczkach, we krzach. Syr.

856. LASECZKA, LASZCZKA, i, z., demin. nom. laska » a) kołek, pręt, palcat, patyk, (Boh. liskowka « baculus colurnus) ; eilt ©töcfdjeit. Slov. hulećka ; Vind. palizhiza, palizhka ; Bosn. sctapicch ; Ross. iraaowa (cf. palica), no-couieini (cf. posoch) ; Eccl. JKeaieuE, TKesjiiiKt. Romulu-sowa laszczka krzywa u wierzchu, którą zwykł wieszczyć.

Warg. Wal. 26. Węgle z młodych laszczek dobrze wypalone. Biel. S. N. 37. Ptaszkowie, których na lep łowią, im więcej w laszczki lepem nasmarowane skrzydełkami biją, tym się więcej wikłają. Birk. Gl. 76. Laszczki do podpierania wina. Zaw. Gosp. tyczki na wino,

93fh)cfe. Laszczki, do których zioła przywięzują, tyczki stawiane, abo poprzek kładzione rościki. Cn. Th. Winna latorośl obłędliwa po łuszczkach utkwionych czyni chłodnik. Banial. L 4. — §. Laszczkę ja piastuję, Bozkie i ludzkie ja rządy sprawuję. Past. Fid. 285. berło, rząd,

©cepter. — b) Laseczka pisana « kreska, linijka, eilt ©tridj« lettt, (Ross. jiaca, .lacouKa plama obdłużna). Turcy zadają Persom, że zfałszowali alkoran, źle pokładli punkta i laseczki, przez co na wielu miejscach uczynili sens obojętny. Kłok. Turk. 148. cf. łącznik. LASEK, ska, m., demin. nom. las, ettt 2öälbcl)cit. Sorab. 1. lészk, lisk ; Bosn. sejummięa ; Rag. dubràviza ; Croat. lozicza , dubravicza ;

Ross. aicoKS, nepe^bcoKt, nepeatcoueicE. Niewielkie laski zowiemy gaikami. Ład. II. N. 88. Lasek bogom poświęcony. Bardz. Trag. 190,

Pochodź, laska, łaskować, laskowy, laskowiec, lesica, lesisty, leśnictwo, leśnieć, leśniowka, leśniczy, leśny, leszczyna, Polesie, zalesie-, cf. list, liście i t. d.

wie na

LASEROWAĆ cz. niedoli., u malarzów, rzadkim kolorem na gruncie srebrnym lub białym ciągnąć, tak iż ten spodni przegląda. Magier. Mskr. [na każdym gruncie, a właści-spodniej, już zaschniętej warstwie farby. 5]. lafft* reit, eine gavbe mit einer anbent bitrd)ficf>iigeit bebccfen.

LASKA.

ŁASKA.

595

to jest, bladej, piegatej, żółtawej twarzy. Mącz. Łasicz-czyne ukąsanie. Szyrw. 459.'

LASKA, i, £., (cf. las.) 1. pręt, palica, kostur, kij, eilt ©totf, eilt ©td), ein ©tótfen. Boh. hui, hülka, berła, berlieka (cf. berło); Slov. bul; Vind. paliza (ob. Palica), pazel, pazl, hlod, kol (ob. Kół), podvirk; (Vind. leska tignum); Carn. palza (kravôla * kij pastuszy ; Carn. leskovza * leszczynowa jaska); Croat. palicza, terlicza, podvirk, bota, botta, schap; Dal. stśp ; Sorab. 2. potikaz; Rag. Ijenka, prijtka, mótka; Bosn. sctâp , palięa, tojaga, (scisc dolon) ; Ross. najionna, nocox'L (ob. Posoch); Eccl. nai\iii|A, si:i*y;xT». Laski do noszenia w ręku bywają dereniowe, tarniowe , szakłakowe. Kluk. Rośl. 2, 161. Przynieś mi mój surdut, kapelusz i laskę. Teat. 52. d, 47. (cf. trzcinę, trzcinkę). Póki sił w ręku staje, póki nogi duże, Którąby się wsparł potym, laskę sobie struźe. Pot. Arg. 416. (za młodości myśli o zgrzybiałości). Chłopiec konika sobie z laski czyni. Glicz. Wych. J 5 b. — Laski flisowskie , są to drążki cienkie i długie, któremi idąc do góry szybują. Magier. Mskr. ©djtfferffangen, ©tofSftangen. Laski dla flisów bywają grabowe. Kluk. Rośl. 2, 161. Wylać laski, znaczy, przestawszy szybować, złożyć je na pochody. Magier. Mskr. — Laska, kij, narzędzie do bicia, etn ©tocf junt ©djlflgeit. Nosili u Rzymian rotmistrze laskę abo kij z winnego drzewa, którym żołnierze bili. Sk. Dz. 452. Nie zdejmuj ze mnie karania, Ani laski z grzbie-ta mego. Groch. W. 391. (rózgi), transi. Pręcik « laska na słoneczniku, ber S^ger au ber ©ouuemtfir. Laska laku , eine ©fange ©fegelïact Laski Neppera, ciekawość arytmetyczna. Alg. Nar. B 3. bte 9îepperfd)ett ©tćibe. Laska « palcat urzędniczy, ber ©tab alś 3lntf3$etd)en. Porzuć pasterstwo i laskę opactwa, któreś z ludzkiej ręki brać śmiał. Sk. Dz. 1018. (cf. kurwatura). Weź pasterską laskę. Groch. W. 1. (pasterstwo). Laska panującego, ob. Berło. Laska hetmańska, ‘klawa, (ob. Buława). Car, gdy którego pana na urząd jaki przekłada, tedy mu w ręce podaje laskę, dając znać, aby mu we wszystkim posłuszeństwo wcale zachowane było; a kiedy który z urzędu bywa składany, tedy ona laskę do ręku Cara oddawa. Giuagn. 527. — Znakiem dostojeństwa marszałkowskiego jest laska przy urzędzie imieniem królewskim oddawana przez jednego z pieczętarzów. Skrzet. Pr. Pol. 1 , 169. ber 2)łarfcf;aXllftaB, 3etd;en ber 9)?arfd;atlśnutrbe. (cf. ©tablml« ter. 31 big). O dawnych Anglików, Francuzów etc. dwór królewski rozciągał się do 12 mil; ta miejsca rozległość nazywała się virgata regia od miary starożytnej virga. Na znak zaś tego nosił marszałek laskę przed królem , jakoby kij mierniczy, dając do zrozumienia, że gdzie król jest, tam o mil 12 nikomu się nie godziło hałasować. Nar. Ust. 5, 473. ztad rnetonym. Laska * marszał-kowstwo, bte 2J?arfd)aIÏ3tt)ürbe. Ja w zupełnej wolności podnosząc tę laskę, która mi na przeszłym sejmie była powierzona, zaczynam od powitania kollegów. Dyar. Gród.

8. Marszałek starej laski. Dyar. Gród. 7. przeszłego sejmu , ber »orige Dietd)3fagêmarfd)atl, ber auf bem lejwergattg» nett SRetcfrêtagc ben 2)îarfd)allêftab befarn. Pod stara laską nie pozwolić na obieranie marszałka. Leszcz. 67. 78.

Marszałek starej laski witał nowo obranego marszałka temi słowami.... Dyar. Gród. 9. — Do laski projekt oddawać * marszałkowi sejmowemu, bem 9îetd)êfag3mar* fdjall ein ^rojeft iibberretdjen. Po skończonem czytaniu tenże sam projekt do laski oddany został. Dyar. Gród. 126. Posłowie ułożone projekta do laski podają. Dyar. Gród. 338. 2) Laska miernicza, abo pręt, czyni 7 */2 łokci. Lesk. 2, 26. bte SDłejkutlie. Podług drugich laska czyni prętów dwa albo łokci 15. Ostr. Pr. Cyw. 2, 297., Chmiel, i, 78.

ŁASKA, i, (Boh. laska amor; Slov. laska charitas, amor; (Bosn. laskati blandiri, cf. łasić się; Rag. lascitti tkoga adulari) ; Ross. jacna la caresse, douceur, jacKairie pochlebienie, jtacKaifc pochlebiać, cf. głaskać, jtacTHTbca caresser ; cf. łasić się). §. a) bte ©ttabe, bte©ltttff, bte ©e* tuogettbetf. Łaskę bierzem za miłość, nie wszelką, ale tę tylko, gdy godniejszy podlejszego miłuje. Nie mówimy: pan jest w łasce u sługi; ale: sługa jest w łasce u pana. Petr. Et. 325, Slov. łaska, prjzeń ; Boh. prjzeń, (cf. przyjaźń); Sorab. 2. gnada; Sorab. 1. hnada; Carn. gnâda, pervoshnost; Vind. gnada, milost, voisha-nje , perjasnost, dobrovolnost, dobronagnost; Croat. mi-loscha , milosardje, (cf. miłość, miłosierdzie) ; Slav. millö-sti ; Ross, mhjoctl , óaarocTb, óaaroTa , 6;iaro4aTb, 6aa-ronpiaTHOCTb, ójaronpiaTCTBO. Łaskę otrzymać, ©nabe ftttben. Łaskę utracić, z łaski wypaść » w niełaskę wpaść, ttt Uttgttabe fallen. Niełaska (Carn. samira). Niewdzięcznik len nazad wpadł w łaski. Teat. 25. c, 104. (odzyskał łaskę). Jak się mam w łasce W. M. Pana Dóbr. ? Mon. 67, 458. (czyś jeszcze na mnie łaskaw?). Nie wierz żadnemu, któryby chciał Józefa u ciebie na łasce zepsować, owszem tego, któryby go chciał obwinić, na gardle skarż. Jer. Zbr. 164. (któryby mu chciał kredyt psuć). Wszrubować się w czyje łaskę Ross. nO/wacKaTbca, noÆiecTHTbCH, no4iemaTbca. Łasce się Wc Pana Dobrodzieja oddaję, td) empfellie mid) su ©naben. — Być na łasce czyjej, zależeć od jego miłosierdzia , »Ott jentattbeö ©naben ablictngen, tu feiner ©tëcrefton leben. Jeśli kto przed królem miecz wyjmie i kogo rani, ma być okrom łaski karany; a jeśli wyjąwszy nie rani, niech będzie na łasce naszej. Herb. Stat. 9 et 191. Gardło takiego na łasce być ma. Sax. Art. 60. Jeśliby się kto na łaskę, i na miłosierdzie, albo na wolą adwersarza swego podał. Szczerb. Sax. 197. (na dyskrecyą). Jeśli kto wyzowde za ‘liaską, t. j. chciałby się założyć o stratę albo o zysk swej rzeczy. Herb. Stat. 496. ? Białogłowy większą mają u sądu łaskę, niż mężczyzna. Chełm. Pr. 97. (więcej względu). — Cokolwiek mam łaski, niech mi wolno będzie milczeć. Teat. 33. d, 34. Gospodarzu : co się należy ? Ç'. Co łaska pańska« zależyfod woli pańskiej wiele płacić, äalllcn nad) Sdtcben. Żebym się mógł Panu czym przysłużyć, choć owocem z sadu mego, jeżeli łaska. Teat. 30, 17, menu fte bte ©nabe Jiaben wollen. Wszak się nie omylę na łasce Pana mego. Teat. 45. c, 58. (na życzliwości). Łaska w tym Wc Pana Dobrodzieja, nie moje zasługi. Teat. 21, HO. fte ftttb fefir gućtbtg, meine 3Serbienfte ftttb ntd)f fo groß. Zdrowaś Marya łaski pełna.

596

ŁASKARZ-ŁASKAW.

ŁAKAWANIE - ŁASKDAWCA.

Sekl. Luc. 1. *not. z laski umiłowana, ulubiona», auS ©naben He&gemomten. Z łaski Bożćj, tum ©otteó ©naben, burd) bte ©nabe ©0tte3. My Stanisław August z łaski Bożej król Polski. — Mam    z łaski Pana    Boga z    czego    żyć.

Ld. Jest z łaski Pana    Boga fortuna    piękna.    Teat.    15.

c, 4. Z jego łaski otrzymałem ten urząd, burd} feine ©unft ober Segünftigmtg. fyrsys raz dla Temiry świeże przyniósł róże, Słyszałem, że do swego przypiąwszy ję łona, Z Tyrsysa łaski, rzekła, dzisiem ustrojona. Szym. Ś. W. 65. Panie z swój świętćj łaski, zmiłuj się nad nami. Kanc. Gd. 99. W krótce się przy łasce bożej zobaczymy. Kras. Pod. 2, 10. t. j. da-li bóg, fo ©ott mlii. Nie znano w Polszczę innćj ery, jak łaski, czyli od narodzenia Chrystusa. Czack. Pr. 1, 80. (łaski bożćj, gna* beitretdje ©elmrt (S^'rtfti). — Iron. Biednym się staję z twój łaski. Hul. Ow. 109. (z    twojej przyczyny). —    Ti łaski *

darmo, nie za zapłatę,    auê ©naben,    umfouft,    0{mc    3^'

Iung. Kto służy z łaski, temu miłosierdziem płacą. Rys. Ad. 26. Kto służy z łaski, ma mieszek płaski, ib. 25. Łaską syt sługa nie będzie ; łaska Pańska bez datku nic nie waży. Cn. Ad. 428. Łaska Pańska : dobre zdrowie ; co lepszego niech Pan powie. Rys. Ad. 54. Kto łaskę pańską szacuje, coś w sobie niepewnego czuje. Rys. Ad. 22. Nie dbam o łaskę, kiedy mam laskę. Cn. Ad. 573. Łaska pańska na pstrym koniu jeździ. Cn. Ad. 428., Rys. Ad. 34. de mutabilitale favoris principum, §erreitgunft tfl tnie 31prilmctter ; Slov. Prov. Pânska lâska nakrâtce, gako zagaćl chwost, trwa, albo Pânska lâska, gako zagaći chwost kratka. Za łaską mówiąc, albo z odpuszczeniem mówiąc, salva venia. Mącz., t. j. uczciwszy uszy, mit (SI)« ren Jlt rnelben. Gdy będziesz w cechu, za łaską, co słowo , Mów, czapkę zd jąwszy. Klon. Fl. E. 2, mit ©unften (bet} ben (panbmerfśgeUeuj. — §. b) melon. Łaska* świadczenie łaski, ein ©nabenbemetë, eine ©efäütgfett. Wielką mi tym uczynisz łaskę. Ld. Łaska późna niewdzięczna; im prędzej pośpieszy, Tym jest łaska wdzięczniejsza, tym milej ucieszy. Min. Ryt. 5, 100. Jeśli się kto naprze z strony konia, wozu, żony, nie puszczaj z domu bez siebie: wóz połamią, konia osadnią, żonę z łaską odeślą. Rys. Ad. 18. (z pamiątką, z upominkiem). — Iron. Da on łaskę bożą, da on duszkę świętą. Cn. Th. 489. nie da nic ; cf. z panem bogiem ; er mirb blef) in ©ottéê kanten gel)en Ijetjücn. — §*. Łaska« uprzejmość, miłość, 3nntgFett, Ctebe. Patrz ptaszki, kiedy sobie parami w dziwnej łasce chodzą, A one wdzięczne dziatki też za sobą wodzą. Rej. Wiz. 58. — §. Łaski personif., Charités, Gratine, wdziçcznice , bte £>ulbgöttinen, $ulbinnen , boginie piękności, wesołości. Hor. 1, 24. Pieszczonym Łaskom dają Nimfy ręki, W takt na przemiany z niemi skaczą Wdzięki, ib. J. Kchan, Kosz. Lor. 114 b. Na gody, ni się Juno swatowna stawiła, Ni Hymenej, ni Łaska w łożnicy drużyła, Gratia. Zebr. Ow. 150. — *§. Tytuł « Miłość, Vind. gnada, euer ©Höben. Uprasza się łask waszych. Tr. (*§. Łaska, zwierzę ob. Łasica). ŁA-SKARZ, a, m., imię Polskie, Gratianus. Jabl. Her. ŁASKAW, ŁASKAWY^ a, e, ŁASKAWIE adverb., życzliwy, sprzyjający, gnäbig, günftig, gütig, gemogen; Boh. łaskaw,

dobromyslnÿ ; Sorab. 1. fmclné, szmèlné, hnadnć; Vind. gnadliu, ufmilen, milostiu, pomilostni, dobrovolen, do-bronagnjen, perjasen; Carn. gnadliv; Bosn. blag, blago-stivo (ob. Błogi) ; Ross. et Eccl. BMropThtrb , Kaan,, 6aa-

rOBOaHTCJŁHblM , MM0BH4HUH , IlOJlOÓOBHtlH , AOEßOXOTbNT»,

40Ópo*ejiaTeJŁHUH, KßOTiuto^oyiiujn., KpoTKOHpaBHufi, aio-(Ross. aacKOBbiH grzeczny, ludzki, aacKaTeabutiH pochlebny). Jak to? łaskaw on na cię? Ç>. Zupełnie, i jak tylko! Teat. 43. c, 87. Łaskaw na mię * łaskę mam u niego, łaskawie się ze mną obchodzi. Cn. Th. Będę na cię łaskaw * łaski u mnie dostaniesz. Cn. Th., td} mer» be betner tu ©naben gebenfen. Dobry na mię pan, łaskaw, abo szczodry, ib. Bądź łaskaw Ross. noncajyH, noHtajyfiie. Spodziewam się, że Wc Pani Dóbr. zechcesz być łaskawa na mnie. Teat. 38, 401. Proszę Jegomości , żeby na moję żonę z daleka był łaskaw. Dwór. F. 4. Valedicens: Bądź łaskaw, w tym momencie odjadę. Jabl. Tel. 52., P. Kchan. Orl. 1 , 35. t. j. oddaję się łasce twojej, sprzyjaj, bleibe mir gemogen ; id) ent» pfcljlc mtd}. Dziecię tak wychowane, słowa inszego jedno mój łaskawy a miłościwy, nie da sobie mówić. G licz. Wych. F A b. łaskawca, Dobrodzieju, gnäbtger $errl — §. Chłćb łaskawy, ob. Chleb. — §. Niezły, niesurowy, łagodny, ludzki, folgujący, gütig, leutfelig, gnäbig, geltnbe, de homine et de rebus. Łaskawego sędziego surowy wyrok boli. Ld. Kopać to ziele trzeba, gdy słońce w jakim niebieskim znaku łaskawym. Syr. 741. Jasne tam zawsze niebo , i łaskawe powietrze. Boler. 219. Lato tam łaskawe i ucieszne. ib. 78. Morze bywa łaskawe pod ten czas, gdy się słońce stanowi w lecie. ib. 14. Wiatry, które cztery dni tak gwałtowne trwały, Piątego dnia łaskawsze już być poczynały. P. Kchan. Orl. 1 , 132. Kara ta bardzo była łaskawa. Chrzan łaskawy, musztarda łaskawa * nie zbyt ostra, szczypiąca. — §. Uprzejmy, wdzięczny, miły, Itebreid}, fremtblid}, freunbfdjaftlid}. Najadłszy się, łaskawie za obiad podziękował. Ries. D. 1. Podał dziecięciu rękę żyd, a dziecię, jako było bardzo łaskawe, podało też rączkę żydowi. Sk. Zyw. 1, 196.— §. Łaskawy de animalibus, ogłaskany, niedziki, ‘rochma-ny, jafun, nid)t mtlb; Boh. pitomÿ, krotky ; Slov. krotkÿ, (cf. krótki , krócić); Vind. krotak, krotliu, domazh, per-vajen, pervaden ; Sorab. 1. zkludnć; Slav. pitom; Croat. pitom; Dal. krotak, pitom; Ross. pyuHbiH (cf. ręczny), KpOTKiił, KpOTOCTHuił. Pasterz żyje z łaskawego i domowego bydła. Petr. Pol. 50. Jednorożec jest tak dziki, że i swojćj samicy odchodzi, aż się miłością zapala, na ten czas łaskawie do niej przychodzi, i z nią się pasie i wespół braci. Dirk. Chmiel. C. 2. ‘ŁASKAWANIE ob. Łaskować. (LASKAWATY ob. Laskowaty). ŁASKAWCA, (‘ŁASKDAWCA. Tr.), y, m., dobrodziej, dobroczyńca, ber ©tmner, ber 2Bol)ltl}äter ; Boh. laskawec; Slov. pfjtel, pfizniwy (cf. sprzyjać, przyjaciel); Carn. pervo-shlivz, pervosnik , gnadlivz ; Vind. gnadlovez, milostnik, shlahtnik, dobrovoshnik, dobroshelnik, dobrutnik; (Bosn. laskavaç adulator, Ross. lacMTeai.) ; Ross. 4o6poxorB, ÔJiaroxoTHHK'B, ôjaroxorfeTejb, nonpoBBTeib, 4o6po*e-aaieab , öjaronpiaiejib, 6iaroBO.iHTe.ib, MiuocTHBeits,

ŁASKAWCZY - LASKOŚCA.

LASKONOŚNY - LASKOWANIE. 597

Nie zna swego łaskawcy, co go zachowuje, Co go wspie-    ni zażywać należy chrześcianom. Chmiel, 1, 1117. adj.

ra w nieszczęściu, w trafunkach ratuje. Zah. 6, 178.    LASKONOŚNY, a, e, n. p. Laskonośny Merkury, caducifer.

Min. Mam ci wielką wdzięczność, mój łaskawco, że o Zebr. Ow. 208, ftedeiltrageitb, ftodfütjrenb. ob. Laskownik, mnie nie zapominasz. Teat. 22. b, 15. ŁASKAWCZY, a, ŁASKOTAĆ, ał, oce, intrans. niekok., ‘lesktać, łechtać,, e, dobroczynny, »ofyltflättg, guttbätig. Zabija na cześć    ftfjeltt. Większe w raju smak wasz łaskocą słodycze,

swojej łaskawczćj Cerery cztery jagnięta. Staś. Num. 2,    Przyb. Milt. 114. Przed napadnieniem kaszlu jest ła-

109. ŁASKAWĆZYNI, i, z, dobrodziejka, bte ©ömte*    skotanie w gardle albo zaduszenia uczucie. Krup. 5,

ïimt, SBotylttyfltennn ; Slov. pfjtelkinè, prjzniwâ ; Vind.    662. Nie podnosił oczu, żeby nic nie obaczył, zkądby

dobroshelniza, dobrutniza, dobrovoshniza ; (Dosn. laska-    abo na modlitwie rozerwanie urosło jakie, abo na myśli

viça adulatrix); Ross. noKpoBHTe^LHHiia, ójiaronpiaTejib-    łaskotanie. Birk. Dom. 84. ( Croat. liszkechem, leszketam

HHua, MH.iocTHBHua,    4o6poweMTe;ibHima. ŁASK A WIĆ,    mico).    ŁASKOTKA, i, z’, łechtaczka,    Serce    twe

ił, i, ułaskawiać, cz. niedok., ułaskawić,    obłaskawić dok.,    uczuje    wewnętrzne łaskotki. Mon. 76,    427.    Wiesz    Ka-

łagodzić, ogłaskać, łaskawym czynić, oswajać; fanft ma*    siu, że ja na czczo mam łaskotki w brodzie; Żywiej

dien, kfćinfttgen , jafynt tttûdjjett, gapmcit. Dzikie zwierzęta    wyda się karess, zjadłszy, niż o głodzie. Teat. 43. b, 57.

łaskawi miłość. Bardz. Trag. 561. Sposób, jak dzikie    Drozd. ŁASKOTLIWY, a, e, — ie adverb., łechcący,

zwierzęta chwytać i łaskawić. Cresc. 511. Jastrzębie trzeba    ft^cltlb, łechciwy, findig. Zefir łaskotliwy, pieszczot trzpio-

unosić i obłaskawić, Pot. Pocz. 119. Brytany te tyran    topióry, Złotowłosej rozkoszy przybiera kędziory. Zab.

tuczył, żeby je z sobą obłaskawił, a przeciw innym roz-    10, 56. Koss. Serce jest muszkułem tak łaskotliwym (ir-

srożył. Ossol. Sen. 73. Kanarki ułaskawić. Mon. 72, 103.    ritabile), że każdym krwi w nie wpływaniem łechtane,

— aliter: Twarz posępną ułaskawił, tiul. Ow. 107. wy-    rozdyma się. Zool. 13. Czy spodziewałby się kto wdowę

pogodził, flufljetteril.    ŁASKAWIĆ się    recipr., ŁASKA-    znaleźć    tak łaskolliwą? Teat. 1, 45.

WIEĆ, iał, ieje, neutr. niedok, łaskawym się stawać, LASKOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., żłobkować, wydrążać fanft werben, ftdf befdnfttgen, jafnit werben,    Boh. zpitome-    żłobkowato, u teszarzów, snicerzów', lochować. Cn.    Th.

ti. Łaskawią się znowu bogowie, mor ustaje. Staś. Num.    Włod., fehlen, bety ben ïifcfylent, £otylfefylen, łpoljlletften    etn*

2, 163. udobruchają    się. Jaszczurka    pospolita oswaja    fd;netbett    ; Boss. .aoHCHurrb, BLaoHOKHTb,    (cf.    Cer. £od?    ; cf.

się i łaskawi. Zool. 208. I dzikie bestye dobrodziejstwy jioatKa łyżka), BAO-iÓHTb, B4a.fl6aHBaTb, npona3HTb, npona-łaskawieją. Bals. Niedz. 1, 144. Sarna    ułaskawiona z    WHBaTb, (üomHTb* glancować, cf. głaszczyć); Sorab. 1.

ręki mojej jadała. Mon. 72, 687.—transi,    fig. Ten strach    hrebicżkuyu. Strio, laskuję , laskowaniem przedzielam    abo

się ułaskawi, ta ćma rozświetleje. Przyb. Milt. 42. Po-    przeplatam. Mącz. Laskuję, laskowaniem futruję, cratio.

chwała łechce serca i umysły chwyta, Przez nią się uła-    ib. LASKOWANIE, ia, n., żłobkowanie, lochowanie. Cn.

skawia płeć choć nieużyta. Jak. Baj. 27. ŁASKAWOŚĆ,    Th. wydrożenie żłobkowate. Włod., bte Meldung; Slov.

ści, i., §. a) skłonność do świadczenia łaski, bte ©ütîg*    lagstnë; Sorab. 1. hrebieżka , fmuha ; Vind. brasdiza, na-

fett, ©ewogenÿett; Boh. dobromyslnost; Sorab. 1. fmèl-    res , brasdeniza, vshleblena rema; Ross. na3Ł , nasHJio^

nofcż ; Vind. dobrovolnost, dobronagnost, perjasnost;    nasHMCL, BUCMKa, pyóeifŁ, (Ross. aomeHie glansowanie).

(Ross. jacKOBOCTŁ grzeczność, ludzkość); Ross. 40Ópo-    Cunaliculus columnarum, laskowanie słupów, podwojów

XOTCTBO, MHJ0BH4H0CTb , MM-ocTb, KpomMymie, KpoTKO-    albo balków'; cunaliculata aedium superficies, laskowanie,

Hpaßie, KpoTOCTb; Eccl. 6.iaroxorfcHie. Łaskawość okru-    podniebienie abo strop. ib. Laskowanie wklęsłe albo la-

tna, szkodliwych rzeczy pozwolić. Cn. Ad. 428. — §. b)    skowania dołki, striges. Cn. Th., bte fytfßifyzn. Laskowa-

Niesurowość, ludzkość, łagodność, bte ©anftmutfy, ©e»    nie wypukłe albo laskowania górki, striae, bte łpofyUefften;

Itnbtgfett, powściągliwość umysłu od zemsty, czyli powoi-    wyheblowany abo wyciesany promień, strefa na słupiech,

ność wyższego przeciw niższemu w ukaraniu. Pilch. Sen.    na balkach, lub na inszych rzeczach. Mącz. LASKOWA-

91. Żeby można nad niemi użyć łaskawości, poprawić-    NY, a, e, żłobkowaty, lochowany. Cn. Th. Sorab. 1. hre-

by się mogli. Teat. 5, 150. Łaskawością rychlej ujmiesz,    bicżkwatć, szmuhatć; Ross. pyó^aTbiił, bucmo^hum. Lasko-

niźli srogością. Cn. Ad. 417, łagodnością więcej spra-    wana ściana, craticus paries. Mącz. Dzięgiel samiec, ziele,

wisz , niż surowością. — §. transi., O inszych rzeczach,    trzcinę ma sękowatą, stryfiastą albo laskowaną. Syr. 85,

oprócz człowieka: łaskawość nieba, bte ©eltnbigfeit beê    mit Ijofdcn ©tretfen. LASKO WATY, LASKAWATY, a, e,

§tmnteléftrt(^eê; łaskawość zwierząt, bte 3ßf>ntl?ett, fôolgfûtn«    żłobkowaty, stryfiasty, w strefy, w paski, ftretftg. Kar-

fett, ©efeUtgfett ber $$tere. ŁASKAWY ob. Łaskaw. 'ŁASK-    ciof ma pręt długi laskaw-aty abo stryfiasty. Syr. 669.—

DAWCA ob. Łaskawea.    ob. Laskowiec.

ŁASKOCĘ ob. Łaskotać.    ŁASKOWAC, 'ŁASZKOWAĆ, ał, uje, intr. niedok., łasić sie

LASKONOGI, a, ie, ftecfenfujhg, bumibetntg. Konrad lasko-    komu, zabiegać łaski. Cn. Th. fudjSfdjlMttjen, ftcb fdjmiegen..

nogi dla cienkich goleni, snadź od laski cienkiej nazwa-    Niedźwiedź, póki łaszkuje a wzgórę skacze, póty mu się

ny. Krom. 177. Władysław laskonogi, rzeczony od cień-    ludzie dziwują, a kiedy go po ulicy wiodą, tedy przed

kich nóg. Biel. 113. Mon. 75, 595. LASKONOŚCA, y,    nim uciekają. Rej. Zw. 17 b. Najadłszy się łaskować, Za

m., noszący laskę, ber ©tccfentrager, ©todträger. Herezya    objad podziękować. Bies. D b. dobrodziejować, łaskawea

baculariorum, inaczej laskonośców, którzy innego oręża,    nazywać. LASKOWANIE, ŁASZKOWANIE, ia, n., ła-

tylko kija nie zażywali, powiadając, że takiej tylko bro-    sienie się, b«3 $udrôfôn)ôn|en, ©cbmtegett, ttiebriege Srie*

598

LASKOWIEG - ŁASY.

LASY - ŁATA.

»

(fyett. Żeśmy i rzeczy i rozsądku o rzeczach niemało potracili, przeto nikczemniuchne ‘łaskawania i miłościwa-nia łapamy. Modrz. Baz. 237. Łaszkowanie. Żarn. Post.

3, 129.

LASKOWIEC, wca, m., (może od laskowania albo od laskowego czyli leszczynowego drzewa), n. p. Wziął ich z sobą na zamek Krakowski, a zasiadali wszyscy w jednćj izbie, którą laskowiec zwano ; była jéj połowica 'drze-wiana, a połowica murowana, i z tegoż drzewa owa

grodzka izba jest jeszcze na zamku w Krakowie. Biel. LASY ob. Las, et Łasa. LASZCZKA ob. Laseczka.

283., Gwagn. 77, ein gerctffeeS Stmnter auf bem ©cfyloffe ju ŁASZĘ sie ob. Łasić sie.

Sîraîatt. “LASKOWNIK, a, m., n. p. Laskownik Merku- ‘ŁASZY, a, e, [cf. Lach, 5]; n. p. Nie stoi Lasze za nasze, ryusz. Zebr. Ow. 49, ob. Laskonośny, laskonośca. LA- Zegl. Ad. 169. głupi, co złotą wędką drobne rybki łowi. SKOWY, a, e, leszczynowy, od leszczyny, §afels $afeb ŁASZT, u, z Niem, bte Saft ©etretbe ; Ross. jacTb. Łaszt ftaubeu * . (Boh. ljskowÿ ; Garn. leskov, leshov). Rumak laskowy. Mon. 71, 718. konik drewniany, trzcina, na której chłopiątko jeździ, baê ©tccfenpferb. Laskowy orzech, bte $afelmtß, jest owocem leszczyny, twardą łupiną o-kryty. Kluk. Rośl. 2, 55; Boh. liskowy'orech, ljskowec; jSlov. Ijskowy orech; Sorab. 1. leszne worech, leszna woreschna ; Carn. lęshnek, oręshnęk, olęshnek; Vind. lieshnek, lieshnik ; Bosn. liscnik, gljescnik, liscgnók ;

Slav. lishnjak, liskovo drêvo ; Croat. lćsnyak, leshnyak;

Dal. lisnyak; Ross. ophxï. Laskowe orzechy ogrodowe    choroby przypadną. Birk. Exorb. B 2 b. Tymże odmierzy

są trojakie, Hiszpańskie wielkie, krótkie i okrągłe. Kluk.    komplementy łasztem, Ze go nie słowy, lecz rzeczą przy-

Bośl. 1, 151. Slov. Prov. Dawaf temu liskowce, kteri gich hrizt ne móże; cf. dopiero koniowi owsa

idzie do psa; (cf. lekarstwo po śmierci; chlćb bezzębne- LATA, Gen. lat, plur. nom. rok, ob. Lato. LATA ob. Latać, mu). Osobliwszą skuteczność w wynajdowaniu kruszców 1) ŁATA, y, i., (Boh. lat; Slov. łata; Hung. letz; Slav. let—

ve ; Sorab. 1. lata; Sorab. 2. latta, Iśtwa ; Carn. lata, leska; Vind. vata, leska, tram, tramezh, krounu dreu-ze, bervnu dreuze; Croat. lètva, letvicza ; Ross. peine-Tima; Lat. med. lata; liai, latta; Fini, laita; Dan. lägte; Svec. lackte ; Angl, lath ; Gall. late); bte Satte, żerdź długa pospolicie czworograniasta, eine lauge, gemeinigltcl) öterecftge ©tauge, (cf. possowa). Łata dachowa, na którą LASOTA, y, m, imię staropolskie, Silvester. Nies. 1, 103.    gonty, dachówki kładą. Cn. Th., bte ®ad)latte. Łaty wie-

Jabi. Her. LASOTNA góra nad Wisłą. Biel. Sw. 136 b.    lorakie są, albo z prostych żerdzi, albo tarte, które po-

LASOWAG wapno * wapno gasząc rozrabiać laską , i przez    dług płaskich lub żłobowatych dachówek , płasko lub w

kraty dawać mu wypływać. Rydel., ob. Łasa, ben 5îalf bttrcfl    kostkę wycierane bywają. Kluk. Rośl. 2, 156. Łaty na

bte §ege laufen taffen. — LASOWANIE, ia, n., u szewca,    dachach, tarte bywają z sośniny. ib. 160. Czemuż ta

szycie u brzegu cholewy, tak że skórki podszytej brzeg    łata nie jest przy bramie przybita? Teat. 30, 33. Ule

na zwierzchnią wykłada. Magier. Mskr. ba3 Safdjen bepnt    z deszczek, albo z łat grubych, dychtownie zbite. Haur.

©Wer.    Eli. 139. Słody na łatach ożdzić. ib. 110. Łatami po-

‘ŁASOWAG, 'ŁASZOWAC, ał, uje, cz. niedok., [łakomić się bijać, Ross. pcmeTHTfc, oópcmeTHTb; Croat. lètvim tigillo. na co 2], n. p. Nie życz śmierci, to pomniąc, że po mym 2) ŁATA, y, z., ŁATKA, i, z., zdrbn., §. 1) w sukni płat, pogrzebie Niewola cięższa tuż łaszuje ciebie. Blai. TL A płatek, ettt ftlccfeit, etu aufgeljefteter gletfeu; (cf. bte Safdje 2 b. Na tym dla boga, ta to prawda stoi , Jednako karać, kto jednako broi, Ale to często, kiedy psy złasu-ją , Chartom przebaczą, a kundla knutują. Bralk. S 3 b.

Cienie wzno-

ziarno lniane zbyt są łase. Przędz. 11. Kot w gospodarstwie jest szkodliwy, gdyż jest bardzo łasy. Ład. H. N. 78, nafdjftaft. Łasy, nierobotny trąd. Klon. Wor. 45.

Ani tak wierna, ni łasa na grosze Rodzić się mogła, z tej, co wstyd na jatki Wydała matki. Hor. i, 207. Min., fi.delis et lucro aversa. Mon. 70, 137. Kotek się swym obrządkiem pod przydaszek wciska, Łasy na zdobycz, wesół z pewnego pastwiska. Zab. 9, 279.

Zimor. Siei. 223.

zboża ma Gdańskich korcy 60. Solsk. Geom. 3, 136. a 27 korców Warszawskich. Lesk. 2, 26. Jak. Mat. i, 11. Łaszt Gdański czyni około 30 korczyków naszych ; Ryzki około 24 czetwertów Ruskich. Kluk. Rośl. 5, 253. — §. transi. Łasztem * kupą wielką niezrachowaną, chmarą, ttt einem großen unjct^lbarett Raufen. Powściągliwi ludzie chorób albo mało , albo nic nie miewają, których łasztem u swawolników. Birk. Zyg. 23. Umartwienia łasztem naprowadził na ciało swoje. Birk. GL 16. Na swawolnika łasztem

nęci. Pot. Syl. 148. ŁASZTOWE ob. Kontentacya. kiedy LAT ob. Lont, lunt.

oszusty przypisują rózdze laskowej, 2Bltttfd)elrutI)e, virga divinatoria. Kluk. Kop. 1, 41. Mysz laskowa, mus avel-lanarius, bte ^afelinau^, znajduje się tam, gdzie dostatkiem jest leszczyny. Kluk. Zw. 1, 334.

ŁAŚL1WY, a, e, łaszczący się, frtecfyenb, futfrêfdjtttanjenb, ftdj fWegenb. Łaśliwe one i chytre o urzędy starania. Fa-liss. FI. 154.

‘LASOWY, a, e, od łasa, cf. leśny, Salb *.

szące się piętrami nad cienie Na lasowym teatrze w ba-wnej widać scenie. Przyb. Milt. 106.

ŁASUŚ, ia, m., łaszący sie, eilt ©d;metd)ler. Jeśli mój mu-cyk dryndając chwostem łasuś ku tobie szczerzy żabkami.... Zab. 10, 200. Zabi.

ŁASY, a, e, łączny, łaknący, fwugtig auf ctroaśb Myszy na

31 big.) Boh. lata, llek, fljćek, kloc, klocek, klucek ; Slov. spłacanina (cf. spłacheć); Sorab. 1. lappa; Vind. saplata, zuna , blok, starina, banjusa, zhemernina , okład, krai— nik; Carn. flika, kerpa, shepân ; Croat. kerpa, kërpe, kërpina ; (cf. Croat. lap, piat zemlye plaga terrae, lap, plat szukna p articula parmi)-, Rag. kàrpa, razdàrtak; Bosn. karpa, kerpa, krippa, zakarpa, prikerpa, prikrripa; Ross. 3amiaTa, 3an.iaTKa, ^ocnyib, .locKyroin», JiocKyromncB, HaMema, HaxjecTKa, BeTOinna ; Eccl. nziarb. Łaty innej farby na szatach jej były, których nie umiejąc przyszy-

wać, więcćj na niej wisiały, niżeli przyszyte zostawały.

Sk. Żyw. 2, 345. Łata po sukni na łacie. Pot. Jow.

116, ettt gletfen auf- betn artbern. Łata na łatę, łatanina, łachmany, szata wytarta. Cn. Ad. 429. $lt(ftt)erf, Cum* pert, 3e$en. Żebrak w łatach. Bratk. D b. — fig. Staremi grzechów łatami obłożeni. W. Post. Mn. 33. Przyszyć komu łatę, cf. kapturek, rzucić na niego plamę, naganę, einem etmcrô anljängen. Nies. 1, 117. — §. Łata, łatka, Ross. aaca, aacowa, plama obdłuzna, n. p. Suczka biała, z czarną łatką na lewem uchu. Gaz. Nar. 1, 16.

— §. 2) personif. Kochany łata , czekaj Wc. Pan. Teat.

43. c, 49. Ile nasz brat łata wyda pieniędzy, dzień w dzień pijąc przez cały kwartał? Mon. 73, 580, hołota, obszarpaniee, etn Stttttpe, eilt Abgelumpter. Brat łata »laik, lajda , od łaty, którą laicy i nowicyusze zakonu ś. Franciszka w kapicy noszą dla różnicy od professów.

Pochodź, łatać, dołatać, nałatać, podłatać, połatać, połata, przyłatać, ivłatać, wyłatać, złatać, załatwa; skurłata.

LATAĆ, ał, a, intrans. contin. et frequ., Lecieć, leciał, leci niedok., cf. lot; Boh. letati, litati et leteti; Sorab. 2. le-schesch ; Sorab. 1. lietacż, letarn, letżu, leczicż, lecżil, le-cżu, lecżim ; Vind. letet, lietati, leteti, letim; Carn. lejlam, ŁATAĆ, ał, a lejtim, lejtęl, lejtęti ; Bosn. letitti ; Rag. letjetti ; Croat. leteti, letim, lechèrn, letem; Boss. leiaTb, aeiaio, jerfcTL, nojerfeTB, Jeny; latać, skrzydłami z miejsca na miejsce się przenosić, berum fliegen, anlmltenb fliegen, oft fliegen, su fliegen pflegen, fliegen. Buja ptaszek, lata, prędka jego strata. Bratk. L 3 b. Póki lata po lesie ptak, nigdy z królmi do stołu nie usiedzie. Birk. Kaz. Ob. L 3. Człowiek ku pracy stworzon, a ptak ku lataniu. Kołak. Wiek.

B 4. Kiedyś żywe kiełbasy a pieczone gołębie po święcie latały. Pim. Kam. 359. — fig. Unosić się, wznosić się, auffliegen, fliegen, ftd) fdfnuitgeu; (Vind. ferzhati, ferkati).

Piękna rzecz latać, gdy się komu godzi, Bezpieczniej jednak, kto po ziemi chodzi. Kras. Mysz. 52. Niechże fortunie dziwactwo przypadnie, Im wyżej latał, tym ciężej upadnie. Kras. Mysz. 51. Kto wysoko lata, ten za zwyczaj nizko upada. Teat. 17. c, 78. Miłą jest myślą, latać po wysokim niebie. Otw. Oui. 611. Każdy chce latać wysoko, przed sobą mając głęboko. Cn. Ad. 141. (cf. dalekich rzeczy upatrujemy, a blizkich nie widzimy). Myśl moja nie jest latać; czołgać się po ziemi dosyć dla mnie nędznika. Zab. 14, 38. Nagł. Mamy latać, latajmyż nie-górnie, nienizko. Kras. Baj. 58. (Slov. Prov. Wiśeg létâ, neż kridla winest móźu; wyżćj lata, niż skrzydła wyniosą; Vind. On bi rad leteu , ampak she perje ni srediu » radby latał, lecz pióra mu nie urosły). Prawda zawsze górą latać musi, jako orzeł. Weresz. Reg. 111. (górę bierze, na górę się wzbija jak oliwa).—§. Transi. Szybko biegać, obracać się, uwijać, laufen, rennen, fliegen.

Lecz proszę po woli, czegóż tak latasz jak postrzelony?

Teat. 52, 63. Okrutnie się spociłem, latając za pańskim interessem. ib. 10, 26. Na takie latanie, dyabeł go chyba dogoni, ib. 10, 82. Szuka Wc Pana, lata jak furya, jak nawiedzona, i już tu idzie. ib. 11. b, 49. Lata po izbie, paznogcie gryzie, rzuca się po kanapie, ib. 29, 3.

Drzwi otwiera, i lata przed wszystkiemi jak postrzelony, ib. 52. d, 70. Nic od niej nie żądam, byle tylko nie latała po mieście, ib. 14, 72. (byleby się nie włóczyła), Lepiej korzystać z tego, co mamy, niż latać za morze, ib. 26. c. 124. — fig. Latać, laufen, fitegen, flattern, um* laufen. Wieść latać poczęła, iż arcybiskup zabity. Birk* Gł. 27. Latały wszędzie żałośne nowiny. Auszp. 60, Księgi jego latają po miastach i miasteczkach. Sk. Dz, 1135. Po kraju latają listy, iż za granicą robią się zmowy przeciw ojczyźnie. Gaz. Nar. 1, 398. Zakazał Klemens spowiedzi czynić przez listy, które że w rozmaitych rękach bywają, predkoby latały po uszach ludzkich. Birk. Gł. 47. U Tatarów brzydka niewola i duszy i ciała, nadzieja tylko latałaby przed oczyma. Birk. Kant. A 3 b. Widzicie tę szablę jako ważna, która u niego, jako pióro latała w ręku. Birk. Chmiel. B 3 b. Gęba mu lata, i lada co plecie. Fredr. Ad. 110. Gęba ich lata, jak kołowrót. Pilch. Sen. list. 399. Zaczęły się zdrowia, kielich za kielichem lata, piją na potęgę. Zab. 13, 213. (kielich jeden drugi goni). — Konająca na latających rękach swej siostry leżała. Przyb. Ab. 189, na drżących, jltterube, fltegenbe Arme.

, cz. niedok. ,    §. a) łatami dziury zaszywać,

fltcfen, $lccfe auffejjen (cf. Iafdjeit. A big.); Boh. latati, fle— kowati, flekugi, placeti, plâcÿ, zaplacugi ; Slov. plâcÿm ; Sorab. 1. platacż, pwatam (cf. płatać); Vind. fïikati, ker-pati, popraviti, popraulati; Carn. flikam, kerpuzam; Croat, kerpati, kerparn; Bal. karpim; Rag. kàrpiti, zakarpiti, okarpiti ; Bosn. karpiti, krripiti ; Slav. kêrpiti ; Ross. mia-THTb, many, yruaTHTb, ynjiauHBaTb, ynHHHTb, ymniHBaTb,. XHTHTb, xiiny, cuponaTb, cnponbiBaTb, HcuponaTb, ytepo-naTb. Stary kożuch łatał, jedne dziurę zszywa, A druga się w też tropy za łatą dobywa. Groch. W. 604. Szewc jeden, który tylko łatał stare boty.... Jabł. Ez. 177, Łódź w Delii, że ją ustawicznie łatają i poprawiają, na długie wieki trwa. Birk. Chodk. 22. Na łatanie i poprawę zepsowanych okrętów, potrzeb nie mieli. Warg. Cez. 87. Rzadko nie w łatanej sukni widzieć żyda. Pot. Zac. 63. (Prov. Dal. et Rag. Tko sztaro ne kerpi, novo ne noszi » kto starzyzny nie łata, nowego nie nosi). — fig. Łatać zdrowie, bte ©cfunbfiett fltcfen, auS&effern, tl;r nad)f>el* fen. Łatane zdrowie trwalsze. Cn. Ad. 250. (cf. garnca natłuczonego dłużej ; złego nikt nie chce ; skrzypiące drzewo). Łatane zdrowie nędzne, ib. 430. (cf. lekarski żywot nędzny). — Łatana zgoda. Dwór. B. 3. Każdy człowiek jak może, łata swoje biedę. Zabł. Fir. 43. — §. b) Transi. Łatać kogo, łatać mu skórę * garbować go, einen auSgärbett, bitrd)nnd)fen (Idfdjen. A b l g.). Oj gdybym mógł, kijembym łatał te gbury. Zabł. Zbb. 49. Wspomnij Krzyżaki, Moskwę jak padali, Gdy ich Jagiełło z Witułtem łatali. Stryjk. Gon. X. — Oppos. Łatać swoję skórę * bitym być, ©cfyldge befommen, auf ben ^clj Wegen,. Chociaż już nie raz Scyta łatał skórę Wżdy coraz wierzga, coraz w jarzmie bryka. Pot. Syl. 153. LATACZ, a,

m., który łata, ber ftltcfcr, Altfltcfer. Tr., Boh. wetesnjk, (cf, wiotchy) ; Sorab. 1. pwatar, cźapornik ; Vind. flikar, po-praulavez, popraular, staroblekar, tumplazh, zhreulabekars

600

LATACZ K A - LATAWIEC.

LATAWCZYK-ŁATKA.

etn feuerfangenber mtneraltfcfier ÖueU m ber 2Botn>. ^rafair. — §. Latawiec moralnie, cf. wietrznik, pędziwiatr, ber immer im ginge ift, ein ©pringinêfelb. Ją kochasz, ty latawcze, a dla mnie jesteś jak skała! Teat. 54, 81., Vind. ferkavez, okulietavez. — §. Phys. Doświadczał Franklin materyi piorunowej za pomocą latawca elektrycznego, wyniesionego na powietrze w czasie nadeszłych na atmosferę piorunowych chmur. Scheidt. 149, latające papierki, fliegeitbe ^apięrftreifen. Latawiec, orzeł na powietrzu la-tający, jakie dzieci puszczają, ein fliegenber ®rad)e oon picr. Latawiec spadł na ziemię. P. Kchan. Orl. 1, 90. LATAWCZYK, a, m., Latawczyki należą do stroju biało-głowskiego. Sax. Tyt. 7. cf. llaterki.

Carn. kerpavz, kerpûz, kerpûzar ; Rag. karpitegl, okàrpi-tegl, zakàrpitegl, kàrpacz; Croat. kërpacz; Bosn. karpgljaç, krripgljaç, krippaç ; Eccl. 4eôe;ioxy40>KHHKï. Oni nie są wynaleźcami, ale lataczami. Pilch. Sen. list. 272. ŁA-TACZKA, i, z., bte gltcferimt. Tr., Sorab. 1. pwatarka ;

Bosn. karpgljacięa , krripgljacięa ; Hag. karpaciza, okarpi-tegliza.

LATALEC, lca, ro., latawiec, który lata, ber ^Itcger, einer ber fliegt. Dedal latalec stary. Ryb. Geśl. B 4. — §.

Mara, ob. Latawiec. LATANIE, ia, n., subst. verb. latać, baê gltcgett ; ob. Latać.

ŁATANIE, ia, »., subst. verb. łatać, ba$ gltcfett; ob. Łatać.

ŁATANINA, y, z., łatanego co, łaty, gliefmerf; Boh. odrâw-ka; Slov. płótanj ; Carn. saplàta, kerpina ; Vind. flikaria, ŁATECZKA, i, i., demin. nom. łatka, ein pppcfyett. Gładkie popraulezhnu delu, kerpaunu delu, sashivanje, poshivanje;    to są łąteczki,    jak z kamienia" ryte , Coż kiedy myśl    ka-

Bosn. krripine, razdertinne; Ross. CKponKH; Eccl. 4e6e-    mienna," serce    nieużyte? Nar. Dz. 2, 64. Wyglada,    jak

aoxy40HcecTBO. Lata na łatę, łataniny, łachmany, szata    łąteczka. Teat.    13. C. ŁATECZNY, a, e, od łątek,

wytarta. Cn. Ad. 429. Złączył tu autor w jedne łataninę    pm ,, Nugivendus, łateczny, kramarzyk, który łatki, obra-

dwie osoby od siebie różne. Nar. list. 2, 216. Gospo- zki przedaje. Mącz.łąlkarz. darować łatanina, niby lichym menażem. Torz. Szk. 29. ŁATER ob Łatr

LATERNIA, LATARNIA, i, i., LATARKA, LATERNICZKA, LATARNKA, i, z’., demin., Boh. lucerna, swjtedlnice ; Sorab. 2. latarna : Sorab. 1. lâterna ; Vind. laterna, svezh-niza ; Carn. latirna , lèhtirna ; Croat. luchernya , lescher-ba, lescherbicza, szvetnicza, szvechnicza, poszvèt, lampash; Dal. sviehnieza, szvichnicza (cf. świecznik) ; Rung, lan-torna ; Bosn. svitgnak, svjetgnâk, svitgniça, interna; Rag. svjôtgnak, fener; Slav. fenjer; Ross. «poiiapt, Cßtiout, CBtTum, cßtTHJO; Lat. med. laterna; Ital. lanterna; Gall. lanterne; Angl, lantern; bte Sateme. Skła oprawne na bronienie światła od zagaszenia, zowią latarniami. Jez. Wyr. Na wierzchu kopuły, jest laterniczka. Star. Dw. 27. Szczerych przyjaciół z Dyogenesową latarnką szukać trzeba. Opal. Sat. 71. Przychodzi z latarką papierową w ręce. Teat. 20, 115. Niech ci świeci ustawicznie ona wdzięczną latarniczką. Wcresz. Reg. 156. Latarnia czarnoksię-zka, laterna magica. Hub. Wst. 261, Ross. paeKt. — §. Latarnia morska, baszta, na której gore ogień dla żegla-rzów, pharus. Cn. Th. Wieża, latarnia morska, strażnica, pharus. Chmiel. 1, 668., N. Pam. 13, 26, etn 8ciU^t= tljurm ; Carn. et Vind. preluka ; Ross. MaaKü ; Eccl. ko-aoHua. Sostrates sławny budowniczy wystawił Pharos albo latarnią blizko Aleksandryi. Zab. 5, 592. Latarnia Pharus' między cudy świata policzona. Kras. Hst. 104. Wieża ta nad morzem była latarnią na pokazowanie portu. Uslrz. Kruc. 2, 254 Kapitan na laterni w Gdańsku. Groch. W. 510. LATARNIK, a, m., z latarnią przyświecający, t>er Saternentrdger, gaternenmamt, Saternetiburfcfie. La-tarniczek, zdrobn., n. p. Niemasz w Hamburgu latarników. N. Pam. 14, 155. — §. Latarnik, latarniarz, co latarnie robi, ber Satentertmadjer; Vind. laternodelavez; Slav. svichnicsar; Ross. <j>OHapmnh"&.

L'c LATERYZACYA ob. Łączenie drzewek.

LATARNIA, LATARNKA ob. Laternia.

LATAWIEC, wca, m., et LATAWICA, y, z., a) cokolwiek lata, zwierzę latające, rzecz latająca, ettt)(t$ gltcgenbeâ, bd$

Ijierum fliegt; [Rag. letuuseto animal volatile). — Czart nocny, latawiec, ineubus ad masculos accedens ferninam fingit, feminas aggrediens masculum se exhibet. Cn. Th., wiedma, ber Mjtbrube, ber $rube, berô 9?acfytmnnnlein, 9ład)P tneiblein, berô ©djröterlem, @d)erjel, (cf. mara, Boh. mflra, skrjtek, polednice, wécernice, (cf. południca, wieczernica);

Sorab. 2. pżipownicża; Sorab. 1. nadléhawcz, podlehawcz;

Croat. podlegavecz). Będą się sobie ożywać straszne potwory na pałacach ich; a latawcy na zamkach rozkosznych.

Radź. Jes. 13, 22. (smocy. Bibl. Gd). Przykłady, jeśli szatani latawcami się stają. Ząbk. Ml Adamas przeciw latawcom i inszemu widzeniu bardzo pomaga. Spicz. 164.

Latawiec miał na Żmudzi swoje obserwancyą. Chmiel. 1,

27. Smolko, latawcze, leleku, lewianie, belzebubie! Teat.

Czarownice abo guślarze chowają te latawce. Gil. Kat.

ożogach Po różnych się rozpierzchną

na

191. Wszystkie

latawice drogach. Zab. 12, 233. (czarownice po powietrzu latające). Z tego uporu złożył Tatarzyn nakoniec, gdy jako go z woru miotły wypierzchające latawca nocnego, kule gęste przyprażą. Tivard. W. D. 90. — g. b)

Vulgus et eruditi quidam ineubum cum ephialte morbo con-fundunt, Cum res longe diversae sint. Cn. Th., brt3 5llpbritcfe!t, üDtübenbracfeit. Latawiec, niemoc, w której człowiek mniema, by go dusiło. Sienn. Rej. duszenie nocne", ib. ‘Lataliec,

*mora, kiedy kto mniema, żeby go kto dusił we śnie. Volck.

202., Sorab. 1. duschate khodot. — §. Latawiec, ptak Indyjski, bez nóg, avis paradisi. Cn. Th., ber ^arabteŚ00= gel. — §. Latawiec , rodzaj ryb morskich, która od żarłocznych ryb ścigana wyniesie się z wody, i nad nią w małej odległości lata, exueoetus. Zool. 186, ber fltegettbe ftifd). — §. Zdrój jeden w Krakowskim, który nigdy nie    .

zamarza, owszem za przybliżeniem ognia zapala się, tak TATKA, i, z., demin. nom. łata * płat, ob. Łata, eitt $lecfett.

dalece, iż płomień po wierzchu wody tu i owdzie pod- 1. Ł/^TKA, i, i., * łączka, demin. nom. łąka, eine flehte SBtefe. skakuje, i dlatego nazywa się latawcem. Ład. H. N. 90, Toż wyrzecze do blizkich jodeł, pagórków, łątek i mru-

LATKA - LATO.

LATO.

601

kliwych źrzódeł. Zab. 9, 14. Myśli, kwiaty gdzie z Jatki zrywać jakiej. Przyb. Milt. 153.

2. LATKA, i, lalka dziecinna abo kuglarsk3, osoba wyrobiona z czegokolwiek. Dudz. 43, Boh. et Slov. lautka; Hung. leanka, alak, (cf. lalka, lać, ulany); Sorab. 1. knom-ka ; (cf. Sorab. 1. lutk karzeł, lutkowka karlica); Hag. lùtka, pupa, papiza; Wind. pusha, punza, babka, donda, jigra-zba; Croat. lulka, pupa; Ross. nrpymna, HrpyuieHKa, eine flippe, Äinberpuppe. Jako dziatki z latkami i obrazkami, tak tcź i my gramy z doczesnemi rzeczami. Fvr. Uw. E b. Półwieku na tym trawią, żeby się wystroić ni łątka. Kłok. Turk. 103. Kobiety zabawiają się łątkami, to jest, stroją się jako łątki. Duior. E b, Pot. Syl. 562. Próżną chwałą zwiedzionych, jak łątki jakie pokazawszy nagle do kosza zmyka. Psalmod. A 2 b. Malarz dźwiga umarłych z grobu , i stawi ich w łątki. Pot. Jow. 61. LĄTKARZ, a, m., co łątki robi, lub co z niemi chodzi po świecie dla zarobku. Dudz. 43, łąteczny, ber ^nppcnmacfyer, puppen* fyanbler; Boh. deckar; Ross. KyKO.ibHHK-L, iirpyineHHbiH. — §. Kuglarz łątkowy. Cn. Th., ber SDînrionettenfpteler, puppen* fpieler. ŁĄTKOWY, a, e, łąteczny. od łątek, puppen*; lloss KyKo^bHbih; n. p. Komedya łątkowa, ÜÏÏartonettenfpiel.

‘LATKO, a, »., demin. nom. Jato. LATKA, Gen. latek, plur., bte 3al;re, jungen 3abre, 3a^rc^en. Wspomniała babka latka, kiedy była panną. Zabi Bul. 68. Spij wdzięczne dziecię, póki ci wiek młody Winnej twym latkom dozwala wygody, Nadejdą bowiem z czasem lata one , Kiedy miłością uwiedziony sławy. . . . Nar. Dz. 1, 67. Już mam lalka. Boh. Kom. 1, 221.

ŁATNY, a, e, od łaty, n. p. dachowej, Wind. vatni ; Croat. letvéni ; Satten ». Goździ łatnych od beczki.... bistr. cel. Lit. Goźdź łatny (Cum. latovz). Pasiecznik ma mieć świderek jeden mały, drugi łatny. Kock. Pas. 12.

LATO, a, n., (we wszystkich dyalektach i letnią część roku, i rok znaczy, jako to: Boh. et Slov. lèto; Sorab. 2. lèto, letko; Sorab. 1. letżo aeslas, Jęto, lieto rok; Carn. lej tu, lejtèna; Wind. letu; Croat. lèto; Bosn. ljetto, litto, gljetto; Hag. ljetto; Slav. litto; Ross. .rfeTO; cf. Ital. eta ; Gall. letć; Lat. aestas) « najcieplejsza część roku. Kluk. Rośl. 5, 82, ber @0tnmer; Wind. letu, poletje, poleli; Carn. poleiti, le-itu spomlad ; (Boh. podletj podlecie * wiosna; cf. Germ. Sens) ; Dal. lito. Przez lato słońce przechodzi troje znamion, raka, lwa i pannę. Sienn. 456. Lato, oppos. zimie, novem prope mensium spatium significat, ut: lecie na polu robiemy, zimie doma. Cn. Th. Pierwsze dwadzieścia lat wieku jest wiosna ; drugie dwadzieścia jest latem. Mon. 66, 253. Zima każdego pyta, jakeś strawił lato? Jez. Eh. C. 1. (co się w lecie zarobi, tym się w zimie żyje). Lecie, w lecie, latem, pod czas lata, im Sont* mer, jur Sommerzeit; (Sorab. 2. lësche; Ross. jrfcToitrb; Wind. poleti). Kto lecie (> w lecie) próżnuje, zimie nędzę czuje. Rys. Ad. 26. Kto lecie nie zbiera, zimie przemiera. Cn. Ad. 380. Pewna nowina, bywszy lato, będzie zima. ib. 827. (cf. nie zawsze będzie lato; cf. wesele w płacz). Srzodek lata Ross. MetKent; śrzodletni MemeHHMw. Babie lato, lato święto-marcińskie. Tr., ber SUtemelberfommer. — Alluz. Który się nierad gniewa, zo-

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

wiem takiego latem : dobry człowiek jak lato ; iż jako lato milsze jest każdemu, niźli zima, tak też taki człowiek nikomu się nie uprzykrzy. Petr. Et. 273. (oppos. osa), wypogodzony, ein guter, lieber, frennbltdjer SDîann. — O wiem ja , że wy na to, jak na lato. Teat. 55. b, 5. ochoczo , prędko do czego, fetyr bereit, fdjtteU, begierig. Nastraszyć, zabić na reszcie, ja na to, jak na late. ib. 15, 68. Jeszcze Carze na zgubę Rzymską jak na lato idziesz? Bardz. Luk. 127. — §. Lato obsol. * rok ; plurale lata, hodie etiam utimur, loco roki, bflö 3«^r. Światła na niebie czynią różność między dniem i nocą, i będą na znaki, na czasy, na dni i na lata. 3. Leop. Genes. 1. (roki. 1 Leop.). Lata pańskiego 1495. Biel. 433. Olbracht szlachcie ruszyć się kazał na wiosnę lata pańskiego 1497. ib. 434. Żyłem tam przez półtora lata. Petr. Flor. Ku zimie dopiero do Litwy się wezbrał na drugi rok, to jest, lata pańskiego 1587. Biel. 232. — Nowe ‘lato * nowy rok, 9?eu* jaljr; Wind. novu letu; Croat. novo leto; Slav. mlado letto, Eccl. HOBbifi r04i, HOBO.Tfcrie. Już tam chodzić nie będę ani po nowe lato, ani po kolędę. Groch. VK. 428, (po podarunki). Biegają dziatki po nowym lecie, i przyjaciele dają sobie nowe lato, a zwłaszcza panowie sługom, bogaci ubogim, winszując sobie na nowy rok wszego dobra. Hrbst. Nauk. N 5. (cf. kolęda; cf. panna gwiazdka). Nadszedł pożądany dzień nowego lata. Groch. W. 412. Kazanie na dzień nowego lata. W. Post. Mn. 52. Jechał tam o nowym lecie, to jest roku 1584. Biel. 227. — Lato miłościwe, czas ubłagania. Sk. Dz. 12, ba3 3Hbtlfl* ltm. Roku 1400 było lato święte abo miłościwe. Sk. Żyw. 318. — Dualis dwie lecie * plur. dwa lata. Kpcz. Gr. 2, p. 161. Dwie lecie odpoczywając. Papr. Byc. We dwie lecie potym. Nies. 1, 200. We trzydzieści i we dwie lecie po wniebowstąpieniu. Biał. Post. 82. — Lata, roki, 34re. Dyonizyusz Exiguus począł liczyć lata, nie po Olimpiadach i Konsulach, ani pe indykcyach, ale po Chrystusowym wcieleniu. Sk. Dz. 514. Życzymy temu, który kichnie : sto lat zdrowia. Teat. 20, 95. Kiedy ma młodzieniec lat 14, zowią lata młodzieństwa. Groi. Obr. 130. Lata prawne, do stania u prawa potrzebne. Cn. Th., bte 3Mjctl)rigf’ett. Mać lata, pytaj się samego, a on ci o sobie powie. Radź. Joan. 9, 21. 1 Leop. ib. Kiedy już kto do dwudziestego i pierwszego roku przyjdzie, tedy już zupełne lala ma. Szczerb. Sax. 197., Boli. zletily ; Ross. coBepuieHHOirbTHŁHf, (oppos. małoletni). Kiedy dziecię nie-dorosłe przyjdzie do swych lat, to jest do 21, tedy mu już mało co po opiekunach. Chełm. Pr. 45.— Lata kapłańskie, do kapłaństwa, do benefieyum przyjęcia potrzebne. Cn. Th. — ‘Pod laty, przed wieki. Pim. Kam. 402, w czasie, po upłynionych wielu latach, czyli wiekach, non dśndgfett ber. Gdy posyła Syn Ducha ś. pod laty, tedy ma i przed wieki Duch ś. od jego persony bytność swą brać. ib. 401. — Przed laty, przed staremi latami * §. a) Przedtym, dawniej, nor alten Sitten, fonft, ebemalä. Ja stary będę wam źle czy dobrze bzdurzył, Słuchajcież, co się stało przed staremi laty. Zab. 8, 93. Tręb. — g. b) Przed laty * przed czasem , zaw>cześnie, fruljjeftig, nor ber 3eit, frûf). Chcąc z żalem powiedzieć o śmierci jakiego

76

602

LATOBŁĄD - LATOROŚL.

LATOROŚLNY-LATOWY.

młodzieńca, zamiast cobyśmy mówili: wcześnie umiera, lepiej to wyrażamy: przed latami swemi umiera. Gol. Wym. 194. Kogo na świat chwila urodzi szczęśliwa, Ten przed laty i rozum i bogactwa miewa, Przed laty i do nieba sławą wylatuje, Przed laty ludzkie serca sobie pozyskuje. Simon. Siei. 64. — §. Lata « stare lata, starość, wiek, 211ter. Starzy sobie radzi lat przyczyniają, a młodzi ujmują. Rys. Ad. 63. Lata na nim znać. Cn. Ad. 428. W lata wszyscy wpadamy; czas garnie wszystko. . Zab. 8, 386. Z laty ubywa pod starość zdrowie. Zab. 13, 295. Mógł był dawno bóg w grób wtrącić moje stare lata. Bardz. Luk. 118. Niech cię Pan Bóg chowa nam na długie lata W łasce swej, w czerstwej sile i w wadze u świata. Groch. W. 160. Proszę, miejcie na stare respekt lata moje , Niech na starość nie będę niewolnikiem. Bardz. Luk. 119. Tam rozum, gdzie lata. Zab. 11, 233. Zabł. Już dawne lata, jak się tak nie ucieszyłem. Teat. 43. c, 97. eê [tub fcfyon lange 3aljre. — §. Z laty * z czasem, mit ber nad; Safjren. Przy dobrym porządku, chociaj z laty, będzie mógł majtek odwetować poniesionej straty. Zab. 13, 266. — §. Lata * wiek, ciąg życia, bad €c6enćSaIter, baê Sllter, bte 3aljrc, bte Sebenêjett. Póki ci służą lata, zażyj świata. Bals. Sw. 2, 105. Te przymioty nie są przeciwne cnocie i baczeniu w każdym lecie. Gorn. Dw. 400. Odbiegłaś śliczna żono w niedojrzałym lecie. Zbił. Lam. A 2. Starożytności znaki latem długim przytarle. Tward. Mise. 49. Tedy moja kochanka, która w dalszym lecie Ozdób moich dziedziczką miałaś być na świecie, Odeszłaś mnie? ib. 164. Długim latem obciążony. B. Kchan. Jer. 592. *LATOBLAD, ędu,

w., omyłka chronologiczna, anachronismus, eilt dU'Oltologt« fd)er ©cfylttjjer. W Wirgiliuszu latobłędy wiekami od właściwego czasu chybiające. Mon. 66, 813. ("LATONCZAN-KA Dyana. Otw. Ow. 519. córka Latony. — "LATONKA, i, z., *LAT0PERZ, a, w., niedoperz. Tr., gacek, bte $Ie» berntanö). LATOP1S, a, m., LATOPISZEC, szca, m., LA-TOPISCA, y, m., Boss. jrfeTonHcen'B, jfeTocjiOBeiiE, na»w-Tonnceut, JtiTcmicjiiiTc.flb; dziejopis, kronikarz, ber ®l)ro» ntfeitfcfyrctber, Slnnaltft, ber Saljrlmdjer fdtretbt. Stryjk. 56. Doskonały latopis. Mon. 76, 233. (historyk). Klecz. Zdań. 74. Świadectwa latopiszców o przyjściu Włochów do Litwy. Stryjk. 55. Latopiszcowie Ruscy. Biel. 123. LAT0P1SKI, a, ie, Boss. atTOiMCHbin, dziejopiski, Ijtfto* rtfd). W pierwszym Muz Klio latopiska rzędzie, Co słodkim pasmem historye przędzie. Kchow. 147. LATOPI-SMO, a, n., Boh. letopisy; Vind bukve lietnego popifan-ja , kronika ; Boss. jrbTOiwcb ; Eccl. jrivrocÆonie ; roczne dzieje, kronika. — LATOROŚL, i, i., LATOROŚLE A, LATOROSTKA, LATOROŚLECZKA, i, z., den,in.- gałązka młoda, przyrostek roczny. Cn. Th., ber ©priißltng, ©proffe, Sîetê, ©djójśltng, ©ebnß, ein einjähriger bttnner 3wetg ; Slov. ratolest; Boh. ratolest, ratoljstka, ratolesliti se frondescere, ratolestnÿ frondosus, weystfelek. podpusta ; Sorab. 1. zrost; Sorab. 2. mlożina ; Vind. srastnik, mladika shuefs, mla-dizha, odrofclk, ceip, ceipka, grebeniza, kliza, berst, zi-nutje, kliziza, szimzhek, israst, odrast, odrastek, pogan-jek; Garn, resnik, odrask, mladika, mladyza, veja, ozzçp,

grebeniza, berst; Croat. ràzplod, grebenicza, tërsz; Dal. loza; Bosn. mladiça, polosgniça, rasklad, ghrrun ; Slav. gróncsica, otoka; Bag. novorés, zagrànek, hvoja, mla-dizza, prut (cf. pręt), pisak; Boss, et Eccl. MiTOß&ciiii, KUTith, onpacÄb, T040B0H noófcrb 4epeßa, oipo^Ki, bh-ca^otcE, nepeinoicB, pacjib, inçfmcnh, H3pocrb, Bepmimie, npHBHBOicB, nepeHOirs, npuciCL. Co przeszłego roku urosło, zowie się latorośl, a drugiego dwuletka. Kluk. Bośl. 1, 126. Z wierzby co rok obcinać może gałęzie, na tern miejscu zaraz każdego roku inne odrastają latorośle. Haur. Ek. 162. Latorostki wyrosły koło pnia swej matki. Przyb. Ab. 80. Jam jest macica, a wy latorostki; wszelką latorostkę, która nie czyni pożytku, oderznie ją ojciec mój niebieski i zarzuci. Biał. Post. 47. (cf. winorośl). Winnica zrodziła gałęzie, i wypuściła latorośle. 1 Leop. Ezech. 17, 6. (wypuściła rozwiedzenia. 1 Leop.). Latorośl do sadzenia w ziemi. Cn. Th., etn gadjfer, ettt ©eßltltg. Latorośl od swej odstrychniona matki, od słońca uschła wywędzona. Kulig. 76. Latorośl do szczepienia w pniak. Cn. Tli. > zraz, ber ^fropfretd. Zielone la to— rośleczki nowo naszczepione. Ryb. Ps. 286. Nie wszczepisz latorośli młodej w stary korzeń. Pot. Jouj. 2, 18., Groch. W. 581. Latorośl, roszczka z bliskiego drzewa w drugie bez odcinania wszczepiona abo wrosła. Cn Th., ein Slbfettfcr, 2ll>leger, cf. łączenie drzewek. LATOROŚL-NY, a, e, latoroślom służący. Cn. Th., ©djpßltitgei », ©d)oß* reifer». LATOŚ, a, m., LATOSEK, ska, m., tegoroczne zwierzątko, cielę, jagnię; o bydlętach tylko. Dudz. 43, (Boh. letośnik, cf. łończak, łońszczyk, łońszczak , roczeń, roczniak, jednolatek, cf. nazimek), ein ^enrtge^ Santiit 2C. Pies gnuśnorosły i latoś i łoni, Nie myśl, że ten zająca i sarnę ugoni. Myśl. C. b. LATOŚ adv., Boh. latoś; Garn. lejtas; Vind. lietus, v tern letu ; Croat. letosz; Sorab. 1. letza,' Sorab. 2. letosza ; Ross. et Eccl. .itrocb, Bnpeuie^-rne jitTO. (NB. zakończenie -ś zdaje się odpowiedzieć Słowiańskiemu cie » to ; n. p. Honecb tej nocy; Croat. ju-trosz » dziś rano, tego poranka; cf. Pol. dziś » tego dnia). — Latoś « tegorocznie. Dudz. 43, fwier, btefeâ 3dhr- cf-łoni. LAT0S1, ia, ie, (Boh. letośnj ; Slov. letośny, tohoto lćta, tohoroćny; Sorab. 1. létâschi ; Garn. lejtashn; Vind. lietesbnu, tęga leta; Boss. JiTomiii); tegoroczny, jary. Da-syp. B b 3, feurig, bteßjährig, (cf. łoński). Jagnię latosie. Vol. Leg. 2, 1704. Baranka latosiego, niepokalanego ofiaruj. 1 Leop. Ezech. 46, 15. Byczki latosie. Leop. Mich. 6, 6. Hornotinae virgae, latosie soszki albo lato— rosłki. Mącz. Veteratorius, nielatosi, dawny, ćwiczony. Mącz. LATOWAG, ał, uje, inlrans. niedok., przez lato mieszkać, Croat. letujem; Bag. Ijettovati ; Boss. jriłTOBaTb, npo-ih-TOBRTb; aestuare. Mącz., nberfotttmertt (oppos. zimować). [LATO WAC się, recipr., ganiać się, ftieren, boEeit. 3]. Krowy się co rok latują i mnożą, l w przychówku ich nigdy nie ubożą. Chrośc. Job. 75. (na lato się cielą). LATO-WANIE, ia , n., leża letnia żołnierska albo pastusza. Cn. Th., baê tteberfommertt, baê ©ommerguarttcr, (oppos. zimowla). Rag. Ijettiscte ; Ross. jrfeTOBiime. LATOWY ob. Letny.

Pochodź, leciwy, letny, maloletność, matoletny, duiole-tny, dlugoletny, dziesiecioletny, cziuorletny, czterdziestoletny,

czternastoletni) etc., stoletny, tysiącletny, kilkoroletny, wie-loletny.

ŁATR, a, m., z Niem. Klafter; miara czterech łokci. Wiod., ŁAWA, y, z., (Boh. ławice ławica, ławka; Slov. stolica (cf. eilt SD?a$ftab »Ott öter dślieit. Różni różnych miar używają, jako to : stop, piędzi, łatrów. Solsk. Geom. 2, 5. Sążeń w górach zowią klafter abo łatr. Haur. Ek. 25. Gdy górnicy dół biją miałki, od łatra biorą po złł. 3. Os. Zel.

Woda tam na łatrów dziesięć, ulnas. Syxt. Szk. 12.

ŁATWIE, ŁATWOŚĆ, ŁATWY oh. Łacnie, Łacność, Łacny ŁATWOWIERNOŚĆ, LEKKO WIERNOŚĆ, ści, i., prędkość w dawaniu wiary, bte Sciifjtgläubigfeit; Vind. lohkovernost;

Slov. snadnowernost ; Sorab. 1. weriwofcż ; ling. lako-vjerovanje ; Ross. et Eccl. BhpoHMCiBO, JierKOBtpie, aer-KOBtpHOCTb, CKopoBtpie. Wyrzuca mi co moment łatwowierność moje. Teat. 54, 40. ŁATWOWIERNY, LEKKO WIERNY, a, e, — ie adv., prędki w wierzeniu, letcfjh gläubig ; Sorab. 1. wèriwy: Boh. lehkowërnÿ; Vind. lohko-veren, radoveren ; Ross. jerKOBhpubiH , HMOBhpHbiH, bL-poHMHuS ; Eccl. CKopoBtpHUH, yAOÓOBhpubiii ; subst. Rag. vjerovalaz; Rosn. vjerovalaç, koji lasno yjeruuje ; Ross.

BtpoHMertb, aerKOßipb. Lekkowierna kochanka oszukana staje się świata pośmiewiskiem. Weg. Marm. 4, 203.

LAUFER, fra,

Z czasem prawa te pod ławę

48.

*LAUDUM, §. 1. tak zowią ustawy i przepisy województw i ziem na zjazdach publicznych, za zgodą powszechną ustanowione. Kras. Zb. 2, 22, ein 8anbtag3bcfd)lufl ; (cf. uchwała). Laudum województw Poznańskiego, Krakowskiego etc. Vol. Leg. 3, 465. — §. 2. Laudes, które odprawuje kościoł zaraz po pierwszym albo według czasu, po wszystkich trzech nokturnach, co zowiemy jutrznią. Groch. W. 31, bte $rüljmetten. Hrbst. Odp. P p 4.

m., z Niem. ber Saufcr, biegacz, biegun. Teat. 43. c, 35, Vind. laffar; Carn. tekavz, hitropętz; Croat. lafar, takavecz, derkavecz, nogoszkok; Ross. cko-poxOAü; Eccl. CKOf>o;*OAM|h. Laufer przed karetą biegał. Teat. 24, 94. LAUFROWY, a, e, od laufra, Saufer * ;

Eccl. CKOpOXOACKÜl.

LAUR, u, m., z Łac. laurus, ber Sorbeer, rodzaj rośliny» do którego należą bobek, cynamon, kassya, kamfora. Kluk. Dykc. 2, 75. w zwyczajnym znaczeniu: laur » bobek, wawrzyn, ber Cobeerbaitttt; Z niego wieńce zwycięzców uwite bywały. Kras. Zb. 2, 22. Vind. lorbar, lorber-jevu drevu; Carn. lorbar; Croat. lorber, lorvrika, javo-rika; Dal. yavor; Hung. yavôr, borostyân ; Slav. lovori-ka; Rag. lövor, lovorika ; Ross. JiaBps. Wieńce z lau-ru abo z bobku żołnierzom kładziono. Sk. Dz. 103. — melon. Laur, plur. laury » laurowy wieniec, wawrzyn, Sor* beeren, Sorbeerfränje. ('LAURA, y, Ross. et Eccl. ja-Bpa, aavpa, z Greek., klasztor znaczny sławny, jak n. p. w Kijowie, ein angefcjjneó berühmtes śtlofter. adj. Ross. jaBpcKiił, aavpcKiii). LAUROWAĆ, ał, uje, cz. niedok., ulaurować dok., laurem wieńczyć, mit Sorbeeren frdnjen. LAUROWY, a, e, od lauru, Corbeer * ; Carn. lorbarjov; Rag. lovôrni ; Croat. javoriehni; Ross. AaBpoBUH. Laurowy gaj, Croat. javorische, javorischnyak ; Rag. javo-risete, javorie lauretum.

LAWA, y, i., wyrzut gór ognistych, bte Sapa; Boh. spe-

klina. Wezuwiusz znowu płomień i lawę wyrzucać zaczął. Gaz. Nar. 1, 268.

stolica); Sorab. 2. lawa; Sorab. 1. lawa, wahwa; Vind. klop, stou (cf. stół); Carn. klôp ; (lava abacus); Croat. klüp, szedalische; Bosn. klup, (cf. Bosn. klupko » kłębek) ; Rag. klóp; Slav. klup; Eccl. iiaua scamnum; (Ross. jaBa kładka przez wodę); cf. Hebr. mb lnach tabula; Samar. rob); §. 1. narzędzie pospolicie drewniane od siedzenia dla kilku razem, bte Sauf. Ławy wschodowate na widokach Rzymskich, subsellia. Cn. Th. Ława przy piecu Ross. Ka3CHbKa, (cf. nalepa). Ława łaziebna Ross. iioaokb. Niemiec bez figla z ławy nie spadnie. Rys. Ad. 47. (t.

j. nie upije się). Nie wytrwa psia noga na ławie, musi być pod ławą. Rys. Ad. 50. (nie twoje to tu miejsce, ustąp' się). Gniewosz kłamstwa swego odwoływać się, a nad to z pod ławy odszczekiwać musiał. Krom. 415. (cf. odszczekiwać; cf. pies). Pod ławą fig. w kącie, w utajeniu, w zarzuceniu, w pomietle, odłogiem, tut SBttt* fei, unter ber Sauf, »eritacbläfitgi, »erroorfen, »erborgen. Nie godziło sie , żeby taka pochodnia leżeć pod ławą i taić się miała. Sk. Zyw. 1 , 171. poszły. Pilch. Sali. 20. Naruszewicz w niepamiętnym zagrzebaną prochu lutnią wydobył Słowiańską z pod ławy. Zab. 12, 17. Przyl. Pod ławą leży, kiedy próżny, worek. Bratk. E 4. Harda obietnica pod ławę iść musi. Gorn. Sen. 309., Falib. Dis. H., Smotr. Apol. 121. Wieźże pod ławę a rzec: mądry ja. Rys. Ad. 57. (t. j. schowaj się z twoją mądrością). Jeśli kopie, puklerze pod ławą , Mało to, jeśli języka stać sławą Samego chcemy. Tivard. Mise. 181. si clypei vacant. Sarbiev. — Świadectwo ich poszło pod ławę. Gorn. WŁ L. (t. j. odrzucone było, za nic nie miane). (Prov. Slov. Srdce pod la-wicu upustif; serce tracić). — §. Ławy tych, którzy wiosłem robią, z halek w miąsz na stopę były u okrętów. Warg. Cez. 62, bte Sîttberbâufe; (Carn. barva; Vind. veflouna klup, barva). — Ławy zowią się hale, któremi statek jest od spodu obity, i tych końce od sztaby zowią się kosy. Magier. Mskr., ©djtpbalfen. — §• Ława urzędnicza ławników, ławica, bte ©djöppenbanf, ber ©djop* penftuf)!. Kto będzie do ławy wzięty, ten do śmierci swej będzie ławnikiem. Chetm. Pr. 11. — meton. Ławniczy sąd, berê ©djoppengeridjt, bte ©cpppen. W miastach przed radą, ławą i gminem, rachunki zdawane być mają. S. Grodz. 2, 107. — §. Ława forty fik., ob. Ławka.

—    §. W hucie śklanćj , ławy, sztuki wielkie gliniane, z których niższego sklepu ściany składają się. Torz. 35.

—    §. Ławy targowe * jatki, tasze, kramy, ïifdje, Sdnfe, auf benett ntan etroaś feil (jat. Rybne ławy, rybny targ, piscatorium forum. Mącz., gifdjbanfe. Wieliczczanie na Krakowskim składzie cztery ławy wolne mają, na których ławach we wtorek przez cały dzień, a we czwartek do godziny nieszpornéj, a w piątek przez cały dzień, a we dni jarmarkowe, póki jarmark będzie stał, sól przeda-wać na przerzeczonych ławach mogą. Herb. Stał. 325, ©aljbdnfe. — §. Ława przez wodę * ławka, kładka, Ross. aaBa, oaAb, moctkh; Sorab. 1. pżezwóhdna wawa; Vind.

berv, mostizh,    ber ©teg über    ein SBciffer. Idący gdzieś    lawiry Błędne, kierować chce,    przez morskie wiry. Min.

mąż z żoną po    ławie przez wodę.... Pot. Jow. 156.—    Byt. 3, 18. Łaskawie ciągną    do ciebie mię wiry, Od

§. 2. Ławą iść * szeregiem , rzędem przecznym iść. Gn.    ciebie ledwie nie topią lawiry. Chrośc. Ow. 286. LAWI-

Th., nad) ber Queere, nad) ber Sreite, in einer Gtueerlinte. W    ROWAĆ, ał, uje, intr. niedok., krążyć, kołować, Ianiren.

jednćj linii bić się, w wyrazie technicznym, potykać się    Kundel    po ziemi bieży, ryba    lawiruje    w głębi. ib. 220.—

ławą. Czach. Pr. 1, 215. Wojska    w polu sprawiwszy    Transi,    Czasowi ulegać, ftd)    nad) ben    Umftdnbcn fcfyttttegen

się ławą, prezentują swe zastępy i broni. Kchow. Wied. 20. ŁAWKA, i, z., demin. nom. ława; Boh. ławka; Sorab. 1. Nie bawiąc Czarniecki ogromną szedł ławą ku margrab- wahwka ; Vind. klop, klopiza, stolizh, (cf. stołek); Garn. stwu samemu.    Tward. W. D.    2, 182. Skoczymy spól-    pruka; Croat. klupchicza; Bosn.    klupięa, stolaę, stolicch;

nym pędem, jako ławą. Bi ai.    Od. 36. W zadeśmy się    Slav. klupcsica; Rag. stolich , stóeich ; Ross. aaBKa, ja-

cofali na z dział strzelenie, szykowani w ławy. Jabi. Buh.    Bonna, .laBtma; eine 33anf. Bóg położy nieprzyjaciele two-

P. Kolonistów osadzać ławą przy walech pogranicznych.    je ławką nóg twoich. Wrób. 263. scabellurn, podnóżkiem,

Star. Vot. D 2 b. Idą za zającem wszyscy psi, naprzód    §nßfd)emel. Ławki w okręcie, bie üïuberbdnfe. Niektóre

przedni psi na czoło ławą. Ostror.    Myśl. 32. W prze-    z nich    za gardła w kunach    do ławek    w okręcie przyko-

stronych lasach na huty i kuźnie    ławą rąbać jednego    w'ano.    1 Leop. 3 Macch. 4.    Ławka »    kładka przez wodę,

Pochodź, ławeczka, iuwka, ławnik, ławniczy, podławie, żuława. .

LAWATERZ, a, m., miednica, ein Sanor, ein ^aitbbecfen, 20afd)bc(fen. Lawaterz jak z prostego dzbana uczynić. Solslc. Ar eh. 189.

ŁAWECZKA, i, z., dem. nom. ławka, ława, (Boh. lawićka), §. 1. ba3 Sdnfdjen. Ławeczkę z stoliczkiem oboje Z hebanu proszę niech ma dziecię moje. Groch. W. 555. Urównają się ściany ławeczkami mularskiemi. Kluk. Kop. 1, 307. t. j. zacierkami kształt ławeczek mającemi, $lopf* ïiüljer, Älopfbdnfel ber SOîdurer. — §. 2. Ławeczka, dziesiąta część ławki czyli calu. Zab. 14, ber jebnie 5tfyeil eined 3^2^-

LAWENDA, LA WANDA, LEWANDA, y, i., lavandula Linn., fiaoenbel ; Boh. lewandule; Sorab. 1. lavendel; Slav. la-venda ; Vind. lavendl, lavendala , shpikanarda ; Ross. Jia— BeH4a, jaB8H4a ; roślina ta wonią ma mocną , ale przyjemną. Bykc. Med. 3, 493. Lawenda szyszkowa, Kocanki Arabskie, stoeclins, ©töd)a3t>lume. Syr. 468. LAWENDOWY, LAWANDOWY, a, e, Saoeitbel * . Olejek lawando-wy, woda lawendowa. Bykc. Med. 3, 492.

LAWET kamień ob. Garkowiec.

roku drwa. Baur. Ek. 161.    ein ©teg Über3 SSaffer; (Slov. ławka; Vind. werou). Szedł

LAWETA, y, z, osada armaty na

łoże armaty, bie @ammen<8at>ette; Vind. laveta, podstau-lishe sa strelne kóse.

ŁAW1AĆ, frequ. verbi łowić.

ŁAWICA, y, z., Boh. ławice, lawićka; Ross. Jtamma ; ława urzędnicza

trzeba, aby senatorska ławica, co najlepiej była postanowiona. Modrz. Baz. 97. Ociec W. K. Mści, gdy ko- ŁAZ ob. Łazy, górołazy, obłazy. go miał wziąć do ławicy swojej, niziuohne naprzód da- LĄŻ imper, verbi legnąć, contr. lądz. wał mu miejsce, iżby długo w radzie siedząc słuchał. LAŹA ob. Agio.

Gorn. Bz. 57. Ławicy godni są ci, którzy dobra takie ŁAZANEK, nka, m., ŁAZANKI plur., ciasto cienko rosto-mają, względem których ławnikami być mogą. Szczerb.    czone, na kwadraciki pokrajane, Croat. lazanye, mlèncze ;

Sax. 198. — melon. Radzcy, przysieżnicy, ławnicy, bie    Bosn. lazagne, jeriscte, eristce, skrob; Carn. lisanje, münz;

©efdnrornett, bie ©d)öppeit. W przyszły piątek o tobie ła-    Sorab. 1. mazancz, tćkancz ; Ital. lasagna ; eine 2Irt 3ÎU*

wica zasiędzie, Stanieć się wedle prawa, a lam kon-iec    belrt. Zamiast robienia pirogów, łazanków' i naleśników,

będzie. Klon. Wor. 20. (Boh. lawićnjk « ścierka pannulus    żona moja robi madrygały. Teat. 29. b, 8.

ad abstergendwn).    LAZARET, u, m., Vind. bounikoleshishe, ba$ Sajaretl), wła-

LAW1R, u, m„ LAWIROWANIE, ia , n., krążenie, koło-    śeiwie śpital dla zapowietrzonych; ale nazywają też tak

wanie, ba3 Saturett. Nie według biegu gwiazd on swe    miejsca, gdzie są złożeni żołnierze chorzy lub ranni.

po ław'ce przez wodę. Mon. 71, 399. — Forty f. Ławka, podnóżek, schodek, banquette, w przedpiersieniu, schodek ziemny wewnątrz przedpiersienia dla wyjrzenia na pole, i dla postawienia się na nim piechocie mającej strzelać. Jak. Art. 3, 300. ŁeLsk. 2, 223. bie 2Iuftrittbanf tit ber Sniftinel/re. — §. Ławki kupieckie, largownicze, ob. Ława; Eccl. JiaBKa, At^aTeMiue warsztat, JiaBKa Top-rOBaa kram. — Ławki siodła , * drewna, kształt jego składające, bie ©attelljöljer. Przednie kulbaki ławki, nie powinny zajmować łopatek konia. Kaw. Nar. 593. — ćk Cal, w Litwie i w Koronie ławką nazwany. Zabór. 281, ein 3oü Pręt Litewski dzieli się na pręcików 10, pręcik na 10 ławek, ławka na 10 ławeczek, ib. 14. ŁAWNICZY, a, e, od ławników, (Groat. priszèdni, cf. przysiężny), ©doppelt * . (Ross. jaBonHbili, jaBOWHbiS kra-mowy). Według dawnego zwyczaju ławniczego sądu Krakowskiego. Sax. Porz. 41. Urząd ławniczy. Szczerb. Sax. 202. Wolność ławnicza, ib. 199. ŁAWNIK, a, m., ber ©cbiippe ; Vind. fodni perlednik , fraven fodnik; Groat. priszèdnik ; (Ross. JiaBonHHKTh, JtaBOuimiKt kramarz). Przy-siężnicy albo ławnicy są osoby na sądzie siedzące, które sentencyą wójtowi, przez swoje porządne wotow'ania kołach. Papr. W. 1, 475. najdują. Sax. Porz. 15. Na najwyższych sądach Krakowskich z wójtem zaraz siedzieć miało siedm ławników, gdyż tak zwykli ich nazywać, których wielki rządca Krakowski obierać powinien. Krom. 358., Szczerb. Sax. 398. ŁAWNIKOSTWO, a, n., urząd ławniczy, ba3 ©d)Oppenantł. bie 9îatl)êbanf, 3Rid)tert>anf. O to starać się LAWRASZ, a, m., po Rusku « Wawrzyniec, Laurentius.

Jabi. Her.

Kras. Zb. 2, 23. LAZARETOWY, a, e , od lazaretu,

drugich łażę. Jabł. Tel. 134. — §. Włosy mu z głowy łażą. Tr. lezą t. j. ypadają, bte fmare fallen tl;m airô, gehen tl;rn a»3. — . Łazić czyn., n. p. Ja tu żonę po-cztarską, on tam moje łazi. Pot. Jow. 2, 53. ŁAZ1CIEL, a, m, który łazi, bądź po ziemi, bądź wzgórę, ber $rte* d;er, ber Kletterer; Boh. leżeć; Yind. saliesavez, lasnik. W rodź. ieńsk. Łazicielka.

ooo <

Sajarctl)», ©pita! *. ŁAZARZ, a, m., imię ubogiego w ewanielii, bierze się za nędznika , charłaka , Piotrowina , ein armer, franfer, elenber Êîenfdj. Służmy radzi ubogim, i sierotom, i łazarzom. Sk. Kaz. 494. Wszystko tu się z czasem mieni, Łazarz w izbie, bogacz w sieni. Kchow.

72. Daj Wc Pan pokój temu łazarzowi. Teat. 30. c, 48.

Pochodź, pod słowem leźć.

Kosz. Lor. 135. ŁAZARZOWSKI, a, ie, ŁAZARZOWY,

a, e, od Łazarza, Sajaruê * . Pim. Kam. 309. Gil. Post. ŁAZIEBN1K, ŁAZIENNIE a, m., ŁAZIEBNICZEK, czka, m.,

179 b.

dem., Boh. et Slov. lazebnjk; Yind. kopovez, kopelnik; ŁAŹB1Ć, ił, i,    cz. niedok., Pszczoły podbierać, łaźbić bar-    Carn. kopâzh, koplivz , padar; Bosn. kupalaz, okupalaę

tniey zowią.    Cresc. 695. może od łazienia na drzewo,    (cf. kąpiel); Bag. nadkupalnięjar;    Bos. óantmHKt, naptuiŁ-

bte Steneit jeibeln, bie 33ienenftöcfe kfdjnetben. Dosyć tylko    minet, mobhhicb; Eccl. jia3e6HHKt,    óaHbumKt (> 2. kramarz,

dług dostatku miodu w ulach. Cresc. 607 et 605. Łaź-bienie Sorab. 1. klukano. ŁAŹBIEŃ, ia, m., szleja, a raczej sama ławeczka do leziwa , lezów lub lez przywiązana , na której bartnik siada łaźbiąc, ba$ Beibelbrct Bartnikom barcie swe w cudzej puszczy mającym

,    raz do roku    pszczoły łaźbić, brać mało albo wiele we-    handlarz); ber S3aber. Kommodus    cesarz łaziebnika w ła

tkich łazień mają ku gaszeniu ognia bieżeć z wiadry. Sax. Art. 60. ŁAZIEBNICZY, a, e, od łaziebnika, 33a* ber^ * ; Sorab. 1. wazniezki. Łaziebniczych abo bawier-skich dzieci, dawniej nie chciano w rzemiosła przyjmować. Sax. Tyl. 187. ŁAZIEBNICA, y, z., Boh. lazebni-ce; Boss. napiMbiiuma, bie 53abcrtmt. ŁAZIEBN1CTWO, a, n., trudnienie sie łaźnia, (Boh. lazebnistwj), bie 33aber* fimft. ŁAZIEBNY, ŁAZIENNY, a, e, od łaźni, Boh. la-zebnj ; Boss. óaHHŁiM , S3abe * . Łaziebny on ogień nie szkodzi. Groch. W. 514. Łaziebna ława Boss. nojiOKt.

źni wrzucił w piec, iż go bańką zparzył. Biel. Sw. 52. Łaziennik. Pam. 85, 1, 898. Murzyn z łaźni czarnym jako wszedł 'wyjdzie, przecież łaziebnikowi zapłata nie ginie. Sk. Dz. 595. Naszych łaziebników, golaczów i wolno barwierzów wydworne one mazidła. Syr. 278. Odarci, na Teziwo łyk abo łubia na łaźbień i na insze potrzeby jak łaziebnicy. Kmit. Spyt. C 5 b. Łaziebnicy ze wszys— bartnickie tyle, ile im potrzeba wziąć. Siat. Lit. 309.

ŁAŻĘ ob. Łazić. (‘LAZECZKA ob. Laseczka). ŁAZĘKA,

ŁAZĘGA , i, m., który łazi i tam i sam, włóczęga, ein $crumfrted)er, ber allenthalben herum frtedjt, ein Sanbftrcicber.

Kain po zabiciu brata, łazęka i zbiegiem był. Jer. Zbr. 554.

Orrniany we Lwowie przyjęto jako łazęków, przekupniów drobnych : teraz wypychają z miasta Polaków. Pelr. Pol.

2, 14. Sam jeden łazęga, wygnaniec, udręczony żałością. Slas. Nam. 2, 55. Apostata każdy, który stan swój opuści, abo z niego jako nietrafnie wykroczy, łazęka.

gelb. Cn. Th., Ross. óaHHoe. ŁAZIENKA, i, i., Boh. la-żnićka; Bag. sobą; Slav. illicxa; Ross. óaHbKa, KynajiŁ-hh; demin. nom. łaźnia, ein SabefiüMietl. Idź do łazienek skąpać się. Teat. 7, 23. ŁAZIENKI, Gen. Łazienek, plur., gmach piękny w zwierzyńcu Ujazdowskim,, od Stanisława Xcia Lubomirskiego Marszałka W. K. zbu-

Mącz. Skończył się, który podeptywał z ziemi. Budn. Jes. Łaziebne, ego , subst. neulr., płata od łaźni, baê 33abe* 16, 4., (not., «deptacz albo łazęka#). Łazękowie , kra-czochowie, ignavi, ose.itabundi, qui per vias varici et lentis passibus cedant. Cn. Th., ein langfamer Kriecher. —

Łazęka, śpieg, Boss. jia3yTKa, /. jia3yTiima. Łazękowie a śpiegowieśeie wy, dlategoście tu przyszli, żebyście nieobronność ziemi wyśpiegowali. 1 Leop. Genes. 42, 9.

ŁAZĘKANIE, ia, n., tułanie, vagatio. Mącz. baê $erum* dowany, a od Augusta II. ozdobiony, nierównie wspania-ftretchen. Apostazya , odstanie, łazękanie, jako bywa mó- lej zaś od Stanisława Augusta. Kras. List. 9, fiajienfi, eilt

wiono. ib. ŁAZĘKOWY, a, e, od łazęków, £)entmftreid)Ct'*.

Starostowie mają tego dojrzeć, żeby łazękowe łotrostwo w starostwach ich nie było. Tam. Ust. 139. ŁAZIĆ, ił, i, intr. contin. et fvequ. (leźć, lazł, lezie niedok.,) (Boh. lyzati, lezti; Slov. leżu, płazyrn se płazić się, pełzać Eccl. ,M3hh się; Sorub. 1. lażu, liefern, liefu, lafym , lafycż ; Yind. lasit, lest; Bag. laziti ; cf. Cer. fdileidjeu; Boss. npecMU-KaTbca; cf. przesmyk); łazić jak zwierzę, gadzina. Cn.

Th., frieren, auf bent 33audie friedien; leniwo chodzić, po woli, noga za nogą, langfam tint» mit 50îû1)e gehen, frtethen. Pańskie konie, dalibóg, że już i łazić nie mó-gą. Teat. 7, 62. Ustawnie za mną łazi, wzdycha. Teat.

43. b, 64. — Łazić * burl. chodzić, geljett. Ileż ja to botów nie zdarł, przez tyle lat tu łażąc. Teat. 3. b, 58.

— §. Łazić na drzewo, wdrapywać się, Rettern; Boss. jta3HTb, CM3iiTb, jrb3aio, Jta3aio. Nie łaź tu więcej po drzewach. Kniaź. Poez. 3, 208. Taż sama wyniosłość ciężko bać się każe, Tym bliższy ja upadku, im nad

Sufłfdjlofś bep SBarfchau. ŁAŹNIA, i, i, Boh. et Slov. la-zen, kaupadlo, (cf. kąpiel) ; Sorab. 2. lafna; Yind. pashtu-ba, kopelna jispa ; Carn. mlazhnisha; Dal. kupely; Bosn. sgetak, badagn; Ross. óana, mobhh, MOBHHua, mhjilhh;

, Gama; izba czyli dom, gdzie się kąpią, ba& 23abeljaué, bie Sabeftube, baê 23ab. Wanny albo łaźnia. Syxt. Szk. 63. Łaźnia trwale gorąca Ross. napHaa 6bhh. Zwyczaj parzenia się w łaźniach, wzięty nader w krajach północnych. Nar. Hst. 7, 290. Umrze bogaty, to ubóstwu kap dać, stypę uczynić, łaźnię na ubogie sprawować. Gil. Post. 212 b. Bogatego pokuta, ubogiego łaźnia. Rys. Ad. 3. biesiada. Cn. Ad. 34. Sucha łaźnia, po-cilnica, sucha wanna, ob. Suchy. Witołdowa łaźnia, ob. Wi~ tołd. — §. transi. Łaźnia * mycie. Cn. Th., baê SBafdjett, 2lb= roafdjen. — §. Fig. Strofowanie, łajanie, wycieranie komu kapituły lub łaciny, mycie komu głowy, dogrzewanie, dokuczanie, ba$ ©gelten, (Sapiteln, £>erunterreijSen, 2lu3* matheu, bas Bwfefcen, SBarmmachen, Sbopfmafdjen. Takąm mu

sprawił łaźnią, takem się z nim obrócił gracko, źe uciekł. ŁAZY, ów, plur., karcze, korzenie, pniaki, chrósty. ©tantnt* Zabi. Amf. 47. To prezentować brzydkie kupno przed    eubeit, Sïlôfse, SBurjellt, Sufdjtuerf. Łazy na gajowiskach

nią, Miałby był łaźnią z kapitułą przednią. Jabl. Ez. A    wypalają, potym ziemię lemieszem wzruszają. Haur. Sk.

4. W tej łaźni tam bez ługu myją. Bej. Wiz. 75 b.    28. — §. Łazy ob. Górołazy, obłazy.

Ł B, Ł E.

Nie jeden w tej bez ługu zmyty łaźni. Rys. Ad. 3. Tak-bym się nabawił śmierci, albo srogiej łaźni. Wad. Dan.

12. (ciężkiej kary, wielkiej biedy). Skromnie źyć mu-sim , jeśli być nie chcemy w łaźni pod ratuszem, ib. 89.

główsko, ein fdfeujMtcber $opf. (Boss. jónme czołsko). Pewnie twojej mądrej łbiey Pięknie być na szubienicy. Jak. Baj. 228. Wdziera się gruby nieuk do Pańskiej świą-tnicy, A nie wie, co się marzy w jego własnej łbicy. Nar. Dz. 3, 119. (cf. mózgownica, .'ptrnfafteu). Sprośna łbica. Morszt. 57. — *§. Dawny Zmudzin swoje głowę przybrał w wilcze, w niedźwiedzie i żubrowe łbiska. Stryjlc. 215. w czaszy z głów ich ; (sed cf. Ross. joókobuh Mixt futro z samych czołowych kawałków). ŁBIENIEC, ńca, m., vipera, bte 2kaubfci)lauge. Sienn. Wyki., Śleszk. Ped. 415. Łbieniec opoczny, seps. ib., Urs. Gr. 177, ber gelfemtutnn, eilte 21rt giftiger (Śtbećf;fett. Obrażony od łbieńca opocznego , albo od skalnej jaszczurki. Syr. 1121. (cf. żmija). ŁB1STY, a, e, tęgiego lub wielkiego łba, grofüföpftg ; Boss. joóairs, joóacTUH , wielkoczoły; Eccl. jóhctmm, ueMCTbin czolisty, großfttnitg. (*LE ob. Lecz). ŁEB, łba, w., (Boh. et Sluv. leb, łebka calvaria , cra-nium czaszka główna ; łebka, śiśak hełm, szyszak; lebawy główny; Carn. glep « czaszka głowy; Vind. lubanja, glu-hanja « trupia głowa; Croal. lubanya, glubanya » czaszka głowy; Hoss. jo ós, jóa ; Eccl. Minima, aikl, ycjo, KOCTb JioóOBaa); a*) łeb « kości głowę składające, głowa bez mięsa, ba? Stitodjengeflett be? SopfeS, ber Sopf oljnc gletfcf). Łeb jego wsterczyli w domu Dagonowym. Budn. i Chroń. 10, 10. not. «Insi tłumaczyli głowę, ale tu jest łeb; bo sarn rozum pokazuje, źe nie głowy w kościele chowali, bo to dla smrodu być nie mogło; ale łeb, to jest, kość sarnę bez mięsa.» — cf. Eccl. et. Ross. joÓHOe MhCTO kalwarya, golgata, ©ctyćibelftdtte, sądowy plac, ba? łpodjgertcljt. — §. Łeb, głowa zwierzęca, ber Śopf eine? £j)ter?. Łeb wielkiej jakiej ryby Ross. óamna. — §. b) contenlim * Głowa, głowsko, cf. pałka, ber 5lopf. Ani poeta, ani mówca nie użyje łba w poważnej mowie; lecz bardzo dobrze słowo to używane w tym przykładzie : Wybaczcie mi, co powiem, Greccy sapienci, Ze się wam jak i drugim równie we łbie kręci. Gol. Wym. 200. O chytrym mówią: ma we łbie, addunt aliqui kiełbie, ob solum rythmum puto, nam in re nulla est convenientia. Cn. Ad. 75, er l)at ©rüfje tut $opfe, tft ittdjt auf ben Äopf gefallen. Muszę łbem kręcić, jakby to kształtnie na borg wziąć sukna. Teat. 33. c, 4. t. j. konceptem ruszyć, bett ©efytrnfafteit anftrengcn. Ja nie chcę mieć zięciem trzpiota, chłopca w łeb postrzelonego, szaleńca. Teat. 7. b, 40. Patrzcie! czy nie łeb to? Zabi. Zbb. 96. Heretyk począł wznosić łeb swój przeciw kościołowi bożemu. Boter. 4, 2. Ja się za łeb chwytam, to słysząc. Jabl. Tel. 211. Bajo wytknął łeb z pod dachu, i patrzał, jak się to skończy. Teat. 43. c, 118. Me-

606

LAZUR-LAZY.

ŁAZY - ŁEB.

Będziesz ty w krótce inszy, tylko suchej łaźni zażyjesz. ŁBICA, y, i., ŁB1SK0, a, n., niekształtny sprosny łeb, Teat. 21, 69. (plag, razów, kijów). Dzieciom nic przepuścić nie chcą, jedno ileby na nie wejrzeli, tyle chłost onym i łazien zadają i paląs 6'licz. Wych. G 3 b. Tak mnie bóg dotyka i drażni, Ze znieść cierpliwie trudno jego łaźni. Chrośc. Job. 423. Przed stołem siedząc, jakoby też w łaźni posługował. Bys. Ad. 57. — §. Chyin.

Chcąc ciała wystawić na ogień mniejszy, kładziemy w naczynia, w których są zamknięte, istotę taką, która pewny tylko stopień ciepła przyjąć może; ta istota nazywa się łaźnią, balneum. Kruml. Chym. 33, ba? djemtfcfye 33ab.

LAZUR, u, m., LAZUROWY kamień, lapis lasuli, Vind. lasura, drag plavi kamen; Bosn. sagasilje ; ber Sajltrftettt, gatunek jaspisu, bardzo wysokiego błękitnego koloru.

Kluk. Kop. 2, 64. Chęciny miasto w Sandomirskim szybami lazuru i marmurowego kamienia sławne. Gwagn.

197. — §. Smalty ku modnemu farbowaniu w sklepach kupieckich lazurem zowią. Sleszk. Pcd. 414. Kruml. Chym.

497, bte Safurfarbe, 23Iaufarbe. Nim wybielone płótno zwinięte będzie na półsetek, lazurem i krochmalem przyprawione być powinno. Przędz. 91. — §. melon. Cokolwiek bądź modrego koloru czyli niebieskiego, ()iinmefi)lau, la« fltrblau. Lazur sukno, pannus caeruleus. Cn. Th., blaue?

$ucf). Lazur nieba, ber blaue Rimmel, ba? 331au be? $im* tltcl?. Lazur niebieski śliczny. Dar. Lot. 20. Niebo strojne lazurem a morze zielonym, Daje nadzieję dobrej drogi upragnionym. Jabl. Tel. 27. LAZURKI, ów, plur., gołębie, mające pod dziobem pięknie malowane brążki czarne, błękitne, żółte i czerwone, oraz takowy ogon, reszta biała. Kluk. Zw. 2, 170, dite 2lrt buutljalftger £au* ben. LAZUREK, rka, m., Laserpitium, rodzaj rośliny.

Kluk. Dykc. 2, 71. Safer, ©tlpfuum. LAZUROKRUSZ, u, m., Safurerj, Śłupferlafur, kruszec w przełamaniu jak śkło lśniący; cetnar wydaje czasem 80 funtów miedzi. Kluk.

Kop. 2, 181. LAZUROWAĆ n. p. płótno, cz. niedok., zaprawiać lazurem, krochmalikiem , laftren, blau fraftmefp lett. Lazurowany półsetek mocno rozpiąć potrzeba. Przędz.

91. Do lazurowania indycht Pruski lepszy jest, niż Indyjski. ib. LAZUROWY, a, e, od lazuru, modry, błękitny, lafurblau. Szafiry na szmelc lazurowy zasadzone miasto folgi. Zlot. C.

ŁAZY, ów, plur., [z Wlosk. lazzi 3], w komedyi nieme i pocieszne wyrażenia jakiegokolwiek poruszenia. Teat. 24,

100. Czart., ©eberbuugeit, ©eftlculatioueu. Wychodzi Helenka, poznaje ją i lazy czyni strachu i niespokojności, i odwraca się od niej. ib. Ale jak zawsze głupie odpowiedzi twoje, Co .znaczą małpie miny i te twoje lazy?

Zabi. Fir. 35. Czyni lazy śmieszne, człowieka biorącego na rozum. Teat. 33. d, 21.

ŁEB.

LEBECZNIK-LECHA.

607

duzyna maszkara mioce sprosne węże ze łba rozczochranego. Tward. Wł. 112. Znać bywa i na łbie, kto sie sprawia, jak bóg przykazał. Rej. Ap. 11. Jeszcze Wa-szeć bóg wie, gdzie wędrował, Gdym ja już na łeb goły panom assystował. Teat. 43. c, 143. (ołysiały). Za-skrobiesz się który raz w łeb. Sienn. 426. W łeb się zaskrobawszy nie wiedział, co ma czynić. Paszk. Dz. 26. Na zdobycz swoje zazdrosnym okiem z pode łba łypa. Zab. 13, 163. t. j. po oku, zezem patrzy, fdjtelt auf feine Seule fltn. — Praesertim ubi sermo de feriendo, caedendo, cadendo , ponilur łeb * głowa ; tut) UOttt Ratten, (Silagen, fallen bte Śtebe ift: ber 9?tfcf;el, bte 5loH>e, ber $opf. Abo to karczma ? kuflami łby tłuc i śklenicami zawoje strącać! Birk. Zyg. 27. Piękna pobudka służenia w wojsku, kulą w łeb dostać. Teat. 17, 137. Wypalił sobie w łeb z pistoletu. Pam. 85, 1, 862. Zwaliwszy go kijem, wypycha go na łeb. ib. 84, 573. Przez całe życie łbem się bijemy, ani dlatego ostrożniej stąpamy. Pilch. Sen. list. 4, 44, nur floren unS an ben flopf. Zła porada Fur. Uw. F 2. —

własne głupstwo strąca. Żab. 13, 344. Gdy szczęście na łeb poleci, same majestaty spieszno lecą. Bardz. Luk. 89. Zona, dzieci Płaczą, wołają, jednak na łeb w przepaść leci. Bor. Sat. 183. Nieuważni, w niczym nie znają miary; zawsze z góry na łeb. Zabi Roz. 79. Już już pewny byłem wygrania, aż do dyabła na łeb zgubiłem się podobno. Teat. 23, 33. (t. j. głównie, ze wszystkim). Już wszystko na łeb idzie. Teat. 43. c, 122. wali się, eê fturjt JU* fammeit. Pytasz się jak żyć? czy tak jak Antałowicz abo Gardzielski? prawdziwie ta mowa z pieca na łeb. Zab. 5, 219. Poprawił się z pieca na łeb. Źegl. Ad. 203, (ze dżdżu pod rynnę; suknią zastawił, koszulę wykupił; im dalej tym gorzej). Na łeb na szyję śpieszyć się trzeba. Teat. 7, 27, über $al8 uttb 5toj)f; Ross. KyóapeMfc. Panicz się do Paryża na łeb na szyję wybierał. Ossol. Str. 3, cf. na złamaną szyję.

Pochodź, łebek ób. Łepek ; łepak, łepski; lepiej, lepszy, lepszyc; przyłbica, szumiłeb, wartołeb , załebki.

LEBECZNIK ziele Tr., ob. Lepieżnik.

łeb przypada, który ją dal. LEBIODKA, LEBIOTKA, i i, ziele, origanum Lin», S!Bt)M. ,.    a e° chodzić > w załebki, łup gemutlj, roślina wieśniakom pod nazwiskiem maeierzydu-

cup po sobie za włosy, cfnanber on tut Stopfe tagen;    szki dobrze znajoma. Jonio. 316. piwu daje smak przy-

froVT. et fig. Temu, o co za łby chodzimy, biegamy,    jemny. Khk 2, 233, Boi. Idobramysl. Dóbr. 21 ko-

hasamy , przypatrz się, jak nikczemną rzeczą częstokroć    curnjk; Vintl. dobra mil'sti ; Carn. dobramisl, xaberta;

bywa. PM,. *«».061 Za łeb idzie razme. Mat. z Pod. Croat. babina dussicza; Dal mravinaez, materina trava ił. 3. Gdy s,|_dwóch za łby weźmie, mocny słabego    Bom, mravinaç, matlerina duscięa. babbina duscięa, rigagn,

pobije. Teat 3o, 19- Za łeb go porwał. Jabl. Ez. D    „rigagn;    4ymHw. Lebiotka rzęsista, Or. onL.

i S,kor® Sl? 'y ko g^fkolwnek obaezą, Zaraz s,ę za Stlefn -    Syr. «0. Lebiotka Kreteńska abo Pontska,

łby Chwytają Jabl Ez 128. Kaznodzieja en tak do-    j,„ fmifo« Siptant. Syr. 470. Lebiotka kozia, tragariga-

brze umiał za łeb iść k się modlić. KM. Turk. 180.    SBodäbojltn. ib. 475. biała . polej dziki, calameniam.

la jest kropka, o ki ą Nalewajkow.e    z Unitami za    œab„Çole?,    SKtonmiiij, Scrgutńiti.    ił. 493.,    Drzei. 66.

łeb    ida.    Dirk.    Gl.    4.    Książęta Ruscy    o monarcb,    Panak, sklepią, stosił sklepiowy niektórzy leśną lebiodka

o zabijając i wyganiając, za łb    aiiio dobrą myślą zowią. ale niewłaśnie. Syr. 235. Wie-

,    ,,    ,    ,    ł panowie za łeb chodzą, śniący ziele mączyniec, chenopodium, ‘lebioda zowia. Jundz.

tedy poddanych włosy trzeszczą. Rys. Ad. 25. ( cf.    ₁₇₇. LEBIODCZANY, a, e, z lebiodki, Soften. Aby

«cgojMn.».« nawarzą tym się poddam poparzą. Cn. win0 się nie burzv, wieniec polej ,|b# iebiod *

Ad.    12ą).    Kto    we    dwudziestu lec,ech 2a    łeb nie pój-    kładą przy ustach ‘sadów winnych. Cresc. 343.

dzie, do śmierci me pójdzie. Dys. Ad.    ùi. Dwa za    .‘    _    , ,    .    .

łeb, trzeci do kalety. Rys. Ad. 11. — Po łbu dać «w    Lejc. LECĘ ob. Leciec.

łeb dać* w głowę uderzyć, entent auf betu 5îopf fdjlagen. LECH, a, m., miał być założycielem Polski. Kras. Zb. 2*

Dobądź Petreju miecza, 'a równo dajmy po łbu sobie,    24, ber angebliche ©tamntöater ber ^Jolen; ztąd: ‘Lech, ‘Lach*

Szukajmy pięknej śmierci przez wzajemne rany. Bardz.    ‘Lechita * Polak, eilt ^ole. Dajcie już słowo, jakoście Le-

Luk. 2, 36. Dawszy sobie po łbu, potym się jednali. J.    «liity, Ze nasz pałasz krwią zlany zostanie dobyty. Teat,

Kchan. Dz. 279. Pallas trzv i czterykroć Arachnie w łeb    ^5, 6L LECHOWNA. Weresz. Reg. 142. Polka, etltc

dała. Otw. Ow. 220. W łeb zarabiać. Mat. z Pod. B 2.

(t. j. kresę na łbie obrywać). Kto w łeb    nie bierał, te-    LECHA, LICHA,    y, i.,    Sorab. 2. lécha,    leschka; Slav. slog';

mu się chce na wojnę. Cn. Ad. 404. Nie wiedzieć ko-    Eccl. ifEX», apiean,    nypemi, ennpu,    CTaHnuu;    grzęda w

się pierwej w łeb dostanie. Cn. Ad. 705. Dał mi    ogrodzie. Dudz. 43. fori, parvi sulci. ‘Liechy, zagonki ma-

w łeb, az sto złotych z czapki wypadło, ib. 913. — §.    łe. Mącz., demin. leszki; ein ©artenbeet, ein 33eet. Długie

W łeb * w brew, w bród, prosto przeciwnie, gerabe ent*    w leche układał zagony, A potym bryły rozbijał przezt

gegen, tniber. Panowie Litewscy, nie dokładając się Po-    brony. Chrośc. Job. 154. Kwiat podcięty, skoro na swej.

laków, a to było w łeb unii, Aleksandra na księstwo po-    lesze padnie, Zaraz kształtu i ozdob swych pozbywa sna—

dnieśli. Biel. 431., Gwagn. 263. Niestworność w wszys-    dnie. Kulig. 76. Rzodkiew' najlepiej sadzić na wysokich

tkim wielka, niesporo obronie, Gdzie co jedno pocznie-    lechach albo zagonach. Cresc. 240 et 113. Lecha długa

my, wszystko w łeb koronie. Biel. S. M. 3 b. — §. Na    abo gruba, ziemia do siania nieco od ziemi podniosła*

łeb* na kark, na szyję, auf ben Äopf, anf ben Sîacfen. Py-    deszczkami obita, porca. Mącz. — §. Transi. Siedli tłu-

cha    niech    twojéj głowy    nie zamąca, Bo    takich na łeb    szcze lechami po stu i po pięciudziesiąt. Budn. Marc. 6*

Kijowską, jeden chodzili. Stryjk.

mu

cos ST

na

€08 ŁECHCIWY - ŁECHTLIWY.

LECIE- LECIWY.

Gdy im się wyrażają łechtliwe źarteczki. Zab. 14, 30. Nagt.

41. (rząd podle rządu. Bibl. Gd.), rzędami, retljenmetfe, tyaufenroetfe.

ŁECHC1WY, ŁEKCZYWY, ŁESKLIWY, a, e, ŁECHCIW1E LECIE . w lecie ob. Lato.

leteti ; Sorab. 1. leczicż, lecżd, leeżu, leeżim, lelżu, le-tam, lietacż; Sorab. 2. leschach; Vind. leteti, letim, lie— teti; Croat. leteti, letim, lochem; Bosn letitti ; Hag. letjetti; Hoss. jeTiTb, iKwerbTL, ieuy, JieraiL, Jteiato; skrzydłami się szybko unieść , fließen. Ten jest rozkaz Prozerpiny, Lecieć babom przez kominy, A jeśli nie pomni która, Gdzie plac schadzki? Łysa góra! Teat. 11. b, 106. Lecieć mimo skrzydeł * szybko biegać, fdjndl fliegen, laufen, rennen. Okręt jego leciał, jak strzała z łuku. Zbił. Dr. C. 4. Lecą przez morze wiatru pełne żagle , On patrzy na brzeg, brzeg się kryje nagle. P. Kchan. Jer. 414. Leciał, co tchu miał, na koniu przez miasto. Boh. Kom. 2, 234. Nie mam czasu, lecę. Teat. 43. b, 7. (macham). Lecę, równo z wiatrem. Teat. 51. b, 38. Lecę, nie biegnę, i ja za tobą. ib. 27. c, 52. Nie chcę ja, aby się mowa po woli, jakby kroplami sączyła, ani też aby pędem leciała. Pilch. Sen. list. 303. — Lecieć * kwapić się do czego, śpieszyć, dlett. Wiele bogatych lecą do czynienia krzywd ubogim. Modrz. Baz. 306. Z złości w złość dla wina lecą. Hor. 1, 97, fic fłttrjctt, fallen non einem Safter tu3 attbere. Gwałtem leci na to, co zakazano. Birk. Chodk. 25. Leć na łeb, leć niecnoto. Brud. Ost. D. g. Lecieć na pewną śmierć nie myślą. Teat. 45, 18. — Czas leci * upływa szybko, ucieka , bte fließt battit, oerfltept fctmeU, »erfliegt. Leci czas niewstrzymany, podobien wiatrowi, Nic go w pędzie gwałtownym swym nie zastanowi. Min. Ryt. 2, 169, Lecą dni w towarzystwie dobranych współbraci. Kras. Sat. 41. Lecą niezwrotnym pędem godziny. Zab. 14, 365. Nie trać marnie czasu lecącego. Past. Fid. 82. — §. Verb, medium Lecieć * padać, zlatać, spadać, runąć, walić się, füllen, fallen, Ijerab ftürjen, fteraO fitegen, btuftürjen, Unfällen. Leci trup gęsto konny, leci pieszy. Jabt. Buk. H 4 b. Krakus sam jedyny do zatrzymania lecącej (dilabenńs) Bzpltćj, sposobnym pokazował się. Krom. 34. Narody szybkim pędem do upadku lecą, Lecz długo trzeba czekać, niźli się oświecą. Nieme. P. P. 15. Gdym leciał w przepaść, w której teraz ginę, miło-siernąć mię ręką ratował. Teat. 45. b, 33. Żona , dzieci Płaczą, wołają, jednak na łeb w przepaść leci. Hor. Sat. 183. * Mierne długo trwa, a niemierne leci, Ledwie wiec czasem iż zostaną śmieci. Hej. Zw. 217 b. Kędy fundamenta poruszone, już wszystko budowanie leci. Falib. A. 3. Wiereć chaty upaść muszą, Gdy nawet i Rzym leci. Bald. Sen. 57. Spróchniały, lecący dom. Mącz. Moja nadzieja leci o ziemię, ad irritum spes mea cadit. ib. Perito, ginę, lecę. ib. Czego się tkniemy, to nam z ręku leci. Wad. Don. 92. (wypada , wylatuje).

Pochodź, pod słowem : lot. pod spojeniem LECIU0HNY, LEC1UCHNO ob. Lekkuchny, Lekkuchno.

adv., ïaskotliwy, łatwy do uczucia łechtania lub do spra- LECIEĆ, iał, leci intrans. niedok., (latać frequ. et cont.), Boh. wienia go, Boh. lektawy, lechtawy, lektiwy; Hag. sckak-gliv; Croat. segellyiv; Hoss. iuckotjihblih ; (cf. Sorab. 1. îeszné blandus, ob. Obleśny), findig. Niewiast z wierzchu przybranych lechciwe pieszczoty. Kulig. 139. Łeskliwe a świerzbiące uszy swoje od prawdy odwracają. W. Post.

W. 360. ŁECIICIWOSC, ści, z., Ross. meKomiBOCTb, łatwość do uczucia łechtania, ber Sîi|el, bte fôtljltgfett. (LE-CHITA, LECHOWNA ob. Lech). ŁECHT, u, m., łechtanie, ba3 Nikelu, ber śdftel. Znam łecht skłonności, znam baśnie.

Zab. 13, 158. ŁECHTAĆ, ŁEKTAĆ, ŁESKTAĆ, ał, łechce et łechta, c.z. niedok., łaskotać, Boh. lechtóti, lektati;

Slov. lektâm, stëkljm ; Wind. fegetati, fcgezhem, shigitat, fegetanje, ferbenie, (cf. świerzbienie); Carn. shegâzhem, shegćtam; Croat. segtati, sègehem, segechem, (cf. Croat. liszkechem, leszketam mico); Dal. skaklyem; Rag. sekak-gljatti; Slav. shkakljati ; Hoss. meKOTan,; Eccl. CKOKTam,

CKOliy, CKOKTaHie; Sorab. 1. woskotacż, woskotam, (Sorab. 1. liżcżżu szo, lesznu szo blandior)\ §. 1. ft^dlt propr. et fig. Wąs czarny koło ucha mu łechce. Boh. Kom. 4,

202. (kręci mu się koło uszu). A synu! o jak cię to musi po sercu łechtać. Teat. 30, 105. Takich mistrzów chcemy, którzyby łechtali świerzbiące uszy nasze. W. Post.

\V. 2, 108. Jeśli czyja mowa nie kole, ale słuchacze łekce i cieszy; ta mowa nie jest mądra. Birk. Ob. liaz.

J. Głos jego wdzięczny, jak łechce, gdy się na łąkach odzywa. Teat. 54. b, 40. (kontentuje). — Poet. Struny łechtać * letko ruszać, bte ©alten eines 3'nftrumeuteö rüfyrcn.

Cytrze łechtał strony. Otw. Ow. 184. Dobrego grania na lutni, nie lutnia sama przyczyną jest, ale ten mistrz, co strony łekce. Corn. WWł. H. 4 b. — $. Łechtać, pobudzać, aufmuntern, anregen, anretijeu. Krasna i udatna mowa ‘drugdy opierającego się, i dobrego, na złe łechce i zwabia. Pilch. Sali. 40. Wielkiemi go obietnicami łekce, i tyle na nim wymaga, że do niego przychodzi. Pilch.

Sali. 223. Wszystko mi zmierzło, niczego wziąć nie chcę, Nic mi ni gustu, ni smaku nie złechce. Zab. 15,

397. Tytuł mię Króla Królów, wodza Greków łechce,

Pycha tłumi naturę, i słuchać jej nie chce. Wolsk. Hacin. fid- — § Łechtać » głaskać, ugłaskać, [treideln, befänfttgen, ftjjeltt. Znam sekret zjednać sobie ich przychylność; łechtać ich nieugłaskane serduszko. Teat. 7, 45. — §. 2)

Transi. Łechtać kogo po skórze » wybijać kogo. Cn. Th., dnem baâ gd! mallen, tjju fintieren, midjfen. Nie mało wrzeszczę, kiedy go pan Czekanem po grzbiecie łechce. Falib.

Dis. N 2. Bieda kogo łechce, męczy, dokucza, docina,

n. p. Choć kłopot nęka człeka, bieda łechce, Przecież nikomu umierać się nie chce. Mon. 76, 370. ŁECHTACZKA, i, z., anatom ; clitoris, żołądź białogłowska, małe żołędzi podobne ciało wewnętrznie zaraz się do kupy wielkich warg wyższym leżące. Krup. 2, 159, LECIWY, a, e, Boh. lotity, w latach, podeszły w lata, be* ber SUjder, bte meibltdjc ßtdjel. ŁECHTANIE, ia, n., subst. jafyrt. Leciwy Pan młokosa rozumem przejść ma. Gorn. verb., ba$ Slijjelu, łaskotanie, łaskotki. ŁECHTLIWY, a, Div. 391. Miłość w leciwym człowieku większe błazeń-e, łaskotliwy, łechcący, ft$elub. Lubią to dzieweczki, stwo jest, niż co innego, ib. 391. Leciwemu człowiekowi

LECOWAĆ-LECZYWRZÓD.

LEDWIE - LED Z.

609

noab-

vum.

arcum aereum.

sędziwy wïos, drżące ręce, zmarszczki na twarzy, siedzieć spokojnie, i paciorki piać każą. Gorn. Dw. 92., Petr. Et. 282.

LEGOWAĆ ob. Lejcować.

LECZ, conj, Boh. lec nm ; Slov. neź enimvero; (Sorab. 2. lez czy); \ind. ali, pak, ampak, temuzh, tamuzh, famuzh; Garn. pa, pak, ampak, samuzh, temuzh; Croat. ali, pak, nèg, nego, vech; Dal. ner; Bosn. al, alli, negh, neggo; Slav. nego; Ross. ace, hce; ale, zaś, fonbent, aber, allein. Seklucyan częstokroć pisze *le, n. p. Matth. 3. Lecz zdaje się tedy składane z partykuły le (cf. lepak, pak, cf. li) i z zaimku co, contr. cz. (cf. ocz * o co ; niocz * ni o co). Nie kryły widoków zawady, ni cienie, Lecz wszystko było blaskiem. Przyb. Milt. 94.

LÉCZYG, ył, y, cz. niedok., Boh. lećiti, ljćiti, ljcjwam; distg. Boh. lićiti barwić się, rużować sie, (ob. Lice); Sorab. 1. lekuyu, lekaru ; Croat. lichim 1. incrusto, lino, 2. ura-chim sano\ Rag. Ijêciti, vrâciti, izvîdati mederi-, Bosn. lje-citi, liciti, davati lik, vraciti; Vind. zelyti, osdravit ranę, szeliti, sazielati, szielati, szhielet (cf. calić); Carn. zelem; Ross. jiqHTb, BpaqeßaTb, yBpaneBaTb, hcubLihtb, ncui-ÆHTb, nojib30BaTb ; Eccl. aemo, Bpanyio , i|T.umi , iefe.no ; vet. Franc, lokon , lochon, (ob. Ihre Gloss, s. v. läka ; ob. Etym. Lek) ; choremu zdrowie przywracać, kurować, Ijeb len, CUrtren, propr. et fig. Lekarz leczy, bóg uzdrowią. Kosz. Cyc. E 4. Bardziej szkodzi, niż zgoi, kto wskok ranę lćczy. Pot. Arg. 732. Lepiej rany nie mieć, niż ją leczyć. Cn. Ad. 437. Nauka lekarska lćczy niedostatki w ciele; filozofia lćczy wady rozumu. Budn. Apopht. 41. Czego rozum nie może, to często czas lćczy. Bardz. Trag. 246. Złożyli pieniądze do nóg apostołom, aby niemi niedostatki braci leczyli. Sk. Dz. 1027. (ratowali). LECZENIE, ia, n., subst. verb., Boh. lećenj; Sorab. 1. le-kwano; Ross. atneme, Bpanóa; Eccl. AtYhEii, BpaneBame, rffejieme, i|i;i\hba ; kurowanie , kuracya, ba$ ßuriren, bte ©nr, bas feilen. Im więtsza choroba będzie, tym pilniejsze ma być leczenie. Birk. Ex. E 2. Do lćczenia, mogący być leczonym, leczny, Croat. lichliet, vracblyiv; Vind. osdrauitliu, szetitliu ; Rag. Ijeeciv, Ijeecni, sljeecni, izvi-dni ; oppos. neljeecni, neljeciv, Boh. nerozdrawitedlnÿ. Od lćczenia, leczący, Rag. Ijeecni; Vind. osdrauliv, osdravez-hen (subst. osdraulivost, osdravezhnost) ; Eccl. jeneÓHbiw, BpąYkBhiTb, AtMTe^bHbiH, utÆbôoHOCHblM ; ob. Lekarski. LECZYĆ się recipr., lekarstwa brać. Cn. Th., Ross. 30BaTbcn, ftd) cnrtren. Leczenie się * leki. Cn. Th., btc (Sur, bte man an jtd) felbft braucht. LECZONY, a, e, part. perf., geteilt, curirt. LECZYC1EL ob. Lekarz.

Pochodź, pod słowem : lek.

1.    <ŁĘCZ\ Ć ob. Łączyć, cf. łększa.

2,    LECZYĆ, ył, y, intrans. niedok., n. p. Lelek łęczy. Ba-nial. J. 4, oon ber ©ttmme ber 9îad)traben.

ŁĘCZYSKO, a, n., niedobry łęk czyli obłąk, ctn fel)led)ter SBo* gen * Reifen, Sogen an ber Slrmbruft. Ojcowie ich przemienili się we złe łęczysko. Wróbl. 189., not. „łęczysko u kuszy pierwej tęgie bywa, potym słabe”, in arcum pra-— Czyniłeś panie mocne ramię moje,⁻ jako łęczysko samostrzała miedzianego, ib. 37. ut

LECZYWRZÓD, u, m., ziele,"Stosił Herkulesów, Panak, wszys-

Slownik Lindego wgd. 2. Tom II.

tkim lek, dla wielkich jego skutków w rozmaitych chorobach. Syr. 226, ba§ ^anarfraut.

LEDWIE, LEDWO adv., (Boh. ledwa, gedwa (Dalemil. 216). sotwa, sotnë; Slov. łedwa, sotwa; Sorab. 2. le, lćde, led-ba; Sorab. 1. lehdćm, liede, Ijden; Rag. et Bosn. jedva; Slav. jedva, istom; Croat. jedvày, jedva, komay, muchno; Carn. kurnej, shäfti; Vind. kumei, kokumei; Ross. e^Ba, Ha CHjy ; Eccl. ibkh , icite ; cf. Hebr.    laah moleste,

aegre ; cf. lada , leda) ; zaledwie, z trudnością, faunt, mit mit 9?ot(l, faunt no$. Matka z płaczu ledwie żywa. Groch. W. 154. Ledwieby w to trafił Demostenes sławny Albo Cycero Rzymski krasomówca dawny. Prot. Jał. A 2. Ledwieś się umknął ; małoś nie był w saku. Cn. Ad. 430. Z miną wspaniałą idąc, ledwo spojrzy na kogo. Teat. 55. b. 14. Kiedy go popada duch nieczysty, wdziera go, aż się ślini młodzieniec, i ledwo od niego odchodzi. Sekl. Luc. 9. (zaledwie odchodzi od niego skruszywszy go. Bibl. Gd.). Ledwo co » mało co, prawie nic, febr menig. Młodzieńcze ledwo co mów w twojej sprawie. Birk. Kaz. Ob. K b. — §. Temporis. Skoro, dopiero jak (cf. źle obs.), Ross. jmuib, faunt, erft. Ten kwiat jeszcze z powicia ledwie dał znaki życia, a już ma pszczółek przy sobie tyle. Zab. 13, 326. Zabi. — §. Ledwie nie * mało nie; tylko nie; o włos że nie, prawie, faft, bepnalje; Boh. gednak, gakorka , tèmèr, takmèr; Slov. takmèr, te-mëf, skoro; Hung. tsaknem ; Sorab. 1. skoro; Sorab. 2. szkoro ; Vind. skori, malu da ne, kopreze; Carn. blêsu; Ross. qyn>, qyrb qyTb , nouTH, noniiTaw ; Eccl. BMaah, Ledwie nie lak żyzny Egipt, jak który najżyzniej-szy kraj ; ledwie nie wyrówna żyznością każdemu żyznemu krajowi. Cn. Th., certat cum feracissimis terris. — §. Ledwie nie ledwie, ledwie przeledwie, z największą trudnością i powolnością, mit ber allergrößten SOîübe unb Sîotf). Do czego się już nawykło, tego albo cale się nie chce porzucić, albo też ledwie nie ledwie się porzuca. Mon. 71, 361. Ledwie przeledwie wyperswadować im mogłem. Mon. 71, 109. Ledwie nie ledwie się wyskrobał. Gemm. 147. — §. Ledwiuteńko nie, intensiv. « o mały włosik, um ein fiärdjen; eê ÿat 0anj unb gar ntctyt tuel ge* feljlt. Ledwiuteńko tu syn Wc Pana nie umarł z żalu. Teat. 7. c, 71. ‘LEDWOMOWNY, a, e, n. p. Czyńcie lamenty wargi dziś zamilkłe z swoim Ledwomownym językiem kwoli żalom moim. Groch. W. 118. Usta ledwo-mowne Przez on ciężki żal i myśli frasowne. ib. 434. z trudnością przemawiające i faum fpredjenb. LEDWORU-SZNY, a, e, n. p. Spojenie kości postępkowych z kościami więzi, czyli śrzodka stopy, nazywa się spojeniem le-dworusznym, synathrosis. Perz. Cyr. 25, prawie nieruchomy, faum bemegltd).

LEDZ, legł F, legnie med. ßiedok., (poledz, F. polegnie je-dnotl., legać fregu). Boh. lehnauti, lehl, lehnu, lehati; Vind. lesi, leshi, lezhi, leshem; Carn. lęzhi, lęshćm, ajam; Rag. lecchi, Ijeegam ; Bosn. lecchi ; Slav. lechi; Croat. lechi, lèsem; Ross. Jienb, Jary; padać, n. p. trupem, padać i leżeć, pokładać się, ^tnfaUen, bingeftrecft merben, ftdj binftreden, erliegen, liegen bleiben. Nie, niemasz dla cnotliwych piękniejszego zgonu, Jak ledz w obronie prawa,

77

610

LEDZIE - LEGACYA.

LEGAGYJNY - LEGAWISKO.

wolności i tronu. Gaz. Nar. 2, 252. Niedługo potym ten    was sprawujemy. W. Post. W. 407. — §. Osobliwie pa-

legł od tamtego, Którego dziś miał za zwyciężonego. P.    piezka legacya, bie pâbftlidje fiegation. Do arcybiskupstwa

Kchan. Jer. 329. Jeszcze kilka dni, a legnę w grobie    Gnieźnieńskiego przyłączona jest prerogatywa legacyi. Kras.

Zb. 2, 25. cf. legat. LEGACYJNY, a, e, poselski, ©e* fanbtfdjaftê », Scgationë *.

szczęśliwy. Staś. Nnm. 1, 86. Dziś koniec klęskom, legnę spokojny już w grobie, Gdy zostawię ojczyznę i was w lepszój dobie. Nieme. P. P. 55. Niech się świat na LEGAR, u, m., §. a) ba§ £agerl)oI$, ein Cagerbaunt, eine Un* łeb wywraca, nic na tym, I pod strzaskanym śmiało le-    terlage; Carn. lęgnar; Vind. podlog, postava ; Croat. zkla-

gnie światem. Hor. 2, 23. Nar. Z łóżka tego, na któ-    dnyi ; Ross. n04iua4Hna. Legar, długa sztuka drzewa na

remeś legł, nie wstaniesz, ale umrzesz. 1 Leop. 4 Reg.    podkładkę pod jakie znaczniejsze ciężary. Jak. Art. 3, 298.

l,    3, (na którymeś się położył. 3 Leop.). Cokolwiek z    Drzewo zapasowe, złożone na otwartym powietrzu, żeby

ust Kamilli wyszło, głęboko w moim sercu legło. Staś.    go to spodem swobodnie przechodzić mogło, kładą le-

Num. 2, 61. wyryło się w nićrn, utkwiło.    gary, na nich pierwsza warstwa drzewa, i tak dalej dru-

Pochodz. pod słowem : leżeć.    ga aż do ostatniej, każdą przekładając legarami. Juk. Art.

na LEDZIE ob. Lód.    3, 171. Legary w piwnicach pod beczki (kętnary), 5îd*

LĘDŹWIE, ‘OLĘDŹWIE, Gen. lędźwi, plural.) Boh. ledwj,    lerlager, bywają sosnowe, dębowe; w pomieszkaniach, $0*

bedro (cf. biodro); Slov. ledwa (ledwina nerka); Vind. ledje,    bcitlager, pod posadzką sosnowe. Kluk. Bośl. 2, 161. Na

ledouja, (lediza, ledviza, obist * nerka) ; Carn. lędja, ledje    wozy po legarach , ©djroł&dltme, 6d;rotlettmi, Boli. Ijha,

(lediza * nerka); Sorab. 1. ledżba, ledżbinka; Sorab. 2.    furmany największe ciężary wkładają. SoGk. Arch. 18.—

lażwo; (Croat. ledovje 1. ren, 2. ledovje krisiczi lumbus,    $. b) Transi. Legowisko, bflß Ulitcrlager, baä tnger, btc

ledovniza * nerka) ; Bosn. ledja, leghja ; Rag. lêghja; Boss.    Sogcrftdttc. Leży na dnie Tyfeusz. i na ostrych piece Po-

aaiuKa, jauiewKa ; Eccl. aa^kiiia, HCTeca,    , yptcao raniwszy legarach ustawnie się mieee. Zub. 6, 374. Nar.

(cf. trzos); Fini, landet; Dun. et Svec. länd; Island, lend; Ach żadnych nie masz na tym świecie darów, Czymby Germ. btc Scttbcit, bie obere 3Ind)e ber ^tntcrften îfjdte bdl    podziemnych uniknąć legarów. Zub. 10, 104. Świetorz.

(Sdjmerlmucfyê über ber $üfte ltnb bent ©efdfce. Grzbiet od    — LEGART, a, m., legawiec, leniwy, domak, domator,

szyi zowie się plecami; dalej krzyżem abo lędźwiami.    ein Bärenhäuter, ftaullnijcr, £fuiljürer, 6tiil)cnl)iicfer. Za le-

Kiuk. Zw. 1, 47. Lumbus leporis, olędźwie zajęcze. Mącz. gartem niesława chodzi, za czułym w trudnych rzeczach — 'Lędźwa jego zrażona. Bzouj. Rui. 44. — *§. Trapią    ludzka pochwała.    Petr. Hor. 2 O 3 b. Tu domak abo

mię lędźwie moje. 3 Leop. 4 Ezdr. 5, 34. (gryzą mię    legart mi rzecze:    coż za pożytek z za morza do Polski

wnętrza moje. 1 Leop.). (cf. nerki;. ŁĘDŹW1EC, wca,    przyniósł? O legarcie, słuchaj, nie wiesz, co cnota waży!

m. , ziele, aratus niger, jotlbe fdpoarje Cśrbfeit. Sienn. Wyki.,    Orzech. Tar. 30. Dziwno jej, że on takim był legartem.

Itrotf, nńlbe SBtcfe; Boss. jte4BCU.ï>; Boli. wykwice. LĘ-    Pol. Syl. 490. LEGARSTWO , a, n., leganie na piecu,

DŹW10WY, ‘LĘDŹWNY, LĘDŹWIANY, a, e, od lędźwi,    baS ^anUengeit, Bärenhäutern- Domator ten przy swoim

Boss. Jtfl4BeHHbiM, Cettbett *. Lędźwiowy ból, Senbettrcel);    legarstwie wielki    gaduła. Pot. Pocz 142. LEGARTOWAG,

(Slav. legjobolja, kukobolja; Croat. ledovna ból, krisiczeo,    ał, uje, intrans.    niedok., na piecu legać, auf ber faulett

ledovniza). Leczenie lędźwiowego bólu. Śleszk. Ped. 189.    Bärenhaut liegen ,*    Boh. polenochowati Nie w czasom nie

Rokowy abo lędźwny, ‘nćrkowy i inny ból. ib. 92. Nerwy    wystrzegałem się, i nie legartowałem. Osłror. Myśl. Wolą

lędźwiowe przez boczne dziury pacierzy lędźwiowych prze-    biesiadować, kosterować, abo się jaką siedzianą zabawką

chodzą. Krup. 5, 218. Zatwardzenia lędźwiane. Spicz.    bawić, a po prostemu legartować. ib.

44. (Carn. lędjena , ledjenska kost os ilii).    LEGAT, a, m., osoba duchowna, namieśnictwo Ojca świę-

ŁĘG ob. Ląg.    tego sprawująca na tych miejscach, gdzie sam osobą

LEGAĆ, ał, a, contin. et frequ. verborum ledz et leżeć, (Boh. swoją być nie może. Kras. Zb. 2, 25, dit pttbftltdjer Cegat; lehati, Ijhawati, Ijhati; Sorab. 1. liehacż, lèham ; Croat.    poseł publiczny, ein Cegat, eilt ©efanbter. — §. Legat, u,

legam; cf. Graec. Myopen; Germ, legen, liegen); $n liegen    in., ein Cegat, $Bcnnäd)tntjL Kiedy komu część dziedzictwa,

pflegen, ftd) aft $tnlegett. Owce w leganiu bok odmieniają,    nie taka, któraby się do całego spadku ściągała, lecz

bo od wiosny do jesieni na jeden bok zawsze legają, a    tylko jaka rzecz z dziedzictwa, summa albo prawo będzie

zasię aż do wiosny na drugi. Sienn. 271. Kto ze psy    odkażane, zowie się legatem czyli zapisem. Gal. Cyw. 2,

lega, ze pchły wstaje. Krhow. Fr-. 153. Kto w piecu    151. Zapis testamentowy, czyli rzecz ruchoma, testa-

lega, maca drugiego ożogiem.} Pot. Arg 725. Cnota na    mentem odpisana, nazywa się legat. Ostr. Pr. Cyw. 1,

piecu nie lega. Cn. Ad. 81., Zegl. Ad. 33. Nie bronimy    173., Boh. zadusi, (cf. zaduszny); Slov. odkaź; Vind. sa-

gospodarzowi spania, ale długiego spania i legania bro-    vdielstvu, sadielshanje ; Rag. zâveza. LEGATARYUSZ, a,

nimy. Petr. Ek. 125, fanllcnjcit. — *§.    Legać z kobietą,    w., Slov. odkaznik, ten, któremu legat    odkażanym    został,

spółkować, Depfc&lafen, befdjlafcn ; Boh.    zljhati; Sorab. 2.    dziedzic zapisowy. Gal. Cyw. 2, 151.

sze

slègasch. Będzie legał z żonami twemi jawnie. 3. LEGA WIEC, wca, m., 1. legart, leżuch, leń, leniwiec, do-Lenp. 2 Reg. 12, 12. (będzie 'obywał.    1 ł,eop.).    mak, Boss. JteweóoiCL, dît Bärenhäuter,    gauUenjcr.    Lega-

LEGACKI, a, ie, od legata czyli legacyi,    beit Ccgatnt hetref*    wdec dla zimna orać nie chciał, będzie    tedy lecie żebrał,

fenb, Segattonâ*, ©efaitbfd/aftô*. LEGACYA, yi, i., poseł-    1 Leop. Prov. 20, 4. (leniwy. 3 Leop.). — 2. Legawiec,

stwo, bte ©efanbtfcfyaft. My-ć legacyą od Chrystusa do    pies * legawy pies. Cresc. 631. LEGAWISKO ob. Lego-

aary; Graec. Xéxofitu, cf. Uebr. ])b lun pernoctavit) ; kłaść się leżeć, pokładać sie (cf. ledz), ftdj Umlegen, meberlegen, fltnftrecfen. Gdy bydło w kupie chodzi, drugie w cieniach leży, I my lążmy pod bukiem, czas nam niech tak bieży. Gaw. Siei. 364. Ląż pod mym puklerzem ; late. Zebr. Ow. 317. Kamień leży, ale wilk nie tyje ‘leżęcy (leżąc), I ty ląż, jeśli wiek chcesz prowadzić bydlęcy. Gaw. Siei. 364. Potyfarowa mówiła do Józefa, *ląsz (ląż) ze mną. Dudn. Genes. 39, 7. (śpij ze mną. Bibl. Gd.). — b) Lądz , lęgnąć, verb. neutr. ledz, padać i leżeć, Umfallen, fytnftnfen. Piękna i miła rzecz, kiedy kto leże za swą ojczyznę. Hor. 2, 10. Tak więc kwiat leże, Którego przy uwroci ostry pług dosięże. Papr. Ryc. 28. Gdzie się z gwałtem podła chciwość sprzęże, Tam całość państwa na ofiarę leże. Zab. 12, 152. — 2) Lęgnąć verb. act. jedntl., płód wylęgać, (Boh. lihnauti; Croał. lćsem; cf. Hebr. nb' jaladh peperit); 3un9e fyetfcn, Suttge jur 2Bclt bringen, brüten. Z orlich gniazd niedołężne nie zwodzą gołębie, Męże mężów, orłowie bystrych orłów legą. Pot. Jow. 83. Puhacz orła, a sowa nie leże sokoła, I pusta samych wróblów ojczyzna stodoła. Min. Byt. 2, 10. (cf. lężny). Figur. Bogactwa lęgną nikcze-mność. Staś. Num. 2, 198. Zda-ć się za pociechę całą noc pić; ale gdy ta pociecha zlęże, pewnie smętek urodzi. Bej. Zw. 114. (cf. zlegnąć). — §. Lądz się, lęgnąć się zaimk. jednotl., ulądz, ulegnąć się dok., Boh. lihnaut se, zlehnauti se, złehnu se, zljhnu se; Croat. lćsemsze; Sorab. 1. lieham szo ; wylęgać się, płodzić się, rodzić się, auögebnitet werben, getjecft werben. Ptaszek legnie się z jaja przez ciepło wysiadającego ptaka, albo też przez ciepło obce. Zool. 215. Robactwo które się w zbożu leże, jako czerwie, pandrowie i myszy. Cresc. 151. Ęrychton ulągły bez macierzy, proies sine matre creata. Zebr. Ow. 44. Tam człowiek ciągnie, gdzie się ulągnie. Mon. 71, 456. — transi. W tych bagniskach samo tylko morowe powietrze lęgło się. Przeslr. 130. To wszystko prawie na jednym gniaździe Jagnie (się), prawda, cnota a sprawiedliwość. Bej. Zw. 51.

Pochodź, pod słowem leżeć.

wisko. LEGAWKA, i, z., n. p. Legawki, w które pastuchy trąbią, bywają osow’e, wierzbowe. Kluk. Bośl. 2, 161. gatunek długich trąb pastuszych, których końce przy trąbieniu opierają się o ziemię czyli legają na niej, eine lange £irtentroinpete, beren ènbe besoin Śiafen auf ber (Erbe aufïtegt. LEGAWY, a, e, §. a) do legania skłonny, (ob.

Legawiec), leniwy, ospały, Mreiifmutcrifd), faulenjerifcfy. Nie bądź legawym, ani próżnującym, ale pracującym. W. Post.

W. 5, 314. Długoż legawy będziesz spał? 1 Leop. Pro*.

24, 33. (leniwcze! 3 Leop.). — §. b) Legawy pies, legawiec, ber £)tifnterfyuub, SSorfte^punb, Söacfytelfiunb ; Boh. sta-wjcy pes ; Croat. plepelichar (cf. przepiórczy) ; Boss. m-raBaa coóana ; ułożony jest na to, aby blizko już mając przed sobą kuropatwy, abo inne ptastwo, położył się na ziemi, abo warował, z miejsca tego dalej nie postępując dla spłoszenia, a na swego pana się oglądając, ogonem mardując, pana ostrzegał. Haur. Sk. 284., Cresc. 631.,

Kluk. Zw. 2, 339. Miana legawym psom dają od ptaków,

n. p. fazan, wachtel, bekas, słomka i t. d. Ld. Kaczki, jarząbki, gęsi, kuropatwy bez legawego psa orzeł sobie łowi. Jabł. Ez. 215. ztad Legawe pole, » polowanie z psem legawym na ptastwo, bte 3ktgb mit bem £mli>nerbunbe, bte fReblmbner *, Ślcntenjagb u. f. m. Chodzić koło legawego pola. Kluk. Zw. 2, 209. Nie podejmuj się szaszku legawego pola. Opal. Sat. 6., Vol. Leg 2, 1080. (nie podejmuj się, czego nie umiesz, czemu nie zdołasz). Podjąłeś się mój szaszku legawego pola, Bo nie możesz mu zdołać, pobłądziłeś zgoła. Bach. Epikt. 53. — §. *c) Le-gawa pieczenia. 7V., zadkowa pieczenia, ein ©cl^tnanjftncf, ein $interbrateu. LEGĘ ob. Lęgnąć. LĘGI ob. Ląg.

LEG1ENDA, y, i., bte Segettbe; Boss. Mimia neUa; nazwisko pospolite historyi życia świętych, bte ^eiligen * Segettbe.—W numismatach tak nazywa się inskrypeya, która je otacza.

Kras. Zb. 2, 26, bte Sanbfdmft auf ben SDîunjen.

4. ‘LEGIER, u, m., z Niem, baö Säger, bte Sieberlage, baö 2Baa» renlager, skład towarów, n. p. O legieraeh cudzoziemskich.

Wiele kupców cudzoziemskich tu na ‘składziech leżąc, jako chcą towarów zbywają.... Vol. Leg. 2, 1242. —

*§. Obóz, ba3 ftelblngcr, ba$ Säger. Król się z wojskiem ruszył, legier wszystek    zapaliwszy. Biel. 689. Hetman o    LEGNICA, y, i., LIGNICA, mocne miasto Szląskie. Dykę.

to starać się ma, aby    nieprzyjaciela z jego legiera, któ-    Geogr. 2, 81, SiegutjJ ttt ©djlefteit, od legania wojsk Polskich

rymkolwiek obyczajem, wywiódł. Tarn.    Ust. 248.    — 2.    przeciw Niemcom na granicach    onych nazwana. Stryjk.

LEGIER, a, m., składnik, kornissant, ber    $anbel&fommijfatr.    69. Legnicę miasto, że tam    leżały wojska Polskie,

Zysk nasz bywa w ręku faktorów i legierów cudzoziem- przechrzci! Curaeus Lignicia, jakoby od drzew. Klecz. skioh. Gost. Gor. 107.    Zdań. 27. Boh. Lihniće, Lehniće 1) miasto, 2) księstwo»

‘LEGISTA, y, m., z Łac., co wiele czytał, ein Sefer, Stelle» Lehno » 2j lenno. LEGNICKI, LIGNTCKI, a, ie, Boh. fer, Seleäner. Czytam, to u nich jest zaraz wytłumaczono, Lehnickÿ, Lihnickÿ. że chcę być miany za człowieka wielkiego légiste. Mon. LEGÓ.YI1NY ob. Leguminy.

70, 90. LEGITYMOWAĆ ob. Uprawnić. '    ‘    1. ‘LEGOWAĆ, ał, uje, med. frequ., legać, wet fauUettjett.

LEGLY, a, e, poległy, leżący, Itegeub, gelegen. Kiedy z ró-    Dudz. 23. cf. legawiec. 2. LEGOWAĆ, act. niedok., le-

wnika słońce w samo    południe promieńmi dotyka Miejsc    gować co komu « odkazywać mu testamentem. Dudz. 25.

ległych pod linią.... Przyb. Milt. 94.    LĘGNĄĆ,    contr.    einem etttMê oerfcfyreikn, legtren;    Vind. sadielshati, savde-

lądz; lęgnął contr, lągł; lęgnęła contr,    lęgła; pr.    lęgnie    liti, sashafati ; Boss. aaBkigUTb.    Legowany Boss. OTKa-

et leże, lęgnę et legę; frequ. legać, — la) verb. med. 3HUh; cf. legat, legataryusz.

nia, bte Sagcrfłćitte, baS Säger; Vind. leshishe, stalishe, stajalishe ; Carn. lega, jasbine, eshbinje ; Hung. barlong

611

LEGAWKA - LĘGNĄĆ.

LEGNICA - LEGOWISKO.

jedntl., (Boh. lehnauti; Sorab. 2 lagnusch; Sorab. 1 liedż, LEGOWISKO, a, m., leżysko, miejsce legania czyli leże-lienu , lienem , lianu ; Vind. lezhi, leshem ; Carn. lęzhi, leslîém ; Croat. lèsem ; Bag. lecchi, Ijeegam; Boss. Jienb,

DYA, LEJBKOMPANIA, LEJBREGIMENT ; słowa składa-

(cf. barłóg) ; Ross. aoroBHiue, aoroBS, Bmajinme, 6ep-jiora; Eccl. r^kiuij , cf. jaźwiec). Bóg dał ich zamki ne z Niemieckićm Setb ciało, oznaczające ściślejsze przy-na kocowiska abo na legowiska niedźwiedziom i spro- wiązanie do osoby pana lub komenderującego, snym świniom. Weresz. Kij. 6. Gęsi w legowisku niech LEJC, LEC, LIC, a, m., LF1JCE, ‘LICE, ów, plur., b(tg swoję mają wygodę. Haur. Sk. 123.

Rozejdziemy się    Seitfeil, ber Settriemeu, Senfriemen, baö Senffett; Roh. oprat,

do legowisk swoich. Alb. z Woj. 34. (kwatera). Rozłożył    oprótka , lau; Sorab. 1. wotoschka ; Vind. vajat; Bosn.

wojska na letnie a potym zimowa legowiska. Nar. Hst.    uzdięa (cf. uzda). Do munsztuka czepiają się lejce, któ—

2,404. (®ommer*uub SBinterguartiere, stanowiska). ‘Pilnuj-    remi woźnica powoduje. Kluk. Zw. 1, 186. Bystre za-

cież jakobyśmy w dzień uczciwie chodzili, nie łakociami    wodniki ująwszy licami, zatnie biczem. Leszcz. Glass. 66.

i pijaństwy, nie legowiski i gamracyami.    Budn. Rom.    Jarzmo i lec szyję twardą kierują. W.    Syr.    33, 27.    Dłu-

13, 13. (we wszeteczeństwach i rozpustach.    Dibl. Gd.    in    gie lece trzymając na łonie, Poganiał    biczem zawodni-

ßatnmern unb ttnjndft. 8ut(>.). ‘LĘGOWY,    a, e, n.    p.    cze konie. P. Kchan. Jer. 255. Bez    lecą    na wóz,    bez

Rosaciec ziele w polach lęgowych rad rośnie. Syr.    5.    wiosła na wodę, bez ostrogi na konia    , nie    wsiadaj.    Rys.

[Rład;    Syreniusz ma «łęgowych» a przykład ten tu nie    Ad. 2.    Kto babę ma na lecu, a u dyszla złoto,    Czego

należy.    3j. Germ, läge, lag, leg, nizko lezący, pochyły,    dyabeł    nie może, niech    się kusi o to. Pot. Jow.    2, 45.

(Roli. ligowi tost devexitas); cf łąg.    LEJCOWY, a, e, od lejców, n. p. koń lejcowy, koń w

LEGUCZK1, LEGUCHMY, LEGUCZKO ob. Lekkuchny.    lejcu; idący przed dyszlowym, (Boh. pratnj kun), baS

LEGUMIN, LEGOMIN, u, m., z Łac. legumen ; LEGUMINY,    Seitfeilpferb. Koń z trzech przodem idący, ba$ Stiemen»

Gen. legumin, plur. ^ülfenfrödjte, ©emüfe. Rośliny abo    pferb, antecessor equus. Cn. Th. LEJCOWAĆ, ‘L1CO-

zioła ogrodowe kuchenne, często zowiemy leguminami.    WAC, ał, uje, cz. niedok., ulejcować dok., chełznać, lej—

Dykc.    Med. 2, 648, Vind. strozhje, kasha mozhnik;    ce na    konie kłaść, bte    ^ferbe fd)terren. Pluto do    Sycy-

Corn.    sozhiva, sozhivje (cf soczewica); Gro ał. szochi-    lii drogę w tym gotuje,    Przestrzeżon od Jowisza,    u dy-

vo ; Eccl. joiumkh, bchkoh oboiitb oropo4HbiH hjih mto    szła ‘licuje Kare konie.... Ustrz Klau.2\. Lejcują wzdłuż

xyiUHTfc M05KHO n. p. ropoxt , óoóbi. Leguminy lub ja-    szeregiem konie albo woły. Tom. Roi. 94. Jutrzenka Fe-

rzyriy zowiemy, które można bez sierpu zbierać ręką,    bowi lecuje Z rana woźniki, a dniowi przodkuje. Bardz.

lub bez kosy, n. p. bob, groch, soczewica. Krup. 5, 154.    Trag. 330. Ulécowane Wenery gołębie. Kcliow. Fr. 199.

— Jarzyny ogrodne, co w ogrodach sieją, jako są pie-    Wenus na lotnym wozie z ulecowanemi gołębiami obło-

truszka, rzepa, kapusta etc., olera; jarzyny polne, ale    ki przenikała. Tr. Tel. 64. — g. Intransit. Mularz mó-

słusznićj zbożne, legumina, jako groch, krupy i innych    wi, iż futro od okna z wyprawą licuje, gdy nad wypra-

wiele , co z ziarna przyprawują; Niemcy zowią 3ugemüfe,    wę nie występuje. Magier. Mskr., ftd) genau attfdłltejktt.

‘LIJ-

m.,

ale nierozdzielnie, bo tak ogrodne, jako zbożne jedna- LEJĘ ob. LAC. LEJEK, LIJEK, Gen. lejka, lijka

ko zowią ; acz się ta nieroztropność i niektórych Polaków trzyma. Sienn. Wyki. (cf jarzyna, kaszywa). Legumina , jako to, krupy jaglane, jęczmienne, tatarczane, groch. Ilaur. Ek. 171. W pewnym śpichlerzu majętnego pana, były złożone wielkie leguminy. Zab. 16, 59.

W różnych łeguminach przysługiwać się będę. Teat. 19,

85. LEGUMINKA, i, z, leguminy uwarzone, potrawa z legumin; ale osobliwie znaczy kaszki, łazanki, pirożki, knedle etc.. Rydel..-, eigentlich : ein ©erficht non ^ülfenfritdp ten; gewöhnlich aber: ©rüfcen, SJteplfpeifeu, SHuöbel etc. LEGUMINNY, a, e, od legumin, $ülfenfrüd)te* . Jedli tylko leguminne rzeczy. Wad. Dan. 20. (Croat. szochivaszt le~ guminosus).

LEJ, eju, m., ob. Lejek, Gen. lejka, 1) ber Trichter. (Elym. lać; Boh. nalewka, trychtyr; Slov. nóljwka ; Slav. livak;

Vind. lija, tozhier, livik, liujak, in; Carn. ly, lyv pelvicula-,

Sorab. 1. lik; Ross. aeÜKa; ob. Lejkowaty. — 2) Lej, przelej irnperat, ob. Lać.—3) ‘LEJ, eja, m., opoj, który tylko dolewa, ein 3^;er. Warować się ma ociec każdy, LEJKOWATY, a, e, na kształt lejka, trichterförmig. — Bot. aby jakiemu lejowi, abo takiemu , któryby dobrze grać Korona lejkowata, infundibuliformis , kiedy i otwarcie umiał, nie zlecał syna. Glicz. Wych. L 8 b.    szerokie coraz bardziej ku dołowi zwęża się. Rot. 102.

LEJBA, y, m., LEJBOWATY, a, e, (cf Boh. libiwÿ, libo- LEJKOWY, a, e, od lejka, $rid)ter *. Figura lejkowa.

Krup. 2, 111. Lejkowe ciasto rozczynia się tym sposobem jak na opłatki, i przez lejek na roztopione gorące masło puszcza się. Wiel. Kuch. 404., ©ebacftteß, ba8 burd; einen $rid)ter gelaffen wirb, $ri<hterfuchen.

KA. Czerw 32. Perz. Lek., dem. nom. lej; Boli. naliwka; Sorab. 1. hljk, nahliwacżk; Slov. trychlar; Vind. trahtar; Groat. trahtur, trahter, toehter, lakormcza , levalka; Dal. levak, levka; llung. töltser; Rag. ljevka, ljevak, Ijev, lakomiza, scpirliza , Rosn. liv, tratur, livak, spir— liça, imbut; Ross. BOpOHKa, (Ross. aia.10 tworzydło, forma); Eccl. aia.io, BopoiiKa; (Eccl. Jemen, Mipbi bi nop-ueMHHitax'b) ; narzędzie od wygodniejszego wlewania wr naczynie, ciasny otwor mające, bet £rid)ter. Lejek, naczynie mające postać zwyczajnego lejka , do nasypowąnia prochów w komory krótkich dział. Jak. Art. 3, 299. Lijek do dziureczek łzowych, cyrulicki. Czerw. 34. Lejek w podkopach, dół od postaci lejkowatej zwany. Jak. Art. 3, 299. eine trichterförmige ©rube, ber £rid)ter einer ÇQîtne. W nerkach znajdują się schronienia błoniste, coraz szerszemi się stające, ztąd lejkiem nazwane, że figurę lejkową oznaczają. Krup. 2, 3. bie trichterförmigen £äute au ben Vieren.

wy pulposus, libiwina pulpa); rozkisły, nikczemny. Gemm. 147. rozlazły, basałykowaty, bałwanowaty, nahuła, Carn. shèstovilast, fdjmerleibig, ungefd)icft (z Niem. 8eib ciało, beleibt cielisty). LEJBHUZAR. Teat. 19, 41. LEJBGWAR-

LEJTENANT, a, m., z Franc., porucznik, ber Cieuiettant,    ka mię. Teat. 45. 85. Nie ulękło mężnego rycerza mnó-

cf. namiestnik. LEJTNANCIK, a, m., dem., n. p. Oto    stwo nieprzyjaciół. Nar. Hst. 7, 235. UJękniony, ulękły*

ten kochany lejtnancik ząnadto sobie pozwala. Teat.    przestraszony, erfd)rocfen. Ujrzawszy ono ulęknione ser

47, 23.

ce jego, miłościwie się do niego obrócił. Hej. Post. U

‘LEJTUCH, a, m., z Niem. 8eid)etttucl), (cf. całun). Mają mieć    u 4. Wojsko pod miasto nieulękłe zbliża. Chrośc. Luk~

Ten nieprzyjaciel Maurów tak od nich Iękany. Przyb. Luz. 75. LĘKAĆ SIĘ, recipr., bać się mocno, (Boh. lekat se, laknauti se, uleknaut se; Sorab. 2. sze lékasch, sze slèkasch, sze hulèkasch; Croat. leczamsze, plassim-sze (cf. płoszyć); Bosn. pripadatise , strascitise, bojatise, prennuti, usprennuti ; Ross. TOpontib; Eccl. npeycipa-înatoca ; cf. strachać się); ftd) fürchten, erfdjrccfen oor etruaö. Ci, którzy się czego zlękną, blednieją. Sak. Probl. 17. Niczego się po tobie nie lękam, bo wiem, iżeś cnotliwym. Zab. 14, 355., t. j nie obawiam, id) befürchte, be* forge nidjtê. Cnotliwy nie lęka się sądu. Gaz. Nar. 1, 244. Lękamy się niedostatku. Pilch. Sen. list. 100.; (Slov. Prov. Tu sa lęka, kde neni strachu, ob. Lękliwy). Lękać się o kogo * bardzo się bać oń, feljr beforgt Ullt jentanben fepn, fetneimegen in Slengften fev)n. LĘKANIE, ia, n., subst. verb., strach, wielka bojaźń, gurd)t mit Scfyrecfen. Boh. lek, leknulj; Sorab. 2. lèkoti ; Bosn. pripadanje, strah ; Ross. ncn}⁷ra, Hcnyrame.

Pochodź, zlęknąć się-, lękliwy, lękliwość, ulęknąć, za— Jęknąć, przelęknąć.

LEKARKA, i, i., Cn. Th. bie 3Ierjtinn. Miał niejaką niewolnicę, w rzeczy lekarkę. Sk. Dz. 763.    Szal bierki i

mataczki udają się za lekarki. Syr. 1079. Chodk. Kost. 21. (Ross. Afenapiua cyruliczka). LEKARNIA, i, i., offi-cina medici. Cn. Tli., bie ^eilftube, baS ©efunbbettéfiauô; może i apteka , bte Slpottyefe. Boh. likarna , apalyka ; Croat. apateka, vracharnicza, likarnicza ; Boss. amena, atnap-Hfl, rAt BCHKia ainapcTBa npnrOTOBJiHiOTt. Teraz przestali lekarze glinkami obciążać chorych; przecież jeszcze w niektórych najdują się lekarniach. Kluk. Kop. 1, 537. LEKARSKI, a, ie, od lekarza, od lekarstwa, od leczenia, Boh. lekarskÿ, hogecÿ; Slov. hogilelni ; Sorab. i. lekarski; Croat. vrachechi ; Bosn. licnikov ; Ross. Jienap-ctbchhlih medyczny, jrfcuapeBŁ lekarzowy, jrfenapcKiH ey-rulicki; Eccl. jeKapcTBeHHbin, aeneÓHUH, KpaYhnnm., ut-jHTejbHbiH, utjibóoHocHbiH, mebiciitifd), Slrjette^*, SlrjtcS*-Lekarski kunszt, bie £>eilfunbe, Croat. vrachtvoznanztvo; Ross. BpaneÓHaa Hayna, BpaneócTBO, ma za cel przywrócenie zdrowia chorym, przez dawanie pomocnych lekarstw. Kras. Zb. 2, 28.    Akademia lekarska w

Warszawie. Vol. Leg. 1, 649. Nauka lekarska leczy niedostatki w ciele, filozofia leczy wady rozumu. Budn~ Apopht. 41. Chory się źle w niemocy zachował, i nie-zdrowia swego, nie chowając lekarskich ustaw, przyczyną był. Sk. Żyw. 2, 26. Baby mają lekarskiej, to jest, doktorskiej rady i pomocy używać. Spicz. 180. Lekarska czyli doktorska książka, Eccl. aeneÓHHBi; Ross. ;rfe-neÓHHBi. Lekarski żywot nędzny * łatane zdrowie nędzne. Cn. Ad. 430, (cf. łacińska kuchnia). — Lekarski* za lekarstwo stojący, w lekarstwa wchodzący, zdrowio-dajny, zbawienny, offtcind, fjeilfant, gcfunb. Drzewko to-

613

LEJTENANT - LĘKAĆ.

LĘKANIE - LEKARSKI.

albo sukno czarne, albo więc, jeśli przemogą, lejtuch    81. Jeden z królów Hiszpańskich Alfons ósmy zwany,

haftowany. Bzoiv. Roi. Ili.

*LEJTYM, a, m., może z Łac. legitimus, n. p. O dzieciach, sa-li lejtymi, odsyła ziemski urząd do prawa duchownego. Gorn. Wl F. 2 b.

*LÊK, u, m., lekarstwo, jettes), Boh. lek, ljk; Slav. lik;

Rosn. lik, ljek ; Rag. ljêk, vulg. Ijekaria; (Garn. likarya * elektwarz) ; Croat. lik, likaria , vrâchtvo; Dal. lik; Eccl. i|TJ\hKii, (cf. calić, ocalić). (W najdawniejszych Frankońskich i Allemańskich pismach laececraft * lekarstwo ; lacha * lekarz ; lokon, lochon > leczyć. Ihre Gloss.). Ziele leczywrzód dla wielkich jego skutków chorobom niezliczonym, zowią Stosił Herkulesów, wszystkim sił, wszystkim lek, to jest, wszystkim niemocom służące. Syr. 226. ba3 ^«narfraut. LEKI plur., Gen. leków * leczenie , kuracya, bie dur, bte Teilung. W ten czas choroba jest niebezpieczna , kiedy leki najdoskonalsze nie pomagają. Zach. Kaz.

1,    199. Chorą na leki do Leodyum posłano. Sk. Żyw.

2, 59. Dali opętaną do czarowników na leki , chcąc ciało do czasu leczyć, a duszę na wieki zgubić, ib. 2,

204. W duszy naszej są niemocą zarażone części, które wziąć trzeba w leki. Pilch. Sen. list. 2, 135.

Pochodź, lekarz, lekarka, lekarski, lekarstwo, Ickarnia, lekować, leczyć, zleczyć, nalerzyć, doleczyć, poleczyć, przełęczyć, uleczyć, wyleczyć, zaleczyć, niewy leczony, nie-zleczony, nieuleczony.

ŁĘK, u, m., Elym. łączyć, łąk, (cf. obłąk, łęczysko), (Boss. lywh (cf. łuk), jiyna ; Vind. lok * dzwono, cf. Graec. lo^óg curvus; Ross. jynaTb ciskać z procy, aynaBHTb podstępnie postępować); ogólnie: obłąk, sklepienie, bet Sogen, baö Sogengcroölbe. Łęk wrót wznosił się prosto w górę okazały, W nim drzwi wielkie podwoje z miedzi rozwierały. Przyb. Milt. 50. — §. Kula czyli część wyniosła siodła, którego się trzyma -jeździeć. Włod., Boss. jiyna, apnani cf. jarczak; Boh. skoby cf. skobel; Carn. unkazh; ber Sattelbogen, ©attelbaum. Łęki u siodeł bywają wierzbowe. Kluk. Rośl. 2, 161. Łuk przez się, szable wieszają u łęków. P. Kchan. Jer. 15. Wodze puściwszy, za łęk się trzymała , A koń ją gdzie chce po krzewinie, niesie, ib. 165. Nie wsiędzie paniątko teraz na koń, siodła się nie tykając abo łęku. Star. Bef. 172. —

Łęk mehm. koń, jazda, jeżdżenie, ba3 Seiten, ber 5Ritt, ba$ JU ^ferbe ©t£en, ba3 ^ferb. Ani las mym łożyskiem, nim przywykł do łęka. Hul. Ow. 19. Śmierć ci by się mi równała żywotu, Gdybym na łęku mieszkać miał, nie doma. Pot. Syl. 245. (cf. na dyszlu mieszkać).

Cnota i władza na jednym się łęku nie zmieszczą. Chrośc.

Luk. 261. Drudzy bracia drzymią i na łęku. Jabi. Buk.

P. 3. b., i na koniu, aud) auf bem ^ferbe. — ob. Łękaty.

LĘKAĆ, ał, a, act. niedok., ulęknąć dok., straszyć kogo,

Boh. lekati, leknauti, leki, leknu, uleknauti, Ger. eilten in Scbrecfen fefcen, ifnt fdjretfen. Mospanie, ta szpada lę-

ma sok bardzo słodki i lekarski. Birk. Zyg. 33. Wody vet. Gall. lacha, ob. Ihre Glossar, sub voce läka); który mineralne pospolicie są lekarskie, to jest, w różnych leczy, ber Slrjt. Nie potrzebują zdrowi lekarza; ale ci chorobach i zażywają się z dobrym skutkiem. Kluk. Kop.

co się niedobrze mają. 1 Leop. Marc. 2, 17. Lekarz leczy, bóg uzdrawia. Kosz. Cyc. E. 4. Lekarza trzeba szanować, Boć się też trafi chorować. Cn. Ad. 433. Le-karzów wiele Umorzą chorego śmiele, ib. 433. Lekarza o zabój nie sądzą. ib. Lekarzów na świecie najwięcej ; co choroba to lekarz, ib. Lekarzu, ulecz sam siebie. Budn. Luc. 4, 23. Bóg lekarz najlepszy. Zegl. Ad. 18. Czas smutków najskuteczniejszy lekarz. Ossol. Str. 9. Czas, tego lekarzem być musi, czego żadne sposoby nie wymogą. Lub. Roz. 466. — Lekarz jarmarkowy, często szalbierstwem albo alchymią nadrabiający, ob. Ciar-latan. LEKARZYĆ, LEKAROWAĆ, cz. intrans., być lekarzem, boctoriren ; (Boh. lekariti. 2) medicamentis uti, me* biciniren).

1, 129. Żywica białodrzewia jest bardzo lekarska, bowiem krew' zastanawia. Cresc. 456. Wielki krwawnik, ziele zapachu lekarskiego wdzięcznego. Syr. 601. LEKARSKIE, adv., po LEKARSKU" mebictntfd), nad; 2lrt ober $orfcfyrift ber 5lerjte. LEKARSTWO, a, n., Boh. lekar-stwj; Sorab. 1. lekarstwo; Sorab. 2. artzneja ; (Garn. li-karya * elektwarz); Carn. arznya, sdravnya; Vind. osdra-va, osdravik, arznia, osdravilu, osdrauska pomuzh ;

Croat. likaria, lik, vrachtvo; Rag. ljekarstvo, ljekaria ;

Bosn. likaria; Slav. lik (ob. Lek); Ross. Æ4>KapCTBO ; Eccl. jieKapcTBO, Kf>£iYhKCTKo, ühyleä , i|i;iu>EK ; ba8 Slrjenesp mittel, bie Slrjene^; każda rzecz, która ciało zepsute na-prawuje lub od zepsucia broni. Krup. 5, 51. Lekarstwo brać, (Vind. osdraulati cf. ozdrowić). Co kwadrans, co <ŁĘKATY, a, e, — o adverb., łękowaty, ob. Lęk; n. p. półgodziny, co godzinę używać lekarstwa. Krup. 5, 414. Z rózg tych powstaje łękato w górę cień słupisty. Przyb. Kto zdrów jest, temu lekarstwa brać nie trzeba. Perz.    Milt. 297. t. j. sklepisto, wygięto, obłączasto, anômcirtê

Lek. 228. Nie dawajże pacyentowi lekarstwa na lekar-    gefrihnmt, bogenförmig,

stwo. ib". 238. eine 2lrjeneï) über bie anbre. Złe lekarstwa, ŁEKCĘ, ob. Łechtać.

żnie, płocho; (Boh. lehce), cbenl)tn, leicht. Dobrodziejstwa aby lekce a béz żadnego rozmysłu dawane nie były. Cor. Sen. 163. Popiel wtóry lekce u wszystkich był miany. Krom. 45. (za szyszkę). Lekce sobie żadnej rzeczy nie ważyć, gering fchćt^cn, jest niepoślednia droga do bezpieczeństwa. Lub. Roz. 458. Lekce sobie ważyć* gardzić, ponieważać, n. p. Lekce ważę zawziętość twoję Kromwellu, umiem umierać. Teat. 50. c, 9. LEKCIEJ-SZY, a

olejki, ciarlatanerye Ross. Ma.itxaH’L. Prov. et figur. Nie LEKCE adverb. * lekko, nieważno, nierozważnie, niepowa-tykaj się lekarstw, jeżeliś nie medykiem. Opal. Sat. 6.

a, e, comp. adj. Lekki qu. v.

Każda choroba ma swoje lekarstwo. Cn. Ad. 334. Nie-masz choroby takowej na świecie, Któraby swego lekarstwa nie miała. Kras. Mysz. 61. Lekarstwo, pod czas cięższe, niż choroba. Cn. Ad. 431. Przykrzejsze lekarstwo czasem, niż choroba. Fredr. Ad. 6. Lekarstwo gorzkie zdrowe. Cn. Ad. 264. (cf. gorzko, ale zdrowo). Lekarstwo przykrzejsze pożyteczniejsze. Cn. Ad. 431. Lekarstwo ostatnie, członek ucinać, ib. Żadne lekarstwo stoi czasem za wielkie lekarstwo. Fredr. Ad. 34. Lekar- LEKCYA, yi, i., LEKCYJKA, i, i., zdrbn., nauki jakiej stwo nie zawsze ratuje. Cn. Ad. 431. Po śmierci lekar- uczniom przez mistrza podawanie. Cn. Th. bie Section, stwo, cf łyżka po obiedzie, (cf. Slov. dâwat temu li-    ber Unterricht. Slav. shtiénje ; Eccl. yltciihib, memnue, (cf

skowce, kteri gich hrizt nćmóże; za późny ratunek). Cze-    ‘czcić, czytać). Marek Aureliusz cesarz, chodził do Sex-

tiusza filozofa, i brał od niego lekeye. Pilch., Sen. list. 280. Lekeye muzyczne dawać. Teat. 20, 85. Żeby dzieci zabawić w domu, i lepiej im wbić w pamięć, to co w szkole słyszały, zaleeją się dwa zwyczajne ćwiczenia, zwane pospolicie lekcyą i okupacyą. Kpcz. (Jkl. 47. Ross. ypoKi, ; cf pensum.

sto tylko prędkość lekarstwem. Warg. Cez. 180. Na krzywdy jest skuteczne lekarstwo niepamięć. Min. Ryt.

4, 141. Trzeba temu lekarstwo najdować, aby Rzplta nie upadła. Modrz. Baz. 257. Chcieli zapobiedz złemu używaniu świąt, i chcieli temu naleźć lekarstwo. Biał.

Post.    174.    Jedno    lekarstwo, kto    stracił    nadzieję    Ma,

gdy    się    z    płonnych    swoich nadziej    śmieje.    Past.    Fid.    LEKCZYC c.    niedok.,    ulekczyć dok.,    lekczejszym czyli lżej

79. — §. ‘Lekarstwo * leczenie, leki, kuracya, bie fîltr, ba3 feilen. Złamał goleń, aż kilka miesięcy w Krasnym-stawie na lekarstwie mieszkał. Papr. Ryc. 612. Paraliżem zarażony, do Krakowa jachał dla lekarstwa. Stryjk.

674. Trudne lekarstwo tam, kędy staranie Miasto lekarstwa jest trucizną ranie. Past. Fid. 7. — *§. Lekarstwo * lekarska nauka, bie 2lr$eitei)fU!tbe. Miechowiusz u Jana Olbrychta był doktorem w lekarstwie. Stryjk. 661. LEKARZ, a, m., (Boh. et Slov. lekar, hogic (cf. goić); Hung. gyógyitó ; Sorab. 1. lekar, lickiar; Vind. osdraular, os-draulenik ; Croat. vrachitel (cf Croat. vrâcham » wracam reddo)', Dal. likar; Rag. vrâc, Ijekar, ljeecnik ; Slav. likâr ; Bosn. licnik, likar, vraç; Ross. Bpaub, BpaneBaTeit,

Hcutjbmejb, (Ross. ÆtKapL cyrulik); Eccl. mikiiph, ütqeu'B, LEKI, ów, plur., ob. Lek.

flUYimah, iifiAYL, 6ojt3HOBpaqii, i|T.Mu;biiiiKb, i|£AHT6iih, ‘LEKIE, LEKKIE, LETKIE, Gen. iego, n., Płuca czyli le-

szym uczynić, ulżywać, ułatwić, erleichtern, leichter machen. Boh. zlehćiti, zlehćowati (2 lżyć); Slov. lehejm , zlehću-gi; Vind. lohkotiti, sloshkuvati, slohkotiti, polosheishati, losheishi Storiti, slosheishati ; Croat. lehkotili; Ross. jier-MHTb. Chory lekcząc dla doktora skrzynie , Co dalej cięższym paroxysmem    ginie.    Mon.    71,    716.    Nie będzie

nieprzyjaciela naszego miłosierdzie rozkosznemi potrawami sprośnego niewolstwa nam lekczyć. Baz. Sk. 361. Smotr. Nap. 64. Żadna rzecz nie czyni człowieka tak zlekczonego, nawisnego i wzgardzonego u ludzi, jak wszeteczna    mowa.    Eraz.    Jez. D. 4.    (lekce    ważonego).

LEKCZEC nijak, niedok., stawać się lekczejszym, letzter merbett. Ross. jcernaTt.

LEKKI.

LEKKI.

615

kie, są jakowąś niby gąbkowatą istotą. Perz. Cyr. 1, 43. bte fiunge; Ross. aencoe, aencm.

LEKKI, LETKI, a, ie; LEKKO, LETKO adverb., LEK-CIEJSZY, LŻEJSZY, a, e, compar., LEKCZEJ, LŻEJ adverbr., Roh. lehkÿ, leśćj ; Slov. lehkÿ ; Sorab. 1. lochki, loschki, loschi, losehko, loże; Sorab. 2. lâschki, lâschze, lâschko, dżej ; Slav. lak; Rag. lôk, làgaham, lâksci, lasni (cf. łacny); Bcsn. lagahan, lak; Carn. lagak, lohk, lohkè, loshejshe, lobkama, laglej; Vind. lohek, lagak, lahek, lahki, lehak, lahku, losheishi ; Croat. lehek, lehka, lehko, lëgëk, lehkek, legehèn, lagahan, lagak, legshi ; Dal. laszni, lak, lalko, lagano; Ross. jerKifl, xeroieL ; Gail, leger; Ital. leggiere; Angl, light; Svec. lätt ; Ger. letd)t.— §. 1. nie ciężko zaważający, niecieżki, nid)t »tel wiegenb, leidet, nid^t ferner. *Liekki. Leop. Job. 24, 18. Lekszy korka. Mon. 69, 502. (bardzo letki, jak pióro). Lekka plewa. Susz. 3, F 4. Żelazną bronę ciężką zowią, drewnianą lekką, którą u nas z wici robią. Kluk. Rośl. 3, 118. — Gdzie kaletka lekka, i ostatek ucieka. Jag. Gr. B. (gdzie niewiele w niej). Znaó twój ociec umarł bez testamentu, że koło ciebie tak letko. Teat. 1. b, 118. Przyjechał letko, z jednym tylko kamerdynerem. ib. 24. c, 80. (niedworno, bez dworu). — §. Letki ubiór, letka suknia: — a) nieciężka, — b) nieciepła ; n. p. Bardzo lekko, jak na tę porę ubrany jesteś, nie masz porządnego surduta. Teat. 33. d, 34. (nieciepło) — §. Letki, przez niecieżkość łacno i prędko obrotny, fid) leicht bewegenb, letcbt. Letki, jak wróbel w strzesze. Teat. 32. b, 101. Rrutyni jak sarny lekcy, ni śladu na trawde, ni na piasku zostawią. Jabi. Tel. 159. Letkie wojsko, piechota i kawalerya letka. Jak. Art. 2, 465. letzte ïruppe, leidjteö gttjJöolf, leiste Weiteres). Jedne konie noszą lekko, drugie trzęsą. Kluk. Zw 1, 184. Atanazyusz z tak lekkim głosu nakłanianiem śpiewanie psalmów do kościoła wprowadził, że mówiącemu raczej podobne było, niż śpiewającemu. Ryb. Ps. pr. Głos tej śpiewaczki jest miły, szybki i do podziwienia lekki. Ram. 85, 2, 186. — §. Prędki, szybki, Vind. lohek, bersen, fcfynell, Ieid)t, flüdjtig. Letkie ma nogi do biegania. — §. Niestateczny, odmienny, wietrzny, leicht, wittbig, wetterwen* bifd), öeränberlid). Słowa dziewcząt leksze nad liść w le-sie. Hul. Ow. 164. — §. Niecieżki do zrobienia, zniesienia. nietrudny, łacny, bez pracy, nid)t fd)Wicrtg, t>hne tucie SIrhett, leicht. Dźwigacie kamienie niebożęta we dnie i w nocy, robicie ciężko, nie lekko. Birk. Zam.

14. Na lekki cblćb się udał. Cn. Ad. 533. Żołnierska służba, jest to lekki clilób, i kęs luby. Pilch. Sen. list. 290. (ob. Chleb). Szermierze z dziećmi swemi lekkiej ‘żywności szukają. Szczerb. Sax. 261. Letkich sposobów chwytać się, jest rzeczą nieprzyzwoitą dla człowieka poczciwego. Teat. 15. c, 14. Mało kogo, lekko chléb nabyty, trwale ubogacił. Koli. List. 1, 140. Co lekko przyjdzie , lekko odejdzie. Źegl. Ad. 41. Pot. Pocz. 515. Zabawy takowe, jako jest gra, taniec, muzyka, są rzeczy lekkie. Gorn. Dw. 520. — Passiva signißcntione. Gdy do kresu swego w ostatniej starości doszedł, lekką śmierć miał. Warg. Wal. 228. Lekczejsza śmierć niżli opuszczenie czci i chwały. Sk. Kaz. 316. Letka zima, letki mróz. (cf. łagodny). Ranami lekkiemi zowią, które tylko powłó-czki ciała, a czasem trochę i samego ciała lekko obrażą. Perz. Cyr. 67. Lekczejsza temu nędza, który się w niej urodził; znośniejsze ubostwo bez urągania. Sk. Zyw. 2, 372. — transi. Lekkie trunki, lekarstwa * niemocne, leid)* te, nicht ftarfe ©etranfe, 2lrjenepen. Lekkim wineczkiem będę cię częstował. Lib. Hor. 28. Medykamenta laksu-jące lekkie, które bez wielkiego pobudzenia humorów stolce sprawują. Krup. 5, 178. — §. moral. Lekki * le-tkomyślny, niepoważny, niestateczny, płochy, leichtftnnig, leicht, flatterhaft, unbeftänbig. Młodość ma swoje wdzięki bez wątpienia, Lecz za to lekka, niestała, płocha. Zabi. Bal. 16. Trochę do siebie ludzi, jak plew letkich, jako i sam był letki, przygarnął. Sk. Dz. 84. Kompa-nij lekkich nieprzystojnych wystrzegał się. Kras. Zb. 2, 210. Lekki jest; za nic wieczna sława jest u niego. Bardz. Trag. 456. Nie dziwuję się tym lekkim ludziom, którzy czytać nie umieją, że nazwiska rzeczy przemieniają. Syr. 285.— In bonam partem: Niesurowy, spuszczający z powagi, fierablaffenb, fcherjhaft, weniger gratutätifcf*. Sokrates, będąc poważnym, umiał być i lekkim; między mądremi filozofem, między dziećmi dziecięciem. Lub. Roz. 489. Lekko pamiętać » puścić pomimo się, nicht üiel barauê nta* chen, leicht nergeffen, j. 23. eine 23eleibigung. Kto szczerze kocha, lekko pamięta urazę. Teat. 43. b, 46. Drozd. — §. 2. Lekko, z lekka, po lekku * nieforsownie, niemocno, nieraptownie, z wolna, po mału, po woli, gentad), fachte, athnafilig, nicht heftig, nach nnb nad), (cf. leguezko, pole-guezku, ob. Lekkuchny). Boh. bezne; Slov. lecygaks, zlah-ka, zlahucka; Sorab. 2. polóschka, slâschka, posläschka; Carn. polohkem ; Vind. polehku , po malern ; Croat. po-lahko; (Croat. zlahka « tanio); Dal. po lahko ; Hang, las-san; Slav. polako, pológano; Ross, cierna, Ha aeriÆ, jeroHfcKO ; Eccl. nojerny, cierna, He cmłho , no Maiy, no aeroHbKy, no Heamory. Rozmyślaj się długo, a z lekka się kwap'. Kosz. Lor. 95 b. Po lekku będziesz pil, a nie duszkiem. Syxt. Szk. 279. Lekko z ptaki, byś ich nie spłoszył. Rys. Ad. 35. Mieczysław na tym będąc, jakoby monarchii dostać mógł, i po lekku w tym sobie postępując, Kujawską naprzód ziemię, potym Mazowieckie krainy pobrał. Biel. 110. Niebo naszą robotę wiedzie da skutku z letka. Zab. 13, 311. Czas i sprawy moje, na lekarstwa w daleką idące, i na doktory z lekka postępujące, patrzeć nie będą. Warg. Kurc. 21, segnes medicos. Pasterze za nim idą, po lekku śpiewając,; A w wierzbową piszczałkę pięknie przygrawając. Zbił. Zyw. B 2. Puls bije z lekka, bo krew' skąpo bieży. Zab. 15, 596. Nieprzyjaciele ich po lekku wytracili. Budn. Sap. 12, 8. Jehowa z lekka ich karał, dając im czas do pokuty, ib. 10. — §. Powierzchownie, niegruntownie, byle zbyć, od ręki, byle jako, leicht oben hin, leicht brüber weg, nicht grünblich; Vind. po sverhnem, po verhi; Ross. nacKOpo, bckojwb, CKopoxBaTB. Kilka książeczek Francuzkich lekko przeczytawszy, chcą o wszystkićm sądzić. Teat. 34. bt ii. Pa lekku goili upadek ludu mego, mówiąc pokój, pokój. Radź. Jer. 8, 11. (po wierzchu leczyli. Bibl. Gd. 1). LEKKO-

ciężki, niewiele ważący, Vind. lohkovagen, letdjt, nid)t fdjtnet tntegenb. — §. Niewiele wart, gertngfdjdßig. Nieprzyjaciela z daleka postrzeżonego lekkoważnie czekali. Krom. 357. temere.; [Boh. lehkoważny petulans, lascivus). LEKKO-WIERNOŚĆ, LEKKOWIERNY ob. Łatwowierny. ‘LEKKO-W1ETRZNY, a, e, n. p. Lekkowietrzne pióra. Zimor. Siei. m.,    276. luftig, leidjt. LEKKOW1EWNY, LEKKOW1EWY, a,

CHODNY, a, e, chodu lekkiego, oon leistem ©ange. Ross. X04KÜÎ, xoæokl. ‘LEKKOCIENKI, a, ie, bunn itnb leicht. We Włoszech robią lekkocienkie materye. Gród. Dis. D 4. LEKKOMOWNOŚĆ, ści, i., futilitas. Cn. Th. ®efdjn)d|, Ieidjtfinnige SReben. LETKOMOWNY, a, e, — ie adv., plotka. ib., gadający bez pamięci, fdjroafcljaft, unbefonnen, plan-beruft. LEKKOMYŚLEC, ślca, LEKKOMYŚLNIE, a lekko czyli niestatecznie myślący, etn 8eid)tfinniger. Młody lekkomyślcze ! Jabł. Tel. 89. Panicz ten jest jakiś lekkomyślni i głupiec. Teat. 49. d, 1. LEKKOMYŚLNOŚĆ, ści, ż., Boh. lehkomyslnost; Vind. lohkomifelnost, ferba-glivost, sanikernost; Ross. aerKOMbicjiie, aerKOMUcaeimocTb, niestateczność. Cn. Th. bie 8etd)fimtigfeit. LEKKOMYŚLNY, a, e, — ie adv., Boh. et Slov. lehkomyslny; Garn. loh-komastne, slabovishn, avshast; Vind. lohkomifeln, vehla-zhen, sanikern, ferbegliu; Ross. jerKOMUCjenHbiH ; niestateczny, leicbtfinnig. Niemasz na świecie narodu lekkomyślniejszego nad Francuzów. Wyriu. Geogr. 324. Z ludźmi lekkomyślnemi nie przestawam. Ryb. Ps. 44. LEKKO-NOGI, a, ie, Ieid)tfußig. Tr., Slov. lehkopeśky; Eccl. ier-KOHoriS. LEKKORĘKI, a, ie, reki lekkiej, leidjtiKtnbig. Vind. lohkorozhen; subst. lohkorozhnost. LEKKOŚĆ, ści, ż., Boh. lehkost; (Slov. lehkost dedecus, cf. lżyć); Vind. lohkust, lohkota, lohkoba; Carn. lohkoba, lohkota; Croat. legehnoszt, lebkocha, lehkota; Dal. lasznoszt, lasznochya; Bosn. lakóst, lagahost; Rag. lagahnos, lakscina, lakkós, la-köcchja, lasnost, lasnocchja ; Sorab. 1. lochkofcż, loschkolcż; Ross. et Eccl. shriKOCTh, iu»rLKOTa, SbriYiina, OEiibriYe-hhk; a) nieciężar, nieciężkość, bte 8eid;tigfcit, 8eid)te, SRattgel ber ©djrcere. — b) Łacność, bte 8eid)tigfeit, SRattgel ber ©djnńerigfeit. Transi. Wprawa, biegłość, bte ftertigfeit, SeidRigfeit, mit ber man etwas ntad;t; in malam partem:

e, łacno powiewny, letc$t berceglid/, leid;t flatternb. Osiki szmer czynią lekkowiewym listem. Zab. 6, 336. W lek-kowiewną perzynę wraz były rozruchy one zwrócone. Zab. 4, 352. Koss. LEKKOZBROJNY, a, e, w zbroi nie-cieżkićj, leid)! bewaffnet, Eccl. e4HHonoHCHHKi. LEKKU-CHNY, LEKUGHNY, LEKUCHY, LEGUCHNY, a, e, LE-GUGZK1, LEKUCZKI, a, ie, LEG1UCHNY, a, e, adverb. in-o; intensivu adj. lekki, gar feljr leicht; Boh. lehaueky, lehaunkÿ, lehyćcky, lehćicky; Ross. aerOHbKifi. Tak le-kuczką pracą możemy wieczność zarabiać. W. Post. W.

18. Mężobójstwa u nas lekuczko karzą. Modrz. Baz. 288. W leguchnym obłoku. Sk. Dz. 1. I deszcz leguczki starcowi nie smakuje. Prot. Kont. A 4 b. Oto jako lekucho Zasypia, i coraz się uśmiecha milucho. Zab. 1, 102. Kar. Lekarz, gdzie widzi, iż może leguchnym lekarstwem co zagoić, tedy nie sieka, nie pali, ani przykremi prochy zasypuje. Rej. Zw. 44 b. Wódką tą pocieraj twarz le-guczko, aby jej nieco na twarzy zostało. Cresc. 266. Jak to ona leciuchno w tańcu nóżkę podnosiła. Teat. 36, 11. Leguchno, cichuchno. Pieśń. 52. Zefir srebrne krynicy lekuczko poruszywa piany. Tward. Daf. 2. Leguczko , po leguczku * nieforsownie, z wolna, gan$ fad)te, fanft, gentad), allmälfitd). Człowieczy umysł to na tę, to na owę stronę leguczko kierowan być ma. Gorn. Sen. 394. Po wsianiu z nienagła po leguczku pożytek się ukazuje. Biał. Post. łacność zbytnia, uleganie, powolność, dogadzanie zbytnie, 250. Ty Jehowo upadłe po leguczku karzesz. Budn. Sap. große 28tllfäbrtgfeit, Üadjgiebigfcit. — §. Nieuwaga, lekko- 12, 2. (z wolna. Bibl. Gd.).

myślność, niestateczność, Seidjtftnn, Ultbefonnenijett. W wielu Pochodź, adj. lekki, lelki, (cf. łatwy, łacny), lekce, com-ludziach widzę taką lekkość, że sprawiedliwość głupstwem,    par.    lżej, lżejszy, lekczyć; ulżyć, ulżywać, ulżenie, ulga,

męstwo szaleństwem być rozumieją. Star. Ref. 4. — *§.    odelga, odelgnąć-, §. lżyć, lżenie, obelżyć, obelga; cf.

Obelga, krzywda, (Slov. lehkost dedecus), bie Śefdnmpfuttg, płochy, płoszyć i t. d.

ŚMnfuitg. Kamieńmi nań uderzywszy, głowę zbili, i z LĘKLIWOŚĆ, ści, ż., snadność lękania się, gtirdjfi ©djreden, lekkością go odesłali. Sekl. Matth. 12. not., „zelżonego, gurdjtfamfeit. Ross. CTpaxoaaTOCTb, dpaumiBOCTb, yaca-usromoconego”. To już lekkość niemała, gdy ceklarze aiHBOCTb. Wybawił mię od lękliwośei ducha. W. Ps. 54. kogo obstąpią, do więzienia prowadzą. Sax. Porz. 114.    9. (z    utrapienia. Bibl. Gd). LĘKLIWY, a, e, LĘKLIWIE

Matyasz tym co uciekli lekkość uczynił, gdy je w czepcach    adv.,    Boh. lekawy: Croat. leczlyiv, plah; Ross. CTpauwH-

niewieścich kazał wodzić po wojsku. Biel. 384. Gwagn.    Bbiił,    CTpaxOBarbin, yjKacauBbiii, ywacTHBB; a) bojaźliwy,

256. W Czechach legata papiezkiego mało nie zabili, i    łacny    do przestraszenia, furcfytfam, leid)t erfcfyretfeitb, fd)üd)teriî,

lekkość mu wyrządzali. Biel. 110. Rakuski, słysząc, iż    fdjeu.    Lękliwe sarny. Banial. J. Nie uslraszą go po dro-

Jagiełło jedzie, bojąc się jakiej lekkości, ujechał z Kra-    gach    rozboje, Prowadzi skarby nielekliwy swoje. Kchow.

kowa. ib. 230. Ten kto fałszywie obwinił, trzeba żeby    Roż.    115. Przeprawił dzieci i lękliwą żonę Na drugą

srodze był karan , i onemu lekkość nagradzał, który był stronę. Klon. bl. B 3.— b) Straszący, lękający, fdjrecfenb, zatrzymany. Gorn. Wł. Q b. et M 2 b. Chełpliwy mnie-    ©djrecfert etitjageitb. Młodzieniec, gdy takie    będzie miał

ma, aby z tego cześć miał, co mu bywa ku lekkości.    wychowanie, nietrudno mu będzie na wojnie    lękliwe rze-

Ezop. 36. LEKKOSKRZYDŁY, a, e, leidjtbeflügelt. Sny czy znosić. Petr. Hor. 2. D Z. ‘LĘKŁY, a, e, przelę-lekkoskrzydłe. Nar. Dz. 3, 42. Zab. 2, 396. LEKKO-    kniony, zlękły, erfdjrocfen. Ruś lękła, z bojaźni    zamek pod-

WAZNOŚĆ, ści, ż., a) nieciężka waga rzeczy, bte Scidjttg*    dała. Biel. Kr. 471. (Boh. leklÿ, de piscibus >    mortuus, ab*

feit, baä letzte ©enndjt einer ©adje.— b) Transi. Niewielka    geftanbcn). LĘKNĄC ob. Lękać.

wartość, bie ©eringfdjgßigfett. Boh. lehkowaznost petulantia, ‘LEKORÓB, ‘LEKOROBNIK, ‘LEKOSKLADNIK, a, m., apte-lascivia. LEKKOWAŹNY, a, e, LEKKOWAŻNIE adv., nie- karz. Włod. ber Sipot^efer; Boh. likarnjk, likownik, ljko-

LEKOSKŁAD - LEKSZY.

LEKTA - LELUM POLELUM.

617

strogić, ljkostrugce. ‘LEKOSKŁAD, u, m., gdzie lekar- LEKTA, y, z., odczytywanie, świadectwo odczytania, vidi-stwa robią, przedają, apteka. Wiod. bte Dlpotljefe ; cf. le-karnia; Boh. ljkarna, ljkowna, likownice, likodjlna. LEKOWAĆ, ał, uje act. contin. verbi leczyć, (Boh. lekarjti); tyetlen, Cttrtrett. Cząstka to jedna zdrowia, chcieć sie dać lekować. Bardz. Trag. 132. Psy trawę szczykając po łące, tym się lekują. Haur. Sk. 159. Lekowałem przez

matum, ba3 20teberburct)fct;en, 2)urct)Iefert ; ba8 SStbtmcttum. Za takowy extrakt z lektą, korrektą i pieczęcią po złotemu się płaci. Vol. Leg. 7, 73. Ci którzy lektę i korrektę kładą, nie śmieją weryfikować kopii z oryginałem, i ślepo podpisują extrakty. Kras. Dos. 72. Xiadz. 53. — §. Cicha msza, czytana, nieśpiewana, bte [title, SOîeffe. Tr. (ŁEKTAG wa lata całą a całą stadzinę. Teat. 52. c, 21. Bóg rani,    ob. Łechtać). LEKTOR, a, to., czytelnik, ber Sector, 93or*

i rany lekuje. Groch. W. 17. Bóg smutne serca cieszy,    tefer; jedno z mniejszych duchownych święceń; ich po-

troski lekuje. J. Kchan. Ps. 211. Bóg cieszy smutnych    winność czytać lekcye w kościołach. Kras. :Zb. 2, 24. —

i troski lekuje, Rany wiąże i naszych boleści ujmuje.    §. Lektor » czytający, czytelnik, ber Scfer. Stareć piszę no-

Groch. W. 307. Choć się też było trochę burdy ukazało,    winy, co gorsza, że na zły czas wieku tego, gdzieżby

Jednak to mądrą radą wnet się zlekowało. Stryjk. Henr.

A 3. (naprawiło się). — In malam partem: Lekuje, jako ob. Czytelnia, słuchalnia. baby zabobonnie abo czarując leczę. Cn. Th. I>e[pred)en, LEKTWÀRZ ob. Elektwarz.

mit abergläubi[ct;en Mitteln curtrett. Czarują i lekują, wró- LEKTYKA, LEKTYCZKA, i, z., nosidło, bte ©ftrifte. Austr. żą.... Klon. Wor. 50. — Transi. Naprawianie i lekowa-nie roli, aby była godna ku osiewaniu. Cresc. 94. cf. gnoić, nawozić. LEKOZAB, ęba, to., zębolek, dentysta.

ŁĘKOWATY, a, e, — o adv., łękawy, obłączasty, na kształt łęku, Mgelfbrnttg, bogcttformtg. Gałęzie pochyłe, łękowate, w dół nachylone. Jundz. 2, 12.

ŁĘKSZA! interj. (cf. ‘łączyć, ‘łęczyć * rozłączać. Janusz.-,

Boh. lauejti separare), gregem a grege vel alias pecudes, a grege separantis, transfertur et ad hamana. Cn. Th., wy-krzyk rozdzielającego trzodę od trzody, gdy się z cudzą złączy. Dudz. 45. Nec apud Graecos nec apud Latinos LEKUCI1NY, LEKUCZKI, LEKUCZKO ob. Lekkuehny. simile quid reperi ; posset tarnen reddi : ösvqo poi oi pov LEKUJE ob. Lekować.

adesle mei! separaminil Cn. Th. sam tu moje! Dudz. 45. LELE indecl., słabiuchny niewieściuch. Wlod. ciastoch, beżem 9tof ber ©djfifer, bepnt îttrôfonberit ber @d)aafe, be§ 3>te=

|eê: tperljer! pt mir J/er! ‘ŁĘKSZA, y, z., rozdzielenie, odłączenie, rozłączanie, Vind. lozh, lozhik, lozhenje, lo-zhitje, bte Slbfonberung, 2lt>tt/ettimg, bte 6rt)td)t, @ct/td/tung, b(t3 0ct)ict)ten. A coż, gdy sędzia do onćj ‘łększe przyjdzie, kiedy od owiec kozłowie, złośliwi od sprawiedliwych odłączeni będą? W. Post. W. 17. Liczba dobrych prawy bok osiędzie, Zli zaś stawieni będą na lewicy; Jaką więc łększe zwykł między owcami, Dzieląc ich , pasterz czynić i kozłami. Odym. Św. 2, T 2. (zgromadzone' przed Jezusem na ostatnim sądzie będą wszyscy, i odłączy je jedne od drugich, jako pasterz odłącza owce od kozłów; a postawi owce po prawicy, a kozły po lewicy. Bibl. Gd.

Mallh. 25, 52). Oczyma rozum patrzy, a one rozsądzają i łększe w rzeczach czynią. Jan. Wz. B 3. Nie dawszy prośbie naszej miejsca, uczynią wieczną między nami łę-kszą. Pot. Arg. 411. Cieszył się nieprzyjaciel patrząc na łększe nasze i na rozróżnienie. Birk. Exorb. C 2 b. Dzieła znakomite łększe rodzą między szlachetnym człowiekiem i prostym. Birk. Syn. K. A A b. Wojna ta nic nie była, jedno łększa niejaka gwiazd prześwietnych i węgli czarnych. Birk. Podz. 6. ‘ŁĘKSAĆ, ał, a act. niedok., ‘łączyć, ‘łęczyć, ‘łększę t. j. rozdział czynić, rozłączać, fd)td)ten, ctbfonbcnt, (tbltyetlctt. Usłyszysz, gdy tam owiec łęksa z kozły Dekret, o cnocie dobry! zbrodniom o zły!

Pójdźcie do chwały, gdy sędzia wymieni Błogosławieni.

Kchow. 289.

LEKSZY « Lekciejszy, Lżejszy, ob. Lekki.

■a .

lektora nalazły? Pot. Zac. LEKTORYUM. Sak. Probl. 23.

ütrthjfeffd; Slov. nosydło ; Vind. nofilniza, nofenza, ne-shterga, fedilu sa noshnjo; Carn. nęshterga, shenfta; Croat. lektika, noszilnicza; Hung. lektika ; Rag. nossioniza, nossilniza; Sorab. 1. noschencża (ob. ‘Kolibka. Volck. 467.) Ludzie majętni w tym mieście za zwyczaj każą sie w lektykach nosić. Pam. 83, 553. Kazał się nieść do senatu w lektyczce. Warg. Wal. 285. Lektyczka Gdańska skórą czerwoną wybita Teat. 7. d, 52. LEKTYKARZ, a, to., co lektykę nosi, cf. drążnik, Vind. nofilnizbar, ber Scttt* ffenfrńaer.

kost, ettt 2ßetd)ltitg. Boh. laula gap⁷, głuptaś ; Carn. lelu— jem, leluvati balbutire, nie módz wymówić /; Croat. le-lekam, narekujem lamentor-, Bosa. lele, jaoh! heu me mi-serum; Rag. leli vaaj vaeh, biada! lelókati lamentarsi eon voce alta e lugubre, leliati, lugljati movere, leliatise pulsu agitari externo-, Ross. Jie.ibrt pieścić, rozpieścić.

LELEK, G. lelka, to,, (Boh. lelek * kruk nocny; Boh. et Slav. lalek, Jalok, lalaućek, podhrdlu palear-, leljk warkocz; Croat., Bosn., Rag. lelek * bocian; Ross. je-ieKE, K030A0H kozodoj ; Eccl. jiumki, po^ nrmvB MopcKiix'B, HbipoKTj nurek); gatunek sow-y, strix aluco, równa się w wielkości gołębiowi. Kluk. Zw 5, 503. Zool. 279. Urs. Gr. 182. ber 3?aft;trabe, 9?ad)tmfyer; (Garn. alushka, lahez (Lat. aluco), zhük, zhofink, zhofitel; Vind. kavran, krarn-pazh, podhuika, nozhni orel; Ross. kb9kbi>; Lapp. laluh). Lelek wieczorny. Baniol. J 3. Lelek łęczy. ib. Lelków patrzeć, Boh. lelkowati oculos circumferre, ^ttt uttb \)ll gaffeit. Tr., (Boh. lelky * patrzanie i tu i tam).

CKLIWA, herb; księżyc niepełny, do góry rogami obrócony, w pośrzód niego gwiazda, na hełmie pawi ogon, a na nim z gwiazdą księżyc. Kurop. 3, 29. eilt SBappett. Le-liwa, abo Illeliwa , po Słowiańsku : ‘patrzwa sam. Musiał być przodek herbu tego ktoś dzielny, w którym ludzie w ostatnich przygodach tak się cieszyli : patrzwa sam, jeśli wybrnąć chcemy. Orzech. Tarn. 6. cf. Papr. Gn. 408. 'LELUM POLELUM, IRL POLEL. Są którzy bogom Słowiańskim Lela i Polela przydają; których słyszemy że i tych czasów pod pijany wieczór wspominają; i rozumieją^

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

78

że ci Kastorem i Polluxem są. Krom. 56. Stryjk. 136.    vefmu; Carn. ohlanza. Len otrzepać Ross. OTpenaTt, OTpe-

ber $aftor unb fpoUur ber ©latteu. Boh. Lei Polel Castor et    iuiHBaTb. — Len dziki, Ross. 4hkoh aeirE, bhjkmks, jieHO-

Pollux ; Carn. Lei Castor, Polel Pollux. Lelum Polelum    jmcthhicl, lenieć, ożota; lnu podobna roślina; i z niej

Popiel blaga, wzywa, Ale ofiary złe wróżki przynoszą.    także jak ze lnu przędziwo bywa. Sur. 4022. ttńlber Seilt;

Kras. Mysz. 88. Prov. Lelum Polelum, fistum po fistum.    thesium, bflö Seinblfltt. Kluk. Dykc. 3, 113. Jundz. 172.—

Rys. Ad. 34. verba effutitia.    Len matki bożej, linaria, Seiufraut, rośnie wszędzie po

Haur. 37. Lenek, lnica, abo Panny Maryi len. Syr. 595. Pospólstwo roślinę dzwonek Szwedzki, companula patula Linn., lnem Maryi nazywa. Jundz. 167, (Boh. wrat se za-se; Carn. majkalân). Psi len. Tr. * psyłen, ob. Plesznik.— Len niezgorzysty, asbestinum. Cn. Th. @tetuflacl)3, (§rbflad)3, SergflacP, 2Imtantf), Sfóbeft. Len asbestyński. Syr. 1022. Pochodź, lniany, lnica, Inicznik. (Slov. lenowiste, mjsto

‘LEM, [właściwie LEMA, z greek. Xrjpiia, materya czyli treść łąkach i polach, podobny do lnu. Kluk. Rośl. 2, 233. do opowiadania czego. Bóbr. Lex. 647. — 3]. n. p. W powszechniejszym lemie. Nar. Dz. 3, 104.

LEMAN, a, m., z Niem. ber Se^emttûtttt, hołdownik, wyższemu panu za trzymany grunt obowiązany, (cf. man). Gdyby kto sprawę swą odłożył do lemanów albo hołdowni-ków, i przestał na ich uznaniu.... Chełm. Pr. 28. Gdyby leman lemaństwo przedał. ib. 125. Z wójtostw w dobrach naszych sołtysowie, kniaziowie, lemanowie, leśnicy, cy- kdeż len rüste, ’lenowisko).

linj ; Carn. lęn ; Vind. lejn ; Bosn. lin , tröm, trum , ljen, linaę, lotar, zlocest, sustalięa; Croat. len, lenyak, tröm; Dal. lin, trom ; Rag. ljén, tröm, Ijenaz; Ross. atmaił, ji’bHHBeu'B ; cf. Svec. len, lyom ; cf. Germ. lehrten ; apud Tatian, et Keron. linen, hlinen * leżeć ; cf. Graec. iliwóco otior ; Lat. lentus) ; ein fauler träger SDîenfdj. Ocknij się martwy leniu, o ty cząstko świata Dzielnego na pół skrzepła ! czemu próżne lata W marnej grążysz gnuśności? Zab. 2, 271. Nar.—Leniu! na-ć jaja! a czy obłupione? Rys. Ad. 34. Leniów było po części, którzy póki co mieli, póty jedli, w potym głodem umierali. Birk. Podz. 10. Ziemia bogactw swych zabrania leniom ledajakim. Jabł. Tel. 172. Nie przylecą do lenia pieczone gołąbki. Rys. Ad. 43. cf. bez prace nie będą kołacze; cf. wilk leżąc nie utyje ; cf. łów sobie kotku. — §. Leń * lenistwo, gaulljett. Ginie świat, a ty się czy z złości czy z lenia Nie chcesz zlitować zguby przyrodzenia? Zab. 16, 329. — §. Leń mię* c żko mi co czynić, lenię się. Cn. Th., (Boh. Ijno, n. p. ylo mne ljno wstafj; id) bin faul uub träge ju etntaS. (LENEK ob. Len P. Maryi). LENIĆ się, ił, i, recipr., ociągać się, ociężałym być, leniwym, gnu-śnym, fdjtuer unb faul an etroaê gelten, träge fet)u. Boh. li-knowati se, lenowati se; Vind. hlenitife, vedluvati; Carn. hienim sê; Bosn. linitise, Ijenitise; Croat. lenitisze, lenim-sze; Rag. Ijenitise, ucinittise ljén, lexatti; Dal. uzleni-vamsze; Sorab. 2. gnilisch sze ; Ross. æIjHHTbch, H3jirfc-HHTbca. Robić, pracować, biegać, nie lenić się mamy. Sk. Raz. 54. Oto uzdrowiona jest ręka twoja, nie leń-że się na potym robić nią. Sk. Żyw. 296. Pełno skarg, że się gnuśny Polak pisać leni, A niemasz ktoby ściągnął rękę do kieszeni. Nar. Dz. 3, 141. (sint Maecenates, non deerunt Maroneś). (Slov. Prov. Komu sa ne leni, tomu sa zeleni ; komu się nie leni, temu się zieleni). LENIEĆ, iał, ieje neutr. niedole., zlenieć, dok., 1. gnuśnieć, leniwym się stawać, Slov. et Boh. lemweti, lenćti, lenośiti, zle-neti, żleniweti, obleniti se ; Sorab. 1. wohlenu; Bosn. uzliniti se, uciniti se lin; Ross. HBjhHiiTbca, H3JibmiaTŁca, faul uub träge tuerben. Zleniałe próżnowanie. Kucz. Kat. C 2. Praca oraczowa ustawać nie ma, ani zlenieć. Gorn. Sen. 72. Chore pszczoły zlenieją. Cresc. 599. — 2. Lenić się, lenieć (ob. Linić się, linieć.). (LENIEĆ ob. Len

wonowie, płacą zwłoki po złł. 10. Vol. Leg. 3, 220. Do LEŃ, ia, w., leniwiec, leniwy człowiek, gnuśnik, (Boh. lenj, służby wojennej należą wójtowie wszyscy, lemanowie wolni, kniaziowie, wyjąwszy tylko na posługach będących. ib. 417. LEMAŃSKI, a, ie, hołdowniczy, lenny, mański,

SeljenS », letyenêmannltd). Ci co wyprawują wybrańców le-mani z włok dawnych lemańskich. Vol. Leg. 4, 846. LEMAŃSTWO, a, n., hołdownictwo, lenstwo, maństwo, böÖ Segelt, bic Sebnbarfett. Lemaństwa, czyli lennicze maństwa.

Czack. Pr. 273. Do sądów referendarskich należą sprawy o sołtystwa, lemaństwa i młyny z trzeciej miary. Ostr.

Pr. Cyw. 2, 65.

Ö-Vrr,

LEMIESZ, a, m., (cf. łamać), żelazo u pługa za krojem osadzone, wybierające i układające ziemię krojem przerżniętą, bte spfhtgfcbar. Carn. lêmésh, zhertalu ; Vind. lemesb, orau-nik, raunik, zhertalu; Croat. lemès, lemische, ralnik (cf. radło), oràcha; Rag. lemisc, ghljemèsc; Bosn. lemisc, ra-onik; (cf. Hung. lemetszem decido, lemetszćs desectio)-, Ross. jieMex’L, aeMeiuï, couihhkł (cf. socha); Slov. ćeresło; So-rab. 2. ruliza. Samym żelazem oracz rolą porze, ale żeby mu lemiesz szedł dobrze, siła mu przypraw do tego trzeba. Corn. Wt. T 4 b. Skuli ku lepszej i godniejszej sprawie Na ostre miecze pługi z ‘lemiężami. P. Kchan.

Jer. 19. — Anat. Lemieszowa kość, lemieszowata ścianka w nozdrzach. Perz. Cyr. 1, 30, et 181, ba3 ^flngfdjarbetn.

LEMIESZKA, i, i., [legumina z mąki na wodę wsypanej, a po zagotowaniu się dobrze wymieszonej. 4] n. p. Takowi pacyenci mają się wystrzegać jadania lemieszki, czyli klusek prażonych. Perz. Lek. 149.

‘LEMPAJ 'Wałacha ‘Parulu. Rys. Ad. 34. verba effutitia.

LEMUS ob. Lamus. — 2. Lemus * lutaria testudo. Cn. Ih. pewny rodzaj żółwia. Włod.

LEN, lnu, m., Boh. et Slov. len, lnu; Sorab. 1. len, lina;

Sorab. 2. lan ; Vind. lèn, làn, predivo (cf. przędziwo);

Carn. lan; Croat. lan, lana, predivo; Slav. làn; Bosn. lan;

Rag. et Dal. laan ; Hung. len ; Ross. aeiiB (icina wstęga ;

Eccl. aeirrie ręcznik, chusta; cf. Germ. Settt; Graec. Uvov;

Lat. linum, cf. lana; cf. wełna); ber $lad)8. Len różnego jest gatunku, praglec, słowień, wielkoleń; lecz wszystkie lny mają pręt pojedynczy, cienki, prosty, gibki, przędzo-

' dajny. Kluk. Rośl. 3, 324. (cf. cierlice", międlicę, cf. przędziwo). Len wiąże się na Kluby, co ob. — Len czesać, wyczesać Ross. BUMMKaTt. Len czesany, czysty, Vind. pó-

aiHOCTHUH, yßajLUHBtiH ; cf. Germ. Teilten ; Lat. lentus; Arab. lentus fuit) ; gnuśny, ociągający się, nieocho-tny, nierączy, nierychło idący, rusza się jak pień na ptaki, faul, träge, langfam. Leniwy osieł. Banial. J. 2. Leniwy czasem rączego ugania. Kosz. Lor. 146. Leniwsi są ludzie do dobrze czynienia, niż do złego. Gorn. Sen. 161. Nigdy mnie leniwego w boju nie widziano. Bardz. Trag. 458. Leniwy woli głód, nędzę cierpieć, niż się ruszyć. Cn. Ad. 436. Leniwy sam siebie zuboży. Sk. Kaz. 469. Praca zawsze popłaca i pilność nie traci, Dwakroć leniwy robi, dwakroć skąpy płaci. Dwór. G 2 b. Leniwy dwa razy robi. Cn. Ad. 435. Rys. Ad. 34. Leniwy i w domu swym zmoknie. Cn. Ad. 435. Leniwemu nie da bóg. Pot. Arg. 724. (cf. bez prace nie będą kołacze; cf. kto rano wstaje, temu bóg daje). Rączego chwalą, leniwemu łają. Petr. Pol. 152. Leniwy każdej się rzeczy boi, i wymyśla sobie niebezpieczeństwa : lew na drodze, i lwica mię zabije, skoro wyjdę. Leży ; jako drzwi na zawiasach obraca się, a dalej z miejsca nie postąpi. Sk. Kaz. 469. Leniwemu zawsze święto. Cn. Ad. 434. Leniwy wieszczy, leniwy wróżek najlepszy. Źegl. Ad. 128. — §. in bonam partem Leniwym jest do gniewu, ale jak się rozgniewa, nieubłaganym. Birk. Chmiel. C. Ujrzysz wdzięczne tego pana oczy, Cd leniw karać, nadgradzać ochoczy. Zab. 14, 389.

Pochodź, przyleń, przyleniwszy ; zleniałość, zleniały.

dziki). LENIEK, Gen. lenka, m., LENIUCH, a, m., LENIWIEC , wca, m., 1. leń, leniwy gnuśnik, gnuśny człowiek, legart, legawiec, leżuch, etn fauler, träger SWenfd). Boh. le-noch (2. poręcze ; cf. Germ. Seltne, ftd) lefineit) ; Slov. le-ńoch; Vind. toshliuz; Croat. lenyak; Dal. lin, trom; Rag. ljênaz, ljêncina; Bosn. linaę, lottar, tamgnak; Ross. jrfeHH-Beu^, poxaa; Eccl. hgtatł , Her04an- Lichy próżniak, leniuch z przyrodzenia. Hul. Ow. 65. Taki z ciebie leniwiec stał sie, wszystko z musem i drzymiąc robisz. Zab.

16, 216. Ku wielkiej sromocie herby są leniwcom i wyrodkom. Modrz. Baz. 225. Wszyscy leniwcy i trądy z miast niech będą wygnani, ib. Dla zimna leniwiec orać nie chciał, będzie na lato zebrał. Długo leniwcze spać będziesz? jeszcze się trochę prześpij, jeszcze złóż ręce, a leż. Sk. Kaz. 469. DJugoż Tegawy będziesz spał? 1 Leop. Prov. 24, 33. Zdrowy leniuch, daleko od chorego gorszy, Pije za dwóch, żrze pokarm we dwójnasób spor-szy. Min. Auz. 24. — 2. Bist, natur. Leniwiec trójpal-czysty, bradippus, fea§ ftaultfjter, wielkości miernego lisa, tak ciężki, iż ledwie przez dzień kilkanaście kroków ujdzie; leniwiec dwupalczysty, ber gaulfufś, mniejszy od pierwszego. Zool. 296. LENIWICA, y, z., LENIWKA, i, i., leniwa, gnuśna kobieta, Ross. atHHBHua, eine $auleU3erinn.

Są też i pszczoły złodziejki i leniwice. Kąck. Pas. 27.

Co za sławy dostawasz, leniwki kuklając? quid facilem titulum superando quaeris inertes? Zebr. Ow. 262. LENISTWO, a, n., LENIWOŚĆ, ści, z’, Slov. et Boh. lenost, LENNO, a, n., lemaństwo, maństwo, hołdownictwo, Boh. leniwost; Sorab. 1. lehnofcż; Carn. lenôba; Vind. lenno-    leno, lehno (* 2. księstwo Lignickie); Vind. mitovina, mi-

ba, lenoba, lenost, toshlivost, oterpnost, vtrapnost, vedli-    tje; Ross. aetia; ba3 Sefien. Lenno, albo dobra lenne,

kiedy co z dóbr Rzpltćj albo z własności Pańskiej, żołnierzowi dla jego zacności dadzą, z których dóbr posługę czynić powinien, jeśli mu jej z łaski nie odpuszczą. Szczerb. Sax. 209. ib. 97. Wszystkie daniny, darowizny, feuda abo lenna mają być tym statutem zniesione. Herb. Stat. 41. W lenno dawać Vind. v lehen dati, pofoditi, pofvojiti, na vshitek inu dohodek dati, belefuten. LENNODAWCA, y, m., pan lenna , ber Sefieuêfierr. Panujący lennodawca. Czack. Pr. 2, 256. LENNOŚĆ, ści, z./lENSTWO, a, w., bte Sefmkrfctt, od Niemieckiego leljen pożyczyć, znaczy toż co feudum, prawo posiadania gruntu za przywi-

yost, vedlust, nemarnost; Croat. lenoszt, linoszt, lèp, lenoba; Dal. lenobia, tromoszt; Bosn. linóst, lotrostvo (cf. łotrostwo), Ijenost, tromnóst, zlocestvo, złoto (cf. złoczyńca) ; Rag. Ijenós, trömnos, lotrostvo, zlocéstvo; Ross. jrfeHHBOCTB, rfeHOCTL, jrfcHb ; (cf. Lat. lentitudo ; Ital. len-tezza); ociąganie się, nierączość, gnuśność; bte ïrügfiett, ftflUlljett. Lenistwo pożycza często imienia spoczynku. Zab.

5, 72. Za powodem niedbalstwa w posłuszeństwie wynikła gnuśność w ćwiczeniu , od owej wyciekło do wypełnienia lenistwo. Smotr. Lam. 10. Exam. 44. LENIWIE, LENIWO adv., gnuśnie, ociągając się, nieochotnie,

założonemi warunkami. Kras. Zb. 2, 30. Sorab. 1. len-stwo ; Vind. mitnost, mitovina, mitje cf. myto. LENNY, LENNÏCZY, a, e, LENSKI, a, ie, SefieitÔ * . (Boh. lennj; Sorab. 1. lenski; Vind. mitin, mitoviten). Potencye lenne są te, które dziedzicznym na miecz prawem trzymają swoje państwa , pod obowiązkiem oddania przysięgi wierności i hołdu tej potencyi, od której swoje państwa przez inwestyturę biorą. Wyrw. Geogr. 125. cf. hołdowniczy. Lenne prawo. Boter. 3, 43. ba§ Sefjekrcdjt. Lenny pan, ber Seljen31;err. Lennicze maństwo, lemaństwo. Czack. Pr. 1, 273. Dobro lenne. Gal. Cyw. 2, 87. LEN0WN1K, a, m., ber Sefjenêtrâger. Boh. lânjk (celolanjk, polulanjk); Vind. namitnik, najemnik; Rag. uvjettovanik). Posłowie Brandeburscy usiłowali dowieść, iż książęta Stolpińskie obowiązałemi hołdownikami, manami abo lenownikami są margrabiów. Krom. 695. Książęta Mazowieccy opie-

619

LENIEK - LENI WY.

LENNO-LENOWNIK.

Boh. leniwe ; Slav. lino ; Ross. ahmiBO ; Eccl. jrfeHOCTHb ; lejem najwyższej zwierzchności, ułożone do czasu pod träge, faul. Na kanapie leniwie rozwalony. Teat. 18, 37.

Leniwo każdy pracuje, Gdy pożytku mało czuje. Cn. Ad.

434. (cf. niespora praca , gdy licha płaca). Kto leniwo je, leniwo robi. Cn. Ad. 380. Kto leniwo prosi, leniwo odnosi. Dwór. H 3. Gdyśmy się przez wiele dni leniwo wieźli, zaledwieśmy przyjechali na końcu tygodnia. 1 Leop. Act. 27, 7. (po woli). Jak leniwie Te mi pociechy płyną, choć szczęśliwie! Past. Fid. 332. ‘LENIWOCHO-DY, a, e, tardigradus. Macz. träge friedjettb. LEN1WO-MOWNY, a, e, tardiloquus. Mącz. träge rebeub. — LENIWY, LENIW, a, e, (Boh. ljnÿ, lenj, leniwy, liknawÿ; Slov. leniwy, leniwi, leni; Vind. lejn, namarn, vtraglau, faulast, len, toshliu, oterpnjen, vtragosten, vedel, vedliu; Carn. tragliv, toshliv; Croat. len; Slav. lin ; Rag. ljén, kassan, tröm; Bosn. lin, lino, lottar, zlocest; Sorab. 1. ljni, leni, lieni, lehni, lëhniwë , lehnofcż iwé ; Ross. jrfeHUBUW,

kalnikami, że tak rzekę, lenownikami Kazimierza W. byli. ib. 336.

*LENOWAĆ , LENOWAĆ się, ał, uje, niedok. * lenić się, träge imb imlufttg ju etmad fetpt, faimten. Bóg chce, żebyś sam pracował, On dopomoże, byłeś nie lenowaï. Jabł. Ez. 185. Pisać wam teraz nie lenuję się. Budn. Phil. 3, 1. (pisać wam mię nie mierzi. Bibl. Gd.). Je-żeliże tedy Chrystus tak wiele ucierpiał dla wiernych , zaprawdęć się godzi, aby też i oni nie wstydali, a nie lenowali się podjąć nędzę. Baz. Ust. pr. 2.

LENTOWAC cz. niedok., u malarzów, suchym pendzlem kolor równać od smugów. Magier. Mskr. mit trocfnetlt ^tit* fei bie garben glatt ftretdjeu. LENTRYK, u, m., klej letki rozpuszczony, büttne Setlltfarbe. O klijach mokrych abo lentryku. Sztuczkę pargaminu białego czystego uwarzyć z czystą wodą, którą rozprawiwszy z nim, masz świetną temperaturę wszystkich farb. Haur. Sk. 369. Farby trzeć na kamieniu z lentrykiem klijowym. ib. 367. Berggryn trzeć na kamieniu z lentrykiem pargaminowym. ib. 365. klij pargaminowy ib. 367. Minią z cynobrem trzeć pospołu, a potym z lentrykiem temperować pargaminowym. ib. 563.    LENTRYK O WAĆ cz., niedok., u introli

gatora, papier wodny w wodzie z klejem maczać, aby się stał klejowym. Magier. Mskr. kleić, bet)llt 33ud)bńiber, Plattheit. Lentrykować, u malarza, samym klejem letkim napuszczczać drzewo pod grunt. Magier. Mskr. mit Del grititbtmt.

klejony do rózgi zostaje. Kluk. Zw. 2, 358. Ład. H. N. 91. Rózga lepem namazana, Carn. limanza, wergon; Vind. polimana veizhiza, nakobozana shibiza sa tizhji lou. Ptaszkowie, których na lep łowią , im więcej w laszczki lepem nasmarowane skrzydełkami biją, tym się wdęcćj wikłają. Birk. Gf. 76. Prov. Jak czeczotki na lepie pobrał. Cn. Ad. 288. (Slov. Pov. Ribi na lep, ptaków na udiću lapaf; ryby na lep, ptaki na wędę łapać; na opak wszystko). Fig. Sidło, kluczka, sieć, ein gallftritf, eilte §al(e, eilt 9?ej). Niemasz człeka na świecie, żeby nie uronił Ani jednego pióra w tak powabnym lepie. Pot. Arg. 398. Trudniejszy panom wielkim chrześciański żywot, gdy dostatek, rozkoszy, pieniądze i inne lepy do złego i sieci do grzechu w reku mają. Sk. Zyw. 1, 26. (wabiki). Sama sobie lep na piórka gotuje. Pot. Arg. 403. — §. Lepie, za pomocą których spajamy naczynia jedno z drugim, najpospoliciej nazywają się klajstrami. Krumł. Chym. 68, Sîlcifter. — §. transi. Jako na Tatrach w'ieprz dziki poszczwany, Widząc na sobie zsiadłe ze krwi lepy.... P. Kchan. Jer. 145. zlepione kudły, tum geronnenem S3(ute jttfammeit gebacftc Sorjten. — §. Bot. Kozi lep, laudanum, sok czarnoszary z drzewa jednego, na które gdy się kozy wspinają, przylipa im wilgoć, która im zaś doma zbierają. Sienn. 223, ib. Wyki., Saubamtm.

Pochodź, lepowy, lep czy ca, lepić, lepianka, lepiarz, lepiennik, lepieznik, lepiony, lepisty, lipisty, lipki, lip-*LENTWAL, u, m, (może z Niem. Settbettfeü) szorcfal, ba§    kość, lipnąć; dolepiać, nalepa, nalepiać, oblepa, oble-

©cfyltrjfeU ; fartuch skórzany rzemieślników. Włod., szorc.    piać, odlepiać, odlipa, potępiać, polepa, przylepiać, przy-

Dasyp. X. 3.    lipa, rozlepiać, wlepiać, wytępiać, zalepiać, zlepiać;

*LENTWOJT, a, m., ber Seljeitêüogt, (Sanbtmgt), wójt dziedzi- ślepnąć, ślepy etc.

czne mający wójtowstwo, ber Scl/Cltfdltlje. Burmistrze, ŁEP ob. Łeb. ŁEPAK, m., burl., tęgi łeb; chytrek. Tr., wójty i lentwójty majorum civitatum. Gost. Gor. 79. Bur- elit fdjlattet Sîopf. ob. Łepek.

mistrze, wójty i ‘lętwójty większych miast. Vol. Leg. ‘LEPAK obsol. » zaś, hingegen, bagcgett; Carn. pa, pak, am-3, 571.    pak; Vind. ampak, napruti, topruti, temu pruti, temuzh,

LENTYSZEK, szka, m., z Łac. lentiscus * mastykowe drze-    famuzh ; Croat. pak, ali, nego, veeh (Croat. pachę imo).

wo. Sienn. Wyki ber SJîaftttbaunt. Pod któremeś drzewem    (cf. lecz * *le; et ‘pak, cf. opak). Izaak miłował więcej

ją widział? pod lentyszkiem. Badz. Dan. 14.    Ezawa, a Rebeka lepak miłowała Jabuba. Leop. Genes.

LENUNG, u, m., lafa, żołd, bte Söfytiutig, ‘Lejnung, t. j.    25, 28. Krom. 5. Gwagn 68. Rej. Post. D. 4. Czwarty

strawne. Chmiel. 1, 84. Slav. placłia ; Vind. plazbuvanje,    lepak wszystkiego świata historyi wyprawca. 1 Leop. Hie^

poplazhanje, ponusdanje, lohn; Carn. Ion. LENUNGO-    ron. 7. (zasię. 3 Leop.).

WANIĘ, ia , n., płacenie żołdu. Tr. bte    ber Sofy* ŁEPCĘ ob. Łeptać.

Dzień lenun- LEPCZYCA, y, z., ziele, lep puszczające. Cn. Th. Gallium Aparine, gatunek przytulii ; czepia się sukień. Kluk. Dykc. 2, 20. Lepczyca, asperugo. Jundz. 153, roetjSe ßberimtrj; Carlina. Krup. 5, 205. cf. podlepczyca.

620

L E N O W A Ć - L E P.

ŁEP - LEPIANKA.

ttiutgeii. LENUNGOWY, a, e, Sö^nnngö ». gowy. Teat. 8, 40. îraftamentâtag.

LEÓDYUM indecl., miasto cyrkułu Westfalskiego , Gall. Liège , bte Stabt Sütticl). Dyke. Geogr. 2, 80. LEODYJSKI, a, ie, tum Sutttcb. Biskupstwo Leodyjskie. Wyrw. Georg. ŁEPEK, pka, m., dem. nom. łeb; * §. a) główka, ba§

209.    djett. (Boh. łebka * cranium). Ukręciłem mu łepek. Kur.

LEP, u, m, (Boh. lep; Slov. plécj lep; Hang. lep; Sorab.    Pet. 4. — §. b) ‘Łepek, *łepka , (Boh. łebka cassis), cttt

1. lëp; Slav. lepak (cf. lepak); Carn. lępje (distig. Carn.    ^elllt. Galea, przyłbica, ‘łepka, hełm. Macz. Lepki, tar-

lep pulcer, ob. Łepski); Vind. lepez, lizhji lim, ohmetje;    cze, miecze, ib. Na głowach swych mają szerokie okry-

Croat. lèpek, keljć (cf. klej), omèla, imela (cf. jemioła);    cie, Żółte łepki z wilczych skór obszyte sowicie. A.

Dal. lip, klia, lipnicza, imela, omela ; Rag. ljepniza,    Kchan. 205.

ornègl, vèska, omela; Bosn. omela, kagl, imela, vesàk; LEPIANKA, i, i., Boh. lepenice ; Slov. lepnica; Ross. 3e-Ross. oMCja; cf. Ger. Sab, sieben); ber 9SogelIetnt. Lep mmhkr; lepiona robota, Setytmtterf, SRctberoerf. (Ross. ahn-na ptaki robią z jagód jemiołowych, tak lipki, że byle    Ka modelowanie, jrhnmHKb, jrfenMbmHKTł modele wyra-

ptak usiadł na rózgę nim namazana, właśnie jak przy-    biający, ber SJïobclntetfter). Stajnia ma posowę, albo z le-

ib. 439. Lepiej cztery konie mieć u woza, niż jednego. Teat. 26. d, 25. Co prędzej, to lepiej, ib. 14, 90. Lepiej pożytecznie, niż pozornie. Cn. Ad. 441. — §. Lepiej * łacniej, prędzej, n. p. Wszak to cztery konie lepiej ciągną, jak trzy. Teat. 4. b, 10. — Lepiej cniój, więcej, n. p. To więc ty kuzynko mię lepiej lubisz, niż moja matka. Teat. 30. b, 31. — §. Ex oppo-sito złemu, Lepiej * mniej złe, weniger fd)led)t, ober böfe, beffer. Chwała bogu, interesa lepiej idą. Teat. 15, 83. (poprawiły się). W nieszczęściu pomnij , iż lepiej będzie. Radź. Syr. 2, 27. Lepiej * mniej szkodliwie, tut* fdjfiblidjcr, beffer. Lepiej swego pod czas ustąpić. Cn. Ad. 443. Lepiej rękawem, niż całą suknią zatkać. Cn. Ad. 449. cf. lepsza szkódka, niż szkoda. Lepiej złego w dom nie przyjmować, niźli się z nim wyganiając go mordować. ib. 446 Lepiej .się krótko zawstydzić, niż długo żałować, ib. 441. Lepiej na jedne nogę chramać, niż na obie. ib. 440. — Ironice Milczałbyś lepiej, pókiś cały. Teat. 36, 21. ib. 18. b, 37. Treb. S. M. 17. bu tbćt* teft beffer, bu fcbnucgeft. Nie lepiójby on pilnował żony i spraw swoich, a nie miłości ! Teat. 22. c, 64. Przy liczbach, obsol. ‘Lepiej niż* więcej niż * przeszło * nad, titefir ol§. Kupił majętności lepiej niż za sześć kroć sto tysięcy. Papr. Ryc. 116. Zostało było Jeszcze do trzech tysięcy albo i lepiej nieprzyjaciół. Zołk. Mscr. 40. Zabił sam rotmistrz nieprzyjaciół lepiej jak przez sto. ib. 42.

LEPIĘŻNIK, ‘LEPIAŚNIK. (Urzed. 245), a, m., ziele , gatunek podbiału , tussilago petasites, großer £)uflatttd), morowy korzeń, od wieśniaków Car ziele, jakoby cesarzem nad ziołmi dla wielkiej szlachetności zwany. Urzetd. 245. Kluk. Dykc. 3, 137. Jundz. 420. kłobucznik od innych nazwan , iż liścia wielkiego, jako kłobuk najszerszy. Syr. 1427. Bosn. tutum , lopuh.

pianki na strychulcach, albo tez z żerdek na halkach kładzionych, i lepianką z gliny przykrytych. Świtk. Bud.

* mo-

77. Lepianki, które sie dają na górach pod dachami, im są z tłuściejszej gliny, tym trwają dłużej, ib. 22. Domek się cały trzęsie, i opada z niego niemal wszystka lepianka. Teat. 11, 102. — §. Lepianka, lepianeczka zdrbn., klćtka, chata zlepiona podła, eine Sefimfiütte. Kazimierz W. zastawszy Polskę z lepianek i drewna ukle-coną, kamienną i ceglaną zostawił. Nar. Ust. 6, 360.

Ujźrzała z trafunku lepianeczkę pod słomą. Zebr. Ow. 119.

(casam). Lepianka » więzienie po wsiach. W lepiance tego przybeczysz. Tr. — §. fig. Ciało , lepianka nikczemna , więzienie i pęto umysłu. Ossol. Sen. 17. Duchu ojczyźnie o swój zapomniały, A w tej lepiance ciała zamieszkały! Susz. Pieśń. D 2 b. — Transi, fig. Gdy duchy doskonałe, gdy światłości syny Upadły, nie zadrżysz-że ty lepianko z gliny? Dmoch. Sąd. 20. bu (Erbeufloß.

Wy nikczemne stworzenia, lepianki bez ducha! Zab. 15,

101. LEPIARZ, a, m., lepiący co z gliny, Dal. lipitel, szklialacz ; Croat. kelitel; ber kletber, SeljmHtcfcr. Mularze, lepiarze. Vol. Leg. 5, 179. Lepiarz depcący glinę. W.

Jes. 4-1, 25. (garncarz. Bibl. Gd.). Zali lepiarz gliny w mocy nie ma? W. Rom. 9, 21. (garncarz. Bibl. Gd.).

Biada temu, który się spiera z stworzycielem swoim, jakoby naczynie gliniane z lepiarzem? Radź. Jes. 45, 9.

LEPIĆ, ił, i, cz. niedok., zlepić, ulepić, polepić dok.;

Boh. lepiti ; Sorab. 2. lipasch; Sorab. 1. zlêpu, po horn-tżersku dżewam ; Vind. lipiti, popati, keljati; Croat. le-pim , lepchim , kelim; Dal. lipim, szkliavam ; Hung. lópe-sitem ; Eccl. et Ross. leirno, y^TkniiTb, yrbnuTL, CTfe-nHTb, CAtniaTb; zalepiać, oblepiać, klecić, fletbcn, mit Sebnt fintieren, »on fiefuu jufammcit Hetbeu. Ściany gliną lepić. — Piec w piekarniach lepić. Zaw. Gosp. Garncarz miękką glinę dławiąc, lepi na nasze użytki naczynia. 1 LEPIONY, ULEPIONY, a, e, part, verbi lepić, gefleht, »0U Leop. Sap. 15, 7. Izali rzecze garniec temu co go lepi, Sefym gefletbt, beflebt. LEPISTY, a, e, lipki. Cn. Th., He* czemu mię tak czynisz? Sk. Dz. 571. LEPIENNIK, a, berig; Boh. lepkÿ; Croat. lëplyen; Bosn. kaglighno, ka-

m., ziele, ob. Granatek ziele.    gligan ; Rag. omegljen ; Ross. jitnum, innum, jhuioktj,

LEPIEJ, adverb. comparât, adverbii dobrze; Boh. lepe, lć-    jnmyuifi. Lepista ziemia Boh. lepenina. LEPISTOŚĆ,

pegi, ljp; Slov. lepśeg; Sorab. 2. lepej ; Sorab. 1. lé-    ści, ź., Boh. lepkost; Ross. jnuiKOCib; lipkość, bte ÜHebe*

pey, liepe, nailiepe; Garn. boi, ból, narbel, nnrble;    rtgfett. Krup. 2, 269. LEPNICA, y, z., rodzaj rośliny,

Croat. bolye; Slav. bolje ; Bosn. boglje; Ross. noiyuiiie,    Silene, Linn., Kluk. Dykc. 3, 77. Jundz. 248, Sefmfrnut.

ayqme; Eccl. yHe, yHee, uo.w.u, (cf. lepszy, łepski),    LEPNY, a, e, klejony, zlepiony, od lepienia, Ross. jrb-

doskonalćj; (oppos. gorzej), Dcffer. Lepiej pisze, niż mó-    mibm modelowany. LEPOWY, a, e, od lepu, (Boh. lewi. Cn. Ad. 441. Lepiej ja to umiem, niż ty. Cn. Ad.    powÿ) ; gettu * , üBogelletnt *. Roszczki lepowe, na które

438. I wdowa, kiedy poczciwa, tak uczciwości postrze-    ptaki łowią. Kluk. Zw. 2, 358. Ptasznik lepową rószczką

ga, jak panna nie lepiej. Teat. 21, 127. Lepiej * cno-    ptaki zwodzić nauczony, Zmyślił na oszukanie gaik ga-

tliwiój, poczciwiej, Deffer, tugeubljafter, ntoraltfdfer. Lepiej    łęzisty, Toż na rózgi polepił sok. Toi Saut. 65, (Boh.

(W innych dyalektach słowo to ma znaczenie kształtu, piękności, urody; Boh. lepy gracilis, lepost graciliias; lepota, krasa, slićnost; Vind. liep bellus, lepshi comparait., (ob. Lepszy); lepota, lepust* piękność ; lepota decorum; Carn. lep pulcer, lępóta puleritudo, lepotiza fucus, lepotizhem , lepuvati fucare ; Dal. lijp * piękny ; Croat. lép , comp. lepshi ; Rag. Ijep venustus, liepsci comp. ; Ijepos, Ijepotta * piękność; Slav. lip, lipota; Bosn. Ijep,

621

LEPIARZ - LEPIÉJ.

LE P I Ę Ż N I K - ŁEPSKI.

cum ellipsi jest* Lat. praestat, n. p. Lepiej winnemu wêgice, wëgicka ; Vind. shertiza, cf. żerdka), przepuścić, niż niewinnego karać. Cn. Ad. 445. Lepiej ŁEPSKI, a, ie, — o adverb., przednie dobry, treffltcl). złym przy dobrych dobrze czynić, niż dobrym dla złych ujmować, ib. 447. Chciej jak najlepiej a przestań na tym, co może być. Cn. Ad. 57, (Vind. na to narbulshe, po narbulshem). Im komu najlepiej czynisz, tym ci najgorzej odda. Ezop. 4. Lepiej * pożyteczniej, »ortljetl*

^after, beffer. Lepiej co umieć, niż wiele mieć. Cn. Ad.

457. Lepiej co mieć, niż wiele umieć. ib. Lepiej mą-czno, niż łączno. Lepiej mało a dobrze, niż wiele a źle.

622

LEPSZEĆ - LEPSZY.

LEPSZE - LEPSŹYĆ.

lip, ljepota ; Ross. et Eccl. nnnü, îmiOTun», jtiraw piękny, wyborny, przystojny, wspaniały; cf. Lat. lepos, le-pidus ; Graec. Xs7itóg). Każdy porywczy do zapalczywo-ści jedna sobie imię kawalera: ot to łepski! to mi kawaler. Mon. 73, 3. Do pałasza niemal tak łepskim był, jak ja. Boh. Kom. 4, 201. — Jak oni są łepscy, jak częstują, bankiet jaki! Teat. 53. d, 12. Pójdź tu, ktokolwiek jesteś, i spotkaj się ze mną, kiedyś tak łepski. Teat. 56. c, 95, bra», watfer, (cf. łep , na łeb). 'LEPSZEĆ, ał, eje, neutr. niedok., lepszym się stawać, beg* fer werben. Młodzieniec postępował, a rósł i lepszał u boga i u ludzi. Budn. 1 Sam. 2, 26. (podobał się tak Panu jako i ludziom. Bibl. Gd.). LEPSZOŚć, ści, i., (compar. nominis dobroć), Rag. boglje, bte 23efferf>ett, größere SSortrefflidffeit, SSorjugltdjMt. Milsze jest zdrowie po ciężkiej niemocy I po nierządzie milsza lepszość rządu. Zab. 14, 413. Szost. (poprawa). Umysł niewzględny na lepszość, sarka nawet na cnotę, gdy tylko ma lekki pozór do jej nagany. Nar. Hst. 4, 324. Ożywiła strapiony naród nadzieja lepszości przybyciem Jadwigi do Polski, ib. 7, 267. t. j. lepszego losu, etneg beffent Soo* feg. Smotr. El. 28. NAJLEPSZOŚĆ, subst. superlat., n. p. Nie sądź o najlepszości z rozkoszy, lecz z prawa. Przyb. Milt. 367. LEPSZY, a, e, comparât, adj. dobry; (oppos. gorszy) ; Boh. dobry, lepśj ; Slov. dobri, lepsi ; Sorab.

1. dobré, lèpschi, liepschi ; Sorab. 2. dobri, lepschi; Vind. bulshi, vezh dober * lepszy ; (Vind. lepshi* piękniejszy ob. Łepski); Carn. dóbr, bulshe ; Croat. dober, bolshi, bolsi; (lepshi * piękniejszy); Bosn. bogli; Slav. dobar, bolji; Rag. bögli (liep, liepsci* piękny, piękniejszy); Ross. aymiim; Eccl. ójtarwifi, ovmum, (boahii * większy) ; beffer; §. a) lepszy od dobrego * doskonalszy, uczciwszy, pożyteczniejszy etc. n. p. Śmierć co lepsze bierze. Zegl. Ad. 229, ber £ob füll immer bag 23efte. Kto lepszy, nie kto wyższy, niech ten ma pierwszeństwo. Dmoch. II. 260. Jak mógł się kto stać dobrym, tak być może lepszym. Klecz. Zdań. 87. Człowiek dobry, że trudno lepszego poszukać. Zab. 13, 63. (non plus ultra). Lepszy był nieboszczyk. Gemm. 150. Lepsza cnota we błocie, niż niecnota we złocie. Cn. Ad. 447. Lepsza cnota bez szlachectwa , niż szlachectwo bez cnoty. ib. 436. Lepszy funt złota, niż cętnar ołowiu, ib. 451. Lepsza mądrość, niż perły. Budn. Prov. 8, 11. Lepszy gil, niż motyl. Gemm. 151. Jeżeli tamtej nie dostane, lepsza będzie i ta, niżeli nic wcale. Teat. 54, 82. (cf. lepiej rydz, niż nic). I najlepszemu piekarzowi czasem chlćb się nie uda. Torz. Szk. 126. (interdum bonus dormitat Homerus). — Eccl. Prov. Hto jyimie 3Jtaia? hciwce! no acnnca? 40Ópo-4tTe4i> ! no 40Ópo4'bTe.ni ? óorx ! mro óomecTBa ? mimo! Co jest lepszem nad złoto! jaspis! co nad jaspis? cnota! Co nad cnotę? Bóg! co nad bóztwo? nic! Kto pierwszy (abo duższy), ten lepszy. Rys. Ad. 28, ber ftftrf* fte ber befte. — Widząc Pan moję pilność, coraz lepszym okiem na mię zaczynał patrzeć. Kras. Pod. 2, 144. (t. j. życzliwszym, łaskawszym). Wstaję i kładę się z najlepszą myślą. Teat. 19. c, 69. (kontent, wesoły, spokojny).— §• b) Mniej zły, weniger böfe, beffer. Nie wielkie zalece-

nie, być lepszym najgorszego. Cn. Ad. 704. Lepszy mądry złodziej, niż głupi szafarz, ib. 452. Lepszy stary sługa z dziesięcią wad znajomych, niż nowy z jedną tajemną, ib. 453. Lepsza szkódka, niż szkoda, ib. 448. — §. Elliptice Lepsza, n. p. Lepsza się nie 'dziej * nie może być nic pożądańszego. Wlod., quid melius tibi optes? Cn. Th., bu fctnft btr ntdjtg Beffereâ nmnfdjeit. Gdy w téj mierze dokładają się starszej głowy, w lepszą poszło. Birk. Dom. 115. t. j. lepiej się udało, eg gieng ober geriet!? beffer. Febra niektóre choroby zastępuje, z lepszym atoli jest onćj nie mieć. Pilch. Sen. 143. (cf. to z dobrem twojem). O lepszą z kim chodzić* walczyć z nim o prym, o dank, mit jemctnben um beu Vorrang fämpfen, wetteifern. Jednakie z nią wychowanie miała, A z nią idąc o lepszą, często przegrawała. Pot. Arg. 370. To prawdziwie jest miejsce , o którym się godzi Rzec śmiele , że o lepszą z samym niebem chodzi. Lub. Roz. 3. Chcieli iść o lepszą z pićrwszemi panami, w stawieniu wspaniałych gmachów. Nag. Cyc. 48. Głód i powietrze, ubijają się o lepszą, któreby z nich więcej ludziom złego uczynić mogło. Karp. 4, 72. — Aleksander, »vyszumia-wszy nieco, zaczął pić w najlepszą. Kras. Hist. 28. co mógł najlepiej, najwięcćj.— §. Nalepszego co, pro Na-gorszego, n. p. Coż mi to nalepszego czynisz ? mówisz? blanda est querela, vel expostulatio ad vitandam offensio-nem. Synu, cożeś to nam nalepszego abo takiego uczynił ! (Luc. 2.) Graec. ti ènôirjcrag rjfitv ovrojg. Cn. Th. 464. (synu! przecześ nam to uczynił? Bibl. Gd.). Coż najlepszego robisz, Cyceronie? Nag. Cyc. 24. Co Wc Pan najlepszego robisz? to go bardziej jeszcze rozgniewa. Teat. 24. c, 73. Co to Wc Pan najlepszego czynisz, tylko martwisz ustawicznie tatunia ! ib. 28, 53. I coż to najlepszego czynicie? czemu wiarę tę nową forytujecie? Zygr. Gon. A 2. LEPSZE subst, dobro, zdrowie, szczęście, bag Sejłe, bag 2Bof>!, bag §etl, bte ®of)!fal)ri. Pan niechaj wam wszystko szczęści ku lepszemu. Radź. Tob. 7, 10. Sejmy w Lublinie będziemy odprawiać dla pożytku i potrzeby królestwa i dla lepszego ziem Litewskich. Herb. Stat. 11. Pocieszał swój naród stroskany, Ze się nieszczęście w lepsze w kraju zmieni. Zab. 4, 387. LEPSZYC, ył, y, ulepszać, cz. niedok., zlepszyć, ulepszyć, dok., polepszać, lepszym czynić, beffent, »er* beffent, beffer machen; Boh. lepśiti, zlepśiti, zlepśowati; (Vind. lepotiti, lipozhiti ornare, oblepshnti7 polepshati, slepsbati * piększyć) ; Ross. 34o6pim>, 34aópHBaTi>. Le-pićjby było, gdyby jeden drugiego lepszył, niż że jeden drugiego gorszy. Ern. 198. Chce mu się majątku, żeby mógł swój stan ulepszyć. Teat. 25, 27. Kto dług zapłacił, stanu swego gorszym nie czyni, owszem go ulepsza. Gal. Cyw. 3, 260. Wstrzymuj się jeszcze trochę, gdyż ten widok miły Ulepsza stanu lichość, słabe krzepi siły. Zab. 11, 381. Zabł. Lepszyć się recipr., poprawiać się, ftcb beffent. Bardzo wam życzę tego, byście się lepszyły, Jak ona Penelope tak cnotliwe były. Papr. Przyk. T. 4.' Nauka ich, żółć szczera smoków jadowitych, Z niej się żaden nie lepszy z ludzi pospolitych. Groch. W. 17. Gdzie się mieli zlepszyć, tu się gorszy-

ŁEPTAG- LEŚNIAK.

LEŚNIANY- LEŚNOBOŻEC.

623

mi ‘zstali. Żarn. Post. 2, 431 b. Pisma czytają, nie żeby się z nich lepszyli, ale aby ostrzyli rozumki swoje. W. Post. W. 285. (cf. budować się). Zwyczajnie ludzie po miernym karaniu rychléj się lepszą, niż za karaniem niemiłosiernym. Sax. Porz. 14. (cf. kajać się). Rad świętych przykłady słyszał, i z tego się lepszył. Sk. Żyw. 1, 66. Zlepszenie, poprawa, bte 23efferttng. Słuchać nie chce rady zdrowej , dla zlepszenia swojego. Ryb. Ps. 63.

ŁEPTAĆ, CHŁEPTAĆ, ał, pce et łepta, cz. niedok., Boh. sleptati, chlemtati; Vind. lekati, lopati; {Rag- laptatti anhelaré) ; Carn. loklâm, lôkâm , shłęmpam ; Graec. ha-7itsiv\ cf. Lat. lambo; cf. chlipać, chlapać, cf. chlać); fdjlabbett, fcfylappen, fdjlaMent ; pić językiem liżąc , jak pies. Wiod. Psi łepcą. Ob. Post. A 2. Psi krew⁷ jej łeptali językiem. Pot. Jow. 1, 7. Psi ich właśni łeptali krew' ich. Weresz. Reg. 32. Rej. Post. yy 2., ib. E e 6. Łeptał wodę językiem, jako pies łepce. Radź. Jud. 7, 5. Będą wodę garścią brać, i do ust nieść, i jako psi ją łe-ptać. Sk. Zyw. 1, 405. Pies *łebce swoje zrzuty. Pot. Zac. 34. Chłeptał dozgonnie służebniczą wodę. Hul. Ow. 30. Niech pełnym gardłem ‘chłepce zdradny rozbit morze. Hul. Ow. 147. — §. Złeptać dok., połknąć, hinunter fcfylucfen, »erfcpngen. Rybę słowy zgromiwszy, potym ją przydeptał, Niedługo jej folgując, tak ją całkiem złeptał. Papr. Koi. H 4 b.

LÉRA ob. Przepustnica. Jak. Art. 3, 299.

*LERWY, n. p. Żwawe nie skrwawiły Lerwy oczu, ale mu dla ojczyzny miłej Tanio, co jest drogiego. Tward. Mise. 117?

LESĆ ob. Leźć.

‘LESDA, ‘Lezda, *Leuda, y, z., naznaczona opłata od jakiejkolwiek żywności, cf. Cer. leifteit. Czack. Pr. 1, 68, GonfumttonSaccife.

LESICA, y, z., z lasek czyli kratek zrobiona skrzynia, cf. łasa , ettt ©ttterfaften. (Boh. liska craticula, leśenj = roszto-wanie , cf. lisica). Vivarium, sadź , sadzawka , lesica do chowania ptaków, ryb, zwierząt. Mącz., ein $ül)nerfaften. Mactra, chlebna skrzynia, lesica abo polica. ib. Lesica na suszenie serów« sernik. Cn. Th., ein ftrtfeforb. Mał-drzyki abo krajanki wycisłe, po lesiev albo koszu rozłożyć. Cr esc. 560. LESISTY, LEŚNISTY, a, e, Boh. le-snatÿ; Sorab. 1. leszoyité, leszwaté; Bosn, sejumav (cf. szumny); Ross. jtŁchctłih, 4jópaBHCTMH; Eccl. 4yópoBH-cthh, 4y6pOBHUtt ; pełny lasów, roalbtg, drzewisty, chró-ścisty, zarosły, uoE , ©trmtd; Itttb ©eböjd). Dolna część Etny urodzajna, śrzednia leśnista, górna pusta. Zab. 13, 109. Góry lesiste, operti arbore montes. Żebr. Ow. 124. Oeta lesista, nemoros. ib. 222. Ubezpieczeni lesistą a błotnistą posadą krajów swoich. Nar. Hsl. 2, 386. W lesistym jeszcze na ów czas, a dla małości wiosek, nieładnym kraju, pełno było zwierza. Nar. list. 3, 367. *LE-SKA , i, z., dem.- nom. leszczyna, Boh. ljska; Slov. leska; Find, leska; Croat. lćszka; Ross. Jiema; eut $ct[elftrmtcb#ett. Lekki wiewior z poziomej leski na dąb, z dębu skacze na buka. Pot. Pocz. 706.

ŁESKLIWY, ŁESKTAĆ ob. Łechciwy, łechtać.

LEŚLIK ob. Kropidło ziele. Tr.

LEŚNIAK, a, m., silvestris homo. Mącz. leśny człowiek,

Sorab. 1. lesznik ; Rag. luxanin ; Ross. 4epeBemitfiHa; ettt Mbmettfd), ber ttt üffictlbent ttttlb lebt. Szczęśliwie leśnia-ków owych hordy do porzucenia leśnego żywota namówił. Faliss. FI. 262. LEŚNIANY, a, e, w lesie się znajdujący, 2ßalb «, ittt SBolbe. Mało takich leśnianych osad znajduje się, któreby dobre i użyteczne do budowli drzewo zawierały. Mon. 74, 673. LEŚNICTWO, a, n., zawiadywanie lasami, gospodarstwo leśne, b«8 §orfttt>efen. Porządek lasów i przezorność, są to najgłówniejsze sztuki w ogólnóm leśnictwie. Mon. 74, 689. — §. Urząd leśniczego , Vind. borsthnaria, lefavarstvu, forshtnarstvu , b(l3 $orfłatttt, bte ftorfiere^. Pozwalamy, aby ze wszystkich dzierżaw, leśnictw i dóbr inszych wybrańcy wyprawieni byli. Vol. Leg. 2, 1426. Ubiegano się po leśnictwa z najpićrwszych domów, bo bogate dochody z obszernych włości składały zapłatę leśnictwa. Jez. Wyr. LEŚNICZEK ptak, ob. Zięba. LEŚNICZKA, i, z., gatunek sowy, strix scops, mała leśna sowa. Kluk. Zw. 2, 302, bte SBdlbettle. LEŚNICZOSTWO, a, n., — §. Leśnictwo, qu. v. — Leśniczy z żoną, ber görfter itttb bte $örfterimt. LEŚNI-CZOWŚKI, a, ie, Ross. jrfecHHKOBt, od leśniczego, gör« fter ». Drzewo po leśniczowsku utrzymywać. Gal. Cyw. 2, 137, auf gorfter 2lrt. LEŚNICZY, ego, m., LEŚNIK, a, m., gajowy. Kluk. Zw. 1, 380. od dozoru lasów imię ma. Skrzet. Pr. Pol. 1,213, ber §i>r[ter. (cf. podleśniczy, nadleśniczy, cf. gajowy), Slov. polesni; Vind. borshtnar, lo-gaskerbnik, logar, lefagledez, forshtnar; Croat. 1 ugór (cf. łąg, łęg, ług), fosnar; Ross. atcmiieb, jhcoBiUHKŁ, 4fc-chhbw. Tyle być powinno leśniczych, na wiele części powszechnych lasy są podzielone, każdy z nich mając część sobie powierzoną, Kluk. Rośl. 2, 123. LEŚNICZY-NA, y, z., żona leśniczego, bte $örfterintt. Kras. Pod. 2, 24., Slov. polesnâ. LEŚNIEĆ, iał, ieje, neutr. niedok., zarastać drzewem, chróstem. Cn. Th., oertMcfyfen, Jtt et« nem Söalbe werben, in eine Sßtlbntfs auäarten ;,Bosn, du-bravitise. — §. ob. Dziczeć, üerwtlberit. LEŚNIOWKA, i, i., ber Çoïjapfel ; (Vind. lefniza, lefnika ; Carn. leśnika). Leśniowki, jabłka cierpkie; są pomocne do zaki-szenia i ukwaszenia kapusty. Iiaur. Sk. 73. LEŚNISTY ob. Lesisty. “LEŚNOBOŻEC, żca, m., Faun, ber 2B(tlb< gott. Z gajów leśnobożce zbiegłe. N. Pam. 10, 102, Ross. atmen leśny dyabeł, satyr. LEŚNY, a, e, od lasu, Boh. lesnj ; Sorab. 1. lészné, lifny; (Carn. lesęn li-gneus) ; Carn. loshne (cf. łąg , łężny), hostne (cf. gąszcz), gojsdne; {Vind. lefen, druvni « drewniany) ; Croat. leesm, lozni, sumzki, dubravni, dubravszki ; - Rag. dubràvast, {Rag. Ijesni materiatus) ; Ross. jitcHUH, ahcoBbiii, 4y6pa-BHbin (cf. dąbrowa); Eccl. 4eópHbM (cf. debrza); 2Baïb «= . Drzewa owocowe i leśne. Fors. 14. Leśne jabłka ob. Jabłko. W oddaleniu się od pierwiastkowego leśnego żjcia, postrzegam przyczynę nieszczęścia. Mon. 69, 26. Cztery miasta leśne w cyrkule Szwabskim. Wyrw. Geogr. 203, bte t)tcr SBalbftćibte. Złodziej leśny. Teat. 30, 56, ein Sötlbbteb. Po ich ubiorze znać, że to nie są leśni zbójcy. Teat. 54, 41. — §. Leśne, subst. ■■ pożytki książęce z lasów oraz myśliwstwo zawierał w sobie podatek leśne. Nar. Hst. 2, 259. et 3, 366. Prawo zakazujące

G24

LEŚNY-ŁĘT.

LETARG - LETNIE.

Pot. Pocz. 500. Próżno się lisem piszesz, kiedyś jak fet goły, Przepiwszy aż do snopa ojcowskie stodoły. ib. Ul.?

myślistwo w dobrach nawet szlacheckich, nazywało się leśne. ib. 4 , 245, ba§ 2BaIbred)t. — §. transi. Leśny * dziki, nieokrocony, rotlb, unmenftyltcfj. Litwa lud leśny i LETARG, u, w., z Greckolac., my śpiączką zwać możem. nikczemny. Papr. Ryc. Go za dzikie i leśne serce. Sk.    W. Post. W. 3, 492. (cf. *śpik), bte ©cfylaffitdjt; Boh. zâ-

Kaz. 554. Jeszcze mi przegrażasz twoją miną leśną!    chwat; Sorab. 1. fparna khorofcż; Vind. spanjavitnost,

Treb. S. M. 113. LEŚNY, ego, w., subst., wydziałowy    terdospanjost, saspajozhnost ; Rag. martvillo, màrtvi sàn;

dozorca lasu, stojący pod głównym leśniczym. Rydel.,    Croat. mërtvilo, zaszpanoszt ; Eecl. Mnorocoiiie. Letarg

ber §e<jemter, podleśniczy, gajowy.    albo śpiączka z zamulenia krwi w mózgu, tak że człowiek

LESZ, u, m., *Liesz abo zamesz, skóra, aluta. Mącz. za-    bez zmysłów zostaje. Boh. Dyab. 2, 165. Sen tak głę-

mesz, skóra bardzo miękko wyprawna. cf. ircha, ©ftmtfdp    boki, iż śpiącego ciężko obudzić; a ten obudziwszy się

leber. Worek ten Judaszowy z rozmaitego leszu. Klon.    nie poznaje tych, z któremi mówi, nie pamięta, co mówi.

Wor., ob. Leszowy.    Krup. 5, 629. — Fig. Ospanie, ospalstwo, ospałość, ©d)ld*

LESZCZ, KLESZCZ, a, m., cyprinus brama, Ross.    frigfett, £r«c$ett,, ©cfylflffudjt. Wasze życie w letargu pę-

yiemiiKt, ber Sraffeit, bte $rad)fe, ma podobieństwo karpia,    dzicie ospale, Zycie skończycie, ze snu nie powstawszy

znajduje się w rzekach, w jeziorach, żywi się iłem i ro-    cale. Zab. 15, 101. LETARG1K , a, m., ciężką śpiączkę

ślinami wodnemi. Zool. 189; należy do białych ryb. Ma-    cierpiący, eilt ©djlaffüdjttßer. Zab. 9, 58.

gier. Mskr.    LETERKA, i, z., dernin. nom. letra, drabina wozowa.

LESZCZOTKA, i, i., (cf. kleśnić, kleszcze), rozszczepione LETKI, LETKOŚĆ ob. Lekki, Lekkość.

letni; Sorab. 1. letżnć ; Rag. ljetni, Ijetgni; Carn. lejtên, polejtn, lejtn ; Vind. leten, poleten, polieten, obleten; Croat. letni; Ross. jfcTHbiH, ©outtltcr *. Letnie siedzenie, chłodnica, aestiva. Mącz. Letnie mieszkanie Eecl. »hubo (cf. żniwo). Letnie dni Boh. audni, dnowć letnj, (le-tnjce zielone świątki). — §. Transi. Letni * wolno ciepły, Boh. et Slov. wlażny; Sorab. 1. liwki ; Vind. mlazhen, kro-pen, mlakoviten ; Carn. mlahov, mlazhn, (inlazhnisha « łaźnia) ; Rag. rnlaak; Croat. mlńchen ; Dal. młak, mlaak; Hang. meleges; Bosn. młak , ni vrucch, ni studen ; latt, latlltg, prnpr. et fig. Ponieważeś letni, ani zimny, ani go-rący, wyrzucę cię z ust moich. Budź. Apoc. 3, 16. *Le-tny. Dambr. Kaz. 20. Chce Pan gorliwego a żywego chrześcianina, nie letniego, co to ani zły, ani dobry. Gil. Post. 38., Ross. paBHO/tymHŁift. Wolałbym, iżbyś był albo gorący, albo szczérozimny, niżeli masz być letnim, a tym śrzednim między dwoma. Rej. Ap. 45. — §. 2. Od lat, t. j. roków, letni * tegoroczny, roczny, jftfyriij, ettt 3al)v alt; Sorab. 1. lietni; Sorab. 2. letni; Vind. lietni ; Croat. letni ; Dal. godischni ; Rag. ljetni ; Ross. roAOBaibiil. Jeleń letni, roczny, roczniak, Vind. mlad jeleń, lietnjak, ettt ©ptej^trfj), ettt ©pteper. — §. Lata zupełnie mający, du-żoletni, yolljftljrtij. Letni, z pod opieki wychodzący, już nie małoletni. A. Zamoj. 65. opposit. nieletni, małoletni, n. p. Nieletnia pasierbica. Gaz. Nar. 1, 286. Pozostałe nieletnio dzieci. A. Zamoj. 57. Pozostała matka nieletnich dzieci swoich naturalną jest opiekunką, ib. 59. — §. Letni * podeszły w latach, lat wiele mający, bejahrt; (Slov. letiti ; Sorab. 1. létné; Vind. perlieten, velkolieten ; Carn. perlejtn). Już letnia z tego świata zeszła. Sk. Dz. 430. Klęczała u ołtarza, przy letniej kobiecie. Teat. 18, 24. Czy jest jaki stan smutniejszy, i mniej poważany nad stan panny letniej? Teat. 18. 45. Człowiek stary i letni. W. 1 Reg. 4, 18. (stary i ociężały. Bibl. Gd.). Ukaż mi Mętniejszego konia. Alb. na Woj. 14. starszego, eilt ältere^ spferb. LETNIE, LETNO adv., wolnociepło, Slov. mlâko ; latt, lattltß. Letnie ubrany * nieciepło, letko, letdjt, Ittdjt tpavm gefletbct. Bardzośmy się letnie w drogę opatrzyli.

drzewko do kleśnienia zwierząt, ettt atifgcfpaltiteê £u)R, bte LETNI, ia, ie, §. 1. od lata, pory roku, Boh. letnj; Slov. Totere bannt JU itmfladjett. Rzężąc źrzebca, oboje jądra w leszczotkę ujmiesz, ffipp. 27.— §. Leszczotki łubiane abo gontowe cienkie klaskające, któremi uderzysz konia w czub dla postraszenia go. ib. 53. (trzepaczka). — §. Leszczotki, gra dziecinna, Franc, main chaude, n. p. Już po pierożkach, po śmietanie, po leszczotkach, po ciuciubabkach.

Teat. 20. b, 45.

LESZCZOWY, a, e, od leszcza ryby, 33raffeit *. Mięso leszczowe podlejsze cokolwiek od karpiowego. Kluk. Zw.

3, 151.

LESZCZYC, herb; bróg złoty, słupy białe; na hełmie takiż bróg. Kurop. 5, 29, ein JBappcit.

LESZCZYNA, y, i., (Etym. las); Boh. liśtj, liskowj, Ijśćj;

Slov. léska; Vind. leska, lieshnavo drevo, ljeshje, liefnjak;

Garn. lęshoyje; Sorab. 1. lifcina; Croat. lćszka; Bosn. li-segnak; Ross. iema, optinnna; laskowy krzak, ettt §afel* ltußbattm, §a[elnu{)ftraitc(). Krzew miernej wielkości, którego owoc twardą łupiną okryty, laskowym orzechem zo-wią. Kluk. Rośl. 2, 55. Leszczyna * lasek leszczynowy.

Cn. Th., $afelgeftrditd)e; Ross. jemmttmKt, ophuiHiiKB. LESZCZYNOWY, a, e, (Boh. ljskowy; Sorab. 1. lèsznowo-reschnowć; Garn. leskov, leshov; Croat. lèszkov); laskowy» ipafel *. Rózga leszczynowa , virga .divinatoria. Kluk.

Kop. 2, 121, bte SÉBÛnfôelnttÿe ; ob. Laskowa rózga.

LESZKA, i, z., demin. nom. lecha * grządka, mała grzęda, ettt fletltej ©artenbeet. Biizko była rozmarynu leszka, bawi sie tarn na grzędzie, urywając kilka gałazek. Pot. Syl.

416.

LESZNO, a, n., miasto w Poznańsk. Dykę. Geogr. 2, 75, Siffa. LESZCZYŃSKI, a, ie, z Leszna, Stplter*. — §. Leszczyńskich dom pisał się na Lesznie, ib., ettt ©tgettitatlte.

LESZOWAC cz. niedok., u malarzów, równać grunt klejowy drewnem z wodą. Magier. Mskr., bet) bctt SDîalet'tt, beit Oeb gntnb mit Gaffer glätten.

LESZOWY, a, e, od leszu » zamszowy, jerszany, non ©ättttfd)* leber. Jerszany albo leszowy woreczek. Sienn. 592 et

581., Śleszk. Ped. 420.

*<ŁĘT; n. p. Odymasz się jak jeż, będąc jak łęt gołym.

L E T N I G - L E W.

LEW-LEWAR.

625

na czele zwierząt czworonogich, i królem go ich mianują: Zool. 312., Sienn. 289. Lew ryczy. Chmiel. 1, 86., (Vind. erjoveti, erjoviti, rikati). Lew srogi. Banial. J. Nie tak lew srogi, jako go malują. Rys. Ad. 48. (cf. straszniejszy dyabeł w farbach, niż w samej istocie). Śpiącego lwa, budzić. Teat. 33. d, 39. (nie budź licha, kiedy licho śpi; cf. psa drażnić). I lwu zdechłemu brodę łatwo wytargać. Tward. W. D. 36. Lew nie rysia, lecz lwa rodzi. Zbił. Lam. D 2. (cf. orzeł gołębia nie lęgnie). Nie łapie lew muchy, orzeł wróble puszcza. Zabi Amf. 23. Lwa znać z pazura. Zabi. Zbb. 103., Slov. s pazura poznat lewa. Lepsze wojsko jeleniów pod lwem hetmanem, niź wojsko lwów pod jeleniem. Cn. Ad. 451., Stryjk. Gon. T 3., Kosz. Lor. 153. (cf. hetmanem wojsko stoi). — Fig. Pan ma być sługom raczej lwem, schowawszy pazury, aniżeli ba-ranem. Petr. Ek. 106. (pod grozą ich trzymać). Przeciwko nim surowym się lwem raczej, niż człowiekiem pokazał, bo przeciw nim żadnego nie miał polutowania. Dirk. Dom. 139. Dopiero się ojcu lwem stawiła; jużci teraz jak wosk topnieje. Teat. 16,17, (mężnie, śmiało się prze-ciwiła).—§. 2. Lew morski, głowę ma do lwa podobną. Kluk. Zw. 1, 73, ber ©eelihue. Chmiel. 1, 627., Ross. ch-Bym>. — §. 5. Lew na niebie. J. Kchan. Dz. 6, ba3 tyttnm* lifctje Bctdjen, ber Sötue. W kole zwierzęcym lew, znamię między rakiem a panną. Otiu. Oiu. 57., Zebr. Zw. 25. Co gwiazdę psią uskramia i lwa lipcowego, Gdy weń szalony wstąpi skwar słońca bystrego? Zab. 9, 314. Izyck., Dardz. Luk. 99. Upał lwa skwarnego srogi. Mon. 76, 6. a zimnem, —'§. 4. Nomen proprium Leon. Dudz. 17. Tak w kaza-wolna ciepłość, letnie ciepło, phys. et mor.; Boh. wlâha,    niach Leon pierwszy, papież    pisze.    Bial. Post.    158.,    Sk.

wlażićka, wlażnost ; Sorab. 1. liwkofcź; Carn. mlazhnost;    Dz. 1135. Lew Sapieha.

Vind. mlakovitnost, mlakota; Croat. mlóchnoszt; Dal. mla-

koszt; Bosn. mlakóst; (Ross. paBH04jmie), bte Sautgfett,    Lwowski, Lwowczyk; lewus.

Sautyett. Cn. Th. — §. Letność, pełnoletność, 2Mjätyrtg* 2. LEW, u, w., (etym. lać),    poet.    »    wylew    morski,    oppos.

feit. LETNIOCHNY, a, e, LETNIUCMO adv., intens, adj. letni, fetyr Ifltt. Kąpiołeczka letniuchna, Jako trzeba wcze-śniuchna. Groch. W. 561, Sorab. 1. liwkużki.

LETRA, y, i., LETERKA, i, z., demin. ; z Niem, bte Setter, LEWA, LEWAK ob. Mańka.

bte SBagenletter, drabina wozowa, (Vind. leitra, łotra; Carn. LEWALT, herb; w polu czerwonym na tarczy zbrojna ręka, lujtra; Croat. lojtra, lóytra, sztupalka, sztapalnicza, lesztva; trzymająca w prawą stronę tarczy pierścień złoty z tur-Dal. lisztva ; Rung, lajtorja » drabina); Boh. rebî’ina. —    kusem ; w hełmie panna w koronie, na    jej głowie trzy

§• Krawądź wozowa, łóżkowa. Cn. Th,, brt$ ©ettcitbret ait    pióra cietrzewie. Z Luzacyi do Polski przyszedł około

bem SBagett, ant 23ette. — §. Fortif. Letra, la face de bastion. r. 1652. Europ. 3, 29, ein Söappen.

Tr., bie ©efidjtêltmen etneâ 93oütt)erîê. LETROWY, a, e, LEWAR, u, m., Boh. hewer, krokwice, krokwićka, kośtjr; n. p. łetrowy wóz * drabiniasty, Boh. rebfinowÿ, na któ-    Croat. shév,    seu ; z Franc, lever, albo z Włoskiego la

rym letry czyli leterki, drabiny, eilt Seiierntagett ; Vind.    leva;    §. 1.    drąg do podźwignienia ciężarów. Rog. Dos'.

grotę.    2, 414, ber    SBagetttyeber, bte SBagemnittbe, (cf. winda, lada).

‘LETWARZ. Syr. 29, ob. Elektuarz, Boh, lektw⁷af. ‘LĘT-    Lewar wozowy, którego furmani używają do dźwigania

WÓJT ob. Lentwójt. ‘LEUDA ob. Lesda.    wozów we    złych razach i przy smarowaniu ich. Solsk.

1. LEW,    G. lwa, w., Boh. et Slov. lew, lwa;    Sorab. 2. law»    Arch. 15;    mocna szyna żelazna zębata, niby w puzdrze

Sorab.    1. law, liaw, lew, lawa; Carn. lêv;    Vind. leu, lau»    drewnianym osadzona, i z niego wysuwająca się, przy po-

oroflan, oroflau ; Croat. làv, orozzlśn ; Dal. lau ; Hung-    mocy trybu obracanego korbą. Jak. Art. 3,    299., Jak. Mat.

oroszlan; Turc, arslan, aslan ; Rag. làv; Slav. lav (oro-    4, 524., Os. Fiz. 445. Furman bryki sam    sobą nie pod-

slav »lampart); Bosn. lav, oroslav; Ross. ieBi>, JLBa; Graec.    niesie; lecz    gdy albo lewaru albo drąga użyje, podnosi.

léœv; Lat. leo; Hebr. labbi; Arab. niob laba, rrüb Os. Fiz. 99. — §. Lewar, hewar, liwor, "ber SBetntyeber, labua,    rrnb labia; Isl. leon; Gall. lion;    §. 1. ber Söttte,    narzędzie,    którego do przelewania wina albo innej cieczy

zwierz    długi na cztery łokcie, wysoki na    dwa. Kładą go    używamy.    Hub. Wst. 209., Sorab. 2. hebar ; Croat. he-

Cn. Th. 358. Aestive viaticati sumus, i. e. tenuissime, słabośmy się w drogę opatrzyli, vel simili translation^, le-tnieśmy się wybrali. Cn. Th. 442. LETNlć, *LEC1Ć, ił, i, cz. niedok., wyleeić dok., wolnociepłym czyli letnim czynić. Tr., lau tttadjett ; (Rag. et Bosn. mlâciti ; Croat. mlâ-chim, zmlachujem, omlachujem); wyleć piwo; już wyle-cone. LETN1EG , iał, ieje, neutr. niedok., oletnieć dok., letnim, wolnociepłym się stawać, (Rag. mlâcitise; Croat. zmlachńjemsze ; Bosn. smlacitise; Boh. wlażnauti; Carn. mlazhnim); latt werben. Jeśli nie oziąbł, pewnie oletniał. Birk. Dom. 24. demin., (J. Kchan. Dz. 115), theristrum. Cn. Th. letnia suknia, osobliwie kobieca, Floss. jiLthhhb, eilt ©Ottttlterfletb, befmtberê ber 2Bct£>er; spódnica letka białogłowska. Wlod. Odejmie pan córkom Syońskim płaszczyki, i swojki, i tkanki, i letniki. Leopk Jes. 3, 23., Radź. ib., Dibl. Gd., (i czechły i letniki. Żarn. Post. 3, 622, bte Vittel. Sut ty.). Letnika nad kolanem węzłem zawinęła. A, Kchan. 12., Sax. Tyt. 7. Jak się letnika rozerwała poła, Wysypały się z szaty nazbierane zioła. Zebr. Ow. 117. Achilles w panieńskim utajony letniku. Pot. Arg. 423. W herbie Panną zwanym, jest panna w białym letniku. Pot. Bocz. 554. Coż wam, mój najmilejszy, tym szkody uczynię, Kiedy sobie letnika na dłużą przyczynię? Papr. Przyk. C 2. Nie schodzi jej do chędogiego stroju, na czystym dosyć i pozornym, bo jeszcze z babczynćj puścizny pozostałym letniku. Mon. 70, 382. — §. Letnik »letnie siedzenie, chłodnica, chłodnik. Tr., eine ©oimttcrlaubc. LETNIOŚĆ, LETNOŚĆ , ści, z., śrzodek między ciepłością

LETNIK, a, m., LETNICZEK, czka, to.,

Pochodź, lewek, lwi, lwica, Iwisko, lwiątko ; Lwów,

odlew, bte ftlutty (oppos. ©bbe). ber 2ht§gttjb ba$ Retyerfctyrcent* men. Gdy z słońcem księżyc się łączy, największe morza lewy sprawia. Staś. Buff. 15,

Stownik Lindego wyd. 2. Tom II.

79

626

LEWAREK-LEW MISTRZ.

LEWNY-ŁEŻ.

lewmistrz odszedł z domu kędy, Kułem sobie żelezca, wytrychy i wędy. Zimor. Siei. 222. Wulkan.

coceit*. Nie możemy póty czerpać liworem napoju, póki LEWNY, LEJNY^ a, e, od łewania czyli lania, ©teß *. Lenie będzie zatkany palcem u góry. Rog. Dos. 1, 181. LEWAREK, rka, m., §. 1. klucz Angielski do rwania zębów.

Perz. Cyr. 2, 191, ber englijctye ©dfluffel jum 3«^nauöretj5en.

—    2. Lewarek do cieczy, eut Reiner 2BetnI)eber. W Chy-

ber, czuk, nategacha, rudelje, vinotochka ; Rag. vinoto-cka; Slav. teglica, nategacsa; Ross. ÆHBepï, HacocŁ, na-

wną czyli lejna flaszą, ®te$flafcl)e, zowią naczynie, w którym złotnicy odlewają w piasku. Sienn. Wyki., Śleszk. Ped. 415. Prasę ku ściskaniu formy lewną zowią. Sienn. 602, ©tejSfornt, Patrone.

mii używamy także prócz lejków, odlęczalnyeh lewarków, LEWO, adv. adj. lewy, Itttfd; Ross. jibBO, bs ji-Łbo, Ha ahBO. siphones. Kruml. Chym. 57.    Pojźrzę w lewo (w lewą) albo w prawo (w prawą), Nie stawi

LEWART ob. Lampart. LEWART, herb; na tarczy siedzi    się nikt łaskawo. Ryb. Ps. 282. LEWO, a, n., $ubst. oppo-

lew w koronie, ogon pomiędzy nogami zadniemi na grzbiet    nitur vocabulo prawo, exprimens nieprawość, gwałt, krzy-

zakręcony, takiego drugiego pól lwa w hełmie, nogi na    wda, ttnredjt, ltiired)ttttttßtgfett, ©etttalt. Prawo nie pomoże,

powietrze podniesione. Kurop. 5, 29, ettt SBctppett. LEWEK,    gdy lewo przemoże. Cn. Ad. 237. (cf. gdzie gwałt panuje,

m., demin. nom. lew, §. 1. dit flctlter Cotre; (Bosn. lavicch;    *slusz ustępuje). Łotras jeden w pojedynku raniony, prze-

Rag. lavich ; Croat. oroszlânek; Ross. leBHKE, ibBenoKs;    grawszy lewem, chciał wygrać prawem. Dwór. BA. Krzy-

-Eccl. JiBHMHiifE ; cf- lwiątko). Zawzdy piesek śmielszy przy    żacy z zbrojnemi posiłkami, subtelnemi praktykami, i le-

lewku. Fulib. U. 2. Gdy pieska biją, i lewek niech się    wem, jako to mówią, i prawem na Polskę szturmowali,

boi. Cn. Ad. 231., Blaz. Tl. B b; (Slov. Preto wieka bigu;    Gwagn. 348. (per fas et ne fas). LEWORĘKI, a, ie, man-

abi sa stari wtlpil; cf. jednego skaranie, dziesięciu kaja-    kąty,    mańkut, Itttfljdltbtg, Itttftb Mucyusz Auzończyk lewo-

nie; cf.    cudzym się przypadkiem kajać; cf. bać się trze-    ręki.    Ryb.    Gęs7. D 3 b; Vind. lievorozhnik, lievak; Bosn.

ba trzcinie, gdy wiatr dąb wywinie). — §. 2. Lewek = le-    livoruk, liuak ; Rag. Ijevorùk, ljevak. *LEW0ŚĆ, ści, £,

wkowy talar Hollenderski, od herbu na nim wyrytego,    Eccl. jtŁboctł sinistra pars, ob. Lewica, bte ‘■"'Ctnftfdjfyett.

ber Soirent^cler. Jakiejkolwiek kaźni, by jeno dobry talar,    *LEWOWIERNY, a, e, (krzywowierny, cf. *krzvwosługa),

choć je nazywacie różnie, złotowemi jedne, a drugie zaś    niewierny, treulod, ttttgetreu. Z zmienników chcesz mieć

lewkami, Rzeskiemi insze, a zaś insze reałami. Star. Yot.B 4.    domowników; Lewowierne poddane, chcesz mieć za wier-

LEW1ATAN, a, rn., Urojenie jest rabinów, że lewiatan po-    ne. Groch. W. 462.

żera co    dzień rybę z milę długości mającą, i tak się go-    LEWUS, ia,    m., lwiątko, lewek, ettt junger Cotre. Ten leluje do    służenia za żywność wszystkim zbawionym ży-    wuś,    coś    go tak z młodu chował, niedługo zje cię i z

dom na tamtym świecie. Łejk. 2, 53, ber SetHtttfjait. Po-    nogami. Opal. Sat. 61.

dług Joba 40, wieloryb morski straszny ogromny.    LEWY, a, e, Boh. lewy, krehÿ; Sorab. 1. liewy, lihwć, hli-

*LEWIATKO    ob.    Lwiątko.    wć, korschné, korschniwÿ; Vind. lieu, levizhen;    Croat.

LEWICA, y,    z.,    (Boh. lewice, lewa    ruka,    kreha    ruka;    Sorab.    lev, liv; Slav.    liyj; Rag. lieevi; Ross. ÆbBLiH; Eccl.    uioyif;

2.    léwiza ; Sorab. 1. liewiza, lihwicza, bliwicza, hliwa ru-    Graec. laićg, lacpóg; Lat.    laevus ; Angl, left; Svec. lätta;

ka, liewa ruka; Vind. leviza, livaroka; Carn. leviza; Bosn.    Itltf, (oppos. prawy). Lewa    strona wchodzącym do kościo-

liva ruka; Ross. jttBina; Eccl. at.biii|^, myrm,    cf.    la, staje się siedzącemu    u ołtarza biskupowi prawą, i

się, ksobie);    §. a; lewa ręka, bte Itltfe $ffiib, bte Stttfe;    przeto w kościele lewa pierwsze ma miejsce. Sk. Dz. 433.

(ob. Mańka).    Gdy czynisz jałmużnę, niechaj nie wie le-    Po lewej ręce miejsce przedniejsze u Turków. Klok. Turk.

wica twoja, co prawica twoja czyni. Radź. Matth. 6, 3.    17. Koń na lewej ręce * lejcowy; (na prawej, swarszlo-

Król dobry jest jako prawa ręka bożka, tyran jako lewi-    wy), Sorab. 1. pohliwostronski. W lewą, w lewo, lewo,

ca. Petr. Pol.    405. — §. b) Lewa strona, lewy bok, cf.    lewą, liitfg; Slav. na livo ; Ross. jrfeßo, bb .itBO, Ha jrb-

n-ice, bte Ctttfe, bte Itttfe ©ette. Owce na prawicy, kozły na    bo; Eccl. o myio, cl jteBa, na jcbIj. Jeśli się ty udasz

lewicy postawi. Sk. liaz. 6. Od lewicy ciął, i tak się zdało,    na lewą, ja prawą będę trzymał. 1 Leop. Genes. 13. Sło-

Ze długą ręką dosiągł i jelit przez ciało. Otw. Ow. 491.    wa komenderującego: lewą front! Kaw. Nar. 248. W le-

LEWITKA, i, i., pewna suknia kobieca, n. p. Lewitka wy-    wo! to jest, obróć się na    lewą rękę. Lip. Piech. B 6 b.

godna. Teat. 20. b, pr. Zlano jej całą stronicę modnej    Lewa ręka, lewica, Mańka    quod vid. Lewa strona sukna,

amazonki; poszła wziąć lewitkę. Teat. 43. c, 79, cttte ft'nut⁵    ob. Nice. — U furmanów:    w lewą * ksobie; w prawą * od

enjtJttttternetbltttg.    siebie. — $. Moral. Lewy * nieprawy, przewrotny, n. p.

LEWKONIA, i, z., z Greek. Isvxôg’, Ross. JteBKOH, bte Seöfoje, Potrzeba, abyś chciał nielewym sercem i okiem czytać Cheiranthus incanns Linn., zimowa ma drzewiasty pie- pisma ś. Żarn. Post. 5, 91. —• niek z wielą gałązkami; letnia podobna zimowej, tylko ; Pochodź, obołewiec, na odlew.

nieco mniejsza, i przez Jato tylko trwała. Kluk. Rośl. 1, LEŹ, Gen. łzy, z., ĆŁżyczka demin., Boh. leż, lżj ; (cf. lest, 277 et 283.,    Ład. H. N. 92.    Isti chytrość,    Hung. les insidiae); Sorab. 1. Jża ;    Vind.

LEWKOWY,    a,    e, od lewka, CotttCtt    *.    Lewkowy    talar    66    lesha, leganje;    Carn. lâsh; Croat. lâs; Bosn. lasg, laganje;

groszy stoi. Dowod. A 2 b, ber Sötttettt^aler, (ob. Lewek).    Rag. lax, laxa; Ross. et Eccl. a’LSKfc, J*a; (Eccl. iihCTh

Talar lewkowy * złł. 5. r. 1717. Ostr. Pr. Cyw. 2, 308.    chytrość; Germ. Sift; cf. Graec.    ob. Łgać, łżę; cf.

Lewkowe i złotowe taiery. Dowod. 4 2 i. Solsk. Geom.    lügen); kłam, kłamstwo, łgarstwo, bte CÜge. Już przyu-

3,    134. "LEWMISTRZ, a, m., n. p. Ja przecię kiedy    czyli język swój mówić łeż. 1 Leop. Jer. 9, 5. (mówić

LEŻA - LEŻAK.

LEŹĆ - LEŻEĆ.

627

kłamstwo). Dziś niemasz wstydu, bo prawda zginęła,    leżaki, ule leżące,    z grubego drzewa robione, na kształt

Przeklęta łeż, ta dworstwa imię świeżro wzięła. Papr. Kol.    krypy. Kluk. Zw. 4, 205,    eilt Itegenber Sienenfłocf, eilt 8(t«

iii 2 b. Jedną łeż abo bajkę za drugą powiadać, cento-    gerfbtf; Boh klat,    klśtek,    klapek, klapet; {Boh. leżak 1.

nés ferre. Mącz. Łez i matactwo. Sax. Porz. 48. Gdyby    deses, leżuch, f. leżaćka, 2. cerevisia conditiva*%agerWer;

kto komu łeż albo inne nieuczciwe słowo zadał. ib. 42.    Ross. aeacamta nalepa).

Zadawszy sobie łeż, więc z pięścią do gęby. Bies. A 4. LEŹĆ, lazł, leźli, lezie, lezę intrans. niedok., Łazić kont. et Gniewamy się też, jako przodkowie nasi, kiedy nam kto    frequ., qu. v., Boh. lezeti, lezl, leżu, lyzati ; Slov. lezt, le-

łeż zada; a wszakże nie zawsze trzymamy słowa. Weresz.    zol; Carn. lęsti, lęsćm, lasiti, lâsem; Vind. lesti, lesèl,

Reg. 119. Gdy im łeż zadano, dziwnie bywali obrażeni.    lèjsem, liesem, lasiti, plasiti, gmasiti, ziasiti ; Bosn. listi;

Modrz. Baz. 239. Sprośna, żeby człowieka, którego usta    Croat. leżem, płazim; Sorab. 2. lefcż, lëfl, lëfu ; Sorab.

łeż mówić nie strachają się, miały się uszy zadaną łżą    1. liefern, liefu, lażu, lafym, lafycz, leżu, waźu; Ross.

brzydzić, ib. 240. Prawdy się nie najesz, łżą się nie    jtŁ3tb, jrił3y, almto, aa3aio, ja3im>, cja3HTt, (ap. Ulphil.

udawisz. Rys. Ad. 58. Ż oszustem a łgarzem łżą się    laestjam * iść; cf.    Germ.    8au8; cf. fdjletdjen) ; [iść, Eccl.

obchodzić, cretisare cum Cretensi, jak galą tak biją. Mącz.    imm; przenoś. 2]    powoli    się czołgać, pełzać, płazać, frie*

Rycerze! co dziś w sobie ojcowskiego macie? Okrom    d)en. Pójdź robić! R*. O nie mogę chodzić. A. Pójdźże

tego, że czasem o łeż się gniewacie. J. Kchan. Dz. 33.    jeść! R-. Toć muszę leźć. Cn. Ad. 164. — Pruska zie-

Z wierzchu piękna postawa, wewnątrz łeż zbrukana, Ró-    mia, gdy teraz do rąk nam sama dobrowolnie lezie, mie-

wnie jako spróchniała ściana malowana. Rej. Wiz. 40.—    libyśmy ją opuszczać? Biel. Kr. 334, fie fonttttt lUt3 felOfl

§. personif. Łeż, Gen. łza, m., *łgarz, kłamca, ber Sttgncr.    tlt btc $(tnb, felftft freiwillig entgegen. Cóżem ja winien,

Doktorowie czasem łżowie. Rej. Wiz. 61. Sąć też czasem    kiedy do mnie lezie jak smoła. Teat. 21, 203. (lgnie do

łżowie, Chociaż je wszyscy zowią, mądrzy doktorowie, ib.    mnie). Czasem szczęście samo w ręce lezie. Boh. Kom.

LEŻA, y, £., (Etym. leżeć), legowisko, leżysko, bie Srtgerftät*    1, 291. — Lezie mi co w oczy, incurrit mihi in oculos.

te, baê Saget; Carn. lega, lęsha; Vind.    leshisbe, stalishe,    Cn. Th. Dajże mi pokój, nie leź    mi    w oczy. Boh.    Kom.

stajalishe; Sorab. 1. lèhwo ; Ross. aoroBume, aorOBS, bh-    5, 250. (nie nadstawiaj mi się).    Idź    z liebem, i nie leź

Tajiame ; Eccl. ra^Biiint. Ledwie z gór śniegi zejdą, a go-    mi w oczy. Teat. 24. c, 102. Zawsze mi w ten czas w

spodarz skory Z leży ozimej winne podnosi maciory. Zi-    oczy lezie, kiedy go najmniej potrzeba, ib. 12, 154. To

mor. Siei. 215. Na wzgórku trupowi    smutną daje leżę.    samo niemal w oczy lazło. Warg. Radź. 335. (w    oczy

Toł. Saut. 51. Leża wojska » legowisko,    stanowisko, kwa-    wpadało). — Wzgórę, na górę,    na    drzewo i t. d.    leźć,

tera, stacya, ©olbatengnartter; {Boh. wogenske leżenj; Slov.    anffteigen, Rettern. Gdy o drabinie wspomnę, ciarki mię

kwârtyr, leżenj; Vind. stanujezhm kvartir, shounirsku sta-    przechodzą; bo zdaje mi się, że na szubienice lezę. Teat.

nuvanje). Wojsko idzie na leże zimowe, 2Biiitcrc|itartiere,    13, 48. — §. Włosy lezą * wypadają, bte §nare gelten au§.

gdy już czas nastąpi niezgodny do czynności wojennych.    Lezieniu włosów jak bronić i łysieniu, a rzadkie włosy

Jak. Art. 2, 513., Boh. zymnj leżenj. Ku końcowi jesieni    jak zgęstwić. Sienn. 496., Boh. lez; Sorab. 1. wum’pera;

rozpuszcza się wojsko na leżę, rozstawiając go po wsiach    Carn. dlakopustnost.

i miasteczkach, ib. 2,511. Żołnierze kwarciane teraz po Pochodź, dołazić, doleźć; leziwo ; nałazić sie ; naleźć, miasteczkach daleko od granicy leże mają. Gorn. Wł. S    Perf. nalazł, znalazł, naleźli, znaleźli, (Praes. najdzie, naj~

4 b. Dobra szlachty wolne są od leż i stanowisk żoł-    duje, znajduję a verbo idę); obłaz, obłazić, obleźć’, odłazić,

nierskich. Skrzet. Pr. Pol. 1, 188. Jagiełło wojskom swo-    odleźć; połazić, poleźć; podłazić, podleźć; przełaz, przeła-

im dał leże w imionach swych królewskich. Teof. Zw. C 4.    zić, przeleźć; przyłazić, przyleźć; płaz, ziemiopłuz, płazać

Niektórym tylko przez zimę dał leżą. ib. W ciągnieniu    się; pełzać się, pełzacz; rozłazić, rozleźć; rozlazły; ułazić,

wojska rząd ma być zachowany, a stanowiska i leże nigdy    uleźć; właz, lułazić, wleźć’, wyłazić, wyleźć', załazić, za-

nie mają być w dworach, miastach. Vol. Leg. 3, 412.    leźć; złazić, zleźć. — cf. ślizać, śliznąć, ślizki; cf. liznąć,

Wojska wszystkie z różnych leż na popis zwodzono. P. cf. lśnąć.

Kchan. Orl. 1, 385. W boju znać, nie w leży żołnierza LEZDA ob. Lesda. mężnego. Błaź. Tłum. A b. Cezar Marka nad swoją leżą LĘZE, Leże się, ob. Lęgnąć.

przełożył. Warg. Cez. 213. t. j. nad wojskiem wieży.— LEŻEĆ, ał, eli, y, med. niedok., legał frequ.; cf. lądz, lę-w LEŻĄCZKI adv., = leżąc (cf. w stojączki), liegettb, tut StC»    gnać; Boh. lezeti; Slov. leżjm ; Sorab. 2. lażasch ; Sorab.

gett. W leżączki ich zabito. Kmit. Spit. C 4. Dobytków    1. leiżecż, leżu, leżim, liham, licham ; Carn. lèshâti, lć-

po piasku część się poskładała, A w leżączki po morzu    shim, lęshem, lęzhi; Vind. leshati, leshim, leshem , le-

szerokiem patrzała, jacens. Zebr. Ow. 278. LEŻAJSKO,    shanje, lesi, leshi, lezhi; Croat. lesati, lèsim, lechi; Hung.

a, n., miasto w Sandomirskim. Dykc. Geogr. 2, 78, eilte    aleeszom ; Bosn. lesgjatti; Rag. lexatti, ljegati; Ross. ae-

©tabt itt ber SßotlDObfd). ©anbonttr. — Z alluzyą do leżenia, jkutl , ae>Ky; Graec. Iśysałłai,    ; Isl. liggia ; Svec.

legania: Chcesz dobrze spać, więc myśli z swojej wyżeń    ligga; Dan. ligge; Angl, ly ; Germ, liegen, lag, gelegen; cf.

łbice, Zła droga do Leżajska, gdy na Myślenice. Kchow.    Lat. locus; leżeć odpoczywając, liegen, rillen. Niektórzy

Fr. 127. Do Leżajska, jak z dawna stare świadczą kwity,    na grzbiecie, inni na jednym lub na drugim boku leżeć

Na Chmielnik i Winary jest gościniec bity., Kchow. Fr.    zwykli. Krup. 5, 366. Na prawy bok leżeć, na lewy

136. piwem albo winem podpity leży. LEŻAK, a, m,    bok leżeć. Cn. Th. 441. Bydło w cieniu leży. Gaw. Siei.

564. Dobrzeście leżeli? smaczno spali? Teat. 30, 33.,    sto od morza milę * odległym jest. ib. Na granicy mo-

nasze w sąsiedztwie leżące, dodawały nam sposobności do prowadzenia życia razem. Teat. 58, 119. Dobro leżące, nieruchome, grunt Hoss. noMbcTte, noMkcTbime. — Bracia nie wadźcie się, boście pod jedną leżeli wątrobą. Pot. Arg. 462. Jakoż te zwady wszystkim jawną były próbą, Iż leżeć nie musieli pod jedną wątrobą. Zab. 14, 35. Nagi. (iż nierodzeni bracia). Gdy leży zbyt głęboko choroba w' ciele, z przypadków tylko poznawać się musi. Perz. Lek. 67. Niemasz tu żadnej wątpliwości, otwarty

Yind. Prov. Kaker fi postelefb, taku bofh leshau, t. j. jak    je dobra leżą. Teut. 57, 212. Majętności

sobie pościelisz, tak będziesz leżał. Slov. Lahnuf si na brucho, a chrbtom sa prikrif; małe jacere, carere lectister-niis. Leżeć razem Eccl. cmestitiTH, caeaty. Leżenie, przeleżenie się, odpoczynek, wytchnienie Ross. ÆejKKa. — Leżeć próżnując, Hegen, tmtfftg ba liegen. Kto leży, gdy czas robić, słusznie mu powiedzą, Idźże też bracie leżeć, kiedy insi jedzą. Pot. Pocz. 276. Wilk leżąc nie utyje; kamień mszejąc leży. Simon. Siei. 39. (cf. nie przylecą do lenia pieczone gołąbki; cf. bez prace nie będą kołacze; cf. łów' sobie kotku). Kamień leży, ale wilk nie tyje    leży występek.    Przestr. 111. liegt offen ba. — §. *Na    nas to

leżący. Gaw. Siei. 364. Choćby chlćb był rżany, byle    ‘leży, abyśmy    rządzili królestwo. 1 Leop. Macek.    6, 57.

'leźany, u próżniaków. Chmiel. 1, 61. Gdy Henryk w    (na nas to *należy. 3 Leop., na nas należy, do nas na-

ojczyste kraje nas odbieżał, Dopieroż Jan Zamojski w tych    leży). — transi. Leży dobrze szata na kim. Cn. Th. ber

czasiech nie leżał. Groch. W. 534. (nie próżnował). Le-    SRotf ftijt gnt, liegt gut ait. Śmiejesz się, gdy płaszcz nie

żały odłogiem opuszczone od wieśniactwa role. Nar. list.    dobrze leży. N. Pam. 14, 265. — §. Leżeć, dukwieć,

6, 9, (te lagen braci), (cf. odłog). Mają gromadę leżących    dulczyć, fałdów przysiedzieć nad czćm, n. p. Nad księ—

pieniędzy. Gost. Gor. 64. Leżące czerwone złote. ib. 26.    garni leżeć, perpctuo assidere libris. Mącz. über beu Sib

zebrane; w kupie trzymane, zbite, nieużyte, liegeube ©eb    d)eru liegen, (cf. Hoss. npnibncanie, npH,ili>KHOCTb pilność,

ber. Nic po pieniędzach leżących; lepiej gdy ich kto    npnrkjKHbiß pilny). Nauki te bardzo głębokie przystoi szla-

pożywa ku swemu pożytku. Ezop. 80. Masz w domu    chcicowi bardziej przebieżeć, niżeli w nich leżeć. Petr.

leżące skarby, a jałmużny szukasz. Teat. 6. b, 41. —    Ek. 101. Nie    dosyć jest nauczyć się ich, ale    trzeba,

Leżeć gdzie, bawić gdzie, mieszkać, stać, siedzieć, too    kto ich chce    nie zapomnieć, ustawicznie w nich le-

nie chcę, abyś tak w tym wszystek leżał, żebyś sprawy potrzebniejsze dla nich mimo się puszczał. Gorn. Dw. 121. LEŻENIE, ia, n., subst. verb., ba3 Stegen. Leżenie ksiąg ziemskich, btc $ovlegttng bev ©encbtidmcfycr junt (Einträgen ober 3lu3jtefyeu. Po wykonaniu roków, tedy z księgami mają urzędnicy zostać dla wykupna i brania extraktôw ; które leżenie ksiąg trwać ma dwie niedziele.

00

'CS

CS-

CS-

Itegeit, nullten, weilen. Antoniego Cesarza najwięcej cliwa- żeć. Goni. Sen. 242. Nie bronię ci grać w karty, ale lą, iż on zawzdy w Rzymie głową swą leżał. Kosz. Lor.

109 b. — Leżeć chorując, fraitf liegen, baruieber liegen;

(Vind. leshati, boun biti). Leżała świekra jego na febrę.

Leop. Marc. 1, 50. (leżała, mając gorączkę. Ribl. Gd.).

Ona w febrze leży. Sekl. Math. 8. 1 trzeci rok bywa zwleczon prawdziwą drugą niemocą, że też bywa mówiono na roku: tak leży jak leży, i jeszcze nie ozdro-wiał. A wszakże na czwartym roku ma przysięgę uczynić    Herb. Stat. 452. Przed kadencyą sądów ziemskich są-

z dwoma świadki, iż na ten czas był niemocny i z tej    dzić się powinny sprawy ziemskie o wykupno dóbr i

choroby nie ozdrowiał był i w tejże chorobie niemocny    zbiegłych poddanych , co się u nas leżenie ksiąg, posi-

leżał. Herb. Siat. 469. Similiter, w grzechach i t. d.    Go actorum terrestrium nazywa. Wszakże w wielu wo-

leżeć , in ©Ünben liegen, oergraben fevyu. Wielu zapamię-    jewodztwäch w czasie tym wpisów tylko przyjęcie i wy-

tałych, którzy w ciężkich grzechach leżeli, upominaniem    danie extraklôw czyni się. Ostr. Pr. Cyw. 2, 105. LE-

swym do pokuty przywiódł. Sk. Żyw. 1, 219. Nie chciej    ZEŃ, żnia, m., legart, leniwiec, leżuch, Rag. lexâk;

więcej leżeć tak w tej    niedbałości swojej. Hej.    Post. H h    Croat. lesak ; eilt §aulleu$er. Prześwietny leżeń pokre-

2.— Leżeć poległszy,    martwym leżeć, liegen,    ba liegen,    wnemi do-my I bogatemi podparty posagi; W złotych to

lobt ba liegen, (nugcfiretft fetpt. Leżą rycerze, co żuchwa- słupach pusty dom ze słomy, Ani mieszkalny, ni zdatny łym krokiem Chcieli próbować razów zamaszystych. Aras.    na flagi. Nar. Dz. 12, 122. Daj furaż, bies wie za co wło-

Oss. A 2 b. Leży od    przykrej śmierci mocarz    porażony,    żony drapieżnie, Pój miodem, tucz kurami mundurowe

Bez zmysłów, szczera ziemia, i w ziemię zamkniony.    leżnie. Zab. 16, 125. LEŻENIE ob. Legnąć.

Groch. W. 549. Bodajem był niestetysz leżał pierwej Pochodź. legnąć, ladz, legać; lgnąć, Inąć, Igniączka; w ziemi. Zbił. Lam. A. 5. Już ci popiołem leżą i zbu-    ląg, lej), lejny; ledz ; le g ar, legart, legarslwo, legarto-

twiałą kością, o których się to pytasz. Olw. Ow. 281.    wad, legawtec, legawka, legawy, legier, legły, Legnica,

Mijając go w przypadku sam bieży Mówiąc zwyczajnie,    legować, legowisko, lezuch, leżuchostwo ; łożyć, łozę, łó-

kto leży ten leży. Jabł. Ez. 26. &lov. kdo leżi, ten leżi,    iko, łożnica, łożysko-, barłóg, nabarłozyć; dolegać, do-

kdo umrel, ten tam. — Leżeć ogólnie: położonym być,    leżeć, dolezały, dołożyć, dołozliwy, niedołoiny; bezłożeń-

mieć jakiekolwiek położenie, liegen, gelegen fci)lt. Mate-    siwo, bezłożeniec ; cudzołożyć, cudzołożnik, cudzołożnica,

rac leży na ziemi, a ja na materacu. Pilch. Sen. list. 2,    cudzo łożniczy, cudzołóstwo ; nałożyć, nałóg, nałożny, na-

422. Każda rzecz ma na swym miejscu leżeć. Haur.    łożnica-, założnica-, obłożyć-, odłog, odłożyć-, położyć, po-

Ek. 10. Leżąca łodyga, procumbens, gdy płasko i cał-    łożnica, pofog; podłożyć, podłoga-, przełożyć, przełożony,

kowicie na ziemi leży. Jundz. 2,13. Leży miasto, ogród    przełożeństwo ; przyłożyć \ rozłożyć; samcołożnik, samoło-

etc. na wschód, na południe etc. Cn. Tli. Leży to mia-    żnik; ułożyć; włożyć; wyłożyć, wyłoga, wyłożka; założyć,

załoga, założka; zależeć; złożyć; — słój, słojek; nalegać, LEŻY ob. Leziwo.

Ł6, L G.

ŁGA, i, i., łgarstwo, łez, kłam, eine Söge. Już też to łga, jak czapka; tu ci prawda przytnie; jam to lepiej od ciebie widział. Zab. 15, 182.

ŁGAĆ, łgał, łże, łgę et obsol. *łźę, (Boh. lhati, Ihawati, lhal, Ihu , lżu ; Slov. luhat, luzem ; Vind. legati, lugat, slegatife, leshem, lashem, logam; Carn. legati, lâshem, slegâti , slâshem; Croat. lagati, lasem; Bosn. lagati, sla-gati; Bag. lagatti, slagatti; Sorab. 1. lhacż, lheicż, lhal, wżu, zewżu ; Sorab. 2. lgasch, Idgasch , dgasch , gasch, dżu, dżom, dgal; Boss. jraib, cotraTE, .laceim», iry, cxBacTaTb; Eccl. „imy, jatectOBCTBOBani ; cf. Cer. lügen, lältgiieit, log, SÜge; cf. Craec. Xéayg, kâ&xco). Act. niedok., zełgać F. żełże dok., kłamać, nieprawdę powiedzieć, lit» gen. *Łźę, z prawdą się mijam, mentior. Macz. Dawno twój język łże, jako łgą łgarze. Chrośc. Out. 90. Nie trzeba lam łgać, gdzie człek pieszo dojdzie, abo na koniu dojedzie. Rys. Ad. 51. Rzekł chłopu, łżesz! chłop w karczmie, a na tejże ławie Siedzący ksiądz: azaż to mówią tak plugawie? Pot. Joto. 114. (cf. gwizdać po kościele). Dobywszy broni, głosem mu to zada, Ze łże jako pies, i że fałsz powiada. P. Kchan. Jer. 112. P. Kchan. Orl. 1 , 50. (cf. odszczekiwać, cf. ława). Niech mię dyabli wezmą, jeżeli łgę. Teat. 8. b, 21. Nie pierwsi my to łgali; łgali poprzednicy, Grecy szli z zębów smoczych, Rzymianie z wilczycy. Kras. W. 34. Ej toć łże aż ściany schną. Rys. Ad. 13., Pot. Jow. \ 55. Slov. Ked” wzdichne zlihnè, mendacissimus. Kto łże, ten i kradnie. Bys. Ad. 32. Petr. Ek. 100. Mówią, że kto łże i kradnie, Ten się pożywi i wszędzie i snadnie. Jabł. Ez. 11. ŁGANIE, ia, n., subst. verb., baś Sögen. ŁGARKA, i, która kłamie, łże, bte SÜgneritlrt. Boh. lharka; Yind. leshniza, lasbnivka; Boss. jiryHbH, BpyHba. ŁGARSKI, a, ie, kłamliwy, lźywy, lügenjmft, lugttertfd). Carn. laa-hniv; Yind. leshniu, leshnizhen; Croat. laslyiv. ŁGAR-STWO, a, n., kłamstwo, kłamliwość, baß Sögen, bte Söge. Bag. lasetvo ; Bosn. laganje, lasg; Yind. leshnivost, lesh— nizhnost, lesha, lasha , leganje (ob. Łez); Sorab. 2. Iza, Idża, dża, dgane ; Sorab. i. Iza, wża , zewhano; Croat. las; L'oss. jo>Kb, .iwa, UKCCJOBie, ciponoia. Łgarstwo, łganie, kłam, kłamstwo, łez, est tarnen aliquod discri-: łgarstwo est quasi facultas et usus mentiendi ; łganie actio est ut et kłamanie; łez effectus seu dictum men-dax, ut to szczera leż abo kłamstwo. Cn. Th. 360. Bajki się płacą bajkami, łgarstwa także zwyczajnie łgarstwami. Jabł. Ez. G 3. ŁGARZ, a, m:, ŁGARZYK zdrbn., (Boh. lhaf, lharjćek ; Sorab. 2. Idgar, dgar, gaf; Sorab. 1. whar, zewhawcz; Carn. lęshnik, lashnik, lashnivz ; Yind.

należeć, należny, należność, należytość, przynależący, LEZYA, yi, ż., z Łac., obrażenie na słowie obywatela przez przynależytość; nocleg, noclegowy ; oblegać, obleżeć, obledz, jakie pismo. Kras. Zb. 2,36. eine fdjrtftltdjc fêfjreitfrctltfttltg. oblężony, oblezenie; odlegać, odledz, odleżałka, odległy, LEZYSKO, a, n., leża, legowisko, bte Sagerftatte, Boss. odległość; polegać, poleżeć; podlegać, podleżćć, podległy, BiiTajHme, n. p. miejsce gdzie żołnierz ma swe stanowi-podległość, niepodległość; spolegać; przelegać, przeleżeć, sko. Jak. Art. 3, 299. et 1, 371. 0tanbquartter. przeleżały; przylegać, przyleżeć, przyległość, przyłog; rozlegać, rozleżeć; ulegać, ulęgałka, uleżeć, uleżały, ule-załka; loylegać, wyleżeć, wyleżaty; zalegać, zależały; wylegnąć, wyladz, wyległy; zalag , zaległy. — §. podle, wedle, Yind. poleg. — §. łokieć, ut cubitus a cubando.

LEZiWO, a, n., (Etym. leźć, łazić), leży, drabina łyczana, po której bartnik lezie do barci na drzewa, kluczki, czyli powróz z kluczkami, po którym bartnicy włażą na drzewo do podbierania barci; eilte 33a[tleiter ber StettClt* jetbler. (Boss. ja3HH deska z dziurami, na miejsce drabiny służąca; cf. Boss. .rfeca rosztowanie). Leziwo znaczy łyczana drabinę, na której bartnik chodzi do podbierania pszczół. Czack. Pr. 2, 262. Leziwa, krzesełka albo składane drabinki do wyjmowania pszczół, ib. 1, 232.

Bartnikom barci w cudzej puszczy mającym, wolno na leziwo łyk tyle, ile im potrzeba, wziąć. IStał. Lit. 509.

(cf. laźbień). Po tej ostrwi na konar wstępując z konaru, Nie miodu w barci, ale na niebie nektaru, Którym żyją anieli, o szczęśliwe stopnie, O kochane leziwo, na wieki się dopnie. Pot. Pocz. 201. Gdyby nie śmierć, która te leziwa rzeźe , Budowaćby do nieba znowu chcieli wieżę. ib. 544. Naraiłbym tej pannie bartnika, i mocne leziwo. Pot. Joto. 2, 23.

ŁEZKA, i, ż., dem. nom. łza, ettt £ljrmtcfyen, ettte Heine £l;rćitte, eilte Stifte; Sorab. 1. selzicżka; Croat. szuzicza ;

Bag. suzizza; Boss. cje3HHKa, c.ie3Ka. Troszczą się, gdy jedne łezkę smutku dojrzą w naszym oku. Przyb. Ab. 92.

Choćby orda płakała, jabym łezki małej nie wypuścił.

Bardz. Trag. 503. Wszystkich do płaczu poruszy, Sam łezki nie wzruszy Opłakaniec. ib. 235. Łezka mu nie kąnęła. Bardz. Luk. 52. (twardy na łzy).

■ ‘ŁEZKA, ob. 'Łżyczka.

ŁĘŻNY, a, e, od łęgu, SCRofir», baö äftoljr betreffend (Carn. loshne ; Croat. lusni, lozni * leśny). Łężna gołębica. jN.

Pam. 12, 563. (dzika, leśna). (Slov. luźni ptak »drop;

Boss. ayroBHua, ayromta czajka). Łężna sowa » puhacz.

Dudz. 43. Cn. Th. 899 et 1039. ber Uf'tt. Boh. kalaus, kalausek; Bosn. kalus, kalaus, sova , vir, ptiça od.vrri-ste sova, jejinna; Sorab. 1. huchawa fowa, wulka fo-wa, yuskawa ; Yind. fovjak , velika , grosna fova; Croat. chuk; Bang. tsuk; Boss. cbnib. Jak prędko zbędzie kołpaka twa głowa, Takiś udatny, jako łężna -sowa. Bies.

men

LEZIWO - LEŻU CH O W S K I.

LEŻY - ŁGARZ.

629

C 4. Ptaka wesołego nie widać, prócz puhacza i głosu smutnego łężnćj sowy. Bardz. Luk. 2, 29. fig. Żkąd humor takowy! dzisiaj szumni ptacy, wczoraj siedziały w lasach łężne sowy. Kchow. Wied' 25.

LEZUCH, a, m., legart, legawiec, leń, eilt $aitlctt$er. Boh. leżak; Rag. lexak; Croat. lesak ; Bosn. lęsgjak, llnac;

Boss. .leweóoicB, je>KeHb, yBa.iciib. LEŻUĆHOSTWO, a, n., legarstwo, ganieniem). LEŻUCHOWSKI, a, ie, legawy, leniwy, gnuśny, faulenjenb, Boss. yBa.ibmtBbiil.

630

LGNĄĆ.

LGNĄCOSMOLNY - LI.

n. p.

leshnik, leshniuz, lashnik, legauz, lashnivz; Croat. lasecz, laslivëcz ; Rag. laxaz, laxivaz ; Bosn. lasgivac; Ross. JirymE, jacem, BpyirE, 6axapt>, jjKecaoBecHHKii ; Eccl. araieab, ai,;kiik(>i|l, am:tiu|i>) ; kłamca, ber Super, (obsol. *Leż, Gen. łż a, plur. Iżowie qu. v.) Jedno dziesięć poetów a drugie mlynarzów, Trzecie myśliwców, mówią, że pólkopy łgarzów. Pot. Jow. 155. Dwadzieścia myśliwych, dwadzieścia malarzów, Pogrzebnych kaznodziejów, kopa Igarzów. ib. 28. Między rzemieślniki najwięksi łga-rze szewcy. Rys. Ad. 39. Zausznicy łgarzykowie. Papr. Kol U 4. Złodziej u łgarza rad gospodą stawa. Klon. Wor. 33. Łgarze Pan Bóg karze, jeśli nie mrozem, tedy powrozem. Rys. Ad. 38. ; Prov. Croat. Lós szrëchu nekem spravlya, A isztina neke utaplya * łgarstwo nikogo szczęśliwym nie uczyni, a prawda nikogo nie zgubi. — Croat. Las kratkę nogę ima « łgarstwo ma krótkie nogi, (niedaleko zajdzie). Croat. Lós gdé vechera, retko frostu-klyuje, menye obedva « łgarstwo, gdzie wieczerza, rzadko śniadanie je, a mniej jeszcze obiaduje.

Pochodź, lei, Uyczka; dolyać, nalgać, połgać, prze-łgać, przylgać, wyłgać, zełgać; — 2) lżyć, Izy ciel, łży-cielka, liywy; zelżyć, zelżenie, zelżywy, zelżony, żelży-wość; obelżyć, obelżywy, obelga.

LGNĄĆ, LNĄć, ął, ie, med. jedntl., ulgnąć F. ulgnk; dok., (Boh. Inauti, Inul; Eccl. my itb neiay; cf. legnąć; cf. glina); g. 1) wiąznąć, Heben Weiften, ftetfen Weiten, ftfjen Wetten. Ptaszęta , gdy trzepiocąc usiłują z lepu się otrząść, wszystkiemi w nim lgną piórami. Pilch. Sen. 320. Ile mamy dóbr miłego boga, tyle mamy sideł, w których sie ^sidlimy, i na których, jako ptacy na lepie, lniemy. Żarn. Post. 2, 509. Na tym miejscu konie i ludzie lgnęli. Tr. Błotniste były drogi, wywracały się wozy, lgnęły szkapy. Jabł. Buk. 0. — §. Lgnąć do czego » przylepiać się, Vind. dersbatife, nadershatife. na-visiti, naprimitiie; Ross. BHCHjTb ; ftd) anljacfen, anfleten, taefen Wetten. Chciałem brać krok szybki Dla pośpiechu; ale śnieg lgnął do łapciów lipki. Nar. Dz. 3,18.—-fig. Lgniesz każdemu do serca. Zab. 12, 572. Ejssym. (t. j. wszyscy do ciebie lgną). — Lgniące miejsce, grząskie a lipkie , ligawiczne, ein lefimigter, Hebrigter SBobcit. Nie bez trudności przebyłem te chrapy, Bo srodze lgniące i błotniste drogi. Jabł. Buk. 0. Bzeka acz nie głęboka, jednak Ignią-ca. Biel. 551. t. j. w której wiązną, grążną, eilt leljtntg* ter glltß. Nie można się tak prędko z tego błota dobywać. Petr. Pol. 81. Przez miejsce lgniące i klijowate, rozkoszy cielesne znaczą się. Ząbk. Ml 326. — fig. Potrawy jakieś ma lgnące, Zaprawy smak niewolące. Dar. Lot. 21. (nie puszczają się człowieka, odjeść się ich niemożna)— Imperson. Lgnie tu; in fundo hu jus paludis pedem firmare non potes; solum non est solidum. Cn. Th. t. j. tu wiązną, Ijter bleibt man (lacfett. — g. 2 ) transi, et fig. Lgnąć do czego * lgnąć na co * mocno się przywie-zywać, przyczepiać, feft Heben uttb ftjjcit Wetten, feft an* fließen, feft an etmaö palten ; (Vind. napodatife, podan bili, podatife, doslushuvati). W Warszawie na klejnociki i na złotko, tak jak ptaszek na lep, lgną dziewczęta. Teat. 2, 35. Na te przynęty oni sami, jak na lep pta-stwo lgną niebaczni. Mon. 66, 320. Kretenczykowie lgną bardziej do bogactw, aniżeli na miód pszczoły. Zab. 3, 58. Takich jest najwięcej, którzy lgną do świata. Loch. Kaz. 1, 390. Lgną sąsiedzi do domu mego. Bardz. Trag. 379. Lną wszyscy do niego. Cn. Ad. 76, ciągnie do siebie ludzi; (cf. magnes). Same do ciebie lgną kobiety. Teat. 52. d, 84. Serce do świata lgnęło, A boga się wprzód nie jęło. Dar. Lot. 21. Takie to są ponęty kobiet, do których zepsute serca mężczyzn lgną na wyścigi. Teat. 52. d, 28. Slov. Od toho mi misel leli, a ktomu srdce lne; illud aversor, hoc appeto. Szalony, który do siebie lgnące chce oddalić szczęście. Teat. 50. b, 87. Człowiek lgnie za tabaką. Teat. 23. b, 3. Nie kocham, a mam wszystkie kochania zapały, Do osób, których oczy nie widziały moje, Serce lgnie gwałtem, czując dla nich niepokoje. Szym. Ś. W. 43. ‘LGNĄCOSMOLNY, a, e, n. p. Lgnącosmolna ręka złodzieja, Au-tolyci piceata manus. Mon. 75, 595. do którego palców wszystko lgnie, smołę ma w ręku, e3 Weibt ttym atte3 an ben Rangent Heben, er mad)t lange ginger. LGNIĄCZKA, i, 2., lgniące lipkie miejsce, ligawica, ein fdjlüpfrtger lepmt* ger Ort. Koń zabrnąwszy w Igniączkę, nogę za nogą dobywając, sfolgował. Ossol. Str. 9.

Pochodź, ulgnąć, ulnąć, obelnąć, przylgnąć.

L I.

LI LI LI! głos lulania dzieci, ein ton Me 5Hnber etttjn* «liegen. Ross. ,ito aio ; (cf. Ross. ambna kolebka). Dzia-teczki śpiewajcie, Głosy zgadzajcie Li li li dziecię, li li li nadobne. Pieśń. 32. cf. lilać, lulać, wlulić się.

— LI; particula fini dictionis apposita, signifient: utrum, numquid, an, interrogando, dubitando, vel indefinite, Boh. -li; Slov. -li, libi; Sorab. 2. -li, toli, (cl Sorab. 2. lez czy); Vind. li, al; Carn. -li er g one‘l, (cf. Garn. jęli; Sorab. 1. jęli nonne, ob. Jeśli); Bosn. -li, jelli, illi, alli, al, il, jel; Croat. iii, illi, ali, alli, jęli, nćli (cf. niżli); Slav. -li, iii; Rag. -li, alli, illi, jęli; Ross. an, Ab, hm, HJib (cf. ‘alibo, albo; cf. Lat. vel; łlebr. Ulu, *|S lu); ein 5ïnpangeit>ortcpen, moburdj eine grage, ein Bmeifcl ober eine ttnbeftimmtfjeit mrêgebrücft roirb, unb im ©eutfdjen Me Srtöerfton forberf. — a) -li? * czy ?* -że? izali? n. p. Chrzest Janów był-li z nieba, czyli z ziemi? Sk. Kaz.

47. bte taufe 3o$anntó, mar fie tmm Rimmel ober.... Wic-

dział-liś w on czas, że się miał narodzić, a liczbę dni twoich znał-liś? 2 Leop. Job. 38, 21. (wiedziałżeś. Bil. Gd.). im ©eutfdjen faun man in biefeu gatten, mit beit gliefmortern beim, mW;I, beit 9?ad)brucf ber grage oerftärfen: mußteft bn beim batnafê, baß bu fottteft jur SSelt fontmeit ? fannteft bn mofil bie 3^pl betiter SebenMage? Izaliś przyszedł do skarbów śniegów, albo skarby gradu widziałeś-li? Bibl. Gd. Job. 38, 22. Kochasz-li siostrę moje? przyznaj mi się szczerze. Staś. Num. 2, 140. Ma-li co, wszyscy pytamy; a jak dobry, mało dbamy. Cn. Ad. 472. — b) -li-abo*czy-czy, ob-ober, interrogatio indirecta, Chrześcianinem-li i mnichem, abo kabalistą chcesz być,

LIASKA-LIBERTACYA

LIBERTYN - LICE.

631

cznego, bte 23efret)ung öou poltttfcfjen Saften.    LIBERTYN r

a,    m., odrzucający objawienie, a na samym rozumu fundamencie zasadzający swoję religią. Kras. Zb. 2, 41. ber $ret)getft, $ret)benfer; Yind. fvojoverez, prostoverez. Libertyn odmiata księgi pisma. Bals. Niedz. 4, 112. Światowy libertyn. Lach. Kaz. 1, 79. Rozwiązły libertyn. Teat. 53.

b,    42. Libertyństwo Yind. prostovera, fvojovera, $ret)* getfteret).

to na twej woli będzie. Sk. Zyw. 51. ob bu ein ©Ijttfl: ober ein Slabklift fep roillft, baê ftefit btr. Spytał doktorów, możeli być zdrów abo nie ? Biel. 430. — c)

-Ii - li * czy - czy * czy - albo, ob - ober. Ale nie wiem jaki jest oblubieniec, choryli, zdrowyli? Bals. Niedz. 1,

56. ob er gefunb ober franf tft. — §. Bądź « bądź *, cokolwiek bądź, e$ fet) nun fo ober fo ; man tljue nun btep Ober jeneö. Na okręt-li budowny, na koń—li wsiędzie,

Troska w okręcie, troska i za siodłem będzie. J. Kchan. LIBERY A, yi, i., ‘barwa, Sorab. 2. libreja; Yind. liberia, Dz. 218. bu rnagft ju ©cfltffe geben ober ju ^ferbe ftctgen,    slushaunu oblazhilu, snamski obliek; Ross. jHBpea; bte

be.

ber ©raut gebt ntit ju ©cbtffe, ber ©raut fteigt nttt ju ^fer*    Cioree. Nikomu nie wolno dawać inszej liberyi, prócz

Dzieńr-li po niebie świecił, noc-li wstała, Krew go    z su]ina krajowego. S. Grodz. 2, 135. — §. meton. Lu-

niewinna ‘przenaśladowała. Groch. W. 263, e3 mochte Sag    dzie p₀d liberyą, służący, bte Cioreebebtenten, bte Storee.

ober Sîadjt feJ)tt; fotoobl bet) Sage, alö bet) ber 9tacl)t....    Postrzegłem jego leberyą przed pałacem stojącą. Teat

Ofiarował Władysławowi Amurat pokój, chciałliby wieczny,    jo, 65.

chciałaby też do czasu. Biel. 331. er iru₉ i$ra »I« Stic ^IBRA, y, i, libra papieru ma arkuszy 24. Solsk. Geom.ó, ieit m. mm cwtgtn gttrttn obre au$ mir mm i«t.₉ra    m Jjn 9uĄ    ,|r. Bok Uniha \ok Księga); Croat.

«Oe* Wje re fclbt moite. Polacy z córek Ludwtkowych    knj p#p4ra ; Slav. kvitirna, kooac papira; fto«. ₄ecTt,

którąkolwiek . młodszą i, starszą i , wz!ą    za pana o o    ,ern:a. jtecTOtKa. Rvza ma w sobie liber papieru dzie-

wiązal, SIę B,el 221 glettjo.fi torfie »on    ta)tm, bte jurt-    sieć ^micl I, 161." Póf-iibry Ross. nowecTb. Libra-

gcrc ober bte altere. eso y i upi er.    rze a ye we    lm ß0SSi no₄ecTHO.— § Libra. aptekarska miarka, z 12

sołym Smieje-Ii się ? przyćmiewać 1 z zmarszezonym-1. uncvj & n    «„„tîefrepftmb.

czołem 1 piorun gdzie wyciska? więc z napiętym łukiem ^    ; £, -książnicą, bie *8i6recę (cf. 3Ib!₉.),

Bokustrzedz, .pomagać swym mu gniewu bukiem. We- sf    _ ' bib|ioteka bic 9iMÙ,,ÿcl/ J>od chwa|e_

nus-, w sercu siedzi, , ta w mm panuje ! Swe mu pra- b    /micniem w. K. Mości, rozkazawszy ten upominek

w,ć Junony! Mars-I, mu smakuje ? Z mm tchnąć wojnę! » Radziwi„owska) wydrukować, do libraryi W. K. krzywym-!, postępuje krokiem? Więc ..'chram,ać i jednym $,₀ćci‘ daruje klóra wiem wielką być. Nie podaje do nićj na doł spadać bokiem! baw Stel. 362. t. j w którym-    ksiegi,J‘aby sie ich „ietszy poczet w bibliotece W.

kdwiek bądź humorze dogadzać mu ttt «Om «tikjrtra    KJ „ ^ reycayni} ale aby była czytana. Radl. praef.

©raujWItmmunjm mug titan tÿm nad,leben: t|t er froHl*.    j,m SzuHka'₀ Jp0 Ubraryach, które były złożone w Ba-

M“    lntn;=, T"’ "A”'!    bilonie , i naleziono księgi jedne. Uop! Li. 6, 1. (w bi-

f edt fmui ,ym tm Çcrjcii, tljm 3»tipfcmm «toajsen etc.-    b]iotece mi Gd) _ ‘I jJKaiegarma, ksiegarsk, sklep,

d) dubtlm er et miefmle: Li .jeżeli, matm «ttbert, »«fera.    „ 9lt4I(lbt#. LIBROWY, a/e, od libry,' Su«., (omit

Jeślim był umysłu tak.ego Ciesząc się z upadku bliźnie- «    , , R *ecTeBŁiH.

go, I myślił-lim go w czym szkodzić, Albo w trudno- t tp / * t • i i • r * ści przywodzić, Doznaf-h dobry mej niechęci, ruscif-lim *    ,    \    J .

go gdy z swej pamięci, Co mi był nieprzyjacielem, Nie LIC, i, z., n. p. Teraz dopiero widzę, skorom zmókł da znał—li mie przyjacielem ? Niech mie panie pohołduje nie-    nici, Skorom uciekł z tak srogiej pod te dachy lici....

przyjaciel! Ryb. Ps. 10. Uczyńże, masz-li uczynić. Gor.    ^⁰^ ^rg. 789. Boh. litina imber, nawalność, ^lla^vcgctt,

Sen. 58.    1 złemu przepuść, ma-li razem ginąć dobry.    ^a<^-

Min. Ryt. 4, 145. Miej się dobrze, możesz-li. Rej. Wiz. LICE, ‘LICO, a, n., (Boh. ljce, cf. Boh. lićidlo » barwidło, bte 195. Ma-li być kwaśno / niech będzie jak ocet. Gemm.    ©djmtnfe); Slov. lice, lico, (lićko dem., lićidlo barwidło);

155. foU eg mm einmal faucr fet)tt, fo fet) e§ tote ©fftg.    Sorab. 1. lieżo, lizo; Sorab. 2. lizo, naglèd; Carn. liże; Vind.

Ma-li co być złego, na Tatary. Cn. Ad. 472. (kiedy wi-    liże, lyze, zhelust, (cf. czeluść; cf. Yind. luzli* światło); Croat.

sieć,' to za obie nogi). Wezmę-li ja kij. Cn. Ad. 1229.    liczę, oblichje, obraz, (cf. oblicze, cf. obraz); Rag. liże,

(o gdzieś to kiju!) — Li « tylko , samo, samuteńko, oblijeje, (Rag. liccjast poli lus) \ Bosn. lięe, obraz, (cf. Bosn. nie więcej, presse, ściśle, blo3, allein, Uttr, Utd)t3 metler.    lis cicalrix in fronte; cf. lśnąć, cf. łysy); Slav. obrazi ; Ross.

cf. Slov. len, lentoliko tylko, tantum; (Yind. -li, raun,    amte, aiigo lice, oblicze, mina; osoba grająca jaką ro-

verstnu » właśnie, równie, w rumel).    lę na teatrze; rola teatralna; powierzchowność; lice su-

Pochodz. jeśli, jeżeli (to jest: jest-U) hali, azali, czyli.    kna; (Ross. aHgeatH; Eccl. atmen04X04UHKrB aktor tea-

Te mogą być pisane bez kładzenia przed encliticon łase-    tralny, cf. ‘licemiernik; Eccl. mhiita lice, jagoda, nmst

czki; w inszym razie    służy    zrozumiałości    laseczka    miedzy    wyobrażenie twarzy na    obrazie, cf, lik, liczyć); cf. Goth.

-li, a słowem do    którego    się    przyczepia,    n.    p.    ma~li,    wlits ; Ger. 2lntU£; Graec. Xsvctcoj video; cf. lśnić; cf.

był-li; czyla-li; kocha-U ; — g. *alibo, albo.    Hebr. Tib lechi gêna , maxilla); jagoda twarzy, policzek

‘LIASKA ob. Laska.    twarzy, twarz, oblicze,    ber Saifen, bte ©ange, baê 2lntlifu

LIBÀWA ob. Lipawa.    baê ©eftd)t. plur. lice,    Gen. -ów* policzki, bte ©angen;

LIBERTACYA, yi, z., uwolnienie z jakiego ciężaru polity- Ogorzałość lica, i wszelkiej płci, jak zganiać. Sienn. 503.

632

LICE.

LICEMIERNIK - LICEMIERNICZY.

Wt. R. 2 b.

Widziałem, gdy i zmarszczki z lica wymuskała, I z siwych włosów czarna głowę udziałała. Simon. Siel. 31. Przepalone wódki do umywania lica. Lek. C 4 W Pa-dui, gdy w metrykę żaka wpisują, piszą też i to, iaki jest, ma-li znak na ciele, na licu, na ręce etc. Gorn.

Pokłonił się królowi licem swym do ziemi. Budn. 2 Sam. 18, 28. (ukłonił się twarzą swoją ku ziemi. Bibl. Gd ). (Eccl.mu)h, Himu , hhkojtb, hubkom^* twarzą na ziemi, ob. Nice). Świetność liczą twego. Leop. Ps. 43, 4. Więcej płeć białą zdaniem mym zaszczyca Wdzięk przyrodzony, niźli piękność lica. Nar. Dz. 4, 52. Choćby wszystkie Insfału dziewice,, Wdzięki urody i nadobne lice Stawiły razem , ja się ztąd nie ruszę. Kras. Oss. B 5. Lice z różą w sporze. Szym. S. W. 46. — Fig. Nie będą nigdy widzieć żadnego lica, Mieszkańcy piekła, słońca, gwiazd, ani księżyca. Kulig. 312. baS 2llltlt£ ber ©OJtlte, bcö 2D?onbc3.— transi. Z jakiem licem śmiesz, bywszy żołnierz Korbulona , Na mój pałac przynosić rozkazy Nerona! Min. Byt. 1 , 201. (t. j. jakiem czołem). — Melon. Lice, osoba (cf. liczyć), btc ^crfort. Święty, który na lice nie patrząc, sądzi wedle każdego uczynków. Budn. i Pet. 1, 17. (bez braku osób. Bibl. Gd., oppos. ‘licemierny). Nie przyjmuj lica naprzeciwko obliczu twemu. Leop. Syr. 4,25. tnie miej względu na osobę przeciwną dusze twój. Bibl. Gd). — 2) transi. Lice szaty, sukna « prawa, świetna strona, cel, (oppos. nice); btc ©lattj* fette beś ïttdjeS, btc rechte ©cite, juin Rnterfdjlebe tum ber ńbtdńen. (Croat. liczę imenaje sze vszake sztvari gornya sztran ; Slav. lice (oppos. opàka strâna); Bag. liże * (Ital. rilto); Carn. nalize; Ross, atme ; (Bosn. liçe od kgnighe ; Croat. licze knyige, pagina, stronica; Boh. na lic obratiti przewrócić). Wywróćcie te szaty na lice, w których dawno na nice chodzicie. Czach. Tr. F. 2. — 3) Lice w prawic * ślad pewny okazujący przestępcę i jego uczynek, factum notorhm. liras. Zb. 2, 44. ettt geituffeS augenfc&einltcîjeê $anbgretfltd)e$ SJîerfmal, b«8 itad; einem $ie&fła(jlc ober SÄorbc beu Reiter imrätjj, j. 33. bet; t(mt »orgefunbene ©adjen, 3m ftrmnente, etc. Lice znaczy rzecz, która będąc oskarżonemu pokazana, nosi świadectwo winy, n. p. ukradziony wół, lub ruchomość jaka. Lice znaczy w Polskim języku twarz; pokazanie więc ukradzionych rzeczy występnemu, jest widocznym w oczy wyrzutem. Czack. Pr. 2, 224. Ross. nomuHOC lice kradzione; Ha mmo w naturze, rzeczywiście znajdujące się gdzie ; yjHKa rzecz przekonywająca, dowiedzienie, przeświadczenie; npmiHKa dowód przeświadczający ; ymwrb, yitmaTt, npuMmiTb, npmiH-»iart przeświadczać, przekonać; (Boh. ljcny, patrnÿ oczywisty, widoczny). Dochodzono złodziejów po licu rzeczy naszych. Warg. Radź. 343. I złodzieje jawni ze zbrodni wychodzą, powiadając, gdy go z licem przywiodą, że go nim zarzucono. Gorn. Wi. L 2 b. et Q 1 b. Nie dziw, iż złodzieja imają, bo lice przy nim jest, rzecz która pokazuje zły jego uczynek, ib. D 3. Jeśliby kto wykradł czyjego ojczystego człowieka, a pojmanby był na drodze z tym człekiem, tedy ma być z tym licem wiedziony do urzędu. Stat. Lit. 383. Gdybym go tylko z licem dostał, kazałbym go nad wszystkich złodziejów wyżej powiesić.

Dwór. J. Ościk już nie mógł więcej zdrady przeciw ojczyźnie przeć, a jawne lice fałszów i zdrad jego, pomsty na niego wołało. Stryjk. 776. Pieniądze lica nie mają. Rys. Ad. 57. Haur. 232. Sax. Porz. 148. pecunia non potest dignosci ex se, quia eadem nota omnes signantur nummi. Cn. Ad. 834. Masz wiedzieć, iż się rzeczy inszych żaden *imować nie może , jedno tych, któreby z przyrodzenia różne między sobą były, jakie są bydło, szaty; ale pieniędzy i monety, także złota i srebra nie-robionego, wina, pszenicy, żaden się jąć nie może, bo lica nie mają. Szczerb. Sax. 174. ob. Licować. — Ci którzy się o złodziejstwo albo łupiestwo zgadzają, albo licem wracają (?), którzy się śmierci odkupują, ci wszyscy są bezecni. Szczerb. Sax. 4 7. — Lice, piątno, cecha wypalona, baś SSratlbmal. (Croat. liszaszt in fronte signatus; Bosn. lis cicatrix in fronte, lisast qui habet signum in fronte, ut equus). Piętno masz na czele, a ‘lico na szyi. Smotr. Ex. 13. Który na życie godzi, niech dla lica zbrodni , rozpalonym żelazem na czele wypiątnowany będzie. Mon. 76, 617. Licem znaczony Faryzeusz vid. Licemier-nik. (Boh. lićka * tendicula, kluczka, sidło; ljceti ponere tendiculam). LICEMIERNIK, a, m., obłudnik, liziobrazek, gryzipacierz, bożkujący się, faryzeusz, ctlt ©letßltcr, ©djetlt» Detltger, ^artfeter, $ettcl)ler. Boh. licomërnjk; (cf. Sorab. 1. liżeżu szo adulor, liżczżak adulator, cf. lizać); Vind. lisjak, skaslivez , repovertez, vertorep ; Carn. hinavz; Croat. li-czimir, szamopravichnik, zkazlivecz; Bosn. lizimir, lizimi-raç; Slav. licumirac; Rag. lisimjcraz, lizimiraz, lizimiernik, lizimir; Ross. iimeM'fcp'L, njcïOCBHT’L, xainna; (Mite^ft aktor teatralny); Eecl. npiiTBoponiicaTCJib, KOTOpHH Jiime-MtpHO, npiiTBopiio niimoTb o uenrb; (cf. Eccl. mneno4xo-4HHKi> aktor teatralny; cf. Eccl. .mumia, »mena, xapa maska, larwa). Pseudopolitycy, twarzobrakownicy, licemier-nicy, w cudzej skórze chodzą. Burl. A 2. Byli za żydów, co je zwano licemiernicy, którzy smętną a nabożną postawą, ubiorem, a chodzeniem inakszym od ludzi byli różni, i innemi wymysły, czynili domniemanie o sobie, wielkiej świątości u prostych ludzi. Eraz. Jez. 0 2. Licemiernicy byli, którzy się wyłączali z społeczności ludzkiej, a od społecznych obyczajów ich, a sami sobie wymyślali dziwne a inaksze i modły, i postawy, i posty, i ubiory, i inne dziwne rzeczy. Rej. Post. LIA. Zakonni licemiernicy. Wróbl. 5. * Faryzeuszowie, btC ^(U'tfäer. Posłowie ci byli z Pbaryzeuszów albo licemierników. Bial. Post.

55. (Chrystus wiele cierpiał od Pharyzeuszów licem naznaczonych, i w piśmie uczonych biskupów, ib. 22.). Jeśli nie będzie sprawiedliwość wasza obfitowała więcej niźli nauczonych w zakonie i licemierników.... Leop. Matth. 5, 20., (Pharyzeuszów. Bibl. Gd.). Skrybowie i licemiernicy. W. Post. W. 202. Licemiernik i jawnogrzesznik różnie się w kościele modlili. W. Post. Mn. 231. LICE-MIERN1GÂ, y, z., obłudnica, hypokrytka, bte ©letßnerimt, .fteudjlertnn ; Ross. jiimesrhpKa, nycrocBHTKa. O licemier-nico, taka to chytrość twoja, chcesz abyś nasza starsza była! Sk. Żyw. 465. LICEMIERNICZY, LICEMIERNY, a^ e, Faryzeuszowski, obłudny; ^artfäifd), gletjSnertfàf, fteudjle* rtfd); Boh. licomèrnÿ; Rag. lizimjcrni; Ross. mueMtpHbiH;

Eccl. 4B0M4HHÜ. Chrystus nie gani w tym Faryzeusza, ani stanu jego licemierniczego, który nie był zły sam z siebie, gdyż się i licemiernicy niektórzy Panu podobali, jako Nikodem, Gamaliel. W. Post. Mn. 324. Posłali po-sły z cechu licemierniczego żyuowie do Jana ś. Biai. Post. 59. Strzeżcie się kwasu licemierniczego i Saducejskiego. Leop. Matth. 16, 6. (nauki Faryzeuszów). Licemiernicza obłudność tych, którzy powiadali, że grzech, uzdrowić niemocnego w święto; ale to nie grzech, szkodzić mu w święto. Eraz. Jqz. Z 4. — §. ‘Licemierny, patrzący na ‘lice (co ob.), t. j. wzgląd mający na osobę, stronny, par-cyalny, partheptfd), ber bic ^erfim anfteht. Eccl. jmtenpie-mhuîi, subst. JMuenpiesiHHKt ; Graec. ngoaoonoi.rinrriq. Tam mi się z tego przed 'nielicemiernym sędzią sprawować będziesz. Sinołr. Nap. 84. 'LICEMIERNICTWO, a, n., 'Ll-CEMIERNOŚć , ści, z., obłuda, nieszczćrość, bie ©leijhtc* rep, jpeudjdep ; Boh. lieomernost; Bosn. lizimirnost, lizimir-stvo ; Slav. licemirstvo; Rag. lizimirstvo; Croat. lizimir-noszt ; Ross. anueMtpcTBO, aHue&rfepie, xaiimecrBO ; Eccl. 4B0jnqie, ii(ttiTKO|)ieiiiłi€ , npHTBopcTBO, Bbi4yMna. Lice-miernictwem czyli obłudą nadrabiać, 'licemierzyć, gieren, Rag. lisimiriti, lisiciti; Croat. liczimirimsze, milolasem, pri— lizavamsze (przypocldebiać się); Dal. liczimeriti; Ross. m-ireMtpcTBOBaTB, JnueMtpiiTb, xüH/KiiTb, xamKy; Carn. bi-nim se. 'LICETWORZYĆ, Eccl. jimeTBopmH, npiuaßaTi, Bemu amie, piekszyć. — Eccl. mnenpiiTBOpcTBO prosopo-poeja.

Pochodź, licowy, licować; policzek, policzkować; oblicze, obliczność, obliczny, óblicznie; — §. śliczny, śliczność ; Ross. 406p0JMMHbIH.

LICENCYAT, a, m , który w szkołach zostawszy wprzód bakałarzem , przez wyższy stopień do doktorstwa sie sposobi. Kras. Zb. 2, 44. ein SicentiatuS. LICENCYOWAĆ, wojsko. Tr. • rozpuszczać, abszytować, zwijać, btc 3lmtec abbanfett, ben ©olbatcit ben 5lbfd)teb geben.

‘LICHA, zagon, ob. Lecha. 'L1CHFIA, 'LICHFNIK ob. Lichwa, lichwiarz.

‘LICHMANINA, y, i., liche rzeczy, liche postępowanie, |d)ledv tî8 3ftltî, f£^lcd)tcê SSerfa^retl. Już nadziei w zarobku nie ma, tylko się liehmaniną żywi, a lichwy płaci, a bardzo mu ciężko wrócić, co się komu zadłużył. Rej. Zw. 167 b. Jakowe łupiestwo, obciążanie, czynią sobie ludzie, trudno i wymówić, bo prawie już tak na tę lichmaninę a dra-pieżynę wszyscy udali się, iże jeden drugiego drapieży, drogością, niesprawiedliwością. Gil. Post. 30. ob. Lichwa, lichwiarstwo.

LICHO, a, n„ Boh. lich impar.\ Croat.. Bosn., Rag. hh; cf. Germ, gleich, ap. Isidor, kalihho ; (oppos. cetno); ungleich? 3apl, ungleich an ber 3®h^ n'e do Pa,‘y> nieparzysta liczba,

n. p. Wieśniaczki mienią, ze jaje pod kokosze nigdy w celnie, ale w lichu zawsze kłaść trzeba. Crcsc. 581. cf. Eccl. H3.iHxa,    , H3JHinine zbytecznie ; (cf. liczba).

Niech tych sędziów będzie dziewięć, a dlatego je lichem kładę, bo jeśliby byli cetnem , a nie zgodziliby się , za-wzdyby jednego szukać trzeba, któryby sie abo do tego, abo do owego zdania przychylił; którego do liczby lichom idącej nie trzeba. Bo chociażby też niezgodni byli sękowa»* Lindego wyd. 2. Tom U.

dziowie, tedy więtsza liczba przechodziłaby mniejszą. Modrz. Baz. 370. Cetno licho, Boh. lich suda ; Rag. igratti na lak i na llh; Rosn. tâk i lih, takan i lih (cf. tak); Carn. soduv; Sorab. 2. por unpor; Ross. yen H.m neyen; gra« do pary, nie do pary. Zabi. Firc. 42. ©rabe wtb Hngrabe, eilt ©płci. — §. Zła liczba, nieżyczliwa, przegrana, dite linglltcfltée    Nie wiedzieć, komu liebem, komu pa

dnie cel.nem. Pol. Arg. 793. A coż jeśli kości padną liebem? ib. 92. Już jedno z dwojga, już masz cetno li-chem. Pot. Sgl. 385. Lepsza zgoda, niż sprawa, bo nie wiedzieć, komu padnie cetno, komu licho. Sax. Porz. 78. (cf. es lub zes). Jutro pokaże cetno albo licho. Pot. Syl. 5ti. — §. Nieszczęście, bieda, kaduk, wróg, dyachel, (cf. lichwa); Unglücf, Unheil, 33ôfeé, Hebel, ber Söfe, ber genfer; (Ross. xyvto ob. Chudy, mąt,; cf. lada co). (Ross. ,ihxo złość, złośliwość; .inxoßaTb, oô.iuxoBaTb fałszywie donosić, potwarzać; .111x04^« niechętny, ;wxo4'bHCTBOBaTb nie-nawidzieć; JHXopa4Ka, JUixoaiaHKa zimnica; Eccl. .iiixoaLh, a.iOTBopHiiKt złoczyńca, JHiueHHHKŁ złodziej). Och jak wielkie z bojaźnią upatruję złości, Boże odwróć to licho z twojej wszechmocnośei. Bardz. Trag. 536. Przybądź, a zabroń licha złego. ib. 416. Wnet się i to ze wstydem uspokoi licho. Zab. 15, 301. Do woli się fortuna lichem ich nacieszyła. Tward. WY. 39. Kto to w domu zrobił licho? Bardz. Trag. 61. Żeby sobie ten człowiek nie narobił licha, gdyż zbyt swym chuciom pozwala! Teat. 42. d, (cf. nawarzyć piwa). Jak wierzyć temu, który nas raz chciał w licho wprawić! Mon. 76, 404. Pędził dalej, jam rzekł cicho, Będzie jemu kiedyś licho. Zab. 16, 76. Węg. Z lekka Mości Panowie! drzymie? niech śpi licho! Zabi Amf. 103. Nie budź licha, kiedy licho śpi. Zegl. Ad. 156. (Slov. nesćeśli ne potreba bieda!, samo od seba pridè ; cf. nie drażnij psa śpiącego; nie maluj dyabła na ścienie ; cf. nie igraj z ogniem ; cf. nie wyciągaj wilka z łasa). A czy mię tu licho wniosło? Teat. 33, 40. (cf. choroba, kaduk). Coż to za licho ciebie tu przyniosło! Teat. 33, 20. Czy licho ich tu przyniosłoś Kniaź. Poez. 5, 216. Idźże z lichem, jakeś przyszedł. ib. 218. Niech cię licho ochłoni, przeklęty gaduło! Teat. 28. b, 52. fporwon!). Zęby go licho ciężkie porwało! ib. 24. c, 87. Coż to u licha ciężkiego, co to ma znaczyć! Teat. 28,33. Czego oko ludzkie nie widziało , czego licho nie słyszało, oczyma uszyma duszy słyszałem, widziałem. Ossol. Str. 7. (sam dyabeł). Człowiek ten dobre to licho: ale trzeba go ustawicznie karmić i poić. Teat. 32, 113. (niezły człowiek, dobre człe-czysko, basałyk, bałanda ; cf. dobra dusza). — §. Do licha tam tego, do kata, niezliczone mnóstwo, więcej jak potrzeba, cf. do boga, nerbenfert tud, metr al$ ju ciel. LICHO, aduerb. adj. lichy * błaho, mizernie, nędznie, nienajlepiej, nieszczęśliwie, elettb, Übel. Trąbić umieją; lecz oni tak jak ja, choć dosyć licho, napisać nie potrafią. Mon. 66, 186. Jak mu się przez ten czas powodziło? 0 bardzo licho ! Teat. 30. 6, 89. 'LICHOCIĆ, ił, i, act. nie-dok., kogo » 'powyłupować, nędzić, wyniszczać, despoli-are. Macz. einen arm mad)en, auêplünbent. LICHOCKO adv., bardzo licho, nędznie, elenbtgltdh Inne ciała w mauzolach

80

szumnych spoczywają, Tu nędzarza kości się lichocko wa-    wrażony, próżno pracuje bokami, przyjdzie lichtugą ucie-

lają. Gaw. Siei. 396. ‘LICHOGRAD, u, m., Graec. Tlovy-    kać. Tward. WŁ 46. ob. Lichtować.

oÓ7Tohg, Philippopolis. Plin. 4, H. miasto w Tracyi przez LICHTARZ, a, w., z Niem., LICHTARZYK, a, m., zdrobn., Filippa Macedona osadzone samemi łotrami. Klon. Wor. ber Scucffter; Boh. sw'jcen; Sorab. i. szwieeżenk, lichtiar ; ded. *23ubenftflbt. LICHOTA, y, i., LICIIOŚĆ, ści, z., Lie-    Vind. laihtar, fveizhnik,    i'uetelnik, (Veitnak,    fvietnik, fvie-

da, mizerya, Vind. zhemernost, burnost;    r Jammer    zhnik; Slav. svichnjak;    Croat. szvéchnyak,    czirak, chirak;

unb (Elettb. (Goli. lichota * nieuprzejmość, fallacia; Ross, au-    Bosn. cirak, kerostaç; Ross. no^CBk^HHKŁ, mauvais, înaH-

xocîb złość, chytrość). Nędzny stan znaczy poniżenie,    Æaaemi; lichtarz wielki przed obrazem jakiego świętego;

błahość, upadłość, a iż tak rzekę lichość a lichotę, a chu-    Ross. HaCBbiUHiiKï. Czemuż to teraz świecznik wolicie

dobę, jako też mówiemy: nędza, lichota albo błaho teraz    zwać lichtarzem? Budn. Bibl. praef. Świeca na lichtarzu

około niego. Seid. Luc. 1. Oto z Awernu    blade w’yszly    stoi, aby domownikom    światłości użyczała.    Sk. Kaz. 646.

jędze, Roztrzęsą na świat lichoty i nędzę.    Tward. Mise.    Świeca gore, lichtarz    ziębnie. Pot. Jow.    136. Lichtarz

101. Wszędzie ucisk okropny i sroga lichota, Czy człek    we środku z srebrnemi rogami, Oświecał salę pięknie

wchodzi w bramę życia, czy zawdera wrota. Zab. 26, 406.    pochodniami. Jabł. Ez. 209. LICHTARZOWY, a, e, od

Wszystkie milliony wasze, z bogactwy synów korony nie-    lichtarza, Seitcffter *. Boh. swjenowy; Ross. niaH4ajibHUH.

bieskiej, ubóstwem są i lichotą wielką. Birk. Syn. Kor.    Słupek lichtarzowy. 1 Leop. Exod. 37.

4 b, — §. Lichota, lichy postępek, lichy charakter, ©cffledp LICHTON ob. Lichtan. LICHTOWAĆ, ał, uje ad. niedok., ttgfeit, ©cfyledjtljett, fcfyledjte i)anblung3(UL Wspomnę tu je-    ulichtować dok., za pośrzodkiem lichtana ładunkowi stadne lichotę a lekkość Alexandra Wielkiego. Glicz. Wych.    tkow’emu ulżywać, dit Sßafferfo^eng litten; umniejszać

A 5 b. —" §. Personif. Lichota, co nędznego, biednego,    ciężaru, Dudz. 43. Lichtować, to jest, zboże ze statku

nędzarz, biedaszek, chudy pachołek, mizerak, masc. et    do śpiehlerza zsypować, albo też stanąwszy na haku, kry-

fem., eilt (Eleitber, etn SOłtfcmblcr, ein armer ©dffuefer. Ja    pą ze statku ładunki ujmować. Magier. Mskr. Lepiej to-

lichota do twej się łaski ubiegam. Warg. Wal. 2. Przy-    bie lichtować na suszy. Klon. Fl. E 3. LICHTUGĄ ob.

szła strojna od pereł i złota Jedna niecnota, poddanka,    Lichtan.

lichota. Chrośc. Ow. 123. Bardziej od muchy, od lichoty LICHTYAN, herb; koło młyńskie zębate, takież na hełmie, boli.    Źegl.    Ad.    11.    Lichota    bardziej    ukąsi.    Cn.    Ad.    453.;    Kurop. 3, 10.    eilt 2öappcit.

(bardziej    boli    od    podłego).    Choć    kto    możnym    jest,    bać    LICHUCZKI, L1CHUCHNY, intens, adj.    Lichy,    qu. v.

się powinien lichoty, Dowcip bowiem ma snadne do zemsty obroty. Min. Ryt. 4, 18. Lichota pierwszych nie traci nałogów’, Ghoć do najwyższych posunięta progów. Kniaź. Poez. 3, 136. (cf. ciężki z sługi pan, z klechy pleban). Szczęście się mężnych boi, uciska lichoty. Bardz. Trag. 78. LICHOTARZ, a, m., lichy, nędzny człowiek, ein (Elenber, SJłtferabler. Ci lichotarze dzisiejsi, (o heretykach). W. Post. W. 56. Marne takie lichotarze Zawzdy Pan Bóg i doma i na stronie karze. Rej. Wiz. 70. Pomnij, jako świeckie lichotarze, Pan srodze karze. Rej. Zw. 116 b. LICHOTNY, a, e, — ie adv., mizerny, błahy, nędzny, lichy, elettb, fcfylecfyt, jćimmerltcl), imferabcl. Kraje te są barzo lichotne i nędzne. Boter. 161. Mocnyż on to był ‘obrzym niebieski Pan Jezus ; a lichotna była możność Herodowa. Żarn. Post. 3, 547. Na burzkach młodość swoje trawią, a na żołnierską nie chcą, a kiedy się stawią, tedy barzo lichotnie. Star. Vot. E 2.₍ W mojej duszy lichotnćj boże raczysz sie objawić! Zyw. Jez. 27.

LICHTAN, LICHTON, a, m., LICHTUGĄ, i, z., mniejszy statek wTodny przy większych dla ulichtowania w potrzebie ładunku ; z Niem. ber Sinter, baâ Setcfytfdjtff, ber 8cid)ter ; (Dan. ligter; Angl, lighter; cf. łyżwa). Lichton służy do lichtowania ze statku, gdy ten stanie na piasku, i bierze 4 do 5 łasztów, który dla potrzeby prowadzą przy statkach. Magier. Mskr. Przy statkach mieć potrzeba lichton dla lichtowania zboża na jakiej zawadzie. Haur. Ek. 170. Szyprowie od lichtana płacą po złł. 2. Vol. Leg. 3, 60. Szkuta, lichtan, bata ; różne nawy. Ryb. Gejl. D 2 b. Szukają w całym dotąd dziury, w tym lichtonie zrazu się im opiera? nakoniec utonie. Pot. Pocz. 94. Okręt na hak

LICHWA, y, z., ‘LICHFA. (Petr. Pol, 76. cf. lichfnik, lifnik). {Boh. lichwa; Slov. lichwa, użena; Sorab. 1. licha; Croat. lihvà, usura,    osura, fit, kamata;    Garn.    fajda,    ohrènia,

obrçst; Bosn.    lihva, kamata; Rag.    lihva,    kómata    ;    Hung.

usora; Ross. JiHXBa ; Eccl. iuivoiiiihCTKO, jmimieHMCTBO, i.VLinertT»; cf. Germ, leiden); ber SDßudjcr, — a) lichwienie, lichwy branie. Cn. Th. baś 2ßU(3)ern. Dawanie kapitału na procent, lichwą zwano. Czack. Pr. 1, 308. baö 3Ittêlet(ieit auf Btnfeit. Przez lichwę nabywamy, gdy poźyczanemi pieniądzmi zysku jakiego dostajemy. Gosi. Gor. praef. Są co z lichwy powstali, biorąc od tysiąca Złotych sto i pięćdziesiąt, do których przypisać Piętnaście złotych trzeba i piętnaście groszy. Opal, Sat. 28. In malam parłem. Lichwa nie może być dobra, jakoż też od licha, co Ruś złym zowie, imię ma. Petr. Pol. 39. Lichwą, przez lichwę, w lichwie, foenerato. Cn. Th. mitdjerifd), gegen Sitte« reffen. — Zysk z lichwienia, procent lichwiarski, ber 28ud)er$tit3. Lichwa w Słowiańskim znaczy wszelki zysk; w Polskim tylko zysk niegodziwy. Klecz. Zdań. 48. Przysiągł , że da lichwy lichwiarzowi, aby mu pożyczył pieniędzy. Chełm. Pr. 104. Miałeś pieniądze moje dać mone-tarzom, a jabym był przyszedłszy w'ziął co mojego jest z ‘lichlą. Sekl. Malth. 25. Lichwa jest własny pożytek pieniędzy, nie udanych na żadne towary abo kupie, jako na rolą, na winicę, na kupiectwo. Gost. Gor. praef. Cokolwiek bierze kto nad to co pożyczył, lub co takowego inszego, co pieniędzmi może być oszacowano, to lichwa jest. Karuk. Kat. 354. Kucz. Kat. 3, 169. Lichwę daję, płacę, pożyczam u lichwiarza, daję od pieniędzy. Cn. Th. Nowa lichwa z starej lichwy, ber 3^^ ber 3wfen, lichwa

(Boh. lichy impar., Carn. lih recte, właśnie tak; Vind. lihek ; delikatny; Croat. lyùt * zîy; Rag. zâlibi irritus; Ross. .iiixiti, jmx'B zły, chytry, złośliwy); nędzny, słaby, niewiele w'art, mizerny, eleitb, mtfercibel, fdjledjt, fd)t»ttd). Boh. cha-trnÿ, sprostnÿ, (cf. sprosny); Sorab. 1. hlatki, sznadnć, żpatnć ; Sorab. 2. schlechtni, rini; Carn. zhatrćn, shlćht; Vind. shleht, zbemer, priprosten, bud, hudoben, burn; Slav. bergjavo; Floss. 4pflHHbitt, xy4uft (cf. chudy), xy4em>KiH, Hey4a40H, 4fl4amiił, naöxiü, (cf. płochy, cf. błahy). Ten który i o najliższej ptaszynie pamięta, czyż o tobie zapomnieć może? Zach. Kaz. 1, 211. Lichy słowiczek w krzaku zielonym Całą noc prześpiewa gardłkiem swym ucieszonym. J. Kchan. Dz. 115. Pałac, który kosztuje kil— kakroć sto tysięcy, lichą strzałką, klóra za grosz ledwo stoi, w niwecz popustoszy. balib. N. 2. Lichuczkie dzieciątko. Módl. Gd. 11. Lichsze srebro od złota, od cnot lichsze złoto. N. Pam. 14, 262. tamto dobre, lecz to jeszcze lepsze.

z lichwy, n. p. Lichwa lichwę rodzi, na kształt pokole-    wodzie, Zdziwi kraje sąsiedzkie nierozumnym zbytkiem,

nia. Min. Ryt. 1, 314. Lichwa jest prędkonoga i dłu-    Kras. Sat. 42.

żnikom sroga. Cn. Ad. 455. Miasto obowiązało się iścom Pochodź, dolichwić sie, nalichwić się, oblichwić się, lichwę płacić, ażby długi popłaciło. Petr. Ek. 33. LI- ulichwić, tvylichwic.

CHWECZKA, i, i., foenusculum. Mącz. proeencik, ein LICHY, a, e, LICHUCZKI, LICHUCHNY, intensiv., cf. licho; centdien. LICHWIARKA, i, i., która liehwi, bte 2Bud)ertnn;

Boh. lichewnice; Rag. kamatniza; Ross. pocTOBimma, 6a-pwiiiHMiia. LICHWIARSKI, a, ie, od lichwiarza lub li-chwiarstwa, toudjerifd). Sorab. 1. lichownć; Carn. ohrènske;

Croat. kamatni, osurassni; Rag. et Bosn. kamatni, kama-tnicki ; Ross. ihxohmhmh, JHXOHMCTBemiUH, pocTOBiniiiiia, óapuuiHLiH, ôapuuinHqeH. LICHWIARSTWO, a, n., lichwiarski stan, rzemiesło lichwiarskie. Cn. Th. SBndjereS).

Sorab. 1. lichwano, licharstwo; Slov. uzernjctwj ; Hung. usorâlkodâs; Ross. jiHXOHMäHie, p1>30hmctbo ; Eccl. uixohiii.-CTito, jHimneuMCTBO, ptsoiiMame, B3HManie ripHÓwiKa, 6a-purna, iHXBbi, MT>uifn\oi\iOEtii€, MHoriueiiMCTBO. LICHWIARZ,

'LIFARZ, LICHWNIK, ‘L1FNIK, a, w., który na lichwę rozpoźycza pieniądze, Tichwiarzny. Mącz. Boh. lichewnik, lichwa?; Slov. lichewnik, użernik, kteri na penjzech zysk hleda ; Hung. usorós; Sorab. 1. lichownik; Carn. ohrenèk;

Vind. vohernik , vuhrar ; Croat. oshurnik, ushurnik, ka-matnik, osuras. fitnik, ehinsnik; Rag. et Bosn. kamatnik;

Ross. iHxoiiMcn.’L, pocTOBiitfiieB, óapbiuiHHKt; Eccl. JHXBO- ‘LIC1NA, y. £., lity czyli ulany obraz, (Boh. ljwanec); eilt ge* rpeóeu-B, Mh^OHMi,i|b, pisonaieub, npoueHTmmcL, *iy»e-    goffeneê 35tlb. (Boh. litina * imber, ©uffregen; Roli.    lity, ukru-

XBaït,    cpeópo.uoóenŁ, MhiU6KOHMhi|b; ber Söudjem*. Są,    tny    okrutny). Z srebra tego uczynił rycinę i    licinę. W.

którzy    sobie obrali na tym świecie służyć pieniedzom,    Jud.    17,3. cf. zlicina, (ryty i lany obraz. Bibl. Gd). Uczy-

jakowi    są łakomcy, lichwnicy i t. d. Żarn. Post. 2, 387.    nili    sobie licinę z srebra, jako podobieństwo    bałwanów'.

W. Oseas. 13, 2.

Kto lichwiarze broni i zastępuje, niech będzie karany jako lichwiarz. Chełm. Pr. 106. Dwu dłużników miał pewny LICNY ob. Licowy, lichwnik. W. Post. W. 3, 286. Budn.    Prov. 29, 15. Li-    1.    LICOWAĆ ob.    Lejcować.

chwnicy, zabijacze. Bial Post. 249.    Aby urząd nie był    2.    L1COWAG, ał,    uje act. niedoli., (od lica, poślaku    kradzie-

z tych, którzyby byli Tifarze, łupieżcę, którzy są pożerca- ży) ; pozywać, dla znalezionego lica. Włod. ruegett offenba« mi ludzkiemi. Kosz. Lor. 89. Wykrętacze, iifnicy. Modrz. rcit Śiebfialllś oorlabcn. Licuję u kogo rzecz kradzioną » Baz. 202. Dwu dłużników miał jeden *lifnik. W. Post.    poznaję. Dudz. 45. td) Clttbetfe ba3 gcftohlnc ©ut beS) jeinan*

Mn. 510. Niech usidli Tifnik wszystko co jego, a niech    Delt. Darowałliby kto drugiemu rzecz kradzioną tym umy-

rozchwycą obcy prace jego. Budn. Ps. 109, 11. Kto roz-    słem, aby to u niego licowano, i aby z tym był zatrzy-

dawa, boga naśladuje, a kto chce, żeby mu wrócono,    man, tedy bez szkody zostaje ten, któremu tak darowa-

naśladuje lichwiarza. Gorn. Sen. 167. Lichwiarze, pie-    no. Szczerb. Sax. 64. Jąć się albo licować inszych rzeczy

kielny rodzaj ludzi, złoty czasem na    tydzień od czerwo-    żaden nie może, jedno tych, któreby    z przyrodzenia taką

nego złotego płacić im potrzeba. Tent.    7. c, 19. LICHWIĆ,    różność miały,    z jakićjby mogły być    rozeznane.    Szczerb.

ił, i, intrans. ńiedok., Boh. lichwiti, teżiti, (cf. ‘ciążać); Slov. Sax. 517. ib. 151. (cf. pieniądze lica nie mają). — Fig. Abym lichwugi, na lichwo dâwâm; Sorab. 1. lichuyu ; Vind. vu-    licował dom Izraelow w sercu ich. Budn. Ezech. 14, 5.

hrati, ohernio tribati; Carn. ohram, fajdam; Croat. oshuro    (abym ułapił. Bibl. Gd). LICOWANIE, ia, n., subst. verb.,

®tebfta^l§. LICOWANY n. p. złodziej. Pot. Zac. 10. z licem złapany, że o jego kradzieży ani wątpić, etrt offenbarer auö» gemachter 'Dieb. Złodziej wierutny, zbójca licowany. Pot. Arg. 58. LICOWY, LICNY, a, e, Boh. ljcnj; Eccl. jia-liHTHbiH, od lica, oblicza, twarzy, twarzny, 33acfett *, üffian» gen», ©eftchts*., Licna beze krwi cera, in vultu color sine sanguine. Zebr. Ow. 146. — §. Licny, licowy, od prawej strony n. p. sukna, Ross. ahiiobłih , jihmhłih. — §. Od lica jako poślaku kradzieży, offenbaren Ditebftalil be« treffenb. Licowe roki abo pozwy, krótszy czas do odpowiadania zawierają, jak zwyczajne. Kras. Zb. 2, 44. Rok

useti, osurassim, kamatujem, fitati, fitujem; Rag. kama- pozywanie kogo o kradzież dla rzeczy kradzionych, znaj-tovati; Bosn. kamatovati, lihvovati; Ross. .MXOHMCTBOBaTb, . dujących się u niego. Wiod. SorlablUtg megett offenbaren cpkBHTb, cp-feîKy, óapbiuiHHnaTb ; Eccl. MHTOiiMCTBOBaTH, npe434HM04aBCTByio ; lichwę brać, brać od pieniędzy, nut*

d)erit, SBucber łrctbeit. Wiedzie cię łakomstwm, żebyś lichw ił. W. Post. W. 274. Mają być upomnieni lichwiarze, żeby więcej nie lichwili. Chełm. Pr. 106. Który liehwi, dwa razy jedne rzecz przedaje, albo przedaje, co nie jest.

Karuk. hat. 354. L1CHWODAWCA, y, m., lichwę czyli procent lichwiarzowi płacący pożyczalnik, ber 3tnfetual|ler.

Naprzód zapisem usnują lichwodawcę. Klon. Wor. 76.

L1CHWOPLATNY, a, e, płacący procent lichwiarski,

2Bu«beritn$ jablenb. Weksel lichwopłatny mając na po-

80*

licowy w sprawach kradzieżnych. Vol. Leg. 3, 76. Statut o licownym roku deklarujemy, żeby licowny rok nie ściągał się tylko na rzeczy kradzione. Vol. Leg. 2, 973. Licowy albo gwałtowny pozew, citalio violenta albo realis, jest ten. którym winowajca do sądu, osobą stawiony bywa, lub rzeczy jego aresztują się, co inaczej pozwem aresztownym nazywamy. Oslr. Pr'. Cyw. 2, 39. rok obliczny, oblicznie dany, eine Cabiuig, fclbft tu eigner ^erfoit gu erfdjetneit. (Hoss. jh'ihwh osobisty). — Oto jawny błąd jego dowodnie a li-cowmie dowodzi się. Żarn. Post. 3, 773 b. (oczywiście).

LICYTACYA, yi, z., bte Stdtûtion, Bosn. lieba (cf. liczba); Croat. prezavanye ; Boh. prowolanj; akt prawny, przez który dobra nieruchome, niecierpiące podziału, jednemu się przedają. Różni się od aukcyi, że ta ściąga się tylko do sprzedania rzeczy ruchomych, i że łicytacya wypada tylko mocą sądową, aukeya zaś być może przez dobrowolne od właściciela podanie rzeczy pluris ojferentiae kupujących. Kras. Zb. 2, 44. Rozkazano królewszezyzny i starostwa drogą licytacyi sprzedać. Ust. Konst, 1, 195. — W potocznej mowie łicytacya « aukeya, SlucttOlt, öffentliche Steigerung , n. p. Reszta majątku jego ruchomego przez publiczną łicytacya sprzedana być ma. Gal. Cyw. 1, 95. LICYTACYJNY, a, e, od licytacyi, Croat. prezovni, Śicitcn tiones ⁵. LICYTATOR , a , m., licytujący, na licytacyi do przedaży podawający, ber Sicitator. Croat. prezovich. W rodź. źeńsk. Licytatorka. LICYTOWAĆ cz. niedok., zali— cytować dok., na licytacyi kupować, licitircn; Boh. pro-wolali; Vind. lizitirati, po vishem prudati, naslauit, vishe puprauiti ; Bosn. liciti, (cf. liczyć).

LICZÀLNY, a, e, dający się liczyć, liczebny, Hag. brojni;

' Croat. broyni ; ftd) jćihlcu Iflffenb. Ani grzywna, ani wiar-dunek, ani skojce, nie były monetą liczalną; ale to były sposoby rachowania. Nar. Hst. 5, 290., Czack. Pr. 1, 124., ib. 2, 242. 'LICZARZ, a, m.; Solsk. Geom. 3, HO., ob. Liczebnik, liczący. LICZBA, y, z., (cf. lik); §. 1. cyfra znacząca, i co się nią oznacza, eine Baßh eilte Biffer; So-rab. 2. lizba ; Sorab. 1. zrachnuwano ; Boh. ćjslo, poćet (cf. ‘czcić, cf. poczet); Carn. zhislu, shtivila, shtivilu, shtivenje; Vind. shtivennje, shtuvenje, broi; Croat. bröy, broi, brojnik; Bosn. cislo, brój, esóp ; (lieba »łicytacya); Hag. brooj, brój, silla, (cf. siła; Hag. lieba » łicytacya, obwieszczenie, edykt) ; Slav. broj; Dal. broy; Ross, uhcjo; Eccl. YiicMA, nucMCHHua. Liczba jest wyrażeniem związku między pewną wielkością i jednością wziętą za miarę. Śniad. Alg. 1, 3. wyraża z wielu jedności lub z wielu części tejże jedności ilość, jakowa jest złożona. Jak. Mat. 1, 2. Liczbą zowie się wielość jedności. Łejk. 2, 4. Znaki liczebne u Rzymian używane, kościelną liczbą teraz mianowano. Lesk. 2, 3. Liczba cała, gattge B^hL *1°^ złożona z jedności całych; gdy zaś złożona z jedności całych i z części tejże jedności, albo tylko z samych części jedności, nazywa się liczba łamana albo ułomek, frak-cya. Jak. Mat. 1, 2, gebrochttc ein 93rud). — Gram-mat. Liczba pojedyncza nurnerus singularis, liczba mnoga numerus pluralis. Kpcz. Gr. Pismo tu w liczbie pojedyn-czćj mówi: „kto jest maluczkim”; a nie mówi w liczbie towarzyskiéj : „maluczcy”. Bals. Niedz. 1, 156. W liczbie

'osobliwości (pojedynczej), i w liczbie wielości. Farnov. 37. — £. 2) Lik, bte HnjOhL bte 3^1* Rozmnożyli się nad szarańczę, i niemasz im liczby. W. Jer. 46, 23, Wielki Pan nasz, i wielka moc jego jest, a mądrości jego nie masz liczby. Gil. Kaz. A a. 2 b. (granic nie ma, nieokreślona). Złowił małego karpika rybak; rzekł, i to liczbę czyni. Jak. Baj. 129. t. j. summę pomnaża, przyczynia , auch ber macht bte B^hl Größer. Ludzie nikczemni i marni na świecie, tylko cień i liczbę czynią. P. Kchan. Orl. 1, 55. (cf. nos numéro sumus).— Oddawać co komu pod liczbą, in numeralo reimquere. Cn. Th. 731. — Liczba »poczet, n. p. Jest w liczbie świętych; albo: liczba, gromada, n. p. Obrali jednego z pośrzodku siebie, z liczby swej, z gromady. Cn. Th. 789. (z grona swego). Wielkość liczby jakiej rzeczy * wielka liczba czego. Cn. Th. 1250.—Cykl, liczba lat w pewnym czasie odwracających się, jak liczba niedzielna, liczba złota, indykeya, epakta. Ostr. Pr. Cyw. 2, H. Liczba złota» reguła de tri, aurea reguła. Solsk. Geom. 163, (ob. Reguła trzech); Hoss. 3,iaToe »rncao. — §. Liczba » rachowanie liczbami, b«$ SRedjttCtt. Uczył dzieci czytać, pisać, liczby i gramraa-tyki. Sk. Zyw. 2, 145. Musisz znać liczbę. Teat. 19, 83. — §. Rachunek, który się z czego zdaje, rachowanie się, spraw’a, obrachunek, bie 5Kc<hmutg, bte 3îe» chcnfchöft; Vind. razhun, raitingà; Hoss. oraerb, imucKa-iiie. Abyśmy na on czas, gdy przed prawdziwym sędzią staniemy, z liczby naszej wyszli. Herbst. Nauk. C. 5. Więc się wiercą, więc się skubią około liczby, około regiestrów, nie wiedząc jak mają co czynić. Glicz. Wych. J. 4. Dobry gospodarz sam na liczbie zasiada. Sk. Kaz. 336. t. j. rachunków słucha, nimmt bte Rechnung ab. W rok tylko liczbę przeglądał, na wiarę się zdając. Sk. Dz. 370. Pan chciał kłaść liczbę z sługami swemi, a gdy począł liczbę kłaść , jeden mu był winien dziesięć talentów. W. Math. 18, 23. Leop. ib., (chciał się rachować z sługami swemi. Bibl. Gd.); (Hoss. ycnecTt, yenw-TaTb, ycnHThiBaTb). Rachować się z kim, na liczbę kłaść, calculare. Mącz. Król chciał znieść liczbę z niewolniki swemi, a gdy ją poczynał znosić, jeden mu został dłu-żen dziesięć tysięcy. Budn. Matth. 18, 24. Liczby słuchać. Petr. Pol. 2, 150. — Pozwał sługę, iż mu liczby nie uczynił, a odszedł. Gorn. Wl. K 4, er fmtte ihm fet* ne Rechnung abgelegt. My cię wolno precz puścimy kiedy nam liczbę uczynisz dostateczną o wszystkim. Biel.

48. Oddaj liczbę włodarstwa twego, bo już więcej nie będziesz mógł 'włodować. 1 Leop. Luc. 16, 2. Bym miał utracić ten szlachetny lud, nigdybych za to bogu liczby nie mógł uczynić. Biel. 53. Rządzenie królestwa wielkiej mądrości potrzebuje, i ciężka czeka Panu Bogu liczba z niego. Sk. Zyw. 141, t. j. sprawa mająca być z tego dana bogu, odpowiedzialność, fchwerc IRcchettfthaft »or ©ott, Slcrantmortimg. Liczbę za kogo uczynić. Sk. Dz. 64. Oni o tym 'czują, jakoby liczbę za dusze wasze mieli działać. 1 Leop. Hebr. 13, 17. Masz dać dostateczną liczbę bogu z tych owiec, które ci zwierzono. Gorn. Dz. 83. Ten rząd, któryś mi sam zlecił, pełnić musze, Boć winien liczbę będę dać za każdą duszę.

wielkiej liczbie, Carn. dukaj; Ross.

637

L1CZBAN - L1CZMAN.

LICZMÀNNICA - LICZYĆ.

Stryjk. 493. Panowie z przełożeństwa swego na ostatecznym sądzie srogą liczbę dać mają. Star. Ref. 437. Kazał ich zabijać bez sądowej liczby. Sk. Dz. 219. t. j. bez sprawienia się przed sądem , rime gcridjtltdjeS SBertyör. — Na liczbie zostać » w kalkulacyą wpaść, nie wyrachować się, winnym zostawać. Dudz. 46. Wlod., einem fd)uh big bletben, mit ber 3fîed;mtng rtić^t beftcljen. Przed tym panem rachunek mój będzie straszliwy, gdyż wiem, że mu na liczbie wiele zostanę. Falib. Q. 5. Był wsadzon, o to , iż na liczbie został nie ma/o papieżowi z dochodów tych. które mu by/o poruczono wybierać. Biel. 217. Jeśli na liczbie zostaniesz, a nie do najmniejszego pieniążka wyliczysz, będę cię umiał karać. Sk. liaz. 337. LICZBAN ob. Liczman. ‘LICZBOBIEBCA, y, w., ber 9teci}* mntgSa&nejimcr. Powinien być urząd, któryby drugich liczby słuchał, urząd liczbobiereów. Petr. Pol. 2, 150. Gra-ec. Xoyiartjç ratiocinator. LICZBOWY, LICZEBNY, a, e, ‘LICZBIANY. Tr., od liczby, 3flfyhu * i B°h- cl Slov. po-cetnj ; Ross. et Ee.cl. »mcjHTejfcHWH, mhcæhmuh. Wyrazy liczbowe, jedno, dwa etc. Kpcz. Cr. 3, 2. Liczebne przykłady. Geom. 1,219. (t. j. w liczbach). Trzeci stopień liczby abo sześcian liczebny, cubus. Jalc. Mat. 1, 421, bie ßlil'tcjitld. Liczebne imię w Gramatyce, Slov. pocetne gmeno ; Ross. nHCJHTejbHOe hma. LICZBOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., Gram. przez liczby odmieniać imiona lub słowa, z liczby pojedynczćj na liczbę mnogą przemieniać, bie Sorter nad) bem Numerus abćmbern, auS bent Singular ben plural rnadjen. — §. Liczyć, rachować, rechnen, jaulen. Tak jego ojców, jego tak zaszła śmierć sąsiada, Którzy w swych dniach nadzieję jak on liczbowali. Zab. 16, 377. LICZĘ ob. Liczyć. LICZEBNIK, a, m., który liczy, rachuje. Tr. ein 9îed)ner, 3äl)ler. Boh. et Slov. pocetnjk; Ross. MHCieHHHtCB, niic.MTe.ib. LICZEBNY ob. Liczbowy. LICZENIE, ia, n. subst. verbi liczyć, Ross. uncjenie ; Croat. brojenye ; bfl$ 3<*!)lM.— §• Liczenie, nwmerotm, baê 3łume« rireit, każdej liczby własnemi literami wypisanie, i wypisanych wyrażenie. Solsk. Geom. 3, 81. (‘LICZKO, TJ-CKO, a, zdrbn. rzeezwn. lice, Ross. .uiuhko, aimo;« twarzyczka, jagódka, baS 33Ćicfcfycn, baS ©efteötcfjett. Widzieć w.jéj pięknych liczkach odmian wiele. Teat. 42. c, 21. Lickiem wesołym rozniesione zbierał pióra wiatrem, ore renidenti. Zebr. Ow. 194. — \. ‘Liczko muszkułowe. Mon. 70, 109 et 62, ob. Łyczko). LICZMAN, LICZBAN, LICZBON, a, m., Boh. poćetny gros, grośjk ; Slov. pocę tnj penjz; Garn. koshçnk , tutèka; Vind. raitar, raitin— ga; Ross. mejerî, (cf. szeląg); ber 3łed)enpfennlg. Ci co w łasce u tyrana, podobni są liczmanoin, które według upodobania tego, co rachuje, czasem wiele, czasem mało, czasem nic ważą. Budn. Apopht. 48. Solon tych, którzy u okrutników nieco mogli, liczmanom, któremi rachujemy, przyrównywał. Kosz. Lor. 175 b. Na ‘liczbie czasem liczman wiele waży, czasem nic. ib. 175 6. Ludzkie rozsądki nie liczmanami rachuj, ale waż sobie szalami. Cn. Ad. 455. (cf. nie jak wiele patrz, ale jak dobre). Nikt mi nie może zadawać, abym kiedy przeda-wał sprawiedliwość łokciem, funtem, liczmanem. Birk. Zyg. 16. Nie chcesz ty liczmanami liczyć, wolisz bez

‘liczby nieprawdę mówić. Twórz. Wiecz. 32. Łatwiej licz— bonami expensowaé, jak dobrem złotem. Teat. 10, 120.

—    *§. Liczman, który liczy, rachuje, liczebnik, racho-wnik, rachmistrz, ber 3ïed)ner, 3îed)mmgSfül>rer, Sîedjenmet* ■fter. Liczman albo rachownik, który przyjęcie i wydatek statecznie ma rachować. Groi. Obr. 150. Alexander Sewerus mówcom, grammatykom, lekarzom, gwiazda-rzom, muzykom, liczmanom, jurgielty naznaczył, i szkoły, gdzie tych nauk słuchano, postanowił. Kosz. Lor.

106. LICZMANNICA, y, z., Bachownicza tablica abo stół, abo liczmannica, abacus. Cn. Th. 905, etn 3łed?enttfd) Jtt 3?ed}enpfenntgen. LICZMANOWY, a, e, od liczmanów, 9îe* cfyenpfenntgS =. LICZNIK, a, m., LICZĄCY, ego, m., LI-CZABZ, a, m., (Solsk. Geom. 3, 11 Oj, §. 4. ber 3ä§leir etneâ 33rud)S; Boh. poeetnjk; Bosn. brojitegl; Ross. nucM-Teab ; (distg. Ross. .iiinHincL la visière du casque, cf. lice). Liczba wyższa ułomku, licznik, numeralor; niższa, mianownik , denominator. Jak. Mat. 1 , 60. W frakcyi liczący pisze się nad linijką. Solsk. Geom. 3, 78. Część górna ułomku, wyrażająca wiele części bierze, nazywa się licznikiem. Lesk. 2. 18. §. 2) Licznik ziele = bukszpan ości-sty, bukszdorn. Śleszek. Ped. 415 ; drzewo, z którego sok Lycium biorą. Sien. Wyki., ber Śu^SbóW. LICZNIKOWY, a, e, a) od licznika frakcyjnego, ben 3^1er betreffend — b) Od licznika ziela, ShldjSbowen* . LICZNIE, LICZNO, adverb. adj. liczny MHoroncjeHHO ; Eccl. coóopirfc ; (distg. Ross. jihuho osobiście, ustnie, ob. Obłicznie; ob. Lice), jablretd). “LICZNO-PIATRZYSTY, a, e, o wielu piętrach, tuelftötfig, mehrere Stüde Dabcttb. Licznopiątrzyste okna napełniają, Z dotkliwym utęsknieniem króla wyglądają. Zab. 12, 105. LI-CZNOŚĆ, ści, z., mnogość, ob. Likowitość; Ross. mho-roHHc^enHocTb; bie Vielheit, reid)e 2lnja|I, SOîenge. Nie moc i liczność dzielne roty wsparła, Duch mężny postać okropną przemienił. Kras. Woj. Ch. 116. LICZNY, a, e, mnogi, jafylreicft ; Rag. velebrojni ; Ross. MHoroiHcaeHHLiS. Nie bardzo liczna kompania, ale wesoła. Teat. 3. d, 80.

—    *§. Liczebny, liczący, jafilenb, 3ßblen s • Liczna jest litera każda arytmetyczna, która cokolwiek waży, jakich jest dziewięć od 4 do 9, signißcativus. Solsk. Geom. 3,

78. Nieliczny, litera jedna arytmetyczna 0, którą nazywają cyfrą; sama przez się nic nie waży, tylko przydana licznym. Solsk. Geom. 3, 79. LICZNE, ego, n., płata od liczenia. Tr. 3al)Igelb. LICZONY, a, e, part. perf. verb. liczyć, jafllcn. I liczone wilk bierze. Rys. Ad. 2 ; (Slov. i s sćitanćho wilk'bere, non carat numerum lupus). Z Nowogrodu dawano do skarbu Litewskiego liczonych pieniędzy dziesięć tysięcy złotych czerwonych. Stryjk. 633. t. j. gotowych, w gotowiznie, baareS ©clb. LICZYĆ, ył, y, cz. niedok, obliczać, jćtfylen; Boh. poćjtati (cf. poczytać); Garn. shtęti, shtejem, zhislam; Vind. shtejti, shteti, shtiem, shtejem, stivejnije delatij Croat. broiti (cf. broić) ; Rag. broitti, (Rag. liciti, lijciti publica-re, evulgare, licytować; distg. Dal. lichim * leczę; Slov ; ljćjm barwię, ob. Lice); Bosn. broitti; (Bosn. liciti * licytować); Ross. cnecTb, comy, cqirraTb, cuHCJHTb, c«ra-cjflTb, HCHHCJHTb, H3HHCJ(flTb, (ob. ‘Czcić, czytać, poczet)j;

638

LICZYGIEL - LIGA.

LIGA W IGA - L I K W 1 E R Y C Y A.

594. Ligę z sobą wzięli, przysięgą się wspólną wiążąc. Warg. Cez. 4. Chce mię mieć Barbal w małżeńskiej lidze. Kras. Oss. E b. 0 cudowna na świecie rzeczy ludzkich liga, Zawsze smutek pociechy, żal nadzieje ściga. Pot. Jow. 83. — §. 2 ) Liga monety, ba3 $ont einer SOîÜitje, to jest, wiele fotów srebra i wiele miedzi w grzywnie monety. Solsk. Arch. 190. Talery niejednaką ligę i wagę po sąsiedzkich państwach w sobie mają. Vol. Leg. 5, 800. — §. Liga w muzyce nad kilką notami, znaczy, iż bez uniesienia ręki, następnie jedne po drugiej notę uderzyć potrzeba na klawiszach, na skrzypcach zaś jednym strychem. Magier. Mskr. ttt ber îDîitftC, b(t3 33er* btttbmtg^etc&en ber Sîoten, bte gefdjleift ruerbert, ber ©cbletfer. — §. U flisów', ligi, sznury, któremi dla mocy żagiel na brzegach jest obszyty. Magier. Mskr. bte Sîonbfc^ltüre, Se» fatfdjmirc am Segel.

Eccl. CTxvm^MH. Gdy pieniądze oddają wielkie, nie liczą z osobna grosza każdego, ale na szale je kładą.

Dirk. Kr z. Kaw. 13. Mało ten dziedziczy, Kto swą trzodę liczy. Pilch. Sen. list. 1, 269. Snadny do liczenia,

SÎov. sćislny fcf. ścisły), poćitedlny, snadny k zećtenj.

Cudze pieniądze licząc, nikt się nie zbogaci. Cn. Ad.

110. (cf. cudze proso oganiasz, a twoje wróble piją). Na jednego sto się ich liczyło. Jabł. Duk. N. b. Liczy się szabel dwakroć sto tysięcy, Okroin posiłków Multańskich z Wołochów. Kchow. Wied. (było tyle). — Rzuca się, klnie , milionami dyabłów liczy. Teal. 1. b, 63. (cf. dya-beł). — Liczyć komu co » odliczać, einem attfjctltleit. —

Fig. Czy to, żeś nieprzyjaciół ukrócił, toś powinien i nam liczyć guzy? Bardz. Luk. 31. (dokuczać).— Liczyć kogo między * policzać. Cn. Th., einen ju ctmaö rechnen, mit bapt jaulen. Koloman raczej się liczył być Halickim królem, a nie Ruskim. Biel. 115. (t. j. liczył się między Halickich LIGAWICA, y, z , Igniączka, ein lehmiger Soben, SJîoljr, uli-królów). Ród swój od Marsa liczył. Otw. Ow. 236. (wy- ginosa terra. Cn. Syn. 932. Ledwo się pomknął z woj-wodził). — §. transi. Płacić, wyliczać, jaltlen.    Wiele    skiem na owe ligawice, rozumiejąc, że to być miała

obiecują, mało liczą. Dwór. B. 2. L1CZYCIEL,    a, m,    krótka przeprawa, wypadł nieprzyjaciel na biedzących się

który liczy, ob. Licznik, ber etntaś jc^lt, ber 3ätflcr ;    Boss.    w- błocku. Nar. Hst. 3, 550. Resztę uciekających błota

UHCJCHHiiKTi, cnemiiK-b; Eccl. iMCJinTCMb. LICZYDESKA,    i ligawice potopiły, ib. 4, 174. (cf. trzęsawica, topieli-

krzew mierny, zdatny do zasadzania mniejszych szpalerów. Kluk. Bośl. 2,“56. L1GUSTROWY, a, e, od ligu-stru, n. p. Ligustrowe jagody zowią się po Staropolsku ptaszą zobią. Kluk. Bośl. 2, 56. Kluk Dykc. 2, 88. Huttb^ beerett. Śleszk. Ped. 419. Mon. 74, 712.

i, z., tabliczka do liczenia na riićj pieniędzy, baö 3äl|b sko). LIGAWICZNY, a, e, Igniący, fdjlnpferig, morafttg. hrett. Tr. celbrat, Boh. poćetnice; Boss. cneTM; ob. Licz- LIGNIA, L1GNI0WY ob. Lipień ryba. LIGN1CA ob. Legnica, mannica. L1CZYDESK0WY, a, e, 3«l;lhrcttéS⁵. LICZYDŁO, L1GUSTR, u, m, ligustram vulgare Li nu. ber Hartriegel, a, n., convallaria mulłiflora, Linn., gatunek konwalii, rośnie w lasach. Jundz. 206. Kluk. Dyke. 1, 151., eine 3lrt non (Sotttmttten ober SOîapblümclten. LICZYGROSZ, a,

m.,

LICZYGRZYWNA, L1CZYKRUPA, y, m., LICZYKRUP-KA, i, m. , sknćra, skąpiec, kutwa, zmindak, smaży-

wiecheć, wędzigrosz, Vind. stiskovez, terdiu, kluka, der- LU ob. Lać, L1JKA ob. Lejek.

jOTbipHHKTj, ajiTbiHHHK'b, eilt SHtttîer, eut §tlj. Mieszkał na folwarku strzechą poszytym jakiś liczygrosz. Ossol, Str. 4. Nie kup' sobie urzędu, rzecz trudną, przeciwną, Lepiej snadź po staremu zostać liczygrzywną. Klon. Wor. 12. Pieniądze tego liczygrzywny .... ib. 43. Liczykru-po, kutwo, żydzie. Zabł. Z. S. 35. Oto to ten łakomieć, ten liczykrupa. Teat. 36. b, 109. Mon. 75, 589. Dla brzydkiego skępstwa swego, w całem mieście za lichwiarza , kutwę i liczykrupę jest miany. Teat. 1. b, 58. Liczykrupa lękał się, by z głodu nie umarł, a pieniądze korcami mierzył. Zab. 5, 218. Syn marnotrawca, ociec sknera, skąpiec i bezecny liczykrupa. Teat. 7. c, 44.

L1EBFUNT, u, m., miara miodu przasnego w Kurlandyi. Czach. Pr. 1, 292, ein Hoittgtttap ttt tëttrlanb. LIESFUNT, u, m., różna miara morska; we Gdańsku 20 liesfuntów składało jeden szyffunt. Czach. Pr. 1, 292. ba$ Sicppfltltb (ßtcpttbtfi ^futtb).

X1EKKI. Leop. Job. 24, 18. ob. Lekki. ‘L1ESZ. Macz., oh. Lesz. *LIFN1K ob. Lichwiarz.

shiga, dershei; Boss. cnpara, cKoniuoMb, nphribiuib, ko- LIK, u, m., liczba czego, bte 3(n$atjl, bte 3M)h [Boss. ihkï

chór śpiewaków, gromada, zgromadzenie). Ośm zrodził synów, tymże córek likiem. Zygr. Pap. 331. Lik bardzo mierny prawdziwych przyjaciół. Jak. Baj. 144. Niezmierny lik materyj najważniejszych decyzyi naszej oczekuje. Gaz. Nar. 1, 58. Mości księże kanoniku Głupstwa w świecie jest bez liku. Kras. List. 2, 52. Namiętności likiem trudno wypowiedzieć, gdyż rozmaicie ich wyliczają. Petr. Et. 134. Zażywaj dóbr doczesnych pod miara, pod likiem. Zab. 15, 244. Nar. ‘LIKOWITOŚĆ, ści, i, liczność , bte Stetige, bie 3^1r0ci)bett. Likowitością nieprzyjaciół ustraszeni, pierzchneli. Krom. 652. ‘L1KOWI-TY, a, c, liczny, jatylretd). Niespodziewanie na nieprzyja-jaciela nierównie likowitszego napadli. Krom. 616. Bolesław wojsko 1 ikowite Konradowe pogromił, ib. 249.

Pochodź, liczba, liczalny, liczarz, liczbiany, liczbowy, liczebny, liczbować, liczebnik, liczyć, Heiman , liczmanni-ca , licznik, licznie, liczny, liczność, Uczony, iiczydeska, liczydło, liczygrosz, Uczygrzywna, liczykrupu\ doliczyć, naliczyć, obliczyć, odliczyć, nadliczyć, policzyć, przeli-LIGA , i, i\, §. 1) związek, spiknienie, przymierze, bie £t*    czyć, przyliczyć, rozliczyć, rozliczny, rozliczność, wliczyć,

gue, ba$ 'öitttbtttß, ber 23ltltb. Kazimierz W. z książęta-    wyliczyć, nawyliczać, zaliczyć, zliczyć, niezliczony, niezliczny.

mi Pomorskiemi czynił ligę wieczną, przeciw każdemu LIKTOR ob. Oprawca, ceklarz , Bag. scibonoscjaz; Boss. nieprzyjacielowi. Biel. 192. Gil. Kat. 244. Srogim Krzy- najitmHHKT,. żaków uciskom chcąc zabieżeć Prusacy, sprzysiężenie nie- LIKWIDAGYA ob. Obrachunek, jakie, co ligą nazywali, między sobą stanowią. Krom. 'LIKWIERYCYA ob. Lukrecya.

LIKWOR, u, m., z Franc.,    fitquer; Ross. jtHitepx.    Wódki    Tulipan. Lilia płotowa,    ob. Powój płotowy.    Urzed. 290.

słodkie, likworami zwane,    żołądek psują. Krup.    5, 97.    Lilia wielkonocna, ob.    Szafran polny Turecki.    — §. Lilia,

Te trunki, które ojcowie nasi po prostu nazywali go-    herb ; ob. Wierzbna. — *§. Pnie jak *ud miąższe, a okrą-

rzałką, potym wódką,* my teraz ochrzciliśmy likwora-    głe, u wierzchu zaciosane, liliami u Rzymian zwano,

mi. Kras. Rod. 1 , 18. Przedtym wódka była wódką; Warg. Cez. 197, fee» beit Römern, eine 2lrt ooit ^flltfrtbett.. dziś jest likworem. Mon. 67, 594. Napić się porcyi    — *§. Wzięła na się lilie, nausznice, pierścionki. W.

wódki, nie godzi się, ale    wypić kieliszek likworu wol-    Judit. 10, 5. (manele.    Dibl. Gd., SlrmMnber).    LILIOWY,

no. Kras. Pod. 1, 18. (cf.    nie pałką, ale kijem).    Rano    a, e, od lilii, fitltett *    ; Sorab. i. liliyowé;    Rag. ljerni -r

się wszyscy do niego na likwory zchodzą; w wieczór    Ross. JuuefiHUM. Liliowy ogród, (Rag. Jjeriscte : Sorab. 1.

ostrygi, stare wina ciągną. Zab. 15, 204. — Fig.burl. Ja    Jiliyenza, liliyowa zahroda; Dal. lilische). Liliowy ko-

znajduję w tych wierszach jakiś likwor radości niewypo- rżeń, olejek, kwiat; liliowa wódka. Syr. 579. Białość wiedzianćj. Boh. Kom. 4, 158.    liliowa. Tent. 55, 8. LILIJKA, i, z., dem., eine flehte fiilie.

LILI ob. Li li li. LILAC, LULAĆ, LULKAĆ, ał, a, intr. niedok., LIMA, y, z., z Łac.\ transi, poprawa, bte 2In$beffenntg, śpiewaniem li li dziecię usypiać, eilt Sïtttb in beit ©djlaf ftn«    bte geile, j. 23. ber dritte. Pośpieszaj, ale zwolna ; pisz

gen, einfingen; Ross. JioabKarb, yitojnoKarb, CaioKaib, 6a-    ostróżnie rymy, Nie leń się ich dwadzieścia razy wziąć

JOKHBaTb, yóatOKaTb ; (cf. Rag. leliati, lugljati movere).    do limy. Dmoch. Szt. R. 18."

Mamka nad kolebką śpiewała: lulajże, Lulaj Lulaj ehło- LIMBA ob. Linha.

pieczku. Opal. Sat, 72. — transi. A kto wie, jeśliby LIMITACYA, yi, z., LIMITA, y, z., odkładanie, odroczenie, już miłość mu zdradziecka Obcego czasem w domu nie    zawieszenie, n. p. sejmu, sądu , bdë 2Utöfe|eu, J. 53. ber

lulała dziecka? Zabi Zbb. 75. ULANIE, LULANIE, ia,    SReidjStagfeffionen big ju einer aitbern 3cit. Sławna limita-

n., śpiewające usypianie kogoś, ba$ ßtttftngen in bert    cya sejmu konstytucyjnego. Gaz. Nar. 1, 212. LIMITO-

cz. niedok., zalimitować dok., odkładać,

©rfilaf, berô (Etnroiegen.    •    WAC, ał, uje

Pochodź, wlulać sie, wlulid sie, itlulać się.    zawieszać, odroczyć, auêfejjeit, i)etfd)tebctt, ailffcbtebeit. Chcąc

LILA, i, i., kolor bzowy, fitlafarbe. Dosyć długo chodzi-    zmordowanym siłom naszym trzechletnią sejmowa pracą

łem w liii, czyli bzowym kolorze. Nieme. Król. 4, 12.    dać odpoczynek, sessye sejmowe do dnia 15. Sept, li-

Czy lubisz kolor lila? Teat. 58, 297.    mitujemy. Gaz. Nar. i, 212.

z wo-

‘LILCH, LILAK jest słowo Tureckie, którego i Słowacy LIM0NADÄ, y, z., bie fiimflUflbe; Vind. lemanada, lemonsku równie używają; nie wiem, kto je od kogo ma. Owoc    pitje; Ec.cl. x4a4oriHTie, CTy4eH0nmie. Limonada

zowią Słowacy lilch glans unguentaria; podobne są pi-    dy, cukru, soku cytrynowego, jest trunkiem chłodzą-

stacyom, tłustsze niż nasza bukiew'; olej z nich nigdy    cym. Kluk. Dyhc. 1, 154. Czokolata jest rozkosz Hi-

nie    zgorzknie, i inne oleje od zgorzknienia broni; zo-    szpana, herbata rozrywką Angielczykom ; ‘limonata chło-

wią    ten olej benoninum benjovinum. Sienn. Wyki apte-    dzącym posiłkiem Włochom. Zab. 5, 67. W Wiedniu

karski orzech, Turecka bukiew', owoc drzewa podobne- na większych placach rozbijają wielki namiot, w którym go tamaryszkowemu. Sleszk. Red. 415. cf. bukiew' Tu- w wieczór limonade i lody rozdają. Ram. 85, 1 , 869. recka, 2lp0tl>efermij$, SJtyrrÿeitefdjd. Lilchowe jądra    zowią    LIMONIA, ii, i., §.‘ 1)    owoc drzewa należącego    do ga-

też Turecką bukwicą. Sienn. 575. — g. b) Lilak, syringa    tunku cytrynowego, bie    Simonie; (Pers.    limon;    Boh. li-

vulgaris, Linn., Spnnifdjer ^O^Iunber, Silaf ; Ross. CJmeJb, maun; Vind. lemona ; Croat. lemón; Carn. elmona ; Bosn. krzew początkowie obcy, teraz tak przyswojony,    iż po    limun). Nad limonie z    Kandyi niemasz    lepszych    w pań-

niektórych miejscach, mianowicie koło ogrodów,    dziko    stwie Tureckim. Star. Dw. 50. Sok z    świeżych    limonij.

rośnie. Jundz. 87.    Syr. 1042. WT potocznej mowie toż co cytryna, albo

LILIA, ii, z., z Łac. lilium, bie fiilie; Slav. lilium ; Hung.    też cytryna zakiszona, eine eingemachte ©trône. Od limo-

te

liliom; Sorab. 2. leluja; Sorab. i. liliya; Bosn. lilian, ljer,    nii niech płacą podatku po groszy piętnaście, gdyż nie

lir,    gljer; Croat. lilyan, lilium, lilia; al. lilian, lily,    zła pieczenia z ogórki abo z cebulą. Lek. C 2 b. Stanie

z mi-

LIKWOR - LILIA.

LILIO WY - LIN.

659

tir;    Vtnd. lilia; Carn. lilija, limbar; R . ljêr, Ijerich,    za limonią i za kapary ona wdzięczna przejeżdżka

Slav. ljiljan ; Ross. .niaia, KpHH'E, capaHa, napenia Kyr4pa.    łym towarzyszem. Rej. Zw. 26. — §. 2) Limonia ziele,

Mleczne ku niebu wymusnąwszy szyje, K niemu coś mó-    limonium. Cn. Th. fitmonietifraitt, Croat. zimozelenka.

wić zdają się lilie. Zab. 9, 14. Czasem między pokrzy- LIMONT , herb \ miecz otłuczony, rękojeścią do góry obró-wami lilia rośnie. Kosz. Cyc. 70. Dziewczęta, jak róże eony, miedzy trzema kulami. Kurop. 5, 50, ettt SBappett. i lilie. Teat. 50, 68. (cf. mleko a krew'). Lilie kilkora- LIN, a, m., Ccf. glina, Inąć, lgnąć); Boh. lin; Vind. linj, kie są, białe, Hiszpańskie, czerwone abo pręgowane,    glenzasta riba ; Croat. lin riba;    Bosn.    lin, tenka ; Slov.

żółte pospolite w ogrodach. Kluk. Rosi 1, 255. Lilia    lin, śwec; Sorab. 1. lin; Slav.    linjàk ;    Rag. lin, lignak j

żółta polna hemerocalles , gelbe fiilie, ftclblilie. ^yr. 751.    Ross. 4HHb, JnaeKt (cf. jeHOHt)    ; Gerrn.    Provinc. @d|lein ,

Lilią polną abo leśną po wiejsku zowią malcszka. Lek.    Dan. slie; ; bie ©djlethe, cyprinus tinca    Linn., śrzednićj-

Koń. 2,6. Lilia wodna Egiptska, ob. Narzaniec. Syr. 1440.    wielkości, ma skórę klejowatą    śliską,    łuski ledwie co

Wodna lilia biała; lilia wodna mniejsza biała i większa,    znaczne, znajduje się w wodach błotnistych. Zool. 188.

ob. Grzybienie ib. 770 et Sienn. 112, 770 - 75. Padolna    Lin błotnisty. Jabl Ez. 5. Jak błotni linowie, Kozacy

lilia, ob. Konwalia, Januszka, lanka. Lilia Turecka, ob.    na matnią przyszli. Bial Odm. 45. Gdy w mieszku jeno

640

LINA-LINEA.

LINEA.

lin, niechaj łosoś na stole nie bywa. Star. Ref. 75. (t. j. piędzią się mierzyć). Liny szewcami zowią; żywe młodociane pod stopy przywięzywać , wyciągną z człowieka żółtaczkę. Haur. Sk. 405.

LINA, y, i., (cf. len, Sein), (Boh. lano; Lett. lyna; Graec. Xlvov ; Lat. linea; Svec. et Isl. lina; Dan. linę; Gall. ligne; Germ, geilte); eilt stau, eilt Seth Sznury dzielimy na dwa gatunki, na postronki i na liny. Przez liny rozumiemy sznury splecione z dwóch lub więcej postronków'. Jak. Art. 3, 225, Ross. Kanarr>. Lina sznur gruby nie z nicianych , ale z postronkowych żeber spleciony, ib. 5, 299. Lina calówka, półtora calówka, ⁵/₃ calówka etc. ib. 3, 42. Lina okrętowa, Garn. veruv; Vind. brodarska verv, ladjouni konop ; Rag. celo; Bosn. gumina ; Ross. 6eiiCBa, ôc'ieBKa. Liny okrętowe collect., ütafel , Rosa. sejuste, konopi od drjeva; Ross. ocHacTKa. Okręt w liny opatrywać, betafelit, Ross. ocHauuiBarb ; opatrujący okręt w liny, ber îafelntetflcr, Ross. ocHacTqHKï. Liny okrętowe odmienić, umtafelit, Ross. nepecHacTHTb, nepeciiatuH-BaTb. Zbierać liny z okrętu, abtafeln, Ross. pa3CHacTHTb, pa3CHamnBaTb, subst. pascuacTKa , ba3 9lbiafeht. Nieprzyjaciel odciąć liny, i uchodzić musiał. N. Pam. 23, 150., bte £aue fappctt; (cf. kotwica). Flisy ciągną statek lądem polną liną. Haur. Ek. 174. Pólka, zowie się lina, którą flisy statek do góry holują, i tę z masztu wydają. Magier. Mskr. Już liny jęczą, wiatrów potęgą przyparte, Żagle, które tak długo służyły, rozdarte. Żab. 11, 350. W tym zmieszany krzyk flisów; napełniają brzegi, I liny wyciągają i żagle do biegu. Jabł. Tel. 325. Liną ciągnęli czołno do brzegu. Rog. Dos. 2, 147, (ob. Cuma), Już żeglarze po linach biegają. Jabł. Ez. 91. — protni-seue • Powroz, sznur, eilt 6eil, cttt ©trief, eilte Seine. Każe im, żeby go na linie Do tej spuściły głębini. Zab. 14, 283. Jana, powTróz gruby u sieci ( * nawłoka). Ta-niecznik na linie upadku się nie boi. Zab. 7, 160. Weg. Weźcie go, woła, i wytrzepcie drwiny Mocno i gęsto postronkiem od liny. Jabł. Ez. R 4. Nie raz bywał przed wójtem u kata na linie. Pot. Zac. 52. Spuściwszy linę z ołowiem do morza, naleźli głębia na dwadzieścia sążni. Lcop. Act. 27, 28. (sznur z ołowiem. Ribl. Gd., ba£ ©ettfblep, bie 23(epf$mtr); cf. linka dem.

LINĄĆ ob. Lunąć.

LIN BA, y, z., LIMBA (Ład. H. N. 92), LIUBA. Cn. Tli., pinus pinea L i n n. (cf. Ger. gtnlmillU , Seltne), ber bauttt; drzewo wielkie sośnie nieco podobne, rośnie nic tylko we Włoszech, ale też obficie w górach Węgierskich. Sienn. Wyki, Śleszk. Ped. 415. I4NBOWY,‘LIU-BOWY, LIMBOWY, a, e, 3h'bcl » . Pinełki abo linbowe orzeszki, owoc linby. Sien. Wyki et Sienn. 527, Śleszk. Ped. 415. Z żywicy limbv dystvluja olejek zwany limbowy. Ład. H. N. 92.

LINDA herb; w polu czerwonym. drzew ko na ukos żółte z pięcia gałązkami ; w hełmie dwa takież drzewka. Kurop. 3, 30. ein Śappett.

‘LINEA, LINIA (Cn. Th), ii, z., Lat. linea; Slov. linie, ćarka; Hung. linea; Roh. ćara, cf. czary; Sorab. i. fmuha, fmużka, (cf. smuga) ; Sorab. 2. szmuga ; Carn. smu-

ga, potęga, potésaj, (cf. pociąg) ; Croat. linea, linya, chèr-knya.trâk; Vind. versta, zhreda, zilla , linia, (cf. wiersz, warstwa); Dal. redka, potezek, trak; Bom. trók, vrrista; Rag. rèdka, trak, rjez, (cf. rzed, réza); Slav. rédak • Ross. jHHifi, JHHea, CTpoö, CTpona, crpo’iKa, nepTa; §. 1. krésa, bfe Ctittc. Malhem. Linia jest długość bez szerokości i miąższości. Grzep. Geom. C. Linie są proste, krzywe i mieszane. Lesk. 5. Linia przez pośrzodek kola, gaiki puszczona. Cn. Th. » śrzednica, diameter, ber 3)urdj= nteffer, (cf. promień, cięciwa, sieczna, styczna). Linia z góry na dół prosto idąca, jako w modle, w kro-kiewce, jaką kamień z góry lecąc czyni, jako s/upiec między krokwami idzie. Cn. 77*. * prostopadła , pionowa, Ctne fenfreefyte Cttttc. Linia dzieląca ziemię na dwie połowy, północną i południową * równik, ber 3Ieąuator, btC Ctntc. Linia od rogu do rogu rzeczy nieokrągłych. Cn. Th., * przekątna, bte 2)tagintalltmc. Linia w ciąż abo w bród, infinita, bez najmniejszej miary ; którą do upodobania dłuższą rysować możesz. Solsk. Geom. 4, btC Ctltie obite (Enbe. Linie równoległe, ^araUcUtnten. Liniami, rzędami, warstwami, in Stuten, in teilten; Ross. nociponHO.

—    Linia per cxeclL, prosta linia, bie Cillie, gerabc Stttie,

(cf. sznur). Srzodkiem jaworowych drzew, w linie wysadzonych , płynie strumień. Pilch. Sen. list. 425. Kazał w losie linia ciąć do kościoła parafialnego. Teat. 19,46. (prostą ulicę). — §. 2. Transi. Linie na twarzy, kreski, ©efid)t$Iinien, ©eftd)t$$ii(je. Z nich był jeden starszy, drugi młodszy twarzą, W nim linie Ulissa podobieństwo żarzą. Jabl. Tel. 5.— g, meton. Linia * linijał, brtö Siniał. Linia stolarska, instrument, podle którego linie rysujemy. Solsk. Geom. 4. Linie plur., karta z nakreślonemi grubemi liniami, która się podkłada pod papier, na którym się pisze, dla prostszego pisania. 77\, ba3 Sinienblfltt. Po liniach pisze. Tr. — g. Linia * gran, dwunasta część cala, bie Sinic etneë    ber ©rait. Łokieć dzieli się na ca-

lów 24, z których się każdy z 12 Jinij składa. Zabór. 13. Lesk. 2. — §. 3. Linia wojska * fdata, bie Stttie, eilt in bie ginie ßcjMtcr îljctl ber tlrmee. Szykując wojsko do boju, oddziela się przynajmniej połowa batalionów i szwadronów na pierwszą linią. Jak. Art. 2, 467. Każda linia uszykowana do boju, podziela się na brygady, ib. 2, 467.

—    $. Fortifie. Linia » szereg przedpiersieniów, eine §ür« tiftcatiottślinie. Obronna linia poprowadzona od kąta ra-miennego do kąta obarczonego. Jak. Art. 5, 305. cf. cyr-kumwalacya * okołokopy. — §. poet. Kres, koniec, granica, ba§ Gitbe, bie ©rdnje. Umiał pamiętać o rzeczach o-statnich, zwłaszcza o śmierci, która ostatnią jest linią wszystkich. Dirk. Chodk. 39. — §. Linia rodu , familii » bocznica, dzielnica, pokolenie, plemię, btC @efd)led)tMittte. Linia prosta krcwności dzieli się na linią wzgórę idących przodków naszych, od których my pochodzimy, rodzice, dziad, baba, pradziad etc.; i na drugą na dół idących, które od nas pochodzą, dzieci, wnuki etc. Sar. Porz. 124, aufftetgcnbe nnb abfteigeitbe Situe, (cf. poboczna linia). Szlachcicem, ale tylko z linii ojcowskiej. Pot. Jow. 197. (cf. po mieczu, po kądzieli). Jako tu po liniach i ojcach rodzaj Chrystusowy idzie, tak też kapłanów od

LINIAK - LINKA.

LINKUR - L I P I N A.

641

apostołów linia, wstęp i sukcessya ukazać się może. Sk.    biega na lince w manezie. Kaw. Nar.    354. Trzymający

Żyw. 2, 173. (‘LINIAK, a, m., rynsztok. Tr., bte ©affen*    konia na lince, powinien mieć rękę    spokojną, i    konia

rimtC, btC ©offe, ber Siinnftetn. Wpaść w rynsztok, w ‘li-    raptownie nie szarpać, ib. 385.

niak. Ern. 198, ab. Lunąć, linąć). LINIAŁ, u, m., pra- LINKUR, a, lub u, m, ber Swiftem, gładki kamień, o stal widio, linia, Sttteal, SRfdjtfdSjett, fRegul; Sorab. 1. lineyan,    uderzony daje ogień; w kolorze podobny do żółtego    bur-

linian ; Vind. lenier; Carn. smugâvnek, potęsa; Rag. rè-    sztynu. Kluk. Kop. 2, 67.

dka; Slav. liniał, riga; Croat. linoval, linuval, lineal; Ross. *LI0D * lod, n. p. Leop. Ps. 148, 8.

lipa; Vind. lipa, lipovu drevu ; Croat. lipa, lippa ; Slav. et Bosn. lippa; Ross. jurna; bte Stnbe, piękne leśne drzewo pierwszej w ielkości, pospolicie z pięknym gałęzistym wierzchem. Kwitnie biało z zapachem. Kluk. Rośl. 2, 26. Slov. Prov. Otrhani gako lipa; totus lacer. — §. Rzéka na Rusi, wpada do Dniestru. Dykc. Geogr. 2, 85, ettt tyluR tn SReußen. LIPAWA, L1BAWÀ, y, z., miasto w Kur-landyi, nad morzem Bałtyckim. Dykc. Geogr. 2, 78, bte ©tabt Stbatt tu Surlattb. (Sorab. 2. Lóbawa, miasto Löbau w Luzac.). LIPCOWY, a, e, od miesiąca lipca, beit 3u* ItltÖ betreffenb ; Ross. IrojibCKin. Lew, znak niebieski lipcowy. Zebr. Zw. 25., Zab. 9, 314., liyck. — §. Od miodu lipcu, beu 3ungfernmetb, 3nngfernbonfg betreffenb. L1PCZAK, a, m., gatunek padalców. Kluk. Zw. 5, 58, eine 2lrt 5ÎU* pferetbecbfen. LIPCZYK, a, m., scarabaeus fullo, chrząszcz czarny, najwięcej się w lipcu pokazujący. Kluk. Zw. 4, 387, ber Sultuêfüfer. (‘LIPEK, pka , m., n. p. Amnestya generalna Tatarom Lipkom, którzy na stronę Rzeczypospolitej przeszli. Vol. Leg. 5, 598. Lipkowie. Pot. Pocz. 43). LIP1EĆ, pca, m., §. a) siódmy miesiąc w roku. Haur. Sk. 486, ber 2Jîonatb 3ultuê, ber 33rad;monatb ; Boh. et Slov. ćerwenec, (cf. czerwiec Junius; Boh. et Slov. éerwen); Sorab. i. prażnik, prażne meszacztwm, (cf. prazdnik); So-rub. 2. żnojski, (cf. znój, cf. sierpień); Carn. serpan małe; Vind. fedemnik (cf. siódmy), ferpan, fantjakobnik ; Croat. szerpen, jakopovehak; Hung. szent jakobhava; Dal. szar-pan, (lyepan , lipan ; Croat. klaszen meszëcz, ivanschak • czerwiec); Bosn. serpagn, jugl, srripagn; (Bosn. lipagn, ljepagn, gjugn » czerwiec); Slav. sêrpanj, (Slav. lipanj «czerwiec); Rag. sàrpagn, (Rag. ljepagn « czerwiec); Ross. Iioib. Lipiec, z lip kwiatu rzeczony. Chmiel. 1, 492. — §. Lipiec, 6'.-pcu, miód przasny, Ross. ^Hnettb, 3angfembontg. W każdym ulu znajdziesz we śrzodku lipiec, który przez ten czas tylko, kiedy lipa kwitnie, pszczoła robi. Kąck. Pas. 34. Lipiec * wosk jarzęcy, 3llugfermMd)3. — §. b) Miód pity, Śungfernntetb. Lipiec, osobliwie Kowieński, najprzedniejszy miód pity. Kluk. Zw. 4, 257., Kock. Pas. 51. Śniło mi się, że mi Wenus miód szczery lipiec do ust przynosiła. Burl. B. 4. LIPIEŃ, ia, m., Boh. lipan, kwetowoń; Slov. lipeń; Carn. et Vind. lipan; Croat. szmugy; Dal. szmûs ; Ross. xapiycb; salmo thrymallus Linii., bte 21efd)e, Ctn ftlllfśftfcb, przednia ryba, pstrągom się równająca. Kluk. Zw. 3, 162. (‘Lignia. Tr.).—. §. Lipień biały, salmo albula, nie ma u nas właściwego imienia ; nazywają je pospolicie białą rybą, imię, które się daje powszechnie rybom majacym wiele ości. Kluk. Zw. 5, 170., Ład. //. Ń 93, eine SIrt SBetßftfcff. L1PIN, a, tn„ miasto w wojew. Chełmińskim. Dykc. Geogr. 2, 84, eine ©tabt tm ©nlmtfdjen. L1PINA, y, i., drzewTo abo drewno

jHHeiiKa. Na papierze, aby złączyć dwa punkta przez Ii- LIPA, y, z., Boh. et Slov. lipa; Sorab. 1. et 2. lipa; Carn. nią prostą, używamy liniału. Geom. 6. Liniał, krótsza lub dłuższa drewniana lub z innej materyi listwa, obrobiona w linią prostą. Jak. Art. 3, 299. Chcąc wyciągnąć linią prostą, używa się do tego liniału, który przykłada się na dwa punkta, żeby od obu równo odstawał, i ołówkiem abo piórem w dłuż tego liniału powiedzionym kreśli się linią. Jak. Mat. 1, 6.

Pochodź, liniowy, liniować, liniownik, linijka.

LINIG się, ‘LENIĆ się, ił, i, recipr. niedok., LINIEĆ, ‘LENIEĆ , iał, ieje, neutr. niedok., zlinić się, zlenieć dok.,

Boh. linati; Carn. levim, leviti se, pusheti se; Vind. mi-shiti fe, oddvakati fe; Croat. lilimsze; Bosn. mitaritise ;

Ross. niHHTb (2 płowieć, pełznięć), cjhhatb; sierść uronić, paaren, ffd) paaren, ftcb baren. Kiedy bydle jakowe linieje, to jest, sierść swoje odmienia, lepszej mu dodać potrzeba wygody. Kluk. Zw. 1, 152. Jelenie, gdy na wiosnę lenieją, wiele cierpią. Ład. H. N. 56. Lecic się leni, zimie lis porasta sierścią. Pot. Pocz. 111. Gdy koń linieć nie może, jak poradzić temu. Lek. Kon. 68. Wąż co rok na wiosnę lenieje, skórę nową bierze, starą z siebie zrzucając.

Zool. 199, bie Solange bautet ftcb ; Croat. olilćnye kache exuvium serpentis. LINIENIE, ia, n., subst. terb., ba§ §aa* ren; (Croat. lilenye, olilenye; Carn. livênje, levenje). Wiele zwierząt czasów pewnych odmieniają swoje okrycie, co się nazywa u zwierząt ssących linieniem; u ptaków pierzeniem.

Zool. 71. Czas linienia się psów /Voss. pa3JiHHKa; (jiiihk)-necrb spłowiałość). ‘LINIĆ, activ., skórę obłupiać, abfcba* len. Zliniwszy skórę z zerznionego wierzchu z pniaka, zamazać gliną, aby tam woda nie zachodziła. Cresc. 126.

Pochodź, oblinieć, obliniaty.

LINIJKA, i, i., demin., ein Sinken, eine îletue Stute ; Rag. riêzak; Croat. lineicza, hnyicza, trâchicz; Dal. rezak, tra-chicz; Eccl. nepuma. LINIOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., linie pisać, znaczyć. Cn. Th., Boh. ćarowati, (cf. czarować); Sorab. 1. smużkuyu; Carn. smugam; Vind. verstiti, nareshati, poverstiti, poreshati; Croat. linùjem, linùjevati; Hung. leli— neólom; Dal. redkujem ; Rag. rèdkovati; litiircn, Ctntett ffcbett.

Urs. Cr. 227. LINIOWANIE, ia, n., ba3 Untren. LINIOWNIK, a, m., który liniuje, ber Stntrcr. LINIOWY, a, e, od linii , z linij złożony, po linii uczyniony. Cn. Th., Stuten *, nad) ber Sinte ; Rag. redkovni ; Ross. .IHHCMHUH, CTpo— nHUH, CTpoeBbiH. Okręt liniowy, ein 8tntenfd)tff, duży, mocny do wytrzymania boju w linii. Papr. W. 1, 346.

LINKA, i, i., demin. nom. lina, eilte Seine, eut flettteê @cil;

Ross. aiiHCKŁ. Najmniejsza linka składa się z trzech postronków, a z dziewięciu żeber. Jak. Art. 5, 227. Arma-tna linka, trait à canon, ma w każdym żebrze po 26 nitek. ib. 45. U flisów, linka albo polna linka, pólka, lina za którą holują; cf. nadać linkę, zamknąć linkę. Koń

81

Słownik Lindego wyd. t. Ton* II.

642

LIPISTY - LIPOWY.

LIPOWIEC - LIS.

lipowe, 7%. lippovina, Stttbenfiolj, Sinbengeplj. Cn. Th.    mu się wadzą. Pot. Arg. 818. Lipowy pniaczek Hoss.

— §. Lipa mila, dobra, lub też biedna, eilte gute, liebe,    Mnoiuna. Lipowa woda Ross. MnoBHua. Lipowy walec

ober (tuofy eine elettbe Sutbe; Ross. amurna, JiHimme wielka    wydrożony ze dnem Ross. .omoBKa. LIPOWIEC, wca,

lipa.    LIPISTY, LEPISTY    ob. Lipki. LIPKA,    i, z., demin.,    m., miasto w Krakowskim, z zamkiem    biskupim, z wię-

Ross.    jHiiKa, jimiHHKa,    §. 1. eilte junge Stnbe. Chłopek    zieniem dla duchownych. Dykc. Geogr.    2, 85, eilte ©tabt

miał    lipkę przed swym    domem. Falib. 0.    2. Lipka u    im Ślrafautfcfieit, mit einem ©efängnijfe    fur bie ©eiftlidjen.

miecznika, drewienko do    wycierania żelaza i    stali. Magier.    Dobrze się pleban z cudzołoztwa wymówił Suffraganowi,

Mskr., ^oUerbölsdjen. — §. 2. Lipka ziele, ob. Komonica    Inaczéjby w Lipowcu    przytarł rewerendy. Pot. Jow. 137.

swojska et Lisi ogon, Eccl. hhiikh, iib^tkii cb .imiłi, hm    Kmieć na grosz, pan    na kmiecie, ksiądz na pana łowiec,

4pyraro p04y bï Maaop. LIPKAWY, a, e, nieco lipki,    Na księdza czart po    śmierci; na świecie Lipowiec. Pot.

klejowaty, ettoaê fieberig. Niektóre rośliny, gdy się z wo-    Jow. 2-4. LIPSK, a,    m , Rob. Lipsko, Libsko; Sorab. 2.

dą gotują, znaczną jéj ilość lipkawą czynią, a tak staje    Lipsk ; (‘Lipsko. Krom. 44., Gwagn. 455), Setpjtg, a lipa,

się iśtota, która się nazywa klejkiem. Kruml 167. LIPKI,    tilia, fortasse ideo, quod locus Ule liliis abundarat. Boho-

a, ie, lepisty, klejowaty, fieberig; (Boh. lepkÿ, Ijpawy, lep-    ricz. miasto w elektoracie Saskim, sławne akademią i

kawy, lepnatÿ ; Slov. lepkÿ, lepowatÿ, lipkÿ (lepkÿ gra-    walnemi jarmarkami. Wyrw. Geogr. 206. LIPSKI, a, ie,

cilis); Sorab. 1. lépaté, lèpoyité; Rung, lépes; Croat. le-    Setpjtger *; Slov. Lipski, Lipsecki. Srebro nierównie od

plyen; Dal. omelan; Vind. navisezhen, nadershezhen; Garn.    fajnzylbru podlejsze, które zowią próby Lipskiej. Zlot. C.

shmukelnast; Ross. amiKiii, juiiiokij , Mnyqifi, .ifenKiS,    Lipska nawa. Zbił. Dr. D. L1PSŻCZANIN, a, m., ber Seip*

KjefiKift, Kjeenï, MeitHwii, ob. Kleisty; Eccl. nojmKiii, ba-    jtger. LIPSZCZANKA, i, z., bie Seipitgertnn. LIPSKO, a,

3Kiłi, (cf. pełzać, ślizki) ; cf. Graec.Mnoę pinguedo). Koło    w., miasto w wojew. Bełzkim, ojczyzna Sarnickiego. Dykc.

źrzódła gnuśnego lipkie błoto leży. Bardz. Trag. 372.    Geogr. 2, 85, eine ©tflbt in ber übßoim. S3eljf. Tegoż imie-

Spilanka jest listu jeszcze lipczejszego, niźli śniadek. Syr.    nia w Sandomirskim ; także w Trockim, ib.

863. Łodyga lipka, lipką jest substancyą powleczona. LIRA, y, z., z Greckolac. lyra, bie Sei)er; (Boh. kolowrat; Jundz. 215. Klej, albo klejowatą każdą rzecz, zowią    Sorab. 2. lyra; Sorab. i. lèyer; Carn. łajna, lajne, lajnè-

glipką. Urząd. 404. Na ptaki trzeba lep dobrze przy-    ze; Vind. laira, lire, laire; Ross. 4npa; Croat. làpt); in-

prawić, aby był lipki. Cresc. 633. — Fig. Ty Merkury    strument muzyczny u dawnych, stronami nawiązany. Apol-

lipkie masz palce. Klon. Wor. 1. (lgnie ci do palców).    lina posągi pospolicie z lirą w reku stawiano. Kras. Zb.

LIPKO adv., lipczćj comp., fieberig. Stoziarn ziele jest    2, 79. Liry gatunek Ross. ptub. LIRNY, a, e, od liry,

lipkożywiczne, abo tłuste. Syr. 730. LIPKOŚĆ, ści, z.,    Setyer*; Sorab. 1. leyerski; Ross. jmpHUH. LIRYCZNY, a,

Boh. et Slov. lepkost; Carn. shmukel ; Ross. jihiikoctl,    e, — ie adv., od liry, śpiewalny, Iprtfcb. Pindar książę

KieiiKOCTb; Eccl. jemtocTb, raieBaTOCTb, BH3KOCTb; bie ^le»    poetów Greckich lirycznych. Zab. 6, 570. Nar. Liryczna

brigfeit. Lipkością czyli lepistością humory nasze są ob-    pieśń, (Carn. qvanta). L1RZYSTA, y, m., grający na lirze,

darzone. Krup. 2, 269. LIPKOWODNE, n. p. naczynia    ber Serrer, Se^ermflltn: Vind. bravez, lairar, lainavuz.

w ciele, vasa lymphatica. Perz. Cyr. 58, bie lï)tnplmtifc(;en LIS, a, masc. et epieoenum; Liszka, i, fem. et epieoen.; — ©efaße. LIPNAC, ął, ie, nijak, jednotl.- LIPNIEĆ, iał,    (Boh. liśak, liska; Slov. liska; Sorab. 2. lischka; Sorab.

ieje, neutr. niedok., (cf. Boh. lepnu), lipkim się stawać.    1. lischka, liżka, liżeżieżka; Carn. lisjâk ; Vind. lefiza

Cn. Th., fiebrig merbeit. —- §. Lipnąć do czego, przylipać,    (distg. Vind. lila, lifs * przywara, wada, ale); Croat. liszjâk,

lgnąć do czego, phys. et moral., flJtflebCtt, (UibaÆeil, anpidctt,    liszëcz, liszicza, leszicza, liszka; Slav. lisica; Rag. et Bosn.

lieben bleiben; Sorab. 2. lipnusch; Ross. jHrmyTb, Jimmy,    liha, lisizza, kûna (cf. kuna; Rag. et Bosn. lisiciti vulpi-

ibHy. Do rozkoszy wszystko to,    co jest najzelżywszego    nari, usar astutie di volpe, cf. łasić się);    Ross.    JHca, .ÏH-

przystaje i lipnie. Pilch. Sen. list.    4, 220. LIPNICA, y,    cima, jimcł, JHceHOKi;    cf. Graec. alianw)-,    §. i.    ber gudjś;

i., w wojew. Krak. miasto. Dykc. Geogr. 2, 85, eine ©tnbt    wielkości psa miernego, i bardzo do niego kształtem point Ärflfauifdjett. LIPNO, a, w., miasto w ziemi Dobrzyń-    dobny; z przyrodzenia chytry, i na wszystkie przypadki

skiej. Dykc. Geogr. 2, 85, eine ©tabt im 2)obrj. LIPO-    ostrożny. Zool. 509. W Litwie są lisy krzyżaki, które

RZESZKI, plur. v SBfllfdjc ßinbettfönter, podobne są ziarnu    przez grzbiet aż do ogona mają pas czarny, a drugi w

pszenicznemu. Sleszk. Ped. 415., Sienn. Wyki, Sienn.    poprzek    przez łopatki aż do przednich nóg. Ład. H. N.

566. LIPOSOK n. p. Ammoński, Ammońska sól. Sleszk Ped.    94.    Lis    marmurek ob. Marmurek. Lis pomniejszy siwa-

415. Gummi albo liposok Arabski. Sienn. 228., ib. 580.,    wy    stepowy Ross. nopcaKt, naparairb; lis ogniowej sier-

et 222, ginbenfmrj. LIPOWICZ, ięzu, m., gatunek więzu,    ści    Ross    orHAHKa, oraeBKa; lis z brunatnym grzbietem i

niewysokiego, drzewa miękkiego. Kluk. Bośl. 2, 36, bie    białemi bokami Ross. HOpiiHKt, (cf. nora); lis kamienisty

©teinlinbe, bie fleine Ulme. LIPOWE, miasto W' wojew.    canis lagopus Ross. neceirb, cf. pies; lis młody jesienny

Bracławskim. Dykc. Geogr. 2, 85, eine (Stabt in ^obolieit.    krótkosierści, (Boss. He4onecb, ne4onecoK,b 'niedopies;

LIPOWY, a, e, od lipy, Stuben*;    Boh. lipowy; Slov. li-    lis młody na początku    jesieni He40.iHCb    ‘niedolis). Lis

powi ; Sorab. 1. lipane; Carn. et    Croat. lipov; Vind. li-    szczeka. Banial. J. 2.    Kazano wzburzyć    jamy,    i ogniem

pou; Ross. juriOBbiH. Drzewo lipowe zdatne dla stola-    z nory lisa wykurzyć. Zab. 12, 305. Gonią lisa, nie dla

rzówr, sznicerzów. Kluk. Bośl. 2, 26. Niechno lwa lipowe    mięsa , ale dla skóry. Ezop. 97. Gdy się lis na cudze

miedzy ściany wsadzą, Nie tak ich drapie, bo w nich haki    zdrowie nasadza, rad też sam ku sidłu przychadza. Sienn.

LISAWY -LISBOŃCZYK.

LIŚĆ - LIŚCISTY.

643

287. (cf. kto drugiemu dołki kopie, sam wpadnie). Jak LIŚĆ, ia, lis szczwany, wywijał na wszystkie strony kominka. Ossol.

Str. 2. Lis frant z natury. Jabl. Ez. 138. Lis jeden, wielki zjadacz królików, wielki łapikura, o milę czuć go było frantem. Zab. 13, 280. Treb. Wielce się myli, już mój lis za górą. Pot. Syl. 429. Starego lisa trudno ułapić. Rys. Ad. 65. Znają lisa z sierści. Pot. Arg. 483.,

Pot. Pocz. 429. Ciągnie się jak lis * nie według mieszka koszt wiedzie. Cn. Ad. 77. Lisa w' worze kupować abo przedawać «ślepy targ. Cn. Ad. 455, btc $a|e tut @acfe fau* fen. Kto lisa w worze kupuje, psa abo kota najduje. ib.

—    §. Fig. O człowieku, lis * chytry, chytrzeć, filut, frant, szczwany, wronami czyli szpakami karmiony, szpak, kos, ćwik, ein f(blauer ©aft, ein $ud)3. Kazał zaciągnąć mędrców na owego lisa, pana Ezopa. Jabl Ez. C 3. Stary lis, aż nadto wie o wszystkim. Teat. 52. b, 9. Nuż chytrym stanie królowa lisem? Wiesz jaka wiary białogło-wskićj próba ! Pot. Syl. 443. — §. In abstracto Chytrość, sztuka , Stft, 31rglfft,' $intft. Lisa tam zażyć trzeba, gdzie kto lwem nie zdoła. Pot. Pocz. 103. (cf. podleźć, gdzie przeskoczyć nie można). — §. Lis, lisik, we grze w karty, n. p. Umiemy zfilować kartę zręcznie, woltę zrobić niewidzialnie, lisika w karty ułożyć -nowego. Teat. 4. b,

115. — §. Lis, lisy * futro lisie, $ud)öbälge, gttdrêpelj.

Ustroił się bogato, jak żyd w lisy, do złapania arendy.

Zab. 15, 205. Przed sądem, byś miał'rzecz najsprawiedliwszą, a nie miał kalety, albo lisa w zanadrzu, albo wuja w prawie, przegrasz. Paszk. Dz. 114. Lis grzeje, kuna chłodzi, sobol zdobi, baran wszy płodzi. Rys. Ad.

58. Lisie pomknij się, kuno przed stół, baranie za piec.

Rys. Ad. 58., Cn. Ad. 298, t. j. jakie raczenie, jak cię widzą, tak cię piszą,

Seute. — Farbowane to lisy. Gemm. 80. anguis sub her-ba, Trug, betrug, £)tnterlift, faule $tfd)e. Znam się ja dobrze na lisach farbowanych. Boh. Kom. 1, 75. na kopconych sobolach. Mon. 70, 64. (cf. znam cię ziółko, żeś pokrzywą). Farbowanych lisów nie zna. Gemm. 80. (t. j. niebywalec). Farbowane lisy chyba głupi kupi za krzyżaki. Teat. 24. b, 46. Rzadko to popłacają farbowane lisy. ib. 24. b, 46. — Lisa złapał na sukni, sparzeliznę, suknią sobie spalił, etn Sranbflecf tnt Oîocfe. Tr. — Lisy drzeć, zrzucać, womitować. Tr., pomtren. — Lis rusobro-dy. Jabl Ez. 115. ztąd: człowiek lisowatą brodę czyli włos na głowie mający, lis, jako niektórzy mówią, aeno-barbus. Mącz., etu 9î»tjil)art, etit Dłotbfopf, etu ftud)8. — §.

2. Lis morski, vulpes marina, ber 2Bafferfit(l)$. Plin. H. N. ryba ta , takiej jest chytrości, jak i lis na ziemi. Sienn. 521.

—    §. 5. Lis ptak, vulpecula avis. Cn. Th., etn gettuffer SSogel. — §. 4. Lis, herb ; strzała biała w polu czerwonym ; dwa jelca na niej tak ułożone, że się zdają dwa krzyże. Nad hełmem lis z korony wyskakuje. Kurop. 5,

30, etu Sßappen. LISAWY. Cn. Th., ob. Lisowaty.

Pochodź, lisek, liseczek, lisi, lisie, lisiatko, lisica, lisieć, lisów acieć, lisowatość, lisowaty, liszka, liszczy.

LISBONA, y, z., stolica królestwa Portugalskiego. Wyrw.

Geogr. 370, Stffabou. LISBOŃSKI, a, ie, pon Siffabon. LISBOŃCZYK, a, m., etn gtjfabtmer.

, takie ntadjett

na

m., LIŚCIE, ia, n., collect., * listy drzewne, maj, Slätter, 531att, Saub; Boh. listj; Vind. lyst, lijstje, lepen; Carn. listje, pirje, cf. pierze; Bosn. listje; Croat. lizt, li-sztje, kitta, (ob. Kita); Sorab. 1. lopeno, wopeno. Liście, folium, są to kończyki gałązek lub pnia wypłaszczone, pospolicie zielone. Bot. 47. Kozy, ucieszne kozy, ma trzodo jedyna, Tu kępy, tu zarosła pozioma leszczyna, Tu gryźcie liść zielony, gryźcie chrościk młody. Simon. Siei. 15. Liść, co się z poruszonym płocho chwieje lasem. Dmoch. Sąd. 48. Gdy on z daleka poglądał na liście. i liścia tylko wąchał, drugi oberwał owoc pożądany. P. Kchan. Orl. 1, 128. Da ci wszystko Pan, co niebem władnie, Gdy niewinności liść z ciebie nie spadnie. Zab. 13, 342. Cnoty jej liścia drzewnego przechodziły liczbą swoją. Bals. Niedz. 1, 156. Liść urwany Przy plotach hędzie na ścieżkach zdeptany. Past. Fid. 50. Na liścia spadnienie, jako mówią, bojaźliwy. Sk. Kaz. 314. (cf. zastraszysz go macharzyną; cienia się swego boi). Gościu, siądź pod mym liściem, a odpocznij sobie, Nie dojdzie cie tu słońce, przyrzekam ja tobie. J. Kchan. Dz. 26. (cf. cień, chłodnik). LIŚCIASTY ob. Liścisty. LIŚC1ANY, LIŚCIOWY, a, e, od liścia, 231ätter», Sauf»*; Ross. jihcto-Szelest liściany. Zab. 14, 241. Szyman., ba$ ©eräufdj be3 8aube3. Ziemia liściana winnego kamienia , terra foliota Tartari. Kruml. Chym. 520. t. j. na kształt liścia składana, blätterig, ftd) Dlättcrnb. LIŚGIG się, ił, i, recipr. niedoli., w liście wyrastać, Bosn. listitise, prolistati, otvo-riti listje; Croat. lisztimsze; tnê Sauft fdjtefleH, laubig »er* t»ad)fett. Im bujniej wschodzi, im się szerzej liści Podrosłe zdziebło zielonego żyta, Tym lepszym plonem zwyczajnie się iści. Pot. Syl. 23. LIŚCIE ob. Liść. L1ŚCIEC, iał, ieje, neutr. niedok., liścić się, liście wypuszczać. Cn. Th., liścistym się stawać, Ross. MCTBeHtTb, oÓMCTBe-HiTb, tnê Saub fcfylejkn, 8aiib befcmmett, laubig werben. LIŚCIK, a, m., demin., Sorab. 1. lifcżik, lifzik, wopeżko. — §. Mały liść, małe liście, fleineâ Saub. — §. Listek, mały list, bilet, ettt $lättd;ett, Srtefdjeu, $tfletcf)en. Zmartwiałem, czytając ten liścik. Teat. 4, 89. Gniewliwie rozdziera te liściki, któreś niekiedy do niego posyłała. ib. 23. d, 58. Nie bez tego, abyś kiedy liścików’ jego nie czytała, ib. 32, 88. LIŚCIOWATY, a, e, — o adv., kształt liścia, liścisty, wie Blätter, wie SauB, blätterig, belaubt. Łodyga liściowata, coulis foliosus, liście ma na sobie. Jundz. 2, 14. LIŚCIOWY, a, e, od liścia, 8aub *, $latt * ; Do liściowego, czyli, jak u nas zowią, do czarnego drzewa, należą dęby, jawory, jesiony, wiąże, lipy, brzozy i t. d. Mon. 74, 744. Dąb jest najlepsze drzewo w całym liściowym lesie. ib. cf. śpilkowrate drzewa. LI-ŚCISKO ob. Listowie. LIŚCISTY, LIŚCIASTY, a, e, — o adv., §. a ) liście mający, liściem obfitujący. Cn. Th. liścia pełny. Dudz. 20., Boh. et Slov. listnatÿ; Carn. list— nat ; Vind. listjast, lepenjast, listoun ; Bosn. listat; Rag. listast; Croat. lisztaszt; Sorab. 1. wopenaté; Ross. ih-CTBeHHbiif, MHOroMCTBeimbifi. Dąb liściasto rozłożysty. Tol. Saut. 103, »on Blätter unb Saub, laubig. Wietrzyki liścistym potrząsały drzewem. Przyb. Ab. 69. — b) Z listów złożony, fdjelftg, blätterig. Liścisty korzeń. Tr. Liściste cia-

644

LISECZEK - LISICA.

LISICA - LIST.

sto. ib., Slâtterïudjen; Ross. caoeBMH (cf. słój, słoisty). Liścistym robić ciasto Ross. cjoiitł.

LISECZEK, czka, m, LISEK, ska, m, demin., mały lis, ein fletner $ttd)ê; Boh. liśtićka; Vind. lefizhiza. LISI, ia, ie, od lisa, gttd)3 * ; Boh. liśćj ; Slov. liści, liskowi ; Sorab. 1. liżcżżi; Vind. lefizhen, lefizhji; Carn. lisizhje, lisizhne; Bosn. et Rag. lisicni; Ross. jwcift, JMcaunt, necuoBuft. Wilcze jamy, lisie nory. Zabi. Firc. 11, 3ttd)êbaue, $ttd)3* röhren. Futer lisich, gudjêMlge, używamy na odzież zimową. Zool. 310., Boh. liścina * pellis vulp.; Carn. lisizho-vna; Vind. lefsizhovna. Kiedy nieprzyjaciel raz pierzchnął, da się pędzić lisim ogonem. Papr. W. 1, 427. (cf. zastraszyłbyś go macharzyną). Lisi ogon Carn. lisizhnèk; n. p. Lisi ogon za towar nie uchodzi. Bys. Ad. 38. (t .j. przydatek nie stoi za datek;. Tak prawami zatrząsamy, jak owym plugawym ogonem lisim, co im ławy pocierają. Rej. Zw. 36 b. — Lisi ogon, znamię błazna (ob, Błazen). I ten nie mędrszy, który ci urągnie , Bo i ten mistrz za sobą lisi ogon ciągnie. Hor. Sat. 182. — Alboś nie słyszał, kiedy w lisi ogon trąbiono? Rys. Ad. 1. — Lisia skóra » fig. chytrość, sztuka, fortel, £ift, 9lrgltft, ^uitftgriff. Więcćj się wskóra lisim ogonem, jak lwim pazurem. Zab. 5, 93. Gdzie nie staje wilczej skóry, tam lisią nadstawić. Ossol. Str. 2., Cn. Ad. 1012, (wenn bte Sihueufmut ntdjt gilt, muß ber $ud)3klg gelten; gdzie nie przeskoczysz, podleź; rozumem dopiąć, gdzie siły nie staje; jako cię mogę, jeśli nie siłą, tedy przez nogę). .W traktowaniu z statystami nie obejdzie się bez lisiej skóry. Lub. Boz. 131. Kto wilk , niechaj jak wilk żyje , W lisią skórę się nie kryje. Jak. Baj. 94. — Personif. Sztuka to mego syna, sztuka tego łotra, On to cię tu przysyła do mnie lisi skóra. Zabi. Zbb. 76. chytrzeć, ber 3lvgltftige, $ttd)3. — §. Lisi, zdradziecki, chytry, argliftig, bctritgerifd). Wymowę, która sama przez się rzecz dobra jest, dostatkiem lisich, pięknych a zdradliwych słów, podejrzaną czynią. Kosz. Lor. 57. — Botan. Lisi ogon, Boh. koniklec; Carn. gushz; Sorab. 1. trecżk ; Alopecurus , rodzaj trawy, u nas znajduje się łąkowy, wodny, prosowy. Kluk. Dyke. 1, 25, ber 3ud)$fd)n)an3. Wyczyniec. Jundz. 408. Lubeznka , iglica, dzianowid, wilżyna. — Lisi ogon--lipka, ononis, ^aitfyedjd, ©tadfraut, Niemcy to ziółko zowią moczowe abo stajen-ne, iż gdy wodę, w którćj będzie warzone, dają koniom pić, którzy moczu nie mogą puszczać, wnet mokrzą. Urzed. 11. — Lisie jajka, salirion, orehis, Sïnaknfraut, ziele sprawuje chciwość cielesną. Sienn. 157, kokorzek. Mącz., (Boh. wstawiać, mudatka, żeżhulka; Carn. podlesk). Lisia róża, gatunek omiegu, aconitum, 2Bolf$twtr$. Syr. 1384. LISIARZ, a,

$unb, ber auf ben $ttd;3 gefit. Rydel. — §. 2. Lisowczyk, ritt (termu ftretfeuber 6olbat. Lisiarze w kraju wiele szkody narobili. Falib. Dis. U. 2. Co wie na dwoje, tak było za lisiarzów. ib. A. 11. LISIĘ,

ihar. L inn., pospólstwo na niektórych miejscach lisicami zowie. Jundz. 557, {Boh. liska), eine 3lrt eßbarer (Erb* fcßtMUtme, £ord)c, gattrige. 2. LISICA, y, z., [Boh. lisa, liska * crates, hurty; Croat. lesza crates vimineae; Vind. lefa; Bosn. lissa; Bag. Ijessa, râzmrexje; Dal. lissa; Slav. lissica; Sorab. 1. lëszecza, liszica kraty, kratki; Sorab. 2. lischawa opałka) ; naczynie, które złoczyńcom na ręce kładą. Budn. not., ipanbfeffel, £)attbfd)ellc ; (Hag. lisizze ma-nicae; Bosn. lisiçe, gvozdje, koję se stavglja zlocinęem na ruke; Croat. liszicze selezne, ke sze na ruke kriuczem devaja, cf. kuna, kłoda). Szalonego dasz do kłody i do lisicy. Budn. Jer. 29, 26. (do więzienia i do kłody. Bibl. Gd.). Lisica kowalska, w którćj dzikie konie krócą, ber 9?i)tIjftaH ber ©eßmtebe. Nie źle czynią, którzy w lisicy, jako to kowale nazywają, gdzie uporne konie kują, źrzeb-ca piątnują, bo się już miotać nie może. Hipp. 28. W onćj przeworzynie z drągów związanej, którą lisicą nazywają, konie przyszaleńsze do kowania wprawować trzeba. ib. 57. Żaden kowal nie może budować na ulicy lisicy, albo miejsca, w którym konia kują, jeśli go tam pierwej nie było, bez pozwolenia zwierzchności. Spec. Sax. 182, Szczerb. Sax. 182. — LISIEĆ, LISOWACIEĆ , iał, ieje, neutr. niedok., lisowatym, lisawym, rusym się stawać, fndjérotl; merbeu. Podróżnik ziele, gdy zeschnie, lisowacieje, a na ostatek poczernieje. Syr. 1165. Migdały smażyć z Yaasłem, jeno żeby nie zlisowaciały. Syr. 1002. LISIK dem. ob. Lis 'LISIUREK, rka, w., burl.,. lisik, liszka, gitd)3d)ett. Wychodź lisiurku z jamy. Teat.

28. b, 117. L1S0WAT0ŚĆ, ści, i., rusy kolor, bte 8ud)śri>tt;e. Cn. Th. LISOWATY, LISA WY , a , e, adverb., rusy, fitd)é!rptl), rothaarig, roiföpftg; Carn. erjavz, fuxast; Croat. gyangyav, changyav; Dal. czanczav; Ross. CBtuopycuM, pumexoneiCB, Koyputifi. O farbowaniu włosów, jakoby z lisowatych czarne uczynić. Sienn. 347. Pa-ciornik ziele jest korzenia długiego lisowatociemnego. Syr. 295. Ezau lisowaty był, a wszystek kosmaty. Leop. Genes. 25, 25. Dawid był lisowaty i cudnego wejrzenia Leop. 1 Reg. 16, 12. Wujek ib., Bibl. Gd. ib. (t. j. blond). Cesarz Otto lisowaty, syn Ottona Wielkiego. Szczerb. Sax. 273. Lisowaci Judaszowie. Smotr. Lam. 25.

LISOWCZYK, a, m.,    §. a) Lisowczycy , lud lekki naj

więcej z kozaetwa złożony, wziął imię od Alexandra Lis-sowskiego , szlachcica Litwina, który go pierwszy spisał. Star. Bell, Nar. Cliodk. 2, 114, Boh. Ossol. 1, 406, Papr. W. 2, 345. cf. straceniec, eine 5trt lcid)ter Weiteres) ober 5îofaîett. Tward. WŁ 126. Groźne niegdyś Lisowczy-m.,    §. 1. pies dobry na lisy, eilt ki, Co małą garstką rwali stotysięczne szyki. Zab. 9,

235. Ejsym. — §. b) Łotr, rozbójnik, eût îîdltber. Hat. z Pod. B 4. Banitem ktoby był, a Lisowczykaby zabił, masz, nie twoje, i zdro- eo ipso od banicyi ma być wolny. Vol. Leg. 3, 463 a. 1624.

Dziś co hultaj, to Lisowczyk. Dwór. F 2. Dambr. 779. ięcia, LISIĄTKO, a, n, młode lisie, baé Sunge ber §üd)fe. LIST, u, m., LISTEK, stka, m., dem., LISTECZEK, czka, Cn. Th. Pochwytał orzeł lisięta, gdy z jamy wybiegały.    m., dem. ; (Boh. et Slov. list, listek; Sorab. 1. lifcź, wo-

Ezop. 26.    1. LISICA, y, a, *a) liszka, liczyca, samica,    peno ; Sorab. 2. lijst; Vind. lijst, piat, piali; Slav. list,

bte ftüdjftttn; (Vind. lefiza; Slav. lesiza ; Rag. lisizza; Croat.    (Slav. list*łytka); Croat. lizt, liszt dreva ; (Rung, liszt *

Jeszicza, liszicza = lis). — §. Bedłkę gąskę, agaric, can-    mąka); Rag. lijst, Jistak ; Bosn. list; Ross. JiHCTt; cf.

Lat. lista; Ger. gifte, Seifte); baâ 93Iatt. §. a) list drzew, ziół, LISTA, y, z., Lat. med. lista, bie gifte; Carn. listrom ; Hung. brt$ SaumMatt, ba3 331att eirteê ©enmcfifeê. My jako su-    lajstrom; Hoss. cimcokł. Zapisywanie w listę emigrantów,

chy list z drzewa na dól leciem. J. Kchan. Dz. 164.    N. Pam. 17,265. Tak niedbale tańcuje,    iż z niego czasem

Wiatrek listeczki przewiewa. Groch. W. 352. Drżę cały,    i suknia spadnie ; a on się po nie nie    schyli, ale brnie

jak listek na drzewie. Tcat. 53. b, 33. (cf. jak osika).    wciąż przedsię, by z listy. Gorn. Dw.    39. by z rejestru.

Nietrwałego bluszczu pod listami Uczone bajki zmyślał LISTEWKA ob. Listwa.

kwiatowy Hoss. Æencerb, .leneciOKt. Listki różowe. Kiok. Turk. 158. — §. b) 'List papierowy, karta, Boh. list; Vind. list (2. arkusz); Croat. liszt knyisni Slav. list; Bosn. list od knighe; Hag. lijst, lijstak, c 23I(ltt ^a* pier. W dawnych drukach, n. p. w Herburcie, w Sienniku na każdej karcie napisane jest: List z liczbą który. Ld. Przyniesiono księgi Jeremiaszowe królowi; gdy przeczytał trzy abo cztery listy, wrzucił je do ognia. Radź. Jer. 36, 25. Leop. ib., (karty. Bibl. Gd.). — §. c) Listki, listeczki w cieście, Hoss. caom , bte 231ćittcr ht etttem $tt* (fyen ; w cebulastych korzeniach listki, bte ©cfyclfett. Złoto w listach , Vind. resvdarlivu slatu , navlezhlivu, sten-zhlivu slatu, 231rtttgolb; Hoss. cycajb, cycajbHoe 30JOto. — §. Pisanie od każdego przysłane abo do kogo posłane, ein 23rtef; (Boh. et Slov. list, listy, listek, psanj, psanićko; Sorab. 1. list, liste ; Sorab. 2. list, lijst; Lat. li te -rae; Carn. et Vind. list, pifmu; Croat. lizt, liszt; Dal. lissti, knyiga, poszalnicza; Slav. list, napisana knjiga (cf. księga), poslanica (cf. posłaniec); Hag. lijst, poslaniza, kgniga, kgnixiza ; Bosn. list, kgniga, pistula, poslanięa, kgnisgięa ; Hoss. niicbMO, nucaieno, rpaaiOTa, rpamoTKa, cf. ramota). List według pospolitego używania jest rozmowa nieprzytomnych przez pismo. Kras. Zb. 2, 51. List jest taż sama mowa do nieprzytomnego, którą z przytomnym mieć przystoi. Mon. 68, 945. Pilch. Sen. list. 301. — ln plurali listy, częstokroć zamiast in sin-gulari list; n. p. miałem dziś od niego listy (choć tylko jeden był list). Ld. Czasem źle, że dama umie pisać; bo będzie pisywała listki tam, gdzie nie trzeba. Boh. Kom. 2, 105. List śmielszy niż język; list wszędzie ma przystęp. Cn. Ad. 454. List przyczynny, rekomendacyo-nalny, zalecający, (!nnpfef)lung§fd)reUieu. List olworzysty, świadeczny. Cn. Th., eilt offner 23rtef. List powszechny, okolny, uniwersał, ib. eilt Śłret3fd)ml’en. List glejtowy, żelazny, ib., ein ©eleit#rief, Boh. list zacbowacy, gleyt, pruwodnj list, pruwod bezpećnosti ; Vind. obvarnu pifmu; Dal. verni lijsst; Ross. onacHaa rpaMOTa. List wolny * paszport, ib., citt SReifepfljL List, pisanie urzędowne ku wywiedzieniu , a potwierdzeniu jakiej sprawy uczynione, instrumenlum, documentum., munimentum. Sax. Porz. 94. skrypt, eine ©djrift, eine (Document. Nikt nikomu bez listu, czyli wyznania na piśmie nie ma więcej pożyczyć, jak 200 kop. Czach. Pr. 2, 172. weź list 'istoty twojej, a napisz 80. 1 Leop. Luc. 16, 7. (weź listy twoje. 3 Leop. ob. Szuldbryf, cerograf). — §. Botan. List ustny, list Indyjski, rząsa Indyjska, folium Indicum, Snbifd) ÜDïunbMatt. Sien. Wykł., Śleszk. Ped. 415.

Pochodź, liść, liście, liściany, liściowy, liścieć, liścisty, Ustny, listopad, listopadowy, listownie, listowny. — *§. Bosn. list od noghe * *tyst, lytka.

a-

z poetami. Susz. Pieśń. /,. A 4. (pod cieniem). Listek LISTNIK, ziele, ob. Hodzieniec. LISTNY, a, e, liścisty, liściem obfitujący, bldtterreid). W listnym leżąc cieniu. Przyb. Ab. 17. — §. Botan. Listna jagoda, Boh. listna-tec, hippoglossum, 3upfcufraut ; na każdym liściu téj rośliny wyrasta listeczek jak języczek. Kluk. Iiośl. 2, 234. 'LISTOBIERACZ, Iiag. listôbéraz frondator, ber (Slattpnfjer. cf. Hag. odlistanje frondatio. 'LISTONOSZ ob. Listownik. LISTOPAD, a, m., jedenasty miesiąc roku, November Haur. Sk. 494, ber SBintermoiicity, (cf. gaubfafler. 21 big.); Boh. et Slov. listopad; Vind. listognoj, gnilz, ednaistnik; Garn, listovgnoj ; Sorab. 2. mloschi, cf. młócić; Sorab.

ie adverb.,

LIST.

LISTA » L I S T O W N I K.

645

l.    podżehmnć meszacztwo; Croat. vszeszvechak, (cf. wszystkich śś.; Croat. lisztopad « październik) ; Hung. szent Andras hava; Rag. Slav. et Bosn. studeni; Dal. sztudeni * listopad, (cf. studzić; listopad October)-, Hoss. ttoaópb, (Hoss. jniCT0iia4Ti czas opadania liścia; obsol. Septembr.); Eccl. HoeMBpifi. Listopad rzeczony, że likiem niezliczonym list pada. Chmiel. 1, 192. Liścia z drzew listopad zrywa. Min. Ryt. 4, 191. Gdy się październik kończy, listopad poczyna, Gdy się już dobrze jesień i zimno zaczyna, Kiedy liście wiatr i mróz z drzewa obijaja.... P. Kchan. Orl. 1, 228. LISTOPADOWY, a, e, Stowmfter* Hoss. HoaópbCKiii. LISTORODNY, a, e,

Hag. listorodan , 23lćitter erjeitgettb. Już listorodne złożyły brzemię lasy. Petr. Hor. B. 3. 'LISTOWIE, L1ŚCISKO, a, «., coli, liście brzydkie paskudne, fyäfdtdieö, fattleö gaitb. Szkodliwe zdrowiu błocko, które tam grube trzci-nisko, łozy lub listowie zapchało. Przestr. 128, Hoss. jiHCTiime. Liścisko, list. duży niezgrabny, eilt grojké, un* fôrmltdjeê 931att, lub też o pisanym liście, ein lj«fSltd;er 23rtef. LISTOWNIA, i, £, poczta, miejsce odbierania lub oddawania listów. Wtod., bte Srtefpofł; Slov. listowni-ce. LISTOWNY, 1. LISTOWY, a, e, LISTOWNIE adv., Boh. listownj, listnj ; Slov. listowny; Sorab. 1. listowné; (opp. ustny), od listów, przez list się dziejący, 23rief * , fdjriftlidh Dowody listowne są zapisy na imiona i inne wypisy, zeznawania z ksiąg kancellaryj sądowych , cyrografy, kwity. Siat. Lit. 202. Obowiązanie bywa listowne albo cyrografowe , gdy się kto cokolwiek uczynić listownie obowiąże. Szczerb. Sax. 521. Kto do Jeruzalem idzie, od Ojca ś. listowne dozwolenie wziąć ma. Warg. Radź. 13. U nas wr Polszczę nie tylko rozwodu mieczowego, ale też snąć i listowego dla marności, i cudzołóstwa niemasz. Sekl. 20. Listownie uniżoność swoje zasyła Wc Panu Dóbr. Teat. 31. c, 24. Jakom przypłynął do Cypru , jużem ci z téj wyspy listownie oznaczył. Warg. Radź. 28. — 2. LISTOWY, od listu drzewowe-go, czyli od liścia, 231dtt*. (ob. Liściany, liściowy). Slov. listowy; Hoss. juictobuh , jjhctomhhh. LISTOWNIK, a,

m,    tabellarius , poseł, biegun , kursor z listami. Mącz. ber 23riefbote. 'Listonosz, bryftregier, Hag. listonós, vlàk,

jaki biały, abo czerwony, a liszaj nie wklęsłby w skórę, tedy nie ąd. Radź. Levit. 13, 21. Cicho! to złe się szerzy, n boląc, by liszaj. Rej. Wiz. 191. — §• b) Liszaj na drzewie, rodzaj mchu, czyniący na korze żółtą czyli brudnobiaławą skorupę. Jak. Art. 3, 142, Rag. lîscjaz; eine 31rt 23amnmoo3. LISZAJEC, jca, m., ziele wątrobne, mech skalny, lichen saxatilis, liszaje liściem jego pocierającemu spędza. Syr. 1349. Comp. Med. 9 et 24. LISZAJÓWATY, a, e, Graec. Xsi^rjvcôâyç. Cn. Th. liszaj cierpiący, jltermaltg, »pH Siebten; Ross. amnaeBa-T u ii, .niuiaBbiH , MmancibiH. Liszowaty jestem, Eccl.

knigonoscja; Bosn. knigonoscja ; Carn. listar; Croat. li-sztar, lisztonosz ; Dal. lisztonosza, vlàk; Ross, iihclmo-noceivL, nnci>Mono4aTeÆL, rmcbMOBpyiiiTeab, (Ross, micb-MOBHIIK'B Tistopisz).

LISTWA, ‘LISZTWA, y, z., LISTEWKA, \, i., dem., Boh. lista; Y ind. Jaista; Sorab. 2. lejsta ; (cf. Slav. et Rag. listvc ; Bosn. listue, skalic ; Dal. et Croat. liszlva * drabina ) ; * Ger. Seifte; Dan. liste; Svec. et Angl, list); a) brzeg, kraniec, bramowanie, brama, Vind. rema (cf. rama); Ross. OTÓopna, iLiaHKa, ibiaHOuna. Uczynisz kolo stołu listwę wszerz na cztery palce, i koronę złotą w około listwy. Pod tą listwą będą kolca.... Bibl. Gd. jmiuaeBarbK), Graee. hsi^rjnócco.

Exod. 25, 25. Listwa do ściany przybita, dla ozdoby, LISZEĆ nijak, niedok., lichym się stawać, podleć, fcfylecfjt lub kładzt?nia czego na niéj, baé ©cfitttê nu ben SMttbcn.    werben; Sorab. i. wożpotnu. Przez nieroztropność po-

Kolumny tam są z kryształu rzezanego koralami oprą-    waga coraz bardziej liszeje. Zabi Roz. 74. (upada),

wne; jako i lisztwy w samym pokoju, abo kamżans na LISZKA, LISZECZKA dem. i, epicoenum\ lis abo lisica; wierzchu słupów. Star. Dw. 27. Listwa od podłogi, u Slov. liska; Sorab. 2. lischka ; Sorab. 1. lischka, Iiżka,

około pokoju przy samej po- lizeżieżka; Carn. lisiza; Vind. lefsiza, lifsiza ; Croat. li-

szicza, liszka; Bosn. lisiya, lisicięa; bet* 3ucf)3, bte §Üd)s finit. Liszka głodna drzymie. Cn. Ad. 454. (t. j. spaniem głodu pozbywa ; wrzkomo nie widzi, wrzkomo nie słyszy). Ix pix cum vocali, każda liszka swój ogon chwali. Dudz. 28., Gliez. Wych. Gib. Slov. Każda liska swóg chwost chwali ; wóś króm ge negpeknegśi. Liszka kusa drugim ogona przycinać radzi. Gemm. 152. Krucze pióra , że białe są jak śnieg chwaliła Liszka ; o jak jest naszych wieków liszek siła! Min. Byt. 5, 180. Chwaliła liszka kruka, że z pióry białemi, O jak wiele jest liszek u nas czasy temi! Zab. 8, 363. Kniaź. — Liszki tylko sierść odmieniają, nie obyczaje. Kosz. Lor. 177. Liszka włos tylko mieni, a nie obyczaje. Opal. Sat. 7. cf. wilk chowany. Slov. Kocka misi nënéchâ, liska ślepie, a wlk owec. Liszki chytre. Banial. J. 2. Zdrada liszce przystoi a gwałt lwowi. Kosz. Cyc. 24. Chytra liszeczka. Past. Ful. 186. Slov. Stara liska tażśko sa chitif dś ; (cf. szczwany, kuty, ćwik). Liszka szczekała. Banial. J. 2 b.— §. Liszka, abo gąsienica motyla. Zool. 157., Haur. Sk. 68, bte Słrtlipe. Szkodzą bardzo drzewu wąsienice albo liszki. Cresc. 378.

stolarza, która się daje na

dłodze. Magier. Mskr. Ksiąg miał nie mało , Tak że dla nich wr mieszkaniu ledwie listew, stało. Jur. Pog. A b. t. j. półek, Si'icfjevfäcfyer, 23ücbcrbretcr. Listewka, ozdobka architektoniczna używana po wierzchniej postaci działa; jest to pasek wazki, nad przyległą płaszczyzną cokolwiek podniesiony. Jak. Art. 3, 299. Listwa jest takiż pasek, ale już znaczniejszej szerokości, ib., bte Seifte, ber Steifen au beu Rammelt. — Listwa obrazu « rama. Cn. Th. eilt 23tlberral)men. Listwa u drzwi, u skrzyni, ib., eilte ^tirlctfte, SÜaftenletfte. Listwa u sukni » bramowanie, bte Seifte an einem Słleibe, ba$ ©ebrćinte. Listwa u krarwca daje się z płótna lub kitajki u dołu sukni, dla ochrony sukna lub materyi. Magier. Mskr. Na fartuszku jej dziesięć widzieć listew bramowanych. Papr. Przyk. C 5 b.

Listwy abo pasy koło brzegów szerokie na trzy palce.

pozbawiać czego, einer @ad)e berauben. Prawo samobójców czci pogrzebowej liszyć nakazało. Syr. Quin. 250. Liszyć się czego passiv., utracić co, beraubt werben, oer* Heren, ciltbüßcit. Liszył się żywota Walentyn, ścięty-mieczem od Zwingla. Smotr. Apol. 91. — *§. Liszyć kogo od drugiego, odstraszać, robić, że drugi od niego stroni, öerfct;eud)en, abtreibeu, jurtief treiben. Smród ten ludzi od niego liszy. Pot. Jow. 2, 33. — §. Liszyć się czego, chronić się czego, stronić od czego, unikać, wystrzegać się, ntC Ib en, fiteren, ffd) buten. Lisząc się boju, dał wiarę brackiego pokoju. Zebr. Ow. 58. Dziś się nie liszą ludzi smokowie, nec fugiunt kominem, ib. 97. Skrąży-wszy świat zbiegły Kadm, gniewu ojcowskiego ‘łyszy się, vitat. Zebr. Ow. 54. Częstokroć krwawą brozde przez

Roter. — §. b) Listwa, źle za szpąga. Dudz. 31, bte Öuevletfte. LISTWO WANIĘ, ia, n., ramami oprawianie, bramowanie, listwy, ba$ Setffengebcn, ©tnfaffeit mit Seiften, bte Çeiften. Taka była robota każdego podstawku ; listwo-wania miały w około, które listwowania były między krańcami. A na onym listwowaniu, lwi, woły i Cherubinowie byli. Bibl. Gd. 5. Reg. 7, 29. Odrzwia jego spustoszę- LISZOW, a, m., naczynie drewniane u rybaka, w którym ją, abowiem listwowanie jego cedrowe opadało. Radź. trzyma ryby do przedania. Magier. Mskr., elit §ifct)faP, Sophon. 2, 14. IJSTWOWANY, a, e, listwami obwie- mor In bic $ifd)e jum üßerfanf gehalten werben, dziony, mit Seiften umgeben ober clitgefapt. Mieszkacie w ‘LISZYG cz. niedok, Bosn. ulisciti; Ross. jmiMTb, äHinan., domach kosztownie listwowanych. Radz. Agg. 1, 4.

LISZAJ, ju

rn., Boh. liśeg, trudowatost; Vind. lefhai ;

Cąrn. lishaj, elshaj ; Sorab. 1. lischey, wumpera; Croat. lishaj, lissaj, lischaj; Bosn. lisejaj, runja; Rag. lisejäj, lisejagn; Ross. jmmaH, jnnnaeicB, Ma,teiKb; Eccl. uhihaii,

M340KŁ; z Greckołac. liehen; §. a) świerzb łupiący i mknący się po ciele. Mącz. ble A'Ied)te, Sdpotltbe, @d)mlnb» flehte. Liszaje sprosne. Syr. 896. Liszaje są choroba skórnią, zbiór krosteczek czerwonych, niekiedy skoru-piastych, przy dolegliwym świerzbieniu a niekiedy łupaniu się czyli łuszczeniu skóry. Dyko. Med. 3, 532. Świerzbiączka , abo gnoisty liszaj. Sienn. 162. Liszaje jagła— ste, albo krupiaste i pomykające sie. Syr. 244. Gdyby się na miejscu wrzodu nadał guz biały, albo też liszaj

LISZYCA - LITERA.

LITERACKI - LITERATURA. 64T

plecy napiszą, A przecież sie źli ludzie złodziejstwa nie liszą. Klon. Wor. 37. Złego się jako moru, jako ognia liszy. Pot. Arg. 8. Kto to wszystko uważa, może się tego worka Judaszowego liszy i odrzeka. Klon. Wor. ded. 0 synogarlicach to starzy ludzie piszą, Ze drzew, osierociawszy, zielonych się liszą, Ale dając żałoby znak po swojej parze Zawsze na suchym siadła szukają konarze. Pot. Pocz. 203. Samym tylko miesiącem, bo się krzyża liszą, Turcy się i narody Ottomańskie piszą. ib. 413. Ci mniéj , ci więcćj imię Chrystusowe piszą, Żydzi się go i w mowie i na piśmie liszą. Pot. Zac. 467. Godność kto ma Niechaj się jej nie liszy, niech się jej nie sroma. Otw. Ow. 507.

LISZYCA, y, z., liszka, samica lisa, bte gütfyftmt. Niech się bezbożni złych wróżek lękają, Gdy wrony kraczą, albo psy szczekają, Gdy bieży z łasa na pole wilczyca, Bądź i liszyca. Petr. Hor. 2 FI 3 b.

LIT, u, m., §. a) materya do litowania. Cn. Th. z Niem. ba§ ßotl), @d)laglotl), bte Cötfye; fernmen. Cn. Syn. 370. Dasyp. U 2 b, Sorab. 1. lëtwa; Carn. varéniza; Croat. varnicza, (cf. zwarzyć) ; Slov. kow, gjmż se letuge ; Ross. npHnoH. — §. b) Miejsce w naczyniu litowane. Tr., bte fiotljung; ob. Litować, lutować.

LITANIA, ii, i., z Greckoiac. bte Sttattety; Sorab. 2. lita— neya; Vind. litanje; Croat. letanie; Eccl. MoaeóeHL; termin w liturgii, znaczący modlitw⁷y ludu zebranego w pro-cessyach lub w kościele. W szczególności litania jest formularz osobliwej modlitwy, na cześć świętych lub rozmyślanie tajemnic złożony ; za każdym wyrażeniem imienia świętych lub ich przymiotów , jednakową lud odpowiada formułą. Kras. Zb. 2, 52. Litania, nabożne modlitwy do P. Boga i świętych jego. Kucz. Kat. 2, 620, prosi w niej kapłan P. Boga o miłosierdzie, a świętych o ^przyczynę. Hrbst. Nauk. Z. 7 b. Ektenie albo litanie. Pim. Kam. 80. ? — §. Transi. Na coż tak wiele szat nawymyślali ? Ze szatną litanią z nichby napisali. Łączn. Zw. 30. t. j. długi rejestr, czyli spis, eilte gattje lange Sitanet), ein langes SHegtfłer. Mamy lokajów czterech, hajduków dwóch, laufra, murzyna, Strzelca, pajuka, tur-czyna. — Ç». Przestań tej litanii! Tcat. 26. b, 41.

LITERA, z., ber Sucfyftabe, ‘U •'dawnych Polaków czcionka, tcionka, Boh. ćtena, (Elym. *czcić, czedł * czytać); my ją zowiemy z Słowiańska głoską. I(pcz. Gr. 1, p. 4., Boh. litera, pismena, pismë, (cf. pismo); Slov. znâmka, (cf. znamię); Sorab. 1. piszmik, piszmieżk; Sorab. 2. buchschtoba; Carn. zhèrka, (cf. czary, czarować;; Vind. zharka, zhćrka, pushstab; Croat. litera, pustùba , szlovo (cf. słowo), litere abeczedarszke ; Dal. bukvicze ; Rag., Slav. et Bosn. slövo ; Ross. jimepa, óyitBa; Eccl. iihcma, CTHxia. Litera jest znak abo charakter , składający słowa , gdy wraz z drugiemi położon jest. Kras. Zb. 2, 52. Trudność słów Polskich ku wypisaniu takowa jest, iże niepodobno wiele słów ‘czcionkami albo literami Łaciń-skiemi wypisać. Eraz. Jez. 11 b. Litera arytmetyczna, jest litera liczby, jakich jest dziesięć. Solsk. Geom. 5, 78. — Na niektórych miejscach, gdzie wykład według litery (do słowa) nie bardzo smakował, rozumienie duchowne brać się musiało. Groch. W. 23, bucbftćiblidje Ueber*

fe($mtg. Słowa te nie mają być brane co do litery. Mon: 76, 19. literalnie, budjftctbltd). — Wypełnię to co do litery. Teat. 12, 70. (jak najściślej, najpunktualniej). Jak Notus w skrzydła żórawiów szykiem latających bije, Wszystkie stado w mylne się koło wije I tak ginie litera skrzydłami zmieszana. Bardz. Luk. 88, żórawie w ciągnieniu formują literę wywróconego V. — §. Trzech liter pan wydarł nam Smoleńsk. Psalmod. 43. t. j. Gar. — burl. Cztery litery » k. i. e. p. »kiep, dtt $unb3fott, (cf. Lat. trium literarum homo » fur).    Za cztery litery czy

mię Wc Pan masz? Teat. 43. c, 47. Już teźbym się miał w reszcie za^ cztery litery, Za wielkiego prostaka i głupca i trutnia, Żeby mię ta omamić miała bałamutnia. Zabi. Zbb. 76. Nos i uszy ociąć gotów, gdyby mu kto jakieś słowo ze czterech liter składające się powiedział. Mon. 65, 456. — *§. Między nieukami, a ludźmi proste-mi , i temi, którzy trochę ‘litery zakusili, a przedtym szkołowali, bywają dysputy.... Glicz. Wych. G 4 b. t. j. umiejętności, nauk, (cf. Lat. Literae). LITERACKI, a, ie , od literatów, czyli literatury, lub nauk się tyczący, Croat. diachki, dijachki, (cf. żak); Dal. latinszki, (cf. Łaciński), ltteränfcl), Śtteratur ». Cała jego nauka na czytaniu gazet literackich zawisła. Zab. 5, 92. Mężu prze-zacny, rwij laur literacki. Zab. 16, 158. Dla was pociecha , literackie duchy, Zajaśniał świateł wódz na Polskim tronie. Zab. 12, 14. LITERALNY, a, e, LITERALNIE adverb., §. a) co do litery, do słowa, lincfyfła&Itd); Vind. zherkliu, pozherken, zherkoun, pozherki; Sorab. 1. piszmikowé. Literalny sens nazywa się ten, który w ścisłym słów tłumaczeniu zostaje; i przełożenia te lite— ralnemi się zowią, które słowo od słowa tłumaczą. Kras. Zb. 2, 53. §. b) Od liter, literami, $8ltd)ftal>en *. Rachunek literalny. Łejk. 2, 61. ib. 112. Ustrz. Alg. 2. LITERAT, ‘LITERAK, a, m., sawant, sensat, pismien-nik, piśmienny człowiek, Boh. literàk ; Croat. knyisè-vnik , knyisnik, piszmoznan, knigoznan ; Rag. knixnik , mudroznanaz, razùmnîk ; Bosn. kgnisgevan, knisgnik; Ross. et Eccl. KiiHSKhtiiiicL, yqeHOH qeJOBtKt, rpasiOTHOii, eilt ©de^rter. Ludzie wiele umiejący rzeczy z czytania pożyteczne, zowią się literatami. Kras. Zb. 2, 53. Kazimierz był nauki śrzedniój, atoli pierwszy między król— mi Polskiemi literat. Krom. 95. (cf. przeżak, niedouk). Nieuczeni i nieliteraci nie mają być sędziami. Petr. Pol. 468, (ob. Nieuk). Teraz nietylko ‘literak na xiegach bożych, ale też najwiękzy prostak, na wszystkim świecie, może to czytać. Hrbst. Nauk. L. 4 b. Ociec mój umiał ewangelie na pamięć, nie będąc ‘literakiem, ib. 0. 4, Glicz. Wych. G. 7. Wielcy literaci, którzy xiçgami swe-mi świat prawie zarzucili. Zab. 12, 265. Dudz. Człowiek to literat! Pilch. Sen. list. 3, 26. LITERATKA, i, i., eine ©deljrtc, gdeljde 2)ame ; sensatka, sawantka. LITERKA, i, z, dem. nom. litera, dtt 3htd)ftaM)ett. Niebieskie światła znaczniejsze, litery pisma są większe; Gwiazdki zaś insze drobniejsze, literki to są pomniejsze. Dar. Lot. 3, 16; Croat. litericze; Dal. szlovicze; Bosn. slovçe. LITERATURA , y, z., §. a) subject. wiadomość rzeczy do nauk należących, erudycya z czytania wielu autorów po-

pie. Pot. Zac. 70.

ćj go luto. Pot. Arg. 703. — §. Li-m się tego, żałuję, eg gereuet mtcb,

chodząca. Kras. Zb. 2, 53, 23elefenbcit, literatur, bie einer im Stopfe Imt; Croat. piszmoznansztvo, szlovoznanoszt, diâchtvo , (cf. *dyak, żak); Dal, latinsztvo, (cf. łacina).— $. b) object. Massa książek jakiego narodu) n. p. Polska literatura, bie Stteratur einer Nation, Sitter, bie in titrer (Spradje oorfjanbcit ftttb; (Bosn. kgnisgenstvo). Mnóstwo pism w wieku naszym składa niezmierną literaturę. Jez. Wyr. — §. Literatury professor « Greczyzny i Łaciny, filologii , ©rted)tfd)e nnb Satetmfdje Siteratur nnb Sprane, filologie.

LITEWKA, i, i., białogłowa z Litwy rodem, eilte Sltljane* rinn. Kazimierza Wielkiego żona, królowa Anna, Litewka, córka Giedyminowa. Stryjk. 386. cf. Litwin. LITEWSKI, a, ie, od Litwy, z Litwy, 8ittl)aui[d), Stttfyauen » ; Eccl. JlflTCKifi, jIhtobcküî , HoabcniM ; Ross. Jhtobckm. Litwa czyli Wielkie Księstwo Litewskie, przez Władysława Jagiełłę, księcia Litewskiego, gdy pojął za żonę Jadwigę, królową Polską, przyłączone do Polski. Dykc. Geogr. 2, 87. Brzeście Litewskie, dla różnicy od Brześcia Kujawskiego. ib. i, 102. In opposito Litwie, Korona * mała i Wielka Polska ; Litewskiemu Marszałkowi, Koronny. Po Litewsku adverb., obyczajem lub językiem Litewskim, 8tłtl)ant[d>, auf 2tftl;ant|c(;.

L1TKUP, 'LIDKUP, u, (Boh. Ijtkup ; Vind. likof; Garn. ly-kof, lijkof, cf. lać et kupić; Croat. aldomas ; Svec. lid-köp, lödköp) ; ber Cet^fauf (mercipotns Hallhaus), ÜÜÖCtlt* fanf, stauftrunf, (cf. Ger. Steblofyn). Jeśliby kto kupił konia, i litkup pili przedawca i kupiec i z innemi ludźmi.... Sax. Art. 79. Nierychłoś się obaczył, skoro po lidku— §. Litkup, Boli. Ijtkup arrha, ar-rhabo, zadatek na kupno, ba$ iDaraitgclb, btc 3)arangabc, 2(itgelb, .tmftgdb , fyanbgdb ; Vind. likof, rozhen nadai (2. zrękowiny, zaręczyny), (ii co litkup sądzą, mają z niego swmj zarobek, co od litkupu wezmą, bo im płacą. Star. Dw. 14. LITKUPNICZY, a, e, od* litkupnika, ben 9)Mfler ober ©enfal augebettb. Tr. LITKUPNICZE, sahst, n., pieniądze na litkup lub litkupnika, 8dl)fanfgdb, SOîaflei*-gelb. ib. L1TKUPN1K , a, m, a) który był przy litku-pie, ber Seiljfanftrmfer. Gdy się kto litkupniki wywiedzie, iż kradzioną rzecz kupił.... Sax. Art. 29.— §. b) Pro-xeneta, skupnik , targownik, ten, który między stronami handluje , aby się o kupią zgodzili. Mącz. jednacz kupca. Cn. Th, ber kfidflcr, (Ócfterr. @cnfal), Untcrfmnbler ber Słaufleute; Eccl. cB04Hie.3b, iiocpc4ctbchhiik’l bt> ToproBjrb.

LITO, 1. LUTO adverb., (Boh. Ijto; Slov. luto gest; Sorab. 2. lejt, mne jo luto, cf. 21 big. s. v. letb): lito mi czego* żal mi czego * eö timt mir ctmaö melie, cś tÿut mtr etmaS letb, td; bebaure etmaé, beflage etro«$, bereite etmaê. a) lituję się, miłuję się, rozrzewniam się, n. p. Serdecznie mi lito rzeszy, że już trzy dni tu trwają przy mnie, a nie mają, coby jedli. Sekt. Matth. 15, not. «zjęte jest serce moje nad rzeszą» ; (żal mi tego ludu. Bibl. Gd.). Szedł Dawid boso, płacząc szedł, z okrutnym żalem, Nie tak mu luto państwa, nie tak Jeruzalem.... Pot, Zac. 24. Lacenie gdy syna zabiło, Aż ona mówi: syna mi nie lito, Ani żałuję, bo wiem, żem go była Śmiertelna śmierci podległym zrodziła. Kchow. 27. Ja ulituję

się, kogo mi luto , i użalę się, kogo mi zal. Dudn. Exod. 33, 19. Zmiłuję się nad tym, którego mi 'litho. 1 Leop. Rom. 9, 15. (zmiłuję się, nad kim się zmiłuję, a zlituję się, nad kim się zlituję. Bibl. Cd). Wzdycha smutna Argenis, znać że to mi czego * ka tdj Bereue etwas. Izalić tego nie żal, nie lito ? num facti piget? Mącz. Lito mi tego, żem Saula na królestwo wysadził. Leop. 1 Reg. 45, 11. (żal mi, żem.... Bibl. Gd.). Lito przysięgi ojcu, poenituit jurasse. Zebr. Ow. 28. Lito nam teraz tego z serca. W. Post. W. 307. Lito mi *zła, które uczyniłem wam. Budn. Jer. 42, 40, not. «kaję się». (2. 'LUTO, okrutnie, ob. ‘Luto). ('L1T0N, u, m., Craec. llrov,- tenue et subtile linteum, płócienne obwinięcie, dit ItmteiteS SBicfclłUCt). Litony nie dla służby bożej na nich odprawowania bywają, gdyż rzecz jest niepoświęcona ; ale dlatego, aby, w nie anty-misy obwijano. Pini. Kam. 128.). LITOŚĆ, LUTOŚĆ, ści, z., (Boh. Ijtost a) dolor, moeror, tristilia, b) mi-sericordia; Slov. litosf, żelem' żałowanie; Sorab. 2. lń-tofcż żal; (distg. Ross. jhotoctł okrucieństwo); ob. 'Luto 2), Litość, użalenie, miłosierdzie, skłonność do ratowania cudzej nędzy, politowanie. Cn. Th., Vind. vsmilenje, mi— luvanje; Croat. szmiluvanye; Ross. coma-rfcHie, noma4a, nomaac/tenie, cocrpaAaieJŁHOCTb, C0CTpa4aTCJbCTB0, no-MH.iOBaHie ; Eccl. cocrpa40BaHie, coóoalmHOBaHie, co-cTpacrie, <:T.f>₍\or,o.\me, b«0 SDîttldb, bic 23armlterjtgfdt. Jako ma litość ociec nad dziatkami, tak ma litość Pan nad tern i, którzy się go boją. Bibl. Gd. Ps. 103, 13. ‘Luthość człowieka nad bliźnim jego ; ale miłosierdzie Boże nad wszelkićm ciałem. 1 Leop. Syr. 18,    12.

Z dobroci wypływa litość, która nas rozczula nad cudza dolegliwością. N. Ram. 24, 326. Nieszczęścia czynią panów skromnemi, wiodą do litości. Jabl Tel. 331. Lutość, dobrvch ludzi przymiot. Cn. Ad. 455. Miej nade mna litość. Tent. 9, 47. LITOŚCIWY, LUT0ŚC1WY, LITOŚNY, a, e, LITOŚCIWIE, LUTOŚCIWIE adv.- Boh, litpstiwÿ, litostny; Vind. vsmilen, milujezhen, vsmilitliu; Ross. cocTpa4aTe.ibHbiii, coæajtTe.ibHbul ; Eccl. cep40-óo.ibiibiH, cocrpacTeBi, ; ('Sorab. 1. lutownć frugalis); miłosierny, mttldbtg, knn^erjńj. Pan z sercem litośnym. Karp. 1, 163. Czyż wolno uczciwego i litościwego kłamstwa, ku ocaleniu nieszczęśliwego obywatela używać? Siem. Cyc. 308. Prawdo, najlitościwszy nieba darze! Koli. List. 2, 51. — Oppos. Nielitościwy, nielitośny, uu* knttljerjtg. Jęczał, i rwał włos siwy ręką nielitośną. Dmoch. II, 2, 262. Nielitośni bogowie, mszczący się bez miary, Czv was Hektor mnogiemi nie błagał ofiarv? ib. 2, 322. 1. LITOWAĆ , LUTOWAĆ , ał, uje, trans', niedok. ; ulitować , zlitować dok., kogo, czego, Boh. litowali ; użalenie mieć nad kim, ubolewać, żałować go, SDîitletb IpaBcu, Bebauern ; Vind. et Croat. miluvati, (cf. miłować, zmiłować); Garn. pobôsharn; Ross. MHJiOBaTb, noMiuoBaib, coKaitib ; (cf. Arab. luth --fuit res cordi\ Sorab. 1. luttuju, pże-lutuyu parco, reservo). Litowali a żałowali go przez wiele dni, mówiąc: ech! także oto upadł mocarz! 1 Leop 1 Macch. 9, 20. Litując krzywdy mojej, zasiadł na stolicy

LITUJE MIĘ-LITOWNY.

LITRA - LITY.

649

swojej. Ryb. Ps. 14. Uprzedza ją Jowisz, łez jéj litujący. ‘LITRA, y, z., Ross. Jimpa, funt, baë ^jJfuttb. Jedwabiu od Przyb. Luz. 47. Przypadku nieszczęśliwego najmilszej oj- litry. Instr. cel. Lit. Podatek od jedwabiów w kartach i czyzny serdecznie lituję. Krom. 89. Jako lituje ociec sy- litrach Weneckich i Tureckich. Vol. Leg. 4, 81. Klucznik na, zlitował się Jehow-a nad bojącemi się go. Budn. Ps. rozdaje braci po bochenku chleba, jakoby wagą wynieść 103, 13. (jak ma litość ociec nad dziatkami. Bibl. Gd.). mogli, każdy pół litry. Pim. Kam. 342.

LITURGIA, ii, z., z Greek., nomenklatura obrządku uroczystego, na cześć bozką. Kras. Zb. 2, 55. Liturgia, t. j. służba boża, w której się odprawia tajemnica wieczerzy Pańskiej. Smotr. Lam. 215; Ross. et Eccl. Jtrrypria, c,iy-jKÓa irepKOBHaa, camum XpncTOM'B Ha TatinoH Beuepu y-ciaBieHHaa; cf. msza, bte Sttitrgie, (bte fDîeffe). Napisał Ja-kób ś. na urzędu kapłańskiego i ofiary nowego zakonu sprawowanie mszą abo liturgią. Sk. Żyw. 1, 271. Od-prawowali liturgią, to jest, sprawowali ofiarę i mszą przenajświętszą. ib. 378., Sak. Kal. C 3; (Ross. MiyprucaTL mszą odprawiać). Służył tam liturgią z patryarchą u bożego grobu. Sak. Kal. C 3. Liturgia abo mszał. Sk. Dz. 70. t. j. księga od liturgii.

— §. Nie urażaj się, o mój dobroczynny twórco, Lituj LITRA, LITERKA ob. Letra ; drabina, mię, gdy co myślę, śmiem wyrzec językiem. Przyb. Milt.

248. bądź miłosiernym, wybacz, daruj litościwie, miej wzgląd, Derselbe gnabtgft. — §. Litować, lutować czego * żałować, kajać się, ftd) gereuen laffen, bereuen. Phoebus przysięgi lituje. Zebr. Ow. 28. Widząc bóg, iż wiele było złości na świecie, lutował tego, iż człowieka stworzył.

3 Leop. Genes. 6, 5. (litował. 1 Leop.). — §. Nie żałować kosztów, pracy etc., ochotnie łożyć na co, nie ochraniać, feine lüften fparen. Gardła dla waszych dziatek litować nie będę. Baz. Sk. 176. Abyśmy dziatki pożywili, gardłować po ziemi, po morzu, nie litujemy. Hrbst. Nauk.

D 8. Na to własnych pieniędzy nie litował. Gorn. Dw.

388. Nia litowaliśmy znacznych nakładów na sprowadzenie z zagranicy ludzi umiejętnych. Vol. Leg. 7, 451.

Stan. Aug. Dała córce przystojne wychowanie, nie litu- LITWA, y, z., Boh. Litew ; Slav. Lithuania ; Ross. JÏHTBa, jac w tvm ani kosztu, ani starania największego. Gorn.    Stttljrtuen, wielkie Księstwo Litewskie. Litwo dwunasty

Dz. 65.“ Miał Maciejowski około siebie uczone ludzie;    sYn Wedemunta książęcia Pruskiego, wziął dzielnicę swą

na co kosztu ani starania nie litował. Gorn. Dw. 3. Bóg    na Lusi, a od tego Litwa jest nazwana.    Biel. 45., Stryjk.

svna swego dać nić litował. W. Post. W. 44. Nie luto-    ⁴⁶- ~ »Mnie się zaś zda, iż Palemon    tym krainom dał

wał zesłać syna swojego. Kane. Gd. 263. LITUJE MIE    nowe imi? °d swej ojczyzny Włoskiej    ziemi /’ Italia; a

imperson., lito mi, lituje sie, użalam sie, e§ erbarmt ftdf.    potomkowie jego mówili potym Litualia, a z postępkiem

Lituje mię opuszczonej. Teat. 18, 147.“ LITOWAĆ SIĘ    czasów Lituama i Litwa. Stryjk. 81.’ Liwonczyki roz-

recipr. niedok., zlitować sie, ulitować sie, ulutować sie,    przestrzeniwszy granice swoje, jedni z nich Litwą, sło-

dok., użalenie mieć nad “kim, Vind. fe vsmiliti; Boss.    wem już bardziej zfałszowanym, nazwani są. Krom. 75,

cmajHTŁCH, cocTpaAaib, cocTpa>K4y ; Eccl. ÓJiarojTpoó-    Liwonia. §. 2. Litwa collect., ludzie Litewscy, Li-

cTByio ; ftt$ erbarmen, Metb ÿaben, erbarmen haben. Zmi-    twinL Sittbaner. Litwa i Prussacy    pustoszyli Mazo-

łuje sie nad kim sie zmiłuje, a zlituje sie, nad kim sie    wsze- Krom• ²⁷⁴- Ldwa z îuPami da    Litwy przez Ma-

zlituję.LBibl. Gd. Excd. 33, 19; a miłosierdzie okaże nad    zovvsze uszîa- Stryjk. 324. Z różnych krain cudzoziemcy,

tym,“ nad którym się zlituję. 1 Leop. Rom. 9, 15.“ Li-    Niemcy, Polacy, Litwa. Warg. Radź. 336. LITWIN, ‘Litujący się Eccl. cocTpa4aTC.ibHbiii ; Ross. cocTpa4aie;ib.    fWAK, a, m., (cf. Litewka), mężczyzna rodem z Litwy,

Jak lituje ociec synów, zlitował sie Jehowa nad bojącemi    ber Stttlwuer; Ross. .InroBeiyB. latarowie i Litwacy, je-

się go. Budn. Ps. 105, 15. (litość ma. Bibl. Gd.). ‘Lituj    szcze w pogaństwie zostający, najeżdżali Ruskich książąt

się nad słabemi, a bądź pocieszycielem strapionych. Staś.    dzierżawy. Stebel. 108.

Num. 1, 41. Ulituj się nade mną. Staś. Num. 2, 130. Ulu- 1. LITY, a, e, (cf. oblity » oblany), (distg.    Boh. ljfÿ okrutny

towano, zmiłowano się, misertum est. Macz. LITOWNY,    ob. 2. Luto); Ross. jhituh, (4HTeHHbifi od lania); Eccl. 4i-

a,

e, litościwy, litość wzbudzający, erbarmenb, junt ©n    hhłih, BUpaóOTaimbiii jHTieMŁ; Boh. lity); odlewany z kru

barmen, Hägltd). Podał jej listek od miłego, i dołożył litownemi słowy, jako nieborak nader bardzo miłuje. Gorn. Dw. 285. cf. zlitowany, politowanie.

2. LITOWAĆ, LUTOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., litem spajać, UUbeit. Cn. Syn. 571., Dasyp. U 2 b. Lutuję. Volck. 500., Sorab. 2. litowasch ; Sorab. 1. lêtuyu; Carn. lotam; Vind. lotati, votati, savariti, savarjati ; Croat. lótam, var-rim ; Slov. letugi, ołowiti, poołowiti, (cf. ołów); Ross. na-htł, (cf. spajać, spoić). Litujący co Boss. naHabiumcL, naMbuuma. LITOWANIE, ia, n., subst. verb., §. a) ba3 SÖ« tfyett. — §. b) Lit uczyniony. Cn. Th., bte Söt(inng ; Vind. votilu, votenje, Ross. cnofi, naiina. Młotek od lutowania, ber Sötbfolben; Ross. nasjo. LITOWNY, LUTOWNY, a, e, od litowania czyli litu, do litowania, 8i)tb * ; Ross. na-HJbHbnl, naflTejbHuii.

szcu, öim 2JîetaU gegojfen. (Etym. lać). Lite żelazo Ross. nyrymb. Naezyniłeś sobie bogów obcych, a litych. Leop. 3 Reg. 14, 9. (bogi cudze i lane. Bibl. Gd.). Nie udawajcie się za bałwany, ani czyńcie sobie bogów litych. Radź. Lev. 19, 4. Ołtarze te od sznicerza ryte, farbą nie ozdobione, pozłotą nielite. Pot. Arg. 767., (t. j. nie-polewane niby, nieprzyozdobione). Pola szyszakami, zbrojami pokryte, jakby były lite. Jabl Tel. 144. (t. j. kruszcem oblewane). — §. Nieczczy, całkowity, gebiegen ; Cro-at. rud, chverszt, bitev; Bosn. bitev, ęio, (cf. cały); (So-rab. 1. lute merus, prawy). Bryły są abo dęte, abo lite. Solsk. Geom. 5, 9. Nielity, ale wydrożony i czczy między tablicami ołtarz uczynisz. 1 Leop. Exod. 27, 8. (niezupełny. 3 Leop.).

2. ‘LITY, a, e, litościwy, litujący się, barmfierjtg, tuitletbig

82

Słownik IJndtgo wyd. 2. Tom II.

650

LITYN-LIZAĆ.

LIZAĆ - LIZUS.

mu gębę liżą. Bej. Zw. 61. Tak go ku lizał. Dwór. K. — §. Li-. Kto się na czym nie zna,

* ca-

Cudzego szczęścia to nie miłość lita Płakać, ale to zazdrość znakomita. Kmit. Tr. C. 2.

L1TYN, a, tn., miasto w Bracławskim. Dykc. Geogr. 2, 87, eine ©tabt tn ber 2Boiw. Srajlaw.

LITYSPENDENCYA, yi, i., czas ten, który się zawiera, między wprowadzeniem sprawy do sądu, i jéj rozsądzeniem ostatecznym. Kras. Zb. 2, 54.

'LIUBA ob. Liuba. L1ÜBA ob. Lura.

LIW, ia, m., LIWIE; miasto w Mazowieckim, nad Liwcem rzeką. Dykc. Geogr. 2, 88, eine ©tobt im ^erjogttyum SOîafflu.

LIWAR , ob. Lewar.

'LIWONIA, ii, 2., Inflanty, Sieflattb. Długosz pisze, że pod czas wojny między Cesarzem a Pompejem, garść Rzy-mianów za Libonem niejakim do teraźniejszych Inflant, przybyła, a ztąd nazwisko Liwonii urosło. Krom. 75. *LI-WLANCI. Biel. Św. E 3., ib. 191 b; ob. Inflantczyk.

LIWRA Francuzka, złoty i 15 groszy. Jak. Mat. 1, 90, ein 8h>re.

LIWRANT, a, m., n. p. Siedzi człek w domu, jak liwrant w magazynie. Zab. 16, 125. Nar., przystawiający za umówioną cenę potrzeby zwłaszcza wojskowe, do magazynów czyli składów, ber Lieferant; Yind. pofhilar, pofhilavez, pofhlauz; Ross. nocTaBiumcE, sanaciimcB, mMpaAmiK-B. W rodź. zeńsk. Liwrantka. LIWRANTSKI, a, ie, od liwranta, Lieferanten * ; Hoss. no4pH4HbiH. LIWROWAĆ cz. niedok., przystawiać do składu, liefern; Sorab. 2. lifrowasch; Yind. napofhilati. L1WRUNEK, nku, m., liwrowanie, przysta-.wianie do składu, bn$ Liefern, bie Lieferung; Yind. poflanje, pofhilanje, (ob. Posłać); Ross. 40CTaBKa, nocraBica, 1104-pa4'B.

LIZAĆ, ał, liże, liżę cz. c.ontin., liznąć jednotl., Boh. lizati; Sorab. 2. lifasch, ja liżu, liżom, lifu, lifom; Sorab. 1. lifacż, liżu, liżam, (Sorab. 1. liżcżżu szo, lesznu szo adulor); Slov. ljżi; Yind. llsati, lisal, lishem, lisam, (Yind. perlisen, »pochlebny); Garn. lisâti, lishem; Croat. lizati, lisem, (cf. Croat. lichiti * mazać, pochlebiać); Bosn. lizati; Rag. lizati, liznuti; (Slav. ulizlvatise, lisicsiti » pochlebiać) ; Ross. jm-BHjTb, ,!H3aTb ; Eccl. urny; cf. Lat. lingo, linxi; Gall. lécher; Ital. leccare; Germ. Iccfeit; Graec. żffyco ; Debr.

lingua, lachach linxit); §. a) lizać, językiem po wierzchu pociągnąć, polizować, lecfen, belecfcn. Chore poznać bydlęta, kiedy głębiej i częściej nas lizać zaczną. Wolszt. 44. Psi bolało, jakby go kot po zać kosztując, lecfen, fo tego niech nie liźnie. Pot. Jow. 2. Z czego kto słodyczy Kosztował, słuszna z tego by liznął goryczy. Tcat. 42. d,

d. Dosyć im jest, cokolwiek liznąć łaciny. Boh. Korn. 1, 357. Może dzień zajaśnieć temu, który się do lej nauki przyłoży, jeśli onćj nie po wierzchu tylko liźnie. Pilch. Sen. list. 4, 44. Gdy Machiawella i Tacyta liźnie, Rozumie , że równego niema w ojczyźnie. Pot. Arg. 73. (cf. gębę łaciną pomazać). Dyament ten dawał liznąć prela-tom Symona. Zab. 13, 250. Nar. Łapę jak niedźwiedź lizać abo ssać. Czach. Tr. H. 3., Zygr. Pap. 376. (cf. łapa)- — §• b) Lizać zalecając się, pochlebując, fctymcictyelnb lecfen. Pies liże tego, kogo rad widzi, albo komu się

raduje. Pelr. Hor. 2 D b. Z podłością liże pańskie progi. Mon. t 65, 526. Nie bij, a nie głaszcz ; nie maź a nie liż. Zegl. Ad. 155. (cf. nie chwal mnie a nie gań mnie; cf. obraziwszy leczyć, uderzywszy pogłaskać). Tyłem ci serca sięgają, a z tobą w oczy cię liżą. Wad. Dan. 237. Boże takiego przyjaciela obroń, który z przodku liże, a z zadu drapie, podobny krokodylowi, który człowieka żrąc płacze. Ber. Dek. B 3. Zając łapki liże, gdy uciecze; Russice: zajko łapki liżet, gdy uteczet, pedum beneficio evasit. Cn. Ad. 861. (cf. pocałował nóżki), bie gnfśe tyflbeit ityn gerettet; er tyat fterfengelb gejatylt. — §. Transi. Mucha lwa to w grzbiet, to w pysk, to go coraz liźnie Po uszach i po słabiznie. Zab. 13, 282. Tre'.b. t. j. kolnie, załechce, fie ftictyt ityn, füfselt ityn. Tak dobrzem go po karku liznął moją szabelką, aż się głowa o ziemię oparła. Mon. 74, 43. LIZAĆ się recipr., > §. a) łasić się, pokorzyć się, ficty twr jemattben bemüttyfgen, ficty fctynttegen. W oczy mi się liżesz, a za oczy podstępną świadczysz przyjaźń. Teat. 22. b, 101. Było nie wierzyć téj liżącej się jego przyjaźni. ib. 22. b, 123. — §. b) Lizać się wzajemnie, burl. łować się, umizgać się, mit ciuanber butylen, ftcty lecfen uttb füffen. Otóż gamratka z młodziany się liżącą. Teat. 34, 68. LIZANIE, LIŹNIENIE, ia, n., subit, verb., §. a) Yind. lisanje, lisek, ba§ Lccfctt. Statecznie nabożny bez owego bożkowania a lizania obrazków. Gorn. Diu. 374. Dawne mniemanie, że młode niedźwiadki kształt i członki, niekształtną się mięsa massą narodziwszy, lizaniem matki odbierają. Zab. 12, 182. — §. b) Gatunek konfektu aptekarskiego, mający gęstość syropu gęściejszego. Krup. 5, 281. lambitywum, etit Lcunluttt). LIZÀGZ, a, w., Boh. Ij-zae ‘linctor; ber Lecfer; Yind. lisavez. LIZAK, a, m., praca koło żniwa w nocy, po odprawionej już powinności, za co się robotnikom daje co lizać, to jest, gorzałkę z kawałkiem sera i chleba. Byd., tłoka, außerorbentlictyc ftdb* Arbeit ber Säuern, wofür fie waê ju f etylu cf en ($u trinfeu unb Jlt effett) frtegen. 'LIZAWKA, i, %., Święto żydowskie, 'lizawka, święto kuczek też zowią, scenopegia. Macz., ba§ Snubertyuttcnfeft. ‘LIZAWICA, sól lub inne rzeczy, które bydłu dają lizać, lub też miejsce do tego wyznaczone, Boh. ljz ; Yind. lisavifhe, lisavina, bie Lecfe für bAÖ Siety. (LIZETKA, i, i., Elżbieta, Halszka, «fette. — §. Miano suczki, n. p. Zawsze wprzód biegła suczka, jak wiatr letka, Od pani nieodstępna swawolna lizetka. Zab. 9, 275). LIZIOBRAZEK, 'LIZYOBRAZEK, zka , m., nabo-żniczek, gryzipacierz, 'licemiernik, bożkujący się, ein $eb ligenlecfcr, ein ©nefmaufer. Satyra na lizyobrazków i zmyślonych o b oj ej płci nabożniczków. Opal. Sat. 46. Ci li-zyobrazkowie rzadko kiedy cnotą Tylko pozorem idą, modlitwy trzepocąc, ib. 47. Nabożnikiem, mnichem, lizyo-brazkiem go nazywali. W. Post. Mn. 194. Głupi lizyobra-zkowie. Pot. Arg. 539. Kto na kazaniach bywa, zaraz nabożnikiem, lizyobrazkiem, próżniakiem go zowią. Boh. Kom. i, 57., Mon. 75, 589. ‘LIZOMIS, a, rn., mysz, Graec. XH%oniva%. Przyb. Batrach., bie üDîauS, ber ©ctyüffeUecfer, in ber Sntrnctyonn)om. LIZUS, ia, m., pochlebca, ein 8peh ctyellecfer, ein 8ctymcictyler. Imion słuchają z ochotą, ci co lubią lizusiów. Zab. 12, 97. Tak zmawiał tego ów lizuś

LIŻSZY-LOBEGAL.

ŁOBODA - LO OH O W Y.

651

bogacza , ze mu za wszystko szczerze czyni dzięki. Zab. ciąganie, które zowią lobegal i fiirkien w ziemiach mi-44, 255. Szym. (Ross. ;iH3yHiUHK"B szczeniątko, piesek).

Pochodź, dolizad, nalizać, oblizać, obleźny, polizać, podlizać, przelizać, przylizać, wylizać; cf. ślizać, śliznać, śli- ŁOBODA, y, z., ziele ogrodowe i dzikie, atriplex Linn.,

Mc 9Mbe ; (Boh. lebeda; Sorab. 2. loboda, hoboda; Sorab. 1. woboda; Cara. lebéda; Croat. loboda, lobuda; Dal. loboda ; Hung. laboda ; Slav., Bosn., Rag. loboda ; Ross. aeóe^a, (distg. Jteóe4b łabędź); cf. Lał. lappa; cf. łopian). Loboda Włoska w dobroci blizka szpinakowi. Kluk. Rośl. 4, 248., Haur. Sk. 37., Ład. H. N. 97., Urzęd. 42. Psia łoboda, chenopodium vulvaria Linn., fttnfenbe Sftelbe, fpMtbê* tttelbe, gatunek gęsiej stopy, śmierdzi, ale ma moc lekarską. Kluk. Dykc. 4, 422. niektórzy udają, że z moczu psiego bywa. Syr. 4406. mączyniec śmierdzący. Jundz. 475. ŁOBODNY, a, e, Boh. lebedowÿ; od łobody, 9M* ben *.

strzowi Pruskiemu poddanych, od Polaków nie ma być wzięte. Herb. Stał. 707.

zki; (cf. leźć).

L1ZSZY, compar. adj. lichy.

Ł K, L N, L O.

ŁKAĆ, łkał, łka, intrans. contin., ( - łknąć in composais) ;

(Boh. lkati, lkśm, upjm, upëti ; Slov. łkam ; cf. Germ. fdjlucfyjen; cf. szlochać, cf. płakać); głośno szlochać, płacz niby połykając, fcfylucbjen, wetnettb feufsen. Gdy syn zabiły, gdy go ujrzy cale, Nie łka, nie płacze, stoi rowien skale. Chrośc. Luk. 95. Syon matka nasza poniżona jest wielkim poniżeniem, a łka gwałtownie. 4 Leop. 4 Ezdr.

40, 7. (płacze rzewno. 3 Leop.). ŁKANIE, ia, n., subsł. ŁOBOZ, i, z., ŁOBOZIE, ia, m., łodyga, ber 0tettgel. Wziąć verb., Boh. lkanj, upenj ; głośne szlochy, ba§ 0d)fud)jen. listeczków Senesu co najświeższe być mogą, bez łobozia, Czy mię wyrzucisz z pocztu twego Panie? I próżne bę-    dwa łoty. Syr. 859. ŁOBOZG, u, m., n. p. ziemia, gdy

dzie do ciebie me łkanie? Miask. 426. (wzdychanie).—    bez *sprawy leży, zwłaszcza bujna, sama z siebie skłonna

Etymolog, cf. łykać.    jest do mnożenia pokrzyw, ciernia i lada łobozgów nie-

LNĄĆ, LŃACY ob. Lgnąć.    pożytecznych. Gil. Post. 75, ob. Zielsko. ‘ŁOBOZISTY,

LNIANKA, i, i.. §.4. chusta    lniana, żupan    chłopski    lnia-    a, e, n. p. Ziemia, gdzieby się trzcinna i łobozista tra

ny, Sinnen, ein Stmtcntucfy, ein leinmanbueê üfcucf); ein Sein* wa rodziła. Syr. 1395, ob. Łodyżasty. wanbftttcl ; Vind. lenena roba; Eccl. jmmia, JitHHira, jilhh- LOCH, u, m., (z Niem. Sod) * dziura; Karynt. lukna, Lap-naa um xoacTa c^baaHHaa 04em4a, JieHTM. W wódce    pon. luko; Węgier, lynk); gruba, dół, eine ©rube, eilt Socfy

tej maczając chusty albo lnianki, przykładać na głowę.    in ber ©rbe ; (Boh. loch, sklep podzemny; (Croat. lókva;

Syr. 410. Skoro się róża na której części ciała wyda,    Bosn. loqua lacuna), Bosn. ruppa, hambar, sgitnięa). Wiem

okładaj lniankami. Co?np. Med. 480. Lnianki, len wyczo-    podziemny loch, przez który do wieży łatwo wnijść mo-

sany, wyczoski ze lnu, $fad)Mt>erö.—§. 2) botan. Lnianka    żna. Teat. 56. c, 400. -Nieprzyjaciele wdarli się do mia-

Myagrum Linn., Ross. jibHHHKa; rośnie na polach między    sta lochem, to jest, ziemnym przechodem. Jer. Zbr.

zbożem, mianowicie między lnem; w Niemczech umyślnie    298. Daniel w lochu lwów. Leszcz. H. S. 451. w jamie

się zasiewa dla bardzo dobrego oleju, który się z nasion    lwów, in ber Sbmengrnbe. Lochy grobowe, (cf. pieczary),

jej wybija. Jundz. 331., Kluk. Dykc. 2, 131, SeinbMter,    Lochy w ziemi kopiąc, do szańców przychodzili. Warg.

gl«c(;bbotter. LNIANY, a, e, Boh. lnenj ; Sorab. 4. leno-    Cez. 68. Loch w ledzie wybity, (ob. Przerębla). Niektó—

wy; Vind. lanen, lenen, prediun; Carn. lanęn, lanôv;    rzy też czynią w ziemi gruby abo lochy ku chowaniu zbo-

Croat. lànèn; Hung. lenbeül; Bosn. prriten, (cf. parć, par-    ża. Cresc. 453. 'podrum, ^rucfflgwbe. Obym miał niezgni-

ciany); Eccl. et Ross. i\hiit.iiT>, æhhhmh; ze lnu, leinen,    ły dom, folwark, pełno w lochu, w śpiżarni i w gumnie,

linnen, $Iad)Ö*, Sein*. Siemię lniane z Dygi idące, Sein*    Żab. 4 4, 490, w piwnicy, im Heller. — Kruszcu z lochów

(anten, w całej Europie za najlepsze osądzone. Przędz. 2.    dobywają. Tr., ob. Szyb, auö ben 0d?a$ten. — Locli u

Przędziwo lniane, ib. 23, $lad)3fćtben, §lacf)^am. Lniane    cieśli, wszelkie wydrożenie. — §. U flisów lochy zowią

płótno. Lniany lub szmaciany papier. Przyb. Pis. 416.    się kije sękate na dole u obcejów, na które się nawdzie-

Lniany tkacz, płóciennik, Croat. länar; Rag. et Bosn. la-    wają obarzanki, czyli wieńce ze sznurów, aby się obce-

nar. LNICA, y, z., LNICZNIK, a, m., antirrhinum Lina-    jów trzymali. Magier. Mskr., bet) ben SotMnedjten, fmtnme

ria Linn., Boh. lnice; Ross. ncaópeit; gatunek wyżlinu,    0töcfe, worauf Me Seinen rillten. — *£. Loch abo miodek

rośnie we lnie, jak chwaścisko. Kluk. Dykc. 1, 43., Przędz.    z gorczycy białej tak z nasienia, jak z soku korzenia z

8., Haur. Sk. 34, ftMcfjSfraut. Wyżlin lnianka. Jundz. 324.    cukrem, flegmę z piersi wywodzi. Syr. 1202. LOCHO-

cf. len Panny Maryi, lenek.    Syr. 595.    WAG, ał, uje, cz. niedok., laskować, wydrążać. Cn. Th.,

*ŁOB, u, m., z Łac. lobus ; n.    p. Kość ciemienia    służy    do    liolflfefylett. POCHOWANIE n. p. słupów sznicerskich * lasko-

zachowania śrzednich mózgu części lub łobów. Krup. 1,    wanie. Cn. Th. Słupów lochowanie. Zaw. Gos., Me ^efyluitg,

31. Wątroba acz jest jedno nierozdzielne ciało, dla    ba$ £>o!)Ifel)lett. LOCHOWANY, a, e, laskowany, wydro-

brózdy jednak w śrzodku dzieli się na dwa łoby, na pra-    żony żłobkowato, gefehlt. LOCHOWATY, a, e, LOCHO-

wy i na lewy. Krup. 2, 73. Łob prawy wątroby jest    WATO adv., jamisty, dolisty, soll ©ruben, fpöljleu, Söd)er.

większy, łob lewy mniejszy, cieńszy, płaściejszy. ib. Kość    Skałę jedne lochowatą znalazł, w którćj mieszkał. Sk.

czołowa chowa łoby przednie mózgu. ib. 4, 24.    Żyw. 4, 325., Mon. 70, 844. LOCHOWATOŚĆ, ści, ź.,

'LOBEGAL, u, m., [właściwie Lobegeld, ob. Voigt. Gesell.    dołkowatość. Cn. Th., fDîeitge oon Sötern, Jpöfylen, ©rttben.

Preus. VI, 675. rodzaj akcyzy od zboża. — 6], n. p. Wy-    ŁOCHOWY, a, e, od lochów, ©ruben *, ^öfylett * .

‘LOCHT, u, m., (może luft), n. p. Etnejski komin do góry    gefällt#, k&Utfam. Rozumiemy żeśmy na lądzie, a my

wywiedzie, W otwartej górze locht rozwiedzie. Bardz.    na lodzie. Clmiel. 1, Gl. (Vind. on je na led pofajen).

Trag. 492.    Idzie w rzeczach ostrożnie jako po ledzie, pewną radą

Ł0CI1INIA, i, z.,    gatunek    borówki, vaccinium uliginosum    niepewnym skutkom ugadza. Gorn.    Sen. 310. Dworza-

Linn., krzewinka bardzo podobna do czernicy. Wie- nin w lasce Pańskiej, kotem na ledzie, a jeszcze w o-śniacy jagód jéj    używają, ale obfite    ich zażycie głowę    rzechowych trzewiczkach. Birk. Kaz.    Ob. L 2 b. (cf.    go-

odurza i obciąża.    Kluk. Bykc. 3, 445.,    Jundz. 223, bic gro*    łoledź * ślizki stan, niebezpieczny, eilte gcfäfyrftcfye Sage,    tüte

fie .^eibclbeerc, fôoébccrc, £ruitM>eere; Ross. nbawma, ro-    auf bent (Etfe). Niech kto chce na wysokim dworze jako

jiyÓHua, roHOÓoóejib.    na ledzie stoi, wolę ja swój pokój. Birk. Kaz. Ob. L 2 b.

ŁOCZYĆ, ył, y, cz. niedok., ŁOKAC, ał a, cz. conlin.,    Na ledzie * niebezpiecznie, nietrwale, niepewno, gefäfirlicf),

żrzeć. Cn. Th.,    łeptać,    żlopać, jak    ps czynią. Mącz.,    uttftcfjer, ofutc 33cftanb, ttltgetüiß. Na    ledzie budować.    Cn.

lambo > chlać; baé Treffen, gierig etnfd)lucfen, tüie eilt $unb;    Ad. 532, niewarowno, (cf. na piasku; na niepewne rze-

Boh. lakotiti, (cf. łakoć, łakomy, łaknąć); Carn. lôkûm,    czy się spuszczać; cf. bezpieczniej lądem, niż morzem),

lókliim; Bosn. lokati, kakoti pas loka; Croat. lokati, lo- Struktura twoich plant tak ci się wiedzie, Jak temu, zarn-chem; Rag. lokati; Eccl. aoitato ; Graec. ż.e//w; Ital. lec-    ki co stawiał na ledzie. Min. Ryt. 3, 358. Dar. Lot. 4,

care ; Germ. lecfett, fd)lccfen, fd)Iltcfcn ; Hebr. “jnb lachach*    26. Wszystko się nam opak wiedzie, Siedziemy tu jak

jak na ledzie zostają. Pot. Syl. 356. (cf. na koszu). Kto bez boga chce wskórać, sadzi się na ledzie. Simon. Siei. 112. Nierychło postrzegł Judasz roboty na ledzie. Pot. Zac. 38. — Jeśli kłamię, bodajbym wiersz pisał na ledzie, Albo z dudą prowadził mrukliwe niedźwiedzie. Nar. Dz. 3, 47. cf. na wodzie pisać, na piasku. — §. Lod * skrzepiałość, zdrętwienie, baé ©faiTCit, (Erffarrctt tüte (Eté. Stoi, jakby go zimnym odział lodem. Pot. Arg. 159. t. j. skrzepły, zdrętwiały, zkamieniały, zkościały, zkrzemieniały; cf. lodowacieć. Strach krew' mi w lód obraca. Teat. 46, 15. —§. Wszystko mu idzie lodem, czas do jutra zwleka , Niedogodny leniwiec ustawnie narzeka. Zab. 5, 406. Nar., t. j. opoką, fdjtücr üütt ber £aub, jauberub, laitgfattt. — 2. Lod, lody plur., gatunek konfitury, ©efrürtteé. Carn. smerslóta, smerslótina, merslotina; (Slav. ladnetina ©ltlje); Ross. MOpO/KCHOe. W lodowniach w największe upały chłodzą konfitury, lody, mięso. Switk. Bud. 521.

Pochodź, lodowacieć, lodowaty, lodowatość, lodownia, lodownik, lodowy, gołoledi, iłod. — §. Slov. Jeden styczeń ; — §. chłód.

ŁODCZASTY, a , e , a) na kształt łódki , tüte eilt ©c()tffcf)Ctt geftaftet. Kostka łodczasta w ręce, os naviculare. Krup.

l,    14. ŁÓDKA, i, z., Slov. łódka, łodićka ; Croat. la-djicza; Boh. lodka, kocóbka; Vind. et Cum. ladijza ; Dal. ladyicza ; Ross. .i04ua, J040UKa ; Eccl. jorouKa, hojhs, 60-thhicb ; a) demin. nom. łódź, eilt ©djtffdjeit, eilt 9Îacfyctî. Łódka albo z jednego drzewa statek. Chmiel. 1, 79. O łódkę nie dba, kto się już na brzeg przewiózł. Sk. Kaz. 18. Dwie ‘łódce (dual. * łódki). 1 Leop. Luc. 5, 7. W. Post. W. 2, 110. fig. Darmo na wywrót łódki Piotra chuć twa dąży, Chyba się, lecz się w toni łódź ta nic pogrąży. Mon. 76, 197. — b) Łódka z kadzidłem. Bor. 2, 280. Min., * puszka, eine fkättdferlutcfife. Mon. 70, 216. *ŁÓD-KARZ, a, m., co łódki robi, lub łódką wozi . ber 5la* cfjeiintacfjcr, ber 23otéiitaiiu, Ross. .woiumircb. ŁÓDKOWY, a, e, od łódki, 9?ad)ctt*. Ross. 4040111HLIH. ŁODNIK, a,

m.    , co łódką wozi, ber 23oténtailU. Łodnicy już odkła-dają, t. j. jadą od brzegu. Ern. 14.

652

LOCHT - LOD.

ŁODCZASTY - LODNY.

Umbit, (cf. łykać); Rpss. aoKHyrb, aoKaTb, jouaio, aouy.    na ledzie. Pieśń. 168. Na lodzie. Groch. W. 568. Teraz

(Sarai. 1. kwożeżu ligurio, kwożeżak liguritor). Ty, który ustawicznie grzechy jako wodę łoczesz. W. Post. W.

3, 112. Nam żonom każą doma siedzieć, prząść kądziel a motać A sami dzień podle dnia będą jedząc łokać. Biel.

S. N. 7. ŁOCZENIE * obżarstwo, bte $refferet).

Pochodź, łokactiuo, żarłok, żarłoczny, obłokać się; cf. złopać.

ŁOCZYDŁO, a, n., ziele, Thapsia, SBoOfraut, pleszowatości głowy z obłażenia włosów jest ratunkiem. Syr. 184.

ŁOCZYGA, i, i., (Boh. loćyka; Bosn. locchika; Carn. mota-vilz) ; łaktuka polna albo niesiana. Grzęd. 179. tüilber Sat* łief). Łoczyga, sonchus Linn. ©aubtfiel, ©dnfebłftel, $a* fettfolll. Kluk. Dykc. 3, 91. Łoczyga, lapsana. Jundz. 397.

(sonchus, mlecz. Jundz. 396).

LÓD, u, m., (Boh. led; Slov. lad, led; Sorab. 1. lod, blöd; So-rab. 2. lod; Carn. lęd; Vind. lèd; Croat. lód, szresh, (ob.

Sreż); Rag. led; Bosn. lćd, mraz; Slav. led; Ross. ^041,

4e40icB, (cf. X0J041), Eccl. chłód); Eccl. roaoTi», roao4C4Hita (cf. gołoledź) ; ae/pr», Mfuuęi, Mopoab, a hü 3aMep3Uiaa 004a; cf. Chald. irpb.l ; Lat. gelu) ; 1. zmarzła woda, baé (Eté- Śnieg i lód nic innego nie jest, jedno woda zsiadła i zmarzła. Syoct. Szk. 9. Mróz wodę w lody ścina. Warg. Radź. pr. Lód robotą zimna jest.

Karp. 2, 17. Głębokie wody Mroźna zima przykryła cier-pliwemi lody. Papr. Ryc. 25. Loch wyrąbany w ledzie,

(ob. Przerębla). Ze unit, nuż go pod lód, nuż pod miecz!

Smotr. Ex. 4. (topić go). Lodu okrawka, z dachów n. p. wisząca, (ob. Sopel). Lodu bryła Ross. KaóaHi. Łamanie lodu Boh. strż, (cf. śreż). Prov. et fig. Próżna w piecu suszyć lody. Haur. Sk. 174. (cf. orać morskie lądy). Lód łamać * drogę drugim torować, przewodniczyć im w czym ciężkim, ochynąć się, baé (Eté brecfjeit; Slov. led prelomif, cestu presekaf. Kartezyusz w tej mierze musiał sam pierwszy lód łamać. Rog. Dos. 3, 462. Najciężej zawsze temu, co pierwszy lód łamie. Nies. 1, 40. U nas Porta-lupi, Konarski, Łuskina, lód przełamali. Mon. 65, 235.

Dość gdy się pierwsze lody połamało. Teat. 43. c, 157.

— §. Jak po lodzie, gładko. Teat. 66. b, 36. szybko,

smarownie, glatt, tüte auf bem (Elfe. — §. Po ledzie, z LODNY, a, e, lodowy, od lodu, z lodu , (Eié *. Vind. leden; niepewnością, z potrzebą ostrożności, tüte auf betît (Eife, Carn. leden ; Rag. léden, ledni; Croat. ledvèn; Bosn. le-

den; Tîoss. je4flHbiM, JieAGHUH; Ecc/.    rojOTHLiii. Jest gdy się nie zagrzeje od ognia, albo z trudnością bywa

w ostatnich Tatarskich stronach miejsce lodne, locus gla-    rozpalon dla jego gęstości, która broni, aby ogień nie

cialis. Źebr. Ow. 213. L0D0W⁷AC1Ć cz. niedok., zlodo-    przechodził; twardy jak dyament. Sienn. 533. ber $rofł*

wacić dok., w lód obracać, zamrozić, tn 6i3 tterrocmbeltt,    ftetn, coriacesia, callicia. Plin., Cn. Th. LODOWY, a, e,

frieren ttiadjeit ; Bosn. lediti; Rag. zaleditti, oleditti; Croat.    od lodu, lodny, Boh. ledowy; Sorab. 1. lodowe; Bosn.

ledvenim; Dal. ledim ; Eccl. jtC4CHio, 0JC4eHai0, Mopo-    leden ; Rag. ledni, lćden; Ross. ,ie4HHLiM, 4e4eflU0. ®i3»..

310 ; phys. et moral, n. p. Meztwo mnie odstępuje; okro-    Od morza począwszy Włoskiego; Aż za Moskwą do mo-

pna wątpliwość serce mi lodowaci. Teat. 37, 17. Wielkie    rza lodowego, Od Pontu do Pomorza trwają Słowacy,

postrachy zlodowacą serce. Przyb. Luz. 294. LODOMRO-    Stryjk. Gon. K. (ob. Lodowaty). Lodowa przepaść Ross

ŹNY, a, e, etëffllt, 613 erjeugeub. Lodomroźna Syberya.    3flÓMna. Kamień lodowy, graueitetó, glacies Mariae, ka-

Zab. 15, 151. LODOWACIEĆ, L0DZ1EĆ, iał, ieje neutr.    mień podobny do śkła Moskiewskiego, na małe listki się

niedok., zlodowacieć, zlodzieć dok., lodem krzepnąć, $u    dzieli, pali się na gips, z którego się gipsowe wyrabia-

6t3 frieren, jn 6i3 crftarren. Bosn. leditise, mrriznuti;    ją obrazy. Kluk. Kop. 2, 95. LODOWE, ego, neutr.

Croat. ledvenimsze; Dal. ledimsze ; Ross. je4eHtTb, ojie-    n. p. Niesłychanym prawie sposobem wybierają na nie-

4GHtTb; Eccl. 04e4ti3aK), CMep3aioca ano jc4,b. propr.    których miejscach lodowe, t. j. od podwód przez lód

et fig. Gdyby w tejże odległości słońce mniejsze było,    przechodzących. Vol. Leg. 7, 34. 6i3!DafjngeIb.

ziemiaby cała zlodowaciała. Zab. 6, 123. Min. Zlodo- LÓDW1SARZ, ob. Ludwdsarz. waciała Islandya. N. Pam. 6, 297. Mieszkańcy zlodwa- ŁODYGA, i, i.. ŁODYSZKA, ŁODYŻKA, i, i., dem., a) ciałych krajów, ib. 12, 358. Pustynie Scytyi zlodziałe. kłącze, na którym liście, jagody, strącze roście. Cn. Th. Przyb. Luz. 104. Zlodziałe morze. ib. 71. Kiedy usły-    ber SrautjMngel, ber toeic^e frautige (Stängel etneśl ©entädtfeS ;

szę o jakiej obłudzie, to mi zaraz krew' w włosach lo-    (Boh. kośtiól, kośtiólek; Carn. shtêblu, (cf. zdziebłoj ; Vind.

dowaciejc. Boh. Kom. 1, 275, (cf. zkościeć, zdrewnieć,    selifhji zieu, kozen, storfh, stebelze, fhtakel, pezel,

zdrętwieć, zkamienieć, zkrzemienieć). Napawają się mie-    repizh, rezel, fhtaklizh ; Croat. szturk ; Bosn. struk, trris,

cze ostatkami złodowaciałćj krwi. Zab. 1, 132. Gdy już    biis ; Rag. bńs, bCisak, tàrs, tàrstak ; Ross. ctuoat,, ctbo-

nie stało Ognia w jej sercu,    to zlodowaciało. Past. Fid.    mkx, CTeóeab, CTeóe,ieKT>; Eccl. ctleao , CTeóejitc, ctl-

19. Dusza zlodowaciała. Teat.    2. b, 9. LODOWATY, a,    gaiiic; (Ross. .i04bira, J04biacKa kut nożny; Eccl. 404M111-

e, —^ o adverb., Boh. lednaty;    Vind. ledenast; §. a) pełen    na crus, goleń). Pień roślin, kiedy jest zielony, mięk-

lodu, üpfl(Et3, 6i3 ». Morze lodowate, (Boh. lednate mó-    ki, nie zbyt wyniosły, gibki i niedługo trwający, łodygi

re), bać! Ośiśmeer, morze północne, ogranicza państwa na    caulis ma nazwisko, i tak go u wszystkich zielnych ro-

północy położone. Dykc. Geogr. 2, 185. Slav. Ledeno ino-    ślin nazywamy. Bot. 57. (cf. pręt, źdźbło). Łodyga cau-

re* Bałtyckie morze.— §. b)    Lodowi podobny, BohAed-    lis, w substancyi swej jest zielona, krótkotrwała, i sakowy; Boss. JC40BHTHH ; bcm    (Stfc ćtl)itltd), crpftallifirt, can*    mym tylko ziołom szczególna. Jundz. 2, 10. Gdy przę-

birt. Cukier lodowaty, 3urtcrBwb, Ross. üe4eHCU’b; cukier    dziwo z łatwością od łodygi się oddziela, znakiem jest,

po zwyczajnym roztopieniu krystalizowany. Dyke. Med. 1,    że len wymókł należycie. Przędz. 12. Szalej wodny ma

603. W Bochni sól od podobieństwa lodu lodowatą na-    łodyżkę grubszą od pierwszego. N. Pam. 13, 65. — b)

zwaną, przeźroczystą kopają. Gwagn. 196. ©rtftallfalj. —    Archit. Część kapitelu, głąby, cauliculi, liai, gambe. Callit.

ŁODY-

LODOWACIĆ - LODOWIEC.

LODOWY - ŁÓDŹ.

65S

moral. Nieczuły, zimny, etófalt, gefüfjKoä. Znosisz ten    7. eine Sersicrmtg ait beu Sapitalen ber ©äuleit.

straszny widok sercem lodowatym. Teat. 46, 58. LO-    GOWATY, a, e, — o adverb., na kształt łodygi, ftdrt*

DOWATOŚĆ, ści, i., podobieństwo do lodu, Croat. le-    glig, ftrunfig. Łodygowaty, lodyżasty, pełen łodyg, ‘ło-

dvenoszt; Slefmlidifeit mttbemStfe; moral. Zimno, nieczu-    bozisty, ftrnnflć^t. Ross. ctbojobmh , ciBOJOBaTUH, ctbo-

łość, bie 5tälte, UnetnpftnbltcljfeiL Chcąc się dowiedzieć,    iiiCTuii, CTeÓJHCTbiH. (Boss. 404bi>KHbiH kutowy). Niezdro-

jakićj natury było to lodowate serce, kazaliśmy go trzy-    we bydłu siano łodygowate, wiszowate. Huur. Sk. 56.

mać nad ogniem; bynajmniej lodowatośei nie odmieniło.    Haur. Ek. 51. ŁODYZYSKO, a, n., łodyga gruba, nie-

Mon. 72, 454. LODOWNIA, i, z., piwnica na lód, ber    foremna, ein biefer mtgefdtlflditer (Strunf. Ross. CTeójnime.

6i3Mer, bie 6i3grube; (Boh. lednice; Vind. ledniza, ledna ŁODŻ, ‘ŁODZIĄ, i, z., (ŁÓDKA, i, z., dem., (Boh. lod, jama, ledennizza ; Carn. ledćniza; Croat. ledvenicza ; (Vind.    lodićka, lodka * navis; Slov. lod’, lodka , lodićka; Hung.

ledenina * płaszczyzna lodna, 6iêflâd)e) ; Ross. je4HHK'B, (cf.    ladik ; Sorab. 2. lohż okręt, (Sorab. 1. loda, lodka cista,

XOÆ04HHKL piwnica); — Ross. jte40H0,ibHH, Matma lodo-    ob. Lada; Carn. ladelz); Carn. ladja navis-, Vind. ladja,

łom, miejsce, gdzie lod na lodownie wyłamują). Lodo-    ladjiza, (Vind. ladjalifhe * okrętowy warsztat, ladjalifhna

wnie stawiają, żeby w nich w największe upały można    praviza * składowe prawo; ladjati, fe na ladji pelati * że—

chłodzić konfitury, lody, wino, piwo i świeże mięso.    glować ; vladjati, noterladjati, naladjati, v’ ladja basati »

Świtk. Bud. 321. Haur. Sk. 488. LODOWNIK, a, m.,    wsadzić do okrętu, eiltfd)iffen ; odladjati * odbijać od lądu);

Boh. ledar; Ross. jie40Biii,HK’B, który lód przedaje, ber    Croat. ladja, ladjicza; Dal. ladva, plav navis-, Slav. lâ-

ßiöflänbler; ie40K0Jit, ^OKOJbmHKt ‘lodołomiec, co lód    dja, lagja; Bosn. ladja, laghja , korabglja, plav, bród,

na lodownie wyłamuje, ber 6i3bred)er; adj. jte40K0JbHUÎi    drjevo * okręt, (Bosn. ladięa, skrignięa * skrzynka); Rag.

‘lodokolny, ‘lodołomny. — Lodownik. Cn. Th. > LODO-    laaghja, laaghiza, drjévo, plâveiza ; Ross. J04ba; EccL

WIEC, wca, m., gelacies, kamień za wżdy zimny, a ni-    mania, BC/tKoe Mopexo4Hoe cy4ito, Mcmnee KopaóJifl bo-

60. bte Sogtf, $ermmftle(ire, Sorab. 1. rozemnofcźe hutźwa. Żeby myśl zgadzała sie z rzeczami, które sobie człowiek maluje w głowie, dziełem to jest loiki. Kpcz. Gr. 4 , p. 10. — b) subjecł. Zdrową loiką, gefuttbe Sogtf, nazywam ów przyrodzony człowieka rozsądek, uwagą, wzwyczajeniem i baczeniem stwierdzony i kierowany. Pir. Wym. 145. LOGIK, LOIK, a, m., o logice piszący, uczący logiki, logiki sie trzymający, ber Sogtfer. Kon-dillak, jeden z najlepszych loików. Kpcz. Gr. 3, p. 85.

‘ŁOGOSZ, ŁOKOSZ, a, m., n. p. Woźnica chwoszcze, Uczenie dyszel kierując wozowy, Łogoszem spięte cztery jednorożce. P. Kchan. Jer. 428. Niechaj to miejsce zapalą łogosze Faetontowe. Pot. Syl. 45. Z parobka będzie woźnica; z woźnicy, nadołek Wetknąwszy za pas, będzie na łogosz pachołek.... Bodaj drugi i krzesła nie dopadł z łogosza. Pot. Pocz. 590. Nawet hajduk, co wiązał niedawno łokosze, Może dostać korony, tylko by miał grosze. Pot. Jow. 160. ‘ŁOGOSZOWY, a, e, n. p. Hajduk łogoszowy. Star. Ref. 101. Wołają na swe łogo-szowe draby. Wad. Dan. 245.

654

ŁODZIĄ - LOGIKA.

LOGIK - ŁOJOWY.

HHCKaro, okręt o jednym maszcie, bat; w szachach słoń; cf. hl. hlada; cf. Ger. gäbe, Sabę ; cf. SöfcO. 31 big.); §. 1) barka, bat, bacik, koza, ein glujJfcfytff. ‘Łodzią abo korab na morzu bez żeglarza tam i sam się tułając, zatonie. Cresc. 370. Noego ‘łodzią. Rej. Post. Cc 3. (korab). Aby mu się łodzią nie zalała, wszystko z niej wyrzucił. Ezop. 59. Nie zejdzie po nich okręt z wiosły, ani ‘łodzie zejdzie po nich. 1 Leop. Jes. 33, 21. (ani lodź. 3 Leop.) W dworach wielom trzeba służyć, urazić żadnego, Chceszli łódź twą kierować do brzegu wczesnego. Gaw. Siei. 355. Wszyscy się wieziemy, jako w jednej łodzi Rzpltej. Jeśli nie dbasz, a ‘łodzią przyjdzie w niebezpieczność, winien będziesz onego uto-nienia. Modrz. Baz. 499. W jednej łodzi z kim pływać *w równym z nim być niebezpieczeństwie, tu gleicher ©efatjr fetytt, bte ©efafyr tljetlett. Sekret dla Boga dziś zalecam tobie, Pomnij, że w jednej łodzi pływasz ze mną.

Pot. Syl. 68. Pływał on kiedyś także na tej łodzi. Zab.

7, 207.— §.2) Łódź, argonauta, muszla cienka, delikatna na kształt papieru, w morzu ' Indyjskim. Zool. 95. bie ©cemufcfyel, ber 31rgonaut. — §. 3) Łodzią, herb; łódź złota o czterech deszczkacb, gwoździami przybitych; w LOGOWA, y, «., Sesam roślina. Syr.. 1014. ©efrtlltfnutt. hełmie pawie pióra i takaż łódź.    Kurop. 3,    31.    eilt    ŁOGOWNICA, y, z., ziele, ob. Ciemierzycznik. ŁOGO-

pett. (‘ŁODZIĄ, krzewina, ob. Łoza).    ŁODZIANY, Ł0- WY> a> c< ©tfam s • Nasienie logowe. Syr. 1473.

DZIENNY, a, e, od łodzi, łodźny, Ross.    okrę- ŁOIĆ, ił, i, act. niedok., ołoić, ułoić, złoić dok., łojem

towy, ©cfytflfôs, SOîafts. Łodziany. Krom. 619. Łodzienny    smarować. Włod. mit £rtlg fintieren, Croat. loim ; Bosn.

chleb, nauticus. Mącz. (Boh. lodenice navale, bte    lojiti, (Bosn. et Rag. lojiti tkoga adulari); Rag. loitti, olo-

merfte ; Vind. ladjalifhe). ŁODZIASTY, a, e, na kształt    itti, naloitti, poloitti, izloitti ; Ross. cajuiTb, ( cf. sadło),

łodzi, n. p. Młynarze od koł zakupnych, tak walnych,    Ułojony, łojem potarty, sebosus. Mącz.; Croat. lojen. —

jako korcowych, łodziastych, ważnych, od każdego po    §. transi. Skórę złoję ci batem. Teat. 43. c, 5. wygarbu-

gr. 24. Vol. Leg. 3, 51. et 6, 99. ©cfyanfelrdber. (LO-    jęv ba$ $eE biird)fd)mterett, bitrdjprugeltt ; Garn. shavbam.

DZIEĆ, ob. Lodowacieć). ‘ŁODZIOGRONO, a, n., gro-    ŁÓJ, oju, m., Boh. lug, log; Sorab. 2. loj, woj; Sorab. 1.

mada łodzi, classis. Włod., eilte flotte, ©cfytpflotte ; llotta;    loj, woi, móy, toi; Garn. loj; Vind. loi, loj, lui, jivou-

Boh. lodna wogsko , lodstwo , lodnj prjstaw; Vind.    la-    niza;    Croat. lóy    ; Bosn. loj,    tustillo;    Rag. lój, looj; Ross.

djovje, poladje, ladjouna sdrushba. Ł0DŹNIK, a,    m.,    caio, cajbito,    (cf. sadło;    Ross. et    Eccl. non, Bap^ n.m

nauta, przewoźnik. Mącz. ber ©djtffer. (Croat. ladjobojnik;    CMOia, cokolwi'ek stopiono, n. p. siarka, żywica, smoła ;

Ross. j^chhiiki morski żołnierz). ŁODŹNY, a, e, co    cf. Etym. lać), ber £alg, Itnfcptt, (3nfelt). Tłustość zwie-

do łodzi należy, classicus. Mącz. ©d)tp » .    rzeca, która po rozpuszczeniu tężeje w niejakim stopniu,

‘LOFPAS, u, m., z Niem., ber Saufpaß, wolność, która    się    n. p.    od owiec,    kóz, krów,    wołów    etc. zowie się łojem,

komu daje, żeby sobie poszedł, gdzie zechce, n/p.    Kluk.    Zw. 1,54.    (cf smalec).    Łojami    zowiemy te oleje, któ—

Chociaż się który zarekrutuje dziś, jutro mu lofpas da- re otrzymamy z zwierząt. Iirum. Chum. 132. Prov. Łój pije, ję. Teat. 16. b, 59.    a masłem się smaruje. Rys. Ad. 38. melle se perungit ;

LÖFTKA, LOTKA, LOFTKULKA, i, z., kulka ruśnicza, cf.    (cf. buczno a w pięty zimno). ‘ŁOJAN potażu, sebas

glot, brt3 Sott), bte Saitffugel. Fuzya lotkami nabita. X.    potassu, sól z kwasu łojowego i z potażu złożona. Śniad.

Kam. LOFTKOWY, a, e, n.    p. Szrot największy jest    Chem. 2, 101. ŁOJNY, a, e, — o    adv., loisty, pełen ło-

loftkowy, najmnieszy ptasi. Kluk.    Ziv. 1, 588. grober ©(fyrot,    ju, tłusty, trtlftg, fett; Rag. lojni; Bosn, lojan;    Ross.

SBopfcbrot, Sauffugct * .    ca.it.Hbin. ŁOJOWATY, a, e, — o adverb., na "kształt ło-

*L0GA, i, z., baryła, fasa, eilt gaß. Od logi Włoskiego    ju, podobny do łoju, trtlgtcfyt, Sorab. 1. wogowatć;

wina po groszy dwadzieścia. Vol. Leg. 3, 57. Baryła    Boh, logowatÿ. Alabastr i marmur można uważać za

abo loga Włoska młodego wina.    Syr.    868.    ciała łojowate, przez sączenie rozpuszczonego w wodzie

LOGABYTM, Eccl. cjiobctbo.    marmuru po różnych rozpadlinach i przez kapanie ta-

LOGICZNY, L01CZNY, a, e, — ie,    adverb., od loiki, według    kowych kropli w grotach ułożone.    Staś. Buf. 21.    Ł0-

loiki, logtfd), Ross. jonwecKift.    LOGICZNOŚĆ, ści, £.,    JOWY, a, e, z łoju, $alg*. Boh.    logowy; Garn.    lojęv ;

stosowność do prawideł logicznych, logifcfye $id)ttgfett.    Bosn, lojan; Sorab. 4. wogowć. Łojowa świeca. Teat.

LOGIKA, LOIKA, i, z., z Greek, a) kunszt sposobiący    28. i, 64, (Vind. lojeniza, lojena fuezha ; Croat. łojeni—

do dobrego myślenia albo używania porządnie myśli na-    cza). Kwas łojowy, acidum sebacicum, znajduje się we

szych przez rozsądek, definicyc i dywizye. Kras. Zb. 2,    wszystkich tłustościach zwierzęcych. Śniad. Chem. 2, 30.

kakolwiek wielkość; ziemi z tych imion, 9. Do tego czasu

C3 20

b. —

e=- o.

Medic. Nabrzmiałość mająca materyą do łoju lub do sadła podobną, nazywa się guzem łojowym, tumor steatoma. Perz. Ćyr. 1, 127. bie $alggefd;mulft, baś £alggefd;ttmr.

Pochodź, łojowy, łoić, złoić, łojowaty.

*L0K, u, to., LOKI plur., Ger. bie Sode. ob. 31 big. cf. kędzior; Croat. kechka ; Sorab. 1. krużencze; Garn. ferkó-zel, (cf. warkocz); Vind. kukurjan lafs, rugani, ferkani lafi ; Ross. jokoh’B. Włos porządnie w loki ułożony. Xiądz. 19. Loki w górę podnieść, będzie twarz weselsza. Teat. 10, 4.

ŁOKAĆ ob. Łoczyć. ŁOKACTWO, a, n.t ŁOKANIE, (Etym. łoczyć), obżarstwo , żarłoctwo, ^refferes;. Dni święte tak w miastach , jako i we wsiach , obrócone na łokactwo i obżarstwo. Opal. Sat. 131.

LOKACYA, yi, z., miejsce ulokowania, b«3 ttnterbringen, [hipoteczne zabezpieczenie na nieruchomym majątku. 4] Mąż biorący posag, powinien jego pewną oznaczać lo-kacyą. A. Zamoj. 126. LOKACYJNY, a, e, od lokacyi, SocationÖ *. Przywileje lokacyjne. LOKAT, a, m., tak w szkołach zowią podmistrzka, substytuta, hypodidasca-lus. Mącz. namiestnik mistrza. Włod. , ber UttterfdjuUebrer, ber ©ubftitut.

LOKAJ, ja, to., ‘sztafier, ber Safei; ; Boh. lokag; Vind. lo-kai, strishaunik, flushanik ; Carn. lokaj, saplęzhnek ; Croat. lokay, inash; Sorab. 2. jungor; Sorab. 1. zadpo-stupwar; Ross. Janen, 3anHTHHKB, (cf. pięta, *zapiętnik). Siedzi pasorzyt przed pańskiemi drzwiami, pilnując jako lokaj jaki. Opal. Sat. 63. P. Kchan. Jer. 158. Boh. Kom. 4, 180. (cf. hajduk). LOKAJOWY, a, e, LOKAJSKI, a, ie, od lokaja, beê 8acf«t;3, 8afat;eit * . Boss. janencKin. Po lokajsku przebrany. Teat. 35, 92. Trochę lepiej, jak z lokajska ubrany, ib. 32. b, 105. LOKAJOWAĆ cz. intrans., za lokaja służyć, einen Sacfat; abgeben. Przyjdzie tym rozrzutnikom , tak jak i mnie teraz , kamerdynerować albo lokajować. Teat. 22, 45. LOKAJKA, i, i., żona lokaja, bte 8acfat;htn ; Sorab. 1. zadpostupwarka.

ŁOKCIOBRODY, a, e, mający brodę łokciową, einen eilen* langen SBart Ijabenb. Czemu w kwiecie pierwotnych latek ginie młody, Czemu tchnie brzydkiem ogniem siwieć ło-kciobrody ? Nar. Dz. 3, 85. ŁOKCIOWY, a, e, a) od łokcia ręki, Sorab. 1. wochcżdowhi ; Croat. lakten ; Eccl. aaKTeBbiH, (Elbogeit *. Rura większa łokciowa. Krup. Ost.

■ 137. bie große (Elbogenroljre. Rura mniejsza łokciowa, bie flehte (Elbogeuroljre, bie ©d;ieite, bie ©piitbel. Garb łokie-tkowy Ross. mnKO.iOTOicb. — b) Łokietny, (Boh. loketnj), na łokieć długi, eilte (Elle laug. Czosnaczek, ziółko ło-kietne , czasem dwułokietne. Syr. 707. Motowidło łokciowe. Przędz. 28.

ŁOKIEĆ, kcia, to., a) przegub ręki, garb, gdzie się ręka z przedramieniem łączy; Boh. loket; Slov. lokef, la-kef ; Croat. laket; Vind. lakat, lahat, naruzha, narozhje, komulzh, vakit, vaht; Carn. komovz ; Sorab. 2. loksch; Sorab. 1. lochcż , rucżnć wochcż , louhcż , nadwochcż ; Rag. lakat, laktich, misciza ; Dal. et Bosn. lakat; Slav. lâkat; Ross. .lOKOTb, jokotoke; Eccl. MKbTb. (Eccl. ja-KTbi wybrzeże, przedgórze ; Etym. cf. legać, leżeć, lit cubitus et cubare) ; ber (Elbogeit, bie Beugung beê 3lrnrô.

Staw śrzedni reki jest łokieć. Kluk. Zw. 1, 50. Rękawiczki długie, aż za łokieć. Mon. 66, 402.    Łokciem

stursać kogo. Cn. Th. (Rag. zalaktiti tkóga).    Stursanie

łokciem (Rag. laktni udaraz). Ręce po łokieć obnażone. Bardz. Trag. 51 i. Opierać się o łokieć Ross. oóio-KOTHTbca, oóiOKaaHBaTŁca. Podparłszy się łokciami dumać Ross. noAropiOHHTLca. Tak to bolesno, komu żona umrze , jak kiedy kto zabije się w łokieć. Rys. Ad. 66. Łokciami świeci * łokcie mu się klują » ma podarte rękawy, bie (Elbogcn gucfett ifjnt burd; ben 3lerntel tyim. Ludzie u niego po kilka miesięcy nie płatni bywają, i łokciami świecą. Teat. 29. c, 28. — b) Łokieć, członek ręki od przegubu aż do dłoni. Dasyp. E e 2 b. ber $l;etl be§ 3lrmś> nom (Elbogeit btó jur $<mbnmrjel. Krup. 1,137.— Meton. Łokieć « ręka, ber 3lrnt, bie §aitb. Simeon wziął dziecię Jezus na *łokty swoje. Sekl. Luc. 11. Nosił go na ‘łoktach swoich. W. Rost. W. 22. — §. Łokieć miara, bfe (Elle; (Slov. loket; Sorab. 2. loksch ; Sorab. 1. lochcż, wóchcż, lochcżik ; Carn. lakt, lakot, lekât, lèht, vatl, arsin, (ob. Arszyn); Vind. lakat, lahat, Iahet, prazh; Croat. lakët, sink, ref, rćff; Hung. réf; Slav. rif, arsinj Ross. jokots; cf. Ger. finden ap. Frisch). Łokcie kupieckie, krawieckie, bywają dębowe. Kluk. Rośl. 2, 161. Łokieć ma mieć calów 24. Skrzet. Pr. Pol. 2, 196. Czack. Pr. 2, 206. Krakowski łokieć ib. 1 , 290. Łokieć Warszawski albo raczej komissyi skarbowej Koronnej, dzieli się na ćwierci cztery, albo na calów 24, z których się każdy na dwanaście linij podzieli. Zabór. Geom. 13. Stopa lub pół łokcia, 12 calów. Lesk 2, 26. Sto ‘łokiet. Leop. Ezech. 40, 15. Pięćdziesiąt ‘łokiet. Radź. Genes. 6, 15. Trzydzieści łokci. Lejk. 2, 16. Łokieć wielki, ob. Arszyn. Gost. Gor. 115. bte grojle Semberger (Elle.— Fig. Cokolwiek, jakakolwiek miara, eine (Elle, etn étücf, (EtmaS. I łokc które pobrał, nie wrócił. Sk. Dz.

się ta robota ani na łokieć od ziemi nie podniosła. Birk. Ko,z. Ob. 26. Na łokieć od ziemi podniósłszy się, chcą żeby ich wszystko słuchało. Boh. Kom. 1 , 377. By-ć sobie bogacza z Łazarzem kto mądry, wystawił, przyrzekam , żeby o łokieć takiemu rozumu przybyło, na mądrości jego nie małoby przystąpiło. Gil. Post.

Łokieć, miara pewna w imaginacyi, figuryczna ; ber 9??ajl* ab, ba§ 5Dîa$. Buta ich nad łokieć człowieczy wysoko odnosi. Birk. Ek. E. b. (nad strych;. Mięsopustnicy wszystko łokciem rozkoszy wymierzają, ib. D 2 b. Potrzeby domowe wedle baczenia, nie wedle łokcia ciasnego opatrzywszy, co zbywa, winno się dać na jałmużny. Sk. Raz. 334. — Meton. Łokieć * handlarstwo, kra-marstwo, SMmeret;. Reszta buntowników składała się z ludzi najemnych, albo nowo przyzwanych do stanu rycerskiego od łokcia i warsztatu. Nar. Chodk. 1 , 220. uoit ber (Elle imb ani ber SBerfftatt junt Slitterftaube beru* fen. — b) Łokieć przędziwa, eine 6träl;ue ©arn£ non 2 Bafpelit. Tr. ŁOKIETEK, tka, m., a) człowiek łokieć tylko wysokości mający, etn (EKenljoljer, einer ber nur eine (EUe l;od) ift. Taki, by też łokietkiem był, i Zacheuszo-wi wzrostem podobny, mąż jednak wielki. Birk. Kaw.

TO.,

TO. ,

656

ROKIETNICE - ŁOM.

LOMBER-ŁOMNOŚĆ.

Malt. B 4. Władysław łokietkem, jakoby łokciowym, od łokcia, dla wzrostu małego nazwany. Krom. 275. ‘Łoktek, quasi cubitalis. Dług. 1, 1027.— $. Łokietkowie, zwierzęta ludziom łokietnym podobne, pygmaei. On. Th. kar-łowie,    — b) Łokietek, który wadę ma w ło

kciu, ancus. Cn. Th. ber tin tac, itamerttlicl im (Slbogeit einen fteijier fiat. — c) Łokietki dem. nom. łokieć, plur. łokty * rączęta, bie §ctnb^en, 3Ierind)eit, Heine tae. Ku-pidynowie krótkiemi złote łuczki ciągną łokietki. Pot. Arg. 466. ROKIETNICE, ic, plur., łokciowe kamienie lub ceeły do posadzki, bipedae. Cn. Th. eilte Ottabratelle große Bieget ober glnrjieine, Riefen. ŁOKIETNY ob. ŁOKCIOWY.

*ŁOKOCZYC się, recipr. niedok., n. p. Powstał przeciw Jarosławowi Bretysław ; ale Jarosław nic dawszy mu się długo w swoim łokoczyć, spieszno z Kijowa przyciągnął. Stryjjk. 157. |myłka druku zam. kokoszyć się, ob. wydanie pierwotne, str. 173. 6j.

*ŁOKOST, u, m., łoskot, chrzęst, ©erdufd), ©erafjel. 77*.

ROKOSZ ob. Łogosz.

LOKOWAĆ, ał, uje, act. niedok., ulokować dok., składać gdzie, mieścić, pomieścić, urtterbringen, [frndjibriitgenb anle-gen 4], Itieberlegeit; n. p. Odebrał ode mnie svyoje summę, którą u mnie lokował. Teat. 27. c, 84. Ulokowawszy u niego swoje summę, prowizye biorę. Teat. 22. u, 59. Córkę w klasztorze , na pensyi lokuje, ib. 10. c, pr.

ŁOKTUSZA, y, i., płachta. Haur. Sk. 46; kitel, eilt Sättel, ein Men, baê man nmnimmt; Boli. loktuśka, loktuśa, loketka rańtuch, szal; (cf. Ger. Safentud;). Oblecze się nieprzyjaciel ziemią Egiptską, jak się obło czy pastucha w łoktusze swoje* Radź. Jer. 43, 12, (w szaty swoje. Bibl. Gd). Odziana w łoktusze. Pot. Syl. 95. Niesie dziecię w opasanej na ramię łoktuszy. Pot. Arg. 551. O niewinny baranku, którego dziś ciało Bielsze od śniegu brudną łoktuszą się stało. Pot. Zac. 22. Co łakomemu po cudzej łoktuszy , Jeśli go bóg zabije na duszy? Chrośc. Job. 98.

LOKUTARZ , a, rn., rozmownica, gadalnia. X. Biel., pokój do rozmowy w klasztorach, ba3 ©pradtptmer. O loku-tarzu, kędy rekreaeve i rozmowy bywaja, chychocac mówił. Blrk. Dom. 90.

ŁOM, u, to., (Boh. lom lapicidina-, lom bitwa, zwada, za-łebki ; Slov. łom, łomnica, kdeź sc kamenj łame; Ross. HaJOMi); łomienie, łamanie, łoskot z łamania, łomot, ba$ Srerijen, ba3 Snatfen bepm 33red;en, baê Sradjen, ^raffeln; Sorab. 1. knćk, knekot, reskot. Fragor , trzask, łom, szum, gdy się co złamie, albo spadnie. Mocz. Szum i łom lasów z daleka słychać straszliwy. Tward. Wł. 79. Dziki okrutnie się sieką, że aż łom i szelest niedaleką wieś zatrwoży, ib. 224. Łom, grom, uciekanie, Ryk, kwik koni, i rannych pod niemi stękanie, ib. 140. — §. Łom, łamanie, czyn łamania, b«3 Sredjett, btc $att* biling beé 33red)ettê. Ross. äomku. Tak mocnej trzeba było do łomu oskardy. Zab. 12, 238. — $. Łom w stawach, łamanie, Ross. 40»rE, n. p. W głowie szum, w kościach łom, w mieszku trwoga, Ratuj dla boga. Rys. Ad. 74. ©Iteberreißett. Cziach. d. 2 — §. Łom, odłomki, ułomki, spadające odłamane gałęzie, urwiska i t. d.

23rud)ftucfe, SBtttbbrud), Ross. jomb , BaaeiKHHKfc. (cf. wiatrołom). Do sprawy przyjść nie mogli przez wielki trzask ludzi i łom drzewa, które się na lesie zewsząd waliło. Biel. 436. Przeszedłszy rzekę, dali znać rozpalonym łomem o swoim przebyciu. Nar. Hst. 5, 458. (cf. susz).

—    §. Łom , miejsce wyłamane, wydrożone , loch, dziura, ein 33rud), eine Srudjoffnuttg, (Vind. lom, pok, re-slom). Smocy w łomiech zakrywają się. Wsresz. Reg. 115. Nagi, dziki i niemy, o mieszkalne łomy, O frukt leśny, i żołądź bijał się łakomy. Hor. Sat. 40. (LOMBER , bra , to., pewna gra w karty, 8’^omBre, eilt harten* iptel. Będziemy grać w lombra. Teat. 9, 40). ‘ŁOMlC, ob. Łamać. ŁOMICIEL, a, to., łamacz, ruptor. Mącz., ber Sredjer, Boh. lomec lapicida. ŁOMIE , ob. Łamać. ŁOMIGŁÓW, a, to. , trunek do głowy bijący. Tr. ein .<ptrnreißer, ein jfttrfeS ©cfränf. ŁOMIGNAT, a, to., (cf. Mon, 75, 590); gatunek orła, eine $Irt Slbler, ©tetnabler. Tr., Boh. kostilomka ; Bosn. orlięa. — Botan. Łomignat ziele, ś. Jakuba kwiat, iż o tym czasie pieknie żółto kwitnie, senecio Jacobaea, BafoMfraitt. Sleszk. Ped. 415., ob. Przymiotowe ziele, łomikość. ŁOM1KAMIEŃ, ia kamień kruszący, łamiący, ftetn&redjenb, jertnalntenb. Cn. Th.

—    Botan. Łomikamień, (Boh. lomikameń; Rag. mottar, komoraz ; Croat. schyńlecz, komorecz; Rosn. schjulaę, konmoraę, motar, matar) ; rodzaj rośliny, saxifraga, ©teilt* bred). Kluk. Dykę. 5, 52. niektóre gatunki kamień w nćr-kach kruszą. Syr. 1279 et 590 et 1277. Sienn. 163. (cf. skalna rząsa). Herbata z suszonych listów łomika-micnia Ross. uanipCKift naft, 6a4atrb. Łomikamień cą-brzysty, podobny do cąbru. Syr. 1277. ŁOMIKOŚĆ, ob. Łomignat, ŁOMIKOST, a, e, sposobny do łamania kości, bciitbredjcnb, fnodjenbredjenb. ŁOMIKOST, u, subst., pewny gatunek marglu, czyli ziemi koloru białego, lub popielatego, kształt ma kości wydrożonej ; Niemcy nazywają ÜBetltfo’Ud), bardzo skuteczny na spojenie kości złamanej. Ład. II. N. 97. ‘ŁOMILAS, a, to., wicher drzewa walący. Mon. 75, 590. *2BaIbbred)er, ©tnrmnnitb. ŁOM1STY, a, e, łamany, pełen łomów, nierówny, Dell Śrucie, gebrcd;cn, ltitgletd). Sorab. 1. zwonitć; Croat. lo-movit; Bosn. skarscivi, skrrisciui; Ross. 4paÓ4bift , nie-HHCTbift. Łomiste a nierówne drogi, skaliste a opoczne miejsca, anfractus. Mącz. Locus fragosus, miejsce łomiste, ostre. Fragose, łómisto, ostro. Mącz. — Croat. lo-movit put aspera via. ŁOMISTOŚĆ, ści, z., ber 23ritćf;, btc Mmimtltg, 33citgttng; obchód, krążystość, anfractus. Mącz. ; Sorab. 1. zwomitofcż; Vind. lomlivost , slornli-vost; Ross. 4pa6iocTb. ŁOMNY, a, e, Boh. lâmawÿ ; Slov. krehkÿ, mdły; Vind. lomliu, slomliu ; Bosn. ker-sciv, krrisciu, k oj i se lasno krrisci ; Eccl. .iomhmhh, .io-MHblft; Ross. .lOMKift, JIOMOICb, .lOMOBblft , COKpJUIHTeJIb-Hbift; cKy4e;ibitbift, pa3ÓHBUHBbift ; a) łacny do złamania, kruchy, jcrbrcdtltd). Jako łomną ziemię pługiem rozsypują, Tak się we mnie kości moje rozstępują. P. Kchan. Ps. 204. — b) Kamień łomny * łamany, eilt 58ntd)fiettt. Warstwa spodem się daje z kamieni łomnych lub tez polnych. Świtlc. Bud. 354. ŁOMNOŚĆ, ści, z., sposobność bycia złamany, Ross. jiOMKOCTb, pa36HBHHBOCTb,

ŁOMOT-ŁONISTY.

ŁONO.

657

bte 3^'bvecbJtc^îett. Łomność promieni. Hub. Wst. 265. ŁOMOT, u, w., łoskot łomu, Bosn. karscjavina, krrisegna ; ba3 tragen, ^raffeln betpn éred)eit. Słyszany był łomot drzewa od wichrów. Gol. Wym. 387. Chyli sie wierzcho-wisko , krzywi się drzewo, słychać łomot. Sias. Num. 1, 124. ŁOMOTAĆ, ał, oce, intr. niedok., z łoskotem się łamać, brccfienb fragen, mit $rad)en bredieit. Cn. Th. — §. transitive, Druzgotać, jerfnacfen. Bestye starli a łomotali je, i zabijali. 1 Leop. 3 Maceh. 6.

Pochodź, pod słowem łamać.

LON, u, w?., (Germ. Idiot. gafut, Sau, Setne, Stljna, Söttfe etc.; Holl, londse; Svec. lunta), bte Sttnfc, ber 2ld)êna* gel, Sorab. 1. lón wot wósze ; Slov. łuonjk, zakolnik; Boh. zakolnik, klanice, (cf. kłonica) ; Croat. lunyek, klin; Slav. chivia; Carn. ostnik, gridel ; Yind. ofnik, ofni fhrebel; Ross. nona, netta, KypoKü; kołek żelazny do osi. Włod. pręcik do zatykania koł u wozu. Dudz. 44. Archel. 5, 62., cf. luśnia. Tr.

ŁONA, ob. Łuna.

‘LONDOWY, ob. Lądowy.

LONDYN, u, m., Sottboit, nad Tamizą, stolica całej Anglii. Wyriu. Geogr. 395. LONDYŃSKI, a, ie, Sottblter, ooit Soitboit. Akademia Londyńska.

LONIIER, LUNAR, ‘TUTNAR, a, m., z Niem. ber Sofntfierr, który na swoim mycie robotników chowa, w szczególności: budowniczy, 33flltmetfier. Lunar, urzędnik miejski, przełożony nad budynkami, aedilis. Włod. Budowniczy miejski. Cn. Th. JTakże urzędnik miejski, do którego należało wypuszczać w posiadanie emfiteutyczne realności i pobierać z nich czynsze. Zubrz. Kron. m. Lwów. 15-20.—4]. Budowniczy Bzpltej, królewski, miejski. Dudz. 44. Taka Rzplta nie będzie potrzebowała wielu urzędników, jako szacowników (censores), lonberów (aediles). Petr. Pol. 97. Lonherowie, podskarbi, co pospolitym skarbem szafują. ib. 389. Ediles, co miejskie targi opatrzali, zowie-myA tutnary. Biel. Sk. 21. LOŃHEROWSKI, LUNIIEROŃ-SKI, LUŃHEROWSK1, LUNARSKI, a, ie, od lonherów, Coljml)errett *, 33aumetfter * . Lunherowski urząd ma staranie , aby domy, drogi, mosty etc. naprawne były. Ten zaś miał pod sobą, zwłaszcza w wielkich mieściech (Greckich) niemało urzędów, z osobna do tych rzeczy naznaczonych, jednych do mostów, drugich do dróg etc. Petr. Pol. 2, 196. Lunarski. Dudz. 44. Lunheroński urząd, po Polsku budowniczy. Gost. Gor. 128.

ŁONl adv., (cf. latoś). Slav. lâni ; Rag. lani, lansko; Croat. lani; Yind. łanu, (Yind. predlanskem * przed przeszłym rokiem); Carn. lani, (quasi Ital. 1’anno); Sorab. 2. loni, woni, lohni, wohni ; Eccl. nomi, npoumro jrLra ; przeszłego roku, tmrjäbrtg, oor bem 3aljre, tnmgett 3afyrś>; £)bb. fćlfirt, ftnt. To sie^ stało tego roku, łoni, tego miesiąca, wczora, dziś. . . . Zebr. Zw. 3. Szczęście me, żem łoni, Wybrnął z takiej toni. Petr. Hor. B.

Pochodź, łoński, łońszczak.

ŁONISTO adv., kobielisto, battd)tg, faltig, in Sogen gefaltet. Łonisto czynię » kobielę, garbię. Włod. ŁONISTOŚG, ści, z., sinuntio. Cn. Th. fałdowanie. Włod., baê Sand)tge, bte bandnge brumme. ŁONISTY, a, e, fałdowany, pogarbiony,

Stownik Lindego wyd. 2. Tom II.

kobielisty, wypukły abo pomarszczony. Włod., Dudz. 44. baud)tg, in Sogen gefrümmt; Croat. zaviat.

ŁONO, a, n., ŁONKO zdrobn., Boh. lüno, kljn; Slov. luno, podolek, klin; Sorab. 1. żiwotnć klin; (Sorab. 2. lonna członki rodzajne, łono snop); Vind. krielu, naro-zhje , nederje , niederje , nakriellu ; Carn. krillu , krylu; Croat. krilo, narùchaj; Dal. krilo; Bosn. krilo, skùt, (cf. kryć, skrzydło); Rag. krîlo, skût; Eccl. ziono; a) brzucha niższa część, podołek w ciele, ber 8d)ooß unter bem San* d)e. Łono jest część poboczna przestrzeni wstydliwej, obok kości krokowej. Dykc. Med. 3, 627. Ból w łonie. Cn. Th. Przychodzi czasem na dzieci wydęcie i napuchnienie w dymionkach, i też zapalenie łonka. Spicz. 188. Pubes, łono w ciele białogłowskim. Kirch. Anat. 65. Nie ustrzeżesz niewiasty świerzbiącego łona. Ezop. 119. Którzy się z nieuczciwego łona rodzą, nie są w takiej wadze, w jakiej ci, którzy według prawego małżeństwa rodzą się. Glicz. Wych. B 4. (cf. łoże). — Jeżeli dziecko, któremu dobra ojcowskie należały, umrze, tedy dziedzictwo matce w łono przyumiera. Groi. Obr. 64. Szczerb. Sax. 115. Dobra po dziecięciu matce w łono przyumarłe. Szczerb. Sax. 102. Dziecię, jeśli się żywo urodzi, a potym umrze, tedy dziedzictwo dóbr mężowych matce w łono wpada. ib. 28. — b) Łono w ciele, na którym co trzymamy, ma w sobie podołek i udy. Cn. Th. ber <Scl)oß, beit man tm @t|CU ntad)t. Matula , Na łono mię swe wziąwszy, do piersi przytula. Zab. 8, 287. Nar. (cf. na kolanach). Chował owieczkę, z kubka jego pijała, i na łonie jego sypiała. Bibl. Gd. 2 Sam. 12, 5. — fig. Umarł, a donie-sion jest od aniołów na łono Abrahamowe. Sekl. Lue. 16, not. „w nadro abo w zanadrze”. Eccl. AßpaaMOBO trfc-4po. Łono Abrahamowe jest mieszkanie tajemnego niejakiego odpoczywania. Ilrbst. Nauk. F 6 b. — Przełożonemu swemu Rzeczpospolita wszystkie fortuny swe na łono posadziła. Kosz. Lor. 1 b. (wszystko na nim zasadza). Natura ściele wszem miękkie łono, Ciała się wszystkie w proch obrócą. Bardz. Luk. 129. (legowisko, posłanie). —

c) Melon. Łono u szaty, podołek. Cn. Th. ber ©d)00$ ant bleibe, (cf. poła). Croat. skricz; Dal. szkur; Ross. B03KpH-üie, B3Kpn.iie. — transi. Piękne chorągwie wolno rozpuszczone Pełnemi łony z wiatrami igrały. P. Kchan. Jer. 534. Wiatry znowu płócienne łona wolno wyciągnęły. P. Kchan. Orl. 1, 270. (żagle buchaste). — d) Transi. Golf, abo łono morskie. Ustrz. Kruc. 3, 125. ber 9J?eerbnfeu, (wybrzeże). Skoro ‘armata łona małego dopadła, Olimpia z okrętu na ziemię wysiadła. P. Kchan. Orl. 1, 264. Afrykus go zawiał w łonie Welińskim. Chrośc. Fars. 414. cf. Eccl. ita-ińMpHHiCB encolpium. — §. Łono* piersi, pierś, gors, miejsce w ciele* lub w sukni koło piersi, koło serca, ber 33nfen. Obnaża macierzyńskie łono, pierś odkrywa; Hektorze! na to łono chciej mieć względy winne, Jeślim niém twe koiła kwilenia dziecinne. Dmoch. 11. 2, 262. Drga z radości serce w mojem łonie. Chód. Gesn. 9. O matko moja! zechciej mię przycisnąć do łona twego macierzyńskiego. Teal. 5, 127. Nie bądź ukwapliwy ku gniewaniu; bowiem gniew w łonie szalonego odpoczywa. 1 Leop. Eccl. 7, 10.

Pochodź, kolano, kolanko, [należy do Kłonić, co ob. 2J.

83

ŁOŃSKI, a, ie, ob. Łoni ; (Boh. lonskÿ; Carn. lani, lanske;

niące się całe. ib. 25. ŁOPATCZANY, ŁOPATKOWY, a, e, Ross. jonamifi, jonaiouHMił, — a) od łopat, ©djau* fel *. Łopatkowy trzonek, dzierżak łopatczany Vind. lo-patna rozhiza, lopatni topar. — b) Od łopatek, ©djlllter Kości łopatkowe albo pieczyste, bd$ @$ulterblattkin, leżą w każdym boku po jednej nad grzbietem. Kirch. Ost. 108. na tylnej wyższej części piersi. Krup. 1, 131. Żyły pul-sowe łopatczane, axillares. Perz. Cyr. 1, 46. U rzeźni-ków: pieczenia łopatkowa przy prędze wołowej. Magier. Mskr., ber ©djulterbraten, ba$ ©iulterftud. ŁOPATKA, i, z., demin. nom. łopata, Boh. łopatka ; Vind. lopatiza, fhu-belza ; Rag. Jopattiza, lopaticiza; Bosn. lopatięa; Croat. lopatichicza, lopaticza; Hung. vallapotzka; Sorab. i. wro-patka; Ross. jonaTKa, «ïotokï, iotomhki, cunenb; i. eine flettic 6(f)nttfel. Łopatka, znajome naczynie kopnicze do rzucania ziemi. Jak. Art. 3, 300. Łopatka żelazna czyli szpatela, której używają w kuchni, upaliwszy w ogniu, do jedzenia, do potaziów' czyli do waz, do oliwek, do musztardy; inne w kuchni do zbierania tłustości, durszlakowe, do osaczenia czego potrzeba, drewniane do rozcierania gąszczów i inne. Wiel. Kuch. 405. $üd)enfprttelîî, cf. łopystka , łopysteczka. — §. W kole młyńskim, łopatka, drzewo poprzeczne, na które spadając woda, koło obraca. ]Vłod. bic ©d)aufel ttn SOîüblmbe. Łopatki koła młyńskiego. Os. Fiz. 342. — 2) Łopatka w ciele zwierzęcym, brtił 6d)tiiterl)l«tt, bte ©dptlter. Sorab. 1. nadwóchcż; Hung. lapyczka; Vind. lopatiza, plezhe, plezhovina (ob. Plecy), shia (cf. szyja) ; Carn. shya ; Ross. Kptmua. Na grzbiecie są łopatki, na których wiszą ramiona abo barki. Kirch. Anat. 4. Łopatka jest kość płaska cienka, z figury swojej do trójkąta podobna. Wejch. Anat. 46. Łopatka sko-pu. 3 Leop. Num. 6, 19. (piec barana. 1 Leop.). Łopatka cielęca u rzeźnika jest z ćwierci przedniej cielęcia. Magier. Mskr. Rogi miał jeleń złotem lśniące, z łopatek spuszczony Przez szyję halsbant wisiał kamieńmi sadzony. Otw. Ow. 394. Łopatka dolna = kirść. Macz. baó ^uftbdtt. Cn. Th. ŁOPATKOWY, ob. Łopatczany. ‘ ŁOPĄTNIK, a, w., co łopatą, to jest wiosłem robi, ber SRttberer, Dînbcr* fnecl)t; Vind. lopalar, veflar, ladjovosez; (Ross. „lonaTHHKE kopacz). Ławy łopatników muzyka zasiadła. Jabł. Tel. 111. bte SRuberMnfe. Łopatnikom nizko w okręcie usieść kazał. ib. 10. “ŁOPATONOG1E ptaki » gęsi. Klon. Wor. 35. łapiaste, bie f^flufelfiipigeit ©chife. cf. łabędź z wiosłatą nogą. Przyb. Milt. 225.

Vind. lani, lansku letu, łanu; Croat. lanszki; Dal. pro-sasznoga godischa) ; przeszłoroczny, takroczny, üorjäljrig,

»tun »origen Satyre; Ô b b. fertig, feritfg. (oppos. latosi).

Roku 1539 Zygmunt dekret roku łońskiego 1538 skaził.

Herb. Stat. 252. Warunki opisane w konstytucyi łońskiej ostawujemy. ib. 42. Łońskiej daniny nie zapłacił. Chełm.

Pr. 132. Drwa suche łońskie. Haur. Ek. 17. (Vind. pre-dlanskin, predlanu»przed przeszłym rokiem). ŁOŃSZCZAK,

ŁOŃSZCZYK, a, m., bydlątko roczne, roczniak, jednola-tek, cf. nazimek; eilt Sterling, (cf. latoś, jarka, jarlik).

Baranek do tej ofiary będzie łońszczak. Radź. Exod. 12,

5. (roczny. Dibl. Od.). Za skopa łońszczaka piętnaście groszy. Stat. Lit. 394. Bażanty na płód loriszczyki obieraj, abowiem starzy na to się nie godzą. Cresc. 577.

LONT, LAT, u, m., z Nicm. bte Sunte, Sorab. 1. et 2. lunta ;

Boh. lunt, knot, (cf. knot); Vind. lunta, pershganiza, per-shjezhni fblrik; Slav. fitilj ; Ross. «mitimb, ammieiix; rodzaj sznura lnianego albo konopnego , wcale niekręto splecionego, aby raz zapalony nieustannie i długo palił się; służy przy wystrzeleniu dział do zapalenia podsypki. Jak.

Art. 5, 299. LONTOWNIK, a, m., ber Suntenftocf, ber 3ünb« ftocf, laska puszkarska , okręcona kawałkiem lontu, którą puszkarz zapala działo. Jak. Art. 3, 299. Ross. najBHHK'B.

wo-

ŁOPACIASTY, a, e, — o adv., z łopatą, na kształt łopaty, fcbaufelig, mit ©djaufeltt, wie ©djaufelit. Łoś ma rogi ło-paciasto kończące się. Zool. 370. Ł0PAC1SK0, a, n., paskudna nieforemna łopata, eilte Ijößlidje, ungcfd)lad)tc 6d)au* fel. ŁOPATA, y, z., (Boh. et Slov. łopata; Sorab. 1. patka, lopacż; Hung. lapât; Vind. łopata, fbubla, grebel-za, ogrebelza, (Vind. lopati » leptać, chłapać); Carn. łopata (2. planta pedis)\ Croat. łopata; Dal. et Bosn. łopata; Rag. lopatta ; Slav. lopatica; Ross. Jionaia, JHCKapB, cobokb;

Eccl. (ibiitki|h; cf. Graec. mth&QOv ; Lat. pala, spalhaj; szulla; Volck. skrzybaczka, bte ©cl)(tltfel. Łopaty do wsadzenia w piec chleba, (chlebowe), §8rotfd)ûufeln, bywają sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 161. Łopata piecowa, Rag. lo-patiza ; Vind. lopar; Ross. eamaabnaa .lonara. Łopata żelazna, rydel Ross. 3acTyirL. Łopatą przerzucać Vind. lo-patiti, lopatuvati, f łopato delati, fhublati, greblati, ogre-bati, fcljaufeln. (Ross. JOiiaTŁ, aonHyTL pękać się, urwać się).

Gracą kopając, piasek łopatą z rowu wyrzucają. Cresc.

143. Łopata czyli szufla wodna Ross. n.nma. Łopata ar-matna Ross. npiióoftHHKb. — Fig. Złotą łopatą torować sojiie drogi. Oost. Gor. 119. (t. j. przekupowaniem). Choć- ŁOPIAN, ŁOPUCH, u, m., ŁOPUCHA, y. z., Boh. lupen;

byś łopatą kładł mu rozum w głowę, Osieł a osieł, oprócz że ma mowę. Pot. Jow. 2, 8. Jedna święte i świeckie w dół garnie łopata, ib. 48. (cf. śmierć w zęby nie patrzy; wszystkim pospolita). Król wielki pan, a łopatą bosda, (cf. łoboda); Ross. jianyxa, qepBe»iHHH'Ł, penefi, pe-cukru nie jada. Rys. Ad. 23. Drugiemu nie palcem, ale całą łopatą pokazać trzeba, nim zobaczy. Haur. Sk. 184. man muf) c$ ifint tirô üDïaul fcfymteren. Łopata czarownicza.

Kras. Mysz. 54, ob. Ożog. — §. Łopata wiosła, którą w wodę wpuszczają, palmula. Macz. bie IRuberfdjûUfel, Ross.

JionacTb, jonocTŁ. Łopata, syneed. « wiosło, ba§ Dîuber.

Flisowie ustali pod pracą tak srogą z swojemi łopatami.

Jabł, Tel. 330. Morze od żaglów białe i od łopat pie—

Sorab. 1. wopeń; (Sorab. 1. lopeno, wopeno folium, list); Vind. lopuh , lupib, toriza ; Carn. lapûh, lapûsbje, lopa-tóka, erpje, xanzhe; Hung. lapu; Croat. lopńh; Dal. lo—

necKB, pcneMHHHt, penaniHiiHx; (Ross. jonyxa ospa wietrzna; Rag. lopuh verbascum tupsus, lopuub blataria); Bosn. lopuh, cjîcjak■■ Lappa Linn., bte blette, korzeń zażywany bywa do dekoktów. Kluk. Rośl. 2, 235. Jundz. 400. Marny łopian szeroko liście rozpościera. Psalmod. 37. Baczny człowiek uważa, co łopian, a co pokrzywa. Rej. Zw. 17. (cf. znam cię ziółko, żeś pokrzywia). Jak łopusze, kto pod nie ognia więc nagrzonie Jakoś z lekka , płomienia

659

ŁOPIAN OPAS-LOS.

ŁOŚ-ŁOSKOTAĆ.

nie podawszy, plonie, cum spinosis ignis supponitur ker-    lofs, frezha, fdrib, pergodba, spodobnost, spoduba, po-

bis. Zebr. Ow. 52. Kto mi zgani wołową sztukę do chrza-    vstava, fvanzhek, perpod, napoflanstvu, vredba, napo-

nu I z prostego sałatę kopru i łopianu? Tward. Mise.    llanje, dopufhenje, (ob. Dopust); Carn. sręzha, sdrib, na-

190. We Włoszech łopian do sałaty zażywany bywa. Syr.    padanje; Slav. dogadjaj; Bosn. udes, ossuda bosgja, sre-

4425. Łopian góroleśny, abo płonny rzep, Arction mon-    ehja, srichja; Croat. szrècha; Dal. szrichya, kob; Hung.

tanum, bte große Sergflette, SRoßHette. Syr. 4427. Łopian,    szerenche; Ross. ro^mta (cf. godzina), cy41.6a, cy^bóima,

rzep wielki, Łopuch, bażyna. Cn. Th. — §. Łopucha, y,    noiyqaö, JKpeÓift, JKepeóefi, poics (cf. rok, wyrok), yqacTfc

z., Raphanus Iiaphanistrum, gatunek rzodkwi; młoda do-    (cf. udział). O losie nieszczęśliwy, okropny momencie,

brą paszą dla bydła. Kluk. Dykc. 3, 40. rzodkiew’ dzika.    Co tu mówić, jak radzić w takowym zamęcie! Teat. 43,

Jundz. 336. ttnlber. SRettid). ŁOPIANOPAS, a, m., żaba    94. Los nieszczęśliwy Boh. pohroma. O losy srogie!

Graec. xQctpßocpäyog. Przyb. Bairach, ein $rofd) tn ber 23fl*    kiedyż mnie trapić przestaniecie? Teat. 34. c, 83. Ach

trąd)., ber ©trunffrejfer. ŁOPIANOWY, a, e, od łopianu,    na jakież jeszcze przyjdziemy losy! ib. 54, 57. Los do-

Sîletten ». (Carn. erpiôve). Doza korzenia łopianowego.    bry, szczęśliwy Eccl. ó^arojKpeóiiHHOCTt, Graec. ivylyola.

Dykc. Med. 3, 628. Łopianowy wieniec. Eraz. Ob. Jiii.    Zabawno patrzyć na fortuny losy, Jak jednych wznosi,

ŁOPOT, herb; jelce od szabli płaskie w krzyż ułożone. Ku-    drugich upokarza. Kras. Lisi. 420. (koleje). Nie los to

rop. 3,34. elit SBappeit. cf. Boh. łopota, władyka * szlachcic.    zdarzył, lecz ten który losem Bóg wszechmogący kieruje

ŁOPYSTKA, ŁOPYSTECZKA, i, 2., którą lekarze głębokość    i włada. Kras. Woj. Choc. 34. Wielkich panów kochan-

rany mierzą, specium. Mącz. Specillum, łopysteczka, też    ków los zawsze był ten, niedługo w faworach opływać,

łyżeczka uszna, też wierciadło i niejaka też kopysteczka    Klok. Turk. 57. Nie jedne to są ludzi losy, Jedni torby

do pomazowania oczu należąca, ib. cf. kopyść, kopystka.    dźwigają, drudzy noszą trzosy. Zab. 44, 68. Panie w

*L0R, n. p. Ksiądz Antoni (piszący testament) pisarz jawny    rękach twoich losy fortuny mojej. Lach. Kaz. 4,504. (od-

z piórem, Też grabi co nań przyjdzie ‘pczem abo ‘lorem.    miany szczęsne lub nieszczęsne). Niemasz o losach na-

Rej. Wiz. 58 b. [porówn. łac. lorum. 3]    uki, Albo zgadnienia ich sztuki. Jak. Baj. 65. (cf. kabała,

LORNETKA, i, i., śkiełko, objekt przybliżające. Mon. 74, wróżba). Niczego bardziej nie życzę, jak los swój z two-570. Ciekawy na palce się wspinam I przez lornetkę    im jednoczyć. Teat. 30, 77. Być losu swojego panem,

wpatrywać poczynam. Zab. 40, 24. eine Sornette.    Niem. Król. 3, 4 48. Nie jest to łaską dać życie czło-

LOS, u, m.,    Boh. los;    Carn. los, baja; Bosn.    sgdrjebi; Ross.    wiekowi, ale myślić o jego wychowaniu i losie. Teat. 49.

îKepeôeîi,    æpeôin;    9?iberf. lott; Angl,    lot; Dan. lod;    c, 2. Ojczyzna o waszym szczęściu i losie nie zapomni.

Svec. lott; ltal. lotto; Gall. lot; ba$ So3. — §. rzecz ja- Gaz. Nar. 2, 257. Los twój zupełnie na siebie biorę, kakolwiek, kostka,    kartka do losowania,    baö Sośł, worin    Teat. 51, 57. (opatrzenie twoje). Na los, na azard, na

tttmt lofet.    Kartka,    laska, kość, i każdy    inny znak, na    trafunek, na przypadek, auf gut ©lücf, auf ©eratfyewoljl.

którego odmianie przez przypadek oznaczonej, dostąpię-    Na los pójdę, trafie-li lub nie. Teat. 22, 443.

nie prawa polega, zowie się losem. Gal. Cyw. 3, 462. Pochodź, losować, losownik, losowy.

Na odzienie jego los puścili. Sekl. Joan. 49, ba3 8o3 ge* ŁOŚ, ia, m., Boh. los, olegen, (cf. jeleń); Carn. los, elzen, worfett. O odzienie jego rzucali los. 4 Lcop. Joan. 49,    elen, sedlon; Ross. Jtocb, iochke, coxartiH ; cervus alces

24. Żołnierz o sukienkę Pańską losy ciskał. Warg. Radź.    Linn. zwierz wielkości miernego wołu; samiec ma rogi

64. Rzucanie losów, jest szukanie albo wiadomości, albo    łopaciasto kończące się; samica zowie się krową. Ład. H.

upewnienia w jakiej rzeczy. Boh. Dyab. 2, 204. Przez    N. 97. (ob. Łoszyca). Kluk. Zw. 4, 340. Warg. Cez. 442.

miotanie losów go wybrali. Stryjk. 284. U pogan bez lo-    baS ©leitb, (Eleubt^ter. Łoś zamorski, ob. Ren. — '§. Ryba

sów miotania, człowieka nie zabijano. Sk. Dz. 683. Trzy-    łoś, ob. Klepień, cf. łosoś. Sienn. 304. ŁOSI, ia, ie,

kroć losy rzucano, jeśliby go spalić abo zachować. Warg.    Ross. joceił, ßlenbö *. Skóra łosia Ross. jiociiHa, jedna

Cez. 55. Niewiast się radzą, aby losami i wróżeniem    z najgrubszych, ledwie kulą przebita. Zool. 370. Kolet

swoim, szczęście abo nieszczęście opowiedziały. Warg.    miał na sobie łosi. Tward. Wl. 162. Ross. .iochhhhh.

Cez. 33. Gdy się już Litwa z łupem z Polski wracała,    Łosia    skóra, trzeci żołądek zwierząt przeżuwających. Sak.

jeden z nich puściwszy los, jak to mieli w obyczaju, za-    Probl.    71. (cf. żwacz, czep, księgi). ŁOSICA, y, ź„ skóra

wołał: biada nam! źle pójdzie sprawa nasza. Stryjk. 257.    łosia, Ross. locima, ©lenb^ljiaut. Kurtka łosia, ein ©olett.

Lud puścił los, aby wybrali jedne część z dziesięciu. 4.    Junak w kusej łosicy. Nar. Dz. 3, 137. Krzyknął P.

Leop. 2 Ezdr. 4 4, 4. Losem dostany. 4 Leop. 1 Par.    Kordasiewicz, biorąc się już do rękawic i niezwyciężonćj

26, 43. Ross. bmthhh. Losem przypadły udział Ross. no-    łosicy. Mon. 71, 493. distg. łoszyca.

bhtokł. —fig. Nie wiedzą, jak komu w otrzymaniu zwy- ŁOSKOT, u, m., proprie strepitus, quem edunt nuces, dum cięstwa los padnie. Paszk. Dz. 58. (jak kostka padnie). franguntur. Cn. Th. (może Etym. łuska), ba3 Gnaden, ftra* Puść z nami los, mieszek jeden niechaj będzie nas wszys-    d)en,    Quallen, (cf. łom, łomot); Boh. rachot; Ross. aono-

tkich. Birk. Kaz. Ob. K 2. — §. 2. Majętność, kapitał;    thji.    Wiatr czyni łoskot na Karpacie. Jabt. Buk. R 2 b.

n. p. A także z losu dziedzictwa naszego ubędzie. Radź.    Szczękiem i łoskotem, jakby nieprzyjaciela zbliżającego

Num. 36, 3. — §. 3. Zdarzenie, szczęście, nieszczęście,    się, jeden drugiego strachu nabawił. Pilch. Sali. 240.

przygoda, dola, ber    bte ftuguttg, ba§ ©retgtttß, ©lud, ŁOSKOTAĆ, ał, oce intrans. niedok., łoskot wydawać,

Uttglud, ©cfndfal, £o3. Sorab. 4. losz, losk, pżipad; Vind.    (Boh. rachotiti), einen 5înaH roń ftd) geben, fnaUen, fragen*

Tak gruchła w pustogłuchym umroku kraina, Jak gdy    cyssie i uciechy w bom. Kchow. 242. Okrutnicy z Tostu

piorun z daleka łoskotać zaczyna. Przyb. Ab. 132. Pilch.    a z rozkoszy bywają srogiemi. Kosz. Lor. 38.

Sen. list. 3, 280. ŁOSKOTNY, ŁOSKOTL1WY, a, e, — ŁOSZAK, a, m., Konie, które Tatarowie łoszakami zowią,

niewielkie są, i nieokazałe, ale mocne i trwałe. Gwagn. 592. Paszk. Dz. 6. (cf. bachmat), ein flehte# îatarifdje# $ferb. Hung. ló « koń ; Ross. jornaKt, lOinaueicL muł, aoiiia4b koń. LOSZKO, ob. Łóżko.

LOSZOW, u, m., pomywalnik kuchenny, do statków, ló-szów; koryto czworograniaste. Cn. Th. 770. ba# Steuer* faß; dryfus; Ross. .Toxaiis, laxaiis. [Błąd. LÓSZA, y, i,* kubeł, bte ßöfcfte Adlg.-i]

ie adv., łoskocący, łoskot wydający, fttacfettb, fttallettb, Tra* cfyenb. Potwora wstaje i zgrzyt wydawa łoskotny. Przyb.

Milt. 57. Przestraszony łoskotnym rozruchem. Kras. Oss.

C. Łoskotne źrzódło. Staś. Num. 2, 49.

LOSNÏK, ob. Losowmik.

ŁOSOŚ, ia, m., ŁOSOSIEK, śka, m., demin., Boh. losos;

Hie, noierE, Bepeinma ; Eccl. rpaii nnmb , noieTb mn-uefi; Dan. flugt; Svec. flygt; cf. Germ. bte $lud)t) ; latanie, baè fliegen, ber ftlltg. Człek do pracy stworzon, ptak do lotu. Chrośc. Job. 23. Lot Ikara, im słońcu był bliższy, tym mu niebezpieczniejszy. Lub. Roz. 9. Ubić ptaka w locie. Ld. W lot strzelać lecące ptastwo. Wybornie w lot strzela* na powietrzu ubija. ib. Szukano jej daremnie, gdyż mocą czarnoksięzkićj sztuki, w lot była przeniesiona. Mon. 65, 597, Boh. nalet, nalit, letmo. Fig. Umysł kochający wyżej się nad lot powszechny unosi. Zab. 7, 368. Niedościgłe loty myśli ludzkiej. P. Kchan. Jer. 239. Już ci się skryła, już na lot puściła, Co cię cieszyła. Kmit. Tr. G 2 b. (już znikła). Lot* pęd, zapęd; n. p. Krokodyle w wodzie takim lotem płyną, że na dzień kilkadzier-siąt mil zapłyną. Flaur. Sk. 328. Orda w Pokuciu jednym prawie lotem od naszych wzięta. Jabi. Buk. N. 4. — W lot adv., pędem, prędziuchno, im ftlltge, flltg#, fdjttell. Wierny sługa w⁷ lot pełni, co mu każe dama. Morszt. 337. Stawię się w lot na pański rozkaz. Teat. 1, 64. W lot Dunajec pod Sączem wszerz płynie. Paszk. Bell. A. Czas w lot bieży chyżo. Kulig 128. Narody przez Cezara w lot podbite. Bardz. Luk. 112.

Pochodź, latać, lecieć, latalec, latawiec, lotka, lotny,

Rung, lazatz; Vind. som; Bosn. sóm; Ross. aox'E, centra, ropóyuia, mukh3ï, (cf. łososiopstrąg) ; Lat. med. lahsus, lasso; 1 lal. laccia; ber £rtcf)3, salmo salar. Linn., najprze- ŁOSZYCA, y, z., łosia krowa, ba# rceibltcf)e Glenbt^ter. Ło-dnicjsza i najszacowniejsza ryba; wychodzi zmorzą u nas szyca cielna. Dudz. 21. ocieliła się. ib., dislg. łosica, w Wisłę, Niemen, Dźwinę. Kluk. Zw. 3, 167. wielkości LOT, u, m., (Boh. lit, lot; Vind. liet, letenje, lietanje; Rag. dużego szczupaka. Zool. 183. Łosoś bystrowody. Myśl. Ijćt; Croat. lctanye; Sorab. 1. letano; Ross. .lerL, aeia-F 2 b. Gdy w mieszku jeno lin, niechaj łosoś na stole nie bywa. Star. Ref. 75. (piędzią się mierzyć). Kiedy masz łososie kupić, uważ pierwej, czy cię na śledzia stanie.

Opal. Sat. 31. ŁOSOSIARNIA, i, z., ba# £acl)#bel)alttitß,

W strumieniach, gdzie się obficie znajdują łososie, robią się na nie łososiarnie , jak na węgorze węgornie. Kluk.

Zw. 3, 257. ŁOSOSINA, y, z, mięso łososie, Sad;éfïetfd);

ŁO-

660

ŁOSKOTNY - LOST.

ŁOSZAK - LOTARYNGIA.

Ross. Æococmia, cenrymmia, ciiroBHiia , OMyaeinnia.

SOSIOPSTRĄG, a, m., salmo trutta, bte 8adj#foreHe, Slov. hlawâtka; Roli. lozos, losos; Hung. lazatz; Vmd. fhlahtna postem ; Slav. mladica; Ross. jococb, jiococoicl, oiwyjtL,

Kynma, Kyrepaia, napita, najiba, nejibiwa, cnrb, cbipoKB; ryba pośrzednia między łososiem, i pstrągiem. Kluk. Zw.

3, 167. podrybek. ŁOSOSIOWY, a, e, od łososia, 8adj# *.

Vind. postervni; Boss. aococefi, ceMyatiił, OMy.ieBidw, ch-rOBbiM. Narybek łososiowy Boh. strdlićky.

LOSOWAĆ, ał, uje act. niedoli, losy puszczać, los rzucać, miotać, losem rozdawać, lofett, ba# £o# merfett, jteljeit; Boh. losowati; Sorab. 1. loszuyu ; Vind. lofati, lofsat, vofvati;

Carn. losam, bajam; Eccl. mpeócTBOBaTii, óa^ampoBaib.

Sorlio, losowanie, miotanie losów, rozdzielenie przez los.

Macz., Boh. losowanj; Rag. xdrjebânje, xdrib; Eccl. mfin-KO mu mc, Htpeóie4aanie. Politycy jeszcze spór wiodą, jeżeli losowanie pożyteczne czy szkodliwe jest Rzeczom-    lolowy; letki, lekki; łatwy, łacny, dołatać, dolecieć-, nala-

pospolitym. Wyrw. Geogr. 108. (cf. loterya). LOSOWNIK,    tać, nalecieć; oblatać, oblecieć; błonolotny, górolotny, niz-

LOSNIK, a, m., §. 1. co losy puszcza, rzuca, ber £ofcr.    kolotny; polalywać, polecieć, polot; przyłutać, przylecieć;

Cn. Th., Sortilegus, losnik, praktykarz, wieszczbiarz. Macz.,    rozlatać, rozlecieć; ulatać, ulecieć; wlatać, wlecieć, wlot;

ein Slabbalift, Carn. bajavka; Eccl. >Kpeóie4aBein>, atpeóie-    wylatać, wylecieć, wylot; wiosłolotny, źaglolotny ; załatać,

MeieitŁ. — §. 2. Statek losowy, ber Coźtopf. Zły wyrok z    zalecieć; zlatać, zlecieć; wzlatywać, wzlecieć.

młodu o mnie dany Przez losownik od wróżki Sabelli wstrzą- ŁOT, ŁUT, a, m., Boh. lot; Sorab. 2. lût; Vind. lot, pou-sany. Zab. 10, 349. Iźyck. LOSOWY, a, e, od losu, *.    unzia ; Croat. lot; Ross. 40Tb; Lat. med. lothum , loto,

Ross. poKOBbiH. Kto się przypadkiem szczęścia lub nie-    lodis, lod ; brtô Sütlj, S)ier £îueittcl)en, zawiera w sobie pół

szczęścia zyskać co lub utracić odważa , i tym końcem z    uncyi albo trzydziestą drugą część funta. Kras. Zb. 2, 64.

drugą osobą o postanowioną cenę umawia, ten zawiera ugo-    Trzydzieści i dwa łóty ma mieć jeden funt. Herb. Stat.

dę losową. Gal. Cyw. 3, 158. Losowy statek. Cn. Th. ber    178. Lotu trzecia część Ross. sojothhki. Prov. Lepszy

8oétopf, Boh. losnj nâdoba. Losowa gałka. Cn. Th. 931.    łót szczęścia, niżli funt rozumu. Rys. Ad. 38.

‘LOSTOWAC, ał, uje, intrans. niedok., lusztykować, (z Niem. LOTA, y, z., LOTKA, i, i., miano charcie, ein 9?ame ber Cuft); używać, rozkosz płodzić, eutieulam curare. Mącz.,    mctbltd)eit SBtlibfptele. Jeśli charcicy znaczna ochota, na-

lufttg leben, (cf. paniczkować). W rozkoszach lostujemy.    zwać ją lola. Myśl. C. Lotka charcica weszła do kre-

W. Post. Mn. 321. Ty sobie tak bezpiecznie rozkoszując    densu, i natłukła różnych rzeczy. Teat. 19. b, 54.

lostujesz. W. Post. W. 2, 165. LOST, u, m, LOSTWO, LOTACZ, ob. Kaczyniec.

a, n., lusztyk, luftige# 8ebeu. Chroń się lostwa Nar- LOTARYNGIA, ii, i., prowineya Francuzka, Lorraine. Dykc.

Geogr. 2, 94. ßot^ariitgeu. Slav. Lothària. LOTARYŃCZYK, a, m., z Lotaryngii rodzony, ber Sotfwttnger. Lotaryńczy-kowie są pracowici. Dykc. Geogr. 2, 94. LOTARYŃSKI, a, ie, od Lotaryngii, Sotbaringer *. Xiqzeta Lotaryńscy. ib.

6. — §. Lataniu służący, ging «, ©djrottltg * . Dłuższe pióra w skrzydłach, osadzone w lotkach, piórami lotnemi zowią, remiges. Zool. 60, 6d)ttUtttgfeberit, (ob. Lotka). — §. fig. Ulatający, ïteïfltegenb. Zimnice lotne spirituales. mają coś lotnego, i niby duch jaki w miernym cieple prędko ulatający. Kluk. Kop. 1, 91. Sole alkaliczne, za pomocą destylowania z ciał wychodzące, zwykły się lotnemi nazywać, salia volatilia. Kruml. Chym. 335. W tej wodzie są duchy tak lotne, iż ledwie mogą być w niej zatrzymane. Pam. 85, 1, 221. — §. Latający, lecący, prędki, szybki, fliegenb, fd)ncU, pcfyttg. Słowm z ust lotne. Z ab. 14, 160. Zarlkim ciałem śpieszy na lotny wóz. Otw. Ow. 55. Lotny Tatarzyn. Groch. W. 515. Aryas ognisty lotnym pędem, kiedy w zawód skoczy, Nie zajrzy mu Perseusz choć skrzydlasty w oczy. Zab. 15, 165. Ach jako prędko lotne lata płyną. Petr. Hor. 2 C. — §. Lotny « na predce zrobiony, fdjiteU gemocht, ttt ©tl »erfertlgt. Jeżeli wszystkie kosze na całej linii stawiają się i razem napełniają, to koszokop nazywa się lotny, sappe volante. Jak Art. 2,241. “LOTOGÓRY, a, e, górą latający, bod) fliegenb. Ptak lotogóry. Myśl. A. LOTOWY, *a, e, od lotu, ob. Lotny, jyfug » . — Lotowe sieci do okrycia kuropatw etc. Haur. Sk. 284, ber £troj]S, etn 3uggont, 3îcb^übner, 2Bod)teIn tt. f. m. bamit ju bebecfen.

LOTEK, tka, m., mus volans, od uszu do ogona skórką obrosły, lata na kształt nietoperzów w nocy; najduje się w Ameryce. Kluk. Zw. 1, 85. bie Slntertfatufdje $lebermau3.

ŁOTERSKI, ob. Łotrowski.

LOTERYA, yi, i., (cf. losowanie), bte Sotterie, (Croat. lotria).

Loterya nie jest tak grą , jak handlem , na którym jest z jednej strony towarem nadzieja, z drugiej strony pieniądze. Jez. Wyr. Loterya, nadzieją zysku, rzadko ziszczoną, wabiąca, źrzódłem jest pospolitego dochodu.

Skrzet. Pr. Pol. 1, 555. Vol. Leg. 7, 672. Lepiejby było loterya Genueńską wcale znieść, a na miejscu tej, tyle za sobą złych skutków ciągnącej, inną loterya, jakie są wzięte we Franeyi, Hollandyi, Anglii ustanowić. Dyar. Gr. 207.

Wygrał na loleryi 15000 skudów. Boh. Kom. 2, 342. Na tym świecie w loterya gramy, chybił, trafił. Tent. 49. c, 77.

ŁOTEWKA, i, z., W lnflanciech płeć niewieścia na kształt cyganek włóczą się po wsiach, a zowią je Łotewkami.

Gwagn. 414, bte Settltin, ob. Łotwa, Łotwin.

LOTKA, i, z., §. 1. miano suki charcicy, ob. Lola. — §. 2.

Lotki, kości skrzydłowe, bte Alügelfltocben. Skrzydła u pta— stwa składają się z kosteczek czyli lotek    pokrytych mię-    "ŁOTOK, u, m., [ŁOTOKl plur. koryta z brusów,    któremi

sem i pierzem. Zool. 59. Skrzydła składają się z lotek    woda pędzi na koła    młyńskie, üDîablgerimte. 3]    n.    p. Mi-

i z mięsa. ib. 213. — §. Lotne pióra, bte 0cbtl)Uligfebent; léj sercu, wdzięczniej oku, Brać z wielkiego śpichlerza,. (Boh. brk , (cf. bark); Vind. peretnize,    splavati, haba).    niżeli z łotoku. Hor.    Sut. 5.

Dłuższe pióra w lotkach od barkowych aż    do końca skrzy-    ŁÓTOWY, ŁUTOWY, a,    e, od łóta, (Boh. lotowy);    », lötbig*

dła, zowia sie lotkami. Kluk. Zw. 2, 10. — §. Lotka, ob.

Loftka, loftkulka. LOTLIWY, ob. Lotny. LOTNIE, LOTNO adv. adj. lotny * lotem, tnt fällige, jîtegenb. Boss. je- ŁOTR, ŁOTRAS, a, m., ŁOTRZYK, a, m., zdrbn., (Boh. TKOMTj. Wiatry w rozpięte płótna, gdy dmuchają, Lotnie z sobą okręt porywają. Mon. 73, 269. (cf. duchem). Koń lotnie bieżący. Lub. Roz. 206. Zimnice lotno powietrzne, spiritu aethereo volatili; lotno koperwasowe, spiritu vi-trioli volatili. Kluk. Kop. 1, 92. (cf. zimnice). “LOTNO-B1TNY, a, e, n. p. Lotnobitne pioruny. Petr. Hor. B 2.

„not. lecąc bijące’’, cf. Dudz. 19. fd)leubentbe 23lif5e. “LO-TNONOGI n. p. smok. Zebr. Ow. 214. szybkonogi, fd)ttetb fÜjStg. “LOTNOPIÓRY, LOTOPIÓRY, a, e, prędko lecący, piórolotny, fdjnellfltegcnb. Merkuryusz, bóg lotopióry. Zebr.

Ow. 49. Lotnopióre wdzięczne Pandyony. Bardz. Trag.

554, (jaskółki lub słowiki). Leci z obu stron pocisk lotopióry. Chrośc. Luk. 224. Lotopióra sława. Kchow. 508.

LOTNOŚĆ, ści, i., sposobność'do ulatania, Boss. jeiy->iecTfc, bte Cśtgcnfdtaft beó S>evfltegenś. Własnością wody jest lotność w ogniu. Kluk. Kop. 1, 56. bct3 ffirtffer bte (Eigenfd)aft, baß eś am getter uerfltegt. (LOTNA jagoda, lotus. Sienn. Wyki., ob. Lotosowe drzewo, ber 3tV(Nlbnnm).

LOTLIWY, LOTNY, a, e, Boh. ljtawÿ, letawy; Sorab. 1. letacżnć ; Bosn. letuscte ; Rag. letuuseti ; Boss. jeiyMul;

Eccl. napiiieJbiiŁiH , napHbifi, jciaTC.ibHyil ; mogący latać, skrzydlasty. beflügelt. Nielotny, nie latający, involucris.

Cn. Th. Przepiórka lotliwa. Teat. 51. c, 26. Aniołowie lotni. J. Kchan. Ps. 146. Lotny bożek Kupido Bardz.

Trag. 545. Lotny koń, skrzydlaty pegaz. Kraj. Chim. B

Niemcy szesnato łutowe srebro za najlepsze mają. KrumŁ Chym. 66. Srebro trzynasto łótowe abo trzynastej próby*

łotr, lotrjk » latro, latrunculus; Slov. łotr; Hung. lator facinorosus, cf. Ger. Softer; Vind. loter nequam, prodigus scortator ; Garn. lótr scortalor ; Croat. loter moeehus, for-nicator-, cf. Ger. Iteberltd), cf. Suber; Dal. lotar ebriosus ; Rag. lotar, lottar piger, iners; Bosn. lottar, linac, tam-gnak iynavus, nebulo; cf. liai, ladro; cf. Ger. Cotterbube)y w ostatnim stopniu niecnotliwy, zbójca, rozbójnik, hul-taj, (cf. kozak), Vind. potepuh, prefhernik, eut aufścrft lafterbafter SDïenfd), ein 3îctttber. Łotr jest, co kilku zdarłszy, pod miecz schyla głowę; Bohatyr, co bezkarnie zdarł świata połowę. Zab. 5, 389. Tego, który drugiemu pieniądze lub rzecz jaką wydrzeć usiłuje, łotrem nazywamy. Mon. 66, 411. Z dobrym będziesz dobrym, a ze złym takim łotrem jak i on. Falib. Dis. H. (z kim kto przystaje, takim sam się staje). Łotr łotra najrychlej wy-śpieguje. Biel. Hst. 56. (cf. kto sam w piecu lega i t. d.). Nabrawszy nieklórch łotrasów, ludzi złych, a zebrawszy lud, wzburzyli miasto. Radź. Act. 17, 5. (lekkomyślne i złe męże. Bibl. Gd.). Zawzdy miecz przy boku, łotro— sów najętych ma około siebie. Modrz. Baz. 358. Byli tam niektórzy łotrzykowie, którzy, acz nie obierali się rozbojem ustawicznym, wszakże kiedy widzieli kogo nie-opatrzonego, radzi go więc do ciemnych lochów zaprowadzali. Wys. Kat. 376. Łotrowie, którzy żywią się z rozbojów i złodziejstwa. Boler. 4, 165. Wielcy łotrowie ma-

zowie się, garami zwrócić reję, aby się wzdłuż statku obróciła , i wiatr w żagiel nie dął. Magier. Mskr. bte 9?aa* ftange nad) ber Ccittge be§ 6(^tp rtdjten. ŁOTROWSKI, ŁOTERSKI, a, ie, ŁOTRZY, a, e, ŁOTROWSKIE, ŁO-TERSKIE aduerb., od łotrów, (Boh. lotrowsky; Vind. lotem, lotrast, nezhist), fptjdutbtfd), fdjelmtfd), rdubertfd); (Sorab. 1. nekmanstliwć.). Dom mój, dom modlitwy będzie nazywan ; a wy-ście z niegę uczynili jaskinią ło-trowską. 1 Leop. Math. 21, 73. Żarn. Post. 2, 328. Ło-trowskie życie prowadzić. Ld. Ty się ze mną łotrowskie obchodzisz. Weresz. Reg. 107. Łotrowi łotrowskie się dzieje. Bys. Ad. 38. Łotrowskie to więc czynią, co to w mocy moją, Iż tych figlów nikczemnych wolno dopuszczają. Rej. Wiz. 42. Sromota wielka jest, zwać się szlachcicem, a łoterskie czynić. Hrbst. Nauk. A 5 b. Łotrza krew' w ręce jego się burzy. Teat. 2, 108. ŁO-TRYNIA, i, i., złośnica, nierządnica, ein äujkrft: lafterfmfteê 2Bctb; Boh. lolrowina; (Garn. Iotréza; Vind. loterza » kurwa ; Bag. lottrina valde iners). Herod z żoną łotrynią. Sk. Dz. 23. Coż kiedy żona łotrynią, zdradzając męża swego w ucziwym jego.... Petr. Ek. 62. Nie było jeszcze takich łotryń na ten czas. Dirk. Kaw. Mal. B 2 b. Kiedy między chrześciany widacie łotry albo łotrynie, nie zgar-szajcie się. Żarn. Post. 3, 788 b. ŁOTRZYK, ob. Łotr.

łych sądzą. Falib, Dis. L 3. Ten łolras (dyabeł). 'Dirk.

Dom. 89. Zawołani owi łotrzykowie Sinis i Prokrustes, i innni zbójcy, którzy pojmanych nielutościwie smagają i żywych rzucają w ogień. Pilch. Sen. 93. Nie łotr, co pije, a ma za co; ale ten, co nie ma; bo ten sie musi zborgować, a zatym wisieć. Haur. Ek. 23. Silny to łotr był, który tak sprosne rzeczy przed bogiem i ludźmi śmiał pismem swoim twierdzić. Paszk. Dz. 152. Ło-trowie z Chrystusem ukrzyżowani. W. Post. W. 305,

(zbójcy. Bibl. Gd.), bte ®d)äd)er am ßreufce; Carn. shâhar.

— g. Aliquando Łotr, łotrzyk per jocum profertur ; n. p.

Pięknie łotr śpiewa. Cn. Th. tm ©djerje, bcr ©ptjübube,

©dutvfe, ©aitbteb fingt fd)ölt. Często gmerząc po gajach i dąbrowach ciemnych Patrzy łotrzyk (Zefir) z uśmiechem po miejscach tajemnych. Zub. 1, 182. Nar. Jeden łotrzyk słuchając Pitagory, mówił mu: wolałbym z niewiastami , niż z mędrcami przestawać. Budn. Apopht. 67.

Choć się drobnym zdaje Kupidek chłopczykiem, Umie łotrzyk szczebiotać obrotnym jeżykiem. Nar. Dz. 3, 84.

ŁOTERSKI, ob. Łotrowski. ŁOTROSTWO, Ł0TR0W-STWO, a, n., (Boh. lotrowstwj latrocinatio ; Hung. la-torsagh malitia, złoczyństwo, złość; Vind. lotna, loternia, nezhistost 5 porubstwo ; Croat. lotria fornicatio ; Dal. lotria ebrietas\ Dag. lolrostvo, lotros , lottrîna pigńtia ; Bosn. lo-trovstvo, lotrostvo inertia); §. a) łotrowanie, rozpustne i ‘LOTUNEK, nka, mn. p. Lichwiarz bierze lotunek pięć— rozbójnicze życie, kozactwo, etn SRduberlcben, liebcrltd)e3    dziesiątkrotny. Klon. Wor. 76. Kijem wilka upomni,

£eben; Sorab. 1. nekmanstwo. Ludzi na łotrostwach i    niech płaci lotunek,    Rad w oborze włodował,    w sieci

wojnach zrodzonych i wychowanych, ni lasy, ni błota    dał rachunek. Myśl.    D 2 b. (cf. ładunek, cf. bitunek).—

żadne trudniły. Warg. Cez. 147. — §. b) collect, perso- *g. 2) Pewną ‘lotunku miarę pokazuje, praecepta volan-nif. Łotrowie, hultajstwo, kozactwo, SMltbcr, ©pifcbltben, di tradit. Źebr. Ow. 195, ob. Lot, latanie.

©eftttbel. Łotrostwo do siebie zebrał. Warg. Cez. 228. LOTUSOWE drzewo, Celtis Linn., lotna jagoda, ber 3ir* Pobijmy, ukazując Rzymiany, to łotrostwo. ib. 176. Po    gelbrtunt, 8otlt$baum,    fJłejfelbaum, drzewo wielkości    wiąza;

kraju siła sie łotrostwa, śpiegierzów włóczą, jako cy-    gałęzie od sporego    wzrostu do ziemi się gną.    Owoc

ganów, Wołochów, Węgrów. Falib. Dis. U. 2. Araby, ja-    podobny do wiśni. Kluk. Rośl. 2, 64.

ko głodne łotrostwo, nietrudno podarkami ubłagać. Warg. ŁOTYSZ, Ł0TW1N, a, m., rodowity z Łotwy, rodu Łote-Radz. 49. Łotrostwo ^zuchwałe, włosy mu z głowy i    w'skiego, eut Cette. Gdy się przyda nocleg u chłopa Ło-

brody targało. Odym. Św. 2, E c b. ŁOTROWAĆ, ał,    tysza abo Igowinnina, bardzo trzeba ostrożnym być, bo

uje, intr. niedok., łotrostwem się bawić, rozbijać, nie-    we śpiączki wnet zabiją. Gwagn. 414. ŁOTWA, y,

rządnie i rozpustnie żyć, ein 9łctubcrlcbeu führen, rauben,    cześć lub kraina w Inflantach, Cettcnlanb. W Litwie, w

Itcberltd) leben, fdjtüärmenunb lärmen ; (Vind. lotrovat scor-    Żmudzi, w Łotwie. Syr. 1344. (cf. Łotewka). — §. collect,

tari; Croat. lotruvati, lotrujem fornicari, adulterari; Bosn.    Łotwinie, Setten.

nić, gonitwa); Vind. lou, lovitje, jaga, popad, yjetje ; Carn. lov; Croat. lov, lovina, lovlenye, lovitva; Bosn. lov, lovgljenje; S!av. lov; Bag. lóv; loov, lovina; Sorab. 1. honidba; (Sorab. 2. lowene, lojene rybołów); Boss. jobm, jiobhtcälctbo, oxoTa, (cf. ochota) ; Eccl. aoKi, AOKAicmnc , HajiOBt, oxoia ncoßaa ; (cf. Celt. Ilav ; Hiber. laf manus); połów, polowanie, łowienie zwierząt, ryb, bte 3«öb, ba£ Sagen, baś $tfd;en. Dla tęsknicy na łów jeżdżą, albo piją. Eraz. Jęz. D d. 6 b. Na łowię za-strzelon w palec, umarł. Biel. Św. 77 b. Bawiąc się łowem , zwierz gonił. P. Kchan. Jer. 198. Z łowu Ezau przyniósł ojcu potrawę. Biel. Hst. 14. Na łów się przejeżdżaj. Sienn. 481. Częściej na łowy dla wolnej myśli, niż dla zwierza wyjeżdża. Lub. Boz. 518. Żywot ich wszystek w łowach. Warg. Cez. 159. Łowy się bawić*

662

ŁOTERSKI - ŁOTROWAĆ.

ŁOTROWSKI - £0 W.

Iotrittise, datti se linosti iners fieri; Bag. lotritisę pi- "Ł0W, u, m., ŁOWY, ów, plur.; Boh. low, honba, (cf. go-grescere). Łotruje syn twój, nie chce do szkoły chodzić, nierad się uczy, utrącą, rozprasza. Dambr. 474. Pilnować chłopów, bo który wreszcie złotrowawszy, mógłby uciec.

Haur. Ek. 27. (łotrem zostawszy, t. j. nierządnikiem).

Z onych dziesięciu mężów u Bzymian jeden złotrzył Appius. Biel. Św. 21. (w łotra, nierządnika się przemienił). Gdy Litwa łotrowała w państwach Bolesława, Konrad spustoszył Polesie Litewskie, zniszczeniem także włości i wyprowadzeniem niewolników. Nar. Hst. 5, 145.

(cf. w kozactwo pójść). Drapiestwo dawnych Słowian, wszędy lądem i morzem łotrujących, wielkie zbierało zewsząd skarby. Nar. Hst. 2, 85. Nie wprawiają się do żadnych spraw za młodu, jeno co łotrują. Star. Vot. C.

Począł biesiadować, a potym po nocy łotrować, i przy-kradać. W. Post. W. 3, 94. — §. U flisów, łotrować

LOWANIUM - ŁOWIĆ.

ŁOWIĆ.

663

polowaniem, polować. Łowy, nauka łowcza. Cn. Th., łowiectwo , 3ägerep. — Łów ryb, $tfd)fang. Przychodzę z łowu, na którym ułowiłem wielką rybę. Birk. Dom. 81. Jedź na głębią , a rozrzućcie sieci wasze na łów. Leop. Luc. 5, 4. (zapuśćcie sieci wasze ku łowieniu. Bibl. Gd.). — §• ft9- tr. Jechać na kozactwo, oni to zowią w pola albo w łowy. Biel. Św. 288. cf. na harc, fcbannujtren retten. — §. Łowy, miejsce łowów, bądź na zwierzynę, bądź na ryby, ber Ort, tuo man jagt, ober ftfcfyt, 3ngb, $ifd)fang. Wyspa ta dosyć ma lasów i chrostów, przełóż też ma dosyć łowów i dobytków. Boter. 41. Wyspa ta pusta, lecz łowy ryb ma osobliwe, ib. 55. (LOWANIUM indeclin., miasto z sławną akademią w Brabancyi. Wyrw. Geogr. VCl, bte ©tabt Stinten). ŁOWCA, y, m., Prze-jemca abo łowca, jest pies, który opowiada zająca, że był tam, gdzie go przejął, i zwoływa towarzystwo, aby go z nim szukali. Ostror. Myśl. 21, ein ©purfiunb, ber ber SSÖttte* rnng be3 Ipafett aufd)Ićigt. ŁOWCZAŃKA, i, i., córka łowczego, be$ 3âgermctfterê 2od)ter. ŁOWCZY, a, e, od łowów, 3agfr ' i Boli. lowci; Vind. louski, louni; Slav. lovaeski ; Boss. jiOBqiö, oxoTHimecKw, oxotuhmüi, (ob. Myśliwy, cf. ochoczy). Łowcze księgi. Cn. Th. 3agbbüd)er. Trojaki gatunek psów najdujemy, jeden łowczy ku łowieniu zwierza, drugi ku straży bydła , trzeci ku straży domowej. Cresc. 568. Opasuje go wałem dzid, łowcza gromada, A zwierz nieustraszony wściekle na nie wpada. Przyb. Luz. 123. Łowcza trąbka. Ld. Wsi 'łowcę, które na łowóech siedzą, tak osoczne, jako i wszelakie inne, na jakichkolwiek powinnościach zastawione, płacą z włóki po złotemu. Vol. Leg. 2, 668, jagbpfltcfyttge 2)br* fer, bte ba$ jur 3«gb Notlüge neranftalten muffen. ŁOWCZY, ego, w., subst., rządca łowów, ber 3agcrmetfter; (Bag. nadlovnik ; Boss. obs. jobum; Boss. cOKOJHiuieH, cf. so-kolonik). Łowczy Koronny, łowczy Litewski, łowczy nadworny Koronny, ber $ronl)Ofjagermetfter. Przyjechawszy do państwa łowczych. Kras. Pod. 2, 158. Łowczowie nazwani od dozoru polowania królewskiego. Skrzeł. Pr. Pol. 1, 200. Xiazecy łowczowie nazywali się pisarzami. Czach. Pr. 2, 257. Łowczy u prywatnego, ber Cberjäger. Gospodarz gospodarnie myśliwy, trzyma tylko łowczego łowiectwem rządzącego, myśliwych do bicia zwierząt i chłopca do psów. Kluk. Zw. 1 , 580. Ze Strzelczyków na łowczych ich awansowano. Teat. 19. b, 6. — fig. Łowczy * łowiący, czyhający, dybiący na co, eilt Säger, Sau* rer auf etwas, ber auf etwas 3agb macht. Łowczych na świecie najwięcej. Sami łowczy na świecie; ci rozkosz, ci sławę, ci pieniędzy szukają. Zegl. Ad. 133. — Nimrod mocny łowczy. Zygr. Pap. 165. myśliwiec, łowiec. ŁOWCZYC, a m., syn łowczego, beS SägermeiftcrS ©ofnt. ŁOWCZYNA, y, z., żona łowczego, bie Sägermetfiertnn.— §. Łowiąca, polująca, myśliwa, bte3ägerinit; Bag. lovniz-za, lovizza , lovejarizza ; Bosn. loviça; Boss. oxoTinma; Sorab. 1. honieżerka. Łowczyna zalękła, szczwaniem łowczym gnana, pierzchała, venatrix. Zebr. Ow. 42. ŁOWIĆ, ił, i, cz. niedok., złowić, ułowić dok. , ( Ławiać frequ.)\ myśliw’czym albo rybackim sposobem, zwierzęta, ptastwo, ryby chwytać, łapać, auf ber 3<tgb fangen, SBtlb

erlegen ober fangen, $iigel fangen, 8tfd)e fangen; Boh. lo-witi; Sorab. 1. łowicz; Sorab. 2. lojsch; Vind. loviti, ja-gati, vjeti, vjemati, sloviti; Carn. lovim ; Croat. loviti, lovim ; Slav. loviti, fatam, hvatam, (cf. chwatać, chwytać); Bosn. et Bag. lovitti ; Dal. loviti pticze ; Boss, jiobutl, æo-Bjiio, H3.10BMTL. Łowią kuropatwy sieciami za pomocą legawca. Cresc. 650. Wilki dołem łowią. ib. 658. Lepiej robić, niż ptaki łowić. Cn. Ad. 441. Kot, gdy chce łowić myszy, Tak się utai, że prawie nie dyszy. Bratk.

H. 2. Łów sobie kotku. Bys. Ad. 38. (cf. leniwemu pieczone gołębie nie wlecą w gębę; cf. leżąc wilk nie tyje; cf. bez prace nie będą kołacze). Hyby łowić, Sorab. rebé wóyu , rebaczżu ; Carn. ribzhûjem ; Vind. ribi— ti, ribe loviti; Bosn. ribbali ; Croat. ribariti, ribarim, ri-be lovim, glfdje fangen, ftfcf)ett. Ryby łowić w zarybionych stawach, jeziorach. Mon. 66, 101. Ustawicznie ryby ławiał wędami, i drgające wędziskiem wyprowadzał z wody. Otw. Ow. 128. Na wędę łowić Vind. f ternam ribiti, f vudizo loviti; Eccl. y4K), yAHUeio .iobjio puóy. Tu nigdy ryb nie ławiają. Kosz. Cyc. 109. Był człowiekiem ryby ławiającym. Otw. Ow. 549. W odmęcie łowić. Teat. 48. 6, 28, (ob. Odmęt). Próżna rzecz jw le-sie ryby łowić. Min. Byt. 4, 221. (cf. próżno szukać włosów u łysego). Piscari in aëre, na powietrzu łowić, to jest, tam szukać, gdzie nie masz nic. Mącz.— Burl. Pijakom się często trafia ryby w łóżku łowić. Comp. Med. 361. t, j. podlewać się, ftd) im Sette beptffen. Lekarstwo dla tych, co w nocy w łóżku ryby łowią. Baur. Sk. 501. — Raki łowić, łapać, chwytać, Vind. razhiti, rake loviti, frebfen. Perły łowić * z pod morza dobywać, ^er* len ftfd)Ctt. Mało tam warte perły, gdzie je łatwo łowić. Teat. 46. c, 27.— Fig. Łowić ludzi, zjednać sobie, zniewolić sobie, fangen, ftfdjeu, ju befomnten fudjen, befommen. Nadzieją łowią ludzi jako wędą; ale mądry nie da się ułapić, zna te ponętę, wie czym ryby łowią. Lub. Boz. 105. Skanderbek szlachetna swą natura osobliwie umiał sobie ludzi łowić. Baz. Sk. 228. Takci dudki łowią. Cn. Ad. 1153. Głupcy siebie mową, a drozdy gnojem łowią. Chmiel. 1, 75. Konstantyna Aryanie łowili, że im wierzył. Sk. Dz. 208, fte nahmen tjjn für ftd) ein, befamett t^n auf ihre ©cite. Czasem się łowiło kobietki. Teat. 43. b, 94. W miejscach ukrytych zasadzki czyni, aby rozerwane nasze łowić mógł. Warg. Cez. 146, złapać, w niewolą wziąć, auffattgeu. Sułtan wielu sposobami zwykł łowić dostatki sług swoich. Kłok. Turk. 61 , porywać, an ftd) reißen. Kto rzeczy wedle czasu łowi, nie może się zawieść. Lub. Boz. 465, t. j. prędziuchno korzysta z rzeczy, erljafdfcn. Często rzeczy dobrze nakierowane odmieniają się; dobrze tedy robi, kto rzeczy podług czasu łowi. Mon. 74, 152. — Śmierć, pogrzeb łowić * iść na złamaną szyję, bcit £ob fuebett, ftd) bftt £öb ßolen^ W nurt wskoczył Narcys i śmierć łowił, głupi w swéj urodzie. Jabł. lei. 113. Nie chciej bez potrzeby szukać niebezpieczeństwa i łowić pogrzebu, ib. 163. — g. Łowić na co. Slryjk. 656, fig. dybać na co, czyhać na co, auf etmaê lauern, 3«gb barauf ntadfen. Dyaboł pilnie na to łowi, aby białość odjął człowiekowi, na tę on zawsze

064

ŁOWIENIE - ŁOWNY.

ŁOWNO - ŁOŻE.

stoi). Na myszy najlepszy sposób jest, kot łowny. Kluk. Zw. 1, 308. Kot niełowny, co z łap upuści. Jabł. Ez. 3. Kot niełowny, chłop niemowny, często] głodny. Cn. Ad. 360, (cf. łów sobie kotku; cf. bez prace nie będą kołacze; wilk leżąc nie tyje). — §. 2. Łowny * którego łacno ułowić, leidtt su fangen. Cn. Th. ŁOWNO adverb., łacno do ułowienia; — fig. Mowno i łowno po wszystkich ulicach, Po karczmach i po karmnicach. Kniaź. Poez. 2, 199, łacno było co ułowić, ukraść, e3 mar ba letdjt etroaä su ftfdjett. ŁOWY, ów, plur., ob. Łow.

Pochodź, doławiać się, dołowić się, nałowić się; kaczołow-slwo; obłów, obława, obławiać się, obłowić się; połów, poławiać; ułowić; ryb ołów, samołówka; załawiać, w złu

dybie , aby ją mógł skazić. Papr. Koi N. 3. ŁOWIENIE, ia , fl., subst. verb., (Boh. lowenj), bail Fangelt über 3agen ber Elftere; łowienie ptaków, ber Vogelfang, baS 3h>gclfteflcu ; łowienie ryb, pereł, ber fttfcfyfaitg, Çerlfang, baë Fif$en. ŁOWICZ, a, m., miasto w Rawskim. Dykc.

Oeogr. 2, 105, eine ©tabt ttt ber Sßotro. SRaiua. Łowicz, mówi Sarnicki, nazywa się od łowów, czyli polowania, na którern tam uczęszczali książęta Mazowieckie. Łcul. //. N.

89. ŁOWICKIE księstwo, arcybiskupom Gnieźnieńskim od Konrada Mazowieckiego ustąpione. Dykc. Gcogr. 2,

105, b«ö Fürftent&um ßomitfd;. ŁOWIEC, wca, m., Boh. lowec; Bosn. lovaç; Slav. lovac ; Bag. lhvaz, lovcjâr, lo-vnik ; Vind. lovez, louz, jagcr ; Carn. lovz , lovshe ; Croat. lovëcz, jagar, (loväsz agaso); Hung. lövö * strzelec,    wiać; złowić; zbikołów; wyławiać, wyłowić.

do korony pogaństwu. Tward. W. D. H. Uciekają, ziemie otworzywszy wszystkim w lóz inkursyom. ib. 268. Lózem rece opuszczą, zadumani i tu i sam chodzą. Tward. 84. Lózem rozpasany na wszystko biegał. Hor.

(Dung, lovas, lovagos eques); Boss. jiOBeifB, JtOBHTeJb, LÓZ, wLÓZ, LÓZEM adverb., wolno, bez przeszkody, (cf. oxothhicl; Sorab. 1. honieżer; który polując zwierzęta    lóźny, cf. Ger. loö), fret). Teraz lózem otworzone wrota

łowi, (cf. myśliwiec), ber 3'äger. Nemrot był duży łowiec. 3 Leop. Genes. 10, 8, (wielki myśliwiec). O sposobach, któremi mają łowcowie myśliwi ptastwo łowić.

Haur. 278. Jednorożec żadnym fortelem łowców nie może być poimany. Birk. Chmiel. C b. Łowiec sieci    Sat. 247.

zakłada/ Gor. Sen. 275. Na łowca zwierz. Rys. Ad. 47. Pochodź, luzak, lóźny, luźny, lotno ; lózować, lózować sieL. (cf. nie przcdaw'aj niedźwiedzia, aż będzie zabity). Łóżka ŁOZA, y, z., (Croat. loża silva, palmes, vitis, lozicza sil-brać na niedźwiedzia, na odyńca mary, Kurę śmiele bierz    vula; Boss. Æ03a, Ji03Ka, 4030UKa pręt, rózga; j03aHX

z kojca, każe łowiec stary. Pot. Bocz. 227. — fig. O    cięcie rózgą; Carn. lozh ; Vind. lozhje juncus). — Ło-

jak ci święci łowcowie latali po Azyi i Indyi, dla na-    za siler, bte SMfcrtuetbe , rodzaj wierzby, krzew śrze-

wracania grzeszników. Bals. Niedz. 1, 229, (przepowia-    dniej wielkości; liście do iwowych podobne. Kluk. Rosi.

dacze cwanielii, missyonarze). — Kmieć na grosz, pan    2, 57, bagno drzewko, cf. łozina. — §. Ogólnie krze-

na kmiecia, ksiądz na pana łowiec. Pol. Jow. 24, (chci-    wina, ®traud), 23ltfd). Tak małe ziarno gorczyczne, a

wy, chytrze zachodzi).. ŁOWIECKI, a, ie, Boh. lowecky;    taką wielką łozę puszcza, iż i ptacy się na niej chowa-

Carn. lovshke ; Slav. lovaeski ; Vind. louski, louni, lou-    ją. Sk. Kaz. 318. Jedna strona Dniestru, lasem i okro-

liu, lovitliu; Ross. job>hh, oxothhucckîh , oxomimUf ; od    pnerni łozami przyćmiona. Tward. XVI. 116.— g. Łoza»

łowców lub łowiectwa, 3dgcr » . Służby łowieckie. Czach.    macica winna. Ursinus, apud Cn. Th. 378, Bosn. łoza

Pr. 1, 66. Czas nierządu i łowieckich najazdów. Przestr.    vitis, loziça viticula; Rag. lóza, lozizza, (lozovina pam-

192, Śfigerjltge, 0tretfjftge, (Streifereien. ŁOWIECTWO,    pinus, bvoja lozova); Croat. łoza, vinika, tërsz; Dal. lo-

a, 7i., bte Sdgerci), 3agbfuttfl:; (Carn. lovstvu; Vind. lovi-    za, lozicza; Slav. vinova łoza; Vind. terfs, vinska terta,

tje, loustvu, lovifhtvu, loulcnje); umiejętność przez zrç-    grebeni/.a; Ross. niniorpaAtian 403a; Eccl. BHuuaa .I03a,

czność i różne wynalazki łowić i bić zwierzęta. Kluk. Zw.    postume.

1, 378, cf. myślistwo. — §. Łowy, polowanie; brtS 3a» LOŻA, y, 1, z Franc., loża teatralna, przegrodzona niby

gett, bte    3rtgeret9. Wielkie łowiectwo nie tylko nie

czyni pożytku, lecz bardziej marnotrawstwo. Pomniejsze łowiectwa czasem potrzebne są. Dzielą też łowiectwa na wyższe, bte fyol)e 3agb, śrzednie, bte 23łtlteljagb, i niższe , bie utebere 3ugb,    do każdego licząc różne    klassy    (LÓZAK,    ob. Luzak).

zwierząt. Kluk. Zw. 1,    378. Tylko łowiectwem    żyjąc,    ŁOŻE, a,    n., (Etym. leżeć,    cf.    leża),    miejsce    leżenia,

zabiegli się w puszcze głęboko. Staś. Num. 2, 83 ŁO-    (Boh. luże, loże; Slov. luże; Sorab. 1. lożo, wożo, lożko;

WISKO, a, ?ł., miejsce    łowów, czyli polowania, puszcza,    cf. Croat.    lesz » trumna), ber    Ort    sum liegen. —    §. Łoże

eine 3ugbmilbitiß, nutfte    ©egeitb, mo fidj oiel 2Bilb    auffidlt.    do sypiania, łóżko, baS 93ett;    Boh. luże,    postel,    (ob. Po-

Hercynijskie łowiska. Fallis. FI. 22. Kuryo aż po sarnę    ściel); Rag. lóxa, loogh; Croat. posztely, drevo poszte-

Dacyą przyszedł, ale ciemności sie zarosłych łowisk uląkł.    lyno, skampet; Dal. odar; Ross. upoBaib, npoBaTKa,

ib. 126. Boh. Iowiśte. Ross. ÆOBiime miejsce łowienia    KpOBamme. Do gierady należą przykrycia Jożne, prze-

ryb, ber Fifdjfang. ŁOWKA, i, z., łów, łowy, łowienie,    ścieradła, loże, wezgłowia. Szczerb. Sax. 135. Gdy się

złowienie, ber Fuitg. Nadała się tego roku łówka w Groen-    spać kładę na łoże, bezpiecznie odpoczywam. Ryb. Ps. 4.

landzie. Teat. 26. c, 115. ŁOWNY, a, e, §. 1) co umie    Usłyszawszy o cudach Jezusowych, tych, którzy się źle

łowić, ber gut fangen Faim. Rag. lôvni; Ross. JiOBHTeJib-    mieli, na łożach do niego nosili. Sekl. Marc. 6. Słać

unii, JiOBMbHuił. Nie każdy kot łowny. Cn. Ad. 607,    łoże. Gaw. Siei. 370. Choremu złote łoże, nic nie po-

(cf. nie każdy co się po żołniersku stroi, potyczki do-    może. Zab. 7, 223. Koss. Nie pomoże malowane łoże.

komorka dla spektatorów, bte 8ügc im tfjeatcr. Teat. 24, 36, (cf. raj). Podczas komedyi w loży Jćjmościnćj dla mnie tylko samego nie ma miejsca. Teat. 34. b, B. — §. Loża frankmasońska, bte Freimaurerloge. Pam. 83, 411.

'Na

Ł O E.

ŁÓŻECZKO - ŁOŻNICA.

665

mo-

Rys. Ad. 49. Wzdycha na śmiertelnćm łożu. Mon. 75, 581, auf betu ïobtenbettc. Gdy kto na śmiertelnym /ozu dokonywa, Wszystkiej siły, wszystkiej krwi dobywa, Żeby serca ratować. Tward. Wi. 138. — Łozę * małżeńskie łoie, małżeński stan, baS (Ehebett, ber fêfyeftanb. Rozłączać się od stołu i łoża. Gal. Cyw. 4, 42. Prawo zabrania Sułtanowi słodyczy łoża małżeńskiego. Weg. Marm. 1, 74. Gdy mąż z wolną białogłową ma sprawę, ten swoje łoże gwałci; gdy z cudzą żoną, cudze łoże maże. Karnk. Kat. 345. Jeżeliby mąż wolny z cudzą żoną sprawę miał, tedy cudze łoże nierządem cudzołożnym maże się. Kuci. Kat. 3, 146. — Trans. Dobrego łoża, złego łoża dzieci * dobrze lub źle urodzone, prawnie lub nieprawnie spłodzone, Sîtitber ehelicher ober unehelicher ©eburt. Dzieci własne i dobrze narodzone, albo z dobrego łoża są, które się w stanie małżeńskim uczciwie rodzą. Szczerb. Sax.

113. Dobrego łoża dziedzica spłodzić nie może, kto nie w prawym małżeństwie mieszka, ib. 15. Dzieci złego łoża mogą się stać uczciwemi. Chełm. 73 , Otw. Ow. 415; Rost. TafiMiiuiimb bękart, adj. tummhuhiu.huih. Dwaj synowie , których z niewolnicy miał, za syny dobrego łoza poczytani byli. Sk. Dz. 1163. Sądowi duchownemu należy sądzić, które dzieci dobrego łoża są albo nie. Herb. Siat. 157. — Melon. Płci piękna przestań żądać za łoże korzyści. Hul. Ow. 70, (t. j. za sprawę cielesną). — g. Łoże, podsada lub osada rozmaitych rzeczy, bte Unterlage, aber auch tëmfajfuug, bei? mancherlei ©adjeit. Warstwy te ziemi są poprzedzielane cienkiem łożem kamienia czarniawego.

N. Pam. 24, 344. Łoże abo osada armaty, ze dwu długich ramion z mocnych blochów sporządzonych. Ar-chel. 3, 60, lawety, bie Caoctten ber Jlommcn. Łoża armatne są to okładki drewniane z dwóch długich i mocnych ścian, spojonych z sobą trzema lub czterema poprzecznemi szponami. Juk. Art. 3, 300. Na łożach kładą się armaty, aby ich wygodnie użyć można. Lesk. 2, 241. W Galacie Tureckich armat wiele leży, tak na ziemi, bez łoża i bez kół, tylko same rury. Biel. 571. Łoża moździerzowe, Sftörferblöcfe, nie na swoich kołach, ale na służących do tego wozach, przewożą się. Jak. Art. 3, 300. — Łoże u fuzyi, u strzelby « osada, Ross. aoma, ber ©d)aft einer glinte, et« ncS ©chießgemehrä, 9îohr^ ^ez rury sam0 n'e muszkietem łoże. Pot. Pocz. 220. Kto się chce nad możniejszym zemścić, a nie może, Niech się rwie do strzelby, gdy bez rury łoże. Pot. Arg. 434, ( cf. z motyką na słońce). Obróciwszy rusznicę łożem, po malutku dybie. Pot. Jow. 2, 71. kolbą.— Łoże jarzmowe, echeboeutn, ba$ 3ochgefteD; jarzmowe wici, coum, bie Sochttńnbe. Cn. Th. 235.— Łoże u cieśli, stolarzów, dziura do spojenia drewien, gniazdo. Cn. Th. 371., Dudz. 23. baé 3«pNloch. Łoże biegunów, u wałków, koł młyńskich, u taczek, u wind; drzewo wydrożone, albo żelażo żłobkowate, w którym się koła młyńskie etc. obracają. Włod., Cn. Th. 571, Dudz. 23. — Łoże u procy. Tr., skóra, w której kamień leży, baS ©chleuberleber. — §. Łoże rzeki * rów, którym płynie. Cn. Th., koryto, ba$ 23ett eineä ftluffeä, łożysko ; Rag. loogh; Vind. tezhifhe, struga; Sorab. 1. rëczné zbëw, reczné zpad ; Boh. fećiśte, reeisko ; Slot. gśrek, feka

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

mezy brehy. Pokopano wiele stawów, które można było każdego czasu wodą napełnić, przez łoża rurmusowe. Pilch. Sen. list. 2, 156. ŁÓŻECZKO, a, n,, demin. nom. łoże, ba3 Kettchen; (Bosn. odrię, posteglięa). Łóżeczko moje miękkie, na powrozach rozbite, kołdrą 'Turska wzorzystą pokryte, wonnych ziół na nim pełno. Birk. Zyg. 26. Szczupłe łóżeczko. Tward. Daf. 15. Spoczywając na łóżeczku leży. Auszp. 63. (ŁOZINA, y, z., §. a) (cf. łoza), salix pentandra, bie Salferrcetbe, między wszystkiemi krzewami do grodzenia płotów najzdatniejsza. Kluk. Rośl. 2, 57., Jundz. 491., Ross. Bewa, yepiioTajii. — §. b) ogólniej: Chrost, krzaki, ©ebüfdj, ©efłrfiudj. On pocznie biegać czym prędzćj w łozinę. Chrośc. Luk. 273. Szpiegowali mię gdzie między łoziną. Chrośc. Ow. 66. Teraz opatrzny winiarz do łasa po tyki Jodzie, gotuje noże, łozinę, tyki. Zimor. 215, (może: na wici). Kosze z łoziny plecione. Jak. Art. 3, 24). ŁÓŻKO, a, n , 'ŁÓSZKO. Cn. Th., Boh. lużko; Sorab. 1. wożko, lożko ; Sorab. 2. lo-żischcżo, lożischcżko; Vind. postelifhe, (cf. pościel); CroaL posztelècza, spampet; Siat. postelja; Bosn. odar, poste-glja ; Ross. KpoBama, KpoBamme, (cf. krawędź); Eccl. Fpa-BaTb, KpcBaTfc, OApt, 04pa; (cf. Lat. lectus; Graec. ż.fyoę); ba$ 93ctt, bie üöcttfteße. Łóżko rozpięte (Vind. napneuna postel, fhpanpat, ©pamtbett). Łóżko do sypiania sosnowe, dębowe, lipowe. Kluk. Rośl. 2, 161. O tej godzinie już dawno w łóżku być powinien. Teat. 45, 84. W spazmach, mdłościach, migrenie, Jak na pól obumarła o łóżko się rzuci. Zab. 15, 191. Nagł. Już do łóżka szedł, a kłaść się miał. Kosz. Lor. 123 b. Kto idzie na niedźwiedzia, łóżko wedle starej Nagotuj przypowieści, kto na dzika, mary. Pot. Pocz. 285. Rzadko który Sułtan spokojnie na łóżku umarł. Kłok. Turk. 31., Lach. Kaz. 1, 91, (naturalną czyli swoją śmiercią). Gdy cię zimnica o łóżko uderzy.... Zab. 5, 217, (przymusi, żebyś się położył). Chorobą o łóżko uderzona, już zwątpiła o życiu. Mon. 65, 573* — Ryby w łóżku łowić, (ob. Łowić). Łóżkiem się bawić. Perz. Lek. 87, chorować, leżeć. ŁÓŻKOWY, a, e , od łóżka , 53ett «. Łóżkowa deska poboczna , pobo-cznica. krawędź, Vind. spampet, baó ©eiteubret be$ 33ette3. Łóżkowa deska u głów abo strona, miejsce w łóżku « głowy» bie Raupten. Nogi łóżkowe, (Bosn. nosgięę.e; Carn. snóshje). Koperta łóżkowa, Carn. poplun ; Vind. plahutu, postelnu nakrivalu, erjuha. Łóżkowa zasłona * firanki, MöorMnge. Namiotek łóżkowy. Birk. Chmiel. A. 3, t. j. pawilon. ŁOŻNICA, y, i, ŁÓŹNIK, a, m., ŁOŹNICZKA, i,

i., demin., g. 1. sypialnia, (cf. Boh. łożnice; Siat. loxnica sponda); Boh. lehanice ; Sorab. 1. léhancza; Bosn. losgni-ęa, kamara; Dal. losnicza, sztanicza, krśm; Rag. lôxniza, löxa; Eccl. noxkHHijii; sypialna komora, ba$ ©ć^lafgcittać^. Wszedłszy dziecię do łożnicy, abo do sypialnej komory, na modlitwę się uda. Eraz. Ob. J. Jam nędznik łożnicę gotował dla ciebie, I pochodnie służące weselnej potrzebie. Otw. Ow. 38, „not. thalamus, łożnica nowożeńska abo małżeńska”, bte 33rautfamnter. I pokoje i pańskie łożnice mijając.... Chełch. Popr. A 4. Skrzynie kazała wnieść do> swej łożnice. Budn. Apopht. T. 3. Przepaść bezdenną ocean otwiera, Gdzieć na dnie jasnym łoznik zgotujemy.

84

czas w

666

ŁOŻNICZNY-ŁOZOWY.

ŁOŻYĆ-ŁOŻYSKO.

Tward. Daf. 27. W strojnych łożnikach złożyliście plecy. Chroic. Ow. 456. Mierzył łożniczkę jednym prętem wzdłuż, i między łożniczkami pięć łokci. Leop. Ezech. 40,

7. (komórkę. Bibl. Gd.). Łożniczki bronne. 4 Leop. Ezech. 40, 9. (komory bronne. 3 Leop.). Między pszczołami król łożnicę albo gniazdo swe najprzestrzeńsze ma. Kosz. Lor. 136 b, (komórkę). — §. 2. Łożnica, ob. Łożna choroba, ob. Łożny. Ł0ŻNICZNY, ŁOŻNICZY, a, e, od łożnicy, Rag. loxnicni, ©cblaffatltïïter *. Owa sie łożniczego progu dochrapała, thalami jam limina tetigit. Zebr. Ow. 258. Pochodnie zapaliwszy ₅do drzwi łożnicznych przychodzili. Birk. Dom. 50. ŁOŻNICZY, ego, m., subst., dozorca łożnicy, cubicularius, pokojowy, cf. komornik, kamerarz, Sorab. 4. wożą fcżelnik, wożą fwanik; Rug. loxnicjâr, nad-kramnik; Dal. losnichyar, ber über bte 6d)laffammer gcfefct łft, tamerbtetter, Sluffetyer beS ©d)lafgemac()3. Prosił go o coś jego łożniczy, kazał to przynieść, i oddał łożniczemu. Budn. Apopht. 402. Cesarska wielmożność rozmaitemi urzędami, łożniczych, odźwiernych i wachtarzów obwarowana. Smotr. Lam. 65. (LÓŹNY, ob. Luźny). ŁOŻNY, a, e, Boh. lożnj, od łoża, leżenia, 33ett*, baś Sett be* treffertb. Przykrycia łożne abo kołdry. Szczerb. Sax. 435. Starzy wina bardziej pragną, niż łożnej pustoty. Gorn. Dw. 278, t. j. cielesnej roskoszy, fletfcfyltcfycä Vergnügen. Łożna choroba czyli łożnica, epidemicus morbus. Perz. Lek. 87, Vind. lögar, gorezha boliesen, eine cptbenttfdje $rattf* ÿett. Tak się zowią choroby każdekolwiek, które o jeden jakowej okolicy wiele ludzi napadają. Perz. Lek. 87. Zarazy czyli łożnice, ib. 88. Zaraza łożna. 93. Moja żona od kilku dni łożną zarażona chorobą. Pam. 85, 4, 614. — Zwyczajnie gorączkę krwisto pałającą, febrem acutam sanguineum, u nas chorobą łożną zowią. Perz. Lek. 49, bas (Eutiünbnitgêfteber. Łożna niemoc abo gorączka Węgierska. Haur. Sk. 457, najwięcej z mizernego życia pochodzi; ale też i z zarazy, bo jest zaraźliwa choroba. ib. 417. Ogniowa, t. j. łożna niemoc. Spicz. 236. Gorączka ustawiczna, t. j. łożna niemoc, którą też zowią ogniową, ib. 203. Chłopi nasi ciężko zwyczajnie chorują, cierpią puchliny, łożnice, żółte choroby. Haur. Sk. 99. — Pan go będzie cieszył w niemocy łożnej. Radź. Ps. 44, 4. (na łożu niemocy jego. Bibl. Gd.), bettlägrtge $rattl* tyett. Łożny, chory, Vind. leshezh, kiri boun leshi. *Ł0-Ż0GRZEJ, eja, m., naczynie do ogrzewania łóżka. Tr., ber Setttuarmcr, bte ÎBanttfïafcbe; szkandela, Ross. rphjtna. ŁOŻONY part, verbi Łożyć qu. v. (LOZOWAĆ, LÓZOWA-NIE, ob. Luzować). ŁOŻOWANIE, ia, n., osadzenie armaty w łożu, baâ Caffetiren, baS ©nfcj$ctt ber ftattoM ttt ble Saffete. Francuzki sposób łożowania armat najpożyteczniejszy ze wszystkich. Jak. Art. 4, 285. LOŻOWY, a, e, 4. od łoża, "łóżkowy, Säger*. Sett*.—; 2. Od łoża armatnego, Saffeteit *, Ross. jio>KeHHŁiH, n. p. Ściany łożo-we, mocne i długie dwa bale, spojone między sobą szponami. Jak. Art. 3, 315. Sam koniec ścian łożowych, czyli ogon łozowy, ib. 306. Moździerze łożowe, opatrzone czopami , któremi na łożu spoczywają. Jak. Art. 2, 24. — (ŁOZOWY, a, e, od łozy drzewa, 33a^>tt>eiben * ; Ross. A03HMÖ. Łozowe gałązki. Zab. 8, 306. Nar. Chrost łozowy. Kluk. Roił. 4, 60). — ŁOŻYĆ, yl, y, cz. niedok., (Etym. leżeć; cf. Lat. locare, locus; Vind. loshiti, polo-shiti; Sorab. 4. łożu, lodzim, klafcż ; Rag. loxitti; Ross. Æ05KHTB, JO*y, cf. kfaść ; physicam significalionem retinct solummodo in compositis: dołożyć, nałożyć, obłożyć, położyć , przełożyć, przyłożyć, rozłożyć, ułożyć, włożyć, wyłożyć, złożyć, założyć). — §. Łożyć na co * obracać na co, nie oszczędzać na co, auf etwrô »ertttenbeit, legen, «nwenben, brantnenben, baran legen; Vind. skufiti, vagati na kai, vundajati na kai, goroberniti ; Carn. utratiti, (cf. utracić) ; Bosn. harciti, trattiti ; Eccl. mkahbuio, H*AHBe-nie. Temu należy zysk zwycięstwa, kto na co koszty, przewagi i krew' własną łożył. Nar. Hst. 7, 424. Wiem, zań łożyłbyś życie. Teat. 45. d, 7, bail Sebett laffcłt. Sługa jest obowiązany cały czas i wszystkie swoje prace łożyć na usługi pana. Zab. 46, 37. Łożyć całą pracę do posługi duchownej. X>ądz. 273. Umie dobrze czas swój łożyć. Teat. 41, 49. Łożyli chętnie usilności i życia swoje na usługę państwa. Mon. 65, 255. Królowie łożą tysiącami głowy ludzkie na dostanie jednej piędzi ziemi. Ktok. Turk. 403. Kto więcej łoży, mniej wydaje; więcej łoży wszy, gruntowniejsza rzecz będzie. Fredr. Ad. 406. (op-pos. skąpy dwa razy traci). Czas na rzeczach marnych łożony jest wielką utratą. Pilch. Sen. 334. Czas wszystek ma być łożony na takich zabawach , którychby nam nie trzeba było taić i ukrywać. Pilch. Sen. list. 2, 353. ŁOŻYSKO, a, n., miejsce leżenia, legania, legowisko, Sorab. 4. lożisko ; Rosn. losgiscte, stan, kucbja; Vind. le-shifhe, stalifhe, stajalifhe; Ross. aoroBHine, aoiwb; Eccl. kuçbiiiik; bte Sagerftätte, ba3 Säger. Uczynię Jeruzalem gromadami piaskowemi i łożyski smoków. Leop. Jer. 9,

4. (mieszkanie smoków. Bibl. Gd.). Łożyska Centaurowe. Ustrz. Tr. 141. Mówi Jezus choremu : wstań a weźmij łożysko swoje, a idź. W. Post. W. 2, 275, t. j. łoże, łóżko, Sette. — g. Łożysko rzeki, łoże, koryto, Boh. rećiśte, rećisko ; Slov. górek; Sorab. 4. recźnć zbéw, re-cżnć zpad; Vind. tezhifhe, struga; Rag. loogh, ba$ Sett etlteê ghlffed. Czasem rzeka bieg odmienia ; wtenczas stare koryto będzie granicą; nowe zaś jej łożysko do wspólnego z sąsiadem z tamtej strony, użytku należy. Ostr. Pr. Cyw. 4, 107. Gdyby kto rzekę, która graniczy, dowcipem swym obrócił łożyskiem inszym pod swą dziedzinę , tedy ta nowa rzeka graniczyć ma. Tani. Ust. 2. Lud Izraelski po suchym łożysku przeszedł. Leop. Joz. 3, 4 7. (po suszy przeszli Jordan. Bibl. Gd.). Obnaży się łożysko potokowe od stoku swego. Leop. Jes. 49, 7. Tobie co Dunaju! że tym zapędem z łożysk twoich uciekasz? Psalmod. 92. Już morze brzeg ma, już się i w swoje zmieszczają Łożyska pełne rzeki, strugi opadają. Otw. Ow. 24. — §. Łożysko, bte 9ład)gebltrt; Boh. lużko; Sorab. 4. popohrodne; Carn. sèjnki ; Vind. postelka, posteuka, materna koshiza, kofhuliza dietinska, fenki; Rag. koscju-gliza, kùcchiza, (cf. koszula) ; Bosn. posteglięa , kucchięa ù kojoj djete stoji ù utrobi matterinoj ; Ross. et Eccl. óAOHa (ob. Błona), copowa, be HeMate poAHTCfl MAaAe-ueuT», (cf. Ross. joatecHa macica) ; ciało podługowate na-czyniste czerwone, do macicy wewnątrz przypięte. Krup.

LSKNĄĆ - LSKNIENIE.

L Ś Ni S T Y - Ł U B.

667

2, 496. Dzieci w żywocie matki leżą miedzy macicą, a między pierwszą błonką, łożyskiem zwaną. Sienn. 442. Miejsce abo łożysko po dziecięciu jest jakoby massa z gruczołków i żył krwawych i pępkowych. Kirch. Anat. 74. Odjęcie łożyska często bardzo niebezpiecznych skutków. Krup. 2, 234. Przestrzegać, aby krowa po ocieleniu, a Świnia oprosiwszy się, łożyska swego nie pożarła; od czego schnie i zdycha. Kluk. Zw. 4, 208 et 285.

Ł S.

Żarn. Post. 596 b. Sl&glattJ. LŚNI STY, a, e, LŚNISTO adv., lśniący, blaskliwy, fdjimmentb, fwtfelttb, glcmjettb; (dy-alekty ob. pod Lsknący). Buchał ogień i dymów wyziewał tumany, W reszcie świecił lśnistemi żużlami obsiany. Przyb. Milt. 28. Na której z tych kul lśnistych człowiek ma siedlisko? ib. 95. Gmin dziwiony tym, co lśnisto puszy. ib. 454.

Pochodź, błysnąć, błyszczeć, błyskać, błyskawica etc.; blask etc.; łyskać sie; cf. słońce, sól, lice, oblicze.

L U.

LSKNĄĆ się, 4. LSNĄĆ się, SLNĄĆ się, SZKLNĄĆ się,

ął, le, zaimk. jednotl., — LŚNIĆ się, ŚKL1Ć się, ił, i, LUB et LUBO conj., (Slov. łebo, aneb; Vind. ali, al, boi, niedok., (Boh. lesknauti se, lsknauti se, trpytéti se ; Slov.    alpak, bolpak ; Croat. ali; Eccl. kioko etsi, vel) ;    chociaż,

stkwjm se; Rag. zklilti se; Bosn. lasctitise, laskati, sięęa-    o&gletd). Lub tam był, jednak nic nie sprawił.    Tr. Poti, sjattise, svjetlitise, çkljttise , prolivati ;    Vind. liskatife,    lak    lub większą    fortunę zakrawa, Na towarzyską poradę

fe lesketati, lefhketati; Carn. léshkazhém,    leshketâti, lè-    się    zdawa. Susz.    Pieśń. M. J. 2. — §. Lub-lub; lub-lu-

shketâm; (Carn. et Vind. luzh; Lat. lux);    Croat. liszkę-    bo;    lubo - lubo ;    lub - albo * bądź - bądź ; czy - czy, e$ ty

chem, leszketam , leszkètamsze, leszkamsze ; Dal. sziam-    fo - ober aitberè.    Lub zysk, lub strata. Gemm. 453 » a

sze; Ross. lOCHHTbca, ioch^tł, (iocks blask), CBiutTbca, szczęście, na odwagę, jak kostka padnie, bądź lichem, ciaTŁ, cia», cBcpKHyTb, CBepKarŁ; cf. 51 big.    s. v. 5ltt*    bądź cetnem, eê fety mm    ©ettmmff    ober SSerluft. Czynić

tlt|, lita; cf. lice); połyskować, błyszczeć się, blask wy-    musirn, co rozkazał, lubby    się nam    zdało, lub nie zdało,

dawać, fdftmtitent, fitnfeln. Marmury glansowne    się lśniły    Sekl. 51, eś mag uitS nun    gut fdjemen ober mdjit. Lub mo-

w filarach. Bardz. Luk. 179. Jak gwiazdy lśnią    się oczka    cą, lubo dowcipem i radą    Szkodźcie    im wszędzie, i bądź—

jéj. Hul. Ow. 200. Szklni się niebo z gwiazd wielości, cie zawadą. P. Kchan. Jer. 81. Lubeśmy zgrzeszyli, lu-Szklni sie wieczno trwałym szykiem. Kras. List. 2, 455.    beśmy co dobrze czynili, zawzdy kórzmy sami siebie. W.

Te oręże* były jak krzyształ ślniące. Jabł. Tel. 227. Lśniał    Post. Mn. 326. Lub na odpusty pójdziem, lubo    na kier-

się puklerz. P. Kchan. Orl. 4,48. Na hasło wojny szklną masze, Wszędzie cię wspomniemy. Simon. Siei. 116 et się już źrzenice. Kras. Oss.    A.    5. Szklni się    firmament    23 et 15. Lubby to była wygrała, lubo przegrała Li-

gwiazdami. Kras. Doi. 143.    Nie lubię, gdy    się próżna    twa, koniecznie jednak obecności Zygmuntowéj    potrzeba

karta lśni szeroko. Hul. Ow. 75. Lśni się u niego czoło. być zdała się. Krom. 783. Luboś już wstała, luboś je-Teat. 37, 149. Gdym do niej    mówił, alić nagle lsnęło    szcze z mchowej Pościolki lubej nie podniosła    głowy....

lice jej, i postawa a wzrok    jej    był błyskawy.    1 Leop. 4    Kchow. Fr. 17, bu Utagft UUtt fffjon aufgcftanbeu    fetytt ober

Ezdr. 10, 25. (rozświeciło się. 3 Leop.). Ciał zmartwych- ntd)t. Nie uchybicie sławy w tej potrzebie, lubo umie-wstałych jasność, którą ciała świętych, jak słońce lśnąć    rając, lubo zwyciężywszy. Ustrz. Kruc. 1, 142, tljr möge!

będą.* Kucz. Kat. 237. („jaśnieć”). 2. "LŚNĄĆ neutr. je-    mm untfouuueu ober ftegen. Działo się to luboż z zawi

to//., (olśnąć dok.), ślepym zostawać, ślepieć, Dltnb ,lt»er* stności bogów, luboż z ich przejrzanej obietnicy. Faliss. beit. Lśną ludzie w miłości. Simon. Siei. 29. 3. LŚNIĆ    FI. 25. Potykali go z królestwem; ale on, lubo chci-

cz. niedok., lśniącym robić, glćmjettb ntadtett. Olejek, który    wości mało miał, lubo serca, odrzucił ich prośby. Ustrz.

twarz lśni. Sienn. 492. LSKNĄCY, LŚNIĄCY (się), a, e,    Kruc. 2, 97. Tak ją miłuję, że dla niej, lubo Śmierć,

Lśniąco adv., glćmjenb, fdftmmentb, fünfelub; Boh. bleskna-    lubo żywot przyjmę zawsze lubo, (ob. 2. Lubo). Zimor. 290.

wÿ; Slov. stkwjcy; Vind. blisketliu, blisketezhen, fvietel;    Wszelkie w nim cnoty lub do pokoju lub do wojny na-

Bosn. lasctecchi, svitao ; Slav. sjajan ; Ross. .iochhctlih,    leżące, najwyższy stopień doskonałości otrzymały. Ustrz.

ÓJHCTaTeJLHUH, CBtTOBHAHHH ; Eccl. npOBHAHHH, lachtiT,,    Iiruc. 1, 328. Lub idź za prawdą dziejów, albo jeśli so-

ÓjemamincH ; (Sorab. 4. lefny ozdobny). Już też lśniące    bie Rzecz zmyślasz, przyzwoita niech będzie osobie. Kor.

roztacza ranna zorza koła. Hul. Ow. 54. Czoło lśniące.    Hor. 8.

Teat. 57, 148. Ziemię okrywają złotolśniące kłosy. Jabł. ‘LUB, ob. Luby.

Tel. 283. Lsknąco co* czynię, mtido. Cn. Th., lśnę, glatt« ŁUB, u, m., §. 1. Pierwsza skóra na drzewiech wierzchnia a jenb , fcfytmmernb' tuac^eu. Lśnąco gładkie marmury. Zab.    gruba, łubem zwana. Crese. 54, kora, bte 53aitmrinbe; Ross.

5, 310. Nar. LŚNIAK, a, m./Sphinx ocellata, motyl wie-    ayób, ayóba; (Carn. lubje suber ; Croat. lubanya * czasza

czorny, ma na tylnych skrzydłach piękne lśniące plamy.    głowy); Carn. lup liber, cortex-, Graec. konóg, cf. Graec.

Kluk. Zw. 4, 391, cm ©cfymetierltng mit fdńmmernb gcfletften    kmco decortico, ob. Łup, łupić). Skóra abo łub na drze-

ftlügeln. Ład. H. N. 110. LSKNIENIE, LŚNIENIE, ia, n.,    wie. Cresc. 663. Skóry albo łuby na drzewach tak się

subst. verb., «błyskanie, połyskowanie, baê ©comment, ©lit«    mają, jako ‘koże (‘kożuchy) albo łupieże na zwierzętach,

seit, ftimfcltt. Cn. Th,, Bosn. çklenje, svjetlost; Ross. cia-    ib. 54. Twarze obie łub objął zarazem, frutex. Zebr. Ow.

nie. Bóg w synu swoim chciał się nam oznajmić, który    214. Biała wierzbina daje łub zmoczony Na niewielkie

jest kształtem jego, i lśnieniem istności i chwały jego.    czołniki, (cf. korab' od kory). Bardz. Luk. 56. — £. 2.

korka cienka drzewowa, bünne Sauntrinbe; Ross. jyóoKi, lyóomiKŁ. Miękki 'żywot subtelnet łubki obstawają, mollia cinguntur tenui praecordia libro. Zebr. Ow. 18. — §. Łubka, narzędzie z deszczułek cienkich na złamaną nogę do ściśnienia kości, bie Setnf^tene ber 2Bunbarite, 2Imt* fd)teite, ©dńnbel. Przykładają cienkie lipowe łubki w szmatki obwijane na złamane kości. Perz. Cyr. 4, 93. (cf. złu-bek). — § b) Łubka wieńcowa, circulas (tiliaceus) coro-narius. Cn. Th. (Ross. jyóbH łyko lipowe, wiązowe); ein 5îeif ju einem Slumenfranje. Bierz złoty łubek i jedwabną stronę, A upleć memu Lamii koronę. Hor. 4, 123. Perskich ja zbytków chłopcze nienawidzę, Wieńców na łubku witych nierad widzę. Hor. 1, 475. Łubki należą do stroju białogłowskiego. Sax. Tyt. 6. Kwiatki na łubce obszytej Usadzę w nadobne koło, I wsadzę na twoje czoło. J. Kchan. Dz. 264. Nierazem i ja złotowierzbym łubkiem Nieraz wybornych malin obsyłał kozubkiem Niewdzięcznych. Tward. Daf. 44. — (Ross. iioókh w szachach : próżne pole).

Łub wozowy, pukłat, budka łubiana, baS SSerbctf auf et» nem gemeinen Sagen, (cf. Ross, imyóa dach’; pokład okrętowy). (cf. Boh. laub umbraculum ; Germ. Ćaufce). Łuby w prostych wozach bywają lipowe, wiązowe. Kluk. Rośl. 2,

460. Kolasy nakryte łubami. Biel. 294. Siedziałem pod łubem jak w karecie. Alb. z Woj. 42. Zbrodnia włóczono po mieście na łubie, a po włóczeniu ścięto. Gorn. Di.

447. Na łubie je wywleczono na plac, a potym ścięto.

Baz. Hst. 77.

Pochodź, łubek, łubka, łubie, łubiany; chałupa; kadłub, kadłubek; moie i łupina; więc tez łup, łupy, łupież (jak korzyść od kory), łupić (>zdzierać), skarłupa, skorupa; łupać, łupny, nałupać, obłupie, połupić, potupać; pałuba; przełupać, rozłupać, wyłap, wy łupić, wyłupać, ułupać, złupić.

LUBASZKA, LUBASKA, i, i, eine 2lrt Pflaumen, ©ptötng.

Śliwy proste gdzie niegdzie lubaszkami zowią. Bot. 443, owoc okrągły; czerwone a bardziej jeszcze białe łatwo żołądek psują; czarne nie tak szkodliwe. Kluk. Dyhc. 2,

239., Ład. H. N. 457. Jedni trzęsą lubaski, drudzy sie- LUBELCZYK, ob. Lublinianin. LUBELSKI, a, ie, z Lublina,

dzą w grochu. Dzwon. A 2. LUBASZYN, a, m., miasto Litewskie w Mińskim. Dykc. Geogr. 2, 96, eine (Stabt in 2ittl;auert.

LUBCIA, i, i., demin. adj. luba; ob. Luby; n. p. Moja lubciu, pupeczko, rybeczko. Teat. 48. b, 42. Wierzaj mi lubciu. ib. 46. c, 79, Ciebdjen.

LUBCZANIN, LUBECZANIN, a, w., z Lubeki rodem, ber Cli»

»on SltWilt. Województwo Lubelskie ; kasztelan Lubelski. Dykę. Geogr. 2, 97. Starosta 'Lubliński. Herb. Stat. 459. LUBEZNA, y, *., LIJBEZENKA, i, i., ziele Wilżyna, Ononit, 6taUfraut, £>aul;ecf)el, tak zwane dla zapachu wdzięcznego, albo też że choremu na kamień lubo czyni, mocz pędząc i kamień krusząc. Syr. 674. Lubezna Włoska »Janowiec, ©tnfłer. ib. 4479.

beefer. Lubczanie skarbów dostatkiem w pychę podmie- *LUBIA, L1UBA, ob. Linba drzewo, sieni z królem Duńskim walczyli. Stryjk. 709. Lubczanie. ŁUBIANY, a, e, z łubu, »on Sauntrtnben; Rost. jyóomtLiM. Sk. Dz. 4009. Do Lubeczanów prócz Lubeki należy Tra-    Łubianą z karku zawiesił kobiałkę. Zab. 45, 46. Na sa-

wemunda etc. Dykc. Geogr. 2, 96. Chciwość zysku w    neczkach łubianych do Lwowa się wlecze, Trwożny, czy

Lubeczanach zagnała ich okręty do ujścia Dźwiny. Nar.    z prowizyjką panicz nie uciecze. Kras. Sat. 85. Łubiane

Hst. 4, 448. LUBECKI, a, ie, §. 4. z Lubeki, ßü&ecfifd).    sanki chłopskie, a to z lipowego łubu Ross. iioiiihbhh.

Nie trzeba mieszać miasta Lubeki z biskupstwem Lube-    W mażach łubianych z Kaniowa Wozili pszono, połcie,

ckim, którego władza i dobra są wcale inne. Dykc. Ge-    małdrzyki do Lwowa. Zimor. 254. Tarcze mieli łubiane

ogr. 2, 96, Stëtljunt Cnbed. —£. 2. Lubeccy Kniaziowie,    abo z wici utkane. Warg. Cez. 53.

ob. Lubecz.    LUBIĆ, ił, i, trans, niedok., 'LUBOWAĆ, ał, uje, contin.,

LUBCZYK, LUBSZCZYK, a, m., Boh. libćek; Rag. gljub- (Boh. libugi se placere, (Boh. et Slov. libati osculari); Slov. cjaz, vazdazelin; Bosn. miloduh; Sorab. 4. lipżtok; Garn. Ijbi se libet, lubet, libitum est; w inszych dyalektach sei— lushtrèk; Croat. velestika; Boss. 3opa ; fitebjłotfel, ligusti-    śle    zastępuje nasze kochać, n. p.    Vind. lubit, fa lubo

cum levisticum Linn., rośnie wszędzie, liście ma podobne    met    (2.    lubit, kufhnit » całować, lubuvati, vesuvati « gam-

komonicy. Kluk. Rośl. 2, 234., Ład. H. N. 95. Nasi Po- ratować; Garn. lubesn = miłość, ob. Lubież) ; Sorab. 4. lacy lubszczyk od słowa Łacińskiego nazwali, niektóre    lubuju,    lubuyu amo, diligo; (Sorab.    i. łubu, flubu; So-

tylko litery odmieniwszy; albo od lubości, do której cie-    rab.    2.    lubisch »ślubować, obiecać);    Sorab. 2. lubowasch

» za-

6oa

LUBASZKA-ŁUBEK.

LUBELCZYK-LUBIĆ.

lesności wzbudza. Syr. 24$. Lubszczyk Ligurski, Wło- miłować, kochać; Croat. lyubiti, (Croat. zalyubitisze ski, ob. Łakotne ziele. Syr. 239,    (cf.    panak).    LUBCZY-    kochać się); Dal. lyubiti; Rag. gljûbiti (2. całować); Slav.

KOWY, a,    e,    Ross. 30pHuii.    ljubiti, (ljubica » fiołek); Bosn. gljubiti , obgljubiti; Rost.

LUBECZ, a, m., zamek dawny nad Dnieprem w Wojew.    m6\ub, ,iio6.ik>, (jtroóieme miłość, JtioÓHTejibCTBO skłon-

Mścisławskim, zkąd Kniaziowie Lubeccy. Dykc. Geogr. 2,    ność, przychylność; B03JioÓHTb uprzejmie kochać; cf. Ross.

97, ein ©djloß in Cttfijauen.    yiuôHyTbca uśmiechnąć się; Eccl. aroóHiejCTByK), j»6iio;

LUBECZANIN, ob. Lubczanin. 'LUBEK, u, m., LUBEKA,    cf. Germ, lieben, laben, leben, loben; Holl, lieven; Angl.

i, i., miasto wolne Cesarskie w dolnej Saxonii. Wyrw.    love); §. 4 a) lubić co * upodobanie w czym mieć, rad

Geogr. 206. Miasto mocne nad Bałtyckim morzem, od    co mieć, widzieć, słyszeć, Eccl. pany, pa^HTe^bCTByio,

przodków naszych Polaków zbudowane a Bukowcem we-    cf. raczyć; gern (jaben, gern fełjen, gern bören k„ Cufł unb

dług kronik Niemieckich nazwane. Stryjk. 709, bie Stabt    SBoblgefaHen ÿaben m etroaS, lieben. Czy ja go lubię? Ja

Cübecf.    •    kocham go z całego serca. Teat. 30, 50. Wszystko lubi,

ŁUBEK, bka,    m.,    ŁUBKA, i, *.,    zdrobn.    rieczown.    łub;    §.    a)    co tylko jest dobrego, lubi pięknie mieszkać, stroić się....

Tent. 49. b, 48, er rooÿnt gern f<$ön. Prawdy słuchać nie    tum est Deo. — Niechaj ci sie    zlubi miły    panie, abyś mię

lubią. ib. 46, 47. Jak cnotę lubi, tak sie grzechem brzy-    wyrwał. Wrobi. 95, complaceat    tibi. Zda    mi się coś, że

dzi. Groch. W. 552. Kto nikogo nie kocha, tego nikt    człecza twarz ze mnie opada, Trawa mi Jakoś lubi, w panie lubi. Zab. 7, 251. Koss. Do téj która mię lubi, ja    szą chęć napada, cibus herba placet. Zebr. Ow. 47. LU-

się wzajem skłonię. Hul. Ow. 122. Źli zawsze nie lubią    BICZ, herb; podkowa ocelami    na dół, na    barku jéj krzyż

dobrego. Wad. Dan. 137. Co kto lubi, to chwali. Mon.    kawalerski; takiż i w śrzodku    podkowy;    na hełmie trzy

73, 595. Im mniéj który król lubi wojnę, tym więcej pióra strusie. Kurop. 3, 30, Ctrl SBappen. powinien lubić żołnierzy. Staś. Num. 2, 198. Co kto lu- *ŁUBIE, ia, n., LUBIE, iów, plur„ sajdak do strzał, koł-bi, to go gubi. Ld. Drzewa więcej lubią górne miejsca, czan, (ob. Łub, kora), ber $ödjer. Te łubie i kieścień do niż podolne. Cresc. 99, fie Ijaben lieber, ober lieben nte^r    tego, Daruję z łupu Tatarskiego. Alb. z Woj. 16. Źebr. Ow.

gingen alê îîteberungett. Ty nie ‘lubujesz tych uciech. Lib.    19. Tyrana widzi okrutnego Z łubiem przy boku boga-

Hor. 100. Ptacy po drzewie lubowali sobie igrać. Ezop.    to sadzonym. Auszp. 121. Słudzy jego łubie przypasane

48. Jako sam przystojność i cnotę miłujesz, Tak nie-    mieli. Star. Ref. 81. Ogląda Psyche Kupidowe łubie I

wstydu i fałszu w drugich nie ‘lubujesz. J. Kchan. Dz.    kołczan pełny lezący na stole. Morszt. 61. W cel ude-

463. Spokojność lubiący Ross. iio6o6e3MOiBHŁiH. —Lu-    rzywszy, powiesisz i łubie. Port. Arg. 697.

bować co * polubować sobie niedok., zlubić sobie * polubić LUBIESZCZYK, ob. Lubczyk. LUBIEWA; herb, ob. Trzaska. dok., lieb gewinnen. Stróż Junony, głos nowej muzyki lu- Kurop. 3, 30.

łość); bte 2BoQuft, ba3 Vergnügen. Nadobna Amarylli, Tyś jest kwiatek świeży, Ale pomnij, że zwiędły téj nie ma lubieży. Gaw. Siei. 383. (‘ŁUB1EŻ, ob. Łupież). LUBIEŻNIK , a, m., człowiek lubieżny, rozkosznik, ein SBoHÖfl* ling; (Croat. lyubodelnik; Carn. blodnik ; Bosn. bludnik, bludan; Ross. niOToyroAHina ; cf. Boss. ik)6oa£h cudzołożnik). Czy jeszcze dziewki żądasz, byś gdzie z nią ukryty Wylał się na rozpustę, lubieżnik niesyty? Dmoch. U. 38. W rodi. ieńsk. Lubieżnica, bic SBoHliftlge. LU-BIEZNOŚĆ, ści, i., (Boh. libeznost; Slov. Ijbeznost ju-cunditas ; Sorab. 4. luboznofcż amabilitas; Vind. lubesni-vost jucunditas, humanitas; Dal. lyubeznivozt amabilitas); skłonność do rozkoszy, upodobanie w lubych zmysłom rzeczach, zmyślność, ble SBoUuftigfeit, 6innlid)feit, ber #ang aur ffioKuft. Sorab. 1. zwelożtarstwo ; Bosn. bludnost ; Croat. sladnôst, hôlinstvu , blôdnost ; Vind. nazhistot, ho-tlivost, nafladnost, lotroshelnost; Croat. lyubodinsztvo ; Ross. niOToyroAie ; Eccl. noóac.iacrie. Lubieżność nie jest wzniecona dla rozkoszy człowieczej, ale dla rozmnożenia rodzaju. Oss. Sen. 19. libido non voluptatis causa data. LUBIEŻNY, a, e, LUBIEŻNIE adv., (Boh. libezny svavis; Slov. libeżni, ljbeznÿ amoenus; Sorab. 1. lubo-zne, lubofny amabilis; Vind. lubesniu lepidus, lubesni, lubesenski, salublen * miłosny, Carn. lubesniv * miły, ludzki ; Dal. lyublyen amabilis ; Slav. ljubezljiv amabilis, Iju-bazan » grzeczny, ludzki; Bosn. gljubesggliv amabilis, gljubezan * amans ; Ross. iio6e3HHH, JioóeseHfc * luby, kochany, kochania godny ; Eccl. iioóesirb ludzko, miłościwie) ; » a) skłonny do lubieżności, jurny, ntoDuffig, geil. Vind. nazhist, hotliu, naflâden , lotroshelen , telógrie-fhen, resbluden; Carn. slâdn; Sorab. 1. zwohlożterski ; Bosn. bludan; Ross. jioóobhlih, nJOTOyroAHUH, 11060-CiaCTHHH , CiaCTOUOÓHBUH ; Eccl. ÓiyAOJHOÓHB*. Kogut ptak najlubieżniejszy, gdyż na dzień z pięćdziesiąt razy może mieszać się z kurami. Ład. H. N. 73. Kluk. Zw. 2, 99. Lubieżnemu podobają się nieforemne żarciki. Zab. 12, 268. — b) Lubieżności czyli ukontentowaniu służący, rozkoszny, wdzięczny, miły, luby, SBolIufl genuty' renb, oergniigenb, angenehm, reijjenb. Magnes od męża

bujać, Ktośkolwiek, możesz zemną sam sieść na kamie- LUBIEŹ y, i., rozkosz, ukontentowanie, (Carn. lubesn « mi-niu, Mówi Argus, (captus). Źebr. Ow. 23. Zlubił sobie tedy Lot krainę około Jordana. 1 Leop. Genes. 43, 11.

(obrał sobie. 3. Leop.). — b) ‘Lubować w czym, Ross.

HOÓoimTLCH, HaaioóoBaTŁCH, ÓJiarOBHAbTfcca; Slov. lubi! sa;

Sorab. 2. sze lubisch, sze hoblubisch, hoblubnusch » podobać sobie w czym, upodobanie mieć w czym, SBotylgf* fallen an etwas ÿaben, ficb baran ergaben. Nie daj mnie moim Nieprzyjacielom w pośmiech: w tym oni lubują,

Gdy moje nogi najmniej szwankują. J. Kchan. Ps. 54.

Cnota lubuje sobie w ustroniu. Zab. 5, 82. Lubuj duszo ! « euge, euge, chwała bogu ! Wiod. (cf. labować), freue bid), fauche, frotylocfe! Niechaj nie mówią: lubuj duszo teraz. Oto nam w ręce wpadł, czegośmy nieraz Sobie życzyli. J. Kchan. Ps. 48. — §. Lubować na czym, rozkoszować, delektować się, bonować, wofil leben, ftdj gilt* lid) t^Utt. Majątek przedtym na różnych potrawach lubując stracił. Papr. Pr. D b. Ptaki ukazały sowie dąbek, na którymby sobie mogła lubować. Ezop. 48. (cf. biesiadować).— §. *2. Lubić komu*‘lubić się komu, lubować się komu niedok., zlubić się dok., Boh. libiti se, libowati se podobać się komu, lubym mu być, przypadać mu do smaku, einem gefallen; (Slov. lubi sa; Sorab. 1. lubi szo, łubu szo. Podoba mi się, *lubi mi się, (Sorab. 1. mi szo lubi ; Vind. meni fe lubi, meni dopade). Trebula tylko tam roście, gdzie jéj ziemia lubi. Cresc. 246. Chmiel sam dobrowolnie roście, gdzie mu miejsce lubi. ib. 244.

nu

L tf B I Ć.

LUBICZ - LUBIEŻNY.

669

Tym cię bardziej miłuję, im mi się to, co ty czynisz, więcej lubi abo podoba. Mącz. Ślubiłeś-ci co bogu, nie omieszkawaj spełnić, bowiem nie lubi się jemu niewierna obietnica. Leop. Ecoles. 5, 3., W. Post. W. 65. (nie podoba się. Bibl. Gd.). Azaryasz czynił, co się lubiło Pa-Bogu. 1 Leop. 4 Reg. 15, 3. Co mu się ‘kolwie lubiło, budował, ib. 3 Reg. 9, 19. Daj, aby się ofiary me zlubiły tobie Panie. Wróbl., sint beneplacita. Zlubię się Bogu. Wróbl. 272, placebo. W tymem uznał, żem ci się zlubił, iż nieprzyjaciel nie będzie się ze mnie radował. Wróbl. 98, voluisti me. Zlubiło ci się * raczyłeś, bu $a|t beliebt, bu $«jl gerufit au.... Tać jest góra, w ktôréj się zlubiło Bogu mieszkać. Wróbl. 153, bcneplaci-

670

LUBIHORYŁKA - LUBOŃ.

LUB0NACZALIA - LUB0WNICA.

będą lubieżne słowa moje. 1 Leop.

mu

(1. LUBO ,

by, (Boh.

m.,

noszony, czyni go swej zenie lubieżnego i bardzo miłego. Spicz. 170. Niech Ps. 103, 34. (wdzięczne. 3 Leop.). Niechaj głos twój lubieżny zabrzmi w uszach moich. Bzów. Roi. 60. To tylko wdzięczne, co kto ludzko, gładko , łaskawie daruj e; gdy dając nie wykrzyka, ale jako najlubieżniej może» tak mi daje, bez strojenia powagi. Gor. Sen. 76.— §. Lubieżna choroba « franca. Perz. Lek. 2 , 3. dworska choroba czyli ospa, kanoniczy katar, bte 8ufifeud)c. Lubieżne czyli francowate dymnienice. Perz. Cyr. 2, 69. t. j. weneryczne, iiettenfcfje Silbernen. Baran ofiarowan na oczyścienie « ofiara lubieżna. Leop. Num. 5, 8. t. j. za cielesne grzechy. ‘LUBIHORYŁKA, i, w., z Ruska < Lu-bigorzałka, pijanica gorzałczany, eilt Srautinetnfrtltfer. Tu leży sączypiwosz i lubihoryłka. Pot. Jow. 72. LUBIKO-WSKIE jezioro, n. p. w najtęższe mrozy nie zamarza, chyba na końcu stycznia , dla obfitych wyziewów gorących. Ład. H. N 59. LUBIN, u, m., lupinus, rodzaj rośliny; jest biały, błękitny, żółty. Kluk. Dykc. 2, 99. słonecznik. Syr. 1036. bte ftctgboljjte, ©attboljrte. LUBI-STEK, stka, m., dem. nom. lubczyk, ziele, ßtebftöcfel. Niewinne dziewczęta, Uwieńczone lubistkiem , przyniosąć koźlęta. Zab. 5, 348. Kosa. cf. łubek. (ŁUBKA, ob. Lubek). LUBLIN, a, w., (cf. Garn. et Vind. Lubiana * miasto Łajbach w Karnioli; Croat. Lyublyana ; Hung. Lu-blńn; cf. Sorab. 2. Lubbin, Lubin, miasto Sttb&ett wLu-zacyi). Stolica województwa Lubelskiego, znakomite trybunałem Małopolskim. Dykc. Geogr. 2, 97. bte Stabt Sil* Blin tit tletn s ißolen. Lwów ojciec, Warszawa matka, Lublin jest, siostra tobie , co masz w mieszku. Bratk. P. 2. LUBLINIANIN, a, m., z Lublina rodom, ber SltWttter* (Vind. Corn. Lublanzhan î z Lajbachu). Warszawianie, Lublinianie. Gost. Gor. 88. Sarn. Ann. 842. LUBLINIANKA, i, i., bie Subltlterfnn. (Vind. Lublanzhanka * z Lajbachu kobieta). "LUBLIŃSKI, a, ie, n. p. Starosta Lubliński. Herb. Stal. 159. . Lubelski. ‘LUBMYŚLNY, a, e, — ie, adverb., podług myśli, luby, przyjemny, pomyślny, nad) 2Buitfd), emuhtfd)t, angenehm. Z prostaki jego była lub-myślna zasiada. Ghodk. Kost. 12. W Wiedniu mu się lubmyślnie w naukach szczęściło, Gdzie przy nauce nabożeństwo wespół było. ib. 10. LUBNY, a, e, piękny, ozdobny, ffijölt, IteBItd). Stoją masztalerze przy koniach, a dłoniami po piersiach lubnych poklepują. A. Kchan. 340.

, ob. Lub). — 2. LUBO adverb. adj. lu-; Sorab. 1. to je mi lubo; Ross. aioóo ; cf. Genn. lieb, Üeblid)) ; miło, słodko, dogodnie, ttltije« ttejąt, lieb; (cf. Ross. „iioóobiio przyjacielsko). Co tobie miło, czyń drugiemu; a co tobie nielubo, nie czyń drugiemu. Wrobi. 7. Tak ją miłuje, że dla niej lubo Śmierć lubo żywot przyjmę zawsze lubo. Zimor. 290. Lubo jest co, blanditur sensibus voluptas. Cn. Th. Lubo sobie czynię, mulono sensum voluptute. ib., cf. labować. ‘LUBOMEDRZEC, filozof. Klecz. Zdań. 72. ob. Filozof. ‘LUBOMIRNY, lubiący pokój. Sak. Pcrsp. pr. 1 6., Rag. gljubomirni, gljubomiraz pacificus. ‘LUBOŃ , ia , kochanek, amant, lubownik, ber ©eltcbte. Tam mnie czeka mój luboń jedyny, Z którym dziś wieczór bede miała zaręczyny. Tent. 51, 16. Tam mój luboń tęskni, ib. 51, 17. ‘LUBONACZALIA, i, i., z Rusk. podług Greek. çÜMç%ia, chuć panowania , panosza; bte #errf#fudjt. Smotr. El. 19. LUB0RYCZ ziele, ob. Kania przędza. LUBOŚĆ, ści, i., ukontentowanie, rozkosz, uciecha, SSerpugett, SBoUttlfl, (Srgcfceit. (cf. Boh. Jjbost libido, svavitas ; Slov. ljbost lepos., arbitratus; Sorab. 2. et i. lubofcż miłość; Vind. lubesnivost, lublivost, perjaslivost * przyjemność ; (Vind. lubiesen, lubesen) ; Carn. lubęsn * miłość ; Croat. et Dal. lyubav » miłość; (Croat. lyubsztvo , lyublyensztvo * gorliwość ) ; Slav. Ijubav » miłość ; Rag. gljûbav amor , favor, benignitas ; (Rag. gljubkos » lubość) ; Ross, jioöobx miłość; Eccl. juoem miłość, juoóhmctbo, moriuciiïc , iioóh-MH'iecTBO przyjaźń). Bowiem żadnego Serca takiego Nie-masz w świecie, któreby żyło bez lubości. Każdy na pieczy Ma pewne rzeczy, Do których osobliwiej skłania swe miłości. Zimor. 341. Każdego swoja lubość pociąga za sobą. Nag. Wirg. 490, trahit sua quemque voluptas. W złączeniu małżeńskim większą lubość poczuwają białogłowy, niżeli mężczyzny. Olw. Ow. 113. Co za lubość uczu-wam, żywszy lat tak wiele , Pierwszy raz, co za radość, gdy ją z dziećmi dzielę! Zabi. Zbb. 119. Patrząc mordowali się; jednak w téj lubości Nie znlaleźli żadnego końca i sytości. Tward. Pasq. 11. Niech czucie milczy, lubość niech tkliwa zagaśnie. Hul. Ow. 24. Święte imiona, nie wyrzekę was nigdy bez lubości i wzruszenia. Teat. 18, 46. Ńie dba o świat, małżeńskiej nie skusił lubości, Utwierdzony na wszystko w stałej surowości. Bardz. Luk. 26. W ustawicznej walce trwał od najazdów myśli nieczystych i lubości cielesnych. Wys. Aloj. 464. (ob. Lubieżność). Okazyą grzechową i lubością grzechu wzgardził. Bals. Niedz. 1, 108. Wonne wódki, tak zdrowiu, jako i lubościom służące. Sienn. 561. Zioła, które nie tak ku pokarmowi, jako dla lekarstwa albo też dla lubości bywają chowane. Cresc. 252. — §. Nielubość, niesmak, niechęć, przykrość, Slfuietftllttg, 2Bt< bemntle, Uitanncjmiltcfyfett, SSerbruß. Aby w granicach żadne nielubości i spory nie mogły się wszcząć, granice co pięć lat odnawiać będziemy. Herb. Stat. 710. Zamknąć drogę nielubościom i szemraniu ludzkiemu, ib. 167. Maxymilian przeciw królowi Polskiemu wziął nielubość z przyczyn niektórych. Biel. Sw. 271 b. Trudno na pana ma najmniejsza nielubość albo teskność kiedy przyjść. Kosz. Lor. 14 b. LUB0W, a, w., miasto Meklenburtt. Klecz. Zdań. 27, bte Stabt MeitBttrg. LUBOWLA, i, ł, miasto w starostwie Spiskim. Dykc. Georg. 2, 97. eilte Stabt tnt Bipft’f Sotttitat. LUBOWAĆ, ob. Lubić. LUBOWANIE, ia, n, lubość, ukontentowanie, baś Vergnügen, 2öol)lijefallcit. w klatki nasadzić kuropatw, przepiórek, bażantów, z których ptaków patrzenia mogą ludzie mieć lubowanie. Cresc. 493. Niewiasta po poczęciu nie ma lubowania, owszem brzydzi się skutkiem małżeńskim. Sienn. 442. Spicz. 173. Z picia w każdym członku stanie się niejakie lubowanie. Sak. Probl. 174. ‘LUBOWI-NA, Ross. JitoóoBHHa chuda część mięsiwa. LUB0WNI-CA, y, z., LUBOWNIGZKA, i, £., zdrb. kochanka, amantka, bte ©eliebte; Croat. lyubitelicza, liubovnicza; Bosn. gliu-

LUBOWNIK-LUBY.

ŁUCEK-LUCZNIK.

671

bovniça, gliubitegliça; Ross. aioóoBHHua, noÓHTe-iŁHHita.    vnik, dragi; Ross. aioÓHMeitfc, iioÔHMHqs, BtmioójieH-

Przed samym przyjęciem ręki nowéj lubownicy swojej,    hhicb; Eecl. akh.aichmkt», npiiiATCAh, Ąpoyrt. Luba Subst.*

uczul w sercu niespokojność. Teat. 48. d, 91. Nie wi-    kochanka, bie ©eliebte. Sorab. 1. łubka, (cf. oblubieniec,

dać méj lubownicy! ib. 55. e, 4. Ta chłopka jego jest    oblubienica, cf. ślub); Vind. luba, lubiza , lub niza, lu-

lubowniczka. ib. 11, 2. luba. LUBOWNIK, a, w., luby,    blenka, (lubsha * nałożnica) ; Garn. luba, lubèza ; Slav. ljó-

kochanek, amant, ber ©eltebte. IM lyubezan, lyubovnik;

Croat. lyubitel ; Sorab. 1. lubk, iubcz; Dosn. gljubovmk;

Rag. gljubitegl, gljbovnik; Ross. jioóobhhki , aioÓHTejifc,

Ucieka Fillis w miejsca oddalone, płakać swego lubownika. Nieme. Król. 4, 118. Choć ją w dzikiej lubownik zostawił krajnie, Przecięż biedna bynajmniej na to nie płakała, Ze się takiemu zdrajcy płocha uwieść dała. Szym. Ś. W. 39. Co znaczy twoja delikatność! alboż między lubownikami wszystkie rzeczy wspólnemi nie są? Weg. Marm. 1, 35. Niebardzo nam lubowników doświadczać potrzeba, bo inaczej nigdybyśsny mężów nie

znalazły. Teat. 4-8. d, 33. Lubownik, fryjerz. Czad. Pr. LUCEK, ŁUCZEK, ob. Luk. LUCERNA, ob. Kaganiec.

2, 238. ib. 2, 97 b., gamrat.— (LUBRYKA, i, z., ru- LUC1ENNY, LUTENNY, a, e, lutniowy, od lutni. Tr. bauten«, bryka, ob. Ciesielska glinka, üioiljftetn, IRötljcl; Boh. hrudka, jur Cdltte gehörig. Lucienne strony, ib. rudka; Rag. zargljenizza; Bosn. ęrrigljena zemglja; Sorab. ŁUCK, a, m., miasto stołeczne wojew. Wołyńsk. Dykę. 1. tżerwena lina, tżerwena kréda; Vind. zherlenilu, er- Geogr. 2, 105. dite 6tabt tn SBoIl^men. cf. Boh. Lucka* dezha krida , samija; Carn. samija; Ross. Bant, KBans;    Satz albo Zateck, cyrkuł i miasto w Czechach,

substaneya z ziemi bladoróżowa. Ład. H. N. 146. Nary-    a, ie, od Lucka, n. p. Biskupstwo Łuckie, ib. £ujfcr * .

sować sobie lubryką suchą albo ołówkiem abrys. Haur. ŁUCKI, LUCKOŚĆ, ob. Ludzki, Ludzkość.

Sk. 375). LUBSZCZA, y, i., ziele, dzięgielnica, od lub- LUCYFER, LUCYPER, a, m., z Łac. światłonoś — a) ju-czyka, do którego podobna, albo 'radniéj od lubości trzenka, ber Citcifer, ber 5D?orgen * ober Slbertbfłetn ; Eecl.

którą białegłowy za używaniem korzenia jego    ccETAOiiocbi|B. Prawdziwy lucyferze, to jest, nosicielu

mają do mężczyzny; zowią go też pożądną, od żądzy    światłości. Sk. Dz. 235. Lucyfer abo gwiazda jutrzenna.

tychże do swych mężów. Syr. 103. angelica major foe-    Birk. Kai. Ob. F. 2 b. — b) Szatan, dyabeł, wróg, ar-

mina , roetblidje gro^e^ 5lrrgeltfa. LUBSZCZYK, ob. Lubczyk.    cywróg, czart, bies, pokusa, boruta, latawiec, ber $eu*

LUBY, LUB, a, e, (Boh. ljby; Sorab.'i. lubi; Sorab. 1.    fel. Boh. lucyper. Lucyper, co go dyabłów mają wszys-

lubé gratus, lubozné gratiosus; Vind. lub, lublen, lu-    tkich książęciem. Jabl. Ez. 205. Zrzucony w głębokość

beifhi, lubesniu, perjeten, radliu, perjasliu; Carn. lub;    piekielną lucyper, iż chciał być równy najwyższemu.

Bosn. gliubki, gljubni, gljubljen gratiosus, gljubesgliv arna-    Bial. Post. 51. Oj tyś siostra lucypera. Teat. 45. c,

bilit ; Rag. gljubki, gljubgliv, gljuvezniv, gliubexgliv amabilis;    153. Musiał ją tu lucyper przysłać, ib. 14, 175. LU-

Ross. iioóhh upodobany, jhoôhmmh kochany, ÓMroBOJib-    CYPEROWY, a, e, dyabelski, czartowski, teufelifd?. Lu-

HbiH upodobany; Eecl. jiioóbm , jnoójemfl, aioóoBacHb,    cyperowéj pełne pychy serce. Psalmod. 67. Kacerska

aroóOHHHH impB agapae; atoóoóoraTHUH wielce bogaty;    hardość właśnie była lucyperowa. Birk. Exorb. D. 4. — §.

cf. Syr. DSb benignus fuit; cf. Germ, lieb; Angl, leaf, leef;    Lucyperowa Subst., dyablica, n. p. Może mię chcesz udu-

Anglos. leof; Svec. liuf; Island, liufr; cf. Lat. libet, lu-    sić; ale moja lucyperowa udaj się lepiej do pana mego.

bet; cf. Graec. epilog); przyjemny, wdzięczny, miły, ko- Teat. 25. c, 64.

chany, dogodny, upodobany, przypadający, angenehm, lieb, LUCZASTY, a e, — o adverb., na kształt łuku skrzywiony, NOtylgefctfltg, gefctUeitb; (Croat. dragi, cf. drogi). On mi    łuczny, obłączasty ; n. p. Łabędź z łuczastym karkiem,

tylko jeden wiecznie bedzie luby. Teat. 48. b, 6. Jona-' Przyb. Milt. 225. Z łuczastych gzemsów wiszą lampy tan czynił, co było lubego panu. 1 Leop. 4 Reg. 15,    promieniste. Przyb. Mdl. 50. bogenförmig, gefrümmt. ŁU-

34. Afrygia tak mi się stała lubą, jak mi Draguł był miły.    CZEK, czka, w., dem. nom. łuk, Boh. kusićka, (ob. Ku-

Niemc. Król. 2, 124." Lubej miłości matko kochana.    sza); Dal. lucsacz; Rooss. nywwb; 1) eilt Heiner Sogett

Hui. Ow. 256.’ Dzieci do tego się mają, co m miło; ' junt ©cbtefleit. Kupido łuczek ma niezwyciężony. Bardz. w lubym    nie    mają miary. Petr. Eh. 92. Gdzie nalubsze    Trag. 573.    Nimfy Dyany    gładkie łanie z    swych łuczków

wiatry wieją,    Tam nasycę swą nadzieją, Jag. Wyb. C 3    strzelają. Tward. Daf. 8.    — (2. Łuczek    ziele abo łuk

b. Rzekł    mu    słowo nielube, "tam ten odpowiedział mu    drobny, ob.    Luk. Syr. 1217. 0$mttlau$.    ŁUCZKOWA-

z fukiem.    Papr. Kol. 235. (przykre). Gdy na ludzi co    TY, a, e, —    o adverb., do    łuczka podobny,    (Sorab. l.czé-

niemiłego abo nielubego przychodzi.... Bial. Post. 113.    blieżkowe); latufyarttg. Łuczkowato zielony, afc^loĄ grült.

(przykrość jaka). — §. Luby Subst. • kochanek, ber ©e*    Ern. 68. LUCZKOWY, a, e, od łuczku ziela, Caucl) «, n.

liebte; Sorab. 1. Iubcz; Carn.'lube, lubèz, lubizhk, lubzhèk,    p. Liście łuczkowe. Syr. 1219. ob. Łuczny, łukowy). ŁU-

(Carn. Lubizhk, Serzhèk * Cupido) ; Vind. lubei, dragi,    CZNIK, a, m., co łuki robi i kusze. Syr. 791, ber %0>

lublenik, lubesnik; Rag. gljubi, ljubôvnik; Slav. ljupo-    gemnadjer, tebntjtmacfyer ; Croat. obruchar; Hung. abron-

BOIHTejb.

zwane,

ba, millostnica, draga; Croat. lyuba; Rag. gljûba, glju— bovniza ; Ross. jnoÓHMMta, B03tio6jeHHHita. Wenero kieruj moje kroki w te strony, gdzie się mój luby znajduje. Staś. Num. 2, 116. W ogromnym hełmie stanął przed swą lubą, Niebieskie oczy przejęły go mile. Nieme. Dum. 131.

Pochodź, lubo, lubość, lubować, lubić, lubny, lubieżny, lubieiność, lubiei, lubczyk, lubezna; oblubieniec, oblubienica; polubić, polubowny; ulubić; kwiatolubnik, samolu-biezność ; *§. chluba, chlubny etc. — *§. ślub, ślubować, ślubny etc.

ŁUCKI,

672

ŁUCZNY - Ł UGZYWO.

LUD.

csozo,    ob. Obręcz.— §. Strzelec łuczny, ber SBogeitfc^lt^c ;    na, smolinka, smolnice,    Sorab. 2.    luzowo; Sorab. 1.

(Garn.    lokostręlz).    Ten był miany za silnego łucznika,    wucźwo; Vind. imoleniza, zhinouje;    (Vind. luzh, fvietli-

kto strzałę do płoszczyka dociągnął. Czart. Mskr. LU- na »światło; Lat. lux; Croat. luch * pochodnia, wachla) ; CZNY,    a, e, 1. od    łuku do strzelania , Vind. famoisterski ;    Dal. luucz ; Hung. luńch ;    Bosn. iùç;    Rag. lue, sjezivo,

drewien do mamienia ryb ; .lyniwa drewno do palenia zamiast świecy; Eccl. Aymina, jii'ihhku pochodnia, wachla); ber JUen. Korzenie po ściętej sosnie daje łuczywo na podpałkę w piecach, i na światło dla ubogich ludzi. Kluk. Roił. 2, 33. Łuczywa czyli całą karpą, czyli na drzazgi poszczepane i w wiązki powiązane, zażywają się do podpalenia. Ład. H. N. 98. Gdy zajrzy gąsek flis,

Sogen * , 3lrmbruft î. Strzelców łucznych posłał. Pilch. Sali.    sjekalina ; (Ross. jynb, 4yqa promień ; pęk łuczywnych

149. Łuczny sajdakiem miga, (sagittarius). Brud. Ost.

F 3. Łuczna Dyana , jaculatrix. Zebr. Ow. 116. — §.

Łuczny * na kształt łuku, obłączasty, łuczasty, bogenfor* mtg, Frumm gebogen. Łuczna tęcza na powietrzu. Otw.

Po to łuczywo , gdy zajdzie do boru, Naśpiżuje go niemało do woru, A wróciwszy się jedne w garncu warzy (gąski), A drugie skwarzy. Klon. Fl. E. 4 b.

Ow. 601. — g. Łuczny, nieprzebaczający, choć poźno karzący, [pat aber gennß ftrafenb. Nierychły bóg, lecz łuczny, każdemu wygodzi, Za przestępstwem nie małym wielka pomsta chodzi. Zmor. 241. Nie rychły Pan bóg, jego to żniwo, Wnet się zakradnie rzkomo po łuczywo; ale łuczny. Rys. Ad. 43. Gil. Post. 272 b. Miask. Ryt.

2, 74. Dambr. 556. — §. Myśliwiec pojrzawszy na psa, wnet wie, co w nim wrę, jeśli rączy, jeśli łuczny, jeśli łowny. Gor. Dw. 409. zażarty. — (2. Łuczny, łuczy, LUD, u et luda, m., (Boh. lid; Slov. ljd; Sorab. 1. lud,

od łuka ziela, fiaitd) * . Łuczny czosnek, wielkością równy łuczkowi, także liściem, szyją i główką; przyrodzenia jest czosnkowego i łukowego, smaku częścią czosnkowego , częścią łuczkowego, ber SiwcbelFitoblaud). Syr. 1230. Łuczny czosnek. Sienn. Wyki.). 'ŁUGZYĆ, ył, y, intr. niedok.y ułuczyć dok., z łuku strzelając trafić, ugodzić. (Ross. lyiimb ryby za pomocą ognia łowić; yiy-iiHTb znaleźć, cf. łuczywo; Carn. lukam explorare; obs. Ger. lugen videre ; Graec.    insidias facere\ Vind. lu-

zhaj jactus) ; w ogólności, trafić, dosiądź, osiądź, jtelCtt, treffen, erretten. Każdego przestrzegał a każdego uczył, Aby do świętej prawdy by do celu łuczył. Rej. Wiz. 178. Długo myśl, a prędko czyń; tak nas mędrzec uczy, Kto się tego rad dzierży, ten w każdą rzecz łuczy. Biel. S. N. 27. Do cnot, kto się da nauczyć, Łatwo przyiść, cierpliwość, pilność da wzrok, jak w nie łuczyć. Stryjk. Gon. C. 3. Modlitwy dokończywszy biskup króla uczył, Jakby ku cnotom świętym w woli bożej łuczył. Stryjk. Henr. C 2. Łacno przyiść ku kresu, kto się da nauczyć; I bezpiecznie we wszystko ten może ułuczyć. Rej. Zw. 8 b. Kaznodzieja, jeśli chce ludzi prawdy uczyć, Aby sam ćwiczony był, musi na to łuczyć. Papr. Kol. C 5 b. Nie chodź do postronnych szkół, u swych się ucz, A w dzielność ich łucz. Stryjk. Gon. M. Ztąd do ich osiadłości bardzo snadnie łuczysz. Rej. Wiz. 134. Podobno on do przyjaciół już wiecznie nie łuczy. ib. 164. ŁUCZYNA, y, z., niepotężny łuczek do strzelania, etn flet* ner fdwödjer Sogen jnm ©d)ießeit. Zechceli wam Kupido szkodzić z swej łuczyny, Prędko z swych strzał miłosnych będzie miał perzyny. Zimor. Siei. 280.

ŁUCZYWISTY, a, e, żywiczny na kształt łuczywa, fieittdjt, fienarttg, fiaritg. Modrzewnica roście pod drzewy smol-nemi i łuczywistemi. Syr. 600. (Ross. lymfCTbiH promienisty). ŁUCZYWKO, a , »., dem. nom , łuczywo, mały kawałek łuczywnego drzewa, cm îletneS 6tücfd)en îïten, Ross. jyqiiHa, ayniiHKa. poet. Darmo na zimnej rozgrzanie Klimeny Ogniste rzucasz łuczywka i groty. Zab. 16, 339. ŁUCZYWNY, a, e, Boh. laućowy, od łuczywa, Äien * . Lychnus ligneoius, pochodnia łuczywna. Mącz. ŁUCZYWO, a, n., Boh. lauć, laucj, lanćowina, smoli-

hlud, hliud; Carn. ludstvu, folk, (cf. półk) ; Vind. ludstvu, puk, folck , kardelu, srenja, sarodji, obzhina, mnoshiza (cf. obec, cf. mnóstwo); Croat. lyutztvo, lyucztvo, lyudsztvo, puk, chelyadina, (cf. czeladź) ; Slav. pûk ; Rag. puuk ; Ross. ikms, jkuctbo; (cf. Eccl. îwo^hiii», ikmhhhhł świecki człowiek); cf. ludzie * obsol. człowieki; cf. Germ. fiente; Svec. lyd; Isl. liod; cf. Lat. med. lidi, leudes, leudi, leodi, laeti, liti ; Celt. liti, luti, leti; Isidor, liudi ; cf. Grace. Xtïtog, laóg); gromada ludzi, (‘Człowieków qu. v.), Soif, fiente, bas Solf, ein Raufen fiente. Panu dzięki będę oddawał, 1 jego chwałę w gęstym ludzie wyznawał. P. Kchan. Ps. 167. Jezus w lud ustąpił, bo na tym miejscu dosyć ludu było. Sekl. Joan. 5. mot. wykinął się tłuszczą», er oerbarg ft# unter bte Ceute, unter ba3 Soif. — Pod lud chodzić »pod ludzie chodzić, militar. * nieprzyjaciela rekognoskować, języka dostawać, auf ftuitb* fefjaft gegen ben ftetnb airêgeljen. Rycerz mężny Ostoja, który roty wodził, Za hetmańskim rozkazem często pod lud chodził; Trafił na straż z przygody wojska pogańskiego.... Papr. Gn. 301. Będąc już niedaleko (nieprzyjaciół) o tym razmawiali, By pod lud dla języka co prędzej wysłali. ib. 1071. — Lud miejski* stan miejski, mieszczanie, 6tabhu>lf, ©tdbter. Ojciec ojczyzny przyjmuje was do serca swego, ludu miejski. Gaz. Nar. 1, 300. — Lud wiejski* włościanie, fianboolf, fianbleute. Lud, pospólstwo , trzeci stan, ba3 Solf, ba$ gemeine Soif ; Ross. npocTOnapo4ie. Za zezwoleniem wszystkich prelatów, panów królestwa , abo lepiej wszystkiej szlachty i ludu, korona na głowę nasze jest włożona. Herb. Stat. 4eć21. (an. 1507.) Lud* naród; ludy plur. * narody, Soif, 9?a* tion; Carn. ludvina ; Ross. naptMTi, Hapo4CTBO. Słuchajcie ludu mój, zakonu mojego. W. Ps. 77, 1. Bibl. Gd. Już wszędzie ludy są aż nadto oświecone. Gaz. Nar. 1, 241. Odłączyłem was od inszych ludów. W. Levit. 20,

26. (od innych narodów. Bibl. G.) Jezus kocha się w ludzie swym dobrym. Wróbl. 29. Jesteście Kreteńczy-cy, najmędrsi, przyznaję, z wielu ludu. Jabl. Tel. 74 * z wielu ludów czyli narodów. — Przy liczbach.: w sto tysięcy luda stanął* głów, czyli ludzi, mit 100.000 SKflnit (2Jłannfd)aft), Boh. mużstwo.

LU DARKA - LUDNOŚĆ.

LUDNY - L UDOKUPIECKI.

673

Pochodź, ludek, ludkowie, podludek, ludny, ludność, ludnie, zaludniać, bezludny, nieludny, nieludność, odludny, odludek ; ludojad, ludojedz, ludojedzca, ludojedzki, ludokradzca, ludokradzlwo , ludokupiec, ludokupstwo , ludo-kupny , ludomily, ludorządca ; ludzie; ludzki, ludzkość, nieludzki, nieludzkosć, nadludzki.

LUDARKA, i, i., Tr., ptaszek czerwonogardł, ba3 SîotljM

ïejjlc&en.

gljudstvo ; Vind. ludstvenost, poludstvanie, obludenje; Ross. MHoroÆKuie, MHoroiK>4CTBO. W krajach, w których są ustanowione pobudki do małżeństwa, ludność pomnaża się znakomicie. Dykę. Geogr. 5, 674. LUDNY, a dobrze nasiadły, oolfretdj; Boh. lidny; Sorab. 4. ludoyitć; Vind. poun ludstva, poun ludi, ludstvobiun ; Rag. na-puucen, skupni; Bosn. nasegljen; Ross. 4K)4hłih , MMeHŁ, MHOroMUHHH ; Eccl. MHonmoBfiYhHi. Jak się W Pannie LUDARKA, i, i., obłudnica, łudząca, mamicielka , zwodzi-    tu podoba na tej ludnej ulicy? Teat. 30. b, 64. Nielu-

cielka , bte 33erü(f emttt, SSerfü^rermn. Widzimy wielu, nie    dny, nienasiadły, unbeößlfert. Nielud nym czynić, ludności

trwogą krzyża jakowego, ale łudarkami chytremi być za-    pozbawiać Ross. o6e3Hap04HTb; nieludnym się stawać

wiedzione. Gil. Post. 180. ŁUDARSTWO, a,    n., rzecz    oóesHapo^kTŁ.

łudząca, zwodząca, obłuda, SSerfufjruitg, Scriicfurtg. Wszys- LUDNY, ŁUDLIWY, a, e, łudzący, zwodniczy, locfettb, oer« tkie marne rzeczy i łudarstwa świeckie przeminąć mamy.    fuljrmfcl;. Tak zbyt łudliwa nadoba nie zwiodła ich.

W. Post. W. 494. Obłądziwszy się    za rozlicznemi łu-    Przyb. Milt. 334. Ludne słowa, pełne zwodów na zły

darstwy świata tego, nawróć się. Rej. Ap. 49.    Rej. Post.    uczynek. Przyb. Milt. 284. Wszystkich    swych cnot od-

a 4. Uważaj, jak się masz kochać w tych doczesnych    stąpią i całej swej sławy Nikczemnie za    uśmiechy i łu-

omyłkach a w ‘łudarstwiech świata tego. Rej.    Post. E. e    dne zabawy Tych pięknych ateistek. ib.    368. Przez ty-

5. Niewiasta głupia i wrzaskliwa i pełna    łudarstwa.    le niebezpieczeństw was łudny zysk wabi.    Przyb. Luz. 139.

Leop. Prov. 9, 13. Wujek.    'LUDOBÓJCA, y, m., mężobójca, morderca, ber 93îürber. Gaj

LUDCZEĆ, ob. Ludzczeć. LUDEK, dka, m., LUDECZEK,    Molocha ludobójcy. Przyb. Milt. 20. LUDOBÓJCZY, a,

czka, m., człowiek mizerny, człeczek, chudy pachołek,    e, mężobójczy, morderczy, ttteitfdjemttörbertfclj, lud zabija—

eilt flrnteé SDîenfdjdjeit ; Sorab. 4. ludzik, (ludk karzeł);    jacy, niszczący, oolfgtöbtenb, öolfömorbertfdj. Wściekłość

Wielkość umysłu różni go od owych maluczkich lude-    ludobójczej wojny. N- Pam. 4 7, 258. LUDOBOJNY, a,

czków, którzy w jednej zanurzywszy się rzeczy, na nic    e, ludu albo ludzi się bojący, oolföfdjeil, menfdjettfdjeit, Vind.

już więcej siły nie mają. Mon. 75, 749. LUDKOWIE    ludobojezhen, odluden, (ob. Odludek). LUDOBÓJSTWO,

plur., popellus, dem. nom. lud, Vind. ludstviza, mnoshi-    a, w., (Carn. ludomorstvu) ; zabójstwo ludu czyli ludzi,

za; etlt Ü8ölfcl)eit, Seufzen, orme Sente. Mizerni ludkowie    ber üOîertfdjenmorb, SSolîêmorb. Chimeryczne ludobójstwo,

rodzą się nieznacznie. Petr. Ek. 87. Nędzni ludkowie,    Mon. 74, 173. LUDOBYK, a, m., Minotaur. Chmiel. 1,

jaką się śmiałością w to morze puszczacie! Bals. Niedz.    461. LUDOJAD, a,

4, 242. Ludkowie do kościoła rzeczy swoje kładli. Sk.    ludożerca, (cf. ludorzeźnik), ber ÜÄenfdjettfreffer; Boh. lido—

Dz. 789. Połkną i to i owo ubodzy ludkowie. Alb. z    ged ; Slov. ludoged, lidoged ; Ross. juoaoh^b , æh)40’L4'B ;

Woj. 33. Bądź miłościwym bogiem naszym , a my bę-    Eccl. neiOBhKonoauipaTejib. — Ludojad, carcharias, ber 6ee*

dziem ludkami twemi i niewolnikami powolnemi. Sk. Kaz.    toolf, eine 3ïrt iprttyjîfclje, gatunek hai, jest w stanie po-

455. Jesteśmy nikczemni, wzgardzeni a nędzni ludko-    łknąć całego człowieka; ta ryba, rozumieją, Jonasza powie. Baz. Hst. 295. ib. 204.—g. Ludkowie, blande, lté»    łknęła. Kluk. Zuk 2,44. LUDOJEDŹ, i, i., a) samojedź,

be Seutdjeu. Ludkowie boga i owce pastwiska jego, wchodź-    kraj samojadów, baö Sflttb ber SDłenfdjettfreffer ; samojedztwo,

cie do bram jego z śpiewaniem. Sk. Kaz. 39.    ludojedztwo, üDîenfdjenfrefferet). — b) collect. Ludojadowie,

‘LUDERE, n. p. Od rodziców odchodzą, ku złemu towa-    ludojedcy, SD?enfd)enfreffer. LUDOJEDZKI, a, ie, mettfdjen*

rzystwu się przyłączając, kradną, zbijają i w ‘ludere się    freffertfd); Eccl. neiOBkKOHAHUH. ‘LUDOKARMICIEL, a, 7/i.,

obracają. Herb. Stał. 351. cf. Ger. Silber, lteberlt$.    lud czyli ludy karmiący, żywiący, Eccl. jno40nHiaTe4b;

ŁUDLIWY, ob. Ludny.    Graec. laorgócpog, ber SSoIfêernrt^rer. W rodź. ieńsk. ‘Lu-

LUDNIĆ, ił, act. niedok., zaludniać, ludnym czynić, Vind.    dokarmicielka. LUDOKRADCA, y, m., Boh. lidikradce;

poludstvati, obluditi, bcöölfcrn. Ty,    coś Noemu pusty    Sorab. 4. ludzi rubeżnik; łudokupiec nieuczciwy, uwodzi-

świat ludnić przeznaczył. Przyb. Luz.    4 93. Bóstwo wier-    ciel. Cn. Th. (martauz), ber £Dîenf(^ettbteI>, 2D?enfcf)eiWUtber.

szów, twa ręka ziemię, powietrze, nieba ludni, morza,    Wszetecznikom, ludokradcom, kłamcom.... Bibl. Gd. 1

Wenerę opasuje, Pallas w puklerz zbroi, bogi wszystkie    Timoth. 4, 10. Mon. 75, 589. (cf. koczować). LUDO-

stwarzat Zab. 15, 138. Ludnfły powietrze ptaki rozmai-    KRADZTWO, a, n., kradzież ludzi. Włod. ber SJłenftfjen«

te. Przyb. Milt. 226. Być może, że te wszystkie rozsy-    rcutb. Zaprowadzenie wolnego człowieka w niewolą, łupane krańce Ludnią się przez obopłcie a czynne mie-    dokradztwem mianują. Kucz. Kat. 3, 462. LUDOKUPIEC,

szkańce. Przyb. Milt. 240. LUDNO    adverb., w ludzi li-    pca, m, ludzi przekupień. Cn. Th. martauz, Croat. mar-

czno, Dolfretćf;, mtt tnelett $olf ober    Seuten; Boh. lidno;    tolosz, ber ©claoenpnbler, ©eelettoerfaufer. Ludokupcy w

Eccl. Hapo4HO, MH0r0Hap04H0. Wyprawił się porządnie i    niewolnikach cokolwiek mogłoby się niespodobać, piększy-

ludno. Auszp. 53. (pacholczno). Zaż to w twojej mocy,    dłem niejakiem ukrywają. Pilch. Sen. list. 2, 314. Mon.

być panem, jeździć ludno, poczworno w karecie? Bach.    75, 589. ‘Ludzioprzedawrca. Urs. Gr. 145. LUDOKUP-

Epikt. 29. LUDNOŚĆ, ści, z., wielość ludzi. Cn. Th.    STWO, a, n., Klon,. Wor. 26. handel ludźmi. Wiod., ber

bte Seoölfermtg, ja^Irei^cö $olf; Boh. lidnost, lidstwo; Rag.    ©claoen^anbel, ©eeleit^aitbel. LUDOKUPIECKI, a, ie, LU-

m.

e,

LUDOJEDCA, y, m., samojad,

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

85

674 LUDOKUPNY - LUD WI S AR ST W 0.

LUDWISARZ - LUDZIE.

DOKUPNY, a, e, od ludokupiectwa, ben @cla»en * ober See*    WISARZ, *LOD WISARZ , a , m., ( cf. rodgiser , Germ.

lettljanbel betreffend feelenöcrfäufertfdj. LUDOŁOWIEC, wca,    fRotßgteßer) ; co dzwony, armaty etc. leje. Solsk. Arch. 30.

m., łowiący ludzi, etn 2D?enfc()enj;ager, SKenfcfyenjtfcljer (Suttj),    ber ©locfengtejkr. Lodwisarz leje obrazy mosiężne. W. Post.

ber auf SDîenfcfyeu 3agb ntacfyt. Uczynił Pan Piotra starszym    W 3, 509. cf. działolej. Ern. 1134., Vind. fhtukovlivez;

nad wszystkiemi Iudołowcami, to jest, nad przełoźonemi    Boss. atneut, jmTeMuxHK'B. LUDWISARGZYK, a, w., cze-

dusz ludzkich. Sk. Kaz. 304 et 305. Na twój głos wdzię- ladnik ludwisarski, Der ©locfengießergefefle. czny, krwawi ludołowce U nóg się tygry kładły jako owce. LUDZCZEC, LUDCZEC, ał, eje nevtr. niedok., ludzkim się Hor. 2, 98. Nur. LUDOMIŁY, LUDUMIŁY, a, e, popu-    stawać, polerować się, (oppos. dziczeć), tttenfcJjltd) werben,

laris. Cn. Th., bepnt 3Solfe beliebt. LUDOMIŁA, fern, [Boh.    CUltioirt werben. Dzikie narody, które po pustyniach były,

Lidmila), imię jednej z białych głów na Sejmie niewieścim    I leśnemi owocy, jak zwierzęta żyły, Zludczały i chętnie

Bielskiego. — ‘LUDONIENAWIDNY, Eccl. uejOBtKOHeHa-    się dały pod te prawa, Które clileb, lub za ciężką pracą,

BH4HMHH, Graec. puGÓdypog, populo invisus. “LUDORZĄD-    ludziom dawa. Jabł. Tel. 267.

CA, y, m., nad ludem panujący, nïïenfcfyenbeljerrfcfyer, £)err= ŁUDZIĆ, ił, i

LUDO-

fd)er, 93olfśbef)errfd)er, Boss. Hapo40HanajibnnKrb. RZACTWO, a, n., rządzenie ludem, btc 23olf3befierrfcl)ung. Nie smakując w rozrywkach z innemi chłopięty, Zapuszczał się w labirynt ludorzactw'a kręty. N. Pam. 22, 107. — §. ob. Demokracya ; Vind. ludstvenu gospoduvanje, ob. Gminowładztwo. '‘LUDORZEŹBA, y, z., rzeź ludzi, zabójstwo, 5Dîenfd)eitmorb, 231lltbab. Okropne dni krwi rozlewu i wściekłej ludorzeźby. Staś. Buff. L. “LUDORZE-ŹNIK, a, m., który Judzi rzeże, czyli trzebi, etn SDłenfdłCtt* t)erfd;netber, Śaftrtrer. Zab. 9, 326. Iźyck. LUDOTŁUMNE miasta. Zab. 11, 349 et Zab. 6, 241. w których tłum ludzi, oon 21olf Ü0ÏI gepfropft, cf. “ludziotłumny. TUD0-UCZYCIEL, Boss. Hapo40B,feiu,aTe4b, nauczyciel ludu, etn 23olf3lef;rer. LUDOWŁADNY, a, e, władzę nad ludźmi majacv, üolfêbelferrfcljenb. Ludowładne trony. Nar. Dz. 5, 4911 — Zab. 12, 245. LUDOŻERCA, y, m., ludojad, Rag. gljudoxderaz, etn SDtenfctjenfreffer. Mijaj ach niezwyczajne srogich bojów serce, Z wściekłemi lwa pazury tego ludożercę. Hor. 2, 12. Nar. Boi się, żeby w jego krwi ludożerca basza, Jak go porwie ochota, nie ta-piał pałasza. Zab. 15, 71. Nugł. Nad podłemi panujesz ludożerco tłumy. Dmoch. II. 1, 12. Nic nie uszło przed zajadłością owych ludożerców. N. Pam. 1, 58. ib. 45, 285. Mon. 75, 589.

LUDWIK, a, m., imię męzkie, Subwtg. LUDWIŚ, LUDZIK, LUDKO zdrobn., Ludwik król Polski i Węgierski po śmierci Kazimierza W. panował. Kras. Zb. 2, 74. W statucie Herburta: Lodwik — LUDO WIKA, i, z., imię niewieście, ein SBetbername. LUDWISIA, LUSIA, LUDWIS1EŃKA, LUDKA zdrobn., (Vind. Sbpelka). Ludowika królowa Polska, Władysława IV żona. Kras. Zb. 2, 72. Ludwisia za mąż idzie. Teat. 7. d, 6. Czy lubisz mię Ludwisiu? Teat. 30. b, 52. (cf. Lusia). Adieu Ludwisieńko, bądź zdrowa. Teat.

27. c, 46.

LUDWISARNIA, i, z., miejsce, gdzie leją armaty, moździerze , szturmaki etc. Juk. Art. 3, 299. bte ©locfettgteßerep, ©tücfgteßem). Stanisław August ludwisarnią własnym kosztem wystawił, i arsenał Warszawski armatami opatrzył. Skrzet. Pr. Pol. 1, 405. LUDWISARSKI, a, ie, od lu-dwisarza, ©locfengteßer *, ©tücfgteßer *. Piec ludwisarski, miejsce umyślnie wymurowane, w którym roztapia się metal. Jak. Art. 3, 307. Ludwisarskie lichtarze * z kruszców lane, lite. Tr. gegoßne Seucfyter. LUDWISARSTWO, a, n., rzemiesło ludwisarskie, bte ©locfeitgteßerfmtft. LUD-

, i, act. niedok., (Bob. lauditi; Slov. laudjm ; cf. Gerjn. guber. 3 21 big.; Ital. ludro et Germ. htbern ; cf. Lat. aliicere, (Elym. lacio) ; cf. Boss. vulg. abLibi oszusto-stw’o) ; moral, przywabiać, wabiąc oszukiwać, w'abem zwodzić, locfcn, anloćfen, lodPeitb beritcfeu, betbbren, äffen, (cf. Croat. ludim desipio, (Croal., Bag., Slav. lud ineptus); Bag. ludovatti ineptire , zalùdgni irritas-, Boss. 4y4a bła-zeńska suknia; (Boss. xy4HTb, Bbbiy4HTb bielić cyną, pobielić); Eccl. 4y4a, ma.ib, KC^oiMine nierozum).. Płonnym nas łudzi fortuna pozorem, Łudzą przyjaźni pięknych słów wyborem. Nar. Dz. 4, 167. ‘Często pozory łudzą słabe oczy. Kras. Ant. 5. Stronnik ten zagranicznego dworu łudził dobrych obywatelów pozorną mów śmiałością. Ust. Konst. 2, 248, (mamił;. Biegunom nie mają być dane jałmużny od ludzi , Niech każdy ehleba w pocie pożywa, nie łudzi. Star. Vot. E. 2. niech nie wyłudza, atrôlccfett. Lekarze, aby pieniądze łudzili, by też najgorzej było, zawsze tuszą dobrze. Ezop 57. — Transi. Warcaby grali, łudząc godziny. Pot. Arg. 207. skracając. ŁUDZiĆ SIĘ recipr. (Boh. laudit se repere, serperer, zwodzić się, dać-się zwabić, omamić, fiep betören, berücfen, locfcn laffen. Nie łudziłam się nigdy chciwością majątku, Chcę słuchać mego serca i mego rozsądku. Nieme. P. /'. 5. Nalazłem ją! onaż jest! czyli siebie łudzę? Tent. 44, 52, czy się mylę?

Pochodź, dołudzać, nałudzać, obłuda, obłudny, obłudnik, odłudzać, połudzać, przełudzuć, przyłudzać, przyłuda, ułu-pać, włudzać, wyłudzać’, łudzi grosz.

LUDZIE, i, pluralis nom. człowiek, loco ohsoleti *Człowieki qu. v.\ Boh. lidć, lidi; Somb. 1. luże; Vind. ludje, zhlo-veki ; Carn. ludji; Slnv. ljudi ; Cront. lyudi ; Bag. gljudi; Bosn. gljudi; Boss. J104H, (Eiym. Lud qu. v)\ Ccute, 93?cn* fd)ctt, bte SOîcitfcDcit- Inaczej ludzie o nas rozumieją, niż my o sobie. Cn. Ad. 325. A co o mnie ludzie powiedzą? Mon. 65, 117. Przesąd ludzi mniej poważnych, nie powinien nam przeszkadzać do dobrego. Zab. 14, 343. Za nic sobie miał ludzi, na nich był okrutny, jakby inszej natury nie jako on byli. Jabł. Tel. 24.    Ci co to

utrzymują, są nie leda ludzie. Gorn. I)w. 278. I my ludzie z ludzi. Mon. 70, 64. Rodzice opatrzni chcieli z synów swych ludzi dostać; a nie podludków. Glicz. Wych. N 3. (cf. cały człowdek). Sposobność i okoliczność czyni nas ludźmi. Zab. 4, 165. Co się małżeństwo nakłóci, natrudzi, Âby też w domu było, jak u ludzi Mon. 70, 598. (po ludzku, porządnie, nie jak w stajence, w chlewie).

ŁUDZIGROSZ - LUDZKI.

LUDZKIE.

675

ludzi, -SoIB s, Sente*. Wszystkom to z ludzkiej słyszała powieści. Chrośc. Ow. 122. Obiecuje króla bez wszelkiej urazy i podejrzenia ludzkiego (populi) sprzątnąć. Krom. 46. Glos ludzki, glos boży. Pot. Arg. 809. Rys. Ad. 43. vox populi, vox Del Glos ludzki zgadza się z wolą bożą. Rys. Ad. 13. Poczciwy człek może przyjść na ludzkie języki. Teat. 31. c, 55. (może być potwarzanym). — §. 2. Ludzki, nie nasz, cudzy, obcy, fremb. Cn. Th. — g. 3. Od ludzi, człowieczy, ‘człowieczeński, menfdjltcfy, 9Jîenfcl) e{t geroityttlidj. Zbawiciel wziął ciało równe ludzkiej osobie z dziewicy. Groch. W. 95. Pokorna najśw. Panna, i jakby nie była Bożka, ale ludzką matką. Zach. Kaz. 1, 170. Syn Maryi stawi się między synami ludzkiemi. ib. 188. Ludzka rzecz upaść, a dyabelska w błędzie trwać. Rys. Ad. 38. — §. 4. Moral. Ludzki, od ludzkości, nieokru-tny, łagodny, łaskawy, lentfeeltg, menfcfylid). menfdjenfrennbUd) ; (Boh. wljdnÿ, prjwètiwÿ, (ludomil przyjaciel ludzi) ; Slov. lidski, wlidnÿ, priwetiwÿ; Sorab. 1. ludski, cżwoyecżnć, poccżiwć; Carn. perludn, saludn , lubesniv; Vind. ludo-viten, perluden, vluden, perjasniu, perjasliu, dragostliu; Cront. lyudszki ; Rag. gljudski, vgljudni, prigljuban, cjo-yjecjan , cjóyjecjanski, cjovjecki, dvôrni, (Rag. vgljuditi tkoga incivilire) ; Bosn. gljudski, cjoujecjan, dobrostiu, blag; Slav. obiesan, ljubazan ; Ross, ihmcküi, lacKOBMii, npHßtwHBLni, ó.iaronpHB-feTMBbiH). Oppos. nieludzki, nie-układny, srogi, twardy; (Carn. slud ; cf. Germ. Rntttenfd) ). Sknerski jest to jeden z ludzi nieludzkich, człowiek naj-nieużytszy i najzatwardzialszy na świecie. Teat. 7, 44. Prawo ludzkie nieludzkie swobodę Bierze w miłości, dając śmierć w nadgrodę. Past. Fid. 149. Nieludzki to wyrok, choć mu sprawiedliwość przyznają. Pilch. Sen. 255. Im się kto w naukach najwięcćj kocha, tym najludczej-szym pospolicie bywa. Kosz. Lor. 13 b. ‘LUDZKIE » LUDZKO, po LUDZKU adverb., g. jako ludzie zwykli, jak ludziom przystoi Ross. jjk)4CKH , no4K)4CKH; menfd)ltci)er SBctfe, attf nienfdjïtdje 2lrt. Żyć po ludzku z ludźmi, prawdziwą jest rodzaju ludzkiego umiejętnością. Zab. 8, 161. Po bydlęcemu żyje, nie zaś po ludzku. Teat. 19. c, 67. Cnota jest, umieć znosić po bohatyrsku , a czuć po ludzku. Mon. 69, 154. Ludzkie przygody ludzkie noś. J. Kchan. Dz. 131. Czyniąc wiele dobrego, przecie w nie-

Wszystkim ‘ludziem (ludziom) na świecie straszliwe be-stye. Biat. Post. 25. Złym ‘ludziem i niewiernym, ib. 27.

Co ludziom, to też i nam; z ludźmi i śmierć miła, Aboś chciał, aby cię kaźń bożka ochroniła? Simon. Siei. 84.

Bywszy u ludzi, będzie i u nas. Rys. Ad. 4. Nie po drzewie (po ziemi) przygoda chodzi, po ludziach. Rys. Ad.

43. Potrzeba po ludziach chodzi, a nie po ‘drzewiech.

Glicz. Wych. N 8 b. Po ludziach traf nieszczęśliwy chodzi. Bardz. Trag. 173. — Po ludziach kogo nosić * osła-wiać kogo. Wiod. einen in ber Sente 5D?nnb bringen. Ludzie ludźmi stoją; człowiek się bez człowieka nie obejdzie. Lub. Roz. 95. ein SDienfd) brandjt ben anbent, (cf. ręka rękę myje ; noga wspiera nogę). Póki ludzie, poty grzechy. Pot. Arg. 495. (cf. nikt bez ale). Z ludźmi ży-jem, podlegli błędom i obłudzie, Bierzmy miarę z nas samych, czym są inni ludzie. Kras. List. 2, 100. I królowie choć wielcy, przecież to są ludzie , Mogą się jak my mylić i potknąć na grudzie. Morszt. 112. I królowie, choć wielcy, chociaż światem rządzą, Jednakże będąc ludźmi, równo z nimi błądzą. Osińsk. Cyd. Zgołaśmy wszyscy ludzie, i ksiądz pleban człekiem. Pot. Pocz. 470, (cf. i w kapicy wełna). Wiele ludzi na świecie nazwiskiem, nie rzeczą. Min. Ryt. 4, 44. Teraz bez nienawiści, okiem gdzie rzucimy, Pełno ludzi, a ludzi jednak nie widzimy.

Tward. W. Ü. 41. (z dawnym Plural, wypadołoby: pełno ludzi, a człowieków nie widzimy”, sńel Sente, aber feine üDîenfd)Ctt). Ludzi na świecie siła, ale człek rzadki. Gemm.

153., simulacra mille hominum, sed rarus ubique verus.

Trzeba najpierwej szukać w ludziach ludzi, A nigdy pozór prawdy nas nie złudzi. Zab. 14, 77. — Milit. Ludzie,

«nieprzyjacielskie ludzie, nieprzyjaciele, ber $etltb. Kiedy o ludziach wieść przyszła, to Dymitr tak długo się wybierał, aż Tatarowie odeszli z plonem ; a jeśli o ludziach słychać nie było, czas zwykł trawić, pijąc, hucząc, grając. Gorn. Dz. 78. Pod ludzie abo pod lud jechać « re-kognoskować, dostawać języka, auf ^Uttbfcfyaft retten. Wyprawił hetman rotmistrza pod ludzie dla dostania języka.

Papr. Ryc. 351. — Przy liczbach: Kilka tysięcy ludzi* głów, einige tanfenb fOïann. — g Ludzie * czyi ludzie, robotnicy, służący, czeladź, Sente, Sienfileute, 3trbett§Ieute,

Sebienten, $ieiterfd)aft. Co to ludzi assyslować mi będzie: lokaje, strzelcy, hajduki, pajuki, murzyni, laufry. Teat. m których po ludzku mylić się mogli. Dyar. Gr. 342. Ani 55. b, 14. Przez świętych do Boga, a przez ludzi do    się to wyspać, ani zjeść po ludzku. Teat. 54 d, 38. (cf.

pana dostawać się zwykło, ib. 15. c, 42. przez sług do    po chrześciańsku). Sztafeta prędzy tam i sam zabiegła,

pana, ob. Sługa. (ŁUDZIGROSZ, a, m., wydrwigrosz, wy-    niż można było    po ludzku. Ossol. Str. 3. (nadludzkim,

łudzający drugiemu pieniądze, ein ©elbablocfer. To byli    nadprzyrodzonym    sposobem). Bywają niektórzy ludzie tak

oszustowie i łudzigroszowie. Boh. Dyab. 2, 290. Łudzi-    skażonej natury,    iż nie chcą ludzko żyć. Petr. Ek. 48.

grosze, błaznowie i snów wykładacze. Hor. Sat. 201. LU-    Czy można, żeby    człowiek, z którym tak wspaniale po-

DZIK, a, m., demin. nom., Ludwik, flehter Snbttńg. Zab.    stąpiono, chował    jeszcze nienawiść w sercu? Tak się

15, 109.) “LUDZIOTŁUMNYCH głów chluba, wieńce nie-    po ludzku nie dzieje. Gol. Wym. 429. — g. Ludzko, mi-

śmiertelną dłonią zwite. Zab. 15, 120. Nar., tłumiących    łosiernie, łagodnie, łaskawie, Ross. et E<-cl JiacKOBO, aio-

1 h d z i, podbijających, menfcfyenbrücfenb, ob. ‘Ludotłumny. LU-    6e3irfe, .TfoóoneaoBtnHt ; lentfeeltg , ntenfcbenfreunbltd). ‘Lu-

DZKI, a, ie, (Boh. lidskÿ, lidićky; Vind. ludstven, puken,    dzkie się z nami    obchodził. W. Act. 27, 3. (łucko się

mnoshizhen; (Carn. ludn humanns, ludske, leshke alie-    nam stawił. Bibl.    Gd.). Pan ma się ‘ludzkie z poddanemi

nus; cf. obcy, od słowa obec) ; Sorab. 4. ludski popularis;    swemi obchodzić.    Kosz. Lor. 84. Mam to dufanie o nim,

Croat. lyudszki; Bosn. gljudski; Ross. 4K>4CKÜi humain;    że się będzie układnie a ludzkie sprawował. 1 Leop. 2

etranger; appartenant aux domestiques). — g. 1. Od ludu, Macch. 9, 27. Ludzie jesteśmy, sądźmy więc lepiej o dru-

gich, po ludzku. Koił. List. 2, 59. LUDZKOŚĆ, ści, z., FTOWY, a, e, od luftu, £nft*, Boh. pruduśnj. Piec §. a) człowieczeństwo, przyrodzenie ludzkie, bie tttenfdjlb taki mieć musi cztery dziury luftowe. Śiuitk. Bud. 292. d;e 3?atur, bie SD?enfd)l)eit ; Boh. lidstwo. Chociaż umierają 1. ŁUG, ob. 1. Łuk.

lug, vug, luh ; Carn. lüg; Croat. lńg, (cf. Croat. lukno certa pensio parocho a parochianis proveniens; sapo, sa-pro décima potissimum a Dalmatis

ludzie, ludzkość nic nie cierpi. Pilch. Sen. list. 2, 75, 2. ŁUG, u, m., (Boh. lauh; Slov. łauh; Sorab. 1. wuh; Vind. (rodzaj ludzki). Terencyusz wydał człowieka, którego dotyka Ludzkość, że jest człowiekiem.. . . Dmoch. Szt. R.

pones obtinuit usus ; accipitur); Dal. luugh ; Hung. luügh, pórlug; Slav. lüg (2 popioł); Bosn. lüg, luscia, lihsia, liksia, lixia, ęjeghi; Rag. lûgh, lùxniza ; Ross. mejoia. iuoioicl , mojioimaa co;u>; (cf. Ross. xyntenie pobielanie cyną, ayæy, BM4y— HtHBaio pobielam; Anglos, laeg, leah; Angl. lie; Dan. lud; Svec lut; Lat. lixivium; Ital. liścia; flisp. lexia; Gall. lessive); i. Germ. bte Caitge; roślinną solą zaprawna a przy-ostrzona woda do mycia naczyń. Ld. Z popiołu robią ługi. Ład. H. N. 138. Popioły zmieszane z wodą dają to, co nazywamy ługami. Dykc. Med. 6, 47. Ługiem zowią każdą wodę, która przyjęła cząstki solne z popiołu roślinnego. Krumł. Chym. 160. Ług mydlarski, potaż z wapnem nieugaszonym ugotowany. Krumł. Chym. 100. Pochodź, łuiyć, luiyny, natuzyć, o dłużyć, ługowaty. — Fig. Myć kogo bez ługu. Rys. Ad. 78. (cf. wytrzeć komu kociełek; ogolić bez mydła, bez brzytwy); etltent bett iMfdjen, tf)tt olme Seife barbieren. Niejednego bez ługu myjemy. Modrz. Baz. 437. Sax. Porz. 381. Gdy kogo zmyją bez ługu, to się z niego drudzy śmieją. Budn. Apopht. 47. — Ług mocny, tęgi, ob. Kalkus. — 2. Ług, cf. łąg, łęg * bagno ługowate czerwonawe, eilt rotfycr Sumpf, ein ïnmpei ; (Carn. lug, lusha, (cf. kałuża); Vind. lusha, lushje, mlaka: Sorab. 1. luża, wuża; Sorab. 2. lâcha; Dal. lakva ; (Croat. lüg; Rag. lügh silva ; cf. Lat. lucus); Ross. jiyjKa, (cf. ayr& łąka, jyroBHHa, .lyatanKa łąki część); cf. Germ. Cad)e, Sttjdje i Lat. lacus, lacuna ; Graec. Xdx-xog-, Brit. lug; cf. Gail, deluge; Hebr. nb lach humidus). Porażeni, czym prędzej się brali w przyległe ługi, lasy, ostrowy. Tward. W. D. 101. Skoro co weszli w błotny *łuch i grązki, uderzył na nich janczar wr onym brodzie. Jabł. Buk. R. 3. Wody, które stoją, są rodzajem wszystkich gadzin, jako to w zaległych Błotem ługach, bagni-skach, i stawach niebiegłych. Kulig. 148. Oto oni dwaj z jednychże bagn czyli ługów wychodzą. Papr. W. 2, 281. (ob. Ługowaty, ługowisko, ługowy). Świniom *łuhy, gnojówki i bagniska nieszkodzą. Wolszt. 133. ib. 132. — (*3. Ług « Luita qu. v)r

676

LUDZKOŚĆ - LUFT.

LUFTÓW Y - ŁUGOWISKO.

79. homo sum, humani nihil a me alienum puto — §. b)

Ludzkość, moral, bte Scntfecligfeit, SDłenfcfyenfrennblicfyfetr. Boh. et Slov. wljdnost, priwétiwost; Carn. perludnost; Vind. ludovitnost, perludnost, fletnost, vludnost, perjaslivost, dragostlivost, lubesnivost; Sorab. 1. cżwoyecżnofeż, poccżi-wofcz; Rag. vgljudnos, gljudstvo, plemstvo, ojovjesctvo, blagos, blagostivost, dvoornos; Bosn. cjoujecjanstvo, bla— góst, dobrostivost; Ross. mmckoctl , aacuaBOCTt, npn-BkmiBOCTb , ójaronpHBtTCTBie , ÓJiaronpHBtTMBOCTb, pa-4ymie; Eccl. yaokukoaiokiik;, neaoBbKoaioócTBO, wiiTejbCTBO.

Ludzkość, ile jest cnotą, jest jakaś świadczenia dobrze, lub udzielenia siebie innym skłonność, i dobra ich pragnąca użytość. Mon. 66, 311. Miedzy wszystkiemi cnotami, cnotą najwłaściwszą przyrodzeniu ludzkiemu, zdaje się być ta, którą jakby szczególniej ludziom przyzwoitą, nazywamy ludzkością. Mon. 66, 311. Warg. Wal. 14-5.

Wielkaby to nieludzkość była, proszącemu drogi nie ukazać.

Gorn. Sen. 299. Nic ludzkiemu przyrodzeniu nie jest przeciwniejszego, jako to, co się nieludzkością zowie.

Mon. 66, 311. Nieludzkość w tym najduje się, który własnego szczególnie upatrując dobra, bynajmniej nie stoi o dobro innych, ib. 67, 297. Ludzkość w języku naszym wiele rzeczy w sobie zawiera ; ściśle wzięta zaś toż znaczy, co dawniej u Rzymian hospitalitas. (humanitas). Kras.

Rod. 2, 89. Ludzkością żaden nie zgrzeszy. Rys. Ad. 34.

Ludzkością każdy się przymili. ib. 58. (cf. łagodnemi słowy pożyjesz twardej głowy). Czyliż mam od ciebie jemu jaką ludzkość oświadczyć? Teat. 12. b, 20. (grzeczność, ukłon, kompliment).

LUFT, LUFTLOCH, u, m., LUFCIK, a, m. zdrobn., LUFT-LOSZEK, szka, m., zdrobn., przewiew wolnego powietrza,

(z ftiem. Suft, powietrze, Sorab. 2. luft; Sorab. 1. loft, wetżik; Carn luft, (luftnina meteoron); Vind. vuft, pifh, srak); baê Suftlod), eine Oeffnnng beS guftjugcS wegen. Boh. prüduch; lSorab. 1. dèchel oddechowa dziura); Vind. dufhnik, hlapniza, hlapna lukja; Croat. oddùha, zrachnyak;

Rag. odihaj, odùscjak ; Bosn. duscnik, izduscjak, oduha;

Ross. 4yuiHHKt, npo4yx,B, 0147x1, 0T4yuiHHa, 0T4yumHKa.

Prości rzemieślnicy wszystkie w budowaniu otwory, da- LUGDUN, u, m., miasto wielkie bogate Francuzkie; Sion. wane dla oddechu, zowią z Niemieckiego luftami. Świtk. Dykc. Geogr. 2, 103. LUGDUŃSKI, a, ie, tunt 8ton. Pro-Bud. 68. (cf wietrznik, wilgoeiąg). Otwory w piecyku wincya Lugduńska. Wyrw. Geogr. 303. albo lufty. Kluk. Kop. 2, 140. Luftlochy w piecu szklar- ŁUGOWAĆ cz niedok., łuźyć, laugen. Ługowanie, lexiviation, skim, trzy dziury, przez które powietrze wchodząc w piec,    gatunek działania, którego celem jest, wyłączenie istot

lepiej ogień rozżarza. Torz. 35. Dwa wietrzniki i luft-    roztwarzających się w wodzie, od tych, co roztworzonemi

loszek, ib. 58. Wino, dla ciasnego szpuntu , Gdy loftu    być nie mogą. Mier. Mskr., Ross. mejoumb. moaonHTb,

nie ma,    dno wysadza    z gruntu.    Chrośc. Job. 121.    Flasza    BbimojionHTb.    ŁUGOWATY, a, e, — o    adv., do ługu

niech tylko będzie chustą sowitą nakryta, bo gdyby ten    podobny, łużny, Vind. lugnast, vushen; Sorab. 1. wużo-

olejek nie miał bynajmniej luftu, śmierdziałby. Syr. 800.    yitć, wużacżć, wużate; Boss. moaoniiUM ; laugeuartig. —

|at feilte    Suft Żywot    mój jest,    jako wino bez loftu, a    §. Błotnisty, bagnisty, fumpftg. Ługowate    puszcze. Krom.

jako nowe naczynia,    które się    od niego pukają.    Radź.    75. palustres.    Mącz. Ługowata ziemia, flstulosa terra, któ-

Job. 32,    19. (jak moszcz bez oddechu. Bibl. Gd.).    LU-    ra tak rzadką    jest, jakoby gebka. Macz.    ŁUGOWISKO,

a,

m., bagnisko, błoto czerwonawą wodę mające, podo- Uczą się z rusznic strzelać i łuk ciągnąć. Star. Dw. 21. bną do ługu. Włod. etrt rotier ©nmpf. Palus , ługowisko,    Postrzegłem pod sukienką łuk skrycie    napięty. Mon. 76,

błoto, trzęsawica, bagno, kałuża, tonące a trzęsące miej-    2. Zstąpił    z drogi na jedno z łuku    strzelanie. Warg.

sce. Mącz. Utonął w ługowisku, demersus in palude. ib. Radź. 58. einen Sogenfcfyuf weit. (Vind. luzhaj jactus, cf. Muchawiec rzeka między temiż niemal jak Pina ługowi-    łuczyć). —    §. c) Math. Cześć okręgu,    luneta (peripher.)

skami początki swe bierze. Papr. W. 2, 281. ŁUGO-    nazywa się    lukiem, arcus. Geom. Nar.    1, 7. ein îljetl beè

WNIK, a, m., miejsce od robienia czyli schowania ługu, itmfreifeë, ein 33ogen. Miarą każdego kąta, jest łuk. Lesk. łużyn, ba3 Sangenfyairê. Bléch wielki pięć osobnych do-    9. — §. d) Transi. Tęcza, *duha ; Bosn.    luk nebeski, dû-

mów składa: folusz, pralnią, ługownik, miecznik i ma-    ga, ber Regenbogen. Gdy okryję niebo    obłokami, ukaże

gazyn. Przędz. 78. ŁUGOWY, a, e, §. 1. od ługu (po-    się łuk mój na obłokach, VU. Genes: 9, 14. Bibl. Gd.— Fig.

piołowego), Crtltgen ». Slov. łauhowy; IJung. lugos; Groat.    Pod dwoma cienkiemi czarnemi łukami, Są dwa ocza,

lusni). Wody ługowe alcalinae, mają w sobie mniej wię-    ale je lepiej zwać gwiazdami. P. Kchan. Orl. 1, 171. —

cej ługowej soli. Kluk. Kop. 1, 93. N. Pam. 22, 69. Torz.    §. Łuk tryumfalny, brama tryumfalna, ein ïriuntpfjbogett..

73. Sole alkaliczne, jak ługowe fixa, tak latające vola-    Pełne były ulice łuków wystawionych. Tward. Mise. 47.

tilia, same się nie dają w lekarstwach, dla wielkiej ostro-    Przyszło znosić teatra, przyszło tryumfalne Zmiatać łuki.

ści przeciwnego zapachu. Krup. 5, 273. Ługowe naczy-    ib. 46. Nikt tryumfalnych łuków mu    nie wije. Chrośc.

nie, bfl3 ßaugeitfaß, Vind. vugni fod, shehtnjak, shehtnik,    Luk. 275. — Most na lukach. Op. Jer.    55. na arkadach,

vugnopepeunik; Ross. aoxairL, jaxaHt, aoxaiiKa. — §.    — §. e) Łuk, herb; w polu czerwonym łuk napięty z

2. Błotnisty, n. p. Siano ługowe abo z mokradii zbierane. strzałą do góry. Kurop. 3, 31.

Cresc. 485.    Pochodź, tuczek, tuczny, tuczyna, łucznik, łuczkoioy,

LUITA, y, i., z Łac., wina pieniężna, grzywny, bie ©elbbu* tuczkowaty, tuczny, cf. tańczyć, tek, obtąk.

fie, ©elbftrafe. Tr.    LUKA, i, i., z Niem, bie Sude, otwor, dziura w rzędzie,

1.    ŁUK, u, m., ziele, (Germ. £aitcl); Dan. log* Angl. leek),    lub w całości przerwa; brak, Sorab. 2. łucka; Carn. lu-

allium vineale, gatunek czosnku ; główki posiekane w chleb    kna , luknja; Vind. lukna , luknja, respad ; Hung. lyuk;

mieszają. Kluk. Dyke. 1, 22. Jundz. 204. ber Slefcfylaud).    Croat. lüknya, luknyicza ; (Bosn. luka* port); Ross. CKBa—

Syr. 1217. Carn. luk ; Vind. zhebulzh, (cf. cebula); Croat.    5KHHKa ; Eccl. CKBnsKtm, CKBanuma. Szyk ten bardzo spo-

lùk, porluk, ob. Por, pory; Rag. luk, kapiella, lucjaz,    sobny, aby się linia nieprzyjacielska tym prędzej rozer-

lùk cêssan, (ob. Czosnek) ; Bosn. lùk; Slav. luk (porluk*    wała, osłabiała i luki w sobie poczyniła.    Papr. W. 1,134.

por, cêrljeni"luk * cebula, bili luk, cseshniak * czosnek;    Jak zaradzić dezereyom wojskowych na    lukach konsystu-

Ross. aynt czosnek, jyKOBima, jiyKOBKa cebula; Eccl.    jących. Gaz. Nar. 2, 33. (na szlakach, któremi się wy-

ftoyui» YfrtK mciii). Łuk drobny, abo łuczek, ber ®d)tntt*    chodzi za granicę). Rekommenderowania wojska na luki,

land). Syr. 1217. Sorab. i. eżeblieżka. Łuk polny, pło-    straż granic, kresy. ib. 1, 337. Aby obywatel od żoł-

dziszek, winniczny, że rad w winnicach roście, ib. 1220.    nierza, ani na leżach, ani na lukach, ani w przechodzie

Sötlblaud); Ross. naMenHOH .ryicL. Czosnek dziki gadowni- wojska, ukrzywdzonym nie był. S. Grodz. 2, 41.

sta, pisał prócz ewanielii, księgi dziejów Apostolskich. Kras. Zb. 2, 75. Zat. Test. 362.' Sk. Dz. 46.

677

ŁUGOWNIK - ŁUK.

LUKA - LUKRECYA.

kiem i piegawym czosnkiem zowią, <aiegttuum8n>urj. ib. 1226. ŁUKASZ, a, m., imię mezkie , Sufaê. Łukasz ś. ewanieli-— Ogórki, melony, łuk, cebula i czosnek. Leop. Num.

14, 3.

BH3Ha * krzywizna; cf. Grace, Ao£ćę). — §. a) cześć ku- ŁUKONOSZY, a, e, łuk noszący, bogentragenb. Bóg luko— szy, obłak czyli obręcz u kuszy do strzelania, ber Sogen    noszy * Apollo. Otw. Oto. 26. Pacholę łukonosze. ib. 415.

an ber SIrmbruft. Kuszę ręczną robiono tym sposobem:    Kupidynek. *'ŁUK0 WŁADNY, a, e, łuczny, władający łu-

łuk stalowy, rogowy lub drewniany osadzono na łoży....    kiem, bogenfitbrenb. Łukowładni Grekowie. Kchoui. 15.

Papr VU 1 210.— 8. b) Łuk z cięciwa, różniący sie od    Łukowładna Dyana, pharetrata. Zebr. Ow. 62. ŁUKO-

kuszy, ber ptfd)bogen, gingen, Boh/\uk, kuśe; Ślov.    WŁADZCA, y m lukiem wladnący, łucznik, ber Sogen*

lu ciste ; Slav. lùk; Bosn. lûk; Vind.    lok, maura , pole-    fu^rer. Łukowładzca Apollo .Ofw.Ow.m. Łukowłaj-

ster, famoistra, famoistru, strelak, (ob.    Samostrzał); Carn.    ca- Aebr. Oio. 145. ardienern. 1. ŁUKOWY, a, e, od łu-

lök, totah, (ob. Taftuj); Dal. luuk,    szamosstril; Hung.    ku, Juczny Stgctt . . Żelazo u JukowJ strzały nazywa

szamszerigy; Rag. et Ćroat. luk; Ross.    ayKI. Część śrzo-    się pJoszczyk. Czart Mskr. 2 ŁUKOWY, a e, od Juku

dkowa Juku, która ręka obejmuje, i    za nią Juk trzyma,    ««1».    "• P- Nasienie Jukowe. Syr 1219 et 1230,

majdan. Czart. Mskr.‘ Nim raz Polak kusze lewarem na- <cf. Oczkowy ; Sorab. 1. cżebliczkowe ; Ross. .lyKOeblił, ciągnął, tym Rusin jeden prędkiemi strzałami z łuku kil- aynHHii czosnkowy.

kudziesiąt snadnie ranił. Stryjk. 292. Łuk arcus, prędszy LUKRECYA, yi, i., glycyrrhiza, rodzaj rośliny, do którego oręż nad kuszę, balista. Krom. 274. Jako się do łuku    należy Lukrecya słodki korzeń. Kluk. Dykc. 2, 30. 6ujJ*

ułożyć, twoje pierwsze były zaprawy. Leszcz. Class. 90.    I>oD. Instr. cel. Lit., Boh. lekoriće. Krup. 5, 243, Cöfrt^e-

678

LU K UBRAĆ Y A - LUNĄĆ.

LUNACYA - LUNDYSZ.

LUKUBRACYA, ‘ponocowanie, ‘ponocnica, Vind. ponozhu-vanje, ponozhnu delu.

LULAĆ, ob. Lilać, Liii, li ii.

LULEK, łka, rn., rodzaj rośliny, hyoscyamus Linn., roślina ta pod imieniem blekotu dobrze znajoma, obrzydliwie śmierdząca, jadowita, wewnątrz zażyta zawrót głowy i szaleństwo sprawuje. Jundz. 160. Kluk. Dyko. 2, 47. $8tb fenfraut, ïollfraut; ob. Bieluń ziele, Ross. ótaeira.

LULKA, i, i., LULECZKA, i, z., dem., {Turc, liilä. A. Czart.

Mscr.), bet ^fetfcnfopf. Lulki do kurzenia tutuniu zagraniczne białe i z cybuchem gliniane, robią się z białej subtelnej gliny. Kluk. Kop. 1, 312. — §. Fajka, bte bflfêpfetfe. Luleczko ! której palenie Ściąga mi z głowy złe wilgotności. Zab. 4, 501. Po kawie zaczęto kurzyć lulki. Pam. 85, 1, 158. Niech ma jakie chce lulka pochwały, jednak ten , który traci część jaką czasu na jej kurzeniu, niknąć dniom życia swego z dymem dopuszcza.

Zab. 5,56. (LULKAĆ, LULAĆ, ob. Lilać, ob. Liii). LULKOWY, a, e, a) od lulku ziela, 23tlfenfraut⁵ . — b) Od lulki do kurzenia, ^fetfenfopfö», pfeifen ».

‘LUMINARZ, a, m., z Łac., świecące ciało niebieskie, Cttt LUNACYA, yi, z., miara czasu albo rewolucyi księżyca oko-leucfytenber $tmmeleSförper. — fig. Hipacyusz Pociej, wschodniej cerkwi luminarz, apostoł Roxolanskiego narodu.

Kiszk. pr. — ‘LUMINARYUM

myśmy dawni praktycy, tak w dyspensatoryaeh, tak w pandektach, tak w luminaryach naszych jest napisano.

Syr. 289.?

LUNA, <ŁONA, y, z’., (cf. velus Ger. lafm, lütt. 31 blg. s. v.

SOfültb. Carn. luna ; Vvnd. luna

miesiąc, księżyc); światło odbite na ścianie, górze. Włod. LUNATYK, a, m., Boh. namesyćnjk; Croat. meszechnyak; bte Solje beö jettera (cf. 31 big), ber rucfpraHeitbe gcuerfdjeht, rücfprallenbe ©trafień; {Croat. munya, bleszk). A w ten trop ogromnym rumorem Działa z murów zawyły, że łuny ogniste Zewsząd ich oświeciły.... Tward. W/L 153. Szpiegowie pola, ognia pełne, i od niego łonę , a jakoby wszystko gorzało, obaczyli. Warg. Kurę. 26. A od płomieni strasznej pożogi daleko Oblaskliwe się łuny po morzu rozwleką.

Przyb. Luz. 51. Lunę wydać Eccl. omccBliTHTH. Słońce złotą łoną morze bije. Pot. Syl. 220. Ten pod łony miesią-czne skradłszy się gdzie z kąta, Spokojnego napada, lub go z świata sprząta. Gaw. Siei. 358. Idź synu na kraj świata, poszukaj fortuny, Nad Nilem i Eufratem, i gdzie biją łuny Sławy mojej, gdzie Rzymska moc się tryumfami memi rozsławiła. Bardz. Luk. 32.

Pochodź, płonąć, pełgnać\ cf. Ross. nhiai płomień,

LUNĄĆ, LINĄĆ, ął, praes. et jut. lunie, linie czyn. jedntl, zlinąć dok., Boh. linauti ; Sorab. 2. lenusch ; §1) strumieniem wylewać, ftrömeub aitögteßeit, (Urôfcbütten, ffrömeitb gteßeu,

»ergießen. Chmury z hukiem lineły deszcz niesłychany,

Linęły grad gwałtowny z wichrem zmieszany. J. Kchan.

Ps. 112. Z nagła tak im hojne wody niebo linęło , że wojsku obficie dostarczyło. Pilch. Sali. 245. Uderzył Peryandra, aż krew' łunuł pyskiem. Jabł. Tel. 280. Na-lĄ brawszy zdroju rękami własnemi, Lunęła jemu w twarz wodami mściwemi. Otw. Ow. 109. Trochę jeszcze nie dołknąwszy, Oczy mu juchą z kaszą zalała linąwszy. Zebr.

Ow. 119, Jak ‘dobeła Z rany strzały, krwią ciało szar- LUNDYSZ, a, w., gatunek sukna, eine 3Irt ütud) ; cf. łpollatt*

łatną zlinęła, perfudit. ib. 46, (zbroczyła). Na szatę mu linął. Papr. Pr. C 3 b. Skoczył na mur, a za nim wszyscy, jako wodą linął. Rej. Zw. 86., Weresz. Reg. 141. szybko, gładko. — §. 2) Lunąć, linąć verb. neutr., lunąć się, linąć się recip., strumieniem płynąć, lać się hojnie, [frönten, ftrömcnb fließen. Z niebios lunęły najrzęsistsze deszcze. Przyb. Ab. 49. Krew’ po drogach żywa płynie, Jako gdy deszcz wielki linie. J. Kchan. Ps. 417 Tak mi się w łeb do stało, że mi się czarny obłok w mych oczach uczynił, a krew' gębą lunęła. Jabł. Tel. 66. Grzmoty powstały, a gwałtowny deszcz lunął. Sk. Żyw. 1, 95. Deszcz lunący, nawalny Ross. jument. Ach ach jaki znój z ludzi, jaki z koni płynie, Jak się krwi wielka powodź po tej ziemi linie. Pelr. Hor. C 4. Pierwej rzeki k swym źrzódłom zaś na wstecz się liną, Niż nasz Homer i jego rapsodye zginą. Ryb. Gęśl. B. 3. Linął się miód wierzchem naczynia, redundavit. Krom. 48, t. j. kipiał hojnie, ffrömte über. Pijanice piją, aż dobrze gardłem nie liną. Petr. Ek. 69, t. j. aż im prawie z gardła wykipią.

Pochodź. *linijak, liniak, luniak > rynsztok.

./{

ło ziemi. Kras. Zb. 2, 76, bte SDłonbe&Mnbelttng, ber SDîon» beèbrutf). Lunacya, albo miesiąc synodyczny, przeciąg czasu od nowia do nowiu. Śniad. Geogr. 202. Odmiany albo lunacye księżyca, phases lunae, są różne światła ksieżycznego aspekty, które względem ziemi się odmieniają. Wyrw. Geogr. 60, ob. Lunatyk; cf. nów⁷, pierwsza kwadra, pełnia, ostatnia kwadra, miefez ; Ross. jjHa * LUNAR , LUNARSKI, ob. Lonher, Lonherovtfski.

n. p. Myśmy aptekarze

Rag. zavartalaz, padàvaz; Ross. jyiiaTHiCB, MtcamnncL, M-fecaiiHbiu; ber SDïüitbtMitbler, SîacfyhMnbler, eilt 23?onbfüdhb ger. Lunatycy, którzy pewnych czasów swoich śpiąc chodzą po nocy i po miesiącu. Haur. Sk. 314. Lunatycy abo miesiącznicy. Sk. Żyw. 1, 118, (cf. nocobłąd). Lunatycy, ponocnicy. Chmiel. 1 , 685. Lunatykiem jestem Eccl. jtyHCTByiocH, jyHamica. Są lunatycy, którzy z łóżka nie wrstają, lecz rzucają się w łóżku, gadają, co w dzień czynili. Inni z łóżka wychodzą, w suknie się ubierają, biorą klucze, drzwi odmykają, broń biorą, świecę rozświecają , po niejakim czasie rzeczy poruszane na swoim miejscu kładą, rozbierają się, w łóżko się układają, i rano o tym wszystkim nic nie wiedzą. Krup. 5, 643., Syr. Rej. — W ewanielii lunatyki zowią te ludzie, które na luny albo na pewne czasy od szatana cierpieli. Sekl. 13. Ewanielia nazywa lunatykami, cierpiących wielką chorobę, że przy odmianach miesiąca, bardziej pacyentów morduje , jak innych dni ta choroba. Perz. Lek. 145. — Lunatyk zowie się człowiek, którego wzrok według kursu księżyca umacnia się albo sła-bieje. Kras. Zb. 2, 76, cm üJîoitbüugtger, ein 9Woitbauge. LUNATYCZNY, a, e, nocobłędny, ponocny, moilbfücfyttg ; Carn. mejshen ; Vind. miefezhliu, miefezhast, od mie-feza boun. LUNATYCTWO, a, n., choroba lunatyczna, bie !Ö?onbfüd;ttgfeit ; Boh. mësÿcnost; Vind. miefezhlivost, miefezhna bolicscn.

LUNEBURG - ŁUPAĆ.

ŁUPACZ - ŁUPIĆ.

679

bifd) , (cf. falandysz, falendysz). Od sztuki całej lundy-szów Olenderskich, paklaków.... Vol. Leg. 4, 356. et 6, 133. Lundyszu postaw... .j Instr. cel. Lit. Lundyszu różnego pólsztuki. ib. Sztuka lundyszów, paklaków. ib. Przodkowie o szarłat nie dbali, Wojewodowie w szarzy chadzali, Dziwna rzecz karazyi teraz juz nie znają I na lundysz niektórzy słudzy sie gniewają, Szukają barwy, coby była od bławatu, Jei. Ek. 1. — Adj. Luński.

LUNEBURG, a, m., miasto Niemieckie w księstwie Zelleń-skim. Dykc. Georg. 2, 100, bte (Stabt Sltttelntrg, ma być od Rzymian założone, i nazwane od kościoła albo bałwana Luna, który bałwan na tym miejscu trwał, aż do ‘Karła Wielkiego. Gwagn. 456.

LUNETA, y, z., łuk okręgu, b«3 23ogenftncf ntm dnem (Str* fel; część jaka obwodu cyrkułowego. Solsk. Geogr. 4. — §. Luneta, lunetka zdrbn., gatunek śkiełek dalekowidnych, etrt 2lngengla3. Luneta astronomiczna, tubus astron. N. Pam. 19, 84. Lunetki nie są bardzo dla mężów pożyteczne. Mon. 76, 415, cf. lornetka.

LUŃSKI, a, ie, n. p. Lubskiego sukna postaw. Instr. cel. Lit., (cf. lundysz, falandysz). Xiążę ten szaty jedwabnej nigdy nie obłoczył, W sukiennej lubskiej, zawzdy chodził. Kosz. Lor. 104 b.

ŁUP CUP, ob. Łap cap. ŁUP, u, m., ŁUPY, ów, plur. > zdobycz, korzyść, plon, (jak korzyść od kóry, tak łup od łub, znaczy zdzieranie, obdzieranie, zdarte z kogo rzeczy, zdzierstwo, wydzierstwo , cf. Carn. lup liber, cortex-, Vind. lup, odłup = łupina ; Graec. lonóę-, cf. Carn. lop decipula, praeda, cf. łapać; Boh. lup otręby na głowie fur fur); ber 9î(Utf>, bte Sente; (Boh. auhonek, (cf. wygon); Slov. wurubki, rubenstwo, wobóbranki, wober-ki ; Vind. rub, rup, rop, porop, obrop, isrop). Pobrali łupy z nich sobie za korzyść. 3 Leop. 1 Macch. 7, 47. (odartki. 1 Leop.). Będą łupy tym, którzy im służyli. 3 Leop. Zach. 2, 9, (odartki. 1 Leop.). Z nieprzyjacielskich łupów żołnierzy swmich opatrzył. Baz. Sk. 49. Warg. Wal. 262. Z łupu co nabyć, jest politycznie kraść; bo to jeden dyabeł, czy mię żołnierz okradnie, albo łupem weźmie. Teat. 8, 56, plundrując, plrtttbentb. Podać miasto w łup. Tr., na plundrowanie, na rabunek, ber ^lült* berung ^ret§ geben. Nie bardzo trzeba zajuszonym żołnierzom łupy radzić. Bardz. Lvk. 127. Łupem się stać, pr. et fig, jur Seute werben. Serce moje mąk najsroż-szych łupem się stało. Teat. 54. b, 48. Rwą krewni łup sierocy; łzy wdwów piją zdrajcę, Oczyszcza wzgląd nieprawy jawne winowajcę. Kras. Sat. 14, wydarty sierotom majątek.

1.    ŁUPA, y, m., zezowaty, ślep, ein ©cbtelenber. Zleś oba-czył łupa. Pot. Jow. 2, 34, ob. Łupać oczyma.

2.    ŁUPA, y, i., szczapa, polano, n. p. Włożyłem cztery łupy < drzewa) do pieca. X. Kam., eilt ©cfyett .'polj. — Sztuka żelaza, które z dymarki odbierają, zowie się łupa. Os. Bud 116. Haur. Ek. 178, bte Śitppe, ba$ SnppenftM, ein nnförmlidjea ©tûcf gefcfjmeljteê ®tfen, ob. Łupka. ŁUPAĆ, ał, a, cz. kontyn., złupać, połupać, rozłupać dok., łupie, łupię niedok, (Boli. laupati decorticare, ob. Łupić; Rag. et Bosn. lupati * bić, uderzyć); §. 1) szczepać, (Ross.

KoaynaTB, KoryimyTt, ob. Kłóć, kolę), fpalten, fpal* ten. Ufając sobie w bozkićj opiece Kmiotek drwa łupał przy rzece. Kniaź. Poez. 3, 159. Drzewa się tylko w po-dłuż łupią. Bot. 11, rozszczepują się, fte fpalten ftd). Łupać kamienie w górach. Gn. Th., ©teine bredfen. Wysła-» no go do łupania skał. Teat. 13, 82. ©tetnbmd). — Fig. transi., Szczęśliwy rzecze wilk, ktoby tego konia zchru-pał, Ej czemu on nie baran, byłbym go już łupał. Zab. 13, 276. Treb. — §. 2) Łupa mię co n. p. w głowie (Boh. me nèco w hlaw-e laupa pungit, laupnauti łupnąć jednotl.), e§ fttdjt nttr IMS tnt ^opfe. Wódką tą głowę bolącą łupającym bólem uleczysz. Sienn. 168. Głowy łupanie. ib. Wyki, Sak. Probl. 76. Fluxy czynią bolenie wielkie, w którym stawne się zastanawiają, które drudzy łupaniem zowdą. Cresc. 164. Czuję nudność, i kości po stawach łupanie. Zab. 5, 355, ©Iteberretjśen, cf. dna, denna choroba. — §. 3) Łupać oczyma, łypać, łypnąć oczami * wytrzeszczać oczy, bte 2lugen weit aufretßen.. [właściwie ; znienacka spozierać, rusk. hłypaty, hłypnuty. 2], Jeśli mię w dzień złośliwy język czyj uszczypnie, Jeśli na mnie złym okiem cenzor jaki łypnie. Zab. 11, 186-Na zdobyć^ swoje zazdrosnym okiem z pode łba łypa. Zab. 13, 163. Zaczyna tu i owdzie oczyma łypać. Zab. 10, 351. Tak temi Glikon głosami zmieszany Łupał oczyma , i jąkał się w trwodze. Kniaź. Poez. 2, 79. Łupał oczyma na wszystkie strony. Ossol. Str. 2. ŁUPACZ, a, m., §. 1) który drwa łupa, rąbacz, ber fpalter. (Boh. laupać, f. laupaćka, wyłupujący groch). Ubogi stróż , drew łupacz, okryty wiórami.... Jak. Baj. 32. — §. 2) Łupacz, ryba morska, około trzech ćwierci łokcia długa, gadus aeglesinus. Kluk. Zw. 3, 95, ber et* gentltdje ©djeHftfd). ŁUPEK, pka, m., Boh. bridlice, śkridla ; Carn. zhęr; Ross. imiDepŁ, c,iOHem>, cjaHeEfB, acnn^j łupny kamień, ber ©djtefer. Kamienie, które niby z tablic złożone w tablice się też łupać dają, łupkami nazywamy. Kluk. Kop. 2, 7. Łupek tablicowy, dachówkowy. ib. 84. Łupek gliniasty, tfjonarttger ©dftefer, jest spiekła gliną, na listki się dzielącą, ib. 97.

‘ŁUPIĄ, i, z., łup, łupienie, łupież, ber 9îaub, bte 53eu* te, ba$ 9îanbeit. Niezliczone narody do niego się kupią, Nie bojąc się zmazania tak szaloną łupią. Bardz. Luk. 42. ŁUPIĆ, ił, i, cz. niedok., złupić dok., drzewa lub zwierzęta obdzierać ze skóry, obierać, abbdutert, abrtnben, ab# jtefiett bte £)ant, abfdfctlcit; (Boh. laupiti, laupjm, laupati, laupam ; Slov. laupjm ; Sorab. 2. luppasch , lüpasch ; Vind. lupiti, lufhiti, spufhiti, (ob. Łuszczyć); Croat. lupiti, lń-pim ; Ross. lyiMTL , jyirno, cjyniiTL,, ciyuaTb ; Graec. lénco, olóntoj-, Lat. glubo, głupsi, gluptus ; cf. Germ. flauben, fcfylanbcn). Dwra razy żona męża biła, raz że ogórki łupił, drugi że jabłek nie łupił. Rys. Ad. 11. Smaczny owoc się zje, i niełupiony. Burl. B. 4. Skórę z węgorza niektórzy łupią, niektórzy w ukropie odparzają. Sienn. 316. Łupi się drzewo, remittit arbor li— brum. Cn. Th., er fdlCllt ftd) ; (Croat. lupinimsze siliquor t siliquis incipio tęgi). — Wiele ich srodze biczami zka-towano, z szat złupiono , więzieniem trapiono. Zygr. Pap. 257, (zdarto, obnażono). — Łupić kogo * zdzierać go„

. Wl. 175, bte (Erbe wirft tut Sriibjafire alte Ipaut, bon alten fielj ab. — §. Łu-

'680

ŁUPIENIE - ŁUPIEŻCA.

ŁUPIEŻCZYK- ŁUPINA.

obdzierać, zdzierać z niego skórę, einem bte $aut abjte* ÿen, tfun bte £>aut über bie Oljren gelten, tfm fdjtnben, plum beru, berauben, [Boh. zlaupiti; Slov. łaupiti adimo , łaupjm na cestâch rozbijać; (Hung. lopok furari); Sorab. 1. wu-rubam, wurubu, wobéram; Vind. ropati, sropati, saro-pati, filnu dobiti ; Garn. pulem, puliti ; Ross. ayniiTL, ayiiaio. Hospodarowie lud swój nie tylko ze skóry, ale i z mięsa aż do samej kości łupią. Klok. Turk. 77. Odpada dobra myśl, kiedy nędza łupi. Mat. z Pod. C 3. — fig. Więc frymarki, pożyczki, a rozliczną kupią Tak więc wzajem by szkapy parszywe się łupią. Rej. Wiz. 31, (skrobią się, odzierają się). — Doktor byle nie Polak, choć urwaniec, wiarę ma, i wnet drogo oczy łupi, brzuch porze, ciało rzeże. Ocz. Przym. 14, wyłupuje, auSfdjälen, auSgraben, auełfrafcen.— §. Łupić (cf. łupać), bić, uderzyć, łoić, fähigen, wtcl)fen; {Rag. et Bosn. lupati, lupnuti; Garn. lópem, lopiti). Kijem szkapę na bokach i po głowie łupi. Papr. Kol. R. 4 b. Oślicę swoję okrutnie kijem łupił Balaam. Pot. Joiu. 210. ŁUPIENIE, ia , n. obieranie z łupiny, ba3 ©d)älett, 2Ibfd)älcn , Slbltäu* ten, 2lbrtnbcit, flüubern, ©cfytnbeu. Łupienie nóg. Sienn. Wyki. Skórę mułową dobrze na sparzeliznę przykładać; jest też lekarstwo na łupiące się nogi. ib. 277. baê tpätl* ten ber ftujk, menu bte $aut abgefjt, molfdje Süße ₀y, Li_ nić ,się. ŁUPIESTWO, ob. Łupieżtwo. ŁUPIEŻ, *ŁU-BIEZ , u, ot., §. 1) złupiona czyli zdarta kora lub skóra, łub, 2lbgefd;ćtlte5, 2lbgertßtte3, abgcfćt;altc 23aumrinbe, abge* jogenê $eli, flitnbe, $aut, gell. Skóry abo łuby na drzewach, tak się mają, jak "koże albo łupieże na zwierzętach. Cresc. 34, ib. 50. Łupież wężowy. Spicz. 256, (ob. Koża). Cieniuchny łuczysty węża łupież, membrana. Zebr. 0iv. 169. Ezau kosmaty był, jako łupież bydlęcy. Leop. Genes. 25, 25. Zamiast stołka wojewódzkiego on wart, aby mu zajęczego łupieża z kądzielą król posłał. Opal. Sat. 83. W lwim łupieżu mężny Achilles Hektora zabił. Pot. Por.z. 369. Wziął fortecę bez miny, ręką dobył wieże ; Nosi też lwie na grzbiecie i w herbie łubieże. ib. 368. Skóra, łupież, pellis. Mącz. Pterygium, niejaki łupież abo skórka w oczu, wzrokowi przeszkadzająca. Mącz. Z wypalonych ran koniowi zejmuj łupież spiekły. Cresc. 550. — poet. Nowej wiosny goniec Ciepły wionie fawoni, zkąd zruciwszy stary Ziemia łupież, rozbije drogie sw?e towary. ... T\ bte alte Sttnbe,

pież na głowie, Boh. lup, łupina łupiny, bte ©djuppeu auf bent köpfe, auf bte ber ©rittb folgt ; porrigo, furfura-tio. Comp. Med. 11. Zaczynają się parchy wprzód od łupieżu. Perz. Lek. 141. Piołun paprzyska i łupieży wy-chędaża. Syr. 347. Sadło niedźwiedzie łupieży z głowy goi. Haur. Sk. 294. — §. 2) Łupież, łup, Boh. laupeż, zdzieranie, plundrowanie, zdobycz .gwałtowna. Staub, S3ei|te, fpiünberuug, Stauben. Nie pierwej się położy, ażby pożarł łupież, który uchwycił. 1 Leop Num. 25. ŁUPIEŻCA, y, ot., LUBIEŻNIK, a, ot., zdzierca, zdzieracz, rabuś , plundrownik, (Boh. laupeżnik , łupić, drać, wy-branec; Slov. laupeżnjk rozbójnik; (Carn. et. Vind. lo-pesh * rozbójnik morski); Vind. rubar, rasbonik, hostnik praedo ; Sorab. 1. rubeżnik, wurubnik ; Croat. lupes; Dal. lupex; Rag. lûpex; Bosn. lupesg; Hung. lopó fur, latro) ; (Ross. JiyneacHiWL belka zwłaszcza jodłowa z kory obłupiona); ber Stäuber, ^lünberer, ©djtuber. Łupieżca jest cudzego dobra, nie gorliwy Fortun współbraci obrońca, kto zyskiem własnym, nie słusznością wymierza swoje wyroki. Mon. 65, 58. Wnijdą do ciebie łu-pieżnicy, i splugawią kościoł twój. W. Ezech. 7, 22. (rozbójnicy. Bibl. Gd.). ŁUPIEZCZYK ziele. Tr., (ob. Lubczyk). ŁUPIEŻNY, a, e, Boh. laupeżnicky, laupeżnj, bernÿ; od łupów, Staub*, räubertfef); (Croat. lupeslyiv, lupeski; Dal. lupeslyv ; Rag. luupexni, lupèseki furax). Łupieżny okręt (Boh. laupeznicka lodj), etU Staubfcfytff. ŁUPIEŻTWO , ŁUPIESTWO, a, »., (Boh. laupeżnictwj, lupićtwj; Slov. laupeżstwj ; Sorab. 1. wurubk, wobérk; Vind. rup; Carn. rop; Croat. odera, pleń, (Croat. lupe-sina, lupeschina, tatbina; Dal. lupeschina; Hung. lopaas, lopós ; Rag. lupesctvo , lupèsetina * kradzież) ; Bosn. lu-pesetina, odor) ; * zdzierstwo , łupienie, łupież. Cn. Th., bte Stäuberei), bte Staubfudjt, baS Stauben; ©d)tnberet), $lacfe* rei). Którzy się o złodziejstwo albo łupiestwo jednają, tracą swoje prawo. Szczerb. Sax. 76. — §. fig. Jakich-żeby zręczna zalotnica nie poczyniła łupiectw, temi uzbrojona oczami! Weg. Marm. 3, 101, zwycięztw, ©te* ge, £rtumpf>e. ŁUPIEŻYĆ cz. niedok., szukać łupieży, auf staub allégeait, Rag. lupèxiti; Hung. lopok * kraść. ŁU-PIKOŚCIOŁ, a, ot., świętokradzca, eilt $trd)cnbfeb. Lichwiarze, świętokrajcy, łupikościołowie. W. Post. W. 2, 368. Szczerb. Sax. 181. ŁUPIKUFEL, lia, ot., wytrzę-sikufel, moczywąs, kufel, ein ©türjebccfyer, ein ©aufauê. ŁUPINA, y, £., ŁUPINKA, i, i., dem., (cf. Boh. lupen, łupina, luśtina, śeśulina, śeśelina, śeśelinka, słupka, ślupina, śupka, śupina, okrużek; Morav. okrużlek ; Sorab. 2. łupina; Sorab. 1. hustżizna, pluhwa ; Vind. lup, odłup, lupinja, obłup, luplenize; Carn. łupina, lupk, ollup , ollupk, obresina, klenavz; Croat. łupina, oblupek, odlu-pek, olùpek, komüska , mosnicza; (Bosn. łupina, kosti od koga tjela cadaver)-, Bosn. gljuska, rogaę, karuba, mo-hugna, bosgjagne ; Ross. noacypa, Koacypima, aycKa, Jtyuja, jymmta, CKopayna) ; łuszczyna, obłupina grochu, jarzyn, migdałów i orzechów cienka na jądrze. Cn. Th. bte wetdje grüne ©djale, worin eine ftrudft ftfct, bte £mlfe, bte ©dtlaube. Okrycie owocowe zowie się łupiną siliqua, kiedy złożone jest ze dwóch części, klapkami zwanych, między któremi z obu stron spojenia wiszą ziarna. Bot. 126. Łupina legumen, jest strąk dwuczęściowy, w którym nasiona tylko są do jednego szwu przyczepione, n. p. u grochu. Kluk. Dykę. i, 39, (cf. szupinka). Łupiny, łuski, łuszczyny orzechowe etc., zwierzchnie, zielone, świeże, szczeźuje. Cn. Th., bte grünen ©dfttlen ber Sîüffe îc. Łupiny, łuski, łuszczyny twarde, orzecha, żołędziu obitego , z zielonej łuski. Cn. Th., bte fjartc ©djale ber Sîüffe 1C. Oddzielamy łupinę od ziarna i z drzewa zdejmujemy korę. Mon. a. 65, 454. Źle czyni, który gardzi przypowieści, Smaczny to owoc, choć w podłej łupinie. Kras. Mysz. 42. I łupinybym orzechowej za to nie dał, cassa nucę non emam. Mącz. Łupina, cebulna skóra powierz-

ŁUSKAĆ - ŁUSKI NOWAT Y. 681

ŁUPINIASTY - ŁUSKA.

na

chnia, bte 3roŃf>effd)aIe, bte §ćtute ber Bnńebelgeroadjfe. ŁUPINIASTY, a, e, łupinami odziany. Cn. Th. Boh. łupi— nowatÿ , lupowatÿ, ślupinowaty. ŁUPINOWY, a, e, od łupiny, hülfen*, Śdjalen*, mit ©d)alen bebecft. Owoc łupinowy, §n!fenfrücbte, którego nasienie samą łupiną okryte jest. Kluk. Rośl. 2, 11. ŁUPIPSŻCZOŁ, a, m., złodziej pszczelny, ber Stenenbteb. Klon. Wor. 32. ŁUPISKÓRA, y, m., zdzierca, eût Seutefcfytnber. Żyłbym lepiej w sała-szach z dziekciowemi gbury, Niż z Jaśnie Wielmożnemi pany łupiskóry. Nar. Dz. 3, 233. Zab. 16, 124. ŁUPI-STY, a, e, co się daje łupić, letd)t afpfcfyalcn, auśSjuKau* ben. Włod. (ŁUPKA, i, z., demonom, łupa, eine Keine Suppe, ein Keiner fêifenKnmpen. Żelazo przetopione, na kowadle młotem biją, i robią z niego bochen okrągły wielki jak kapelusz, gruby na dłoń, który łupką zowią. Os. Rud. 360.). ŁUPNY, a, e, ŁUPKI, a, ie, szczepny, leicfłt Jtt fpalten; Boh. śkfidlicny; Sorab. 1. kolnę; Carn. plęnast ; Vind. fhibrast, fhibern, plenast; Ross. kojuuh, cJoeHbiH. Drzewo zmarzłe nie jest łupkie. Torz. 20. Łupkie, szczepne drzewo Ross. «paateBHua. Szczupak łupki. Wol. Ciała łupkie tylko pewnym kierunkiem szcze-pają się, jako to drzewa i kamienie łupkie, (ob. Łupek, ©djteferffettt), i te łupnemi nazywamy. Hub. Mech. 227. ŁUPKOŚć, ŁUPNOŚć, ści, i., łatwość drzewa do łupania, Ross. kojIkoctł, bte ©paltbarfett. Dębina, lubo jest najtrwalsza i najmocniejsza, jednakże ma więcej kruchości i łupkości, od grabiny i brzostu. Jak. Art. 1, 276. LUPOWY, a, e, do łupów należący, abo z łupów. Cn. Th. Sattb *, Sente*. Lupowa 'korzyść. Sak Dusz. 140.

LURA, LIURA, y, i., z Niem. Sauer; Lal. et Ital. lora, Sau* ertuetn, Srefterroein; (Hung. löre, lehre; Boh. brecka (ob. Brzęczka), patèsky; Slov. zadnj wino; Sorab. 1. patoki; Vind. patki, potoki, patokę, laura, fblopra, burnu, fla-bu pitje ; Carn. patoka, zvizhk, skavéz; Croat. chiger; Dal. vodnizze). Wino najpodlejsze jest znane pod nazwiskiem Iura, vinum secundarium, którego używają ubożsi, mocząc w wodzie wytłoczyny jagód winnych, i wyciskając potem w prasach. N. Pani. 5, 139. Wino to na poły z liurą. Star. Ref. 52. Najprędzej można łeb zamącić lurą. Zabł. Amf. 83, *not. t. j. doimek winny.» Wino niewytrawione, mętne, złe, nieczyste, Nie tak winem, jak raczej można nazwać lurą. Zabi. Z S. 50. Żal się boże wam wina, dobraż dla was lura. Pot. Jow. 156, (cf. dobra Matyasowi płotka; takiemu takie; dobra psu mucha; szkoda psu białego chleba). Lepsze wino wolą przedać, a sami kwas abo lurę piją. Falib. N 1.

LUSIA, i, z., dem. nom. Ludwisia, Ludowika, Steêd)en. Darowałem wstążkę Lusi, I dała mi za to busi. Teat. 21,

51. A co Lusiu? można już pójść do mamy? ib. 38, 160.

ŁUSKA, i, i., ŁUSZCZKA, zdrbn., Boh. lusk, luśtina, śeśulina; Slov. łuśtina ; Sorab. 2. lufcżina, luschcżina; Sorab. 1. schu-pizna ; Carn. łuski, luskine, lushina ; Vind. łuska, sko-rja, luskina, mofhniza, plevn ; Croat. luzka, luszka, lu-schina, lyuzka; Bosn. gljuska, lusctra; Rag. gljuska; S!av. ljuska; Ross. Jiycita, Jiyiiia, aymiwa, rneayxa, rne-JtyniKa; łupina, szczeżuja, łuszczyna orzechowa etc., świeża zielona, bte äußere grüne 6d)ale ber SKtjfe îc.; Vind.

Slwnik Lindego wyd. 2. Tom II.

orehova lufhina, rubina ; Ross. imocKa ; łupina twarda orzecha, żołędziu obitego z zielonej łuski, bte 9?ußfd)ale, bte bartę @cf)ale ber 9îüffe K. Cn. Th. Łuska twarda krokodyla, żółwia, skorupa, ib. (Ross. cęopayna, CKopiynna, cf. skarłupa), bte barten ©d)alen, 3. S. einer Sdjilbfröte ; bte garten ©puppen beê ©rocobilS ic. — fig. Przymioty, lubo nam natura daje, ale są to twardą i ciemną łuską pokryte klejnoty, póki edukacya ich nie wypoleruje. Mon. 65, 46. — §. Łuski, okrycie ryb. Zool. 70; Bosn. glju-sctrina od ribbe, lustra, lusctrina, stergottina, strri-gottina; Slav. ljuska ribja ; Rag. lùstra, gljustura , lu-striza , gljustùriza; Ross. nernya, $tfd)fcl)uppett. Kadłub ry-bi pokryty jest łuskami różnej twardości; mało jest ryb bez łuski. Zool. 173. — Transi. Łuski lub skałki na oku. Perz. Cyr. 2, 175, albugo, leucoma, nebula, nubecula. Proch korzenia kosaćcowego .łuskę lub bielmo z oczu zgania. Sienn., Spitz. 43, cf. katarakta; u bydła zaciąg, zawłoka. X. Kam. Łuska na oku » bielmo, geU auf beut 3luge, ©taar. Spadły z oczu jego, jakoby łuski, a wnet wziął wzrok. Rej. Post. B b b. 3. — fig. Niech on mu w téj omyłce łuskę z oczu zdziera. Pot. Syl. 329. — §. Łuski albo otręby płci, są siostry parchów. Sienn. 499. ©d)np* pen auf bem ©eftdjte. Łuski abo otręby, jako z głowy zganiać. Śleszk. Ped. 20, Boh. lup. Łuska, blaszka kruszcach, która odpada młotem uderzywszy, jak żużel. Włod. $amnterfd>lag, fd)uppenarttge Sled)d)en, bte ftd) t>on ben Metallen beprn jammern ablöfen ; — blaszka, bünneä Sied?. Kaplica łuską złotą pokryta. Tward. Wł. 151, Boh. lupaćek, lupen, lupjnek. ŁUSKAĆ, ał, a, intr. niedok., 1. łoskotać, łoskot wydawać, fttacfen, Ktarren; (Boh. lauskati, lauskâwati » 3?üffe fnacfen, nuces frangere; lauskaeek nucifrangibulum, 9?ußfliacfer, orzechołom; Vind. luskat * palcami klaskać). Bywa dzieciom cięgaczka, także w nich kości łuskają. Sienn. 468. Crepae a principio ca-prae appellatae, quod cruribus crepent, bo łuska im w nogach, gdy niemi 'tępają. Mącz. —- 2. Łuskać, wyłuszczać, ob. Łuszczyć. ŁUSKATY, ŁUSKAWY, a, e, mający łuskę na sobie, Bosn. lusctrivi, stergotiui, koji ma lustre; Rag. lustrav, gljusturast; fdjupptg. Wąż łuskaty. Oliv. Wirg. 403. Wąż krążnemi zakręty zatoki łuskate Wijąc, rączo się zwija na dzwona garbate, ib. 103. Ziemiopłazy łuskawego grzbieta. Pilch. Sen. list. 4, 177. Jedna po pas kobieta ładną być się zdała, Lecz się szpetnie łu-skatym kłębem zokończała. Przyb. Milt. 57. 'Ospice łu-skawe, owcze, SBtnbpocfen. Tr. ŁUSKIEWNIK, lathraea Linn., rośnie w ciemnych lasach przy korzeniach leszczyny i brzozy. Kluk. Dyko. 2, 72, bte ©diuppenrourj. Jundz. 318. ŁUSKINIA, i, z., łupina, łuszczyna, bte ©djlaube, bte §ülfe; Boh. etc. luśtina. Łuskinie jakie są na grochu i na inszym zbożu, które się w łuskiniach rodzi. Sekl. 15. Za żadnego z nich i czterech łuskin dać nie chciał. Sk. Dz. 608, cf. i łupinybym nie dał; ani grosza, ani szeląga. ŁUSKINOWY, a, e, od łuskin, od łuski, (Śdjttp* pen*; Ross. CKopjynnUH. Szew łuskinowy, sutura squa-mosa ^ nad kościami skroniowemi, spaja je z kościami przodku głowy. Perz. Cyr. 1, 29. ŁUSKINOWATY, ŁU-SKOWATY, a, e, na kształt łusek, fdjuppenartig, fdptppidjt.

86

682

Ł U S K N A - LUSTRATOR.

LUSTRATORSKI - ŁUSZCZYNA.

sięga lustratorska. Vol. Leg. 7, 442. LUSTRO, ob. Lustr. LUSTROWAĆ, ał, uje, cz. niedok., a) rewidować, dochodzić stanu jakiej rzeczy, reotblren, tmterfudmt. Vol. Leg. 7, 442. — g. b) Zwiedzić kraje, frentbe Sćtnber bereifen. 7Y. LUSTROWNY, a, e, pełny lustru, blasku, glancu, glcutjenb. Kość słoniowa swym glansem wygładza przedsienie I lu-strowne tło sali. Żab. 15, 29. Kniaź. Len będzie lustro-w'nyrn, jeśli zbiór jego za pogody nastąpi. Przędz 22. Przez zamoczenie lnu w polu przędziwo ciemnieje, i nie-lustrowne staje się. ib. 107. LUSTROWY, a, e, od lustra, zwierciadłowy, Sufler*, Ślronlcudjter*, ©plegel*; Boss. naHHKa^H.lbHbJH.

Dzielny Tytoń pyszniący się pîynie, Na łuskowatym grzbie- LUSTRATORSKI, a, ie, od lustratorów, 9?eöifor$ s. Przy-cie dźwigając boginie. Przyb. Luz. 40. Każda kość skroniowa złożona z jednego kawałka łuskinowatego os sgua-mosum, a z drugiego skalistego. Perz. Cyr. 1, 27. Spojenie łuskowate łączy kości skroniowe z kościami ciemienia. Krup. Ost. 1, 32. Korzeń łuskowaty, r. sguam., łuskami jest pokryty. Jundz. 2, 7. Lilia polna ma korzeń z wielu główek łuskowaty. Syr. Ziel. 751. Lilia ma korzeń łuskogłowczasty. ib. 751. ŁUSKNA pszenica, ob. Orkisz. Sienn., Syr. 950. ŁUSKOWIEC, wca, m., Kluk. Zw. i, 71, zwierzę, manis, b«3 ©ctyuppenttyter.

Pochodź, łuszcz, łuszczony, łuszczasty, łuszczybochenek, łuszczyć, odłuszczać, wyłuszczać, bezłuskny, grabołusk.

LUSNIA, i, z., TY., podpora wozu, z żelazem u spodu, u *LUSY, ob. Nielusy.

góry zakrzywiona. A'. Kam., bte SRltnge. — *§. ob. Lon. ŁUSZCZ, u, w, chwast pewny w życie i w pszenicy. TY.,

'ŁUSPINA, y, z., łupina, bte ©ctyale. Dionys córki tak wy-    eilt geituffeö Unfraut im Sîoggett ltttb 2Seij$eit. ŁUSZCZAK,

ćwiczył, że mu brodę i włosy łuspinami Włoskich orze-    a, m., gatunek orzechów, które same się łuszczą, eine

chów upalały. Warg. Wal. 341.    2(rt 3?uffe, bte flety ooit felbft [ctyćtlctt ober bte ©ctyde attlbre*

*LUST, u, m., może z Niem. bte Sufi ; (Sorab. 2. loscht; ctyett; Holi. weylupek; (Eccl. joiuhhh, bchkom oboiio, oro-Sorab. 1. lożt, hradofcż; Carn. et Vind. lusht); ukonten-    p04H0it, h.th mo jymirrb mojkho , h. n. ropoxt, 6o6u,

towanie, rozkosz, wesele, (ob. Lusztyk); n. p. Czasu woj-    .Çmlfenfn’tctylc, ob. Legumin, jarzyna). Kopę orzechów łuny kwitnęli, ale za pokoju znikczemnieli, że nie był taki    szczaków, takich jakby je dopiero gołębiowi z gardła wy-

porządek czasu pokoju, ani umieli użyć onego lustu ku    brał. Bies. A 1. ŁUSZCZANY, a, e, od chwastu łuszcz

swemu dobremu, który im był za pokojem przyszedł.    zwanego, jetteö Unfraut betreffend TY. ŁUSZCZASTY, ŁU-

Gorn. Dw. 506, cf. lostować, lusztykować. ‘LUSTHAUZ,    SZCZYSTY, a, e, łuskowaty, łuskaty, fctyupptg; (Sorab. 1.

u, m., z Niem., ogrodna letnica , chłodnik, altanka, elit    schupiznowć, schupizwaté; Vind. luskast, luskinasl; Bosn.

CllfttynuÖ. Ujrzysz tam lusthauzy i ogrody śliczne Drzewa    lusçtrivi, stergotiui, koji ma lustre; Hag. lustrav, gljustu-

rozliczne. Klon. Fl. F 3, cf. ‘lustrans.    rast). Cieniuchny łuszczysty węża łupież. Zebr. Ow 169.

LUSTR, u, m., LUSTRO, a, n., §. 1.    ozdobny na kształt    Smok krętnemi pasmami łuszczyste zatoki Łamiąc, gnie

korony, koszyka, pająka ze śkła ulany lichtarz, zawiesisty    się jak obłąk , srogie strojąc skoki. ib. 55. Kaftan zro-

z suffitu pokojów, Carn. dopje; Boss. naHHKa/tMO ; ber    biony z łuszczastćj smoczej skóry. P. Kchan. Orl. 1, 426.

Sufler, eilte 2lrt ftronleuctyter. Pozapalałem świece w lustrach    Karacena łuszczasta. W. i Beg. 17, 5., Bibl. Gd. Ka-

i pająku, który na śrzodku wisi. Teat. 33. d, 72. — $.    mień łuszczasty, jest białawy, dzielący się, kruchy, i po-

Zwierciadło wielkie piękne, elit großer, fetythter ©pfcgel. W    dobny do szklistego, nazywają go inaczej skwarna. Ład.

przeszłym jeszcze wieku lustra i zwierciadła tak piękne    II. Ń. 64. ŁUSZCZKA, ob. Łuska. ŁUSZCZYBOCHENEK,

we Francyi robić zaczęto, że im Weneckie ustępować    nka, m., darmojad, pasorzyt, elit ïcllerlecfer. Włości po-

musiały. Wyrw. Geogr. 511. I Turcy już chwycili się    szły chwalebnym świstaków zwyczajem Na offerty miło-

mody, ustrajać pokoje w zegary, w zwierciadła Angielskie,    sne , na smaczne objady, Na dwór z łuszczybochenków

i w⁷ lustra. Mik. Turk. 316. — §. 2.    Lustr, blask, glane,    nikczemnych złożony. Nar. Dz 3, 152. Panowie na ka-

ber ©lattj. W Polszczę już niektórzy    kawalerowie zaczy-    walkatora większy wzgląd, a niźli na pospolite owe łu-

nają ten kraj do lustru przyprowadzać. Boh. Kom. 3, 265.    szczybochenki mieć powinni. Hipp. 58. ŁUSZCZYC, ył,

Woda czysta biegąca większą nadzieję czyni o lustrze    y, cz. niedok., z łuski obierać, au^fctylauDcit, aitStyltlfctt, ab*

przędziwa, niźli brudna stojąca. Przędz. 22. LUSTRA,    fcMIett; Bosn. lusctiti, obgljusctiti ; Sorab. 2. luschcżisch;

y, i., kampament; dawną polszczyzną dobrą : okazka. Włod.,    Vind. lufhiti, lupiti, spufhiti ; Carn. shlepam ; Boss. .rybie SMufterung ber Slrntee, cf. popis. LUSTRAGYA, yi, z.,    iuhtb, aymy, mejyiniiTb, ouie.iyimm,. Ten ptak ziarno,

LUSTROWANIE, ia, n., rewizya, ble 31et)ifli)tt, Unterfuctyuitg.    ów zaś jemiołeczkę łuszczy. Myśl. E 4 b. ŁUSZCZYĆ

Lustracye co pięcioletnie starostw. Vol. Leg. 7, 442. Lu-    się, ftety frtyälcit, ober flety letebt fctyälen laffcit. Łuszczaki sa-

stracya oznacza wysłanie osób do obejrzenia w dobrach    me się łuszczą. Ld. Gips przezroczysty, łuszczący się,

Rzpltćj stanu dochodów i powinności chłopów osiadłych    niby w kartki ułożony. Torz. 199. ŁUSZCZYNA, y, z.,

w tych dobrach. Jez. Wyr. (‘LUSTRANS, u, m., lust-    łupina, łuskinia, Boh. luśtina, śeśulina; Slov. łuśtina; Vind.

hauz, chłodnik, altanka, eilt ßllfttyailö. Wstąpił Taranowski    lufhina, luskina; Carn. lushina, luskina; Sorab. 2. lufcżi-

do lustransów Sułtańskich, dziwnie, kosztownie i zna-    na, luscheżina; Croat. luschina; Boss. jtyuuma; bte ©djale,

mienicie zbudowanych. Jeden jest zbudowany z drzewa    §ltlfc. Migdały wielkie subtelną skórę, abo łuszczynę,

cyprysowego, rzezaniem w kosztowne kwiaty przyozdo-    mają. Cresc. 397. Łuszczyna zwierzchnia zielona'orzecha

biony; drugi z alabastru i marmuru. Gwagn. 122., Biel.    Włoskiego. Brzost. Duch. 59. Więcćj się hydzimy łu-

571). LUSTBATOR, a, m., który stan jakiej rzeczy lu-    szczyną, niżeli samym jądrem. Weresz. Beg. 119. Syn

struje, dochodzi, ber Słetńfor, ttnterfuctyer. Vol. Leg. 7,442.    marnotrawny żądał, jakoby natkał brzuch swój łuszczy-

nie. Kras. Zb. 2, 77. *LUTERAŃSTWO, LUTERSTWO, a, n., ‘LUTERYA, yi, ź., Slov. luterânstwo ; Vind. lute-ranstvu, luternia, luterstvu, ba# Sutbertbum, wiara luter-ska, panuje w Szwecyi, w Danii, w północnych Niemczech, w Prussiech etc. Wyrw. Geogr. 138. Kalwiństwern i luteraństwem nas potwarzają. Pim. Kam. 381. Luter-stwo w szesnastym wieku nastało. Doter. 117. Mniemają, jakoby luterya skaziła bogobojność. Hrbst. Nauk. M 6 b. Pleban tego miasta o luterva był do Kolna pozwany. Baz. Hst. 34., Steb. 142. LUTÉRSZCZYZNA, y, £., idem, n. p. Król odprawił swoje nabożeństwo u fary; a gdy król wyszedł, mieszczanie bawili sie swoja luterszczyzna. Gorn. Dz. 49.

nami, których nie dojadały wieprze. Radź. Luc. 15, 16,

(młoto. Bibl. Gd). Bywają jako plewa przed wiatrem, i jako łuszczyna, którą pochwyta wicher. Budn. Job. 21,

18. (jako perz. Bibl. Gd).

LUSZTYK, a, w., z Niem. luftig, ob. 'Lust; (Sorab. 2. luscht;

Sorab. 1. lożt, hradofcż, lożtarstwo ; Carn. lusht; Vind. lufht, vefele, radostj; wesele, radość, hulanka, luftige# geben, $reubeutaumel; Ross. épaaotnuecTBO, 6pa*HimHie,

Pochodz. lutrzeć, lutrzyć sie,, zlutrzyć sieL, polutrzyó się.

(cf. braha). Gra, rozpusta, lusztyk, przymuszają ubóstwo w dom wniść. Zab. 5, 121. Przy lusztykach, biesiadach, na piekło zarobiliście. Bads. Niedz. 1, 420. Po miastach, lusztyk ustawiczny i stroje zbyteczne. Psalmod. 85. Szu-lerya i lusztyki były kilkoletnią ciągłą zabawą moją. Teat.

33. d, 7. Nie chodziłem na lusztyki jak drudzy. Kras.

Kobza); Sorab. 1. lawtna ; Vind. lauta, plunka; Carn. lapt, egga, glasbe; Hung. lant, lantotska; Bosn. leut; Rag. li-ut, leut; Croat. lajne, tambùr; Ross. jiiothh; Graec. med. luov&o ; Lat. med. laudis, lautus; Ital. liuto; Arab. alaud) ; btc Saute. U lutni grzbiet, w którym się głos odbija, jest na dole, a deka z kołem i stronami na wierzchu. 1. Leop. pr. Ps. Lutnia na trzy grania bywa. Wróbl. 100. Lutnia , wódz tańców i pieśni uczonych, Lutnia ochłoda myśli utrapionych, Ta serce miękczy swym głosem przyjemnym , Bogom podziemnym. Hor. i, 176., J. Kchan. Dz. 247. Brzęk lucien twoich nie będzie więcej słyszan.

1. Leop. Ezec.h. 26, 13. (cytar twoich. 3 Leop.). Ogro-mnemi bębnami, krzykliwemi trąbami, wdzięcznemi lutniami, przyjemnemi cytrami chwalcie boga. Ryb. Ps. 294.

Na tej smutno grać może, co wesoło, lutni. Pot. Joiv. 2, 84. Nie każdemu się na lutni grać zejdzie. Rys. Ad. 50.

— §. Lutnia, gwiazdy na niebie. J. Kchan. Dz. 11, etU ©ternbilb. — $ Lutnia, miano suki gończej. Ryd., bet * 9tame einer ©pürbünbtnn. LUTNIOŚPIEW, a, m., przyśpiewujący do luini, ber Sautenfiinger, ber bte Saute mit ©efaug begleitet. Z lutniośpiewami przysięgę, Iż głową nieba do-sięgę. Petr. Hor. A b, cf. liryczny poeta. LUTNIOWY, a, e, luoienny, lutenny, od lutni, Sauten * ; Sorab. 1. law-tnaczć. — (*§. Lutniowy, ob. Luty, miesiąc). LUTNISTA, y, wi., grający na lutni, ber Sauteuift, Sautenfpteler; Boh. lautenik; Vind. lautar, jigrauz na lauti; Bosn. leutar; Ross. .ifOTHHCTt. Słyszałem jakoby głos lutnistów, którzy na lutniach swych grają. 1 Leop. Apoc. 14, 2. (gędzców, gędących na cytarach swoich. 3 Leop). Nero wolał być dobrym lutnistą, niż dobrym cesarzem. Petr. Pol. 2, 322. Lutnistów mistrzu Apollo. Petr. Hor. 2, L b. 'Lutnista grać nie zacznie, aż gajda umilknie. Cn. Ad. 466. (cf. mądry nie mówi, aż głupi przestanie). O sławnym lutniście Bekfarku jest przysłowie: nie bierz po Bekfarku lutni. Eulib. A 1. LUTNISTKA, i, £., (demin. luteniczka), grająca na lutni, bte Sauteufpteleriuu. Fryerka, lutnistka. Zab. 8, 330. Izyck.

Pod. 2, 145. Cały zagarnąwszy majątek, miał o czym LUTNIA, i, i., Lutenka demin., (Boh. lautna, kobza, (ob. Dogadzać swym lusztykom i ucztom ochoczym. Zabi. Zbb.

92. Gdy tak wszyscy wesołe wraz czynią lusztyki, I różne brzmią z odgłosem w pokojach okrzyki.'... Min. Byt.

2, 274. Lusztyk, lej przelej, hulaj duszo. Zegl. Ad. 134,

(cf. labuj duszo). LUSZTY'KOWAÉ, ał, uje, intrans. nie-dok., lusztyki stroić, lostować, luftig leben; Ross. ópajKtm-uaTb. Strwoni to dziedzic godniejszy za ciebie, Coś ty za zamkiem troistym zachował, A na twym pyszne tło zlawszy’ pogrzebie Hojnie Falernern będzie lusztykował.

Hor. 2, 266. Koryt. Lusztykował sługa wraz z panem, póki były pieniądze. Teat. 33. d, 10.

ŁUT , ob. Łót.

LUTEN1CZKA, i, i., demin. nom. lutnistka, fidicina, która umie na stronach grać. Mącz., bic Sautenfpielcrtua, $arfeiP fpielcrinit 2C. LUTENKA, i, z., demin. nom. lutnia, eine flehte Saute. Z tobą ja trzody w bujne łąki gonię, Ty jej przyśpiewasz, ja w lutenkę dzwonię. Siei. Anon. 378.

Pięknie na lutenkach grają. Rej. Wiz. 66 b. Na lutence pograć. Rej. Zw. 15. LUTENNY, a, e, lutniowy, lucien-ny, od lutni, Sauteu*. Komuby dźwięk lutenny nie czynił zabawy? Min. Ryt. 4, 53. Póki świt ukaże się dzienny, Dzwonię palcami w słodki strój lutenny. Chrośc. Ow.

35. Miękkiemi wierszami lutennemi Hannibala wspominać.

Lib. Hor. 49, t. j. lirycznemi. Min. Auz. 63.

LUTER, tra, w., §. 1. Sławny Doktor Marcin, zakonu Au-gustyńskiego, głowa reformacyi i wyznania luterskiego.

Kras. Zb. 2, 11, Dr. SDłart. Sutfyer. — §■ 2. Luter » LUTERANIN, LUTERAN, a, m., mężczyzna wyznania luterskiego, ein Sutberauer; Slov. luterân; Hung. lutrónus;

Vind. luteranar; Croat. lutoran ; Slav. luteran; Ross. jiio-TepatrB, 2H0TcpaHHHi>. Zaleca luteran Lutra, sakramen-tarz Kalwina, bratrzyk Hussa; zalecania my bożego od tych lutrów i bratrzyków chcemy. Hrbst. Odp. U 3, (cf. chwali swój swego). Luteranowie, nowokrzczeńcy i t. d.

Rej. Post. Q 4. LUTERKA, i, z. , kobieta wyznania luterskiego, bic Sutyerauertnu. ‘LUTEROW, ‘LUTEROWY,

tość, Litościwy, Litować. *2. LUTO adverb., Ross. aïOTO; Ece.l. jnorfe; okrutnie, srogo, graufaitt, ba^* My tak luto od was ueiśnieni i ukrzywdzeni. Smotr. El. 50, Ross. ak>— TOCTb okrucieństwo, cf. luty.

683

LUSZTYK-LUTEROW.

LUTERAŃSTWO-LUTO.

*LUTR0WY, a, e, LUTERSKI, a, ie, od Lutra, Vind. luteranski ; Ross. jHOTepaHCKiH, lut&erifô. Riegers, zwo- 1. LUTO, LUTOŚĆ, LUTOŚCIWY, LUTOWAĆ, ob. Lito, Li-lennik Luterow. Biaf. Post. 49. Nauka Lutrowa. Zebr.

Zw. Ze szkoły Luterowej. Bial Post. 49. Lutrową chrzczą ewanielicy swoje wiarę; ale gdyby wstał zmarły Luter, nie znałby się do niej. Petr. Eh. 101. Luterskie wyzna-

ŁUTOWY, ob. Łotowy.

LUTROWAć, ał, uje, cz. niedok., czyścić, cedzić, (Sorab. 2. lutrowasch); läutern. Saletrę surową trzeba lutrować, albo od cudzych rzeczy oczyścić. Kluk. Kop. 1, 181. Po-tasz lutrować. Torz. 226.

nie przechowywał. Dub. 156. Lóźni ludzie, alias hultaje, którzy się na służbę doroczną nie najmują. . .. Vol. Leg. 2, 663. (cf. włóczęga), cf. luzak. — Luźne pacholiki, nikczemne ciury Turcy zaganiali aż do taboru. Birk. Podz.

4. — §. 2. Luźny, nieprzymocowany, niemocny, luzujący LUTRAMN, LUTROWY, ob. Luter, Luterowy, Luterski.    sję, lt)3, nid)t feft.

LUTRZEG, ał, eje, neutr., LUTRZYĆ się recipr. niedok., LUŹNY, a, e, ługowy, od ługu. Cn. Th., Saugen * ; Carn. zlutrzyć, polutrzyć się dok., lutrem zostawać, lutltertfcf)    lüshn; Vind. lugnast, vushen; Rag. luuxni; Dal. lusan;

merben. Polutrzyli się wszyscy. Groch. W. 570. Pewny    Ross. mojOMHufi.

jestem, iż się moi synowie w Saxonii nie zlutrzą, nie LUZOWAĆ, LÓZOWAC, ał, uje, cz. niedok., obluzować, zkalwinią, i tylko to, co jest dobrego przejmą. Mon. 65,    zluzować dok., w wojskowości, wartującego żołnierza    od-

241. Albert Xiążę Pruski życzył zlutrzenia Polszczę. Czack.    wołać, drugiego na jego miejsce    stawiać, mieniać,    (bte

Pr. 1, 38.    Sd)tlbroadjen) ablbfen; Boh. stridati straż; Vind. zhrediti,

LUTUJĘ, ob. Litować.    ozhrediti, odzhriediti; Ross. cmLhhtł, CMtimTb, CMhHHBaTŁ.

LUTY, ego, m., (Boh. et Slov. unor, aunor, (Boh. et Slov.    Jak godzina wybije, żołnierz na warcie woła: lózuj ! ab»

leden styczeń); Sorab. 1. swetżkowne mefacztwo ; Sorab.    gelüft ! Żołnierz z warty schodzić nie powinien, dopóki

2. szwezkowni, (cf. szwezkowniza, szwëzkowna Maria, N.    onego nie obluzują. Kaw. Nar. 8. — Transi, fig. Najlepiej

P. gromniczna, gromnice); Vind. fviezhnik, fezhan, drui-    jedno drugim na przemiany lozować. Pilch. Sen. list. 2,

nik, drugnik, (cf. drugi); Croat. szvechen, széchen ; Dal.    374, przeplatać, (ob. przeplatane najmilsze). Luzować się

velyacha, szicsen, (cf. styczeń); Rag. et Bosn. vegljaccja;    recipr., Eccl. lepe^.OBaTtca. — §. Luzować nijak., luzo-

Slav. veljacsa; (Ross. obs. jhotuh mLchivb, cf. jiotuh,    wać się zaimk., n. p. Koła luzują,    luzem na bok idą,    nie

jiotł dziki, srogi, okrutny, ob. ‘Luto); Ross. 0>eBpaJiŁ;    siedzą mocno, bte Śtaber ge^ert lt>3,    ft^en nicht feft ; wóz    się

cf. lód), ber gebntar, forming. Drugi miesiąc roku. Haur.    luzuje, luzem idzie, nie koleją, na bok idzie, ber SSagen

Sk. Ali. Spyta cię luty, masz-li bóty. Cn. Ad. 1123.    fcpleubert, gcl)t auf bte Seite. — *§. Okręty potłuczone nad

(cf. Simona święto i Judy Nabawi cię pewnej grudy). ‘Lu-    pobrzeżem dla poprawy lozują. Tr., kładą na boku, ein

tniowy * 'lutnia miesiąca bywający. Cn. Th. 375. » lutowy,    Scfytjf umlegen, eê auf bte ©eite legen. LUZOWANJE, ZLU-

IptmtttngS«.    ZOWANIE, ia, n., baê Slblöfen; Vind. ozhredba, zhredba;

LUZ, u, m., z Nietn. Io3 ; (cf. Lat. laxare; Graec. dlaaasTv,    Ross, orbita, CMbHHBaitie, CMbHeitie, ■ (cf. Ross. jt03jHrL

cf. 'łączyć); ob. Luzowanie, ba3 Söfert, Slblüfett. Luz, uwol-    godło). Kazali mi stać, jakby na warcie, bez zlozowania.

nienie od przymocowania, zluzowanie, n. p. Trzeba luz Pilch. Sen. list. 3, 376.

Sauge »erfeijcu; Carn. lushiti, lushem, shęhtam; Ross. me-aomiTb, moJOUHTb. Ten sam porządek łużenia ziemi sali— trzanćj zachować trzeba, przy powtórnym łużeniu, który i przy pierwszym. Jak. Art. i, 51, cf. wyłużyć. 1. ŁU-ZYNA, y, z., ŁUZYNY plur., z których ług ciecze, zoła. Cn, Th., popiół z wodą. Włod., Saugeuafcfye ; Bosn. lusoja, liksia ; Rag. lûxniza ; Croat. lósni pepel; Hung. parlùg; Vind. shehtni pepeu, pepeulina, lugni pepeu; Carn she-hta; Ross. n0430iKH, no/mojib. 2. ŁUŻYNA, ługowisko, łuzina, rotper Sumpf, 5Ü?t)l)r; Boh. lauże; Sorab. 1. wuża; Carn. lusha; Bosn. lusgja, loqua; Ross, aymima, aymmue. Kał albo łużyna tylko rzazawkę, sitowie i rogozinę rodzi. Cr esc. 481. Łużina, trzesawica , fungosilas. Al acz., ob. Kałuża, łąg, ług.

zrobić na około, niemasz luzu, nie może się koło obra- ŁUŻYC, ył, y, cz. niedok., ługiem zaprawiać, laugen, mit cać. Bndtk., baâ Soêtttadjen, Süften. Luzem, wolno sobie, samopas, lo3, fret).

Pochodź, luźny, luzować, luzak ; obluz, obluzować.

LUZACYA, yi, z., (Boh. Luzice; Sorab. 1. Luzizy; Sorab.

Wyrw. Geogr. 238, bte Sauftp. LUZACZYK, a

2. Lauflnska; cf. luża kałuża); dzieli się na dolną i górną.

m., Boh.

Lużićan ; Sorab. 1. Lużiz. Z wyższej Luzacyi Sorab. 2.

Hajak, Hättschak , ponieważ mawia haj ! » tak jest ! LUZACKI, a, ie, Sorab. 1. Lużiski.

L W.

684

ŁUTÓW Y - LUŹNY.

ŁUŻNY-LWI.

LUZAK, a, męt., lóźny wojskowy, ciura, ber £ropu£>e( Boh. luza, bluza chałastra ; Ross. caMOBtMbmuita. Płatna ka-walerya składała się z towarzyszów, pocztowych czyli szeregowych, i luzaków; luzak był do osobistej usługi, stawał jednak do boju w trzecim rzędzie; a od tego, źe konia miał na odwodzie, luzaka otrzymał imię. Czack.

Pr. 1, 215. Konie te zostaną pod dozorem woźnic i luzaków. Służb. Obóz. 151. Kupił konie trzy dla siebie,

szeregowego i luzaka. Gaz. Nar. 2, 282.    LWI, ia, ie, ob. Lew; Boh. lwowy; Sorab. 1. lawinę'; Carn.

LUZINA, ob. Łużyna, ługowisko, ług. ŁUŹNIK, a, m., (Etym.    lévov; Vind. leuski, levou, leun; Croat. lâvov, oroszlân-

ług), (Vind. vugni fod, shehtnjak, shehtnik, vugnopepeu-    szki, oroszlanyszki, oroszlanyov; Hong, oroszlani; Bosn.

nik); g. a) cedzidło, kosz do cedzenia ługu. Włod., ein    lavov; Rag. lavski, lavov; Ross. ibBHHHH, jilbobuh; Eccl.

Setgeforb, $um $urd)fetgett ber Sauge.—§. b) Co ług robi.    jeBcnin, jibhcthh; Stirnen*. Wielkiego a prawie lwiego

Tr., ber Sąttgenma^er.    serca był ten bohatyr, Chodkiewicz. Birk. Chodk. 16 et

LUŹNY, LÓŹNY, a, e, (z Niem. lo§), §. 1. bez pana służą-    13. Twarz pokazał, już nie onę cichą barankową, Ale

cy, Vind. bresflushen, fierrenltrô, (öom ©eftnbe). (cf. hultaj).    lwią srogą. Odym. Św. 2, T 3. Człowiek niepohamowa-

Lóźnych ludzi, panów i służby nie mających, aby nikt    nego gniewu, ma lwie obyczaje. Bardz. Boet. 122. Lwierm

LWICA-LWOWCZYK.

LWOWIANKA - ŁYK.

685

WIANIN, a, m., mężczyzna ze Lwowa, ber Sembevger. Urs. Gr. 325. Jan Leopolda czyli Lwowczyk, sławny tłumacz biblii. LWOWIANKA, i, z., kobieta ze Lwowa, bic: Sembergerinn. Urs. Gr. 325. LWOWSKI, a, ie, od Lwowa, Semberger *. Kontrakty Lwowskie. Akademia Lwowska. — Jak ryby solić na manierę Lwowską. Haur. Sk. 493. Ryby Lwowskie są sławne w Polszczę. Złowione szczupaki płatają, solą i pakują w beczki, dodając do dwóch warstw szczupaków, jedne linów, aby zrobiony z nich sos lepiej konserwował ryby. Ład. H. N. 95., Haur. Sk. 493. ‘LWOWY, a, e, Boh. lwowy, lwi, od lwa, 8Ö* weit *. Złożył srogość lwową, i wziął chytrość smoczą. W. Post. W. ded. (cf. Rag. lavast fulvus, maści lwiéj; Ross. et Eccl. jibBooópa3Hbiti).

towarzystwem to zowią, gdy jeden chce być pewien pożytku, tak aby drugi wszystkę szkodę cierpiał. Szczerb.

Sax. 445. W wyssaniu potu ubogich, na lwiéj skórze mało miewali, przydawali k niej i lisią, t. j. czego gwałtem nie mogli, fortelem a chytrością wydzierali, a zaś też gdzie chytrość nie płaciła , tam mocy używali. Kosz.

Lor. 54 b. Czego nie możesz sprawić lwią skórą, tam lisią nadstaw'; co się słusznemi obyczajmi sprawić nie może, tam chytrością przełomić. ib. 163 b. Więcej się częstokroć wskóra lisim ogonem, jak lwim pazurem. Zab.

5,    93, (cf. gdzie nie staje wilczej skóry, tam lisią nadstawić; cf. gdzie nie przeskoczysz, podleź; cf. łagodnemi słowy pożyjesz twardej głowy).— Farba lwia. Boter. 314, żółtawa. — *§. Królik, gwiazda, którą też sercem Iwiem zowią, wschodzi 6go sierpnia. Syr. 116, ein ©efftnt, b(t3 £>erj beê Sinnen. LWICA, y, £., samica lwa, bte Sbminn;

Boh. lwice; Slov. lwica, usitatius lewica; Sorab. 1. lawina, lawicza ; Carn. levèna ; Vind. levina, lauiza , öroslau- ŁYCZAK, a, m., powróz z łyka, eilt ©tl'icf öOtt 33aft, Saft* niza; Croat. lavicza , oroszlśnka, oroszlanyicza ; Bosa. la-viça; Rag. làviza ; Boss. ibBHua; Eccl. AhBHijzi. Podle lwicy swéj leży zawzdy lew spokojny P. Kchan. Orl. 1, 107.

Lwica nie ma grzywy, i jest nieco od lwa mniejsza. Zool.

312. Lwica szczenna ; lwica sie oszczeniła. Haur. Sk.

317. LWIĘ, ęcia, »., LWICZĘ,‘ęcia, n., LWIĄTKO, a, n., Boh. lwice; Ross. ibBeHOKB: Eccl. AhBHYHi|ih, jgbhkti;    bbih, MonajibHLiM. Kora z młodej lipy daje wyśmienite

młode lwa, szczenię lwie, ba3 3unge ber Semen, ein jim* ger SÖme. Lew lwiątka swoje przyniósł do jamy. Sk. Dz.

286. Lew mówi.- a ja, nie mamże żony, którą karmić trzeba ! Jeszcze nie biega lwiątko, co mi dały nieba. Zab.

6,    29. Ryk lwi, i głos lwice, i zęby lwicząt. 1 Leop.

Job. 4, 10. Lwiczęla ryczą. ib. Ps. 103, 21. (lwięta. 3 Leop.). Wydrzesz lwicy łup, a duszę lwiąt jej nasycisz?

1 Leop. Job. 38, 39. Bóg lwu da pokarm i jego samicy. Aby, gdy lwiątek nieudolna szczęka Na obłów', miały posiłek z jej mleka. Chrośc. Job. 152. *LWIK a,

‘LWICZEK, czka, m., Eccl. aeBHKB, amuiyih|ii> ; lewek, ein SÖmd)en. By lwi będą ryczeć, będą na sobie kośmy targać, by lwikowie. Leop. Jer. 51, 38. (jako szczenięta lwie.

Bibl. Gd.). Juda jest lwiczek, do łupów wyniósł się. 1 Leup. Genes. 49. LWILIST, ziele, ob. Rzepa Świnia. LWI-OGON, Leonurus Linn., Sömenfdjmanj, rodzaj rośliny, do niego należy serdecznik. Kluk. Dykc. 2, 78. skaza. Syr.

1252. LWISKO, a, n., lew niekształtny, szpetny, ein fydftltcfyer Siime, Ross. jibBnmc. (Mucha) Paf lw'a w szyję miedzy kłaki, Lwisko sie rzuca , jak szaleniec jaki. Zab.

13, 282. Treb.

48, animal exiguum, quod si gustet leo, mox exspirat.

Cn. Th., Sömentobt, ein fleincS ïfiter, non bem ber Sorne freptren mujL LWTZĄB, ziele, ob. Papawa. ‘LWOPARD, a , m., leopardus. Macz., lampard , (leward). LWORYŚ.

Chmiel. 1, 591., Croat. lavorisz. LWÓW, a, m., Leopolis, ŁYK, u, m., łyknienie, łykut, ba3 6cl)lucfen, (cf. michałek; Semberg, Boh. Lwow; stolica Rusi, a teraz rządu królestw Galicyi i Lodomeryi. Dykc. Geogr. 2, 102. Lew, książę Ruski w Podgórskim księstwie Lwów miasto sławne od swego imienia założył. Stryj k. 295., Nar. Hst. 5, 168.

Lwów ociec, Warszawa matka, Lublin jest siostrą tobie, pogounenje; Carn. poshirk, sèrk, co masz w mieszku. Bratk. LJ 2. LWOWCZYK, LWO- Croat. guchay; Ross. tjotokl. — *§. Łyk, ob. ‘Łyczak..

Ł Y.

Sznur do wymiaru nie ma być z powro-

ffrtcf. Cn. Th.

zów, ani z łyczaków, ale żelazny albo mosiądzowy. Haur. Ek. 26. — *§. Sługus, nie sługus, chłop chamczyk, nie chama, Mieszczanek, łyk, nie łyczak, wszyscyśmy od Adama. Teat. 43. c, 4. Kul., Wyb.? ŁYCZANY, a, e, z łyka, Saft*, son Saft; Boh. lÿcanÿ; Ross. ibimiH, juko-

m.,

LW1TBUT, a, m., leontophonos. Plin. 8,

powrozy, które łyczanemi zowiemy. Kluk. Rośl. 2, 27_ Nader dla chłopów przydatne łyczane chodaki. Mon. 74, 686. —Prov. Lepszy fyczany żywot, niż jedwabna śmierć. LJetr. Pol. 218., Cn. Ad. 453., Pot. Pocz. 162., Falib. Dis. M. 3, życie jakie takie, przecież miłe; i biedny robak odejmuje się śmierci. ŁYCZKO, a, n., demin. nom. łyko, ein Saftfaben, ein ©tüdcfyen Saft. Lipowy wieniec łyczkiem spięty. Hor. 1, 176. Będziesz się ciągnął, póki łyczka stanie, A jak się urwie, błaznem będziesz Panie. Bratk. H 3, (póki wątku stanie * do ostatniego szeląga). Kto cudze łyczko straci, rzemykiem swym przypłaci. Rys. Ad. 28^ (t. j. sowicie nadgrodzi). Od łyczka do rzemy-czka. Zegl. Ad. 185, (od kozika do nożyka, od nożyka do konika * od mała do wiela*nie zaraz się człek zepsuje). Na łyczku co wisi, na nitce, na włosku, słabo; tylko co wisi. Dudz. 46, na cienkiej bardzo nici, e§ fłdttgt an einem £ärd;en, an einem feibnen Sftödjen. Wenus sprzykrzy się, gdy swawolnemu zdrowie na łyczku zawiśnie, a łasztem choroby przypadną, a jeszcze cudzoziemskie. Birk. Exorb. B 2 b. Na zbrojnych waszych biesiadach zdrowie na łyczku. Star. Ref. 78, (wr wielkim niebezpieczeństwie). — §. Medic. Łyczko muszkułowe. Mon. 70, 109, włókno, YDîuÔîelfafer. Wino lekarstwo na pokrzepienie serca, zmocnienie ‘łyczków, ib. 70, 62, (łyczek). Rozwolnienie łyczków ciała ludzkiego, ib. 69, 1053.

cf. bul bul ; cf. glu). Jednym łykiem wypił * duszkiem, ttt einem 3nge. — §. Łyk, tyle ile się od razu połknie, ein @d)Unf, i. 33. SŚein, (cf. Austr. ein Çftjf); Boh. slu-pto ; Rag. sàrcjak ; Vind. posherk, pogounei, pogounik,

nadûshk, frakèl;

686

ŁYKAĆ - ŁYKO.

ŁYKOWATY-ŁYSIĆ.

ŁYKAĆ, aï, a, cz. contin. łyknąć,    łyknie jednotl., (in    łyko za    tę jego    pochlebną radę nie odarło; bo się    sam

compos. - łknąć, cf. łkać), Boh. ljkati,    ljkâm, poljkam, la-    obiesił.    Weresz.    Reg. 112.    Obaczy, żeć się mu to    łyko

kotiti ; cf. łakoć, łokać ; cf. Slov. lalek, lalok jugulum;    sucho nie odrze. Rej. Post. II h 6. On rózg zwyczajny;

Slav. xdcrati, proxdérti; Vind. gorslokati, gorpolokati ;    to jakby na psa łyko wdział. Teat. 8, 86, (wydębiony,

Croat. gutati, gukam ; Ross. nOTHTb, nomnaTŁ; Eccl.    nie uczujeć, jakby go mucha łechtała). Flotta rzuciwszy

lOKaio; Carn. lokam, loklarn; cf. Graec. Ż£</go ; Hebr.yb    kotwie, stoi jak na łyku. Ghrośc. Fars. 493, jak przy-

lachach; fcfylltcfctt. Kazimierz wielki, a przecież kwaterką    mocowana, przywiązana, wryta. — §. Jeśliby kto kradł

Łykał miód smaczny w Łozbowie z Esterką. Kras. Mysz.    drzewo budowne, choćby było mniej niż trzy szelągi,

98. Komuż milej kiedy czas zbieżał    upłynny, Jako gdy    ma być    sądzon    łykiem albo    powrozem. Szczerb. Sax.    521.

leżąc w chłodku łykał soczek winny.    Żab. 1, 188. Nar.    (na szubienicę).    Nie czyń z    łyżki knaflika , Byś nie przy-

Natocz szczodrze wina Czworoletniego z Sabińskićj bary-    szedł na łyka! Rej. Zw. 239, (nie kradnij, żebyś nie wiły, 1 łyknij dobrze. Hor. 1, 47. Min. Kto kocha Muzy,    siał). — §. Łyka * więzy, troki, kajdany, okowy, łań-

niech po dziewięć pije, A po trzy łyknie, kto lubi Gra-    cuchy, pęta, geffellt, tauben, bettelt. W łykach ciężkich

cyc. Hor. 2, 131. Łyknijmy sobie jeszcze po jednym    jęczy. Susz. Pieśń. 3, C 3. Opanowawszy Romanią, chciał

kieliszku; bo    mi już    gardło zaschło. Mon. 73, 382.    Za-    ją w mocniejsze łyka wziąć. Kłok.    Turk. 98,    (cf. w    kle—

dnćj różnicy    między    winem białóm a czerwonóm    nie    szcze). Wszystkich ich Cezar    ma    w łykach.    Warg.    Cez.

czyni; ale walecznie łyka. Mon. 70, 361, zapija, er $ed)t    178. Wiele tysięcy swoich w łykach w niewoli u Rzymian

tMcfer. Nie bardzo łykać pijąc, małe michałki czyli ły-    mieli. Warg. Cez. 214. Jako tu przeciwnik w łykach jest, a

kuty czynić, ob. Michałek. — §. Łykać, łykanie » łkać,    jako temi widocznemi powrózki zewsząd zadzierzgniony

łkanie * szlochać, szlochanie, fcfyhtdjjcit, feufteit, ba3 ©cf)litclp    jest! Orzech. Qu. 192. Już część nieprzyjaciół w łykach. Pot.

jen, ©ettfjeit. Zal wszystkich zdejmie, każdy płacze, łyka.    Syl. 196. Dał ręce w te łyka. ib. 488. Nie dba nic,

. Chrośc. Luk.    105. Ci, co bliżsi są śmierci, już nie    ki-    że ojczyzna w łykach będzie,    by    jedno sam    trzos    złoty

chają, chyba    łykają,    singultant. Sak. Probl. 55. Ciche    miał. Birk. Exorb. B b. Udało    mi    się; łatwo    wpadł    nam

-wzdychanie, słowa przerywane, Łzy a łykanie tylko sły-    w łyka. Teat. U. b, 96. Próżna bojaźń, gdyż już w ły-

szeć było. P. Kchan. Jer. 56. Twoje łykanie i smutnych    ku. Teat. 46. c, 111.— §. Wilcze łyko, laureata Rinn.,

łez zdroje, Wiem, wyciskająć sprosne grzechy moje.    ©etbell'aft, roślina. Sienn, 93, Carn. ushnik; Ross. BOMbe

Groch. W. 347., P. Kchan. Orl. 1, 210. ŁYKACZ, a,    jliko, aiikom nepeifL, aro^Kii. — Fig. Wszystkim jako

m., który łyka, żarłok, pijaniea, ber ©cfylltcfcr, $t'cffcr,    cukier rozkosz smakuje, Aleć w nićj wilcze łyko, kto

©öltfer. Łykacze, mówcy, gracze, to nasi rozbójnicy.    prawie skosztuje. Rej. Wiz. 101. ŁYKOWATY, ŁYRA-

Treb. S. M. 70. ŁYKAJŁO, a, m., łykacz , lubiący ły-    WY, a, e, na kształt łyka, żyłowaty, $ńl)e. Skóra sosnki

kać, opój, dit 9?ajüfittd. On rozrzutny łykajło. Mon. 73,    miąższa, do przełomienia trudna, łykowata i żylista.

592.,    ib. 71, 518. ŁYKAWY, a, e, Łykowaty qu. v. —    Syr. 1494.

§. O koniach, n. p. Uważaj dobrze, czyli koń nic dy- ŁYKUT, u, m., ob. Łyk.— §. Łykut, a, w., ob. Łykacz, łykajło. chawiczny, nie łykawy? Hipp. 14. Snntgroljcr, Hopper, ŁYŁA, y, m., rozlazły, nieuformowany, nieulizany, nieokrze-trtppcitbdjkr, Saritbctßcr. Konia łykawego i z Hiszpanii    saniee, eût Xtiiçjebilbctcr, Ungcfjobclter, eut ©tmpd, (Austriac.

konował nie uleczy. Haur. Ele. 149. ŁYKAW0ŚĆ, ści,    dit $alg, trtlftger feil). Taki łyła, jak go zostawiłem

d., n. p. Łykawość konia, Ross. aiuepT», (cf. włogawy).    przed pięcia latami. Teat. 19, 27.

oczami.

ŁYS, a, w., ŁYSIEĆ, śca, m., ŁYSEK, ska, m., łysoń, łysy, człowiek łysy, zwierzę łyse, dit    dit ÜLtljlfopf;

ctit faljlev SJîeitfd), eilt, fafyleö ütljter; Boh. łysa, plechać, (ob. Plesz) ; Sorab. 1. pliechacż, plèchatz ; Vind. plefhiunik, plefhiuz; Carn. plęshz ; Croat. pleshivecz; Bosn. plisci— vaç ; Rag. opuzegnak; Ross. iurbmaKi, iukmiiBeuT». Oni łyścowie, co Zuzannę spotwarzyli, wzięli haniebną zapłatę swoje. Rej. Zw. 126.— §. Łysek, miano psa gończego , dit 9?unte ber 3agbl)Ultbe. Psy mianują łyskiem, kurta, kasztanem, kruczkiem. Chmiel. 1 , 582. Zaraz i, I żwawy pędem obal się rzuci. lK , a, m., §. 1 ) ruda twarda, wewnątrz żadnej nie mająca masności. Os. Żel. 36. Łysak, chudy gaturrek rudy, farby białasój i cielistej. Haur. Ek. 178, tau&eS, ntagereä 6rj. — §.2) Łysak, ob. Łyska. ŁYSIC, ił, i, cz. niedok., obłysić dok., łysym, gołym czynić, golić, Bosn. plisciti, chiossaviti; Eccl. iLiiiniiBio, naiiiiHBa 4tiaio; taty mctd)ctt. Niech nie łysią łysiny na

Pochodź, połykać, potknaLć ; przełykać, przełknąć; roz- *ŁYNĄĆ. Jag. Wyb. B 4 b, ob. Lunąć. łykać sieL; utykać sie-, luyłykać, wytknąć; zatykać sie, ŁYPAĆ, ŁYPNĄĆ, ob. Łupać zatknąć sie.

ŁYKO, a, n., (łyczko dem.), (Boh. łyko, lcyej ; Sorab. 2. lüko ; Sorab. 1. wuko , (cf. włókno); Vind. lizhjc, lika ;

Carn. lizhje, lika, łupi; Croat. lichje ; Rag. lik, vćz ;

Bosn. liccina, usge od lippe; (Ross. jhko , .iłiuko lipowa, wierzbowa kora; lipowe łyko Mona.io, Moua.tbito ; aynoiiiKO, ayKHO kosz z kory lipowej na mąkę, żyto) ; ber Saumkft. Łyko jest ostatnią warstwą kory, która kora corocznie odkłada i w drzewo postepnie obraca.

Bot. 14. Łyka drzeć, kiedy się drą. Cn. Ad. 455, (Slov.

Zab. 15, 47.

Wtedy ruże trhagu, kecT kwitnu ; cf. żelazo kuć, póki się rączy łysek rozpalone; cf. chwytaj okazyą z czoła, bo z tyłu łysa; oppos. po obiedzie łyżka; po śmierci kadzidło.) Skępiec i z dębu radby odarł łyka. Rej. Zw. 217 b. Drze łyka, kędy może, i z drzewa suchego. Rej. Post. M. 5., ib. O

3.,    ib. 0 o 4, (łakomy, wszędzie zysku szuka). Sucho się łyko to nie odrze. Pot. Arg. 815, (nie przepiecze się; nie przelewki). I samemu Achitofelowi sucho się

łyskawicy, roetterleudjten, Bitten. Łyskawica łyskając się-od kraju, który jest pod niebem, oświeca sie do drugiego. Sekl. Luc. 17. (błyskając się. Bibl. Gd.). Łyska się imperson. błyska, się, eê ivettcrklldjltet; Vind. bliska,, fe bliska; Croat. bliszichesze ; Ross. CBepKaer&. ŁYSKANIE, ia, n., ba$ SBBetterleuc^ten ; Ross. 3apmma. ŁYSKAWICA, y, z., błyskawica, Vind. blisk; Carn. nębahlad, Ber 23lti$. Uderzyły łyskawice i gromy, i wielu z nich; pobiły. Sk. Dz. 1171. Z otrącania się chmur o chmury^ łyskawice i grzmoty pochodzą. Otw. Ow. 250. Oba miecze błysnęły, jako łyskawice. Jabl Teł. 287.    1 Leop.

Math. 28/3. LYSKAVVICZNY, a, e, fulguralis. Mącz., 2Mt£ * . ŁYSKOTNY, a, e, błyszczący się, Bli^enb. Porze łyskotny piorun grubą chmurę. Staś. Num. 2, 102. ŁYSO, adv. adj. łysy, goło, bez włosów, fctljl, Bcuirloś. Lepiej ze na głowie, niż w głowie łyso. Zegl. Ad. 131. Co się urodzi łyso, łyso zginie. Rys. Ad. 5, (t. j. z łysiną , jak źrzebię łyse; cf. łyse źrzebię łysym koniem bedzie). Cn. Ad 151. Jabl Ez. 132. bies. B 3. Pot* Arg. 598. Birk. Ghodk. A3 b. ŁYSOCISAWY koń. Kehow. Fr. 6, maści cisawéj z łysiną, fiiftaittCllbraitlt mit Släffeit.

głowie swój, i kąta bród swych niech nie wystrzygają.

Budn. Levit. 21, 4. ŁYSIEĆ, iał, ieje, neutr. niedoli., obłysieć dok., Boh. lyseti , plehati, plcham, oplchati, plechatèti ; Sorab. 1. woplechuyu; Carn. pleshim se ; Vind. plefhitife, plefhivatife, plefhiu gratati; Bosn. plisciviti;

Croat. plessivem, opleshiveti, pûznem ; Rag. opuznuti, opljescgliviti ; Ross. abichrb , oóiibicliTb , iurfeiiMBliTb , ry-HflBtTb, orywmiTL ; łysym się stawać, fajd wcrbeit. Łysieję » obłażą mi włosy. Cn. Th. Kto łysego soku często używa, łysieje. Sienn. 226. Łysienie, lezienie włosów Croat. chelyavicza , cf. obłysieć. ŁYSINA , y , z.,

ŁYS1NKA, i, £,. Boh. lysyna ; Slov., lysyna, pleśina ;

(Sorub. 2. liszina czoło); Vind. plefhina; Croat. plessi— visebe; Dal. plijs ; Ross. jhjchhb, JiucHHKa, B3Jiii3a, B3ÜM-CHHa, nahumHa, natmiuiKa, npo.ihieiina ; miejsce na głowie łyse, bte ©ldi$e auf beut àopfe. Guz mu siedzi na łysinie, czupryna bardzo mu się przepb-niła. Rej. Wiz.

50 b. — Butan. S. Piotra ziele abo łysina » praemorsa, ïcufelê ülbbtfê. Sienn. 158. — $. U konia, łysina » gwiazda, strzała biała na czele końskim, btc kläffe etncô ^Iferbeö, dit meiner §lecf. Łysinka podługowata znakiem jest dobrego konia. Łysina szeroka, oczu i brwi zajmująca,    ŁYSOŃ, ia, ot., łysieć, człowiek łysy, elit ©lajjfopf, $al)l*

znakiem leniwego. Uipp 11. Cztery nogi białe, piąta    fopf; ob. Łyś; Vind. breslafen, gologlavazh ; (Ross. iu-

łysina, Jeśli koń dobry, wielka nowina. Rys. Ad. 7.    cyra pies morski roczny, ob. Łysek). Kazał im ciągnąć,

ŁYSK, u, w, błysk, połysk, glane, gładkoblask, poli-    przeciw temu łysoniowi (Henrykowi łysemu). Biel. Św.

tura, ®l(in$, Stimmer, politur. X. Kam. ŁYSKA, i, i.,    197.    To ten łysoń podróżny, co się dziś nagodził, może

§. 1) fu lica fuse a, Boh. łyska; Slov. liska; Vind. liska,    nam    przeszkodził. Treb. S. M. 55. ŁYSOŚć, ści, z.t

plaska, tukalza, fulika; Carn. liska , plavka ; Croat. et Dal.    brak    włosów, pleszowatość, gołość, golizna, btc Isïaldljett ;

lizka ; Rag. liska, kovacicb ; Bosn. liska, utva; Slav.' pli-    Boh.    opelichawost, oplchatost ; Sorab. 1. howa, hwowa;

ska ; Ross. Jbicyxa, Kypomm AyHaficKaa, iLiaByHMHKB,    Vind. plefhivost; Carn. pleshtvu; Croat. plesh, ples,

aB40Tita ; Sorab. 1. murak, (cf. nurek); bctâ 231nßd)CU,    plessi voszfe ; Bosn. pliscivstvo; Rag. pljescglivos, golo-

Sldj5Bu(ut, gatunek kokoszek wodnych; mają przód gło-    glavnos, opaznos; Ross. iutkiimBOCTb. Olejkiem tym

wy żółtawy. Zool. 246, na głowie mają czerwoną abo    głowę przemywając, od łysośei    broni.    Syr. 1018.    ŁY-

białą plamę. Ład H. N. 99. — §. 2) Łyska, (łysak. Ład.    SOWATY, a, e, —■> o adverb,    nieco    łysy, etiraä    fal)l;

H. N. 99), Cyprinus rivularis, rybka niewielka; pływa-    Boh. nâlysy; Eccl. JiLicaTHH.

jąc przewraca się na jedne i drugą stronę, połyskując    *ŁYST,    ob. *Łyta, łytka. ŁYSTCIAN, u, ot., ŁYSTCIANY,

się i niejaki blask wydając. Kluk. Żw. 3, 178. — §. 5)    ów,    *ŁYSTCIANKI, ów, plur., na łysty czyli łytki obow,

Fig. transi. Jemu się przepleniło bardzo na czuprynie,    skórnie, pończochy. Cn. Th. Łyścianki, tibialia, poń-

Na nosie łyska siedzi, a guz na łysinie. Rej. Wiz. 30    czochy bez przykopycia. Cn. Th. 1171, ©abettfłtcfd, 28(1*

b, krosta, plama    benftntmpfe. Strój śpiącej bohatyrki po kolana zagięty,

ŁYSKAĆ, ał, a, intr. contin,. błyskać, lśnić, Boh. lsknau-    ukazował purpurowy łystcian (cothurne), złotą klamrą

ti se, lesknauti se, blyskati se ; Vind. lefhketati, bldbe-    przypięty. Staś. Num. 1, 65. Łystciany    okrywają mu    po-

ti, fe lesketati, liskati fe ; Bosn. laskati; Rag. lasctittise;    Iowę goleni. 119, brodequins.

Carn. et Vind. luzh; Lat. lux, lucet (cf. Germ, ßtcljt, ob. ŁYSY, a, c, (Boh. łysy, oplchatÿ; Slov. łysy, lisi, hol ,

Lśnić) ; Ross CBepituyib, CBepKaib ; Bitten, ( cf. 5httlt^, lita. 21 big.); leuchten, jclptitmcrit. Pałają i błyskają oczy, wre i burzy się krew' zwyczajna rumianość. 1'ilch. Sen. 110. W lochu podziemnym jednej t>Iko lampy wybladłe światło kiedyś nie-kiedyś łyskało. Stos. Nom. 1, 33 — Fig. Wlokąc dzieci za sobą, łyskała zadkiem. Ezop 33, świeciła nagim zadkiem, jtc gab ben Quittent juin Scfłcit. ŁYSKNAĆ, ŁY-SNAĆ jedntl., lsnąć, błysnąć, mignąć, fd)tmntcnt, leitdjtCtt. Tylko co on łbem łyśnie z kapelusza gołym, Aż Tiuzno napisane przeczytam nad czołem. Doi Jaw. 2, 30, (bo w kapeluszu napisał był to słowo, które z kapelusza wybiło sie na jego czele). ŁYSKAĆ się * błyskać się, o

687

ŁYSIEĆ - ŁYSKAĆ.

ŁYSKANIE - ŁYSY.

pleśiwy; Sorab. 1. pliechaty, plèchaté, pléchawé ; Vind. plefhiv , oboglau, gologlau; Carn. pleshast; Slav. plishiv; w sercu, a twarz oblewa nie-    Bosn. plisciv, chjossav; Rag. piiescgliv, opuzegnak, go-

loglav, (Rag. uïîsciti privare)\ Croat. plessiv; Dal. plisiv; Ross, .ibicbiîi, B3.ibicbiH, o6.Tt3biîi, MtiiiHBbiii ; cf. lsnąć, łyskać; cf. Ger. 231dffe); bez włosów na głowie, pleszo-waty, f(tl;l, Ta^lföpftg. Głowę miał łysą, i prawie bez włosów. Warg. Wal. 337. Patrzaj na tę łysą głowę; choćbym ją cudzemi nakrył włosami, byłbym jednak łysy. Teat. 13, 19. Próżna rzecz, szukać włosów u łysego. Min. Ryt. 3, 353, (cf. w lesie ryby łowić; fig po cierniu szukać). Prędzej niż się łysa splecie, (* w okamgnieniu). Łysemu grzebień, ślepemu zwierciadło, głu-

chemu piszczek, nie pomaga.    Birk. Exorb. E 4 b. Nie    łyty. Przyb. Ab. 214.    Ściśnij mię, drogi synu, wspie-

każdy łysy pleban. Rys. Ad. 51,    (nie wszystko złoto co się    raj silnie dłonią, Bo łyty drżąc z radości ku ziemi się

świeci). Łysy z wojny nie uciecze ; żona od niego nie    kłonią. Przyb. Ab. 32.    Najżwawszemu żołnierzowi za da-

ucieka. Rys. Ad. 58. — Fig.    Łysa z tyłu pogoda. Pot.    nym hasłem do bitwy, nieco łytka zadrżała. Pilch. Sen.

181.

Cyceronowi, lękliwemu z natury, łytki drżały, kiedy rzecz jaką czynił, a chociażby najlepiej się gotował , przedsię drżał. Kosz. Cyc. C b. Chcę iść, a same łytki drżą mi pod kolany. Bardz. Trag. 312. Ze strachu łytki drżą pode mną. Teat. 27, 104. Buchnął z lochu płomień; poszedł i Piotrowi i Pawłowi mróz po łytkach. Ossol. Str. 3.

Arg. 567. Chwytaj okazyą z czoła, bo z tyłu łysa.

Teat. 33. d, A, opuszczona nie wróci się; (cf. łyka drzeć, kiedy się drą; żelazo kuć, póki rozpalone; eh nim klamka zapadnie). — §. Łysa góra, mons cnlvus, ber fal)le 23erg (Słafyleufterg), najwyższa prawie w całej Polszczę, tak zwana , że na niej żadnych drzew nie ma. Dykc. Geogr. 2,

Boh. lżićnj₎ bylina, od podobieństwa łyżki tak zwane. Syr. 616. ŁYZA, y, i. ; *§. ob. Łyżka. — §. Łyża, w liczb, mn. ŁYŻE, ów, plur., narty, kośle, ©d)ltttfcl)iitje; Boh. klu-śtka ; Vind. derkauni zhrieul, peverufhen zhrieul ; Ross, Jbima, JibUKKa (ob. Łyżka), obsol. pia, kohck'B. Ślizgać się fna łyżach po ledzie. Rog. Boś. 3, 174, ob. Łyźować. ŁYŻECZKA, i, z., demin. nom. łyżka, Boh. lżićka; Ross. JOJKeuKa; Rag. xliciza, oxiciza ; eut 8üffeld)ctt. Uszna łyżeczka , auriscalpium. Macz. , eilt OI)rli3jfeI. Dzieciom daj lekarstwo małemi łyżeczkami, dorosłym zaś tstołowemi łyżkami. Perz. Lek. 190. Czerw. 6 et 33. ŁYŻKA, i, i., LESZKA. (Opal. Sat. 49), (Boh. et Slov. lżjce ; Sorab. 2. żizza; Sorab. 1. żicza; Vind. shliza ; Garn. shliza ; Croat. slicza ; Dal. xlicza; Slav. xlica, kashika; Rag. xlizza, oxizza; Bosn. sgliça, sglieça, sgiça, osgiça; Ross. 405KKa; (cf. Ross. JOJKJKHTb, BbUOHOKHTb drożyć, wydroźyć; Ross. 4bDKKa , jibiwa łyża, łyże do ślizgania , jibicKapt, JionaTa łopata); Eccl. AT4Kiii|3, jioiuku, lOJKima ; cf. Lat. ligula); ber Söffcl. Zwyczajne narzędzie do jedzenia płynnych rzeczy. — Łyżką jeść Ross. xjeöaib, xjieÖHyTb, 3ax4eóaTb, (cf. chlipać). Łyżki stołowe. Perz. Lek. 190. Łyżka roz-dawcza Ross. po3MBiiaji Jioama, SSorleßelöffel. Dyaboł po łyżce, kiedy niema co jeść. Dzwon. A 3. Wszak to on z moim panem, kiedy są w Warszawie, Brat a brat, jedną łyżką i na jednej strawie. Zabi. Firc. 12, (spólnie żyją). Łyżka żelazna dziurkowana kuchenna, (ob. Zufan). Dobrze mówią, że się jedni rodzą z łyżką złotą lub srebrną w gębie,    a drudzy    z drewnianą.    Zab. 3,    188., N.

Pam. 2, 152, (cf. urodził    się w czepku ; cf. jednemu szy-

*dła golą , drugiemu brzytwy nie chcą). Daleko od łyżki do gęby. Zab.    15, 240,    (cf. nie mów    hup, aż    przeskoczysz). 1 łyżka    często nie    trafi w zęby.    Cn. Ad.    141, (cf.

od misy pod czas mila do gęby). Często bóg nie obiecał, otrzymać nie snadnie, Często od samej gęby i łyżka odpadnie. Simon. 18. (Sorab. 2. Komuż bohg żiizi, tomu pschiżo fpizi; komuż bohg ne żiizi, tomu pada f żiize; cf. z gęby mu grzanka upadła). Huczał, aż skoro mu wypadła nagle z ręku łyżka. Pot. Jow. 89, (nagle umarł). — Wymyślacze, co wodę łyżką mierzą. Rej. Ap. 68. (cf. piasek liczyć). Byś morza łyżką nie przelewał w dołek. Mon. 71, 48. ib. 73, 726, (cf. wiatr gonić; cf. drzwi do łasa). Ale wszystko po ten czas, cośmy tu mówili, Pra-wieśmy jako wodę łyżkami mierzyli. Rej. Wiz. 63, (cf. groch na ścianę rzucać). Dosyć że bóg wieczny; przeczźe próżno tę wodę tak łyżką mierzymy? Rej. Wiz. 152. —

«88

ŁYSZCZAK - Ł Y T A.

ŁYŻCZYCA - ŁYŻKA.

103. dawni pisarze o tej górze, na której prawie ustawicznie zimno, śniegi i mgły panują, różne powieści ba- ŁYŻCZYCA, y, z., ziele, warzęcha, cochlearia, Sbffelfraut, jeczne wspominają. Ład. H. N. 99 ; bierze się za każdą górę, wedle mniemania pospólstwa , przez dyabła i czarownice opanowaną, Cam. klęk, Slocftëberg, ipetenberg.

Gdzie karczma, tam prawie i łysa góra. Haur. Sk. 138.

Czarownica ta jeździ na łysą górę. Teat. 25. c, 61. Widma , na łyse góry wzlecieć mająca, czarowniczą się maścią posmarowała. Mon. 70, 584. — §. Łysy sok, sarcocolla, żywica drzewa jednego w Persyi, tak rzeczona dlatego, iż łysieje, kto jej często używa. Sienn.

226. Śleszk. Ped. 416. sarkokolla. Syr. 223. — §. Łysy koń, Ross. Æbicaa 40ma4b * łysinę białą mający, nie obla-zły jak łysy człowiek. Cn. Th., eilt ^ferb mit einer S3laffc.

(cf. Bosn. lïs cicatrix in fronte, cf. lice; lisast qui habet signum in fronte, ut cquus-, Boss, jaca, MCOBKa plama obdłużna ; Vind. lifs, lifa « wada, przywara, n. p. vfaki ima swoje life * nikt bez ale). Pod ręką zwykle bywa u fo-rysia łysy. Pot, Jow. 184. Po wszystkie wieki to się prawdzi wszędzie , Iż łyse źrzebie łysym koniem będzie.

Zegl. Ad. 43. Kto się łyso urodził, łyso zginie; cf. po staremu Bartosz, łotr pijanica.

ŁYSZCZAK, a, m., §. 1) botan. auricula ursi, 3liU'tfel,

Ross. ny?K4a, chowa się w ogrodach; woda z kwiatu dystyllowana czyni płeć gładką i piękną. Ład. II. N. 99.

Kluk. Rod. 2, 235. Staś. Buff. — §. 2) Mineral. Łyszczak, mica, ©ltmmer, kamień w palcach się rozcierający, mający w sobie wiele drobniuchnych lśniących listków. Kluk. Kop. 2, 96. — §. 3) Łyszczak ptak. Tr. «baba, bąk ptak, bie SöffelßrtlteS. ŁYSZCZEC ziele, gypso-pliila Linn. Jundz. 240, Ross. MbmibH rjiasKH, @i)p3fraut.

(ŁYSZCZANY, ob. Łyżkowy. ŁYSZKA , ob. Łyżka. *ŁY-SZYĆ się, ob. Liszyć się).

**ŁYTA, y, 2., ŁYTKA, i, z., *ŁYST, u, m, (Boh. leytko, leitko, ljtko; Slov. letka ; Sorab. 1. briżeżo ; Sorab. 2 bruschko,

(cf. brzusiec) ; Garn. łatki ; Vind. mezha , vadel ; Croat. lisztanyük, liztanyki ; Hung. lâb ikra, (ob. Ikra); Slav. et Bosn. list od noghe, (cf. list) ; Ross. jibiTKa, napa ; (cf.

Ross. JMTaTb, npoübnaTb włóczyć się, tułać) ; Eccl. hmtct., ronTun.,    óepuo crus, tibia)-, bie 28abc. Tylna i

miąźsza część goleni jest łyst mięsisty, abo łytka. Kirch.

Anat. 4. *Łysty mięsiste podkolanek zwykł wiązać ży-łisty. Otw. Om. 226. ‘Łysta. W. Jud. 15, 8. Od ły-stów do lędźwi. Oczk. Przym. 44. Każdemu chrześcia-ninowi oko wyjęto, i łyst przepalono. Biel. Hst. 155.

Ci, którzy się boją, drżą i pod łytkami im drży. Sak.

Probl. 207. Ledwie go drżące pod nim unieść mogły

Znaczniejsza trucizna w fyżce, niż w półmisku. Pot. Arg.    Genes. 32, 12. (który zliczon być nie może. Bibl. Gd.).

401. Radby ją w łyżce wody utopić. Past. Fid. 226.,    Na tych miejscach mostów wielkich zażywać nie Iza było.

Biel. 68., Pot. Arg. 99. Cn. Ad. 627. Kto w łyżce wody    Archel. 2, 135. Mocno się bronili nieprzyjacielowi; aże

topi, dołki kopie, Sam szyję złamie, utonie w potopie.    i rąk nie mogli już podnosić, a widząc, że już nie Iza,

Morszt. 70. Onaby mię rada w łyżce utopiła wody. Zabi.    sami wskakowali w ogień. Jer. Zbr. 532. Niech będą

Zbb. 9., Bys. Ad. 61, cf. w naparstku utopić; Slov. uto-    spisane prawa słowy znacznemi, którychby nie Iza wy-

pilbi ho w liżici wodi. — Chwieje się czołnik, jako woda    kręcić. Modrz. Baz. 394. Widząc, iż oblężonych trudno

w łyżce. Chrośc. Luk. 161. (choleba). — Po objedzie ły-    wymorzyć, a mocą zamku dobyć nie lża, odciągnęli. Stryjk.

żka, post bellum machinas parare. Mącz. Stulti accepto    125. Jakoż poznać, jakim kto umysłem urzędu prosi?

mało sapiunt. Lek. B 4 b. Po szkodzie mądry; po śmierci    Ja widzę, że tego nie inaczej poznać nie lża, chyba na

lekarstwo. Nie wczas łyżka po objedzie. Bys. Ad. 31.,    domysł. Modrz. Baz. 172. — §. 2. Nie Iza jedno; nie

Slov. Uś ge pozdć, mili drosdé; (na nierychłą przysługę.    Iza tylko; nie Iza chyba »już inaczej nie można jeno; nie

Kpcz. Gr. 3, p. 92). Pot. Arg. 588. Marnie swój mają-    zostaje jeno, (cf. nie można nie): e3 bldbt ntcfytê anber$

tek pożerasz, a dopiero się obaczyć chcesz, gdy po obje- übrig al3, man fann ntcfyt aubcrê mcljr, ol$.... Aleć już nie dzie łyżka. Star. lief. 75, (po czasie). — §. Łyżka, miarka    lża, gdyżeśmy się tego pługa obiema rękoma jęli, jeno

aptekarska, cochlear, ma w sobie pół uncyi. Krup. 5, 356,    poganiać do końca. Orzech. Qu. 55., Rej. Post. a. 5. Kie-

etlte (lalbe Unje Slpot^cfer * SDîajL Sienn. Wyki.—§. W hu-    dy cofnąć się nazad nie możesz, tam już nie lża, jeno

cie śklanej, łyżki, dołki w drzewie na wzór łyżki wy-    konać statecznie swoje przedsięwzięcie. Gorn. Dw. 50, et

rznięte, w tych nabrane śkło z pieca taczają, ochładzają,    12, et 8. Cesarz napominał książęta, aby Władysławowi

i w okrągłą figurę obracają. Torz. 33, loffeläfynltcfje §öd)er    wrócili ojczyznę, którą mu wzięli ; czego gdzieby z do-

ttt dnem |)0lje, mortn tu ber ©laêbntte baö gefdjtnoljne ©laê    brój woli nie uczynili, tedy onemu nie lża będzie, jeno

Ctbgefüljlt mtrb; Süffel. — Transi. Jeśli psu stopy puchną,    mu tego wszelakim sposobem dopomódz. Biel. 94. Gdy

puścić mu krew' z łyżek, które każdy pies ma znaczne    nieprzyjaciel do ugody nie chce przystąpić, nie lża nam,

na goleniach u przednich nóg między kolanem a stopą.    tylko na nowo się gotować. Vol. Leg. 3, 849. Wojsku

Ostr. Myśl. 25.? —ŁYŻKOWATY, a, e, — o adv., Eccl.    nie lża było, jeno abo zamku wszystką mocą dobywać,

JtOHOiaTŁiH; na kształt łyżki, löffelarttg. Bąka pysk łyżko-    abo zginąć. Gwagn. 169.

waty. Chmiel. 1, 126. ŁYŻKOWY, ŁYSZCZANY, a, e, ŁZA , y, z., łezka demin., (Boh. slza, slzycka, slzeti lacri-od łyżki, Süffel*; Ross. jiojKenHHH; Boh. lżicny. Łyżkowy    mari, slzenj lacrimatio; Slov. słza, słzym lacrimor; Sorab.

1. fólza, fjlfa ; Sorab. 2. ldfa, Ifa, dfa, fa, plur. fi; Carn. solsa, (cf. zołzy); Vir,d. fousa , fusa, (fousiti, fouse tozhiti, preliti * płakać); Croat. szùza, (cf. sączyć); Bosn. suzza, suzzięa , (suzziti, plakati * płakać); Bag. sûza; Slav. suza; Ross. cie3a, (cje30TeneHie płacz, npoc.ie3HTbca płakać, zapłakać. npoc4e3HTb rozrzewnić, cje3HO ze łzami, cje30xpannjMme, cjigshhk'B naczynie do chowania łez; Eccl. 6e3CJie3HHH bez łez, cine^uTii, cjie3io, c4G30tohhth łzy ronić, toczyć, płakać, 0C4e3tnrn, on-ianaib opłakać; cf. Syr. Snu sachal fiuxit lacrima; Arab. SbE? fudit la-crimas); §. a) bie £(nćtne. Z humorów wodnistych w oku, przez gruczołki płaczliwe oddzielonych, pochodzą łzy. Kirch. Anat. 50: Łzy są limfą jasną słoną, która za poruszeniem powiek, roztacza się po oku, końcem odwilżenia go i ośliżenia błony rogowej. Dykc. Med. 3, 629. Stęka serce, a oczom łzy pojrzeć nie dadzą. Kolak. Cal. B. 3. Całaś pomieszana! łzy ci w oczach stoją! Tent. 45. b, 64. Łzy mi się rzuciły. Teat. 35. c, 9. Od łez wstrzymać się nie mogę. Teat. 14, 137. Łzy mi się z radości dobywają. ib. 42. d, d. Nie ten godzien pamięci, kto gnębił, kto zdzierał, Nie ten, kto łzy wyciskał, lecz kto je ocierał.

Nie bądźże tak srogi, uczyń to na łzy moje. Pot. Arg. 82. Występek swój gorzkiemi łzami opłakują. Przyb. Mili. 549. Krwawe łzy wylewały płaczliwe matki, Patrząc na dziatki, Które gwałtem dać musiały na mięsne jatki. Pieśń. 29. Ziemię pokrapiał rze-wliwemi łzami. Teat. 54, 20. We łzach tonąć. Ld. Wchodzi z załamanemi rękami, głęboko wzdychając, łza. łzę goniła. Ossol. Str. 3. Łzy z łzami mieszać miło człowie-

sztuciec Croat. slichnyak; Carn. shlizhnèk (* 2. dyftong).

ŁYZOWAC, ał, uje, intrans. niedok., na łyżach biegać,

rzu

©#Itttfdju$e laufen. Tam gdzie Szwedzcy Skryfyni po mo-łyżują. Tward. Wl. 2. ŁYŻWA, y, z., (cf. lichtuga), bat, czołn płaski podługowaty, ein fladjeê, langet ÜBoot;

Boss. cyAi>, (cf. *sęd). Łyżwa miewa ludzi 2, 4, 6, bierze łasztów od 8 do 12. Magier. Mskr. Kiedy jaka rzeka bardzo wielka, to wojsko powinno być opatrzone bardzo wielkiemi łyżwami ; te łyżwy trzeba, żeby zawsze były na wodzie dla użycia ich w potrzebie. Jak. Art. 2, 472.

Most na łyżwach Boss. mocte Ha cy4axi>, eine @d)tffbritcfe.

Majster mostowy ma statki przeprowadzać między łyżwami. Pam. 84, 719. Niektóre łyżwy od pływającego mostu poodcinali nieprzyjaciele. N. Pam. 2, 236. — §. W młynobudownictwie: łyżwa budna, łyżwa wałowa, łyżwa, na której dom, lub wał młyna wodnego. Schneid. 'ŁYŻWIARZ, a, m., biegający po ledzie na łyżach, ber ©oljlith fdjufylćhtfer. Łyżwiarz ślizga się po lodzie i śniegu. N. Pam.

15, 59. Regiment łyżwiarzów w Norwegii, ib.

L Z.

Kras. W. 77.

87

ŁYŻKOWATY - LŻ A.

ŁZA.

689

*LZA, *LZA, (Boh. Izc facile; Ross. jib3H possibile, można; Eccl. il-RTh l€CTl*, itb^H , CB0Ó04H0 , 403BO;ieHO , MOWHO) ; obs. positiv, adverb. compar. lżej ; veteribus cum negatione usitatum: § 1. nie Iza (Boh. nelze; Boss. He 4b3H difficile, impossibile)', ciężko, trudno, niepodobna, niemożna, fdjroer, unmogltd). Położę nasienie twoje jak piasek morski, którego nie Iza zliczyć prze mnóstwo. Budn.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom II.

690

ŁZAWA-LŻYĆ.

LŻYĆ - ŁŹYWY.

rzecz

i.,

Boh. lżiwost; Ross. jdkh-

ści,

kowi. Bardz. Trag. 271. (cf. przynajmniej sie napłakać, «skarżyć; cf. lżćj nędznemu niesamemu; cf. oppos. wybiwszy, napłakać się nie dają). Co letko przychodzi, nigdy nie szacują, Miło wspomnieć pot przeszły, starte łzy smakują. Zab. 13, 316. Twardy na łzy * do płaczu. Cn. Th., (cf. łezka mu nie kanęła). — §. b) Transi. Między Włoskiemi winami są najsławniejsze łza Chrystusowa, la-crima Christi, wino słodkie, łagodne, mocne, farby czerwonej. Krup. 5, 103, ein Stal. SBein.—§. c) Botan. Łza, coix, rodzaj rośliny. Łza Jobowa sieje się w ogrodach; ziarna na różańce i koronki zażywają. Kluk. Dyke. 1, 144-, bte £>toHtl)rdne. — §. W hucie śklanej, z hartowanych kropel śkła , robią łzy śklane. Torz. 129, ©Irtötropfeit. ŁZAWA , herb ; miecz końcem na dół obrócony, między dwiema podkowami. Kurop. 3, 31, ettt Sffiappett. ŁZANY, ŁZAWY, a, e, ŁZA.WIE adv., Boh. slzawy, slzawe, slzy-wÿ; Vind. fousen, fousien, fusliu, poun fous; Bag. su-zïv, sùzan ; Bosn. suzzan, suziv; Boss. cie3iHBŁiH, cje-3HHÖ, MHOrocjie3HbiH ; Sorab. 1. felzoyitć, felzownitć; od łez, frönen*. Kropla łzana. Urs. Gr. 117. Tam te martwe poety przyjaznego zwłoki, Po trzy kroć zbroczysz łzawemi potoki. Hor. 1, 216. Łzawa fistuła, ob. Łzowy. — Łzy wyciskający, $l)tdncn erpreffeitb. Osycham bez nadziei w żalu łzawym. Przyb. Ab. 15. Tu ponuremi oczyma pierwszy raz ujrzeli Łzawą stratę. Przyb. Milt. 55, (cf. opłakany, nieopłakany). Tam przyśpieszył zdrajca zgon ich łzawy. Przyb. Luz. 42. Grozi mu los łzawy. ib. 259. Opłakać jej stratę przez jęki najłzawsze. Przyb. Milt. 251. Kocytu łzawy strumień. Zab. 15, 12. Kniaź. *Łzawnie, fapr.^Kol. U 2 b.

LZĘ, LŻENIE, ob. Lżyć. ŁZE, łżeć, łgę, łgać, ob. Łgać.

LŻEJ comparât adverb. posil, lekko, łatwo, łacno, {Ejtym. obsol. *Lża positiv, quod vid)\ mniej ciężko, mniej trudno, letzter. Jedno lżćj cierpieć. Cn. Ad. 316. Lżćj nędznemu nie samemu. Bys. Ad. 38, gaudium est miseris, socios habere malorum. Lżćj ból cierpiemy, spoiny z drugiemi. Cn. Ad. 457, (cf. łzy ze łzami mieszać miło człowiekowi). Lżćj o cudzej skórze wojować. Tward. Wl. 26. Sodomowi w sądny dzień lżćj będzie, niźli miastu onemu. Sekl. Luc. 10, not. ,,znośniej”. Za Bolesława Śmiałego Polacy porzucili ciężkie zbroje staroświeckie, a jęli się lżćj na koń ubierać. Biel. 56. — *§. Cyt panowie! lżćj mówcie, by król nie usłyszał. Bej. Zw. 80., Weresz. Beg. 129, (ciszej, mniej głośno, łagodniej). LŻEJSZY, a, e, compar. adj. lekki, letki » lekciejszy, letzter. Lżejszy koszt. Rej. Ap. 34.

LŻN1ENIE. Tr., ob. Lizanie.

ŁZOWY, a, e, od łzy, abo łez, SJjrdlten *, łzawy, Boss. cjie3HbiM. Łzowa cywka czyli fistuła, choroba, gdy łza kąt większy oka zawzdy sobą napełnia, lub też od punkcików łzowych po twarzy wedle nosa spuszcza się, albo za przyciśnieniem tego miejsca obficie z pęcherzyka łzo-wego po twarzy zcieka. Perz. Cyr. 2, 168 et 18. ŁZO-TOK, u, w., adj. łzotoczny, Eccl. cux^oTOYbin», TOnamiu oe3bi, łzy toczący, thrönenüergiejknb. ŁZOLEWCA, y, m., Przyb. Ab. 142, rozlewacz łez, ber ütljränettöergtejkr.

1. LŻYĆ, ył, y, cz. niedok., ulżyć, zelżyć dok., lżejszyć, lżejszym uczynić, ulżywać, erleichtern, leichter machen ; Boh.

zleheiti, zlehćowali; Boss. jbroTHTb. Jak ona dybie, jako pochylona Idzie, jak się *Izi stopa jćj kradziona. Past. Fid. 175, (letką się robi, podnosi się). W Bolesławie cnota i dobroć bardzo wielka była, Miłosierdzie a prostość, ta go₅ zgoła lżyła. Papr. Gn. 1040, łagodziła?

2. LŻYĆ, ył, y, lżę cz. niedok., zelżyć dok., lżyć kogo słowy, łajać sromotnie, szkalować, einen fdjdnben, fdjnwhen, Idftern, mtSntacheń; (cf. Gera. Safter, obs. laften, Idften * le£en, ner* lejjen; Lat. laedere, laesus; ap. Notker, lastir * oszukań-stwo); Boh. zleheiti, zlehcowati, rauhati se ; Sorab. 2. szromoschisch, (cf. rągać się, cf. sromocić); Vind. lefhtru-vati, löstruvat, fhmagat; Carn. smahati, fershmagam, fer-shmagujem; Croat. pszujem, psànim, opszuvati, (cf. psuć); Bosn. psovati; Boss. xyauTb, 3JOCJOBHTb, (jukhbhtb, oóo-jaamaTb słowa przekręcić), nopoBHTb, pyraib, (ob. Rągać się j ; Eccl. rosuara, rajwru , xyxHaio , noHomaio, noHOCHTb. Od słowa do słowa, zaczął go lżyć; on też odelżył. Teat. 22, 81. Lżyć kogo rzeczą, uczynkiem; despekt komu wyrządzać, hańbić, sromocić. Cn. Th. t et* nett kfdńmpfett, fdjtmpfïfch behanbeln. Każdy, powinna jest, aby się sam nie lżył, i wzgardzonym nie czynił. Budn. Cyc. 65. Ojca i męża lży wszeteezna niewiasta 3 Leop. Syr. 22, 5. (zelżywa. 1 Leop.). Kto czyni krzywdę ubogiemu, ten lży stworzyciela jego. Badz. Prov. 14, 31. (uwłacza stworzycielowi. Bibl. Gd.). Drzeć, palić domy, gwałcić Bogu poświęcone Klasztory, w nich panny lżyć jemuż poślubione. Blai. Tl. B. LŻENIE, ia, n., subst. verb., sromocenie, szkalovcanie , zelżywość, baS ©chtmpfen, ber ©djimpf, ba£ Sefchtmpfen; Siny. lśnj, hanenj, (cf. łajanie, ganienie); Vind. lefhtruvanje, saframota; Bosn. psovka ; Boss. 3JiocjiOBaeHie ; Eccl. ztbroTti, ocnaca, cf. osława, 6e3C,iOBJieHie, ^Aoyoyiiifimiic. LŻYC1EL, a, m., sromotnik, ber ®hrcnfd)ünber; Slov. żebrać; Vmd. le-fhtruvauz, fbmagovauz, oberavez, saframuvauz; Carn. fershmaglivz, fershmaguvauz ; Croat. pszósztnik, (cf. psotnik); Slav. psovücs; Boss. xyabHHKb, xyanieab, pyra-Tejb, ópaiłHTejib, nopmiaTejb; Eccl. ra^arejb, ztaitnetth. W sidłach twego lżyciela marnotrawiłaś wszystkie godziny na rozkoszach. Teat. 54, 20 LŻYCIELKA, i, i., która lży, sroinotnica, Vind. okliniarza , prekliniarza ; Boss. ópaHHreabBHua ; bte ©djdnbertmt, (Shrenfd)äitbertnn. Za swoją lżycielką samego miłosierdzia żądała. Wys. Kat. 168. ŁŻY-CZKA; i, z., Boh. łezka, Iżićka, demin. nom. łeż, małe kłamstwo, eine Heine Snge. Jeślić łżyczkę zadadzą, a będzie to z twćj przyczyny, winujże sam siebie. Modrz. Baz. 240. ŁŹYWOŚĆ,

BOCTb, lO/KHOCTb; kłamstwo, łgarstwo, fałszywość, Sngen* hafttgfeit. Błogosławiony, w którego duchu niemasz łży-wości. Wrobi. 70, „not. t. j. który nie fałszuje”. Fobu-lositas. Macz. LŻYWOŚĆ, ści, z., sromotność, lżenie, obelżenie, obelga, bezcześć, uwłaczanie czci, bie ©dmid* hmtg, $ernnebrung, ©dtdnbnng; Boh. rauhawost; Vind. fhma-gujezhlivost, radofhmagnost ; Boss. notiocL. ŁŻYWY, a, e, ŁZYWIE adv., Boh. lżiwy; Slov. Iżiwy; Carn. lashniv; Slav. laxljiv, laxljivo ; Croat. laslyiv; Bag. làxni, laxiv; Boss. jUKHBBIh, iowhhh, J05KH0, JUKerjiaroMBUH ; kłamliwy, fałszyv,y, lügenhaft, falfd). Powstali na mię świadko-

Ł Y W Y.

L Ż Y W Y.

69t

■wie lżywi i mówiący krzywdę. Budn. Ps. 27, 12., (Eccl.    wy, nieprzyjaźliwy. Rys. Ad. 38, mendaces fallaces. Kuli T»!i!ec,Lß'iijyiiT€iih ; łżywe świadectwo sitKeciBtAtTeahCTBO,    piectwo kłamliwe, chciwe, łżywe. Petr. PoL 2, 171. Półżywy prorok AisKenpopoKi, (cf. pseudo); ifhffieBpaTi ; Graec.    twarzy, które język łźywy wymierzył. Susz. Pieśń. 1, C b.

xpevââdeXcpoç; 'Łżebracia. Smotr. Apol. pr. 'Łżelubcy. ib.    LZYWY, lżący, zelży wy, fcfimćiljent), fcfydnbettb; Boh. rauha-

81.). Przysięgi łżywój nie miłujcie. 1 Leop. Zach. 8,    wy. (ob. Urągliwy); Vind. saframoten, fhmagujezhen, obna-

17. (fałszywej. 3 Leop.). Nie;,rzyjacioły moje języki swe-    fhliun; Ross. xyjHTe.ibHuii, xyibHHH, nopuuaiejbHbiH, no-

mi łżywie i zdradliwie czynili. 1 Leop. Ps. 5, 11. (kłam-    hocjuibuh, pyraTeJbHbiiî, yKopHTe^bHUH, yKopH3HeHHbiit„

liwie. 3 Leop.). Któż tak łżywym abo swowolnym jest,    ópamibiH; Eccl. noaopHbifi, raauaiejbHbiH, (cf. Eccl. ithc-

któryby bez wszelkiego świadectwa twierdził, że to bożka    ThYh chytry). Przyjdzie na gnuśnego lżywe ubóstwo. Klon..

nauka? Zygr. Gon. 5. Człowiek łżywy, tak o boga, jako    Wor. 34. Paweł był pierwéj bluźnierzem i prześladowcą

i o ludzi nic nie dba. Ezop. 64. Fabulosus, który się    i lżywym. W. 1 Tymol. 1, 13. (gwałtownikiem. Bibl. Gd.).

niepewnemi powieściami rad pęta, łżywy. Fabulose, łży-    Targają me 'poczciwe wszetecznie a lżywie. Gzach. Tr.

Pochodz. zelżyć, zelżywość, zelżony, obelga, odelżyć.

wie. Mącz. O nędzna cbłudności, o nadziejo łżywa, Ja-    K 3.

każ tu jest spraw^ omvlna, fałszywa. Hej. Wiz 83. Łży-

Koniec Tomu drugiego.

Zaczęło drukować dnia 4. sierpnia 1855.; (Ukończono dnm 4. wt^śnia 1856.

Pod zarządem Wojciecha Manicckicgo uprzyw. dzierżawcy drukarni, składali: Wawrzyniec Pałuski,

— Józef Dobrzański.

Odciskał na prasb pospiesznej : Fr. Xawery Pobudkiewicz.

POPRAWKI.

DO TOMU I.

Przedmowa str. 6 wiersz 2 z góry, zam. półtora, popr. półtrzecia. Żywot Lind. »    32

wanie to winniśmy p. Mieczysławowi Potockiemu.

Str. LXIX przędz. 2 wiersz 11 z dołu, zam. Tacyt, popr. Seneka. LXX LXXI 344

»    6 z dołu, słowa «Jest też pierwszym rektorem tego uniwersytetu, a* przekreśl. Sprosto-

katolicki.... 1645, popr. stary.... 1610. •

»»    8 a po słowie «Łacińska» dodaj: Sapiehy, {ob. Nies. wyd. Lips. VIII. 275.)

1    »    15 z góry, dodaj: »Na wyrażenie tej dwójki cz używa abecadło słowiańskie litery osob

nej, nazwanej czerw * q ; Czesi piszą c, Chorątanie zh, Chorwaci ch, Ilirowie ę, ej, cs.» przędz. 1 wiersz 1 z dołu zam. 26 popr. 261 cf. 203.

» po słowie «dyabeł wenecki» dodaj: «Wenecya osada w Wielkopolsce nad jeziorem tegoż imienia. Właściciel jćj Jan, sędzia poznański, za Jagiełły, nazywany był dyabłem weneckim (Długosz Hist. X. 107. Kromer Ilist. wyd. Kol." str. 246).»

615 przędz. 2 wiersz 13 z góry, zam. lyra? popr. dęty instrument; oh. 2. cynek.

» kita 3.

OÏ i*

CO CO

00

664

11

y-

DO TOMU II.

3>    £ *Ąf    ' •

Str. 293, przędz. 1 wiersz 27 z góry, dodaj przykład: «Tegoż dnia w wieczór przybiegli kalarasze maltańscy, którzy mi listy przynieśli. (Zbiór Pam. o Dawn. Pol. VI. 295.)» Kalarasz znaczy tu gońca, i z wyrazem łac. ga-learius zdaje się nie mieć nie spólnego.

»    347 przędz. 2 wiersz 23 z dołu , zam. arbustaqe popr. arbustaque.

»    5G0

.    561

II

po słowie «muzyczne» dodaj : Kutnarskie wino; ob. Wacł. Pot. Wojn. Choc. str. 413. 15    » zam. płótne popr. płótno

»    13 z góry, » Rosaciec » Kosaciec

10 i 11 w miejsce znajdującćj się tam poprawki, połóż *cf. Liszów.»

SPIS O S O B

które nabyły ten słownik tu kancelaryi Zakładu.

--—-

Liczb. ex.

Liczb. ex.

X. Błoński Grzegorz..........

Bojarski Konstanty...........

Cięglewicz Kasper...........

Delinowski Antoni, Adw’okat krajowy .....

Hr. Dzieduszycki Włodzimierz.......

Hirt, xiçgarz z Wrocławia........

Hryniewicz Józef, Konsyliarz........

Jabłoński Kajetan , xiçgarz lwowski......

X. Kisielewski Ludwik z Lubaczowa.....

Koenig L. z Poznania..........

Kieszkow'ski Henryk z Bażanówki......

JE. X. Lewicki Michał, Metropolita......

Maniecki Wojciech...........

Milikowski Jan , xiegarz lwowski ....>.

Mosbach August z Wrocławia.......

Mosch Karol , radca nadworny.......

Moszczański Karol, Dr. Medycyny zSanoka .    .    .

X. Piasecki zakonu 00. Bernardynów.....

Potocki Mieczysław z Kociubińczyk .....

X. Pietruszewicz Antoni.........

Przyłecki Stanisław', Sekretarz Tow. gospod. Iw. . Pivko Ambroży , kandydat praw z Wiednia .    .    .

Redakcya dziennika praw w Wiedniu ....

Rogalski Adam............

Rogawski Karol z Olpin.........

Sądecki Franciszek z Sambora.......

Schneider Fr. xiçgarz z Berlina.......

Stockmann Wiliam , xiçgarz lwowski.....

Stupnicki Hipolit, redaktor Przyjaciela domowego Tarnawiecki Marceli, Adwokat krajowy ....

Trzccieski Franciszek z Gorajowie......

Urbański Władysław z Kostarowic......

X. Wagner Józef, katecheta z Czerniowiec .    .

Waskowski, professor realnej szkoły z Czerniowiec

Wild Karol, xiegarz lwowski .......

Winiarz Edward, xiçgarz lwowski......' .

Wierzejski Ludwik...........

Wnekiewicz Franciszek, Likwidator galic. kasy oszcz. Wisłocki Karol z Hołuczkowa .    ......

Wodecki Konstanty ..........

Wolf B. M. xiegarz z Petersburga .....

33

t’* 3C

35

11

Wydział stanów galicyjskich........

Hr. Załuski Józef z Jasienicy .......

Hr. Załuski Jan z Jasła.........

Zatorski Maxymilian z Załuza .......

Zawadzki Nikodem...........

Zbyszewski Franciszek, Dr. Medycyny z Brzozowa . Żupański Konstanty, xiçgarz z Poznania .    .

Zebrawski Teofil z Krakowa........

U Stanisława Przyłeckiego, Sekretarza Towarzystwa yospodarskiego, nabyli:

Augustynowicz Bolesław z Kniaża.....

JE. X. Baraniecki Łukasz, Arcybiskup Lwowski .

Cielecki Włodzimierz z Byczkowiec.....

Czajkowski Waleryan, z Kamionki Wołoskiej .

Gnoiński Michał, Adwokat krajowy.....

Gostyński Franciszek , dzierżawca.....

Hierowski Ludwik, rządca .......

Kapliczyński Antoni, archiwista......

Kielanowski Tytus z Żelechowa......

Kociatkiewicz Alexander, dzierżawca.....

Korzeniowski Alexander z Machnowa .

Kraiński Maurycy z Wyszatycz......

Hr. Krasicki Kazimierz z Jasienia.....

Krzeczunowicz Ignacy z Jaryczowa.....

Laskowski Felicyan z Ładzina......

Malczewski Henryk z Gniłowmd......

X. Ostrawski Andrzej, Infułat.......

Hr. Ożarowski Konstanty z Strzemilcza .... Rajski Tomasz, Adwokat krajowy .    .    .    .

Romaszkan Mikołaj z Horodenki......

Hr. Rusocki Włodzimierz z Dulib.....

Xiążę Sapieha Leon, z Krasiczyna .....

Skrzyński Ludwik z Nozdrca ........

Hr. Stadnicki Alexander........

Hr. Starzeński Michał z Olejowa .....

Strzelecki Henryk..........

Suchodolski Leon z Sosnowa ......

Towarzystwo kredytowe galicyjskie.....

Wiktor Jakób z Seńkowejwoli......

Hr. Wodzicki Kazimierz z Hołhocz.....

(Ciąg dalszy w tomie następnym).

.    .    44

44

Liczb. ex.

X .

'

A

*

v

?i

:

't t

/

v*¹ ■

t

r ;

1

*

\

/

%

• 4-

"***

i.

%

■

J

f

.#

t

»

*x

.

*

*

\

■y-

\

ËE <

CO

- t

*

»

-

-*

-i.

'

V

ł

ł

*

>

*

98 S

*

*

*

■

■*

■

X; V;

■■■" ' - .

f

fr

H:

‘

ł*

t

% .

'',KV-

J

**

«

ji.

li***

f.

Î»«

fi*

... «T4M

* #►

rTJ

lr>

' v »ÄS?

Ir i'

3    J4łi;.’..—

V?:T^SE7

<$r

* ' f*.

■-"

vt* /.

•T JTf,

• > r

i®

N*

mmi

*.

fe

• rr -

m-

■« y^ßrP

<•-.• «

**

*%sĄ& f:

. e* /

P-A

"■ ■>4tak*y^

T ■?•    !••-- i.

- £

V"öf *    ;

- - y    %££, 7    flU

' POLITECHNIKA KRAKOWSKA

RÎBT IOTP1T a ftfAmi in

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

111-306237

Zam. 480/55 20 OOO

■i

N*

rfj */ ) \

s&MEib*

m?

Łj

»,

WP

CtV : i

' "i^fe

JT

•C

f*Jr 7

«<■3

P T'    *

:> . * . .-/ -

*: -y.    "ł,

/* •

yÙL

or-f

■ >.st*

«T

M Ki

'• ' ■ • i

-, &tL£

- ** *

ffl

&y

4v

*r

V y k»l

.. jtess?y.

£Ï$8sBmk -

s*fr «*

-

*£&

,yf

£"11*

,rP-

!'.i_

‘«t

*#

3PT

i*« ;-«* jk ,-,,

ir „* / */

-■

fil

Es

i*

KłS

xi

p*

a*

śjrfr *-*•■¥*

r,T

m

i»

km

.v

-Aj

)•

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

00000231546

IJ