..

,%3

:

Fr*,

*■

* %'

! 7 »'

'■*1

Xi

y,

a.

J.

-

\ S

-V

if

.

rs.

i>

4?'

Rr

r.

Rî

l* i

M

V-,

f.*

U

r..

4f\

'•

7'VW.àu

'à

13!

f\

t-n

»•

II

;

¹¹ ’i'w

r mB

f < | il

l*

*TJ

¹

.»i

■ ‘

'fu

/

U

'y

! 4

r

î»

i

jri

-t*

ł¹

• J

'

Ir

•*

'■

J

JJ

il

+'

tv

s iw:

i

1

■

•i

■fi.

r ^

\*

r -*f

r-fl

;4i

1

i

V

i* -

V <    »

Jtel

w

f- #

⁴

tâj

;

>.

I*⁴!

,#l

/£

«

A

■

Ä

>s

i

\

r

iv

Js

-5

LU

üH

-s

,r

i

!v<

\T

. «

K'"

v

i

v!j

1:

]

i

„V

y.»

\

.ti

i»

hr vt.

, ^

i

%    «--Pà

8F- vj

V-j

1-

L%

► *?•

*

E-vl

-

r

&J

ï,*\

•/

>

I*

V

ii *

***

P*

'i

J

y-

»

o

%i

i

•M

t«s

*• ^

s

ÿ:

Ji.

Psp

Ö

»

t ł

♦

\

*

%

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

' ?

*

;

■

.*•

% '

■

*

'

c

<

*

*

:

'

»

î

•v

$

K *•

f .

CS

Ph

f¹ a

PRZEZ

M. SAMUELA BOGUMIŁA LINDE.

WYDANIE DRUGIE, POPRAWNE I POMNOŻONE

STARANIEM I NAKŁADEM

ZAKŁADU NARODOWEGO »HENIA OSSOLIŃSKICH.

Tom I.

LWÓW

W DRUKARNI ZAKŁADU OSSOLIŃSKICH.

18 34.

fp hą/"\

i b«u»w«a I

r &Jimk J ///

TjW-.T-tgK

êvke.

l((~5^3S

VJ

Nabył O. Romuald

PRZEDMOWA.

Oddając w ręce publiczności tom pierwszy Słownika Lindego w nowem wydaniu, winniśmy wytłumaczyć się dokładnie z celu jakiśmy sobie założyli, z sił jakie mieliśmy do rozrządzenia, i ze sposobów jakieśmy do osiągnienia zamiaru naszego obrali; aby jak z jednej strony słusznym żądaniom znawców, według możności, zadość uczynić, tak z drugiej strony porozumieć się wcześnie co do wymagań takich, któreby się z właściwym naszego przedsiębierstwa celem rozmijały.

Należy to w naszym kraju do zdarzeń nader szczęśliwych, że Zakład narodowy imienia Ossolińskich przed laty pięcia w zupełnej niemocy znajdujący się, i ku upadkowi pochylony, potrafił w krótkim czasie nie tylko zabezpieczyć się od upadku, ale wzmódz się do tyła, że już z początkiem roku 18o2 mógł przeznaczyć nie mały nakład na cele naukowe, i wydać tom czwarty Ossolińskiego Wiadomości historyczno-krytycznych, a w roku następnym zająć się nierównie ważniejszem jeszcze przedsiębierstwem. Zasługa w tej mierze należy przedewszystkiem J. E. Agenorowi br. Gołuchowskiemu, Namiestnikowi królestw Ga-licyi i Lodomeryi, który najlepszemi chęciami dla kraju ożywiony, wpłynął stanowczo przez podległe sobie władze Rządowe tak na wydobycie dawnych zaległości Zakładu, jako też na regularne wypłaty dochodów bieżących. Co dalej, na tej podstawie, dla dobra tegoż Zakładu uczynić należało, dopełnił tego zaszczytnie Zastępca Kuratora, Maurycy hr. Dzieduszycki.

W wyborze dzieła, którem Zakład tą rażą najstosowniej przysłużyć się mógł narodo-

ważne względy przemawiały za Słownikiem Lindego, gdyś w myśl i z pomocą J. M. Ossolińskiego; jego i bibliotekarz ;

wi

Słownik ten układany był nie-układał go Linde, podówczas domownik z jego skarbów bibliotecznych powstał, jego postrzeżeniami umyślnie na ten cel spisywanemi zasilał się, jego datkami pieniężnemi w znacznej części na świat wychodził, i gdy z dokonanego już dzieła cały naród chlubę i pożytek odnosił, nad uzupełnieniem go tomem dodatkowym przeniyśliwał sam Ossoliński.

Atoli powodem nierównie ważniejszym nad stosunek autora i pracy jego do założyciela, była dla Zakładu sama użyteczność i potrzeba dzieła tego dla polskiej publiczności. Słownik bowiem ten zajmuje podziśdzień jedno z miejsc pierwszych między słownikami eu-ropejskiemi, tak jak autor jego między spółczesnymi sobie lexykografami. Dał on obraz języka naszego w rozmiarach tak wielkich, jakich wtedy nietylko u nas, ale i indziej nie było jeszcze przykładu. System jego, znaczenia słów samemi przykładami wyjaśniający, jak był jedyny w swoim rodzaju podówczas, tak też i dotąd okazuje się praktyczniejszym nad rozumowania i ścisłe określenia. Linde wprowadził masy czytających w samo ognisko polszczyzny, roztaczając przed ich oczyma najdrobniejsze odcienia językowe z kilku wieków. Jest on dotąd najrozsądniejszym polskim gramatykiem. Możnaby wskazać pisarzów u nas posiadających sławę znawców języka staropolskiego, którzy całą swą znajomość nie ze źródeł, sobie powiększej części nieodstępnych, ale ze słownika Lindego wyciągnęli. W piśmiennictwie naszem jest on dziś jeszcze najznakomitszym i najlepszym polskim słownikiem, i — bogdajbyśmy się w tern mylili — na długo nim jeszcze zostanie. Już w rok po jego wydaniu żalono się po pismach publicznych, że dzieło tak pożyteczne w niedość znacznej liczbie egzemplarzów było odbite. W naszych czasach stało się ono nadzwyczaj rzadkie, i z powodu wysokiej ceny swojej ledwie komu dostępne. O przedruk jego na próżno kusili się niegdyś prywatni, ściślejsze bowiem obliczenia samych wydatków nakładu były w stanie i najgorętsze chęci ostudzić. Ucichły więc wszelkie pogłoski o takowych zamysłach, a samo z siebie nasuwało się, że tego, co przez prywatnych dokonane być nie mogło, mógłby dokonać Zakład.

Teto względy rozstrzygały w wyborze; a z przyjemnością przychodzi nam wyznać, że pierwszy co je z bystrością przeniknął, i dał ważne słowo swoje za Lindem, był właśnie mąż tak stosunki kraju jak i Zakładu najlepiej znający, a któremu, jakeśmy to już nadmienili , tenże Zakład głównie podźwignienie swoje zawdzięcza.

Wykonaniem tej myśli zajął się gorliwie Zastępca Kuratora Zakładu, i wydał stosowne w tej mierze rozporządzenia. Rozpisano listy dla zasiągnienia wiadomości dokładnej, azali gdzie nie znachodzi się rękopism do powtórnego wydania tego słownika przygotowany, i obliczano

ściślej koszta możliwe nakładu.

i

słał Profesor Felix Zochowski ,

W odpowiedzi na uczynione w tej mierze zapytania, nade-z Warszawy, list własnoręczny P. Józefa Góreckiego, zięcia Lindego, z dnia 28 ^tycznia 1852, uwiadamiający, że w papierach pozostałych po jego teściu, a u rodziny przechowywanych, nie masz i śladu, iżby tenże nad wydaniem popra-wnem Słownika polskiego pracował. Z ściślejszego obliczenia kosztów okazało się, że fundusze Zakładu dostateczne są wprawdzie na sam nakład ; ale niedostateczne, jeśliby się do

tego honorarya i tym podobne nadzwyczajne wydatki przyłączyły. W zupełnem tedy uznaniu prawa własności literackiej, w naszych czasach, niestety, tak często nadwerężanej, i dla wczesnego usunięcia trudności jakieby z tej strony okazać się mogły, odezwał się Zastępca Kuratora do P. Józefa Góreckiego listem następującym.

* Wielmożny Mości Dobrodzieju!

Uprzejmość z jaką Pan Dobrodziej byłeś łaskaw zainformować nas listem swoim z dnia 28 stycznia 1852 roku, że śp. Linde żadnych rękopismów uzupełniających jego Słownik języka polskiego nie zostawił, a nawet zgoła nie pracował nad takiemi uzupełnieniami; daje mi powód zgłoszenia się do Pana Dobrodzieja, jako należącego do familii śp. Lindego z następującem uwiadomieniem.

Jak pożyteczne dla narodu jest dzieło Lindego, to Panu Dobrodziejowi najlepiej wiadomo. Upowszechnienie, i według możności dopełnienie tak pożytecznego dzieła, byłoby nietylko ważną i nader pożądaną dla literatury ojczystej przysługą, ale oraz i hołdem cieniom śp. Lindego oddanym. Niestety przez tak znaczny przeciąg lat, jak to sam-Pan Dobrodziej trafnie w swym liście uważasz, nikt z goła nie zajął się tą pracą. Jakoż jest ona tak ze względu ogromu swego jako i ze względu materyalnych środków nad siły człowieka prywatnego, a na pomoce nadzwyczajne w dzieła tego wydaniu, jakich niegdyś śp. Linde doznawał, w dzisiejszem naszem położeniu i okolicznościach, liczyć nie można. Go atoli dla prywatnego stało się niejako niepodobieństwem, tego przy życzliwości rodaków dokonaćby mogła osoba moralna.

Zakład narodowy imienia Ossolińskich, otrząsnąwszy się po większej części z ciążących na nim długów, może pomału obracać resztujące dochody na urzeczywistnienie zamiarów swego założyciela, a uzupełniwszy niedawno znakomite tegoż dzieło Wiadomości history-czno-krytycznych, ogłoszeniem pozostałych do niego rękopismów, pragnie obecnie zająć się Słownikiem śp. Lindego, zamierzając sobie w tem cel dwojaki. Pierwszym i głównym jest rozpowszechnienie jak największe dzieła, które dziś tak z powodu nader wysokiej ceny, jako też rzadkości egzemplarzy jest prawie niedostępne dla największej części rodaków. Powtóre, chcemy zkorzystać ze wszystkich uwag i recenzyj jakie nad dziełem Lindego kiedykolwiek robiono, i sprostować a oraz uzupełnić takowe według naszej możności. W przedsiębierstwie tem, jak w ogólności we wszystkich swoich literackich przedsiębierstwach, nie szuka Zakład choćby najmniejszych zysków; owszem gotów jest narazić się nawet na niejaką stratę, byle ta wyszła na pożytek narodu. Jakoż dziś już łatwo przewidzieć, że rozpoczynając przedsiębierstwo które najmniej 6 — 9 lat czasu, a około 5000 czerwonych złotych do pokrycia samych kosztów

A*

druku i papieru, według najściślejszego wyrachowania, potrzebuje, nie obejdzie się, przy największej ze strony przedsiębierców staranności, od strat materyainych dla Zakładu; zapobiegać im atoli o tyle, iżby bytowi samegoż Zakładu groźnemi się nie stały, jest świętym ze strony przedsiębierców obowiązkiem.

Uwiadamiając^ Pana Dobrodzieja o tym zamiarze, spodziewam się, że takowy znajdzie z powodu swojej bezzyskowności tak u Pana Dobrodzieja, jako i u wszystkich szanownych członków rodziny śp. Lindego należyte uznanie, tern bardziej że będzie tylko urzeczywistnieniem objawionego od samegoż autora, jak to z listu pańskiego wyczytaliśmy, życzenia, i że więc od żyjącego pewnie najusilniej byłby popieranym; a miło mi jest dodać, że jakkolwiek dzieło to z przyczyny zmian i dodatków swoich za przedruk uważane być nie może, Zakład jednak ofiaruje dla szanownych członków rodziny śp. Samuela Bogumiła Lindego sto egzemplarzy mającego się wydać przezeń Słownika. Innego honoraryum nie może ofiarować w dzisiejszem położeniu swojem tenże Zakład, z przyczyny nader znacznych wydatków na to przed-siębierstwo, które pochłonie niewątpliwie wszystkie środki, jakie mu po opędzeniu zwykłych rocznych wydatków, przez lat kilka do rozrządzenia pozostawać będą.

życzliwym sługą

Maurycy hr, Dzieduszycki»

Chociaż można się było spodziewać, że rodzina tego uczonego i zasłużonego krajowi męża przyzwolenia swego Zakładowi -nie odmówi, wszakże skutek, jaki powyższa odezwa sprawiła, przewyższył nasze oczekiwania. Uczucie które jej odpowiedź natchnęło, należy do narodu, i mamy sobie za miły obowiązek podać ją w zupełności do wiadomości powszechnej.

• Jaśnie Wielmożny Panie!

Familia śp. Lindego z prawdziwą przyjemnością powzięła wiadomość o zamiarze Zakładu narodowego Ossolińskich wydania nowej, pomnożonej edycyi Słownika Polskiego. Zamiar tak szlachetny, dowodzi równie gorliwości Zakładu o wzbogacenie literatury polskiej, jak jest uznaniem zasług ojca naszego, który w smutnych chwilach klęsk krajowych, z całą gorliwością pracował nad zebraniem i zachowaniem dla potomności skarbów mowy ojczystej.

Pozostała familia, oceniając zamiary Zakładu względem upowszechnienia dzieła, którego użyteczność jest udowodnioną, niemoże, jak tylko popierać gorliwe usiłowania Zakładu, i cie-szyć się nadzieją, że życzenia ojca, na które przeszło lat trzydzieści napróżno oczekiwał, nakoniec

Racz Pan Dobrodziej udzielić tę wiadomość szanownym członkom rodziny śp. Lindego, i tak ich, jako też swoje zdanie w tej mierze oznajmić mi listownie. Na które oczekując, mam zaszczyt pisać się WWPana Dobrodzieja Lwów dnia 13 marca 1853.

spełnionemi zostaną. Ofiarowane sto egzemplarzy nowego wydania familia przyjmuje z wdzięcznością. Nie idzie jej o korzyści materyalne; pragnie tylko dla swoich następców i przyjaciół posiadać pamiątkę użytecznej dla ziomków pracy ojca, i gorliwości Zakładu o udoskonalenie języka; zwłaszcza, że ma niepłonną nadzieje, iż zasługi naukowe śp. Lindego, dotąd niedostatecznie skreślone, przy nowem wydaniu dzieła krytycznie ocenionemi zostaną.

Szczególnym zbiegiem okoliczności pierwsze prace nad Słownikiem poczęły się pod okiem twórcy Zakładu Ossolińskich; udoskonalenie Słownika ma być w tymże Zakładzie przedsięwzięte; niechajże i ostatnia praca ojca naszego, nad którą przy schyłku życia przez lat dwanaście pracował, obejmująca materyały do Słownika porównawczego wszystkich dyalektów słowiańskich, spocznie w tym przybytku nauk i gorliwości obywatelskiej, dopóki nie znajdzie się miłośnik i wytrwały badacz języków, któryby dokonał dzieła tyle dla literatury słowiańskiej ważnego.

Jeżeli JWPan jako Kurator raczysz przyjąć tę ofiarę familii dla Zakładu narodowego Ossolińskich, proszę nas w tej mierze uwiadomić i obmyśleć środki do przesłania pomienio-nych materyałów.

Zostajemy z winnem uszanowaniem:

Ludwika z Lindów Górecka. Anna Linde.

Emilia z Lindów Otto. Alexandra Linde.

Józef Górecki zięć śp. Lindego. Leopold Otlo zięć śp. Lindego*.

W Warszawie dnia 15 kwietnia 1853. roku.

Dar pomieniony jest już od dnia 18 czerwca t. r. w naszym ręku. P. Górecki nie-omieszkał dołączyć spis dokładny tych rekopismów, i według niego wszystkośmy na swojem miejscu znaleźli. Już jako pamiątka po Lindem, jest ten dar wielkiej ceny dla nas, a dla właściwszego ocenienia uczuć dawców dla Zakładu niech nam się godzi dodać tu okoliczność, o której skądinąd dowiedzieliśmy się, że po rękopisma te zgłaszało się do nich Petersburskie ministeryum oświecenia, ofiarując za nie cenę, jakąby sami oznaczyli.

Wszystkie te rękopisma odnoszą się wyłącznie do słownika porównawczego dyalektów słowiańskich, stanowiąc w jednej części dzieło już wyrobione, w drugiej przygotowane do niego obszerne materyały. Język rossyjski przyjął w niem Linde za język wykładowy, i stosował się do jego alfabetu. Ilekroć atoli wyraz polski, brzmieniem i znaczeniem rossyjskiemu odpowiedni znalazł się, dał autor obok dokładny jego wywód, licznemi przykładami poparty, po polsku. Wyrazy z innych słowiańskich dyalektów są tu króciuchno, zaledwie kilkoma słowami

natrącane. Cześć wykończona dzieła, w czterech dużych tekach półarkuszowych złożona, obejmuje wyrazy głoski B od słowa BwTb począwszy, do końca 3. Początkowej półtora głoski w rękopismie brakuje. Były też niektóre dalsze głoski po 3 wyrobione, sam bowiem Linde wydrukował był dwa arkusze słów głoski K na próbę. Zapewniano nas, że część jakaś dzieła wykończonego została bądź w Akademii Petersburskiej, dokąd rękopisma te były posyłane, bądź też u spółpracowników Lindego, którzy mu w dziele tem pomagali.

W wydaniu powtórnem dzieła dawniej już napisanego, pierwszym względem, jaki się nasuwać może, są poprawki i zmiany. Łatwa rzecz z niemi, jeśli autor żyje, lub sam takowe przygotował; ale trudna, a czasem zupełnie niepraktyczna, gdy już autor nieżyje, i nic takiego, coby na ten cel posłużyć mogło, nic zostawił. Od pierwszego zajęcia się wydawnictwem Lindego zadawaliśmy sobie nie mało trudu w tem, iżby wydanie nasze i tańsze, i razem poprawniejsze być mogło. W tej myśli przepatrywaliśmy pilnie nietylko rękopisma Lindego w bibliotece Zakładowej znajdujące się, ale nawet i druki, które niegdyś z rąk jego wyszły. W jednym z luźnych tomów jego słownika, między dubletami bibliotecznemi, natrafiliśmy na kilku karteczkach, własnoręcznych Lindego, dopełnienia słów brakujących w Słowniku, z oznaczeniem stronic na których umieszczone być mają. ' Nie omieszkamy użyć ich na korzyść niniejszego wydania. W innym znowu tomie znalazł się ślad poprawek, ręką, jak się zdaje samego Ossolińskiego. To w nas zrodziło przekonanie, że były czasy, w których nietylko Ossoliński, ale i sam Linde myślał o poprawnem dzieła tego wydaniu, lub przynajmniej o poprawkach mających się wydać w tomie dodatkowym. I dlatego wywiadywaliśmy się usilnie o rękopismie tego rodzaju nie tylko w Warszawie u rodziny autora, ale i na Wołyniu, gdzie, jak nas wieści zalatywały, coś podobnego widziano. Skutek nie odpowiedział naszym staraniom, a tak z tej przyczyny, jako i ze względu na fundusze zamiar nasz musiał uledz ograniczeniu.

Zmiany jakieby dziś w Słowniku Lindego pożądane być mogły, są dwojakiego rodzaju. Jedne tyczą się samychźe zasad i stanowiska, z którego autor przedmiot swój obejmował, i bez zupełnego ich przeistoczenia uzupełnićby się nie dały; drugie mogą być takie, które torowi całą jego właściwość zostawiając

au-

ne

W pierwszym

zwracałyby uwagę czytelnika na błędy udowodnio-prostująe takowe, lub bogatszy rozwój pojawów językowych nasuwając, razie wydawca musiałby dać dziełu temu zupełnie nowy organizm, w który Linde wpłynąłby tylko jako materyał; w drugim, Linde zostałby Lindem, a nowe dzieła jego wydanie różniłoby się od dawniejszego tem, że w niem znajdowałyby się ostrzeżenia przed błędami, i bogatszy materyał dla przyszłego polskiego lexykografa.

Czujemy cala ważność i potrzebę pierwszego z pomienionych tu zadań, bo mimo uwielbienia dla Lindego nie czyniliśmy sobie pod tym względem żadnych illuzyj. Linde ujął filologię w tym punkcie, na którym umiejętność ta przed pól wiekiem zostawała. Posunął ja na przód swemi pracami, i wpłynął na jej rozwój późniejszy; ale w zasadach swoich ma jeszcze nie mało z tego, co w żaden sposób pogodzić się nie da z dzisiejszem jej stanowiskiem. Inaczej też być nie mogło. Uczeń teologo-filologa, Morusa, nie mógł pozostać bez wpływów jego na swe zapatrywania się. Od owych atoli czasów zaszły w tej umiejętności zmiany stanowcze. Aby tylko o główniejszych napomknąć, dość jest powiedzieć, że materyał języka uznano za rzecz podrzędną, a za rzecz główną jego organizm i rozwój : hebrajszczy-zna więc, do której za pierwiastkami języków całego świata rozpędzano się, musiała stanąć na boku. Nie ma ona z ojczystym naszym językiem nic spólnego, prócz kilku wyrazów wyjętych żywcem z biblii. Natomiast niezmiernie rozszerzona znajomość języków i głębsze ich zbadanie dozwoliło zaprowadzić pewien, na zasadach oparty, podział ich na grupy czyli rodziny, w skutek czego wykryły się nowe do naszego języka powinowactwa i analogie. Na-koniec same dyalekty słowiańskie na które za czasów Lindego zapatrywano się powierzchownie , i zwykle je z sobą gmatwano, zostały już po wyściu jego Słownika poznane należycie i stosownie do tego podzielone.

Uznając wszakże jak dalece zupełne Słownika tego przerobienie byłoby pożądane, nie należy zapoznawać warunków należytego pracy tej dokonania. A najprzód, podołaćby jej mógł ten tylko, coby obok rozległych, wyłącznie biologicznych studyów i udowodnionych, wyszczególniających zdolności posiadał żelazną prawie wytrwałość, a był w stanie oddać się swobodnie temu przedmiotowi przez lat kilkanaście. Jednem słowem, podołałby temu drugi Linde. Nie wątpimy że przy powszechnem dziś u nas zamiłowaniu języka ojczystego, znajdą się prędzej lub później zdolni rodacy, co zechcą wyłącznie na tern polu szukać swojej zasługi ; niewątpimy że kiedyś posiadać będziem w tym rodzaju dzieło doskonalsze nawet niż Słownik Lindego, ale dziś ani o takich pracownikach, ani o dziele takiem zgoła nic nie wiemy; a byłaby to z naszej strony lekkomyślność nie do przebaczenia, gdybyśmy w takim stanie rzeczy, dziełem Lindego, z wysokim zmysłem słownikarskim, z sumiennością i konsekwencyą organicznie dokonanem, zarozumiale pomiatając, chcieli się wdawać w jakieś biologiczne improwizacye.

Powtóre, praca któraby znaczną część życia jednego lub więcej pisarzów zajęła, potrzebowałaby być odpowiednio wynagrodzoną, nimby o jej druku pomyśleć można. Czy Zakład w dzisiejszem swojem położeniu mógł coś podobnego przedsiębrać? to z tego, co się wyżej już powiedziało, każdy łatwo osądzi.

Nowo więc do sil przychodzić poczynający, i ciągle jeszcze w wyjątkowym, prowizorycznym stanie znajdujący się Zakład, zamierzywszy sobie upowszechnienie Słownika Lindego, mógł takie tylko zmiany w nim przedsiębrać, które pojedynczych pojawów językowych tyczą się, a w jak najkrótszym czasie uskutecznić się dają: aby dzieło, którego sam druk u nas trudności niemałe do pokonania nastręcza, i z tego jeszcze względu opóźnień nie doznało. W tej mierze wytknęliśmy sobie następujące granice.

1. Wychodząc z tego przekonania, źe dziełu Lindego należy zostawić cały jego organizm i właściwość, musieliśmy oddzielić od teraźniejszego naszego przedsięwzięcia dodawanie słów takich, które ani w wydaniu pierwszem, ani w rękopismach autora nie znalazły się. Chcąc je bowiem w porządku abecadłowym umieścić, należałoby się przenieść w wiek i stanowisko autora, jego zasadami przejąć, jego myślą ogarnąć i według wyobrażeń jego przez dyalekty słowiańskie przeprowadzić, aby do całego dzieła przypaść i z niem jakotako licować mogły: zadanie które jak z jednej strony niesłychanie trudne i niepraktyczne byłoby, tak i przy najstaranniejszem wykonaniu, w jednym lub drugim względzie nadwerężałoby organizm dzieła, a głównemu celowi naszemu nie odpowiadało. Tom więc dodatkowy, o jakim myślał już Ossoliński, słowa nie znajdujące się w Lindem czyto jako surowy materyał, czy w staranniejszem opracowaniu obejmujący, może być przedmiotem zajęcia Zakładu dopiero po wydaniu właściwego dzieła Lindego. W takim razie stanowić on będzie dzieło poniekąd osobne i z zobowiązaniami, jakie Zakład obecnie na siebie przyjmuje, nie ma nic spólnego.

2.    Rozpatrując się uważnie w Lindego Słowniku porównawczym języków słowiańskich, przez rodzinę jego nam darowanym, dostrzegliśmy, że w oddziale polskim przytacza on przykłady z autorów te same, jednakże staranniej częstokroć i poprawniej niżli w polskim swoim Słowniku, i że trafniej je objaśnia. Podaje też z większą oględnością niż dawniej, pierwiastki niektórych wyrazów, w skutek lepszego rzeczy zgłębienia. Te poprawki równie jak dodatki na karteczkach osobnych znalezione, jako od samego autora pochodzące, uważamy za istotną korzyść niniejszego wydania, i wcielamy je do textu bez żadnych zgoła ostrzeżeń. Tu należą także sprawdzenia przytoczonych przez autora przykładów, z dziełami samemi, w wielu

/

miejscach przez nas robione, i wynikłe ztąd prostowania.

3.    Wszelkie dodatki od nas samych pochodzące, jakie w wydaniu niniejszem zrobić poważyliśmy się, czy to znaczenie słowa przez autora źle pojmowane prostując, czy wyraz bez objaśnienia zostawiony, objaśniając itp., podajemy tylko jako prosty materyał dla przyszłego polskiego lexykografa. Dlatego text Lindego, nawet tam, gdzie widocznie myli się, w całości zatrzymując, zamknęliśmy każdy nasz dodatek nawiasem osobnego kształtu i jedynie na ten cel

przeznaczonym, mianowicie takim [ ], aby czytelnikowi zostawić możność przekonania się, sobie słuszność lub nie.

czy mamy po

4.    W poprawkach i dodatkach przez nas robionych mieliśmy na uwadze głównie i wyłącznie prawie polszczyznę. Innym językom i dyalektom słowiańskim zaledwie pobieżny rzut oka poświęcić mogliśmy. Postępowanie takie obraliśmy nie bez przyczyny. Jak bowiem co do polszczyzny Słownik ten pozostanie na długie jeszcze czasy dziełem nader wielkiej użyteczności; tak przeciwnie co do dyalektów słowiańskich, według dzisiejszego ich pojmowania, użytek z niego jest bardzo ograniczony. Przepełniony on jest myłkami nie tyle z winy Lindego, jak raczej z winy źródeł z których on czerpał, a wytykanie i międzynawiasowe prostowanie ich przez nas, upstrzyłoby niesłychanie dzieło i powiększyło jego objętość, a nas od głównego zadania naszego odwiodło.

5.    Zmianę pisowni uważaliśmy za rzecz konieczna, a w tym względzie wzięliśmy za podstawę: Rozprawy i wnioski o ortografii polskiej przez Towarzystwo Warszawskie P. N. podane, jako dzieło w przedmiocie tym najpoważniejsze, ido niegośmy się stosowali. Zmiana ta pociągnęła inną jeszcze, nierównie żmudniejszą robotę, mianowicie inaksze uszykowanie mnóstwa wyrazów, co też ściśle dopełnić staraliśmy się. Atoli i co do zmiany pisowni musieliśmy ograniczyć się na samym języku polskim.

6.    Chociaż dyalektom słowiańskim w wydaniu tern uwagi szczegółowej poświęcać nie mogliśmy, zrobiliśmy jednak wyjątek co do języka starosłowiańskiego, czyli cerkiewnego. Stosunek bowiem jego do polszczyzny jest nadzwyczaj ważny i ciekawy, a bardzo mało dotąd był rozważany. Zastanawiano się nad podobieństwem jego do języka bułgarskiego chorątańskiego i innych, powinowactwo jego z polskim zupełnie niemal pomijając. A przecież powinowactwo to jest uderzające. Pominąwszy te wyrazy które językowi cerkiewnemu zarówno z polskim jak i innemi słowiańskiemi są spólne, a których liczba jest bardzo wielka, dostrzegamy wielką ilość wyrazów właściwych tylko polskiemu i cerkiewnemu językowi, a innym słowiańskim dyalektom nieznanych/). Fakt ten staje w zupełnej zgodzie z wynikami

nowszych badań dziejowych i takowe popiera. Dzieje albowiem Słowian IX i X wieku, coraz dokładniej poznawane, przekonywają nas, że kolebka języka cerkiewnego była głównie tam, gdzie była oraz kolebka polskiej, na większą stopę zorganizowanej społeczności, mianowicie: w Wielkiej Morawii *). Tu wyłożona przez Kiryłę i Metodego nauka udzieliła się później i Chorątanom Kocela i Bołgarom Bogorisa; ale rolą na którą głównie, przez apostołów tych skierowana, padła i najpierw zawiązki plonów powzięła, byli Słowianie Rościsława i Świętopełka, których państwo i źródeł Bugu i lewego brzegu Wisły sięgnęło. W wypielęgno-

ztąd nazwa grodu Drdzeń, aP^yiith * dręczyć, SB€f>ABHi€ » zarzewie, SKHfn * żer, HtfrŁTBA « staropolsk.

A|* zasadzka

żerstwa, JKpnijB * staropolsk. że rzec, içapiA* staropolsk. zarza, ranny brzask; ^Yh * zacz, t. j. za co; ^kaki. i ^lovorr, =

dźwięk, hcakh&th * wysiąknąć, hiukctbhig i uihcmie * staropolsk. szcie, KAToynn * katan, w znaczeniu sługi publicznego, KBiCTCEiit * staropolsk. kiścień, kaika = kłak, KOAiiMorA * staropolsk. kolimaga, namiot wozowy, kotwa * kiecka, rodzaj sukni wierzchniej, klarkia » krobia, Kpoyiui>i|i> * kruszec, KOifAum * psuć, ztąd staropolsk. skuda, szkoda, w znaczeniu zgorszenia, Koypi» s kur, ko\"th * kuć, Koyi|HiA (Cod. Supr. p. 90.)* kucya, koviatii (Cod. Supr. p. 476.)* stronić, ztąd nazwa Kujaw; kkiiiina * kępina, w znaczeniu krzewiu; aiwi» * lichy, aockott» * łoskot, aiicto * łyst, AtTopACAh * latorośl, ai;?ca * lecha, aiogt, * conj. lub, a&pl * łęg, w znaczeniu bagna, MAAiYhKO * maluczko, maa^skcht» * małżonek, noifAi» s opieszały, ztąd żmuda, wląm* * mdły, m?>iiihi|A * staropolsk. mszyca, m-riaoctk * mgłość, iiA^pAm * staropolsk. nadragi, spodnie, iiamcti * namiot, OGpT^ruftTti * obrzazgnąć, kisnąć, obt» - a - o * ów - a - o, orpAAi» * ogród, OAT.mne » odzienie, OKOMurt i OKOMKrnoBeimifi * okamgnienie, offlfrŁAiue * staropolsk. ozrzedle, o ii pranie * oparcie, opAYĄiiie * staropolsk. orędzie, ock|h»a^‘s staropolsk. oskard, oc^katt» * osęk, OTpoyui * otruć, na^iiiKTh * paznokieć, UAoyiiiTA * płuca, iiobo-Asnc s powodź, HOAA’Lri. * podług, hoahctt» * polisty, iipiicn.ùTii * prysnąć, upiiCTAtih * przystań. iipiiTiiKATii * przytykać, (iipi.CTh * pierść, w znaczeniu trzyn lasowych u Górali tatrańskich); iipiirjMiiiA (Cod. Supr. p. 19.) * zakąt, ztąd nazwy miejscowe Preginz i Przeginica,    * staropolsk. pierca, w znaczeniu pieniacza, iigiut6batii * staropolsk. pczewać,

mniemać; iiT.poKi» (Cod. Supr. p. 159.)* parów, üactk * pieść, pACKBhfUATii (Cod. Supr. p. 350). * staropolsk. rozkwierać (ob. Psałt. Małg. str. 11.); (iactistii * rościć, (iaybuiiih * raczej, camo * adv. sam, ccGfiT» * staropolsk. siabr, ckok(>aiii,i|i> * skowronek, CKpAiime * skronie, caio^e» * śluz, w znaczeniu wozgrzy; caai|atii * ślęczyć, cmoki* smok, cMoyrAKNit * smugły, cmt.A’L * śmiady, coiiag * sopl, w znaczeniu ockliny; cpan» * srogi, CTfiAiihNi * stronny, obcy, ct|>iit» * ster, CTfrr>iii * stryj, coyii * próżny, ztąd staropolsk. suja, coimiA * susza, w znaczeniu lądu, ct.tii * siać, c^nfiK * staropolsk. sąpierz, przeciwnik, c&dft * sęp, C&CCA1> * sąsiad, (Tpain> * drap, jama u Górali tatrańskich, porówn. małorusk. trapezie), TfiÄTT» * trat, truteń, TKMA * ćma, wyznaczeniu liczby 10000; TGCKhHh * tęskny, tkiiithtii * taszczyć, tai”l * tęgi, w znaczeniu waleczności, TftTMi'A * tętent, oyK|»&TT> * okrutny, wielki, oypftTiiTit * podskubać, etym. ftmTitTii * odpowiada polsk. rzucić, gdyż w kar-pack. rątati oznacza trząść (quatere), oyci»nun * wysepny, xaiiatii * chapać, w znaczeniu ugryzienia, \pa;cTŁ * chrzęst, ^pmiiiTG * chrząszcz, Y.ï,.\,orT» * chedogi, w znaczeniu dowcipu, ijata * pieniążek, polsk. cętka w znaczeniu blaszki, pieniążka, Y€^m*th * staropolsk. czeznąć, niknąć, YßtiiiT» * trzop, czerep, Ypt.CAO * trzosła, uitakt» * szczęk, moyn * lewy, ztąd szuja, lAjyŁ s jad, iATOXoyAKmii|A * stajnia, staropolsk. jata, »ApA * jądra, w znaczeniu mądów, ia^tjkt» * język, w znaczeniu narodu, <s*aa * w-ęda, AipoGA * wątroba, ^yatii * wąchać.

*) Twierdzenie niektórych jakoby Kirył z Metodym nauczali pierwej Bołgarów, a później dopiero Morawian, opiera się na mylnem przypuszczeniu: że malarz Metody, rodem Rzymianin, któremu, jak mówi Kedren, książę bołgarski, Bogoris, kazał sobie pokój malować, jest jedną osobą z Metodym , Słowianinem, co z bratem swoim Konstantym, przezwanym później Kiryłą, wysłany był do Morawii. O tym Metodym wiemy że był synem rodziców zamożnych, że się rodził w Seluniu, że był archimandrytą klasztoru Polichron, a żywociarz jego który nam bardzo szczegółową podał o nim wiadomość nie spomina nic o tern, iżby się znał na malarstwie.

wanym u nich pierwszym języku piśmiennym, którym wiarę Chrystusa między nami szerzono, dany został wzór pismienności wszystkim Słowianom, i cokolwiek w Polsce tak wtedy jak i długi czas później przez krajowców pisano, pisano nie inaczej, jak tylko wynaiezionemi przez Kiryłę głoskami. Wyraźne o tern świadectwo starej legendy o Kiryle; pieniądz Bolesława Chrobrego z napi-kirylskim ; kronika Jarosława, kanonika katedry Płockiej obrządku łacińskiego, pisana przez niego kiryliką w roku 1219 i powoływana niegdyś przez Chrystyana biskupa Pruskiego, a dziś w archiwum Królewieckiem wyśledzona ; starsze jeszcze książki polskie kreślone tern pismem , a przez Niesieckiego i innych wiarogodnych świadków spominane ; pojedyncze głoski kirylskie pisarzowi Psałterza Małgorzaty mimowolnie zpod pióra wymykające się, i tym podobne pomniki, dostarczają dostatecznych dowodów na usprawiedliwienie powyższego twierdzenia. Używano więc niegdyś powszechnie w Polsce kiryliki, a spisane przez Metodego i następców jego księgi cerkiewne były wzorem, według którego tak my jak i inni Słowianie pierwszy piśmienny nasz język urabiali, nim takowy około wieku XIV uległ przeważnemu wpływowi czeszczyzny. Być może iż wydany roku 1851 w Wiedniu przez Fr. Miklosich’a kodex Supraślski, w którym osobliwsze głoski nosowe i najwięcej słów, brzmieniem i znaczeniem polskim wyrazom odpowiednich, znachodzimy, okaże się, po dokładnem rozpatrzeniu się w nim, jednym z kirylskich pomników pisanych w Polsce. Jestto, jak wiadomo, pomnik nie późniejszy, jak z wieku XI., azatem do najstarszych miedzy cerkiewnemi należący. Linde ma tę wielką zasługę, że pierwszy język polski z dyalektami słowiańskiemi zestawiając zwrócił też uwagę na stosunek jego do języka cerkiewnego. Atoli za jego czasów język ten niebył należycie rozróżniony od rossyjskiego, ztąd też w Słowniku jego są z tego względu bezustanne myłki. Chcąc temu według możności w wydaniu niniejszem zaradzić, a razem uniknąć częstego przerywania textu autora naszemi uwagami, użyliśmy następującego sposobu. Linde drukował tak cerkiewne jako i rossyjskie wyrazy, pismem rossyjskiem rząd o wem, czyli grażdańskiem , podobno z braku typów odpowiednich w ówczesnych warszawskich drukarniach. My mając typy obojego rodzaju użyliśmy różnicy ich na ostrzeżenie czytelnika przed błędami, drukowaliśmy więc kiryliką te tylko słowa, które istotnie, według dzisiejszych pojęć, są cerkiewnemi; zaś słowa staroruskie, rossyjskie itd., przez Lindego mylnie za cerkiewne podane, drukowaliśmy typami grażdańskiemi. Za powagę, na której te rozróżnienia oparliśmy, służył nam Franciszka Miklosich’a: Lexicon linguae Slovenicae veteris dialedi; Vindobonae 1850., prócz kilku wyrazów, które sami w kodexie Supraślskim i innych wiarogodnych pomnikach natrafiliśmy, i które zapewne przypadkiem w słowniku owym zostały wypuszczone.

sem

Co do podziału dzieła, autor pierwiastkowo miał zamiar zamknąć je w trzech tylko to-

mach, które znowu dzielił na części, w miarę jak materyały jego obfitszemi mniemał, i więcej druku obejmującemi okazały się.

niż początkowo Tom więc pierwszy ma u niego dwie ,

tom drugi trzy części. W końcu atoli pomiarkował on, że te spore wolumina sa raczej tomami, dlatego ostatni tom, który według poprzedniej rachuby powinien mieć nadpis tomu trzeciego, nazwał sam autor tomem szóstym. Według tego więc poprawiliśmy cały podział nazywając każdy wolumen tomem i osobno stronice jego obliczając.

Od pierwszego ogłoszenia przedsiębierstwa naszego po pismach publicznych otrzymywaliśmy mnóstwo listów z różnych stron kraju od rodaków, którzy gotowość swoją bądź w niesieniu pomocy umysłowej, bądź w odstąpieniu rękopismów przez siebie posiadanych oznajmiali, i rad swoich do uskutecznienia przedsiębierstwa tego udzielali. Chociaż niektóre z nich z powodu niepraktyczności swej, lub wiążących się z niemi warunków, nie mogły być przez nas przyjęte, dowiadywaliśmy się jednakże o nich z przyjemnością, bo one nas przekonywały, że i w najodleglejszych stronach kraju rodacy czują ważność i użyteczność naszego przedsiębierstwa i każdy z nich do poparcia go według sił i położenia swego przyczynić się pragnie. Z tychto odezw chcemy tu w krótkości zdać sprawę.

P. Andrzej Radwański, b. nauczyciel umiejętności przyrodzonych w Warszawie, pisze nam w liście swoim z roku 1853 «Wiadomość o' nowem wydaniu Lindego przyjęto równie nad Wisłą jak i Wartą z taką radością, z jakim zapałem pod Karpatami ją powzięto, zwłaszcza, że wydanie pierwsze od dawna już wyczerpnięte, że nowe obiecano po cenie przystępniejszej, i że imię Ossolińskiego, które dało temu Słownikowi życie, wciąż się nim opiekuje.» Następnie robi bardzo słuszne postrzeżenie, że Linde w wielu miejscach słownika swego wyrazy z obcych języków przyjęte podając, nie wskazuje obok na odpowiednie im czysto polskie wyrazy, np. sznicerstwo srzeźbiarstwo, itp. Czemu w łatwy sposób zaradzić staraliśmy się, kładąc odpowiedni wyraz polski w nawiasie. Zwróciwszy potem uwagę naszą na niektóre bardzo użyteczne prace słownikarskie innych, uwiadamia nas w końcu, że pracuje sam od trzech już lat nad słownikiem mowy potocznej, cudzoziemsko-pólskiej, na wzór słownika Heysego, wydanego w Hanowerze ; że spodziewa się ukończyć go w przeciągu dwóch lat, a na przypadek śmierci swojej, rękopism Zakładowi Ossolińskich przekazuje.

P. Aloizy Kalixt Kozłowski, b. nauczyciel języków w Żytomierzu, uwiadomił nas listem swoim z tegoż roku o swoich filologicznych i gramatycznych pracach, oświadczając gotowość swoją redagowania wydawanego przez Zakład słownika za stosownem wynagrodzeniem. Nie byliśmy w położeniu korzystania z tej jego gotowości.

P. Tymoteusz Lipiński, autor «Polski starożytnej» zwrócił naszą uwagę na myłki bibliograficzne, których Linde w spisie autorów przez siebie przytaczanych dopuścił się. Trafne jego potsrzeżenia przyjęliśmy z wdzięcznością i chętnieśmy się do nich zastosowali.

P. Łętowski, patron trybunatu Siedleckiego, uwiadomi! nas listem swoim z dnia 12 sierpnia 1854, że jest w posiadaniu dwóch rękopismów X. Aloizego Osińskiego, niegdyś biskupa nominata Łuckiego, z których pierwszy obejmuje Słownik języka polskiego w ogólności; drugi, Słownik polski z dzieł Piotra Skargi we dwu tomach ułożony, i że gotów jest wejść z Zakładem w umowę o ich nabycie. Spomniawszy z słusznem uniesieniem o zasługach Osińskiego który «przez długie lata pracy zebrał w jedno dzieło wyrazy, słowa i toki mowy, jakiej ojcowie nasi używali, sam nowych wyrazów nie tworząc, ani też nowoutworzonych do słownika swego nie przyjmując, za co mu słuszna wdzięczność należy* dodaje w końcu uwagę: «że wyświadczymy łaskę nieskończoną językowi polskiemu i rzetelna wdzięczność od potomności należyć się nam będzie, jeśli zachowując czystość jego nie zamieścimy w wydaniu Lindego nowonatworzonych wyrazów*.

Krysztof Celestyn Mrongowius z Gdańska uwiadomił nas listem z dnia 14 lipca 1854, że posiada Kollektanea wyrazów tak z niedawnych jako i najnowszych pisarzów polskich do słownika przygotowane, i gotów jest odstąpić je Zakładowi za cenę umiarkowaną. Następnie radzi, aby wyrazy dyalektu chorątańsldego, przez Lindego z bałamutnych źródeł zaczerpnięte , zastępować właściwemi, którąto myśl podawał dawniej jeszcze Kopitar. Rady tej przyjąć nie mogliśmy, z tej prostej przyczyny, żeśmy Słownika Lindego przerabiać nie zamierzali. W końcu ostrzega, aby pisownię Kopczyńskiego, której Linde się trzymał, odrzucić, bo ona stanowisku dzisiejszemu tej nauki nie odpowiada.

Tytus hr. Działyński, wydawca Tomicyanów i innych wielkiej wagi pomników polskich, na pierwszy odgłos o wydawnictwie Lindego pospieszył z uwiadomieniem, że wszelkie osobliwości słownikarskie, jakie w szacownej swojej Kórnickiej bibliotece posiada, gotów jest przysłać Zakładowi do użytku na czas nieograniczony.

P. Jan hr. Załuski, z zamiłowaniem badaniom filologicznym oddający się, nadesłał nam w liście swym z dnia 23 grudnia 1853 roku kilka bardzo trafnych uwag nad usterkami Lindego, i odtąd ciągle nas z największą bezinteresownością postrzeżeniami swemi zasila.

P. Mieczysław Potocki udzielił nam spisu wyrazów rzadkich, natrafionych przez siebie w nieznanem Lindemu dziele poetycznem Klemensa Bolesławiusza, Reformata, pod napisem: «Przeraźliwe echo trąby ostatecznej* w Krakowie około roku 1685 po raz pierwszy wydanem, a później kilkakrotnie przedrukowanem.

Niemało też trafnych postrzeżeń udzielił nam znany z wzorowej pracowitości swojej literat P. Dyonizy Zubrzycki. Nakoniec P. Felicyan Łobeski, przyczynił się ze swej strony kilkoma objaśnieniami.

Znoszenie z sobą różnorodnych uwag, uznanie stosowności ich lub niestosowności,

mmuSm

frMftłurtiHt

ujmowanie ich w formę założeniu naszemu odpowiednia lub zastąpienie nowemi, ścisłe porządkowanie słów i sprawdzanie w wielu miejscach textu przytoczonego z samemiż dziełami itd., tyle zwykle daje zachodu, że przy zatrudnieniach innych z obowiązkiem naszym połączonych nigdybyśmy temu nie podołali, gdyby nie gorliwa pomoc P. Jana Wagilewicza, który za bardzo miernem wynagrodzeniem część korekt mozolnych na siebie przyjąwszy, wspiera nas zamiłowanie przedmiotu rozległemi swemi, filologicznemi wiadomościami.

oraz przez samo

Jemu też zawdzięcza niniejsze wydanie to, cokolwiek w niem poprawniejszego w języku cer

kiewnym, a niekiedy i w innych dyalektach słowiańskich znajdzie się.

Wszystkim tym łaskawym rodakom składamy niniejszem publiczne podziękowanie.

Lwów dnia 18 lipca 1855.

AUGUST BIELOWSKI.

Przy uwagach i dodatkach nawiasem zamkniętych położona jest zawsze pewna liczba, która zastępuje cyfrę tego od kogo najpierw postrzeżenie wyszło. W tym tedy tomie liczby te mają następujące znaczenie : 1 znaczy A. Bie-lowskiego ; 2 J. Wagilewicza ; 3 J. hr. Załuskiego ; 4 Dyonizego Zubrzyckiego ; 5 Felicyana Łobeskiego.

CS2-

SAMUELA BOGUMIŁA LINDEGO ł).

Samuel Bogumił Linde był potomkiem rodziny Szwedzkiej, która niegdyś z Dalekarlii przeniosła się do Polski i tu się osiedliła. Urodził się w Toruniu dnia 24 kwietnia roku 1771 z rodziców wyznania ewangelicko-auszpurskiego. Ojciec jego, ubogi artysta, wcześnie go odumarł, zostawiwszy zonę i kilkoro dzieci w ostatniej prawie nędzy. Z dzieci tych wychowali się tylko dwaj synowie, z których starszym był Jan, później pastor przy kościele ś. Ducha w Gdańsku; młodszym nasz Samuel. Początkowe jak i gimnazyalne nauki pobierał w rodzinnem swojem mieście, Toruniu, walcząc z ostatnim niedostatkiem, i uczeniem dzieci piekarza na chleb codzienny sobie zarabiając. Dalsze swoje przygody tak opowiada sam autor:

«Po skończonych w mieście ojczystem Toruniu naukach gimnazyalnych, pod uczonymi: Sammet, Germar, Jezewiusz, Hennig i Kriese, którym dozgonną zachowuję w sercu mojem wdzięczność, udałem się za radą i pomocą najukochańszego brata mego, teraźniejszego księdza kaznodziei w Gdańsku, w roku 1789, lat 18 mając, do uniwersytetu lipskiego. Przeznaczony do teologii wyznania mego ewangelicko-auszpurskiego, uczęszczałem na lekcye tego wydziału ; osobliwie zaś na filologiczne, do których najwięcej czułem w sobie skłonności, uważając je za zasadę wszelkich innych umiejętności. Sławny teolog Morus wykładając hermeneutykę, ściągnął na siebie moje uwagę więcej jak gruntowny filolog, niż jak dogmatyk. On to szczególniej naprowadzał mnie na sposób odróżniania znaczenia pojedynczego słów od znaczenia, czyli sensu, z składu ich wynikającego, który to do sprostowania języków tak ważny sposób w Słowniku moim tam się osobliwie pokazuje, gdzie po położonym przykładzie dodane jest objaśnienie jego treści. Lekcye łacińskie i greckie Krystyana Daniela Beka, Reiza, Ernestego, filozoficzne Cezara, Platnera wprawiały mię w logiczne wyprowadzanie znaczeń jednego z drugiego; historyczne zaś Beka wzniecały ciekawość tropienia, w kształceniu się języka, śladów postępu cywilizacyi; oryentalnych języków lekcye przez Dat be dawane, prowadziły najwięcej do postrzeżeń etymologicznych , i im niejako za zasadę służyły.

ta» i o

N^dostateczność sposobu utrzymywania sie, pomimo wsparcia, które odbierałem od zacnego bra-magistratu Toruńskiego, zmusiła tak w gimnazyum, jak i w uniwersytecie bawiącego, do i odr^warj^ ‘części czasu własnemu leczeniu się koniecznie potrzebnego, na dawanie innym początków, jakie¹ sam flRogłem posiadać, by tyn^ zarobkiem zasilić niedostatek majątku. Jeżeli to z jednej strony \ było^na^awadzi^¹ do skorszego postępu mojego, tedy zkądinąd wprawiało wcześnie i ciągle w sposób ^ udzielaj^rugimmnie naifczoim, przygotowało do teraźniejszego powołania szkolnego, natchnęło ufnością w skuSÄgnosc własnej u&ijpwania, tak potrzebną do ośmielenia się na większe przedsięwzięcia. W zupcj?cj niewiadompśdjakie przeznaczenie w przyszłości mnie czeka, poczytałem sobie za

•M

4 v - ¹

^ % • J wielkie szczczęście i znakomity zaszczyt, gdy po upłynionym trzecim roku pobytu w uniwersytecie,

^ • .......

»,

l' 1

4szanowny Profesor języków orÿe'Rtalnych, sławny Dathe, ofiarował mi umieszczenie u siebie z widokiem

^Ułatwienia całkowitego poświęcana się językom oryentalnym i ich literaturze. Już miał wziąć swój skutek układ, któryby mię możę był doprowadził do dzisiejszej ¹) sławy Gieseniusza, autora słownika po-równywającego dyalekty oryentalne, kiedy opatrzność inaczej mną rozrządziła.

J    j    —    Do P^jesbrów lipskich, najczynniej opiekujących    się młodzieżą, wsparcia i zachęty potrzebującą,

À    v    ^dżał    rii&ynierteïny wydawca Liwiusza, Tacyta i innych    klassyków, August Wilhelm Ernesti. Ten sza-

+    povRiy    mąż^poznawgy mnie z bliska w domu zacnego    X. Weissa archidyakona kościoła ś. Mikołaja

r • v^| \Ÿ„Ljpsku, ktÓryvprzez cały czas pobytu mego w tamtych stronach, uszczęśliwiał mnie prawdziwie oj-i    ¹    cowmą    ffl^cz^łmyij^ścią, Ernesti mówię, dawniej jeszcze    i bez wiedzy mojej, zamyślał o otworzeniu mi

V.-'

«AĄ^yądzi^ uczonym drogf,’ jaką osądził dla mnie najdogodniejszą. Zszedłszy się ze mną właśnie w ten zas, gdym się miał oddać oryentowi, oświadczył mi, z najwiekszem mojem zadziwieniem, iż napisał przed kilką tygodniami do Drezna, żeby mi katedra języka i literatury polskiej w uniwersytecie lipskim powierzona była. Na skromne moje a razem bojaźliwe oświadczenie, że nieznana dobrze języka polskiego, że%y^ tylko z niego umiem, ile mi z używania potocznego w Toruniu, gdzie za moich cza-sów ba^zo był -^aniedbany, wr pamięci mojej utkwiło, że musiałbym od pierwszych początków sam do-*' piero zacząć się go uczyć ; odpowiedział mi przysłowiem :

Ein Knabe sehr viel lernein muss Eli aus ihm wird ein Dominus.

- Dalej, gorliwy ten młodzieży opiekun, wciągnął w swój układ i powolnego Dathe tak dalece, że ten wytłumaczył mi się temi słowy: «Prawda, że mało jest poświęcających się oryentalnym językom, i dla tego życzeniem mojem było, żebyś się Wc Pan im oddał; lecz daleko mniej jeszcze widzę dbających o sławiańszczyznę, a nam idzie o to, żeby żadna niwa naukowa nie odłogowała¹. Przystając na zdanie tak poważanych ode mnie mężów, i upatrując w niem wolą opatrzności, poszedłem za radą Erne-stego, który mi zwyczajem swoim częstokroć powtarzał :

bchick dich in die Welt hinein, Denn dein Kopf ist viel zu klein, Dass sich schik' die Welt hinein.

Nalegał on na mnie, abym się najspieszniej wziął do grammatyki i do słownika; ledwie nie co-dzień dowiadywał się o postępku moim w nowej tej dla mnie nauce, i po niejakim czasie przyniósł niewymowna radością nadeszłe z Drezna mianowanie mnie do katedry Polskiej.

rni sam z

Przysiedziawszy więc nad gramatyką polską Monety wydania Yogla, nad książką do czytania tegoż Yogla i nad słownikiem Troc a, bo to jedynie były książki Polskie, na które się wówczas w Lipsku zdobyć mogłem; nabywszy prawa akademicznego do dawania publicznych lekcyj, osiągnieniem po złożonym egzaminie, oraz wydanej i bronionej rozprawie : De solatiis advenus mortis honores in Pia-tone et novo Testamento obviis, stopnia Doktora Filozofii, wykładałem niektóre księgi Platona, Cycerona, i otworzyłem kurs lekcyj języka Polskiego, do czego mi Ernesti własnego swego auditoryum pozwolił. Dla lepszego objęcia Troca, i nabycia z niego potrzebnej ilości wyrazów, rozłożyłem sobie cały jego słownik sposobem etymologicznym. Rękopism ten jeszcze chowam i wielką z niego miałem pomoc kładąc w Słowniku moim po słowach pierwotnych w nocie szereg słów pochodzących.

Zbrzydła mi prędko książką Yogla, utkana dopadkowo z pism bez wyboru, bez stylu, bez gustu. Byłem bardzo szczęśliwy, gdy mi wpadły w ręce Powrót Posła , i Mikoszy Opis Państwa Tureckiego. Wziąłem się zaraz do przełożenia tych dwóch książek na język Niemiecki. Pracowałem właśnie nad pierwszą (było to w roku 1792), gdy wchodzi do mnie dwóch znakomitych Polaków, którym leżący na stoliku moim Powrót Posła obok próbki mego przekładania natychmiast wpadł w oczy. Na zapytanie moje, czy może nie jest im znany osobiście autor tak dowcipnego dzieła, usłyszałem z wielkiem mojern ukontentowaniem z ust jednego odpowiedź: «Jam to pisał*— i od tej chwili, która wżyciu i przedsięwzięciu mojem była stanowczą, swoją mnie zaczął zaszczycać przyjaźnią znakomity nasz ziomek Niem-cewicz. Wprowadzony przez niego i szanownego jego kollcgę śp. Wejssenhofa do domów najznakomitszych Polaków, podówczas w Lipsku przebywających, do śp. Ignacego Potockiego Marszałka, do Stanisława Potockiego, sławnego wymową swoją Posła Lubelskiego, a po rozmaitych kraju przygodach Prezesa Rady Stanu i Ministrów księstwa Warszawskiego, i Naczelnika Edukacyi Publicznej, do księdza Kołłątaja Podkanclerzego, do Tadeusza Kościuszki; żyłem w Lipsku jak w Polszczę, z Polakami dla Polski. Przez takowe i miłe i uczące obcowanie, postępowałem w jednej godzinie więcej w języku, niżeli przez półroczną mozolną prace nad Trocem, Voglern i Monetą. Niemcewicz odczytywał ze mną tłumaczenie moje Powrotu Posła, objaśniając miejsca dla mnie wtenczas ciemne nietylko co do języka, ale jeszcze więcej co do rzeczy i stosunków krajowych. Przekład ten wkrótce z druku wyszedł i od publiczności Niemieckiej nieźle był przyjęty; równie jak niektóre drobniejsze pisemka. Wejssenhof interesował się do Mikoszy, którego tłumaczenie wyszło także na widok publiczny, a zachęcające recenzye jego w literackich pismach i dziennikach Niemieckich, niemało mi dodawały odwagi. W tym miałem szczęście odebrać z rąk nieśmiertelnej pamięci Ignacego Potockiego, dawno ode mnie upragnioną Gramatykę Narodową, z której całą zadziwiającą budowę języka poznawszy, jak nieograniczonym szacunkiem dla jej autora, tak niepohamowanym zapałem do przyszłych przedsięwzięć czułem się przejętym. Chwila ta, której pamięć często sobie z rozkoszą ponawiam, stała się dla mnie po ukończonych akademickich kursach Niemieckich , drugim niejako kursem Polskim, a obcowanie z tak znakomitymi rodakami, tyle się do mojej osoby i kształcenia mojego interesującymi, najwyższą szkołą. Nieraz Ignacy i Stanisław hrabiowie Potoccy raczyli próby moje Polskie własną ręka poprawiać, w potrzebne do tego dzieła, nie szczędząc kosztów, mnie opatrywać, a tak nietylko z językiem, lecz i z literaturą jego mnie obeznawać. Z uczonym śp. Podkanclerzem Kołłątajem nie jeden rozdział Tacyta, Liwiusza i t. d., tłumaczyłem, jak mogłem, na Polskie, korzystając z światłych i gruntownych tego męża uwag, nie tylko co do języka, ale i co do samej treści; z nim niektóre nawet Kanta pisma czytając, usiłowałem najważniejsze myśli, ile można było} w Polskim języku wyrażać. Zjechał wtedy do Lipska sławny już wydaniem różnych dzieł a mianowicie tłumaczeniem pierwszych ksiąg Iliady, Franciszek Dmochowski. Od chwili poznania się wszczęła się między nami ta ścisła przyjaźń, która nas aż do zawczesnego zgonu tego tak uprzejmego w pożyciu męża nieprzerwanie łączyła. Ile on mi później ułatwił wydawanie pierwszego tomu Słownika, niżej powiem ; tu wspomnę tylko, że wspólnie z nim w Lipsku mieszkając, bardzo wiele z uczącego obcowania jego co do mojego przedmiotu korzystać mogłem, i że wtedy dzieło opisujące ostatnie chwile dziejów Polskich, a mnie w rękopismie od wspomnionych wyżej znakomitych mężów i Dmochowskiego udzielone, na Niemiecki język przełożyłem, i na świat wydałem *).

W tymże czasie miałem sposobność uczęszczania w Dreźnie do sławnej nawet i co do polszczyzny biblioteki publicznej, gdzie mi śp. Adelung i Dossdorf wszelkiej przyjacielskiej pomocy dodawali.

czego od

Aliści wkrótce nastąpił bolesny dla serca mojego odjazd tych znakomitych osób, z którymi żyć dla Polski nawykłem, i z którymi wszelki los dzielić dawniej już postanowiłem. Skoro zatem błysnęła nadzieja, że usiłowania ich dla kraju pomyślnym skutkiem uwieńczone być mogą, pospieszyłem niezwłocznie, aby znowu żyć z tymi, do których mię skłonność serca ciągnęła. W Warszawie w roku 1794, nie zważając na przykrości i przeszkody oblężenia, korzystałem z każdej spokojnej chwili dla zbliżenia sie do mego celu. Grono dawnych przyjaciół rodaków powiększyło się tu znacznie: poznałem momentu jak mi się nadarzyła Grammatyka Narodowa żywnie pragnąłem, szanownego jej autora X. Kopczyńskiego ; i jak dotąd jego pisma, tak teraz częsta z nim rozmowa stała mi się nauką. Mając tu wszystkie biblioteki dla siebie otwarte, byłem w stanie robienia do Słownika wypisów z dzieł bardzo rzadkich i ważnych. Pomimo okropnych czasu okoliczności upodobałem sobie w Warszawie, bo w pośród najmilszych mi przyjaciół, i mniemałem, że stolica ta Polski jedynem była miejscem, gdzie dzieło moje jeszcze nie w tak obszernych widokach przedsięwzięte, mogło być najdokładniej zebrane, wypracowane i wydane; lecz podobało się opatrzności inny mi na niejaki czas pobyt przeznaczyć.

udałem się za radą śp. Ignacego Potockiego, Marszałka do Wiednia, gdzie mi szczęście zdarzyło spokojne schronienie przy boku i w domu gorliwego o nauki zwłaszcza ojczyste, Józefa hrabi Ossolińskiego. Biblioteka jego podówczas nie była liczna, lecz wyborowa. Wkrótce skończyłem i uporządkowanie jej, i wypisy do mojego dzieła, z niewielu pism Polskich tam się znajdujących. Oświadczył mi zatem zapalający się coraz więcej gorliwością o pomnożenie literatury hrabia, ze zamyśla nietylko resztę książek w dobrach pozostałych w jedno zebrać, ale też i dalsze zbiory nie żałować. Przedsięwziąłem więc w tym widoku podróże, zwidziłem siedmiokrotnie? różne strony dawnej Polski. Owocem tego zwidzenia, a później osobistych trudów samego hrabiego jest biblioteka tak zamożna w najrzadsze płody literatury Polskiej, że dziś jest jedną z najpierwszych , chociaż mnie raz

Po zupełnym usiłowań narodowych upadku

i na nieszczęśliwa przez Dunajec przeprawa kilku rzadkich dzieł i paki licznych wypisów pozbawiła.

*) Vom Entstehen und Untergange der polnischen Konstitution vom 3 Mai 1791. Leipzig 1793, 2 Dde.

W tych podróżach zaprzyjaźniłem się z biegłym literatury ojczystej badaczem X. Juszyńskim, przez którego nie jedno rzadkie dzieło Polskie poznałem; z Janem Mieroszewskim, którego objaśnienia górnicze z rekopismu jego cytuję ; z rodzonym jego bratem Hiacyntem Mieroszewskim, któremu wypisy z ważnego rękopismu Andrzeja della Aqua o dziełach, tudzież z aktów sądowych wiejskich winien jestem.»

Tak w ogólnych wyrazach skreślił autor pierwsze swoje stosunki z Ossolińskim, zlekka tylko o zasługach swoich około pomnożenia biblioteki jego napomykając. Zasługi te są istotnie wielkie. Nie jedna rzadkość należąca dziś do pierwszych ozdób biblioteki Zakładowej, winna jest byt swój jedynie znawstwu i gorliwości Lindego, który ją wynaleźć, ocenić i dla użytku powszechnego pozyskać umiał. Wynachodził on tak zwane białe kruki tam, gdzie ich nawet Juszyńskicmu z Czackim wynaleźć nie powiodło się. Wartoby było jak najdokładniej poznać te jego trudy; wszakże nie ze wszystkiem jesteśmy w stanie temu zadość uczynić.

Między papierami które, jak się domyślać można, ze stolików niegdyś i komod ociemniałego już Ossolińskiego zgartywano, zachowało się kilka ćwiartek na prostym, krajowym papierze dorywczo zapisanych. Próby atramentu i pióra różnej ręki po brzegach, i rachunki domowe to ołówkiem, to czer-nidłem po wyblakłem już piśmie dawniejszem w rozmaitych kierunkach pokreślone wskazują, że przechodziły przez ręce osób, którym były zupełnie obojętne, i do użytku powszedniego służyły. Przecież dawniej budziły one niemałe zajęcie. Gęste bowiem, a pismu spółczesne, to kawą, to rozmaitemi przysmaczkami poplamienia każą wnosić , że myśl lubowała sobie w ich treści i niejednokrotnie rozkoszowała w niej wtedy, kiedy ciało w wytchnieniu i przekąskach pokrzepiania swego szukało. Są to listy własnoręczne Lindego, pisane do Ossolińskiego z tych oto podróży, o których tu napomknął.

Nie wielki oddziela nas przeciąg czasu od ostatnich lat wieku zeszłego, wiele jednakże zmieniło

w oso-

a która, ile się zdaje, była powszechnem przekonaniem bibliografów i bibliofilów wieku zeszłego. Nadużycia tego rodzaju wiążą się poniekąd z najzasłużeńszemi z owej epoki imionami. Wiadomy¹¹¹ względzie rozpowiadają o czcigodnym Tadeuszu Czackim. Rewersy jego, już tylko jako autografy, figurują dziś po niektórych z naszych klasztorów, ulżywając miłem wspomnieniem straty

się w nim pod względem wyobrażeń. Dziś niema prawie klasztoru w całej Polsce, w którymby niezna-lazł się jeden przynajmniej a często i więcej światłych księży, co nictylko swoje ale i sąsiednie biblioteki przepatrzywszy, spisują bądź sami dzieła użyteczne dla kraju, bądź też wiadomość o ważniejszych, pisanych lub drukowanych pomnikach do użytku publicznego podają. Każdy niemal posiadacz zbioru ksiąg jest dziś znawcą lub nawet bibliografem. Nic tak było po klasztornych lub domowych bibliotekach przed laty piedziesięcią i więcej. Właściciele ich częstokroć nie pamiętali, gdzie były umieszczczone. Pyłem kilkowiekowym okurzone księgi nie nęciły do siebie nikogo ze swoich, a lenistwo lub obawa zawstydzenia zasłaniały je jak tarczą siedmioskórną najrozmaitszemi pozorami przed ciekawem okiem obcych natrętów. Bibliografowie więc i bibliofile wieku zeszłego znaleźli się pod tym względem bliwszem położeniu. Z jednej strony instynkt jakiś przemawiał silnie do ich duszy, że czas już ostatni, aby ratować te szczątki naukowej przeszłości naszej od zagłady, i wydobywać na jaw wszelką naukę, jaka się w nich ukrywała; z-drugiej strony nie chciano zgoła rozumieć tej potrzeby, i na niezaprzeczalnem prawic własności polegając, stawiano częstokroć opór nieprzełamany wszelkim lego rodzaju poszukiwaniom. lo dało przeciwnikom pochop do podniesienia zasady, na którą trudno dziś zgodzić się, że cel uświęca środki

mo co w

C*

foliantów dawnym ich właścicielom, a bardziej jeszcze opróżnionym pułkom, które niegdyś pod ich ciężarem stękały. O dwóch innych czcigodnych mężach obiega powszechnie znana powiastka, że razu jednego po Krakowie przechadzając się opowiadali sobie w głos bukinistowskie swoje sprawki. Nagle staje przed nimi mężczyzna poważny i mówi z miną urzędową: «Proszę panów pójść ze mną!—Dokąd? zapytali zdziwieni.— Do policyi; jesteście ludzie podejrzani*. — Szczęściem dla nich, stało się to o parę kroków tylko od sklepiku księgarza i powszechnie poważanego obywatela krakowskiego, który dniem pierwej zacnych tych gości dla pokazania im swoich niektórych nabytków do siebie zaprosiwszy, właśnie ich w progu oczekiwał. Dane więc od niego wyjaśnienia i rękojmie urzędnikowi wybawiły ich z kłopotu.

Powiastka ta być może w części lub całkiem nawet zmyślona, atoli charakteryzuje dobrze

ów czas.

Linde nie był bibliomanem; na księgach znał się gruntownie, a cenił ich dla treści. Jak każdemu niemal z swoich zatrudnień tak i poszukiwaniom rzadkich ksiąg oddawał się z namiętnością; ale ich dla siebie nie zbierał. Poznawszy zacne Ossolińskiego dla narodu zamiary łożył wszystko, co mógł ze swej strony, aby je wesprzeć i jak najświetniej przyprowadzić do skutku. Ostateczności w nabywaniu ksiąg używał tam tylko, gdzie żadne inne środki nie pomagały. W takim razie nie brakło mu przebiegłości i dowcipu, a wynurzenia się jego w tej mierze w listach przed Ossolińskim, ąą pełne humoru i i serdeczności. Umieszczając tu te listy poufne , odsłaniamy wprawdzie nie zbyt poważną stronę jego charakteru ; wszakże bez niej, nie mielibyśmy prawdziwego jego obrazu. To co się w nich rażącem dziś wydać może, nie weźmie zapewne żaden rozsądny czytelnik inaczej, jak tylko w stosunku do panujących wówczas wyobrażeń ; a bynajmniej nie posądzi nas o chęć ubliżenia zacnej Lindego pamięci.

Pierwszy z tych listów przechował się w zupełności, z bardzo drobnem tylko uszkodzeniem. Adres jego taki: De Sendomir. A Monsieur Mr. Le Comte Joseph Ossoliński, Seigneur de Zgórsko etc. à Vienne. Alte Wieden. Meyerhofgasse.

• Z Sandomierza d. 12. lipea 1799. r.

Jaśnie Wielmożny Mości Dobrodzieju!

Stanąwszy dopieruteńko w Sandomierzu spieszę Panu donieść o zdobyczy Koprzywniekiej. Zemknąłem: 1). Fabiani Acerni Victoria Deorum, szkoda, że bez tytułu i początku przedmowy; ale przecudowne to poema samo całe, a książka dosyć gruba, in 8vo. 2). Emerici Colosuarini de Tarnovicalibus nuptiis oratio, Cracoviae 1555, 4to, jeden arkusz, b). Ad diuum Sigism. post partam de Moscis vicloriam Androac Krzycki inclitac coniugis suae Cancellarii carmen

Helicz. e). Ad Jo

annom

. c). Carmen funebre Petri Royzii Maurei Ilispani in obitum Petri Gamrati primae Sarinalicae sedis episcopi 1545. d). Inauguratio Samuclis Maciejowski 1540 autore Augustino Rotundo Velunensi, Cracoviae p. Jo

annem

Benedictum Canonicum Cracoviensem epistoła Valentini Ecckii, adjunct. in felicem reditum eiusd. Dauides Mi-lesius Nissaenus. f). Prussia Regi felicitatem... Joannis Demctrii Solikowski 1506. g). Aug. Dathi Senensis carmen de officio Canccllariorum etc., Cracoviae p. Helicz. 8). bez tytułu: Solon, Chilonetc. po polsku, prozą, starożytność wielka, z kopersztychami in 8vo, adject. Problemata Aristotelis, gadki z pisma wielkiego filozofa o członkach człowieczych p. Andr. Glabera z Kobylina, z kopersztychami ; co za szkoda, że nie całe! 9). Enchiridion Medicinae per Simonem de

Łowicz, Cracov. 1537, 8° cum nomenclatura Polonica; eiusdem Aemilius Macer, cum nomenclatura Polonica, z pię-knemi kopersztychami i Łacińskiemi wierszami na każde ziele. 40). Rescii paraphrasis in psalmos poenitentiales ; accessit ejusdem panegyricus, Cracov. 1591, in duodec. b). Psalmi 68 explanatio, Nicolao Cossubucio a Zenibog nota-rio Plocensi , autore, ad Stan. Carnkowski, Coloniae 1575. 11). Confessya, abo wyznanie wiary powszechnej kościołów chrześciańskich Polskich, Zygmuntowi Augustowi przypisane przez prawdziwych wyznawców ewangelii, pierwej w Krakowie 1574., a teraz w Baranowie 1632. b). adject: Consensus w Baranowie 1628; są to niektóre Synody po Łacinie i Polsku obok, in 8vo. 12). Lexykon Francusko-Polski Malitzkiego, Cracoviae 1710, in 8vo. 13). in quarto Lexicon Łac. Niem. Polsko Grecki — Dictionarium Quadrilingue; tytułu nie dostaje; tyle widzę, że różne od Dasypo-dyusza. 14). Eliasza Beynonsa Samarytan czyli rada na wszelkie choroby, z Niem. przez Mikołaja Ackermann 1695, 4. 15). Grammatica graeca, Cracoviae apud Schedel, 8. Za rewersem, którego naturę Panu ustnie wytłumaczę, wziąłem: 1). Martyrologium kościoła Rzymskiego, to jest poczet męczenników, w Krakowie, 1591, 4to. 2). Marc. Bielskiego kronika wszystkiego świata 1553, in folio, bardzo defektowa. 3). Aristotelis libri octo de physico auditu,

impressum Cracoviae, in folio, straszna przedać żadną miarą nie chcą; a ja tam 50 najpiękniejszych Miscellaneów i inszych wielkich ciekawości i starożytności wyłączyłem. Napiszę ztąd do JWX. Trzebińskiego, którego chcą mieć rękojmią; uda mi się (pewne, za ²) powrotem te skarby ztamtąd zabiorę ; j u ż w to potrafię, że rewers nam będzie dogodny; może mi wypadnie pojechać do samego ich Wizytatora do Jędrzejowa. Tyle ja X. Trzebińskiemu winien, że mi zacni ci księża z taką ludzkością, przyjaźnią, uprzejmością traktowali, że pomimo tej krnąbrności w ustąpieniu, nie mogę ich nie szano-Pod Baranowem wstąpiłem do Daukszy, który mi kompanią swoją do Sandomierza ofiarował i którego znajo-

starożytność. Więcej mi p... niechcieli pozwolić, a ustąpić, to jest

wać.

mości z księżą i inszymi obywatelami dobre skutki w Pokrzywnicy doznałem, a tu może więcej jeszcze doznawać będę. Ja nie żałuję pracy, trudów, niewygód, by mi tylko Bóg dał mocniejsze zdrowie; już trzeci dzień jak cierpię straszną dyssenteryą, która wprawdzie mię nie tak męczy, jak raczej niewczasuje i w robocie przeszkadza, i czas truje, czas złoty, nieprzepłacony, niepowetowany. Jutro muszę być zdrów, bo jutro zacznie się robota Sandomierska, a tu będę miał wielkie pole, o czym w przyszłym liście doniosę. Jestem z przywiązaniem

Jaśnie Wielmożnego JMC Pana Dobrodz. nigdy nieustający pracownik

Linde.»

Przypadkiem zachował się jeszcze i ów rewers, któregoto natura ustnie tylko wyjaśniona być mogła ; mamy go wprawdzie nie w oryginale, bo tym dotąd może ojcowie Cystersi cieszą się ; ale w kopii wierzytelnej, przez dwóch księży wizytatorów zatwierdzonej. Opiewa lak ;

WSTĘP DO SŁOWNIKA POLSKIEGO.

PRAWIDŁA

„$ie 23ogatfo’3, fagt Niesiecki, würben, al3 fie auö SDła=

Rozdział III.

Rozdział VII.

Cfnte 3metfel tft btefe (Stoffe ber Sorter btc alt

ŁIV

LV1II

łaskawie mi udzielony. 8. - prawo cywilne. 8. 2 Vo

ÀDMIR-ADUM.

zaczepny, co obacz.— ALIANSOWY, a, e. przm. sprzym

wany, znaczący: tyleż. Cn. ju, 5. 35. ju bret Unjen. Boh. an, nad) fRont »ott ber erhaltenen ^frititbe.

2, haptejka, haptika; Boh. apatyka, likarna, ljkos

doglednost; Kroa. zvezdoznanztvo, zvezdoznanye; Ra

BABI, ia, ie, Ross. óaóiu, óaóetł, óaóymKtiHB; Boh

warkotka, kula wydrożona, gra dziecinna, Ross. BO-

jabłko, kolokwintyda. Krup. 5, 185. ©oloqumteit. g

et 759. Dudz. 22. einer, bei lieber fait, nad) warnt ift, cią. Stat. Lit. 509. §. 2. Substant. Bartny* dozorca barber itid)t feiner eignen tlcberscngintg felgt, mit bem bie Sente cC bartnik, ber Sentcnanffeljer.

z - n fâtzân; Vind. fasan, fason, devja kura; Croa

Boss. óojiTjiHBocTb, bnllernbeś Sefcn.

gołota, otyite,§au$, unangefcffen.

cznego, er ftd) für fiefyer). Stała odważna młódź,

14. c. 10. BEZWZAJEMNOŚć, ści, z. brak wzajemności

Czołem Miłości Waszej Rossyjskie kniehynie, Czołem

278. Stół jego srebrnym naczyniem bieleje. Petr. H

do operacyi, ein Operationśmcffer ber SBnnbarjte.

»erfcfyteßett, bte ftarbe ucrltcrett. (Ross. óaeiwyTb, noójie- blisk; Boh. blesk, lesk, leskot; Sorab. 1. bósk ; Hebr.

23. BLIZKOLEGŁY, a, e, nie odległy, natye Itegenb.

gosławieństwo. Bibl. Gd). brestran ; Rag. barsetas

Między bodłak, mający kolące ostrogi. Kulig. Her.

sorocÄOKMiK RorodtoKik, ^r ©otteögeleprte, Geologe

(sosna Bosn. bor, Rag. boor ; sosnowy, Rag. borov;

mądry bierze. Rys. Ad. 15. (Slovac. błazen dawa, m

myślnym brakiem, abo losem, abo razem obiema, i ko

23raftlten *.

48. b, 4. Im co brudniejszego, tym czystszej trzeb

252. Z synem podtcnczas brzemieniem chodziła. Oho.

35*

żołnierz bić się niechce, nie nasiecze Sam pałasz,

— BURZYĆ czyn. nied., zburzyć dok., burzę wzniecać

209. Miód, iż sie tu w domu rodzi, komu może być, 

‘ óuBa.iWH. To gość niebywały w domu moim. Star. R

czynność całowania, ba3 SUtffen. Całus, (buzia, gęba), £ućf; ober 3eug gemad)tc ®ccfc; befonberâ ba3 Seidjentuci;,

©tcmpcletfeu, Sraubetfeit, SDîerFetfeu, ba3 3uftrumeut junt Se*

Susz. Pieśń. 1, R. 4. b. Zmyślony przyjaciel niebe

osobiście. Wolno mu pić, jako chcąc, czy mało, czy

ß(itneftfd)c Spradte, ©efdpnacf,. (Sitten, Śaareit tt: f. tu. Widać baS Srot, Snttdjen; Boh. chlćb, chljb, ehlebjćek; Slov.

śrzód snopków, Ogłoście Kazimierza, głoście króla

CHMIELIN - CHMURA.

CHOIN - CHOMĄTO

CHOWAĆ - CHOWAŁ.

XBopocTL, lajtiiiiKt, KycTapHHK’B, cjiaHeirb; Eccl

(ubogich Bibl. Gd.). — §*. Chudzina, obscoen. wsty

CHWILECZKA, i, z. zdrobn., eine 2ßetle, eilt 2ßetld)ett, eilt îlugettblitf, eilt Ślugenbltddjcn; Boh. chwjlka, chwjlćićka;

*ciachfy, *ciabły, bydłem pańszczyznę odrabiający,

Pochodź, ciszeć, ciszyć, uciszyć, cisza , ucichnąć

temnószt, tmicza; Rag. tàmnos, tminne, tmuseja, tm

CIERPLIWY, a, e, CIERPLIWIE przysik., znoszący cie

ciotula tego wszystkiego narobiła. Teat. 52. c, 30

szkoda, ettt ©cfpenft, etn @ctfł. Na czarnoksięzkie zaklę- »erbunfdn, fünfter werben, bunfel werben, t>oit feinem 8td)te

HinrL, 40'iepiun&; Sorab. 1. dźowcżenć, dżowcżżins

chu jako żółć cielesne lubości, aby tak przesłodzo

fielen). Niczym tego próbujesz, chyba samym sobą, HaWm sk. 346. BtgeuucrfarBe im ©efidjte, fdjroarj&raun,

Ryb. Ps. 294. Brzęk cytar twoich nie będzie więcej

Pochodź, czerń, czernic', czerniec, czerniecki, cz

Ow. o82. (non dum pophte firmo >. — Czaszka głowy,

Oss. Wyr. ftd) fampeln, ftd) ungefcfjicft fdmrnen, ftd) riffeln.—

66. Serce czuje obowiązki z twych łask czerpane. T

farbowanych ‘CZESTN1K, a, m. uczestnik, ber ©ftetl

14, 251. §. Nikczemnik podły, bakę komu świecący,

Tur. //. 2. Przystojniej w czubie chodzić cudnej k

1. żtćrirucżnć. CZWOROROCZNY, a, e, czteroletnią c

151. Hiszpan jeden, czysty mąż, przestrzegał hetma

II. 2, 20. Patrząc, jakie przed nim stoją Wojska,

DALEKOSG-DALMAT.

Eccl. 4apHTe4bHiiu,a.

kołnierzmi delie. Bej. Zw. 57, b. Delijki z grzbie

DESSAWA - DESZCZ.

DIAKON - DLA.

Bibl. Gd.). Ross. 40J5KeitCTBOBaTB winnym być.

eine (Stabt tnt $rafautfd;cu.

Słownik Lindego wyd. 3. Tom I.

czego, dążyć do czego, szukać czego, worauf futtjt

KopMHTb, B03AOHTŁ; Ross. 40HTB ; Boh. dogili lak k

*g Pójdź na miejsce wysokie, tam maluj te wesołe w

immer mehr funcin giefcit, ofme slufporcu fmtfeit. Dajesz im dopaść, zlecieć aż gdzie, kiś moljin fallen, kinnntcr ftur*

Won lażi doma, ako jahs źere, jak jaźwiec w dziurz

niecki znowu w Pomorze. Tward. W.D. 2, 240. $. Dop

MiiLih. Przyb. Luz. 317.

naspać się, ftcfy gehörig anSfd;lafen; Sorab. 1. d

DOSTOJNIK-DOSTRZ.

76

ncAOBBpie, HeAOBfcpenie, iie40Blip*iiiB0CTb; Eccl.

DOZORCZY - DOŹRZAŁY.

znój korzyści i obłowu, wszystko już wytrawiły. Pi

GUBICA ob. Drugubica.

§. 2. Drótami zowią też cieńsze nici grubszą skład

czym, drgać czym, machać, momit roebeltt, rühren.

mer ©fei, ein ©d;öp3, ein ©totfftfcb. Żydowie jako

DUODEG, |dwunastka, lj z Łac. n. p. książka w duod

4namno, ,yr>HAi|iu, Croat. dvaput. Dwakroć leniwy

83

DWUDROTOWY-DWUGARCOWY.

DYBAĆ - DYBIWIECZOREK. 579

, v . V / c * j • dał w Lublinie zydu psa za lisa.

Rys. Ad. 58. §. Dziad względem lat * stary, zgrzyb

596 DZIECIĘCY - DZIECINNIEĆ.

Bogu dzieka , bogu dzięki, chwała bogu, ©0tt fety

DZ1ERSKI - DZIERŻAWCA.

DZIEWIĘĆ, i, et m,

D Z I U.B AWIĆ - DZIURAWIEC. 617

wy tylko o dziwem mięsie w używaniu). jlzwiekoznak

EJNALIK - EKONOMICZNY. 627

copeBHOBaib, peBHOBUTb, peBHyio.

D. 3. Zysk nasz bywa wr lęku faktorów i legierów c

FARBA-FARBICA.

z gospodynią, Co zbytki czynią. Groch. W. 567. Bez

stami, jeśli nie językiem powie. Nar. Dz. 3, 106.

FOLIA ob. Folga.

tarz, wydawca, który zwłaszcza wydawał przed radą

FUKAROWA - FUNDACYA.

te *

¹

Pisał to autor roku 1814.

²

Słowa te w oryginale oddarte zostały wraz z pieczęcią.

Przypadkiem zachował się jeszcze i ów rewers, któregoto natura ustnie tylko wyjaśniona być mogła ; mamy go wprawdzie nie w oryginale, bo tym dotąd może ojcowie Cystersi cieszą się ; ale w kopii wierzytelnej, przez dwóch księży wizytatorów zatwierdzonej. Opiewa lak ;

«Niżej podpisany zeznaję wyrazem niniejszym, iż z biblioteki klasztoru Koprzywnickiego na konto Jaśnie Wielmożnego hrabi Ossolińskiego biorę książek Nro 3. pod tytułem 1° Bielskiego kronika in folio, 2° Aristoteles in folio, 3° Martyrologium Romanum idiomate Polonico in quarto. Pomienione książki z ujprzejma wdzięcznością w ciągu roku oddać przyrzekam. Datum in Monasterio Coprivnicensi S. 0. Cisterciensis, anno 1799 die 12 Julii. Samuel Bogumił Linde, bawiący przy hr. Józefie Ossolińskim w Wiedniu, auf der alten Wieden, auf der Mayerhofgasse, mp.»

Drugiego listu datowanego wprost z Sandomierza, zachowała się tylko połowa, część bibliograficzną obejmująca; reszta wraz z kopertą, zawierająca zapewne uwagi różne i przygody, poszła na placki.

«Z Sandomierza d. 20 lipca 1799.

Jaśnie Wielmożny Mości Dobrodzieju !

Jutro ruszę do Klimuntowa przetrząsnąwszy cztery tutejsze składy ksiąg. Polów Sandomierski nie liczny, ale Pan sam uznasz, że ważny. Jest tedy w moich reku 1). Joanni Ursini Grammatyka Łacinsko-polska, mnie niezmiernie potrzebna, tylko pożal sie Boże, że defektowa. Mamy dalej 2). Rejową Postyllę, choć trochę nagnilą, przecie cala. 3). Nowy testament, w Nieświeżu 1568, in 8° minori. 4). Stan. Farnowiusza o znajomości Boga 1573, protestancka książka, in 4to. 5). Psałterz Wróbla pierwszej edycyi 1543. 6). Processus juris per Schamo-tuliensem, Cracov. apud Unglerum 1537, 8°. b). Lectura super titulo de regulis juris libro sexto, Crac. Ungier 1537. 7). Dialogi de libro Stan. Osii contra Brentium, autore Vergerio, 1559, 4. 8). Miscellanea, in 4to. o). Legati Apost. oratio post fata Sigis. III, Yars. 1632. b). Smieszkowica laeta Lechia ad Vladislaum IV, wiersz 1633. c). Siemek Civis bonus ad Zcbrzydovium 1632. d). Olrębusz Pancgyricus ad Vlad. IV. e). Sigismundi III Leopolis in funere ipsius. /). Siemek bona auspicia Vlad. IV. g). Petricii palaestra oratoria, h). Beinbi bellator christianus. i). Japoniorum rcguin legatio, Grac. 1585. k). Recicii in Sborovium actiones 1585. 9). Herculis Saxonia Patavini de Plica, quam Poloni gwozdziec, Ro-xolani kołtunum vocant, Patavii 1600, in 4°. 10). Alberti Magni philosophia naturalis, Crac. Haller. 1516, 4°. b). Jo-annis de Sacro Bosco sphaericum opusculum per Math. Scharnotuliensem , Cracoviensem profess., ïomicio dedicat. 1622, z figurami. 11). Ccbetis tabula, Crac. 1524, in 4°. b). Callimachi de bello Turcis inferendo oratio, Crac. Haller 1524. c). Mag. Crosnensis introductio in Ptolomaei Cosmographiam. 12). Stan. Grocbovii editio Hemertii de amante anima, in duod. 13). Słonkowicza gramat. hcbraica, Crac. 1651, 8vo. 14). Gohorlatio Sarmaticarum ecclcsiarum ad antiquam reli-gionem 1543. b). Examen spirituurn et visionum, Crac. 1542, in 8°. c). Cromeri de luenda dignitate saccrdotii oratio, Crac. 1542, 8°. 15). Stan. Carneovii epislolac illustrium virorum, Crac. 1578, in 4°. 16). Gaspra Twardowskiego wiersz na śmierć Konslancyi 1651, 4°. b). Hubiskiego żydowskie okrucieństwo, prozą. c). Kołakowskiego zegar Achasów 1612, wierszem et alia. 17). Georgii Albini piać meditalionis Stichologia, Grac. 1560, 4°. b). Rozmowa abo dyalog około exekucyi Polskiej korony 1565, 4°. c). Książka Wincentego Francuza o dawnośei wiary chrześc. przez Jana Hcrbesta 1563. 18) Articuli conciliati inter punctis doctrinac, nouos ministros... ab anno 1519 — 1546. etc. etc. 19). 11 regno degli Slavi p. Mauro Orbini Rauseo in Pesarc 1601, in fol. 20). Mesgnien gramatica Polonica, Dantisci 1649, 8°. 21). Jac. Gorscii disputntio contra Herbeslum, Crac. 1560. b). Herbesti epistolae, Grac. 1561, 8°. c). ejusd. aequus judex, d). ejusd. periodioa disputatio 1561. d). Computus ecclesiasticus aut. Joanne Spangenberg, Crac. 1559, cum fgg. e). Algorithmus linealis, Crac. 1556. 22). Stryjkowskiego goniec cnoty, paradny wricrsz, in 4°. ejusdem o królach Polskich i książęt. Litew., wiersz. 1574, in 4to. ejusdem wiersz na wjazd Henryka 1574. b). (Zaręby) okulary na rozchody Rzpltej 1623. Okulary wtóre na ciemne oczy ministrów przez księdza Macieja Szałajskiego, plebana w Za-dziwiniu; przydana jest dyspulacya, którą miał Luter z dyabłem 1605. c) Pieśń nowa, by Bóg raczył rokosz ten uspokoić. d). Wsprawach celnych odpis Stan. Cikowskicgo 1602. c). Warunki zatrzymania Rzpltą ojczyznę miłą ex solitu-dine Jezierskiej wydane 1617. fj. Łzy świeżosmutne Podola utrapionego 1618, wiersz g). Gorczyna treny. 23). Komentarz albo wykład na proroctwo Hozeasza, przyp. Mik. Radziwiłłowi; dan w Wittenbergu 1559, in 4°, drukowano w Brześciu Lit. 24). Cały, nawet i piękny exemplarz Acerni Victoriae Deorum ; wiec za defektowy z Koprzywnicy wydrwię co znacznego od X. Ostrowskiego w Krakowie. 25). Herbesti explicatjo orationis Ciceronis post reditum 1560, dédie. Senatui Cracoviensi. b). ejusd. computus, ad Joan Porembium 1559, 8° e). ejusd. arithmetica linearis 1561. 2Ç). Herbesta nauka prawego chrześcianina, w Krak. 1566. 27). Comenii seminarium trium linguarum Lat. Germ. Polon., Regiomonli 1675, 8°. 28). Przyczyny nawrócenia od sekty Nowochrz. Kaspara Wilkowskicgo medyka Lubelskiego, w Wilnie 1583, 4°. 29). Gwilhelma Lindona o pewnej do zbawienia drodze nauka, przekł. Zbyszewiusza z Wągrowca’, w Wilnie 1583, 8°. 30). Antyhymn wzgardzonych sług Chrystusa 1568, 4°, wiersz, b). Patricii Nideci ad Stephanum Reg. gratulatio 1579. c). Warsevicii ad Stephanum oratio, Torunii 1582. e). (sic) Edictum Regium Suirense, Var-

sov.

1579 cum panegyrico Stephani, d). Annalium Pol. edendorum Synopsis aut. Stan. Sarnicio, Crac. 1582. e). War«

sevicii paradoxa ad Stephanum, Vilnae 1579. /). J. Kochanovius in nuptias Zamoscii, Cracov. 1583. g). ejusd. ad Stephanum Regem epinicion 1583. h). Gradovii Hodoeporicon Moseoviticum Radivillonis, Vilnae 1582. poema. i). Volani oratio ad Radivillium, Vilnae 1584. A). Epigr. in nuptias Seidleri rectoris Torunensis 1583. /). Dzierzanovii, Mniszka, Pone-tovii, Hier. Ossolinii, Procopii Ossolinii etc. panegyrica, apostrophe, Heliae Pilgrimovii, Crac. 1583. m). Stanisl. Niegos-sevii epigrammata Joanni Kochanovio 1584. n). Constitt. Livonicae Stephani R., Crae. 1583. o). Stephani adversus Rasilium expeditio, carminé elegiaco descripta a Samuele Wolfio Silesio 1582. p). Kochowskiego Chrystus cierpiący, wiersz 1681, bardzo defektowy. 31). Jac. Gorscius de periodis ad Miscovium, in 8°. b). Ciceronis pro Marcello oratio, Cracov.,,

1563. 32). Historia delle Sollevatinni seguite in Polonia» (reszty brak).

Obfitszy w postrzeżenia jest list następujący datowany z Nowego Korczyna , chociaż takoż w połowie tylko zachowany.

«Z Nowego Miasta Korczyna d. 5 sierpnia 1799¹. x

Jaśnie Wielmożny Mości Dobrodzieju!

mam

na

Na Woli będąc, łożyłem jeden dzień na splondrowanie poczciwego Kuczkowskiego, u którego znalazłem a), niewidzianą dawną edycyą prawa miejskiego in 4°. b). Otwinowskiego przeobrażenia; prawda bez tytułu, ale co do reszty calsze od naszego egzemplarza, c). manuskrypt, z którego wydano Sylorela Potockiego, i bardzo paradny egzemplarz drukowany tegoż. d). liczne pierwiastkowe druki konstytucyj. e). wielkie paki luźnych Miscelanców in folio et in 4to. f). bardzo wiele numerów Pamiętnika. Minoris praetii wielką liczbę książek, cokolwiek tylko sądziłem żc nam się przyda. Niech się szambelanisko żali na moją niedyskrecyą, ja jej nie znam, gdzie idzie o kochaną naszą biblioteczkę. Pierwszy i trzeci tom Rytmów wydania Załuskiego także tam znalazłem; mnie się zdaje, że drugi tom mamy. — Od starosty Popiela Minasowicza Rytmów wydrwić nie udało mi się dotąd, ale w Bogu nadzieja; mam przecie od niego Powodowskiego kłótnie z Niemiejowskim, i historye rewolucyi Szwedzkiej wierszem. W Radomyślu w kościółku znalazłem: historyą zburzenia Jerozolimy, wypis z Flawiusza Józefa żydo-wina, książkę i Juszyńskiemu nawet nieznajomą, który się nie dosyć wydziwić może niektórym bardzo rzadkim i niewidzianym knihom, co mi się na różnych miejscach zdarzyły, gdzie on z Czackim darmo szukali. Z Radomyśla także volumen wielki Miscelanców in folio, najwięcej z wierszów Polskich złożony. P. Major Wodzicki serdecznie kłania. Józefa Wodzickiego miałem onegdaj szczęście zastać w Stobnicy i jego protekcyi zażyć u 00. Reformatów. Tam mi się zdarzyło: 1) Miscelanea in 4°, w których miedzy innemi a), po Sejmie nowiniarz z wielomowcą rozmawia, wierszem. b). Relacya r. 1634 o Wallensztejnie, z Niemieckiego przełożona 1634. c). Rozmowa konfederata z X. plebanem. d). Rozmowa panów C. i Z. konfederatów o spowiedzi 1613. e). Hippika Pieniążka 1607. Mamy ją, ale w nowej edycyi. /). Latosie cielę, dyalog o kalendarzu Latosowym 1604. g). Ponętowskiego sejm Lubelski 1569 wierszem. h). Judasz z potomstwem swoim albo kronika ministrów heretyckich przez Przcwodowskiego, w Krakowie 1611. i). Jana Zabczyca żegnanie ojczyzny Cesarzowej Moskiewskiej, w Krakowie 1600. A). Historye szczerej miłości, wziete z Lucyana, przekładania Jana Danieckiego, w Krak. 1610, wierszem. /). Szemberga relacya o wejściu wojska Polskiego do Wołoch, wr Krakowie 1621. m). Nowa wiara Węgierska dla której Ferdynanda za króla mieć niechcą , w Krak. 1620. n). Zbigniewskiego terminala sprawy wmjennej w Wołoskiej ziemi 1621. o). Jurkowskiego lutnia na wreselu Zygm. 111. 1605. p). Witowskiego poseł na sejm 1603; wierszem. q). Danieckiego hymeneusz Mikołaja Oleśnickiego 1602, wiersz, r). Chwały Zygmunta Augusta przez Chrystofa Okunia z Grodziska, w Krakowie 1609, nowro wydane wierszem, s). Trenodya na śmierć Królestwa Ichmość przez Korejwę 1652, wiersz, /). Żałoba na zejście Jana Zamojskiego, z Łacińskiego na wiersz Polski przełożona przez Pawła Zapartowica z Jędrzejowa, w Krakowie 1606. u). Ja-Zabezyca rozrząd domu (testament) Anny Kotkowskiej 1606. v). Wielkiego Boga Wielkiej matki ogródek przez Waśnie wsk i ego 1645, wiersz, w). Czerniowskiego rozmowa kościoła z odszczepicństwcm 1024, wiersz. x). Lichnowskiego Talamodya Zapolskiemu 1625, wiersz, y) Poklateckiego pogrom, czarnoksięskie błędy, latawców zdrady i alchimic-

kie fałsze etc. 1595. z). J. W. Z. wyprawa Żydowska na wojnę 1600, wiersze zabawne; hetman zowie się Morduchaj; szkoda, ze nie całe. aa). Pęgowskicgo straszliwe widzenie 1G08, wiersz, bb). Poseł z Moskwy przez Litwę 1608, wiersz. cc). Petrycego nauka o morowem powietrzu 1613. — 2). Miscelanea, in 4°. a) Manuskrypt: Petri Rigensis versu * scripta biblia 1455. b). August. Dathus de conficiendis epistolis ad Andr. Capacium; c). ejusd. 1’losculi ad Minorem Tri— circium, Viennae per Vietorem 1510. d). Gratis Thebani epistolae, per Rudolf. Agricolam Nicolao Salomoni Cracovien-si adscriptae, Grac. 1518. ej. Pindari bellum Trojanurn ex Homero, Viennae per Vietorem 1515. f). Jesuida Hierony-mi Paduani, Liptzk. 1516. g). Hymnus de b. Stanislao p. Rud. Agricolam Christoph. Sehydloviecio ded., Grac. 1519. h). Dialogus Jacobi Fabri Stapulensis in phisicam introductioncm, z herbem polskim, Cracov. apud Haller. 1510. i). ejusd. introductio physica edenie Gregorio Stanischyn magistro studii Cracoviensis. 3). Kancyonał Gdański 1706, in sedecimo. 4). Thomae Mitis a Li mu sa psalmodia Christiana, adscripta Joanni Ghotowski, 12°. 5). Lobkowicz demonstratio catholica,' edente Szczygielski, Crac. 1665, 12°. 6). Joannis Gampensis psalmorum interprotatio, adscr. Joanni Danti-sco, Antverpiae 1533. 7). Novus Proteus Jesus, anagrammat. p. Szczygielski; adj. Pieśń o przewielebnćnCJemelnickim bractwie etc. 1689, z notami muzyczncmi. 8). Błędy Talmutowc przez sektę Siapwscieciuchów wyjawione. 9). Historia Jonae Prophetae, elegia Jac. Cuchleri anno 1551, Posnaniae in aula comitis a Gorca.—Tc mamy, to jest: są w moich ręku, un de nul la redemptio; i prócz tych wybrałem kilkadziesiąt książek, najwięcej Miscellaneów, fia których pożyczenie nawet za instancyą i rękojemstwem zacnego Wodzickiego, w nicbytności Prowincyała , żadną miarą zezwolić nie chcieli, a o ustąpieniu ani myśleć. Napisał tedy Wodzicki list do Prowincyała do Krakowa, który jeżeli pozwoli, pożyczka ta i rewers a tak nam pójdą, jak owa Zatorska. Pan byś nie uwierzył, jak ciężkie są negocyacy-c z mnichami, trzeba więcej niż ministrowskiej głowy, aby cokolwiek wskórać. •— W Stobnicy u fary wziąłem ¹)    a). Adryana Junge rozwiązanie 52 kwestyj ministrów Nowoewange-

;r -.v

lickich, w Poznaniu 1593. A. b). Gorrectura vitae humanae, autore Joanne Skrzetuski, Torunii 1709. A. c). Politischer Probierstein, darauf die Monarchen gestrichen werden, aus dein Italienischen von Trajano Boccalini 1617. A. — W biblioteczce grzecznego Wodzickiego znalazłem 4 tomy Monitorów, które nam się zdadzą i niektóre świeższe drobiazgi.

Za radą i listem » (reszty brak).

Z dalszego listu, który takoż w połówce tylko nas doszedł, dowiadujemy się, że sprawozdania o wycieczkach swoich, podobne tym, któreśmy dopiero umieścili, posłał był Linde swemu Mecenasowi takoż z Klimuntowa, Wiśniowa, Bogoryi, Trzęsówki, Radomyśla i Stobnicy. Nie masz ich teraz i śladu. Rozczytywał się w nich Ossoliński, a odpowiedź mimowolnie jakoś zwlekła się. Strach padł na naszego autora, ho myślał, że listy te mnisi złapali; dopiero 25 sierpnia duch w niego wstąpił i wielce się ucieszył, gdy ujrzał przed sobą odpowiedź Ossolińskiego.

• Z Krakows d. 25go sierpni» 1799.

Jaśnie Wielmożny Mości Dobrodzieja !

Nic odebrawszy od JW. Pana na doniesienia moje o Koprzywnicy, Sandomierzu, Klimuntowic, Wiśniowie, Bogoryi, Trzęsówce, Radomyślu, Stobnicy i o Nowym mieście Korczynie żadnego odpisu, wstrzymałem przez czas niejaki moje zgłoszenia dalsze, obawiając się że licho jakieś wplątało się w naszą ko res po n denny ą. Dziś nakoniec tak byłem szczęśliwy od Pana odebrać przez Trzebińskiego bilecik, który za wszelkie odpisy stoi. Wstępowanie moje z Nowego miasta do starostwa Morsztynów, na nic się nie przydało; samego nie zastałem , sama poszła coś na Margrabinią, zbyła mię tym, że żadnych książek w naszym guście, który pretenduje znać doskonale, nie ma. W Opatowcu z Dominikanami i z kanonikiem mogłem, com chciał, dokazać, ale nie było co wziąć,

wyjąwszy : caluteńki piękny egzemplarz dawnej edycyi kazań niedzielnych Skargi i niektóre dawne druki. Z Opatowca poleciałem do Pińczowa, ale biada! miałem nieszczęście nie zastać Cynka, a żona jego wcale się nic umiała znaleść ani w osobie mojej szwedzko-niemiecko-polskiej, ni w interesie tak górnouczonym. Dowiedziawszy się ze margrabska biblioteka w pakach zabita , więc nietykalna (juz to w tych margrabskich sprawkach szczęście nam nie służy) i znając z doświadczenia zakon reformatski jako najtrudniejszy i najdogodniejszy, ruszyłem na łeb do Strzelec, a tam świeże konie wziąwszy, pędziłem przez noc chłodkiem , (alem od nawałnicy ledwo nie skapał) do Krakowa, gdzie zastać miałem Cynka. Nowy zawód! nie było go i przez cały tydzień brat jego, równie jak i ja, wyglądaliśmy go darmo. Przez ten czas praca była wielka u Franciszkanów (od których czcgom jeno chciał, porządnie i mien nie nabył) i u Bożociałków, z którymi jeszcze nie mogłem trafić do ugody; lecz bóg i Trzebiński, nadzieja moja; zwłaszcza gdy    i od nich łupy się już moim    sposobem zdarzyły niezmierne.    Walny też był    połów w Chebdo-

s u-

wie u Norbertanów,    zwłaszcza co do Fragmentów    czyli Miscelaneów    in quarto; ale    od księży w Koniuszy tylko świs

tki mi się zdarzyły. Przedonegdaj wycieczkę zrobiłem na Kalwaryą, gdziem u d....dumnych Bernardynów (w książęcej bibliotece są same francuzczyzny etc.) widział : biblią Badziwiłłowską caluteńką ; Kraińskiego postyllę ; Czeskie opisanie świata bardzo ciekawe; Miaskowskiego rytmy; Miscelanea in quarto nieoszacowane; różne kawałki Skargi niewidziane; ale też tylko widziałem; bo tam ni perswazye, ni pieniądze, ani zamiany, ani rewersa, ani pogróżki nic nie pomogą; chyba ich za łeb wziąć trzeba;    a mnichy tłuste i    spaśne, a ja    chudy. Jest    tam także tłumaczenie Justyna przez    Wargockiego in oclavo. Na    tych p... trzeba    koniecznie wymyślić sposób,    bo jest o co. Nie

pozwolili d... ki nawet spisać rejestr odłożonych. Cudem przecież mi się udało smykać: Łukasza Górnickiego rozmowę złodzieja z czartem in quarto; pismienko bardzo ciekawe; i jeszcze trzy insze kawałki i wierszem i prozą pisane, których nie mając na dorędziu, bom je u Iżyckiego zakopał dla bezpieczeństwa, nie opiszę, za to zaś położę tu Panu rejestr najciekawszych łupów Krakowskich i Chebdowskieh, jak mi co w rękę wpadnie, bo zkąd i jak co przyszło, czy per fas czy nefas, sam już nie pamiętam, a będzie tego ze dwie paki nieszpetne.

4). Manuskrypt in folio: passya i zmartwychwstanie wierszem polskim, dyalogami rozłożona. 2). Szczęsnego Zebrowskiego zwierciadło roczne, manuskrypt in folio ; zdaje się, że z niego edyeyą wydano. 3). Jakobiego śmiertelny cyprys, w Pozn. 4690 fol., wiersz. 4). Lachowicza gęsta 4 729 fol., wiersz. 4). (sic) Poemata Andreae Cricii Episcopi, in fol., manuskrypt bardzo porządnie, znać do druku spisany; praemissa vita Cricii, adjectis versibus Coributi Koszyrski, «collecta per me Stanislaum Górski, Canonicum Cracov.» niezmiernej wagi!!! 5). Satyr Budis de eliberatione Craco-viae et bello Suecico, wiersz makaronicznołaciński, fol. 6.) leones książąt i królów Polskich X. Głuchowskiego, z Ła-cińs. wierszami Janicyusza de vitis regum Polon., w Krak. 4605, fol., przedni sztych, przedni wiersz i Polski i Łaciński , caluteńki. 7). Caluteńki egzemplarz dzieł wszystkich Jana Kochanowskiego dawnej edycyi. 8). O różanym wianku N. P. tłumacz. Szymona Wysockiego 464 1, 8vo. 9). Orationes quaedam Basilii M. et Chrisostomi, a Bho-landello Taruisiensi e Graeco Latine factae, Crac. 4540, 8°. 40). Spéculum haereticorum Ambrosii Catarini Politi Se— nensis, dedic. Petro de Gamratis, Crac. 4540, 8°. 10). (sic) Manuale sacerdotum, Cracov, 1535. 8°. 44). Modus confitendi Andreae Hispani, Crac. 1534, 42). Białobrzescii missae asserlio, Crac. 4580, 8°.    43). Opisanie dziejów w Anglii

z Karolem 1, w Krak. 4651, 4°. 44). Sabcllici carmen de rerum inventoribus, Cracoviae 4521, 4°. 45). Adami Poloni dyalogus de quatuor statuum ob assequendam immortalitatem contcntione, przypis. Zygmuntowi 1, Grodno 4507, 4°. 16). Poenitentionarius Jesuida Hicronimi; Pauli Crosncnsis Butheni saphicon de inferorum vastatione etc. in 4°, Crac. 4544. 47). Physiologi Theobaldi de ńaturis duodecim animalium, poema 4502 in 4° sine loco. 4 8). Libellus novus de causis pestilentiae, dedic. Pclro Tomitio, Crac. 4 524, 4°, absq. autore. 19). Joan. Joviani Pontani de lau-dibus divinis hymni, Crac. 4520, 4°. 20). Passio dominica, poema Budolphi Agricolae, Crac. 4520, 4°. 24). Oratio ad Bonam Sfortiam per Ludovicum Bestionem 1548 universitatis Viencnsis nomine. 22). 41ymnus de s. Stanislao Budol. Agricolae, Crac. 4519, 4°. 25). Conservatio sanctitatis Josephi Zimermanni Cracoviensis, editio in immortalem candorem Mathiae de Miechów, Crac. 4522, 4°. 23). Dubravius de componendis epistolis, Crac. 4523. 24). Ma-thiae de Miechów contra pestem regimen, Crac. 1508, 4°. 25). Franc. Niger Yénetus de scribendis epistolis, Crac. 4544, 4°, 26). Modus epistolandi Beroaldi Bononiensis, Crac. 4542, 4°, 27). Hortulus elegantiarum Lau-

rentii Corvini dedic. studentibus Cracoviensibus 1502, 4°. 28). Hesiodi Georgica per Nicolaum de Valle e Graec. Lat. facta, ed. Gregorio Laticephalo de Könitz, Lips. 1517, 4°. 29). Divi Chrisostomi orationes a Mart. Cro-mero e Graeco Latine factae, Crac. 1541, 8°. 30). Varini Camertis apophtegmata, Crac. 1538, 8°. 31). Stan. Hossii oratio coram Cardinali Carnpejo Bononiae dicta, pro Lasaro Bonamico ut Patavio Bononiam ad docen-dum Graecae vocaretur, manusfe. in 8°. 32). Joannis de Lanczut Algorithmus linealis, Crac. 1518, 8°. 33). Joannis Spangeber computus eccls., Crac. 1552, 8°. 33). Obodzińskiego Pandora monarchów Polskich, Krak. 1641, 4°,

poema.

34). Bieżanowskiego szczęśliwy kres, in 4° 1673, wiersz. 35). Mar. Tworzydła wieczerza ewanielicka, w Wilnie 1594, 4°. 36). ejusd. Okulary na zwierciadło nabożeństwa, w Wilnie 1594, 4°, 37). X. Szymona Teophila zborów Wielkopol. dozorcy zwierciadło nabożeństwa, w Wiln. 4594, 4°. 38). Piotra Umiastowskiego z Klimonth nauka o morowym powietrzu, w Krak. 1591, 4° niezmiernej wagi dla mnie. 39). Exercitium pbysicum Cracoviense, Crac. 1510. 4°. b). Autor causarum, Crac. apud Hochfelder 1503. c). Theoremata Jacobi de Gostynyn, Crac. 1507. d). Introdu-ctorium in Aristotelis physicen, Lipsk. 1500. 30). Andr. Calagii Vratisl. synonyma Latino-polon. 1519, 8°. 31). Mart. Cromeri colloquia de religione, 8°. 31). Powodowskiego kazania, w Pozn. 1578, 4°. 32). Pamiętnik Pruskich Mistrzów z historyą Inflant i Kurlandyi przez Chwałkowskiego 1712, 4°. 33). Aristotel. de anima, Crac. 1519, 4°. 34). Joannis Yersoris de anima ed. per Joan. Głogoviensem, Crac. 1514, 4°. b). ejusd. explanatio in gymnasio Cracov. 35). Apologia Novicampiani pro fide Cathol., Crac. 1559, 4°.    36). Libanii Graeci epistolae ded. Mathiae Drebicio Polon.

Vicecancell. per Joannem Somerfelt, colleg. Cracov. 1504. 4⁽⁾. 37). Białobrzeski, orthodoxa confessio, Crac. 1537, 8°.

38.) P. Skarga o rządzie kościoła bożego 1590, 8°. 39). Nadobne dwie pieśni do N. P. 1633, 4°. 14). Stanisława Grochowskiego sposób rozmyślania męki Pańśk. 1608, 4°, prozą. 15). Differentiae de scholis Jesuitarum, Irenopoli 1670, 4°. 16). De re monetaria R. Poloniae 1664, 4°. 17). Joannis Benedicti Lusacii narratio rerum variarum in hac sexta mundi aetate, Crac. 1560, 4°.    18). Passio Christi, carmen Benedicti Chelidonii, Cracov. apud Paffenhofen

1514, 4°. 19). Treteri corporis Christi historia 1609, 4°, z figur. 20). Troperi ad pubem Polonam oratio, ut difficile tentet, Cracov. dedic. Cromero 1560. 21). Generalis Confessio cccles. Reformatarum in Colloqu. Toruń, po Łac. i po Polsk., 4°. b). Lessyusza narada której wiary się trzymać, tłumaczona przez Kromera rajcę Krakowsk. 22). Faliszewskiego Florus w dawnej edycyi, cokolwiek calszy od naszego. 23). Sculteli parva Odyssea ded. Lesciniis, Argen-torati, 1595, 4°. 24). Bohemais poema de ducibus Bohem., Argentorati 1597, 4°. 25). Vita Joannis de Capistra-no 1523, 4°. 26). Jac. Gorscii praelectiones Plocenses, Coloniae 1572, 8°. 37).. Szyrwid. dictionarium trium lin— guarum, Vilnae, 1713, 8°, po Polsk. Łac. i Litewsk. 38). Listy Stan. Orzechowskiego, Polon, per Jac. Górski Can. Crac. 1561, 8°. b). Różnica sekty Luterowej, wiersz, c). Krzyżanowskiego chrzęść, przyprawienie, Krak. 1561, 8°. 25). Oratio Sadoleti et Sam. Maciejovii, Crac. 1561, 8°.    26). Otfinowskiego przemiany Owidyusza, prześliczny, caluteńki

egzemplarz. 27.) Wujka postylla mniejsza, w Poznaniu in 4to, my mamy in folio. 28.) Nowy testament Wujka w Krak. 1617, 8°. 29). Nowy testament absque titulo 1606, 8°. 30). Tertullianus de praescriptionibus, Crac. 1605, 12°. 31). Catalogus quorundam e soc. J. qui pro fide interfecti, Crac. 1606, 12°. 32). Ciceronis rhetorica, Crac. 1549, 8°. 33). Joannis Ursini methodica grammatica, Leopoli. 1592, 8°. caluteńki egzemplarz. 34). Vigilantii Gregorii Samboritani eclogae Stanislao Słomo.» (reszty brak).

* Miałem (powia-

Takieto były zachody naszego autora około pomnożenia biblioteki Ossolińskiego. Z wymienionej tu cząstki dzieł można łatwo zrobić sobie wyobrażenie o ogóle plonów jego staraniem zebranych. Otrzą-śnione księgi z kilkowiekowych pyłów, w których bezużytecznie but wiały, miały odtąd służyć ku pożytkowi narodu, i w samym wstępie już przyniosły mu bardzo znakomity owoc. Linde bowiem okazał się równie gorliwym w wyszukiwaniu ich, jak i w naukowem z nich korzystaniu, da) co czytać, miałem zkąd robić wyciągi; czytałem w drodze, na popasach, na noclegach; a gdy niewygoda nie pozwoliła zaraz wypisać, znaczyłem przynajmniej, co osądziłem za potrzebne do mojego celu. Zachęcał mię do tego zacny Ossoliński własnym przykładem, dzieląc ze mną tak czytanie, jak wypisy-

wanie. W książkach biblioteki jego, z których wypisy do Słownika weszły, znajdują się ślady podkreślania i znaczenia miejsc wyciągnionych, i mogą poniekąd służyć za skazówkę, iż takowe w dziele umieszczonemi zostały. Nigdy mi nie wyjdą z pamięci kilkogodzinne, czasem aż do późnej nocy przeciągane z szanownym hrabią narady, jakim sposobem który wyraz, osobliwie wieloznaczny w cieniowa-niach jego uszykować, jak jedno znaczenie z drugiego logicznohistorycznie wyprowadzić, jednem słowem, jaki skład dać całej robocie. Tak to zacny ten mąż nie tylko koszta łożył na mnie i moje przedsięwzięcie , coby każdy majętny człowiek potrafił ; ale nadto osobistą pracą, nauką i światłem wspierał mię swojem, na co nie każdy majętny mógłby się zdobyć.»

Jak przez zetknięcie się z Ossolińskim przybrała myśl pierwotna Lindego wielkie rozmiary, tak stosunki za pośrednictwem jego z najuczeńszymi i zamożnymi rodakami zawiązane, i ich pomoc, postawiła go w możności wykonania Słownika swego tak, iż słusznie przechodzić się zdaje siły jednego człowieka, a być raczej pracą zgromadzenia uczonych. Nakoniec pracowanie nad nim w Wiedniu, stolicy państwa które mnóstwo ludów słowiańskich w sobie jednoczy, nadało temu polskiemu głównie słownikowi, charakter porównawczości dyalektów słowiańskich. Wpływy te różnostronne tak autor opowiada:

«W stolicy rzeszy Niemieckiej żyłem jak wśród Polski, bo prawie z samymi ziomkami, w domach śp. Stanisława Małachowskiego marszałka, śp. Ordynatowej hr. Zamojskiej, gdzie się ta zawiazała przyjaźń, którą mnie dotąd szanowny Prezes królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, Radca Stanu, X. Stanisław Staszic zaszczyca; hrabiny z Bielskich Worcelowej, księżny Podkomorzyny Poniatowskiej, hrabiny Tyszkiewiezowej,- hr. Lanckorońskiego, śp. Seweryna hr. Rzewuskiego, wszystkich wówczas w Wiedniu bawiących. Lecz stanowczym dla szczęśliwego uskutecznienia przedsięwzięcia mego był wtedy przyjazd do Wiednia księcia Adama Gartoryskiego J. Z. P.

ze mną i

Najznakomitszy ten w kraju naszym opiekun nauk roztrząsnąwszy zebrane przeze mnie materyały z właściwą sobie przenikłością, udzieliwszy mi uwag i światłych rad swoich, wyznaczył natychmiast fundusz na utrzymywanie pomocnika w pisaniu, po wyjeździć zaś swoim z Wiednia, otworzył łaskawie utrzymuje korespondencyą literacką, której dzieło moje tyle objaśnień, mianowicie co do języków oryentalnych, i dawnych zwyczajów Słowiańskich jest winno. Tegoż właśnie czasu wszedłem w ciągłą korespondencyą literacką z uczonym śp. Czackim, starostą Nowogrodzkim, z której nie jedtlo ważne objaśnienie do dzieła mego weszło.

Ośmielony tylą pomyślnościami odrzuciłem projekt sławnego księgarza Wrocławskiego JP. Korna, gdy mnie ten co do wielkości dzieła i co do czasu jego wydawania zbyt ograniczał; zkąd poszło, że myśl jego uskutecznioną później została przez zacnego Bandtkiego, który w następnym czasie tyle mi dawał i dotąd daje dowodów uprzejmej i gorliwej przyjaźni.

Wiedeń ważnym był do mego celu pobytem, nie tylko dla zamożnej biblioteki hr. Ossolińskiego, dla związków z tylą najznakomitszymi ziomkami, ale też że mi sio tu nowe, a bardzo obszerne otworzyło pole słowiańszczyzny. Ponieważ monarchia Austryacka tyle różnych plemion Słowiańskich obejmuje, przeto w stolicy jej nie trudno natrafić na pobratymców naszego narodu najuczeńszych, i nie tylko do szczególnych dyalektów swoich, ale też do ogółu słowiańszczyzny wielce przywiązanych, tudzież na zbiory w tej mierze jedyne na świecie.

Korzystaîem z obcowania z uczonym śp. Englem, ze Złobickim Profesorem języka Czeskiego

z Profesorem Dolinarem

i Sekretarzem kancelaryi Czeskiej

z Durichem autorem biblioteki Słowiańskiej, z Yoltiggim wydawcą słownika Illiryjskiego. Szczę-

z X. Herbicem bibliotekarzem w Terezya-

num,

ście zdarzyło, ze właśnie wtenczas zjechał do Wiednia z Pragi naczelnik całej literatury Słowiańskiej, sławny X. Dobrowski. Jak przez nader krótką dla mnie podówczas chwilę z ustnej jego nauki wiele poźytkowałem, tak dotąd przyjacielska jego korespondencya i rozmaite a gruntowne o słowiańszczyznie pisma są dla mnie skarbem nieocenionym. W zbiorach zaś Słowiańskich bogatej biblioteki cesarskiej, biblioteki uniwersytetu i Terezyanum, a nadewszystko w prywatnym zbiorze śp. Złobickiego, znalazłem prawie to wszystko czegom potrzebował. Pobyt zatem w Wiedniu był dla mnie trzecim w życiu kursem naukowym, to jest Polsko-Słowiańskim.

mu

Postępowałem tedy w pracy, a to już w obszerniejszym ogólnej słowiańszczyzny zakresie, zachęcony częścią odezwą Towarzystwa Przyjaciół Nauk wtedy w Warszawie się zawięzywającego, i w samych swoich zawiązkach mnie za czynnego członka do grona swego przybierającego, częścią odezwami różnych pobratymców Słowiańskich, jakoto: śp. Jappla i uczonego Vodnika, nalegających, abym dyalekty ich jak najdokładniej zbierał i umieszczał. Doprowadziłem rzecz tak daleko, żem nie tylko poprzednicze ogłoszenia planu tej roboty do różnych dzienników uczonych popodawał, i Sewerynowi hr. Potockie-Senatorowi Imper. Rosyjskiego, wtenczas w Wiedniu przytomnemu, na jego żądanie rys dzieła z niektóremi wyjątkami na odjezdnem jego do Petersburga złożył, ale też zaczynałem już wchodzić w układy o wydawanie dzieła w Wiedniu; albowiem największą do tego spodziewałem się mieć łatwość pod okiem i przy boku zacnego hr. Ossolińskiego.»

Tymczasem rozgłoszone o dziele tein wieści zjednały taką sławę autorowi, że w roku 1803 wezwany został do Warszawy, gdzie podówczas rząd Pruski, Liceum nowe zakładając, poruczał mu jego urządzenie i    dyrekcyą    nad niem. Miał Linde    zabezpieczoną dogodną posadę dla siebie    u Ossolińskiego; stosunki też, jakie w    Wiedniu zawiązał, były    mu nader cenne; długo więc wahał się,    czy ma przy

jąć wezwanie rządu Pruskiego lub nie. Boleśna takoż była to dla Ossolińskiego rozłączać się z Lindem do którego    światłego    obcowania nawykł był    silnie i takowe stawało się nieodzowną    dlań potrzebą.

Ztemwszystkiem    widząc on iż na owej posadzie    Linde może być użyteczniejszy narodowi, jął go wraz

z Czartoryskim, Jenerałem ziem Podolskich namawiać, iżby wezwanie przyjął. Co też Linde uczynił. Uczucie, jakiem wówczas Ossoliński przenikniony był dla swego przyjaciela, odmalowało się dobitnie w następujących listach. W pierwszym z nich, do brata Lindego pisanym z Wiednia dnia 1 grudnia 1803 powiada.

na

«W tej prawdziwie dla mnie smutnej chwili, w której zaszłe brata WWPana Dobrodzieja do Warszawy powołanie po dziesięcioletnim związku mnie z nim rozdziela , nie mogę się wstrzymać od uczynienia do WWPana Dobrodzieja odezwy. Niech to nie rozrywa tej przyjaźni, którą mię z WWPanem Dobrodziejem bawienie brata jego przy mnie skojarzyło. On się dla mnie ani za oddaleniem miejsca, ani za przeciągiem czasu nie odmieni; ja zawsze dla niego będę jednakim ; WWPan Dobrodziej trzeci między nami racz nas jeszcze łączyć swoją do obydwóch przychylnością. Co mi mego Lindego szacownym czyniło, poczciwość w gruncie serca jego zaszczepiona, umiejętność i pracowitość, to wszędzie zaleci i otworzy mu pomyślne powodzenie. Przeciwko zaś ślepym przeciwnościom we mnie odwodzie zostawia przyjaciela, który z pomyślności cieszyć się będzie, a na opaczny los jego nigdy się nie pokaże nieczułym i obojętnym. Ten list mój niech mi zyska pozwolenie u WWPana Dobrodzieja, abym się mógł nie-

kiedy do niego odzywać, ażebym za długą przewłoką nie poszedł w zapomnienie. Nawzajem proszę WWPana Dobrodzieja kiedy niekiedy coś mi o sobie donieść. Którzy tylko interesują mego Lindego, nie są i nie będą mi obojętni. Dziękuję WWPanu Dobrodziejowi za obdarzenie mnie książką...; radbym i ja módz się przysłużyć mu jakim sprawunkiem. Jeszcze raz

Dobrodzieja życzliwym najniższym sługą

przyjaźni mnie jego polecając, z wzajemną i z

ajprawdziwszym szacunkiem zostaje, WWPa

na

Józef Ossoliński»

W drugim liście z tejże samej daty, do kanonika Reptowskiego pisanym, powiada Ossoliński

między innemi:

«Oddawcą tego listu jest Jmść Pan Linde, który miał dozór biblioteki mojej przez lat dziesięć, i przez ten przeciąg czasu pilnie nad Słownikiem Polskim pracował, dziełem, które przykładu niema i które wykonane być nie mogło przez człowieka niepoświęcającego się całkiem najnudniejszym trudom. Rozdziela go ze mną powołanie do rządzenia szkołami Warszawskiemu Invitus invitum dimilto. Obu nas wzajemną do siebie skłonność to przełamało , że na tamtem miejscu może być publiczności użyteczniejszym. Polecam go WWPanu Dobrodziejowi jako prawdziwie ode mnie szacowanego; jeżeli mu wyproszę łaskawą WWPana Dobrodzieja względność, na którą sobie z czasem sam zasłuży, w nowem dla siebie miejscu nie będzie bez przyjaciela, na którego radzie mógłby polegać. Chciej go WWPan Dobrodziej wprowadzić do JW. Chreptowicza, któremu najgłębsze łączę uszanowanie, będzie on z wysokiego jego oświecenia i wspaniałej biblioteki umiał korzystać.»

Z końcem tedy roku 1805 stanął nasz autor powtórnie w Warszawie i zajął się przygotowaniem wszystkiego, co było potrzebne do urządzenia Liceum, którego rys uprzedni przez rząd mu był udzielony. System rządu Pruskiego nie był przychylny narodowości Polskiej, Linde jednakże robił co mógł dla polszczyzny i dokazał tego swojemi przedłożeniami, że cała zwierzchność mająca czuwać bezpośrednio nad tym Instytutem, złożona została z samych rodowitych Polaków. Składały ją, pod czelnictem Stanisława hr. Potockiego, osoby następujące : Alexander lir. Potocki, X. Prażmowski, X. Kopczyński, X. Diehl. Później przydani zostali Walenty hr. Sobolewski i X. Szmit.

na-

Zajmowanie się od młodości swojej uczeniem drugich, i baczne przypatrywanie się rozmaitym szkołom i zakładom naukowym to w Saxonii

to w Wiedniu, przydało się teraz bardzo Lindemu, jako Dyrektorowi Liceum Warszawskiego. Z początkiem października r. 1804 już było Liceum urządzone i otwarte; chociaż samą uroczystość otwarcia dopiero w styczniu r. 1805 obchodzono. W pół roku po jego urządzeniu odbył się popis publiczny, a rząd okazał urządzicielowi i Dyrektorowi jego zupełne zadowolnienie

mianując go członkiem Eforatu. Tymczasem prace jego około Słownika musiały pójść się słusznie przyjaciele jego w Wiedniu obawiali. Przypomniał sobie teraz autor słowa , któremi go żegnał w Wiedniu Seweryn hr. Rzewuski: »Przewiduję, że w Warszawie Słownik twój w odłóg pójdzie, a może i wcale nie przyjdzie do skutku» i nie mogąc sam się nim zająć kał kogo, coby się podjął dzieło, już ułożone, ostatecznie przygotować do druku. Rękopism w Wiedniu wypracowany doszedł tylko do początku głoski W., mianowicie do słowa wieża. Reszta składała się z samych tylko materyałów ; lecz i do głosek poprzednich było jeszcze niezliczone mnóstwo przykładów spisane na osobnych karteczkach, z których każdy potrzeba było wciągnąć we właściwe swe miejsce. I w tej jednakże mechanicznej pracy nie znalazł autor wyręczyciela tern, jako i wykończeniem głosek brakujących zająć się.

na stronę, o co

, szu-

i musiał niebawem sam tak

Dodały mu do tego bodźca liczne nadsyłki pieniężne, z różnych stron, na pokrycie kosztów druku odbierane. Ilozpoczęly się one z rokiem 1804, któryto rok zowie sam autor rokiem funduszowym. Wyszczególnili się w takowych datkach: książę Adam Czartoryski, J. Z. P., Stanislaw Ordynat Zamojski, hrabina z Bielskich Worcelowa, X. Kossakowski biskup Wileński i Józef hr. Ossoliński. Do tego ostatniego przechował się z owych czasów następujący Lindego list, rzucający światło tak na niektóre szczegóły wydawnictwa Słownika, jako i na domowe stosunki autora.

Warszawy dnia ligo lutego 1804 r.

Jaśnie Wielmożny Mości Dobrodzieju !

W żadnej sprawie strona nie może być sędzią ; dopiero w lak delikatnej, gdzie gra idzie o dowierzanie lub niedowierzanie. Cały interes funduszu na druk Słownika zdałem na wyrok bezstronnego spólnego naszego przyjaciela JW. Konsyliarza Stojowskiego, który w tej mierze myśli swoje osobnym listem JWPanu wytłumaczy.

Przypominam tu JWWMCPanu Dobrodziejowi, że w prospekcie do Petersburga przesłanym, całe zakończenie jego a mianowicie warunek wspaniałej rękojmii JWWMCPana Dobrodzieja, za wiedzą i radą samego JWPana opuszczonym został.

Z księgarzem Hcjneni z Lipska kontrakt nie doszedł, ponieważ się nie mógł zgodzić z drukarnią Pijarską, a ja nieporuszenie obstawam przy pierwszej kondycyi, że to dzieło nie inaczej, tylko pod moim okiem ma być drukowane. Zawarłem tedy sam kontrakt z drukarnią Pijarską, którą X. Bielski zawiaduje, wszedłszy w ugodę z X. Kopczyńskim i z X. Dmochowskim, którzy się obowiązali i akłualnie już zaczęli, każdy artykuł w manuskrypcie ze mną przejść, i oprócz tego każdy jedną korektę przeczytać.

Wykład z przyłączonym rejestrem autorów Polskich, już prez cenzurę tutejszą podpisany, pojutrze zacznie się drukować. Kamera mi radzi, skoro będzie wydrukowanym, posłać go także wielkiemu memu protektorowi Ministrowi Voss, bo pewną mi czynią nadzieję, że najprzód przykład Impcralorski, potem wzgląd jaką przysługę przez drukowanie tu na miejscu uczynię rządowi ściąganiem tu znacznych kapitałów' i /.bogaceniem drukarni tutejszej , i w Berlinie nie będą bez skutku.    ,

Na bankocetlach tu straciłem po 22 od 100. Obawiać się potrzeba , że i więcej jeszcze upadną.

Najprędszy i najbezpieczniejszy sposób przesłania pieniędzy byłby, gdyby Pan był łaskaw kazać się wypłacać Oxowi Gejmüllcrowi et Compagnie na rzecz tutejszego bankiera JP. Küsella et Comp., a odebrany od Gejmüllera < skrypt na moją osobę, tu mi go przesłać wr liście erga récépissé; za którego pokazaniem Pan Kiisell natychmiast mi kwmtę te samą w tym samym gatunku pieniężnym wróci. Na skrypcie Gejmüllera powinny tedy być wyrażone ga

tunki pieniędzy.

mu

Mam wszelką przyczynę spodziewać się, że prenumerata pójdzie pomyślnie, ile żc nie widzę przyczyny, cze-by kto nie miał dowierzać temu, któremu rząd największe rzeczy i sprawunki powierza, i którego wreszcie mają

na czem patrzeć.

Dysertacyą o etymologii obrócę na programa, ale pomimo tego każe osobno wybić kilkaset egzemplarzów 7 szczególnym tytułem i z dedykacyą, opuściwszy okoliczności szkolne, które wr programacie na czele mają być położone.

Przełożeni moi, to jest, nie Eforowie, bo to koledzy, lecz Kamera nalegają na mnie, żebym się żenił, daj Boże w wyborze osoby nie chybić. Bezżennych rząd nie lubi, nie szacuje i za niepewnych urzędników poczytuje. Jmć Pani Klotyldzie proszę oświadczyć trwały mój szacunek; domowym wszystkim serdecznie kłaniam.

Z największem poważaniem zostaje

Jaśnie Wielmożnego WMCPana Dobrodzieja

najniższym sługą

M. Samuel Bogumił Linde

Dyrektor sikół Warszawskich»

Prócz zasiłków od osób prywatnych wsparty byl hojnie nasz autor w przedsiebierstwie swojem od rządów, osobliwie od cesarza Rossyjskiego, Alexandra, który na przedstawienia bawiących przy nim Polaków kazał zaliczyć autorowi 500 czerwonych złotych na druk jego Słownika. W tym tez roku ożenił się nasz autor z panną Burger, Warszawianką, osobą nie majętną, ale dobrze wychowaną i peł-

ną pięknych przymiotów

lecz ta niemogąc nawyknąć do życia Warszawskiego, wróciła po kilku miesiącach pobytu w Warszawie, do miasta swego rodzinnego i tam w kilka lat później życie zakończyła.

serca. Sprowadził też i matkę swoją z Torunia, na mieszkanie do siebie,

Druk Słownika rozpoczął autor dopiero w roku 1806, a miał mnóstwo przeszkód do zwalcze

szawy.

go ustąpiło. Na wdanie się Stanisława hr. Potockiego cofniono rozkaz, a cesarz Francuzów kazał oznajmić, że bierze Liceum pod swą protekcyę. Jednakże tak ta jak i następne dwie wojny w latach 1809

nia, nim go ukończył. Rozpoczął go w drukarni Pijarskiej, lecz wkrótce postrzegł, że idzie bardzo opieszale; zabrał więc drukarnię i drukarzów do siebie, i od połowy tomu pierwszego odbijano Słownik w własnem jego mieszkaniu, w pałacu Saskim. Tymczasem wybuchła wojna; Francuzi weszli do War-Dano rozkaz aby w ośmiu godzinach Liceum i wszystko co do niego należy z pałacu Saskie-

i 1813 wybuchłe stawiły największą zawadę drukowi tern, że wszystko co żyło, stawało pod broń i służbę publiczną pełniło. Za żadne więc wynagrodzenie nie można było utrzymać w ciągłej robocie drukarzów i czeladzi, a przerwane z zagranicą związki tamowały sprowadzenie potrzeb drukarskich. Powiększyła trudności nadzwyczajna drożyzna, która sprawiła, iż wszystkie umowy dawniejsze upadły, a zasiłki pieniężne wyczerpały się. Mimo patryotyzmu rodaków trudno było temu zaradzić, bo nikt nie miał gotówki. Ordynat Zamojski chcąc przedsiębierstwo ratować puścił na loteryę jednego z najpiękniejszych swoich wierzchowców. Osoba, która go wygrała, darowała go znowu naszemu autorowi; takim sposobem

r

zebrane pieniądze pokryły na czas jakiś dalsze wydatki. Nakoniec na przedstawienie Jana Śniadeckiego zaliczył autorowi bardzo znaczną kwotę Wincenty hr. Tyszkiewicz na wydanie szóstego i ostatniego tomu, którego druk dopiero roku 1814 w drukarni Pijarskiej był ukończony.

Od pokazania się pierwszego tomu robiło to dzieło wielkie wrażenie tak między rodakami, jak i za granicą. Nie posiadał się z radości Ossoliński, gdy ujrzał przed sobą list Lindego wraz z pierwszym

tomem Słownika. Dzieło, o którem od tak dawna marzył, nad którego układem tyle chwil przyjemnie spędził w towarzystwie autora, zajęło go jak własne. Pod temi wrażeniami przesłał Lindemu list na-stępujący :

• Z Wiednia w lutym 1808 r.

Ucieszył mię twój Dykcyonarz. Bądź pewny, że tylko przez troskliwość, aby na świat wyszedł, kiedyś się tobie przeciwiłem. Wdzięczny ci jestem twego serca, twojej pamięci. Bądź pewny, że zawsze cię szanowałem i kochałem, i że ani ty, ani twoi nigdy mi nie będziecie obojętni; nawzajem proszę cię o stateczne do mnie przywiązanie. Zgorszyło mnie, że tak mało masz prenumerantów. Z mojej strony nic tylko dotrzymam ci pomocy, którąm na dalsze tomy przyrzekł ; ale będę się starał zachęcić prenumerantów. Jak najprędzej przyślej mi kilka egzemplarzy prospektów dalszej prenumeracyi, abym mógł je posłać na kontrakty do Lwowa. Chcę ja sam być twoim komisy-onantem; pilnym w czynieniu, chociaż może nieregularnym w korcspondencyi przy moich roztargnieniach. Zgoła, mój poczciwy Linde! prawdziwie ci dobrze życzę. Jeden egzemplarz dam przełożyć papierem dla notât, które z czasem prześlę na jeden tomik suplementu. Chcę albowiem dzieło , którego ty ojcem, a ja dziadem , jako mego uko-

chancgo wnuczka pielęgnować. Biblioteka juz teraz cały dom zajmuje. Pensya bibliotekarza podwoi się. Mianując testamentem subjekta, zawsze ci zostawiam pierwszeństwo w ten sposób, iż od twojej woli będzie dependować miejsce to obiąć, a inni in casum gdybyś nie chciał. Dziś więcej ci nie pisze. Powtarzam laconicc i bierz te słowa ściśle ad li teram, żem z. twego dzieła kontent, że cię kocham, żem twój przyjaciel jak nikt lepszy na świeeie. Za pamiętniki i katalogi dziękuję. Częściej teraz pisuj.»

Sława literacka naszego autora wpłynęła stanowczo na jego los. Ona mu otworzyła drogę do świetnych posad i liczne naukowe zaszczyty zjednała, a charakter jego osobisty okazuje się najlepiej w tem, jak się zachował na pierwszych, i z jakim umysłem te ostatnie przyjmował. Powołany przez rząd Pruski do Warszawy, urządzał tamże Liceum. «Posada twoja (pisał mu wtedy Ossoliński) jest dobra, ale delikatna. Możesz wiele dobrego sprawić, chcesz, tegom pewny; żebyś wszystko z cierpliwością i wielkim rozmysłem czynił, tego ci życzę.* Przestroga ta z życzliwego serca pochodząca, była też przekonaniem Lindego. Znajomością ludzi i należy tem zgłębianiem każdorazowych stosunków odznaczało się ciągle jego postępowanie. Zmiany następowały po zmianach; w miejsce jednego rządu przychodził drugi, i ten sam rząd zmieniał zasadę rządzenia, a autor nasz nie tylko nic zachwiał się na swej posadzie, ale przybywało mu coraz więcej dostojeństw.

Dyrektor Liceum, a wkrótce Efor pod rządem Pruskim, drukuje programy szkolne, sposobem Ko-rneniuszowym, w języku polskim obok niemieckiego, do których takimże kształtem, Prawidła Etymologii, i swój Wstęp do słownika załącza. Tymczasem w miejscu Pruskiego rządu powstaje księstwo Warszawskie. Ustępuje dwujęzyczność z programów, a dawny Dyrektor, teraz Doktor Liceum, Członek Izby edukacyjnej i Członek Rady dozorczej szkoły prawa, śmielszym już głosem w swych sprawozdaniach przemawia. Izba edukacyjna zmieniona zostaje w Dyrckcyą Edukacyi Narodowej. Linde jest jej Członkiem, a wkrótce jej Dyrektorem ; zasiada jako prezes w Towarzystwie do ksiąg elementarnych, a nadzoruje wszystkie szkoły w księstwie Warszawskiem z zadowolnieniem tak powszechnem, że publiczne za to odbiera podziękowanie. Księstwo Warszawskie przedzierzga sie w Królestwo Polskie pod panowaniem Uossyjskiem, a autor nasz piastuje te same dostojności z nadwyżką: jest on Radcą Komisyi rządowej wyznań religijnych i oświecenia publicznego , i Komisarzem rządowym przy konsystorzu ewangelicko - auszpurskim. Jako taki przyprowadza do lepszego stanu dochody ewangelicko - auszpurskiego duchowieństwa, i wyjednywa u rządu zasiłki na potrzebniejsze budowle i naprawy. Jest oraz generalnym Dyrektorem bibliotek i gabinetów, i Korespondentem imperatorskiej komisyi praw w Petersburgu. Zaprowadzają Uniwersytet wT Warszawie r. 1817., autor nasz jest znowu najczynniejszym. W jego mieszkaniu odbywa posiedzenia swoje komisya do ułożenia statutów Uniwersytetu, przez Stanisława hr. Potockiego, ministra oświecenia, mianowana. W nowourządzonym Uniwersytecie, profesora filozofii Zabellewicza zastępując, wykłada nasz autor psychologię empiryczną w języku polskim według Kiesewettera, i gramatykę powszechną według Sa-sego, Vatera i Harisa. Jest też pierwszym Rektorem tego Uniwersytetu, a zbiory naukowe, biblioteczne i muzealne staraniem jego znacznie się powiększają. W roku 1819, skoro się dowiedział, że klasztory w królestwie mają być zniesione, podejmuje się z własnego popędu , zwidzieć ich biblioteki. Puszcza się więc w podróż i przez cztery blisko miesiące zwózka nie zsiadając, zrobił około 300 mil, przejrzał do 50 bibliotek, a w skutek tego zwieziono z pomienionych klasztorów do Warszawy około 10 tysięcy tomów dzieł różnych, między któremi znajdowało się mnóstwo najrzadszych rękopismów. Był pierwszy zamiar

rządu formować z tego bibliotekę narodową ; wcielona do Uniwersytetu, uległa ona później temuż losowi co biblioteka Załuskich. Jako deputowany miasta Warszawy, zasiadał też nasz autor na sejmie, a była to jedyna funkcya która go po zmianach roku 1851 w złem świetle w obec rządu stawiła. Mimo to jednak otrzymuje w tym czasie nadzór główny nad wychowaniem publicznćm, a wkrótce zasiada w komitecie zajmującym się nowem urządzeniem szkół i zakładów. W roku 1833 był Dyrektorem Gymnazyum, Prezesem komitetu czuwającego nad szkołami i zakładami panieńskiemi i Członkiem Rady wychowania publicznego; nakoniec kawalerem orderu ś. Stanisława I klasy i ^orderu ś. Włodzimierza III klasy.

1816..

Nie mniej znakomite, ani mniej liczne były też naukowe jego zaszczyty. W roku 1810 po ukazaniu się trzech pierwszych tomów Słownika, król Saski i książę Warszawski obdarza go wielkim złotym medalem z napisem: Virtuti et inyenio. Ukończenie Słownika opiewane było przez najznakomitszego poetę podówczas: Kazimierza Brodzińskiego, a Towarzystwo Przyjaciół Nauk Warszawskie, wyprawiło z tegoż powodu wspaniałą ucztę, na której naprzeciw autora wznosił się Słownik jego, gałązkami wawrzynu uwieńczony. Pod koniec uczty zebrano pierwszą składkę na pomnik Kopernika, spółrodaka Lindego. Niebawem otrzymał autor z rąk Józefa Zajączka, Namiestnika królestwa Polskiego, wielki medal złoty na cześć jego wybity, i złożony mu w imieniu narodu, z napisem : « Z a Słownik Polskiego Języka, Ziomkowie Dwaj znakomici pisarze polscy: Ossoliński i Stanisław hr. Potocki, poświęcili mu dzieła swoje. Towarzystwa uczone i akademie ubiegały się o zaszczyt liczenia go między swymi członkami. Towarzystwo Warszawskie miało go już w swem gronie od pierwszego swego zawiązku. Zaraz po ukazaniu się pierwszego tomu Słownika przysłała mu dyplom na swego członka królewsko - czeska Akademia w Pradze; następnie akademie: Gótyngska, Wileńska, Berlińska, Królewiecka i Instytut Francuzki w Paryżu. Później został członkiem Uniwersytetu w Kazaniu i członkiem cesarskiej Akademii Petersburskiej: dyplom który mu ta akademia przysłała, był po raz pierwszy dany cudzoziemcowi. Odtąd naukowe jego zaszczyty z każdym niemal rokiem wzrastały; mianowały go członkiem swoim prawic wszystkie Uniwersytety w państwie Rossyjskiem, równie jak i Towarzystwo starożytności Północnych w Kopenhadze. W roku 184-2 obchodzono w Warszawie uroczystość GOletniej rocznicy jego Doktoratu Filozofii. Uniwersytet Lipski nadesłał mu przy tej sposobności nowy dyplom wraz z swemi życzeniami, a jenerał Okuniew, Dyrektor Rady edukacyjnej w królestwie Polskiem, wręczył mu na dniu 4 czerwca z upoważnienia Namiestnika medal złoty, na cześć naszego autora bity, po którego jednej stronie jego popiersie, po drugiej zaś następujący napis:

YJRO CLARISSIMO

DE RE LITERARIA SLAV0RUM 0PT1ME MERITO

SOGIO SUO H ON OR ATISSIMO

PH1L0S0PHIAE DOCTORIS SOLLEMNIA SEMISAECULARIA CELEBRANTI

COLLEGIUM PRAEFECTORUM

EDUCATIONIS PUBLICAE IN PROVIN: SCHOLAR: VARSAVIEN: GRATULATUR D: X. FEBRUARIIA : 1842.

Jakkolwiek wszystkie te odznaczenia były dla autora schlebiające, jednakże one ani skromności ani pracowitości jego nie zmniejszyły. Oddawał on sie ciągle z jednakiem zamiłowaniem pełnieniu swoich obowiązków, i chwytał każda chwilę, jaka mu od nich pozostała, aby się naukom i krajowi czem pożyte-cznem przysłużyć.

Ledwie był skończony druk Słownika gdy mu wpadło do ręki dzieło Wasila Sopikowa: Opyt Rossyjskoj bibliografii. Znalazłszy w niem mnóstwo ciekawych szczegółów wiążących się ściśle z literaturą polską, zrobił treściwy przegląd dzieła, ubogaciwszy go własnemi postrzeżeniami. Umieścił go w ówczesnym Pamiętniku Warszawkim, a z powodu trafności postrzeżeń Lindego stał się artykuł ten zajmującym dla samychże Rossyanów, którzy go na swój język przetłumaczywszy umieścili w Wiestniku.

Przypadek nasunął mu wkrótce pracę nierównie ważniejszą. Felix Bętkowski, autor Historyi Literatury Polskiej i wydawca Pamiętnika Warszawskiego podówczas, wykrył był właśnie w bibliotece Jana hr. Suchodolskiego Statut Wielkiego Księstwa Litewskiego, w języku ruskim drukowany. Udzielił on go Lindemu z proźbą, iżby mu opis tej rzadkiej książki wygotował do Pamiętnika. Nawykły do badań gruntownych a z dyalektami słowiańskiemi oswojony, poznał wnet całą ważność tej księgi i zajął się ści-słem jej rozpoznaniem. Statut ten, jeden z najpiękniejszych pomników naszej literatury i cywilizacyi bardzo mało dotąd był znany. Wytracone niemal do szczętu oryginalne jego egzemplarze nie dozwoliły i najbystrzejszym badaczom przejrzeć mgły, która kolebkę jego osłaniała. Nie widział oryginału Czacki, skrzętny pomników tego rodzaju poszukiwacz i właściciel jednej z najzamożniejszych bibliotek. Z łacińskich i polskich przekładów rozpoznawał text i wyprowadzał swe wnioski. Były one niekiedy bardzo trafne, ale nie były niczcm więcej jak tylko domysłami. Linde jedne z nich dowodami wsparł ; drugie sprostował. Wszystkie trzy redakeye Statutu okazały się pierwotnie w języku ruskim; chociaż liczne pozory język polski w drugiej redakcyi, nawet w mniemaniu Lindego, czas jakiś jako pierwotny podtrzymywały. Zachwiana już tern samem textu polskiego powaga wywrócona została do reszty odkryciem, że przekład ten, który niebacznem przyznaniem go Lwowi Sapieże przybierał cechę urzędowości, był prywatną i pełną myłek robotą. Następnie zapuścił się nasz autor w porównanie textôw w których ogromne wykryły się różnice. Tym sposobem w miejscu zakreślonego pierwotnie artykułu do Pamiętnika, urosło spore dzieło, nie zaletne wprawdzie układem, bo autor z powodu zwolna nadchodzących mu nowych materyałów, a spiesznego rozpoczęcia druku raz wraz się poprawia i twierdzenia swoje odwołuje; ale bogactwem odkryć znakomite. Okazując on w niem z całą ścisłością czas trzech Statutu redakcyj, język ich pierwotny i stosunek w jakim tak do siebie jako i do przekładów swoich zostawały, wniósł nowe światło nietylko na dzieje i bibliografię tego pomnika, ale i prawniczą stronę jego wyjaśnił.

W parę lat później jeden z przyjaciół jego nadesłał mu rękopism trzeciego tomu Janocyanów. Linde zajął się niezwłocznie jego wydaniem, i uzupełnił tern jedno z najlepszych dzieł Janeckiego. Jednocześnie zdał sprawę Towarzystwu Warszawskiemu Przyjaciół Nauk z dwóch dzieł X. Rhesy: Historyi biblii Litewskiej, i Chrystyana Donalejtisa poematu «Bok* przełożonego z języka Litewskiego na niemiecki. Następnie dzieło Jana Seweryna Yatera o języku Litewskim dało mu sposobność zastanowienia się obszernie nad tym językiem. Rozbiór ten dzieła Vatera na posiedzeniu Towarzystwa Przyjaciół Nauk czytany i w rocznikach Towarzystwa umieszczony, wydał autor takoż osobno w roku 1822. Wnet zajął się obeznaniem Niemców z wynikami poszukiwań niektórych badaczów polskich. Z namowy jego wydał

był J. M. Ossoliński dwa pierwsze tomy Wiadomości historyczno-krytycznych i przesłał egzemplarz ich Towarzystwu Przyjaciół Nauk na jego ręce. Drugi tom, poświęcony był właśnie Lindemu. W przypisaniu pełno najtkliwszych wynurzeń przyjaźni. «Myśliłem (powiada) zebrane zapasy Wiadomości bibliotece do dalszego użycia odkażać ; przypadek zdarzył, że wychodzą na światło publiczne, popchnięte mimo mej chęci ręką przyjaciela, któremum ich do przejrzenia był użyczył.*

*Z tych samych dzieł zbierałeś skarby języka naszego, które w celu politycznej i literackiej hi-storyi przebiegałem. Przykład nieporównanej twojej pracowitości, pobudzał i zagrzewał moją usilność; nieraz poddawałeś mi myśli; nie żałowałeś i osobistych trudów dla zgromadzenia ksiąg obydwom przydatnych. Zapuściliśmy się razem w niezmierną, nieutorowaną, tysiącami przeszkód zatrudnioną przestrzeń. Tyś twoje z chwałą odbył. Wykonałeś przedsięwzięcie wdzięcznością spółziomków uwieńczone, z którego już obfitą korzyść nauki krajowe odnoszą; jam się zadał między manowce ledw^o jakąś dzieję wyjścia tuszące.*

nam

na-

» Najmilej upłynęły mi lata w zaufałem z tobą obcowaniu przepędzone. Łączył nas smak jeden; udzielaliśmy sobie wzajemnych postrzeżeń; ulżywaliśmy jeden drugiego pracy. Nie odmieniłeś dla mnie życzliw-ości ; miałem tego świeże dowody. Nawzajem serce moje dla ciebie jest nieodmienne. Miło mi podsycać się twem oświeceniem; cieszę się, pysznię się z twojej sławy. Dzieli nas odległość. Już od niewidzenia się z tobą czas okrył głowę moje siwizną. Dochowam ci do mego zgonu szacunku i przychylności, których pragnę, żebyś z tych moich wyrazów poznał miarę.»

Wincenty Kadłubowy jest jedną z tych postaci, których rozpoznaniem mocno się zajął Ossoliński. Sam wyznaje, że mu najwięcej trudu poświęcił. Śmiało rzucone a z krytyką i z pewnem artystostwem wykończone rysy stawią tę pracę o wiele przodem między dawniejszemi tego kronikarza wizerunkami. Rozległe i wielostronne studya dla rozpędzenia uprzedzeń cudzoziemców przeciw źródłowym pisarzom polskim przedsięwzięte i nie bez skutku dokonane, zdały się Lindemu zasługiwać przedewszystkiem upowszechnienie ich w przekładzie niemieckim. W tym celu zgromadził

tego, rozprawy historyczne Prażmowskiego, Czackiego, Kownackiego, a szczególniej Lelewela, który nawet niektórych niedrukowanych jeszcze prac swoich udzielił

on

na

w około żywota Wincen-

mu

i wydał bardzo starannie z obszerną przedmową swoją i przypiskami, prostującemi nie w jednem miejscu myłki oryginałów. Dzieło to jest przeto i dla samychże Polaków nie małej użyteczności. W podobnyże sposób wykonał w roku następnym dzieło innego rodzaju. Miał on zamiar przysłużyć się ziomkom dokładnym ile możności obrazem literatury każdego z pobratymczych narodów. Pobudzał go do tego Ossoliński, któremu już Przegląd dzieła Wasila Sopikowa, przez Lindego skreślony, wielce się był podobał. Wydał więc Rys historyczny literatury Rossyjskiej głównie według dzieła Mikołaja Grecza, które uzupełnił dodatkami z innych pisa-rzów Rossyjskich, mianowicie: Karamzina, Korniłowicza, Kaczenowskiego, Batiuszkowa, Wiazemskiego, Bestużewa, Bułharyna i Koeppena. Dalszy ciąg tego rozległego planu, nie przyszedł do skutku.

Zawród filologiczny był przedmiotem, do którego myśl naszego autora najmilej powTracała. W historycznych i literackich swych pracach nigdy o nim całkowicie nie zapominał, literatury Rossyjskiej powdada: «Schodzi skim; lecz me

We wstępie do Rysu nam na należytym słowmiku Rossyjsko-polskim, Polsko-Rossyj-îe dosyć ; trzebaby dzieła wytykającego we wszystkich szczegółach nie tylko gramatycznych, lecz osobliwie też lexykograficznych, porównawczym sposobem, różnicę między Rossyjskim a Polskim ję-

E*

Zykiem zachodzące, i te wyjaśniającego i zbliżającego za pomocą innych pobratymczych mów i ogólnej , gramatyki i lexykografîi. Moje spracowane siły i tylą obowiązkami zajęte chwile, nie pozwalają mi, przynajmniej na teraz, zająć się tak mozolną, szczegółową, długotrwałą pracą; lecz snuje mi się przed oczami jak potrzeba dzieła takiego dla jednego i drugiego języka, tak też i postać w którejby się okazać powinno.»

Temuto przedmiotowi poświęcił ostatnie kilkanaście lat życia swojego i pracował z wielkiem natężeniem nad słownikiem porównawczym języków słowiańskich, szczególniej zaś Rossyjsko-Polskim. Pochopny do dzieł wielkiego zakroju, chciał on z razu każdy słowiański wyraz z całem rozgałęzieniem swojem przez wszystkie dyalekty słowiańskie przeprowadzać; ależ ku temu mógł mieć pomoce tylko w swoim słowniku polskim i w słowniku czeskim Jungmana. Rossyjski język żadnego jeszcze dzieła tego rodzaju dostarczyć nic mógł; tern mniej jeszcze inni Słowianie. Pierwotny więc zakrój autora ścieśniony być musiał; i istotnie też w tej oto części dzieła, którą mamy przed sobą, rozwijane są obszernie, sposobem porównawczym, języki Rossyjski i Polski; a analogie z innych dyalektów zlekka tylko natrąca-ne. Przeszło 600 arkuszy ścisłego pisma i około 200,000 przykładów wypisanych na osobnych karteczkach , są owocem tej mozolnej i długoletniej pracy, której mu śmierć nietylko dokończyć, ale nawet i do połowy doprowadzić nie pozwoliła. Oto jest poczet wszystkich dzieł Lindego.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

Druki.

De solatiis adversus mortis horrores in Platone et Novo Testamento obviis. Lipsiae 1792.

Reise eines Polen durch die Moldau nach der Tiirkey, aus dem Polnischen des Joseph Mikoscha. Leipzig 1793. 8°.

Vom Entstechen und Untergange der polnischen Konstitution vom oten Mai 1794. Leipzig 1793. 8° 2 Theile.

Die Rückker des Landbothen vom letzten Warschauer Reichstage. Ein Schauspiel in 3 Acten aus dem Polnischen. Leipzig 1794. 8°.

Prawidła Etymologii przystosowane do języka polskiego przez M. Samuela Bogumiła Lindego. Warszawa 1806 (drukowane najpierw przy zaproszeniach na uroczystość otwarcia Liceum i na popisy. Warszawa r. 1805 i 1806, potem razem zebrane i opatrzone przedmową.)

Słownik języka polskiego przez M. Samuela Bogumiła Linde. Warszawa 1807 —■ 1814, 4°, sześć tomów. O literaturze Rossyjskiej, podług dzieła bibliograficznego Sopikowa, przez Samuela Bogumiła Linde, (w Pam. Warsz. z r. 1815 T. II. str. 411 i nast.).

O Statucie Litewskim, ruskim językiem i drukiem wydanym, wiadomość przez M. Samuela Bogumiła Linde. Warszawa 1816, 4°.

Janociana sive clarorum atque illustrium Poloniae Auctorum Maecenatumque memoriae miscellae. Volumen III nunc primum e codicibus Biblioth. publ. Vars, edidit Samuel Theophilus Linde. Var-soviae 1719, 8°.

Zdanie sprawy o dwóch dziełach X. Rhesy z Królewca, uczynione Tow. Król. Warsz. P. N. na posiedzeniu 5 kwietnia 1819 przez Samuela Bogumiła Linde. (W rocznik. T. P. N. tom 13 str. 120. i następn.).

to

Oï

O języku dawnych Prusaków, rozbiór dzieła Profesora Vatera przez Samuela Bogumiła Linde. Warszawa 1822, 8°.

Vinzenz Kadłubek, ein historisch-kritischer Beitrag zur slavischen Literatur aus dem Polnischen des

Grafen Joseph Max. Ossoliński des Prazmowsid, Czacki, Kownacki und Lelewel in sechs Anhängen. Warschau 1822, 8°.

Iwana Kajdanowa, profesora historyi, Przemowa do uczniów o korzyściach z nauki historyi powszechnej. Z Rossyjskiego przez Samuela Bogumiła Linde. (Drukowana w popisie publicznym uczniów Warszawskiego Liceum. Warszawa 1823).

Mikołaja Grecza Rys historyczny Literatury Rossyjskiej, z rossyjskiego przez Sam. Bog. Linde, z dodatkami z Batiuszkowa, Bestużewa, Bułharyna, Kaczenowskiego, Karamzina, Kóppena, Korniłowi-cza,

Materiały dla srawnitelnago Russkago Słowańa. egzemplarzach odbite i między uczonych rozesłane.

von

Samuel Gottlieb Linde, nebst den hieher gehörigen Schriften

Wiazemskiego. Warszawa 1823, 8°.

Warszawa. Dwa arkusze na próbę w niewielu

Rękopisma.

1.    Bibliografia Polska w 22 tomach w 8ce własnoręcznie przez autora pisanych.

2.    Słownik porównawczy dyalektów słowiańskich.

Prócz tych pism wydawał autor, jako przełożony nad szkołami, od roku 1803 począwszy, liczne programy czyli zaproszenia na popisy uczniów. W nich znajdują się tu owdzie rozmaite pedagogiczne jego postrzeżenia, a niekiedy i polemika z zagranicznemi tychże popisów recenzentami.

Był Linde biegłym bibliografem, pedagogiem gruntownym , w dziele o Statucie Litewskim okazał niepospolitą znajomość prawnictwa, a nadzwyczajną trzeźwość umysłu w historycznych swych pracach ; atoli głównym i najulubieńszym zawodem jego była filologia, i w niej górował. Łączyły sie w nim wszystkie znakomitego filologa warunki: talent badawczy, rozlegle i od młodości w jeden cel główny kierowane studya, a nadewszystko silna wola i wytrwałość, która jedynie zdolności i naukę wielkiemi skutkami uwieńcza. Z temi własnościami i gorącą miłością swego przedmiotu zwrócił się do języka polskiego. Twardziej niż każdemu innemu Polakowi stawił mu się zawód jego początkowy. W zniemcza-łym już znacznie Toruniu urodzony, śród obcych nauczycieli i na obcym uniwersytecie, zaledwie cokolwiek przypomnieć sobie może z mowy rodzinnej, gdy ma rozpoeząć wykłady jej w Lipsku. Wszystko więc przyswajać sobie musi na nowo, i materyał i formę, zapasy słów, ich nagięcia, obroty mowy i składnię ; a rad niezmiernie, gdy mu przyjezdny gość z Polski żywą rozmowa zastąpi suchą książkę Vo-gla lub Troca. Trudności te łamie, i doprowadza do tego, że nie tylko pisze dobrze i z łatwością po polsku, ale podaje ziomkom swoim dzieło, w którem i najbieglejsi polscy uczeni nieznane sobie aż po-tąd skarby języka swego wykrywają.

Myśl tego dzieła głębokiem zamiłowaniem języka ojczystego natchniona, a z całem wytężeniem talentu i pracowitości wykonana stanowi też główną jego zasługę. Ona go podniosła tak wysoko w gronie rodaków, że wszystko co było najszlachetniejsze w narodzie lgnęło ku niemu, a ubogi profesor, później nadzorca prywatnej biblioteki, ma zarówno możnych jak i uczonych gotowymi do wszelkiej przy-

sługi. W ich towarzystwie wzrastał i rozpromieniał się coraz jaśniej zamiar pierwotny autora, a siłom przybywało ukrzepienia.

rzucone.

Filologowie wieku zeszłego mieli dużo podobieństwa do malarzów z tej epoki, kiedy jeszcze perspektywy nie znano. Odległe i bliskie przedmioty stawały w jednym szeregu, jednakiem światłem ob-Brzmienie wyrazu rozstrzygało o jego pochodzeniu z bliższego lub dalszego języka, bo niewy-śledzono zasad według których grupowaćby można ich powinowactwa: Słuszną powagę biblii źle stosowano. Jak pod Noego pokolenia historycy podciągali narody, tak fdologowie języki ich pod pierwiastki hebrajskie, nie na organizmie lecz na materyale ich zasadzając się. Jedna mylna zasada wiodła do dru-

giej. Język hebrajski nie ma

logii znaczenie, a samogłoskom go zaprzeczono. Tego rodzaju wad z niedokładności źródeł, uniknąć nie było w mocy Lindego; to zaś co zależało od niego, mianowicie

samogłosek w swem piśmie: więc tylko spółgłoskom przyznano w etymo-

równie jak i wad pochodzących

rozsądne i konsekwentne przeprowadzenie zasad, na jakie umiejętność ówczesna zdobyć się mogła, jest w dziele jego tak doskonałe , że pod wielą względami zasługuje na podziw i uwielbienie.

W domowem życiu znamionowała naszego autora łagodność charakteru i przywiązanie do żony i dzieci. Klęski jakich w tej mierze doznawał nie były bez wpływu na prace jego umysłowe, a jakkolwiek głęboko je czuł, znosił jednak z rezygnacyą. Siedmioro dzieci miał z pierwszą żoną; z nich tylko dwie córki się wychowały. Zapadała też często i ich matka. «Teraz oto, gdy słowa te piszę (powiada w swem sprawozdaniu z Słownika), drzeć mi znowu przychodzi o życic najdroższej dla mnie w święcie osoby, która z największem przywiązaniem wszystkie trudy, i wszystkie jakie być mogą życia słodycze ze mną uprzejmie dzieli...» Umarła w roku 1823. Ożenił się powtórnie, i miał znowu cztery córki. W roku 1836 umarła i druga jego żona, a z córek z nią spłodzonych dwie tylko żyją dziś jeszcze; jedna zaś niewielą miesiącami poprzedziła śmierć ojca. Była w 17 roku życia i jedna z tych istot, co na wszystkich miłość zasługiwała.

Mimo prac poważnych umysłowych i obowiązków pedagogicznych, był nasz autor bardzo towarzyski i wesoły. Najmilej spominal chwile życia spędzone w domu Ossolińskiego w Wiedniu. Bawiąc tam jako bibliotekarz i nad Słownikiem pracując, nie unikał zabaw i zgromadzeń ówczesnych i nie raz ożywiać je umiał. Miał silną wiarę w opiekę opatrzności i w najprzykrzejszych chwilach życia nigdy o niej nie zwątpił. Utwierdziło ją następujące zdarzenie. Jedna ze znakomitych pań z Litwy przejeżdżając przez Wiedeń prosiła go, iżby się zajął przesyłką znacznej sumy pieniężnej do Włoch. Pieniądze te zostały mu skradzione przez młodego człowieka, który przy nim pracował. Mimo poszukiwań upłynęło przeszło pół roku bez żadnego śladu. Tadeuszowi Czackiemu przedstawia się w teatrze narodowym w Warszawie młody jakiś jegomość. Krótkiego wzroku i zwykle roztargniony Czacki, jakby natchnieniem jakiem powodowany, zauważał natychmiast przekłóte i nie ze wszystkiem zagojone jeszcze ucho tego człowieka, którego pierwszy raz w życiu swojem widział, przypomniał sobie Lindego list, w którym wypadek ten i domniemany złoczyńca był opisany: odkryła sie wiec kradzież i pieniądze z mała strata zo-stały odzyskane.

Nauczycielstwu oddawał się z zamiłowaniem. Przystępny i wyrozumiały dla młodzieży lubił przedsiębrać w jej towarzystwie przechadzki, zajmować jej umysł zdarzeniami z własnego lub też cudzego do-

świadczenia, które wybornie opowiadać umiał Obowiązków ściśle dopełniał. Zawsze do niego, jako Rektora Liceum Warszawskiego, przychodził dwa razy na dzień murgrabia ówczesny, Żyro, z oznajmieniem o zaczęciu nauk i przybyciu Profesorów na le-kcye. Jeśli sie zdarzyło, ze który nie przyszedł, a zastępstwo nie było urządzone, Linde brał książeczkę z notatkami do rąk, wstawał nie raz od obiadu, i szedł do klasy. W roku 1835 zwątlony znacznie na

i przypatrywać się wesołym i niewinym jej zabawom.

siłach prosił o uwolnienie od służby publicznej, i takowe otrzymał. Usunąwszy się od obowiązków urzędu, zerwał stosunki ze światem, oddał się całkowicie naukom, szukając tylko od czasu do czasu w towarzystwie dzieci swoich rozrywki. Zwykle pracował od 6tej z rana do 4tej po południu nad Słownikiem porównawczym dyalektów słowiańskich. Pracownia jego była dla rodziny jakby świętym przybytkiem. Porządek w niej i czystość wyszukana. Nikt nie śmiał tam najdrobniejszej rzeczy ruszyć, gdyż każda miała swe miejsce, a autor mógł trafić do niej w każdej chwili.

Bardzo lubił kwiaty; wartości pieniędzy zdawał się nie znać, i o przyszłości nie myślał. Dopiero gdy bliskim zgonu się ujrzał, przypomniał sobie że jego pensya dożywotnia wraz z życiem jego ustaje. Wtedy cierpienia starca były okropne. Zalewał się rzewnemi łzami na myśl, że córki swoje bez widoków i bez majątku zostawi. «Moje dzieci, moje kochane dzieci! (mówił do nich na kilka dni przed śmiercią) darujcie mi, że was bez majątku zostawiam. Umiałem pracować dla pożytku kraju i dla nauki ; ale majątku robić, jak was kocham, nie umiałem. Biedne dziatki, jak mnie przykryją ziemią, nic im na ziemi nie zostanie.» Chociaż trawiony gorączką, zachował aż do zgonu przytomność. Kazał się pochować w czarnej trumnie, z biblią, mówiąc iż nie chce rozłączyć się z tą księgą świętą: «była ona za życia mojem prawem najwyższem, i będzie największą ozdobą po śmierci.» Wykonały święcie tę jego wolę dzieci, które do ostatniej chwili go nieodstępowały. Umarł dnia 8 sierpnia roku 1817.

AUGUST B1EL0WSK1.

Sprostowanie. W przedmowie str. 2. w. 12. zamiast nieodstępnych czytaj niedostępnych; str. 6. w. 27. zam. uzupełnić czytaj uskutecznić; str. 9. w. 34. zam. nioyc.K starop. gnius, leniwstwo; czytaj rMoyci. slarop. gnius, bezwstyd.

JAŚNIE OŚWIECONEMU EIĄŻĘCIU

CZARTORYSKIEMU,

GENERAŁOWI ZIEM PODOLSKICH, CESARSKO-KRÓLEWSKIEMU

FELDMARSZAŁKOWI.

tudzież

\

■i

%

/

i*

V

.

•-

-

r- {

. !

I

-

\

%

Ed

CS-

JÓZEFOWI MAXYMILIANOWI hrabiemu

OHimtSEIIHD

DZIEDZICOWI WOLI MIELECKIEJ, ZGÓRSKA i t. d.

W GALICYI WSCHODNIEJ.

\

t

\;

‘r

f

*4 - ->

\

■

i

; ? >

\

i

•** ;

f.

dwoma imionami,

Z bezprzykładna śmiałością poważam sie Słownik mój jeżyka Polskiego zaszczycie razem w kraju i za granicą świetnemi, w narodowej literaturze celnemi, względem Śmiałość tę moję wymawia wdzięczność jak jednemu, tak

języka krajowego wielce zasłuzonemi. i drugiemu, w tym stopniu należąca się odemnie, ii nie mogłem wyłącznie pierwszemu tu jej

przed Publicznością wynurzać, abym nie uchybił drugiemu.

Gdym na końcu roku 1794, znalazłszy schronienie w domu JW. Hrabiego w Wiedniu, do roboty Słownika tego, w Lipsku jeszcze zaczętej, w Warszawie cokolwiek dalej posuniętej, na nowo się zabierał, JW. Hrabia nie tylko ze w przedsięwzięciu tern mojćm mnie utwierdził, £e czas zbywający mi od zatrudnień bibliotecznych na tę pracę wolny zostawił, lecz i sam się przykładał, tak kosztem, jak osobistym trudem, aby zgromadzić potrzebne do tego celu, a rozproszone po kraju, szczątki literatury Polskiej w jeden zbiór, składający w Wiedniu liczną JegO, a w najrzadsze dzieła obfitującą bibliotekę ojczystą. Tak JegO zachęceniem pobudzony, radą JegO wsparty, gdy postępowałem w tej pracy, szczęście zdarzyło mi i drugie wsparcie w osobie, zawsze o nauki gorliwego Jaśnie Oświeconego Xi<|Żęcia JegOHlOŚci. Nie tylko on przez kilkoletni przeciąg czasu, łaskawie łożyć raczył koszta na utrzymywanie do mojej roboty pomocnika wpisaniu; lecz nieprzerwaną do tego czasu literacką korrespondencyą za-

Stownik Lindego, wyd. 2. Tom I.

szczycając autora, zbogacił dzieło to wiadomościami, objaśnieniami, wypuszczeniami, któreby mnie były zewsząd inad chybiły, zwłaszcza co do języków wschodnich. Nakoniec gdy juz miało przijjść do obmyślenia kosztów druku, prawie połowę wydatku, jaki wtenczas obr achów ano, tenże Jaśnie Oświecony Xi<|żę Jmć sam jak najłaskawiej zastąpić raczył.

Po tém wierném, prawdziwém a prostćm wyłuszczeniu tego, co się odemnie dwom tym świetnym imionom należy, mam za usprawiedliwionego z śmiałości mojej w przypisaniu obu-dmom dzieła mojego.

Z Warszawy, w miesiącu Grudniu 1807.

LINDE.

IMIONA OSÓB,

które nadzwyczajnćm wsparciem dzieło to łaskawie zaszczycić

raczyły:

Najjaśniejszy Imperator wszech Rossyj. Najjaśniejszy Król Pruski.

Jaśnie Oświecony Xiażę Generał Adam Czartoryski.

Jaśnie Wielmożny Ordynat Hrabia Zamojski.

Jaśnie Wielmożny Józef z Tęczyna Hrabia Ossoliński.

Jaśnie Wielmożna Marcella z Bielskich Hrabina Worcellowa. Jaśnie Wielmożny X. Biskup Wileński Kossakowski.

Jaśnie Wielmożny Alexander Hrabia Pociej.

osób, które skuteczném zbieraniem prenumeraly dzieło to

wspierały.

JW. z Stadnickich Hrabina Małachowska.

JW. z Kwileckich Hrabina Węgorzewska Generałowa. JW. Starościna Kwilecka.

JW. Klemens Hrabia Kwilecki.

JW. Michał Kochanowski Prezes Izby Admin.

JW. Alexander Linowski. •

JW. Antoni Gliszczyński.

JW.    Kossakowski Biskup Wileń.

JX.    Kan. Koźmian Proboszcz Markuszowski.

JX. Madaliński.

JP. Tomasz Maruszewski.

JW.    Alexy Hr. Dębowski.

JX.    Linde Kaznodzieja w Gdańsku.

JP. Konsyliarz Jonas.

JP. Skowroński Sekr. J. 0. X. G. Czartoryskiego.

REJESTR PRENUMERANTÓW.

Baron à’Ash tajny Konsyliarz Najjaśniejszego Imper.

Rossyjskiego.

Kamera Białostocka.

Regiencya Białostocka.

Główna Kassa Białostocka.

JX. Bohusz.

Antoni Brykczyński.

Jakób Bułhakow Gubernator Litewski.

Sad Nadworny Bydgoski.

Kanclerz Chreptowicz.

Adam Chreptowicz.

Józef Cieszkowski Starościc Kleszczelewski.

Hrabia de Colonna.

Eugeniusz Czackowski, dziedzic na Rosnysonie. Antoni Czarnecki Kr. W. Lit.

Xiążę Generał Adam Czartoryski.

Ludwik Xiąźę Czelwertyński.

Dymitr Xią£ę Czetwertyński.

Alexy lir. Bębowski.

Sebastyan Hr. Bębowski.

Ewa z Koszutskich Bobrzycka.

Ignacy Bzianotta.

Dawid Eggert Kupiec w Gdańsku.

Antoni Fajgiel.

Marcin Fiałkoioski.

Adam Gajewski.

Gimnazyum w Gdańsku.

Antoni Gliszczyński.

Hrabia Gutakowski.

Jędrzej Horodyski.

Józef Jabłonowski Starosta Korsuński.

Stanisław Xiąźę Jabłonowski Starosta Wiśniowski. Stanisław Jankowski, Chorąży Sanocki. *

Józefowicz, Starosta Merecki, Konsyliarz Stanu. Emilia Kalinowska Pólkownikowa.

Kamieński Rektor Kolleg. Nob. S. P. Warsz. Ernest Ludwik Knoll Kupiec Warszawski. Michał Kochanowski Prezes I. A.

Kollegium Nobil. S. P. Warsz.

Marcelli Komar.

Ignacy Komorowski.

Kossakowski Biskup Wileński.

Kossakowski Łowczy Litewski.

Anna z Ossolińskich Krasińska Oboźna. Regiencya Króleiuiecka.

Regiencya Kwidzyńska.

Starościna Kwilecka.

Klemens Kwilecki.

Jan Nepomucen Kwilecki.

Melchior Łącki.

Szkoła Łęczycka.

Professor Łęski.

Alexander Linowski.

Xawery Linowski.

Józef Lipski z Błaszek.

Anna z Miłkowskich Lubińska.

Fryderyk Xią&ę Lubomirski.

Z Granowskich Xię£na Lubomirska.

Referendarz Małachowski.

Stanisław Małachowski.

Katarzyna z Działyńskich Małachoiuska.

Hrabina z Stadnickich Małachowska.

Józef Malczewski.

Tomasz Maruszewski.

Mateusz Maruszewski.

Katarzyna z Mielżyńskich Mielzyńska.

Ignacy Morzkowski.

Ludwik Morsztyn.

Michał Mycielski.

Stanisław Mycielski.

Niedźwiedzki Rejens Seminaryum dyecezalnego łebskiego.

Ogiński Podskarbi Litewski.

Tomasz Ostrowski Podsk.

Mikołaj Parafianowicz Komornik Wiłkomirski. Ludwik Plater.

Kazimierz Plater.

Józef Pmiński Podkomorzzy Kowelski. Regiencya Płocka.

Kassa Prowinc. Płocka.

Alexander Hr. Pociej.

Stanisław Hr. Potocki. z Xiążąt Lubomirskich Hrabina Potocka.

Hr. Potulicki.

Regiencya Poznańska.

Szkoła Rawska.

Kons. Schütz (na Prussy wschodnie).

Dominik Sczaniecki.

Stanisław Siemieński Ochmistrz. Kr. Gal.

X, Sierakowski.

Fryderyk Xrabia Skór zew ski.

Stanisław Sołtyk.

Roman Sołtyk.

Franciszek Stadnicki Starosta Ostrzeszowski. Antoni Stadnicki.

Ignacy Stadnicki.

Wi- Tekla Stadnicka.

X. Stanislaw Stasic.

Jan Stawianowski.

Stepkoivski Wojewodzie Kijowski.

Zygmunt Stryjeński z Stryjny.

Franciszek Szopowicz.

Władysław Hrabia Tarnowski.

Magistrat miasta Torunia.

Ignacy Tymowski.

Tyzenhaus Starosta Pozolski.

Regencya Warszawska.

Liceum Warszawskie.

Aniela z Kwileckich Węgorzewska.

Wojciech Węgorzewski.

Jan Nepomucen Węgorzewski.

Ignacy Wielopolski.

Wincenty Wielopolski.

JX. Woronicz Kan. Warsz.

Faustyn Zakrzewski.

Józef Załuski.

Zambrzycki.

Jan Zboiński Starosta Mszański.

Niedokładność imion, lub tytułów w rejestrze tym, przypisać należy niedokładności, z którą sam o nich zostałem zainformowany. Niektóre z Kollektorów raczyły gorliwszemi się pokazać w nadesłaniu pieniędzy, jak imion i tytułów.

Umieściłem tu tylko te imiona, za które wyliczone pieniądze rąk moich doszły. Skąd prenumerata do tych czas mnie nie doszła, nie masz wcale dziwoty, że takowe imiona w rejestrze prenumerantów się nie znajdują; bo prenumerować, znaczy z góry płacić. Z tém wszystkiém zawiesza się jeszcze dla tych, co się dotąd opóźnili, prenumerata, aż do wydania drugiej części pierwszego tomu, od G do L inclus., co w przyszłej jesieni nastąpi.

m.

-

",

■

v

\

'

/

<

**

--

«

/

...

■

/

/

■ >

-

'

¹

(

*

4H

¹

Było: nabyłem, to słowo przemazał autor, i położył na górze wziąłem.

WSTĘP DO SŁOWNIKA POLSKIEGO.

>©<

JJffiowa ludzka, ten najdoskonalszy tłumacz wyobrażeń i uczucia człowieka, choć na tak rozliczne, tak znacznie miedzy sobą różniące sie jeżyki rozdzielona, jednakże po wszystkich częściach świata, jest w pewnym względzie jedna; bo jest zasadzona na jednychże prawidłach rozumu, stosownych do natury rzeczy, na jednakim sposobie myślenia, i uczuciach serca ludzkiego. Chociaż podług dawnego, a prawdziwego przysłowia: «co głowa, to rozum», każdy człowiek ma swój szczególny sposób myślenia, w miarę wyobrażeń swoich; atoli każde jestestwo, imieniem człowieka zaszczycone, ma ogólne a niezaprzeczone prawidła rozumowania, które stanowiąc osnowę Logiki i Filozofii, są duszą wszystkich nauk i umiejętności. Na te ogólne prawidła rozumu, rozbierając w szczególności pojedynczy jaki język, wciąż natrafiamy, jako na spoiną zasadę wszystkich języków, a w ogólności całej mowy ludzkiej. Dochodzenie onych, właściwie jest dziełem grammatyki uniwersalnej; lecz i w tym słowniku znajdą się nie na jednćm miejscu, prowadzące do tego celu skazówki.

Między językami Europejskiemi, jednym z tych, które najobszerniej się rozciągają, jednym z najbogatszych, jest język Słowiański. Od Kamczatki albowiem aż do Elby, od morza Bałtyckiego, aż po odnogę Adryatycką, ciągnie się jeden i tenże język, atoli na wiele szczególnych gatunków mowy rozgałęziony. Wszystkie te mają do siebie ta

kie podobieństwo, jakie jednej matki potomstwo, po rozlicznych krainach rozsadzone. Zbyt długie oddalenie, zrywając związki wzajemnego obcowania, czyni nas jednych dla drugich obcymi; a to sprawuje, że nakoniec i zapomina brat o bracie. Odmienność miejsca, sąsiedztwa, religii, rządu, sposobu życia, a do tego zdarzenia losu, tak działają odosobnienie od spólnego szczepu rozłączonej gałęzi, że z wiekiem spólny ich ród wątpliwości nawet podpadać może. Atoli śladów spólnictwa rodu Słowiańskiego, czas choć wszystkożerny, nie potrafił dotąd zatrzeć; i po dziś dzień jeszcze jawnie i niezaprzeczenie widać liczne to pobratymstwo.

Z pomiędzy języków, czyli raczej gatunków mowy, albo dyalektów Słowiańskich, niepoślednie miejsce zajmuje język nasz Polski; bo nim od wieków mówiono w kraju rozległym od morza do morza, bo jego używano w rządzeniu państwem niegdyś jednćm z najpotężniejszych, nim odprawowały się obrady publiczne, na zjazdach z licznych bardzo krain zebranych, nim mówiły stany, urzędnicy, panowie, królowie, w naukach i świetle nie ustępujący spółczesnym, a w

na

wymowie ich przewyższający, nim pisali znakomici prawie we wszystkich naukach i umiejętnościach mistrzowie. Rozważając te okoliczności, już sądzić wypada, jeszcze go nawet nie znając, że to musi być język bogaty, bo tyle nauk, tyle wyobrażeń obejmujący, język polerowhy, bo od osób polorem słynących używany, język do udoskonalenia łatwy, bo wzrosły na wybornym gruncie owej starożytnej Słowiańszczyzny. Atoli nie tajmy tego przed sobą, że podobny los spotkał język nasz, co i ziemię nasze, z przyrodzenia tak żyzną; miejscami i czasami oboje poszło w zaniedbanie. Mieliśmy wiek Zygmuntów, mieliśmy wiek ośmnasty, który utworzył sławną działaniem swojćm Kommissyą Edukacyjną, otoz dwie najświetniejsze epoki języka naszego: na pośredniczćj między niemi przestrzeni, jaśniejące płody w języku Łacińskim, przyciemniały ojczysty.

a na

Znaczne odmiany, zachodzące w rządach krajowych, znacznie też i na język działają, bądź co do wzrostu, bądź co do upadku onego, podług zachodzących okoliczności, mniej lub więcej mu sprzyjających. W takim razie ten największą językowi robi przysługę, kto go w całej obszerności w jedno zebrawszy, podaje do potomności. Jeżeli upadnie, potomni będą mieli zkąd go podsycić; jeżeli wzrostu nabierze, będą mieli pamiątkę lego czćm był, zawsze skazówkę, czćm być może i powinien.

Rozważając, jakimby sposobem ułożyć księgę, obejmującą cały, ile możności, język, ze wszystkiemi składające-mi go szczegółami, tak żeby i wygodna była do użycia, i celowi swemu, jako skład czyli skarbiec jego odpowiadała, snuły mi się następujące uwagi,.

Z pamięci nikt nie potrafi napisać zbioru wszystkich wyrazów, bo naprzód: «nikt się prawdziwie tym poszczycić «nie może, słowa są nieśmiertelnego autora Grammatyki naszej narodowej, żeby cały swój umiał język. W jednym «narodzie Polskim, tyle prawie różnych języków liczyć trzeba, ile w nim jest stanów, kondycyj, professyj, ile kun-«sztów i rzemiosł; że zamilczę różność prowincyj, tak rozległego kraju, różnemi wyrazami jednoż wyobrażenie malujących. «Któż tę całą rozległość wyrazów Polskich ogarnął pamięcią?» Kopcz. Gr. Nar. 2, 5. Ja to jeszcze dodam, że gdyby też nawet kto i znał wszystkie szczegóły języka w rozlicznych gatunkach potrzeb i sposobu życia, nie będzie ich sobie tam przypominał, gdzie które wyłuszczać wypadnie; a zatym wprzód potrzeba zbierać zapasy, a po tym samo dzieło układać.

Dwoista zaś jest niwa, na której pojedyncze te kłosy zgromadzać można, z pism, i z mowy potocznej: ta jest obszerniejsza, bo się rozciąga wszędzie, gdzie tylko językiem naszym mówią; tamta uprawniejsza, a zatym w lepsze urodzaje płodniejsza, bo z większą pieczołowitością pielęgnowana. Zachodzi między niemi w ogólności takaż różnica, jaka w szczególności pokazuje się między zwyczajną rozmową, a mową krasomówcy starannie wypracowaną. Łatwo teraz wnosić można, która z tych niw zbieraczowi języka korzystniejsze obiecywała żniwo; łatwo się można domyślać: że chyba w takim przypadku, gdy w pismach czego nie znalazł, udawał się do mowy potocznej.

starożytnych

Wziąłem się więc do czytania pism narodowych, czytałem com miał, i na co czas mi wystarczył. Myśliłem wprawdzie pewny sobie plan czytania ułożyć; lecz gdym zaczynał tę pracę, nie miałem jeszcze przed sobą zbioru wszystkich książek do nićj mi potrzebnych; trzeba mi było i te dopiero zbierać, trzeba było po nie jeździć, trzeba było sześciokrotnie wszystkie prawie znaczniejsze biblioteki po Galicyi, aż do granicy Wołoskiej zwiedzić. Biblioteka

J. W. Hrabiego Ossolińskiego w Wiedniu, wtedy gdy mi dozór jej powierzono, nie była tćm, czćm się pokazała, gdym się z nią rozstawał.— Ale wreszcie, jakiby też plan czytania tego ułożyć? Słownik powinien obejmować wszystkie słowa język składające, każde we wszystkich jego znaczeniach. Gdyby kto był w stanie przeczytać i wypisać w tej mierze wszystkie polskie księgi i książki drukowane, zebrałby może wszystkie wyrazy, które tylko są drukowane; a czyż nasza literatura znowu tak jest rozciągła, żeby wszystkie gatunki życia i potrzeby jego obejmowała? Dlatego właśnie wyżej wystawiłem dwoistą niwę zbiorów, żeby na jednej ratować się przez drugą; dlatego śmiem utrzymywać, że zbieracz szczegółów języka żadnćm pismem narodowćm pogardzać nie powinien. Wada dzieła co do rzeczy, we względzie języka i wyrazów stanowi nieraz jego zaletę. Nie byłbym znalazł słów potocznych, powszednich, wiejskich, rubasznych, swywolnych, gdybym był przestał na samych wzorowych pisarzach. Nie tak o wybór pism tu szło, jako raczej o jak największą ich w każdym względzie rozmaitość i rozliczność. Ponieważ język obejmuje wszystkie czucia, potrzeby, działania, wiadomości i wyobrażenia ludzi, a ludzi wszelakiego stanu, powołania, wychowania, oświecenia, równie byłoby przeciw zamiarowi mojemu, nie pójść do najuczeńszego w jakiej nauce dzieła, jak ominąć najdrobniejszą fraszkę. Krótsza, łacniejsza, przyjemniejsza byłaby zaiste dla mnie praca, gdybym był przestał na samych wzorowych pismach, bo liczba ich, tak dawnych, jak teraźniejszych, jest szczupła. Do tego, na Skargów, Wujków, Birkowskich, Górnickich i t. d. zgadzamy się, że są wzorowemi; lecz co do teraźniejszych, kto będzie śmiał wyrok uczynić, żeby z pomiędzy nich nie miał być który klassykiem?— Z tćm wszys-tkićm było staraniem mojćm rozłożyć sobie pisma na gatunki co do materyj, żebym, nie mogąc czytać wszystkiego, w każdej materyi przynajmniej czytał, com miał, i com mógł czytać najważniejszego. Szereg pism przytoczonych w dziele mojćm, ułożony porządkiem abecadłowym skróconych cytacyj, przyłączam na końcu tego wstępu, spodziewając się, że już nikt dziwić się nie będzie, gdy tam znajdzie pisarzów różnego powołania, różnej nauki, różnego stylu, Wujka obok Seklucyana, Skargę, Reja, Górnickiego, Kochanowskiego, Szymono wieża, P e-trycego, obok Albertusa, Meluzyny, Matyasza, Rybałta, Trztyptyckiego, Banialuki; nie ominione tam nawet Kantyczki z kalendarzami.— Jeżeli zaś z drugiej strony darmo kto szukać będzie jakiego pisma w tym rzędzie, na to cała odpowiedź, że mi się nie zdarzyło go czytać. Przywiedzionych pism wyliczam tu same tylko ty-

tuły; zachowując dokładniejszą o każdym wiadomość dalszemu czasowi i osobnemu dziełu o literaturze Polskiej, które sobie zamierzam układać, skoro tylko odbiorę od J. W. Ossolińskiego zrobiony przezemnie zbiór alfabetyczny w manuskrypcie tomów kilkanaście obejmujący, zbiór wszystkich pism, nie tylko składających liczną jego bibliotekę, Polską, ale i z ubocza mi znanych. Dwoma albowiem umyśliłem przysłużyć się narodowi słownikami, naprzód słownikiem języka; później dykcyonarzem jego literatury.

W czytaniu zaś pism narodowych co do mego celu, za ogólne założyłem sobie prawidło, śledzić i wypisywać wszystkie takowe miejsca, które lub objaśnienie jakiego wyrazu zamykają, lub go potrzebują. Nie szło mi albowiem o to, żeby pod słowem jakiem lub znaczeniem, wymienić tylko autora, w którym się ono znajduje; chciałem oraz z niego własnemi jego słowami to wypisać, co było potrzeba, do przekonania się o znaczeniu tegoż wyrazu. Starałem się wprawdzie ile możności o krótkość w przytaczaniu; taka atoli zdawała mi się być wadą, któraby nie była dostateczną do objaśnienia i udowodnienia słowa jakiego.— W przytaczaniu pism narodowych, wytykałem nawet i kartę, na której się jakie miejsce znajduje; gdzie zaś, jak częstokroć w dawnych drukach się trafia, liczb na kartach nie było, cytowałem wypisy podług liter arkuszowych, na dole kart się znajdujących, n. p. Rej Post. B, b b 4, znaczy: w Rejowej Postyli na arkuszu literami B b b. oznaczonym, na 4tej karcie.— Każdy tutaj oczywiście poznaje, ile przez to zatwierdza się pewność i niezaprzeczoność wyłuszczonego znaczenia. Już albowiem nie pisarz słownika każe wierzyć , że jakie słowo pewne ma znaczenie, ale Skarga, Wujek, Kochanowski, Bielski, Górnicki i t. d. Nie jeden piękny przykład przywodzi też i Troc, z Górnickiego, z Kłokockiego, z Haura, z Woluminów Legum; lecz że go nie stwierdza powagą, nie każdy mu wierzy.

a sen trosk i ciał doraził » curas et pectora solverat. — Równie po-

Nadto, żeby więcej jeszcze udowodnić wyłożone znaczenia, dodałem, gdy wypis był z jakiego na Polskie tłumaczenia, gdzie potrzeba było, słowa oryginału, n. p. w tłumaczeniu Owidyusza przez Zebrowskiego: «darmosilna Me-dea» frustra repugnans; w Kromerze przez Błażowskiego: «żywot ciasny przeżywszy umarł,» post vitam durissime exactam, Zebrowski w Owidyuszu: «było północy żyteczną rzeczą sądziłem, znosić z sobą rozmaite biblij Polskich tłumaczenia; jako to: Leopolity, Wujka, Radziwiłło-wskićj, Budnego, Biblii Gdańskiej, Seklucyana, Czechowica, osobliwie zaś Leopolity pierwszej edycyi z trzecią; n. p. co w pierwszej edycyi brzmi: «dał mu twardą a ciężką odpowiedź», w trzeciej edycyi «odpowiedział mu srodze®. Co Leopolita tłumaczy: «stałem się sam sobie *ciężek,» to biblia Gdańska: «stałem się sam sobie ciężarem». W Ra-dziwiłłowskićj jest; «nie będziesz ubogiemu *ciężek»; w biblii Gdańskiej: «nie obciążysz ubogiego». Budny tłumaczy: « z ubogiego *ciążą biorą»; biblia Gdańska, «zastawę biorą». Gdzie biblia Radziwiłłowska położyła słowo «ceklarz»; tam biblia Gdańska «sługa sędziego». — Podobnym sposobem postępowałem w czytaniu ciekawej edycyi, którą zrobił Naruszewicz, tłumaczenia przez różnych Horacyusza. Co Korytyński tłumaczył: «Ciebie, Kupidynie, się boją matki o swe syny»; to Koblański: «Ciebie się boją dla swych synów matki»; Naruszewicz zaś: «W tobie się matki synów boją straty». — Tym sposobem zjawia nam się ślad postępującego z czasem poloru naszego języka. Nie wiem, czy się nie mylę, lecz zdaje mi się, że tak ułożony słownik, zawiera niby biografią każdego wyrazu; wyprowadzając go albowiem z kolebki Słowiańszczyzny, a czasem i z zapadlejszćj jeszcze starożytności, stawia świadków na to, co się z nim działo w każdym wieku, tak co do formy, jak co do znaczenia, i czy już jako obumarły poszedł teraz w niepamięć; (w takim przypadku oznacza się gwiazdeczką lub asteryskiem); czy też jeszcze żyje w dzisiejszćm używaniu.

Kiedy więc zbiór ten, co do gatunku swojego, jest historyczny niejako, t. j. że daje wiadomość o każdym wyrazie, w jakim stanie znajdował się dawniej i dziś się znajduje, czyż wolno było zbierającemu tylko wyrazy, nowe słowa podług upodobania tworzyć i składać? Historyk, tworząc osoby i zdarzenia, nie historyą pisze, lecz romans; zmyślający samowolnie słowa, podobną powoduje się nierzetelnością. Łacno pomnażać liczbę słów składanych, sklejając każde z każdym kolejno przyimkiem, nie oglądając się zwłaszcza ani na potrzebę, ani na brzmienie, ani na łoi-czną wartość ztąd wynikłego znaczenia. Takie sobie założywszy źrzódło zbogacenia języka, oszpecił zacny Bandtke szacowny z grammatycznćj pracowitości swój słownik, składaniną i uszom i wyobraźni wstręt czyniącą, n. p. dobar-wriam, dobarwiczkuję, dobestwiam, docechuję, dochrobotywam, docofywam, doczopuję, doczostnkuję. Właśnie jak Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

gdyby w Niemieckim kto chciał składać, jergeBeit, BemjŚett, abfaffen, fcefjtufett, jerwetfctt U. f. ro. Wolałem kilką tysiącami tych i tym podobnych słów być od niego uboższym, i miejsce ich zostawić wyrazom i wyłuszczeniom potrzebniejszym, niż takiemi dzieło niepotrzebnie a mniej przyzwoicie zapychać. Kto sobie pozwala samowolnie słowa tworzyć, nie jest autorem słownika jeżyka narodowego, lecz jeżyka swego; tu bynajmniej nie służy przysłowie: melius abundare.— Śmiem na tern miejscu powtórzyć własną moje uwagę, którą, wsparty powagą nieśmiertelnego Knapskiego, przy wstępie do słów z przyimkiem do — składanych, w słowniku umieściłem : « Gdy prawie wszystkie słowa z przyimkiem udo—składają się, lub składać się mogą, zatem    niepodobna    wszystkich, nam infinita prope    sunt, mówi Knapski,

*et pro arbitrio cuiusvis componi possunt,    zwłaszcza    we wszystkich ich    znaczeniach tu wyliczyć;    umieszczą się na swo-

•jćm miejscu najpotrzebniejsze, a oraz i te na które się przykłady znalazły.« Podobnym sposobem i sławny 31 bc¹ luit g w Niemieckim słowniku postępował; wyraźnie zaś pod przyimkiem jer— powiada: „ba tägltd) îtette Slbt^ełluttgeu „btefcr 31rt gemalt werben, fo werbe id} bte weiften baoon im golgenben übergeben." Co tu względem przyimku do — ostrzeżono , rozciąga się i do wszystkich innych, osobliwie do przyimku po — z którymby inaczej wszystkie słowa z pod każdej innej litery powtarzać wypadało. Żeby zaś tym więcej uniknąć rozwlekłości w powtarzaniu, składane z nega-cyą nie —, gdzie można było, razem z pierwotnemi umieściłem, n. p. niecny i cny, jako opposita ; niecnota zaś potrzebuje osobnego na swojćm miejscu objaśnienia, że nie wprost oppositum cnocie, lecz na inne wyboczyło znaczenie. Podobnież wola i niewola, nie mogły być złączone; snadnie zaś wolny i ni ew o lny. Zbogacił się przez to nie raz język mniej używanym wyrazem znaczącym twierdzenie, afßrmalivum, na którym schodzić nie powinno, skoro jest wyraz przeczący negativum, tak niedopedny, n. p: «wyroków kresy niedopędne», dało mi powód kłaść dopeLdny, t. j. podobny do dopędzenia, dopędzonym być mogący.

Prawda, że i wtem dziele znajdują    się słowa, a niektóre    nawet i    dosyć dzikie, niewsparte    powagą pism narodowych, ani mowy potocznej; lecz zrobione    z powodu    dyalektów,    a zatem    gwiazdeczką czyli asteryskiem oznaczone, n. p.

na

‘bezosądny, ‘bezopalny, ¹ bezodpowiedny, ‘bezojczy i t. d.; inaczej albowiem niebyłbym miał gdzie umieścić bogactw, któ— remi nas tu i ówdzie inne dyalekty przewyższają; gdyż zamiarem moim było, wszystko cobykolwick tylko znajdowało się przestrzeni Słowiańskiej, wcielić do tego zbioru. Takie przeto wyrazy wolno Polakom przyjąć, wolno odrzucić; ja za powinność sobie poczytałem, donieść o nich, że się znajdują w pobratymczych językach. Podług zdania mojego, autor słownika nie powinien tworzyć, nie powinien narzucać, ani praw przypisywać; lecz zbierać, donosić, wyłuszczać, spostrzeżenia czynić i z nich uwagi przekładać; pisarze, a pisarze których naród czyta z upodobaniem, mogą i powinni doskonalić język; Słownik zaś będzie służył piszącym tu i ówdzie za skazówkę, zwłaszcza że imię zacytowanego autora, wskazuje im różnicę co do stopnia, w jakim słowo jakie ze swojćm znaczeniem i użyciem jest upoważnione.

Lecz i czytającym pisma narodowe, osobliwie starożytne, zbiór takowy służyć może za klucz niejako, otwierający im przystęp do snadniejszego i pewniejszego objęcia myśli, obwiniętej w niezrozumiałą Polszczyznę. Starałem się albowiem o to, żeby ile możności, każdy autor sam siebie, albo też i jeden drugiego objaśnił; do czego nieraz i pobratymcze, nawet i obce języki tak dawne, jak żyjące były pomocą. Jednakże nie wstyd mię wyznać, żem nie doszedł w dawnych pismach wszystkiego; i wolę nicwiadomości nie zatajać, niż niegruntownym domysłem omamiać. Nie jedno miejsce, niejeden wyraz znajduje się w mojem dziele, zostawiony bez wszelkiego objaśnienia, że mi się nie zdarzyło go dociec. Osądziłem zaś za rzecz pożyteczniejszą, kłaść go choć bez objaśnienia, bo może z czasem ktoś mię o nim oświeci, jak go wcale ominąć, a zatem puścić w niepamięć, jak n. p. słowa: cenar, cerewizna, cerbela, czyntakor¹) i t. d.

A że nie mamy we wszystkich materyach pism narodowych, założyłem wyżej za drugie źrzódło do czerpania szczegółów języka, mowę potoczną. Wielki brak w języku naszym książek o pojedynczych kunsztach i rzemiesłach, wskazywał mi potrzebę szukania ich po warsztatach; do czego gdy sam czasu nie miałem, wyręczył mię w tym sławny nasz Warszawski Mechanik J. P. Professor Magier; z tąd imię jego często jest cytowane pod słowami rzemieślniczemi lub kunsztowemi. Nadto zacni przyjaciele moi J. X. Kamieński Rektor Konwiktu Pijàrskiego, J. Pan Wolski Professor Li

ceum

Warszawskiego, przy ciągłćm i wytrwałem czytaniu drugiej korrekty, nie jednym wyrazem, znaczeniem lub tez i

przykładem, zbiór ten zbogacili; nie mniej J. X. Bielski Prefekt drukarni Pijarskićj, pilnie doglądając druku i rewizyi. Rzadko mi sie kiedy zdarzało, abym widział potrzebę, zastępywania brakującej mi cudzej, moją własną powagą; tam jéj tylko użyć pozwoliłem sobie, gdziem aż nadto był pewny i słowa i znaczenia. Czém zaś zbiór ten unieśmiertelnić raczyli J. 0. Xiążę Generał Adam Czartoryski, i J. W. Hrabia Józef Ossoliński w Wiedniu, niżej w poczcie autorów

się powie.

zaw

Zebrawszy tedy z pism narodowych i z mowy potocznej potrzebne materyały, zachodziło nowe zapytanie : jakim sposobem je ułożyć, urządzić i przepracować, żeby zbiór takowy i wygodny był do użycia, i celowi swemu, jako skład języka, odpowiedział. Ponieważ nie jest przeznaczeniem takowego dzieła, żeby go wciąż czytano, lecz żeby go się przy zachodzącej wątpliwości o pojedynczém słowie jakiem można poradzić; pozostaje więc jedynie, wszystkie słowa w nićm się ierające ułożyć porządkiem abecadłowym, aby łatwiej znaleźć to, którego szukać komu wypada; chociaż nieraz życzył sobie autor mniej być skrępowanym przez abecadło, aby można nieprzerywać łańcucha myśli snujących się ciągiem z jednego jakiego, zwłaszcza pierwiastkowego, wyrazu. — Większa atoli trudność zachodzi wtem, jak uszykować liczne częstokroć znaczenia i cienie jednego słowa, oraz służące na ich udowodnienie wypiski. W ogólności ma tu miejsce prawidło, aby zwrócić cały szereg następnych do pierwotnego fizycznego czyli zmysłowego znaczenia; a z niego stopniami tamte wywodzić podług tego, jak się zdają z pierwotnego wywijać, n. p.

Czoło, pierwiastkowo oznacza owę wydatną cześć przedniej głowy nad oczami między skroniami; a tak podług Birkowskiego Jan Chodkiewicz czoła był wysokiego. Toż czoło uważa się okiem moralném, jako siedlisko ukontentowania, lub nieukontentowania; ztąd marszczyć lub sępić czoło, czoło kwaśne, ponure, posępne, wypogodzone. Dalej czoło miane jest za siedlisko wstydu i niewstydu, ztąd mówi się: na czele mieć napisane; czoło mieć, niemieć czoła, zetrzeć wstyd z czoła, bez czoła być; zkąd przymiotnik bezczelny, jak Łacińskie efifrons, Francuzkie effronté, z Łacińskiego frons;

podobnież Niemieckie ftimlośS, otjne    ł)01t fvcd)cr 0ttnte; dalej: czoło miedziane; nawet bez dodatku: czoło za bez

czoło, z cudzym do kąta choć dobre.» Wiążę się tu z tym ogólne znaczenie prymu, wyboru, okrasy, zaszczytu, celności; n. p. czoło trzody, czoło narodu, czoło partyi (porównaj słowo głowa)-, czoło trzymać, czoło mieć t. j. pierwszeństwo

czelność, jak w następującym przykładzie: po tak niegodnej sprawie, jakiem czołem śmiałbyś się pokazać przed nią? albo: kto ma czoło po temu, może się podpisu swego zaprzeć; albo: czoła na to trzeba.— Już tu się kończą względy moralne; uważamy odtąd czoło jako przód, przodek, wierzch rozmaitych rzeczy fizycznych; czoło budynku, facyata; czoło okrętowe, brzegi okrętu; czoło koła, okrągłość powierzchna; czoło czyli przodek łoża armatnego. W militarności: czoło wojska, front, n. p. uczynił czoło szerokie, postawić czoło, stawić się czołem, czołem się opierać, na czoło zachodzić, czoło w czoło, oko w oko. Dalej: na czele być wojska, dowódzcąbyć, komenderować; w ogólności naczelnikiem czyli przełożonym być. Fizycznie na czele, z przodu, tak n. p. śpiewa Chełchowski: «Siadł przy ołtarzu, i z onym tak wiele Stało prałatów po bok i na czele.» Figurycznie zaś: na czoło wyjeżdżać, t. j. na popis, podług przysłowia Fredrą: «ze swoim «na

n. p. Zna on tę śliczność, a

prym mieć. U kucharza czoło: tłustość na wierzch się wzbijająca, okrasa.— Nakoniec czołem bić ziemię, schylać się ku ziemi aż czołem jej się tykać, znak adoracyi, największego uszanowania aż do upodlenia siebie, tak daleko, ze Katarzyna II. óiitł iie,iOMt zakazała; w ogólności zaś tyle znaczy co czcić czołem nie bije! Past. Fid. Zadawniony wykrzyk: czołem! odpowiada teraźniejszemu: najniższy! upadam do nóg! n. p. Czołem wprzód, czołem! obaj się witają, i wzajem dokąd i z kąd się pytają. Jabłoń, albo jak Zimorowicz śpiewa: «Czo-«łem Miłości Waszej Rossyjskie Kniehynie, Czołem panienki Lackie, czołem wam boginie, Zegnam was.» Przysłowie dawne: czołem za cześć, objaśnia Knapski: convivio laute accepti, laetos et gratos se postridie testantur: a Mączyński pod słowem macte kładzie: «dziękujęć, miej cześć i chwałę, czołem za cześć, bywa też mówiono.»

Przykład ten dosyć jest prosty, a zatym i łatwy co do wywodu cieniów w znaczeniach; podobne znajdują się prawie na każdym arkuszu; lecz

też jest liczba przykładów daleko zawilszych, a zatym przy trudniej szych. Są słowa, których wywód i rozkład znaczeń całe arkusze zajmuje, i kilkuset cytacyj wymagał; jak praca koło tych była nieskończona i ciężka, tak tez wypadek jej mniej życzeniu odpowiadał. Wypracowanie jednego z takich artykułów stoi za dys-sertacyą, a zatym czasuby wymagało nieograniczonego, gdy od pierwszego, nawet i od drugiego i trzeciego

znaczna

razu, ro-

bota jeszcze sie nie uda. Robiłem w tej mierze, co mi siły i czas robić pozwoliły; oglądając się zaś na cały ogrom czekającej mię jeszcze pracy, musiałem nieraz przestać na rozkładzie znaczeń, chociaż nie odpowiadającym życzeniu mojemu. Łacniej też będzie, mając przed sobą już wydrukowane, i z pierwszego rzutu ile możności ułożone znaczenia, przyprowadzić je do doskonalszego porządku. Dodaję, tę jeszcze uwagę, że jak w dochodzeniu pierwotnego znaczenia, puściłem się przy pomocy pobratymczych dyalektów za źrzódłosłowem, tak w szykowaniu znaczeń znalazłem nieraz pomoc w stosowaniu do siebie dwóch wyrazów wprost sobie przeciwnych; n. p. układając słowo biały, z oka nie puściłem słowa czarny. Toż było mi powodem do umieszczenia pod arcytrudnćm w tym względzie słowem brać tę uwagę: «Ktoby «chciał rozmaite a liczne znaczenia i cieniowania słowa brać należycie rozszykować, powinienby to czynić względnie do «słowa dać. Pierwsza klasa znaczeń byłaby, gdzie słowo brać czynnie znaczy bez względu na słowo dać, n. p. brać «kogo za rękę; druga, gdzie brać czynnie, stosuje się do dać biernie; n. p. gdzie wziąć, tam wziąć, byle było; trzecia, gdzie «i brać i dać równo czynnie znaczą, n. p. głupstwo nie brać, kiedy dają; czwarta, gdzie tak brać jak dać nijako «się używają, n. p. mróz bierze; piąta, gdzie brać szczególnie bierne ma znaczenie n. p. brać kijem, wziąć karę, policzek, wziąć po boku, wziąć klęskę, szkodę i t. d. »

Nie mniej wielka trudność wtem zachodziła, jak spostrzeżone cienie znaczeń tak dobitnie wyrazić, żeby je i czytelnik należycie uczuł i rozpoznał. Nieraz musiano się tu łatać łaciną, gdyż zdawało się, żenią najsnadniej wyrazić można, co się w myśli snuło. Za przykład bierzmy:

Co, pronomen relativum,= które to, to co; n. p. czymeś niejest, tym się nie pokazuj. Jabłoń. Używając co zamiast który, in casibus obliquis dodają się stosowne przypadki przyimku On ona ono; tak: co go, co ją, co mu; n. p. trzcina, co ją wiatr wszędzie miota.— Demonstrative co, = to, toć, to jest, to właśnie, n. p. Co było nieszczęście twoje.— §. Co— to; identitatis exclusivae, n.-p. co matka, to matka, a co macocha to macocha, t. j. macocha za matkę nie stoi; Intensionis: Co matka to matka, t. j. wzór matek, matka na wybór. §. Co— to; indifferp.ntiae aestimotionis, vel contemtus; n. p. co dać, to dać; co bądź to bądź; com napisał, tom napisał; za co, za to, za bezcen; czym— tym, byle czym. §. Identitatis numeri co— to ; =: ile— tyle, n. p. co Polak, to rycerz; co głowa, to rozum.—    §. Iterationis

co— to; — ile razy, tyle razy; skoro jeno— to; n. p. co za broń porwą, to im z ręku leci. Wadowsk. Ptaszka za nogą uwiązawszy, co ptaszek wzlecieć chce, to on go do siebie potargnie. Skarg.— §. Progressions comparativae co — to, czym— tym;= im— tym, n. p. Lecąc z wschodów baba rzekła: co dalej to gorzej. Szymonów.— §. Quantitalis suf-ficientis co, = dosyć, dostatek, dostatecznie, n. p. Z tym urzędem mam co czynić, a jeszcze większe brzemię mam nosić! Sk. Było na co patrzeć, gdy w takim tłumie wjeżdżał. Sk. Co nie miara, t. j. niezliczone mnóstwo. §. Co,= ile, relationis, co do, ile się ściąga, n. p. Przepędził życic w rozkoszach, tak co do swobodnego życia, jako też co i do miłego towarzystwa. Zab. Już co za to, i szelągabym nie dała, że się znacie. Teat.— §. Co, Partitive cum Geni-tivo: Co nowego? Co innego jest mówić, co innego pisać. Kras.— Nominativum, Genitivum et Accusativum sequitur Genitivus adjectivi, reliqui casus sunt excepti n. p. Ku czemu dobremu; czym twardym go uderzył, w czym brzydkim, a). Magnitudinis vel quantitatis ascendentis, absorbentis, co,= ile jeno, n. p. co wojen, co szturmów i bitew na święcie było, niemal zawzdy z takiej przyczyny rosły. Gorn. Wszystkę majętność moje, co jeno jej mam, tobie oddaję. Sk.— Co żywo,= jak najżywiej, jak najprędzej, n. p. Już wisi nad karkiem zguba, Co żywo do roboty, komu dusza luba. Narusz.— Co żywo, co najżywiej, obacz pod słowem żywo.— Co żywo,= ile tylko było żywych, n. p. Biegło co żywo, chłopi, chłopięta, niewiasty i baby. Birk.—    b). Co, = ile, magnitudinis descendentis, — by w najmniejszej czą

steczce, n. p. Póki co krwi w ciele, Będziemy krajów naszych bić nieprzyjaciele. Wacł. Potock. Oczy ledwie co widzą, ciemność na nie pada. Zab. Co stąpi, jeno co stąpi, co się ruszy, lezie, nogę za nogę kładzie. Cn. Th.— §. Ple-onastice: Trwogi nikt po nich nie znał, co bynajmniej zgoła. Groch. Głodem ich morzono i ledwie im co trochę chleba w wieczór dawano. Sk.—    §. c). Co,== ile, indifferentiae quantitatis et qualitatis, == by najmniejsza rzecz, by najniż

sza, najlichsza rzecz, cokolwiek bądź, czy wiele, czy mało, by tylko nie nic, nieco, coś; n. p. Lepiej co przed czasem, niż po czasie wszystko. Warg.—    §. Co, enumerando, ile, n. p. co kwadrans, co półgodziny, co półkwadransa zażywać lekarstwa. Krup.—    §. Co, causale. = że, ponieważ dla tego że, bo, n. p. Umarł biedny, co go niemiał kto ratować. Wolsk. —    §. Co ante adverbium Comparativi et Superlativi znaczy jak, n. p. Radzono mu, aby co najmniej

spał. Sk. Ochrzcij sie co prędzej. Sk. Niewdzięcznicy mają być znoszeni co najłaskawićj, co najdobrotliwićj, i co najwspanialej. Gorn.— Ante adjectivum Comparativi et Superlativi co znaczy jak naj;— n. p. W co urodziwszych tylko zwierząt lwy zęby utapiają, A zwierz co mniejszy, mimo się puszczają. P. Kchan. Jer. Dał im co najlepszą ziemię. Sk. Co największe drzewa podrąbili. Stryjk.— §. Co, loci,= gdzie n. p. Bodaj to u nas na wsi, co wszystko tanio. Teat.— §. Co gdy, = co jeśli, copula transitionis conditionalis, Łacińskie quodsi vero, n. p. Uwarowali sobie przeszłych krzywd zapomnieć; co jeśliby która strona wojnę odnowiła, aby poddanym jej wolno było panom nie dopomagać. Krom. — §. Co, interrogationis vel exclamationis a), indirecte, = jak wielkie! ile! n. p. O toż, co tu kłopotu! Patrz, co się ich buntuje!— §. Co, elliptice; n. p. Co mi się tam w cudze wdawać rachunki! Co to do mnie, quid mea?— Cum encli-tico cóż, n. p. mądry, poczciwy, cóż kiedy niemodny? Kras. t. j. co potym, na co się zda— §. Coś, cosi, cosik, cóz tóż, indeterminate Substantive n. p. Znać było, że skrytego coś w sercu utaiła.— §. Cóś adverbialiter, rationis incognitae, jakoś; Francuzkie commeęa, n. p. trzeba ich pożenić, bo cóś miłosiernie na siebie z boczka poglądają. Teat., lub też: Cóś się nie długo bawił. Ib.—    §. Nakoniec Co interrogationis directae, cum enclitico cóż, n. p. Cóż jest ta piękność

ciała? oto wór gnoju! Cóż jest to wdzięczne śpiewanie? oto lekkie powietrza poruszenie! Co są potrawy? oto trupy zwierząt! Co wonie? dymy! Co są odzienia i szaty? wnętrzności robaczków, albo skóry zwierząt! Bals.— §. Co causale,

czegóż, dla czego, czemu, po świecie? w Polskę, to jest, sami wsie wejrzyjmy! Orzech.

= dla jakiej przyczyny, z jakiej przyczyny, n. p. Ale co nosimy tu i owdzie oczy i uszy swoje

Zastanawiający się nad tym rozkładem, łatwo się przekona, że się tu bez Łaciny nie obeszło, aby cienie znaczeń odbitnie a krótko wyrażać. Toż i na wyrażenie względów grammatycznych, gdzie niegdzie użyć jej wypadało. Przyjąłem wyrazy: słowo czynne, bierne, nijakie, dokonane, częstotliwe, jednotliwe; lecz nie stało mię na wyrażenie tego, co nazywam kontynuatywum, t. j. słowo ciągły czyn oznaczające. Należy mi także zastanawiać czytelnika nad potrzebą, którą czułem dzielenia niektórych czasowników czyli werbów, na transitiva i intransitiva. Przystawszy albowiem na zwyczajny ich podział na czynne, bierne, nijakie, nie mogłem się atoli przekonać o tern, żeby toż słowo czynne mogło być i nijakićm, bo zawsze musi, już nawet z imienia swego, czynność oznaczać; nijakie zaś nie oznacza ani czynności, ani cierpienia wpływu czyjćjsiś czynności, lecz pośredni stan między tćm dwojgiem, jak n. p. słowa: stać, siedzieć, leżeć, spać. Słowo zaś bić zawsze wyraża czynność ruchu uderzającego, czy bakałarz chłopca bije, czy też zegar, puls lub serce bije; lecz z tą różnicą: w pierwszym czynność przychodzi na zewnętrzne objektum, na chłopca, którego ćwiczy bakałarz, więc transitivum; w drugim zamyka się w sobie, co nazywam intransitivum. Podział takowy nieraz mi był pomocą w rozszykowaniu znaczeń słów czyli werbów, n. p. częstuję, gra, baliki daje, suto szafuje pieniędzmi; otoż tu częstuję intransitive; transitive zaś, gdy Bielski pisze: Jagiełło częstował posły Czeskie dobrze; albo w przysłowie: Kucharza rad winuje, gdy kto gości źle częstuję.

W przejściu ze znaczenia właściwego na niewłaściwe, częstokroć różnicę uwrażałem między używaniem figurycznćm, przechodzącćm nawet czasem na allegoryczne, a przenośnćm; w przenośnem zaś znowu rozróżniłem nieraz metonymią, Synekdoche, ironią.

Cena n. p., właściwie wymiar wartości, szacunek, taxa, ilość pieniędzy, za którą się co przedaje; tak: Wojewodowie mają ustawy i cenę rzeczom czynić. Gostom. Cena raz schodzi, drugi raz wstępuje, wzgórę idzie. Cn.— Figury cznie: Daleko bogactwa w większej kładłeś cenie, nad ten szacunek, który im wyznaczyła natura. Zab.— Allegory-cznie: Poszła w cenę niecnota, a ci już pognili, Co prawdę bez obrzesków bezpiecznie-mówili. Nar.—    §. Per excel-

lentiam, czyli ernphatice cena,= wysoka cena, n. p. towar ten w cenie, t. j. popłaca, płaci, cenią go wysoko.— §. Translate czyli przenośnie: cena,= wziętość, szacunek, wysoko ważenie czego, waga, n. p. Mądry aptekarz ma w cenie Zioła, z których bierze pożywienie. Past. Eid.

Cel, właściwie punkt lub rzecz do której się strzela, n. p. cel jest strzelcowi na to wystawiony, aby go trafił. Bachów. Niepodobna, aby ten w cel trafił, który nie strzela. Zab.— §. Figurycznie i allegorycznie: n. p. Wszyscy jednego przekonania byli, i do jednego celu wszyscy strzelali. Sk. (t. j. wszyscy w jedno bili). Daleko człecza myśl od celu strzela. Wacł. Pot. Gdy strzela, celu Kupido nie mija. Past. Fid. Siedzicmy wszem na celu, wszyscy w nas strzelają, Za nami jak za murem, wszyscy pokój mają. Biel. S. M. Wielkie państwa stoją fortunie na celu. Bardz. — §. Translate

cel, =    kres, zakres, kierunek,    zamiar,    zamysł, objekt, przedmiot, koniec, n. p. We wszystkich sprawach ludzkich    jest

cel, do    którego miłość własna    ciągnie.    Mon.    Od celu, do którego zmierzają, cnoty ludzkie szacunek biorą. Ib. Cel    le-

karzów jest zdrowie ludzkie. Gorn. Ty jesteś celem sekretnym jego miłości. Teat. Niech cię mam przed oczyma, Boże stworzycielu, Ty sam bądź tylko wszystkich pragnień mych na celu. Dmoch. (t. j. jedynym objektem mych pragnień).— Mełonymice cel na strzelbie, celik, znak, podług którego celują. Cele, celowniki, przez które geometra linije wzrokiem prowadzi.— §. Translate per similitudinem ; cele na podkowach, ocele, bródki.

Cegła, właściwie z gliny robiona pewnej formy masa do murowania, n. p. Cegła jest dwojaka, jedna wypalona w piecu, druga na słońcu ususzona. Paszk. Sławna jest z czerwoności cegła Toruńska; ztąd przysłowie przez ironią: zbladł, jak cegła Toruńska. Rys. (t. j. zczerwienił sie, zrumienił się, raki upiekł).— Figurycznie: mowa ta cegła bez wapna. Opal. (t. j. nie klei się, nie trzyma się    jedno    drugiego).— Metonym, cegła, miara mularska, n. p. grubość muru na    cegłę, na    dwie, na półtorej; toż    i forma    cegły,    n. p. zerznąć rydlem darnia na dwie cegły. Dudz. — Per synecdochen,

pars pro toto, cegła, budynek z cegły, n. p. Przyszliśmy do tej pustej cegły na grób twój patrzeć. Morszt.

Metonymii osobliwie rozmaite rodzaje, z rozmaitych rzeczy przymiotów wyprowadzone, odkrywamy w następującym artykule :

Dym, właściwie wyziewy z podniet ognia nad płomień się wynoszące, n. p. z lasu podpalonego dym się wzbija pod same obłoki. Zab. Dymy bure. Wacł. Pot.— Figurycznie: pasorzyt patrzy tylko dymu z komina. Zab. (szuka ob-jadu). — §. Translate ogólniej: dymy, = pary, wyduchy, wyziewy, wapory, n. p. Dymy, które z zapalenia krwi pochodzą, sprawują iż się każda rzecz większą staje; jako też i słońce zda się być większe, gdy kto na nie przez dymy patrzy; a tak wszystkie rady mają być odłożone, aż ono zapalenie krwi opłonie, a dymy wewnętrzne ucichną. Modrzew. Baz.— Metonymia, od własności, że dym zasłania; dym, = fałsz, mara, cień, przeszkoda do widzenia, bielmo, obłuda, mamienie, omamienie, n. p. Obie strony chytrością swoją chciały sędziemu dym w oczy puścić. Modrz. Baz. (porówn. oczy zamydlić, porówn. tuman). Dymem karzą, kto dym przedawał. Kosz. Lor. Kto wiatrem służy, temu dymem ma być płacono. Weresz. Rgl. Rej. Zw. (porówn. jaka praca, taka płaca; obłudnika niedobry koniec).— §. Od nierozkładnćj gęstwy, dym, = gmatwa, ćma, chmara, mnogość wielka nierozszykowana, tuman, n. p. Banicye lecą, jak dym. Tr. Uderzyłem w dym do niego. Teat. (obses, prosto, wręcz, z kopyta, z góry natarłem nań).—    §. Ze dusi, gryzie, dym, =

rzecz przykra n. p. Jużeś mu w oczach dymem, gorzka, zaniedbana. Zab. Kossak, porówn. Sól w oku, kość w gardle, szydło. — §. Od nikłości, znikomości, dym,= rzecz marna, czcza, a), fig. kadzidło, fałszywe pochlebowanie, n. p. Kto w pochlebnym kocha się dymie, Ten we mgle grubej osiedzie. Zab. Ma on dosyć takowych dymów, co się niemi rad pasie, bo jest chciwy sławy, i w małych rzeczach radby był głośny. Lub.—    b). urojenie, n. p. Na cóż się przyda ten

spoczynek, który wiatry ściga, dymem karmi się? Albertr. c). Dym, pycha duma, n. p. Człowiek pełen dymu, a nader pragnący sławy. Gorn. Nie próżnej ambicyi dymy przywiodły mię do pisania życia mego. J. Oss. Dyar. d). Nic, bezistotna rzecz, n. p. Krótkie podłe i nikczemne, są wszystkie bogactwa i pompy, są one szczere dymy, i bańki dziecinne. Birk. Wszystko to dym, w czćm się tak ludzkie serca zakochały. P. Kchan. Jer. Ztąd proprie i figurice w dym pójść, z dymem pójść, = w niwecz się obracać, n. p. Co to miast i wsi w tej wojnie z dymem ku górze poszło. Falib. (zgorzało). Bady ich w dym poszły. Sk. Niezboźnicy z dymem pójdą. Budn.; a w nocie sam dodaje «niszczeją;» Biblia Gdańska zaś: jako tłustość barania z dymem niszczeje, tak oni zniszczeją.— §. Dym,= komin. Vol. Leg. 8, 454.— §. Synecdoche, dym, dom z dymem lub kominem lub kominami, n. p. Gdzie włok wymierzanych nie mają, jedno dymy, jak na Podlasiu, tam po dwa dymy na jeden złoty poboru składać się mają. Vol. Leg.

Ironia dobitnie się wydaje w słowie Dobry, w przykładzie : Będzie-ć ona tak dobra, jak inne t. j. nielepsza od drugich. Albo gdy się mówi: dobry człowiek, dobra dusza, t. j. poczciwiec, barszczyk, ni go weź, ni go połóż, cia-stuch, ciapu kapusta, ciapu groch, rozlazły, do prowadzenia za nos.— Podobnież Cnotka, t. j. cnota mniemana, fałszywa, pozorna, n. p. Te są tej płci cnotki, Sarkać na los kochania, a czuć, że jest słodki. Teat.— Toż Cnotka per-sonifié, n. p. Chłopiątka złodzieje z początku, wTiec dla dobroci cnotkami one przezywają, jakoby rzekł niecnotka, rozumiejąc to po nich, że się za cnotę bardzo przesadzają; i mają jej tak wiele, jak na wróblowćj goleni mięsa. Glicz. Wych.

Na tych przykładach rozumiem, że będzie dosyć, aby okazać, że należyty wywód i rozkład znaczeń, nie jest bynajmniej mechaniczną robotą, asininus labor; że owszem wyciąga największego zastanowienia, a czasem najgłębszej rozwagi. Uznaję, że ta najtrudniejsza część mojej pracy, nie tak mi się udała, jakby być powinna podług mego uczucia, atoli pochlebiam sobie, żem następcom drogę gdzie niegdzie utorował, a winszować sobie będę, jeżeli z tąd rodacy wezmą pochop, aby obrócili uwagę na ten rodzaj pracy dotąd mało co praktykowany.

Przejście z jednego znaczenia do drugiego rzadko kiedy liczbami, jaki jest zwyczaj w słownikach, częściej oznaczyłem znakiem paragrafowym §, lub też tylko laseczką poprzeczną—; bo cienie tych znaczeń tak są po większej części delikatne, że może właśnie w ten czas najlepiej są rozłożone, gdy najmniej rozerwane jedne od drugich, razem się z sobą stykają. — Strzedz się nad to potrzeba, żeby znaczeń zbytecznie i niepotrzebnie nie drobić; co częstokroć jest skutkiem nieuwagi na różnicę zachodzącą między znaczeniem pojedynczćm słowa, a znaczeniem z całego sensu wypa-dajacćm, discrimen inter significationem et significatum verborum, z których ostatnie czasem pierwszemu wcale przeciwnie sie wydaje, n. p. doczekać czego, samo z siebie nie znaczy ujrzeć co; lecz rozważając cały sens w przykładzie : «doczekam tego, da-li Bóg, żeć tego będzie żal; można tłumaczyć: ujrzę to.— Tak dar zapewnie nigdy nie znaczy, czapki, ani czapka daru, atoli do objaśnienia przysłowia: dar za dar, darmo nic, dołożyć można było: czapka za biret, stosując to już nie do pojedynczego znaczenia słowa, lecz do ogólnego sensu. Oczywisty przykład, jak nieuwaga na tę różnicę w błąd nieraz wprowadziła Troca, mamy u niego pod słowem pleszczyć się, bo on to tłumaczy courir, être vagabond, aller d’un pays à un autre, f;entm tm&Ctt, tnt Sattbe tyerunt laufen. Jużci tego znaczenia pleszczyć się, jako żywo nie ma, i mieć nie może, zkądże tedy ten błąd? Oto może czytał Troc w Argienidzie, na to słowo ten przykład «pleszczy się on po morzu;» co tam z całkowitego sensu może znaczyć: tuła się po morzach, niby to pluska się; lecz zatym nie idzie, żeby samo pleszczyć się, znaczyło tułać się.

Najwięcej zaś przechodzą pojedyncze słów znaczenia na sensa generalne w przysłowiach, które jako pomniki dawnych zdań, zwyczajów, przesądów, jako próbki filozofii ludu, troskliwie zbierałem. Prawie pod każdćm słowem, owszem nawet pod każdem znaczeniem, znajduje się niejedno przysłowie, objaśnione częstokroć drugiemi przysłowiami, n. p. na pochyłe drzewo i kozy skaczą; porównaj: na ubogiego wszędzie kapie; ubogiemu wszędzie piskorz.— Dopieroć to początek; porównaj: jeszcze nie amen; nie mów hup, aż przeskoczysz; daleko gęby grzanka.— Po obiedzie łyżka, porównaj: lekarstwo po śmierci; dopiero koniowi owsa, kiedy idzie do psa.— Cnota sama się chwali; porówn. dobremu piwu nie potrzeba wiechy; dobry chrzan z miodem, a miód sam.— Co kogo boli, o tern mówić woli; porówn. gdzie kogo boli, tam rękę kładzie; gdzie boli tam ręka; gdzie miło tam oczy; (po Słowacku: kd’e holest, tu ruka, kd’e milost, tu oc’i; po Kroatsk. radsze vszaki pipa, gde ga rana tiszka); czego człek żałuje o tern rad mówi; co na sercu, to i na języku.— Chociaż mamy już dosyć bogate zbiory przysłowiów, przez Rysińskiego, Knapskiego, Fredrą, Zeglickiego, przez autora książki pod tytułem Gemmae; atoli zdaje mi się, że nam zchodzi jeszcze na dziele, w którćmby przysłowia nasze, tudzież pobratymczych dyalcktów, ułożone były, nie jak dotąd zwyczajem było, porządkiem abecadłowem pierwszego słowa; lecz stosownie do sensu nióm wyrażonego; takby się z nich wynurzyło niejakie niby systema fdozofii ludu, jego spostrzeżeń, uwag, przestróg, zabobonów i przesądów. Tak n. p. ważne ślady dziejów o-pinii ludzkiej, znajdują się tu pod słowami chłop, człowiek, dziewka, Czech, Francuz, Niemiec.

W czasownikach, in verbis, nie mało sobie pracy ułatwiłem, a jak sobie pochlebiam, nie bez korzyści i wygody dla czytelnika zrobiłem, kładąc na czele, nie jak dotąd zwyczajem było, pierwszą osobę czasu teraźniejszego, lecz tryb bezokoliezny, infinitioum. Kto obeznany z wyborną Grammatyką naszą narodową, od razu mi te nowość pochwali; innych zaś używanie przekona, jak się tym dogadza nietylko grammatycznemu wyłuszczeniu czasowników Polskich; lecz i stosunków ich do słowiańszczyzny, i do dodanej w tern dziele Niemczyzny; n. p. słowo: Dobyć, Doby di, dobył, dobędę, dok., Dobywać ndk., kontyn. et frequ.,— n. p. dobywać miejsca, miasta, fortecy, = oblężeniem lub szturmowaniem brać miejsce, ctiten Ort Magern, feeffimneit, emsunefwen fucfien; dobyć miejsca, = po dobywaniu wdziać, erftürmen, etmte(mtett, eroDerrt; Boh. dobeyt, dobyt, dobyti, dobył, dobudu, dobeywati, zdobywati; winnych dyalektach ma znaczenie ogólniejsze dostawania, nabywania, zyskiwania, wygrywania, korzystania, zwyciężania, (co właśnie naprowadza na wyobrażenie objęte na-szóm słowem: zdo by cz; Sr. 1. dobycz, dobydu, dobydzen, dobywam, dobe’wam; Sr.2. dobusch, dobudnusch, dobunusch (tu się

pokazuje w formie słowa jednotliwego); Vd. dobit, sadobit, predobiti; Cm. dobiti, dobim; Rg. dobitti; Sla. dobiti; Bs. dobitti; Cro. dobiti, dobivati, dabavlyati; Rs. 40ÓHTI,, ^oófcreaTb.— Jedynie tym sposobem, kładąc za thema tryb bez-okoliczny, można było jawnie wytykać różnice owe, tak ważną we wszystkich dyalektach Słowiańskich, zachodzącą miedzy słowem dokonaném, a niedokonaném; Niemcowi nie trudno teraz powinno być pojąć, że sie z tćm w Słowiańszczyźnie prawie tak ma, jak w Niemieckim jeżyku ze słowami: fcfjaffen, erraffen, format, er for fd) en, ratfjen, erraten, tnorben, ermorben.

Przez wyłuszczenie czyli opis każdego słowa, i każdego jego znaczenia, mianowicie w umiejętnościach, kunsztach, rzemiosłach lub wżyciu potocznćm, dzieło to nieraz wychodzi prawie z obrębów słownika językowego, a dochodzi granic dykcyonarza, jak zowią: rzeczowego, Jiealtettcon, t. j. zbioru rzeczy, objektów, n. p. kunsztów, umiejętności, rzemiosł. Nie obawiam się, żeby mi to naganiono; bo związek imienia rzeczy z rzeczą samą, jest tak ścisły, iż chcąc tamto objaśnić, koniecznie tej dotknąć potrzeba. Tego się raczej obawiam, żeby nie żądano w umiejętnościach i kunsztach takowej dokładności i ścisłości, jakiej sprawiedliwie w dziełach, temu jedynie celowi poświęconych, wymagają. Miałem albowiem wydać słownik języka, nie encyklopedyaL. Nigdybym nie był skończył, gdybym chciał dać każdego słowa i znaczenia ścisłą, logiczną podług reguł definicyą; musiałem najwięcej przestawać na opisach, na wytykaniu jakićmkolwiek bądź znaczeń; zwłaszcza tak mało mając przed sobą przygotowanego zapasu.

Układając słowa Polskie, nigdy z oka nie spuściłem pobratymczej Polskiemu językowi Słowiańszczyzny. Starałem się zebrać ją troskliwie z jak najlepszych źrzódeł, których na końcu wstępu poczet przyłączam; tu tylko wspominam imiona szczególnych dyalektów, z dodatkiem gdzieniegdzie krainy, w której nim mówią : 1.) Czeski, 2.) Morawski, 3.) Słowacki, w Węgrzech, w okolicach Presburga i t. d., 4.) Kroatski, 5.)Dalmacki, 6.) Bośnieński, 7.) Raguzański, 8) Windyjski w Styryi i t. d., 9.) Kraiński w Karnioli, 10.) Slawoński w Sławonii, 41.) i 12.) niższy i wyższy Sorabski w Luzacyi,

13.) Rossyjski, 14.) Kościelny czyli Cerkiewny Ecclesiasłica, jaki się w księgach cerkiewnych wyznania Greckiego znajduje. W wynajdywaniu tych źrzódeł miałem w Wiedniu wielką pomoc od J. P. Złobickiego Sekretarza Kancella-ryi Czeskiej, który mię z największą chęcią wspierał biblioteką swoją, w tym gatunku dokładną; radą zaś oświecili mię J. Pan Konsyliarz Konsystorski de Engel, sławny autor historyi Kozaków, Galicyi i Węgier; i Literatury Czeskiej naczelnik J. X. Dobrowski w Pradze.— Chociaż tedy południowym Słowianom bardzo zwyczajną jest rzeczą, obejmować imieniem II lir y czyzny, bądź wszystkie dyalekty Słowiańskie, które my Polacy pod ogólnem imieniem Słowiańszczyzny zamykamy; bądź wszystkie dyalekty południowe, jako to: Kroacki, Bośnieński, Slawoński, nawet i Windyjski z Kraińskim, jak to widać na słownikach wspomnionych dyalektów; na których prawie zawsze znajduje się tytuł II lir y j skie g o, a dopiero dochodzić trzeba, jakiego on jest szczególnie dyalektu; ja się starałem, by te wszystkie dyalekty rozróżnić ; tak dalece, żeby nigdzie nic zostawić wątpliwości, w której to części Słowiańszczyzny tego lub owego wyrazu, w tćm lub innćm znaczeniu używają. Porównywając zaś z Polszczyzną dyalekty pobratymcze, uważałem: 1.) czy toż słowo, choć z odmianami w swoim składzie, w nich się znajduje? 2.) Czy się znajduje w tychże znaczeniach, co u nas? W przeciwnym zaś przypadku, wypadało mi dodać, 3.) jakież tedy odmienne znaczenia słowo to bierze u nich? a 4.) jakie inne słowo u nich używa się na zastąpienie naszego?—Nie trzeba się zatem dziwować, że czasem jak n. p. pod słowami: biesiada, gody i t. d., rzecz się zrobiła zawilsza; przyczyna takowej zawiłości pochodzi z pogmatwania znaczeń po dyalektach. Obok zaś słów takowych tern więcej odbijają owe, które po wszystkich dyalektach, we wszystkich swoich odmianach grammatycznych, na jeden i tenże sam kształt się formują, i jedno w drugie toż samo zachowują znaczenie, n. p. DosiaLc, Dosiądź, dosiągł, dosięgnie, dosięże, dosięgnąć, dosięgać; Bh. dosahnauti, dosahl, dosahnu, dosahowati, dosycy, dosyhnu; Sio. dosahugi; Sr. 1 doszahnu, doszahwam, doszahuyu, dozczahnu; Vd. dosezhi, sadosezhi; Bg. dosêchi, dosêghnuti, dosezati; Bs. dosecchi, doseghnuti; Cro. doszechi, dosze-gati, doszegnyem; Ros. 40CH3aiŁ; ÆoearayTt; 40marHyiT>; 40CH3Óio; ^ocaraio. Tak słowo być, jeść, iść, jąć, i niezliczona moc innych wszelkiego rodzaju, z małemi tylko odmianami, zupełnie prawie przypadają na nasze, tak daleko, ze się zdaje rzeczą nie zbyt trudną, tak zbliżyć te pobratymcze dyalekty, zęby je powszechnie zrozumiano; wszakże i we Włoszech każda prawie kraina gada inszym dyalektem; od czasów zaś Danta uformował się jeden język Włoski piśmienny.

Oprócz takowego zbliżenia tych dyalektów, a zatym ułatwienia z czasem powszechnej Słowiańskiej gram-

matyki, i powszechnego Słowiańskiegojęzyka, radzenie się ich, nieraz mi służyło do objaśnienia naszej Polszczyzny, tak co do pojedynczego znaczenia słowa którego, jako też co do sposobu wywodu bądź znaczeń jego, bądź znaczeń słów z niego pochodzących. Pisze nasz Orzechowski; «niechaj niewola na bedewiach hardzie jedzie, zawsze niewolą będzie»; w Raguzańskim b edev = equus generosus, rumak. Słowo ćma, oprócz znaczenia ciemnoty, znaczy    tłum,    chmurę czyli gęstwę    czego taką, że się aż zacimia,    n. p. «pytał Jezus ducha: co    za imię masz? a on

odpowiedział:    ‘dzieją mi ćma, bo    nas sam wiele» tak Leopolita;    biblia Radziwiłłowska kładzie    huf; biblia Gdańska

n. p.

wojsko; Kuczborski w Katechizmie orszak, Karnkowski w Katechizmie: niezliczona rzecz szatanów; Budny zaś na inszćm miejscu używa tego słowa ściśle za Greckie [ivgictg, t. j: 10,000; jakoż zastarzałe Rossyjskie TMa dziesięć tysięcy, przymiotnik TMOpnmiLiH dziesięć tysięczny; w cerkiewnym zaś ThMa decies centenamillia énutovraxiçfiOQia; ti.miiijiuo bb 4ec/iTŁ TticaMb KpaTt, Gr. fivgiôxsig decies millia ; tcmhhkb naczelnik nad 40,000; Bh. tern regiment, i liczba 13,000. Ze wszystkiém tém porównajmy następujące miejsce z biblii Budnego: «była ich liczba ćmy ciem, i tysiące tysięcy.«— Piękne nasze słowo Doba, a po dawnemu Dob, znaczy naprzód część czasu, chwilę, jakiś czas wiedz,    że w    każdej życia dobie, dla ojczyzny tylko żyjesz. Nieme., t. j. w każdym momencie.    Powtóre pewny czasu

punkt,    porę,    n. p. przyjdziesz do    mnie jutro o tę ‘dób’ Leop. o    tym czasie. Bibl. Gd. Dobry    skowroneczku, już ty

śpiewasz sobie. A ja poczynam także o twej robić dobie. Gaw. Tenże na inszćm miejscu: czujcie psi wierni, najwięcej nieprzyjaciel w tę dób' trzodom szkodzi. A u Leopolity: w jedne dób' ucichał ogień, a o drugiej zaś dobie ogień się rozgorywał. — Dalej znaczy u nas doba, pewny czasu rozmiar, pociąg; ztąd na dobę, albo od doby do doby, t. j. na 24 godzin, po Ross. cyiKH, nocyreaHO, Home46HCTBO. Także doba, sam czas, sama pora, w raz, n. p. w Argienidzie : w tém wskok do Selenyssy, żeby ulżyć sobie, Kwapi Królewna, a ma ją na dobie. Mączyński zaś pubescere tłumacza: «podrastać, prawie na dobie być, niektórzy mówią.» Niedoba zatem niedoźrzałość; n. p. Wyście mnie z dziecinnej ćwiczyli niedoby, i wychowańcem u siebie widzieli. Chrośc. Czas dobie, w dobie, czas po temu; czas służy; tak Petrycy z Horacyuszem śpiewa: Jeśliś mądr, używaj, póki czas na dobie; porównaj: pókić służą lata, używaj świata; Zabłocki zaś: «tak prędko nasze zmykają lata. Więc trzeba wcześnie używać świata, póki czas w dobie.— Nakoniec doba, dola, stan, położenie, n. p. Dziś koniec klęskom, legnę spokojny już w grobie. Gdy zostawię ojczyznę i was w lepszej dobie. Nieme. Niedoba zaś niedola n. p. Boleje hetman, z tej swojej niedoby. Ze dla choroby daremnie upływa mu lato. Jabł. — Teć tu są zdaje mi się, wszystkie znaczenia i cienie tego u nas słowa; trudno z nich wywieść znaczenie słów pochodnych, jako to: nadoba, nadobny, podobać, podobać się, upodobać sobie, podobny, podobieństwo, ozdobny, ozdobić, przyozdobić; bo te się ściągają nie tak do czasu lub czasowego stosunku, jako raczej do kształtu. Chociaż tedy we wszystkich prawie dyalektach doba oznacza czas, wiek, godzinę (ztąd u Windów dobnik zegar); u Czechów oprócz czasu, punktu czasu, chwili, doba znaczy jeszcze kształt, figurę, formę rzeczy; z czćm więc nietrudno znosić znaczenia nadoby, nadobności, ozdoby, podobieństwa i t. d.

Chociaż język nasz Polski, co do obfitości i poloru, zapewne żadnemu z Słowiańskich, a podobno i z innych nie ustępuje: atoli takowe zbliżanie do siebie dyalektów pobratymczych może być jednćm z najdogodniejszych źrzódeł, z którego czerpaćby można, na czćm schodzi mu jeszcze, bo któryż to język jest tak bogaty, tak dokładny i doskonały, żeby mu tu i owdzie czegoś w tćm nie brakowało, czćm zaszczycają się inne? W Słowiańszczyznie osobliwie, czego jednej mowie nie dostaje, tćm druga celuje. Azaliż więc nie przyzwoicićj nam, przyswoić pokrewne i pobratymcze słowa, niżeli nadstawiać Łaciną, Niemczyzną, Francuzczyzną, Włosczyzną? Na słowo Kontent n. p. znajduje się w Kraińskim, Windyjskim, Slawońskim, Kroatskim zadovolny, niby to, że komu do woli zadosyć uczyniono; kontenteca po Windyjsku sadostnost, po Kroatsku zadovblnoszt, zadov ols china; kontentować, ukontentować, po Windyjsku zadov oliti, sadov olj ati, sadostiti, sasititi, dopokojati, pomirnati; po Kroatsku zadovólyujem, po Ross. 40B(MBCTB0BaTi>, y40B0JŁCTB0BaTŁ, w Cerkiewnym 40BOAHTH.— Na słowo dach, żywcem Niemieckie 2)ad), znajduje się w Czeskim kryt, krytka, krów, od słowa kryć; Sr. 1. cziecha, tzecha, (porównaj strzecha) krew (od krycia); Sr. 2. tschecha, kschulo, kschuwo, kschischo, Cm. stręha, streiha; Vd. streha; Cro. sztroha, sztrossina, krou, krov; Dl. sztruha; Bs. krov, strebha; Rg. kroov, pokröv, streha; Slav. kröv; Ross. dp-Bxa, KpoB.ia, KpHiima, naayóa; Eccl. KpOBŁ, iiok(>obt>, jęp, 340, CTponi, z tych wszystkich możeby się nam nalepićj zdało Czeskie, Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

kryt, krytka, ponieważ sîowa strzecha, strop, pokrowiec, poszły już u nas na insze znaczenie.— Podobnież na razy budować, budynek, dom, mur, i na niezliczoną liczbę podobnych makaronizmów, znajdują sie starożytne sîowa Słowiańskie; niechby tylko pisarze nasi klassyczni, w których pismach naród smakuje, przystosowawszy takie słowa do geniuszu jeżyka Polskiego, zwolna je wprowadzali. — Nad to w samem nawet składaniu i formowaniu słów znaleść można gdzie niegdzie rzucone po obszernej Słowiańszczyznie ziarnka, godne przeniesienia do naszej ziemi. Osobliwszej w tym względzie uwagi godzien starodawny Cerkiewny, a po nim Rossyjski, dyalekt, który przez ścisły związek wiary z Grekami, i częste tłumaczenie 00. SS. Greckich, przejął zupełnie tok składania słów Greckiego jeżyka, co w czasownikach szczególniej się okazuje. Greckie èvyûrjg dobroobyczajny, w Cerkiewnym ßOEpooEMYMhiii, ztąd czasowik ftOEpooEhiY€(TKHio, Gr. tvijx9tco, jestem dobrych obyczajów. Zakon, w znaczeniu prawa legis, składa w Cerkiewnym Eiiaro^iioiiïe niby to *dobroprawie reda legum constitutio, Gr. śwopla, ztąd przymiotnik Giuro^iioiuihiH, Gr. èvvopoç, czasownik zaimkowy reciprocum EAiiro^AEomo ca, Gr. iwoyśopai, bonis legibus regor, czasownik czynny Giuro:ęaKOHCTKUK), EiWO^AKOmo Gr. êvvoyéco bonas leges fero.— W tymże dyalekcie odkryłem nawet zakończenie odpowiadające w znaczeniu, Łacińskiemu imiesłowowi przyszłego czasu słowa biernego, participio futuri passivi, tudzież Gerundio, jako to amandus, legendus, amandum est, legendum est; tak n. p. concedendum est trzeba dopuścić, w Cerkiewnym iioiiHdiiTenkiio, concedendus mający być dopuszczonym, iionmiiTCAkiihiii, w Polskim zaś ‘dopuścitelny czyłoby raczej, mogący być dopuszczonym, gdy zakończenie na — lny u nas poszło na oznaczenie możności possibi-litatis; zatym wypadałoby, na owo wyobrażenie konieczności i potrzeby, o innym od tego odmiennym zakończeniu pomyśleć.

wy-

zna-

Lecz pomimo tego wszystkiego jeszcze w tym zbiorze odkryje czytelnik niejedne ciekawą osobliwość Słowiańską. Pomijam tu stosunki szczególniejsze, w frazesach, czyli sposobach mówienia, że Polak n. p. mówi: «język i do Rzymu doprowadzi»: Rossyanin: flamcB h 40 Kicßa 40ue4cn>; bo Rossyanin, nie mając związku z Rzymem, kładzie raczej Kijów, dokąd bądź dla nabożeństwa, bądź dla handlu uczęszczał. Zastanawiają mię ślady z mytologii i religii Słowiańskiej tutaj zebrane. Pod słowem bożek, bożysko. Dli. buzek, pabub; Vd. boshizh, malik; Sr. pziboh; Cm., Ds. faush wugh, malik; Rs. ymimue (*czcilisko, od słowa czcić), znajdują się imiona bożków Słowiańskich, ile na nie natrafiłem w czytaniu. Rożek domowy, gospodarski, Vd. domazhi bug, shratel, Cm. sidek; Bh. sskritek, krjstck, chrjstek, dibljk, hospodarjcck; nad to Czesi mieli: Wcl, Marot, Radamas; Krainczyki: Rugovid, Fermensvel, Podàga, Tolistobog, Tolistowoj, Paramuz (bożek pięciogłowy), Kr ode (bożek zdrowia, Aeskulap), Jodute, Zedut, Jodut (bożek siły), Flins (bożek czasu), Anek (bożek dziewcząt), Jesizhnik (bożek mowy); Barovit odpowiada naszemu Boruta. W Cerkiewnym MoKina, MaKOUTB, Mokoutb, Mokoc.tb pewny bożek czczony w Kijowie, może bożek'słoty, odmieczy; KynaJO bożek płodów ziemskich; XopcL bałwan Kijowski; 4a*óa, 4aury6a, 4a;K6orB bożek szczęścia, porównaj nasze Dadzi-bog; Pa40 bożek wesela, Ia4a bogini wesela; ob. Ladon. Biel. Kr. 55. cf. ład, ładny; u Czechów zaś Ladon, Smrto-nos, u Krainczyków Ladon, Tor, Tôrk Mars, cf. Wtorek dies Marlis; Eccl. IIo3bh34’l, BHXop’B, IIoxbhcte Aeolus bożek powietrza, porównaj nasze Świst, Poświst, Lelum, Polelum, Marchułt. KoM4a, Ka^e4a bożek świata Janus, którego święto w Kijowie obchodzono 24go Grudnia z weselem i biesiadowaniem, czego ślady w tamtych stronach jeszcze się pokazują w igrzyskach, tańcach, pieśniach: bodaj nie ztąd nasza Kolenda, jeżeli nie wolisz z Łacińskiego a Kalendis wyprowadzić. U Czechów i Słowaków Dobropan Merkury. Cerera, Marzanka, u Czechów Zewena, u Krainczyków Sejvina, u naszych zaś Dziewanna, Dziewena, Ziewonia, Diwa toż co Dyana. Bachus u Krainczyków Pust, cf. zapusty, pustak; Nimfy lasów i wód, w Cerkiewnym Pyca;iKH; Bogini deszczu u Windów i Kraincz. Marna; Bogini pracy u Kraincz. Marża, Bogini zboża Volusia, Voluta.— Boże narodzenie u Kroatów, Slawonczyków, Raguzanów, Windówr, Krainczyków Boshizh; wilia bożego narodzenia zaś u Kroatów, Raguzanów i Bosnenczyków Badnyak, badnyi vecher, badnyi den; słowm zaś badgnak w słownikach swoich tłumaczą: truncus natalitius, truncus pervigilii naüvitatis Domini; po Włosku: tronco, che si mette al fuoco la sera del natale; t. j. kloc, który w wilią bożego narodzenia w ogień kładziono; zapewne znaczył wróżbę. Otóż znowu ważny ślad zwyczajów i opinii.

Łącząc wszędzie Polszczyznę z Słowiańszczyzną, snuł mi się ustawicznie pod oczami rys niej akii zjednoczonego w myśli mojej powszechniejszego jeżyka Słowiańskiego, z stosunkami jeszcze rozciąglejszemi

xiir

co do ogółu mowy ludzkiej. Uformowała mi się prawie mimowolnie, iż tak rzekę, algiebra słów i języków, pociągająca wszystko pod powszechniejsze prawidła, obejmujące sam ogół, gdzie potrącić wypada, tak z jednej, jak z drugiej strony, szczegóły w całość ogólną nie wchodzące. Postrzegłem, ze dążąc do ogólnego a pierwotnego źrzó— dła, nie wszystkie głoski czyli litery słowo składające, są równie istotnemi, że je w tym względzie koniecznie potrzeba jak najściślej rozróżnić, i przemiany ich wzajemne między sobą, podług nieomylnych sprostrzeżeń udowodnić;, że tak wynalezione treści, czyli pierwiastki słów, znosić należy z pierwiastkami inszych dyalektów i obcych języków, a tak dopiero okazać, że źrzódłem wszelkich na świecie języków jest rozsądne natury naśladowanie w wyrażeniu tych poruszeń, które ludziom uczuć się dały, i stąd wznieconych wyobrażeń; okazać potrzeba na szczególnych językach, jak mowa ludzka z niewielu drobnych pierwiastków wywiedziona, podług pewnych prawideł, przyzwoitych umysłowi ludzkiemu, wzmogła się w niezmierne bogactwa. Otóż ten jest cel nauki nazwanej Etymologią; prawidła jej starałem się wyłożyć w rozprawie niżej przyłączonej; w słowniku zaś, przy pojedynczych słowach, gdzie mi się rzeczą potrzebną zdawało, umieściłem etymologiczne bądź uwagi, bądź skazówki. W początkowych nawet arkuszach dykcyo-narza, przy niektórych wyrazach pierwotnych, jako to, bania, bar an, barwa, bażant i t. d. na brzegu wydrukowałem głoski radykalne; czego potym dla zbytniej niewygody w druku, zaniechać musiałem. Zęby zaś wystawić całkowity obraz ciągłego rozradzania się słów naszych ze źrzódłosłownych pierwiastków, pod pierwotnemi słowami w nocie wypisywałem szereg pochodnych, których bynajmniej dlatego nie opuszczałem w szyku abecadłowym, gdzie każde z nich podług kolei należycie objaśnione położyć przypadało. Tak czytający ma przed oczyma razem i rozległość i treść języka.

Lecz w tych badaniach etymologicznych zawierają się mnogie nasiona rozmaitych zagadnień, których rozwiązanie zostawmy dalszemu czasowi, mianowicie po ukończeniu całkowitego dzieła, jako to: 1.) 0 pierwszej zasadzie mowy ludzkiej na poruszeniach i postrzeżeniach zmysłowych; 2.) O wpływie postronnych, osobliwie sąsiedzkich języków, na nasz Polski; 3.) O odmianach w tymże zaszłych; 4.) O rozmaitych sposobach bogacenia i doskonalenia języka naszego; 5.) O chronologii i różnych epokach słów Polskich; 0.) O stosunkach Polszczyzny do innych Słowiańskich dyalektów, z podaniem osnowy powszechnej grammatyki i powszechnej synonimiki Słowiańskiej, a zatym uniwersalnej gram-matyki filozoficznej mowy ludzkiej ; 7.) O śladach dziejów życia domowego w języku.

Jeszcze z jednej okoliczności tu się wytłumaczyć muszę, w którćjby mógł kto uczynić zarzut dziełu mojemu, gdybym ją, mimo się puścił; t. j. z pisowni czyli ortografii w nićm użytej. Jak w każdym, ososobliwie żyjącym języku, tak i w Polskim, niemasz powszechnej zgody na prawidła ortografii; co zdaje mi się stąd pochodzi, że różne dalekie od siebie, nawet sobie wprost przeciwne, stanowa każdy źrzódła, z których też czerpa prawidła ortograficzne. Jeden n. p. raz każe pisać tak, jak się mówi; inny znowu: pisać, jak dawni pisywali; gdzieindziej: stosować się do teraźniejszego trybu; raz, każą się ściśle trzymać etymologii, drugi raz bez potrzeby wcale ją krzywrdzą. Najnowszych przepisów ortograficznych, najcelniejsi nawet pisarze nasi nie zachowują. Cóż tedy w- takiej sprzeczności zdań, autorowi słownika pozostawało? Uważając że dzieło jego wystawia niejako historyą języka, że w nićm żywcem przytacza wyimki z pism rozmaitych wieków; nie potrzeba się dziwić, że zostawując ortografią każdego z autorów, nie zachowuje w niej jednostajności. Byłbym to sobie poczytał za niejakie zgwałcenie textu pisarzów, i sfałszowanie histo-ryi języka, gdybym przekształcał w wyimkach z nich przytoczonych, sposób ich pisania na teraźniejszą ortografią. Tego tylko pozwoliłem sobie względem nich, żein naddatki dawnej ortografii uchylił. Nie pisałem then, tli o, ani używałem y zamiast i, n. p. ‘chłopyątko, zamiast chłopiątko. Z resztą, co do mojej własnej ortografii, założyłem sobie za główne prawidło, trzymać się, ile tylko można, etymologii; ponieważ tćm jedynie dogadza się Słowiańszczyznie, i przepisy jćj sprostowane, już nie będą dla cudziemców tak uciążliwemi.

Nakoniec niech mi się godzi na usprawiedliwienie moje wystawić Prześw. Publiczności przeszkody, z któremi w wydawaniu dzieła tego musiałem, i dotąd jeszcze walczyć muszę. Nie wspominam ogromu samejże pracy, wymagającej ciągłego a niezmordowanego wytrwania, (gdyż n. p. samo czytanie biblii Leopolity, i porównanie pierwszej jej edycyi z trzecią, półroku mi czasu zabrało); lecz tego przemilczeć nie mogę, żem sie sam podjąć musiał wszystkich mozołów tak drukarskich, jak i księgarskich, ponieważ na tak obszerne, do drukowania trudne i kosztowne dzieło, żaden się z Księgarzy nie ośmielił. Zatym niedosyć, żem musiał każdego arkusza pierwszą korrekte, najtrudniejszą ze wszystkich, sam utrzymywać ; lecz sam też musiałem myśleć o zapisywaniu, sprowadzaniu i dostarczaniu wszystkich potrzeb drukarskich, jako to, charakterów, papieru, i ludzi w czćm choć na początku doznałem czynnej pomocy zacnego przyjaciela mego JPana Franciszka Dmochowskiego; atoli wkrótce słabość zdrowia jego nie pozwoliła mu trudów tych tak zemną dzielić, jak przez przywiązanie do dzieła narodowego i przychylność do mnie, radby chciał i mógł to uczynić. Na ostatek, żebym już z mojej strony wszystko wykonał, do czego przez wzgląd na tak wielkie zaufanie Prześw. Publiczności, czułem się być obowiązanym, poświęciłem część własnego mego pomieszkania na drukowanie dzieła tego, tak dla bliższego dozoru, jak dla prędszego pośpiechu, bynajmniej przez to nie zrywając związków z drukarnią JXX. Pijarów i zacnym jej przełożonym JX. Bielskim. Przytaczam te szczegóły, żeby Prześw. Publiczność, zastanawiając się nad tylą około tej roboty mozołami, prędzej mi darować raczyła, zwłokę w wydaniu, a oraz niejakieś ustawanie w pracy i zmordowanie, którego może ślady w tern dziele spostrzeże. Jako zaś z jednej strony, ile tylko mogłem, pracy, sił, zdrowia i czasu nie żałowałem, tak z drugiej, że i kosztów nie oszczędzałem, charaktery i papier są tego dowodem; wszakże samo składanie i wybijanie jednego arkusza kosztuje Złot. dziewięćdziesiąt, nie rachując wydatku na papier i pisma. Ztąd łatwa bardzo rachuba, że zebrane dotąd fundusze, pomimo hojnego wsparcia łaskawych moich Protektorów, na połowę ledwie całkowitego kosztu wystarczą, i że pomyśleć trzeba będzie o podwyższeniu na dal ceny prenumeraty; bo się zanosi na to, że całe dzieło do 800 arkuszy drukowanych uczyni, że zatem to, co się teraz od A do F wydaje, nie jest tylko ósmą częścią całości.

Podaję wiec już i obecnemu i przyszłemu narodowi w ręce zbiór ojczystego języka, owoc kilkonastoletniój pracy mojej, któremu najlepsze lata mojego życia poświęciłem. Już teraz ziomkom moim trudno nie będzie, czego brak pododawać, w znajdującćm się przebierać, znaczenia doskonalej wyłuszczać, stosunki dokładniej powy tykać, a tak z czasem zaszczycić język Narodowy słownikiem, jakiego on    wart    jest w samej    istocie, i którym    go chyba jedno

Towarzystwo Przyjaciół Nauk obdarzyć może. Mnie    się zaś na zawsze zostanie to chlubne    uczucie, żem tą

moją poprzcdniczą pracą był do tego powodem, i winszować    sobie    nie przestanę, jeżeli dzieło moje    będzie pomocne

orzeźwionemu duchowi narodowemu, do nadania świetności    temu    najdroższemu    dla niego klejnotowi t. j. językowi

ojczystemu.

lieber die Tendenz dieses Werks.

Sur l’objet de cet ouvrage.

Me be3 ^olntfdjen ttnfunbigen, bte Dort btefent Sßerfe @eä

1 me suffira pour ceux, qui ne savent pas le polonois, et Mattd; machen wollen, wirb eä fytnlanglid; fepn, nur bte Ipaupt* qui veulent se servir de cet ouvrage, de faire un exposé pucte ber umftlinblidjern Çoïnifôen Einleitung anjugeben, worouê sommaire de ce que j’ai traité plus au long dans l’introduc-bamt bte Senbenj beê 25erf3 elnleu^ien wirb.

tion polonoise. Cet exposé les mettra suffisamment au fait du but, que je me suis proposé, celui de former pour la langue polonoise un corps d’ouvrage, qui réunisse autant que possible le double avantage d’être complet, et de faire autorité.

3Jli>gltd;fte 95olIftdnbigïeit unb BuöerlöjHßfett war

Persuadé, que les ouvrages de l’esprit les plus distin-in Slnfetyung bcê spoïmfdjen mein ^auptaugenmerf. ®aju ju gelan* gués, étoient les seules sources, dans lesquelles le Lexico-gen wählte idi twrjüglid; ben 2Beg ber Sectüre; id; Ia3 in btefer graphe pût puiser les mots et les phrases, qui composent $tnftd)t ade bte ^olnifdjen ©djriften, beren^lBerjeicfynifS bent Sßerfe le trésor complet d’ une langue, je me suis entièrement li-twrgefejjt tft, ttnb jetd^tetc bepnt Sefen jebe ©telle au§, bte ©r* vré à la lecture de tous les auteurs polonois, dont la liste Ichttemug unb 33ewct3 gtcbt, ober bte aud; WOljl einer Erlcitt* se trouve â tête de cet ouvrage. Dans ce procédé je teruug bebarf. Snbent tutu bep jcbent Belege einer Sebcutung attaché à prendre note des passages, qui pouvoient servir bte ©telle auê bent ©d;riftftcdcr, bent Slawen unb ber ©elten* d* éclaircissemens et de preuves, comme aussi de ceux, qui satyl ttadj, cltirt wirb, tnbent ferner Überfc|uugeu mit ben 2ôor* en avoient besoin, ten tlwer Originale, uerfd;iebne Überfe^er, 5. 23. bie »ergebenen 23ibeln, unter clitanbcr öcrglted;cu werben, glaube id; beu barauf

me suis

geftüjjtcn ©rflarungen ben fwd;ft möglichen ©rab ber 3»öertäj3tg*

La signification de chaque mot appuyé de la citation de l’auteur, de la page et de la ligne, Ja comparaison con-

stante des traductions avec les mots de l’original, et des Wt ow&en su $<*«. SSo nu» aia bie BtupW au« ©«■ traductions entre el]eSj telIcs p. e. que les différentes ver.

iienern nf$t (.mreiiien    nwrbe ber <jcit>61mliâ,e    sions de ,a bible &c ont encore été un moïen> dont je me

brattd; afê QueKe bcnu|t, bod; mtr tn ben wenlgften, mtb jwar gattj au3gemad;teu gälten, auf meine eigene Autorität gebaut.

suis servi, pour donner aux mots et aux expressions le plus haut degré possible d’autorité. Les locutions familières, les $te ©djatttrungen ber mancherlei; Sebcutuugen bemühte id; midp manières de s’exprimer dans la conversation et ma propre

fo ülel mir nur ble ©rbjle ber 3lrbclt, unb 3dt unb Kräfte erlaub* autorité dans les significations généralement reçues, sont ten, auf eine 3lrt 311 orbttcn, bie mir für bie Slbleitung au§ ber aussi les guides que j’ai suivis, mais seulement dans lejs cas, pljpfifdjen Urbcbeutung bte uatürlid;e fdjten. Sfi adern ©trebeu OÙ le témoignage des écrivains ne me fournissoit rien. Quand nad; SSoUftanbigfeit ber 23ebeutungen, fud;tc id; ntid; twr ju gra* aux nuances qui se trouvent entre les différentes significa-jler üBereinjelmtg berfelben ju fmtben, bie gewülwltd; baficr ju ent* tions, je me suis efforcé, autant que la grandeur du travail, ftefyen Pflegt, wenn ber ffnterfdneb jwtfcfyen significatio unb si- le temps et mes forces me l’ont permis, de les présenter gnificatus verborum, nid;t genau berüchtigt wirb.

dans l’ordre qui m’a paru le plus naturel relativement à l’é-

tymologie et à l’acception physique; et en saisissant et rassemblant les idées autour du mot qui en est devenu le signe, j’ai évité toutes ces minuties, qui ne sont fondées que sur la foible différence que l’on met entre signification et chose signifiée.

Cette comparaison devoit naturellement amener une con-bcrücfftdüigt, bte Überjetgung uül)mlid} fieroorjubriugen, bie ©la* séquence plus étendue encore, c’est la possibilité de dé-uiften Vîuubarteu fcpcn Utcf>t f0 rneit »Ott cinauber entfernt, baji montrer, que les idiomes sclavons ont des différences si lé-fie nid)t cinauber nctï/cr gebracht merben fonnten, unb fo bie Vtbg* gères et si accidentelles, qu’il seroit facile de les rappro-ïid;fcit einer allgemeinen ©la»tfd)eu ©d^riftfpradje barjutfiuu; mie cher pour faire du sclavon une langue écrite universelle, in Staltcn bie »erfd;tebcueu ^rooinjen »erfduebenene, »ou einattber comme depuis le Dante, l’Italie a une langue littéraire, quel-fefir abmctdjcnbe SLnubarteu fpred;eu, unb gïcic^ruopl, feit 2) ante, que différons que soient les dialectes des diverses provinces de ce pays.

Pour rendre cet ouvrage plus complet et lui donner plus d’autorité, j’ai sans cesse comparé les expressions polonoises 3ur fêrfiôfwîtg ber Vollftänbigfcit unb 3u»erldfligfeit trug and) avec celles des autres idiomes sclavons. Par ce moyen j’ai bte ftete Vergleid;ung ber ^olnifdjen SBorter mit benen ber übri* expliqué certains mots vieillis ou inconnus, j’ai rétabli des gen ©la»tfd)Ctt üDîimbartett bcp. Veraltete unbefannte Porter mur* racines perdues, et ces racines ainsi rétablies m’ont autorisé beu auś iłjnen erläutert; »erlerne SBortftdmme ergabt; Sluêbrüde à proposer des expressions et des formes, qui manquent au unb formen, bte fin Çolntfdjeu mangeln, nad) ifmen in Vorfd;îag polonois, de même qu’a enrichir la langue non seulement gebraut, unb fo auf Vereiterung nicf;t nur mit einzelnen Wörtern, de m0ts isole's» mais encore d’inflexions, de manières de fonbern mit SBortbcuguugen, Lebensarten, ©pridjmörtern ^tugear* parler et de proverbes, beitet. 2)od; nmrbe lucrbep aujkrbem and; uod) ein leerer 3roecf

fid) einer ©d)riftfprad)e erfreuen.

®ie ftete Vcrgleidjung ber ^oluifdjcu mit ben übrigen ©Ia»i*

mitives, arrangées d’après les loix conformes à la raison hu-2)od; biefe furje Vbljaubluug berührt überbiefl 3been mand)cr* maine> flue le langage des hommes a acquis un degré de lep Slrt, bie tfiren ©rnnb in bem    2öörtcrbud)e ^aben, bereit tënt*    richesse inépuisable,

mttfelnng jebod) ber 3ufunft, nad)    »ölliger Verausgabe beS SBerfê

überlaffeit bleibt. 2)alnn gehören : Unterfud;ungen über bie ©innen* on trouve, il est vrai, les principes établis dans le diction-einbrüefe nnb ftnnlidjcn SSafirnefimungen, afê ©ruublage ber menfdp naire, mais qui, après la publication de cet ouvrage, pour-Iid;en ©pradje; über ben ©influß    frember, befonberś benachbarter    ront être plus    amplement    développés par des    recherches    sur

©prad)en, auf bie ^olnifd;c; über    bie mit unferer ©prad^e »orge*    les sensations    et les    réflexions    qui    les    on    suivies,    comme

gaugueu Verchtberungen; über bie »erfdjiebnen Slrteu unb SDîittel base du langage humain; sur l’influence des langues étran-unfre ©pracf;e su bereidjern unb ju »eroollfommnen; über bie 3^tf gères, et surtout de celles des pays voisins, à l’égard de

C’ est aussi par la comparaison continuelle du polonois fdjeit Vîuubarteu, unb oft aud) fremben ©prad)cn, führte mid) auf avec les idiomes sclavons, et souvent avec les langues qui bie ©rmtbfd|e ber 2ßortforfd)uug, bie man, in eine flehte 21bl;aub* lui sont étrangères, que je suis parvenu aux principes de ïung gebracht, f»ter auge^dngt ftltbct. 3jff 3ul)alt befd)rciuft fid) l’étymologie, principes que l’on trouve dans un traité par-bafiht, bie mefentltd)eu Vud)ftaben ber SBorte unterfd;eibeu, if»r Ver* ticulier joint à cet ouvrage. Ces principes se réduisent à Ijaltnifl sur Vcbcutung maljrnclnnen su lehren, unb fo ju ©d;lüffcn apprendre à distinguer dans les mots les lettres essentielles, über bie Latnr ber ©plben, unb Lbftammuug ber 2Bortcr unb ©pra* à saisir leur rapport avec la signification, à tirer des conduit SU führen, als ©ubrefultat aber barjutljun, bafi »eruünftige séquences sur la nature des syllabes, sur la dérivation des 9?ad)al»mung ber Latur im Sluêbrude gehabter (Sinbrücfe unb bar* mots et des langues, et à démontrer en dernière analyse, au$ entftaubucr VorftcKuugen, bie gcmeinfd)aftlid)e Quelle aller ©pra* que r imitation raisonnée de la nature dans la manière d’ex-d)en bc3 ©rbbobcitâ ift, unb SU JCtgen, mie überhaupt bie Utenfd)* primer les impressions reçues, et les idées qui en résultent, lidjc ©prad)e, »ou beu fleinfteu Itrbcftanbtfyeilen, nad) gemtjfen, bem est la source commune de toutes les langues du monde, et menfd;ltd)en Vcrftanbe angcmejJnen ©efejjeu, ftd; su einem gränjen* que c’est de la combinaison des plus petites parties primi-lofen Leid;tlmm empor gearbeitet l)at.

Ce petit traité présente de plus différentes idées dont

redjtuittg, unb bie oerfdjtebltett Cśpodjett ber SBÖrter unfrcr ©pra* la langue polonoise, sur les changemens quelle a éprouvés; d;e; Über bas Ser^ältntß ber ^olntfcf;en su ben übrigen ©laotien sur les différentes manières et les différens moyens de l’en-SDîunbartert, afê fSorfc^uïe einer allgemeinen ©lamfcfycn ©prad;Ie^rc richir ; sur la chronologie et les différentes époques qui re-unb ©pttonpmpf, ingleichen einer allgemeinen philofophtfd;en ©prach* gardent les mots qui la composent; sur les rapports de l’i— le^re ; über bie in ber ©prad;e ftd; barbietenben ©ata su einer diome polonois avec les autres idiomes sclavons, pour servir d’introduction à une grammaire générale et à une synonimie sclavone, de même qu’a une Grammaire générale philosophique; enfin par des recherches sur les différentes révolutions que la langue a éprouvées, et sur les indices que l’on peut découvrir par rapport aux mœurs domestiques de la nation dans les différens emplois de sa langue.

©efcfucfyte be$ $Mi$en SebenS.

3e$t alfo übergebe td; bem Çublico ben 2(nfaitg einer öiel*

viens de parcourir, et donne à la nation un ouvrage digne

Je présente donc au public le commencement d’un ou-fahrtgen mübfeligen 21rbeit, bereit ©djmicrigfetten für mid; baburd; vrage, fruit d’un travail pénible et de longues années; tra-îtod; oermehrt mürben, baji id; felbft mitf> ber ßorreetur, ber 33e* vail dont les difficultés ont été encore augmentées par la forgung be$ ©ruefê unb beS SSerlageö unterstehen mußte; um fo nécessité de prendre sur moi tous les détails fastidieux de gemiffer aber glaube id; and; auf gehörige 3?ad;fid;t unb 23iEigfeit l’impression et de la correction. Ces considérations me font redjmcn ju fönnen. Übrigens nuinfd;c ich trtir, jum 23efteit ber espérer que le public me jugera avec indulgence et équité; ©prad;e unfrer dation 21 b C luit g 3 ©djicffal, baß halb eilt 23 0 ß surtout mon unique voeu étant d’avoir comme Adelung, un unb (Sampe auf meine ©d;ultern trete, unb ber dation ein SQScrf Voss ou un Campe qui me surpasse dans la carrière que je gebe, ba§ ait 23ortrcfUd;l!cit ber ©prad;e gleich femme.

de l’excellence de la langue.

1

N

>

.

■/

/

'

¹

/

I

j

V

\

/

V ¹

-/

¹

W wydaniu niniejszćm staraliśmy się przy tych wyrazach dać zarazem ich objaśnienie. 1.

PRAWIDŁA

ETYMOLOGII,

PRZYSTOSOWANE

DO

JĘZYKA POLSKIEGO.

Grundsätze

der

tStFifarfrljaitg,

angewandt

auf tot ^ofuifdfp śtyrad^

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

\.

i

•t

I

♦

Y-

V

V

'

\

■

1

V

«

/

4,

ß

I

K

!?

JAŚNIE WIELMOŻNEGO JMG PANA

JÓZEFA HRABIEGO Z TĘGZYNA

OSSOLIŃSKIEGO.

JAŚNIE WIELM.OŻNY MOŚCI DOBRODZIEJU!

Dziesięć lat szczęśliwie 'przepędziłem, przy boku JW. WPana Dobrodzieja. Równa skłonność do nauk, równe przywiązanie do literatury Ojczystej, i tai sama gorliwość, o ocalenie rozproszonych i zawieruszonych jéj zabytków, skojarzyła między nami szacowny węzeł przyjaźni. Rzadka to jest rzecz między osobami nierównemi stanem; ale tez tym większa^ jest chwałą i dla jednego, który w tak ślachetnym celu zstępuje z wyższego szczebla fortuny, aby się zbliiył do tego, którego ona postawiła na niższym, i dla drugiego, ze zdołał pa to zasłużyć.

Dość dla mnie było na tej pobudce, abym sobie wziął za powinność, dopomagać patryotycznemu JW. WPana Dobrodzieja zamysłowi, w ułożeniu Narodowej Biblioteki; dość było dla mnie, abym mając zachęt i pomoc z Jego strony w pracy rozpoczętej około Słownika Polskiego, pracy tak trudnej i tak obszernej, nie ustawał w przedsięwzięciu mojém.

Tak miły związek wzajemnością zobopolnych pomocy utwierdzony, zgodnością chęci i zamiarów uświęcony, stał się już prawie nierozerwanym, stał się potrzebą, że tak rzekę, obojéj strony. Słodził on mi i ulży wał prace w wyszukiwaniu słów, nieznanych w teraźniejszej Polszczyznie, a zagrzebany ch w staropolskich dziełach, dziełach wydobytych z zakątów kosztem, a częstokroć i osobistym trudem, JW. WPana Dobrodzieja.

Kiedy więc cieszę się korzyściami zobopolnego pożycia w domu JW. WPana Dobrodzieja, i nadzieją ich używania nadal się karmię: aż oto Przeznaczenie wzywa mnie do posługi, ukochanego od nas obu Narodu.

Zachwiałem się między słodyczą obecnego pożycia , z której miałem czynić ofiarę, a użytkiem publicznym, któremu trzeba się było poświęcić; przeważył szalę interes publiczny.

Kto zna serce JW. WPana Dobrodzieja , pełne zawsze czułości dla tych, których z Nim związek jakikolwiek połączy, łatwo sobie wystawi tkliwość Jego, na samo wspomnienie rozłączenia się naszego; lecz znać potrzeba i z drugiej strony życzliwość JW. WPana Dobrodzieja dla współrodaków , dla których dobra wszystkie osobistości umiesz poświęcić. Duchem więc patryotycznym prawdziwie, mimo przykrości z rozłączenia się naszego, poparłeś w sercu wahającćm się, chęć usłużenia publicznemu dobru. Poddałem się zatem wezwaniu Monarchy, pod którego berło część dawnej Ojczyzny mojej los poddał; przyjąłem w stolicy Kraju Polskiego obowiązek urządzenia nowego Liceum, i niém kierowania.

Słodziłem sobie przykrość z rozstania się naszego tą myślą, że nasze związki, nawet w oddaleniu, niezrywają się przecież, lecz tylko obszerniejszemi i przestrzeńszemi się stają. Wszak i w oddaleniu, łączyć nas będzie chęć wzajemna i pamięć odnawiająca wdzięczność z mojej strony, a uprzejmą ze strony JW. WPana Dobrodzieja dla mnie życzliwość; łączyć nas będzie wspólne dążenie, do użyteczności dla Narodu, jednakość zatrudnień i zamiarów, i toż samo przekonanie, że serca nasze i chęci nigdy się nie odmienią.

XXII

Przypominam sobie, ze Kochanowski, przypisując Janowi Tęczyńskiemu, tłumaczenie swoje Jerozolimy Tassa, w tym napisie uwiecznił swoje dla niego wdzięczność :

Nie zawsze Bogów wołem złotorogim,

Czasem błagamy kadzidłem ubogim.

Plemiennikowi sławnego męża, powtórzeniem tegoż napisu, w podobnej okoliczności, i ja czułość moje wyrażam : a poświęcając Imieniowi JW. WPana Dobrodzieja to pismo, jako dowód publiczny przywiązania i obowiązków moich ku Niemu, wracam Mu niejako to, co w dziele mojćm jest Jego własnością.

Jest zasługą, choć niewielką dla bogatego ofiarą, udzielić komu cząstkę jakąś swego majątku od zbytku pozostałą; ale dzielić prace uczone, wspierać radą, przewodniczyć światłem, ten tylko z majętnych potrafi, kto prócz dostatków, skarb droższy, to jest mądrość i naukę posiada. Do tej chwały JW. WPan Dobrodziej, prawa nabyłeś.

Ja, gdy ją przed Publicznością obwieszczam, składam Mu hołd powinny za wszystkie względy, przez tak długi czasu przeciąg doznane. Nie mogę zaś sercu mojemu lepiej dogodzić, ani publicznemu interessowi, jako powtarzaniem szczerego życzenia, aby tak pożyteczne dla nauk, tak upragnione dla współziomków, tyle zaszczytu czyniące i Narodowi i Imieniowi JW. WPana Dobrodzieja prace, układy i zamiary, szczęśliwie w skutku spełnione, jak najprędzej widzieć się dały ; a te życie tak szanownego męża, daj Boże jak najdłuższe ! unieśmiertelnią.

Zostaję z najgłębszóm uszanowaniem

JAŚNIE WIELMOŻNEGO WPANA DOBRODZIEJA

w Warsz. dn. Igo Sierpnia 1806 R.

najniższym sługą Dr. Linde.

(Bimtt&fäfiP for taorfforfdfimg.

PRAWIDŁA ETYMOLOGII.

Rozdział I.

Wstęp ogólny.

§• 4.

Kapitel I.

2tHgcmetne Umleitung.

§. 1.

Etymologia rozważa stosunek istotnych głosek słowa do

Die (Etymologie ober 28ortforfd;ung unterfudjt baé jego znaczenia, a z uczynionych w tej mierze postrzezeń, po- 33crMItmß ber m ef entließ en 33uftaD en eitteS 2Borté pt bef* zwala sobie wniosków, o własności syllab czyli zgłosek, i o fen 23ebeutuug; erft burd; bie hierbei; gemachten 2Sal;rnel)* pochodzie słów i jeżyków. W greckim albowiem stvgog pra- ntuttgcit fübrt fie pi ©(filüffen über bte ÜJîatur ber ©plbett wdziwy, kvfiov prawdziwe słowa źrzódło; z tad kvgoloyia unb über bie 2lbftammung ber 28Örter nnb ©prąd)en. ©aé nauka zrzódlosłowa, czyli prawdziwego słów pochodu.

©ricditfdic è'zvgog beißt rnafir; kvfiov, timbre 28ortabftamntung; bafier etymologie, bte Sefoe ber ntafocn 2Bortabftammnng, bie 28ortforfcbung.

§. 2.

§• 2.

Zapęd za samem podobieństwem tych lub owych głosek, SloÇeê £>afd)ctt ttad; 31bltlid;fciten biefer ober jener 23ud;ftaben, bez uwagi na znaczenie i okoliczności słowa, do śmiesznych 9ïücfltd;t (tuf bte 33cbeutuug unb llmftditbe eilteé 28orté, ner* doprowadził wniosków Dębołęckiego, Piknlskiego, Chmie- leitet pt bett §dd;erltd;fciteit eitteö Dembolencki, Pikulski, Chmie-lowskiego; z których osobliwie pierwszy, uroiwszy sobie, że lowski. ©o fiat p 23. ber erfte ł)0lt btefett, ilt ber (Eiltbilbltltg, wszystkie wschodnie i zachodnie języki ze Słowiańskiego ttUe fotltofll tnorgcttl(tttbifd;eit alé abetlbl(iubifd;eit ©pradjctt, ftrttttnt-wszczęły sie, Ateny ze Słowiańskiego u leni, po naszemu len OOit ber ©laoifdiett ab, Sltbcit OOtt bctlt ©laoifdlCU uteni (ge* ■Ł ‘ Abel od U był, (bo ubył, gdy go Kaim zabił), pileus Iefot), e 1 »on ubył (er mangelte, „bett er mangelte, alS i$n

Śbaitt getöbtet batte"), pilous oon pilnuje uszu (er fd;fot bie Ofiren), .brolltg genug abgeleitet.

uczenie,

od pilnuje uszu, bałamutnie wyprowadza.

§• 3.

§• 3.

231oße$ £mfd;cit nad; 21fmltd;fett ber 23ebeutuitg, olme 9iücffi<f>t

Uwaga nad podobieństwem znaczenia, bezwzględnie na głoski, służy tylko do odkrywania bliższych lub dalszych Sy- fluf bie 23udift ab en, fantt nur ptr 2luffudimtg näherer ober entfern*

terer ©yncmyme bienen; oerfefjlt aber ben 3t»etf ber SKortforfc^ung.

nominów, czyli słów blizkoznacznych; etymologii chybia.

§. 4.

§. 4.

Der vernünftige 28ortforfdier beginnt nid;t von ©djlüffen; fon*

Rozsądny etymolog nie zaczyna od wniosków, lecz od postrzeżeń; nie musi, nie gwałci, nie naciąga języka, lecz bern oon 28al)rnelimuttgett; er tfiut ber ©pradje feine ©emalt an; ważąc razem istotne głoski i znaczenie słowa, gotuje dal- o» frôlt bie mefentlid;eu 23ud;ftabcn etneô 3Bortö unb beffen 23ebeu* sze wnioski.    r    tnng gegen einanber, unb begrünbet fo bte baratté ftcb ergebenbeu

©cfilüffe.

Rozdział II.

O głoskach etymologicznie istotnych.

Kapitel II.

2$on bett etyntologtfd; mefentltd;eit 23ucbftabeit.

§. 5.

§. 5.

Nie wszystkie głoski, słowo jakie składające, są istotne; 9îid)t alle 23ud)ftaben etttcé 2Borté ftttb mefentlid;; itid;t allen nie wszystkie więc jednako ceni etymolog. Zakończenia słów, giebt bafier ber 2Bortforfd)er einen gleichen 2Bertb. Die (Enbigun* jako przynależytość grammatyki, do tejże odsyła; zgłoski i gen ber 2Börter oermeift er itt bie ©prad;lclire ; ptgefcjpc ©plben głoski przydatkowe odcina; szczególnie trudni się samą po- uttb 23ud)ftaben fchneibet er meg; er l?at cé bloß mit bent übrig blet*

została resztą, tułubem, że tak rzekę, słowa.

benben 9îefte, fo ju fagen, mit bem Rumpfe beé 28orté ju tlwn.

§. 10.

§.10.

Oben mürbe gefagt, baß biefe fferoorgefien, menu man alle

S- 6.

§. 6.

A i ten jesze drobi. Wyrzucając samogłoski Vocales, ma dosyć na tem, że mu jedna i druga, bądź jedna tylko spół- lauter ïjtnaué, fo baß für tfu nur ein unb ber anbere ÜMauter» głoska Consonans, pozostanie; w tej samej śledzi istoty słowa, biêmeilen and) nur ein etnjtger übrig bleibt unb fn btefetn fudjt

er nun baś ŚBefcn beś 2Bort3 ju erforfcfyen.

3a and; btefett jerftücfelt er itod;; er wirft    bie ©elbft*

§• 7.

Że w piśmiennych językach samogłoski, we względzie etymologicznym są mniej istotnemi słowa członkami, najjaśniej fRücffidjt tntnber mefentltdfe SBorttlieile ftnb, erficEt ant beutltdjften widzieć w pisowni języków wschodnich, gdzie oddzielnie od au3 ber (Schreibart ber morgenldrtbifdjen ©prad;eit, mo fte non spółgłosek znaczą się osobnemi u spodu punktami, krop- ben SDtittlautern abgefoubert, unter bem SBorte burd; funcie unb kami, ciągami. Dawniej nawet je i opuszczano, wyrażając sa- (Stricte angebentet werben. 3a in altern Bitten l;at man fte ganj me szczególnie spółgłoski. Dowiedziono też    w samej rzeczy,    meggelaffen; unb tu ber    ©djrift    blef    bie SDîttlauter auêgebrüdt.

że punkta czyli samogłoski w księgach starego    zakonu, szcze-    (Eê tft eine au$gemad;te    ©ad;e,    baß    bie ^uncte ber ©elbftlauter

rym są wynalazkiem późniejszych rabbinów. Żydzi po dziś in ben Sänften be3 alten SunbeS, bte (Srftttbung neuerer fRabbtnen dzień w pisowni swojej pospolicie je opuszczają; Karaimowie ftnb. ©te 3uben laffen fte bté auf ben heutigen Tag tu tfrer ©d;rtft zaś wciąż je mijają, i nawet mają to za główne przykazanie gemtiljnlid; au§. 3)te ^aratmen verwerfen fte gćhtjlid;; eê tft bet; swojej wiary, poczytując pisanie ich za wymysł, za przypa- ilmeu fogar eitt ©laubenêarttfel, bte ©elbftlauterfcfrift für etn $tg* dek późniejszy, za jakieś odszczepieństwo od pierwiastkowych ment, für einen fp eiteren 3ufnlD für eilte Üfeßem; gegen bie reine zakonodawców. Co do Słowiańszczyzny, w Czeskim i Bośneń- fiel;re JU galten. — 2öa§ ba3 ©laotfefe aitbclaitgt, fo merbCtt ittt skim dyalekcie, wiele słów piszą bez wszelkiej samogłoski, üBöfmttfdjett unb $o3ntfd;eit eine 50îenge Söörter offne alle ©elbft* tak smrt, hrb, prst, hrst, prs, prsk, i t. d.    a w Kraińskim    lauter gefd;ricben, j. Ś.    smrt,    hrb,    prst, prs, prsk u. f. W.

wiele słów tak wymawiają, że nic rozeznać,    jaka właściwie    3nt 3łraincrifd;en merbeit    oielc Sorter    fo auägefprodjen, baß man

samogłoska w brzmieniu odbija się; więc też i wpisaniu jaką ben ©elbftlauter beut Klange nad; ntdjt beftimirtt unterfdfetbeu faitit; taką, tę czy owTę kładą, n. p. smèrt albo smart, śmierć. bal;er and; in ber ©d;rift balb biefer, halb jener in bemfclben

Sorte gebraust wirb; fo fd;rcibt man balb smèrt, balb smart.

©aß in beit ©d;riftfprad;en bie ©elbftlauter in etpmologifdier

§• 8.

§. 8.

©a bie ©elbftlauter, bereit 3nl;l ol;itel;tit fo geringe tft, fäinb bardzo szczupła jest liczba, bez żadnej pomocy jakiego kol- lid; ofute $ülfe eiltet oott ben © p r a ct; iv er f 3 e u g c u, ber 3nnge, ber wiek narzędzia mowy, t. j. języka, warg, podniebienia, gar- Sippen, bei ©auutcttê, ber $el;le, bloß burd; geringere ober gro* dzieła, samym tylko mniejszym lub większym otworem krtani ßere Öffnung ber 8uftröl;re auSgefprocffen merbeit; fo tonen fte ba* wymawiają, więc dają się słyszeć wcale do siebie nawzajem l;er auf eilte untcrcinaitber fel;r gleichartige, unb nur burd; bie ©ra-podobnćm, a stopniowaniem tylko dźwięku rozróżnionćm battott bc3 Sauteê oerfd;tcbeite 2lrt; aber bagegen burcfiauS oer* brzmieniem; ze szczętem zaś rożnem od spółgłosek; zatem fdjiebeit oott beit fDtitlautew. ©te bürfen alfo bet; ctpmologifdjcn w wywodach etymologicznych możnaby ich i nie wyrażać między Unterfudfungen , jmtfdfen beu SJîitlautern füglid; auögelaffett, unb spółgłoskami, tylko miejsce ich w słowie, piątnem jakićmsiś nur bie ©telle, bie fic ilt bellt Sorte etltltebllteit, mit einem ad* ogólnćm (n. p. -) oznaczyć. Tak m-r stawia istotne głoski gemeinen iSocaljeidjeit (etma-) bemerft merben. ©o mürbe m-r słów, mor, mara, morze, marł, miara. Tedy nie na tem bie mefeittltdje 33ud;ftabeit ber Sorter mor, mara, morze, marł, rzecz, jakie w słowie są samogłoski, lecz gdzie w nićm prze- miara porfteden. (EŚ îommt alfo ntd;t bar auf an, m aê für ©elbft* gradzają spółgłoski. ‘    lauter ftd; in etnent Sorte befutbeit, foitbent meldie ©telle fie

etnnefmten.

Ponieważ się samogłoski wszystkie, których prócz tego

§. 9.

§• 9.

Więc etymologia zasadza się na poznawaniu głosek istotnych słowa, jakoby pierwszego zawiązku, co zowią po ła- feitittntß ber mefeittlid;eit, ber (Elementar»Sud;ftabcn, fo ju fagen cinie radix, po naszemu jądro słowowe, pierwiastek; te ra- be§ $CtUt3 bcê Sort#, latcinifd; radix, glcid;fatlt Sortmurjcl, 9îa* dykalne, pierwotne, czyli jądrowe, nazywam tu głoskami isto- bical* ober Sttrjel* 33ud;ftabeit, OOlt mir mcfeittltdje 53ltd;ftabett,

genannt.

©te ©runbfefte ber Sortforfcjjung beruht baffer auf ber (Er*

tnemi.

Wyżej rzeczono, że te się odkrywają, odrzuciwszy wszystkie przygodne, to jest, zakończenia, przyimki, samogłoski, jugemifcfyteit, aI3: (Enbigungen, ^rćipoftttonen, ©elbftlauter abfon* Arytmetyczna niby próba, iż one są pewnie istotne, jest znaj- bert. éine gleid;fain aritfmetifdfe ^robe, ob auch biß mirflid; me*

dowanie się ich we wszystkich pochodzących od owego zrzó- ’fentlidjen anfgefunben morbett, fiat man, menu ftd; ht alleu aub

dłowego słowach.

betreiben ©tammmorte abpletteitben örtern bte näfmtlid/en 3Bur* jelbndiftaben mteber ftnben.

§• U-

§• H.

©nbftantiob tft, fo befteld bentitac^ bab ganje SGefen btefeb jtemltdj langen 2Bortb unieśmiertelnić blofS in ben bepben SJîttlantern m-r.

Biorę na przykład słowo: unieśmiertelnić; odrzuciwszy 3mn Sepfpiele foli llttb l)ict bab 3Bort unieśmiertelnić (oet* przyimek u, negacyą nie, zakończenie trybu bezokolicznego unfterbltdien) bienen. Sßerfe td) btC ^rdpofitiott u, bte Negation ić, drugie zakończenie przymiotnikowe possibilitatis ln, nie nie, bte 3nfutitiobeubtgung ić, bte ©ttbung beb Adjectivi possibi-zostanie jak śmiert, po Czesku bez samogłoski smrt, t. j. litatis ln mcg, fo bleibt śmiert, Söfmttfdf olme ©elbftlanter smrt śmierć. Lecz gdy, jak się niżej okaże s-z; a to s czyli 2 jest (ber $ob) übrig. ®a nun aber, tote unten gezeigt toerbctt foli, tylko przyimkiem przydatkowym (jak widzieć w słowie ze- bab s<z tft, toeldfe alb ©ompoftttonbpräpofttiou gebraucht mirb mrzeć, zmarły, zeszły, zchod, schód); ć zaś albo Czeskie t, (tote aub bert SBÖrtcm zemrzeć, zmarły, zeszły,*zchód, schód zakończeniem rzeczownikowem; zatem cała istota tak dłu- erhellet); bab ć ober bab Söfimtfdfe t hingegen, bte ©ttbigung beb giego słowa unieśmiertelnić, te dwie spółgłoski m-r.

§• 12.

§. 12.

3ur ^robe tottt id; jejjt bte oott bent ©tantnte mor, mrę,

Teraz dla próby zastanawiam się nad słowami od źrzó-dłowego mor, mreu, mrzeć, pochodzącemi, a mijając wszelkie mrzeć abplettenbeit Sßörter burdfgefiert. SKemt id; alle 3ufft&bud;* przydane głoski na początku, we śrzodku i końcu tych słów, ftaben ant 2lttfange, ttt ber SOîtttc ttttb ant 6nbe btefer SBorter trafiam zawsze na to m*r. Oto:    toeglaffe, treffe td; überall auf jetteb m-r. 2lIfo:

mor, marł, zwarli, mrzesz, mrę, mrzeć; morzyć; nadmarło, nademrzeć; namrzeć; obumierać; odumrzeć, odumierać, odumarły; pomorzyć, pomorek, pomiera, pomrzeć, pomarły; przemrzeć, przemierać, przymierać, przymorek; umierać, umrzeć, umarły, umor; wymrzeć, wymierać, wymarły; zamierać, zamrzeć, zamarły; zemrzeć, zmierać, zmarły; śmierć, śmiertelny, śmiertelność, nieśmiertelny, nieśmiertelność, bezśmiertelnik, pośmiertny; martwy, martwić, zmartwić, zmartwychwstanie ; mord, mordować, morderz, morderca, zworderstwo, zmordować, namordować, pomordować, wymordować, zamordować, confer. Lat. zzjori, morior, mortuus, znors, mortis, cf. Gall. mort, mortel, meurtre, cf. Germ. SDîorb, ntorbcn, fOîôrber, cf. Graec. fioÏQa, i. e. fatum, lethum.

Kapitel III.

Sou ber Sermaubelbarfeit ber mefentlicben Sud;ftaben.

Rozdział III.

O przemianach głosek istotnych.

§. 15.

§. 13.

©tengett mit ben mefentlicben SOtitlautern feine Seränberuttgen

Gdyby te same spółgłoski istotne nigdy się nie zamieniały na inne, byłoby dosyć snadno je rozeznawać; ale że oor, fo mürbe eb eben ntcft fo fdfmer feptt, fie attfpfinben; allein częstokroć lozują się z pobratniemi albo podobnie brzmiące- ba fie oft in bte timen oermanbtcn ober Iwrmontrenbcn übergeben, mi, ztąd często trudność wskazaniu ich znajdujemy. Zatem fo toirb eb oft febr fd;mer, fie ju erfenneit. ®b muf bafer ferner należy jeszcze uważać, które są sobie pokrewne, to jest, unterfncft werben, meld;e mit eiuaubcr oenoanbt fntb, bafS beißt,

które jedne za drugie ważą.

melcfe in etnanber übergeben.

§• 14.

§. 14.

2Bann mehrere etmab parte SMautcr, bic jufammen anbp*

ciało, ciasto, fo beltcat mtc ber ^ole anbpfpred;en; er mtU ba* per lieber temny, stjn, t’elo, t’esto fagen; fo mte bem Çolctt ba* gegen śmierć, garb, pierś, garść, letdlter fällt, alb feneb smrt, hrb, prs, hrst.

Gdy kilka przyostrzejszych spółgłosek, wspołem do wymówienia ciężkich, wjednćm zbiega się słowie, tak, że się fpred;en fcfmer fiele, in einem SBortc fo pfammen treffen, baß niejako trą z sobą i chropowato wymawiają, zwyczaj pospo- fie fief gletd;fam an cinanbcr reiben unb einen rangen tlang oer* lity dobiera miększych na ich miejsce, żeby słowo przez urfatfen mürben; fo nimmt man gemöfntd; metefjere an ipre ©teile, nie łagodniało. Jak ludzie z osobna, tak i plemiona i naro- um baburef bte 5lltbfprad;e beb Söortb JU milbertt. Sicft nur ein* dy, zawsze do składu i nałogu swoich narzędzi mowy, jako jelne SDîenfd;en aber, fonbern and; ganje Sölferftäntme, beugen bie to, gardła, warg, podniebienia, i t. d. słowa skłaniają; przez 2lttbfprad;e ber Sorter nad) bent Sanę uitb ber Stegfamfeit iprer co toż słowo u różnych różnego nabywa brzmienia. Czechowi ©pradjmerpcttge, ber SM;le, ber Sippen, beb ©auntettb U. f. m.; nie trudno smrt, hrb, prs, hrst, ale trudno ciemny, cień, baper erfält ein itttb eben baffelbe Sort bep ocrfd;tebencn einen ciało, ciasto, z delikatnością ust polskich wydać; woli tedy uerfcpiebettcn 5ÎIaug. SDem S3öpmeit fällt eê Uttpt fcpwer, smrt, hrb, temny, stjn, t’elo, t’esto; nam zaś lżejsze śmierć, garb, pierś, prs, hrst ju fagen: aber eb fallt ipnt fepr ferner ciemny, cień, garść, niż owe smrt, hrb, prs, hrst.

§. 15.

§• is.

®a3 wicpttgfte Kapitel tu ber Sebre ber SBortforfcbuitg, ift ba*

wne,

Owo najważniejszy rozdział w etymologii, który skazuje pok rewieństwo spółgłosek, przez przykłady oczywiste, pe- Ijer ba3 oon ber $8erwanbtfd)aft ber SDîitlauter, wo auf augcnf^ent* przykonywające, odmieniających sic jednych w drugie; lid)en, juoerldfJigen, überjeugcnbcn 23ei)fpielen, ber Übergang be§ co odmiany spadkowe czyli deklinacyjne, czasowe czyli kon- einen in ben anbem bargetban wirb. ©te ©efejje biefeê Öbergan* jugacyjne, i oczywiście etymologiczne, czyli derywacyjne dają geS ber SHttlautcr tn etttanber, laffctt ftd) auê ben mit i^nen twr* poznać. Za przejściem w tym względzie spółgłosek Polszczy- gebenbcn Słercutberuugeit tn ben ©ccltnattonen, Konjugationen unb zny, odkryjemy jej już to do Słowiańszczyzny, już do ob- ganj offenbaren ©erfoationen abnebnteit. ©eben wir nun in biefer cych języków stosunek, a to warto dalszego zatrudnienia. 9tüdfid)t bie Mitläufer bcS ^olnffdjen 2flpl;abet^ bltrd>; fo wirb

ftcfi babep ju gleicher 3?it ba$ SSerbältntp berfelbett, nid;t nur 31t betten ber übrigen ©laotfdjen ÜJîunbarteu, fonbern and) gu benen frentber éprad)en wabrnebmen laf* feu; unb bicfl f ernten jn lernen, bürfte wobl ber SDîübe wertb fepn.

Rozdział IV.

PODZIAŁ I.

Które spółgłoski w które sie przemieniają. (affirmative)

K a p i t e 1 IV.

ABTHEILUNG I.

2BeId)e SMauter in etnattber übergeben.

(affirmative).

§. 40.

§. 16.

4) B-W; baś ÿctfft: b unb w geben in einauber über, wie

4) B> W; to jest: b i w lozują się z sobą, jako to w tych słowach oczywiście pochodnych: bój, bojować, wojować, wojna. au3 folgettben gaitj offenbaren ©ertoationêbeçfpielen ftd;tbar er* «Podwoje, mówi Mączyński, mielibyśmy zwać podboje, od b^Het: bój (Stampf), bojować (fdtttpfen), wojować (friegett, $rieg «podbijania; ale zwyczaj nie dopuszcza; tedy przywój, albo führen), wojna (ber Śtrieg). «Podwoje (ïljürpfoften) follte nad) ber «podbój postis.» Dalej:    „Śemerfung bcS Mączyński podboje gefd)rtcben werben, oon pod

bić (uitterfd)lageu); bod) ber @prad)gcbrattd) bat przywój, podbój „eingefübrt." ferner:

Wyknąć, zwyknąć, zwyczaj, obyczaj, obyczajny, obyczajność.— Wrócić, odwrócić, obrócić, odwrót, obrót, odwrotny, obrotny.— Wlec, odwlec, oblec, obłóczyny.— Walić, odwalić, obalić.— Wisieć, wieszać, powiesić, obiesić, obieś.— Wodzić, powodować, swoboda, swobodny.— Tołub, tołuw, tołw. Owoc, ©berbeutfd) £)b3, ipocbbeutfd) £>bft.

Slnmcrf. 3n bent Kt)rilltfd)=fRufftfd)en 2llpbabcte ift bie gigur

Not. Nawet w Cyrylsko-Rossyjskićm abecadle głoska b ma kształt od e mało co się różniący, i w szyku abecadło- beS k dufferft wenig »ont n unterfe^ieben, unb folgt aucb itt ber wym zaraz po niej następuje. ⁴    2llpbabettfd)cu Drbnung unmittelbar nad) bem b.

2)    B*P: łeb, łep, łbisko, łepski, lepszy, lepiej.— Bluc, pluć, blwać, plwać.— Bryzgać, pryskać. — Buchać, puchać, Polon, pukiel, Gall. poucle, Germ. bie Śucfel, Ital. boccola.— Biedź, biec, bieżeć, cf. Polon, pies (ber $Uttb), cf. Germ. bie 93ef$C (suka).— Pol. piekę, piekarz cf. Germ. baden, 23äder.— Pol. piję, poję cf. Graec. nim, nivm, nom cf. Lat. bibo.

3)    B*F: vide F.

• §• 17.

§• 17.

4) C'T: Scpfptele batwtt ftttbeu ftd) in ben ©cclinationen, Konjugationen, ©erfoationen :

Świat, na świecie; miotam, mieciesz; gniotę, gnieciesz; gwałt, gwałcić.— Pol. cienki, Bh. tenky, Ross. tohmh, Vind. /inek, Graec. rvvvog, Lat. tenuis, Anglosax. thyn, Svec. tunn, Island, thunnur (cf. Gall* tendre), Persie, tend, Gallis. te ne, Bretag. tanno, Hibern. tana, Germ. büutt.— Pol. cierać, trzeć, trę, tarty, Boh. tjrati, trjti, Ross. Tepeit, Tpy, Lat. tero, tritus, triui.

2)    C*Ch*H*K.— Pol. chych, chychotać, Ross. xoxoïarE, Germ. ftd)cm, bud)clu, Graec. xi%XiÇeiv, Lat. cachinnari, ca-chinnus.— Pol. sbrzynia, Boh. sskrjne, skrjnka, Ross. CKpHWB, CKpHHKa, Vind. sbrinja, Germ. 0d)retlt, @d)rauf,Osnabrück. Sc/treen, (cf. Austriac. Scbraane), Anglosax. serin, Angl, serine, Svec. sbrin, Island, sbryin, Lett. sbryne, Lat. med. ona, escrinium, crinium, crineum, Gall. obs. escrin, Ital. scrinio, scrigno, ciscranno.

3)    Ch*K*II‘Spiritus asper.— Pol. cbléb, Boh. chleb, Ross. x.rfeô'B, Sorab. chlieb, klieb, Vind. bleb, bliebez, hlebez, Croat. blib, ap. Ulphil hlaiban, Anglosax. blaf, Angl. loaf, Suec. lef, Finland. leipa, Lat. libum, libo, Germ. £aib, Seib, ßatbcl.

4) G* T: na to są przykłady deklinacyjne, konjugacyjne, derywacyjne:

scre-

We wszystkich tych wspomnionych dyalektach i językach słowo to bądź chléb, w ogólności, bądź właściwiej bochenek chléb etc. t^citŚ 23rot llOcr^aupt, tfieilö iltfoitberfieit beffeit $orttt,

3it allen biefen SDînnbarten nnb ©praßen bebentet bab SBort

znaczy.

et» 8atb fÓrot.

4)    Ch* Sz (cf. Gallic. ch). Słuch, słuchać, słyszeć.— UcAo, uszy. — Muc/ia; muszka. — Mech, mchu, mszysty, mszyć.

5)    C*Cz*K. Męka, w męce, męczyć.— Siec, siekł, siecze, sieAę, Doh. sekati, sekawati, Vind. seAati, seAuvati; Ross. siecz, sieAu, Lat. seco, Pol. extr. scAować kogo.— Czapka, cf. /capa, Boh. Czapka, kapę, Vind. Aapa, Aapiza, Ross. szapka, Svec. Aappa, Ger. $appe, Angl. Cap, ltal. Cappa, cf. Gall. chapeau, Lat. med. Capo (cf. Lat. caput). Graec. med. y.ćatna, Wallach. Aapella, Polon. Aapelusz, Hebr. nïO {kobalt-galea).

C) C-DztChiG^H: Pol. inoc, modz, mógł, mogę, Boh. moc, moct, mohu, Ross. mocz, mo/m, mogu, Germ. mögen, vermögen, oermag, oermodjte, ?Dtad)t; Svec. Ma^t, map, Angl, mi^ht, may, Island, meiga, Dan. maa, Anglosax. magan, cf. Lat. maonus, Graec. fityag.

§■ 18.

1)    D-T. De ch, /chu, tchnąć, oddychać, ode/clmąć.— Zdrętwieć, trętwieć.— Trzaska, drzazga.— Teka, deka, Germ. $ecfc.— Trwać, trwa, Lat, durare, durât, Gall. durer, Germ. banem, Oberdeutsch tauern, Svec. dura.— Pol. dureń, durny, odurzyć, Ross. ^ypaim, 4yp'Ł, 4ypHTb, Svec. däre, Niedersächs. dorcn, door, Schwab, tor, Hochdeutsch $l;or, thöricfit, betören.— Pol. doł, dolina, Boh. dolik, dolina, Ross. aoaa>, 40,iHna; Vind. dul, dolina, Croat. dół, dolina, ap. Olfred. dal, ap. Notker, tal, ap. Ulphil, dalei, Anglosax. dael, Svec. dal, Island, dalur, Germ. £fml, feiler, cf. îljaler, Pol. talar, ab urbe 3oad)itttbtIjaI.

2)    B* Dz--Boh: etc. d’ t’. Woda, na wodzie; wiodę, wiedziesz.— Polon. Widzę, Boh. widjm, wid’eti; Ross. biu^tł, Bumy, Croat. et Vind. vidjm, vidjti, Lat. video, vidi, visum.— Polon, Dzień, dnia, Boh. den, dne, Croat. et Vind. dan, den, Ross. 4Chl, 4»a, Anglosax. daga, Frisland. dy, Hibern. dia, Lat. dies (cf. diu, interdiu, cf. Pol. dziś, Boh. dnes, Croat. denesz, danasz, Lat. hodie), Dan. dag, Angl, day, Crim. Tatar, tag, Germ. £ag, (cf. Arab. daa»świt, ütaflebaubmdj).— Pol. Ludzie, Boh. lidc Ross. Rio au, Vind. ludi, Croat, lyudi, Germ. Sente, Svec. ly d, Island, liod, Lat. med. lidi, leudes, leudi, leodi, lacti, liti, Graec. Xlrov, Xotog.— Pol, Dziad, dziedzic, dziecię, Boh. d’ed, d’edic, djt’e, Ross. 4'1>4£, 4’b4Hlii>, 4HTH, cf. Pol, tata, Turc, lada, Arab. atta, Slav. Otec, de quo plura sub litera T, ubi de voce Ociec. Pol. dzieka, dziękować, Boh. dika, d’ekowati, Germ. Sauf, banfeit, Anglosax. thanc, Angl. thanks, Svec. tacka. — Pol. dział, dzielić, Boh. djl, d’elili, Ross. 40M, 4'Lihth, Niedersächs. 5)ccl, beelen, ap. Ulphil, dail, dailan, ap. Isidor, deil, deilan, Anglosax. dael, daclan, Svec. dcl, dola, Graec. disDxiv, Vind. deliti, talati, Germ. £l;eil, tljetlcn, (cf. Svec. taolja, Lat. med. talliare, liai, tagliare, Gall. tailler skrajać, fdjuetben, jerfdpteibcn).

D oor Z ift bet) ben geleit oft ein 2$orfe|Iutdiftabe, ba er fid; in ben übrigen ©laotien SDîunbarten in benfelbcn Sortent uid)t oorftnhet, j. 23.

Dzwon, dzwonić, Obsol. Zwon, Zwonić, Boli. zwon, zwoniti, Ross. SBOim, 3BOhhtl, Garn, svun, svonit, Vind, svon, sgon, svonz, svonit, liai, suonare cf. Lat. sonus, sonare cf. tonus, Pol. ton (Z'-S'-t, de quo infra). — Dzban, dzbanek, cf. bania.

I) przed Z u Polaków często przydatkowe, ile źe go nie masz w inszych dyalektach Słowiańskich, n. p.

g. 19.

8- i»-

F. ift gar fein ©laotfd)cr 23ud)ftabe; in ben Sörterbüdieru

F. wcale nie Słowiańska głoska; nie masz pod nią ani w słownikach żadnego słowa rodowicie Słowiańskiego, ani ftitbct man unter biefent 23uc()ftabeu fein äd)t ©laoifdicb Sort, w abecadle jej postaci; bo Gyryllicko-Rossyjskie <i> żywcem uub tu betu 3llpbabetc feilt ©djriftjcidjen bafitr; bettn bab (Stp jest Greckie q>. Jeśli się w jakiem    słowie znajduje, albo to    rillifdpffiuffifdjc <i>,    ift uid)tb ait ber 5, alb bab @ried)ifd)C    §ilt*

błąd, i za inną podstawiona, jak    w słowie obfity, zamiast    bet fid) bab F in    einem Sorte, fo ift eb eittmebcr ftatt    eineb

o/rwity ; kroto/îla zamiast krotochwila; albo słowo nie Sło-    aubcrit 23ltd)ftal>en    uutergefd)obeu, mtc in bem Sorte ob/îty ftatt

wiańskie, n. p. traf, trafić, trefić,    Germ, treffen, traf; huf,    oAwitv, kroto/da    ftat krotochwila; ober bab Sort ift    ltid)t

uf, lui/iec, u/iec, Germ, ^laufe; ufać, du/ać, Germ, hoffen, ©laoifd), J 23. traf, trafić, trefić, Germ, treffen, traf; huf,

uf, hufiec, ufiec, Germ. §aufe; ufać, du/ać, Germ, fioffcit.

2) Które głoski w Słowiańskim stoją za Łacińsko-Teu-tońskie f, i Greckie ph, objaśniają następujące przykłady:

2) Sab für ©laoifdje 23ud)ftabcit bab ßateinifdt^eutonifdie f nnb ®rtecbifd)c ph oertreten, jetgen unb folgcttbe 23eofpiele:

Sir fomten alfo ganj juoerld^ig annefimen: f»b = p*ph^w.

Lat. pAasianus, Lat. med. /asanus, /axanus, Angl, p/iasant, Germ. $afan, Polon, bażant,— Germ. $arbc, Pol. barwa.— Lat. frater, {Graec, cpgazfję-curialis) Boh. bratr, Vind. brater, brat, Ross. óparL, Polon, brat, obsol. plur. bratrzy, bra-trzvk, apud Olfrid. Aruader, ap. Viller. Aruoder Oberdeutsch, 23rubcr, 23ruober, Niedersächs. 25rober, 23roer, 23roor, ap. Ulphil. Arothr, Island. Arodur, Svec. et Dan. Aroder, Hibern. Arutha, Vallis. Arawd, Anglosax. et Angl. Arother, Crim. Tatar. Aruder, Hochdeutsch 23mber, Pers. Acrader.— Lat. /aba, Pol. Aob, Oberdeutsch Aobn, Hang. Aab, Lith. pupa. — Germ, fafteit, Svec. et Island, /asta, Holland, vasten, Angl, /ast, Goth. /astan, Finland. paaston, Polon, post, poszczę pościć, ‘paszczać, Boh. postitise, Ross. nocTUHnaiŁ, nomycb (cf. Graec. anagog-.ieiunus).

Śmiało tedy możemy kłaść: /*A*p*pA*U’.

Słownik Lindego w yd. 0. Tom I.

§• 20.

1)    G» A: ku, k\*g’; Au rzeczy, Arzeczy, przeczy, grzeczny. — Au woli, Awoli, gwoli.— Au myśli, Amyśli, (/myśli.— RzeAe, urzeAe, uroA, wróg. — Gnieść, gniotę, Ross. raecTH, meiy, Vind. gnietiti, Angl. Anead, Anglosax. cnaedan, Dan. Anede, Svec. Anäda, Germ. fneten (cf. knoten).— Gnać, gonić, gonitwa, Aoń, Aoniec, Aonać, zgon, dozgonny, do-sAonały, zagon, zaAon.

2)    G*z*i: Ubogi, ubóztwo, uboższy, ubożyć.— Drogi, drozszy, drożyć. — trwoga; trwożyć. — Bóg, boże, bóztwo,

bożki.

3)    G>Dz: Noga, w nodze.— Trwoga, w trwodze. — Rózga, w rózdze.

4)    G*Z*S: Gwiazda, Garn. svesda, Ross. 3Bh34a, Vind. sviesda, svesda (cf. Pol. świeca, świecić.)

5)    G*, Ross. Boh. h*Graec. spiritus asper et lenis.— Pol. góra, Ross, ropa, Carn. gorra, Vind góra, Boh. hora, Grae. ôgoç, Hebr. Tl h ar, hor.— Polon, gość, Ross, roc«., Carn. gost. Boh. host, Lat. Aostis (significations obsoleta- hos-pes. Cicer. Ofßc.) ltal. Aoste, Gall. hôte, Angl. guest, Dan. gest, Svec. et Holl, gast, Germ. Gaft. — Pol.glos, Ross, ro-xoch, Croat. glasz, Carn. glass, Vind. glass, glasse, Boh. hlas, cf. Polon. Aałas, cf. Germ. HaE, hallen, gälten, Gall, Sd)aE, sd)aEeu, cf. Pol. giełk, zgiełk, Svec. gaella, Island, gialla, Vallis. gala, Angl. ye 11, Holl. ghillen, Dan. gale, cf. Grase. xäXeiv, Svec. Aalla, Hebr. et Chald. kohvox, sonus.— Polon, ganić, Boh. han’eti, cf. Pol. gańba, Aańba, Aanie-bny, Boh. Aanba, hanebny, cf. Germ. $olnt, l)öl)ncn, cf. Gal. Aonte.— Pol. Cug, ciąg, Germ. 3^3, îief)CU, gejogen, Boh. tahnauti, tahati, Ross. TflHyrt, noTHHyTb, Carn. potęgniti, Vind. obsol. tegnem, (cf. Germ. besten, Nidersächs. tefycn, ap. Ulphil. tiuAan, ziuAan, zecAan. — Pol. gród, Ross. ropO/TB, Carn. grad, Boh. hrad, cf. Lat. Àortus, Germ. ©arten, Svec. gärd, Dan. giarde, Graec. %ÓQtoę (septum, quo cincta cohors), Lat. med. curtis, Pol. Aurty, Germ. $ürbc, Hebr. gored, Chald. Aeret, Angl, gard., Gall. jardin, cf. garder.

2lEe btefe SOSörter fmbcu bie 23ebeutung ber Umjäunnng ; in

©tabtbürger, ©tabler.

Wszystkie w znaczeniu grodzy, grodzenia, ogrodzenia; a słowo gród, Slav. grad, znaczy w dyalektach Słowian- wełen ©laotfdjen 2)talccten bebeutet aber gród ober grad, nid)t skich niekoniecznie zamek, warunek, twierdzę; lecz oraz fowol;! eine Śltrg, ein <Sć^Io^, foitbem Otelmefir überhaupt jebe wszelkie miasto; ztąd Ross. rpajK^SHHHt, Croat. gradhan*mie- ©tabt; balter Ross. Araźdanin, Croat. gradhan, eilt Bürger, szczanin.

Pol. Gay, Boh. Hag, Germ. Hatn, Hag, ©chäge, Hede, Angl. hedge, Gall. Aaye, Lat. med. Aaga, Aaia, Aaya, Aeya, Aaycium*ogrodopłot, miejsce ogrodzone, etn ©artenjautt, eine ©artenficcfe ; sądy gaić, ©ertcfyt Ijdgen, Austr. l;apen, (z dawnego zwyczaju, że gdy sądy pod czystćm niebem odprawowano, plac ogradzano, ociszano. Gaj w pierwiastkowćm znaczeniu: lasek młodociany ogrodzony, zwierzyniec), »on ber alten ©ewojinfieit bie ©cridjte nnter frepent Rimmel ju galten, ba bann ber ©erid)t3plaß nmjdnnt nnb befricbtgt twtrbc. Gaj l)eißt alfo eigentlid) ein inttgeâ bcfricbigteéî Śalbdjeit, ein fleincr Tiergarten.

«Bogatków, gdy się z Mazowieckiego do Litwy przenic-• śli, BoAatkami nazywano; Glińskich inni zowią Hlińskiemi» „furen nad) Sttljanctt hinüber jogeit, 23ohatfo’3 genant ; bte Gliń— mówi Niesiecki. Otóż i ślad historyczny zamiany g na A, ski, Reißen bet) aitbertt flliński". §ier Ijabcn wir alfo and) tu na ten wzór Rusini nasi, Smotrzyski, Sakowicz, Pi- nen ©efd)id)t$bewei3 ooit betn Itebergange be3 G in H. 2luf gleb min, piszą, nawet w Polskim, Aruby, Arubo i t. d. zamiast d)e 2lrt fd)retbeu nnfre 3teußifd;en ©d;riftfteüer, Smotrzyski, gruby, grubo, Germ. grob, Boh. hruby.    Sakowicz, Pimin, n. f. W. fogar in ifirett ^oltttfcfyen

©d;riften: Aruby, Arubo, ftatt gruby, grubo, Germ. grob, Boh. Aruby.

6) G*H ift int 2lnfangc ber SQSörter oft ein bloßer SSorfa^* bnd)ftabe, ein Sorfaßguttnral.

„$ie 23ogatfo’3, fagt Niesiecki, würben, al3 fie auö SDła=

6) G*H, z początku słowa często tylko przydatkowe czyli przybyszowe.

Ob matt glcid; gewöfmlid) ©raf oon bem beutfd)en ©ran

XXVIII

Polon. Gniazdo, Ross. nrfc340, Carn. gnęsdu, Vind. gnesdu, gnijesdu, gniesdje, Croat. gnyezdo, Sorab. nczdo, Svec. naesta, Germ. 9?eft, Graec. rsoaa/a, rsoitia, Hibern. nead, Vallis. nith, Lat. nidus, Pol. gnieździć, Carn. gnesditi, Boh. hnizditi, Germ. nifteit, 9?ieberfdd)f. neften, Anglosax. nistian, Angl. nestle, Svec. naestla, Gall. nicher. — Pol. grabić, Ross. rpaÓHTb, rpaójio (plondrować, rabować plttnbern, ranben), Boh. hrabati, Vind. grabiti, cf. Germ. grapfeit, raffen, rau* ben, Svec. rappa, Ital. arraffare, Lat. rapere.— Polon. Arabia, grabia, grof, graf, Germ. ©raf, Vind. grof, Boh. hrabię, Angl. grave, Anglosax. refa.

Chociaż pospolicie wyprowadzają graf, z Niemieckiego gran (siwy); atoli zdaje się być raczej źrzódłem jego dawne ableitet; fo bürfte bod) wofjl otelntel)r baS alte mitternacl)tlicl)e północne reve (Sędzia Ziemski).    reve (ber Sanbridjter) für bie Quelle bejfelben gti galten fepn.

Aaptekarz, zastAawa, tAen, tAa, tAo, ktAory, tAylko.

§. 21.

1) H Starzy pisarze częstokroć bez potrzeby kładą, to z początku słów, to w śrzodku, n. p.

§. 21.

H. biefer 33ud;ftabe wirb oon beu alten ^oluifcßcu ©d)rtfb fteEeru oft überpßig, fowotyl im 2lnfange, als in ber SDîitte be$ SBortS gebraust j. 23.

2)    Przeciwnie zaś nie dokładają tej głoski, gdzieby po- 2) bagegen wirb er von il/nen oft auêgelaffen, wo wir tim

winni, pisząc:    ^    je|t mit Utecht fchreiben: 3. 23.

ultaj, ańba, usnacht, Germ. Ipau^fnecljt; hodie Aultaj, Aańba, Ausnacht.

3)    Także też piszą i zamiast wnet, Anet, Boh. hned.    3) ©tatt beä heutigen wnet (halb) fthreiben btc alten fielen

Anet, fo wie bie Böhmen Aned.

4) A teraz zamiast h piszemy często ch:

5) H*G. qu. v.

4) £eut ju $age wirb ftatt h oft ch gebraust:

cAaba, Aaba, Aabeas (Lał. habere) cAap, cAapanka. CAabina, Aabina.

6) H*S*Z qu. v.

§• 22.

1) j, jota: Ta głoska u Polaków', co u Czechów g, (po-

§. 22.

1) j; jota: biefer 23u<hftabe ijt bep ben 5J5oIeu    bas,    wa$

dobnie jak Polskie g>Boh.    h), z początku słów przydatko- bety bett Söhnten ba$ g ift, (fo wie baâ Çolttifche g    bem    23öb»

wa, przybyszowa, na ten kształt, jak u Greków spiritus as- tttifd)eu h entfpricht); be^nt Anfänge ber Söter, SBorfafcbuchftabe, per. W Cyryllicko-Rossyjskim abecadle zgłoski h, u, mają unb wie ber ©rted)ifd)e spiritus asper ju betrauten. 3n bem swe własne pojedyncze znaki.    Ze j na początku    słów Kprpilifcb-Utuflifcben Sllphabcte haben    bie ©ęlben    ja, je,    t^re

przydatkowa, pokazują następujące    przykłady:    eignen ©chriftaeichen. ©afl bag j im    Sbtfange ber    Sorter    33or*

fa$buchftabe ift, ergiebt fich aug folgenben 23epfpielen. :

Adam, Zadam; Ewa, Jowa (vid. Leopolita,    Wróbel, Lubelczyk, Walentyn z Brzozowa,    Seklucyan, Wujek    etc.)

Andrzej, Jędrzej.— Polon, jabłko,    Ross. hóioko,    Boh.    gablko, Carn. jabelku, Vind. jabuku, jabuka, Grim.    Tatar,    apel,

Vallis. a/al, Hibern.    aval, Niedersächs.    appel,    eppel,    Svec. aeple, Dan. äble, abild, Lith. Obelis, Holl, appel,    Angl,    ap-

ple, Anglosax. apl,    aeple,    epl; Alem.    aphul,    aphol,    apfel, epfele, effeli; Germ. Slpfel, 2lepfel, Ulepfeldjen.

2) J>y*g: Stoję, stój, sto#.— Biję, bój, boję się, bóg.— Pol. Jałowica, Ross. aaoBima, Boh. galowice, Germ. gelte Stub, $albe, Pol. Załowy, Boh. galowy, Germ, gelt, vu lg. Oberdeutsch et Nieder d. galt, galt, gelb, geel, gell, göH, Svec. gall, Dan. göld (cf. Germ, fahl, fc^aal, Lat. caluus, Pol. goły), ergo jałowy« bezżyzny, bezpłodny, unfruchtbar.

§. 23.

I) K-C- Cz ; vide supra.

2) K' G; vide supra.

3)    K'Z\ etc. Pol. Äwiat, Awiecie, Boh. kwèt, kwjti; Ross. ubŁtb, Croat. c*vet, czvit; Vind. zviet, zvietje.— Pol. Äwilic, Boh. kwiliti, Carn. zviliti.— Polon, Awiczeć, Boh. kwićeti, Carn. zvizhati, Angl, sęueak, Germ, qttieîen, quieffen.

4)    K'-kwtqu. Pol. Awota, Lat. quota, çuotus. — Pol. Ailka, Gall. ęuelęue.—Pol. ki, z Aim, Aim, Gall. qui, Lat. ęui.— Polon, kto, abbreviat. pro A—to, i. e, ki to, który to; in Genit. kogo, (ki tego, ktego, ki jego, ki go) cf. Boh. kdo, in Genit. koho, Vind. Adu, Aedu, htu; Lat. quis, qui, cuius.

§. 24.

§. 24.

1) l, ł. We względzie etymologicznym obiedwie te gło-

tały, czytali. 3m ©ingulari ift bag łb«g diaracteriftifäte Beiden beö Praeteriti burch aöc Genera, a. 33. czytał, czytała, czytało.

2) Sie fehr ben $olen barum a« tfmn mar, baf baê ł ridp rozróżniane, pisownia ich dawna pokazuje; gdyż nie tylko tig gebraucht würbe, aetgt bie alte ©djretbart, ua^ welker nicht ł cechowali kreską poprzeczną, ale żeby l za owe nie było nur ba$ ł mit einem Qncrftriche in ber £öhe bejeichnet, fonbern brane, choć już tym znaczne, że nie ma owej kreski, wa- auch noch bem 1, baâ fich gleichwohl fd)on oor jenem burch ben rowali go jeszcze przyłatywana zbytecznie pleonastice gło- Sangel be§ ÖuerftrichS hinlänglich au^eichnete, ein pleonaftifche« ska i, n. p.    i jugefeUt würbe, 3. 33.

1) 1, ł; 3n etpmologifcher śMcfjtdjt ftnb biefe bepbeit 23udp ski są równe; w wymawianiu tylko się różnią, dla dźwięku, ftaben gleichgültig ; tu ber 2lugfprache beé ^olen entfteht ihre gdy tego pewnych głosek przypadkowy zbieg wymaga, n. p. Serfchiebenheit aug bem anfälligen Bufammentreffen gewiffer 58udp szkoła, z Grecko-Łacińskiego schola, Germ. ©<hule; w siód- ftaben; fo fagt unb fchreibt ber ^lole im Nominativo Szkoła, mym przypadku, in Locali, traci swoje ł; mówiemy i pi- ©djllle, tm Locali bagegett w Szkole. 33on bem SBorte pół szemy: w szkole. Od słowa Pół, idą równie spółek, spo- werben eben fowohl spółek, społeczny, społeczeństwo, dtó łeczny, społeczeństwo, jak wspólny, spoiny. — ł od Cze- wspólny, spólny abgeleitet. ©ag ł haben bie Söhnten fdjoit chów od dwóch wieków zarzucone; w Cyryllicko-Rossyj- fett swcphnnbert Sauren abgefchafft; tu bem Gprpflifch^ufftfchen skim abecadle wcale nie było; w Polskim musi być zacho- Sllphabcte beftnbet fich auch für baffelbe fein śchriftjetchen. ©er wane, dla rozróżnienia kilku słów do siebie podobnych, Çole ift genötigt eg 3U behalten, um baburch mehrere, ihrer @e* n. p. laska, łaska, lep, łep; a w konjugacyach dla różni- ftalt nad? gana gleiche Sorter JU uuterfcheiben, 3. 23. laska ©tocf, cy rodzaju żeńskiego i nijakiego w liczbie mnogiej czasu unb łaska ©uabe, lep 23ogelleim, unb łep topf; fo and) iu przeszłego od rodzaju męzkiego n. p. czytały, czytali. W licz- ben Konjugationen, urn bag weibliche unb fachliche ©efdjlecht beg bie pojedyńczćj ł stało się istotną cechą czasu przeszłego Pluralis Praeteriti oor bem männlichen au^iujcichnen a* 33. czy-przez wszystkie rodzaje, n. p. czytał, czytała, czytało.

2) Jak szło Polakom o to, żeby l od ł było dobrze

liuby, liubić, liaska, liekki»luby, lubić, laska, lekki.

6*

§. 28.

§. 28.

R oor bem e flingt bent $olett ju ^art; er mtlbert e8 burd;

R przed e, Polskim uszom zbyt twarde, rozstworzono niejako wkładając miedzy nie    z głoskę. Rossyanie dla tej-    bte ©aswtfdjenfeijung bee>    Z. 21u3    eben bicfer ltrfad;c ocrwanbeln

że przyczyny odmieniają    e po    r na    t. Czechy już to piszą    bte fftttffen    ba3 e nad) beut r    in i. ©te Sonnten fdjretbett balb

rz, już zamiast tego dają    znak    nad    r. — Jak proste r na    atibritclltd;    rz, halb and)    nur    r.    28te ba3 gewölmltcbe r tu rz

rz się przerabia, skoro e    następuje,    pokazują te przykłady:    oerwanbelt    werbe, fobalb    ein    e    barattf folgt, jetgen folgenbe

23eï;fptele :

wiatr, na wietrze, powietrze; orać, orze.

2) W zbiorze słów Polskich nie znajduje się żadne rodowite pod re; słowo rei, zkąd rżany chleb, ryz, zasiąga najdawniejszej azyatczyzny; albowiem:

3)    L-N-M gu. v\d.

4)    Południowi Słowianie, Dalmaci, Raguzanie, i t. d.

przemieniają Włoskim trybem ł, l, na j, n. p. człowiek, na dltbcrn ltad; 3taltaittfcber 2irt baś ł, 1, iu j. 3. 23. Pol. ezło-cjovek (cf. F/orenza, F/orenza); nawet na o n. p. ono in wiek, Rag. c/owek (cf. F/orenza, F/orenza); ja fogar tu o Genit. or/a, Polon. Orzeł, orła. Kraińczykowie, Windowie 3.23. ono, tut Genit. or/a, Pol. orzeł, orła. ©te Trainer mtb na u, n. p. poune, pondni, pouden, Pol. południe, Groat. 2Btttben iu u, 3. 23. poune, pondni, pouden, Pol. południe, po/dne, po/dan.— Vind. sol, sou, Pol. sól; Vind. so/itnost, Croat. po/dne, po/dan.— Yind. sol, sou, Pol. sól, ©fllj, sounost, Pol. solność, słoność. Sorabowie w Luzacyi na w,    Vind.    so/itnost, sounost,    Pol.    so/ność, słoność, ©aljtgfett.

n. p. Zwoto, Pol. złoto; kowo, Pol. koło; swowo, Pol. sło-    ©te SBenbett ttt ber Sanftj}    tlt    w 3. 23. Zwoto, Pol. złoto;

wo (cf. Pol. swoboda, słoboda). U Francuzów odmiana l na    kowo,    Pol. koło, swowo,    Pol.    słowo (cf. Pol. swoboda, sło-

u najpospolitsza; z łacińskiego falsus, Gall. faux; fe/ix,    boda).    Jut ftraitjoftfcbeit ift    bte    23erwanblmtg beê 1 tu u fel;r

Gall. feu (nieboszczyk); maZum, Gall. mai, plur. les maux. fidtlftg; auê bem SatetntfdjCU falsus tft fa ux, attś fe/ix, feu (ber

©eeltge), aw3 malum, mai, im plur. les maux, geworben.

4) ©te fübltdfeu ©lauen, bte ©almaten, 3tagufaner etc. ocr*

§. 23.

M>N. Lat. iVicolaus, Ross. HmcoJaft, Pol. J/ikołaj.— Polon. Wesplik, mesplik, Boh. nyszpule, Ital. nespola, Lat. mespilus, Graec. \imn’Chq, Germ. Miêpeï. — Pol. Wiedźwiedź, Boh. nedwed, obs. Boh. medwed, Vind. nedved, medved, Croat. inedved, Hung. medve, Etymon, miód, Ross. mc4T>, Boh. med, Lith. meddus, Hung. mez, Finland. mezzi cf. Germ. St’tf», Lat. mel, mellis, Graec. péfo. — Polon, niańka cf. wtarnka.

§. 26.

§. 26.

©a3 N fd)tcbcn bte alten ©td;ter oft bent 1, ł, unter 3. 23. wzięli. p. wzieny, wzięły.— Polon, małżonek, małżonka, małżeń- ny, ftat wzięły. Pol. małżonek, małżonka, małżeństwo, stwo, Boh. manżel, manżelka, manżelstwj, «Manżonek, mó- Boh. manżel, manżelka, manżelstwj. «Manżonek fdjretbett uwi Miączyński, niektórzy piszą, dowodząc, iż to słowo „einige, fagt Miączyński, mtb wollen behaupten, ba$ bieö 2Bort złożone jest z Niemieckiego Mann, i z Polskiego żona.» „au3 bent ©eutfd/eu Śatttt mtb bem ^ollttfdjeu żona, jtt* Budny, tłumacz Biblii, pisze: manźeństwo, manżonkowie.— fantmcngefeft fep." ©er 23tbelnberfefser Budny fd;rctbt manżeń-Ktoby chciał wywodzić słowo jelca, (manubrium, rękojeść, stwro, manżonkowie.— ©a3 28ort jelca, Boh. gilce, §attb* furdyment u szpady, miecza), Boh. gilce, mógłby prowa- griff, ©egengefafś, famt fttgltd; oott jąć greifen, abgeleitet wer* dzić od jęcia; podobnićj w?szakże ten wyraz mógł pójść ben; bod; otellctdjt n)af>rfd;etttltd;er nod; oon bent 3talteutfd;en

elsa.

N Dawniejsi wierszopisowi podstawiają często za Z, ł,

z Włoskiego elsa (*capulus.)

2) Jak M tak i N tkwią w głoskach ą, ę, n. p.

2) M mtb N ftccft tit bett bepben 23ucbftabeit ą mtb e oer*

borgen, 3. 23.

jg:ć, imać, jeniec, imaniec, jeństwo, imaństwo.

3) N u nas dziś wkradło się w słowo wnijśdź, wnijść, Ś) ©a§ N l;at fid; beo mtś bent jtt ©age eingefd;lid;cu ttt wnijście, zamiast wejść, w^ejście, dla dobitniejszej różnicy bic Sorter wnijść, wmijście, ftatt wejść, w^ejście, mit fie be* od słowa: wyjść, wyjście; przeciwnie dawni zamiast wyjść fto beffer OOlt wyjść, wyjście, 311 mttcrfd;cibcn; bagegen fd;rei* pisali wy/iiść, zamiast wyjdzie, wynidzie.

ben bte altem ©dirtftfteller wyniść ftatt wyjść, wynidzie., ftatt wyjdzie.

i)' P i B, qu. v.

2) .

CM CC

qu. v.

3) P > W, qu. V.

2) 3n bent ganjeit Sorteroorratlie ber $olntfd)cn Sprane ze słowem ftitbct mau unter re !etn einjtgeS Monalwort; baś 2Bort rei tft eben fo wie ryz bent älteften JDrtentaltëmng juge^örtg ; bettu: Pol. reż, Boh. reż, Ross. pom>, Carn. roch, Vind. ersh, hersh, gersh, Svec. rog, Eslhon. ruchet, roet; Dalm. raax, Hung. ros, Vallis. rhyg, Lał. med-, rogga, Angl, rye, Germ. IRocfen, loggen, Arab. aruz.— Arab. araz, Pol. ryż, Germ. 3îetj$, Malabar, arisi, Graecolat. oryza, Hispan. arroz, Angl. rice, Ital. reso, Gall. ris.

Polskie.

Słowa tedy od re zaczynające się, nie są Słowiańsko-

Sic mit re anfattgettbeu Sorter ftnb alfo ttid)t 0la»tfd)*

fSolntfd).

3) Rze>re, Rz - r; n. p. pre, prze, parł, party, odeprzeć, odpierać, prza, odeprsa, odpor.— Pol. Rzecz, Boh. rzec,. Ross. ptnb, cf. Lat. res (signißcatione sermonis), Graec. grjpct. Verbum, rzec, rzeknąć, Boh. rzeciti, Eccl. p₆,|IH? ptYh, cf. Graec. qśhv, Lat. reor, ratus, Obsol. Germ, regelt, inde fpred)en, Island, roda, Svec. reda, Germ, rebeu:

ftlłKS,

Ze zaś Greckie gésir, Ross. p®TH, znaczą także płynienie, cieczenie, niby to fluvium sermonis-, tedy i słowo rzeka, nett, Debatten, gletdffant beu fluvium sermonis, fo fantt and) rzeczny, można pod toż źrzódło podciągnąć, cf Germ. fltljeilt, baś Sort rzeka (§luß) rzeczny, au§ biefer Quelle abgeleitet mer-

ben, cf. Germ. Sißein, rinnen.

(Erwägt man, baß ba$ ^oluifdjc rześki = rzeźwy, raźny, (fdjttett, źny), u Rossyan p^3Kiiî, pü30Kï znaczy rażący, zkąd Ros- fünf, rafd)) im Śuffifd)eit fdjnetbenb, feftarf, Rebeutet; ititb baß ber syanie mówią: rześki wiatr, rześkie piwo, rześki glos, i t. d., fftuffe 3. Ś. bent fdptctbeubett Siube, bem fdtarfett 33terc, einer uderza wraz w myśl, że pierwiastek owego rześki («raźny) fd)ttetbettbeit bltrdfbrtttgettben Stimme, baê ^räbifat p^3Kitt giebt; jest raz. Podobny też zbieg głosek upatrzyć można i w ob- fo fommt man leidjt auf bie (Entbcdbtng bc§ Sßurjelwortö raz (jpieb, cych słowach, wydawających szybkość, 'prędkość, żwawość, Suube) für ba§ derivatum rześki «raźny. ©att3 biefelbett Sud)* zgoła jakowyś ruch przygwałtowniejszy, jako to:

Sa nun baS ©rted)tfd)e reein, SRuff. rieti, and) fließen, riu-

rinnen.

Zastanowiwszy się, że słowo nasze rześki (*rzeźwy, ra-

ftabeit ftnben mir and) tu ben Sortem, womit tu attberit 0pra* d)eu reißettbe, fdfnctbenbe 0d)nelltgfett, eilte gewaltfame Bewegung auêgebrücft mirb, 3. S.

Germ. rafd), Svec. rash, rysk, Angl. rash, cf. Graec. gądiog, gygog, gad lag, Ital. ratto, Arab raaschan.—

Pol. Rzepa, Boh. repa, Ross. p®na, Vind. repa, Graec. gânvg, Lat. rapa, Hung. repa, Ital. rapa, rava, Gall. rave, Angl, râpe, Svec. rofwa, Germ. Silbe.— Pol. Rzemień, Boh. rzemen, Ross. peitieHb, Vind. erjemen, jermen, jeremen, Groat. remen, Germ. dienten, Graec. gvga, Finland. ruoma, Svec. rem, Lat. remus, (apud Servium signißcatione lori).

Gdy razem rozbieram słowo rzemiosło, rzemiosło, rzemie-

£w!te td) ba$ Sort rzemiosło, rzemięsło Boh. rzemeslo, sło, Boh, rzemeslo, Ross. penecjo, i słowo ramię, Boh. ra- Ross. peMec.io, (baê tpanbwerf), ttttb ,ba§ Sort ramie Boh. etc. me, rameno, Eccl. p1lu    pziMctia, aP- Keron:    arame,    ap.    Germ.    ber 5lrm, gegen etitaitbcr, fo fd)eint e$ mir    nicht ungereimt,

Otfrid. arim, ariem,. ap.    Utphil. arms, Graec.    agpóg,    Lat.    rzemięsło oott ramię abjitleiteu, ttttb in bepbett    für SSurjelbltd)*

nrmus, Germ. 9lrtlt; coś mi się snuje, azali pierwsze rzemie- ftabctt r«m aujuueljttten. sło nie wszczyna się z drugiego ramie, i nie są w obudwóch istotne głoski nm.

•i) Nietylko przed e, ale bywa, że i przed    inszemi    sa- 4)    Sid)t bloß oor betu e, fottberu and) oor    attberit 0elbft*

mogłoskami, (wyjąwszy i,    które nie przypada po r, ani po    lautern    (ba$ i ausgenommen, baS niemals nad)    bem r ober rz

rz) Polacy r na rz zmieniają:

folgen faun), oerwaubelu bie ^olcit r tu rz:

Lat. Roma, German. Som, Polon. Rzym, Lat. Romanus, Ger. Soittcr, Sbmifd), Polon. Rzymianin, Rzymski. —- Polon. Rząd, rzęd, Boh. rząd, Ross paA'Bj paAOtCŁ, Vind. red, Croat. red, Ilung. read, Svec. rad, Lith. redas, Lapp. raido, Esthon. ridda, Angl. ridge, Pers. rege, Gall. raye, Lat. riga, cf. Polon, ryza (w ryzie co trzymać, iu £>rbttttng, im 3au* Ute Balten), Germ. Setgen, Seifie, Polon, rej;-które to wszystkie namykają znaczenie przeciągu miejscowego, linii, listwy, pasma; alle biefe Sorter brücfett eine 0trecfe, eine ginie, eilte beftimmte örtliche Sid)tung auS. —'Polon. Rzodkiew, Boh. rzet-kew, Ross. p^AKa, p®Aimn,a; Vind. redkou, redkva, Croat. rotkva, Hung. retek, Germ. Sctticl), Graecolat. radix, Ital. ra-dicchio, Angl. radish.

Pol. Rzucić, w inszych dyalektach Słowiańskich nie zna-

SaS ^oltttfdfe rzucić (werfen) babę id) iu anbern 0laoifd)ett lazłem, podobnież i w najdawniejszych przekładach biblii na Sialecten nid)t gcfuitbeit; itt ben dltefteit ^olittfd)eit Stbclüberfe* Polskie; zamiast niego wszędzie, miotać, mieść; być może, ßungctt fomiltt eS and) ltid)t 00r; fottbem ftatt feiner miotać, mieść, że rzucić poszło od słowiańskiego ruka, Polon, ręka, z je- ®iefeS rzucić faun OOlt bem 0laoifd)ett ruka, ^oltt. ręka (£>aitb) dnegoby tedy źrzódła wynikły i poruczyć, i porzucić.

geformt worben fepn, poruczyć (übertragen, auftrageu) ititb porzucić (btmoegwerfen, oerlaffeu), batten alfo einerlei) Stammwort. 5) ®aß biefeS rz, bas bie ^olett ttttb Sofuneit oott ben tftuf* od Rossyan etc., co do dźwięku zaś wcale niedosadnie wy- fen, tt. f. w., fo feftr unterfcfeibet, feinem Plonge ttad) btttgegett raża się dwiema Łacińskiemi czy Niemieckiemi głoskami r bttreß bie bereit Satcintfd)en ober ®etttfd)eit 35ud)ftabcit r ititb z i z, jest szczególną Polszczyzny i Czeszczyzny właściwością, feljr uttoollfommett auSgebrücft wirb, eine gatt3 befottbere (Eigen* przekonać się łatwo ze słowników dyalektów pobratymczych tl)ümlid)feit be^ ^olttifd)ett ttttb 33ol)inifd)eit Sialefty ift, beweifet bie Gdyby tedy Polacy z Czechami mieli osobne swoje Śergletdptttg ber Sörterbüdfer biefer Śialecte mit eittattber attgen* dyalektowe abecadło, mieliby i pojedyńczy znak na tę dwój- fdteittltd). Ratten alfo ^olett Uttb Sttyttteit t^r befottbere^ 2)ialect* kę rz. — Serbowie w Luzacyi zamiast rz, opuściwszy r, prze- Sllpljabet, fo müßten fie für biefett ®oppelcottfonatt§ rz eilt etge* stają na samem z, n. p. pzRprzy; pze«prze; pzez*przez.

3) Źe to rz, które tak bardzo Polaków i Czechów różni

naszemu.

ne3 ctnfadteâ 3etcftcn babett. — Sie ïôenbett in ber Saufiß fdjret* ben ftatt rz, mit Śeglaffmtg beó r, bloß z 3. S. pzi ftatt przy etc.

XXXII

§. 29.

S. Zmieszanie tej litery, i głoski z, wiele zamatwało etymologią Polską. Miączyński uczy:

§• 29.

S. $ie ^erwe^felnng biefeê 53uc^ftaben§ mit bem z Çat in bie ^olnifdje SSortforfc^ung oiel Serwinung gebracht. Miączyński lehrt nahmlich :

«Praepositio latinorum cum in nostra lingua unica litera s exprimitur, et non z, ut quidam scribunt; z enim est ex.*

Tak Bialobrzeslci, Bielski etc. etc. piszą: «ty jesteś semną;» @0 fcfyreibett Bialobrzeski, Bielski, etc. etc. «ty jesteś se-a nie jak my dziś «zemną.» Czechy i po dziś dzień na ten «mną, ntd)t twe IttCttt jc|t fdjrcibt: zemną.» 2)ie Sôljmert unter« sam kształt: s otcem gjt » s ojcem iść; z wozu padnaut* z fdjetben btś auf ben heutigen £ag: s otcem (*mit bem 33ater); wozu spaść. Rossyanie, Windowie, etc. nigdy nie mieszają z wozu (*au3 bem SBagcitA 2)ie Suffen, SBinben, u. f. w. oer* s, ś, se, (cum), is (ex Pers. ez, Germ. au$, Aleman. uz, wedjfeln nies, s, se(*mit) nnb is (*Lat. ex, Pers.es, Germ. Goth. us, ut, u , Angl. out, Hol. uyt). Zatem należałoby au$; Aleman. uz, Goth. us, ut, uta, Angl. out, Holi. uyt). pisać: do kupy sganiać, spędzać, Boh. shaniti, Ross. croHHTt, 3ufammen treiben, Boh. shaniti, Ross. sgoniat’, sognat’, feilte contait, (compellere); zaś z góry zpędzać, zganiać (depellere). bafier ber ^ole sganiać, spędzać fcfyreibeit; fierab,* ober fierauê* Lecz gdy już i pronuncyacya zmieszała sie, i przeciwny pi- treiben; bagegen: zpędzać, zganiać. ®0<fy ba gegenwärtig and) sania nałóg już się zakrzewił, niech się już i błąd zostanie; bie 31u$fpracbe biefen eingeriffenen 3rrtfium autortfirt $at, fo mufŚ Etymolog atoli niech się ogląda na to, jak bywało. Podług man ifw jefd fdjon ber gewöhnlichen (Schreibart hingegen laffen; tego spostrzeżenia, zamiast że dziś piszemy: «Zjąć, zjęty, zej- nur in ber 2Bortforfd)ung bat wan ben alten gegrünbeten Unter* mować* dawni; «sjąć, «jęty, sejmować;» Boh. (z wtrąconem fdjieb beê s mtb z wobl jn beobachten. 3u golge biefer Semer* n, jak wnaszćm wnijść) snjti, snjmati, sn’emowati, ztąd po- îung finbet man, ftatt nuferer fe^tgeu (Schreibart: zjąć, zjęty, szło sejm, Obs. syem, Boh. sniem* zbór albo sbór, zebra- zejmować ,bcp beu alten ©djriftfteÖem: sjąć, sjęty, sejmować, nie, schadzka, zjazd, u Kraińczyków zaś: sem, semeni*kier- Bob. (mit eingefebobenem Safeitlautc, wie in bem |iolnifchen SBorte masz, jarmark; u Kroatów: szajam, szejem, szeniem (*jar— wnijść) snjti, snemowati; bal;cr ba$ ^olrtifctye 28ort sejm, Obsol. mark); szejmujem, na szejmu tersim, nundinor; szejmuvanye, syem*ber Scicf^tag), Boh. snem, (*3ufamtttertfunft, Scrfamnt* szenymuvanyonundinatio.— Szpuntujemy zaś niepotrzebnie luttg); Carn. sem, semeni ( * 5tird;meif)feft, fôirmefi, 3abrmarït) następujące słowa: zdjąć, zdejmować, gdy w nie wtrącamy Croa. szajam, szejem, szeniem (*3al;rutarlt), szejmujem, na d; nie wkładali go dawni, lecz pisali: Zjąć, zejmować, n. p. szejmu tersim (*nundinor), szejmuvanye, szenymuvanye (nun-zjął pierścień z palca; czytaj Seklucyana, Leopolite, Budnego, dinatio). Uuuötlng mar baficr ba$ tëinfcfytebfel bc3 d in ben 2BÖr* Wujka, i t. d.    ‘    ' tent zdjąć, zdejmować (abnebmen); bie altem ©hriftftcllcr febret*

beu ofntc d in berfelben Sebeutung: zjąć, zejmować, 3. S. zjął pierścień z palca ( * er nahm ben Sing oorn ginger). Stan lefe bett Seklucyan, Leopolita, Budny, Wujek u. a. nt.

2) S przed T u nas ginie, czego przykład:

2) $a3 s geht bet) un3 oor bem t oft oerloren, 3. S.

Pol. Trznadel, Boh. strnadl.— Pol. trzewa, strzewa, Boh. strewa;— Pol. trzewik, Boh. strewic.— Pol. trzeźwy, Boh. strizwy;— Pol. trzonek, Boh. strenka;— Pol. tram, Boh. strom; (*drzewo arbor).— Pol. trzepiotać, trzepać, cf. Lat. strepere, strepitare, strepitus.

3) dagegen wirb auch mieber oft oor ba31 ein s gefegt, a!3:

3) Częstokroć też przeciwnie s do t przyrasta; tak:

Pol. Tąpać, tupać, stąpać, stępować, stopa, stopień, i t. d. Germ. tappen, ftapfcu, Gall. tapper, Svec. tappa, cf. Pot. deptać, Hebr. dabab.

4) s, s, sz, (*fd;) ftnb tu beu Csuropäifdjen ©praßen oft nur ein »orgcfcjjter 3tfć^laut, j. 25.

4) s, ś, równie jak sz, (scli) w językach Europejskich często sibilus, ksyk przybyszowy, n. p.

Pol. Śnieg, Boh. snih, snehu, Ross. ciii>rt, \ind. śnieg, sneg, Croat. szneg, Island, snio, Svec. snö, Angl. snów, Germ. ©d)nce, apud venatores Germ. ba3 Seite, liai, neve, nive, obsol. Gal. noif, nois, Francogall. neige, Lat. nix, nivis, Graec. viepag, vlxp, vicpog.

Polon. Sznur, Boh. sznura, Ross. cttypt, Vind. shnura, Croat. snora, Hung. sinor, Germ. ©(futur, Sieberfad))". ©ltoor, Angl. snare, Svec. snara, snóre, Finland. nuora, cf. Graec. vsvqov, Lat. nervus.

5) Słowa w Greckim języku a spiritu aspero (h) zaczyna- 5) 2)ie Söörter welche im ©riccflifcfien OOlt einem spiritus jące się, w późniejszych językach    Europejskich    nadrosły gło-    asper (*h) anfangen, fiaben in    bert fpätern    fêuropâtfdjcn ©pradien

ską s, n. p.    ^    ju ihrem 2lnfangöbucbftaben ein    s erhalten,    3. S.

Graec. àXç, âAoc, Lat sal,    salis, Germ.    ©alj, (imiona    zaś miast Niemieckich ipalle,    .Çiall, jako    to: @d)wabifd) .^aH,

2Ragbeburgifch$alIe, SReichenhaU, £allftabt, solne kopalnie wytykają; (bic kanten ber ©tdbte $aH, £aUe etc. bezeichnen ©aljmerfe); Tatar. Grim. salz, Svec. et Island, salt, Angl, salt, Sîieberbeutfd) fait; Holl, sout, Gall. sel, Boh. sul, soli, Polon, sol, soli, Ross. C02LŁ, Carn. sol, Vind. sol, sou.

Graec. ghog (»słońce, ©omte), Graec. D.tj (»blask ©lanj), Ger. heU (»jasny), Yallis. haul (»słońce (Sonne), Hehr, bbn halal (»świecił, lśnił się, lenkten, glanjen).

Z tych tedy słów zdaje się, jakoby zwykle te dwie głoski h-l służyły do wyrażenia jasności; a ponieważ h-Ts- möhnlid) bfl3 $eHe ju bezeichnen bienten ; ba nun aber h-U s-T*s-ln-’S-n zastanowmyż się nad następującym szeregiem: Ts-ln*s-n, fo wollen wir nun folgenbe SBörterreihe beobachten:

Graec. ghog, Yallis. haul, Litt, saule, Dan. soel, Svec. sol, Lat. sol, solis, Ross. coaHue, Pol. słońce, Boh. slunce, Yind. sunze, sonze, Carn. sonze, Croat. szuncze, Crim. Tatar, sunę, son, Angl. sun, Germ. ©onne.

6) Słuch bte mit bem spiritu leni anfangenben ©riechtfdjen SBörter ^aben in anbern ©praßen s>h angenommen; 5. 33.

Graec. aixiÇco, dixîa, dïxg, Ital. acciare, Germ, haefen, $acfe; Angl, hack, Svec. hacka, Lat. seco, secare, securis, Boh. sekati, sekawati, seknauti, Carn. sękati, sęzhi, Dalm. sichi, sikao, Croat. szuchem, Ross. etny, cuueTL, c«uł, Pol. siekę, sieczesz, siec.

7) Dotąd się mówiło o s, że częstokroć zastępuje głoskę h; teraz przydaję, że się kładzie i za A»c»/i, n. p.

Pol. Serce, Boh. srdce, Ross. cep^ne, Vind. serze, Croat. szercze, Germ. Jperj, Svec. Vierte, Angl, heart, Graec. xaçdla, x(uq, xfjç, Gail, coeur, Lat. cor, cordis.

6) Równie i słowa Greckie zaczynające się a spiritu leni przybrały w inszych językach s » h n. p.

§. 30.

3lu3 btefen SB ortem ergtebt ftd), baß bte 33u<hftaben h-l ge*

7) $a3 s ijt nicht bloß, mte bisher bemerft morben, etn ©teH* Vertreter be$ h, fonbern auch oft beê k, unb c; j. 33.

§. 30.

T ift einer ber h^rteften 33ud)jiaben be3 Çohtffchen 211phabet$

T jest zgłoska jedna z najtwardszych w abecadle Polskićm, tak że po niej i żadną miarą następować nie może; gdzie fo baß niemali i auf ihn folgen fann. 2Bo baljer in anbern ©la* tedy w inszych dyalektach Słowiańskich, lub też w inszych offnen ÜHalecten, ober in anbern ©prażeń, ein meicheâ t mit i językach miękkie t przed i się zdarza, tam w Polszczyznie oorfommt, ba fteht im ^olnifcben 6; alle SBorter alfo, bie im pisze się ć, ztąd wszystkie Polskie słowa od ć w słownikach *)3olnifd)ett mit c anfangen, hfli man in ben übrigen ©laoifchen Słowiańskich pod t się znajdują; a tryb bezokoliczny, który ®ialecten unter t ju fud)ett. 2)er 3nftnitio, ber fich im Çolnifchen się u Polaków na c kończy, w inszych dyalektach na t lub ti. in c enbigt, geht in ben anbern SDîunbarten auf t ober ti au$.

2) Obgleich ber 33crroanbtfchaft beê t mit bem c, oben unter pod ć wzmiankowało się, atoli tu jeszcze wyłuszczmy słowo: bem Śuchftaben c ©rmcilmung gefchehen, fo moUen mir hi^ boch

noch folgenbe Söörterreihe burchgehen:

2) Chociaż o pokrewieństwie głoski t z głoską ć, już

Ojciec in Genit. per contract. ojca; Boh. otec, otce, Ross. OTeifB, Carn. ozha, Croat. o/ecz, o/acz, o che, Vind. ozAa, a/ei, Sorab. eyda, Lapp. a/zhie, a/ye, Hung. a/ya, Turc, a/a, Roman. a//a, Graec. dzza, Goth. a//a; cum praeßxo t Turc. /ada, Hispan. /ai/a, Angl, dad, dadde, Sfteberfächf. teite, Pol. tata, Graec. zézza, Lat. tata. (cf. Pol. dziad, dziedzic, dziecię, dzia/wa, cf. Dz*D).

§. 31.

§. 31.

1) W*B; qu. v.

2) W częstokroć na początku słów Polskich (co w Niemieckim bywa) przybyszowe, niby to jak spiritus asper, ©eutfchen ber ftaö ju fepn pflegt, oft 33orfaßbu<hftabe, gleichfam gdyż w inszych dyalektach i językach nie znajduje się.

2) W ift im Slufange ber foluifcben SBörter, maś audi im

spiritus asper, unb in anbern SDtunbarteu unb ©pradjen nicht oorhanben:

Pol. Węgieł, Germ. SBtnfel, Vind. nogel, Carn. ogel, ogal, Croat. nugel, Hung. szugoly, Boh. uhel, Ross, jtojtb, Lat. angulus, cf. Pol. Wazki, Carn. nosek, Croat. nuzek, Boh. auzky, Ross. y3KiH, ap. Keron. enke, enga, ap. Otfrid. ango, Germ. enge, Vallis. ing, Bretan. anc, Let. ank, Goth. aggon, Lat. angustus, ango, anxi, anctus, cf. Graec. ayyco, dyÇco, dyp.— Pol. Wnętrze, Ross. Hjrpo, Hyipfc, cf. Gall. intérieur, Lat. interius, intus, cf. Pol. nadro, Eccl. L Polon. Węgry, Węgrzyn, Boh. Uhry, Germ. Ungarn, ^Ungarn, Boss. Yurapia, BeHrpia, Yind. Yoger, Croat. Yugrin.

3) W oertritt oft bie ©telle ber ©elbftlauter, befonberä be3 u, y, i unb 0;

Lat. Sus, suis, Graec. avg, avóg, cvœv, Yind. snine, Carn. snina, Croat. szninya, Boh. swine, Ross. cbhhh, Eccl. Pol. Świnia, Svec. sudn, Angl. sudne, Germ. ©chmein.— Lat. suus, sua, suum, Graec. aóg, ag, aóv, Yind. sroi.

3) W często zajmuje miejsce samogłosek, osobliwie u,

V, i, 0;

CBHMA

sooin, Ross, cboh, Doli. swug, swa, swe, Polon, swój, swoja, swa, swoje, swe, cf. Pol, sobie, Lat. sibi, sui. — Lat. dwrarc, Gall. durer, Germ, bauern, Sv ec. dwra, IJebr. Tn Graec. dgnóg, ( * diuturnus) cf. Pol. trwać, Boh. trwati, cf. Pol. obs. drzewiej, Boh. drjw, drjwegi, cf. Lat. dwrus, Boh. twrd, twrdy, Ross. TBcp.tbiii, Pol. twardy, Vind. terd, Croat. tverd, cf. Pol. drzewo ( = lignum) Boh. drjwj.

§. 52.

§. 32.

1)    Z-S, qu. v.

2)    Z Równie jak s zamieniane bywa z głoską h, n. p.

2) Z nimmt eben fo mie s bic Stelle bcś h eilt; man faun Lat. \cho, vewi, porównane być może z naszérn: wiezie, baßer baś £ateinifd)C \eho, xexi, füglid) mit beut ^olntfdiett wiozę, wieźć, Boh. wezu, wezl, wezti, Ross. Be3yr, BC3eum, wiezie, wiozę, wieźć, etc. Dergleichen.

Be3TII.

5) Z*i>G, qu. v.

4) Z-, praepositio inseparabilis, (p. niżej w drugiej cze-

4) Z-, baś 3ttfawmenfe|uug3mort, (matt feßc mciter unten ści, gdzie będzie o przyimkach), często od dawnych zbytnie im jmc^teu £ßctle, mo OOlt bett SBormörtCW geßaubelt merbcit foli), używane do wyrażenia uzupełnionego czasu czynności, Prae- mirb OOlt beit altem Scßriftftelleru oft überflüßig, bloß um bie teriti perfecti, n. p. zstało się, zuprzywilejował go, lecz dzi- oollcitbete §aitblung§jeit, ba3 Praeteritum Perfectum, attöjubrüc* siejszc: stało się, uprzywilejował, które używanie kładzie za fen gebraucht, J. 33. zstało się, zuprzywilejował go; bod) ilt Perfecta, w samej rzeczy też nie są tylko Imperfecta.— Prze- ber £ßat ift uilfcr ßcitttgeS stało się, uprzywilejował, bać? jeßt ciwnie znowu ciż dawni pisarze z częstokroć opuszczają, alśi Perfectum gebraucht mirb, ltidjtS anbcri), a!3 eilt Imperfec-gdzic go teraz piszemy, n. p. upełny, zamiast zupełny; uf- tum. — dagegen laffcit eben btcfc alten Sdfriftftellcr ba3 z oft fały, zamiast zuchwały; piszą także zuffały.

au£, mo mau e§ jeßt feßreibt, j. 33. upełny ftatt zupełny, uf-fały ftatt zuchwały, bod) fcßretbcit fie and) zuffały.

§• 55.

§. 33.

Przebiegłszy tedy poczet spółgłosek naszych, pokazawszy

Scacßbent nur nun fo intfre SOłitlauter nad) etuanber burdfge* między niemi pokrewieństwo, na dobitkę przyłożę tu znako- gattgcn, ltnb tßt'C 3>crmaitbtfd)afteu feinten gelernt ßabeit, fo U)Ul mity przykład wielkiej przemicnności spółgłosek jednej w id; unit fiter ltod) jur 3itOa^c <üit feßr aitffallcitbcś 23et)fptcl ber druga w różnych językach:

großen 93crmaubclbarfcit ber SOîttlauter in etuauber tu beu »er* fd;iebeneu Spradfeit, ßiitjufügcit :

Pol. Towalia, tuwalia, tuwalnia, liai, tovaglia, Gall. touaille, Ilisp. toualla, Angl. towel, Laf. med. toaillia, toalia, toalha, toagla, toacula, toballa, tobale, toella, togilla, tuabola, tualla, cuullia, Sîicberbeittfd) Dmcßlc, £)berbcutfd) Bwcßle, d’Cr= fäcßf. Qtteble.

§• 54.

§. 34.

9îad) einem folgen 33ci)fpielc föitittc mau malmen, baß bic

Po takim przykładzie rozumiałby kto, że przemiany spółgłosek nie podległe sa żadnym prawidłom, że wiec każde 2>ermaitblintgcit ber SDîitlauter gar feinen ©cfeßeit untermorfeu, słowo wolno i można wywodzić, zkad chcieć. Przeto jeśli ititb bic SBortableituitgeu baßer äußerft millfüßrltcß mären, Sollte kogo poprzednicze wyłusżczenie pokrewieństwa spółgłosek nun alfo bic »orßergeßenbe Scrmaitbtfdjaftêbarftclluitg ber îOiitlam nie przekonało, że w tern zachodzą pewne stosunki, o które ter jcntaitbcit itocß uießt baooit übcrjcitgt ßabeit, baß babci) ge= pewne prawidła etymologii opierają się, izaliś jeszcze on sie mtßc 2>erßältittßc bte gcmtffcit ©ruttbfäßeit ber Sßortforfcßmtg junt nie przekona, gdy go zastanowiomy nad tern i spółgłoskami, ©ruitbc liegen, Statt ßabeit; fo bürftc fid) ein foId)er baooit »tclleicßt które się przynajmniej w naszym języku, wzajemnie w sic- jeßt ubcrjeugcit, menu mir ißttt barftellen, meld)c fDîitlauter meitig* bie nie przemieniają.    Ł    fteirô in ititfrer ^olitifdfeit STOuubart, u i elit fu etuanber übergeben.

O 55

o z (1 z i a l 111.

P DZIAŁ II.

Które spółgłoski w które nie przemieniają sie. (negativ e).

Kapitel 111.

A B S C H N I T T li.

2Beld)c SDïitlaater uid;t in etuanber übergeben.

(negative)

1) D. nie przemiena się w głoski,

gebt nicht über in

§. 55.

Ol to ŁO

h,

m,

PI.    a.

'S

, l,

r,

n, r, s, t, z.

n, r, s, t, z.

7)

y. <5s

YYyyY/zyy

^//yy//yyy

YY/Y

yyy/y/z y/yyy (

r/ y/y//y

zx,

*y>/s'r

y-z / -

/Y

yz,

/- ■aYz . j

-Y- Za XXXIV.

y/yy/yy/ Yv y//y//y y .

') -

/// z V/y’/z /z'z y'j/yy //yyZy y y

s rZ // / f

Y/,

// .

C Y r/ /’ y YYr

/rf

Yr? // // ,

//

YY's/ v/ Y

j.

rn

il, 1, r, d

“S

>5 •

Oc. ■ pr

SF:

Î^H •

te

Y/ Y ,

y y    y / y

/c V // V// / y//jzvzy///.) /yy*

/Y

s/₍y <

.y/rYfYrjyY ( wYeZYz/u/ÿz

in

trf

y* N* ç*.

cz

trac, jr*

ch,

«H-

sz,

YzY 'Y^/// / y f//rrj e/J

YZs/yy/sr

n/os/e, /t /tzZz/r.iZ. •

y & < Y(\,y z zY / <\t ży zz /Yz cyy (izXey r

y? < rr, ytcyz/y, /t scyty/Yy, yioYzy//y

z-

/t /rc/c,

. j/; // /?/ /<■ //. cYt Z Y/zrY>//

tfjr r

,>xy/Z

//

/,

Y'Y

/Cf*C

r,\ //Yfr.

}

'

y'

i

✓

\

\

!

>

*

I

*

\

%

\

*

-

\

/

\

\

ł

’i

3

(

6)

7)

8)

9)

b,

10)

b,

il)

12)

»O -»t HO o

l,

l,

U

d,

11, p, r, w. n, p, r, w. m, n, p, r, w. g, h, ' k, p, r,

o o-o

9>

P, r,

•f- -T*

tu, z.

w, z.

h h

regularnie w żadną się nie przemienia. Atoli Kraińc ki, Kroaci, i t. d. r używają zamiast g-z- dz. R. getyt regelmäßig in feinen ëuttyfiaben über, bod) bie Trainer, Kroaten brauctyen oft r ftatt g*i* dz. j. 23. Carn. moreti, more, loco: modz, mogę, Croat. morem, moguch jessem, possum. Przemiany r na l znam jeden przykład, oon ber 33ermalbung beê r in l fenne idj nur ein 23epfptel: rubryka, lubryka,

c,

m, n, r, s, t, z.

Rozdział III.

PODZIAŁ III.

Jak do narzędzi moivy stosuje sie zmienność spółgłosek,

Kapitel III.

ABTHEILUNG III.

23ertyältniß ber 23ermanbelbarfeit ber SDîitlauter ju ben ©pra<tymerfjeugen.

§. 36.

§• 36.

3luê ber oorgelegten fDîitlauterreitye ertyeKt, baß jmtfctyen ben

Widziemy tedy z przełożonego pocztu spółgłosek, że między wymawianemi jedném i temże narzędziem mowy ÜJîitlautew einerlep ©practymerfjeitgeê, bie uäctyfie 33crmanbtfd)aft najbliższe też zachodzi pokrewieństwo. Dzieląc je więc jak obmaltet. Ttyeilen mir fie nun, mie genmtynltd), in Sippen », la-zwyczajnie na labiales    wargowe b, p, w,    f, m,    językowe    biales b,    p,    w, f,    m, 3wngen *, linguales n,    l, r, d, t, ©alt«

linguales n, l, r, d, t,    podniebieniowe palatinas c,    ć, cz, z, i,    men«, palatinas c,    ć, cz, z, z, z, s,    ś, sz,    ^etylenbuctyftaben,

z, s, ś, sz, gardłowe gutturales k, g, ch, h, j; widziemy że gutturales k, g, ch, h, j, eilt; fo fetyen mir, baß am tyällftgfteit, najczęściej literae unius organi w siebie wzajemnie się prze- bie 23ud)ftaben unius organi in eiltattber ttbergetyen, bocty aitcty mieniają; atoli czasem    i z innych zarywają.    Tak    wargowa    biêmeilen    in    anbere    etngretfen. ©o tyält    ficty j.    23. ber Sippen«

spółgłoska m przychyla się do językowych    n, /; z podnie-    buctyftabe    ni    ait bie    3ungenbud)ftabeu n,    l; bie ©aumenbuctyftaben

bieniowych c, ć, cz, zakrawają na gardłowe k, g. Przyłą- c, ć, cz, on bie Śtetylbuctyftaben k, g. 3ur (Erleichterung be3 ©e*

czam dla łatwiejszej pamięci obok umieszczone tabliczki.

bactytntffeś fömten beplicgenbe Täfelten bienen.

über.

Obserwac. do I. Tablicy.

Głoski kreską połączone, w siebie nawzajem zamienia-

ją się.

3Irmcrfung jur I. Tabelle.

3)te mit ©trictyen oerbmtbnen 23uctyftaben getyen in einanber

Obserwac. do II. Tablicy.

2lnmerfitng jur II. Tabelle.

1) T>ie in einer 2lbttyeiluug unter einanber ftctyenben 23nd)fta«

1) Głoski w jednej przegródce pod sobą postawione, są w najbliższćm pokrewieństwie. 2) w różnych przegrodach, ben, ftnb einanber am näctyften oermanbt. 2) 2)ie itt oerfctytebenen nie są pokrewne. 3) im dalej w jednej przegrodzie głoska 2lbttyeilungen, ftnb mit einanber nicht oermanbt. 3) 3e meiter tn od głoski, tém i pokrewieństwa jest dalsze.    einer 21bttyeilung ein 23uctyftabe oon bem anbent ftetyt, befto ent«

fernter ift ibre 2>ermaitbtf<tyaft.

§. 37.

§. 37.

Mała różnica tych dwóch tabliczek jednej od drugiej dowodzi, ile przemiana spółgłosek zależy od narzędzi mowy. jeigt, tpie fetyr bie 33crmaitbelbarfeit ber SDîitlauter tum ben

©practymerfjeugen abtyängt.

Ter geringe ttnterfctyieb biefer bepbeit Tafeln tum einanber

Rozdział IV.

O samogłoskach.

Kapitel IV.

2§ott ben ©elbftlautern.

§. 38.

§. 38.

Co do samogłosek, chociaż ich jednej na drugą zamie-

Obgleicty bie 33ermaubeluitg ber ©elbftlauter unter einanber nianie nieustannie dzieje się, przecież i między niemi za- unauftyorltd) ift, fo gtebt eê bocty aucty unter itylten beftimmte chodzą bliższości, co przyłączoną trzecią tabliczką wyją- 2?ermanbtfctyaftêg™be, mie bepltegenbe britte Tabelle barttyut. śniam.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

§. 40.

§. 40.

Ze nasze ą i e niczćm nie są jeno samogłoski a, e,

§. 59.

§■ 30.

a nnb e finb in feinem ber übrigen Dialecte oortyanben; wiańskich nie. znajdują się, a odpowiadają Czeskiej samo- fie cntfprcctyen bellt 23ötyltttfctyeu au, a, u, bent 9iltffifd)eu y, o,

bem ftrainertfdjen o, e, j. 23.

Pol. Mąka, Boh. mauka, Ross. Myna, Vind. et Carn. moka, Croat. muka. — Polon. Rząd. Boh. rząd, Ross. pa^b, Carn. red.— Pol. ręka; Boh. ruka ; Ross. pyna, Carn. roka, inde: poruczyć, porucznik, rucznica ; ruśnica; Pol. Mącić, męt, mętny, Ross. Myrirrb, inde smętny, siue smutny, smętek, smutek, smęcić, smucić, zasmęcić, zasmucić.

cię w żadnym ze wszystkich innych dyalektów Sło-

głosce au, a, u, Ross. y, a, Carn. o, e; n. p.

Daß mtfer a nnb ę itiditö auberćS ift, alś ber ©elbftlauter z ukrytém n lub m, to jest, z ukrytą nosową spółgłoską, a, e mit bem yerftccften 9?afenlantc m ober w, tourbe unter bem pokazano pod głoska m i n, z przykładów: jąć, imać, jęty, 23lld;ftaben m nnb n alt beit Sßörierit: jąć, imać, jęty, jeniec, jeniec, jęstwo, jeństwo, imaństwo.    jęstwo, je/istwo , imaństwo, gezeigt.

§. 41.

O przechodzeniu niektórych spółgłosek na samogłoski, toż wzajemnie, patrz postrzeżenia pod głoską l i w.

§. 41.

Heber bie 2>erioanbluitg einiger 93îitlauter in ©elbftlauter, nnb umgefctyrt, febc mau bie 23emerfuitgeu über bic 23ud;ftabeit / nnb w.

Rozdział V.

Które głoski różnią Kolaków od innych Słowian.

Kapitel V.

2BeId;c 23ud;ftabcn unterfd;etben bot ^oleit uou ben übrigen ©Inyen.

§• 42.

§• 42-

2lu3 ber ch;mologifd;cit ©icbtung beö 2llpfmbet3 bat fid; erge*

Przebiegłszy tedy abecadło; widziemy, że głoski, które Polaków od reszty Słowian najbardziej oddaliły, są: ć, dz, bot, b«j$ fid; ber ^ole oou ben übrigen ©laoeit burd; folgenbe rz, ą, e, dodaó można: g, h, j.

23ud;ftabeit imtcrfd;eibet; c, dz, rz, a, e; inan faun nod; binjnfügen: g, h, j.

H o z cl z i a 1 VI.

Rozmaite okoliczności, utrudniające etymologiczne dochodzenie.

Kapitel VI.

SOîan^erleb ©djioicrigfciteu, mit benen ber 2Sortforfd;cr jtt fämpfen bat.

§• 4-5.

§• 43.

©ine oft grypę ©dniücrigfcit für ben 2Bortforfd;cr entftebt attb

Trudność częstokroć wielka dla etymologa powstaje z mieszanego porządku głosek istotnych, z przełożenia już to sa- ber oerauberteu Orbnnttg ber mefentlidtcit 23nd;ftaben, airê ber mogłosek, już spółgłosek, a czasem i zupełnego wspak ich 2$erfejmng fomuhl ber ©elbftlaułcr al3 9)ïit!antcr, ja bisweilen przerzucenia. Pulchny, jak teraz i mówicmy i piszemy, and; motyl gattj yerfebrtClt ©tellltltg. Pulchny, mie Cb bic ^0= słowo jest, którego etymologicznie wywieść nic podobna; len jept fcbrctbcit ttitb fpred;ett, läßt fid; gar nid;t etęmologifd; lecz cała trudność ta niknie, skoro według Syreni u sza, erflären; bic ©djmterigfeit fällt meg, fobalb mir nad; Syre-Siennika, i według inszych dyalektów, spółgłosce l na- nius, Siennnik nttb nad; ben anbertt ©layifd;ett Dialecteit, leżytc miejsce powrócimy, pisząc puchlny, Ross. nyx.ibiii, betn SDîitlanter l feilte red;tc ©telle rnieber geben, nttb puchlny nyxacHKin; Garn. puchły, Yind. puliel. Za podobnćm prze- fcbrctbeit, Ross. nyxjbin, riyxaeiiKbiÄ, Carn. puchły, Vind. pu-stawieniem samogłoski o i spółgłoski /, ze słowa sól, solid, hel. — Ditrd; eine ätyitlid;c 2?erfepnttg bei“ ©elbftlanterb o nttb stworzono słony, słonośd, Ross. co-teiiocTb, co-ichhuh, Ecc. beê SDîitlauterS /, ift ailé» ben 2Ö ortem sól, solić, entftanben

r.itAHOCTh. citaiiMH. --    pełny, Ross. iiojhmS, nojioirb, słony, słoność, Ross, coacnocn- cojchhmh, Eccl. ciunocTh,

Ćarn. poln, Vind. pulen, poun, Croat. pun, Roh. piny, za ch^mmh.__2)(t^ ^o!lttfd;c pełny, oss. noaiibiil, nojiOH'b, Carn.

przestawieniem samogłoski c, pokazuje się być jednćm sło- poln, (Vind. pulen, poun, Croat. pun.) Boh. piny, ift nad; wem z Łacińskićm plenus, a i z Greckiem pleos, polys, za Slerfepnttg beśi ©elbftlauter^ e, ein nttb eben baffelbe Sort mit wyrzutem wsuniętej przez Łacinników nosowej spółgłoski, bent Sateiuifdicii plenus, ja and; mit bem ©ricd;ifd;ctt pleos, n. Ponieważ zaś p*b>w*f, tedy Greckie pleos, polys, byllos, polys, fobalb matt ben tum bftt Sateiitern eingefd;obeueu 9?afcit= Niemieckie yoll, füllen, tael, Polskie wiele, jednakowe nam lani n berairênürft. Da nun ferner p*b*w*f; fo geben ttttâ baê w podobnych a bardzo siebie bliskich znaczeniach, istotne ©riedufd;e pleos, polys, byllos, ba3 Deutfd;e 0 011, füllen głoski pokazują: p - l-.b-Uw ~l-- f-l. — Słowa władza, wta- yiel, baś ^Jplitifctye wiele, wielki, hep atyttlictyeit, eiitattber febr dać, wladnąc, włodarz, Boh. wladnauti, wladarz, wladarziti, naben 23ebeutuugen, einerlei; iliabicalbuctyltabeit, liämlid;: p-l*b-Ross. B.ra.rbTb, B.r.utTC.m, przestawieniem tylko samogłoski, 1 ; w - b f- !.. — Die Sßbrter władza, władać, władnąć, wło-

XXXYIf

różnią sie od Litewskiego waldyti, Fini, wallitsema, Svec. darz, Boh. wladnauti, wladarz, wladarziti, Ross. B.ia4tîfc, walda, w Otffrydzie uualtan, w Izydorze uualden, Germ. BJtaAiTeib, unterfd>ctbea^ ftd; nur burd? bie 33erfe£mtg beS 0elbft* walten,- zkąd ©ewalt, po naszemu władza, ©ewaltfamfeit po lauterS oonbent8itU?autfcf?en waldyti, Finn. wallitsema, 6d?web. naszemu gwałt — Słowo pokrzywa, Boh. koprziwa; Ross. walda, bes?m Ottfrieb uualtan, bet?m Sftbor uualden, 2)eutfd? KponHBa, Vind. kopriwa, kropiva; Croat. kropiva, porównaj walten, bal?er ©ewalt, ^oln. władza; ©ewaltfamfeit, z imieniem opactwa Koprzyiunickiego, czyli Pokrzywnickiego. ttifd? gwałt.— $ie Srentteffel ï?ei^t ^oln. pokrzywa, Si^nt. koprziwa, JRuff. KponHBa, SBtnb. kopriva, kropiwa, Croat. ko-priva; man oergleid?e bamtt ben Sîamen ber 3lbtes? Koprzywnica ober Pokrzywnica.

§. 44.

§. 44.

Poznanie słów obcych, dlatego też często przytrudniej-

ferner wirb eâ oft fd?wer, frembe Wörter su crfeunert, weil szćm bywa, ze nie tylko głoski, lecz i całe zgłoski, na nid?t nur 23ud?ftaben, fonbern aud? ganse Selben umgemobelt, swojski krój przerobiono; oraz tymże swojskie zakończenia unb mit (Enbtguitgett unb Bufäjjeit nad? ber ŚanbeSart ocrfefyeit i składania nadano; tak naprzykład, i ukrzyżowany, i cru- worben; fo fotttmt j. 23. fowof?l baS 2)eutfd?e gefreui$igt, alS cifixus, i crucifié, i gefreujdgt, pochodzą od słowa crux, and? baS ^oln. ukrzyżowany, baS 8at. crucifixus, baS ftranj. crucis, Pol. krzyż, Boh, krzjż, Vind. krish, Croat. Kris, crucifié, öOtt bent SBorte crux, crucis l?er, fofit. krzyż, Boh. Hung. kereszt, Ross. KpecTb, porównaj Polon, chrzest, chrzcić, krzjż, Vind. krish, Croat. kris, Hung. kereszt, Ross. Kpecu; i t. d.— Pol. Rzym, Lat. Roma, Germ. fRont, Pol. Rzymia- man »ergleidje ba3 Çolnifcfje chrzest bicïaufe, chrzcić, taufen, nin, Lat. Romanus, ber fRöttter, Pol. Rzymski, Germ. SRÖ* cf. @t?rift.— ^lol. Rzym, 8at. Roma, $cutfd? SRont; Çoltt. Rzy-mtfd?.— Pol. Uryanka, uryantska perła, zamiast Oryentka, mianin, Cat. Romanus, SDeutfd? ber Körner; ^olit. Rzymski, oryentalna.— Gall. coridore , Pol. Kurytarz.— Germ. Śtreitp ©eutfd? 3îônttfd?.— Çoltt. uryanka, uryantska perła, ftatt oryentka,

gang, Pol. Krużganek.

oryentalna, eine orientaIifd?e feerie. — graitj. coridore, ^oln. kurytarz. — Deutfd? ^reujgang, fßoltt. krużganek. .

§. 45.

§. 45.

Przyswajając obce słowa, pozwolono sobie odmiany, nie

Ses? 9lufital?ine frember Sorter l?at man ftd? nid?t nur in 2lm tylko co do głosek i zgłosek, ale też i co do znaczeń po- fefyuitg ber 23ud?ftaben unb Selben, fonbern and? in betreff ber dług -potrzeby. Rzeczownik (Substantivum) wola, oczywiście 23cbeutuitg, nad? ttmftänben, SSeräitberungen erlaubt. 2)aS $aupt* skazuje Łacińskie Volo, voluntas, Greckie bule, bulomai; i wort wola, ber Sille, beutet offenbar auf baS £ateintfd?e volo, nasze wola i Łacińskie voluntas są też jednego znaczenia; voluntas, ©rtefd?tfd? bule, bulomai l?itt; baS *ßolttffd?e wola, a zatem dziwna, jak czasownik wołg, wolić, nie został się unb 8atetittfd?e voluntas fabelt aucf? eine 23ebeutuug; fonberbar przy znaczeniu Łacińskiego czasownika volo, veile; lecz ra- ift eś baf?er, wie baS Bcitwort wolę, tfolić, bie Scbeutuitg bcS czćj poszedł na Łacińskie mało, malle, t. j. magis volo ; co £ateiittfd?eit 3cünJ0rt§ volo, veile, bat oerliereit, ititb bagcgeit btc nie przez co innego stać się mogło, tylko że u nas już SBebCittling beś 8ateintfd?en mało, malle, (lieber wollen), befontilteit pierwej Łacińskie volo, veile, przez słowo chcieć, chceL, fbniten.®iejüfounteburd?nid?ts anberSoeranlafftwerben, aisbaj-SbaS zastąpione było; myśmy tedy potrzebowali szczególnie skła- Satctnifcbe volo, veile, bet? uitö bereite burćf? chce, chcieć oer* dniejszego rzeczownika, niż było owo chcenie, i takim jest, treten würbe; wir brauchten alfo nur nad? ein gefd?icftereS £?aupt» wola; prócz tego, trzeba było jeszcze czasownika na wyra- wort, alS ba3 verbale chcenie, ititb bann aud? itod? eilt 3^1* żenie wyboru jednej rzeczy z dwóch, co u nas wolić, wła- wort, um baS lieber wollen, malle, auf einmal auSjubrutfen. śnie wyraża. U Kraińczyków i Windów wolim znaczy chce, Sei? beit Trainern unb Sinbcit bebeutet volim id? will, id> wäl?le; wybieram, wid, wa^Ie; u Rossyan woliu znaczy c/icę, iy- bes? ben fRuffen woliu id? wid, id? wihtfdfe.— ŚRait erwäge ^ier, cze.— Kto zechce, niech się zastanawia, bo rzecz tego bénit eS oerbient (Erwägung, weld?e fonberbare, ooit ber urfprung* warta, jakie w używaniu naszćm mają znaczenia słowa Ła- lid?ett bod?ft oerfd?icbeite 53ebeutung, folgcitbe 8ateiitifd?e Sorter cińskie: subjekeya, konsolacya, kollacya, palestra, mecenas; Ijeut Jlt ïage bei? bent ^oleit l?aben; subjekeya ltitgclcgeul?ctt, jak różne od rodowitego!    konsolacya $inber, Heine ganttlie; Kollacya bie 2lbcnbmaf?l$ett;

palestra bie fRed?tSprariS, Mecenas, ein großer IRcdjtSpracticuS

u. f. w.

§. 46.

§. 40.

(ES giebt and? Beitwörter, bie i^re Stbmanbelungen in. beit

Są też czasowniki takie, które nie z jednego źrzódła konjugacyjne czyli czasowe swoje odmiany czerpają. Tak oerfd?tebeiten 3eÜM, auö mehreren öueden fd?öpfcn. 00 nimmt słowo być z trojakich pierwiastków czasy swoje bierze: 1) j. 23. baS B^twort być, (fes?n), feine Slbwanbelungeit au§ einer być, bedeL, bądź, Vind. biti, bodem, bom, bodi, cf. Ger. brepfad?eit Qltcde: 1) być, będę, bądź, Vind. biti, bodem, bin, bift, w Kerze bim, Anglosax. beon, Angl. bee. 2) w trze- bom, bodi, cf. Germ. bin, bift, bci?m $ero bim, 2lttgelfa^?f. cićj osobie liczby mnogiej czasu teraźniejszego są, Vind. so, beon, (Engl. bee. 2) 3n ber brüten ^erfoit ber me^rfad?eit 3ßl?l Ross. sut’ cf. Lat, sunt, sint, Germ. jtnb, fet?n, Vallis. sy. 3) ber gegenwärtigen Bcit są, Vind. so, Ross, sut’, cf. Lat. w trzeciej osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego jest, sunt, sint, Germ. ftitb, fcpn, Vallis. sy. 3) ber britteit Vin. je, floss, jest’, Graec. esti, w Ulfilasie is, Germ. ift, a ^erfon ber einfad?en 3<tbl ber gegenwärtigen 3eü jest, Vind. je,

z tego jest już i reszta osób czasu teraźniejszego u nas po- Ross. est, Lat. jest’, Graec. esti, bepnt Ulpf)ila3 is, Germ. tfł; chodzi: jesteś, jesteśmy, jesteście. U Windów zaś pierwsza oott btcfem jest fontmeit nun and; bie nodj übrigen ^erfoncn ber ge* osoba liczby pojedynczej czasu teraźniejszego sem, w licz- geuwartigen 3^ fier; jestem , jesteś, jesteśmy, jesteście. 23ep bie mnogiej smo, idą za lacińskiem sum, sumus. — Słowo beu Sßtnbett fieißt bte erfte ^erfon ber cittfadjjen Balii ber gegen* iść, idę, wychodzi na Łacińskie it, is, to, Eccl. iti, Ross. wütigen Bcit sem, w ber »telfatfien, smo, nad) ^bcnt Satcini* itti, idu, Vind. jiti; lecz czas dokonany, szedł, szła, szło, fd)en sum, sumus. — 2)a3 Beitmort iść, idę, [fließt fid) au szli, szły, inszego jest źrzódła., spólnego ze słowami: ślad, baê Catetttifdfe it, is, eo, Eccl. iti, Ross itti, idu, Vind. jiti; szlak, cf. 3?ieberfad)f. flefe, $ocßbeutfcft ©cfilid), fcfyleicficn.— allein bie »ergangene 3cit szedł, szła, szło, szli, szły, gehört Słowo najduję, w czasie przyszłym najdę, najdzie, okazuje ju einem anbern ©tamme, nämlidf §u bem ber Söorter ślad, nam źrzódło iść, idę, idzie, na wzór Łacińskiego invenio, szlak, cf. 9?teberf. flefe, Ipocfybeutfcfl ©cfjlicfl, fcfileicßett.— $a3 nachodzę, najść; wszakże czas przyszły nalazł, od słowa 3eitmort najduję, (id) fittbe) in ber jufünftigeu 3^it najdę, jetgt leźć, łazić, objęło miejsce zadawnionego nadszedł, invenit. un8 bcutltcf) auf ba$ ©tammwort iść, idę, idzie lun, ttad) 2lrt Rossyanin dotąd pisze i mówi: naiti, najdu, naszeł, nacho- beö £ateinifd)en inuenire, nachodzić, najść, auf etwaê fontmen,

dit’, nachożu.

auf etwas ftoßen, eS ftttbeu. ®ie feßtge gönn ber »ergangtten 3eit nalazł, (er fanb), turn bem ©tammwortc leźć, łazić, fiat au$ wtrfltcfj bie ©teile beS oeraltcten naszedł, inuenit eittge* nommen. $>er Sîufîc fcfiretbt unb fpricfit btS auf ben heutigen £ag : naiti, najdu, naszeł, nachodit’, nachożu.

§• 47.

§. 47.

Widzieliśmy dotąd, jak istotne głoski się zamieniają, jak

23iSficr fjabctt mir gefefiett, wie bie- wcfeittlicfien Swtyftaben się też przestawiają; teraz największa uwagę nam obracać ycränbcrt, ferner mie fie »erfeßt werben; je|t muffen wir wieber potrzeba na nową etymologii trudność, pochodzącą, już to un[rc Sfufmcrffamfett auf eine neue ©wicrigfeit in ber Sßortfor* z ubywania prawdziwych głosek istotnych, już to z przy-    rieten, bie tficilS in bem SBeglaffcu wtrflid? wcfentlid;er,

bywania pozorno istotnych, już z tego obojga razem.

tljeifê tu bem Bnfaö fdjctnbar wefentltcfier Sitdiftaben, tbciS and) tu bepbern, tfwen éruttb fiat.

§. 48.

§• 48.

Ubywania istotnych żaden dyalekt Słowiański tak oczy-

$8ott bem SBeglaffett wirfltd) wefentltcfter $8ud)ftaben giebt une wistych nie daje dowodów, jak Sorabski w Luzacyi; tam feirt ©latufcßer Sialect fo augenfd; einige unb häufige ^epfpielc, bowiem piszą i mówią : rib * grzyb, noy * gnój ; pzez* przez; pzb per SBcnbtfclje tu ber Sauftß; bcu bort fd)reibt unb fprid;t man przy. — Na ten kształt i u nas śpital, z Łacińskiego Iiospi- p₀l. grzyb; noy, Pol. gnój; pzez Pol. przez; pzi Pol. tale, od słowa hospes; Jeronym, Jarosz, zamiast Hierony- prZy. Stuf eilte äfntltcfie 2Irt ift śpitał ©pital, auS bem Sa* mus; Jacek zamiast Hiacynth. Mamy i słowa swojskie, któ- teinifdjett hospitale; tum hospes, entftaubcn; fo attcfl Jeronym, rym naprzód dla wygodniejszego wymawiania odejmowano Jarosz auS Hieronymus; Jacek, auS Hiacynth. 2Bir fiabett głoski istotne przez skrócenie, co w ten czas było błędem, Wörter, bencit matt anfättglid; bloS ber bequemem îluSfpra* lecz powoli wprowadziło się za prawidło, tak że już teraz falben, burd) Bufaronwutcljung mefcntlicfic Sucfiftaben entjog; wciąż mówiemy: bał się, zamiast dawnego bojał się; stał, p(c3 war nun etgeutltd; fcfilerjiaft, würbe aber allmälilig Siegel, zamiast stojał; pas, zamiast Słowiańskiego pojas. Ale naj- f₀ baß matt jeßt gar nid)t attberS fpridit, alS bał się, ftatt beS znakomitszym w tym względzie odmianom podpadło w Sło- veralteten regelmäßigen bojał się, stał, ftatt stojał, pas ftatt wiańskich dyalektach i obcych językach słowno córa, córka, beS ©laotfdieu pojas. 3ebod) bte auffallcubfteu 95eränberiutgen in

Boh. dcera, dcy, Ross. docz, biefer Sîücffidit trafen fowobl in beu ©laotfcficu Sialecten, alS

Grec. xÓQt], Eccl. Alł,e(>h,

w drugim przypadku doczery Croat. kcher, hcher, kchi, fremben ©pradjen baS 2öort córa, córka, Gr. xôgrj, Eccl.

Ai|i6(>i),

Vind. hzhi, hzher, Svec. doter, Dan. dotter, Anglosax. doh- Boh. dcera, dcy, Ross. dotsch, in ber jwepten $allcubuug . tor, w Ottfrydzie dohter, w Willeramie tohter, Angl. da- dotschery: Croat. kcher, hcher, kchi, Vind. hzhi, hzher: ughter, 9?iberfäd)f. $ocf|ter, Pers. dochter, Germ. £ocfltcr, Suec. doter, Dan. dotter, Anglosax. dohtor, bepm Ottfrieb Graec. thygater. Zatem odmiany w istotnych głoskach tego dohter, bepm SBitleram tochter, Angl, daughter, 9?ieberfad;f. słowui zaszłe, tak sobie wyobrazić potrzeba.

$od)tcr, Pers. dochter, Germ. îod/ter, Graec. thygater. SD?an fiat ftcfi alfo bie mit ben mefentlicßcn Sucfiftaben biefeê SSortè »orge* gangenen SSeränberungen fo oorjufteHen :

Pol. córa, córka. Gr. KÓgg.

s- a* ça» a- a. sa.

szcz

Ecc. dszczer’.

Boh. dcera.

Boh. dcy.

Ross. docz.

Ross. doczery.

Vind. hzhi.

th

hzher.

hcher.

kcher.

kchi.

doter

©ottcr.

dohtor.

tohter.

daughter.

dochter.

©oebter.

thygater.

§• 49.

§. 49.

Przybywanie pozorno istotnych równie mąci etymologią,

©er Bufajj fdjemkr ruefentltc^er Sucbftaben, ntad)t in ber jak ubywanie prawdziwych. O przybywającćm z początku 2Bortforf$ung tttdjt toentger ©cbmierigfeiten, ofê ba3 Seglaffett słów, g, j, dz, wyżej już pod temiż głoskami mówiono, i mirfltd; mefentliiber. Son bent 3ufa£e beê g, j, dz, ant Anfänge na przykłady przytoczono słowa Udam, Jewa, Jędrzej, jabłko, ber Sorter, liaben wir fdjott oben bep btefett 33it(^fłaben gefpro* gniazdo, dzwon. Przydam tu jeszcze zwierciadło; które to dien, ltnb bie Sepfptele Jadam, Jewa, Jędrzej, jabłko, gniazdo, słowo w Polskićm wcale się nie może etymologicznie wy- dzwon, angeführt. tpier füge id) nod) zwierciadło, (ber (Spiegel) tłumaczyć; łacno zaś w inszych dyalektach; albowiem Boh. fńnju; nad; bent ^ohtifdjen ift biefl Sort etpntologtfd) unerfldrbar, zrcadlo, Ross. zerkało, zercało, Vind. serzalu, Cro. zerczalo boc^ nad; attbcrett ©ialecten ttidjt fd;mer p erfldren; tnt Sölmtt» należą do jednego źrzódła z naszemi słowami, źrzenica, wzrok, fdjen näfimltd; pei^t e3: zrcadlo, tnt 9înfftfd)en zerkało, zercało, wejźrzeć, wyźrzeć, zajźrzeć, zorza, to jest, do zadawnionego tnt Stnbtfdien serzalu, tnt (Eroattfclien zerczalo, nnb btefe geljö» zriti źrzeć * widzieć.

ren su einem Stamme mit ben ^olnifdjen Sortem źrzenica, (2lug» apfel), wzrok, (baê ©eftdjit), wejrzeć, (einfe^en), wyźrzeć, (au3= fefien), zajrzeć, (binfefteit), ujrzeć, (erbltcfen), zorza, (bte 3Jlorgenröt$e), nćifmtltd) su bem oeralteten zriti (feliett).

§. 50.

§. 50.

W niektórych słowach wszystko razem, tak ubywanie

Sep einigen Sortem mad;t alles bicfl jufamnten, ba§ 21uä» prawdziwie istotnych, jak przybywanie pozorno istotnych gło- laffen mtrflid) mefentlidjer, ber 3ufaf$ fdjeinbar mefentltdier Suffi» sek, jak też jeszcze do tego i przemiana ich, czyni etymo- ftabctt, nnb nod; oben breitt bie mit ifuteit oorgegangenen Ser» logia wielce trudną. Przy czćm zastanówmy się, jak z Ale- dnbemttgen, bie Sortforfdfung äu^erft fdjmierig. San ermdge nur, ksandra mógł się stać Oleś, z Elizabetha, po naszemu Elżbieta, mie au8 3ÏIeyanber Oleś, auè Elisabeth, Elżbieta, Elżbietka, zdrobniałe Elżbietka, Halika.— Joannes po naszemu Jan, Halika bat entftel/en fbnnett. Bolmnn, folntfd), Jan, mtrb ttt zdrobniałe Janek, Janui, Janusiek, Jaś, Jasiek, Jasieczek, Jachnę- ben Serfleinemngêmôrtem Jlt Janek, Janus, Janusiek, Jaś, Ja-czek, Jasinek, Jasineczek. Toć zdziwiło Kochowskiego, tak że w siek, Jasieczek, Jachneczek, Jasinek, Jasineczek. ©d)0tt bem fraszkach swoich pisze: «Patrzaj jak wiele imion masz zje- ©i^ter Kochowski fiel btcfS auf. ©iefl, fc^reibt er in feinen flei» dnego Jana: Janusza i Hanusa, Iwana, Isztwana, Jonka,Jaś- neu ©ebidjteit, mie ötel kanten ait§ bem einjigen 3*0^autt ent» ka, Jasinka, Jacha i Jasiatko; Jeden ród wołek, ciołek, kró- ftanben! $an3, $dnfel, $ciit3dien, daneben, £emtp, $anfe, £>an* wka i cielątko.» Także od Petrus, Piotr, w piątym przypad- fen, §cinfd|en, 3an, 3abn, u. f. to. ©O ift au$ fetruil Piotr, ku Piętrzę, zdrobniale Piotrek, Pietrek, Piotruś, Piechnik, in ber fünften Sattenbung Piętrzę, entftanben; bann bte Serflei» Piechniczek, Pieś, Piesinek, Piesineczek. W imionach wła- nemngämörter Piotrek, Pietrek, Piotruś, Piechnik, Piechni-snych, byle się trzymać ich oznaczenia, snadno trafić, jak czek, Pieś, Piesinek, Piesineczek. Sep (Eigennamen ift e3, po nitce do kłębka, do ich pierwiastkowego kształtu; lecz menu man einmal bie Sebeutuug metjl, jientlid; leifbt, ben Śuben to daleko trudniej w pospolitych słowach. Polskie wątpić, ju »erfolgen, nnb auf ibre ttrgeftalt juritef ju fontmetn; mett fdjroe» wątpliwy, wątpliwość, w żadnym dyalekcie się nie znajdują, rer Iicilt btejŚ aber bet ben gemofmltdjen Sortem. ®a§ Çolntfdje i jak się u nas piszą, nie mogą być wcale wywiedzione ety- wątpić, (jmepfeln), wątpliwy, (jmepfelliaft), wątpliwość, (ber mologicznie. Trafiłem przecież na jeden ślad, podobno i nie 3tnepfel), ftubet ftd) in feinem ©ialecte, nnb läfSt fidj nad; bet lekki, a to porównywając Polskie wątpliwość z Kraińskićm spolntfdjen ©djreibart gar nid;t etpmologifd; erfldren. 3d; fmbe dwomliwost. U Kraińczyków albowiem tak jak u Kroatów, gletdjmol;! eine ©pur entbedt, bie oieUeid;t ni<bt ju oeradjten tff, Dalmatów i t. d. dwojiti znaczy wątpić, z czćm porównaj burdj Sergleicfyung beê folnifdjen wątpliwość mit bem krainę* Polskie na dwoje, na przykład: «na dwoje babka wróży;» rifdjen dwomliwost. Sep ben Trainern, Kroaten, ©almaten U. f. m. jeszcze to na dwoje. Porównaj z tćm Łacińskie, dubius, duo, Ijeifit jmeifeht dwojiti; hiermit oergleicfie mon ba3 ^olntfdje na Niemieckie jmepfeln, jmep.    dwoje, (auf jmep ©eiten), j. S. na dwoje wróżyć, (jmepftn»

XL

mg matyrfagen), ober jeszcze to na dwoje, (baS ift nocty jmetybeutig, mtgemiff, jmeifeltyaft). SWan ocrgleictye baś Sateinifctye dubius, duo, baê Seutfctye jmetyfeln, jmcty.

Kapitel VII.

©ttyntologifdje $filf$mittel.

Rozdział VII.

Pomocy etymologiczne.

§• 51.

§. 51.

Gdy słowa, nad których dochodzeniem pracuje etymolog, ©obalb bte SBörter, mit bereit ©rforfctyuug ber ©ttyinolog ju nie są dzisiejsze, powinien pilnie uważać, czy za czasem ttyuit tyat, ntrf;t ooit petite ber (tub, fo bat er forgfältigft 31t un* jakie w nich nie zaszły odmiany, bądź co do pisowni ich, terfuctyen, ob ittctyt mit ttynen in ber golgc ber 3ett SBerćinberun* bądź co do znaczenia, bądź co do tego obojga razem. Do gett, fomotyl itt ber ©ctyretbart, a!3 and; tu ber Sebeutnng, ober przykładów wyżej przełożonych, w paragrafach o ubywaniu and; mol)! tu bereit jugletcty oorgegaitgctt ftitb. 3u beit oben in prawdziwie istotnych, a przybywaniu pozorno istotnych gło- ben ^aragraptyen uon Sluêlaffmtg mirfltcty mefentlictyer Shtctyftaben sek, przyłączam tu następujący: Słowo rzetelny, tak pisane, gegebenen 33etyfptclctt, füge id) ttocty folgettbeê tyittJU. Saê SBort nie wiedzieć z kąd sie wzięło; lecz jak go Jan Kochanowski rzetelny, ift na ety ber jetytgett ©ctyretbart Ulterflćtrbar, bod; toie eśiS Klonowicz i t. d. piszą, źrzetelny, Boh. zrzetedlny, Ross. zri- bety Sotyaitu Kochanowski, Klonowicz u. f. m. erfctyetiti, źrze-telnyj, widoczna, że pochodzi od wyżej wspomnionego zriti, teiny, Boh. zrzeteldny, Ross. zritelnyj, fomntt e$ attgeitfctyctttlicty źrzeć, zkąd utrzeć, wzrok, ztąd u dawnych znaczy: 1) oczy- oott bem bereite ertodtyuten zriti, źrzeć, getttetnfctyaftlicty mit uźrzeć, wisty, w oczy wpadający, jawny; 2) przenośnie, nieobłudny, wzrok, tyer; batyer bcbeutct eS bet bett alten ©ctyriftfteUew : 1) fictyt* otwarty, szczery, rzeczywisty. — Obces, obcessowy, u dawnych barlid;, augeitfctye-iitlicty, in bie Singen fattenb; 2) metaptyortfety: obses, obsessowy; a że to Łacińskie obsessus, dowodzi staro- mtgetyeuctyelt, offen, aufrichtig, reel, mtrfltcty.— Obces, obcesso-żytne znaczenie jego, bo opętany; tak pisze Kochowski: «źli m?/; fctyrctbeit bie SUteit obses, obsessowy, unb baff bteff baś> £atctitt* z obsessów wyparci szatani.» Maczyński zaś obsessus a dae- fetye obsessus, ift, bcmcift bie alte 23ebcuiitltg: befeffen3 fo braucht ben monę, daemoniacus, tłumaczy: opętany, obses.— Zyto w dy- SiuSbrucf Kochowski: „bte ïeufel nmrbett oertrieben z obsessów, (au8 alektach znaczy wszystkie gatunki zboża; jak go jeszcze Sy- bcit 23cfeffeiteit)." Maczyński erflćirt obsessus a daemone, daemo-reniusz używa, pisze albowiem: «pszenica jest żyto; orkisz niacus, poltttfcty opętany, obses.—• Zyto (ber SRocfcit) bebeutet itt bcit «jest żyto; jęczmień jest żyto.» To co teraz iyto, wyrażało übrigen Sialcciett ©etreibe übertyaupt; unb fo mirb e3 aucty nocty oout u dawnych rei; zkąd rżany chlćb, zboże zaś pewnie później- Syrenius gebrauctyt, ben bety ttynt ftitb SBaityClt, ©pelty, ©erfte, żyto, sze Słowiańskie słowo, od słowa Bóg, w piatem przypadku ©etreibe, ©etreibcarten. 2Baë bte tyeutigcu Çolctt unter żyto oer* Boże pochodzące, u Czechów znaczy towary, u Sorabów ftetycn, tyteff bet bett SiltCJt reż ($0Cfett), batyer baS jetyt ttocty gc* szczęście. — Obmowa dziś u nas potwarz, zły język, u na- brćhtdffictye ©igeitfctyaffêmort rżany; Zboże (©etrctbc) ift offenbar szych dawnych pisarzów zastępuje Greckołacińskie periphra- eilt fpâtercê ©iaotfctycê 2Bort, öon Bóg (©Ott), ilt ber fünften sis «słowne ogradzanie, opisywanie, obmawianie, gdy jedna gaUeitbigmtg Boże; bei bett SBotynten bebeutet eŚ Śłaufinaunśgitter, «rzecz wielą słowy bywa ogradzana albo szerzej wyma- bety bett SBcttbett ©lüdêgüter, ©lücf.— Obmowa bebeutet jetyt wiana.» Maczyński. W pośledniejszym czasie znaczyło na- 33erldutltbung: bety bett Sitten briteft c3 baà ©rtcctytfttye peri-mowę, obradę, rozmowę; n. p. «Panowie przyjechali do J. phrasis au3, „bie Untrebnitg, Utttfctyretbnitg, menu eilte ©actye «K. Mości na obmowę, a skoro było po obmowie, (po sessyi) „mit metyreren SBortcn umrebet, ober umftaublictyer auSetnaitber «odjechali.» Potem: wymówkę, wymawianie siebie, exkuzę; „gefetyt mtrb." Maczyński. ©pdtcrtytlt befallt e$ bie Scheidung azaliż nie wcale przeciwną rzecz, jak dzisiaj!— Polskie: oott Serattyfctylagung, Śerebuttg, Ultterrebuug, 3. 33. hetman, Ross. gelman, Cosac. attaman, Boh. Heytmąn, wy- „bie Herren beS ffiattyö famett gttm Stöltigc na obmowę (jur ©Olt* chodzi na Niemieckie ipauptmaitn; wszakże tu pamiętać na to, „feren3) unb nad; geenbigtcr obmowa (©ottferenj) entfernten fie że $auptmamt w dawnej Niemczyźnie, nie jak w dzisiejszej, „ftety." Samt bebeutet e8: ShtSrcbc, ©ntfćtyulbigung; eilte szczególnie kapitana, lecz naczelnika, na czele będącego, ber tyeuttgeit grabeju eittgegeitgcfctyte Sebeutung!— ®a§ ^olttifctye przełożonego, co u Windów i innych Słowian poglavar, zna- hetman, (ber gclbtyerr); Ross. getman, bety ben Stofafcit atta-czyło.— I Polskie gość, Boh. host, za jedno z Łacińskiem man, ßo/i. heytman, fütyrt auf baê Seutfctyc ^auptiuann; tyier* hostis, ten pewnie przyjmie, któremu z Cycerona de ofßc. bety ift nun 31t erwägen, baff $auptmanu im alten Seutfctyen, 1, 12, Varr. 4, wiadomo, że w dawnej Łacinie hostis, nie nictyt mie tyeute bloff ben ©apttain, fonbern ben oberfteit ©otumań* znaczyło nieprzyjaciela, lecz obcego, peregrinum, hospitem. btreitbeit, ba3 Ofcertyaupt, baê bei bett SBinbeit unb aitbcnt ©laoett

poglavar tyeifft, bebeutete.— SaS ^olnifctye gość, (ber ©aft), Boh. host, mtrb jeber für baê Cateinifćtye hostis erfennen, bem c$ auS bem Cicero de offic. 1, 12, unb airô Varro 4. befannt ift, baff hostis im alten Satetn, ni^t beit §einb, fonbern ben grentben, peregrinum, hospitem bejeietyitetc.

§. 52.

§. 52.

Ipteraitś ergiebt jtety, baff eiiteê ber erften #ülfêmitteï ber SBort*

Z tego wypada, że pierwszą do etymologii pomocą są dzieła, które nam stawią historyą odmian słów, tak w forfctymtg bie SBerfe jtnb, mel^c unê bie ©efctyictyte ber mit ben kształcie, jak w znaczeniach, a zatem potrzeba glossaryów, SBbrtern, fomotyl tn ©ctyreibart, al^ 33ebeutmtg, oorgegangenett

XLII

wo wareab, Boh. wrhcab, ma źrzódło w Cześkiem, Bosneń- cab, (ber Samenfteilt), Boh. wrhcab, fiat feinen Urfpruttg skiém wrhu, wrcy, Vind. vrezhi, vrshem rzucić. — Polskie uon ben Söfltntfcfieit, Soênifcfiett, wrhu, wrcy, Vind. vrezhi, brzytwa, Boh. britwa, Ross, britwa, Vind. britva, w Rossyj- verzshem, (werfen).— Brzytwa (bfl£ SalBtertneffer), Boh. britwa, skiem brit’, Vind. briti golić.    Ross. britwa, Vind. britva, urnt bem îRllfftfcfien brit’, Vind. briti

(BalBirett, fdjeerett).

§. 56.

§. 56.

Ser 2ßortforfd)cr muß ferner auch feilte Slufmerffamfeit auf

Powinna także etymologa zastanawiać różność znaczeń słowa w różnych dyalektach. U Polaków biesiada uczta; u bte Serfdjtcbenfieit ber Sebeutung ettteâ 26ort3 in ben mancherlei) Czechów beseda chłodnik, kuczka letnia; u Rossyan besieda SDłnnbarten rieten. Sep ben geleit fietfit biesiada ba3 ©aftma^I; rozmowa, rozprawa, posiedzenie, kompania, altana; u Kra- Bep bcn SBBnten beseda bte ©ontnterlauBe; Bei) ben fRnffeit besieda inczyków i Windów beseda, besieda, mowa, słowo; ztąd u bie Unterhaltung, tînterrebung, ©efetlfd;aft, ßanbe; Bei ben Trainern nich besedishe Słownik, besednik mówca, besednishe ambona.— nnb SBtttben beseda, biesieda bie 9îebe, baê 2Bort, bafjer besedishe Chytry u Rossyan i Czechów toż samo co u nas; zaś u bö$ SBörtcrBud), besednik ber Sîeblter, besednishe bte (Eattjel.— Krainczyków, Windów, Kroatów prędki, szybki.— Polacy Chytry Bebeutet Bei) bcn Çolett, Muffen nnb Sühnten argliftig; mówią: w piecu palić; Rossyanie z Czechami topić; Krain- Bei) ben kminem, ŚBtnbett, (Eroaten fdjttett, gefd)iüinb. (Eilt« czyki z Windami kurzyć. Polacy: księgi drukować; Czechy fietjsen untfdirciBt ber *)3ole: int Ofen brennen; ber Sîujfe wyciskać; Rossyanie pieczętować. Polacy mówią: kochać z uttb Sofune, fd)tttel$en; ber Trainer nnb Sffitnbc, 9îaud) ma» całego serca; Rossyanie: z całej wątroby. U Polaków: Bóg d)en. Süd)er bntcfeit fieißt Bei) ben ^olett drukować; Bet) bem Pan; u Rossyan gospod (cf. gospodarz); u Sorabów kniez.— Söhnten wyciskać (auèbrüÆett), Bet) ben SRuffen pieczętować; Uprzejmy u Czechów to co i u nas; u Rossyan zaś upria- biejS le|te Bebciltet Bei) bctt ^3oIen ft cg élu. Saê $erj ficijjt Bet) myj uparty. — Narzędzie u nas instrument; u Rossyan Na- ben *)3olcn serce; Bepnt Muffen wątroba; leftereâ Bebeutct Bei) riad ozdoba, przyozdobienie, narządzenie; u Windów nared, ben fiolett bte SeBcr. ©ott ber £ierr, Bet)tU ^olctt Pan Bóg; naredba, przygotowanie, przyprawa, uczynek, dzieło. U Cze- Bepnt Shtffett gospod (^üllttfd) gospodarz ber SßtrtB); Bei) ben czów instrument lub naczynie nadoba; u Rossyan nadobe Söenben kniez (ber Surft).— Uprzejmy Bep bett ^olctt uttb St)f|* potrzeba, konieczność; u nas nadoba uroda piękność.— Za- men: fier ilicf), i ît II t g ; Bep ber üîltffen fjartndtftg.— Na-kon u Czechów i Rossyan szczególnie prawo; u nas szcze- rzędzie Bei) ben ^olett bö8 SBcrfjettg; Bet) bcn Shiffen bte gólnie mnisza reguła, ztąd u nas zakonnik mnich, zakonnica SScrjterung, bte 3«Berettltttg, Bei) ben SBtttbeit bte 3uBe* mniszka; u Krainczyków i Windów sakon stan małżeński, reit ling, bie 3utfiat, Ipanblung, bte îfiat, baë 2öcrf. małżeństwo; z tąd u nich sakonnik małżonek, sakonnica mał- Sei) ben Söhnten fjeiflt ffierfjeug, ©ercitfi, ©efd)trr nadoba; Bet) żonka.— Broić u nas znaczy: źle czynić, złego co popeł- bcn SRuffen nadobe baö Scbürfntß, bte 9?otfmienbigfeit; Bet) bcn niać; u Kroatów broili liczyć, rachować, broi liczba, rachu- Inlett nadoba bte 9îtebltd)fett, ©d)öltfiett. Zakon Bebeutct Bei) nek.— Często słowo szlachetne jest w jednym dyalekcie; ben Sîuffen uttb Santen auêfd)ltcflltd) baś ©efcfi, Bet) ben za nikczemne zaś uchodzi w drugim; w jednym znaczy po- len au3fd)lte$ltd) bte Orbenêregel; bafier Bet) ben |'oIett za-chwałę, w drugim naganę luh wzgardę; w jednym wyraża konnik ber £)rb enêbrttber, berîDîôltd), zakonnica bte tlo* zaletę, w drugim przywarę, i t. d. Gramota u Rossyan dy- fterfrflit, bte 9?oune, Bet) bcn Trainern uttb Sßtttbcit hingegen ploma, autentyk, z Greek, gramma pismo; u nas ramoty ba- sakon bte (Efie, bafier Bei ifitteu sakonnik ber (Efiemann, sa-zgranina, szpargały. U Rossyan dumnoj tytuł panów rad; u konnica bte (Ehefrau.— Broić f)eif5t Bet) bcn ^'olett frettelu;

nas dumny pyszny, hardy, nadęty.

Bep ben (Eroaten ja fil en, red)nett, uttb broi bie 3 uf) U Me 9îed)ttuitg.— Oft ift eilt 2ßort in ber einen SDîunbart ebel, in ben anbern ntebrtg, briteft in ber einen SoB, tu ber anbent £abel auć>, Bezeichnet in ber einen Sorjitge, tu ber anbcrtt SDMn* gel unb ftefiler. Saê fRuffifdje gramota, (au£ bem ©ried)tfd)cn gramma) Bebeutet Siplom, Urfd)rift; Bep ben ^olen ramoty ©djntte* rerepen. Dumnoj ift Bep ben ïïîuffen ber Sttel ber geheimen Sdtlje; unb Bet) ben ^olett heißt dumny ftolj, anfgeBlafen, troßig.

§. 57.

§• 57.

Takowa po dyalektach różność znaczeń tegoż słowa, któ—

$tefe 3Serfd)iebenheit ber Sebeutung ein uttb cBeu beffelBeu re przecież choć w dalekim stosunku się schodzą, służy czę- SBortê in bcn t>erfd)tebcnen Sftuubarten, bie batut ettblid) boch sto etymologowi już do odkrycia źrzódła słów, już do zu- weber, obgleich itt entfernten Slnfic^tcn jufammentrifft, fttlft bem pełnego przekonania się o znalezionćm. — Każdy z palców u 2Bortforfd)er theilê bie ©tammmörter cittbeden, thciïô bte ©erni^ Polaków i Rossyan palec; u wszystkich zaś innych pobra- Ijeit ber aufgefttnbcnen Bctneifctt. Sep ben ^olett unb Sîuffen hei^t tymców prst, perst (a z tego perst mamy naparstek, pierścień, ber gtttgcr, palec; Bei allen übrigen ©lauen prst, perst (ba<= ziele pieeperstnik); słowo zaś palec u nich to szczególnie fier baä fiointfdje naparstek ber $iltgcrfiut, pierścień ber fRiltg, znaczy, co Łacińskie pollex, wielki palec. — Ciężko od ra- pięćperstnik günfftngcrfraut); Bet) biefen aber ift palec gatt} ba§ zu nasze słowo pobłażać wyprowadzić ze słowa błazen; bo Ćatetntfdje pollex, ber Saunten.— Pobłażać (einem nadjgeBen, to u nas głupca, lub głupca udającego figlarza znaczy; lecz nadjfelien, fd)meid)cln); lafśt jtd) ber Sebeutung nad) nid)t füglt^i gdy winnych dyalektach, jako to wRaguzańskim, Bośnień- utm bem ^olnifdfenbłazen (3îarr, ippfitarr, ^anêttmrft) ableiten;

XLIII

Godv be*

beitrung gehabt fiabett ntüffe, ltäßmltd; : ber 31t einer $eftlid;feit befttmmtcu, ber 31t ctioaS befonberS fd;icflieben, güuftigeu, and; ei» ner glücflid;cu, 51t glücfltd;eu Unternehmungen gauj geeigneten 3^tt, fo toie baS |lolitifd;e pora (cf. Gr. euporia, Lat. opportunitas).    2)icfc allgemeinere Urbebcutuitg beS Sorts nun, ift nid;t bloß tut ^olittfd;en, fonbertt and; iit beit

übrigen oerfdpotfterteu SDîuitbarteit oerloreit gegangen, liegt aber beit batioit abftaiituteitbeu Wörtern juin ©rititbe; bcitit biefc bejeidjitcit, thetlS eilt gcioiffeS 3ehmaß, 3. 23. baS ^olutfcße godzina bie Stuitbe, baS Nußifd;c god baS 3aßr, tbeilS eine getotffe Tauglid;feit, Sd;icflid;t’eit ber 3^it 31t etmaS, 3. 23. pogoda gituftige 3ett, 2Bittcrug, fd;6iteS 2Better; tl;eilö and; im allgemeinen, med;felfeitigeS 23er(;ältitiß, ioed;felfcitigeS 6ittfpred;eit unb Überctitfttmmung, 3. 23. zgoda bie éintrad;!, ugoda ber Vertrag, wygoda bte Śeqitcutlid;fett.

skim i t. d. błazen pochlebca, łacno zatem i nasze pobła- bod; in anbent ÎÜÎuubarteu, im Nagiifattifcbeit, 23o3itifd;ctt bat Mazać, ta nakierować.— Pospolicie mniemany, ze słowo szlacli- zen bte 23ebeittuug bC‘3 Sd;meid;lerS; tńtD nun łft bie 2lbleitung cic, szlachta, poszło od Niemieckiego Sd;lad;t, bitwa; atoli emlcurf;tcrtt>. ©etübimltd; läßt matt szlachcic (ber ©bellttantt), jednak u Kraińćzyków i Windów shlahta, poshlahtnost po- szlachta, (ber 3lbel) ooit’ bbnt- .Seutfdjeit, bte Sdfladjt, (Jelb* krewieństwo, shlahlnik krewny. Tak i w Olfrydzie i Notkerze fdfladft) abftammeit; allein bet) ben Trainern unb Stnben beben» slahta, slahto, gisluht ród, rodzaj, familia, w niższej Sax. i tet slahta, poshlahtnost, bie 23ertt)anbtfd;aft, sldahtnik, bett wyższych Niemcz. Sd;lad;t, Sd;led;t, Svec. slay, sliigt (cf. .fiod;* 2(npenpaitbteit. Cśben fo ftitbet matt bepnt Otfrteb uitb 3?ot« beutfd;, Schlag, tum gutem écalage, aitS ber 21rt fcf;la* fer slahta, slahto, gisiaht, für Stamm, Stammhaus, (familie, gen, nad; einem fd)lad;ten). Szlachta tędy nie z Niemiec- Nieberfäcfff. unb Oberbeutfd; Sd;lad;t, Sd;led;t, Svec. slag, slägt, kiego Scblacf;t bitwa; lecz z Niemieckiego (§cfd;lcd;t, wy- (matt oergletdfe baS £>od;beutfd;e Sd;lag, sum gutem Sdjlagc, pada na Niemieckie ber ©efcblecßter patrycyusz. Podobnież w au>3 ber 2lrt fd) 1 agett, nad; einem fd;lad;ten); szlachta, (ber inszych dyalektach, w Bośnieńskim, Kroatskim, Dalmatskim, 2lbel) ift folgltd; uid;t oont Óeutfcheit Sd;lart;t, §elbfd;lad;t, fon* Szlachcic plemiennik. — Gody w Polskim Boże narodzenie, beru oon ©efd;led;t abjuleiteit, uitb eutfpricht gait} betu tu Nürit* biesiada, uczta, bonowanie, wesele małżeńskie; stąd oczy- Berg ttod; gebräud;lid;eit, ber ©cfd;led;ter (Patricius). 3n ait* wiście yodować, Doh. hodowati, biesiadować, także u nas beru 9Nunbartcu, im 23oSitifd;ett, Śroatifd;en, ®a(matifd;en (;eißt chodować, żywić, karmić, podejmować swoim kosztem; ale (Sbelmaitit plemiennik, ooit plemię ber Stamm. godny, godzić sie, godzić na co, ugodzić w co, ugoda, zg da, beutet bet; bett 3'oleit .SBeffjmadjtett, ©aftmabl, 23of>llebeit, £>od;» pogoda, przygoda, wygoda, godzina i t. d. chociaż jawno i 3eit; bab er aitgeitfdjeiltlid; godować, Boh. hodowati fdjmaufett; podług słuchu i głosek, od gody idą, ciężko od razu z nie- hodować, füttern, nähren, traftircu, aufitefmtcu, Unterhalt ge» go wykładać, nawet udawszy się do innych dyalektów. U bett ; allein Godny tauglid;, nńtrbtg, godzić się, taugen, erlaubt Czechów hod, hody, prócz uczty, biesiady, wszystkie wielkie [et;it, godzić.na co tpontad; jicleit, ugodzić eilten Vertrag tref* Święta znaczą; u Windów gody, święto, uroczystość, imieni- fen, ugodzić w co Iffneitttrcffen, ugoda ber Vertrag, zgoda bie ny, u Kraińćzyków szczególnie imieniny, u Rossyan god (fiitigfeit, pogoda gnnfttgc 3.ett uitb ^Bitterung, fd;üiteS Setter, rok, godina czas, los, szczęście, godowat’ rok przebywać, przygoda ber 3ttfctll, baŚ Cüretgitiß, wygoda bte 33eqttemlid;feit, Dopiero zastanowiwszy się, że tu wszędzie znaczy się mniej godzina bie Stuitbe tt. f. !l'., laffeit fid;, fo offenbar fie and; beit lub więcej jakiś czasu przeciąg, jakaś pora, doba, mająca 23ud;ftabeit nad) tum gody (terfimtttteit, beitttod; in tl;reit fo ocr* pewne ograniczenie, pewne przeznaczenie, pewną własność, fd;tebetteit SScbeutuitgeit nid;t fügltd; barauS erflärett; fclbft loeitit mau pokazuje się, iż kiedyś gody znaczyło porę uprzywilejowaną, bte übrigen SNunbarteit 31t .frnlfc nimmt. 23ci; ben 23öl;nteit be* do jakiejś uroczystości, porę do czegoś osobliwie zdatną, po beutet hod, hody, außer ©aftmaßl uitb 2Bev;l;uad;ten, and; itod; myśli czyjej, zgoła chwilę szczęśliwą i właściwą do szczęśli- Oftent uitb ff'futgftcu; bc^ bcit SBiitbeit: jfeoertag, 3et;erltd;t’ett, wego przedsiębrania; a już wynurza się, że pierwiastkowe 'Namenstag; bei beu Trainern auSfd;ltcßlid; Namenstag, bet) beu znaczenie słowa gody zatraciło się, nie tylko u nas, lecz i u Nitffeit god 3a^r' godina 3eit, Sdffcffal, ©litef, godowat’ eilt naszych pobratymców; że zaś tkwi w pochodzących z niego, 3a^¹' «erleben. Cśrft roenn man ertoägt, bab Bier überall mehr wyrażających bądź czasu jakiś kres, n. p. godzina, bądź te- ober weniger eilt geiviffer 3eitraum, eilt 3eittbcil tum einer ge* goż jaką zdatność, n. p. pogoda, bądź też w ogólności wza- nuffett IDaiter, genuffeit 23eftimmuug, gemiffcit (Sigcitfdmft bezeichnet jemne z sobą stosowanie się, z sobą się jednanie, n. p. zgo- wirb ; fo lotrb cS eiitleud;teitb, baß gody eilte allgemeinere 33e* da, ugoda, wygoda, i t. d.

§. 58.

§. 58.

2lu3 23erglctdmitg bfr SOîuitbarten ergiebt ftd; and; 3itioeilcu,

Nad to pokazuje się czasem z dyalektów, że co z razu zdaje się być słowem o dwóch znaczeniach, nie jest jedno, baß toaS eilt 2Bort ooit 3toet;erlet; 23ebcutuitgeu 31t fet;it fd;ciitt, ittcfft ale dwojakie i z dwóch źrzódeł. Tak n acz elnik u nas 1) przę- eilt 2ßort ift, fottbcnt 3wct; 2ßörtcr, ooit 3ioet;erlet; Stämmen, łożony, na czele niby będący, 2) taśma naczelna. W Rossyj- 2)aS ^oltttfdjc naczelnik bebcutet: 1) baS Oberhaupt, bett ait ber skiem zaś pierwsze brzmi i pisze się naczolnik, a znaczy Spiße, an ber Stinte (czoło l;cißt int ^olnifcßett bie Stint) fte* nietylko przełożonego komenderującego, lecz autora jakiej ßeitben,; 2) baS Stintbanb. 2lUcilt tm Nuffifd;cit ßeißt erftereS narzeczy, który jej dał początek; i pochodzi wraz ze słowami czalnik, itltb bejcidptet liid;t nur baS comittaitbtrcitbe Oberhaupt, Naczało początek, naczalnyj początkowy, od zadawnionego fonbent überhaupt beit Urheber, ift alfo mit beit iffiortent naczało cząć, czynać, t. j. począć, poczynać, rozpocząć, rozpoczynać, ber 21itfaitg, naczalnyj anfänglich», gemeiufd;aftlid;eit UrfprmtgS

Słownik Lindego wyd. 3. Tom I.

XL!

mianowicie zaś śrzedniej i ostatniej Greczyzny i Łaciny. Gdy HSerćinberungett, flufjłettctt, b. I;. bie ©loff ar i en, imb smar oor¹ tylokrotnie pod pojedynczemi spółgłoskami Greczyznę i Ła- ndlmtJid) ber ©ried)tfd)en uub 8ateinifcl)en Sprane mittlerer unb eine śrzedniego wieku przytoczyłem; juz nie wątpię, ze się lester 3^it. $>a id) oben bety ben einjelnen SDîitlautern bereite fo siebie czytelnik zastanowi nad dzisiejszćm u nas zna- niel @ried)tfd)e unb Cateinifcfye Sorter ber fpdtern B^itaïter ange¹ czeniem słów: patron, prebenda, proboszcz, inkaust, bulla, futyrt liabe, fo mili idj liier nur nod) bem Hîadjbenfen be3 SeferS papież, arkusz i t. p.    bie heutige èebeutung folgenber Sorter uberlaffen, patron (ber

©adjmalter), prebenda (bie ^frünbe), proboszcz (ber ^robft), inkaust (bie Stinte), bulla (bie 3Me), papież (ber fßapft), arkusz (ber Sogen papier) u. f. m.

sam z

§. 53.

§. 53.

©a bie Sorter nid)t immer au8 ber reinen öueHe gefdjopft,

Ponieważ nie zawsze z właściwego źrzódła czerpano sło-

lecz przyswajano, jakie się tylko w potrzebie nawinęły; fottbem im ftaEe ber Słoty, bie erften bie beften aufgenommen etymolog wiec obracać ma uwagę, nie tylko na język głó- mnrben, fo jmt ber Sortforfdjer nic^t bloS eine $anptfprad)c, fon¹ wny, ale i na idyotyzmy, nie na same tylko n. p. Niem- beru aud? bie 3btottfmeu barin jn ertragen; im $eutfd;en alfo czyznę ogólną, lecz i na dział onejźe na niższą i wyższą, ttidft bloß bie $od;bentfd)e ©d)riftfprad)c, fottbem aucli ba§ Ober¹ nawet i na osobne prowineyonalizmy. Bierzmy Polskie chrzan, uub 9?teberbeutfd)e ltub eittjelne ^rooinjtaliömen ; @0 3. S. ftimmt Ross. chrien, Yind.hran, hren, wszakże wychodzi na Austry- ba§ ^Olntfdje Chrzan, Ross. chrien, Vind. hran, hren, ganj ackie $ren, Strćin; z Saskiem zaś Seerrettig nie ma i najmniej- mit bem Oftcrretd/ifdjen ^reu, $rdn, jttfammen; liât aber mit szego podobieństwa. Bierzmy jeszcze Polskie fartuch, Boh. bem $o#beutftycn Sie errett i g gar feine SBermanbtftyaft. ©a3 fertuch, Ausir. gurtltd), i to różne od Saskiego ©dprse. Toż Sort fartuch, Boh. fertuch, ift baô Obcrbentfdje gurtu d), im podobnie Polskie stodoła schodzi się z Austryackiem ©tabel, £>od)beutfd)eu hingegen fieißt cö bie ©diürje. ©ben fo ift ba3 tyob aie nie z Saskiem ©cfyeune. Austr. Hîain, rynka, Sax. be$ Stiegel. itifdje stodoła ganj baö Ôfterreid)ifd)e ©tabel; aber gan3 »er¹ Wielka część słów naszych żeglarskich, kupieckich, należy fdjtebću tum bem tpod)beutfd)eu © d) e u U e. Oester, bernant, Poln. do niższej Niemczyzny, nawet do Holendcrszczyzny, n. p. rynka, ein Stiegel cf. Poln. tygiel. — ©in großer Stlieil ber szkuta, reja, zegielgarn, bezmian i t. d.    polnifcßeu Sorter, bie bie ©cfnffarty angtyen, gebärt bem 9?ie¹

berfäd)fifd;en, ja bem tpoEänbifdjen ju, 3- 53- szkuta, bie ©dńtte, reja, bie fïîee, Hîabe, zegelgarn, ©egelgarn u. f. m.

§. 54.

§. 54,

Największej zaś pomocy etymolog Polski spodziewać się ©od) bie größte §ülfe fiat ber f)3olnifd)e Sortforfd)er 00U ben powinien, z pobratymczych dyalektów; ani też niechaj się merfd/mifterten Sunbarten ju ermarten; ja o fine fie, barf er e$ bez nich nie porywa wykładać słówr początek. Któżby nie gar nidjt tragen, gorfcfwitgen an^uftellen. 2luf ben erften 531icf sądził z pierwszego wejźrzenia, że słowo szkło, należy do möchte man oermutben, baß baS Sort szkło, mit bem ©entfielt spólnego źrzódła z Niemieckiem ©laS, a zatem szklnić się, ©laö ju einem Stamme gehöre, unb baß szklnić się, ntd)t lśnić się nie lśnić się, z tego szkło-, lecz Rossyjskie steklo, Eccl. st'klo, (flimmern) 00U szkło tyerfommc. Sieht baö 9{uffifd)e steklo, £cc/. st’-odkrywa nam jego daleko pewniejsze źrzódło, w słowie sie- kio, jeigt und eine meit fic^ererc Ouclle, in bem Sorte stekat’, (fïie¹ kat’ ściekać, ściec, ciec, (Ross. steklarus szmelcarz ¹), podając ßeit, ftießig fetyit); (steklarus bebeutet bety ben Hhtffen ben ©dmtel¹ wyobrażenie cieklizny, płynu, czyli czegoś po roztopię- jer) unb flirrt unä auf bie HSorfłeEung beê glüßigen, in gluß ge¹ niu stwardzonego. Za czćm szklnić, szlnić, ślnić, powinnoby bradjtCU, Ultb uaeß ©d)meljung verhärteten. ©aö szklnić, szlnić, się pisać lśnić,    i ma źrzódłowc głoski l-s, o których po-    ślnić, füllte    alfo lśnić gefd)rtebcn merbcn, unb hat jn feinen Sur¹

wie się niżej. —    A i to drugie Polskie korowody, możnali    3elbud)ftaben    l-s,    motion weiter unten bie Hiebe fetyn mirb. —

dokładniej wyprowadzać, jak z Rossyjskiego Korowod, choro- könnte man ferner baö Sort Korowody mob! beffer erflären, wod, wiedzenie choru, t. j. tańca, prowadzenie reju, rej.— a!3 au$ bem 9htffifd)eu korowod, chorowrod, gftfmtng beë ©bor», Równie i to trzecie, młokos, które jest tożsamo, co u Ros- beö Hîcigenô, Hïeigentau3? — ©o and; baö Sort młokos (ber syan mołokosos, od słowa Rossyjskiego mołoko, po naszemu Sild)bart, ©elbfc^nabel), be^ ben Hiuffen in eben ber 33ebeutung mléko a ssać. O    słowie zaś wązki, wyżej mówiłem, że go,    Mołokosos,    oont    fRuffif^en mołoko, 3folmfd) Mleko, Sil^, unb

oglądając się na    Czeskie auski, Ross. uzkijj do Łacińskiego    ssać fangen.    —    33on wazki (enge) Ijabc id) fdjoit inciter oben

anclus/anxtus, angustus, Germ, enge, Graec.ancho, odnieść bemerft, baß eö mit Hiücffidft auf baö Sö^mifcße auski, auf ba^ należy.    9iufftfd;c uzki, ju bem Cateittifchen anctus, anxius, angustus, bem

bentftbeu eng, bem ©ricd;ifd;ett ancho, 31t rechnen ift.

nam

§. 55.

§. 55.

Oft ift and) bei un3 baê ©tammmort verloren gegangen; man

u nas

Przypada także nieraz potrzeba, gdy pierwiastek słow:a

"zaginął, szukać go po innych dyalektach; n. p. sło- bat tó alêbanit tu ben anbern Sunbarteit attfjufucben; War-

XLIV

SRitffifd; naczelnik, naczełok, naczełoczek, gehört Jti bem ©la* t>tfdłcn czelo, Mnifd) czoło, bte ©tint.

Drugie zaś taśma naczelna, po Rossyjsku Naczelnik, na- von bem veralteten eząć, ezynać, ^olittfdj poeząć, poczynać, czelok, naczełoczek, należy do Słowiańskiego czeio, po na- rozpocząć, rozpoczynać, anfangen. 2)a? ©tirnbanb hingegen, szeinu czoło.

H oz dzi al VII!.

O rozmaitych stopniach pewności etymologicznej.

Kapitel VIII.

S?cr)'cl;tebcnc ©rabc ber chmtolpgifćsen ©emtpbeit.

8- 39.

§. 39.

Pewność wywodu jakiego etymologicznego, pokazuje się

ßnbiutg, gar nidtt fchmer, ba? ©tammmort unb in ihm bte ©urjeibndiftaben gu erfettnen: g. 33.

®ic ©emipbcit einer ctvmologlfdieu Ableitung erteilet au? ber przez wzajemną zgodę tak głosek istotnych, jak znaczenia, medffelfcittgeit Uc&creinftimmnng, fornal;! ber ©urjelbudfftaben, al? W słowach z przyimkami złączonych, zachowujących pomi- ber 23ebeittung. 23cv ©örtern, bte mit frapofitionen gufammen* ino różnych kierunków lub przenośni, znaczenie swego gefept, obngead;tct ber mancherlei; verriebenen fRidftungcn unb pierwiastku, po odcięciu przyimka i zakończenia, nie tm- Uebertragungcn, hennach bte Śebeuttmg threê ©tammwort? besp dno poznać pierwiastkowe słowo, a w nićm istotne gło- bemalten, fällt c?, nad; ©egfdmeibuug ber s}'rapofitipn unb ber ski, n. p.

nawrócić, nawracać, nawrot; obrócić, obracać, obrot, obrotny, obrotność; odwrócić, odwrót, odwrotny, odwrotność ; powrócić, powracać, powrot, powrotny, powrotność, przewrócić, przewracać, przewrót, przewrotny, przewrotność, przewrotnik, przewrotniea ; przywrócić, przywracać, przywrot, przywrotny, przywrołność; uwrof, uwroć; wywrócić, wywracać, wywrót, wywrotny; zawrócić, zawracać, zawrót, zawrotny.

Nić łacniejszego, jak w każdćm z tych pochodzących G? fft nicht? letzter, ai3 in jebfiu Veut biefeit abgeleiteten upatrzyć źrzódłowe słowa wrócić, wrót, wrota, a w nich ©örtern ba? ©tammmort wrócić, wrót, wrota aufguftnbeit, intb głoski istotne tc same, co i w Łacińskiem verto, t. gugletch in tfmcit btefelbett ©urgelbudiftabeit, bte ftd) in bem Sa= w-r~t,> w-r-c ,'b-r- t,*b-r-c.    tciitifdfcit verto befmben, nämlidt : w - r -1, « w - r - c, ■- b - r -1,- h-

r - c.

8- 30.

8- oo.

Trudniejsze do rozpoznania są niektóre od słowa jać

3iid;t fo leicht ift c?, manche 3(b)'tämmlinge be? ©art? jąć pochodzące; oraz jeżeli niewątpliwe, przynajmniej nie pe- (faffeit, nehmen) 31t erfcnncit, intb eben baber bleibt ihre 3Xbîct* wne. Ze ą, e ukryte w sobie zawierają m lub n, wyżej tnitg, mo nicht gmeifetyaft, bod) tntgemip. ©ap a unb ę ein pokazano; zatem słowo to tak sobie wystawić potrzeba:

verborgene? m ober n enthalten, mürbe oben gejeigt; man bat ftd; alfo biete? ©ort fo vorjufteflen : jać, ja-, je-, im-, in-,jcm-, jen-,

Jąć, jął, jęli, jęcie, jęty, jenty, jeniec, jeństwo, imać, imować, ime, Siar. imali, imał, Doli. giti, gal, gal, gmu, gjmati.

Porównaj Łacińskie emlus, cmi, emo, w dawnćm zna-czeniu brania, a z tern Niemieckie z przybraną zwyczajną alten 33ebcutiutg be? Zehnten?, unb ba? mit bem vergefe^eu

•Rafenlaute vermehrte ©eutfebe uabnt, genommen, nehmen.

SDïan vergleiche ba? 8aietuifd;c emlus, cmi, emo, ttt ber

nosową spółgłoską 11, nahm, genommen, neunten.

1) Niewątpliwie z tego źrzódła, ho też to sama zgoda i głosek istotnych i znaczeń pokazuje, pochodzą:

i) Ritjubejmcifelnbc 3lbfömmliitge von btefem ©tamme, bemt fomohl bic ttcbcreinftimmintg ber ©urjelbu^ftaben, al? auch ber Sebcntnngen bemetfen c?, ftnb folgenbe:

Dojąć, dojmę, dojmować; nająć, najmę, najmować, najemny, najemnik, najmacz; przenająć, przenajmować, ponaj-mować, namiętność, namiętny; objąć, obejmować, objątek , objętny, objeJność; obojętny, obojętność; odjąć, odejmować, od-jatek, odjemny; podejmować; pojąć, pojmować, pojęcie, pojętność, pojętny; podjąć, podejmować ; przejąć, przejmować, prze-jeńca, przejmacz; uprzejmy, uprzejmość ; przyjąć, przyjmować, przyjętny, przyjemny (Germ. angcitinn), przyjemność ; oz-jąć, rozejmować, rozejm; Obs. sjąć, zjąć, sejmować, zejmować, sejm, sejmik, sejmikować, (v. sub litera S §. 29.); ująć, ujmować, ujma, ujątek, ujmacz; wyjąć, wyjmować, wyjątek, wyjętny, wyjemny, wziąć, wzięty, wziętość; przedsięwziąć, przedsięwzięcie, (Germ. ba? 2>oritehliteit); zdjąć, zdejmować; zająć, zajmować; wzajem, wzajemny, wzajemność; zawziąć, zawzięty, zawziętość; uwziąć, uwzięty, uwziętość; rękojemca, rękojmia, rękojemslwo, rękojeść.

33i? hierher ift btefc ©tammreibe grabe, ben ©urgelbucbfta*

Ciąg ten dotąd prosty, w istotnych głoskach dosyć jednostajny, w znaczeniach z pierwiastkiem, czy fizycznie, bcu nad; giemltch glcid;fianbig, beu 23ebeutungeit nach in pht)fh czy moralnie, nie trudny do porównania, jak jest łatwy, fdter ober moraltfchcr ^mtftcbt, au? bem ©tammmort obite ©nnc-lak wątpliwości nie podpada.    rtgfett erflärhar, intb eben fo leicht fie mtflgufitbren mar, eben

fo leicht ift fie gegen jfmcifcl 51t fchitfceit.

XLV

2) moflett mir bie fd;merereit îmb tjvabe tntcfj ntinber nu*

tuia

2) Pójdźmyż teraz Jo trudniejszych, a przeto mniej oczywistych. Imię Garn. jime, Croat. ime, Slav. imene, genfcpeiulicpen üüruefmten. Imię (ber Kanie) Gain, jime, Groat. Boss. imra, Boh. gme, gineno, (porównaj miano, mianować, ime, Slav. imene, Boss. imia, Boh. gnie, gineno, üergleid;e mianowity, Boh. gmenowati) tak jak Łacińskie Nomen, Grec- man mit bent folntfd;eit miano, (Kamen), mianować (neuneu), kie onoma, Niemieckie Kante, te same istotne głoski słowa mianowity (nambaft), Boh. gmenowati; ferner mit bent Sn* jąć, imać, ime, zawiera; nad to, gdy i imię jest w samej teinifcfyen nomen, bent ©ried;. onoma, bent $>eutfd;eit Kamę," rzeczy coś przypadającego do tego co mianuje, i niby to alte biefe enthalten bie 2öltVjeIbud;ftabeu be3 201'rteéS jąć, imać, i przygarnywa do siebie, wiec wyraża te czynność, imię; ba nun ferner ber Kante mirflid; etmaeS bent ^Benannten która i słowo jąć, imać; a lak do niego odniesione być 2(nljängenbe3, ba3 Genannte in ftd; jÇaffeitbeê ift, fülgltd; and; itr może.— Mieć, miał, mam, Boh. mjti, mel, mam, dla stra- ber Sebeutllttg mit jąć, imać jufaittmeit trifft; fu faim alfo bie conego na początku j trudność niejaką z pierwszego wej- Kbleitung uutt btefettt Stamme $ugegebcit tuerbett.— Mieć, miał,, rżenia pokazuje; lecz ta, gdy się weźmie na uwagę Boss. mam (ftabeil), Boh. miti, mel, mam, mad;t mecjett be3 üerlüt* i mi et', imieł, Kraińskie iimeiti, wcale niknie; a wywód ten nett i ant Kitfaitge eine Sd;mierigfeit ; bie fällt aber meg, fobalb większej jeszcze pewności nabywa od dawnego naszego matt ba$ Kuptfd;e imiet’, imieł, ba$ ÉrainerifdjC jimeiti jtt §ÜIfe rzeczownika imienie, Boh. gmenj, Boss. imienie, Garn. jime- nimmt; biefe Ableitung erhält ltüd; mehr ©emipljeit, burd; ba$ njnje,- possessya, dobro, co kto ma, mienie, majątek; po- bet; bent ^olett yeraltete imienie, Buli. gmeni, Boss. imienie, równaj poślednią połowę    słów Łacińskich patWmor/ń/m , ma-    Garn.    jimenjnje (Sefipitng, ©lit, £>abe, Kermügeit); matt    ner*

IvimonLum., dalej Polskie    majętność, majętnoslka, majętnicz-    gleidfe    bie lepte $älfte    be$ Sateittifd;ett patrirnonium, matrimo-

ka.— Wymię, wymiona u krowy, Boh. Weymie, weyme, we'- nium , ttltb ba3 ^Ulntfd;c majętność, majętnoslka, majętnicz-rneno, Garn. virne, vimzhiz, Boss. wymia, wymeni, bezpo- ka.— Wymię (ber ilubcuter), Boh. weyme, wemeno, Garn. śrzednie do słowa wyjąć, loyjmować, nie należą; lecz do vime, vimzhiz, Boss. wymia, wymeni, gehört jmar ltid;t tut* słowa loymiąć, wyminąć, wymięty, Bass, wymiął', wymnu, mittelbar 5 U wyjąć, wyjmować, ((terami? nehmen), fuitberit üiel* B0I1. weyrnnauti; atoli samo miąć, mnie, mnę, Boh. mnau- mebr JU wymiąć, wyminąć, wymięty, Boss. wymiat’, wymnu ti, runu, Boss. miaC, mnu, możnaby i nie od rzeczy odnieść Boh. wcyrnnuti (au£brit(feti) ; bud; and; btefeiS miąć, mnie, do źrzódła jąć, imać.—    Słowiańskie um, Germ. tbemuuft,    mnę,    Boh. mnauti,    mnu, Ross. miat’, mnu, bürfte    lttul;l

u Bossyan, Kraińczyków    Windów , i t. d. dotąd jeszcze uży-    fmjlid)    UDU jąć, imać    abgeleitet tuerbett. — 2>a3 Slauifd;c    um,

zimo

wane, u nas zaś zaginione, jest bezpośrzedniczćm źrzódłem (bie Ścrnunft), ift bet; bett Kliffen, Trainern, 3Btnbeit nuci; ge* słów: Umieć, umiejętny, umiejętność, rozum, rozumny, ro- braud;lid;, bet; beu Çülen uerlurcit gegangen; btefeä um ift $u* zumieć, dorozumieć, porozumieć, wyrozumieć, rozumować, näd;ft baê> Stammort uutt umieć, umiejętny, umiejętność, ro-sumienie, sumienny, sumienność; rozważając zaś pokre- zum, rozumny, rozumieć, dorozumieć, porozumieć, wyro-wieństwo między ą a u zachodzące, (o czćm wyżej było, zumieć, rozumować, sumienie, sumienny, sumienność; er* £. 50-40.), słowo to um ze swemi pocbodzącemi, do pier- tuägt matt nun aber bie KermanPtfd;aft bei ą uttb u (tuuuott wiastku jąć, imać, odprowadzamy; ile gdy i znaczenie jego ubeit §. 39-40. gcbaitbclt tuurbe); fu gefmrt and; btefeś um mit łatwo się ze źrzódłem jąć, w sposobie przenośnego mó- feinen Kbfömntltugeu 51t bent Stamme jąć, imać, junta! ba fielt wienia godzi. Mniemać, Boh. mjniti, Boss. mnit', pomnit', and) bie Slebeutung metapporifd; barauä erflärett läßt. — Mniemać, rnniu, pomniu, Carn. mienili, porównaj Obs. Lat. menere, (meinen) Boh. mjniti, Boss. mnit’, pomnit’, mniu, pomniu, Carn. skąd memini, obs. meminisci, skąd comminisci, Svec. mena, mieniti, uerg(eid;e matt mit bent alten 8ateiutfd;eu menere, tuul;er Gr. menyo, mnao, skąd mierna. Lat. memoria, mentio, memini, mit bent alten meminisci, tuul;er comminisci ; mit betlt mens, Anyl. mind, Svec. mon, Isl. mune, Germ. SKetyltuitg, Sd;tncb. mena, Graec. menyo, mnao; baftermnema, Lat. me-tucpiteu; dalej składane nasze: pomnieć, pominąć, wspo- moria, mentio, mens, Anyl. rnind, Svec. mon, Isl. rnune, mnićć, wspominać, wzmianka, wzmiankować, do pomnieć, do- Germ. Kceutttntg, m ernten ; ferner bie ^ultttfd;ett jufammeugcfeęteit pominąć, napominać, przepornnićć, przepominać, przypo- Slurtcr: pomnieć u. f. m. alle biefe 2Burter enthalten, bet; iftrett mnićć, przypominać, upomnieć, upominać, upominek, upo- attĆŚ bent Stammtuurte jąć, imać, mctapporifd; crflärbarett Se* minkować, zapomnieć, zapominać, zapamiętać, zapamiętały, beutuitgen, bie 23urjelbud;ftabeu beffdbeu meijr über meuiger zapamiętałość, pamięć, pamiętny, pamiętnik, pamiątka ; wszys- beutlid;, unb lajfett fid; baper and; titelt ober mcttigcr äugen* tkic te, w znaczeniach nadzmysłowych, przenośnych ze fd;eiltlid; uttb Jltoerläpig bauutt ableiteit. 3)ap and; przyjaciel, zmysłowego znaczenia pierwiastku jąć, imać, mniej więcej (ber ftreititb) $u bem Stamme jąć, gehört, betueifet ber Mirdtett* wyraźnie, istotne głoski źrzódłosłowa swrego zachowały; bialect; betttt ba ift prijatel unb prijemnik, baë ^oltttfdje przyj-zatćm wywodach z niego, choć mniej oczywisty, na wiarę miciel, przyjmujący (ber eilten aufnimmt, ber 2lufttel;mev).— zasługuje.— Ze przyjaciel do źrzódła jąć, należy, dowodzi Rozmaity (mannigfaltig), rozmaitość, (Kîaunigfaltigfett), mad;t kościelny dyalekt; albowiem podług niego prijatel, prijemnik > megen beś nad; bent roz uerluren gegattgetteft j, bentt e§ füllte przyjmiciel, przyjmujący.— Rozmaity, rozmaitość, dla utrą- rozjmaity rozjmaitość, lauten, bloś tlt 3(ütffid;t ber Surjelbud;* conego właściwie naczelnego j, zamiast rozjmaity, rozjmai- ftaRett einige Sd;mierigfeit; in Knfc^uttg ber Sebeutnug aber paßt tość, staje sie, co do głosek, trudnćm do wywodu z tego e» feljr gut l;ierl;er.— Sringett mir zima, (ber hinter) źrzódła; podług znaczenia zaś bardzo dobrze wypada.— (pie Jvälte), Boh. Zyma, Zeyma, Boss. zima, Garn. sima, nad; Zima, zimno, Boh. zyma, zeyma, Boss. zima, Garn. sima, Anleitung ber SiUrjelbiKpftaben, unter ba3 Stammmort jąć, imać; jeżeli je za skazowka istotnych głosek odniesiemy do źrzó- fü fütltmctt mir auf beit Segrtff beè Sttptnttltettiiében^, be<5 jttfant*

XLYI dlowego jąć, imać; trafiany na wyobrażenie ściągania, ze;'- meit jieBntbeit Grjkrrenś, uitb bteß ift ja bic ßigenfdiaft ber mowania, ściskania, ścinania, co też właśnie przymiotem Stätte uitD beś SÖiuterß. (Srrnägt man lutu ferner bte oben §.22. zimy i zimna; uważając zaś, że jak wyżej pokazano z> h §. 22. intb 32. erörterte ÜSerwanbtfd;aft bcê z mit h, fo föniteit nur bellt i 52., można jeszcze do tych przyłączyć Lat. hyems, hye- ^ollttfcffeit zima, zimno, baö Satcilttfcfie hyems, hyemis intb mis, Gr. cheimon, cheima. Podobnie i słowo ziemia, zie- ba$ @rtcd;ifd;e cheimon, chcima jur <$Ctte ftelfeit. — Stuf eilte mny, Doli. zemie, Ross. zemlia, Carn. semla, za szlakiem äftuttdje 3lrt führen itltô Bety beut Sorte ziemia, (btc ©rbe) zie-radykalnych, które zatem da nam wyobrażenie compagis, mny (trbtfdf), Boh. zeme, Ross. Zemlia, Carn. semla, bte Sur« ciała zjetego, zlepionego, spojonego; a znowu z pokre- jelBuchftaBen auf beit begriff einer jufainmen gefügten, jufammeit wieństwa z i li, Łacińskie humus, kurni, także przyrówny- geflehten Nîaffc; intb wegen ber 2>crwaitbtfd;aft beś z mit bent h wać się może.— Nie śmiałbym przy tych wspomnieć słowa faun and; hier wteber bać> £atetittfd;c humus, humi ycrętltćttcu szcząt, szczej, szcząd, z pochodzącemi oszczadek, oszczajek, mcrbcit. — 3tf; mürbe c3 itidtyt wagen Bier and) uod) bic Sorter oszczędny, oszczędzić; gdyby mnie dawna pisownia, która szcząt, szczęt, szcząd, (ber Nęft), mit ityreit NBfömmltltgeu

oszczymny, oszczymiać ma, nie ośmielała.

oszczadek, oszczątek, (per lleBerrcft), oszczędny (fparfatlt) oszczędzać (fparen) herjufefjen, wenn id; ntid) uidft baBcty auf bic alte ©chreiBart oszczymny, oszczymiać, Berufen bürfte.

Not. Gdybyśmy z tylu tu przytoczonych, od tego źrzó-

Suit. Nehmen nur ooit ber großen Senge ber liier angcfüür* dła jąć, imać, pochodzących, nawet tylko same oczywiste ten NBffämmliugc beći -Sitrjelmortö jąć, imać, and; nur bic ait* i pewne przyjęli; czyż i tak jeszcze nie powinnibyśmy go za genfd;cinlid;ftcu ttltb juoerläßigfteit ait; fo ftttb mir bod) immer jedno z najobfitszych, a razem gdy tyle słów Greckich i nocf) Berechtigt, biefeê ©tammwort für eiitcö ber ergicBigfteu, Niemieckich do niego się odnosi, za jedno z najdawniej- intb juglcid;, ba fo oielc ©ried;ifd>e, Śateiltifdfc, Seiltfdic Sorter

szycli, a pewnie przedsłowiańskich poczytać?

bantit 3nfammeitfiaug l;aBeit, für etitcö ber älteftcu ttiib auógcmacBt oorflamifdieit ju Batten.

§. 61.

§• 61.

Szczery etymolog nic przedaje podobieństwa za pewność; lecz trzyma się przy tćm, co mu prawidła, z natury istotnych głosek, i stosunku ich do 2BurjclBud;ftaBeit intb bereit 2>crhättitiß jur 23ebeutuug gebauten znaczenia wyczerpane: a mniej jawne wywody szczególnie uuperaubcrlid;eu ©runbfäjjc; weniger cinlcud;teitbe SlBIettuttgett podaje do zastanowienia się, póki szczęśliwe jakie odkrycie empfiehlt er ber Prüfung, Bté etwa eine glücfltcfic Gntbcduug in w dawnej pisowni, w historyi znaczeń, w pobratymczych ber alten ©d;reiBart, in ber ©cfd;id;te ber 23ebcutuugeu, tu beu dyalektacii, albo jego domniemania nic potwierdzi, albo lep- ocrfd;miftcrteu Suitbartcit, cntmeber feilte 5>crmi;tBuug Bcftatrigt szego nie nastręczy.

Der aufrichtige Sortforfcfier gicBt itid;t Sal;rfd;einltdi!eit für ukazują nieodmienne ©cwißBett; er Ijält fiel; ait bte Nefultatc ber auf bte Natur ber

ober eine Bcfferc Ableitung gewährt.

Rozdział IX.

O układzie Słownika radykalnego.

Kapitel IX.

©inricfituitg eines SßurjclmörterBucBö.

§. 62.

§. 62.

Vergeben» wirb man tu nuferer ©prad;c tum ber Sortfor*

Poty próżna nadzieja wielkich w języku naszym przez etymologią odkryciów, póki wprzód nie będziemy mieli jak fd;uitg große ©Ittbccfuitgcit erwarten, fo lauge wir nicht eilte najzupełniejszego zbioru słownego, wyciągnionego z jak möglid;ft twllftäubige ©autmlung aller Sorter berfelBeit Baben, najrozmaitszych i najliczniejszych, pism ojczystych dawnych intb jwar aw3 bcit iJtaunigfattigfteit uitb. jaf)Ircid;fteit National* i świeższych. Z takowego to zbioru dopiero przyjdzie sło- fünften alter uitb neuer 3ctt jufammett getragen, hierauf müßte wo po słowie, z nieustanną bacznością na pokrewne dya- nun jcbe3 Sort biefer ©autmlung, mit Beftänbtgcr Nücfftdjtt auf lekty, rozważać etymologicznie; toż naprzód pierwiastkowe bic ocrfd;miftcrten -Nunbartcit, ettyinologifcf) geprüft, bic ©tanim* z nich a pochodzące pod niemi wypisywać. Z czego zro- Wörter Berauögeboücit uitb unter fie bte NBftäminlingc gereiüct biłby sie słownik etymologiczny, czyli źrzódłosłowowy; lecz werben, ©o würbe ein Çfttymologicoit ober ©tammmörterBnd) jeszcze i na nim nie byłoby dosyć. Albowiem trzebaby ClttftcBcit ; bod) hiermit wäre uod; nid;t a ließ gctBait. ?Nait Bat nadto rozbierać każde pierwiastkowe słowo, i w nićm isto- nämlich nun uod; jebc3 ©tammwort ju jcrglicbern, urn bariit bic tnc czyli radykalne głoski oznaczać; zatem wszystkie słowa Surjelbud;ftaben abjufonberit, uitb nach bicfeit nun fo aufgefnit* pierwiastkowe według znalezionych w nich głosek radykał- bneit Surjelbud;ftaBen, (fic mögen nun unocräitbcrt geBlteBcit, nych (bądź tych samych, bądź pokrewnych) uszykować, na- ober iu oerwanbtc üBergegangcu fetyit) Bat man bic ©tammmorter koniec w tak uszykowanych, stosunku znaczenia do rady- ju orbncit. NiutmeBr uutcrfud;c mau baö ^erliättitiß ber Sieben* kalnych głosek dochodzić, a już nie zatrudniając się uwa- tuitgeu biefer fo georbnetcit ©tammwörtcr ju beu SurjelBud'fta* żaniem przypadkowych dokładek, lecz uważając same tylko Ben; man Bcfd;äftigc ficB nicht weiter mit ben jufälltgett SorttBeilcit, treść czyli jądro słów, istotne głoski Słowiańskie, z istotnemi fottbern aubfd;ließlid; nur mit ber ©ortwurjel, unb oergleid;c fo

XLYII

głoskami słów obcych znosić, wskazując jak ludzka mowa Wog Me SBurseln bet Slawifd;eu Sorter, mit ben Surjelu ber naturę naśladuje.— Niezatrzymuje zaiste botanika pozorna Wörter in fremben Sprachen, um eitbltÿ fo JU jetgen wie fid; postać roślin, ich farba, wzrost, wielkość; lecz dalej idzie, bte Senfcbcnfpradfe an bte Sîatur fiait. 25er Äräuterfunbigc bleibt i podług ich istotnych, choćby też najdrobniejszych części, nidjt bcp ber andern ©eftalt ber ptanjen, ihrer garbe, ihrem słupków, pręcików, i t. d., pod jeden rodzaj je szykuje; Sau, ihrer ©röße ftel;en; er bringt weiter, unb bringt fie nad; kiedy przeciwnie mniej biegły podług tego tylko sądzi, co tyrcit mefentlidieit, obgleid; fe^r itnfdiefnbaren feilen, nad; ben go od razu w oczy uderza. — Ani też chymik odmiennym Staubfäbeu, Stempeln, u. f. w. unter ©attungen unb ©efcblediter, postępuje torem.    mäbrettb ber Uttfttnbige bloß nad; bem Sfageitfdjetne nrtbeilt.—

Sou ähnlicher Slrt ift and; ba3 Verfahren Pe3 ScbeiPefünftlerê.

§. 03.

Abym myśli moje względem radykalnego słownika, tćm lepiej wyjaśnił, położę tu niektóre przykłady:

§. 65.

Um meinen ©ebaitfeit eines Surselmortcrbudiê aufdiaulidier tarsuftellen, mili id; hier einige 23cpfptele anfityren:

I. m — r

2. Mrok (Süfterbeit)

zmierzch (Dämmerung) chmara, chmura (ilîegeitwolfc, ©emittermolfe)

mroczyć (Pnftcr lit ad; en) etc.

Te radykalne znajdują się w następujących pierwiastkowych słowach, z ich pochodzacemi:

\. Mara (Traitntbtfb) marzyć (träumen) marny (eitel)

marnować (oergeubcu) ctc.

©iefe Surjelbu^ftabeit beftnben fiel) in folgenben Sßurjelwör* tern unb bereit 2(bftämmltngcn :

5. Murzyn (per üüîobr) murzyć (fd;marjen) umurzyć etc.

0. Miara (paś ?Diaaß) mierzyć (meffen) mierny (mäßig)

miarkować (mäßigen, nterfen) etc.

4. Morze (tOîeer) morski (fffleetefc) pomorze (fôüftenlaitb)

5. Mn/g (baS Slinjclii) mrużyć (bliltjcllt)

7. Mor (paS Sterben, Pic $e ) mrzeć (ftcrbeit) umrzeć

śmierć (ber Tob) martwy (tobt) martwić (tobten, martern) mord (Per ülîorb) etc.

9. Smród (per ©eftauf) śmierdzieć (ftittfen) smrodzić (ftaitfcrtt) śmiardnąć (ftinfig merbeit) etc.

8. Marznąć (frieren) mróz (per ftroft) mrozić (frieren madieit) etc.

10. Mruk (35a$ Surren) mruczeć, mruknąć (murren) etc.

1. Mara, 2. mrok, o.murzyn, prowadzą na Greckie mau- 1. Mara, 2. mrok, 3. murzyn, führen auf baś ©riedftfdje ciemny, w niższej Niemczyznie mörf; Gall. morne, po- Mauros fünfter, 9tieberfäd;f. mörf, granjöf. morne.; man równaj Polskie morąg, i Isl. myrkur * ciemnota ; Svec. mor* ocrgleidfe baś Çolitifdjie Morąg, (ooit bttltfler fdpnufdger $arbc); gesty, ciemny bor. — 4. Morze, Germ. Secr, Lat. mare, M 3Mänb. myrkur Pic giitftermß, baś Sdimebifdie mor ein Germ. Soljr, trzesawica, zkąd Soraft, bagno, kałuża, Austr. bid;ter fünftver 2Öalb. 4. Morze, baś Seer, Lat. mare, oerglctdie Sebritug stek, kloaka; Lat. med.

> <>s

morus, mora kału- mit bem ©eutfdjen Sobr, Sofirlanb, Soraft, Hefter. SeM >;a.    5.Mrużyć, oczy zamruzać, powiekami oczy zasłaniać, ntltg, (baś ©loac, ber Slbrtitt), Lat. med. morus, mora, ber

zacimiać.—6. Miara, mierzyć, Gr. moira część, udział, los, Sumpf. 5. Mrużyć blittjellt, mit ben 3litgenbecfelit bie Singen Śmierć; Gr. meirein dzielić, porównaj Niem. mgrjeu, mer* oerfd;Iießen, oerftnftern. G. Miara, mierzvc, Gr. moira, ber sen, auSmerjen, wybrakować; porównaj łacińskie morior, Tljeil, Slittbeil, bttS Sdlicffal, ber Tob, Gr. meirein (theilen) mori, mors, a nasze 7. mor, marł, mrzeć, umrzeć, ze- oerglctd;e mit bem 25eutfd;eit mars en, mer sen, auSmerjen; mrzeć, śmierć; dalej martwy; martwić, porównaj niemieckie ferner oerglctdie man (lier Paś Sateiitifd;c morior, mon, mors, martern męczyć, Greckie mar ter, męczennik, Polskie mord, unb baś |iolltifd;e 7. mor, marł, mrzeć, umrzeć, zemrzeć, Germ. Sorb, Goth. maurthr, Anglosax. mordur, morther, śmierć; ferner martwy, martwić; hierher gehören nun mieber Gall. meurtre, Angl, murder, Lat. med. murdrum; Polskie Paś 35entfd;e martern Paś ©riecfyifdie marter ber Särtprer, morzyć, Łacińskie mortuus, mors, mortis. — 8. Marznąć, baś ^ülttifd;e mord ; 35eutfd;, ber Mord, Goth. maurthr, Anglos. mróz, Garn. mres, wyrażają ruszenie suchych żył przykrém mordur, morther, Gall. meurtre, Angl, murder Lat. me i

XLVIII przenikliwym zimnem, i skutkowanie jego na ciała, aż do murdrum; b(W ^OÎntfdjC morzyć, baö Lat. morluus, mors, mor-'skrzepienia ich. — 0. Słowo smród, dla podobieństwa gło- tis. 8) Marznąć, mróz, Carn. mres: bejetd)nct bie 3lffcctioit sok porównaj ze Słowiańskiem smert, Boh. smrt, Lett. smer- bev Neroeit, oou einer wibrigCU, burd)brtngenbcu ftälte unb t^rer tis, śmierć, i z Niemieckim 0d)nter3, ból, w Olfrydzie smer- 3Biïfuug auf beit Jtörper btä 31t beffeu (Srffarrctt. 9) Smród za, w nii. Sax. fmart, Anglosax. smeortc, Angl, smart, Svec. i>ergletd)e man dit ftinficht ber 93ud;fiabett mit beut 8lamfd)eu smert, smaerta, Lat. med. mara, marantia, cf. Lat. amarus, Gall. amère, Boh. smrt, Ldt. smertis, Poln. śmierć (bet* Tob) ferner mit Hebr. marar, gorzkim być. — 10. Mruk, mruczyö, mrv, mru, bent Seutfdjcu ©djnterj, beeilt Otfrieb smerza, Nieb erfdcf;f. porównaj z Łacińskim murmur, Niemieckim murren i t. d. fmart, Nitgelf. smeorte, ®ugl. smart, ®d)tveb. smaerta, Lat.

med. mara, marantia: ferner mit bent Lat. amarus, granjöf. amère, .ŚNcbr. marar (bitter femt). 10) eitblid) mruk, mruczyć, mru, mru, 0erreiche matt mit betrt Lat. murmur unb Seutfcbeu SNurreu etc.

31u$ ber Vergleichung btefer VLtrjelbitd/ftabeu m - r in fo tue»

Porównanie takie tych radykalnych ni - r w tylu pierwiastkowych słowach, pokazuje nam, że one z natury swo- len Stammwörtern crgtcbt ftd) nun, baß fie ihrer Natur nad) jej nie służą do wyrażenia jakiego uczucia przyjemnego, ła- fetue^mcgcö junt 3ltt§brucfe einer angenehmen faufteu lieblichen (£nt* godnego, miłego ale raczej przykrości, okropności, ciemnoty, pftitbuug bicncu, fonbent t)telntel;r junt 3(u»brutfe ber SSBiberltdp niszczenia; jednćm słowem niewdzięcznego poruszenia zmy- feit, ftürchterlidffeit, beć> ®mtfejè, ber Vernichtung; furj einer nu* słów lub tćż wyobraźni.    angenehmen Nultntug ber Sinne ober and; ber tëinbilbungêfraft.

§. 64.

II. Radykalne

§. 64.

11. Sie 38nr3elburf;ftaben.

Mgnąć (bic Nugcitltebcr bewegen) porównaj Isl. mykia, Ban. Mknąć, mykać (rüden, fdpebett), myk, namykać, namknąć, myg, Cer. fd)miegcu, Obsol. Ger. ntieg łagodny, (gcliltbe), mgnic- odmykać, odemknąć; pomykać, pomknąć, pomek, pomyk, nie bic Bewegung ber 3(ugeitlteber; okamgnienie ber 31ltgeubltcf. pomkły, napomykać, napomknąć; podmykać, podemknąć; mżeć, mzał, mży, (fd)lummcrit uttb 2. fanft regnen). przemykać, przemknąć, przemyk, promyk, promień; przy-mżenie, nnytek, mżyk.    mknąć, przymykać; rozemknać, zmykać, smykać, zemknać,

Migać, mignąć (mit bcu Nugcu bliu3Ctu) migi (Nugeufprg* smyk, smycz, posmyk, posmyczny; smuk; umknąć, umykać, d)c), migać się, migotać (fltufen, flimmern, bliitjcn), miegocić, wemknać, wmykać; wymknąć, wymykać; zamknąć, zamykać; miekcić; migoć, miegoć (Urnuwcttcr), migotliwy, migotny (flint- zamek, zamczysty, zamkarz. nternb, flinferub).    Mkły (fdjlüpferig)

Mech (ba3 NiOOß), mchowy (3Nooß*), mszysty (ntooßreid)).

Śmiech (ba$ Sachen), śmieje się (icf; Iad)e), uśmiech (ba$ Sacfteln), uśmiechnąć, uśmiechliwy, i t. d.

Śmiga (bic 8d)nttfje ait ber ^Cltfdje), śmigać, śmignąć, (fcl)mißen), śmigust, (Nuthcufchldge) śmigownica (bie $elbfcblaugc, eilte Śanoue) smagać (mit Nutheu ftreichen) smaganiec (ein $c* ftdubter) smagławy, smagły (fa) lauf) śmigły, smukły, wysmukły (fdumrdttig) smuga, smuk (ein langer fchmaler Śiefenfirtch) smugowa ty (laug geftrecft) smusik, smużyk (Schmafcbe) srnu-szkowe futro.

Miękki (weich) miekisz, mięknąć.

Moknąć.

Smok.

Mgły, mdły, (ohnmächtig) mgleć, mglić, mgła (ber Nebel), mglisty (nebelig).

Te przykłady uczą, że m - g właśnie służy do wyrażenia Sicfc Neofpielc jeigeit, baß m-g mefeittlich jur Vcjcidptuug ruchu łagodnego, lekkiego, usuwania się, ustępowania; m-k einer faufteu, gcliubeit, leiditeit Vcwcguitg unb Schiebung bient; do prędszego, mocniejszego, gwałtowniejszego; wszakże te m-k hingegen jur Vejcidutuug ber fdjmeUetm, ftdrfern, gcwab głoski m-g* m-k tak sie snadno i często w siebie zamie- tigern. T5od) bie med)telfcitigeu ItebergdngC be3 m-g unb m-k

niają, że tego ich lózowania się z sobą trudno dosfrzedz.

in ciimnbct finb fo nahe unb häufig, baß fid) uid>t allenthalben bie ©rdnjliuie bajroifcheit jiebcu läßt.

§. 63.

III. Radykalne

III. Sic Surjclbiwhftaben.

1 )    / - e »    2)    / - s *    3)    / - z.

Lice, oblicze, Nntliß, Goth. wlits, Isl. Lśknać, lśnać, Boh. lsknauti, les- Lizać, liznąć, Lat. linxi, lingo, Graeè. sndlite, Svec. andlete, cf. Ger. Icttcfden, knauti (glänjcu, büßen), lśnisty, łyskać, leicho, Ger. lecfcn, śliznać, ślizgać (glit>

ibejeicfmet 1) bab (fiu* unb 2htbatlmteit ber Sebenbluft, 3,

§. CG.

IV. 28 u r $ c 1 b u di ft aben. ehr, * ehr - ch ,-kr - h, * dir-s, * ehr -b, * ehr-p, s kr-b, * kr - p.

Charchać, charkać, charczeć, (rfiufpent) charchała, charkała, charkawy, eharkotanie, cf. Lat. screare;— krzyk, krzyczeć, cf. Germ, f reißen, freifeben, Gr. krizein; krakać, (r/i frâhert, cf. bie śbrffłje), kruk (per ffiaabe); — krzak *kierz (per ©traudi); chrap, chrapać, (fdjtftarcfyen), chrapek, chrapka, chrypka, chrypota, chrapliwy, chrypliwy; chrapotliwy, chrobot, chrobotać; krzypać, skrzypieć, (fnarren); chropawy, chropowaty, (raub, nicht glatt) chropotać się; clirost, chrust, chrościć, i t. d.

§. 07.

IV. Radykalne.

V. Radykalne.

V. ©ie 2Burjethud;ftahcn.

pr, * p - r, * p- rz.

1) Przeć, parł, prze, Ross. pru, Eccl. peru, presz, * pchać, popychać, ftpßcit brmtgen, (cf. Germ. fpcr*en) 2) przeć, przał, przeli, przy, prze*przeczyć, zapierać sic, Idugncit; o) przeć, przał, pre, uprzał, zaprzał; obsol. prać, pra, prana* z gorąca słabnąć aestuare, Germ, fiel) crbrämfeit.

W tych trzech słowach pierwiastkowych, jako i we wszystkich pochodzących, łatwo się daje czuć wyrażenie prasy, ber ?litbbritcf beb ©rucfcb, ©rangeb, ©riitgenb, leict>t mabrjmteb* przycisku, ścisku, nacisku, cf. Lat. premere, presses, Germ, men, man t'crglcicffe bab Sûtcinifcbe prenicre, presses, bab ©eut*

fette, preffen. ©ie Slbflämmlingc fittb folgeitbe:

3n biefen bre» ©tammmörterit, nnb bereit Slbfbmmliitgen, ift

preffen. Pochodzące zaś są:

Doprzeć, dopierać, naprzeć, napierać się, oprzeć, opierać; odeprzeć, odpierać, odpor, odporny, odeprza, prza; prae-pos. insepar. prze, scparabilis przez; przecz, przek, przeko, przekobiały, przekoczarny, przekognisty, poprzek, przeciw, przeciwny, przeciwnik, przcciwić się, przeciwieństwo, naprzeciwko, podpierać, podeprzeć, podpora; przeprzeć, przepierać; przyprzeć, przypierać; rozeprzeć, rozpierać, rozpor; próć, porze, rozpróć, rozpierać; spierać, zeprzeć, spór, sprzeczka, sprzeczać się; spory, przysporzyć, przysparzać, uprzeć się, upierać się, upór, uparty, uporny; prać (i. bić, uderzać, fd)lagcn, 2. mafeben), piorun; uprać, oprać, praczka, pralnia; weprzeć, wpierać, wyprzeć, wypierać, zaprzeć, zapierać, zapora, zapieradło; wesprzeć, wspierać, wsparcie. Addas precz, prócz, proca, pręd, prędki; para, parny, parzyć, za-przałość, zapartek, zaparcieć.

§• 68.

VI. Radykalne.

VI. ©ie Surjclbudjftabcn.

t - k.

Tknąć, tykać (berühren) Lat. tactus, tetigi, tango, obsol. Lal. tago, lagere, Ger. tiefen, Tief, fteefeu.— Tyk, tykalny, tycz, tyczki, tykwa. Tkać* l)wrpychać, cinftopfcu, 2) tkać płótno, Lat. texere, mebeit, tkacz, tkanica, tkanina, tkankowaty. Tkliwy, ckliwy, ckliwość, tkliwość, cknąć, cnąć. Dotknąć, dotykać, dotkać, dotkliwy, dotkliwość, dotykalny, dotykalność, natkać, natykać; obetkać, obtykać, odetkać, odtykać, odetknąć; potknąć, potkać, spotkać, potkliwy, potyczka, patyk; przetknąć, przetykać, przetkać, przytknąć, przytkać, przytyk; rozetkać, roztykać, stykać, Styczeń, zetkać, zetknąć; utykać, utknąć, wetkać, wetknąć, wtykać; wytknąć, wytykać, wytykaez, wytyczny, wytycz; zatykać, zatkać, zatyczka; niebotyczny. — Tkwić, utkwić.

W tych radykalnych, nawet przez samo ich brzmienie, wyraża się zbliżenie się do rzeczy, bez jej poruszenia z miejsca, einer ©aebe, ebne fie wm ihrem ©rte 31t bewegen.

©iefc ffiurscibucßftaben bcjeicßiteu ißrer Dłatur uacti, '©etafnmg

§. 69.

VII. R a d y x.

§. G9.

VII. © i e 26 o r t w 11 r 3 e 1.

£id)t, Lat. lux, lueis, h!, lios, Svec. ljus, łyskawiea, ('Betîerleudmnt, Slifcen) bły- fd/cn, gleiten), ślizki, ślizkość (félüpfrig,

skać, błyszczeć (tilgen).

Blask (©djciît).

Łysy (fabl, cf. ©laße).

XLÏX

Dan. lys; cf, Pol. łuczywo, łuczyna.

Śliczny, śliczność (fdjöu, ©cßortßcit) cf.

Germ, gut taffen, fcffön Taffen cf. gleißen.

Te radykalne zdajq sie wyrażać: światłość, glane, gładkość; przeciwnie zaś następujące:

glatt). <'

Łyźe, łyżwy.

©iefe 2Bnr$el(iud)ffaben fd)eiuen junt 21ubbrncfe beb £icbfb, beb ©lattjeb, ber ©latte ju bienen, fie ftnb grabe bab ©egentbeil nett ben folgettben

Wyraża 4) wciąganie i wypuszczanie żywotnogo powietrza, n. p. chuch, ©aucb (cf. Lat. anhelare) dech, tchu, tchnąć, 35. chuch, ©aucb (cf. Lat. anhelare) dech (Sltbem) tchu, tchnąć,

dychać, oddychać, odetchnąć, oddech i t. d. Duch, dusza, dychać, oddychać, odetchnąć, oddech u. f. m. Duch (©eift) dusić, udusić. — 2) żądze, pożądliwość, pragnienie: n. p. dusza (©cele) dusić (mitrgett) udusić, ermitrgen. 2) 31cgcbren, chcieć, chcę, chęć, chuć, ochoczy; zdychać na co, zdechł Verlangen, Neigung, Trieb, ©elmfucbt: chcieć, chcę (mollcit) na co, (cf. Lat. hiare, inhiare).    chęć (Neigung, Suft), chuć ($egterbe), ochoczy (mdl 8uft $n

Ctmaé), zdychać na co, zdechf na co (mornari; fd/macl/ten) cf. Lat. hiare, inhiare.

§. 70.

§. 70.

23td;cr mürben btc au8 jmei ÜÄitlantern befieljcnbctt Sttrjel*

Wytłumaczywszy dotąd radykalne 1) m-r. 2) m-g. 3) l-c. i) chr. 3) pr. G)tk, z dwóch spółgłosek pierwiastkowych bncbftabeit: i) m-r. 2) m-g. 3)/-c. 4) chr. 5) pr. 6) / — cx> złożone, i przydawszy do nich 7) c/i, spiritum asperum; te- fldrtj banu 7) ber «’paud)Iaut c/t; btefer fnl)rt nttb mut Jit bett Sltr» raz ten sam ślad już mię prowadzi do owych pierwiastko- jelmörterit, bereit g«n$e3 Sefen auf einem einjigen SKitlautcr beruht, wych słów, których cała istota na jednej tylko zasadza się wspófgłosce.

3u biefett gehört ber größte Ib cii unferer Sortierter tutb ^arttMit :

Ja, ty, on, my, wy, nas, was, cię, go, je, ich, ba, by, bo, co, ku, k’, do, na, po, od, w, z, etc.

3nglctd/en eine betrdd;fltd/e îlitjalil Bcttmörtcr nad; SOSegmer* fttttg ber Slbmanblmtgäjufdße:

Do tych zaś, należy największa część naszych zaimków i partykuł:

Także i wielka liczba czasowników, po odrzuceniu przydatków konjugacyjnych :

Lać (gießen) leję, lał, cf. Lat. Ino, Gr. lyo; — siać, siał, sieję, Ger. faeit, Boh. seti, Lat. sero, sévi, satum, Ilebr. sara;— iśdź, iść, idę, (gelten) Lat. it, ire, eo, Boh. giti;— Ryć, ryję, (graben) cf. Lat. ruo;— Wiać, wiał, wieję, Boh. w’egi, Ger. mebeit, wiatr, Buh. witr, Ger. Stttb, Setter, Lat. vendis, Pol. wianie, wionąć, wionie.

¹

Steklarus znaczy wRossyjskiem dętkę czyli perełkę szklaną, eine Glasperle. 2.

Bez wątpliwości ta klassa słów jest najdawniejsza: wszak-

Cfnte 3metfel tft btefe (Stoffe ber Sorter btc altefte; «licht btc że wytknięcie znaczeń, do których wyrażenia która szcze- Scbetltiutgcn jtt bcfitntmett, JU bereit Sejctcflittntg eilt einzelner golnie spółgłoska służy, póty niepodobne, póki pierwej nic üDïttlauter bient, tft erft nad; SBerfcriignttg be? Snrjclmörtcrbnd;? będzie radykalnego słownika.    tltöglid).

§. 71.

§• 71.

Slnßerbcnt merbeit ooit beit |loleit «uct; itod; bie ©elbftlanter

geit gebraucht; a «IS ©onjmtctton, itttb, «ber: i ober y «IS (Son* jimctioit ttitb, «nd); o «IS fräpofition; um, 1; e r n nt ; u «13 ^rdpofifion, b e o.

Prócz tego jeszcze i samogłoski, jedno e wyjąwszy, bez wszelkich dodatków, w rozmaitych znaczeniach używane by- (bloß e ausgenommen) olme «Heit 3ltf«($ tit ntaitd/erlep 23ebentun* wają; tak a spójnik i albo y spójnik; o i u przyimek.

§■ 72.

§. 72.

®«S nad; ben Sortmurselit georbitetc Sorterbud; mürbe ttitS ferner lehren, mie otel mir ht unferer ©prad/e Snrjelmörter 1;«*

Radykalnie ułożony słownik uczyłby nas dalej, wiele też w języku naszym mamy słów* pierwiastkowych, jaka rozmaitość głosek naszych radykalnych, i jaki ich do obcych ra- beit, mic groß bie 'Dfanntgfaltigfett ber SJerfefctmg ber Snrjelbnd/» dykalnych stosunek. — Wtenczasby nawet można pod kred- ftabett, mtb meld/c3 iljr 2>erh«ltitiß yt frentbeit ©pr«d;en ift. Dnttit kę brać liczbę naszych pierwiastków z obcemi zgodnych, lub ließe fid; fogar btc 3ahl ber mit betten in frentbeit ©pr«d;eit über» im przeciwnych; z czego dopiero jawnieby się pokazały bliższe eiitfoittmenbcit mtb ittdjt übcreiitfomiitenbeit berechnen, morrtUS fid; lub odleglejsze stopnie pokrewieństwa języków między sobą. bann btc ©rabc ber nćtl/ern ober entferntem Sßermanbtfd/aft ber

©pr«d;en mit etitaitbcr, Rarer bartl;nit ließen.

§. 73.

23efoitbcrc dnfiitcrffamfctt oerbtcncit btc Onomatopoeica, Sor*

bab ©nrd;briitgcitbc ber ©ttmme treffeitber «nbgebrücft merbeit, «13 burd; btc Sorter:

Osobliwszej zaś baczności wyciągają onomalopoeica, słowa naśladownicze usłyszanego dźwięku. — Głos przenikliwy ter, bie beut gehörten ftlangc itad/gcbilbet morbett. könnte molli nie może być dobitniej wyrażonym, jak słowami:

Krzyczeć (fd/rcpeit), Boh. krzice’ti, Graec. krizein, keryttein, Ger. frcifd/en, Lat. med. crusciare, obs. Gall. croissir, Svec. skria, skrika, Isl. skraeka, Angl. shriek, skreak, Uibern. schreachen, ltal. scricciolare. Wallis, criccied, Ger. fdftepcit, cf. fd;redett; cf. Pol. skrzeczeć, krzektać, skrzek.— hem. krakać, kracze, Ger, freid/jen, cf. ^rctljc; kruk (ber üîaabe), krucze, krerać, krząkać.— Item świerszczeć, świerkać, ćwierkać, Ross. czirkat’, Boh. cerkati, swirzinkati. Ger. fdimtrrett, Svec. swirra, ltal. squirrare.— Item kwik, kwiczeć, Ger. qnietfd)en; kwokać, Ger. glttcfett; gęgać, Ger. gaefett, gacffeit; ryk, ryczeć, etc.

§• 75.

§• 75.

LF

©ebr forgfältig muß ber Sortforfd;er barauf achten, wag für

Pilnie zaiste powinien uważać etymolog, jakie słowa do wyrażenia jakiego zwierzęcego głosu się używają, ponieważ ein Sort jur 33ejctd;nuttg einer gewtfFcn ^ierftimntc gebraucht te, zasadzając się zwyczajnie na naśladowaniu przyrodzone- wirb; benn biefe Wörter grünbeu ftd; gemettttgltdj auf bic !F?ać^— go brzmienia, wpływ poruszeń zmysłowych w tworzeniu ctymung beS gehörten 9taturton8, jeigeu balter beit (Einfluß ber mowy pokazują, i we wszystkich językach są najdawniejsze, ©tnitenaffecttonen auf bie SSilbuug ber fRebe, unb ftnb in allen i w obcych najbardziej po wielkiej części są do siebie Sprachen bie ältefteu, unb felbft in beu entfernteren ©prad;en

grü^tentbeilè einanber ähnlich.

podobne.

§• 74.

§. 74.

Nasz zaś polski dyalekt w téj mierze ze swojćm ą i e 3« btefer SRütfftdjt nun, l;at unfre polnifd;e SDÎunbart »or beu celuje resztę słowiańskich (ob. §. 39-40); osobliwie w zgło- übrigen ©laoifcben ihr ą unb ę »orauê (©. §. 39-40.), bie be» skach -ąk,-eh, tak zdatnych do wyrażenia tonu, i dobitnie fonbers in ber Bufammettfeßung ber ©plbett ąh, ek, junt 9lu£» odpowiadających Greckiemu klänge, Lat. clangor, Germ. brud ehteś $oiteś »ollfommen geeignet ftnb, ttnb gattj bent grie*

d)ifd;ett klänge, Lat. clangor, uttb bent $>ctttfd)eit śUattg, îliug en, entfpred;en; j. 33.

Bąk, bęk, beknąć, beczeć, bąkać, brzęk, brząkać, brzękać, brzdęk, brzdęknąć, dźwięk, jęk, jęczeć, jąkać, stek, stękać, szczęk.

Do wyrażenia zaś niższego, grubszego, mniej rozciągłego tonu, u wyręcza a lub e n. p.

ftlang, Hingen, n. p:

33et; 23ejetd;nuug eiue§ ntebrtgertt, grobem, weniger fonori* fd;cn ïoneê oertritt ba$ u bie ©telle be3 a unb e. j. 33.

Huk, hukać, huczeć, puk, pukać, stuk, stukać, buch, buchać, buchnąć.

Atoli jak głosy zwierząt i brzmienia ciał przyrodzonych, ©ud; fo tote bie $lnerftimmen unb Sîaturtône, nicht immer nie zawsze jednym sposobem, jednym stopniem mocy lub auf eine 2lrt, unb mit beutfelbigen ©rabe ber ©tarte ober ©cbwä» słabości w uszy wpadają, tak też różnie naśladowaniem wy- d)e in ba3 £>hr fallen, fo föntteit fie and; oerfd;tebeittIid; nad;* rażane być mogą; zatem żądać niepotrzeba, żeby koniecznie geahmt merbett.

wszystkie onomatopoeica we wszystkich językach na jedno @3 läßt fid; baßer nicht erwarten, baß bie onomatopoeica, wychodziły, llżenie końskie Lacinnik wyraża przez hinnire; burdfauê alle in beit ©prad;en übereittftitttmctt.— ®a3 Sichern Grek przez chremetizein; Niemiec przez wiehern; w niższej heißt bep ben ^olen rżenie, bepitt Sateitter hinnire, Gr. chre-zaś niemczyznie coś bardziej na nasz kształt, rcimffett, rätt» metizein: ant meiften nähert ftd; ttod; bem ÇoltltfdjCtt baè 9ïie» ff en, wrienfîeu, Suec, wrenska, wrena. — Pewnemu głoso- berfäd;ftfd;e räntffen, rauften, wrtenffen, Svec. wrenska, wre-wi psa, u Polaków służy szczekać, u Rossyan, łajał', Lat. na.— Sßott bem 23clleit bcś> Ipttnbeê braitd;t ber ^ole baë Sort latrare, Germ, bellen, beißen, Lut. baubari; Grec, bauzein. szczekać, ber 9îuffc łajat’, Lat. latrare (cf. bäjfett, Lat. bau-

bari, Gr. bauzein).

El o z (1 z i a 1 X.

Ostateczne zamiary etymologii.

Kapitel X.

#öd;fte Bwecfe ber Sortforfd;itng.

§• 76.

§• 76.

SOÎatt muß »ou ber Sortforfcbnng nicht mehr »erlangen, afö

Nie trzeba więcej wymagać po etymologii, niż może i niż powinna ziścić. Niesłusznieby zaiste po niej żądano, fie wirflid) leifteit faun uttb foli. Ungereimt wäre e$ JU »criait» ażeby pierwiastki dzisiejszych języków, od pierwszej osady gett, fie folie beu Urfprung ber heutigen ©praßen atrê ber erften człowieka w raju, albo od korabia Noego wyprowadzała; Soßnung bc$ Settfd;eu ittt farabiefe, ober attć> ber 2lrd)e 9îoa’§ na toby się nawet i nie rozsądnie siliła. Kogo świadectwa hi- «hielten; ein fold;e$ Unterfangen würbe uuflitg fcptt. Seit ge» storyczne o rozrodzeniu się ludzkiego plemienia z jednej fd;id;tlid)e 33ewetfe oott bem Urfpritttge be$ Sertfcheitgefchlecßtä »on pary nie przekonywają ; tego też pewnie o tćm nie przeświad- einem üKenfcßenpaare uidjt überjettgeit, beit wirb eé bie Sort» czy etymolog, którego pracy nie inny jest ostateczny za- forfd;illtg gewiß ltod; weniger. 3ßr h»d;fter B^ecf ifb3, oemültf» miar, jak okazać jedyne źrzódło wszelkich na świecie języ— tige 9îad;ahmung ber 9îatur tu bem Sluébrttcfe gehabter (Etubrücfc ków w rozsądnćm natury naśladowaniu, wyrażeniem uczu- uttb baratté entftanbencr 33orfteIluttgen, aI3 gemeinfd;aftlicl;c Öuelle tych poruszeń, i ztąd wynikłych wyobrażeń; okazać w każ- aller ©prad)eit in ber Seit barjuftelleu, unb an eittjelueu ©pra» dym z osobna języku mowę ludzką z drobnych pierwias- eßen jtt jeigctt, wie fid; bie mcttfd;ltd;e 9îebe, »on flehten Urbe» tków, podług pewnych, umysłowi ludzkiemu przyzwoitych ftanbthetlen, nad; gewtffen, bem ntenfd;ltdjeu 33erftaitbe ange» prawideł, do niezmiernego bogactwa zapomożoną.    meffenen ©efeßen, jtt einem greujettlofett 9letd;thum empor ge»

fchwmtgen hal-

§. 77.

®a nun aber bep allen Sölfertt bie ©imtltdjfeit, bie ©m»

§. 77.

Ze zaś jak poruszenia, tak i czucia i wyobrażenia ludzkie po wszystkich narodach przypadają do siebie, przeto pfbtbungśfahigfeil unb baś 33orfteIlung§»erm0gen ber Settfd;en,

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.    ^

Ln

etymolog téj jednostajności przypisze i podobieństwo w ró- meufdjltd; ftttb; [o wirb ber 5Bortförfd;er mit 3Rücfftd;t auf btefe żnych    jeżykach wyrazów, a    nawet nic    tylko    w pojedyn-    ©leidfförmtgfeit, nidft    nur bie Ueberetuftimmung eittselner SBurjel*

czych    pierwiastkach, ale i w    długich pasmach    słów od nich    werter tu verfd;tebeuctt    ©prad;ctt, fottbent and; beit gleichen ©attg

pochodzących. Tak z Greckiego, stan,    stenai    (Lat. stare,    tu langen Steißen ber    banan abgeleiteten beamten. — ©o tft au$

stant,    sto, Svec. sto, standa,    hl. standa,    Angl.    stand, Ross.    bent ©ried;t[d;eit stan,    stenai, (Lat. stare, stant, sto, Suec.

Boh. stati, stogim), gleichförmig im ^olnifdjen ltitb Seui[d;ett folgenbe Steiße abgeleiteter Sorter entfłanben:

stojat’, stoju, Boh. stati, stogim), jednostajnie snuje się sto, standa, Isl. standa, Angl. stand, Ross. stojat’, stoju, w Polskim jak w Niemieckim następujące pasmo:

1) Stać, stał, (obsol. stojał), stoję, fteßen, ftanb, fteße; stan ber ©taub) stajnia, stajenka ber ©tali; dostać crfteßeit ; postać bie ©eftalt, ©telluitg; odstać abfieben * przystać (do służby) tn ben Sicitft eiitfteßen; przystojny auftdnbig, przystojność Slnftanbigfeit ; obstać umfteßeu; wystać (lata) (bie 3aßre) auäftcßeit; nastać się fid) fattftcßeu, ftd; mübe fiepen ; stanąć [Hilfteben, fielen bleiben. — Activ. stawić flehen tnacben, [teilen, dostawić ßerbct;ftellcu, jufteUeu ; obstawić umftellen ; przystawić ßtnjufteh len;, stołek ber ©tulił; stanowisko ber 5lnftaub bei) ben Sägern, ber ©tanbort; zastanawiać Slitftaub nehmen, aitfteßeit.— Item 2) Lat. sedere, sedi, sessum, Gr. hezein, Suec. sitta, Angl. sitt, Eccl. sjeżdu, Ross. siżu, sidjet’, Bok. sedeti, sedati, Pol. siedzieć, siadać, siadywać ftßett, faß, gcfefśen ; dosiedzieć erfißett ; siedlisko ber ©iß; sieść, siąść [id; feßeit, nieberfi-hen ; wsiadać attfftßcu ; obsess befeffen; activ. sadzić feijett, dosadzić jufeßeu, odsądzić abfeßen, megfeßett; przysądzić binpu feßett, beließen; przesadzić überfeinen, (übertreiben); rozsadzić jerfeßen; posadzić (unfeinen; wsadzić einfeßett; wysadzić auffeßen, zasadzić feftfeßeit; zsadzić ßerabfeßett.

§• 78.

§. 78.

®rünb(id;c3 ©tubiunt ber Sortforfd;uug bemaßrt unê vor ber z na- 5Soreiligfeit, mit ber ntand;e, fobalb fie nur bie geringfte Slcßm

Gruntowna zajomość etymologii uchrania od skwapliwości tych, którzy schwyciwszy byle podobieństwo jakiegoś szych słów do Łacińskiego, Niemieckiego i t. d.; natych- lid;îeit cineâ mtferer Sorter mit einem Sateinifd;en, Seutfcßett miast chrzczą go Niemieckiem, Łacińskicm i t. d.; albowiem u. f. m. benterfcit, c$ foglcid; für ein Sort Sateiuifcßen, SeuH częstokroć, to lub owo słowo, sięga zapadlejszego jeszcze feßett u. f. to. ItrfprnngeS erfläreit, obgleid; feilt ©tamnt weit źrzódła, i aż na wschodzie szukać go trzeba. — Tego ro- älter ift, uitb fid; im Oriente verliert. Siefe 51cmaubtntß bat e$ dzaju jest n. p. słowo sak, Boh. sak, Ross. sak , Gem. ©ad, 3. 51. mit bent Sorte ©ad, Pol. sak, Boh. sak, Ross. sak, Gr. sakkos, Lat. saccus, Hung. zsak, Lapp. tsakes, Ilisp. Gr. sakkos, Lat. saccus, Il un g. zsak, Lapp, tsakes, Ilisp. sacco, Gall. sac. liai, sacco, saccoccia, Svec. sacck, Angl. sacco, Gall. sac, Ital. sacco, saccoccia, Svec. saeck, Angl. sack; idzie przez tyle narodów, aż się opiera o Hebrajskie sack; mir ftubeit e$ bet; fo vielen Stationen, btó mtr juleßt auf sak.— Tak i tarcza, Ross. tarcz, Germ. Sarfd;, Ital. targa, baś $ebrai[d;c sak ftoßett. ©o and; bie ïart[d;e, Pol, tarcza, Lat. med. targia, ukazuje się. u Arabów w słowie tarka, dar- Ross: tarcz. Ital. targa, Lat. med. targia, juleßt bet; bett 2Ira-ha, Chald. teris.— Wino, Lut. vinum, Germ. Seilt, Anglo- bent tarka, darka, itt ßbalbäifd;cit teris. Ser Sein Pol. wino, sax. vin, Svec. vin, Angl. winę, Brelag. guin, Wallach, gi- Lat. vinum, Anglosax vin, Svec. vin. Angl. vine, Bretagn. nu, Gr. oinos, Chald. jena, Hebr. jajn.— Słowo rei, ryż, guin, Wallach, ginu, Gr. oinos, Chald. jena, Ilebr. jajn.

patrz wyżej pod głoską r 28.

2Sou beu Sortem reż ber Słoggen, ryż ber Steië, mttrbc oben unter beut 53ud;ftabeit r § 28. gel;anbelt.

§. 79.

§• 79.

3tt uttferer ©prad;c babett fid) viel frentbe 5Börterftämme

Zagęściliśmy w języku naszym obcych słów plemię, przejąwszy ich wiele, już to w sąsiedzkiem obcowaniu, już auSgebreitet, tßcil£ burd; 5?erfeßr mit ben 9?ad;bant, tßcttö burd; w przypadkowych zdarzeniach, już nakoniec z towarami, außcrorbeutlid;e (Sretgniffc, thciïé and; mit ,<panbelâartifeln, miffett* naukami, zwyczajem. Zkąd się rzeczy brały, ztamtąd razem fd;aftltd;eit fôeitutttiffeit, (Muïtud;eu uitb ©emoßnßeiteit, bie mir z niemi i imiona tych rzeczy. I tak przyswoiliśmy Tureckie: vont Slltêlanbc erhielten. Sit UCUClt ©ad;ett ltaßllt ntatt Jltglcid; kilim, kobierzec, dywan, kaftan, dyma, tutuń, cybuch, bie neuen Namen btefer ©ad;eu auf. ©o ßabett mir von bett lulka, kapciuch, imbryk, filiżanka, bazar, targ; Tatarskie: dürfen: kilim, kobierzec, dywan, kaftan, dyma, tutuń, cy-kołczan, sajdak, taftaj, dziryd; Węgierskie: huzar, dobosz, buch, lulka, kapciuch, imbryk, filiżanka, bazar, targ; von szereg, orszak, dołoman, ciżma. Rzemieślnicze i kunszto- bett ïatareit: kołczan, sajdak, taftaj, dziryd; von bett Ungern, we słowa przyszły do nas po większej części z Niemiec, huzar, dobosz, szereg, orszak, dołoman, ciżma. .Çyattbmerftl jako i same rzemiosła i kunszta; ślosarz, ślosarstwo, ry- uttb Huuftmörter ftttb Jit uu§ mit bett .'paubrnerfett unb SÜU* marz, garbarz, farbiarz, hebel, warsztat, szruba, szrubsztak, [ten größtenteils attS Seutftlaub gelomnteu, 3. 51. ślosarz, ślo-szorc, majster, cech, kunszt, sztuka, malarz, pendzel, sny- sarstwo, rymarz, garbarz, farbiarz, hebel, warsztat, szruba, cerz, rysunek, i t. d. Kościelne Polskie słowa w obrządku szrubsztak, szorc, majster, cech, kunszt, sztuka, malarz, Rzymskim, wyczerpane są z Łaciny, jak ołtarz, cmentarz, snycerz, rysunek, u. f. m. Sic $vird;enmörtcr ftttb bet; ben kielich, msza, ofiara, kaneyonał, konfessyonał, ambona; Çolett von ber römifdfen Sircßc attS bent 2ateinifd;en; 3. 51. oł-w Greckim zaś obrządku, a też i u innych Słowian trzy- tarz, cmentarz, kielich, msza, ofiara, kaneyonał, konfessyo-

LIII

mających się tegoż, wyszły z Greckiego języka n. p. mo- nał, ambona; bet) bett ^oleit OOU ber gried)ifd)ett Svird)e, fo n?tc naster, cerkiew, trcbnik, i t. d.— Niekiedy ’ atoli przyswa- bep bcn übrigen ©laoen oon biefer Śtird)e, au« bem ©rted)ifd)en, jając obce słowa składane, chciano je niejako na swojskie j. 33. monaster, cerkiew, trebnik, u. j. m. fPîeljrere Jttfann przelać, czyli przepolszczyć, przetasowaniem zgłosek, jak mcngefe£te frentbe Sorter, liât man aud) baburd) jit feinem się pokazuje z słów incarnatio wcielenie, transsubstantiatio gcntbunt gemad)t, baf> matt fie ©plbenmeife genau in feine przeistoczenie, substantiel podstala, podstawa, omnipotens Spraye Üb er tnt g ; fo ift au« incarnatio, wcielenie, ttU« trans-wszechrnocny ; propheta prorok; ©ed)«mödnierimt, sześcionie- subslantiatio, przeistoczenie, au« substantiel, podstata, pod-działka (późnićj położnica).    stawa, au« omnipotens, wszechmocny, an% propheta, prorok,

anè ©ed)«möd)ttertnn, sześcioniedziałka, (bet) ben jetzigen Çoleu położnica) entftanben.

§. 80.

§. 80.

$od) man ift nidjt babcp fielen geblieben, burd) frentbe Sör*

Nie tylko zaś zastępowano wedrownemi słowami brak

na

rzeczy przybywające rodowitych i Słowiańskich; ale ter bett SJïangel ber etuljeimtfd)en nnb ©lamifdjen für nette ©a* owych wiele i bez potrzeby wcisnęło się, a niejedno sta- d)cn aluuljelfett; man tyat and) Diele ofme 9îotl) aufgenommen, nnb rożytne Słowiańskie z Polszczyzny wyparło, lub w niej ijmetmegen manche« dd)t ©lamtfdje »erbringt, menigftenö îurütf* przytłumiło ; ‘ zatem Słowiańskie u Czechów dotąd używane, gefegt. ©0 mujłte ba« ©laotfd)e, bet) bett Söhnten itod) gebrauch* skocznie musiały ustąpić Francuzkim botom; kłobuki, Wło- Itd)e, skorznie, bem gratki) fifdfen bottes, meinen, kłobuk, bem skirn kapeluszom; świeczniki, Niemieckim lichtarzom. Mieli- 2>taliettifd)en kapelusz; świecznik bem ©eutfdjeit lichtarz, geudp śmy niegdyś w naszym języku słowo gedźba, używane od ter. — 2>tC ^Jolen Ratten einmal« für Musie itt titrer ©prad)e ba« znakomitych pisarzów, Leopolity, Reja, Budnego, Sort gedźba, bejfett ftd) bie angefeÿeuften ©d)riftfteller, ein Leo-Maczyńskiego, Wróbla, Paprockiego, Trzecieskie- polita, Rej, Budny, Mączyński, Wróbel, Pago, Łochowskiego, Wacława Potockiego, mianu- procki, Trzecieski, Łochowski, Yenceslaus Po-jące muzykę, Boh, hudba, ztąd, gedziebny, gedziecki, gedzcowy, tocki, bebtenett ; 23öljmild) hudba; baooit gędziebny, gędziec-Boh. hudebny, muzyczny, n. p. naczynie gedzieckie, instrument ki, gedzcowy, Solfmtfd) hudebny tltltfifaltfd), J. 23. naczynie muzyczny; ztąd też czasownik, gedzić, gadł, gędzie, gedać, gedzieckie eitt mufifatifdjc« 3ttftî*Utnent ^ baber ba« Beitmort Boh. hausti, hudl, hudu, grać muzycznie, na gędziebnym gedzić, gądł, gędzie, gędać, Boh. hausti, hudl, hudu, inufb czyli muzycznym naczyniu, u Windów godeti grać na skrzyp- cirett, auf einen mufifaltfdjeit 3nftrumente fptelcit; bet) bett Sin* cach; jeszcze ztąd i gedziec, Boh. hudec, muzyk, u Win- ben godeti, bie Sioltn fpielett, bal)Cr enblid) gedzicc, Boh.hu-dów godez skrzypek. U Czechów tedy i Windów jeszcze dec, ber SRuftfn«; bep bett Siitbctt godez ber Siolintft. Sep ben te słowa trwają; u Rossyan zmieniło się tylko hudit', na Söljtttcn nnb Siitben nun ftnb biefe Sorter ttorft im ©ebraud)c; naganę, bo znaczy rzępolić. U nas zaś," jeden tylko ślad hep bett SRuffett bat hudit’ eine oerdd)tltd)e Sebeutung befommen, jego został, przy" szczególnćm nazwisku geśl, geśle, Boh. nnb entfprid)t bem ©eutfd)en ftcbeht. Sep bett ^'olett fmt ftd) nur hau sie, Vind. gosle; z którćm porównaj Germ. ©êige, Svec. nod) eine ©pur oott btefent ©tamnte, itt bem Sorte geśl, gę-giga, Angl, gig, hal. giga, Lat. med. giga; i dalej nasze śle, Boh. hausle, Vind. gosle, erbalten; tvomit matt ba« gęgać, gęś. —Także dawne nasze pachać (ej. pchać, popy- ©eutfdje ©etge, ba« ©d)toebifd)e giga, Angl, gig, Itul. giga, chać) znajdujące się nawet w Statucie Litewskim, u Ros- Lat. med. giga, ferner ba« ^olntfcbe gęgać, gęś, jtt ocrgleb syan pachat', pierzchło przed nieswojskiem orać, orywać, Boh. eben (lat.— ®ben fo ift and) ba« alte ^olrttfdje pachać, pflügen worati, Vind. orati, orjem, Goth. orian, Isl. eria, Fries, era, (oergl. pchać, popychać, lunftofjcn), ba« nod) itlt Cittftauifctteu Angl, ear, Holl, acren, Svec. aeria, obsol. Gall. errer, Hung. ©tötute oorfommt, Boss. pachat’, au« ber ©pradfe oerfd)numbett, aratni, Lat. arare, Gr. arein, Germ. vulg. dren. — Ani i to nnb beffett ©telle oertritt orać, orywać, Boh. worati, Vmd. wątpliwa, że aż późno do nas weszło słowo pług, Ross. orati, orjem, Goth. orian, Isl. eria, Pries, era, Angl. ear, pług, Boh. pluh, Svec. plog, Angl. plough, plow, Germ. Holl, aeran, Svec. aeria, obsol. Gall. errer. Ilung. aratni, Lat. ^flng, i zbratało się z naszćm odwiecznćm socha. .    arare, Gr. arein, Germ. vulg. dren.— ©o ift and) ntd)t jlt bc*

smeifeltt, bab ba« Sort pług, Boh. plug, Svec. plog, Angl. plough, plow, ber ^jïug, fpdt erft ju un« gefontmen ift, uitb fid) unferm alten socha bepgefellt bat.

§• 81.

§• 81-

Serfmürbig ift and) ba« ©ebrdnge smtfdjen bem ©rie^tfd)en

Aleć ciekawy równie i spór łaciny z greczyzną, gdy jej różne wyrazy, które się były dawniej w poczet słów na- mtb £ateinifd)eu ; burd) ba« lejjtere mürben nämlid) oiele fonft bep szych wtłoczyły, z niego wybiła, kiedy to atrament objął ben ^oleu gebrdud)lid)e urfpritngltd) gried)tfd)e Sörter oerbrdngt; miejsce inkaustu, (porównaj Greckie enkaustoń), widzieć fo milite inkaust, Gr. enkauston, bem atrament, meid)en; Lat. videre, źrzeć, (zkąd utrzeć,) Gr. horaan.— Znowu La- widzieć, Lat. videre, nal)m bie ©telle be« źrzeć (mo^er uźrzeć) cińskie spotkał tenże los od Francuzkich. Co dawniej z La- Gr. horaan ein. ®ent Sateinif^en mtberfltbr ba« ndntlidje oon cińskiego skrypturalik, to dziś z Francuzkiego cisoir scyzo- bem $ransÖftfd)en. ©onft bebiente fid) ber ^ole be« ßateinifc^en ryk ; dawniej mówiono peregrynacya, dziś wojaż.    Sort« skrypturalik, jc£t be« §ranjÖfifd)en cisoir, scyzoryk;

ebentalê bieü bie 3îetfe peregrynacya, je$t wojaż.

9*

ŁIV

Rozdział Xi.

0 przybyszowych częściach słów.

Kapitel XI.

3ufä!Kge Sorttbeilc.

§. 82.

§• 82.

Wszystko co dotąd mówiono, pokazywało, jak poste- Siśljer würbe gcjeigt, wic ber SBortforfdjcr bei; Scrgletdntug puje etymolog, gdy rozważając istotne części słowa, stosu- ber »cfctttlł^en 2BorttI;cï!e mit fremben ©pradjen über mit ber je je bądź do obcych języków, bądź do brzmienia właści- Sîatur, »erfährt; bOff; eben er lapt and; bie mittber wcfeiitlidwu wego ; wszakoż przy tém nie puszcza mimo siebie nawet i mtb JttfćiHigcit SBorttl/eilc ntd;t Uttbea^tct. $ctt itlmggcblielmett i mniej istotnych i przypadkowych słowa cząstek, a dla po- Stamm genauer feitncït ju lernen, jmterftt^t er Die baüon ge* znawania doskonalszego pozostałej treści, ma oko i na ro- trennten Slcfte, mtb bie 2lrt, wie fic baooit getrennt warben, zebrane członki, i na sposób, jakim je rozbierał.

PODZIAŁ I.

O zakończeniach.

I. ABTHEILUNG.

Sou bcu Gnbtgungeu.

§. 85.

§. 85.

Zakończenia, co do swoich odmian deklinacyjnych i

$ic ©nbiguugcn gehören, wic fern fie ftd; becltmren nnb konjugacyjnych, należą do grammatyki; lecz i etymolog po- coitjugireit laffcit, in btc (Sprachlehre; bod; and; ber 3ßortforfd;er winien się niemi zatrudniać, uważając już to każdego wła- berudfidjttgt fie, mtb uitterfudjt thr $erl;dltnifS jur Sîatur mtb Jlt sność, już też, jak są w różnych językach do siebie podo- anbern ©pradjen. $cr ©elbftlauter a ift im f oIuifd;eu, wie bne. Samogłoska a w Łacińskim, jak i w naszym, znaczy im Sateiuifdjcn, fur Feminina djaracterifttfd;; nur wenige 2öbr* płeć żeńską; jakoż mała liczba jest słów, kończących się ter anf a gtcbt c3 iu bcpbcit ©prad;cit, bie uid;t wetbltiï; wären, na a, któreby nip były tego rodzaju. Przymiotniki nasze Itnfrc ©igenfdjiaftSworter hingegen enbigen alle ofnte Slutmafnnc wszystkie co do jednego nią ąię przerabiają z męzkicgo na baä Femininum tu a; btefer ©ebftlautcr d;aracterifirt and; in tenże; znajduje się także w czasownikach wciąż przez alleu Bctttnortcru bie bm; ^erfonen ber einfachen 3a$Un ber oer* wszystkie trzy osoby liczby pojedyńczćj czasu przeszłego, gattgcncn 3eit, J. 23. czytała, czytałaś, czytałam. — $ie ©ttbt* n. p. czytała, czytałaś, czytałam. — Głoski - i i-c prawie guugcit i ltnb ć fiitb faft immer wctbltd;; ść feiten utanulid? powszechnie kończą słowa rodzaju żeńskiego ; - ść rzadko (oergl. baé( Lat. - iś). ®tc ©elbftlauter o, e, ę, eittfprcd;ett kiedy kończy mezkic. (cf. at. -is.)— Samogłoski o, e, e, bent Lat. -urn mtb ©rted). -on, fic djaracterifireu and; bep mt^ odpowiadające Łacińskiemu -um, Greckiemu -on, są wła- baê fäd;Iid;e ©efd;Ied;t, unb liabcit and; in ber ntcl;rfad;cu 3^1 sną cechą rodzaju nijakiego; a w liczbie mnogiej, u nas, brep Sallcnbungcit, nantlid;, btc erftc, bie ierte mtb bie fünfte równie jak u Greków i Łacinników, przez trzy przypadki, auf a. pierwszy, czwarty i piąty, przemieniają się na a.

§ 84.

§• 84,

Przy konjugacyach pokazuje się na oko osobliwsze ję- 3tt ben ©onjugattoitcu crfd;eint ltitś eine auffalleitbe 2lelm-zyka naszego do Łacińskiego i Greckiego podobieństwo lidifeit uitfrcr ©prad;c mit ber £atcini)d;cn mtb ©ricd)tfd;eu, in w zakończeniach osób:    ben ^crfoitalcitbungeu:

i) Gr. pino, pio, Lat. bibo, Pol. piję; 2) Gr. pieis, Lat. bibis, Pol. pijesz; 3) Grec, pici, Lat. bibit, Pol. pije. 1) Gr. piomen, Lat. bibimus, Pol. pijemy; 2) Grec, pietę, Lat. bibitis, Pol. pijecie; 5) Grec, piusi, Lai. bibunt, Pol.

piją-    •    *

§. 85.

§. 85.

un*

W formowaniu zdrobniałych imion, przystępujemy do 3« ber 23ilbttltg ber 33erneitteritltg3woricr ltal;erit wir mrô Włoskiego. Kapelusz, tabakiera; zdrobniałe kapelusik, ta- bent 3talicnifd;eit. Kapelusz, tabakiera, oerfictncrt, kapelusik, bakierka, tabakiereczka; zdrobnione z pożałowaniem kapelu- tabakierka, tabakiereczka; mit ber SHageeitbuitg kapelusina, sina, labakierczyna *biedny kapelusz, biedna tabakiera; za- tabakierczyna, eilt clcitber $ut, eilte cleitbc Tabatière, mit ber kończone na ohydę kapelusisko, tabakierczy«ko. Tak też i 2lbfd;eiteitbnitg kapelusisko, tabakierczysko. ©o baë 3taltcnif(i;e u Włochów: cappelo, cappeletto, cappelino, cappellacio, cappelo, cappeletto, cappclino, cappellacio, cappelone; sca-cappelone ; scatola, scatellina, scatellctta, scatellone, sca- tola, scatellina, seatelletta, scatellone, scatellaccio. — 23cfon* tellaccio.— Szczególniejsze jeszcze jest podobieństwo między ber3 auffallettb ift bie 2lefmlid;feit mit bent 3taltcuif^en iu naszém i Włoskićm drobnieniem przymiotnych imion, n. p. fern ocrfletlteritben ®igcitfd;aft3mörteru, j. 23. mały Heilt, maleń-mały, maleńki, maluchny, maluśki, maluteńki ; Ital. piccolo, ki Heilt winjig, maluclmy, maluśki, malusieńki ganj Heilt piccolino, piccoletto, piccioletto. Śmiem tu naganiać nie- winjig; 3tttlicnifd; piccolo, picmlino, piccoletto, piccioletto. właściwe takim przymiotnikom nazwisko zdrobniałych, de- ®icfe ©ltbigttltgen füllten WO^I ltid;t deminutiv I;ci^eit ; benn fie minutywów; w samej rzeczy one nie zniżają, ani drobnią fmben itid;t eigeittlid; auf bie ©röße Sejug, fonbent galten fieb

LY

przymiotu wielkości, jako raczej biorą sio do przymiotu ma- oielttteljr an bctt Segriff ber jtlefaÇctt; btefcr wirb burd; ftc crwci* łości, który zwiększają, rozszerzają, dopełniają. Mnie w ma- tert, oergropert, auSgefnllt. 2)aS małe crfdtetnt in bem malutkie lulkiem pokazuje się większem matem ; w maluchnćm wiek- als ein ßtoP.ereö kleines, itllb non) williger in bcm maluchne, szem malutkiem, czyli wcale maî'em. Tedy nie są dymi- folgltd) utd)t deminutiv [tub fie JU betrachten, fonbcnt intensiv nutywa, ale intensiva, a to tu paruiiałis maleństwa. Oczy- imb jwar tuer tn 23e$ug auf hletubeir. 2lugenfd)etttltd) wirb bieß wistsza to in non negativis ; czerwony, czerwoniuteńki, czer- tu pofUioen (EigenfdfaftSwortent, 5. 23. czerwony rotb, czerwoniu-woniuteneczki; bliski, bliziuchny, bliziuteńki, bliziuteneczki; teńki, red)t rotb, czerwoniuteneczki, bitrd)auS roił) li. f. 10. ubogi, ubożuchny, cf. Cnap. thes. p. 1019.

§. 80.

§. 86.

Etymolog tedy powinien sobie sporządzić dokładny spis

wędzisko, 31ugclrutfe. 3) IpciPlidffeit: zamczysko etn fmflidfeS ®d)lop, sukniskó Impltdicê Tud), wilczysko ein l)äfltd)er Soif.

$cr Sortforfd)er muf fid) alfo ein oollftdnbtgeS 23erjeid;utß zakończeń, z wyszczególnieniem tych znaczeń, jakich przez ber Sortenbigungen mit genauer 23eftintmung ber 23ebeutuugeu, te zakończenia nabierają słowa. Na przykład zakończenie bie ftc beu Sorter sutbeueu, ocrfertigeit. $ic (Ettbigung -sko -sko, 5-szcze, wyraża 1) miejsce, siedlisko, stanowisko 3. 23. briieft and: 1) ben £>rt einer éacbe, ftanbluug, 23egcbein czego, tak: pogorzelisko, miejsce gdzie gorzało; bojowisko, l?eit, pogorzelisko 23ranbftelle, bojowisko śd)lad)tfclb, boisko boisko, obozowisko, bagnisko, bagniszcze; uroczysko, uro- $refd)teitnc, obozowisko Śagerftdtte, bagnisko Suiltpfbobcit, u-czyszczc. 2) -sko, * dzierżak, trzonek jakiego narzędzia n. p. roczysko Sal)ll)aufen, ©räujftätte. 2) ben (Stiel, biczysko ^eit-biczysko, toporzysko, siekierzysko, wędzisko. 5) -sko wy- fd)eitftiel, toporzysko, siekierzysko, ëtiel etueê ŚeilS, einer 21rt, raża ohydę, pogardę; zamczysko, sukniskó, wilczysko.

II. ABTHEILUNG. SSoit beu Bitf«|bont>örtern.

PODZIAŁ II.

O przyimkach czyli prepozycyach przydatkowych.

§. 87.

§. 87.

wz-, lus-. Wörter gebraucht; ausgenommen ftitb nur wy-, roz-, wz-, ws-.

2)a it;re B«hl ttiefft groß tft, fo fönneit wir ftc nod) etnjelit bttrdfgefett.

Nakoniec etymolog oddawszy w słowach składanych przy- (Ettbltd) betrautet and) nad) ber Sortforfd)cr bie Bitfafiaariua^ byszowe początki, nad niemi się także z osobna zastanawia, ter, bie er twit ben 3ufaminengefejjten Bettwörtern abnimint. Un* Zowiemy praepositiones inseparabiles, przyimki nieodjętne, ter biefeit SSorwörtern oerftebeit wir feue Sorttfeildfcn, bie bet) przydatkowe, owe drobne cząstki, które przy słowach albo ben mit ihnen sufammengefcfńeit Sortem ber 23ebeutuug eine be-kierunek rzeczy wskazują, albo też tylko uzupełnienie czynu ftnnmtc Stiftung geben; bisweilen aber and) bloS btc SMenbmtg wygrażają. One po większej części także i oddzielnie, jako ber tpanbluitg aujctgeit. ©rößtentficilö werben ftc and) abgefoubert, praepositiones separabiles używane bywają, z przyzwoitym so- alS Sorwörtcr mit ber ihnen suftänbigeu gallcitbung ber Stenn* bie przypadkiem imion, oprócz: wy-, roz-,

Przejrzejmy je pojedynczo, ile że ich nie wielka liczba.

§. 88.

§. 88.

Do-, wNiższ. Six. to, Niższ. Niemczyznie tn, w Wyższ. Do-, 9?ieberfad)f. to, Stieb erb. tu, <pod)b. 3 u (ent* Niemcz. 31t, (opposit. od-,) wyraża: a) kierunek czynności gegcngcfeiń ift ihm od-) bejctdwet: a) bie Stiftung ber im Bett* słowem wyrażonej ku jej celowi n. p. dochodzić czego, do- morte auSgebrutften Ipanblung nad) tfrent Biele fuit, 3. 23. do-badywać;— b) w czasie niedokonanym, domierzanie, zbliża- chodzić czego, (ooit chodzić geben) etwaS 3U ergeben, b. nie się ku skutkowi n. p. dojeżdżał, dobywał; w czasie do- 31t erreichen, jn crforfd)Cit fud)Cn; fo and) dobadywać.— b) tn ber konanym, wyraża uiszczenie skutku n. p. dojechał, dopro- umwlleitbeteu Bcttform, bie Slititdljcnmg ber tjbaitblung 311 ifrem wadził, dościgł, dotłukł, dobił, dobył. — Z zaimkowemi sło- (Erfolge, 3. 23. dojeżdżał, er eitbtgte bereits bie Steife, bie $afjrt wami wyraża, w czasie niedokonanym, staranie się o naby- ober ben Stitt; in ber oollcubeteit Bettform, beit wtrflid)eu (Erfolg, wanie czego, czynnością przez słowo wyrażoną n. p. dora- 3. 23. dojechał, er fautnt mtrflid) btS bin auf ber Steife, 3U Sa* biać się, dobadywać się, dosługiwać się; w czasie zaś do- gett, 31t f^ferbe.— Set) beit Reciprocis briieft CS itt ber oolleit* konanym, nabycie czego n. p. dorobił się, dobadał się, do- beten Bcttform baS 23enutbeu auS, etwaS burd) bie tut Bcitworte służył się.— c) Nakoniec wyraża też przyczynianie, przyby- beftimmte tpaitbluitg 311 erlangen, 3. 23. dorabiać się czego, ftd) wanie, przyrost n. p. dogotuj do tego, coś już nagotował; etwaS 311 erarbeiten fucfjcn, dosługiwać się, ftd) etwaS ju erbtencn dodaj do tego coś dał, bo niedosyć.    fudfeu in ber ooKcnbeten Bcttforut baS wirfli^e (Erlangen, dorobił

się tego, er l)at fief) baS erarbeitet. — c) enblid) be3eid)net eS and) nod) eilte fernere Serntefrung, ein mefrereS ^injutbun: dogotuj u. f. w. dodaj u. f. w. fo^c nod) mefr ^titjn; gteb nod) me^r baju.

§. 89.

§. 89.

Na-, wyraża: 1) kierunek do pewnego miejsca, n. p. Na-, be3Ctd)ttct: 1) bie £>rtSrid)tung ber ^aitblung; nakła-nakładać na wóz, namalować na płótnie. 2) przygromadze- dać na wóz, auf ben Sagen hinauf legen, auf bie Ćetltwanb

LVI

nie, przysporzenie: naładował, naborgował, nakupował, na- aufntaltlcn. 2) eilte Stllfaufung burd; bic £>aitbluitg: naładował łapał, to jest, wiele. 3) z zaimkowemi: sytość i aż do zbyt- u. f. m. er ï;at tûd;tig aufgelabeit, nakupował jufammengefauft : ku: najadł sie, nacałował sie (cf niemógł sie odjeść, odca- nałapał jufamntengefaitgen. 3) bet; ben Reciprocis (Erfattiguug, łować, pod od-).    4) dokonanie czynności: napisałem list. najadł się, nacałował się, er fiat ftd; fatt gegeffeu, fatt gefügt

5) na-,* nad-, co obacz.

(cf. niemógł sie odjeść, odcałować unter bent 33t)tfai$C od-).

4) ©te 2Meitbung ber ^anblung: napisałem list, td; fjabe ben 33rtef (fertig) gefdjriebeit. 5) fo »teł o!8 ba3 folgenbe nad-.

§. 90.

§. 90.

Nad-, (eutgegeitg. bent pod-): 1) ju riet, u od; baruber,

Nad-, (oppos. pod): 1) przesadę excessum: nadmierzyć, naddawać, nadmiar, naddatek. 2) zdybanie interventum: nad- über ba$ 9)îaaj3, J. 33. nadmierzyć ju otel nteffen, itbernteffeit, jechał, nadszedł, nadchodzi. 3) dalsze przyczynienie: nad- naddawać uod; ntefm baju geben, eine Bugabe geben. 2) ©a* budował, nadmurował. 4) początek daleki jeszcze od zu- jmifd;enfuitft, nadszedł, er fant grabę baju. 3) uod; über etmaê pełności: nadchudły, nadgniły, nadpsuty. — NB. przed spół- f;iit: nadbudował er l)at uod; baruber fort gebaut. 4) etmaS, głoskami zamiast nad-, często piszą na-: nachudł, nawą- eilt toeitig, alt: * nadchudły etioaö mager geioorbeit, nadgniły tlony * nadchudł, nadwątlony.    augefault, nadpsuty etmaS aitgefoiitntcit. NB. 2>or ben 0elbft*

lautern fdfretbt man ftatt nad- oft na-.

§. 91.

§. 91.

O—, Ob-: 1) Uutfrcifuug, unt*, permit*, obiedz mit ctmad

0-, Ob-:

1) kierunek krążenia: obiedz, otrzeć, objechać, obstawić, obwiązać, (zkąd obowiązać), okręcić. 2) przed pcritllt laufen, okręcić, ummtttbett. 2) oor beit @igeufcpaftÖÄ)Ör* przymiotnikami ob-* przy-* owaty, * trochę, nieco, cokol- tent, Ctiuaö, * Itćp, obgrubszy, etlt)a§ grob, bid, grüblid;, bidlid;, wiek: obgrubszy, obrzedni, obstary, obwyż, obszerny, obdal, obstary, etmaö alt, ciltlid;. opodal.

§. 92.

§■ 92-

Od-, (cittgeg. Do-):    1) (Entfernung, *mcg*, ab*, odjechać

Od-, (oppos. do-):    1) kierunek przeciwny zbliżaniu, re-

movendi: odjąć, odjechać, oddalić, oderznąć. — Podobnież megfafrcit, abfaprcit, abreifcit. 00 and; bet; beit Reciprocis: od-z zaimkowemi : odżegnać się, odjąć się, odstrzelać się, od- żegnać się, ftd; burd; $rcujctltad;eit befreien, ftd; loêfreitJClt J. 23. straszyć się, odgryźć się, odgrozić się * uwolnić się od czego, ooit einer 23cfjerung. 2) 23oUbriltguttg: odpokutował er liât ab« od napaści, od strzelania. 2) .zakończenie i odbycie czego: gebiijSt, odbolał er pat (bic 0d;merjeit) abgclittcit. 3) mit beit odpokutował, odbolał, odchorował, odpłakał, odśpiewał, od- Reciprocis odcałować się, odchw. i t. d. ltacpbeilt man ftćp mówił. 3) z zaimk.: odcałować się, odchwalić się, odjeść red;t fatt gefügt, gelobt, gegeffeu pat, aufpörcit. (cf. Na-) 4) się, * dosyć nacałowawszy się, nachwaliwszy, najadłszy się (Erstattung, (ErmiebcrttltgJ oddawać miebergebett, abgcbeit, odczę-przestać. (cf. Na-).    4) powrócenie nazad, naodwrót, wza- stować: micher tractircit, ba§ ïractaïUCltt crmtebertt. 5) 3Biebcr*

jemność, restilutionem, vicissiludinem: oddawać, odczestować. perfteHuitg, (Erneuerung: odbud. st. z. mieber aufbauen.

5) ponowienie, itérationem, restaurationem: odbudować stare zamczyska, odnowić.

§. 93.

§. 93.'

Po-, (»ergi. ba$ ©eut. be*): 1) itaćpeiuauber fortgefejjte £>ait*

* Po-, (cf. Ger. be-) 1) ciąg czynności: pobielać, pomalować, pobijać dach gontami. 2) ciąg drobny czasowy: po- bluitg: pobijać bcfcplageit, j. 23. mit einer 0d;titbcl itaćp ber ait* czekaj, postój, potrzymaj « trochę, chwilkę. 3) w konjuga- bent. 2) eilte geringe Bebauer: poczekaj marte ein mcittg. 3) cyi dokonanej, czynność powtarzaną aż do spełnienia skutku : iit ber tmEeitbeteit Bcitform, Sffiieberpoplttitg ber $aitbluitg bt$ jur pobił kury, cielęta, więźniów-, zabił wszystkich, pozabijał; imlltgcit (Erfdjöpfung : pobił kury, er liât btC .^itbtter itacp eiltatt* popalił statki, popustoszył wsie. Tu po- często miewa po ber fciinmtlid; abgefcplacptet, popustoszył w^sie, er fiat bic ©ör* sobie inszą jeszcze prepozycyą: ponaprawiał, porozdawał, fer nad; eiitaitber famnttlid; oermüftet. 3tt btefer 23ebeutung mtrb porozprzedawał, porozjeżdżali się. 4) z zaimk.: wzajemność, po-, felbft aitbcrit ^rćpofitiiuteit bet; beut 3<Ütmorte uod; tmrge* odwrotność czynu: posiekli się, pobratali się. 5) uzupeł- fefjt: ponaprawiał er bat itad; eiitaitber alleô auêgebeffert. 4) bet; nienie czynu i czasu dokonanie n. p. dziękował, podzięko- beit Reciprocis medffelfeitige ©egenfiaitbluitg: posiekli się, fie wał; szedł, poszedł; idź, pójdź; błądził, pobłądził. 6) po-, fabelt ftd; eiitaitber mitnb genauen; pobratali się, fie fiabcit ftd; przemienione w pa-, w następujących: pagórek, padół, pa- mit eiitanbcr Dcrbrubert. 5) 23pUeitbuttg ber ipanbluug unb be^ rów, pacześ, paklcpie, patyk, parobek; a tu zdaje się wy- 3citoerlaufê: dziękował er banfte, podziękował er ^at ft^ be* rażać niższy stopień rzeczy, wielkości, wartości.    bauft. 6) po-, mtrb ilt folgeitbeit SBörteru iw pa- öermaitbelt:

pagórek, padół, parów, pacześ, paklepie, patyk, parobek,

unb fdjeint ^ier eine 3Serriitgerung anjujetgeit.

§• 94.

§• 94.

Pod-, (eutgeg. nad-): 1) funab, nad; unten; unter», pod-podpisać. 2) czynienie ukradkiem, milezkiem, poeichu; po- murować, untermauern. 2) Iteimlid;, yerftebleit, podejść, be* dejść, podstęp, podstępny, podkraść, podglądać, podstrzegać, fd;leid;ett, ûkrltften, podglądać, uubemerft beobrtd;ten, podsłu-podsłuchać, podrzucić, podsunąć. 3) podstepek jakiś nie- chać Ijcimlid; belmrdjeu, belaufdteit, podsunąć fo ntie im T)eut* znaczny: podrosnąć, podpić sobie, podratować, podpomódz, fd;ett unterstehen, l;eimlid; anftatt etmaê aitbent I/tufdjtefeen. 3) podkarmić. (cf. nad- n. p. nadwątlić); a tu pod> nie do-, einen geringen ©rab beê ‘Sortrüd eitë ; podrosnąć etmab f>eran* nie wy-, n. p. podrostek * nie dorosły, nie wyrostek, pod- n>ad;fen, podpić sobie ftd; ein iRäufd;d;cn trinfen, podpomódz ein krzewina, coś śrzedniego między krzewiną a zielem.

Pod-, (oppos. nad-): 1) kierunek na dół, podmurować

wenig «ufficlfen, (ocrgl. nad-). $icr cittfpridń ba3 pod-, bem nie do-, unb nie wy-; podrostek ein 3lnffd)öfJling, eilt nićbt yolltg tërmacbfener, nid;t gattj 3luêgewad;fener; podkrzewina (Un* terftrmtd)) hält jwtfd;en Strand; unb Sîraitt bie SDîitte.

§. 95.

§. 95.

Prze-, (cf. praepos. srparab. przez) zastępuje u nas dwie

prcpozycye Słowian, Greków, ■Łacinników", Niemców', od jmc*;, hep Slawen, ©rtedfen, Sateinern, ltnb T)eutfd;eit, ganj wer* siebie wcale różne, t. j. 1) Boh. pre- Boss. pere- Eccl. fcbiebeite Swmörter, nä^mltd;: 1) Boh. pre-, Ross. pere-, pre-, Lat. prae-, praeter-, Gr. péri, Ger. worbet;*, worüber*, Eccl. pre, Lat. prae-, praeter-, Gr. peri, Germ, worbet;-, n. p. przeleciały ptaki po nad dom, Boh. preleteti, Ross. worüber-, 5. 33. przelecieć, Boh. preleteti, Ross. pereletiet’, pereletief, worbct;fliegeu, worüberfliegen, brnher meg. 2) Boh. worbet;f!tegen, worüberfliegen, britber mcg. 2) Boh. pro-, Ross. pro-, Ross. pro-, Lat. per-, Gr. pros, Ger. burd), n. p. pro-, Lat. per-, Gr. pros, Ger. burd); przelecieć, Boh. pro-przeleciały ptaki przez dom, Boh. proleteti, Ross. proletief leteti, Ross. proletiet’, burd)fliegen.— 33et ben ^olen bejetdfuet burd;fltegeu. Nasze tedy Polskie prze, wyraża: 1) czyn przez nun alfo bai> prze-, 1) $)urd;fül;ruug ber Ipattblung burd; fRaitnt miejsce lub czas przebyty: przeczytał książkę, przeczytał ober 3<4L przeczytał, er tyat baŚ 33ud; burdfgelcfeu, eine gattje całą godzinę. 2) zupełne czegoś na jakiś cel wyłożenie: Stuitbe burd; gelefett. 2) gditjlidfc 2>crtweubuug worauf, * Der—, przebudować, majątek, przemarnował go, przepił, przehulał, przebudować werbauen, wertl;uu, wergeubett, werffbwettben feilt gan* przełotrował. 5) użycie czego w pomiernej ilości: przejeść jc§ Vermögen. 3) unbebcuteube§ Soften; przejeść co, ein twe* co, przegryźć, przekąsić. 4) nagłe przerywanie obecnego ttig effeit, Obrd. anbetßett. 4) ^lößlidfett 2)urd;hrud; ber .Çtattb* stanu: przemówił, przebąknął. 5^ odmianę położenia albo Inrtg: przebudzić, ait3 bettt Sdllafe erweefen, przemówić, ba3 odmianę miejsca czynu: przenieść gdzie indziej, przepisać Scfyweigeu brcdicn. 5) 3Scrauberuug ber Sage ober be§ Trt§ ber z czego, przedrukować, przekształcić, przeobrazić. G) mija- £>aubluug: przenieść, übertragen, przepisać, umfdtrcthett, ab* nie, omijanie: Lat. trans-: przeszedł koło ogrodu, przepły- fd;rethcu, przedrukować, umbruden, przeobrażać, umftaltcn. 6) nął, przejechał, przemycił. 7) a) większość jednej rzeczy nad worbet;*, przejść, worbcwgebett, przepłynąć, worbewflteßen, prze-drugą, co do miary, wagi, stopnia i t. d., przewyższać, prze- jechać, worbet;fal;reit, przemycić, beu 3öH »erfahren. 7) a) Über* chodzić kogo w czćm, przeważać. 7 b) niezmierność lub treffen ait 9Ö?ttß, ©enüd)t, ©rabe, przewyższać, übermtegeu, prze-przesadę jaką, zbytek: przepełnić, przekarmić, przelać. 8) chodzić, über einen berworragen. 7 b) juwiel, über*, Übermaß: prze »przed-: przekładać komu co * przedkładać, przewidzieć* przepełnić, überfüllen, przekarmić, überfüttern, przelać, über* przedwidzieć.— Przy imionach nie używa się to skrócenie gießen. 8) prze-, ftatt przed-, wor*, worlier*, przekładać, prze-, n. p. przedmieście, przedpokój, przedwieczny. 9) Z worlegeit, worftelleu, przewidzieć, worberfebett.— 33et; bett Nomini-przymiotnikami prze »bardzo, mocno, wielce, arcy-, n. p. bus bleibt baê przed-, j. 33. przedmieście, SSorftabt, przed-przebogaty, przewielebny; cum superlat. hyperbolice przena-, pokój, 33orjtmnter. 9) 23ev> ben (5igenfcl;aftśnu>rtern bebcutet prze — ,

feljr, über*, 5. 23. przebogaty, überreif, przewielebny, fe|r ebr* nutrbtg; bet;rn Superlativ ift przena-, bwperbolifd) przenajwie-lebniejszy, bödfftallerebnoürbtgft, przenajświętszy, bbtbftallerbeiligft.

Prze-, (wergl. bie praepos. separab. przez) weriritt hep un§

przenaj-, przenajwielebniejszy, przenajświętszy.

§. 9G.

§. 96.

Przy-, 1) berbcp, berpt: przybiedz, berbeplaufeit, przypuścić,

Przy-, i) zbliżanie: przybiedz, przypłynąć, przypuścić, przysądzić. 2) towarzyszenie: przyśpiewywać, przygrywać, julaffctt, przysądzić al$ 3iid;ter jufpredfett. 2) ^Begleitung, 21c< 3) mierność stopnia: przygasić, przydusić, przytłumić, przy- compagnament, tut ©efaitgc przyśpiewywanie, im ©piele przygry-palić.— Podobnież z przymiotnikiem, in comparativo, wy- wanie. 3) Cttwaê, elit metttg, J. 33. przygasić, lëfdteu, bdnt* raża Łacińskie suh-, n. p. przyciemniejszy subobscurus, przy- pfeit u. f. m. @0 and; mit ben 6igenfd;aft3mörtern im ©ontpa* czerniejszy, i t. d. Także in positiva przyczarny, przycie- rattl), mtc baö Lat, sub-, przyciemniejszy, etma§ bltnfel, and) mny. — Również z niektóremi rzeczownikami cum subslanti- im positivo przyczarny, przyciemny. 3ttgLtd;cn mit einigen vis, przykwasek, przysmrodek, przymrozek.

^auptmürtern, przykwasek eine gelinbc Säure, przysmrodek, ein fleiner ©efiattî; przymrozek ein Reiner profit.

§. 97.

Roz-, (Boh. roz-, Ross. raz-roz-, Carn. res-, cf. Ger. jer-)

§. 97.

Roz-, Sb^m. roz-, fRuff. raz-, roz-, ^ratn. res-

LV1II

wyraża Łacińskie dis-, n. p. rozproszyć.— Z zaimkowemi, cntfpridft bent ®eutfd?en jer*, unb bont Lat. dis-, j. V. rozpro-n. p. rozbiegać, rozigrać sic, rozpijać się * tak sie puścić na szyć jcrftrnteit. SOîit beu Veciprocib J. 35. rozbiegać się u. f. tu. bieganie, igranie, pijaństwo, że temu ani miary, ani hamul- fo ittb Sflufeit (Spielen, Saufen) fliueiu geratfieit, baf fettt 21uf*

ca nie ma.

Balten ntef?r Statt liât.

§. 98.

§• 98-

O różnicy, któraby powinna być zachowana między s a głoską s, patrz wyżej pod s.

Über ben lîuterfdjicjJ jmtfdjeu s unb z, S. eben unter bent 33ud?ftabeit s.

§. 99.

§. 99.

U-,    1) oddalenie się względem miejsca lub czasu: ujść,

uchodzić, ulecieć, ulatać. 2) mniejszenie, i częściowe: ułamać, ukąsić, ubrać, ubliżyć, ubyć, ubywać; 21bual?mc, ab*, j. 35. abbredfen, abbeifSen, abuefmteu, eutjipfjeit.

3)    wydoływanie skutkowi, sprostanie czemu:    ueiągnie je-    3) $tttlänglicl?e Straft, 5(uêretcï;en, Cl’*,    J. 35. Ctn    ^ffcrb erjieflt eb,

den koń; uniesie jeden; uwiezie furman; nie    uprosisz go;    ueiągnie, einer trägt eb    meg, erträgt eb    uniesie.    4) Volicnbltug

4)    uzupełnienie czynności i czasu jej: czynił, uczynił, tonął,    ber ipûttblung Ultb ber , rutc bab ©ried?ifd?C    2lugmeitt e, bab

utonął, rodził się, urodził się. Podług tego    przypada na    ®eutfd?e gc*, J. 35. tf?at,    gethau, czynił,    uczynił,    Utad?te, geutad?t,

Greckie augmentum e, n. p. typto, in imperf. etypton, i na robił, urobił.

Niemieckie ge- 3. 35. ntadfeu, gemacht.

1) (Sntfcruung tu 3(nfefiung beb £>rtb ober ber 3«t, mniejszenie się eut*, 3. 35. entgehen, entfielen. 2) Trennung, Verringerung,

U-,

§. 100.

VF-, (entgegengefeit bent wy-, uergl. « cum Genit.) bte Vidftuug nad? bent Sitnem beb Öbjeftb,* fimetu-, 3. V. wchodzić f?iuetngef?en, włożyć hinein legen, einlegeu.

§. 101.

Wy-, (oppos. w-):    1) kierunek zewnątrz, na dwór, od- Wy-, (cntgegcngcf. bent w-):    1) bie 3łid)tung nad? auffeit,

powiada Łacińskiemu ex, c, a naszej prepozycyi z z drugim *aub-, *fieraub-, Lat. ex, e, man oergl. bie $oltt. *)3räpof. z przypadkiem. Raguzanic, Bośnieńczyki i częstokroć Rossy- mit bent Genit. 2)ie Vagttfaucr, 35obltier, fläuftg and? bte 9tuf* anie zamiast wy-, używają iz-, n. p. Ross. i z domu izszoł fen, hrancf;cn ftatt wy-, iz, 3. 35. Vltfftfd? iz domu izszoł, Çoltt. *z domu wyszedł; w czem tęż prepozycyą iz raz osobno, z domu wyszedł; im Vltffi[d?eit fontUtt fiter iz einmal befottberb, drugi raz ze słowem kładąc, powtarzają;    tak    i my    też po-    bab anbrcntal bepnt    3citmortC    oor, fo mic bab tut *ßolutfcf|Ctt bei?

stepujemy z inszemi prepozycyami n. p.    do    domu    doszedł,    aitberu ^räpofttioneu ber Sad    tft, 3. 35. do domu doszedł, na

na dom naszedł, o zabójstwo, oskarżony,    po    pana    poszedł,    dom naszedł u. f.    tu. 35ct?    beit Trainern unb Stuben mirb fo*

przy nim przysiadł, z drabiny zleciał. U Krainczyków i Win- mufli is alb von in biefer 35ebcutung gebraust, ishoditi, unb dów is-, i von-, za jedno chodzą, n. p. ishoditi, vonho- vonhoditi ift bab Çollttfcfie wychodzić, Übrtgettb 0CrglCtd?C matt diti*wychodzić.— Wreszcie wy- porównaj z Polskim wan, bab fSolitifcfie wy-, mit wan, won, ultb bent 2)eufcflCU von, won, z Niem. uuit, w Niższ. Sax. uatt, cf. Niem. bauoit. — (Rteberf. uan) bauen.— gern er mirb burd? bab wy-, ber @rfolg Dalej wy- wyraża: 2) skutek otrzymany: wyprosić, wymo- aubgebrucft: wyprosić erbieten, wymodlić erbeten, wymódz er* dlić, wymódz, wymusić, wygrać; 3) ostateczne dokonanie: jmtugen. 3) eitblid?e Vollbringung wytracić gattj Ultb gar uer* wygubić, wygasić, wygładzić, wytracić;    4)    z zaimkowemi:    tilgen, radicaliter.    4) mit beit Sieciproctb UÖlligc ©UÜge: wy-

dogodzenie sobie całkiem: wyspał się, wytańcował się, wy- spał się, u. f. m. er fiat fiel? aitbgefcfylafen, aubgetaujt, attbgc* biegał się, (o/, nabiegał się, "pod Na-).    '    ‘ laufen, redjł mftbe gelaufen (uergl. nabiegał sie unter Na-).

g. 100.

VF-, (oppos. wy-, cf. z cum Genit.) 1: kierunek wewnątrz czego: wchodzić, wnijść, włożyć, wkładać.

§. 101.

§. 102.

§. 102.

Wz-, Ws-, bte Vidftuug aufmärtb:

Wz-, Ws-, kierunek w górę:

Wznosić, wznieść, tu bie £mf?e |ebctt, wzrosnąć, wzrastać, in bie £ml;c mad?fen, aufmad?fen, wzrost bab 3(ufmac|feu, ber 2lufmud?b, ber Sud?b, wzruszyć aufröfirenwzrzucić, wzwód; wzwyż; wznijść, wschodzić,' wschód; Wspuchnąć, ‘wzstawać, wstawać.

W Windyjskim dyalekcie Polskiemu wz-, odpowiada 3m Stnbtfd?Clt cntfprtd?t bem folnifcfieit vjz gor-, gors-, gor-, gors-, Wind. n. p. gorsrusziti * wzruszyć, Wind. gorsko- 3Btttbifd? gorsrusziti, ^ollt. wzruszyć aufrufirett, 3Bittbtfd? gor-pati * wzkopać.    skopati, ^oluifcf? wzkopać aufgraben, auflotferu.

§. 103.

Z-,'-S, patrz wyżej pod głoską S. §. 29.

§. 103.

Über z-, unb s-, 0. oben §. 29. beu 35ud?ft. S.

L1X

§. 103.

Za-: 1) SKufentljalt burd) entgegengefefcte 9iid)tung, g. 58.

§. 103.

Za-: 1) wstrzymywanie przez przeciwny kierunek kierunkowi: zabiegać, zamurować, zatkać, zawrzeć, zamknąć; zabiegać oorbettgen, zamurować u. f. m. oerntaucm, »erbauen, 2) rozpoczynanie: zaśpiewaj, zadzwoń, zaczerwienił sie; 3) »erftopfen, öerfd)liej$en. 2) 58egimteit, g. 58. zaśpiewaj u. f. W. znaczny zapęd czynności: zabrnął, zabłądził, zabłąkał się, fang ait JU fingen, finge lo3, laute ïoê; zaczerwienił się er zadłużył się," zaczytał się, zapisał się; 4) skutek z wykona- ficitg au 31t erröten. 3) Vcbeutenbcö Vorbringen ber $anblung:

czynności: zarobić, zarobek; 5) działanie na innego: zabrnął er IMtete Ijilteitt, zabłądził er geriet!; itt JrrtljUnt, za-zamawiać, zaklinać, zapisywać skąd; 6) nakoniec spotrze- czytał się er oertieftc fid) tlt3 Sefeit. 4) beit ©rfolg ber 00IP bowanie czegoś: zapisał lub zabazgrał tyle papieru; zajeź- brachten i)anblung: zarobić oerbieneit, ermerben, zarobek Ver* dził konie.    bienft, ©rmerb. 5) Uebergang ber SBirfung auf ba§ Object: za

mawiać beftelieit, zaklinać befd)roören, zapisywać trouer ocr* fdjreibcn. 6) Slufbraudjen, oerbraudjen : zapisał, zabazgrał er l)at fo oiel papier oerfcbrieben, oerfcfnniert ; zajeździł konie er l)at bie ^ferbe 311 ©d)anben gefahren.

ma

Za mknienie.

©iefe ©runbfdjse finb e8, bie mir bety ber 5ffiortforfdmng gnnt

Te to są prawidła, które mię w badaniach etymologicznych prowadziły. Odniosę trudu mego pochlebną korzyść, güfjrer bienten. 63 mürbe für mid) ber angenetjmfte 8ol;it met* jeśli ci, którzy dotąd etymologią za czczą marę i jakąś ner Slrbeit fetyn, menu non beiten, bie biśfer bie SBortforfdmng płonną dowcipu igraszkę poczytywali, uznają teraz, że to für ein Jpirngefpinft, für eilt ©ptelmerf bc3 28i£c3 hielten, bie* jest nauka i wsparta na pewnych zasadach, i potrzebna do fer «üb jener überjeugt merbeit milite, and; fie fety eine SBtffen* odkrycia prawdziwego znaczenia słów, do okazania stosun- jdjaft, and; fie f)abe ifrc ^ringipteu, and; fte fety itid)t oljlte ku ich do rzeczy, do ustanowienia porządnej pisowni; nau- 9?it£en, bety ©tttbccfllltg ber IMljren 58ebcutung ber SSbrter, bety ka, którą z innemi w jedno towarzystwo kojarzy ów węzeł, ©arftcUititg il;re3 Vcrfaltniffe3 31t beit benannten ©egcnfiänben, łączący podług Cycerona wszystkie nauki; która nakoniec bety Vegrüitbuitg einer moflgcorbncten Ved;tfd)rcibuug; and) fie zbratana z niemi, i sama się ich pomocą, i one wzajemną merbc mit anbertt 5Eiffettfd)aftcn, nad) 6icero3 5>tuśbrucfe, burd) zasila. Albowiem, iż tylko dziejopistwo na uwagę wezmę, to jcncS 58anb öcrfltüpft, mobltrd) fte Ö0U cittaitber balb §ttlfc er* zaiste początek narodu jakiego wywodząc, i podpiera ety- Ijalten, balb etttanber mieber $ntlfe erteilen, ©o famt 3. V. mologiczne wnioski, i równie z nich ma podporę.

ber ©cfd;id)tfd)reibcr bcit Urfprttng einer Nation nidit erforfdmt, oljne bie Vefultate ber 5bßortforfd)ung tfjeitö 31t beftättigen, tbeité 3u benujjen.

ROZKŁAD.

INHALTS-ANZEIGE.

Rozdział I.

Wsiej) ogólny.

Kapitel I.

SlHgemeine (Einleitung.

©egenftanb ber SBortforfcfiung: Uitterfudmug bc3 Verfdltitijfeê

fängt non 53SabritcIjittungen au, uttb fuhrt 31t ©eblüffen §. 1-4.

Etymologii przedmiot: rozwaga stosunku istotnych słowa głosek do znaczenia-; zaczem od postrzeżeń zaczyna, ber mefentlid)Crt Vucfftaben be3 5ffiorte3 31t beffett Vebeutung. ©ie do wniosków prowadzi §. 1-4.

Rozdział Ił.

O głoskach etymologicznie istotnych.

Tylko pewne głoski w każdćm słowie etymologicznie istotne. Jak te rozeznawać £. 5-12.

Rozdział III.

O przemianach spółgłosek istotnych.

Przyczyna tych przemian §. 13-14. Zkąd prawidła ich poznawać? §. 15.

Kapitel II.

Von beu ettyinologifd) mefeutltd)eu Vnd)ft«ben.

3cur gemijfe 58ud)ftaben ftitb in jebem Sorte ettyinologifd mefentlid). 5ßie erfennt mau bie? §. 5-12.

Kapitel III.

Voit ben Vcrmanbluitgen ber mefentlid)en Sudjjtoben.

Urfad)e biefer Vermanblungen £. 13-14, SBofier erfennt man bie ©efe$e berfelben?

Podział I.

Które spółgłoski w które się przemieniają. (affirmative).

b §. 16.; c §. 17.; d .§. 18.;

P 8- 27.; r §. 28.; « §. 29.; t §. 30.;

Siownik Lindego wyd. 2. Tom I.

§■

Ol

I. Abtheilung.

5HMd)e Vtitlauter in einanber übergeben.

(affirmative.)

3.    ; h 8. 21.; j §. 22.; k §. 25.; I §. 24.; m 8. 25.; ». §. 26.;

8-

Ol to

to p

II.    A b t h e i 1 u n g.

Podział II.

Które spółgłoski w które nic przemieniają sie, (negative).

Podział lii.

Jak do narzędzi mowy stosuje się zamienność spółgłosek. g. 36-37.

Seldje in einanber nid;t übergeben,

(negative).

III.    Abtheilung.

Verijâltnifl ber Verroanbelbarfeit ber Sitlauter ju beu ©pradjmerfjeugen. §. 36-37.

Rozdział IV.

O samogłoskach.

LX

Potrzeba wiedzenia, które się w które nie przemieniają §. 33-34.

9?otljroenbigfeit ju rniffen, welche nidjt in einanber übergeben $. 33-34.

Kapitel IV.

Von beu ©elbftlautern.

O ich zamienności §. 38. O Polskim ą, ę, §. 39-40. 3ljre Vernwnbelbarfeit §. 38. $a8 ^olnifdjie ą, ę, §. 39-40. O zamienianiu się spółgłosek w samogłoski i nawzajem Uebergattg ber Sitlauter in ©elbftlauter, unb imtgefe^rt §. 41. §.41.

Rozdział V.

Które głoski różnią Polaków od innych Słowian §. 42.

Kapitel V.

Seldje Vudjftaben unterfdjeiben beu $olen »on beu übrigen ©Innen? §. 42.

K a p i t e 1 VI.

237and;erïe9 ©djmuerigfeiten, mit benen ber Sortfofdjer jn ïdtnpfen ÿat.

Rozdział VI.

Rozmaite okoliczności, zatrudniające etymologiczne dochodzenie.

Verfeme Orbnmtg ber Vudjftaben g. 43. Umformung ganjer

Przekład szyku głosek §. 43. Przekształcenie całych zgłosek g. 44. Odmiana w przejęciu słów obcych, ich ©plbcn g. 44. Veränbcrte Vebeutung aufgenommener frember znaczeń g. 45. Wielorakość źrzódeł różnych części tegoż Sorter g. 45. SDîe^rere öueHen ber oerfdfiebenen Steile ein unb słowa g. 46. Opuszczanie głosek prawdziwie istotnych g. 47- eben beffelben SortS g. 46. 2Iu3Iaffung nurfltd) roefentlidjer 48. Przydatek głosek pozornie istotnych g. 49. Opuszcza- $nd)ftaben g. 47-48. 3ufaf$ fdjeinbar roefentlidjer Vudfftabeu nie, przydatek, przekształcenie razem w temże samem sło- g. 49. Sluêlflfltng, 3ufa£, Umformung ättgletd) in einem Sor* wie g. 50.    te g. 50.

Rozdział VII.

Pomocy etymologiczne.

Kapitel Vil,

(Etpmologifdje plfémtttcl.

Uważanie odmian zaszłych i w pisowni i w znaczeniu

©tnbium ber in ©c^retbart unb Vebeutung ber Sorter nor* słów §. 51. Glossarya §. 52. Idyotyka g. 53. Dyalekta po- gegangnett Verdnberungen g. 51. ©loffarien g. 52.Sbfoticag. 53. bratymeze g. 54-58.    Verfdfroifterte Sunbarten g. 54- 58.

Rozdział VIII.

O rozmaitych stopniach pewności etymologicznej. Najwyższy g. 59. Mniejsze, g. 60-61.

Kapitel VIII.

Verfdjiebeue ©rabc ber etpologifdjen ©emt^eit. §od)ftcr ©rab g. 59. ©ertitgere, g. 60-61.

Rozdział IX.

O układzie słownika radykalnego.

Kapitel IX.

Verfertigung eines SurjelmörterbudjS.

Potrzeba i sposób układu jego g. 62. Wzory tego^ukła-du z niektórych radyków:

M-r g. 63.; m-g^m-k. g. 64.; l-c*l-8*l-z g. 65.; ch-r g, 66; p-r g. 67.; t-k g. 68.; cli g. 69.

©tammmbrter aus einem SMauter beftcfjenb g. 70. (Sinjelne

Vebürfttiß unb (Sinrtdjhmg beffelben g. 62. groben ber (Eitt= ridjtung beweiben an einigen Surjeln:

Pierwiastkowe słowa z jednej spółgłoski g. 70. Samogłoski pojedyncze ze znaczeniem g. 71. Sądzenie o blisko- Sortbcbeutung Ijabenbc ©elbftlaitter §. 71. Veurtfieilnng ber ści lub odległości języków z radyków g. 72. Onomatopeika, uftberu ober entferntem Vermanbtfd)aft ber ©prażeń auS beu czyli słowra naśladujące odgłosy w naturze, g. 73-75. Surjeln g. 72. Ónomatopiuca, ober bert gehörten ©dfall ttad)alj=

mettbe Sorter §. 73-75.'

Rozdział X.

Kapitel X.

Jpöcfyfte Sroetfe ber SBortforfcfyung.

Ostateczne zamiary etymologii.

(Erörterung vernünftiger 5?acfyafytmmg ber 9łatur in ber ©pra*

Wzór w jeżyku rozsądnego naśladownictwa natury §.76.

Zastanawianie "się nad pierwiastkami różnych języków przez cfye §. 76. Seatfytung bet Slefyttlicfyfett nicfyt nur bet ©tammwör* się, a nawet i w pochodzących słowach do siebie podobne- ter, fonbetn cuufy ganser Sîeifyen oott 2lMeitung$wörtern in ganj mi 8. 77. Ślad wpływu na"nasz jeżyk postronnych §. 78 -81. verfcfytebnen ©prmfyen §. 77. 2(uffucfyung be3 ŒinfïuffeS frember

©pracfyen auf bie itnfrige §. 78-81.

Rozdział XI.

O przybyszowych częściach słów.

Potrzeba rozważania ich etymologicznego §. 82.

Kapitel XI.

Sufältige SBorttfyeile.

9îotfywenbigfeit fie ctpmologiftfy $u erwägen §. 82.

Podział I.

O zakończeniach.

1. A b t h e i 1 u n g.

Son bcn (Enbigimgen.

©eclinottonS », §. 83. (Eonjugationê «, §. 84. ©eminutfoS*

Deklinacyj czyli spadkowań §. 83. Konjugacyj czyli cza-sowań §. 84. Deminutywów czyli zdrobniałych słów §. 85. (Enbigungen, §. 85. ÜJÎotfywenbigfeit eineê voflftänbigen Słerjeitfy* Potrzeba dokładnego rejestru zakończeń z wytknięciem zna- niffeS ber (Enbigungen, mit Seftimmung ber Sebeutungen eines czenia każdego we względzie etymologicznym §. 86.    jeben in etpmologifcfyet Jpinficfyt §. 86.

11. A b t h e i I u n g.

Son ben Bufafyvorwörtern.

Do-d. 88.; Na-d. 89.; Nad- §. 90.; 0-§ 91.; Od-§. 92.; Po- .93.; Pod-§. 94.; Prze-, Przed-$. 95.; Przy-§. 96.; Roz-97.; 5-§.98.; [/-§. 99.; W-§. 1 0.; Wy-§. 101.; Wz . Ws-§. 102.; Z-§.103.; Za-§. 104.

Podział 11.

0 Przyimkach, czyli prepozycyach przydatkowych.

COO I

Zamknienie.

Etymologia uważana jako umiejętność, i w związku z in-nemi umiejętnościami.

3* e f cfy 1 u fy

$ie SBortforfcfyung, o!8 SBiffenfcfyaft, im Bufammenfyange mit anbern Siffcnfcfyaften.

OBJAŚNIENIE PRZYWIEDZIONYCH DYALEKTÓW I JĘZYKÓW.

Drugie źrzódło dla mnie było :

RepKOBHHH CiOBapb, — counHeHiibiâ IleTposrb AjieKci-bhmb.— m> CaHKTneTepóyprk 1794. 3 Voll. 8. — Nieo-szacowane to dzieło zawiera wiele pięknych objaśnień dawnej matki Słowiańskich dyalektów; atoli nie obejmu-

Bh., Boh., lub też z początku dzieła Cz., znaczy Bohemi-ct; t. j. po Czesku. Zebrałem wyrazy tego dyalektu z dzieła pod tytułem.

graitj Sotmitn $omfa§ öollftäubigeS Söörtcrbud) ber Sitymtfty*, 3)eutfdp unb Satetnifdjcn Sprane, mit einer 3Snr*

rebe non 3ofcp^ ©obrotnffp. ^3rag. 1791. 8. Miałem    je całych obrębów jeżyka,    gdyż się samemi tylko kościel-

tego dzieła excmplarz, pomnożony w manuskrypcie przy-    nemi wyrazami zatrudnia,    i w tym gatunku więcej jest

piskami J. Pana Złobickicgo Sekretarza Nadwornego    dykeyonarzem rzeczowym,    niż słownikiem językowym,

Grn., Carn., Carniolice, po Kraińsku, dyalekt którym mówią w Karnioli, mało się różniący od sąsiedzkiego Win-dyjskiego, o którym niżej. Pierwszym stwórcą gramma-tologii Kraińskićj był Adam Bohorizh, ku końcowi 16go wieku. On albowiem pierwszy wytykał stosunki głosek Kraińskich do (Łacińskich, on za przykładem wielkiego swego nauczyciela Filippa Melanchtona, na wzór tegoż Greckiej grammatyki, składał grammatykę Kraińska pod tytułem :

w Wiedniu, z których nietylko znaczna liczba słów Czeskich i znaczeń, jakich dotąd w drukowanych słownikach Czeskich brakowało, memu dziełu przybyła; lecz nad to wiele słów Morawskich, Słowackich, Szlazkich, które JP.

«Adami Bohorizii Horulae arcticae subeisivae, de «Latino-Carniolana literatura ad Latinae linguae analo-«giam accomodata; unde Moscoviticae, Ruthenicac, Pol. «Boh. et Lusat. linguae, cum Dalm. et Croat. cognatio «facile deprehenditur; cum tabb. ad Cyrill, et Glagol. «Ruth, et Moscov. orthogr. Yitembergae 1584. 8.»

Z nowszych zaś dzieł ten dyalekt czerpałem z następujących :

«Tu malu besedishe treli jesikov,» b. t. b(l8 flehte SSörtcrlmcf; tu bre^ ©praßen; conscr. P. Marcus aS. Antonio Paduano, Augustin, discale. Laibach 1782. 4. Jest to tedy Kraińsko - Niemiecko-Łaciński słownik; do którego jako dopełnienie należy jeszcze:

«Glossarium Slavicum, in supplementum ad primom «partem Dictionarii Carniolici. Vienn. 1792. 4.»

Nakoniec korzystałem też z tegoż 0. Marka Grammatyki, której tytuł:

«Kraińska Grammatyka, b. t. btc Jśłrapitertfdjc ©ramtua* «łtf, i). Marcus a S. Antonio Paduano, 2luguftinev Sar* « filier, ber arbettfanten ©efellfdjaft tu Sapbad; Éttglteb. 8cup « Rad; 1783. 8.

Cerk., lub Eccl., Ec. Cerkiewny dyalekt, czyli Ecclesiastica, Cro., Croat,, Kroat., dyalekt Kroatski, używany w Kroacyi,

czerpałem z słownika, którego tytuł :

«Dictionar iii Rćclii Szlovenszke z vexega ukup ze-« brane, u red posztaulyene, i Diachkcmi zlahkotene; «trudom Jurja H ab dęli cha, Masnika towarustwa Jesu-«sova; na pomoch napredka u diachkom nawuku skol-«nech mladenczeu Horvatszkoga i Szlovenszkoga naroda. «Stampar w Nemskom Gradczu. 1670. 8.»

Złobicki, jako uczony i rozsądny badacz języków, od Czeszczyzny rozróżnić potrafił. Przedmowa zaś J. X. D o-browskiego do słownika Tomsy, służy niejako za wstęp do Etymologii Słowiańskiej, której, że ja wiele w tej mierze światła winicnem, nie tylko chętnie, lecz i z największą wdzięcznością wyznaję. Nad to miałem sobie od JP. Złobickicgo pozwolony manuskrypt nic-drukowanego dotąd słownika Czeskiego, nad którym sławnej pamięci Rosa, zmarły w Pradze 1618 trzydzieści lat pracował.

Bs., Bosn., t. j. Bosnice; dyalekt, którym mówią w Bośnii.

Czerpałem go z następującego dzieła:

«Blago iezika Slovinskoga, illi Slovnik ii komu izgo-.

«varaju se rjeci Slovinski, Latinski i Diacki«—labore P.

«Jacobi Micalia S. J., sumptibus S. Congr. dc Propagand. lid. Laureti 1649. 8.— Ze słownik ten, chociaż na tytule nosi imię ogólne Słowiańskiego, czyli Illiryckiego, szczególnie jest Bośnieńskim, świadczą słowa samego autora: «Cosi anco sono molti i varii li modi di parlare «in lingua illirica, ma ogn un dice, che la lingua Bo-« snese sia la piu bella; perció tutti li scrittori Illirici do-«verebbero aflettarla nel scriucre; il che hó procurato «di far io in questo dittionario.» Tak każdy swój towar chwali; chociaż i prawda, że dyalekt Bośnieński jest jeden z najpiękniejszych. Słownik Mi cali pracowicie bardzo zrobiony; ale jak najfatalnićj drukowany. Ortografia zupełnie Włoska.

w którym księgi Słowiańskie obrządku Greckiego są pisane. Zbierałem go z dykeyonarza pod tytułem:

Wkohi Tf>eÄ?MYHhiH, hÇutév Toiylonzov, Dictionarium trilingue, Slavon., Graec et Lat., — druków, w Moskwie mieście na rozkaz Piotra Aiexewicza 1704. 4. Przed przedmową podpisany Theodor Polikarp, dyrektor drukarni Moskiewskiej.

Sla., Slav., Slawoński dyalekt w Sławonii; wiele wyrazów

zawiera wyżej opisane dzieło Bellosztenëcz a, nad to Wetg., Hung., Hg., Węgierskie słowa te tylko umieściłem,

użyłem do tego dyalektu Grammatyki pod tytułem:

«Nova Slavonska i Nimacka Grammatika, — mm S02a-„tljtaä 21ut. Relkovich, $. $. Oberleutn. hep b. ®lamm. „Snfanterieregtmente. SBteit 1789. 8.”

Dokładniejszy od niego jest:

«Lexicon Latinum interpretatione Illyrica, Germanica «et Hungarica,— ab Andr. Jambressich S. J. Zago-«riensi. Zagrab. 1742. 4.»

Oprócz słów Kroatskich, z szacownego dzieła tego, wybrałem też i słowa Węgierskie, związek z Słowiańszczyzną mające.— Grammatyki zaś Kroatskićj używałem, której tytuł:

„$roattfd;e ®prad;lefire, yen Körnig, Serrer ju „Slgrant. 2Xgram 1795. 8."

Dalm., Dl., Dalmacki dyalekt wDalmacyi; znajduje się zamknięty w dziełach następujących:

«Dictionarium quinque nobilissimarum Europae lingua-«rum, Lat. Ital. Germ. Dalmaticae et Ilung. Venet. 1595. 4.»

«Dictionarium septem diuersarum linguarum, videlicet «Lat., Itak, Dalmat., Boh., Pol., Ger. et Hung. — studio «Petr. Lodereker, Prag. 1605. 4.»

Najszacowniejsze, bo najobfitsze a razem najgrunto-wnićjsze mojóm zdaniem jest:

«Joann. Bellosztenëcz D. Pauli Pr. Eremitae, Ga-«zophylacium, s. Latino - Illyricorum onomatum Aerarium. «Zagrabiae 1740. 4.» Prawdziwy skarbiec ten oprócz słów Kroatsktch, zawiera Dalmackie, Slawońskie, Turecko -Sla-wońskie i pomorskie, to jest, na brzegu morza Adryatyc-kiego używane, ściśle wszędzie różnice ich wytykając.

Rag., Rg., Raguzański dyalekt, cieniowanie Dalmackiego i Bośnieńskicgo; źrzódłem jego dzieło następujące:

«Dizionario Italiano - Latino - Illirico, - opera del P. «Ardelio della Bella S. J. in Venezia 1728. Fol. min.» — Z przedmowy przytaczam własne autora słowa: «II dialetto, «di cui mi servo si é il Bosnese él’Raguseo; gli autori «che cito, sono Ragusei e Dalmati.» Zbliża się zatem bardzo do Micali i Bellosztenëcz a.

Rs., Ross., Rossyjski język, lub jak ja go tu uważam, dyalekt Rossyjski zebrałem z następujących słowników:

PoccincKiii Tckciikohtj ii34aHiibiil Rkobomł Po44e, Deutfdp 3Uifftfcf)c3 SUirtcrBucl; yon Sacob üîobbe. üîtga 1784. 8.

Daleko zaś dokładniejszy jest:

C.iOBapb HuMeuKO - PoccificKifl h Poccüicko - Hismcukui, CTapaHicMï IOramia Te hm a, be Pur® 1795 — 1800. 8.

4. Voll.

Jeszcze dokładniejszy jest tegoż J. P. Hej ma dzieło pod tytułem:

IIoBbiH PoccificKO - <l>paHH3'3KO - HhMemdfi CjiOBapb. MocKBa 1800 —1802. 4. 3. Voll.

Największą zaś ma powagę:

CiOBapb Ana4eMin Poccwckoh, Słownik Akademii Ros-syjskiój, w Petersb. 1789. 4.    6. Voll.

Sio., Slov , Słowacki dyalekt, używany w Węgrzech, w okolicach Prezburga i t. d. Uczynić tu zastanowienie muszę nad tą okolicznością, iż Słowacy Protestanci, ile z Czech pochodzący, bardzo się do Czeszczyzny przybliżają, tak daleko, że za cechę dobrego pisania swoim językiem, mają trzymanie się przepisów i prawideł języka Czeskiego; Katolicy zaś przeciwnie. Osobliwie od czasu Cesarza Józefa powstała bardzo gorliwa o odosobnienie swego dy-alektu od Czeskiego partya Katolicko - Słowacka, z której pismami swemi najwięcej słynie B e r n o 1 a k. Korzystałem z następujących jego dzieł:

«Dissertatio philologico - critica de literis Slavorum,-«cum linguae Slavonicae per Hungariam usitatae ortho-«graphia. Posonii 1787.    8.»

«Etymologia vocum Slavicarum, — ab Ant. B e r n o 1 a k «Tyrnav. 1791. 8.»

« Grammatica Slavica, auctore Ant. B e r n o 1 a k. Poson.

«1790. 8.»

Z dawniejszych zaś, a to Protestantskich dzieł, użyłem «Christ. Cellarii liber memorialis, interpretatione Hun-«garica et Bohemica completatus a Mathia Bel i o. Leut-«schoviae 1735. 8.» Chociaż na tytule jest Bohemica, a-toli nawet miejsce wydania wskazuje, że tu czystej Czeszczyzny szukać nie potrzeba; i za zdaniem Czechów, doskonale znających swój język, liczę to dzieło do języka Słowackiego.

Sor., Sr. 1. et 2. Sorabica superior et inforior; w Luzacyi znaczna różnica zachodzi między mowę SorabskaL wyższego Xiestwa, a tą, której w niższym używają. Pierwszą czerpałem z ksiąg następujących:

«Didascalia seu Ortographia Vandalica, b. t. SBeitbtfcbe „®cfyretl> * uttb Sefclefyre, auf baS Subtfftntfdte Sbtoma gericfitct, „bltrdj Zachariam Bierling. Subtfftlt 1689. 8."

„28enbtfcfye    aminattca, nad) bem 23ubtfftmfd)en Dialecte;

„mm ©eargto Mathaei. Subtfftn 1721. 8."

«Principia linguae Wendicae, quam aliqui Vandalicam «vocant. Pragae 1679.8. (autor Jacobus Ticinus S. J.).

«Vocabularium Latino - Serbicum, to yo Waczenskich «swowow na Serbsku fetż pżewożeno, wot M. Yuriya «Ilauztena Swotlika, Kapituła wBudeschine Seniora «wBudesch. 1721.    8.»

«M. Abrah. Frencel de originibus linguae Sorabicae. «Budissin. 1693. 4. tudzież F r e n c e 1 in Scriptoribus re-«rum Sorabicarum. »

Na dyalekt niższej Luzacyi dostarczało mi materyałów dzieło następujące:

„9łteberlauftjśtfd;e Sßenbtfcfye ©raminatica, mm M. Solanu „©ottlieb ^auptmantt. Sitbbeu 1761. 8. Dzieło to, za-« wiera oprócz postrzeżeń grammatycznych, dosyć dosta-«teczny zbiór słów w tej krainie używanych.

które związek jaki z Słowiańszczyzną wydają, a to z dzieł wyżej wspomnionych Jambressicha, Bella i t. d. z resztą ostrzegam, że język ten bynajmniej do Słowiańskich nie należy.

LXIV

«Slovenska Grammatyka, ober ©eorg SeIIcnfo’ê 2ßen „btfcfie (Sprachlehre, in $eutfd? * «nb 2öenbtfd)em Vorträge. 3tW-„1791. 8.”

„2Benbtfd)e (Sprachlehre, oou Oênoalb ©utêmann. Kia* „genfurt 1799. 8.”

[©eutfcfy * mtubtfcfyeS Sßörterbudj mit einer Sammlung ber »erbeuteten mmbtfcfjen Stammmörter, nnb einiger oorjüglic^ern abftammenben Sßörter. SSerfaffet »ou ÖSmalb ©utêmann, Selb priefter. Klagenfurt 1789. 4. 1].

Vind., Vd., Windyjski dyalekt w Styryi i t. d., sąsiad blizki Kraińskiego, przeto częstokroć od niego nieroz-dzielny; znajduje się w tych dziełach:

«Dictionarium 4 linguarum Germ. Lat. Illyr., quae vulgo « Sclavonica appellatur, et Itak, auctore Hieron. M e g i s e r o,

«impressum 1592. Graecii, nunc opera AA. RR. PP. S.

«J. Glagenfurt 1744.    8.»

«Grammatica ober StnbtfcfyeS Spracpud) mit einem Vo-«cabulario. Klagenfurt 1758. 8.»

Tyle co do dyalektów Słowiańskich; względem innych języków, do których częstokroć w badaniach moich wybo-czyłem, mniej potrzebnćm zdaje mi się wyliczanie ich słowników; skrócenia także tych języków imion zdają się dosyć do domyślenia łatwe, n. p. że Angl. znaczy po Angielsku, Hebr. albo Hbr. po Hebrajsku, Lit. po Litewsku, Hisp. po Hiszpańsku, Ital. lub It., Italice, po Włosku, tak iż dłużej nad temi szczegółami rozwodzić się nie potrzeba; a raczej już przystąpić do pocztu pism narodowych, w dziele tern przytaczanych.

POCZET PISM POLSKICH, W SŁOWNIKU PRZYTACZANYCH.

A. Kchn. Andrzej czyli Jędrzej Kochanowski, tłumacz Ene- Biel. sejm niewieści. 1595. 4. Krak. wiersz, idy Wirgiliusza, która się cytuje z edycyi Polskiego - sen majowy 1590. 4. wiersz.

Wirgiliusza przez Załuskiego wydanej. 1754. Warsz. 4. Bielaw, myśliwiec. 1595. 4. wiersz. Gotsk. druk. p. Tomasza Bielawskiego.

Bies. biesiady rozkoszne Baltyzera. 4. wiersz. Gotsk. druk. sine anno.

Birk. X. Dominik. Birkowskiego kazania niedzielne. 1623. fol.

-    żywot ś. Dominika 4. w Krak. 1626. 4.

-    exorbitancye Ruskie. 4. 1633.

-    Kawaler Maltański Srzedziński. 4. w Krakowie 1623.

-    kazania obozowe. 4. 1623.

Aign. Ceg. A i g n e r a cegielnia.

A. Cztr. ob. Czartoryski.

Alb - Wyprawa plebańska Albertus a. Krak. 1696. 4. wiersz, Gotsk. druk.

Albertus z wojny. 1596. 4. id.

Albertr. X. Bisk. Albertrandego dzieje Rzymskie.

-    rozprawy; z Zabaw przyj, i pożyt.

-    mowy; z rocznika Towarz. Prz. N.

Alg. algebra narodowa (X. Gawrońskiego).

Anakr. Anakreon Polski, w Warsz. 1 774. p. Naruszewicza. - Książę Krzysztof Zbaraski. 4. w Krakowie. 1627. Arch. Arche lia, t. j. nauka o strzelbie, w Lesznie 1643.    - o exorbitancyacb. 4. w Warsz. 1632.

fol. z Niemieck. przełóż, p. Jana Dekana.    - głos krwi Jozafata Koncewicza. 4. w Krak. 1629.

Aryt. arytmetyka narodowa (X. Gawrońskiego).    - krzyż kawalerski. 4. w Warsz. 1625.

Auszp. historya o jedynastu tysiącach dziewic. 1674. 4. p. - Stefan Chmielecki. 4. 1632. w Warsz.

- kwiaty koron niebieskich. 4. w Krak. 1633.

X. Kaz. Auszpurgera wiersz. Gotsk. dr.

A. Zam. zbiór praw sądowych, p. Andrzeja Zamojskiego, - Jan Karol Chodkiewicz. 4. 1627.

w Warsz., 1778. fol.    - na pogrzebie Skargi. 4. w Krak. 1613.

Bach. mąż doskonały Epikteta, wiersz. 1652. Krak. przez - Jozue na kolędę dany. 4. 1613.

- syn koronny. 4. w Krak. 1613.

Bald. Balde sen żywota ludzkiego, wiersz Drużbickiego. - podziękowanie za uspokojenie z Cesarz. Tureck. 4. 1621. cf. Libicki.

B a c h o w s k i e g o.

w Krak.

Bals. X. Bal sama kazania niedzielne, świętalne, przygodne. - Kantymir Basza 4. w Warsz. 1624. (wszystko to są Banial. Banialuka, wiersz wydany w zbiorze pod tytułem: Antypasty małżeńskie. Krak. 1736.

pojedyncze kazania przygodne, dla stylu nawet i dla rzeczy objętych ważne).

Bardz. odrodzona w ojcz. jęz. Farsalia; tłumaczenie Lukana Błaz. - Marcina Błażewskiego tłumacz rokoszowy. 1607.

4. wiersz.

a czasem

przez Bardzińskiego, w Oliwie 1691. fol. wierszem.

-    Seneki tragedye 1696. 8. wierszem, w Toruniu.

-    Boecyusz. wierszem i prozą, w Toruniu 1694. 8.

-    Lucyan o podagrze. 4.

- Eneasz 1606. wiersz. 4.

BogsŁ Henryk VI, komed. Woje. Bogusławskiego. - z Teatru u Dufoura wydań.

Baz. historya o srogićm prześladowaniu kościołów. 1567. Boh. Dyabeł w swojej postaci Jana Bohomolca. fol. Gotsk. druk. p. Cypryana Bazylika.

-    tegoż żywot Skanderbeka. fol. Gotsk. druk.

-    ob. Modrzewsk. RzpltaJ

Ber. Dek. dekret abo wyrok astrologski przez Bernata - - Jerz. Ossolińsk. w Warsz. 1777. 2 Voll. 8vo. z Krak. 1605. 4.

-    prognostyk.

-    komedye Franciszka Bohomolca.

-    życie Jana Zamojskiego, w Warsz. 1775.

Bot. Nar. botanika dla szkół narodowych (Czempińskiego). w Warsz. 1785. 8.

Bibl. Gd. Biblia Luterska, wydana w Gdańsku 1632. 8.

Biał. X. Marc. Białobrzeskiego,' bisk. Kamień, postylla. [Boter. Relatiae powszechne abo nowiny pospolite Jana

Bo ter a Benesiusa. Kraków 1609. 4. — 1].

Bratk. Daniela Bratkowskiego świat po części przejrzany. 1697. 4. wiersz.

Brud. X. Zygm. Brudeckiego cztery rzeczy człowieka ostateczne; z Radera. 1648. wiersz. v Brzost. Du Hamel duch gospodarstwa przez Brzostowskiego. 8. 2 Voll.

Brzóz. X. Walent. z Brzozowa kaneyonał, z Czesk. przełożony. 1554. w Królewcu, fol.

Biel. Marcina Bielskiego kronika świata. 1564. fol. Budn. Bieniasza B u d n e g o Cycero o starości, przyjaźni i t. d.

-    mniejsza, in 4to.    - Krótkie a węzłowate powieści, apophtegmata.

-    kronika Polska; z Zbioru dziejopisów Polskich; w 4.    - Szymona Budnego biblia, w druk. Kawieczyńskie-

tomach w Warsz. 1764. fol.

1581. fol. Gotsk. druk.

- tegoż katechizm. 1567. 4.

Białob. Białobockiego odmiana sfery Kozackiej. 1653. 4. wiersz.

-    klar męstwa Wiśniowieckiego. 1649.

-    hymny. 1648. 4.

-    zegar. 1661. 4.

-    pogoda jasna ojczyzny. 1650.

-    brat Tatar. 1652. 4.

go>

1572. 4.

LXVI

Bud. Wiej. budownictwo wiejskie (X. Świtkowskie- Dmoch. Franc. Dmochowskiego sąd ostateczny, w go), w Warsz. 4782. 8.    Warsz. 1785. 8.

Burl. Burleszki albo żarty dla poczciwych kompanów. - sztuka rymotwórcza. w Warsz. 4788. 8.

- Iliada Homera.

Bzów. X. Abrama Bzowskiego (Bzowiusza) różaniec. 4. Dow. Dowód jasnej szkody cudzoziemskich pieniędzy. Gotsk. dr.    4645. 4.

4649. 4. wiersz, Gotsk.

Call. C allitectonica, o architekturze , po Łac., z Polsk. Dub. Dubińskiego prawa miasta Wilna 1788. fol. w Wiln.

dykc. fol. Posn. S. J. 1678    ,    Dudz. Dudziński, zbiór rzeczy potrzebniejszych do wydo-

Cen. cena pieniędzy, jaka być ma. 4634. 4.    skonalenia języka, w Wilnie. 4776. 8.

Cerem, ceremonie kościoła Rzymskiego. 2 tomiki. 8. Duńcz. X. Stanisł. Duńczewskiego herbarz. 2 Voll. fol. Chełch. Henryka Ghełchowskiego, bóg oczlowieczony. _ ₀ starostwach.

4644. 4. wiersz.

-    poprzysiężony pokój. 4635. wiersz. 4.

Chełm. Prawo Chełmińskie. 4.

Chmiel. X. Chmielowskiego Ateny. 4. Voll. 4.

Chód. Ges. X. Chodaniego tłumaczenie sielanek Ge-

snera. w Krak. 8. wieosz.

Chodk. Kost. Stanisław Kostka, wiersz. X. Chodkiewicza. 4.

Chodk. Manuskrypt Chodkiewicza o wojnie Moskiewskiej.

Chrośc. Woje. Chrościńskiego Job cierpiący, w Warsz.

1703. 4. Wiersz.

-    zbiór krótki duchownych zabaw.

-    Pharsalia Lukana. 4690, w Oliwie, fol. b) kontynua-

cya 1693. fol.

-    Owidyuszowe rozmowy listowne. 4753. 4.

Chrzyszt. Mikołaja Chrzvsztoporskiego Niniwe. wiersz.

1572. 4.

Dwór. Co nowego, abo dwór, p. Trztyprztyckiego. 4. dr. Gotsk.

Dy ar. Dyaryusz Grodzień. sejmu 1784. fol. w Warsz. 4785. Dykc. Med. dykeyonarz powszechny Medyki, Chirurgii i t. d. 4788. 8: 9 Voll.

Dykc. G. dykeyonarz Geograficzny. 4782. 5 Voll. 8. Dzwon. Jana Dzwonowskiego statut, artykuły, jak sądzić łotry i kuglarze. 4. wiersz. Gotsk. dr.

Ejss. Ejssymonta wierszyki moralne.

-    z zabaw przyjemn. i poźyt.

-    tłumacz, wierszów łac. Konarskiego.

Eraz. Erazma Roterodama dworstwo obyczajów. 1674. 8. Gotsk. dr.

- księgi, które zowią język. Gotsk. dr. 8. w Krak.

Ern. Ernesti słownik Niemiecko-Polski 8.

Ex. Examen weryfikacyi [Ruckiego. 2]. 4. dr. Gotsk.

Falib. Falibogowskiego dyskurs o marnotrawstwie i zbytku. 4626. 4.

Faliss. Falissowskiego tłumacz. Florusa dziejów Rzymskich, przedrukowany, w Wiln. 1790. 8.

Farn. Farnoviusa o fałszywej wierze. 4. dr. Gotsk.

Farr. Far rago Juris Joan. Cervi Tucholiensis 8. na końcu z słowniczkiem terminologii prawnej.

Fors. Forsyth choroby drzew, w Warsz. 4791. 8.

Cn. Cnapiusza (Knapskicgo), thésaurus, w Krak. 1644. fol.

-    Synonyma, ed. Kollacz. Vars. 4780. 4.

-    adagia. Cracov. 4 632. 4.

Comp. med. compendium me di cum, t. j. krótkie zebranie chorób. 4767. Częstoch. 8.

Cresc. Crescencyusza księgi o gospodarstwie. 4549. fol. tłumacz. Trzecieskiego.

Cyank. X. A. Cyankicwicza logik. 4784. 8. w Krak. „    „ ,    ₀

Czack. Tadeusz Czackiego notatki w rękopis, udzielone. Fr'    Fredrą przysłowia w Warsz. 1769. 8.

-    o Litewskich i Polskich prawach, w Warsz. 1801. 4.2 Voll. “ k<>nsyderacya kolo porządku wojennego

-    dziesięcinach    fundamenta wiary. 4. druk. Gotsk.

Czahr. Âd. Cz a lir o ws k i ego treny. Poznań, ₁₅₉7. F“>- Stefana Furmana astrosophiczne uwalanie powietrza, wiersz.    Gdansk. 1664. 4.

w Galat. Galatowskiego alfabet heretyków 4.

Gall. Cyw. Ustawv Cywilne dla Galicy i zachodniej. 4797. 8.

Czart. J. O.'Xcia Adama Czartoryskiego notatki manuskrypcie mi udzielone.

-    panna na wydaniu, komedya.

-    kawa, komedya.

Czech. Marcina Czechowica nowy testament. 4577. 4.

Czerw. Czerwiakowskiego narzędzia cyrulickie. w " treny na śmierć Xieskiego 4.

Krak. 8.    ‘    Gaz. Gazeta Narodowa i obca. w Warsz. 4 maj. 1791.

-    Gazeta rządowa 1794.

-    Gazeta Krakowska.

Gaw. Gawińskiego sielanki, z wydania sielanek Polsk. p. Grtila 8.

- o szlachetności chirurgii. 4.

Cziach. Cziachowskiego o przypadkach białychgłów brzemiennych, w Krak. 4. Gotsk. dr.

Dambr. X. Dambrowskiego kazania, w Lipsku. 4.

Dar. X. Jana Kaz. Darowskiego lot gołębicy. Kalisz. Gemm. Gemmae Latinae, przysłowia Ignatii a S. Stanislao 1656. wiersz.    ‘    (Zawadzki). 4720. Vars. 8.

[Dasyp. Dasypodius Catholicus, hoc est, Dictionariurn Geom. Geometrya narodowa 1’Huilliera p. X. Gawrońsk. latino - germanico - polonicum, germanico latinum et 2. Voll. 8. w Krak. 1785.

polono - latino - germanicum. Dantisci 4642. 4.— 4]. Gił. X. Gilowskiego wykład katechizmu. 4to. dr. Gotsk.

- Gazeta Warszawska.

Gąb. X. Jakóba Gębickiego hymny, w Gdańsku. 1719.8.

LXVII

Gil. postylla czyli kazania, składające czwartą część po- Jag. grosz. Krak. 1705. 4.

stylli Grzegorza z Żarnowca, fol.    - pieśni katolickie, w Krak. 1695. 4.

Glejz. Glejzownej pierwiastki, we Lwowie, wiersze. 8. Jak. Wojciecha Jakubowskiego bajki Ezopowe. 1774. Glicz. Erasm. Glicznera oracya Isocratis. fol.    8. w Warsz.

-    książki o wychowaniu dzieci. 8. druk. Gostk.

Gol. X. Golański. o wymowie i poezyi. 8. w Wiln. 1788.

Gorn. Łukasza Górnickiego dworzanin. 4to. Gotsk. dr.

toź in 8vo, 2 tomiki, w Warsz.

-    Seneka o dobrodziejstwach. 4to. druk. Gotsk.

-    o elekcyi, wrołn. i t. d. rozmowa, czyli Włoch. 4.

-    dzieje 4. w Warsz. 1754.

-    demon Socratis. 4. 1624.

-    z Zabaw przyj, i pożyteczn.

Józef. Jakubowski, krótki zbiór historyi Greckićj.

-    nauka matematyki. 8.

-    nauka artylleryi. 8.

Janusz. Januszowskiego nauka umierania.

-    wzór Rzpltćj rządnej.

-    Bessaryon, o pochodzeniu ducha ś.

-    poselstwo Węgierskich posłów.

-    MalaSpiny oracya o lidze.

-    Barklajusza paraenaesis.

Gąs. Zw. Gąsiewskiego zwierciadło, nikomu nie po- - Orzechowskiego Oksza na Turki, chlebiające. 1695. 4.

Gosi Stanisława Gosławskiego castus Joseph.

-    Ad. Gosławskiego odpowiedź na obronę kazania Jer. Zb. Jerozolimy zburzenie (Leonarta z Urzędowa).

Skargi przez Ostrowsk.    przedruk, koszt. Karakiewicza.

Gostk. Gostkowskiego góry złote. 1622. fol. druk. Got. Jez. Wyr. X. Jezierskiego wyrazy. 8.

Gostom.Ek. G os tomskie go ekonomia. 1644. fol. druk. Got. Jez. Władysł. Stan. Jeżowskiego ekonomia wierszem. Groch. Stanisława Grochowskiego wiersze. 4. w Krakowie 1608.

-    niebieskie zabawy, tłumacz. Tomasza a Kempis. Krak.

1611. 4.

Grodw. G r o d w agn era dyskurs o cenie pieniędzy. 1631. 4.    - fraszki, w Krak. 1639. 4.

Groick. Groickiego obrona sierot. 4to. druk. Gostk. - fragmenta, ib. eod. cf. Saxon.

-    Nowy Charakter Polski ob. Nowy Char akt.

-    statut, fol. (cf. Podworzecki).

4. w Krakowie 1648.

J. Kchan. Jana Kochanowskiego dzieła, w Krakowie 1639. 4.

- psałterz, w Krak. 1629. 4.

Instr. cel. Lit. Instruktarz celny Litewski.

Grzejpsk. Grzępski. geometrya. 1566. druk. Gotsk. w Krak. Jundz. X. Jundziłła opisanie roślin w W. X. Lit. 1791.8. Gwagn. Gwagnina kronika, tłumaczenia Paszkowskiego; - początki botaniki, w Warsz. 1805. 8. 2. Voll.

z Zbioru dziejopisów. Warsz. fol.

Haur. Haura skład abo skarbiec ekonomii; edyc. trzecia; w Krak. 1693. fol.

Jurk. Jana Jurkowskiego chorągiew Wandalinowa. 1607. 4.

- lutnia na wesele Zygm. III.

Jurom. Jurowiusza pogrzeb Mikołaja Paca. 1595. wiersz, w Krak. 4.

-    ekonomia generalna, ib. fol.

Herb. Herburta statut Polski, fol. druk. Gotsk.

-    główne o wierze artykuły. 4to.

Hipp. Hippika nauka o koniach, fol. p. Moniwida na

Dorostajach. w Krakowie.

Hor. Horacyusza pieśni, tłumaczenia różnych, w Warsz. Kanc. Kancyonał Toruński. 1773. 8. 2 Voll. p. Naruszewicza, cf. Libick., Petryc., - Gdański.

- Brzeski.

Izyck. X. Iżyckiego tłumacz. Horacyusza satyr, z Zabaw przyj, i pożyt.

Kack. Kąckiego nauka o pasiekach. 1631. 4. Lublin.

Korytyńsk.

-    Horacyusza satyry. Wiln. 1784. 8.

Hrbst. Herbesta odpowiedź.

-    nauka.

-    lekarstwo (pisma teologiczne).

Hub. Hube g o wstęp do fizyki, w Krak. 1788. 8.

-    fizyka.    > - Messyasz.

Hul. Om. Hulewicza Owidyuszowe elegie. 8. min. wiersz. Karp. Franciszka Karpińskiego zabawki wierszem i pro-Jabl Xcia Jana Jabłonowskiego Telemak. 1726. f. wiersz, w Sandom.

Kant. Kr. Kantyczki Krakowskie.

Karuk. Arcybisk. Karnkowskieg o eucharystya, kazania o N. Sakram. ; fol.

-    kazania o dwojakim kościele.

-    katechizm. 4to.

zą. w Warsz. 1790. 12mo.

Katv. Nar. regulamen execerunku kawaleryi Naro-dowéj. 1786. 8.

-    pamiętne uprowadzenie z Bukowiny. 1745. 4. wiersz. Kchow. Wespazyana Kochowskiego Chrystus cierpiący.

-    Ester, Judyt, Zuzanna. 4. 1747. wiersz.    Krak. 1681. 4.

Józ. Alex. Xże Jabłonowskiego Ostafi. fol.    - próżnowanie niepróżnujące, lirika, fraszki. Krak. 1674. r.

-    heraldyka. 4. we Lwowie 1742. 4.    - dzieło Bozkie, Wiedeń wybawiony. Krak. 1684. 4.

-    dziejopis starożytny z Rollina, 4.

Jag. J. J. J a g o d y ń s k i e g o wybawienie Rugiera. Krakow. - Psalmodya (anonyme). 1695. 4. w Częstochowie.

- ogrod panieński. Krak. 1681. 4.

- Ezop. 1731. 8. w Lipsku.

anonyme.

1628. 4.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom L

11

LXVIII

Koryt. Onufr. Korytyńskiego o sztuce rymotworczćj ; z Horac. 1770. 8. w Warsz.

Kchow. różaniec. Częstoch. 1695. 12.

Kirch. Faciès anatomica, — krótkie opisanie części ciała

p. Kirche ima. Warsz. 1722. 8.    - z Zabaw przyj, i pożyt.

Klecz. Kleczewskiego zdanie o początku języka Polsk. Koss. Antoni i

i pożyt.

Klok. Tur. Kłokockiego monarchia Turecka Rykota. Kossoiv. Tlaregixov, żywoty śś. 00. Pieczarskich Kosso-

w a. w Kijowie 1635. 4.

Klon. Sebast. Klonowicza worek Judaszów. Krak. 1600. Kosz. Koszutskiego Cycero o powinnościach. 4.

-    dowód memoryału akademick. 4.

-    o swywoli studentów. Krak. 4.

-    Lorychiusza księgi o wychowaniu przełożonego, fol. Kpcz. X. Onufr. Kopczyńskiego grammatyka narodowa,

3 Voll, z przypisk. 8. 1780.

-    układ grammatyki. w Warsz. 1785. 8.

-    roślin potrzebnych utrzym. w Warsz. 1777. 3 Voll. 8. Kraj. Jana Krajewskiego Chimera. 1604. wiersz.

-    zwierząt domowych i dzikich hist. nat. w Warsz. 1779- - wizerunk cnot, sentencye z różnych autorów. 1608.

-    X. Michała Krajewskiego Leszek biały. 8. 2 Voll.

-    Czarniecki.

Kmit. J. Achac. Kmity treny. 1588. 4. wiersz, druk. - Podolanka. we Lwowie 1784. 8.

Kraińsk. K ra i ń s k i e g o postylla. 1611. fol.

-    katechizm. 8.

Jakób Kossakowscy, z Zabaw, przyj.

1767. 4. we Lwowie.

1678 fol.

4. wiersz.

-    flis albo spuszczanie, wiersz. 4.

-    pamiętnik królów Polsk. 4. wiersz.

-    reguła ś. Benedykta. 4.

Kluk. X. Krzyszt. Kluka rzeczy kopalne, w Warsz. 1781. 8. 2 Voll.

80. 8. 4 Voll.

- dykcyonarz roślinny, w Warsz. 1786. 8. 3 Voll.

Gotsk.

-    żywoty królów Polskich.

-    początki królów Rzymskich.

-    Spitamegeranomachia, bitwa pigmeów z żorawiami. w - historya na 2 części podz. w Warsz. 17*79. 8.

-    wojna chocimska. w Warsz. 1780. 8.

-    opisanie podróży do Biłgoraja i przydatek.

-    myszeis. w Warsz. 1778. 8.

-    monachomachia. 1778. antymonachomachia.

-    wiersze, w Warsz. 1784.

Kras. Ignac. Krasickiego Ossyana pieśni.

Krakowie 1595. 4.

-    kruk w złotej klatce.

-    list od żydów.

-    Talmud, abo wiara. 1642. 4.

-    proces sprawy Bocheńskiej.

-    Penelope.

-    Silicernium.

-    kalendarz obywatelski.

-    listy i pisma różne. 1786. 8.

Kniat. Franciszka Knia żnina poezye. 1787. 8. 3 Voll. - bajki i przypowieści w Warsz. 1779. 8.

-    satyry, w Warsz. 1779. 8.

Kolak. Kołakowskiego wiek ludzki, wiersz, dr. Gotsk. - Pan Podstoli. w Warsz. 1778. 8. 2 Voll. - Cathemerinon.

- z Zabaw przyj, i pożyt.

-    Doświadczyński. w Warsz. 1776. 8.

-    zbiór potrzebnych wiadomości. 1781. fol. 2 Voll.

- zegar Achasów.

Kolec. Kołęckiego krótkie a węzłowate powieści, apoph- - z Zabaw przyj, i pożyt. tegmata. 4. w Krak.

Koli. X. Hug. Kołłątaja listy. 4 Voll. 8.

-    mowy.

-    kazanie.

Krom. Marcina Kromera kronika, tłum. Błażewskiego; z Zbioru dziejopisów, wydania Warsz. fol.

- katechizm.

Krpw. X. Karpowicza kazania.

Kruml. Krumłowskiego tłumaczenie chymii Spielmana. 1791. w Krak. 8.

-    o sukcessyi tronu.

-    ostatnia przestroga (anonyme).

Kolo. Koło ptastwa powietrznego, na obieranie króla. 4. Krup. Jędrzeja Krupińskiego osteologia, splanchnolo-

druk. Gotsk.    gia i t. d. we Lwowie 1774 - 5. 8. 5 Voll.

-    Koło tańca wesołego. 4. wiersz, druk. Gostk.    Kuczb. Kuczborskiego katechizm. 8. 3 Voll.

Kolud. August. Kołudzki eg o tron ojczysty. Pozn. 1707. 4; Kuczw. Marcina Kuczwarewica relacya expedycyi Zba-Koń. lek. Końskie lekarstwo. 8. sine loco et anno.

Konar. Stanisł. Konarskieg bie. 8. 4 Voll.

razkiéj. Lubi. 1650. 4.

o o skutecznym rad sposo- - siedm psalmów spowiednych. Słuck. 1674.

Kul. Kuleszy wiara prawosławna. 4. w Wiln.

-    o religii.    Kulig. Math. Ing. K u 1 i g o ws ki e go Heraklit chrześciań-

-    wiersze, z <Łac. tłum.    ski. Warsz. 1694. 4. wiersz.

-    z zabaw przyj, i pożyt.    - Demokryt lub śmiech, w Wiln. 1699. 4. wiersz.

Kouf. A. Konfessya Auszpurska. 1730. 8.    - królewic Indyjski, wiersz, fol.

Korej. Jana Alex. Kor ej wy Io tryumfalne, na koronacyą Kur. P. Kuryer Petersburski. 1791. 8. w Warsz.

Wład. IV. 1633. 4.    Kurop. Kuropatnickiego wiadomość o klejnocie szla-

-    trenodya na śmierć Zygm. IV. w Krak. 1632. 4.    checkim. 4. w Warsz. 1789.

Kom. Korneliusz Nepos po Polsku, w Warsz. 1788.8. Lach. X. Lachowskiego kazania, w Warsz. 8.

Lach. Alex. Teod. Lackiego pobożne pragnienia z Łac. Nag. mowy Cycerona. 8.

Hermana Hugona, wiersz.    - Bukolika Wirgiliusza ; w edyc. Załuskiego.

modzie dzisiejszej przystosowane. 1682. 4.

Ład. X. (Badowskiego dykcyonarz hist. nat. 8. 2 Voll.

-    historya naturalna. 8.

Lat. Jana La to sa kometa. 1596. 4. w Krak.

Lek. Lekarstwo na uzdrowienie Rzpltćj, z uniwersa- - Tacyt.

łem poborowym. 4. druk. Gotsk. w Krak. 1649.

Leop. biblia tłumaczenia Jana Leo poi i ty; dedyk. Zygm. - dzienniki podróży. August. 1561. fol.

-    dedykow. Henrykowi 1575. fol.

-    dedyk. Stefanowi 1577. fol.

Łączn. Jakóba Łąeznowolskiego nowe zwierciadło, Nagi Antoni Nagłowski, z Zabaw przyj, i pożyt.

Nar. Naruszewicza dzieła; liryka i t. d. 1778. 4. 4 Voll.

-    historya narodu Polsk. 4. w Warsz. 1786. 6 Voll.

-    historya Chodkiewicza, w Warszawie 1781. 2 Voll. 4.

- Tauryka.

Nieme. Juliana Niemcewicza powrót posła, komed. 8. 1791. w Warsz.

- historya Królowej Nawarry.

Łęsk. miernictwo wojenne Prof. Leskiego, w Warsz. 8.    - biblia Targowicka. w Frankf. 8.

Nies. Niesieckiego herbarz, korona Polska, fol. 4 Voll. Niew. Stanisława Niewieskiego gotowość rytmów.

-    kalendarze.

-    z Zeglickiego przysłów.

Leszcz. Stanisława Leszczyńskiego historya starego i - Kazimierz Wielki, nowego Testamentu, wiersz, fol. Nancy. 1761.

-    głos wolność zabezpieczający. 4.

-'Rafała Leszczyńskiego zwycięztwo narodu Polsk. na polach Chocimskich. 1675. wiersz.

-    Samuela Leszczyńskiego classicum nieśmiertelnej Now. Char. Nowy Charakter Polski, z drukarni Łaza-

rzowéj, i ortografia Jana Kochanowsk., Łuk. Górnic., Jana Januszowsk. 1594. 4.

sławy wodzów Koronnych. 1674. wiersz.

Lib. Jana Libickiego Horacyusza pieśni, w Krak. 1647. 4.

N. Fam. Nowy Pamiętnik wyd. p. Franc. Dmochowsk.

w Warsz. od R. 1801. i t. d. 8.

Obj. Objad postny. 4. w Krak. 1684. druk. Gotsk.

-    sen żywota z Łac. Jakóba Balde, w Krak.

-    wonność wdzięczna N. P.

-    somnium prodigiosum, sen dziwny. 4. (anonyme).

Lub. Stanisława Lubomirskiego rozmowy Artaxerxe- Obr. Obrona weryfikacyi [Smotrzyskiego. 2]. 4. druk. Gotsk.

sa i Ewandra. Częstoch. 1745. 8. - adverbia moralne.

Oczk. Wojciecha Oczka 'przymiot (o zarazie). wr Krakowie 1581. 4.

-    próżność i prawda rady.

-    księgi moralne.

-    Jezus Nazareński.

-    Tobiasz wyzwolony.

-    Ecclesiastes.

1755.

- cieplice. 4.

Odym. Walentyna Odymalskiego świat naprawiony. Krak. 1670. wiersz.

Olsz. Hieron. Olszowskiego szkoła Salernitańska. 1640. 4. Opal. Krzysztofa Opalińskiego satyry. 4. druk. Gotsk. - Łuk. Opalińskiego poeta. 8.

1775. 8.

Lubel. Andr. Lubelczyka psałterz. Krak. 1558. fol.

Mącz. Mączyńskiego lexicon Latinopolonicum 1564. Op. Jer. Opis miasta Jerozolimy, ł.

fol. w Królewcu.    Orzech. Stan. Orzechowskiego quincunx. 4.

Mat. z Pod. zwrócenie Matyasza z P o d o 1 a 4. dr. Gotsk. - żywot Jana Tarnowskiego wydań. p. Bohomolca. w Warsz. Mel. M e 1 u z y n a.

Men. Menińskiego thésaurus linguar. oriental, fol. 4 Voll. - rozmowa koło exekucyi Polskiej.

Miask. Kaspra Miaskowskiego zbiór rytmów. 4. 2 Voll. - list.

Mik. Tur. Mi koszy obserwacye państwa Tureckiego. 8. Os. X. Osińskiego żelaza fabryki.

Min. Józefa Minasowicza zbiór rytmów 4 Voll, w Warsz. - ruda żelazna, w Warsz. 1782. fol.

-    fizyka, w Warsz. 1777. 8.

-    gatunki powietrza.

Osin. Ludwika Osińskiego tragedya: Horacyusze.

-    wiersze. 8.

-    Ausoniusza epigr.

-    Petroniusza satyr.

-    Marcyalis.

Módl. Modlitwy Gdańskie, przyłączone do psalmów Ry- Oss. Józefa Ossolińskiego Tacyt o pocieszaniu, w Warsz.

bińskiego.    1782. 4.

pryana Bazylika, przedr. w Wilnie. 1770. 8. Mon. Monitor Warszawski od roku 1764-84. 8.

Modrz. Baz. Modrzewskiego o poprawie Rzpltćj p. Cy- - mowy Jerzego Ossolińskiego z Łac. przeł. w Warsz. 1784. 8.

-    w rękopismie : wyrazy niektóre objaśnione.

-    w rękop. bajki ; strachy.

Morszt. Morsztynów Psyche, Cyd, Hippolit, Andro- J. Oss. Jerzego Ossolińskiego dyaryusz życia, manuskr.

mache. 4. w Lipsku 1752.    - życie wydane p. Bohomolca.

Mrong. Mrongowiusza manuskrypt, słowniczek Polski, Ostr. X. Ostrowskiego historya kościelna. 5 Voll. 8.

łaskawie mi udzielony. 8.    - prawo cywilne. 8. 2 Voll, w Warszawie. 1787.

Nag. X. Nagurczewskiego filippki Demostenesa. 8. - prawo kryminalne. 8. w Warsz. 1786. 2 Voll.

w Warszawie 1774.    Ostror. Ostroroga Judyt, rytm. w Baranowie 1620.4.

LXX

Ostror. myślistwo z ogary, p. Jana Ostro roroga 1618. 4. Prot. Jana Protasowicza paranymphus. 4. 1595. w Wiln. Otw. Erazma O t w in o w s k i e g o przemiany Owidyuszowe. 4.    -    konterfekt człowieka    starego,    wiersz 4. 1597.

-    Wirgiliusza Georgica, z wydania    Załuskiego.    -    jałmużnik, wiersz, w    Wiln.    1597.    4.

Pam. Pamiętnik polityczny i historyczny, r. 1782. etc. Przędz. Przędziwa, lnu, konopi przyprawa. 8.

(przez Switkowskiego).    Przestr. Przestrogi dla Polski p. pisarza Uwag nad ży-

Papr. Bartosza Paprockiego herby rycerstwa Polsk. ciem J. Zam. 1790. (X. Stasica). 8. fol. w Krakowie 1584.    Przyb. Przybylskiego Ireny Jeremiasza.

-    gniazdo cnoty. fol.    -    Hezyod.

• - ogród królewski.    -    Iliady księga I.

-    próba cnot.    -    batrachomyomachia.

-    tryumf satyrów leśnych. 1582.    -    Miltona raj.

-    dziesięcioro przykazanie. 4.    -    Luzyada Kamoensa.

-    koło.    - Gesnera śmierć Abla. 1797. 8.

Papr. W. Fr. Paprockiego Wegecyusz , o sprawie ry- - kunszt pisania.

-    wieki uczone.

Psalmod. Psalmodya, 4to. wiersz p. Kocbowskiego. Marcina Paszkowskiego tłumaczenie kroniki Pulp. Pulpit żyjący 1781. 8. wiersz; w Gdańsku. Gwagnina; z Zbioru Dziejopisów, edyc. Warsz. fol. Radź. biblia Brzeska czyli Radziwiłłowska. fol. w

-    chorągiew Sauromacka w Wołoszecb. 1621. 4. wiersz. Brześciu Litewsk. 1565.

-    posiłek Bellony Sauromackićj. w Krak. 1608. 4. wiersz.

-    dzieje Tureckie. Krak. 1615. 4. wiersz.

Perz. X. Perzyny nauka cyrulicka. 8. 3 Voll.

-    lekarz wiejski. 8.

Petr. Petrycego Arystotelesa polityka, fol. Krak. 1605. Rej. Mikołaja Reja wizerunk żywota człowieka poczciwego. w Krak. 1560. 4.

-    zwierciadło abo kształt.

-    zwierzyniec.

-    Józef.

-    Apocalipsys.

-    postylla, świętych słów Pańskich, fol.

Rog. X. Rogalińskiego doświadczenia skutków i t. d.

w Poznan. 1765. 8. 5 Vol.

-    sztuka budownicza. ib. 1765. 8.

eerskiéj. 8. 2 Voll, w Łowiczu. 1776. Past. F. Pastor Fido; w Toruniu. 1727. 8. Paszk.

- żywot N. P. 12mo.

Rak. Rakowskiego pobudka do służby wojennej. 1620. wiersz.

Reg. Regu lame n dla pieszych. 8.

-    etyka. fol. Krak. 1618.

-    ekonomia, fol. Krak. 1618.

-    Horacyusz. w Krak. 1609. 4.

-    morowe powietrze.

-    wody w Drużbaku.

Pieśń. Pieśni katolickie Jagodyńskiego.

Pilch. X. Dawida Pilchowskiego Sallustyusz.

-    Seneka o łaskawości.

-    Seneki listy. 8. 4 Voll.

-    Seneka o krótkości życia.

Pim. Pi mina [Mobiły 2.] llßog abo kamień z procy prawdy. Ryb. Macieja Rybińskiego psalmy, w Gdańsk. 1619. 8.

4. druk. Gotsk.    - Jana Rybińskiego gęśleróżnorymne. wTorun. 1593. 4.

Pir. X. Piramowicza wymowa i poezya. w Krak. 1792.8. Rys. Salomon. Rysińskiego przypowieści Polskie.

-    powinności nauczyciela.

-    dykeyonarz starożytności.

P. Kchan. Piotra Kochanowskiego tłumaczenie Tassa -    - satyr na twarz Rzpltej. 4.

Jerozolimy, Gołfred. w Krak. 1618 4. druk. Gotsk. Rzacz. RZaczyńskiego historia naturalis. 4.

-    Orlando, wydań. p. Przybylsk. w Krak. 8.

Poc. Hypacyusza Pocieja homilie 4. [przekł. L. Kiszki. 1], Rzecz. Bzeczyńskiego złotnik od złota. 4. druk. Gotsk. Podli'. Podworzeckiego Syon pochylony. 4.

-    wróżki.

Rybi. R y b a 11 stary. 4. druk. Gotsk.

1629. 4,

- Andreae Rysiński satyr Polski.

- auctuarium historiae naturalis.

w Krak. 1629.

Rzew. Rzewuskiego zabawki dziejopiskie.

Pot. Wacława Potockiego Argenida. w    Lipsku    8.    W.    -    zabawski wierszopiskie.

Troca : Dibliotli. Polono-Poetica. Lipsk.    1728.    -    Wacława Rzewuskiego wiersz na 7    psalmów    poku—

-    Sylorct. 4.    tnych.

-    poczet herbów, fol. w Krak. 1696.    - żal po śmierci Augusta II.

-    jowialitates. 4. 1747.    -    Seweryna Rzewuskiego o sukcessyi    tronu.

-    nowy zaciąg pod chorągiew, w Warszawie 1698.    4.    Sak. Kassyan. Sakowicza sobor Kijowski. 4. druk.    Gotsk.

St. Pot. Stanisława Potockiego mowy; z roczników To- - RrtaróodcnGig abo perspektywa błędów dysunit.

-    kalendarz katolicki, w Wilnie 1645.

-    okulary kalendarzowi staremu, w Krak. 1644. 4.

-    traktat o duszy.

-    Kalixta Sakowicza problemata o przyrodzeniu ludzkim. Sal. Salina riusza censura alboAozsądek o wierze. 4. 4 Volk

warzystwa Pr z. N.

-    mowa n. p. Mokronowsk.

-    głosy różne.

-    o sztuce u dawnych.

I. Pol. Ignac. Potockiego głosy, mowy i t. d.

Sap. Xcia Sapiehy historya rewolucyi Rzpltéj Rzym- Smotr. expostulacya. skiej 4.

-    protestaeya.

-    napomnienie.

Sarn. Sarnickiego statut, fol.

Sax. (Saxon.) Porządek sądów i spraw miejskich prawa    -    elenchus pism    uszczypliwych.

Magdeburskiego (p. Groickiego). 4. przedruk, w Prze-    -    xÏQtjvog to jest    lament Teofila    Ortologa.

myślu 1760. 4.    Sniad. Jana Śniadeckiego algebra. 4.

Scheidt. Scheidt o elektryczności, w Krak. 8. 1786.    -    geografia. 8.

Sekl. Seklucyana testamentu nowego część pierwsza, w    -    Jędrzeja Śniadeckiego chemia.    8.    2 Voll.

Królewcu. 1551. 4. z ortografią Polską.    Solsk. Solskiego geometra Polski w Krak. 1683 — 86. fol.

Sejm Gr. Sejm Grodzieński, fol. 1793.    - architekt, w Krak. 1690. fol.

Siem. Cyc. Siemiaszki mowy Cycerona.    Sow. w. Sowita wina [Ruckiego. 2]. 4. druk. Gotsk.

Sien. Marcina Siennika herbarz czyli zielnik, fol. 1568. Spicz. Spiczynskiego zielnik, fol.

Sim. Simonidis czyli Szymonowicza sielanki; z edyc. Sie- Spos. Sposób jako zabiezeć aby pieniądze wywożone nie lanek Warsz. 8.    były. 4.

-    elegia n. p. Sieniawskićj. 4.

-    Joel prorok.

Sir. Qu. Quintyliana mowy, tłumacz, p. X. Sir u ci a. w - dyskurs o wojnie Tureckiej.

Wilnie. 1769. 8.    - prawy rycerz. 1648. 4.

Sk. X. Piotra Skargi kazania na niedziele i święta, fol. w - Jakób Zadzik. w Krak. 1642. 4.

-    Benedykt ś. 1641. w Krak. 4.

-    zguba ojczyzny, stacye.

-    pobudka na Tatarów. 1618. 4.

-    votum o naprawie Rzpltéj. 1625.

-    reformacya obyczajów Polskich.

Staś. X. Stasica Numa Pompiliusz. 12mo. 2 Voll. 1788.

w Warsz.

Star. Szymon Star o wolskiego dwór cesarza Tureck.

- dyskurs o monecie, s. a.

Krakowie 1595.

-    żywoty świętych, fol. 2 Voll, w Wiln. przedr. 1780.

-    roczne dzieje Baroniusza. fol.

-    siedm filarów.

-    na treny Teofila Ortologa.

-    wzywanie do jednej wiary.

-    wsiadanie na wojnę.

-    synod Brzeski.

-    na artykuł o Jezuitach zjazdu Sandomirsk. 1606.

-    próba zakonu S. J.

-    kazania przygodne.

-    kazania o 7 sakrament.

-    Messyasz.

-    tłumacz. Fatiego o umartwieniu.

-    żywot ś. Jana Kantego.

-    o jedności kościoła.

-    cnota miłosierdzia.

-    pochwała Marka Aureliusza.

-    Buffona epoki natury. 1788. w Warszawie. 8.

-    uwagi nad życiem Jana Zamojskiego.

Stator. Statoriusza (Stoińskiego) odpowiedź Śmigleckiemu o bóztwie Chryst. 4.

Stat. L. Statut Litewski, w Wiln. 1744. fol.

Steb. X. Stebelskiego żywot śś. Eufrozyny i Parascew. w Wilnie 1781. — 83/8. 3 Voll.

Strój. Stanisława Strojnowskiego opisanie porządku stawowego. 1636. 4. druk Gotsk.

-    zawstydzenie Aryanów.

-    wtóre zawstydzenie.

-    zawstydzenie now?ych Aryanów.

-    Hieronyma Strojnowskiego prawo przyrodzone. Stryjk. Macieja Stryjkowskiego kronika Litewska; z

Zbioru dziej opisów edyc. Warsz. fol.

Skrzet. X. Winc. Skrzetuskiego prawo polityczne. 2    - wjazd Henryka, wiersz. 4.

Voll. 8. w Warsz. 1784.

-    o wolności Polskiej, wiersz. 4. 1575.

- Kajetana Skrzetuskiego historya polityczna. 8.

Skum. Skuminowicza przyczyny porzucenia dysunii. w Wilnia 1643.

SŁ Ob. Służba obozowa. 8.

Śleszh. Seb. Śleszkowskiego tajemnice Pedemontana - Summ ary usz wszystkiego nowego testamentu. 4. wiersz, ku leczeniu chorób, w Krak. 1620. 4.

-    goniec cnoty, wiersz. 4.

-    o niewoli Tureck. 4.

Sunm. Summaryusz umiarkowania monety. 4. w Krak. 1641.

Susz. Suszy cuda Chełmskie, fol.

-    o morowćm powdetrzu.

-    odkrycie zdrad żydowskich.

-    jasne dowody o doktorach żydowskich.

Sliz. Steph. Ślizna haracz Turecki, wiersz. 4. w Wiln.

1674.

Suszyck. Remig. Su szyć kiego pieśni nabożne. Krak. 1697. 4. 3 części.

Swad. Swada Polska i Łacińska, fol. 2 Voll, w Lublinie 1745.

SwieJ. Świetorzecki, z Zabaw przyj, i pożyt.

1771. 8.

Słonk. Słonkowicza tłumaczenie Persyusza. 8. w Warsz. Świtk. Ś witkowski ob. budownictwo wiejskie; i Pamiętnik.

Smalę. Sm ale. o bóztwie Chrystusowym, w Rakowie 1603. 4. Syr. Syreniusza zielnik, w Krak. fol.

Śmigi. Śmigleckiego o bóztwie syna Bożego. 4. Smotr. Smotr z y skiego apologia.

Syxt. o cieplicach we Szkle, Erazma Syxta. w Warsz. 1780. 4.

LXXII

Szczerb. Szczerbica Saxon czyli prawo Sasko - Ma- Warg. Walery Maximus. w Krak. 1609. 4. gdeburskie. fol.

Szym. Józefa Szymanowskiego świątynia Wenery. w - Rzym.

Warsz. 1778. 8.

- apologia.

-    peregrynacya Radziwiłła.

-    o krzyżu.

-    Justynus.

-    przestroga na chytrość ministrów.

-    z Zabaw przyj, i pożyt.

Szyrw. X. Szyrwida dictionarium Pol. Lat. Lithuanie. 8.

-    punkta kazań, po Polsk. i po Lit. 4.

Tarn. Jana Tarnowskiego ustawy prawa ziemskiego - peregrynacya Arabska.

1579. 4.

Warsz. Warszewickiego do króla Stefana oracya. - o śmierci Anny Rakuszanki,

Teof. Zwierciadło X. Szymona Teofila, w Wiln. 1594. 4. WeLg. Węgierskiego organy. 4. wiersz. 1784.

Toi Saut. X. Tołoczki tłumaczenie elegii Sautela 8.    - tłumaczenie Marmontela powieści. 3 Voll. 8.

Tom. Tomaszewskiego poema rolnictwo. 4. we Lwowie. Weich. Weichardta anatomia. 1793.

Torz. rozmowa o sztukach robienia szkła.— p. Józ. To- Weresz. Wereszczyńskiego reguła króla chrzęść.

rzewskiego. w Berdycz. 1785. 8. 1. Tom.

Tr. T r o c a dykeyonarz.

- tłumacz. Telemaka. 8.

Teat. Teatr Polski. 56 Voll. 8. w Warsz. u Dufoura.

-    pobudka.

-    osada Kijowska. 4.

Treb. Trębeckiego syn marnotrawny. Komed. 8. 1780.

-    z Zabaw przyj, i pożyt.

Tward. Samuela Twardowskiego legacya Zbaraska. 4.

-    Dafnis w drzewo bobkowe przemieniona.

-    miscelanea. Kalisz. 1681. 4.

-    pamięć Karola Królewica. .

-    Władysław TV król. fol. w Lesznie. 1650.

-    wojna domowa, fol. w Kaliszu. 1681.

-    Xżę Wiśniowiecki.

-    nadobna Pasquilina. 8. w Krak. 1701.

-    Kaspr. Twardowskiego, kolęda.

-    bicz boży. Krak. 1625. 4.

-    łódź.

Wer. Werefikacya obrony wiary [Smotrzyskiego. 2], 4. druk. Gotsk.

Wiel. H. Wielądka heraldyka. 4. w Warsz. 1792.

Wiśn. Wiśniowieckiego okazanie zfałszowania nauki P. Chryst. 4.

Wlod.- Włodek o naukach wyzwolonych w Rzymie 1780. 4. z słownikiem Polsk.

Wol. Jana Wolana skrypta. 1641. 4.

Vol. Leg. (Volumina le gum) leges, statuta, constitut. R. Pol. M. D. Lith. - typogr. S. P. Varsov. 1732. fol. 8. Vol.

Volck. Vol ckm ar. dictionarium. 1605. 4.

Wolsk. Konst. Wolskiego tłum, tragedyi Woltera Zaira, w Warsz. 8. 1801.

-    pochodnia. Krak. 1628. 4.

-    na Konstancyą.

Twórz. Tworzydła okulary. 4.

-    wieczerza. 4.

Umiast. Piotr. Urn iastowskiego morowe powietrze. 4. Wrobi. Wróbla zołtarz. 15G7. 8.

SBrtti. 3îeiteê 2)cntfd) * uttb ^olit. Sortcrkd)— — fôômgë» foïQ 1769. 8.

Wyb. Józefa Wybickiego kulik, komedya.

- Zygmunt August; tragedya; z teatru Dufoura.

Wyrw. X. Wyrwicza geografia, w Wiln. 1794. 8.

Urs. Joannis Ursini grammatyka. Zamość.' 8.

Urzed. Marcina z Urzędowa herbarz czyli zielnik. 1595.

fol.

-    przypiski w manuskrypcie.

-    Ifigenia Racyna ; w manuskrypcie.

Wolsz. Wolszteina o zarazach rogatego bydła. 1792. 8.

Ust. K. O ustanowieniu i upadku Konstytucyi 3go maja.

2 Voll. 8.

Ustrz. Andr. Ustrzyckiego Prozerpina z Klaudyana. w “ historya. 4. 1. rl.

Warszawie. 1772.

- obrazoborce. 4.

-    krucyaty, przedruk. Poznan. 1769. 8. 4 Voll.

-    troista historya. 4.

-    X. Andrzeja Ustrzyckiego algebra. 8.

W. Jak. Wujka biblia, fol. w Krak. 1599.

-    postylla większa, fol. w Krak. 1584.

mniejsza, fol. Krak. 1590.

Wys. X. Szymona vVysockiego dobra duchowne Plata.

-    wielkie zwierciadło przykładów.

-    o różanym wianku N. P.

-    ćwiczenie duchowne.

-    żywot Katarzyny Wapowskićj.

-    excytarz duszny.

-    żywot ś. Katarz. Seneńsk.

-    palma panieńska.

-    o zakonnej doskonałości.

-    o stanie wdowim.

Wad. Józefa Wadowskiego Daniel prorok. Warsz. 1699.    - żywot ś. Aloizego.

4. wiersz.

-    żywot Jez. Chr.

-    czyściec. 8.

-    żywot ś. Ignacego Lojoli.

-    Nowiny Chineńskie.

Wag. X. Wagi historya Polsk. 12mo.

Warg. Wargockiego Kurcyusz; i Plutrach o Alex. W. - zdrój wody żywej.

- rozmyślanie o męce Pańskiej.

X. Kam. X. Kamieńskiego przypiski, w manuskr.

f. w Krak. 1618. - Cezara J. księgi.

Xiafiz. Xiądz Pleban, w Warsz. 1787.8. (Kossakowskiego Zal. apteka czyli szkoła Salernitańska. 4.

Bisk. Smoleń.).    - zbiór wierszopisów 4.

Zab. Zabawy przyjemne i pożyteczne, 16 Yol. 8. w War- Zap. Wez. Zapał Wezuwiusza. 1631. 4.

szawie 1769— 77.    Żarn. Grzegorza zZarnowca Postylla, fol. 4 Voll.

Zabcz. Jana Zabczyca poseł Moskiewski. 1605. 4. wiersz. Zaw. Teodora Zawackiego pamięć robót gospodarskich..

-    Mars Moskiewski.

-    praktyka dworska.

-    polityka dworska.

-    rozrząd domu.

-    zegnanie ojczyzny.

-    tren na śmierć Schedla.

-    lutnia ojczyzny Polskiej.

-    czwartak, w Krakowie. 1629. 4.

1637. 4. w Krak.

Zbił. Piotra Zbilitowskiego witanie króla. - schadzka ziemiańska.

-    przygana strojom.

-    na chrzciny Władysława.

-    lamenty.

-    droga do Swecyii Zyg. III.

-    żywot szlachcica we wsi. 4.

Ząbk. Ząbkowica młot na czarownice. Kraków. 1614. 4. Zebr. Zebrowskiego próba minucyj Latosowych. Zabi. Franc. Zabłockiego rozmowy Sokratesa.

-    balik gospodarski, w Warsz. 1780. 8.

-    Amyfitryo. w Warsz. 1783. 8.

-    zabobonnik. w Warsz. 1781. 8.

-    kąkol.

-    zwierciadło, w Krak. 1603. 4.

-    recepta.^

-    Jakoba Zebrowskiego przeobrażenia Owidyuszowe. 4. Źegl. Zeglickiego adagia. 8. w Warsz. 1751.

Zim. Zi^morowicza sielanki, z edyc. Warsz. 8.

Zólk. Żółkiewskiego rękopismo o wojnie Moskiewskiej.

Zabór. X. Z a b o r o w s k i e g o geometrya praktyczna, w War- Zool. Zoologia dla szkół narodowych. 8. w Warsz. 1789. szawie. 8.

- żółta szlafmica. w Warsz. 1783. 8.

-    dziewczyna sędzią. 1781.

-    fireyk. 1781. — z teatru Dufoura.

-    z Zabaw przyj, i pożyt.

Zygr. Zygrowiusza goniec. 4. - papopompe. 4.

Zachar. X. Zacharyasiewicza kazania. 8. 2 Voll.

Zal. Andrz. Załuskiego historya starego i nowego testa- }- epichirema.

mentu. 8. w Warsz. 1789.    Żyw. Jez. Żywot Jezusa Chrystusa. 4. Gotsk. druk.

Skróceń G-rammatycznych wyłuszczenie.

Ponieważ w słownikach powtarzają się przy każdćm słowie grammatyczne annotacye, ściągające się do rodza-jowania, przypadkowania, czasowania i t. d., stosownie do własności grammatycznćj tego słowa; przèto koniecznie wypada znakami jakiemisiś skróconemi one w⁷yrażać, żeby i czasu i miejsca ochronić; użytych w tej mierze tu skróceń, następujące przyłącza się wyłuszczenie :

Przy rzeczownikach dodałem skrócone zakończenie drugiego przypadku; to znaczy owo: - a, - u, - i, -y, co się zwyczajnie przy nich znajduje.

Liczb, mn., lub plur., oznacza liczbę mnogą;

G. oznacza Genitivum czyli drugi przypadek.-

Przy przymiotach kładę: - a, - e, lub -ia, - ie, na znak zakończeń każdego rodzaju.

m. , oznacza rodzaj męski, masculinum.

i. lub f. rodzaj żeński, foemininum.

n. , rodzaj nijaki, neutr.

Z przymiotnikami zwyczajnie połączyłem pochodzące od nich przysłówki czyli adverbia, co oznaczam dodając do zakończenia: - ie lub - o adv., lub też przysłówek.

i

Przy czasownikach czyli werbach znajdują się następne znaki:

cz., czyn., t. j. słowo czynne, activum. biern., t. j. słowo bierne, passivum.

LXXIV

»A3

«* *

nijak. t. j. nijakie, neutr. czstl. t. j. częstotliwe, frequentativurn. jedntl., t. j. jednotliwe, instantaneum cont. czyli kont., t. j. continuativum. dk. dok., t. j. słowo dokonane, actionis perfectae. ndk. ndok., t. j. słowo niedokonane, actionis imperfectae. zaiink., t. j. słowo zaimkowe, reciprocum.

Przysl znaczy Przysłowie, Adagium, Proverbium.

Przenoś., znaczy Przenośnie, czyli Translate.

Pochodź., znaczy Pochodzące, Derivata.

Ob. lub tez vid., v., znaczy obacz, vide, cf., lub por., znaczy confer, porównaj.

» oznacza równość czyli podobieństwo znaczenia jednego słowa z drugiém.

* jedna gwiazdeczka u góry pierwszej litery słowa, oznacza, że słowo to, lub wcale nie, lub przynajmniej w przytoczonym kształcie abo znaczeniu, dziś nie jest używane.

** dwie gwiazdeczki czyli asteryski u góry początkowej głoski słowa, znamionują, że używanie to poetom czyli wierszopisom uchodzi.

Reszla skróceń tu użytych, jako to allegor, meiaphor., i t. d. tak jest w słownikach zwyczajna, że mojćm zdaniem nie potrzebuje tu osobnego objaśnienia.

tt

AA - A BD.

A, a.

Głoska najpierwsza wszystkich abecadeł, oprócz Etyop-skiego, w którym trzynasta. Kras. Zb. 4. 4. ber crfte Śucfp fłabc faft aEer 2llpl)abete. - Phras. Przedtem a b ledwo mówił jęcząc, Teraz r łacno mówi, nie męcząc się. Jabł.

Ez. A 4. (postępek od łatwiejszego do trudniejszego).

Bóg pożycia osnowę twego wywiódł, i dał tę, żeś rzekł o, a, mowę pierwszą z płaczem. Kulig. Her. 33. (Carn. ar, as » początek, origo.) Jam jest alpha i omega. 1. Leop.

Apoc. 1. 8. (z Greek. « a i z, początek i koniec).

Samogłoskę a wymawiamy trojako: 4. otwarto, n. p. rada.

Nad takim a w dawnych książkach znajdziesz znamię prawe : a; 2. mniej otwarto, n. p. woli Tego a u dawnych nie znaczono; teraz zaś nie otwarte a, lecz ści-śnione kreskować się zwykło. [Według Menińskiego Gram.

Pol. Dant. 4649 str. 4 a ściśnione wymawiano jak fran-cuzkie au; dziś w języku piśmiennym nie ma żadnej między ściśnionem a otwartem a różnicy, i kreskowania głoski tej zupełnie zaniechano. 4.] 3. o, z krćseczką lub półmiesiączkiem u dołu, wymawia się, wypuszczając trochę tchu przez nos, i dlatego nazwane nosowe, n. p. są. Kopcz. Gr. 4. 23, Przed b i p brzmi ą jak om, n. p. dąb, rząp; przed inszemi spółgłoskami jak on, n. p. zając. Kass. Gr. W wyrazie zahaczą znajdują się wszystkie trzy gatunki głoski a. Już i Jan Kochanowski zamyślał o przeniesieniu kreski z otwartego a na ściśnione , nawet o wprowadzeniu nowej jakiejsiś głoski zamiast a. Nowy char. 2)ret)fad)e3 spolnifdied a: 1. offene^; fonft mit bem Slccent, je|t olme Slccent; 2. bumpfeteS, mtrb jefjt aęcentmrt; 3. Gebüllen*ö, toirb ant Gttbe beS SSorteS faft tote ong, oor b unb p tote om, oor ben übrigen Gon* fonanten toie on auśgefprodfen.

A, o, we wszyskich prawie dyalektach Słowiańskich używane, jako wykrzyknik interjedio, spójnik conjunctio.

4., Interj. a* ah! ach! o! oj! och! ad)! et)! ad)! Mówią: a ono rzecz cudowna. Dirk. Dom. 24. A to cud! co za odmiana! Tent 55. d. 35. §. a, elliptice> a oto, alić, unb fiepe ba! Przyszedł do nich, a oni śpią. Leop. Luc. 22.

46. Musiałby serce mieć ze stali, By nie drżał patrząc, a tu świat się wali. Chrośd. Luk. 43. Bardz. Luk. 24.

rf⁰T,e’ ?    AARON, a. m. 1. brat Mojżeszów, wielki kaptan. W. Er.

l 'nLIÏI I    ? V    ’• A ? W“«**    i. ii- bet W Wet tan. AAROiNOWY, Aaronów,

56 W b A mi    Jr\T‘e    me °nStTJ .    *    ». »,    do Aarona należący, lub się jego tyczący, tan«..

Ä Tr 286. ! ^UrllfJnZnm faTl *** ^Tw™.    ^ ^

co tak, to pozwolę. Teatr. 36. 107. Koncerty! tu! w mo-    {"A W.,C    to^iema jego ślicznego,

' domu! R. A tak, moje serce Teat U 130 fet iuż- na kszla,t brody rozłożystej długiej. Sgr. 631 & 6.łl. ci).-Przeciąć: A nie tk jest! Ca. Th l-ZzaJzMe- *“*■ H"śL 2' ²⁰⁶' 5Ia.r™'.    beutWcr Sttgnłcr.

mem i zapylaniem: czy, czyż? int $eutfd)ett fann pier a, B°sn- aron> wninaç-, obrazko, natraguglja. fo ntie baS Satetnifcpe mm bloß burep bte Snoerffon, unb    A B.

bieJ)ineiitgcfd)obene ^artiîel benn, auëgebrücft merben. A dłu- ‘ABDACH vide Obdach, goz to Katylino cierpliwości naszej na złe używać bę- ABDANK, HABDANK, u. m. herb stary dziesz ! Nog. Cyc. 4    tnie lange    toirft bu beim UOip    — apó-    sobie    literę W. Nies. 4. Z Niemieckich

kiż tego do diabła?    Teal. 36.    b. 52. - Indirecte :    Odmia-    które    Skarbek Henrykowi powiedział. Krom. 436. Dług.

ny nie uczyniły w obyczajach jego honory, które a kogoż Biel. ein alteS ^olnifdjeS Sappen, me odmienią! Birk. Sk. E.    ‘ABDANKOWAĆ, ował, uje, 4., Act. imp. z Niemieck. ab*

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

łJ

2., Conjunctio, jungens § disjungens, ltttb, fotoold, alS; Boh. Slovac. a; Ragus, à; Sorab.inf. a, Sorab. Sup. a, ha, (cf. Lat. at, atque, et Hung. ćs, is, Ross, 4a; cf. Polon, da.) Ostrożność a sekret jest to dusza wojny. Fr. Przy. 47. Prawdy a żartów jako soli zażywać, bo przesolisz. Fr. Przy. 48. Miękkość a kolera, tak się w sprawach ludzkich mają, jako sól a cukier w potrawach ib. 54. §. ex opposito unb (aber, bagegen). Będą mi ludem, a ja im będę bogiem. W. Jer. 33. 39. unb id) (id) bagegen). Swarz-cie się wy, a nieprzyjaciel bierze, pali. Cn. Ad. 4 4 45. Niech oni gadają, a my jedzmy, ib. §. a» a przecie, unb gleid)tnol)l. Ani widział, ani słyszał, a prawi. Hor. Sat. 70. \. przydając addendo, baju, JU, Uttb. Dwa a dwa czyni cztery, 4 a 3 czyni 7. Elem. 448. (cf. Gall. a)-A<ado-tego, a nadto, uttb nod) baju. Sługę a sługę wiernego z niego ma. Cn. Th.-A* a koniecznie uttb burd)aud, unb par. Wiatru już nic a nic nie znać. P. Koch. Orl. 4. 307. Podobało się im do niego zaraz a zaraz pofj|ać. Krom. 343. Nie było wszystkiego a wszystkiego wojska więcej dwudziestu tysięcy. Biel. 333. §. Miedzy ternie sło-powtórzonem, A trwanie jednakowości wyraża, unb immer unb enug*ntd)tś al^» immer baffelbe, einerlei). Wszystko chlćb a chlćb. Alb. na W. 5. (zawsze jedno, to samo). Twór. Ok. D. 4. Partye za Ludwika nowe a nowe coraz w kraju rewolucye utworzyły. Nar. Hist. 7. 206.- Miedzy tymże czasownikiem powtórzonym ciąg nieprzerwany czynności, in einem fort. Cesarz słał a słał, żeby Władysława przywrócić do tronu. Biel. 43. § ellipt. a - to * a kiedy-to, mili man-fo; foli matt-fo. A pisać, to pisać; a jeść, to jeść. Cn. Th. toitt ober foli man fd)retben, fo fd)reibe man. § a absolet. * na. Włodzimierz wyzwał sam a sam na rękę hetmana. Slryjk. 485. (sam na sam, na pojedynek, er forberte ipn (allein) junt Brcepfantpf Iterauśl). §■ pleon. a niż« niż, al$. Posłom niegodzi się więcej domyślać, a niż im zlecono. Biel. 308. §. a* zatym, tedy, fo. Wstań, który śpisz; a oświeci cię Chrystus. W. Ephes. 5. 44. Dériva: abo, albo, ali, alić, aliści, aza, azali, awo, anu, aby, ażeby.

i;

wem

A A.

im

, mający w £abe ®anf,

42

À B D - A B L A.

A B L - A B R A.

bûttîcit, odprawiać, abszytować. Vind. prostupustiti, prezh- ABLUCYA, yi. f. (Ross. OTMUBKa) obmycie, umycie, bic pustiti, poslowiti, t)erabfd;ieben, entlaßen. Wojsko teraz    2lbwafd;uttg. Umywanie ciała u pogan obrządek    duchowny,

abdankują i rozprawią. Vol. Leg. 3. 662. Wojsko rozpu-    nim do ofiar przystępowali. W    obrządkach kościelnych

ścić i abdankować. Menin. Turc. 1. 57. Zwyciezkich wojsk    umycie rąk przez kapłana po    konsekracji    i komunii

nie chciał z siebie abdankować. Bardz. Luk. 9. 2. Neutr.    Kras. Zb. 1. 12. Mik. Tur. 231.

sup. habo, aby; Hebr. IN, Aelh. '₍N; Grate, rj ;

'abdankować komu « porzucać go, ocrlaffeit. Chciwość ha- ABO, 'ALIBO, ALBO, Conjun. - Sorab. inf. abo, Sorab. mować i rzeczom cudzym abdankować. Bach. Ep. 46.

ABDYASZ, a. m. prorok starozakonny. Zal. Test. 320. ber Radie. Lat. aut; Lam. ali ; Vind. al, ali, bol, bolpak,

^replie* C'babja.    a

ABDYKACYA, yi. f. Boh. obdank, obdankow-enj; Sorab. inf. - 1 -wotzekowané ; Germ. bte 2lbbanfung, 2lmt3entfagung ; akt prawny, przez który kto urząd składa przed czasem na a-n-b. aneb, neb; Boh. anebo, aneb, nebo, neb, neboli.-to naznaczonym; przykład tego dał Jan Kazimierz. Kras. - n-b. I., rozłączając = czyli, lub, ober. Ten, abo ów. Zb. 1. 7. ABDYKOWAĆ, ował, uje, Inlrans. imp. Boh. obdankowati, podćlowati se s auradu, podziękować za urząd, złożyć urząd, zrzec sie urzędu, wyzuć sie z urzędu,

'ABECEDARYUSZ, 'ABECADLARZ,‘ AB1EĆADLARZ,

Gall. abécédaire; Slovac. et Boh. abeeedńr; Carn. abece-dikar; Sorab. sup. abeczedejnik, Croat, abeczedar; (Rcss. aaóymnnrb, a36yKOBHHKb, 6yKBapx, Eccles. aj^aBinapb) =

Gregoryanek, uczący się dopiero abecadła, ein 21 $

0dmlcr, 21 21    0d)ü|e. Abecedaryusz, a już uczony. Chmiel.

1.57. ABECADLARKA, i. f. Ross. a3óy»mima; bte 21 21®« j8d)uleriun. ABECEDLARSKI, a, je. Boh. abecedârni; Carn. abecedikarjove; od abecadlarza, 21 23 ®*6d;uler*.

ABECADŁO, ABIECADŁO, OBIECADŁO, a. n. Eccles. aóe-ua/wo; Carn. abecedika, Boh. abeceda, Sorab. sup. A B Cze, Croat. abeczedar, (Dal. et Ragus, bukvicza, churu-licza, Illyr. asbuk, asbogh, Ross. et Ec.cl. a3Óyna, aa-Cynta, óyimapb, óyKBnua, rpaMormncb, a^ainin,), bflö 21 23 ®, nazwisko głosek a, b, c. Kopcz. Gr. 1. 1. Uczyć sie obiecadła. Petr. Et. 13. Porządkiem abiecadła. Budn.

Ps. 119. §. tr. początki, elementa, 2Infaug3grunbc. Tak głupia, że azbuki i obiecadła nie umie. Birk. Ex. D. Kto pojmie, choćby samo obiecadło przyrodzenia. Wad. Dan.

23. Umiemy wszyscy dobrze obiecadło. Zab. 15. 273.

(znamy się na item) Pot. Jow. 119. ABECADŁOWY ABECADLNY, a, e. Boh. Abecednj, Croat. abeczcdarski,

Carn. abecedikarske, Ross. a36y<mbifi, óyKBeHHHfi, od abecadła, alfabetyczny, baś 21 23. ®. ange^enb, alpbabetifd;, llerburt wydał statut Polski porządkiem obiecadłowym.

Zab. 5. 419, Dwojaki gatunek pisma, rzeczowy (hiero-glificzny); głosowy czyli abecadłowy. Kopcz. Gr. III. 26.

ABELEK, HABELEK, CHABELEK, łka. m. (Ross. onoem,

alipak, alpak, anipak; Eccl. obo; Slavon. ili; Daim, alli; flung. avvagy; Bosn. il , illi, alli ; Rag. b- alli, illi, li; Ross, iuh, iui», ajH; Slovac. lebo,

- v. Jedz abo pij. Zle abo dobrze. Cn. Th. Ofiara zbożna abo chlebowa. 1. Leop. Levit. 2. i. Zboże przez arfę abo młynek wywiać. Haur. Sk. 171. §. abo-

a. m. abo, ettttreber — ober. Dziś abo umrzeć, abo wygrać trzeba. P. Kch. Jer. 547. Albo wszystko, albo nic. Teat. 52.

d. 84. Abo daj, aboć wydrę. Zegl. Ad. 2. - Abo - abo -abo &c. « bądź - bądź ; to-to; już to, już też; entweber-Ober — ober. Trojako grzeszą ludzie, albo myślą, albo mową, albo uczynkiem. Sk. Zyw. 2. 408. Trzy rzeczy mam przed sobą, abo mnichem być, abo pustelnikiem, abo w' domu zostać, ib. i. 234. Radź. Z. P. M. 49. §* częścią-częścią, ÎJjettîS - ïljethS-; fotüol-olê audJ. Oblężenie to tysiąc pięknych czynów, abo w obronie, abo w dobywaniu , tam dokazanych, pamiętnym uczyniło. U sir z Kruc.

2. 258. II., pytając: czyli? czy? azali? Aragetnetfe, tvic baś Satetmfdje num, ttnrb im ©eutfdjcu burd; bie 3nocrfton, ttnb ftma bas ^inctngeft^okne beim auSgebrücft. Abo nie wiesz? weißt bu beim uidjt? Abo to nic boli? Cn. Th. 3. Tak jest, zabrałem z nim znajomość! albo co? Teat. 22. b.

17. Albo ja dbam o twoje łaskę? ib. 28. 80. Cum en-clitico: alboś, nlboż *czyliż. Jakowa była dzikich narodów srogość, aboś same białogłowy nie pokazały! Falliss. El. 231. Alboż my bydlęta jesteśmy! Mon. 67. 376. Al— boż będzie w domu? T/a). 30. b. 99.- §. abo, aboś*mo-że, podobno, tuellctd;!, etwa. Pocoście tu przyjechali? abo dla przepatrywania wojska. Warg. Czez. 32. Takim kształtem próżno się spodziewam, że alboś swoje nieszczęście przerobi. Zab. 14. 256. Szym. Alboż ich mój żartobliwy katechizm nauczy, jak mają mówić. Mon. 74. 145. §. ex abrupto. Abo siądźmy * wiera siądźmy; siądźmy raczej. Cn. Th. 3. fo feßen wir un£ bodt.

onoHKa), z cielęcia podrosłego wypraw na skóra. Haur. Sk. ABOW1EM, ALBOWIEM, Conj. bo, bowiem, ponieważ,

39. ein gegorbeueS oou einem auêgewaÂfeueu    fîalbe.    Slovac. nebo, Bosn. kadbo, pokle, Croat. kajti, ar; Eccl.

Adject. ABELKOWY, a, e, (Ross. onofiKOBUfi.)    ceóo, Boh. zagiste; Ger. benu, weil, (fintemal). Daj mi téj

ABIS vid. Abyś.

warzy, abowiemem się bardzo zrobił. 1. Leop. Gen. 25. ABJURACYA, yi. f. odprzysiężenie, bie 21bfd)W0rUttg.    Obrzą-    30. (bom bardzo spracowan. Z. Leop.) Strzeż miary; abo-

dek prawny urzędownego ustąpienia rzeczy jakiej    z wy-    wiem rzecz jest piękna, przy rozumie cnota. Rej. Wiz. 42. b.

przysiężeniem się. Kras. Zb. 1. 12. ABJUROWAC vid. ABRAHAM, a. m. patryarcha starozakonny. 2Ibraftant. Imię Odprzysiądz.    żydowskie. Demin. ABRAHAMEK, mka. Abrahamek nasz

ABLAKTOWAC, ał, uje. Act. imperf. w ogrodnictwie, ga-    faktor, stara się o    pieniądze. Teat. 22. 13. §. tr. Abraham *

tunek rozmnażania drzew urodzajnych, podobny do od-    łono Abrahamowe«    tamten świat« życie po śmierci; Eccl.

kładania. Kluk. Rośl. 1. 111. ablactieren, eine 2trt beś ^fro«    m^po AßpaaMOBO,    uapcTBie bomie, HeÓecuoe, 2lbrößami

pfenê. Ablaktowanie, Kluk. ib. (cf. szczepić, odkładać,    6d;ewfli, jeueê Sebett.    Poszedł do Abrahama, occubuit. Mącz.

oczkować, kożuchować).    Takbym go tern żelazkiem przywitał, ażby się z Abraha-

A B R - A B S Z.

A B U -AC H.

{Vind. slovodati, polsloviti, prostupustiti, prezhpustiti ; Ross. OTCTaTafltb, OTpumarb), ze służby odprawiać, »er-abfôteben, ben Slbftfyteb gebe». Abszytowany, Ross. bhuS, c.îyHCHBi)iïi. Abszytować się, recipr. nie czekając, sam się abszytował, żartem t. j. uciekł im @d)erje: bat felbft oerabfc^tcbet, ift meggelanfett. ABSZYTOWY, , e, od abszytu, 2lb|cfyieb«. Ross. OTiiycKHbiił.

Kontuz, salsesan, mortadella. Wlod. ge

mem zobaczył. Teat. 53. b. 25. ABRAHAMOWY, ABRAMÓW, a, e, od Abrahama, Ibrabam«*. Pokolenie Abra-hamowe, Białob. Post. 143.

ABREWIACYA, yi. f. Bosn. kratcina, Ross. coKpameiiHOCTb, cjOBoriiTia, Ecd. cKoponacb, [o-ŁKMiuerne, -•] skrócenie, pismo prędkie z tytlami, skoropis, bte 2iMürjttttg, 3îerfür-jung, 2tbbresnat»r. Znajdują się w pismach polskich skrócenia czyli abrewiacye, tak przez opuszczenie głosek, ja- ABUCHT, a. m. ko przez zamianę ich na figury. Kopci. Gr. 1. 20.    ftampfte« gletfcb. Jednako Xiążę abuchty surowe, jeden

ABROGACYA, yi. f. prawny obrządek, przez który prawo chlćb jadał z drugiemi. Tward. Wł. 192.

dawniejsze moc swoje traci. Kras. Zb. 1. 15. zniesienie AB4 Conj. Boh. aby, Sorab. inf abü, Slovac. abi, Ross. prawa, uchylenie, odwołanie, cofnienié, bte 2lbrpgatian, Aaóbi, Croat. dabi, da; ) ind. de (cf. Da) 1.* ażeby, żeby, 'Aufhebung eine«, ©ejefee«. cf. Derogacya.    by, iżby, b<$, bamtt. Napomniałem go, aby, reszty rna-

ABRYSS, u. m. Vind. sariss, nariss, dolobrass, poduba, po-    jątku oszczędzał. L. - Gum negat. aby me, Lat. ne, baô

snamik, sazierklanje; Carn. posnetje; Boh. nâwrzek, nâwrz,    nidjt, bamtt mtf)t. Pisałem mu, aby nic przyjechał. Tr. §.

nawrzenj; Ross. »TeprearL, yMOiianepraHie, nepenenb; Ger.    aby nie, bodajby nie. Aby tego panu nie oznajmił (seil*

ber 5lbrt$, ber 9îtjb Abrys, planu w myśli ułożonego na    obawiam się, strzez się) bafł er CÖ ntcfyt etma attJCtge. Ił.*

papierze odznaczenie. Kluk. Rośl. 1. 38. Krótki czego    aby, by też tylko, choć tylko, byle, przynajmniej, wenig»

abrys. N. Pam. 15. 384. Abrys miłości. Pot. Jow. 158.    [ten«, men» atteff mir. Miejcie jeszcze cierpliwość aby do

To widzę mądrych przeznaczenie, w    głowie mieć szcze-    roku. Biel. o49. Przestań mię aby trochę męczyć.    Sk.

ścia abryss, a puste kieszenie. Teat.    43, 303. Drozd. (cf.    Żyw. 2,    109. Zabaw się, aby przez godzinę. Zab.    14,

Wzór, wyobrażenie, wyrażenie, obraz, rysunek, odrysować).    121. Aby raz spojrzyj na mnie, aby raz rzuć^ słodkie

ABSOLUEYA, yi. f. rozgrzeszenie, które wyznającemu grze-    wejrzenie na wiernego kochanka. Teat. 50, c. 137. Dzięki

chy, kapłan daje. Kras. Zb. 1. 15. bte 2tb[Mutten, ®»n>    opatrzności, że aby przecie, teraz potrafimy zachować

bcmwgduntg. §. latius, wszelkie odpuszczenie, uwolnię-    powagę naszę. Koił. li. 1, 22. Aby ogonek położyć, linie, ftrctyfpredEmng, Slcfrepnng.    szka prosi. Gn. Ad. 4. (Didonis byrsa), Chciej juz aby

ABSOLUT, a. m. samodzierca nieokreślony, despota, ein urn    raz skończyć interes. Teat. 15, 69. (przecie kiedy, bodj

kfcfłrchtfter ficrrfcber. Kędy tron absolutom moc straszli-    cnbltdj einmal)!).

wszą daje, Te kraje są' najsłabsze, bo w nich Król bie- ABYSS, ABIS, u. m. (z Greek, aßvffffo?) miejsce bezdenne, rujnuje sam wszystko, gdy sam    jeden państwo obej-    bezdno,    bezgruncie, otchłań, przetchliny, przepaść,    bet

ni uje. Ml Tel. 175. - tr. Absolut    w mowie, dyskurs    3lbgrunb.    Niech ćma ta nie zaraża powietrza, niech    bie-

drugich gasi, Albo z dysgustem ckliwym, minę kwasi.    ży do swych abissów, do swoich otchłani. P. Koch. J. 7.

Min. Ryt. o. 335. et» Sftectytbakr, óaberedjt. ABSOLUTNOŚĆ,    239. 1 do abyssu prędko polecieli nieprzyjaciele wieczni

ści, 1‘. nieokreśloność władzy, samodzierstwo, Unbefdjrćtnfb    ludzkiej duszy. ib. 241.

fjeit, SBtUftt^rltc^fctt. ABSOLUTNY, a, e. adj. ABSOLUTNIE. ABZAS, ABCAS, OBCAS, u. m. z Niem. podkładka, napię-adv. nieokreślenie, meograniczenie władnący. Musza się tek, knaflak u trzewików, butów, bet 3lbfai$ a» odfittyen, kiedy skończyć te absolutne rządy. Teat. 6. b. 33. Nasz ©fticfeln. Sorab. inf. obsez, liobsez ; Garn. obséz ; Vind. rozum złączony z wiara, nie tak absolutnie prowadzić    nastavik; Boh. spaljćek, kramfljk; Ross. KaôijK’B, nouas powinien. Zab. 8, 273. willfubrlicb.    6jynKaôjyieKT, [cf. kabłąk.j ABZASN1K, a. m. ten

ABSZACH, u. m. termin gry w szachy, im Sć^acf^fpiclc, ba«    co abcasy    robi, ber 2lf)|abtttac|er;    Ross. KaÓayiiiHHin». AB-

Sd^bteten, ©djad?. Pop ci może‘dać abszach, to też    Z ASO WY,    OBCASOWY a, e, od    obcasu, 2lbf a$*-Ross.

nie pół rzeczy. Trzeba się w tenczas dobrze mieć na    naóaynHwfi.

pieczy. J. Koch. Sz. 94. §. fig. tr. stawić komu abszach, stawić mu się, odkażać rnu sie, einem bte 0pi{te bieten.

Stefan Kozaków w ryzę i lepszy rząd wprawił, Żeby tak-    ACH! interj~    Eccl. arb! axx>! Ross.    aft! yxb! oxb! Graec.

że z t.ćj strony Turczynowi stawił Abszach w oczy. Tward.    ńi\ «! oz!    Lal. ah ! aha! Hebr. nx, nnx, Pers. ah, Germ.

adj! af|! 1., wyraz zadziwienia, 2!u«br»(f ber 33ert»unber* ABSZYT, u. m. Sorab. inf hobscheid, Ross. aóuiHib,    yBO-Jb-    ling. Zawołał z podziwieniem : ach Mości Panowie, już

«etiie. OTCTaBKa. omycia; Eccl. ornym», Vind.    słowa,    t,ćż to nadto ! Zab. 3, 145. 2., Przelęknienia, be« 0tbreU

slovodanje, posloulenje, doldatje, spushenje, odspushen-    fen«. Zleknie się która Jejmość, aż exklamacya jej: ach!

uje - Pol. odprawa ze służby, a zwłaszcza wojskow-ćj, ber    gwałtu! Mon. 74, 362. 3., radości, ber $reube. Mego ko-

Slbfcbteb, bie 3Serab)^tebmtg. Kazał wygotować abszyt żol-    chanego Dobrodzieja witam, ach jak mi się masz? Zab.

nierzoin, dotrzymującym czasu służby swojej. Teat. 49.    13, 198. 4., Żądania, be« Verlangen«. Ach gdyby się

b. ł. Po tej obeldze domagał się półkownik abszytu,    owe czasy wróciły ! L. 5., westchnienie żałosne, ber Setritbntjl.

który mu też był dany. Zab. 13, 82. Abszyt    wziąć.    Slavon. ah, jao, Vind. ah! jomene, aube! Croat. ah, jaj!

Ghrośc. Fars. 485. (Vtnrf. slovojemati, slovovseti). Ab-    Slovac. ach, auweh! Sorab. sup. yaw! owya! Ecd. 0Äei

*zyt dawać* ABSZYTOWAĆ kogo, ował, uje. Act. imperf    Ger. öd)! u weite! biada! niestety! Płakał nad jego gro-

OTCTa—

rze

AC.

W. D. 4.

12ł

A GH A *- AC Z.

À D - A D A M.

bem: ach! ach! mój brade. 1. Leop. 3, Reg. 13, 30.    Owce chodzą po lace, nadzieja mię cieszy, Aczy się Dafnis

Ach! jak całe życie zgoła jest obrazem nędzy człeka.    rano z bydełkiem pośpieszy. Zab. 41, 383. Zabi.

Zub. 15, 136. Ach! co czynisz złe dziecię, ojca opuściłeś! Groch. W. 16. Ach! ach! obacz się Polaku po szkodzie! Groch. Tr. A. 3.- Cum da/śeo-biada! tt>e^e ! *AD, u. m. (z Greek, adrjg) u Rusinów« piekło, bte ^)öUe. Ach dniowi temu, niestetyż ziemi tej! Smot. Lam, 19.    Miejsce to, które my z grecka nazywamy ad, Rzymianie

Ach nam! zgrzeszyliśmy. Sk. Zyw. 1, 153. Ach mnie,    zowią infernus. Smot. Ex 41. & 24. Ad piekłem być ne-

niestetyż niebodze! Otw. Ow. 295. *§ obsol. Ach cię mnie    gują. Smot. Nap. 44. Jeśliby raj nie był nadgrodą, a ad

nędznej, toć mię zwiódł. Wys. Kat. 451. Ach cię mnie!    karaniem, oboje to szłoby za jedno, być komu w raju,

żem przychodniem w tym kraju. Bndn. Ps. 120. 5. Groch.    albo w adzie. Smot. Ex. 21.

W. 2. § urągania « aha, wćj! fpottenb: afy! afya! Ach, Ach! Radie. - ĄO>-ĘDY zakończenie przysłówków miejscowych, który kazisz kościół, i trzeciego dnia go zaś budujesz, - nd - zkąd, kędy, inąd, znikąd, dokąd, ztamtąd, dotąd,

- ąd - tędy, tamtędy, cf. Lat. unde; Slovac. - ud’, ód’,

A D.

ratuj siebie, 1. Leop. Math. 27, 40.

ACHACY, ego, imię mezkie, Achatius dit SOîanttèttatîte. Acha- - ęd - n. p. odtud’, odtąd.

cy Kmita wierszopisi    ADAM, JADAM, a. m. (Arab. adem* człowiek) pierwszy czło-

ACHAT vide A^at    wiek, 2lbattt; Sorab. inf. Hadam, Hodam; Ross. npaoiems,

. ph \ Tire •' r i    npapoAHTejb. - Zakon Ś. Adam. Teat. 7. c. 7. «stan mał-

, viae aga t .    żeński, ber ©Ijeftanb, (oppos. bezżeństwo.)- Theol. stary

ACHINGER, oh. Ajchinger.    Adam « grzech pierworodny, grzechy stare, ber alte Slbant,

ACHTEL, ‘JACHTEL, tla. m. AC1ITELEK, lka. m. dem,    (Srtfunbe, alte ©ättbeit. Złóżcie tego Adama starego. W. Post.

z Niemieck. ósma część beczki (vide ośmina , ósmak), eilt    w. 9. Trzeba zwłóczyć starego Jadama odzienie. Bial. Pst. 14.

Siebtel, Achtel^ piwa. Vol. Leg. 3, 56. Jachtel. Haur. Sk.    Ostatni Adam, nowy Adam* Chrystus Jezus. Kuczb. Kat. 85.

510.    1'hras.    Żaden jachtelem nie pije. Mat. z Pod. B.    ber nette Slbattt, 3eflt$. § tr. od Adama,    od stworzenia

4. (na nic,    co zbytek,    afljmuel tft uitgcfunb). Fig.    Kufy    świata, non Slbam lier, tum (Srfdiaffung ber    2Bdt. Wchodzi

z siebie i piwne robicie achtele,    cały    dzień z nocą le- z rzeczą swą w dziwne labirynty, oracyą wszystko od

jąc w bezdenne gardziele.    W.    Pot.    Zac.    150.    Adama ją począwszy, rozwlecze. Gór. Dw. 386. 2., Adam u

ACHY!    odgłos    trąby, £oit    bc$ 3aflbbow3. Forszpan z    fory-    nas imię zwyczajne, 2,'aufltante Slbam. J.    O. X. Generał

siem    trąbią :    achy! achy!    Tent. 45, 35. Wyb. Kul.    Adam Czartoryski. X. Riskup. Adam Naruszewicz. - Alluzya:

ACZ, ‘ACŻK0LI, ACZKOLWIEK, Covj. Boh. ać, aćkoli,    Znam to do siebie, mój zacny Korwinie (Kossakowski),

aćkoliw, ackoliwék; Slovac. aćkoli, aćkolwek, afbi, bitbi;    żem od Adama wziął imię i ciało. Zab. 7. 325. Nar.-

Vuid. akulieh; Sorab. sap. aczrune.* Po/, choć, chociaż,    Lusus verborum: Ryś na mnie rzekł o Tomasz, abo na się

lubo, obßleid), olmwfll. Aczkolwiek dżdżewnicy woda jest    Jadam.. Jag. Gr. B. 8. (oto masz, naści!-ja dam). Prov.

dobra, rychło się przydawa zatęchnienie. Cresc. 10. Acz    Na święty Adam. Rys. Ad. 42. (*na S. Nigdy, na S.

ich było w liczbie do 40 tysięcy, jednak nie śmieli na-    Róg wie, na zielone Święta) attf bert 9ittltnter3tag. §. Anat.

cierać. Biel. 78. Warg. Cez. 107. Wina takie, aczkoli    Jabłko Adam, pagórek przy gardle, ‘grdycze, pomum

dobry owoc dają, wszakoż czasem tylko dobrze obradza-    Adami. Kir cli. Anat. 44. Boh. Adamowo gablko;    V<nd.    Ada-

ją. Cresc. 296. & 435. aczkolwiek ib. 368. § aczkolwiek*    movujabuku, Adamska jabuka; Ross. khałikii,    ber SlbantS*

choć cokolwiek, jako tako, przynajmniej coś, ivcttigftenö    apfel ait ber Siegle (ber Sîri)b$, ber ©röbf^el.) Deriv.    Ada-

etlMß, fü t)tel ntöijltd). Umiej jeszcze korzystać aczkolwiek    mek , Adaś, Adamita, Adamowy.

z tej straty. ZoM. 12, 256. §. acz nic* choć tak dobrze ‘ADAMANTYN, u. m. (z Grec, àdâ/mg niepohamowany) ga-jak nic, choć bardzo mało, obglctd) fo ütel afó mc^tê, tunck kamienia krzemiennego, dyament, ber ®emant (obs. auperft mentg. Niecnotliwi sędziowie kazali, aby twarz Zu-    Slbeiltailt). Wyryty zaostrzonym adamantynem. Radź. Ter.

zauny odkryta była, aby acz nic, ale wżdy tak nasycili    17, 1. (ostrym dyamentem. Bibl. Gd.)

się piękności jej. 1. Leop. Dan. 13, 32. § acz nic* przy- ADAMASZEK, szku. rn. materya od miasta Azyatyckiego Da-najmnićj, ircmßftenä, junt rcentgften. Maiogranaty trzeba    maszku nazwana. Wynv. G. 261. Sorab. inf. dómmaschk;

wymoczyć w czystej wodzie, acz nic przez dzień. Cresc.    Boh. damassek; Croat et Hung. damask; Vind. tomoshk;

426 Pszenica potrzebuje ziemi tłustej, acz nic aby mier-    liai damasco; Gall. damas; Angl et. Ban. damask; Cer.

nie. Ci esc. 154. Miejsca z przyrodzenia obronne, wżdy    ber ©aniaft ; (Ross. Ka»ma; Carn. haba, abad.). Adamaszku

trzeba acz nic słusznym zamykaniem obwarować. Cresc.

20, & 63. §* inlerrog. acz* czy? cb? Pytam na prawie, acz nic szkody nagradzać nie ma? Szczerb. Sax. 144.

acz nie mam być wolen ? ib. 143. Zdali na jego zdanie,    (Ross. KaMnaTHbifi), od damaszku, z adamaszku, Santaften.

aczby to rnieli uczynić. Eraz. Jez. H. 5. - §* acz-acz*    Obrus adamaszkowy. Vol. Leg. 4. 358. Adamaszkowe

czyli-czyli, ob ~ über. Którego chcesz; wszystko za jedno,    serwety. Gosi Gór. 111.

acz ten , acz ów. Mącz.    Not. cf. Damaszczyny, demeszka, demeszkować.

spodziewać się. 2] Adv. * może, ADAMEK vide Adam, Adaś.

kto wie, czyli też nie, podobno, bodaj, azali; üielletcfyt, ADAMITA, y, m. Boh. Adamnjk, kacerz pewnej sekty,

drożej niemają przedawać łokieć nad złł. pół trzecia. Vol. Leg. 3. 570. W pokoju adamaszek Teat. 26. b. 4. ADAMASZKOWY, a, e. Boh. damaskowÿ,

polach pustki.

ACZY, [CZEJ, por. Eccl.

YUTII

ÀDMIR-ADUM.

ADAM - ADM.

çtn SlbamitC, eine 2trt ftejjer. Z Gnostyków poszli Adami- ADMIROWAĆ, a?, uje; Transit, imperf. poadmirować, Perf. towie Sk. Bz. 77.    dziwić się czemu, cudować się, zdumiewać, betDUnbetn,

ADAMOWY, a, e. od Adama, 9lbaitt3* Ross. AĄmonT,. Ada- Vind. obzhuditi, pozhuditi.

mow upadek. Budn. Gen. 3. Syn Adamów. Groch. W. 14. ADOPCYA, yi. f. przysposobienie prawne dziecięcia cudze-Adamowi wnukowie. Brud. Ost. B.    8.    go za swoje. Kras. Zb. 1, 31. 2)ie îiboptton, Sbtnafjnte att

ADAŚ, sia, m. Adamek, mka. dem.    od    Adama,    3ibatnd)en.    ^inbeêftatt. Adopcya czyli przysposobienie syna. Eccl. CM_

Zląkłeś się Adasiu. Teat. 16, 42. Adaś    pójdzie za    ojcem,    HOiioaoaîenïe, CŁIH⁰TB⁰PeHie? RtMiiopeuïe, nPł,HflT*e ⁰¹ CH"

Ewulka za matką. Zab. 9, 21.    na; Ross. ycbiH0B4eme, Croal. poszinenye; Vend, posinstvu;

ADDYCYA, yi. f. gatunek rachunku w arytmetyce; doda- -—adopcya córki, Croat. pokcherenye.

przyjąć, przybrać, przysposobić za swoje dziecię, öboptb ren, an ttnbeêftatt annel;ntcn; za syna, Eccl. cbiKonojiaraTb, CbiHOTBOpiiTH; Ross. ycbiHOBHTb, BCbiHOBHTb; Vind. posinu-vati; Garn. posyneti; Croat. poszinujem; — za córkę Carn. pohzhyreti, Croat. pokchcrujem.— Adoptujący, Ross. ycw-HOBHTe^b, adoptowany, Ross. ycbiHOBJjenHbiH, Slovac. po-sin;-— adptowana, chowanica, Slavon. pokchi.

wanie liczby do liczby, bie 3lbbition, baê ^ttfaninteurcdjnen, ADOPTOWAĆ, al, uje, Ad. Imperf. zaadoptować, perf. wziąć, przydawanie. Solsk. G. 5, 77. dodawanie Rog. 2, 190.

ADEPT, a. m. (z Łac.) alchimik, złotodzićj, złototwórca, ein sibept, 31Id;pmtft, ®olbntad)er. Ci którzy się chlubią, że doszli tajemnicy robienia złota z innych kruszców, zowią się adeptami. Kluk. Kop. 138.

ADIEU, z Franc. P. Bogu oddaję, bądź zdrów, @oti befohlen, abten. (Wcale się nie odmienia). (Ross. npocTH, npoman, npomaÖTe). Adieu, pożegnanie to tyle znaczy, co bądź ADOPCYJNY, a, e, od adopcyi, 9lboptitmê * Eccl. chwono-zdrów lub zdrowa. Teat. 27, c. 46.    jjojkhhh, cuHOTBOpHbifi; adv. adoptive cbiHonoji05KHt>.

AD1GA, i. f. rzeka we Włoszech, Ml. Adigo, Wyrw. G. 21. ADORACYA, yi, f. Ross. oóowame * modlenie się do kogo,

bte (Etfd).

ADJUTANT, a. m. ADJUTANCIK, a. m. dem. Officer przy boku wyższego, dla roznoszenia jego rozkazów, ber 3lbju* tant. Adjutant jest prawą ręką majora. Kaw. Nar. 80. Adj. Adjutancki, a, ie, Slbjutanten = Porucznik powinność adjutancką czyniący. Pen.. Cyr. 3, 175.

ADMINISTRACYA, yi, f. zawiadywanie czym cudzym, zarządzanie czego, bte 2lbntinifłration, SlertMltnng. Kras. Zb. 1, 50. ADMINISTRATOR, a. zawiadowca, zarządziciel, wielkorządca, ber Slbmtmftrator, SSennefcr, ^ertralter. fem. admini-stratorka. Adj. ADMINISTRATORSKI, a, ie, abminiftratürifdi. ADMINISTROWAĆ, ał, uje, Ad. imperf Z; administrować Ad. perf. zawiadywać, zarządzać, abntiniftriren, »errcaUen.

ADMIRÀCYA, yi. f. dziwienie się czemu, podziwienie, zdumiewanie, zdumienie, podziw, bte $5enutnberung.

ADMIRAŁ, AMIRAL,

bte Slnbetung. Cześć najpokorniejsza, którą ludzie bogu wyrządzają powierzchownym ułożeniem. Kras. Zb. 1, 52. Czynił głębokie adoracye, to jest, pokłonów czołem do ziemi tysiąc wybijał, za każdą adoracyą, powtarzając modlitwę. .. Sk. Zyw. 2, 210. §/r. czczenie, poważanie czyjej osoby w najwyższym stopniu, ubóstwianie, bte 2lttbe* tunfl, SSeretyrung. — Adoraeyi godny, Ross. iiOMOHHTejb-iibin, noKJOHaejyiuH, anbetungênmrbicj, pokłonny. ADORATOR, a, m. Eccl. et Ross.    oóoataTejib, Vend.

a. m. z Arabsk. Amir, Emir « panujący.

Bu Fresne Gl. - Hisp. admirante, Ger. ber 3(bntiral, Eccl. aaiwnpazb, Kopaó^epweui., KopaójteHana.ibiuiKi; Croat. la- ADRES, u. m. napis, podpis listowy, Ross. Ha4nncŁ, a4pecc$; dijh (łódź, korab). 1. hetman wojska morskiego. Topy W.    bte 3ibbrcffe, 3luffd)rtft eine# 33rtefel ADRESSOWAĆ, ał, uje,

1, 465. Dudz. 53. rządca wojska morskiego. Pele. Pol.,    Act. imper/ zaadressować, perf. list podpisać, napisać adres,

119. Kazimierz Jagiellończyk miastu Gdańskowi dał tytuł    abbreffirnt, bte Shfdntft fd;retben. Ross. a4peccOBarb, Ha4-

admirała Polskiego. Czac. Pr. 527. Admirałem być, Eccl.    iuicaib. 2) adressować kogo do drugiego - odkazując po~

KopaójteHanajibCTBOBaTH, Kopaójte4ep5KaHCTBOBaTM ; Graec.    lecać, wskazać, an jcntanben abbrefffnn, empfehlen. Rer. adres-

ravxQuttiv. 2. Hist. Not. Admirał, conus ammiralis, muszla    sować się, udawać się, fid) an eilten JDCttben. Śmiał się a-

w morzu Amerykańska. Zool. 96. eilte amcrtfaniid)e ÜÜteer*    dressować do mojej córki. Teat.. 8, b. 82.

fd)nede. §. Admirał, Atalanta Linn. gatunek motyla. Kluk. ADRYAN, u, m. kaftanik kobiecy, z Franc, eine Slbrietme. Garbie. ettt ©diinetterling, ber 3ibntiral.    batym służą przestronne adryany, fortelny Francuzkićj nrze-

ADMIRAENOŚĆ, i. f. sądy admiralskie; bte 3tbmiralitat. AD-    myślności wynalazek. Zab. 7, 135. Zony krotolilne, na

M1RAŁ0W A, ej, f. żona admirała, bie Slbnttralittn. ADMI-    swe adryany, ażusty, róbrany, wyciągnęły z stodół snopy.

RAŁKA, i. f. Ross. a4MMpajn>uja, kobieta urząd admiralski    Mon. 70. 79.

sprawująca, ein weiblidjer 31bmiral, eine 31bintraïtnn. ADMI- ADRYANOPOL, u, m. miasto Tureckie, Byk. G. Carn. Dri-RALSKI, a, ie, Ross. a4MwpajibTeHCKiH, od admirała lub nopojlje. cf. Dereń, cf. Tracya.

admiralstwa, SlbntiraU—ADM1RALSTWO, AM1RALSTWO, ADRYATYCKI, a, ie, 3Ibriatifd;. Morze Adryatyckie. Byk G. a. n. 3. urząd admiralski, Eccl. KopaÓ4eHanajtbCTBo; Ross. Slavon. Adriansko, sinje morę; Rag. mletacko morę. a4MHpa.îbCTB0, a4Mnpa^biueMCTBO, bte 21bntiralfd)aft, 3lbntb ADUMBROWAĆ, ał, uje, Activ. imperf. przycieniać, cień na-ralêtnürbe. Daję ci amiralstwo, urząd godny ciebie, Przyb. dawać. Eccl. Ha4CBHHio, tr. namieniać, słabo wyrażać, fdtat* Luz. 134.    tiren, fd^tnad; angeben. Co krasomowskie słowa dyktują,

obmolnik, namolnik, bet 31nbeter. Czciciel i adorator jej wdzięków. Trat 30, d. o. Fern. ADORATORKA, i. bte ^In* beicrtnn. ADOROWAĆ, ał, uje, Ad imp.— Ross. oóo-HtaTb; Vind. obmoliti, namoliti » modlić sie, ze czcią się kłaniać, w najwyższym stopniu kogo czcić, pr. et K eh Îtett anbeten. Nigdy nie przestanę te adorować wdzięki. Zab, 14, 143. Była od wszystkich ledwie nieadorowana. Zab. 9. 182.

A D W - A F E K.

À F E K - A F T.

to też malarskie pedzle farbami adumbruja. Sk. Zyw.

2,    150.

ADWENT, u. ni. Boh. Slovac. Ungar, idem. Boss. poatecTBeit-ctdfi nocTt, ber 2fbrettt. Właściwie znaczy przyjście pańskie. W. Pst. W. 2. Post mniejszy przed Bożym narodzeniem adwentem zowią. Sk. Dz. 1035. Adwent nazywał się tez Czterdziestnicą, że kiedyś 40 dni do wielkich świąt poszczono. Właściwie słowo to oznaczyłoby sam dzień narodzenia czyli przyjścia Pańskiego; lecz u nas adwent raczej znaczy przedadwencie, przedprzyjście. Cer. AFEKTÀCYA, yi. f. przesada, przysada, btc ÜlffecttOtt, btrô 1, 184. ADWENTOWY, a, e, Boh. adwentnj, Cer. 5tböeittA=    Slffectfren. Hoss. JtceMaHCTBO. — Afektacya, wystawność, po-

ADWEHB vide Przysłówek.    stawa, sadzenie się na co. Mącz. Chcąc być bardzo grzc-

ADWERSARZ, a. m. przeciwnik, ber Söibet'facfyct', ©egtter;    cznym, wpada w afektacyą albo przesadę. Zab. 4, 152.

Biel. 157. W. Pst. Mn. 304. Salin. 382.    Bierk. §. zmyślanie, udawanie. 2>ev[telhtitg. Obłudne przed

‘ADWIGA v. Jadwiga.    ludźmi okazywanie się tym, czym nie jesteśmy, nazywa-

ADWOKAT, a. m. patron, rzecznik, prawnik broniący strony    my afektacyą. Mon. 67, 489. 2) żądanie, pragnienie, usi-

w sądzie. Ross. a4B0Kan>, CTpairoeft, xo^araii, 4'Meu'B;    łowanie, fyefftge^ Verlangen. Wiele rzeczy, według afekta-

Eccl. coriaroÆbHHKi.; Croat. prokurator, pravdash, Bosn.    cyi i instrukcyi sejmików, na sejmie do skutku nie przy-

branitegl, paraç, odvitnik; Slavon. odvitnik, govorcsin;    szło. Vol. Leg. 3, 328.

Vind. praudauz, praudosrednik; Garn, besednek; Ger. ber AFEKTOWAĆ, ał, uje, Neutr. imp. — Ross. aceiuaHUTbCfl, 51böüfat, ©adptmlter, :7iccl;tëfretirtb (cf. Mecenas). Adwokaci, patronowie stawający u sądu, Kras. Zb. 2) Adwokat » człowiek o wszyslkicm z łatwością pro i contra mówiący, eiltet bem e$ lttc^t ferner fällt etroaéî ju »etfltctbtgcit ober ju tmber» legen. Z adwokatem niechcę się w dysputę wdawać. B.

Adwokatem być, Bosn. odvittovati, parciti; Ross. X04a-raßcTBOBaTb. ADWOKATKA, i. f. btc Slboofattmt. Bosn.    przesadny, przysadny, wymuszony, wykwintny, wystawmy,

odvitniça, parcięa; Ross. X04aiafiua, ADWOKACKI, a, ie* pro-    affccftrf, crfünftclt. Ross. woriopHbiFi, (cf. czupurny); Eccl.

kuratorski. Ross. CTpstmecKifi; rtbôofflttfcfy. ADWOKACTWO, npHCTpacTHHH. (cf. fanfaron).

n. palronostwo, rzeczniczostwo, btc 3lb00C(ltte, îlbooca* AFER obacz Afrykanin, tur. Ross. crpanuecTBO, X04aiaficTB0; Garn. besednishtvu. AFIRMATYWE adv. potwierdzając, Eccl. HapHuaieiH-B, tta-ADZIAMSKI, a, ie * Perski, bo Adźem Persya, A. Gzrtr. Mscr. pimare.ibHo; bejabettb.

^erfifd;. Kobierzec Adziamski i Perski, lustr. Cel. lit. (ple- AFISZ, a. m. z Franc, doniesienie, ogłoszenie rozniesione i on.). Kobierce Adziamskio, Dywańskie, Tureckie. Vol. Leg. rozwieszone po ulicach, ?lfftf(f>, 5lttfd)lagcjetfel. Vind. osna-

3,    371. Munsztuk Adziamski, strój Adziamski. Hipp. 89. nilu, oklizni list.

Siodła i strzemiona Adziamskie. Warg. Radź. 38. § tr. A- AFRONT, u. m. zawstydzenie, hańba, obelga, Die Sefdjinn kwilo pokurczył subtelniczki one, Adziamskie owe ciała    pfttitg. Bierze on to za uczyniony sobie afront. Zab. 16,291.

powarzył. Birk. Kaz. Ob. F. 2. (Turków niewieściuchów). AFRYKA, i. f. jedna z głównych części świata. Boter 210. AEOE v. Eol.    Slfrtfa. AFRYKANIN, AFRYKAŃCZYK, AFER, AFRYK, A-

AERYA, yi, f. * Aura, y. (.Krup. 1, 92. »wolne, świeże po-    FRYKANT, a, m. rodem z Afryki ber 31frffûtter; Slavon. A-

wietrze, btc frepe, frifdje 8uft. Żeby zażył aeryi zdrowej,    frikan; Garn. Afrikanar, Afrizhan: Ross. A<t>pHKaHem>. Afro-

wybrał się na łowy. Pot. Pocz. 235. Haur. Sk. 67. Krup    wie dzicy wielu chrześcian pobrali. Sk. Dz. 130. Chytry

5, 365. Bosn. ajer, zrâk, vlagga; Slavon. zräk; Garn. hlad,    wąż kryje przed Afrem łeb swój jadowity. Zab. 10, 157.

będ, dushk; Eccl.    6aar0B034yiuie. Zabi. §. przezwisko Scypionowe, dla zburzenia Kartainy,

nazwano go Afrykanem. Warg. Wal. 49. Scypionowie, Afryk i Azyatyk. ib. 110. Afrykant ów, Kartagi zburzyciel. Zab. 15, 98. §. wiatr południowy od Afryki wiejący, ber ©Ûbttunb. Po morzu się. puścił lekkim afrykiem żeglując. Warg. Gez. 98. in fern. AFRYKANKA, i. bte 3lfrtfanertttn. Ross. A<i>piiKaHKa. AFRYKAŃSKI, obs. AFRYCKI, a, ie. Afryki się tyczący. Ross. A^phkuhckm; Slfrtfaitifd). Komentarze Cezara o wojnie Afryckićj. Biel. 623. Afrycki pasterz. Otw. Ow. 434, Afryckie państwa. Haur. Sk. 50. A-frykańskie narody. Dykę. Ge.

CTÏe,    umnonagnost. — Czyniąc ten wyrok, bardziej

się afektem, niż słusznością uniósł. Sk. Zyw. 2, 390. Afekty chociaż będą święte, Zawsze mają być rozumem ujęte, Pot. Arg. 165. Puśćcie na namiętności, które sprawiedliwie rozsądzić nie dopuszczają. Baz. Hist. 184. 3) miłość, skłonność, przywiązanie, chęć ku czemu, przychylność; jjuttefgttttg, gfebe. Chciałem jej się oświadczyć z afektem, z którym ku niej jestem. Teat. 9, b, 66. Ojcowski afekt. Sk. Żyw. 286.

stronę swoje afekty abo

przesadzać, ajfecftrcit. 2) z usiłowaniem żądać, pragnąć, heftig begcljren, oerlrtttgeit. Wszyscy, którzy umyślnie cię afektowali wziąć w małżeństwo, sami się z sobą zabijali. Tward. Pas. 20. Alexander afektował tytułów boskich. Birk. Ex. H. 3. b. 3) Act. afektować co » udawać co, etroaś ajfecftren, öorgeben. — AFEKTOWANY, AFEKTOWNY, Fr. Przy. 76.

a,

AF.

AFEKCYA, yi. f. poruszenie, wzruszenie, btc ülffccthut, -Hüb»

Hing. Krwi puszczanie służy na wszelkie afekeye podniebienia. Comp. Med. 30. Lekarstwo na afekeye w sercu ib. 31.

AFEKT, u. m. 1) wszelkie poruszenie lub wzruszenie umysłu, ©cmüfbêbctüeguitg, 5Kûbrung. Krasomówca afekty (afekta) wzrusza w słuchaczach. Cn. Th. Rozum mężczyznę, białogłową ailekt rządzi, oraz kocha, oraz nienawidzi; nic gdzie rozum, ale gdzie affekt, tam wrszystka. Fr. Przy.

11. §. wyrażona passya, bte (auêgebrücfte) ®etîtüf§êf)Cttiegung. AFTARZ, v. Haftarz.

Jak to śliczny afekt i odmiana tonów w-tej aryjce. Boh. AFTENTYK, v. Autentyk.

Kom. 1,276. 2) namiętność, bte 8eibenfd)aft. Eccl.    AFTY, ów. PI. gatunek choroby. v. Żaba okocona.

A G.

îHH/ANÏc. R°ss- T®J04BH*eHie, ruch ciała, poruszenie, §te Yeibeêkroegitng, SDMion. Zażywać częstej agitacyi, tak chodząc, jako i przejeżdżając sie na koniu. Haur. Sk. 415. Agitacya czyli ruchomość na koniu, w pojeździe lub piechotą. Krup. 5, 589. et 215.    2) poruszenie, wzruszenie,

Sentegmtg, SßaUung. Umysł jego w ustawicznej jest agitacyi. L. AGITOWAĆ, ał, uje, Ad. imp. obracać różnie, mieszać, betreiben, b eritmtr eiben, ftemntfebren, rcdljeii. Masło agituj w moździerzu, aż zczernieje. Co?np. Med. 261. (skłóć, tłucz, mieszaj, ntifcbeit, ftfltnpfen). — Rccip. Agitować sie « agitacyi zażywać, ficfy ÜÔîotton machen. Pedagra przypada, gdy człowiek nie agituje się przechadzkami, jazdami. Haur. Sk. 415. §. Jurid. Agitować sprawę » popierać, odprawo-wać, einen fprocefl führen, betreiben. Sprawa się agituje «toczy się, ber ^rocejl roirb geführt, ift anhängig. Sady się agitują « odprawują, e$ tütrb ©eridjt gehalten, gepflogen.

AGA, i. m. Turc, generalny janczarskiej piechoty komendant.

Mik. Obs. 105. (Sommenbant ber 3anitfdjaren.

AGARYK, a. m. modrzewowa gąbka, gercfyeufdftnontttt. Graeco Lat. agaricum.

AGAT, ACHAT, a. m. AGATEK, tka, m. dem. (z Greek, ajja-rtjç), Eccl. axarx; Garn. ahat; Ross. âranb. Kamień twardy, różne kolory mający, gatunek kizłu. KI. Kop. 2, 59. ber tdjat, eine (Steinart.

AGATA, y. f. AGATKA i. f. dem. imię białogłowskie, Ofka,

Osanna. Jabl Her. ein 2Beib entame, 3Igatl;e.

AGAŹANT, a. m. z Franc, engageante« mankietka długa bia-łogłowska z forbotami, eine lange SßBeibermanf^ctte mit ©pi»

|en.Garnitury, agażanty. Haur. Sk. 519. Niewiasty dziwnemi agażantami zdobiły głow-y sw⁷oje. Comp. Med. 703.

AGIENDA, AJENDA, y. f. z łac. « zbiór modlitw i obrządków AGNES, i. f. AGNESZKA, AGNIESZKA, i. f. imię białogłow-kościelnych, bie Üîircfjenagenbe. Carn. trębnik; Ross. hiihob-    skie, ein Söetbernatne. Ross. Araeia; Vind. et Carn. Nesha

hmk'Lj Eccl. TpeGHHKi. Trebnik abo agienda Ruska. Pim.    «Pol. Jagna, Jachna, Jaga, Jagusia.

AGNUS, a. m. Dem. AGNUSEK, ska, m. AGNUSZEK, szka. m. Boh. agnaustko, etnaustko « 1) baranek, agnus Dei. wyrobiony z wosku święconego, dii 2Ignu3 ®ei, dii ©tiicf ge-metylen SBatyfeś mit ber ftignr bd$ ©ott* Sarninę?. Agnusa woskowego, z jarzącego wosku wymyślił papież Urban Y. Teof. Zw. D. 2. Wosk jarzący z balsamem i z wodą krzy-żmową, sprawiły ten to agnus, cną świątość woskowa. Zygr. Pap. 68. Wosku od papieża świeconego, który a-gnus Dci zowiem, jako wielkiej mocy doznawają ludzie w ogniach, w w odach i t. d. Sk. Kaz. N. 523.    2) Wyo

brażenie baranka z czegokolwiek bądź, dli 31ttl)(iltgfd DPtl trgenb einer SDïaterie, ba«s ©ottedamni inu-ftellenb. Już i krzyżyk gdzieś z szyi dyszy, i agnuszek szczerozłoty zjadł się już dawno. Opal. Sat. 31. AGNUSZKOWY, a, e, od agnu-ska, ©otteê«Sciinnilein «. O mocy agnuskowćj. Zygr. Pap. 68 a) jakiekolwiek jagody kwaśne niedojźrzałe fanere unreife Trauben nnb Seercn. Carn. agres; Graec> àiQÜç, pyrus silvestris, Lat. agresla, vinum acre; Gall. aigras; Bosn. egresc, ogresta, gresc; liai, agresta « uva acris, acerba, (Bosn. zagresciti, zakisseliti«acrefacere); Croat. jegrist; Dalm. egrist, gres, ogresta, vinika; Hung. egres; (Ross. napo40KT>). Czekał aby ziemia zrodziła jagody w inne alić zrodziła agrest. 1. Leop. Jes. 5, 2, (3. Leop. płonki). Agrest, to jest wino dzikie albo leśne. llrs. Gr. 152. b) sok z takich jagód wytłoczony, ber anê folgen unreifen See« ren gepreßte I;erbe SBeitt. Z niedojrzałych winnych jagód wytłacza się sok agrest (Verjus) cierpki i kwaśny, do przypraw w kuchni. KI. Byk. 5, 168. Za w. Gos. Sles&k. Ped. 407. Sien. 187. Cresc. 298. Spicz. 96. — 2) Agrest, krzak i owoc tego krzaku, ribes grossularia Lim. Carn. agres, berberion agresove; Vind. agress, oistniza, kosmatizhi, kosmazhizhki, knseji; Boh. angresst, srstka; Ross. «pu-jkobhhkib; bte ©tadjelbeere, ber ©taèelbeerftrauc^, (Öfter. 3lgraś). Kluk. Dyk. Jundz. AGRESTOWY, a, e, z agrestu, od agrestu, 1) Slgrefl = (faiter). Wino agrestowe cierpkie. Spicz. 96. 2) jagody agrestowe w potrawach byw⁷aja używane, ribes. Kl. Ros. 1, 151. ©taćfjelbemn. «

Kam. 18. Moskwa w swych trebnikach albo agiendach. AGNES v. Ahnec.

« a-

Sak. Pers. 2. Xiadz bierze krowę, że wiersz prześpiewTał z agiendy. Zab. 16, 125. Nar. AGIENT, AJENT, a. m. ogólnie: każdy pilnujący drugiego interesów czyli spraw, ber 3lgent, ©cfcfyaftśfuijirer. Szczególniej: sprawujący interesa jakiego dworu, w godności niższy od Charge d’affaires, ber Slgent eineö ^ofed. Rzeczypospolitej trzeba agienta na dwrnrze kniazia wielkiego chować. Star. Woj. A. b. Turcy nie znają różnicy między posłem, rezydentem, agientem i najniższym posłannikiem. Klok. Turk. 112. §. agient plikant, jurysta, adwokat, ein Sîefcrenbartirô, Slboocat. Agien-ci znajdujący się wr palestrze nie mogą jeszcze u sądu stawać. Vol. L. 6, 433. za nich odpowiedzialność na Mecenasów włożona. Cztr. Mscr. — Agienci w Wiedniu tym wyżsi są od patronów, że gdy ci w sądowych tylko trybunałach, oni w radach nadwornych najwyższych stawają.

SBietter £>pfagenteit. AGIENTOSTWO, a. n. urząd agienta, AGREST, u. m. baê 3lmt eiiteê Agenten.

AGIER, agru, m. źle zamiast tatarak albo tatarskie ziele.

Dodz. 51. z łac. acorus Lin. Salinité, Sldcrtmirj.

AGGIEUSZ, a, prorok starozakonny, ber ^ropbet $aggai. Zal.

„ Test. 321.

AGGRACYOWAĆ, ał, uje. act. imp.— Vind. pomilostiti, po-milosluwati, pognadati, ognadlivati « darować życiem, łaskę uczynić, przebaczyć winowajcy; begnabigen, bać» Seben ober bic ©irafe fcfyeitfett. Król może aggracyować na śmierć skazanych. Gaz.. Nar. 176. Prawo aggracyowania, jus ag-gratiandi, baS 33egnabigung§rcd;t.

AGIO czytaj: ażyo. indecl. z Włosk. vulgo laie, lazu, y. f. naddatek, przydanie, baś 2lgh>, ber 3lufme$fel, baś 3lufgelb.

Termin handlu: 1) większość waloru ceduły bankierskiej nad istotny szacunek summy w niej wyrażonej, wychodzi na jedno, co procent albo prowizya od summy wexlem, przekazanej. Kras. Zab. 2) Naddatek, który się daje, zmieniając jeden gatunek pieniędzy na drugi; u Herburta przydawanie n. p. Do szerokich groszy Prazkich niech będzie przydawanie wedle biegu pospolitego. Herb. Siat. 81.

AGITACYA, yi. f. AGITACYJKA, 'i. f. dem. Eccl.

AH - AK A.

A K À - A K G.

ranie się uczonych na obiadach czwartkowych Stanisława Augusta nazywa akademią: Nar. Chód. d-d. Król cudem przedtyrn niesłychanym, robi akademie, z obiadów. Zab. 12, 85. Pias. 4. Akademia, koncert, wielka muzyka poważniejszego gatunku, eine muftcaltfcfye 5Icabemie. Fig. Czasem umieć z kopią, stoi za akademią. Gror.h. W. 488. (t. j. za największą naukę « pobić to rozum!) §. Smorgońska, v. Smorgoński. AKADEMICKI, a, ie, Akademiczny, a, e, tyczący się akademii, acabemifd). Ross. aKa4eMnuec-Kiu, Ewl. aKa^eMimecKw, 40 óojibuiaro ymuama npa-HaAJiewamiH ; (Carn. glagolitske, glagolske). Xiegi Cycerona akademiczne, od miejsca gdzie je pisał nazwane. Kras. Zb. 1, 52. AKADEMIK, a, m, nauczyciel lub też uczeń akademicki, eilt 9ICûbemtCU$. (Croat. et Rag. mudrozbornik). Akademik Wileński. Zab. 16, 166. AKADEMIKOWAĆ, af, uje, intrans. imp. akademią lub akademickiemi naukami się bawić, auf einer ttntoerfttät ftubtren. 7V. §. mądrować, AJ! wykrz. * wej! bawej! Oj! et)! Oli! oljo! Aj! już WPanna    rozumować, żakowrać, »ernünfteJit. AKADEMISTA, y. m. u-

ze mnie płaszczyk zdzierasz. Tea. 2, b. 119. §.*ach, wy-    czeń rycerskiej szkoły, ein @Iptlct eiltet 5Ritterjd)ule. Tr.

raz bólu, ad)! tt)elj. Straszny mam ból głowy, aj! aj! Tea. AKAFIST, u. m. msza Kuska, eilte 2ßeußtfd)e îDîcffe. [Akafist 29. 71. §. podziwienia; et)! poß! Aj! coś widzę sekretnie radzą. Tea. 52. d. 14.

AJCHINGER, u. m. herb. wiewiórka czerwona w polu złotem.

Kur. 3. 4. (z Niem. baé ©tdjfiörndjen) ein Sappen.

AJENDA v. Agienda.

AJENT v. Agient.

AJ W v. Hajw.

AH.

AH! cf. Ach! A! interj. Oznacza podziwienie, 511)! 53ern)ltttbernb. Ah! co mi powiadasz! Teat. 33, c. 45. AHA! interj. ukontentowania, al)a! Croat. aha! — Wina, aha, co niemiara w piwnicy. Falib. D. R. Poczekajno, aż sobie przypomnę. Aha! już wiem. Tea. 7, d. 36 Cztr. K. AHI! odgłos ziewającego, ein $on, ben ein Sdfyneitbet flöten läßt. Pijany obudzą się, i ziewa głośno: ahi, ouf, ouf! Tea 7, d. iO. Cu tr. K. AHNEC, hnca, m. Eccl. ariie,|h z łac. agnus; Gr. àfivtç, (cf. jagnię, agnus); baranek łjoży, hostya święcona Ruska. Pim. kam. 73. bie gemeinte Spoftie in ber ©ried)ifd)en SUrdje. Pop wyjmuje hostya albo ahnec z proskury, na którym napis: Jezus Chrystus zwycięża. Cerk. Dyk. Pim. Kam. 59, et 74-75. Sak. Persp. 16.

AJ.

nie jest msza, ale officyum, składające się z pieśni pochwalnych i modlitw do Zbawiciela, najśw. Panny i Świętych. 2], Ruscy Czerńcy w cellach akaphist o imieniu najsłodszym Jezusowym, Pana Boga błagając, odprawują. Pim. Kam. 88.

AK.

AKANT v. Niedźwiedzie łapki.

AKCENT, u. m. AKCENCIK, a. m. dem. przygłos czyli domiar w wymawianiu i znamię pisarskie na wyrażenie tego służące, bet 5lcccnt, ba3 5lcceitt$eid)en, ber accentnirte $on. Cara. et Vmd. glasnik; Carn. kluka, Vind. klukka; Rag. nadslovak; Croat. zarez; Slov. hlasuznak, zwukaznak, prizwuk, znamenko. U Kopczyńsk. znaczy p<zygłos różność wymawiania, przy głoska zaś znamię pisarskie, n. p. Polacy przygłosy swoje przygłoskami czyli znamionami do głosek dodancmi, malować przedsięwzięli. Kopa. Gr. 3, 36. Wielu Polaków znajduje się, którzy w mowie przygłosów polskich ani wydać, ani czuć mogą. ib. 37. Przygłoski czyli znamiona, tak nad samogłoskami, jak nad spółgłoskami. ib. 36. W Perskim i Arabskim akcent przyjemny okrywa grubość Tureckiej mowy. Klak. Turk.. 40. Słowa ich fryzowane, akcent tchnie proporcyą muzyczną. Mn. 65. 521.

AKACYA, yi. f. groch Sybirski, robinia earngana Lin. bet Slcactenbam. Jund 379. Ross auaum, ropoxoBoe 4epeB0,

TepHOBHHKT», ropoxoBHHKTj, 30.i0TapHHKi; Viod farsh, farshje.

AKADEMIA, ii. f. 1. właściwie gaik niedaleko Aten, gdzie Platon uczył, ztąd uczniowie jego Akademicy, filozofia jego Akademicka. Modrz. Bu. 516. ^tatirô Sefirgarten, 8el)r* fdjule, 8eljrfi)ftent. 2. to co universitus, to jest: zbiór szkól wszystkich nauk w jednym miejscu, z mocą kreowania doktorów. Kras. Zb. 2, 560. szkoła główna,

(żartem: Wszechnica). Ross. Ainueniia; Carn glagole, vi-sokasholz, modrina, modrishe; Vmd. modrinna, glagole, visoka shula, modroskupzhina; Rug. mudroskupsctina; Croat.

mudroszkupchina; 5Icabemie, fjolje ©Jjilte, Utiberjttdt. Aka- AKCENTYSTA, y. m. żartowniś, śmieszek, elit ©pajbogcl. Tr. demia Krakowska, szkoła Koronna. Groch. W 269. Dwie AKCEPTACYA, yi. f. 1. Jur. przyjęcie, zezwolenie na wzię-szkoły główne w Polszczę, Krakowska i Wileńska. Dyar.    cie rzeczy, obrządek do ważności donacyi istotny. K' as.

Gr. 153. (cf. Wydziałowe, podwydziałowe szkoły). O ża-    Zb. bie ©inttMlltgung jut Seflßne^mmtg, bte 51nital)me. 2. przełożeniu akademii Krakowskiej. B<el. 197. Krom. 362 et    stanie na czym, kontentowanie, nie odwołanie się prze-

430, 432. Akademią w Kijowie, a drugą na Ukrainie za-    ciw wyrokowi. Konst. 1768. bte 5litetfemtmtg eiltet iHi^tet»

łożyć pozwolono, R. 1659. Vol. Leg 4, 639. Prócz tych    fpruijeśL 3. wziętość, szacunek poważanie, bie 3L’lte(ńl)eit,

sławne są: Akademia Zamojska, Lwowska, Poznańska,    ba$ 53eltebtjep, bet Setfall, ©tebtt. Horacyusz u dam w

Chełmińska. 3. Akademia, zgromadzenie, towarzystwo    wielkiej był akceptaeyi. Kras. HUt. 130. 4. zdanie, mnie-

uczonych ludzi, aby powszechną pracą wzmagali postępek    manie, opinia, bte Meinung, baâ ©utaJjten. Bogactwa roli

nauk, kunsztów. Kras. Zb. eilte gelehrte ©efettfc^aft, 5lcabe*    są prawdziwe, od akceptaeyi ludzkiej szacunku nie biorąc,

tnie. Gdy mówię o akademiach, nierozumiem przez nie    Wyrw. G. 313. AKCEPTOWAĆ, ał, uje, ad. imp. przyj-

jakie szkoły, ale takowe zgromadzenie, w którym się lu-    mować, amte&mett. Przyjacielowi owemu dziękował, lecz

dzie najuczeńsi, czasów pewnych umówionych najdowali.    jego rady wżdy nie akceptował. Jabł. Ez. 108. Trzeba

Mon. 65, 515. Akademia abo towarzystwo ludzi uczonych    poprzestać tej miłości, bo nas tu nie bardzo akceptują

dla wydoskonalenia języka Polskiego. Mon. 65, 241. Zbie-    (nie radzi nam). Tea. 22. c. 54. AKCEPTOWANY, a, e,

— AKI, Slav. etc.* struk, n. p. sześcioraki, Slav. shi-sterostruk; siedmioraki, Slav. sedmerostruk.

mogący być akceptowanym, przyjętny, acceptabilis, anne^im* bar, amtetymlid).

AKCES, u. m. przystąpienie do czego, ber Setytritt, 3utritt ju AKLAMAGYÀ, y. f. okrzyk, hasło uwielbienia, pochwały; etroaS. Akces Króla Stanisława do konfederacyi. 2., przy-    u Rzymian na cześć bogów albo wielkich ludzi. Kras. Zb.

stęp, który kto ma do kogo, ber 3utritt, 3u0rtn(h Ma wielki    4, 18. baê 3uj;<nicfy$en, Sepfalljurufen. §. hasło zezwolenia,

akces do dworu. Ossol. Wyrw.    zgody, baS Sepftimnten, SJfiteinftitnmen. Obrany król przez

ÀKCESSORYA, yi. f. Jur. 1. przydatek rzeczy mniej wa- aklamacyą. Oss. Wyr.

znćj do głównej. Kras. Zb. 1, 18. Rzecz przynależąca do AK0L1T, a. m. z Gr. tixô/.ov-Ooç, właściwie naśladownik, główniejszej. Far. 411. bie 9?et>enfad)C, bie mit    ber    £>aupt*    następca; lecz w hierarchii kościelnej, zastępca poddia-

ftreitfac^e Jitfammen^dngt. Od akcessoryi, to jest,    od    rzeczy,    kona i diakonów, czwarty stopień święcenia mający;    ma

które nie przynoszą straty głównej rzeczy, jeno tylko stra-    staranie o świetle kościelnćm, chlebie i winie do ofiary,

cenie roku albo wolności od pozwu, sędzia nie ma być    Mącz. Karnk. Kich. 265. Kras. Zb. 1, 24. Sax. Art. 6.

ruszam Herb. St. 417.    2. akcessorye, *stopnie, podług    Kuezk. Kich. 2. 618. ber Skohitb, ber ©eÿfilfe be£ ©ubbia*

których sprawca przed sądem postępuje, bie ©rabûtfott ber    CMtê bepm Sftefopfer. §. akolit.* służący, towarzysz, bercie*

Çrocefetttleitung. 0 akcessoryach albo wstępie do spraw    ner, Begleiter. Częstokroć pochlebstwo i podłość akolitów,

* Zachowując dawny sprawowania się sposób, utrzymywamy    przydanych do pilnowania panicza, wszystko psuje. Zab.

ten porządek akcessoryów: 1. experiri czyli rozpierać się.    11, 407.

2. proseyul czvli popierać. 3. procedere czyli postępować. AKOMODOWAĆ się komu, rec. imp. dogadzać komu, sto -4. respondere czyli powodowi odpowiadać. 5.    directe re-    sować się do kogo gwoli być komu, przypodobywać    się,

s pondéré czyli w sprawie odpowiadać. A. Zam.    2,    39.    przymilać, nadskakiwać, zasługiwać się, ujmować,    po-

AKCYA, yi. ï. 1. wprawie Rzymskim termin powszechny,    zyskować sobie kogo, zabiegać o czyje łaskę, fid) nad) eh

znaczący wszystkie procedery prawne. Kras. Zb. 1. 25.    nem bequemen, einem pt gefallen fndjcn. Był to człowiek

ła się świeckim obyczajom akomodować. Sk. Źyw. 373. 3, 67. Mieszczanin jeden miał akcyą wielką z rajcy Kra- AKORD, u. m. med. lat. accordium, Ital. accordo; pogodzenie , zgodzenie się, ugoda, ber Slfarb, 2?ergleid). Miasto przez akord wzięte. Tr. §. wyraz w grze, kiedy dla wątpliwości wygranej lub przegranej, gracze godzą się o pła-tke. Oss. Wyr. 93ergletcf> über ben Śeminnft beç einem ©piele. 2. Musie, akord, zgoda trzech tonów, fundamentalnego z trzecim i piątym. L. ber 3lccorb in ber SDîuftf. AKORDO-WAĆ z kim o co* ugadzać sie, układać się, accorbiren, einen Sßergletdj ftpefen.

SRedjtêtyûttblnng, 9led)iêftrett, Çrocef. Akcya abo sprawa by-    dobry, umiał się akomodować każdemu. Biel. 82. Musia-

wa z aktora, z pozwanego i rzeczy o którą idzie. \ol. L.    ła się świeckim obyczajom akomodować. Sk. Zyto. 373.

kowskiemi. Gór. Diu. 187. Akcya, to jest, sprawa sądowna. Groic. Obr. 114. Król osądziwszy nieco akcyi, ruszył dalej. Gór. Dz. 28.    2. Mil. akcya, utarczka, potycz

ka , bitwa, czynność wojenna, eine Stction im Kriege, ©djlacbt, ïreffen. W akcyach wojennych pokazywał odwagę. Jbł. Tel.

203.    3. akcya w handlu, gdy się ten przez kompanią

zebraną sprawuje, a ta wyznacza kapitał do prowadzenia handlu, i dzieli go na akcye. Kras. Zb. 1, 53. eine 3lctte, ipanbelêactic, in fênglanb ©toit Akcye poszły w górę albo AKROSTYCHON, indecl. % greckiego wiersze, których po-spadły, t. j. przynoszą większy, albo mniejszy pożytek.    czątkowe głoski złożone, imię lub myśl jakową wyraża-

Kras. ib. 4. w poezyi : akcya, czyn stanowiący przedmiot    ją, baê ©ebteft Slcroftipn. Eccl. upacrpaHCcïe, npaecTponie.

poematu, bie pnblnng, fortlaufenbe ©efdńditc eineô ©ebicfoteô; AKSAMIT v. Axamit.

Eccl. anuia, 4-BHCTBie. Akcya Illiady pomsta Achillesa, nad AKSZAK u. m. herb. serce ludzkie wskroś strzałą przeszyte.

żądanie większa. Gol. Wy. 466. Akcya idzie zawsze i na tym zależy, Ze bliżej końća swego z większym pędem bieży. Dmoch. Szt. R. 45. 5. akcya czyli gestykulacya teatralna, lub też mówcy, bie 3lction, baS SOîienenfpiel beś iftcb* ncr3, ©(fanfpiclerö. Garn. obnashanje; Eccl. jiHneno4xo>K-4enie. Akcya czyli udawanie, upięknia, wzmacnia i ożywia mowę. Kopcz. Gr. 3, 53. Radził, żeby się mówca w zwier-ciedle przypatrywał akcyi swojej. Gol. Wy. 232. AKCYDENSÂ, ów. pl. AKCYDENGYE pl, wziątki, Slcciben* cieit, ©porteln. Ross. armueHniii. B3aTKM.

ÀKCYPE indecl. żartem: chapka, obrywka, ©portel, ©portelfnc^t, Kommisarz lub ekonom chciwy na akcype. Mon. 73, 588.

AKCYZA, y. f. nazwisko podatku od rzeczy do potrzeb życia służących (i wszelkich towarów). Kras. Zb. 1, 53. Sor. 2. accisa; Ross. aKitbi3Ł, TaMra, nonniUHa; Yind. dazia, aushlak; Carn. dazija, daz, bie élccife. AKCYZNIK, a. m. strażnik, wybieracz akcyzy, ber Sicctfeetrutekter. Yind. da-ziar, aushlakar, Ross. sóopmuKB. Poborcy, akcyznicy, czo-pownicy. Vol. L. 4, 524.

Nies. 1, 12. Kur. 3, 4. Kras. 76. akszak, z litewskiego* obrona. Stryjk. (v. Oksza) ein SBappen.

AKT, u. m. 4. czyn, uczynek, bie Żfat, bie £>anblung. Akt wspaniałego serca. L. Aktu* uczynkiem, tn ber £lmt. (v. Aktu) 2. Akt* obchód uroczystości, baê Segängntf. Przy akciech (aktach weselnych). Otw. Ow. 38. Na tym wielkim akcie (dysputacyi Padniewskiego) było 45 Kardynałów, 3 Patryarchów. Warg. Wal. 506. Temu znaczeniu odpowiada zakończenie rzeczowników na : iny, n. p. chrzciny* akt chrztu; oględziny* akt oglądania; poślubiny* akt poślubienia. 3. Postępek, bieg, dalszy ciąg, ber grrtgaitg, ber Sauf, ber ©ang. Akt tej sprawy. L. 4. akt, główna cześć sztuki teatralnej, ber 3lct, Slufjng eines ©cfyaufpielè; Ross. 4imcTBie, 4'Bmctbo. Rzymianie dzielili dramata na 5 części aktami zwane, teraz bywają dobre dramata, we trzech i w dwóch aktach. Gol. Wym. 422. W pięciu nie więcej nie mniej aktach być zawarta rzecz ma. Kor. Hor.

14. (v. Scena). 5. Publiczne oświadczenie rzeczy jakowej i pismo podobneż, eine öffentliche ^erlianbïung, ©rflürung,

43

Słownik Lindego wyd. 2. Tom Ï.

sarz aktowy. S. Grodz. 2, 218. AKTU, adv. właśnie teraz, w samej rzeczy, gegenwärtig, wtrflid), tn ber 2|at. Przyczyny chorób wewnętrzne, nie czynią ażeby ciało aktu chorowało, ale sposobią do chorowitości. Krup. 5, 2. *aktu », czynem, uczynkiem, mit ber 3#ût. Choć nie zawsze aktu, to jest skutkiem samym dzieła odprawują, jednak władzą zawsze mogą. Sak. Dusz. 7. AKTUALNY, a, e, obecny, rzeczywisty, od razu będący, teraźny, wtrîlici), ge= genwätttg. (oppos. ewentualny, przypadkowy, wypadkowy, przygodny, przyszły). Czym się różni urzędnik aktualny od tytularnego? B. AKTUALNIE, adv. Tak jest aktualnie a nieinaczćj. B. AKTUALNOŚĆ, v. rzeczywistość, istota. AKTYKOWAĆ., ał, uje, act. impf. Zaaktykować perf. w Xiegi, w akta urzędowe wciągnąć, wpisać, ben 2tcten bepfngen, tn bie Steten aufnefjmen. Wolno w prawie na-szćm wszelkie pismo aktykować, co oznacza wciągnienie w akta podanego pisma. Ostr. Pr. C. 1, 234. Przywilej ten w grodziech nie jest aktykowany. Vol. L. 3, 172. Listy przypowiedne w grodzie aktykowane. ib. 366. Wojewodowie mają cenę rzeczom naznaczyć, i do akt aktykować. Gost. Gór. 76. (cf. Oblatować, intabulować).

AKURAT, AKURATNIE, adv. ściśle, prawie tak, punktual-szczelnic, accnrat, genau, pünftltcf); Ross. tomho, iicriHTH'B: Carn. natanku; Vind. AKURATNOŚĆ, i. f. ści-

imb eine folcfye ©cfyrtft, eine Stete. Akt Konfederacji obojga narodów. Vol. L. 6. Theol. wyznanie pewnych zasad kościelnych, uroczyście lub też tylko w myśli, eilte Stner* fennung ber fird;Iie^en (Satzungen, e8 möge gefdjetyeu tu ©e» bflltfeit Ober mii Sorten. Każdy Chrześcianin powinien umieć akty wiary, nadziei, miłości i skruchy. Katch. Miss. Akt przed

S. Komunią, ib. 7. Akt wiary (Auto da fe), obrządek inkwizycji Hiszpańskiej przed exekucyą winowajców na śmierć osądzonych. Kras. Zb. 1, 54. eilt Slutobrtfe bet) ber Sngitiftiioit. - In plur. AKTA, ów. a. Xiegi dziejów, monumenta, ©efd)td)t3bucl)er, ©enf&udjer. Napisano w ak-ciech (aktach) apostolskich. Sekl. 81. 2IpofteIgefd)tcf)te. b.

Xiegi publiczne, zapisy urzędowe, spisy kontraktów i t. d.

Jez. Wyr. gertd)tltd)C Stctcil. Sor. 2. hacti; Ross. riOBBiibe.

§. Składy i zbiory papierów sądowych. Jez. Wyr. SlcteiU famtulitligeit, 51rd)h>e. Xiegi ziemskie, grodzkie, miejskie,

Ostr. Inw. Przeniesienie *akt (aktów) jenerału Kijowskiego do Lwowa. Vol. L. 7. Akta własne, akta téj ziemi lub tego powiatu, gdzie dobra leżą, o które się czyni.

Ostr. Pr. C. 236. Akta wieczyste, są to akta ziemskie i grodzkie, a nawet metryki obojga narodów, ib. 235.

Do aktów podawać v. aktykować, intabulować, oblato-wać. cf. Tabula. - AKTOR, a. m. ogólnie : działacz, czy-    nie,

HdlblTHO,

doskerbnu, marlivu.

słość, szczelność, punktualność, btc Stccurateffc, ©enau= igfett; Ross. TomtocTb; Vind. marlivost, doskerbnost, tinkust, pounost. - Nie wszędzie akuratność potrzebna. B. AKURATNY, a, e. ściśle taki, ścisły, szczelny, punktualny, genau, punfltd), accnrat. Ross. to'ihuIï, ToneHb, any-pamuM.

niciel, czynnik, sprawca, ber ^flltbelllbe. 4. Jur. oskarży-    TOmiexOHbKO; Eccl.

ciel, pozywacz, powodca , powód, żałobnik, ber Kläger, tinku,

3lnflagcr. Ten co oskarża albo aktor. Herb. Stat. 208.

Sine actore, alias bez powodu. Vol. L. 1. 12. Aktor albo powód jest osoba sprawę przed sąd wnosząca. Ostr.

Pr. C. 2, 21.    2. Teatr. Aktor teatralny, komedyant,

udawacz, gracz roli teatralnej, ber Slctcur, ©cfyaitfpieler,

ÄWRÖbiant, Ross. aturept,    Eccl. aimcncMxcMHHK'b;

(Doli. hracz; Vind. gledalishni, ozhitni jigrauz; Croat. glu- *AKUT, u. m. znamię pisarskie, akcent ostry z prawej na mach, peldokaznik; Dalm. glumacz, hlumacz, prikazalacz.) lewą, bcr3lcut, Pa3 fdjarfe ÎOttjetdjen; Ross. OKcift, ocipaa; Aktorowie przedrzeźniają udawaniem widok istotnie nie-    Eccl. lico.

gdyś przytrafiony, albo przytrafić się mogący. Jez. Wyr. AKUZACYA, v. Oskarżenie.

Najpierwszymi u nas aktorami, byli żacy w szkołach, AKWAW1TA, y. f. AKWAWITKA, i. f. dem. wódka prze-, prawiąc swoje dyalogi. Dmoch. Szt. R. 47. Fig. Każdy    pędzona, korzenna gorzałka, Ital.    acqua    vita    ;    3l(|uaott,

człowiek na tym świecie jest aktorem, grającym swoje    Ce&eitStMjfcr, Stqueur. Jak gościa    przywita,    zaraz    na    stole

rolę ; największym zaś jest obłudnik. Jez. Wyr. Świat jest    piwo, akwawita. Dratk. T. 2. b.

wielkie teatrum , a ludzie aktory. Kras. List. 1, 102.— Wy- AKWEDUKT, u. m. Min. Fars. 33. wodotok, btc Safferleituug. śmienity z niego aktor, bo głową, oczyma, językiem, AKWISGRAN, u. m. miasto niemieckie wolne. Dyk. G. btc nogami i ręką każde wytłumaczył słowo. Mon. 67. 723. frepe 3ÎCtd)3ftabt 9lcicl)cit (Aix de la Chapelle); Boh. Cachy. (cf. gestykulacja).- Fem. AKTORKA, i. We wszystkich AKWISTA, y. m. żartem: pijak wody, wodopój, wódka, powyższych znaczeniach, osobliwie zaś komedyantka, bte    etu 2Baffcrtrinfer. Pot. Jow. 72.

îlwtcnnit, Älägerinn, 9lctrice, Sdjaufptclertnu. Vind. ozhitna AKWITANIA, ii. f. prowineya państwa Francuzkiego, Dyk. jigrauka, goderska jigrauzhinja ; Ross. aKipnca, nowe-    G. bte ^rotuuj ©Utcnne.

4iai/Ka, no3op«ua; (Rag. prikazaosetina). Należy czyakto- AKSYOMA, v. Axyoma.

rowi, czy aktorce, przemienić się w osobę, którą udaje. AKSYUTKA, i. imię dziewki służącej. Tca. 52, 2. ber 9?ante Tea. 24, 80. Czrtr. AKTORSKI, a, ie, od aktora, do    einer SÜÏagb.

A L.

40

AKTA-AKTOR.

AKUR-ALAB.

aktora należący, beit #anbelubcn, bett Kläger betreffeub, 2(c* tcur *, 0cf)rtttfpteler ', komedyancki; Ross. .inue4idbibiM. AKTORSTWO, a. n. I. prawo skarżenia, baé Süagcrecf)t. Ak- —AL; zakończenie rzeczowników, wyrażających nadzwy-torstwo czyli powodztwo kilku osobom służy, gdy inte-    czajną wielkość,    dużość,    n.    p.    nosal, nogal,    brzuchal,

res kilku. Ostr. Pr. G. 2, 21. 2. Stan, życie komedyan-    wielkonosy,    wielkonogi,    i t.    d.    biefe (Snbung    Per $mtph

ckie, ber ©cfyaufpielerftanb, baé Sdinufpielerlcbcit. Wszędzie    nńhter brüdt    baö    ©ro^au?,    j.    33. ©ri^nafe,    ©ro^bau^,

straciwszy, cliwycił się nakoniec aktorstwa. B. AKTOWY,    ©ri'^fup.

a, e, do aktów należący, bie 3lcten betreffenb, 3l(teit*. Pi- ALABANDA ; herb, w miesiącu na nowiu, szyja końska

A L A B A - A L B.

ALBO-ALE.

11

z głową. Nies. 1. Kurop. 5, i. z Wioch pochodzi. (Sin Zląd Opaliński w wstępie do satyr: Myślałem, coby pisać Sappen.    pod te czasy w Polscze, czy sielanki, czy fraszki, czyli

ÀLABART v. Halabart.    sowiźrzałów, Albertusów, czy bajki, czy tez oracye. Opal.

ALABASTR, u. m. (z Greek. akaßaatgov, ano zov à nul    Sat, 1. Kiedy o Tatarach słyszy, czy to nie    bieży, jak

XaßsTv, trudny do utrzymania dla ślizkości) kamień gi-    Albertus z wojny? Birk. Ex. 28. (cf. Matyasz    z Podola;

psowy, mający płaszczyzny ślniące, dający się polerować.    żołnierz bożogrobski, papjezki ; junak.)

KI. Kop. 2, 79, ber SUaOafter; Vind. alabashter; Boh. ala- ALBO, ALBOWIEM, ALBOZ v. ABO etc. bastr ; Sor. 1. halabaster; Ross. ajmóacrpTi. 2. ellipt. przez ALGBANT v. Alszbant.

wyrzutnią* alabastrowy słoik na chowanie drogich maści. ALCHIM1A, ii. f. (z Arabsk. artykułu al, i wyrazu chimia Mącz. ein 3llabafterMcl;£lein. Miała alabastr olejku i wylała    czyli chemia, którego źrzódłosłów trudno z    pewnością

na głowę jego. W. Mat. 26, 7. (szklcnicę wódki. Budny    wyprowadzić) sztuka mniemana robienia złota,    złoto twor-

stwo, bie 3Ud)emie, (Mbmad)creo, Rag. zlatotvorstwo ; Croat. zlatolvornoszt; Vind. slatodelauzhnia. - Mniemana umiejętność odmieniania kruszców jednego w drugi, osobliwie zaś w złoto. KI. Kop. 1, 58. Kras. Zb. (cf. Chimia, kamień filozoficzny). ALCHIMIK, a. m. ALCH1MISTA., y. m. złototwórca, człowiek trudniący się przeistaczaniem kruszców, ber 2lld;entift, ©olbmaefyer. Croat. zlatotvorëcz; Rag. zlatotvoraz; Eccl. 3.iaTOTBopeuTi (Grec. XQvaonoiôg.) -Franciszek, przedtym pieniacz, teraz alchimista, Dmucha coraz na węgle, przy piecyku siedzi, Zagęszcza i rozwil-ża, przerzadza i cedzi; Pełne proszków chemicznych szafy i stoliki, Wszędzie tortv, retorty, banie, alembiki. Kras. Sat. 26.

ALE. I. Conj. lecz, bo, ponieważ, aber, alli ale; Slovac. ale, ałe; Sorab. 1. ale, hale;

Carn. al, pak, pa, ali ; samuzh ; Vind. al, ali, ampak, lamuzh, temuzh; Slavon. ali, pak; Bosn. al, alli, a, da, neggo , nû. ma, Hung. dé ; Croat. ali, pak, alipak, nego, oksyc, (Craec. uM.fi; Syr. ela; Aethiop. ola; Chał. Talm. nVn alla; Germ, allein, cf. Lat. alias). 1., in contrarium, przecząc, mowę odwracając * lecz, wszakże, aber, allein. Piękny był wyjazd, ale... Kras. List. 192. Choroby regularne łatwo rozpoznać można, ale nieregularne, ale ukryte, ale z kilku składane, rozpoznać ciężko. Perz. Lek. 69. Bodajby to twoje ale i jeżeli djabli porwali! Tea. 7. c. 58. Cum enclit. ależ, fimbcm (v. ali). 2. desiderando, z uskarżaniem się, żaląc się, aber! bod; toaê ift baó! Ale że Jejmości dotąd nie widać. Tea. 50. c. 24. - 5. confirmative, potwierdzając: już ci tak jest, aber fretrticfj, ja bod;. Ale co robić! t. j. masz przyczynę ganić mię. L. - 4. intensionis, ale * ale téz, aber and). Alemci mu dał! Aleś się dogadał! Cn. Ale bo siostrzyczko nie lubię, żeby mnie tak śpiegować. Tea. 49. b. 49. Ale bo ich zwiedli. Tea. 45, d. 72. Wyb. - 5. cum irrisione, szydząc, z uszczypliwością, wćj ! przecież; ja bod;, aber bod). Aleś skromny, gdy drugich biją! Aleś pilny, gdy jeść. Cn. II. ale Substant. * wada, niedoskonałość, przeszkoda, przywara, ein 3lber, eine Se* benfliefyfeit, ein .fyitberntß, 2lnftojL «Mangel, ©ebredjen, eine Unoollfoinmenbeit. (Vind. madesch, vmashik, liss, prigovor, skasnost, kriunja). Nikt bez ale, nikt bez dy. Jak. Ez. 101. Rys. Ad. 44. Gorn. Dw. 9. Starw. Ref. 11. Wad. Ban. 5. Tea. 7. c. 58. (Nulli sunt visi, qui caruere nisi. Vind. Vsaki ima swoje lise, muchę, samere; Slovac. każdi ma swu wlastnu krehkost. Neni tak dobfe-ho, kteribi néchibil ; nullus sine naevo). Nie masz na świe-

ib.) Stłukłszy alabastr, wylała olejek. W. Marc. 14, 5. przebiwszy alabastr. Budn. ib. (sfojek alabastrowy, Bibl. Gd. ib). 5. Fig. białość alabastrowa, śnieźność, blenbenbe 3BeijÜe. Gdzież ów alabastr czoła? gdzie jagód róże? Mon. 70, 385. ALABASTROWY, a, e.* z alabastru, lub alabastru się tyczący, Sllabafter*, öött 2llabafter; Boh. alabastrowy, Ross. a.iaóacrpoBbiM. Słojek alabastrowy. 1. Leop. Mar. 14, 3. Alabastrowa banieczka 1. Leop. Mar. 26, 7, 2. Fig. biały, śnieżny, blcnbeitb weiß. Gładka szyja alabastrowa. Przyb. Luz. 45. (Eccl. a.ia6acTpoBH4Hbii1, ala-bastrokształlny, na kszałt alabastru, Gr. dXaßaatQOsidfjg,-aMöacipoBMrajiHmc, Gr. ccXaßaarQO&rixrj, schowanie na alabastry lub alabastrowe słoiki; — aaaóacTpOHOceifb, Gr. ci).aßu(TTQOCp0Qog, noszący alabastr).

ALAKANT, ALKANT

u. m. wino Hiszpańskie Alkońskie, czerwone, mające smak dwojaki, słodki i cierpki. Krup.

5,    105. (z wyspy Krety; którą Kandyą zowią. Cn. Th.

6. ?) Sllicantcnnmn ; Wina zamorskie, Francuzkie, Hiszpańskie, alakanty. Vol. Leg. 2, 1253. Kufa alakantu, ib. 3, 57.

ALAMBIK, v. Alembik.

'ALAMODA, y. f. z Frań. modność, nowość w ubiorze, neue ïDîobe, SDîobetmdd. Nasi owi w niemieckich alamo-dach dragoni dworowi. Twrd. W. D. 8. Nastały dzisiaj dziwne w strojach maniery z cudzoziemskich alamod. ib. 2. 151. ALAMÖDZK1, a, ie, modny, nowomodny, tyczący się stroju nowego, mobtfd), ueumobtfdv Alamodzka, nowoświecka suknia. Ern. 37.

ALATERN,

u. m. drzewko, jak je drugie języki z łacińskiego zowią. Cn. 5. alaternus Plin. ber Sliaternbaiun.

ALBA, y. 1. Koszula długabiała, którąXiężakatoliccypodwdzie-wają pod ornat (cf. Komża), bte 2ÎlI»e, ein lanßeä $enibe unter bent friejternrnat. Katoliccy Xięża alby noszą na miejsce etodu. Pot. Pocz. 148. Kapłani w albach. Pot. Arg. 280. Alby papiezkiéj na siebie włożyć nie dał. Sk. Dz. 1075.

OLBRACHT, a. m. imię mezkie, Wojciech. 3(lbrcrfłt. ALBERTUŃ, nia m. dem. 3llbted)tc(;ett. Słyszysz Albertuniu ! lea. 48, b. 52.— ALBERTUS używane zwyczajnie przez szyderstwo z urąganiem* Drągal, Gradâl, niezgrabiarz, tchórz, żołnierz bojaźliwy. (cf. Wojtasz, Wojtyło) ein Tölpel, nngefebiefter, ferner $eter, ©impel, ein poltron, ein furdjtfmner £>afe. Dwie fraszki wierszem drukowane wprowadziły w takową wziętość imię to Albertus. Jedna pod tytułem: Wyprawa plebańska Alber-tusa na wojnę; druga: Albertus z wojny (w Krak. 1596.) Są szyderstwem z plebana skąpego, wyprawującego parobka na wojnę; tudzież junakieryi tego po powrocie.

ALBERT,

veh ; Ross. no; Eccl.

Demi. Boh. 2. ale ;

lisa, wa-

12

ALEA-ALEX.

ALEŻ - ALI.

cie żadnego takiego, By nie było ale, w wielmożności    ALEXANDRYJSKI, a, je. przm. z miasta Alexandryi, ou g

jego. Rej. Zw. 219. b. Niemasz, któryby sie w czym nie    2lleïanbrten. (Ross. AjeKcaH4piitcKaa óyMara* regałowy pa-

potknąl, albo jak Polacy mówią, nikogo bez aje. Budn. Ap. pier; AaeKcatupiScKÜi ancrt* sennes.)

57. - By nie ale, byłoby wszystko wcale. Zegl. Ad. 75. "ALEŻ, [według starej pisowni alesz, 1.] Conj. aż, alić, do-Cn. Ad. 52. Slovac. keclbi keJ né bolo, wsecko bi do-    póki, bté. Rogami żelaznemi będziesz przemiatał ziemię

brebolo; Ger. ruettu baë roenn iricflt irdre. Ale! interj. Ale!    Syryjską, ależ ją skazisz. 4. Leop. 3. Reg. 22. 11. Du

ale ale! Franc, à propos, Slavon. eh zbilja; ad)! apropoê!

Jtml nttrś einfdllt! Ale! ale, przypomniałem sobie! Tea.

30, 6. Ale ale, à propos, pani mi mówiła. Zabi. Lire. 52.

ALEA, ALLEA, ei. f. z Franc, przechodnik, przechodnia, ALFABET ulica drzewna, ulica, droga drzewami wysadzona, szpaler, eilte 2lllee, etn ©cfyattengang. Boh. alege; Vind. spre-hodishc.-Poszedł z nim w jedną cienistą aleę. Lub. Roz. 191.

ALEGACYÀ, ALLEGACYÀ, yi. f. przytoczenie, przywodzenie, cytowanie dowodów, bte ©itatton, 2lnfnlmtttg einer SBemeiÖfteUe. Chcąc alegacyą wyrozumieć,    trzeba się te-    ALGIEBRA, y. ż. (z Arab. algiaburat * rzecz na części    roz-

go pisma, z którego wzięta jest, dołożyć.    Sekl.    8. ALE-    łożona), nauka rachunków za pomocą zrównań, bte    2llge*

GOWAĆ, ALLEGOWAĆ, ał, uje. ad. imp. przytaczać,    bra, bte 23ud)ftabenredptung, bte 2lnal9ftë. Najsubtelniejsza

przywodzić, dowodzić, cytować, andren, ctitrert,    beroetfen,    rachunków nauka, przez litery zamiast liczb. Kras.    Zb.

belegen. Czasem Apostołowie kilkiem słów    tylko    allegują.    Literalny rachunek. Łes. 2, 112. Celem algiebry    jest,

Sekl. 8. Potrzeba wyrozumienia słów, któremi allegować podać sposoby wynalezienia reguł powszechnych, do roz-chcieli. ib. On dawnościa allegujac albo dowodząc, tak Wiśn. 393.

sza gorąca jako ogień pałający nie będzie zagaszona, ależ co połknie; a człowiek złośliwy w uściech nie przestanie, ależ rozżarzy ogień. 1. Leop. Syr. 23, 22.

, u. m. abecadło, z dwóch pierwszych głosek abecadła Greckiego : alpha, beta, baS 2llpljabet[f, bcrê 21 25 ®. Przenośnie. Jaki nam ze wsi parafianin ma przyganiać ! ón jeszcze alfabetu naszego nie zna. Tea. 19. c. 79. (tonu, sposobu naszego; er fennt ba3 Comment, unfern $on nod) ntdft). ALFABETOWY ob. abecadłowy.

wiązania wszelkich zagadnień o ilościach.

1. ALGIEBRAICZNY, a, e. przm. tyczący się algiebry. algebratfd) * n. p. Działanie algiebraiczne. Jak. Mut. 3, 82. na drugiej dwie. ALGIER, u. m. Królestwo barbaryjskie w Afryce. Dyk. G.

2llgter in 2Ifrtfa. ALGIERCZYK, ALGIERTAŃCZYK, z Algieru rodem, etn 2Ilgterer. Boter. 2. przen. rozbójnik morski, ein Seeräuber. ALGIERSKI, ALGIERTAŃSKI, a, ie. przm. 2Ilgtertfd;.

Jak. Mat. 2,

pisze.

ALEMANNI, herb. tarcza na dwie części wzdłuż podzielona; na jednej stronie trzy kule armatne Na hełmie panna, laurową koroną uwieńczona. Nies. 1.

Kurop. 3, 4. z Hetruryi pochodzi, (Etn Sappen.

ÀLEMBIK, ALAMBIK, a. m. ALEMBICZEK, czka. m. dm.

(z Arabsk. artykułu al-, a z Greek, apßi^ tyle znaczącego, co cały wyraz alembik), naczynie chemiczne ba- ‘ALHERUNT, u. m. włokno, tkanina robiona z szychu, niaste, na którćm wapory i sublimât ciał unoszący się    nędza, eilt 3ewg öüU unäc^teit ©ülb - ober Silberfäbett, @d)td;.

osiada, służy do    przepędzania wódek, rozłączania meta-    Od sztuki alheruntu, alias nędzy bogatej szerokiej, złoty

lów; kukurbita,    kolba, ber $elnt, ber 3Jîo(irenîi)pf, ber    jeden, od nędzy ważkiej, groszy 15; od sztuki nędzy ubo-

Słolben, ®efftttr = ,    Scfyeibefolbeit. Eccl. aaeMómcB, Bosn. lam-    gićj groszy 6.? Vol. Leg. 4. 358.

bik, kappilo; Ross. nyô'L, KyómcB, nojóa, Ka3airŁ, na- ALI, ALIĆ, ALIZ, ALIZCI, ALIŚCI, Wykrz:* oto, ot, a 3»Heuï). Naczynie kruszcowe wałkowate, w górze wypukłe. Krumt. Ch. 53. Gorzałkę na alembiki przepuszczają. KI. Rośl. 3, 274. Alembik ślepy, kukurbita. Syr. 284.

Alembik podwójny, cf. Bania kretna. 2. Fig. puścić co na alembik » brać pod roztrząsanie, przez młynek przepuszczać, przez sito przesiewać, przecedzać. Oss. Wyr.

$te Genfur pafftren laffett, bttrd)bed)eln.

ALEMBIKOWY, a. e. od alembika, beu £>elnt, beu Hülben betreffenb, Kolben ' Ross. KyvtOBbiö. Piece chimiczne alem-bikowe. KruinJ. Ch. 24. Alembikowa wódka. Yol. L. 8.

144. przepędzana, przepalana wódka, przepalanka, ab* gesogener 23ranbttvetn. Ross. Bbicuuna.

*ALESZ ob. ależ.

ALEXANDER, ALEKSANDER, dra. m. ALEXY, ego. imię męzkie. Boh. Aleś. Król Polski Alexander IV. brat Olbrachta. Kras. Zb. Ross. Olech, dem. Oleś qu. v. — in Fern.

ALEXADRA. Rus. Olechna, dem. Olcha. Sim. Siel. ALEXAN-DROWICZ, a. m. 1. herb. dwie kosy ostrzem do siebie obró- (dziś daj, jutro daj, aż sam niemasz nic. Cn. Ad.) cone ; przez śrzodek dwie szpady niemieckie ; z Litwy. Nies. ALIANS, u. m. ‘ALIANCYA, y, ’Aliansa, y .i. sprzymierze-i. Kurop. 3, 4. etn SBappeit. 2. Imię familii, ein gantütennante.    nie, sojusz, związek, umowa między narodami, bte 2lltans,

ALEXANDRYA., yi. f. miasto Egipskie od Alexandra W. za-    bûè Sünbntjk n. p. zawiera się alians między dwoma przeło-

łożone. Gwag. 082. Kras. Zb. 2üe?anbrten in 2Dgppten. żeństwami osobnych krajów. Jez. Wyr. Alians odporny,

a. m.

oto, jużci, patrz! fte^e ! ftefte ba! fcfiau ! ba ! Sorai. 1. hley, hleyeżo! (Vind. ali, al ne?» czyż? wżdy!) n. p. Leda o małą krzywdę, ali się wnet    biją,    Patrzże zasię po chwili, ali z sobą piją. Biel.    S. Niew.    21. Alić o to    idzie. 1.

Leop. Gen. 29. (a oto 3. Leop.). Zaledwiem tam weszła; alić przybiegł do mnie. Nieme. Kr. 2, 16. Pyta się, czy już dzień nadchodzi, alić mu odpowiedzą, że już jutrzenka wstaje. Radź. Z. P.    15.    Gdy    się jednego    dotknął,

wnetże oczyszczony był; także i drugiego, alić i drugi czysty został. Sk. Żyw.    1,    153.    Zaledwie tam    weszły,

aliści nieprzyjaciele widzieć się dali. Ust. Konst. 2, 111. 2 alić* aż, aże, ‘alesz, iżaliś, nie, dopóki nie, a może; Mi, md)t efter al$. Nie będę jadł, aliż sprawie poselstwo moje. Leop. Gen. 24, 34. (aż pierwej odprawię rzecz swoję. Bibl. Gd.) Niechaj nie zaraz syna dają w służbę, aliźby się godził. Gliczn. Wych. J. 4. b. Daj temu, daj alić niemasz. Cn. Ad. 149. Źegl. Ad. 26.

owemu,

ALIG-ALLE.

ALLE - ALO.

13

zaczepny, co obacz.— ALIANSOWY, a, e. przm. sprzymie-    nie albo przenośnia w myślach. Szt. Pis. 12. btc SIflegorie,

rzeńczy, sojuszowv, związkowy, 33nnbe§s- ALIANT, a,    ©leidjtttjJrebe. Słów. predmenowatelka, inowka, inotagitelka;

m. będący w przymierzu, sprzymierzeniec, sojusznik, ber    Kość. aaMropia, HHOp*qie, HHOCKa3ame; Ross. HHOßtmame

Slltant, SBunbeflgenojh —wrodz.ień. ALIÀNTKA, i. bie 3UL    npirrqa. n. p. Sen na jawie Orzechowskiego, jest allegoryą

anttnn, Sunbeêgenoffttm.    opłakanego stanu Rzpltćj. — Mówić pod allegoryą * alle-

ALIGEROWAĆ, al, uje. cz. niedk. T.    kruszcu    jakowego    gorycznie, figurycznie przez podobieństwa, allegorifd), in

przymieszać,’mit einem «nbern SDietflU »erfepen, legiren. n. p.    Silbern fpre<$en. Pod allegoryą o tym mówił. Boh. Kom.

śrebro domowej roboty aligierują na    7 łótów    fajnzylbru,    4, 405. Mówiący pod allegoryą « Ross. npHTOTOHKE ; ein

ośmy łót miedzi. Rzecz. ZŁ B.    ©leid)nt$rebner. ALLEGORYCZNOŚĆ, i. ż. wystawianie w

ALKALI, n. nieodmienia się. z Arab, sól ługowa. Torz. Szk.    podobieństwach, figuryczność, bie gigürlicfyfeit, baS flllego*

73. sól, której skutki przeciwne są kwasom. Kras. Zb.    rifdje Söefen; Ross. HHOCKa3aTejbHOcra. ALLEGORYCZNY,

3UîaU, 2llf«lif$e3 @alj. Alkali stałe lublotne. ALKALICZNY,    a, e. przm. ALLEGORYCZNIE przsł. przenośny, podobień-

a, e. przem. alfalifcfy. n. p. płyn alk. sprężny niewidzial-    stwem oznaczony, figuryczny, allegorifcfy; Kość. i Ross. hho-

ny. Os. Fiz. 4, 300. eine ©aśtart.    CKa3aie.ii>HbiH, 3HaMeHaTe.ibiiHH, npirroqHHH. Allegoryczny

ÀLKANT ob. Alakant.    wykład bajek Ezopowych. Zab. 6, 366. Niektórzy twier-

ALK1ERMES, u. m. z Arabsk., 4) gatunek robaczków, do    dzili, iż Homera dzieła allegoryczne są.

których należy także polski Czerwiec, jak ziarka u ko- ALLELUJA ob. Halleluja.

rzeni pewnych roślin znajdujący się; z nich wytłaczają ALLODYALNY, a. e. przm. dziedziczny. Dobra allodyalne przedni czerwony czyli karmazynowy sok, bcrfôertneê, bie    dla różnicy od lennych. Czac. Rekp. SWobial», erblid). AI-

Kras. Zb.

©od;emHe. (por. Czerwiec). Carn. karmésh, {furmâzh, fur-    lodyalne dobro, Karn, podànk.

mazhize, zheskûla). 2. Syrop lub proszek wzmacniający, ALLUZYA, yi. ż. oznaczenie czegoś nieznaczne, z pomienionych robaczków, ba3 5!erme3pitlöer, tartlmufer*    przyrznienie Mącz. zmierzanie, przymówka, zakrawanie na

pultter, ber sfermeSfprup. Syr. 4344. Dyk. Med. W ząb bo-    co, tyk, przytyk, przygrawka, bie Slllnfton, 3Iitfpielnng, ba?

lący włożyć alkermesu Lubelskiego. Czach. 97. Jak al-    ^tnjielen. n. p. wyszydzać kogo nie w brew, lecz alluzyą.

kermesy, tak i bezoary, Nie poratują, kiedy człowiek stary.    ALLUDOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. biernie nieużywane, na co

Źegl. Ad. 328. Któremiż alkiermesy tej zbyć możesz mdło-    lub na kogo * przymawiać, namykać, dotykać, zakrawać na

ści? Kchw. 45. ALKÏERMESOWY, a, e. przm. z alkier-    co, zmierzać, Macz. auf etmcrê anfpielcn, etrcaś »erblümt be*

mesu,

$erme§*n. p. alkiermesowy syrop, alkiermesowa    rittyren. Boh. na nèco narażali; Ross. naMenan», HaMeKHyTb,

wódka. Kras. Zb.    'ALMANACH, u. m. [z Arabsk. ahnenha * dar, astrologowie

ALKIERZ, a. m. ALKIERZYK, a. m. 4) przest. wypustek,    bowiem arabscy mieli zwyczaj posyłać przyjaciołom na

narożnik (por. wykusz) ein Slcrîer, eilte Slerferftube. Zbu-    nowy rok kalendarze darem. Ob. Ideler Handb. der math.

dował na ścienie kościelnej alkierzyki albo ganki w ko-    Chronol. I. 73. 2]. Kalendarz, a osobliwie taki w którym

ło. 4. Leop. 3. Reg. 6, 5. Wydatny alkierz z ściany, pro-    nietylko zaćmienia, bieg ciał niebieskich, ale też aspekta

iectum Cn. Th. 2) Izdebka, pokoik mały ustronny, ein    planet czyli uwagi astrologiczne są umieszczone, e3 beben-

Seiteitjimmer, ein fletiteê îîebeustmmer, ein ëtûbcfyen. Gospo- tete einen Mcnber, worin befonberê bie llfpeften ber #immel& darskie budynki pospolicie w sobie zamykają izbę, alkierz    getcfycn ftd) beftnben. n. p. nie chcieli astrologii inszej albo

i komorę. Oss. Wyr. Pokoje gościnne z garderobami, po    almanachowych aspektów. Oczk. prz. 24. W gorączce zby-

dawnemu alkierze. Kras. Podst. 2. 439. Jeśli uprzedzi ry-    tnićj, wkolice, niepatrząc w almanach, do krwie idziem.

wala, to go zamkniemy w Jćjmościnym alkierzyku. Tea.    t. t. 25. t. j. nie zważając czyli w almanachu dobry lub

24. 426. Cztr.— W. Łac. Śrz. arcona; Boh. arkyr, wi-    zły jest aspekt na puszczanie krwie.

kyr; Sło. arkyr, wysadka, pawiacka; Sor. 4. wutwark, 'ALMARYA, 'Olmarya, yi. ż. ALMARKA, i. i.zdrbn. miejsce podtwark; Kam. ajhker, afker, ahker, ahkerzhek, na-    na schowanie, szafa, skrzynia, ber @d)rańf. Cz. almara,

hishje; Croa. nahisje; Bos. strasgjak, cjardak; Ross. qep-    armara, almarka, armarka; Słów. almaria; Dalm. ormar;

ziaiCB, qap4ani>, nep^aneiCL.    Węg. almóriom, armarium; Kroac. i Bośn. ormàr, ormaricz;

ALKOWA, ALKOBA, y. ż. ALKOWKA zdr. i. z Franc, alcôve;    Slav. ormar, omar; Karn, olmârà, omâra; Find, orraar,

liiszp. alcoba; Arab. eikauf, elcobat * przegroda, odgroda,    omara, vomar, vomarizh; Łac. śrzed. armarium, armaria,

oddział w izbie na łóżko, bie Sllfooe. Wielkie łóżko, w al-    almaria; Franc, l’armoire; Hiszp. almario; Hol. armaris,

kowie sypialnego pokoju. Tea. 20, b. 49.    ammaris, almaris. n. p. Klejnoty w cudownych almaryach

ALKOHOL, u. m. spirytus czyli wyskok winny najtęższy, cie-    rozłożone, Star. Dw. 27. Pism świętych almarya. 4. Leop.

cza biała przeźroczysta, bardzo lekka, ulatująca i zapalna.    list. S. Hier. 4. (schowanie 3. Leop.). Kramniki mające w

N. Pam. 6, 306. Sllcoljol, ber reinfte ltnb ftdrffte Setngetft.    około olmarye w sobie. Star. Dw. 42. Siedzą sobie w kącie

ALLARM ob. Larmo, Trwoga.    jako olmarye. Petr. Et. 77. (por. jak miłosierdzie w murku).

ALLARMOWAG ob. trwożyć, niepokoić.    'ALMOMOR, u żydów stół przed ołtarzem, gdzie psalmy i

ALLEGORYA, yi. ż. z Greek, od wyrazu aD.o, i cź/o^fćco, rnó- himny śpiewają. Sk. Żyw. 4, 496. ber ‘JJfalmenttfdj.

wie inaczej czyli co innego, to jest nie to co właściwie 'ALMUZYA, yi. ż. kożuszek czyli futro popielicowe z kaptu-wyrazy oznaczają s przenośne wystawienie lub wysłowienie rem. Krom. 634. ®in Sillidjpdj mit einer ^apupe. całego rzeczy ciągu. Przyb nazywa allegoryą: przyobraże- ALOE, nieodm. n. ALOES, u. m. ALONA, y. ż. roślina od

od kilku gatunków, najpospolitszy aloes przeszyty, aloe    halsztukiem ściągali, aby się słuszniejsze mi wydawali. Zab.

perfoliata. Kluk. Dykc. $loe. Hebr. D'bnK Gz. aloe; Sor. ł.    7, 453 Zdejm podwiązki, alsztuczki. Zab. 9, 73. Iźyck.

alohe; Ross. ajoB, caóypt; Kam. lezijan: Kro. netreszk    ÀLSZTUKOWY, a, e. przm. ^afêtitd; * Ross. ra-iCTyniHHH,

morszki. n. p. Aloe, drzewko indyjskie, agallochium, raj-    KOCbMOUHHH. 'ALSZTYN, u. m. z Niem. ,$al3fteńtc: kamie-

skie drzewo. Boter. 474. Urzed. 347. Slloefjolj, ^atabie^olj.    nie drogie, które kobiety na szyi noszą; to co Alszbant.

Myrrą, aloe i kassyą wszystkie szaty twoje pachną. Bibl. n. p. Ankry, szarpy, alsztyny. Haur. Sk. 349.

Gd. Ps. 43, 9. Aloes teraz pospolicie czarną heleną zo- ALT, u. m. z Włosk. w muzyce: glos górny, wysoki, góro-wią. Budn. Prov. 7, 7. 2) Aloe, AJona, sok gęsty jak ży-    glos, ber SIU, btc SlUftimme.. Głosy dzielą się na basy, te-

wica, Slloefaft. Urzed. 347. Kluk. Dykc. 4, 24. Kto często    nory, alty i dyszkanty. Ostror. Myśl. 44. (por. Altnista).

budynku, lub też izdebka wydana na dachu, ber Slltart, ber 6öller. 2., w ogrodach ustęp, miejsce ogrodzone do posiedzenia, chłodnik, baö SuftÇauô, ©arten(>au3, eine Saube. Altany w ogrodach murowane, stolarskie, szpalerowe, Kluk. Rośl. 4, 75. Skryła się do altany w ogrodzie. Tea. 52, b. 44. Altana z liścia przed domem Tea. 30, 3. — Boh. altan, altànek, pawlać, pawiacka; Rag. prozorisete; Dal. sètnicza, szumchenicza; Gro. chardâk; Tur. cjardaak; Bosn. strasgjâk, migną, mignął, Ross. Tepeiwb, icpeMOK’B.

pożywa aloe, to jest alony, soku jednego ziela zamor- ALTANA, y. ż. ALTANKA, i. ż. zdrb. 4., dach poziomy na skiego, które zowią tómże imieniem, zachowuje zdrowie.

Sien. 494. Miłość między bracią podobna jest do aloesu, który raz tylko w sto lat kwitnie. Zab. 3, 423. ALOESOWY, a, e. przm. z aloesu, lub jego się tyczący, 2Uoe * n. p. Krople aloesowe. Urzed. Sień.— Kość. ajOHHhia;

Ross. caóypHbin, caóypoBUtł.

ALPHA, ALFA ob. Alfabet, ob. A.

ALPY, ż. Gen. Alp lub alpów, tylko w 1. mn. właściwie góry oddzielające Włochy od Niemiec i Francyi. Dykc. G.

Wyrw. G. bie Sllpeit, ba$ 211j)Cttgelmrge. 2) przenośnie wszel- ALTARYA, yi. ż. fundusz na ołtarz, prebenda kościelna, kie góry wysokie, Kroa. i Kam. pianina.— Alpes Sano-    zapis na utrzymanie ołtarza, btc 2IUarl>elel;ituttg, 3Utarfttftmtg.

censes Poloniam ab Hungaria disterminant. Długosz. Kraj    Xiadz ten o altaryą swą kłót.niarz ustawny. Węg. Org. 48.

nasz od Krępaku i Węgierskich Alpów wszerz aż w mro-    ALTARZYSTA, OLTARZYSTA, y. m. kapłan lub sługa

źne się rozciągnął tryony. Psalmod. 23. (por. Tatry). Szli    kościelny przy pewnym ołtarzu, ber ?IItart[f. Posyła ple-

przez wiele Alp ognistych, przez skały, wiszary. Przyb.    ban po Altarzystę. Węg. Org. 5. Boh. oltafjk.

Milt. 56. ALPEJCZYK, a. m. mieszkaniec Alp, eilt Slipem ALTECA, y. ż. z Włosk. ton wspaniały, przepych; wynio-benutfyner; Kam. planinz. ALPEJSKI, a, ie. przm. Sllptfdj, słość, pańskość, bie .S)i>I;ett, #crrlid)feit. Przypatrywał się Sllpctt * Kam. planinske.    wszystkiej dwornćj altecy i armatom. Tward. Wł. 55.

ska, Stolica jej Strasburg. Wyrw. Gr. 304. fêlfrtjb ALSACKI ALZACKI, ALSACYJSKI, 'OLSACK1, a, ie. przm. eifaflifcb.

Ziemia Alsacyjska. Gwag. 444. Olsackie Xiazeta. Papr.

Prz. A. 3. ALSACZYK, a. m. z Alsacyi rodowity, ein 61* fafler. — w rodź. ż. ALSACZANKA, i. bie 61faflertnn.

ALS1KIECZA, y. ż. |z węg. alsó keczel * pewien rodzaj spódnicy białogłowśkiej. 3] gatunek sukna, eilte Slrt Tttd;. Cło od wclensów Gdańskich, alsikieczy.— Vol. L. 4, 358.

ALSZBANT, ALCBANT, ALDZBANT,' HALCBANT, HALZ- ALTERACYA, yi. ż. zmartwienie, zgryzota , smutek, ber ©ram, BANT, u. m. — zdrb. ALSZBANCIK, HALSBANC1K, a.

HALSBAN1CZEK, czka. m. z Niem. Dcrô $al$banb * część

ubioru do przyozdobienia szyi służąca. Słów. halże; Sor. ÀLTERKAGYA, yi. ż. spór, sprzeczka, 6treit, 6treittgfeit. Za 4. schiynë recżazk, schiyne wobwćschk; Wind. halspand,    Ludwika o poradlnym długa alterkacya była. Biel. 207.

ogerlin, ogerlenizh, ovratnjak, nagerliza; Kroa. ogerlińa, ALTERNATA, y. ż. kolej przemienienia się, przemiana, od-golćr, nagerline; Kam. nagerlina; Rag. ogargljaj; Dal. ovra-    miana, naprzemian, ber SBe^fcI, bte 316tt)e^felung, Anbetung,

tieza, Ross. oacepćjse, o*epćjcftue, ouieifHHKi, CKJia4eirB,    W klasztorach ma być alternata, żeby raz Polacy, a dru-

o6hh3ï; Eccl. oyéiiïe. »upucŁ. monhcto. n> P- Kosztowne    gą rażą Niemcy, ópaty byli obrani.    Herb.    St. 453.    Czas

owe alzbanty. Rej. Zw. 58. Przez szyję wisiał jej halz-    zwykłe zdziałał alternaty, w świątyni    nauk    dziś stoją    war-

bant kamieńmi sadzony. Otw. Ow. 394. Halsbanty na szy-    sztaty. Kras. Lis. 4, 34. Śmieje się Popiel w duchu z kota

jach wielbłądów. Radź. Jud. 8, 24. (Klejnoty. Bibl. Gd.)    straty; Wymyśla różne igrzysk alternaty. Kras. Mysz. 59.

W aldzbanty i łańcuchy ubierać się. Zbył. Żyw. A. 4, b. ALTEROWAĆ SIĘ, zaim. niedk. ZALTEROWAĆ SIĘ, dok. Na szyi łańcuszek z alszbancikiem. Rej. Wiz. 53.    frasować się, martwić się, gryźć się, turbować się, tra-

ALSZTUCH, ALSZTUK, HALSZTUK, a. m. HALSZTUCZEK    pić się, ftd; farmen, gramen, n. p. O tych potwarzach wie-

zdrb. a. m. z Niem. ba8 $al$tud;: chustka na szyję, szyj-    dząc, najmniej się nie alterował. Sk.    Źyw.    2, 433. Z    sernica. Ern. 4402. krawat, opaska szyi, podwiązka gardła.    cem trwożliwym i zalterowaném szła do    kościoła.    Past.

Vind. holsteh; Ross. raacTyia, raacTyneieB, kocuhku , ko-    F. 176.

cuHOHKa; Groa. golerecz, rubecz; Rag. ovratak, mahra- ALTNISTA, ALTYSTA, y. m. śpiewak do altu, altem śpię-miza; Slav. marama na vrâtu, pôsha. n. p. Mocno szyję wający, górnotony, wrysokotony, ber

14

ALP-ÀLSZ.

A L T - A L T N.

ALSACYA, ALZACYA, yi. ż. prowineya Francuzka nadreń- ALTEMBAS, u. m. materya jedwabna grubo tkana ze zło

tem. Włod. (w Tureckim altyn znaczy złoto, a bas mate-ryą) odpowiada Francuzkiemu brocard. Gztr. Rękp. Paszk. Dz. 439. (por. Musułbas) ein fcibner ftarf mit ©olb burd;’ roebter 6toff. Złotogłowy, altembasy. Stryjk. 752. Vol. L. 4, 84. W altembasie osnowa jedwabna, wątek złoty; a wr złotogłowie, wątek jedwabny, osnowa złota. ALTEMBA-SOWY, a, e. przm. non ©olbftoff. W niedostatku i płócienne ryzy za altembasowe stoją. Pim. Kam. 440.

batl ^armcit. n. p. Jedynie alteracya śmierć mu przyspieszyła.

AŁUN, HAŁUN, u. m. gatunek soli ziemnej. Kluk. Kop. 4, biąca co, eine SieWjakmm »on irgenb etnutô. Ross. món-

93. ber Sllaun. Łac. alumen; Gr. ctlfiy; Boh. alaun, ka- rejfejmua, oxOTHtma, pa^HTe^ŁHima. menec, ledek. AŁUNISTY, a, e. przm. obfity w ałun, pe- AMAZONKA, i. ż. eilte îlmajone. Amazonki za dawnych cza-łen ałunu, alaunhaltig, alauitreid;. AŁUNOWAĆ, ał, uje. sów w Azyi niewiasty waleczne, same swojćm państwem cz. niedk. ałunem zaprawiać, mit Silanu »erleben, anmachen.    rządzące, mężczyzn w swoim kraju nie cierpiące. Petr.

n. p. ałunowanie wódki jest szkodliwe. AŁUNOWY, a, e.    Pol. 457. Z łukiem w rękach, z berdyszami i tarczą Ama-

przm. t. j. z ałunu, czyli ałunu się tyczący, n. p. ałuno- żonki. Bardz. Tr. 250. Miałyby być zwane Mammazonki, we góry, kamienie. Ład. H. N. 2. Boh. kamencowy.    a nie Amazonki, od piersi wytraconej, bo mamma pierś

ALWAR, a. m. Grammatyka łacińska Jezuity Emanuela Al-    po Grecku. Biel. H. 297. §. ubiór kobiecy, składający sie

wara, z której uczono w szkołach. Mon. 73, 427. bie la»    z kurtki męzkićj i spódnicy zapinanej, eilte SlmagOltC, ein

teinifche ©rammatif beê Vlroar, fo otel t»ie ber Śonat. Z przy-    Slmajoiteitfleib. Lokaj zlał jej całą amazonkę. Tea. 43, c.

cinkiem: Sama tylko z alwara nabyta Łacina, Nie uczyni    79. Wyb. Kul.

dobrego dla ojczyzny syna. Zub. 40, 237. Żadnym mi spo- AMBAJE, jów. I. mn. z łac. ambages, * mary, urojenia, przy-sobem alwar do głowy nie chciał wleźć. Kras. Pods. 2, 443.    widzenia, bałamuctwo. ©rillen, (Schwärmereien, Schttttdreu.

On sie z alwara uczył, to znaczy co: tęgi z niego Łacinnik.    Śmieszne sobie w głowie uprzadłeś ambaje. Zabi. Zbb. 400.

AMBARAS, u. m. z Franc, zawikłanie, tarapaty, obertasy, zamota, Verlegenheit, Ungelegcnheit. Vind. sapletenost, samo-tauka. n. p. Ambaras komu sprawić; być w ambarasie. Uwolniła go z ambarasu. Nieme. Kr. 4, 444. AMBARA-SOWAC, ał, uje. cz. niedk. zaambarasować, dok. ambarasu -nabawić, zamotać, pomieszać, zatrudnić, jentanben »erlegen machen, in Verlegenheit fe£en. Ambarasowany, zaam-

ALŻBIETA, ob. Elżbieta.

AM.

AMADEJ, herb. Orzeł biały bez ogona w złotej koronie, w dziobie pierścień; pochodzi z Węgier. Kurop. 3, 4. Sffidppeit.

AMALGAMA nieodm. n. z Arabsk. mieszanina, zjednoczenie, połączenie ciał w jedne massę, baS Slmalgama, bie Vertni*

fchnng, eine innigft »ermifchte ÜÔîaffe. n. p. amalgama którem    barasowany, zatrudniony, interesami zajęty, »erlegen, be*

się naciera poduszka przy machinie elektrycznej. AMAL-    fchdftigt.

GAMACYA, yi. ź. czynność, działanie mieszania, berê 2lmab AMBASSADOR, a. m. poseł wielki, eilt 2Intbaffabeur, ©efaitb*

gamtreit, ba£ intttgfie Vereinigen, t. j. kruszcu jakiego z zywem srebrem takie pomieszanie, że się w płynnym stanie utrzymuje. Kluk. Kop. 2, 308. 4, 344. 2. przen. wszelkie połączenie, zjednoczenie, pomieszanie, febc Ver* mengung, Vereinigung. AMALGAMOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. mieszać, jednoczyć, amalgantirett, »ermifeben.

AMALIOWAC, ał, uje, cz. niedk. z Franc, t. c. szmelcować, entailliren. Tr.

ter »om erften Stange. Karn, baxador, bashador. AMBAS-SADOROWA, y. ż. żona ambassadora, beö ©efanbten ©e* mahltnn. AMBASSADA, AMBASSADORSTWO, urząd, godność ambassadora, bie SBitrbe be3 ©efanbten. (ob. Poselstwo wielkie). AMBASSADORSK1, a, ie, przm. należący do ambassadora, bent ©efanbten gehörig ober ihn betreffend (ob. Poselski).

rze-

AMANT, a. m. AMANCIK, a. m. zdrb. kochający, lubiący osobę jakową, kochanek, luby, ber Stebljaber, ber ©alan. Vind. lublenik, lubesnik, lubi; Croa. dragi; Ross. jioóob-HHKt. Sama amantów dziś odmiana bawi, Wcale stateczna wyszła miłość z mody. Zab. 44, 382. Poznałem to zaraz; czegóż amant nie obaezy? Hul. Ow. 445. Grzeczny aman-cik. Tea. 28, 37. AMANTKA, i. ź. kochająca osobę jakową, kochanka, luba, bie ©eliehte. Vind. lubiza, luba, lubleniza, lublenka; Ross. JioóOBHHua. n. p. Officerom nigdy nie zbywa na amantkach. Tea. 45, 407. (por. A-mator, Amatorka).

AMARANT, u. m. (z Grec, d/iägavrog nie więdnący kwiatek), szarłat. Kluk. Dyk. ber 3(mar«ut, ba<? Taufeitbfdtön. Ross. 6ap-xaTHHH'B; Kroa. sznelyek. AMARANTOWY, a, e. przm. n. p. kolor, który jest podobny do purpurowego. 3lmaranten *.

*AMAR^KOWAĆ na co, ował, uje. niedk. (z łac. amarus) gorzko narzekać, utyskować, uskarżać się, żalić się, biadać, mehflageu, bittere Hagen fuhren. Olimplas amarykowała na Alexandra, że się szczycił synem Jowisza. Budn. Ap. 438. Na zepsucie kościelne sami dawno papieżniey ama-rykują. Teof. Zw. E. 4.

ÀMÂTOR, a. m. lubiący rzecz lub przedmiot jakowy, eilt Siehhaher ooit etmaś. Ross. pamne.«», .noóHTeat, oxothiikï. n. p. amator polowania, muzyki. AMATORKA, i. ż. lu-

AŁU - AM AT.

AMAZ - AM BI.

45

AMBICYA, yi. ż. - t. j. uczucie swoich zaszczytów, bądź czywistych, bądź przywidzianych, żądza czci, czcilubość, sławolubość, sławolubstwo, górnochciwość, 3lmbition, ©hr' gefühl, ©hRFty' ©hïfudjt, ©hrbegierbe, (por. Buta, duma, pycha, hardość); Vind. zhastishertnost, zhastishelnost. Ross. necToaioóie, aioóonecTie, caaBOJioóie, cjaBÓ.iroócrBo; Kość. aioóOHana.iie, B-iacToaioóie, caHOJioóie.— Czci pragnienie. Sk. Dz. 904. Żądza, pragnienie coraz większego wywyższenia. Kras. Zb. 4, 76. Skarbów dostatkiem wambicyą, abo w pożądliwość zbytnie chciwą na opanowanie Litwy się podniósł. Stryjk. 649. Gdy się hardem skrzydłem aż pod niebo wzbiła, że sieść nie chce, paść musi głupia ambieya. Pot. Arg. 34. W młodzieńcu ambicyą więcej sprawisz niż surowością. — Szlachetna ambieya każdemu potrzebna. — AMBICYANT, a. m, człowiek ambitny, wywyższenia pragnący, łapicześć. Petr, ein ßhrbegieriger, (Shr* fńdjtigcr. Tronu się przez wojny ambicyanci dobijają. Ustrz. Trój. 53. Ross. caHO.no6eifŁ, necTomoóeEfL; Kość. ncpB-CTBO.noóem, nepBeitcTBoaioóeits. AMBIT, u. m. 4., to właśnie co ambieya, ©hïbegierbe. n. p. Mój ambit był, być godnym tronu. Min. R. 4, 47. Daleki jestem od ambitu tego. Zab. 5. 384. §. przestarzałe, w znaczeniu właści-wćm z Łacińskiego arnbire, obwmd, zabudowanie ze słupów, obchód, krużganek na około domu, ber ©äulettgang um eilt ©ebättbe herum. Ambit, krużganek do koła, peri-

dromos. Chmiel. 1, 78. Zbudował cztery ambity, kuprze-    jeszcześmy nie za górą). Teraz już amen « już koniec, już

chadzce między słupy. Leop. 3. Reg. 7, 2. (Kość. Kpyro-    się stało. §. powiedz amen « zezwól już, niech tak będzie;

cminie, peristylium). §. przesta. objęcie, rozciągłość, roz-    zrób koniec. Oss. Wyr. gtcb bctnc (EtttttHÜtgitttg.

ległość, obwód, objąt, ber Umfang, bte étretfe, bte SSluêbc^* AMERNIA ob. Hamernia.

cyusza nazwana; nowy świat; Indya zachodnia, 3Itttertfa. AMERYKAŃSKI, a, ie., ‘AMERYCKI, a, ie. przm. Kmit. Spit. C. 3. b. z Ameryki, Ameryki się tyczący, auß Sltltertfa, 3Iltterb fattifd). n. p. wojna Amerykańska; czerwiec Amerykański. A-MERYKAŃCZYK, AMERYKANIN, a. m. rodem z Ameryki, ein Slntertfancr. Sław. Amerikan; Kam. Amerikanar; Ross. Aiie-pHKaHeuB, w rodź. ż. AMERYKANKA, i. eine Slmertfatterttttt.

nung. Sklep wysoki dosyć był w ambicie przestronny. AMERYKA, i. ż. czwarta część świata, od Ameryka Wespu-Pot. Arg. 282. Cały miasta ambit okolił parkany. Tward.

W. D. 2, 254. AMBITNOŚĆ ob. Ambicya. AMBITNY, a, e, przm. po większej części, na złą stronę; za sławą się ubiegający, czci chciwie pragnący, sławolubny, efyrgetfctg, el;rfud)ttg, efjrbegicrtg. Vind. zhastishelen, zhastis-herten; Slav. ponosit; Ross. .noóonecTHBuh, yecmnoÓH-Bbih, qecTOJioÔHuft, cjiaBOaioÔHuS; Kość. ^roóonecTHHH, cjiaBOHeHCTOBHUH. n. p. O narodzie ambitny, czegóż ty AMETYST, u. ż. z Greek, klejnot wieloboczny, czasem kostko-chcesz przecie? Tego? żeby wieść wszędzie gadała po    wy, przeźroczysty, różnego, fioletowego koloru. KI. Kop.

świecie.... Przyb. Luz. 140. Ambitnym być, ambicya się    2, 38. ber 3Imet^fl. AMETYSTOWY, a, e, przm, t. j. z

unosić; Eccl. jnoócmecTBOBaTHca, JtroóonecTByio.    Ametystu, n. p. ametystowa tabakierka.

AMBONA, y. ż. AMBONKA, i. ż. zdrb. ‘AMBON, u. m. ÀMFIBIUM, Gwag. 698. Ziemnowód, wodnoziemne zwierzę, (z Greek, äfißwv, pagórek, miejsce wywyższone, później ein SImpIjtbion, ettt betblebtgcê îfiter, ctit Sattbttwjfertljtcr. katedra) miejsce w kościele wywyższone, z którego mowy AMFITEATR, u. m. miejsce widowisk, n. p. amfiteatr szczwal-

czyli kazania miewają, kazalnica, bte ^attjel, ber ^rebigtftu^ll;

Eccl. aMBOHü; Ross. iiponoBU/ta.iHine; Kroa. prodekalniza;

Sor. 2. pràtkarna; Slav. pridikaonica; Karn, prishnèza, AMIANT, besednishe, lisher; Vind. predikalniza, lisher, predishniza, kanzel, kanzl, kanzlia; Słów. Kazatelnica, kazatedelnica. n. p.

Każe nasz Xiądz z ambony ładnie, Ale cóż? kiedy nie żyje przykładnie! Pot. Pocz. 372. Zegl. Ad. 282. Obracał się trzykroć koło ambonu. Sak. Persp. 3. 2. żartem, gatunek pojazdu, im ©cl)er$, ein Sßagen (por. korab). A to nie nasza ambonka; to jakiś osobliwy rydwan. Tea. 19, 7.

AMBRA, y. ż. z Arab. lekka przyjemnie pachnąca ziemna AMIDON, u. m. z Franc. T. część klejowata w roślinach, ber żywica. KI. Kop. 1, 246. Sien. 562. baß 3lmbra, ber îtitt'- ^leberftoff. Każda roślina a w szczególności mówiąc każde ber. §. ambra druga, sok zsiadły, klejowi, albo żywicy    ziarno zboża, każdy owoc ma w sobie cukier, gumę, i

podobny. Cn. liquidambar Linn., ein btefer barjiger @aft.    amidon czyli część klejowata. Os. Fiz. 1, 265. Amidon

AMBROŻY, ego. m. im. właśc. sławny doktor kościelny, 3ltlt* wciąga w siebie wodoczyn, z nim łącząc się powiększa broftuß. z chłopska: Jamroz. ■— Pieśń Ambrożego: Te De-um, ber SImbroftanifctye gobgefattg.

AMBROZYA, yi. ż. z Greek. äpßQOuia nieśmiertelność, t. j. pokarm nieśmiertelnych, pokarm bogów. Kras. Zb. 31tn« brofia, ©Otterfpeife: nieśmiertelnik, że nadawa nieśmiertel- AMIRAL oh. Admirał.

ności. Otw. Ow. 587. (por. Bezśmiertelnik). AMBROŻY- AMNESTYA, yi. ż. (z Grec, àpryatia * niepamietanie) zapo-OWY, a, e. przm. z ambrozyi, czyli zapachu nader przyjemnego, ailtbroftfcfy. n. p. Ambrozyową z siebie noc wy-ziały chmury. Pt'zyb. Mil. 164.

ny, baś Sintpijitbeater, ein ©cMube mit retyettiretfen Ot^en für baß publicum. Karn, skasalishe.

u. m. (z Greek, cc/uavroç ■ czysty) kamień z nitek niby złożony, które na płótno wyrobić można, nieskazitelne od ognia i owszem się przeczyszczające; len górny albo ziemny. KI. Kop. 2, 66. ber 3Inttaiit, ber 33ergflacl)ß, Stctitflad)ß. Dla swej własności amiant nazwano asbestem (Greek, aaßsotog * niepodległy spaleniu), lecz nowi Fizycy rozróżniają słusznie asbest od amiantu. ob. asbest. Ross. asiiaHTt, Ky/iejia ropHaa.

się, kiełek wypuszcza, tamże.

AMIŃEK, nka. m. Lac. ammium, kminek. Włod. kmin biały. Dudz. 33. meiner Kümmel. Polski kminek, podaminek. Syr. 445. 51mme».

mnienie, puszczenie w niepamięć, jakowej urazy, przebaczenie. Kras. Zb. Vol. L. 2, 1659. bte 3Imnefttc, bte $ergef* fentyeit be$ erlittenen unb angelegnen Unrecbtö. Kość. aMmtcm; AMELKA, AMËL1KA, i. ż. puszka, torba, kaleta, eine Sücbfe, ein Ross. HenaMST03Jio6ie.

Seutel, eilte îafcfye. Po listy siąga do amelki. Pot. Arg. 722. AMOMEK, mku, m. rodzaj roślinny, należący do korzeni ku-AMEN. nieprzyp. z Hebr. DttK. We wszystkich właśnie języ—    chennych; gatunki jego są: imbier, kordamoma, rajskie

kach używane. —• Słowo żydowskie osobliwe, albowiem    ziarno. Kl. Dyke. 1, 29. bte Stimmte. Łac. amomum. AMO-

zamyka w sobie i wiarę i nadzieję. Herb. N. F. 5. b. W    NEK, nku. m. Sison amonum Linn. baê Sllttßmlcttt.

kościele powszechnym zamyka modlitwy. Ojcowie SS. roz- AMONIAK, u. m. Łac. ammoniacum, chrościna Afrykańska, za-maicie go wykładają, jedni: niech się stanie; drudzy:    paliczce podobna, w gorąca płynąca żywicą zdatną do

prawdziwie; niektórzy: wiernie. Karnk. Ktch. 449. Groch.    lekarstw. Syr. 216. baö 3hltontaf; AMONIAKOWA", AMO-

W. 20. 2., przeno. chcąc wyrazić pewność, n. p. mogę    NIACKI, a, ie. przm. z Amoniaku lub się go tyczący, n. p.

cię upewnić, że jak amen w pacierzu, (lub w kościele)    amoniakowe drzewko. Syr. 216. amoniacka sól; ŃntOtttaf,

tak to prawda. Tea. 54, 59. To tak pewna, jak amen    SlmoittalaO (Salj.

w pacierzu.

jakowej, ba3 fêttbe, bte Seettbigung. Nie już amen. Cn. Ad. 8. (jeszcze nie po wszystkićm, jeszcze klamka nie zapadła,

46

AMBO - AME.

AMER - AM O.

ib. 25, 73, 3., koniec, zakończenie rzeczy AMOR, a. m. AMOREK, rka. zdrb. z Łac. bożek miłości,

Kupido, miłostek; ber Sllttor, ber Stebe^gott. Cz. Milek; Carn. Lubizhk, Serzhek; n. p. O jakbym ci rad Amorku dzię-

kowal, Gdybyś kochankę do mnie nakierował. Zab. 9,    chnący. Kl. Dyk. 1, 82. bte SlnanaS, ber $i)tttgSapfel. Ross.

Ql.'Urb. Amory w li. mn. znaczy to co kochanie, miłost-    aHaHaci. ANANASOWY, a, e. z ananasu, lub do niego

ki, n. p. Łatwo każdy twoje amory poznaje, bie Siebfdjaf*    podobny, »on 9lnana3, 2lnana3*. n. p. Lody ananasowe,

ten, baë 93erltebtfeS)n. AMORACKI, a, ie. przm. tyczący się    Tea. 39, 8. Zapach ananasowy t. j. podobny do rzeczy-

miłości, miłosny, ben 5Imor, bte Siebe betreffenb, Siebet.    wistego zapachu z ananasów.

Panny listów amorackich niechaj się kaja. Bals. Kaz. 4, 54. ANARCHIA, ii. ż. Kras. Zb. z Greek, bezrząd, bezrządztwo, AMPLIFIKATOR, a. m. powiększyciel, przesadziciel, ber U*    nierząd, nieład, nieswór, bte 5htard)te, SîegternitgMoftgfett.

bertreiber. w rodź. ż. AMPLÎFIKATORKA, i. n. p. Oratorki    ANARCHICZNY", a, e, bezrządny, bez ładu, niesworny,

obfite, wyborne amplifikatorki, w obrocie języka nieprze-    anard)tfd), regtewng3l0$.

gadane. Mon. 72, 422.    ANATEMA, z Greek. ob. Klątwa Kościelna. ANATEMATYZO-

AMPLOJOWAĆ, ob. Urząd.    WAĆ, ał, uje, cz. niedk. klątwę rzucać, wyklinać, itt ben

AMPUŁKA, i. ż. z Łac. simpulum. 4., znaczenie dzbana, czyli    ^trdjenbatttt ttyuit.    Kacerze sądził i    anatematyzowł    papież

bani olejowej. Macz. teraz nieużywane, ein Strug, Ötylfrug.    S/f. Kaz. 64.

2. przy mszy nalewaczka, czyli naczynie nie wielkie zwo- ANATOMIA, ii. ż. z Grec, (dvatopr/ * rozsiekanie, rozbiór) dą i z winem, nalewaczka do kielicha. Cn.— S. Remi-    kunsztowne rozbieranie ciał zwierzęcych, osobliwie ludz-

giuszowi gołębica do chrzcielnicy ampułkę z krzyżmem    kich. Kirch. Anat. 4. rozczłonkowanie, bie Slnatomie, 3tt*

przyniosła. Sk. Żyw. 2, 226. baâ i). Öldflflfdjleitt in 3tl;ctm3.    glteberungêfuttft. Ross. Tpynopa3bHTie. Anatomia, rozsiek

Order Ś. ampułki. Wyrw. G. 333. Boh. bambule, barn-    ciała ludzkiego. Kopcz. Ukf. 432. ANATOMICZNY, a, e,

bulka; Hung. ompolna; Rag. gostariza, Dal. vichya.    do anatomii należący, rozsieczny. Ross. Tpynopa3LflTeJL-

AMRA, ob. żydowska smoła.    hhK. ANATOMICZNIE, przsł. n. p. uważając głos anato-

AMULET, u. m. lekarstwo, czyliśrzodeksympatetyczny,przeciw-    micznie. Kopcz. Gr. 3, 44. ANATOMIK, a. m. rozsiekacz,

ko chorobom, czarom i noszenie onegoż na szyi, lub piersiach.    rozbieracz sztuczny ciał zwierzęcych, ber Slnatomifcr, 3^*

KI. Rośl. 2, 276. (por. Talisman) ein Slntulet, Slitfyättgfel.    glieberer. Ross. Tpynopa3baTeJŁ. n. p. Narzędzia głosu ana-

Eccl. JiaAOHKa, xpainoinue, xpamibiiafl, Haysbi, Ba3aia.    tomicy przeglądając.... Kopcz.    Gr. 3,    40. ANATOMIZOWAĆ,

AMUNICYA, yi. ż. wszelkie potrzeby wojenne, należące do    ał, uje. cz. niedk.    ciało czyli    trupa    zwierzęcego na    części

usłużenia artyleryi. Jak. Art. 3, 290. Papr. Weg. 4, 239. rozbierać, rozczłonkować, anatomirett, jergltebent.

AN.

ANATY, ANNATY, ów. I. mn. z łac. opłaty od benefieyów duchownych do Rzymu. Skrz. Pr. P. 2, 20. Vol. L. i, *ANA. (z Greek, dvd) wyraz przez lekarzów i aptekarzów uży-    585. i 2, 4602. Teof. Zw. D. 2. bte Slmtaten, bte 3<d/htttg

ANCIA. ob. Anna.

ANCUTA, y. ż. herb. Wyrychtowana do góry strzała; po prawćj stronie gwiazda, po lewej xiężyc nie pełny; z In-flant. Nies. 4. Kurop. 3, 4. eilt Sappen. 2., imię familii, ein ftamtltennante.

ANDEGAWSKI, a, ie * d’Anjou, non Slitjon in granfretd). n. p. Lud-ÀNAL1ZOWAC, ał, uje. cz. niedk. (źrzódłosłów jest Grecki wikAndegawski. Oss.Wi/mWina Andegawskie Wyrw. G. 349. àvdh’cnç*rozwięzywanie, rozkładanie, rozbiór) rozbierać, ANDRONY, ów. I. mn. baśnie, bajki, plotki, powieści bez rozkładać na części, wyszczególniać, verlegen; in Seftaitb*    szyku, bez ładu, bajanie, ©cfdjrodfi, 9)Mfird)eit, bnintncâ

tbetle anflbfeit. n. p. wodę łatwiej analizować, niżeli ja    3^9- n- P- Miał wszystko za fałsz, wszystko za androny,

robić czyli składać. Os. Fiz. 4, 503. ANALITYCZNY, a, e. przm. t. j. rozbiorowy, 11. p. sposób analityczny postępuje od szczególnych do powszechnych rzeczy, ana-jptifd), jergltebemb. Do porządnego poznawania rzeczy, dwa takich andronów. Tea. 26, 42.

są sposoby, zbiorowy i rozbiorowy, (methodus synthetica & ANDROT, u. m. gatunek ciasta opłatkowego, które w for-analitica). Kopcz. Gr. 2, 2.    -    mach żelaznych, umylśnie do tego zrobionych, pieką.

ANALOGIA, ii. ż. z Greek, draloyla = równość, stosunek,    Wiel. Kuch. 396. ein Indien, bîtntt mie eine Oblate, eilt

podobność , podobieństwo, stosowność, bte 9lnalogie, Sleljin    2Baffelfud)eit. Slow. pogaćik; Weg. pogâtsa; Bosn. krustu-

ltd)feit. Eccl. B03Ji0Bie, cxoæctbo. n. p. Analogia czyli owa    licch, skanatiça; Croa. nûdlin. ANDROTNIK, a, m. pie-

przydatność, jaka między pokarmem matki i konstytucyą    karz androtów, Cn. Th. 389. i forma do pieczenia ich.

ciała dziecinnego zachodzi. Mon. 69, 4045. Przez podo-    ber Saffelbdder, nitb baê Saffeleifeit.

bność, czyli analogią przekonać się. Kopcz. Gr. 3, 22. ‘ANDRYKUŁY, ów, /. mn. t. c. baśnie, androny, ©cfd)tüä|$,

S0?ährd)en. By apostoli znowu zmartwychwstali, rzekliby, iże andrykuły bają. Wad. Dan. 263.

ANDRZEJ, . eja. imię męzkie, zwyczajniej Jędrzej. Dudz. 47. ANANAS, u. m. bromelia Lim. owoc wyborny, u nas tylko Andrzeja Zamojskiego układ prawa.

w oranżeryach ; sok jego obfity, winny, przednie pa- ANDZAR, ANDZIAR, HANDZIAR, CHANDZIAR, u. m. nói

wany, znaczący: tyleż. Cn. ju, 5. 35. ju bret Unjen. Boh. an,    nad) fRont »ott ber erhaltenen ^frititbe.

ana, ano = ęwi, quae, quod.

ANABAPTYSTA, ob. Nowochrzczeniec.

ANACHORETA, ob. Pustelnik.

ANAFORA, y. ż. z Greek, figura krasomowska, powtarzanie słowa jakowego dla tćm większej dobitności; bie Slttaplier.

Slov. prcdopaćilka.

Min. Ryt. 2, 454. Co mi prawisz za androny? Zabi. Amf. 65. Do czegóż to ty pleciesz te androny? Zab. 43, 428. Wstydziłabym się nietylko wierzyć, ale słuchać nawet

ANALOGICZNY, a, e. przm. ANALOGICZNIE, przsl podobny, odpowiadający, zgodny, stosowny, analogtfch, älm» lid). Eccl, B03Æ0BHHH, B03jK)BHli.

44

Słownik Lindego wgd. 2. Tom I.

Turecki, bułat, puinał, cm ©ürïifôeS SReffer, eilte Hrt ©oldj.    ein (Englifdjet staitj. Tak wartki, iż na końcu śpilki anejza wy-

Tur. khansjar; Maurit. chensgher; Croa. hangyar, kratki    wijać potrafi. Tea. 28. b. #. Lepiej Angleza tańczy niż menweta.

mech; Weg. handsâr, hanxar; Daim, hanshar, hanschar, ANGLIA, ii. ż. ziemia Angielska, (EngeHaub. Sław. Anglia, hangyaricź; Rag. i Bosn. hangjâr, hangjàrich; Karn, hàn-    Ingleska, Ross. Amia; Wqg. Anglia;' Kroa. Anglianszka

shâr.- n. p. Sułtanna nosi zawsze za pasem handziar    zemlya, Engelszka zemlya; Wind. Anglianska, Angelska

albo puginał. Kłok. Tur. 91. Dobywa chandżaru. t. 90.    deshéla; Bośn. Inghilterra. n. p. Anglia od Anglów; ze

Husarz z andżarem za pasem. Kchw. 51. Junak, Turski    Szkocyą zowie się Wielką Brytannią. Wyrw. G. 395.

andzar za pasem. Pot. Jow. 30. W brzuchu śmiertelne    Pochod. Anglik, Angielczyk, Angielka, Angielski, Angli-

poczuwszy andżary, Oczy mruży. Pot. Arg. 297., (por. zować, Anglomania, Angielszczyzna.

Gandziar).    *    'ANGLICZKI, ów. I. zm. zdrb. Kotwiczki, kotewki żela-

ANEJZ. ob. Anglez.    zne. Cn. Th. 310. (z Niemiec. Hügeln,) Fußangeln.

ANETKA. ob. Anna.    ANGLICZYK, ANGLIK ob. Angielczyk. ANGLIZOWAĆ, cz. niedk.

ANGARYA. yi. ż. angary, słowo Perskie servitus (pańszczy-    na tryb Angielski przerabiać, angltftren, engldnbern. Najpo-

zna) znaczące, potym wzięto za obowiązek przewożenia    wszechniéj zaś używane, mówiąc o ucinaniu ogona koniom,

Anglizowanie koni, konie anglizowane. Kl. Zw. 1,176. Tea. 1, b. 69. żartem. Wąsik anglizowany. Tea. 13. C. (przycięty). ANGLOMANIA, ii. ż. zbyteczne, przesadne, szalone naśla-

broni, sukień, i sprzętów panującego. Gzac. Pr. 1, 63.

Posługi czyli służby, angariae, perangariae. Nar. bist. 2,

258. Powinności wożenia listów przez bojarów. Czac. Pr.

1, 64. ©tenftfuljreit, ©łenftreffen, §offuljren. Ludwik jął    downictwo angielszczyzny, bte Hnglomanie, (Euglćmberfud;t.

ciężkie pobory na poddanych stanowić, i angarye nie- ANGOLA, i. ż. Królestwo Afryki, Dykcy. G. b(l3 Jicid; 2tn= małe na nich wnosić. Biel. 554. Dobra duchowne od    gola. ANGOLANIE mieszkance tego kraju. ANGOLANSKI,

wszelkich ciężarów, podatków i angaryi wolne. Star. Ref.    ANGOLSKI, a, ie, z Angoli pochodzący, ooit Hngola. n.

119.-§. Wszelkiego rodzaju ucisk od panującego. Czac.    p. Król Angolański mieszka na górze skalistej. Dyk. G.

Rek. jebe Sebntcfuttg burd; beu O&erJjerrit, Każdy ucisk chłopa,    Kozioł Angolski podobny do pospolitego, ma włos bar-

nazywa się w języku prawniczym angaryzacya. Czac. Pr.    dzo piękny. Zool. 364. bte Httgolajtege.

1, 64.    "    ‘ANGUŁ, u. m. z łac. w matematyce kąt, węgieł. Sols. G. 1.

ANGIELA, i. ż. zdrb. ANIELKA, ANGIELECZKA, ANIELU-    ber Söinfel. Tryanguł ob. Trójkąt.

SI A, i. imię kobiece, ein üBeibername Hngelifa. Angiela, ANI, Spójn. 1) nawet nie, wcale nie, aud; nid;t einmal, służąca jego. Tea. 22. b. 2. Angieleczka wiele ma nauki. felbft nidjt einmal, fogar nid;t einmal. Cz. ani; Słów. ani; Tea. 28, 21. Pamiętasz go Anielusiu t. 28. 19.    Sor. 1. ani, aniż; Wind. ni, ne; Kroa. ni, niti; Bośn.

ANGIELCZYK, ANGLIK, a. m. ANGLICZEK, ANGLICZY- ni, ne, nit, nitje; Rosi. mwce; Łac. ne, nec, neque. CZEK, czka, zdrb. rodem z Anglii, eilt (EugeMuber. Boh.    Niemając ani chleba, udali się na modlitwę. Sk. Żyw. 2,

Englićan; Kam. Englendar; Kroa. Anglianecz, Englez,    352. b. On ani myśli o tym. Groch. W. 151. Litwy czter-

Engel, Inglis; Sław. Inglćz; Ross. AHOimnHHt. n. p. An-    naście tysięcy poległo, z naszych żaden ani był ra-

glik wielkomyślny. Zab. 5, 319. Widziałem Angliczyczka    nion. Papr. Ryc. O tym ani wątpić. Kopcz. Ukł. 18. Praw-

który—Sien. 545. §. służący zwłaszcza do koni, z An-    dać, że złota przodkowie nie mieli; A małobym nie

gielska ubrany. 2) Koń Angielski, t. j. z Anglii, albo    rzekł, że go ani chcieli. Star. Yot. B.Z. b.— Cum. Gen.

z ogonem przyciętym czyli anglizowanym. (Elit (Eltgltfd;e3    Precz ztąd! ani przystępu! precz gminie światowy. Zab.

fferb, ein (Engedduber. Angielczyki moje, to cudne koniki.    11, 413. 2) ani-ani» ni-ni «nie-nie, meber-ttod;. Sław.

Tea. 7. c. 28. ANGIELKA, i. ż. kobieta rodem z Anglii,    i Wind. ni-ni; Sor. 2. daniż-daniż. n. p. Ani poganin,

bte (EngeMnbertUtt. Ross. AnmiaHKa. Podobała mu się    ani chrześcianin. Biel. 154. Pokarmy mierne, ani bardzo

grzeczność Francuzek, białość Angielek. Mon. 73. 218.    podłe, ani bardzo drogie; śrzodkiem szedł, ani na tę,

ANGIELSKI, a, ie. ‘ANGLIJSKI, z Anglii, do Anglii na-    ani na owe stronę skłaniając się. Sk. Zyto. 2, 150. Ani

leżący, cngcMnbtfd;, ettgltfd;. Boh. englickÿ, anglicky ;    tu, ani tam * nigdzie. - Ani ztąd, ani z owad « z nikąd «

Slav. angjeoski; Ross. aHiMimKift, aHOimcKitl. n. p. Cyna    z żadnej strony. §. Ani-ani, nie* ni-ni, roeber - nod; and).

Angielska, węgle kamienne Angielskie, sól Angielska,    Żył jeszcze, ale ani się ruszyć, ani mówić nie mógł.

sukno Angielskie. Wyrw. G. 416. Piwo Angielskie. Syr. 947.    Perz. Cyr. 1. 83. v

Fraczek Angielski, Tea. 24, 94. Wezeł Angielski. Jak. Art. 2. ANIELKA ob. Angiela.

44. Król. Anglijski. Stryjk. Tur. F. 3. ANGIELSZCZYZNA, ANIELSKI. ‘ANGIELSKI, a, ie, ‘Anielny, a, e. Chodk. Kost.

y. ź. imię zbiorowe * wszystko cokolwiek jest Angielskiego, jako to język, mody, materye, roboty, ba3 (Engltfd;e, afê épradje, Éoben, SlrMten, 3eu(F-ANGINA ob. Zapalenie gardła. Krup. 5, 427.

ANGIOŁ ob. Anioł.

‘ANGISTERKA, i. ż. Flaszeczka, małe naczynie, ein ftläfdjdjeu. Wzięła angisterkę wody i wybrała się w drogę. Tward. Pas. 48.

ANGLEZ, ‘ANEJZ, a. m. taniec Angielski, eine Stngloife,

18

A N E - A N G.

ANGL - ANIEL.

66. * od aniołów, aniołów się tyczący, lub od nich pochodzący. engltfd;, »on (Engelu. Ross. aHrejOBŁ, aHrejbCKiil; Kość. arrejcnin; Wind. angelski; Kam. angelske; Kroa. angelszki; Weg. angyali; Rag. angjelski, angijeoski; Dal. angyeoszki; Cz. anglicky, englickÿ, angelskÿ, andélsky; Słów. andèlski. n. p. Anielskie pozdrowienie * zdrowaś Ma-rya. Bibl. Gd. Łu. 1, 28. anielskie nawidzenie. §. przen. t. c. święty, niebieski, aniołom podobny, doskonały, szczęśliwy, prześliczny; engltfd, Ijeiltg, fytmmltfd;, twlfom*

ANIMA-ANIOŁ.

ANIOŁ - ANI W.

19

men, glńdfeeltg, parabiefifch, an ©üte ganj fcefonberé anäge*    -    nd -    I gelićek, andjlek;    Stow,    andel; Sor. 2. jan-

jei^net. Kość. p^BHoaHreabHHH. n. p. niewinność anielska.    I-ndz -    1 żel ; Sor. 1. janżel.-n.    p. Oto ja    poślę    an-

Mon. 65, 99. Żywot anielski wieść lub odprawować. Sk. I-nż - 1 gioła, to jest posła swego. 1. Leop. Mai. 3,1. Dz. 244, i 542. Po anielsku w ludzkićm ciele żyła. Groch. 1. Leop. Num. 22. Aniołów pismo Ś. zowie mocarzami W. 573. Doktor anielski Tomasz z Akwinu, Sk. Żyw. 1,    i zastępem Pańskim. Karnk. Ktch. 20. Kroa. angelsztwo;

448. Pim. Kam. 475. Boh, Diab. 2, 4. Poznał warkocz    Dalm. angyeosztwo. (por. Bóg zastępów). Dwanaście ciem

złoty Choć zdaleka i one Angielskie przymioty. P. Kchn.    angiołów. 4. Leop. Mat. 26, 53. (ob. ćma). Złotemi pió—

Orl. 4, 5. Angielskie piękności, t. 1, 49. Nie anielskieź    rami odziani duchowie, Gdzieście odeszli prędcy anioło-

to życie! Tea. 29, 40. §. Botan. Angielski trank, roślina,    wie. Groch. W. 856. Aniołów klassy, władzy, państwa,

arnica, (Engeltranf, Sucianêfraut, ÎBalbblume. Syr. 825. KI.    mocarstwa, i t. d. Eccl. BaacTH, rocno^cTßie. ob. Archa-

Dyk. 4, 49.    niół, Cherubin, Serafin. - §. Zły anioł, czarny anioł*

ANIMALIZACYA, yi. ż. zamiana cząstek roślinnych w zwie-    czart,    wróg, szatan, diabeł,    bies,    ber Döfe    (Engel,    bet

rzece. N. Pam. 6, 348. przezwierzęcenie, bie 2lntmaItfatton,    Teufel.    Kościół Laterański zły    anioł    na ziemię    obalił.    Sk.

î>te SSermanblung ber oegetaMtftfycn Körper ober Steile in    Dz. 854. §. Anioł stróż, duch strzegący, towarzyszący;

t|hertfd)e, bie $eril;ierung.    lub też człowiek który przy wszelkiej okoliczności obroń-

ANIMELA, i. ż. mleczko cielęce. Wiel. Kuch. 396. baś    cą i zasłoną się właśnie staje; ber ©djubengel, ber 35e*

SrdSdjen, baê Salltè&rôSdjen. 2) Klapka w pompie. Tr. bie    fd)ü$er, ber givrer, Begleiter. Ross. aHrea-s noKpoBHTejiL,

Mappe in ber ^nmpe.    xpaHHTeab; Wind. angel. varih, ajnauz varih, obvarni an-

ANIMOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. zachęcać, pobudzać, podu-    gelz, n. p. Bezwstydnie się obnażając, zapominasz na

szczać, zagrzewać, aufntuntern, SJtuth einfiiijmt, 2Jîuth ein*    uszanowanie dla anioła stróża, który jest wszędzie przy

fpredjen. Brata gniewy podpala, na bój animuje Dorno-    tobie.- Anioł stróż odprowadza po śmierci duszę na

wy, do którego już chęć w sobie czuje. Bard. Luk. 25.    miejsce przeznaczone. - Melinda aniołem stróżem dla nich

Gwag. 469. ANIMOZYA, yi. ż. sierdzistość, gniewliwa,    była. Chód. Kost, 484. Już go inszym niechce nazywać

zapalczywa gorliwość, baê Slufgebradjtfetyn, ber aufgebrachte    imieniem, Tylko aniołem stróżem i swojem zbawieniem.

Unwille. Przeciwko duchownym dziś tak silna powstaje    Morszt. 162. Będziesz moim przewodnikiem, wybawicie-

animozya. Kot. list. 4, 435. ANIMUSZ, u. m. 1) umysł,    lem, aniołem stróżem. Tea. 20,^ 24. (Ross. 4Ghb Moero

sposób myślenia, ba£ ©entfttp, bie ©ejtttnuug, ber ©eift. n.    aHreaa* imieniny, por. patron).- Żartem, anioł stróż t. c.

p. Lech był serca wielkiego, animuszu wspaniałego. Gwag.    wartownik, przybocznik nieodstępny, w złem rozumieniu,

46. Wspaniałość albo animusz przystojny. Fr. prz. 42.    chodzący jak cień za osobą, jctnanbeS SMcfyter, Scobacj)*

Animusze męzkie i statek roskoszami ginie. Warg. Gez.    ter, 3lufpaffer. Po miastach gdzie niegdzie w płaskiej

44. Córka Katonowa nie była animuszu niewieściego.    mowie żartobliwie, stróżów miejskich, pachołków urzę-

Warg. Wal. 78. Biedy czynią animusz zniżony. Bard. Tr.    dowych (^oltjetfbebiente), aniołkami zwano. Oss. Wyr. §. Przy-

247. Wielki i wspaniały animusz w uciskach nie ustaje.    mawiając    na doskonałość, piękność i t. d. anielską, 2ltt*

Petr. Ek. 47. 2) odwaga, męztwo, śmiałość, SDłnth, Mtlm*    fpielnngcn    auf bte SSoUîommen^ettert ber (Engel. Anioł, nie

heit. Mały wzrostem animuszu nastawia. Pot. Jow. 488.    człowiek. Birk. Sk. B. 4. b. Pawła Galaty przyjęli jako

Bolesław od wysokiego animuszu śmiałym nazwany. Gwag.    anioła bożego. Sk. Dz. 39. Pasterka nadobna jak anioł.

36. Bogdaj to panegiryk nadęty w arkuszach, Co o wie-    Tea. 54.    c. D. 2. Jak aniołeczek śpiewfa. Kotak. Wiek.

czno-pamiętnych pisze animuszach. Kras. Li. 2, 8. (t. j.    B. 4. §.    Anioł, Aniołek * układny, miły, słodki; i ztąd

czynach męztwa). Wielki animusz, a intrata mała. Min.    pieszcząc: aniołku! aniołeczku !* moje serce! rybko! moja

Ryt. 4, 209. (t. c. huczno a w pięty zimno). 3) gniew,    duszo! liebreich, halb, fü$ nue ein (Engel, mein êttgel! mein

chrapka, chrap na kogo, zawziętość, ber ©roll, bte (Er*    ©d)aij! mein $crj. Powiedz mi, mój aniołeczku. Tea. 28.

Bitterung. Mieć animusz na kogo. Tr. 'ANIMUSZNY, a, e.    b. 404. Nie chodźże jeszcze, moje dziecię kochane, mój

śmiały, wyniosły, ntutfeig, oerioegcn. Despota swe posłuszne    aniołeczku, t. 26. 73. §. Przenośnie uszczypliwie: anio-

a ubogie poddane, niźli animuszne widzieć wolał. Tward.    łek* Jezusek, trusia, licomierca, obłudnik, faryzeusz, eut

W. D. 2, 244. Złożyli z serca dumy animuszne. Auszp.    ©cheinengel, ein (Scheinheiliger, ein Heuchler. Jak aniołki

43. *ANIMUSZOWATY, a, e. nadęty, dumny, etngebtlbet,    połykał. Ryś. Ad. 49. («poczciwiec dziś z Panem Jezu-

aufgeblafeu, ftolj. Animuszowata starożytność * Szczyć się ty    sem gadał). Uwaga. Wyprawę województwa Sandomier-

starożytną przodków^ twych przysługą. Kchw. Fr. 2.    skiego w czasie Konfederacyi Barskiej aniołkami zwrano

ANIOŁ, *ANGI0Ł, a. m. ANIOŁEK, łka. zdrb. ANIOŁE-    od białych czapek i mundurów. Oss. Wyr. ®tc SettbotUt*

CZEK, czka zdrb. z Greek, äyyelog. posłaniec. Nazwisko    rer ÜDîamtfchaft jur Beit ber Sarer ©onföberaticm mürbe n>e*

to duchów niebieskich w piśmie, znaczy po-    gen ihrer iretjüeu Éüjjeu uub SOtouturcu (Eugelcbeu genannt.

I słańca. Kras. Zb. ber (Engel, baÖ(Engelcl;en.-Łac.    Pocho. Anielski, aniclny, archanioł, archanielski.

I Angelus; Kość. arreÄT>j aureiii», Doss. aHrejt: ‘ANIWERSANT, a. m. przeciwnik, ber, ©egner, Stbcr* 1 Kroa. angel; Kam. angel, angelz, angelzhćk; fać^er. Tr.

u Vind. angel, angelz, anjauz, anjavuz; Weg. ANIWERSARZ, a. m. rocznica, uroczystość lub obchodzenie eo angyal; Bośn. anghiel, anghieo; Rag. anghjeo;    roczne dnia pewmego, bflê Bölw^begängnifl, Sahre^feft. n.

- Dal. angeo; Fran. ange; Cz. angel, andel, an-    p. Dzień aniwersarza Koronacyi J. K. Mci. Gaz. Nar. I,

Radie.

77

ng

ni

nJ

«g

ng

20

A NI Ż - #A N 0.

AN0N - ANTO.

ba, ftetye. (Boh. i Slow. ano * lac. imo, por. Cz. an, ana, ano*ęui, quae, quod). n. p. Ujrzał tam zaraz, ano wąż na ziemię spadł. W arg. Wal. 15. Dobrotliwy gdy widzi, ano ty się starasz, ano biegasz dla niego, wnet rzecze: nie frasuj się. Gorn. Sen. 531. Mniema by dobrze, ano źle będzie. Biel. Sw. 62. Usłyszał, ano grają i śpiewają. Leop. Łuk. 15, 26. W. Pst. m. 325.

383. Osobliwie zaś obchód pogrzebowy roczny za umarłych, nabożeństwo zaduszne, exekwie roczne. Kras. Zb.

4, 93. btc jćtljrltdjc îobtenfeçer.

ANIŹ, ANIŻELI ob. Niż, Niżeli.

ANKRA, y, ż. (Gr. dyxtrjç, dyxiatgov, dyxvga, por. Niem.

Slttfer * kotwica). 4) Klamra ciesielska do spinania drzewa, bte klammer, ber §afen. b) gatunek węzłów, etn Stnïer-ïîtotett, eine Slrt 0d)ltltgett. Ankry robią się z długich i ANONIM, a. m. z Greek. àvoôvvpoç* bezimienny, bęzimiennik, grubych wici, cieńszym końcem zasilają się w koło wiązku, nienazwany, niemianowany. Kras. Zb. 1, 93. Sk. Żyw A. 184. a w grubszym daje się kluczka. Jak. Art. 1. 384. c) an- 'ANOWAĆ, wał, uje. cz. nied. czst. potakiwać. Tr. bejahen, kry, klamry, haczki, spinki, spięcia u pasów, a czasem (pór. anu)., używane i zapasy same, ©Ürtelfpangen, ©ürtelïjafett, ANOŹ, ANUŻ ob. Nuż.

rcetlen ntetortpmtf# für ben ©ürtel, Śetbgurt felbft. Przykre te- ANSA, y. ż. z Łac. 1) trzonek, rękojmia, ber ©rtff. (Karu. raz te ciasne kabaty, dobreć z wysokim ankry opasaniem    kluka, dershaj; Ross. 4y?KKa; por. Kam. anaza*conditio).

były, Brzuchowi, by największy, nic się nie przykrzyły.    2) Okoliczność, powód, sposobność, ©elegeitfieit, SScratt*

Kchw. Fr. 64. Kobiece opasania, SBetbergürtel, 0djnrpett. Do    laffung. Nie dawali temu poganinowi ansy. Leszcz. Cla. 73.

stroju białogłowskiego dziś należą ankry, szarpy. Haur. Sk.    3) gniew, chęć zemsty, chrapka, ber ©roE, bte ©rlutteruttg.

519. Nastały teraz dziwne w strojach maniery z cudzo-    n. p. Mieć ansę na kogo.

Anszkotu sztuka, Instr. C. L. Muchairy, anszkoty cło pła-

ziemskich alamod, Krymki, Szwedki, Nocenty, Ankry, Inger- ANSZKOT, u. m. pewien gatunek materyi, ein gettńffer Boniny. Tward. W. D. 2, 151. ANKROWAĆ, wał, uje. cz.

niedk. zaankrować dok.* klamrować, spinać, zejmować,    cą. Vol. Leg. 4, 81.

sprzęgać, ffommern, jufammenbtuben, »erflammera. Ankro- ANTABA, y. ż. z Niem, btc £>önbl)abe, rękojeść, rękojmia, wać gmachy żelaznemi sztaby. Hor. 2, 154. Kniaź. Gdy    Vind. haba, dershai, vuhu, rozhnik,    kampa, rozhniza; Croa.

przedpiersień okłada się płotem, ankrują się koły co trzy    preruch; Ross. 3axBarE, yxBan>,    yxBaTtncB, yxBaTemi;

stopy. Jak. Art. 1, 375. Ankrowanie, suffrenatio. Chmiel.    Kość. pa3BopM, KpionKH, neun, pyKoarnH, noBOAKH. n.

1, 78, ANKRO WY, a, e. od ankry, klamrowy, hakowy,    p. Przy pierwszej opasce armatowćj, przyprawują się an-

bte Hammer betreffeub. Cętnar żelaza ankrowego.    Os.    Żel.    taby, za które się na łoże    podnosi    i z niego składa. Ar-

49. Kluczka ankrowa. Jak. Art. 1, 385.    chel. o, 60, (te zaś zowią    delfinami). Miasto antaby mo-

ANNA, y. ż. ANETKA, ANUSIA, AŃCIA, ANECZKA, HA- że być... Sol. Arch. 100. §. ucho, kolce jak u statku, NUSIA, HANUŚKA, HANKA, ANUSIEŃKA, i. ż. zdrb.    u garnka, Cn. Th. b(t§ £)eljr, ber    ipeitW. §. u strzelby,

imię białogłowskie, 3lmtfl. Cz. Anna, Anka; Sor. Anna,    flinty, pistoletu, obłąk, ber Śitgel    Alt einer $ltnte, ^tftole.

Hanna, Anka, Hanka, Anzizka; Croa. Anna, Anoka, Ja- ANTAŁ, u. m. ANTAŁEK, łka. m. zdrob. z WeLg. âltalog* na; Dal. Anne, Annicza; Bośn. Anniça; Vind.    Anzhka;    Gwierćbeczek, 18 garców.    Lesk. 2,    26. mała beczułka n.

Ross. Attycia. n. p. N. Pam. 11, 230. Biesiad. DA.    Tea.    p. wina, śledzi, ettt flettteö    $flß, ein    ftäßdjen. Ross. arnaas.

27, 31.    ANTAŁOWICZ 0aufatt3. Tea. 24, 86. ob. wyrazy toż zna-

, a. m. z Łac. przodek, poprzednik plemienny a zwłaszcza stanu wysokiego, ber 18orfû^re, ber 3Ilmc. Chcąc go wysławiać, namienili zacnych jego antenatów. Zab. 11, 251.

(chodzić, odsyłać, wodzić) Ryś. Ab. 52. ab Herode ad ANTEPENDIUM n. nieodm. ANTEPENDYA, yi. ż. Łac. po-Pilatum, boit spilatltS Jlt £)erobe3 ; niepotrzebne i nudzące    krycie dolne u ołtarza, zasłona która część dolną olta-

wodzenic lub odsyłanie kogo od jednego do drugiego,    tarza okrywa, brtś öorgeftredte 3^ug unten um ben Slltar

jak n. p. w sprawach sądowniczych, por. Ceregiele, Ko-    Ijeruut. Razem z antependyą piękny ornat posłała do korowody, Zawody.    ścioła. Chodk. Kost. 90.

ANNATY ob. Anaty.    ANTKOWY, ob. Antoni, Antek.

ANNOTACYA, yi. ż. z Łac. przypisek, dodatkowe objaśnię- ANTOLOGIA, ii. ż. z Greek. Florilegium, kwiato-zbiór, kwia-nie, znaczek, notatka, eine 3lnnterfung, Scmcrfung. Vin.    tosłów, wybór najpiękniejszych miejsc z pisarzów, eine

sasnamin, sariss, navanzhanje, opomenenje, nasnaminu-    Slumcttlcfe. Kość. i Boss. ub-btocjobü, UBSTOCJOßie, ub*-

vanje. n. p. Annotacye do pisarzów zwłaszcza starożytnych.-    Tocoópame. ANTOLOGISTA, y. ANTOLOG, a. m. czy-

Annotacye albo poznaczenie rzeczy co główniejszych, przy    niący zbiór kwiatów albo miejsc najpiękniejszych z dzieł

boku pisma położone. Smot. Lam. w przedm. ANNOTO-    różnych, etn Slnntenfflntmler. Kość. UBBTOCviOBeiVB, libbto-

WAG, wał, uje. cz. niedk. nanotować, znaczyć, nazna- .    coÓHpaTeJb, kwiatozbieracz.

czyć, ûnnterfen. Vind. navanzhati, nasnaminuvati.    ANTONI, niego, imię męzkie. Antek, tka, ANTOŚ, ia,

*ANO Spojn. zamiast: a ono, a oto, oto patrz! unb ftelje    ANTOSIEK, śka. zdrb. Slnton, 3lntond;en. Cz. Antonjn,

ANNALISTA, y. m. pisarz rocznych dziejów, rocznodzicjo- czące: Kufel, Pijak, Moczymorda, Dusikufel. pis, kronikarz, ber Slnitaltft, 3lnunlettfd)retber. ANNAŁY, ANTEK ob. Antoni, ów. mn. roczne dzieje, roczniki, 3aI;rbM;er. Roczne dzieje, ANTEKOMIGYALNY ob. Przedsejmowy, czyli wypisy z annałów Baroniusza, przez Piotra SkargeL. ANTENAT ANNASZ, a. m. imię Kapłana Żydowskiego, ber ^rtefter §Altna3. Odesłał Jezusa Annasz związanego do Kaifasza.

1. Leop. Jan. 18. Przysł. od Annasza do Kaifasza.

Antaus, Antaussek; Bośn. Antun; Kroa. Anton, Antol;    żytnościach, ein Alterthumêforfd)er. Antykwaryusz, staro-

Dal. Antun. n. p. Słyszysz, Antku! Tea. 54, b. 4. Swie-    żytnik, odkrywa tajemnice wieków, tłumaczy je i światy Antoni Padewski, co się z tym człekiem dzieje! Tea.    tłem erudyeyi oświeca ciemne ich pamiątki St. Pot. Szt. 13.

45. c. 9. Wyb. Kul. §. Przysłowie. Uciekaj Marku Anto-    §. U Niemców handlarz starzyzny, starzyźnik, ein Antiguariu3,

ni, nim cię wiekiera dogoni. Rys. Ad. 69. (*w nogi! ot!    ber alte <öad)en, 23üd)er, U. f. to. oerfauft, ob. tandeciarz.

już cię dogania. Zapewne z powodu haniebnej ucieczki ANTYMIS, a. naczynie w kościele Ruskim, misa ołtarzowa Marka Antoniego z pod Akcyum, lauf!    ehe «tan    bid) er*    poświęcana, in ber gried)ifd)en Sltrdje,    eine    Altarfd)üffel.    [Chu-

ttńfd)t). § Lekar. Świętego Antoniego niemoc, piekielny    sta, z wizerunkiem złożenia Zbawiciela do grobu, na któ-

ogień. Mącz. bdś> Atttouilrêfeuer, baê ^eilige fetter, ber Aotl)'    rej mszę odprawiają. Wszywają w nią niekiedy cząsteczki

lauf. Ross. aHTOHOB'B oroHb ; Ital. sant    tonio; Carn. pe-    relikwij. 2]. Antymis tak wielki być    ma,    żeby na nim    pa-

rézhogn. §. Rośl. Ziele Ś. Antoniego,    ołownica,    molyb-    tyna i kielich zmieścić się mogły.    Pim.    Kam. 428.

daena, glöhfraut, spfejferfrant. Syr. 1245. ANTKOWY, a, ANTYMONIUM ob. Spisglas, Ross. cypaia.

e. od Antka, do Antka należący, n. p. Będziesz Antko- ANTYOCHIA, ii. ż. Miasto wSyryi, Antiochien. Dyk. G. Eccl. wą, byle tylko matka na to przystała.    Tea. 56.    b. 49.    óomfi rpa^, eeonoab.

czek, przedkąsek, przedgryzek, ba3 2Soreffen nor ber eigen* tlid)en SDîahljcit, ber Sortrunf, ba3 $orfoften. Antypast suchy do jedzenia, antypast do picia w trunku. Cn. Th. 7. (por. Past, paszt, pasztet). Vind. predduh. §. Antypasty małżeńskie, trzema uciesznemi historyami, jako wdzięcznego smaku cukrem prawdziwej miłości małżeńskiej. zaprawiane. Dziełko polskie w Krak. 1756. przedrukowane; zawiera w sobie historyą Banialuki, w przysłowie weszła, wierszem, i dwie inne prozą. îitel breiter fiolntfcher SiebeÜ* gefd)id)ten, unter benen fifo bie Banialuka (co ob.) befonbcrS aifojeichnet.

Antonê*. Rzeczownik: ANTKOWA* żona Antka, używane ANTYPAST, u. m. przysmaczek przed objadem, przedsma-tylko między wieśniakami. Miejsce dopiero co przytoczone może tu także należeć.

ANTREPRENER, a. m. z Franc, podejmujący się czego, biorący, trzymający co na siebie, ber Unternehmer. n. p.

Kontrakt z antreprenerami. N. Pam. 3, 316. w rozd. i.

ANTREPRENERKA, bte Unternehmerfon. ANTREPRYZA, y. ż. impreza, podejmowanie się czego, branie, trzymanie na siebie, bte Unternehmung.

'ANTULARZ, ‘ANTULAŹ, u. m. pewien gatunek koronek szerokich, eine Art breiter ©pißen aber kanten B.

ANTWAS, HANDFAS, u. m. z Niem, nalewka, miednica,

raza wrodzona ku rzeczy, lub osobie jakiej, bie Antipathie, bie Abneigung ; Eccl. npoTHBOCTpacrie. Bywa i to, że przez same antypatyą, albo niechęć ku jakiej osobie, choćby najzabawniejsza rzecz była powiedziana, żadnej drugiemu nie przynosi uciechy. Zab. 12, 275. Dudz. cf. sympatya.

ANTR -ANTY.

ANTYM-ANY.

21

umywadlnik, lawaterz, Mącz. Dudz. 33. ba$ )paubfaß, ber ANTYPATYA, yi. ż. z Greek. dvtmâOsia, niechęć, czyli od-2Bafd)bccfen. Na służbie stał antwas z wodą i ręcznik.

Biel. Hist. 435.

ANTYCHRYST, a. m. z Greek, przeciwnik Chrystusowy, fałszywy Chrystus, ber Atttidjrtjt. Garn. ankersht; Ross.

JimexpHCTL. §. W mowie pospolitej nazywają kobietę złośliwą Antychrystem. - Nazywać kogo antychrystem * AN- ANTYPEC1K, a. m. pasztecik, który w formach pieką, w TYCHRYSTOWAĆ, ował, uje. cz. niedk. czest. jeutanben    śrzodek zaś ciasta nakładają    różne siekanie z mięsa lub

einen Antichrift fd)elten. Kacerze papieża znieważają, łają,    marmelade z owoców. Wiel.    Kuch. 346. eine Art Heiner

sromocą, antychrystują. Smotr. Ap. 113.    ^afteteu.

ANTYDOT, u. m. z Greek dvtîdotov (t. j. (paQfiaxov = wszel- ANTYPOD, a. m. z <Łac. Przeciwstopny, przeciwnogi, prze-

• kie lekarstwo, n. p. przeciwko truciznie), lekarstwo przeciw    ciwnożnik, mieszkaniec przeciwnej strony kuli ziemskiej,

branej truciznie. Pot. Zac. 165. (Etn ©egenmittel, ©egcngtft.    ber ©egenfnßler. Boh. protinożka; Vind. protinognik, pru-

Ross. npoiHBjfl^ie; Vind. prutni strup; Carn. superstrup.    tinogazh; Carn. prutihojnek, prutinoshnok; Ross. npOTMBO—

ANTYFONÀ, y. ż. z Greek, śpiewanie kościelne na prze-    hojkhm; Croa. podnosczi. n. p.    ludzi nogami do nas obró-

miany; modlitwa którą z przeciwnej strony śpiewają czy-    conych antypodami zowią. Sk.    Kaz. Nied. 305. ANTYPO-

li odpowiadają, ber SBedjfelgefang, bie Slutiphone in ber    DYJSKI, a, ie. przeciwnożny,    z przeciwnej strony ziemi,

Siönt. $irdje. Pm. Kam. 306. Aar. kolęda. ANTYFONARZ, autipobifd). Gotowe posłać i po strój antypodyjski. Jez. a. m. Księga antyfon, baâ 2Bed)felgefangbud). Ś. Gregorz Ek. F. 4.

napisał antyfonarz do śpiewania. Sk. Dz. 616.    ANTYTEZA (przeciwpołożenie) Slov. protistogka.

ANTYK, u. m. wszelki zabytek starożytności; starożytność ANU! Spójn. *1., tak jest. Wiod. ja, nun ja! 2., anu * anuże, jaka; staroświeczyzna; a zwłaszcza zabytki starożytności    nuże, dalej, z naleganiem mówiąc; oonodrfo, toeiter. Anuże

sztuk wyzwolonych, jak n. p. kamienie rznięte, eilte Alt*    zaraz gadaj, bo cię rozsiekamy. Tea. 36. b. 105. 3. Anu,

tife, ein UeberWefofel beâ Sllterthumê. §. przn. Człowiek sta-    anuż, Anoż*nuż, dajmyż, przypuściwszy, aber, gefejd ben

roświecki, staropolski, dawnej daty; rzecz jakowa staro-    gali. Anóż się łódka przewróci, to pani utonie. Tea.

modna, n. p. powóz, ein 5lltmobifcI;er 9Jfenfdj, etmaś 2llt*    53, c. 56.

mobifdjeś. (por. Antykwarz).    ANUSIA, ANUŚKA, ANUSIEŃKA, ob. Anna.

*ANTYKAMERA, y. ż. przedpokój, baê 3Sorjimmer. Złoto te- ANYŻ, HANYŻ, u. m. ziele, ber Slnieß. Boh. anyż; Ross* raz nie tylko w pokojach świeci, już nawet i do anty- aimcB; Bosn. anishg, aneshg; Sor. 2. onis; Ung. anis; kamer przechodzi. Mon. 67, 397.    Croa. anis, koper, szlatki james, moracz; Vind. janesh^

ANTYKWARYUSZ, ANTYKWARZ, a. m. Biegły w staro- enesh; Carn. jânesh, padijan. n. p. To ziółko pierwéj

w Polszczę nie było wiadome, przeto pospolicie kmin pol- APELLACYJNY, a, e. tyczący się appellacyi, Appellation^ « ny mieniono hanyżem, ale temi czasy sieją go z wielkim    n. p. Apellacyjne winy t. j. kary za niesłusznie założo-

póżytkiem. Urząd. 24 .Anyż ogrodowy, Pimpinella Anisum    ną apellacyą. Stat. Lit. Czach. Rąk. Konsyliarz appellacyjny,

Lin. do wódki zażywany bywa. Kluk. Rośl. 2, 207. Anyż poi- ber Appellatioirôratl).

ny, karuj, kmin polny, Carum, 2Siefe(tfümnteI. t-1. Anyż Indyj- ‘APELLATYWUM, wyraz grammatyczny, który podług Kop-ski gwiaździsty, (Steruanfejk ANYŻEK, źku. m. właściwie czyń. oznaczamy przez imię pospolite. Ross. HaptmaTe*B-imię zdrobniałe od anyż, zamiast » anyżkowa wódka, Anie?* noe hmh; Slov. obecne, wolagicne gmćno.

Brattbtroetn. Syr. 409-414. Na anyżek, na pieski, na po- APELLOWAG, owal, uje. cz. niedk. jedn. do wyższego są-dłe zaletki stracą wszystko. Tea. 43, b. 14. Wyb. Kul. du się udawać, nie przestając na wyroku niższego, ru-Anyżkiem trąci « anyżek    słychać od niego, t. j.    pijak go-    szać do wyższego sądu, odezwać się, odwołać się, wy-

rzałczany, er jłtttft itac&    AniejL er tjl ettt SBraubtroeinfäufer.    toczyć sprawę wyżej; appeHiren, ftd) abberufen. Ross. Hapn-

ANYŻOWY, ANYŻKOWY, HANYŻKOWY, a, e. z anyżu, naTb. Strona przeciwko wyrokowi mówiła, albo ruszała i »Ott Aniefi, Auie$*. Ross.    aHHCHHH, 8hhchobhîî.    Anyżowy    apellowała. Herb. Stat. 1Y, Przenośn. na on świat apello-

cukier, anyżkowy miód,    anyżkowa wódka. Syr.    wał. Stryjk. 303.» (umarł, er tft abgefahren). Zartem apel-

ANZEATYCKI, a, ie. ANZEATYCZNY, a, e. W trzynastym lował * poszedł w nogi, uciekł, drapnął, dał drapaka, sko-wieku uczyniły najznaczniejsze miasta w Niemczech dla    czył do nóg po rozum, umarł w butach, er l)Gt Sfteijl allô

ubezpieczenia handlu swego, między sobą związek, w Niem-    genommen. § womitować, wymioty mieć, rzygać, rewoko-

czyźnie owego czasu Hansa, po łacinie Ansa nazwany. wać, nad) @peper appelliren, ftch übergeben.

Wyrw. G. 406. Dyke. G. Miasta anzeatyckie, t. j. dote- APERTURA, y. ż. z Łac. otwór, otwartość, odchód, odciek, go zawiązku należące, ^aufeeftabte. Rząd anzeatyczny. Dyk. G. miejsce otwarte w ciele, rana otwarta; eine Oefftiung. Yind.

AP.

‘APARAMENT, u. m. sprzęty, szaty, stroje kościelne, ba3 $irchengeräthe, bie $ird)enornate. Aparamenta do mszy i wszystkie ornaty. Tr.

APARAT, u. m.

apetyt wzbudzający, smaczny; appetitlich, ben Appetit erre» genb. Na surowe jabłka, miód apetyczny. Chmiel. 1, 105. APETYT, u. m. APETYCIK, u. m. zdrb. z Łac. chęć do jedzenia, pożądliwość jadła, smaka, ber Appetit, bie ©jSluft. (por. skórna, oskominy). Sor. 1. zacznoscz, lożtwano na yedż babo na pitżo; Yind. dishanje, pohlepnost, poshel-nost; Carn. shelushćj; Ross. no3BiBTS. — Dobry przysmak apetyt. Pot. Jow. 208. Apetytu do jedzenia nie miewała. Haur. Sk. 508- Apetyt mieć na co, do czego. Dudz. 12. Apetyt na co ostrzyć. Jak. Baj. 108. Przysmaki apetyt czyniące. Cn. Th. Brzemiennych złe apetyty, jako to na kretę, węgle i t. d. Urząd. 393. (żądze, pożądania, pożądliwości, ba3 Suftern, ©eluftcu ber Śd)tMugeren). § Pr zen. Żądanie, żądza, pragnienie, chęć, pożądliwość, baè 33egeb» reit, Mangen, ber śhtltfd). Każdy do apetytu swego ciągnie rzeczy; co miło to i dobre: Zegl. Ad. 109. Pohamuj apetyty twoje (chuci, żądze 33egicrbeit), udręczaj członki twoje. Sk. Żyw. 1, 16. Na Marysię z wielkim apetytem zaglądał. Tea. 23, b. 27. § gniew, chrapka na kogo, zwłaszcza chcąc bić; ber ©roli, ber üShtitfch eilten 51t prügeln. Ma apetyt na niego. Tr. t. j. chce go obić, ostrzy zęby na niego; radby go zgryźć i z kościami.

22

AN Z - APELL.

ĄPELL - APLIK.

operta rana, tvurstvu. n. p. Apertura czyli otwór samorodny, lub sztuczny; ten właściwiej kauteryum, fistuła, fontanela. Haur. Sk. 103. eilte fttftel, eilt ^ontencll. Narzędzie do apertur, nawet i aperturę same zowią żegadłem; (co obacz). § Zartem-, apertura» dziura w sukni, eilt Sod) 1. przygotowanie, przyrządzenie, bie 3^' int Siocfe. bereitung. Przy wszelkim aparacie wojsko ruszyło. Tr. (por. APETYCZNY, a, e. używańsze: apetytny, apetytowi dogodny, parat, w paracie stać). 2. sprzęty, narzędzia, naczynia wszelkiego gatunku, n. p. wojenne lub matematyczne, bie ©erathfd)afteu, bie 3nftrumente, 5. 53. be3 mathematifchen Apparate. Działa, kule, prochy, wozy i inne aparaty wojenne. Biel. 330. Aparat fizyczny, t. j. narzędzia do różnych doświadczań fizycznych. — Aparaty kościelne, ob.

Aparament. Aparat pogrzebny. Cn. Th. Aparat komedyalny. ib. Aparatem nie nazywam muzyki, obicia i inne ozdoby, ale różne odmiany i pozór scen teatralnych. Jag. Wyb. A.

3. b. (kulissy, dekoracye). 3. Strój, ubiór wytworny, ber fiu$, ©d)mu(f, Staat, StaatäfJeibung. Biskupi w bogatych infułach i w drogim aparacie. Auszp. 17. Wielki przybył poseł, nadzwyczaj z wielkim aparatem, t. 36.

‘APARENCYA, yi. ż. pozór, blask, okazałość, bie fracht, ber ©laits, Schein. Oczy na błyszczące aparencye i znaki panowania patrzyć przyuczone. Zab. 12, 49.

APARTAMENT, ob. Pokój.

APELLAGYA, yi. ż. 1. Sąd wyższy, sąd apellacyjny, w Gal-licyi trybunał drugiej instancyi, baü 2XppcIlrttion§gcrid;t. Oss.

Wyr. Boh. appellacÿ; Ross. ot3Mbb; Eccl. Hapimame. 2.

Wywołanie sprawy od niższego do wyższego sądu. Ost.

Pr. Kr. 2, 86. Odzywanie, odezwanie, odzew, ruszenie.

Mącz. łajanie prawu. Szczerb. Sax. 12. odwołanie się do APLAUZ, u. m. ob. oklask, okrzyk, wyższego sądu, nieprzestając na wyroku niższego trybu- APLIKAGYA, yi. ż. pilność, pilne starownc przykładanie się nału, baś Appelltreu, bie Appellation, Abberufung. Apellacye    na co, ber <$lct^. Gdyby aplikacya do talentów była dodana,

aże do Magdeburga chadzały, dopiero Kazimierz W. miej-    ledwoby się mógł który naród z naszym mierzyć w nau-

sce appellacyom wszystkim na zamku Krakowskim nazna-    kach. Leszcz. Gł. 55. Aplikacya do nauki. Zab. 16, 169.

czył 1356. Biel. 195. w żarcie z przycinkiem. Każeszli im    APLIKANT, a. m. sposobiący, przysposabiający się do

się nadgrody z nieba spodziewać, mówią: daleka apellacya.    czego, wprawujący, wkładający się, zwłaszcza u mecena-

Falib. E. 3. (por. Bóg wysoko).    sów, człowiek młody praktycznie się w prawach ćwiczący,

to właśnie co w krajach Pruskich auskultatorowie lub re- APOSTATA, y. m. z Greek, dnogrärrj?, [Eccl. oktauihhkj». ferendaryusze przy różnych dykasteryach, ein 31ppltcant,    2.] ten który opuszcza, porzuca religią swoje, odstępnik,

ein Çracticant, bei ben Çoln. ®erid)tël;ôfen bebeutete eë ofin*    odstępca, zbieg, odszczepieniec (por. Łazęka), ein Slbtrün--

gefdfyr einen 3luëcultator, ober Sfteferenbarinë. Rejestr aplikan-    niger, ein Slpoftat. Julian apostata. Sk. Źyw. 291. (Julian

tów alias agientów ma być sądowi podany. Vol. Leg. 7,    odstępca. Włod. 28). Ghrześcianin, który się poturczy,

510. APLIKOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. jedli, stosować do    albo Xiądz katolicki który zlutrzeje, albo zakonnik, który uciekł

z klasztoru, klasztorny zbieg. Farr. 440. Apostata, zbieglec. 1 Leop. Prov. 6, 12. (odszczepieniec 3. Leop.). APOSTÄ-ZYA, yi. ż. odstanie, odstąpienie od religii, odszczepień-stwo, bie Slbtrünnigfeit, 3lpoftafie. Wyrzeczenie się religii Chrześcijańskiej. Ostr. Pr. Kr. 1, 67. Zlutrzenie się, ztur-czenie, zbisurmanienie.

urolog, posłaniec, wysłaniec, w piśmie ś. uczeń Chrystusa i nauczyciel jego nauki, ber Slpoftel. Słów. apostoł; Kroa. i Weg. apostoł; Boh. aposstol; Ross. anocTOit, nocaaH-HHKt; Bosn. apostoł, aposto; Dal. aposto, apustul; Sor. i. yapożtow; Sor. 2. possol; Vind. apostel, dwunaistnik, dwanaister, dwanaistla. n. p. Apostoł, nazwisko to od Chrystusa dwunastym (dwunastu) onym dane, których posłał uczyć wszystkie narody. Rej. Post. C. 2. Rej. Apok. 2. Xiążę Apostołów, Ś. Piotr. Eccl. nepBonponOBi>4HHK'&. Równy apostołom, Ross. paBHoanocmrB. — Dzień ŚŚ. Apostołów, dzień Rozesłańców. Biel. 260. Slryjk. 493. ber 3lpofteItag. Kupiłem to na Rozesłańców. Oss. Wyr. t. j. na jarmarku w dzień SS. Apostołów. — Mnie i wszyscy apostołowie nie nawrócą, abym za mąż pójść nie miała. Tea. 24. b. 19. §. Niewłaściwie: jaki bądź posłaniec, ein ©efanbtcr, 3lbge» fanbter. Żydzi mieli zwyczaj do swego patryarchy apostoły, t. j. tak zwane bóżnic swoich starsze, co rok z pieniędzmi posyłać. Sk. Dz. 546. W nawróceniu Polski, pierwszym niewiasta Dąbrówka, aposłołem. Psalmd. 14. (przepowia-daczem, nauczycielem). §. Ztąd w dobrem i w złem znaczeniu: Apostoł to jego, t. j. posłaniec, podsłuchiwacz, śpieg. Mójże ty piękny apostołku; Tea. 19, 54. Nie potrzeba mi apostoła, obejdę się bez apostoła » mam sam rozum, mam głowę z sobą, wiem co czynię, rady nie proszę. Oss. Wyr. id) Brauche feinen 3M;geber. APOSTOŁKA, i. ż. bie 3lpofielinn. Nauczona od Chrystusa Samarytanka, stała się opowiedzicielką i apostołką Messyasza. Bals. Niedz. 2, 9. APOSTOLSKI, a, ie. od apostołów, öpoftolifcl); Vind. i Bosn. apostolski, Boh. aposstolsky; Ross. anocHMBCKM ; Croa. apostolszki. n. p. Symbolum apostolskie, skład apostolski, spółek apostolski. Rej. Post. H. 8. Dzieje apostolskie. Bibl. Gd. Święta Rzymska apostolska stolica. Sk. Dz. 853. Król apostolski t. j. Węgierski. Przysł. po apostolsku n. p. uczyć. APOSTOLSTWO, a. n. urząd, godność apostolska, bttë Slpoftelamt. Ross. anocTOitCTBo; Croa. apostolsztwo; Boh. aposstolstwj ; Sor. 1. yapożtow-stwo; Sor. 2. possolstwo. n. p. Przez Jezusa wzięliśmy apostolstwo. Budn. Rom. 1,5. (urząd apostolski. Bibl. Gd.). Bóg uczynił znamiona apostolstwa Pawiowego w dziwnych znakach. Biał. Post. 38. APOSTOŁOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. jedn. apostolstwo sprawować, być apostołem, ein Slpoftel fepn, baë 3lmt eiiteë 3ipoftelë »errieten. Jak Dąbrówka Polszczę, tak Jadwiga Litwie apostołowała. Psalmd. 16. (nawracała, nauki chrześciańskićj nauczała). Aposto-

czego, formować, układać, n>ornad> ober jooju appltciren, nadj ettOflë rieten, btlben. Ojciec ten córkę do świata aplikował. Sk. Źyw. 1, 385. (dla świata wychowywał, w światowych rzeczach ćwiczył; er erjog fie für bie 2Belt). APLIKOWAĆ SIĘ zaimk. przykładać się na co, udawać się do czego z pilnością, pilnie około czego chodzić, pilnować czego, fidj auf etroaë legen, fleißig etwas betreiben, fleißig fepn. APOSTOŁ, a. m. APOSTOŁEK, łka. m. zdrb. z Greek, dnó-Aplikował się w szkołach, na dobre mu wyszło. Kras.

Podst. 2, 143.

APOCYMUM nieod. n. roślina Amerykańska przędzę pośrze-dnią między jedwabiem i bawełną dająca. KI. Rośl. 3,

321. Asclepias Syriaca, Linn. bie èeibenpflanje.

(APOKOPE Garn. odsęknost; Slav. kràtelka, ukrogilka, ukra-tilka, odhodkonec, utnikonec, zadobralka).

APOLLON, ina, (nieuiyw. inesa), APOLLO, a. m. Bożek opiekun Muz i wierszopisów; władołuki, rymotworzy, złotowłosy, lutniobrzęki, cytrowłady, syn pięknej Latony, Fe-bus, Sipollo, ber iDîufen « gott. Boh. Chason; Garn. Jason,

Belin, Belinesh. n. p. Lutnistów mistrzu Apollo (Apollinie)

Petr. Hor. 2. L. b. Marsyas się Apollinesowi w muzyce przeciwia. MaLcz. §. Nazwisko jednego z największych i najpiękniejszych motylów dziennych. Zool. 138. KI. Zw. 4,

389. ein ©cfymetterltng.

APOLOGIA, ii. ż. z Greek. (ânoloyici usprawiedliwienie) odpis, odpowiedź na niesłuszne zadanie przeciwnika. Farr.

440. Obrona, usprawiedliwienie na piśmie. Kras. Zb. Dambr.

760. bie @d)u|rebe, ©d)u£fd)rift, Słertljeibiguttg. Vind. obvarni govor, perstopnu beseduvanje, besedenje, saobranitnu pismu. APOLOGETYK, a. m. list obronny, mowa usprawiedliwiająca, n. p. S. Hieronyma za małżeństwem, Tertuli-ana za Chrześcianami. Sk. Dz. 326. Kras. Zb. ein ©djuß*

Brief, ein SSert^eibigungëbrief.

APOLLONIA, ii. ź. APOLONKA, POŁONKA, POLUSIA, Po-łusia, i. zdrb. imię białogłowskie, Apollonia, Boh. Apollena,

Apollenka. S. Apollonia, od bolenia zębów broni. Hrbst.

Na. Q. 4.

APOPLEXYA, yi. ż. gwałtowne ustanie władzy czyli obumarcie nerwów, paraliż, szlak, ber ©ćJjlag, ©djlagfluß, bie ppplerie. Ross. i Eccl. anomiencia, y4api>, nocTpisz&, Vind. i Carn. boshji shlak, boshji udarez; Sor. 1. bożeye ruki, zayetże; Dal. bosij udaracz, kaplya; Croa. guta; Hang. gutta (Dal. guta » podagra); Bosn. kapglja, guccjula; Ital. goccja. n. p. Apoplexya, sen tak mocny, iż śpiącego żadnym sposobem obudzić nie można. Krup. 5, 628. nagła śmierć. Sien. 155. we wszystkim ciele powietrzem naruszenie, szlak. Syr. 1073. i 43. nagła śmierć z głowy, gdy człowiek nagle upadnie bez mowy. Urzed. 193. i 166.

Syxt. Szkł. 231. Spycz. 193. APOPLEKTYCZNY, a, e. paraliżowy, apoplectifd), paralitifcfy. Śmierć apoplektyczna.

N. Pam. 10, 75. APOPLEKTYK ob. Paralityk. Croa. gu-tàn, gutavaez.

shranna; Cerk. i Ross. anoenna, amena, omena, Ji-SKapiw. n. p. apteka, miejsce w którem się robią lekarstwa. Mon. 73, 529. Doktorowie apteki każdego roku przeglądać mają. Herb. Stat. 339. Z apteki niewyjdzie, aptece nie da pokoju » zawsze się leczy. Oss. Wyr. Przysłowie: Ostatnia to z apteki się zalecać. Haur. Sk. 170. Apteka gnojkowi śmierdzi, t. j. nie zna co dobrego. Cn. Ad. 7. §. żartem: prewet, sracz. Oss. Wyr. ber Abtritt. 2. Apteczka, w domach szlacheckich, osobna izdebka na schowanie korzeni kuchennych, wódek, likworów, i lekarstw domowych, tn ben 21beli)öfeu ein befonbereä Borner für ^anêarjene^en unb iwrjügltch für ©ettntrje unb Stqueur. Apteczka dla kucharza zawsze otworem stać musi. Switk. Bud. 100. Przed obiadem poszliśmy do apteczki, tam w niezliczonych rodzajach wódek, konfitur, przysmaczków, wybrał niektóre, i napił się wódki. Kras. Pod. 1, 18. Kras. Dos. 49. Domowa apteczka żony mojej nietylko od wódek i przysmaczków, ale i od lekarstw. Kras. Pod. 2, 182. APTEKARCZYK, a. m. czeladnik aptekarski, etn 31pot^eferle^rltug, ©efette. W tej aptece zawsze robi 300 aptckarczyków, a 18 samych mistrzów. Star. Dw. 29. Birk. Domin. O. b. APTE-KÂRKA, i, ż. żona aptekarza; trudniąca się aptekarstwem, lekarka, bte 2lpothcfcrtmt. Ross. amcKapma; Boh. apatykar-ka. n. p. Górki wasze brać będzie w aptekarki i w kucharki. Budn. 1. Sam. 8, 13: (aby gotowały rzeczy wonne. Bibl. Gd.). APTEKARSKI, a, ie. od aptekarza, do ap-tekarstwa należący, 3lpotcfcr». Boh. apatykarski; Ross. an-TGKapcKiu; n. p. Funt aptekarski. Krup. 5, 235. Wspomina statut aptekarską phrasin, albo termin, że zwykli aptekarze quid pro quo przedawać, Sarn. 299. Rejestr aptekarski » przesadny, gdzie wszystko za drogo, eine über» triebeue SJÎedmung. APTEKARSTWO, a. n. sztuka aptekarska, bte 21pot()efcrftmft. Boh. apatykarstwj. Związek apte-karstwa z chymią. N. Pam. 1, 5. Mon. 73, 525. Hrbst. Odp. Pp. APTEKARZ, a. m. ten co lekarstwa przygoto-wywa i one przedąje, (lekoskładacz, lekowar, lekodzićj), ber 3tpothefer. Sor. 1. optekar, żawbnik; Sor. 2. haptikar, haptejkar; Słów. apatekar; Weg. patikàs, patikaros; Ross. amenapi; Eccl. anniKapt; Boh. apatyka?, ljkostrugce; Vind. apathekar, Carn. sdravinar, sdravnishar; Croa. apatekar, patekar, likodclavecz ; Dal. likoprodalacz; Rag. Ije-koprodâlaz. n. p. Aptekarz czyni i składa lekarstwa. W. Syr. 58, 7. Mądry aptekarz ma w cenie zioła. Past. F. 193. APTEKARZĘTA l. mn. szydząc: dzieci aptekarskie. 2tpotl)efcr3 fôtnber. APTEKARZÓWNA, y. ż. żona aptekarza, bte gran bes 2lpothefcr$, bie Slpotheferiiin.

łować nad kim « pracować nad kim, usiłować żeby go nawracać, nakłaniać na swoje zdanie, ait Betnanbcë 23efel)» rtutft, ©etmnnuttg arbeiten. Aaron dopuszczał dni dziesięć Mojżeszowi nad sobą apostołować. Lach. Kaz. 1, 369.

APOSTROF, u. m. znak pisarski, odcinek, odrzutnik, wy-rzutnik, ber Slpoftroplj. Carn. poshirk. APOSTROFA, y. ż. figura krasomowska, bte 2lpoftropf>e. Slow. obrutitelka.

‘APREENDOWAĆ, APREHENDOWAĆ, ował, uje. złac. cz. niedk. jedn. zważać, dbać o co, uwagę zwracać na co, ouf etroaS adjtcu, e$ ju $erjen neunten, ftd; ju ©entüthc jte» l)en. Nieapreendował on tego, t. j. nieważył sobie tego, puścił lekko albo mimo siebie. Cn. Tli., 1195. APREHEN-SYA, yi. ż. baczność, uwaga, rozważanie, dbanie o co, ba$ Ślnfmerfcit auf ctrcaS, ba$ ©rroagctt, su §erjen Zehnten, jU ©etmtt^C JtC^eit. §.pospolit. aprensya »rozpacz, niby pochodząca z zbytecznego dbania, zważania na co, baë Śer» jagen, 33erjtt)Ctfelu. n. p. zaprensyi samej umarł. ‘APRE-HENSYWÄ, y. ż. władza umysłu uważająca, rozważająca, rozważalnia, bać! $ajfung3t)ermÖgcn. Z długiego zwyczaju rozmyślania, tak sobie posłuszną uczynił imaginatywę i aprchensywe swoje, iż nigdy żadna myśl insza mu nie wtrąciła się. Wys. Al. 229.

APROBACYA, yi. ż. APROBATA, y. ż. potwierdzenie, umocowanie, uznanie za dobre, pozwolenie, pochwalenie, bte ©enchnttguttg, Scftćttttguug, Slpprpbatiun. Ross. ó;iaroBOJiCHie;

Vind. poterdenje. APROBOWAĆ, ował, uje. cz. niedk. jedn. za dobre uznać, potwierdzić, umocować, genehmigen, be» ftätttgeu, approbtreu. Ross. i Eccl. anpoóoBaib, 04o6pHTb, noxiîajHTb, oi(a3aTb ójraroBOienie, ójaroBOJimb, 6.iaro-MBBO.iaib, 6jaropa3cy4HTb ; Vind. poterdovati; n. p. Panowie testament Bolesława na sejmie aprobowali. Biel. 89.

Prima APRILIS ob.Kwiecień.

APROSZA, y. ż. z Frań. Wyraz wojskowy; przykop, ber Sauf» graben, n. p. Zaczym aby śmiałości swojej przypłacili. Na pogany którzy się w przykopy spuścili.... P. Kchn. Orl. 2,

431. [Przykopy. Aprosze. Są kopane rowy, zasłonione przedpiersieniem, któremi nieprzyjaciel podstepuje pod fortecę. 1]. Jak. Art. 3, 312. Papr. W. 1, 466. podchód, podstęp, podbliż, podmyk.

APRYKOZA, y. ż. większy gatunek rnorel. KI. Rośl. 1, 155. bte Slprifófe. Wio. arbic.occo, percocula, Łac. śrz. praeco-cium; Vind. aprikosa; floss. anpiiKOCb, nypera, mejTO-cjihbhmfcb; Boś. natipirka, anciprasqua; Sław. sheptelia, sheptelie dôrvo. APRYKOZOWY, a, e. z aprykoz, 31prtfo» fen *. Ross. anpHKOcoBbiM.

APTECZNY, a, e. z apteki, do apteki należący, lekarski, 21»

AR.

24

APOST - APTE.

À P U L - ARA.

pothefeit » n. p. Szalbierzowie z aptecznemi lekarstwy po APULIA, ii. ż. prowineya włoska, 2Ipuliett. APULCZYK, a. jarmarkach jeżdżą. Sak. Probl. 89. Apteczne kompozycye. m. rodowity z Apulii, auö 9lpulten gebürtig. ßirA. Dom. 0. b. Krup. 5, 86. Rośliny apteczne t. j. d,o lekarstw używane, offtctueUc ^flaitjcn. — APTEKA, i. ż. APTECZKA, i. zdrb.

(w Greek, âno&rxr], znaczy wszelkie miejsce na schowa- ARAB, ARABCZYK, *ARABIANIN, ARABIN, a. m. z Arabii nie jakich bądź rzeczy, skład). 1. miejsce w którćm le- rodem, ettt SItaber. Croa. Arap, Harap, Harapin; Slav. Are-karstwa przedają, lub też tylko na przechowanie lekarstw, pini; Karn. Arapin, harap; Ross. ApaBHTflHHHb, ApaBMHHHb; lekarnia, bte Slpotf/efc. Vind. apoteka; Sor. 1. opteka; Sor.    (por. apairb » murzyn) ;    n.    p. Arab in. Stryjk.    Tur. G. 3.

2, haptejka, haptika; Boh. apatyka, likarna, ljkostrogna;    Arabianin. Budn. Jes.    13,    20. §. nagannie: Barbarzyniec,

Croat. apateka, pateka, likarnicza, vracharnicza; Wey. pa-    okrutnik, eilt Barbar,    ein    ©raufattter. Zanieś    ten list do

tika, kamara; Dal. likarnicza; Rag. ljekarnicza, stragu,    tego Żyda, do tego Araba. Tea. 12. b. 41. §.    Koń Arab-

ARA-ARG H.

ARCH - ARCH.

25

ski, eilt 3tröMfd)e3 *Pferb. Pod nim smukły arabczyk, dla pomimo tego że w tym i owym, rozmaieie są głoski po-bodźca ostrogi, Zwinąwszy sie,    obalił kilku w rynsztok z    przemieniane, jakoto Ger.    fërj*;    Ital.    arci-;    Hisp.    arco-;

drogi. Zab. 12, 468. Zabi. —    ARARESK, u. m. pewny

gatunek malowania dziwacznych figur, zwikłanych i pomieszanych latorośli, liści, 2lrdbeMen. ARABESKOWY, a, e. t. j. do tego kształtu malowania należący, n. p. pokój arabeskową robotą czyli arabeskami ozdobiony, 31rabe{Sfenj

SNaljlerep. ARABIA, ii. ż. KrajwAzyi, SlraMen. Slav. Arap-    chimandryta.    ob. Arcy.

ska; Ross. Apaßia. n. p. Arabia    trojaka, opoczysta, pusta    ‘ARCHAIZM, u.    m. t. j. przestarzały    sposób mówienia,    ein    Sir*

i szczęśliwa. Gwagn. 693. ARABKA, i. ż. Kobieta z Arabii cfjatêtttuê. Slov. starożitnochwal.

rodem, Me Slrafcerimt, (Ross. Apanna * murzynka). ARABSKI, ARCHANDRYA, yi. ż. ‘ARCHANDZA, y. ż. (może wyraz a, ie. t. j. z Arabii pochodzący, 3lraMfd), aitö 3lraMett. Ross. ten jest złożony z dwóch greckich t. j. i dvdçsla, ApaBÜicKiiî, ApaócKifi; Groa. harapinszki. n. p. konie Arab- zwierzchność i meztwo znaczących), niby mnóstwo naj-skie, miedzy wszystkieminajpiękniejsze. KI. Zw. 1,160.Sław. celniejszych mężów, orszak, rzesza, tłum, gawiedź, ein arabski bob * kawa. §. Gada po Arabsku * językiem niezrozu- großer Raufen Sente, ein ©efolge, etn Sctwarm. (Vind. drushba, mianym. Oss. Wyr. er fprid)t eilte nnncrftattblic^e fretnbc 6prad?e. drushtvu, sprewod). Omdlałego Króla wziąwszy archandza

dworska, niosą na pałac. Pot. Syl. 345. Przyjdą ciotki, wujowie, stryjowie i cała archandrya pokrewieństwa. Tea. 53, d. 6. Psy, pasterze i z wraszą archandrya całą, Sczcze-kacie na mnie, gdzie tylko możecie. Zab. 13, 274. Treb. ARCHANIELSKI, a, ie. t. j. archaniołów się tyczący, Me (Srj* engel betreffend Zwiastowanie archanielskie. Biał. Post. 96. ARCHAN1ELSTW0, a. n. godność archanielska, ba3 dęrjengeltfinm, bie @rjengelfd)nft. ARCHANIOŁ, a. m. wyższego stopnia anioł, ber (Erjcngel. Eccl. apxanrejL, mhho-HanajbHHKt ; Croa. arkangel; Dal. arkangeo; Vind. arhan-

ARBEJTER, tra. m. żywcem z Niemieckiego ber 3lrbeiter, robotnik;    gel, vishiangcl; Carn. hirangel. ; Boh. archangel; Slov.

osobliwie górniczy robotnik, górnik, ber Sergfttappe. Tr.    arhandel, Hung. arkangyel. n. p. Michał archanioł, Budn.

ARBITER, tra. m. z Łac. 1. Rozjemca, rozeznawca, roz-    Jud. 9. Bóg posyła do Panny nie lada anioła, Lecz mo-

prawca. Far. 445. sędzia polubowny, jednacz stron, po-    carza swego, cnego archanioła. Pieśń Kat. 3. (Gabryela),

śrzednik, ber <8>d)iebMtd)ter. Spuściły się strony na rozsą-    przen. Archanioł miedzy swemi, jakoby nad wszystkich

dek obranych od siebie arbitrów, którzy sprawę te zakon-    wzietszy, najwięcej znaczący, pan nad pany.

czyć mieli“ Kar. Bist 5. 460. *2. Świadek przy rozpra- ARCI1ÎDYAKON, ‘ARCYDYAKÖN, ‘ARCYDZIAKON, ‘ARDZIA-wach publicznych, ztąd remotis arbitris, bez świadków.

Farr. 445. pod czas ustępu; bie Beugen, Bufyörer bep ôffent* liefen 3Serbanblungeit. Arbitrowie w sądzie, są albo osoby ciekawością ujęte, albo pacyenci czyli czekający spraw swych przywołania. Ostr. Pr. C. 2,    24. Tak się    zwali i

przytomni sessyom sejmowym, tnie    należący do    składu

sejmowego, 9îeid)Magêjul|ürer. Ze wiele posłów', dla nacisku arbitrów, nie mogli na swe    dostać się miejsca;    ARCHIDYECEZYA    ob.    arcybiskupstwo.

marszałek upraszał tychże arbitrów    o ustąpienie    z izby.    ARCH1EREJ    ob.    Arcybiskup    w    Greckim kościele. ARCHIE-

REJSKI ob. Arcybiskupi, erjMfdjöfUd). n. p. Palliusz albo płaszcz archierejski. Fund. 9.

ARBUZ, HARBUZ, KARBUZ, GARBUZ, a. m. cucurbita ci- ARCHIKONFRATERNIA, ii. ż. bractwo duchowne wyższego irullus Litw. bie SJîefcmelone, SBaffermelène. Jund.    467. Croa.    rzędu, eine getftlicfye (Srjbrüberjcfyaft. Jest w Rzymie u Ś.

gerchka; Slav. lubenica. (por. Łac. arbutus).    n. p. Ilar-    Marcella archikonfraternia Ś. Krzyża. Warg. Wal. 308.

buzy są białe i zielone, okrągłe i podługowate, podobnież ARCHIMANDRYTA, y. m. przełożony klasztoru Greckiego melonom wychowują się; obfite na Podolu    i Ukrainie.    Stebel. 2, 433. ber 3lrd)intanbrit in ber ©rtcdjtfdjen $trd)e,

KI. Rośl. 1, 224 i 170. ARBUZOWY, a, e. t. j. z arbuza,    ber 2lbt. Ross. apxHMaHApHTL, apxuMaHApuTCKifi ARCHI-

üon Sßajfermelonen. Ross. apóy3HUH.

ARCABY ob. Warcaby.

ARCEMBERSKI herb. jeleń na szachownicy. Kurop. 3, 5. z Pomeranii; ein üffiöppen.

‘ARCERZ, ob. Harcerz.

ARCH-, ARCHI-, ARCY-, z Greek, («o^⁷? początek, zwierz- ARCHITEKT, a. m. z Greek. ÙQ%itéxT(ov, t. j. ag^oor rs-chność) wszystkim prawie późniejszym językom wspólne, xxovojv , przewodnik, naczelnik budowy; budowniczy, bu-

Słownik Lindego wyd. 2. Tora I.

ARAK, u. m. wódka z ryżu. KI. Rośl. 3, 144. ber Straf. (Sław. rakja. Turec. araki * gorzałka. Paszk. Dz. 135). ARAKOWY, a, e. t. j. z Araku, txm Straf, Straf *.

ARALD ob. Herold.

ARAP ob. Harap.

‘ARAS ob. Rasa.

ARAUZYA, yi. ż. Xiestwo, baê $erjogt(>um Oranten. ARAUZY-AŃSKI, ARAUZYKAŃSKI, a, ie. t. j. Arauzyi się tyczący, £>ranifd), tton Oranten, n. p. Xiąże Arauzyański. Tr. Xię-stw'0 Arauzyańskie. Dyk. G.

Dyar. Gr. 22. ARBITRIUM liberum, dobrowolna wola, wolna wola. Sak. Dusz. 79.

Gal. archi-; Angiel. arch-; Sved. erta-; Dun. aerts-; oznacza najwyższy stopień; a niekiedy nawet coś jeszcze nad najwyższy, ob. Arcybiskup, Arcyksiąże, arcyszalbierz, arcyzłodziej.— Do dostojeństw hierarchii Greckiej, przykłada się nie arcy-, ale archi-, n. p. Archiepiskop, Ar-

KON, a. m. (w Grec, âiâxovoç, w'szelki posługacz, posłaniec) w kościele pewna dostojność, ber 2lrd)btafonu3. Boh. areygahen; Ross. axp^iaKOHTi; Croa. jesprist; Eccl. nepBOCJiyjKHTC.ib. n. p. Archidyakonowie mają być dozorcami nauki i wszystkich obrzędów kościelnych. Modrz. Baz. 525. Arcydziakon. W. Post. w. 3. 481. Ardziakon. Herb. Siat. 149. Sarn. Stat. 212.

MANDRYCKI; apxiiMaHApia ARCH1MANDRYCTWO, Opactwo. ARCHIPELAG, u. m. przedtem samo tylko morze egiejskie; teraz każde morze wiele wysep mające. Wyrw. G. 14. wielowysp, ber Slrc^tpelagnê, etn Slrd)tpelagu$, ein SDîecr roo Mele Bufetu ftnb.

15

20

ARCH-ARCY.

A R C Y D - A R C Y N.

downik, ber 9lrd)iteît, ber 23aimtetfter. Ross. apxjneKTOp'B, ‘ARCYDYAKON, ‘ARCYDZIAKON, ob. Archidiakon. CTpoiiTC^B. n. p. Górn. Dw. 110. Jabł. Tel. 312. ARCHI- ARCYDZIĘGIEL, gla. m. archangelica, ziele korzenia większego, miężczejszego nad inne dzięgle. Syr. 98. ginnte* rifcf^e Slttgeltcct..

ktońska nauka: ARCHITEKTURA, y. ź. budownictwo, ARCYDZIEŁO, a. n. dzieło wyborne, celujące inne, (por. kunszt budowniczy. Kras. Zb. 1, 100. bte 23aufuitft. Eccl.    naczelne dzieło) chef d’oeuvre, etît fOîetfterftücf. Telemak

304¹i(3Ctbo, 40M034aTe.iBCTB0 ; Vinci, sidarska viednost,    xiazka Fenelona, jest to arcydzieło Minerwy. Staś. Nim. 1,48.

zimpraska umctalnost.    ARCYGRZESZNIK, a. m. w grzechach celujący innych, etlt

‘ARCHITRYKLIN, a. m. z Łac. 1. główny pokój, sala; b(t3 6r$fihtber. Roh. arcyhrissnjk. t>orneI;ittfte Bbltllter, ber 0aal. W królewskie przybytki wszedł- ARCYHERETYK, ARCYKACERZ, a. m. w kacerstwie celu-szy, obaczysz przodki twoje wszystkie, W architryklinie, jacy innych; eilt ©rjle^er. Sorab. 1. arcźkheczaf. Niektó-z dawności bez skazy, Królów obrazy. Kochw. 300. 2. przełożony domowego gospodarstwa, ber£)«u3I;ofmetfter. Skosztował architryklin wody, i zowie oblubieńca arebitryklin, pytając... Rndn. Jan. 2. 9. (przełożony wesela. Bibl. Gd.)

ARCHIWUM nieodm. n. ob. Metryka.

ARCY

TEKTONSKI, a, ie, t. j. budowniczy, Slrdjttcfhmtfd). n. p. kolumny architektońskie. Zab. 9, 113. Zabi.- Archite-

rzy arcykacerze przekładają się nad ojce świete. VU. Post. w. 2, 330. ARCYKACERMISTRZ, a. m. naczelnik kaco-rzy, haeresiarcha, princeps haereticorum. Farr. 582. eilt ©ectenlmupt, śleijerl/aitpt. Eccl. epeceHa^ajiBHHKB.

ARCYKANCLERZ, a. m. ber (Erjfaitjler. Gdy podkanclerze brali niekiedy tytuł Cancellańus alter, dawano kanclerzom wielkim tytuł arcykanclerzów. Fias. 95. Czach. Rekp. ARCYKANCLERSKI, a, ie, erjfanjicrtfrf;. ARCYKANCLER-STWO, a. n. godność czyli dostojeństwo arcykanclerskie, baê ©rjfait^ertlntin.

w pospolitej mowie używa się jako przysłówek; najczęściej jednak w połączeniu z innemi wyrazami (por.

Archi-), i znaczy: bardzo, wiele, nadzwyczajnie, w wysokim stopniu, naj -; feljr, oaitj befoitberś, ait^ejeWptet,

Cr3 — ; Slovac. arci; Boh. arcy, pra-, n. p. prasselma;

Bosn. pri —, prem-; Eccl. bcc-, Miioro-, Ross. Tpe-; ARCYKAPŁAN, a. m. Kapłan wyższej dostojności, etlt ®r$* (por. Franc, très-), oiichb, bcg-; Sorab. 1. yare. Teraz prtefłcr. Boh. arcyprisst; Croa. jasprish; Vind. vishi far, się widzę, nieprzyjaciele arcy zpoteżnili. Jabł. Buk. II. 2.    visoki meshnik; Eccl. i    Ross. CBaineitHonponoB^HHicB,

Z niego arcy dobry człowiek.    nfrBKOCRAipcNNHKit. n- P-    on arcykapłanem pogańskim,

ARCYBISKUP, a. m. najpierwszy biskup, ber fêrjbtfdjof. Boh.    t. j. najwyższym dozorcą    kościołów i nabożeństwa po-

arcybiskup; Slavon. arcibiskup; Vind. visbishkof; Garn.    gańskiego. Otw. Ow. G53.    Wielebnej bracićj, arcybisku-

birosbkof; Croat. weliki biskup, ersbeg; Hung. ersek; . pom, ©patom, przeorom,    arcykapłanom i innym kościo-

ła prałatom. Birk. Dom. 119. być arcykapłanem, Eccl. CBflTHTejBCTBOBRTii. ARCYKAPŁAŃSKI, a, .ie, erjprtefter* lid;. Eccl. i Ross. CBHmeHHOiiaqajBHHqecKift, nepBOCBH— meHHiniecKin, nepBOCBameHHHKOBi; arcykapłańskie dostojeństwo* ARCYKAPŁAŃSTWO, a. n. ba3 (Srjprtefter* ł()ttitt. Jloss. nepBOCBHiueHCTBO.

Dalm. crsik; Eccl. i Ross. apxieimcKOirB, apxiepeü, cbs-thtgib, CBHuteiniOHabaiBHHKTi, ncpBonpecTOiBHHicB ; (metropolita, archiepiskop, archicrej). Arcybiskupi, których też metropolitami zowią, mają pod sobą wielu biskupów.

Kuczb. Kat. 2, G29. Arcybiskup Gnieźnieński, primas królestwa. Vol. Leg. 1, 171. ARCYBISKUPI, ia, ie, do arcybiskupa należący, er$btfd)i)fltd/. Boh. arcybiskupskÿ; Ross. ARCYKROL, a. m. król królów, ber Gültig ber Röntge. Ar-apxieimcKoncKiü, apxiepeficKm, cBaTHTejeBü, CBafHTe;iB— cykrólu wszechmocny, racz wejrzeć na nas. 1. Leop. 3. cnift. n. p. ubiór arcybiskupi. ARCYBISKUPSTWO, a, n. Mach. 2% urząd czyli godność arcybiskupia i włości pod rządem ARCYKSIĄZĘ ob. Arcyxiąże.

arcybiskupa zostające, b(t3 fêrjluétfyiuit, bte (SrjbtfdjofiSttutrbe. ARCYŁGARZ, a. m. kłamca w najwyższym stopniu, etlt Slova. arcibiskupstwo; Boh. arcybiskupstwj ; Bal. ersekia; ßrjlügiter. Boh. stolhar. ARCYŁGARKA, i. ż. eine ®rp Ilung. erseksék; Eccl. i Ross. apxicnitcKoncTBO, apxie- lüpertttlt.

pcHCTBO, apxienucKoniH, CBaïueHHOtiaqajie, cbbthtcjb- ARCYLICHWIARZ, a. m. etlt (grjtmtdberer. VU. Post. w. 2, ctbo. Mieczysław dwa arcybiskupstwa, Gnieźnieńskie 3G8. ARCYLICHWIARKA, i. ż. eilte (Srjiuudjcrtltlt. i Krakowskie założył. Krom. 59. W arcybiskupstwic ARCYŁOTR, a. m. łotr największy, eilt ßrjlütterbltbe. Był ich Gnieźn.₍nie wolno było Żydom mieszkać.    łotrostwa wodzem, a jednym słowem mówiąc, arcyło-

"ARCYBOZNIK, a. m. przełożny bożnicy żydowskiej, arcy- trem. Groch. XV. 202.

szkolnik, eilt Siptagoßeitöltefter. Jeden z arcybożników. ARCYMALARZ, a. m. celny, przedni malarz, mistrz mala-VU. Mar. 5, 22. 1. Leop. Łuk. 13, 14. t. Act. Apostoł. 18, rzów, etlt tnirjuijltcfyer 50fal;lcr. Malarz mię głową trafił; 8. (jeden z przełożonych bożnicy. Bibl. Gd. Arcyszkolnik. lecz rozumu w głowie arcymalarz nie trafi. Groch. XV. 578. Budn.) ARCYBOZNICZY, a, e. tyczący się owego przeło- ARCYMARSZAŁEK, łka, m. najwyższy marszałek; Marsza-nego, ben 6v)itrt(jogenćtltefteit betreffeitb.    łek Wielki. Czack. Ilekp. ber dśrjutarfdjall. Arcymarszałkiem

CYMARSZAŁKOWSKI, a, ie. Gr$marfdjatD. ARCYMAR-SZAŁKOWSTWO, a. n. dostojeństwo arcymarszałkowskie,

ARCYCELNIK, a. m. przełożony nad celnikami, najstarszy państwa Rzymskiego, Elektor Saski. Wyrw. G. 218. AR-z celników, ber £)berftc ber Selter. Zacheusz arcycelnik. Sk.

Kaz. 452.

ARCYCZEŚNIK, a. m. najpierwszy podczaszy, n. p. Państwa bte 6r$marfcf;allfd;aft, ba3 ©rjmar[d;ant(iuiit.

Rzymskiego czyli rzeszy Niemieckiej, król Czeski. Wyrw. ARCYNAUKA, i. ż. nauka główna, eilte $auptunf[enfd)aft. Po-G. 218. ber Cśrjtnuitbfdiettf.    lityka, która rządzi Rzeczpltą, jest najprzedniejszą i arcy-

Leuten ; (por. Franc, les rentes* dochody); Croa. Carn. Hung. arenda; Vind. arenda, saarendanje, najemshina, najemnost, najemlenje, navsteje; Boss. apeiua, KopTOMa, KapToaia, OTKyirB. Cio arendą trzymać. Warg. Cez. 12. Włości od Cesarza arendą trzymać. Kłok. Tur. 205. Arendą dzierżćć. Baz. Hist. 45. 0 dzierżawie czyli aredzie dóbr. Pam. 85. 593. Arendą sie bawić, dzierżawą chodzić. Dwór. E. 2. Nie psuje wcale gruntu; ale idzie na arędę. N. Pam. 22, 91. W arendę puszczać. Kras. Podst. 2, 199. Arendą co dać. Min. Byt. 4, 136. §. umówiony czynsz, opłata , iścizna, kwota ugodzona, bct3 ^jacfytgelb, ber ^acfytjłttib Arendę płacić; opóźniać się z arendą t. j. z zapłatą za arendę. - Uwaga. Wyraz ten arenda spodlony jest teraz niejako, i spadł jedynie na arendujących karczmy, a zwłaszcza na trzymających propinacyą dóbr; przeto* Szynkownia, karczma, bie ©djeitfe, ber Strug. Pan przykazał chłopom, by nie pili tylko na harendzie. Comp. Med. 395. Nie wychodzi na krok z arendy, t. j. ustawicznie w karczmie siedzi, pije. Oss. Wyr. ARENDARKA, i. ż. Kobieta na siebie arendę trzymająca, lub też żona arendarza, bte ^ädjterimt. Boss. OTKymmma. Damy, ekonomią wieśniaczkom tylko, arendarkom, przyzwoitą być mienią. Zab. 16, 16. ARENDARSKI, a, ie. do arendarza należący, ^acf)ter*. Boss. OTKynmuKOux. ARENDARZ, a. m. 1. dzierżawca, najemnik dóbr; ber ©litcrpadjter, ber Spddj* ter. Carn. arendavz; Croa. arendar; Hung. arendas; Vind. arendar, arendavez, samitnik, samituvauz, najemauz, na-jemlovez, najemlar, navsetnik; Ross. apeiuaTopii, OTKyn-miiicL, KapTOMiniiKTi, nOBîspeiuiLiH. Dóbr w arendę nie puszczam; bo wątpię, iżby arendarz tę rmal ludzkość względem poddaństwa, którą pan ich mieć powinien. Kras. Pod. 2, 199. Kędyż arendarz kosztu dla dziedzica waży? Pot. Pocz. 3. §. arendujący karczmę, lub też sarnę tylko propinacyą, ber @ct;cnfenpacl;ter auf bem Sattbe, ber beit SScrfauf ber ©cträufc tu ^acfyt Ijat. Żydzi zwyczajni aren-darze propinacyi. ARENDATOR, a. m. arendujący publiczne dochody, ber <)Md)ter öffentlicher (Etitfïtnfte. Arcn-datorowie, którzy najmują cła, myta i t. d. jak u Rzymian publicani. W. Post. w. 3, 593. ARENDATORKÀ, i. żona arendatora. ARENDATORSKI, a, ie. tyczący się arendatora, bert pcfyter ber öffentlichen (Einfnnftc öetreffenbt ARENDOWAĆ, ał, uje. cz. nied. jedn. zaarendować dok., puścić w arendę, w dzierżawę, zadzierżawić, nająć komu; einem in bte ^acfyt geben, verpachten. Croa. arenduvati; Carn. aréndavati; Vind. arendati, saarendati, arenduvuti; samitati, najemati; Boss. KopTOMim,, koptom.ihtł. Żydom browary arendują. Haur. Sk. 29. Znajomemu, nie hołocie, trzeba arendować. Gost. Ek. 142. §. arendować od kogo, brać od kogo w arendę, mieć w dzierżawie, tron jemanbett pachten. Vind. navseti ; Boss. omyim-rt, ot-KynaTb. Przez rok arendując więcej zyskał, niż inni co po kilka lat arendowali. ARENDOWNY, a, e. do arendy należący, bte betreffenb. Boss. OTKyn.iCHHbiii, OTKynHbnl.

nauką między wszystkiemi. Petr. Et. 5. Te nauki które są arcynaukami, godniejsze też są od tych, które im tylko służą, n. p. sztuka żołnierska godniejsza nad jez— deczną t. t. 2.

‘ARCYOĆ1EC, Boh. arcyotec ob. Patryarcha.

ARCYODSZCZEPIENIEC, pieńca. m. arcykacerz, głowa od-stępców kościoła, ein $aupt ber âlbtrünntgeit. Sprośnym się arcyodszczepieńcem i fałszerzem brzydzim. Sk. Dz. 851.

ARCYOFIAROWNIK, a m. Budn. Mat. 25, 47. arcykapłan, ber (Erjopferpriefter, Öberopfcrpriefter. ARCYOFIAROWNIKO-WY, ARCYOFIAROWNICZY, a, e. t. j. arcykapłański, erjpriefierltd;. Budn. Łuk. 22, 50. t. Mat. 26, 51.

ARGYPASTERZ, a. m, pierwszy z pasterzów, ber erfte unter bett $trten, ber (Erjfcclenljtrte, ber £)bcrp«ftor. Boss. nacra-peitauajibHHKTj. Papieżu, arcypasterzu kościoła, wspomóż !

Sk. Dz. 759.

dostojeństwa arcypodkomorzego, bic 6r3*

a. n.

ARCYPODKOMORZY, ego. m. archicamerarius, podkomorzy wielki; Sulików. Comment, dedic. Czack. Bekp. ber (Erjtfhnntercr. Arcypodkomorzym państwa Rzymskiego, Elektor Brandeburski. Wyrw' G. 218. ARCYPODKOMOR-STWO,

fantnterermnrbc, bte (Er$fćintmerfd)aft.

ARCYPODSKARBI, iego. m. podskarbi wielki, ber (ErjfcljUp* ntciftcr, ©rofifihafiinetfter. Arcypodskarbim państwa Rzymskiego Elektor Palatyński. Wyrw. G. 218. ARCYPOD-SKARBSTWO, a. n. berô (Er3fd)aj$tneiftertl;unt.

ARCYROZBÓJNIK, a. m. łotr największy, eilt $auptrüubcr,

9îmtberî;auptmaitu. Arcyrozbójnik morski. Cn. Th. Archipirata.

ARCYSTOLNIK, a. m. Podstoli wielki, ber (Erjtrudjfeji, 6rj* tafclbeder. Arcystolnikiem państwa Rzymskiego Elektor Bawarski. Wyrw. G. 218.

ARCYSZELMA, y. m. oszust, zdrajca główny, eilt Cśrjfcfyelnt,

(Srjvcrräther. Slav. arciselma, wisiwana, prefukana selma;

Boh. prasselma.

ARCYSZKOLNIK ob. Arcybożnik.

ARCYWRÓG, a. m. herszt czartów, ber Oberfte ber Steufel.

Czart arcywróg, który był nazwanym w niebie od przywodzenia rokoszan szatanem. Przyb. Milt. 9. ib. 15.

ARCYXIAZE, ęcia, m. ber ©rjberjug. Boh. ^arcykniże; Slov. arcikniża; Vind. vishivaivodar. ARCYXIAZECY, a, e. AR-CYXIESKI, a, ie. crj^erjoglid;. Arcyxiesko-Austryacki kanclerz. AT. Pam. 21. 368. ARCYXIĘŻNA, y. ż. żona ar-cyxiążęcia, bte ©r^erjogtuit. Boh i Slov. arcykneżna. AR-CYX1EZN1CZKA, i. ż. córka arcyxiążęcia, bte erjlterjpglicfyc ^rtnjeffńtu. ARCYKSIĘSTWO, a. n. 1. jako imię zbiorowe, familia arcyxieska, ber Grjberjpg mit feiner ©ema|ilfmt.

Arcyxiçstwo przyjechali do Pragi. 2. Prowincya należąca do Arcyxiążęcia, ba§ (Er^erjogtfiunt. n. p. Rakuskie albo Austryackie, jedno na całym świecie. Wyrw. G. 121.

Boh. arcyknjżestwj ; Vind. vishivaivodstvu.

ARCYZDRAJCA, y. m. toż samo co arcyszelma, głowa łotrów, ein $auptpcrrätl;er, (Erjbeiniger. W. Post. w. 2, 368.

ARCYZŁODZIEJ, eja. m. główny, doskonały złodziej, eilt

rek) sąd najwyższy Rzeczypltćj Ateńskiej, i miejsce, na którćm się ciż sędziowie zgromadzali. Skrz. Hist. 87. ber

A"R CY 0 - AREND.

AREND - ARE 0.

27

(Erjbieb. Boh. prazlod’eg; Sor. 1. arcypaduch. Lat. trifur. AREOPAG, u. m. z Grec. (’IMqsioç Tlâyog, Marsowy pagó-

ARENDA, ARĘDA, *HARENDA, y. ż. 1. Ugoda względem przejęcia dochodów cudzych na swoje użycie za pewną opłatą, dzierżawa; ber ^acfyt. W Łac. śrzednićj arenda ; Ger. 3lreppug.

28

ARES-AR K.

ARKA-ARKU.

lił. Sax. Post. 45. arkabuzy donośne. Zimor. Siei. 245. Dla synaczka kazał narobić, arkabuzików, działek. Wys. Ał. 34. (por. Półhak). §. toź samo co arkabuzer. ‘ARKA-BUZER, 'ARKABUZYR, ‘ARKABUZ, a. m. żołnierz arka-buzem uzbrojony, ber SltdjfettfdntfiC. Stoją w kirysach cni kawalerowie, Usarze dzielni i arkabuzowie. Auszp. 19. Do jazdy ciężkiej należą arkabuzyrowie, którzy arkabu-zów czyli muszkietów do boju używają. Papr. W. 2, 271. Wszyscy z ruśnicami albo arkabuzyrowie. Star. Dw. 34. Jazdę pod tytułem arkabuzerów, jako milicyą mniej potrzebną, zwijamy. Vol. Leg. 5. 74.

ARESZT, u. m. zatrzymanie urzędowe rzeczy lub osoby, ber 3Irreft, bie Slrreltrwtg, ber Sefcfjlag, SSerfiaft. (Ross. apecîx;

Boh. arest, zatkyne, stawunk; Sor. 1. rest; Croat. arest, rest, zasztavek, zasztavlenye ; Slavon. resht, reshtana, zâtvor; Carn. arest, narka; Vind. jezha, jetnina, vjetje, vjemanje). Areszt albo szperunek, zapowiedź osoby albo jej dóbr przez sługę urzędowego z sędziego rozkazu. Sax.

Porz. 117. Areszt kłaść na rzeczy drugiego. Chełm. 149.

Areszt kondemnaty, wstrzymywanie wzdania, i sądowe o nie rozprawianie. Czach. Rekop. $. przytrzymywanie, więzienie, bte Slrrcltrung, ber Slrreft, bie gefângltdje Slntyaltung.

Areszt mi dano, warty przy mnie osadzono. Tea. 44, ARKADA, y. ź. z Franc., frambuga. Dudz. 44. podsklepie-87. W areszcie siedzieć; do aresztu wziąć. §. miejsce aresztu, wiezienie, koza, klatka. Oss. Wyr. ba§ ©efattgntß, ber Ort be^tap. ARESZTANT, a. m. ARESZTANCIK, a. m. zdrobn. więzień, człowiek przytrzymany, ber 2lrre* j. ‘ARKAN z Łac. ob. Tajemnica, Sekret, ftont, bet ®cfatl₈tne Brawura ten, po różnych torach aro- % ARKAN „    WetóBo czyli raezej postronck> którym

sztant. Mon. 65, 360. Carn. arestant; Croa. szuszeny;    J

Ross. apecTam"B. ARESZTANTKA, i. ź. białogłowa do więzienia wsadzona, bte taftottrtmt. ARESZTOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. jedn. zaaresztować, dok. rzeczy zapowiedzią przytrzymywać , zapowiadać, mit 3lrreft belegen, Slrrcft worauf legen. (Ross. apecTOBait; Carn. arestujem; Croa. arestu-vati, zastaviti, zastavlyam ; Daim, usztaviti, usztavlyam ;

Vind. sajezhuvati, saperpreti.) Pieniądze gdyby od inszych kredytorów były aresztowane. Chełm. Pr. 133. §. przytrzymywać kogo, więzić; arrettren, gefćhtgltd; ctnjteljcn.

Aresztować kmiecia w mieście za długi, nie godzi się.

Vol. L. 1, 361. Żaden nie ma być aresztowanym, który czym płacić. Chełm. 147. ARESZTOWNY, ARESZTO-WY, a, e, aresztu się tyczący, 31rreft *. pozew aresztowny, citatio realis, którym winowajca do sądu stawiony bywa, lub rzeczy jego aresztują sie. Ostr. Pr. C. 2, 59. (por.

Licowy pozew).

AR F A , ob. Harfa.

'ARGENTERYA Tr. ob. srebra, ba$ (Stlbergerallje.

ARGUMENT,

nie a osobliwie mostowe, lub na którćm gmach jaki spoczywa; eine 31rcabe, SogemtwUwng. Most murowany powinien być wysoki i w arkadzie szeroki. Świtk. Bud. 517.

ma

łapią konie nieujeżdżone, eilte ©cfyltngc ^Iferbc Jlt fangen. Ross. apnatTL. Na jarmarku Łowickim, konie dzikie z Ukrainy, arkanami łapią w ogrodzeniu, i do kupca bliżćj przyprowadzają. §. Wędzidło, uzdeczka, pęto, ber BttUttt, bte fteffel. Rumaki chciwe biegu, arkany mocne targają. Bardz. Luk. 8. Trzech nieprzyjaciół arkanem strzynoży-wszy, Królowi przyprowadził. Pot. Pocz. 504. §. Wszelkie wędzidło , więzy, hamulec, niewola, 3ftltnt, ^effeln, Słaitbcn. Kmieć i szlachcic w arkan idzie społem, Matki z córkami dostają się w łyka. Jabł. Buk. Q. Ojciec młodość moję w ścisłym ujeżdżał arkanie. Hor. Sat. 98. Twe serce cudza żonka trzyma na arkanie, t. 249.

ARKAS, a. m. galareta mleczna, (która się robi) gdy mleko słodkie zagotowawszy, cytryna napuścisz. Wiel. Kuch. 396. $?tld)galerie.

‘ARKTYCZNY, a,

e. z Łac.-Greek. aretieus (nQxroç* niedźwiedź , znak niebieski) » ku północy leżący, północny ; itörbltcf;, nad; Sîorbeit Itegenb. Kraje arktyczne. Dyk. G. ku biegunowi północnemu leżące.

z Łac. ARGUMENCIK

dowód. Farr. 450. ber Sctretö, ÜBercetägrnnb. §. zadanie *ARKUS, a. m. w ogrodach łuk, łęk, obłąk, tu ben ©dr* wywiedzione albo do wywodu podane. Kras. Zb. ba$ Se* weifen. ARGUMENTACYA, yi, ż. dowodzenie, wywodzenie, przytaczanie dowodów, wywód, bte ScweBfn^mitg.

Z jego argumcntacyi poznałem, że jest matematykiem.

ARGUMENTOWAĆ ob. dowodzić. * A ! i GUM ENTU LAK, a. m. subtelnie dowodzący, w dowodach szperacz, subtel-niś, etn fptijftttbtgcr ©rnWer, Satfomteur. O mili dyalekty-kowie, naprzeciw jasnemu pismu S. argumcntulacy. Herb.

Art. C. 2.

u. m.

u. m. zdrobn.

ten, ein Sogen, Sogeitgcioölbc, eine Pforte. Arkusy po ogrodach, tryumfalne bramy, mogą być na końcu ulic dawane. Kluk. RoÛ. 1, 77. ARKUSZ, a. m. ARKU-SZEK

*ARKA, i. ź. z Łac. skrzynia, lada, ber haften, bte Sabę. W starym zakonie arka, skrzynia, w której było przykazanie boże. Rej. Apo. 98. Arka Noego. ob. Korab.

‘ARKABUZ, TÏÂRKABUZ, a. m. *ARKABUZIK, a. zdrobn. z Włosk. rusznica, muszkiet, broń ręczna ognista , Włod. Dudz. 32. eine SM;fe, ftenerlmcfyfe, SîarreitMcfyfe. Strzelba ognista najdawniejsza, długości flinty lub muszkietu, osadzona na lawecie. Papr. W. 1, 466. Zakazujemy przy dworze hospodarskim z broniami chodzić, zwłaszcza z rusznicą, z harkabuzem. Stat. Lit. 11. Z arkabuza wystrze-

szka. m. zdrobn. Wszelka massa na długość i i szerokość rozpostarta, osobliwie zaś papieru karta tej wielkości, jaką jej w papierni nadano, eilt Sogen papier. Boh. i Slov. arcli; Croa. arkush; llung. arkos; Vind. list, odjemik, plahtiza, Slavon. folj ; Ross. jihctt> óyMani. Libra papieru ma arkuszy 25. Sols. G. 135. Arkusz papieru stçplowanego. Vol. L. 8. 145. Arkuszami, po arkuszu, Śogcmoctfe. Pół arkusza, ein Ijalbcr Sogen. Na ar-kuszuby tego nie spisał, t. j. mało na to i arkusz, t. j. rzecz długa, obszerna. - Arkusz dzieli się na półarkusze, ćwiartki, pół-ćwiartki. §. arkusz waty, t. j. płat wielkości znacznego arkusza, z bawełny spojonej gumą czyli wodą klejową, eilt Stücf ©alte. Wata kupuje się arkuszami, (na arkusze); za arkusz płaci się od 2 do 3 złotych ' arkusz blachy, kawał czworograniasty, ©tite Sleifytafel. ARKUSZOWY, a, e, wielkości arkusza, lub ar-

kusza się tyczący, ben ^apterbogen betreffenb, Sogen* ftolfo*.

wysypani armatną gromadą, z miasta w pole wychodzą. Tward. W. D. 2, 179. ARMATNO przysl. Mieszczanie na ten huk armatno wypadli. Zimor Siei. 243. §. 2*. do floty zbrojnćj należący, flotowy, wojenny; ftlotteu*, KriegS*. Trojańska w brzegach już cię czeka flota, Której arma-tna pilnuje piechota. Chro. Ow. 247. Szwedom cztery okręty armatne wziął. Tward. W. B. 2, 280. §. 3. Do działa, do armaty należący, działowy; bie Kanone betreffenb, Kanonen*. Slav. topovski; Ross. nymeuHbin, iwmaJbUŁiH. Narzędzia armatne, szufle, szczotki, stępie i t. d. Jak. Art. 3, 304. §. 4. Armatny rzeczw. teraz nie używany* przełożony nad strzelbą czyli zbrojownią, Jenerał artylle-ryi, ber Öberjeugmeifter. Kozacy pod władza samego starszego armatnego zostawać mają. Vol. L. 4, 9. ARMATURA, y. ż. zbroja około herbu, bie Lüftung um ein 28ap* pen. ARMIA, ii. ż. zbiór wojska, eine 3irmee. ‘ARMATOR, a. m. junak, samochwalca, ein 2luffd)netber, ^rafflet, ©i* feufreffer, 23rantarba3. Pewny armator chlubił się swemi działami. Zab. 2, 196. ARMISTYCYUM nieodm. n. ob. Rozejm, zawieszenie broni, Sßaffenftilfftanb. ‘ARMOWAĆ, HARM0WAC, ował, uje. cz. niedk. i zaimk. uzbrajać, przygotować do wojny, rüften, loaffnett. jęli się armować przeciw Bolesławowi. Biel. 98. Wydaj go nam, bośmy się na to zharmowali. Wad. Dan. 265. Armowanie się, znaczy zaciąganie ludzi i przygotowanie sprzętów' wojennych. Papr. W. 1, 466. N. Pam. 83. 572.

Rejestra w arkuszowej formie oprawne. S. Grodz. 2, 157.

ARKUSZYSKO, a. n. zgrb. wielki a nieforemny arkusz,

ein großer Imßltdjer Sogen papier.

ARLEKIN, a. m. ARLEKINEK, nka. m. zdrbn. z Włosk. śmieszek, błazen teatralny w sukni szachowanej, ber #an$tt)urft. Ross. apjHKHHi, raept. Kto też miewa powagę w stroju arlekina? Zab. 14, 50.- Przen. wietrznik, wiercipieta, ein ffitnbbeufcl, ©pringtnźfelb. Płochy obrót go wydał z arlekinów bractwa. Zab. 14, 52. Boh. Kom. 2,

17. ARLEKINADA, y. ż. jako imię zbiorowe: figle arle-kińskie, i wszelkie żarty zwłaszcza giestami nadrobione, hoffen, £au3mnrftftücfd)en. ARLEKIŃSKI, a, ie, arlekina się tyczący, n. p. suknia arl.. $arleftn3*, ^flnfttwrft*; po arlekińsku, Jparlefmêmdfdg. Po arlekińsku ubrany. Mon. 69,

35. Odjęli jéj postać poważną, a po arlekińsku wystrychnęli, nalepiwszy muszek śmiesznych. Mon. 70, 124.

ARMATA, HARMATA, y. ż. ARMATKA, i. zdrobn. z Łac. *1.

Broń, oręż, zbroja równie do napaści jak i do obrony, b«3 ©eroefir, bic Stiftung unb «Herßanb 2Baffen. Król do Litwy według potrzeby, żywności i armaty posłał. Krom. 419.

Kupidzie łuk wydziera, pochodnią i strzały, całą jego armatę. Gawin. Siei. 384. Armatę skruszyć. Tward. Pas.

1. Armatę na się wzięli. Warg. Kur. 26. Lacedemoń-czyki albo żywo z taż armatą z wojny się wracali, albo zabitych na tej armacie ich przyniesiono. Warg. Wal. 57.

(tarcza). §. 2*. Amunicya, artyllerya, baS ©efcfjüß. Prze-    AROBA,    y.    ż. funt Hiszpański, ein ©pantfdjeâ ^futtb.    n. p.

łożony nad strzelbą lub armatą. Archel. 2,3. Starszy nad    Cztery    aroby czokolady. Gaz. ISar. 1, 12.

armatą koronną. Vol. Leg. 3, 934. (f. arsenał). 5*. AROMA, atu. m. Zab. 6,    219. ob. Korzenie.

Wojsko morskie, armia, flota, bte Kriegsflotte, bie 0ee* ARONOWA broda, ziele,    ob. Aaronowa.

Franc, gmach przezna-

u. z

folbateu. Ital. armada; Vind. morska voiska, morska ar- ARSENAŁ, u. m. ARSENALIK,

mada; Boh. Slov. armada lodj; (Carn. Vind. Slavon. ar-    czony    na    skład broni, zbrojownia, cekauz; baS 2lrfcital,

mada.* armia, wojsko). W Amboinie zastał armatę Hisz-    3ettgI)auS.    Carn. orroshriislie, sbrojnishe; Cz. strjlnice;    Croa.

matę w morze spędził wiatr pod żaglami. Bardz. Luk. 35. Wojsko z portu w armacie przeprawił. P. Kehn. Orl. 1, 204. Armata strudzona weszła na brzegi. Zebr. Ow. 133.

pańską, na której lud był chory. Sk. Żyw. 2, 251. Ar- puskarnicza; Vind. voroshjarna; Ross. opyrnexpaHioitme,

CHapa40xpaHioHine; Eccl. opytKHima, opyrnexpaiuiTeabHima, 3Ópyenoji05KHima. Jak. Art. 3, 324. Papr. W. 1, 466. Leszcz. Gl. 116. §. Miejsce budowni okrętów, bie 0d;tffS* Henryk przyrzekł Polakom na morzu armatę chować. Papr. merfte. Arsenał ziemny,    lądowy, wodny. Ossol.    Wyr.    ARVE. 1, 246. Uwaga. Ze wyraz ten armata, wszelkie woj- SENAŁOWY, a, e, do    arsenału należący, cekauzowy,    baS

sko czyli armią oznaczał, dowodem są następujące przy- 3engl;attS betreffenb. (cf.    Cegwart).

szec od dawnych półkruszcem nazwany; od niektórych poczytany za sól metaliczną. KI. Kap. 2, 245. złotołusk. Syr. 399. Slrfettif. Dla swoich własności arszenik znaczy truciznę, ba$ Slrfenifgift, üîaffettpulôer. Vind. mishenza, ar-senika; Carn. sernck; Rag. sicjan; Bosn. sicjan, sicjanat, miseja stuppa; Ross. MbiiubHKt; Boh. utreych. Arszenik nie cukier choć biały. Fred. Ad. 69. (pozór oszukuje). Już ar-szeniku w cukier przymieszają. Wad. Ban. 106. §. w mowie potocznej oznacza wszelką truciznę, n. p. pod miodem arszenik. Morst. 43. (zdradliwa to uciecha), jebeó ©tft Überhaupt. Duszyjka smaczne pirożki gotuje. A arszenikiem po wierzchu cukruje. Bratk. K. 36. ARSŻENIKALNY, AR-SZENIKOWY, a, e, arszeniku się tyczący, lub zawierający go w sobie, 51rfemfbalttg, sirfentf*. Kiżeł arszenikowy daje o stal ognia z arszenikalnym smrodem. KI. Kop. 2, 243.

kłady, w których jest dodane: wodna; n. p. Dwa tysiące ARSZENIK, u. m. z Grecko-Łac. (por. Pers. zernich). Kru-okrętów armaty wodnej im odjął. Stryjk. 47. i 49. Wyprawił armatę wodną galer półtorasta. Biel. 3, 74. Gwagn.

605. Hetmana z armatą wodną wyprawił. Sk. Żyw. 2,

251. Nag. Fil. 174. Wodne armaty Europejskich państw, zapędzone do Indyi. Zab. 7, 129. Nayl-$. 4. Dzisiaj oznacza działo figury okrągłej, które prochem i kulą lub kartaczami nabijają. Papr. W. 1, 246. bic Kamme. Vind. kanona, strelni koss; Carn. i Slav. top; Croa. patantia;

Ross. nyiuna, nyuieuKa, opyhe, nmiuuu>. Armatę dzielą na denną sztukę, na czopową i wylotową. Juk. Art. 1,

158. Łęs. Mier. 2, 240. Armaty ciężkie albo murołomy, i połowę. Jak. Art. 3, 285. ARMAĆ1NA, y. ż. nie wiele co warta armata, mówiąc z pogardą; mit ©eringfd|ćttjUttg, eine clenbe tntferable Kanone. ARMACISKO, a. n. wielka niezgrabna armata, eine ungefd)lad)te Kanone. ARMATNY, a, e, 1*. Zbrojny, uzbrojony, gentaffnet, gernftet. Mieszczanie ARSZYN, a. m. miara długości używana w Moskwie i Lwo-

30

ARTE - ART Y.

ARUM - ARYN.

Dudz. 33. Artysta (toż samo co malarz). Łes. 193. Uwaga. Chociaż wyraz ten do tych czas nie dosyć utarty, niemamy jednak innego, któryby dobitnie cala szlachetność jego zawierał. Wcale zaś żadnego nie mamy na wyrażenie kobiety (nie żony, ale) w rzeczy samej trudniącej się kunsztem jakowym, jak n. p. malarki, aktorki, eilte fôünftlertmt,

wie, większa od łokcia naszego, bte 2trfd)tlte, ein 9lufftfd)eg SDîaajl, eine Sembcrger 611c. (Ross, i Eccl. apimnrb; Garn. arsin; Tur. arsin, arsun; Pers. eris). Arszyn, miara Tatarska, której Rusini używają, dał exystencya Lwowskiemu łokciowi. Gzac. Pr. 1, 290. Arszyn Lwowski ma w sobie łokcia Krakowskiego ćwierci pięć. Sols. G. 3, 136.

Szesnasta część arszyna po Ross. BepiiioitL. ARSZYNOWY, chyba Artystka.

e, od arszyna, wielkości arszyna, 2lrf(^tnen*. Ross. ap- *ARUMSZMALC, u. m. z Niem. (Sfyet tlt @d)tttCtlj. Jaja sadzone, mnHHŁM. Arszynowe gonty. KaLck. Pas. 18.

ARTERYA, yi. ż. żyła prowadząca krew z serca po calem

ciele, żyła pulsowa, tętna, bte - ober ©djlagaber. Krup. ARUS, HARUS, u, m. materya pewna, eilt getoiffer 3eug. 5, 2. Kl. Zw. 1, 32.    \por.    Włoskie arazzo, tudzież Angielskie arras * obicie, ro-

ARTFUL, u. m. naczynie pewne na statkach.    Haur.    Sk.    171.    boty    warstacikowćj, tapisserie de haute-lice gcmirfte £(t=

etu ©erćitbe auf ben glufśfdpffett.    pete,    oraz Niem. ber §arafl = włosie wielbłądzie 3]. Arus

ARTYKUŁ, u. m. zŁac. Część główna    rzeczy,    mowy,    pisma,    wazki, arus szeroki. Instr. Cel. Lit. Wązki harus, nazwany

podział, ein $l)etl einer 9iebe, @d)rtft, eut ^uuft, SIrttfel.    cynkatura. Vol. L. 6, 134.

Artykuły hetmańskie. Vol. L. 2, 1326, (prawa, ustawy, ARWAN, ARWANZE ob. Porwań.

punkta). Artykuły Marszałkowskie, t. W traktatach znajdują ARYA, yi, ARYJKA, ARYETKA. i, ż. zdrbn. pieśń krótka, się niekiedy i artykuły potajemne, stronom tylko do rze-    piosneczka, gatunek    pieśni,    etu 8tebd)ett, Ctlte SlrtC. (Kam.

czy należącym, wiadome.— Artykuły wiary. Ktch. Gd. 16.    arija, visha). Piosnki a według wziętego nazwiska, arye.

©laubengarttfcl. Przen. Artykuł wiary = rzecz niewątpliwa, Tea. 54, d. 8. Zaśpiewaj nam jaką aryjkę. Tea. 52. d. 103. niezawodna, pewna, ettMg 3ut)erlc$tgeg, ©emtffeg. On to    Nucą sobie aryetkę. Zab. 2, 46.    §. Tony czyli muzyka,

ma za artykuł wiary. Boh. Kom. 1, 241. §. w Handlu * ga-    czyli też sposób ułożenia głosów do pieśni jakowej, bte

tunki towarów, §anbefgarttfel. Dobry kupiec we wszyst-    ülîelobte. Może kto    umieć    wiele piosnek na pamięć, a

kie artykuły opatrzony.— Vind. artikel, odstavik, po-    żadnej śpiewać nie    potrafi,    aryi do nich nie wiedząc.—

stava; Sor. 2. artikel; Ross. ciaTba.— Artykułami Ross.    Jak to śliczny afekt i odmiana tonów w tej aryjce. Boh. Kom.

nocTaTGMHO; adj. CTaTGÜHbiu. §. Część mowy w Grammatyce    1, 276. Lekkomyślne trele aryetek. Zab. 16, 156.

kładąca się przed rzeczownikami, przedimek, ber 3lrtb ARYANIN, a. m. prócz właściwego znaczenia: kacerz sekty fet tlt ber ©rauttltattf. W Greckim n. p. artykuły są: o, rj, Aryańskićj, używano wmówię potocznej zamiast Nowo-ro, w Franc, le, la. w Niem. ber, btC, bag.    chrzczeniec, Rakowianin, Socynianin; ettt Slrtatter, ttłt ge*

ARTYLERYA, yi, ż. z    Franc, (bez 1. mn.) strzelba wielka i    meinen Scheu    aber belegte    man mit btefem tarnen and) bic

wszystko co do tego    należy, jako to: armaty, moździerze,    ©octlttaitcr lUtb    SBtebcrtattfcr. Sk. Dz. 236. ARYANIEC, niał,

bomby, kule, granaty i t. d. bag grobe ©efdjttjj tutb aEeg    nieje. nij. niedk. używańsze jest sl dok. zaryanieć, t. j.

mag baju gctjbrt; bie 3lrtittcrie. (Ital. artigleria por. Łac. ars);    aryański sposób myślenia przyjąć; aryaninem zostać, arb

Vind. artileria, veliku strielashtvu; Slavon, artileria, topovi,    aitifd), über eilt Slrianer merbeit. Eccl. apiaHCTBOBam, no-

lumbarde), Jak> Art. 3, 281. Łes. 2, 239. Artylerya ciężka,    ciuAOBaTb apieBOii epecn. Niemal wszystek świat zaryaniał

ob. Ciężki; połowa, ob. Polowy, (por. Park artyleryi). Szańce    i rzadka cerkiew prawdziwa. Smotrz. Ap. 102. ARYAŃSKI,

potężną artyleryą osadzone. Pam. 83, 2, 210. Generał    a, ie, socyniański,nowochrzczeński, ariaitifd). Sekta aryańska,

artyleryi ma w dozorze zbrojownie, ludwisarnie, prochownie    albo jak ją niektórzy zowią nowochrzczeńska. Vol. L. 4,

i wszystkie wojenne    sprzęty. Skrz. Pr. P. 1, 201. (por.    315. ARŸANIZM, u. m.    ARYAŃSTWO, a. n. kacerstwo

Armatny). §. Nauka,    umiejętność o tych wszystkich rze-    Aryańskie, ber    9lrtaittgtUltg.    Slow. ariànstwo, Karn, arianstvu;

czach, bie 3trtitierie, ©efd)u£fuujl. Jak. Art. Łes. 2, 239. §. Eccl. apiaitCTBO. Namawiali go do aryaństwa. Sk. Dz. 236. W znaczeniu zbiorowćm * artylerzyści, ludzie przeznaczeni ARYERGARDA, ARYERGWARDYA* straż tylna, Odwód, Papr. do służby artylerycznćj. Papr. W. 1, 467. Jak. Art. 3,

285, Łes.m 2, 239. ARTYLERYCZNY, a, e, do artyleryi należący lub jej się tyczący, bie Slrtftferte betreffeitb. Umie- ARYETKA, ARYJKA, ob. Arya.

jętność artyleryczna, ŁeLs. 2, 239. (por. Puszkarski). AR- ARYNGA, i. ż. z Łac. śrzednićj, lubzWłosk. aringa, prze-m. żołnierz przy artyleryi będący, ber 3lr==    pisane albo zwyczajem wprowadzone wyrazy na używanie

tilterift. Gz.    dćlostfelec. (ob. Kanonier, Puszkarz).    przy pewnych okolicznościach, formuła pisania, mówienia;

ARTYSTA, y.    m. z Łac. Franc, człowiek, kunszt jakowy czyli    bte Sormet, bag Formular. Aryngi na wszelkie transakeye,

jednostajne były przepisane. Xiadz. 180. Wszystkie ex-pedycye Rady nieustającej wychodzić będą z tą aryngą: My Król za zdaniem R. N.... Vol. L. 8, 97.— Przen. Wszyscy mieli jedne senteneyonowania aryngę : idę in sensum pryncypała mego. Mon. 65, 65. (jeden sposób , wń^oaauiiib (por. chedogi, ocbędóstwo), xy-    tłumaczenia się). To dla własnego włożył upewnienia w

Aon, xtiTpoKB, ^lTpŁ1|ll5 (porv chytry). Artysta biegły.    aryndze swojej z Osmanem umowy. Zab. 14, 249. Szym.

a,

TYLERZYSTA, y,

sztukę posiadający, umiejący, n. p. malarz, snycerz, aktor teatralny «kunsztownik, kunstmistrz (por. Sztukmistrz.), ettt Zünftler. Gz. umćlec, umenec; Bosn. mesetar, majstor, sosetar; Rag. zanatnik, rukotworaz; Vind. mojster, ume-talnik (por. Mistrz, misterny, misternik); Eccl. i Ross. y-MOubabHHKb

które w kielimkach żelaznych robią z masłem tretowanćm. Wiel. Kuch. 396. Vind. zvertje, zverzha.

W. 1, 467. czai, ber 9îad)jug, 9îad)trab. Przeciwnie zaś awangarda czyli awangwardya* straż przednia, czoło wojska.

ARYSTOKRACYA, yi. i. z Greek, dgictoygartta, Rząd oby- e, z asbestu sporządzony, n. p. płótno asbestowe, mm 2(3= watelów najznaczniejszych, władze najwyższą sprawują- beft, 2I3beft=.

niebie, postać, pozór gwiazd, bte (SonfteUattOtt, bte 2l3pec= ten unter benett jentattb geboren warben, ber pauetenftanb. (por. pod dobrą, pod złą gwiazdą się rodzić). Nie zaraz wszyscy królowie, co się z Królem rodzą w jednym aspekcie. Pot. Arg. 246. Niebo częstokroć głód, częstokroć mor swemi aspekty przynosi. Petr. Pol. 64.    §. Aspekty xię-

życowe = odmiany miesiąca.czyli raczej xieiyca, bte 3)Î0ttb3= toflttbehtngen, 5Dtonb3aerćmberungeu. Aspekty księżyca są: nów, pierwsza kwTadra i t. d. Wyrw. G. 60. Gdy się xiężyc przez szóstą cześć nieba oddala, zowiemy to aspekt sze-stny, wzgląd szestny; gdy przez czwartą cześć, aspekt czwarty, czwartny, kwadrę, przez trzecią część, aspekt trzeciak. Spiez. 191. Sien. 423.    §. Dobry lub zły znak,

który astrologowie z ciał niebieskich, zwłaszcza co do przedsięwzięcia spraw jakowych tłumaczyli, przepowiedzenie, bte öftrologtfcfye 23efttmmmtg wegen be3 guten ober fcfytecfyteu @rfolge3 trgenb enter Unternehmung, eine Sorbebeutung. Astrologia która nam na niebie dobre albo złe aspekty okazuje, t. j. do spraw zaczynania czasów wybór. Oczko Prz. 25. §. Wszelka oznaka na przyszłość, wróżki, 2Sorjetd)eu, 2htsetgeu, 2tfpcfteu. Kleopatra Cezarowi: Tyś aspekt łaskawy krajom naszym. Bardz. Luk. 179. Podłomyślne dusze, gorszym aspektem narodowi grożą, Niż dżdżyste baby, parne Syryusze. Z ab. 11, 50. Nar. Złe tu dla mnie aspekta t. j. nie przewiduję ja tu nic dobrego dla mnie.

cych. Modrz. Bas. 11. bie 2(rtfh)fratte, artftofrattfd)c SRegtc* ASMODEUSZ, a. m. z Hebr. wróg stanu małżeńskiego, 213= rilltQêöerfaffltng. Rząd w którym sami tylko magnaci do naj- ntobi, ber Seeteufel. O wy przedni ciemności Xiazeta! A-wyższych urzędów^dojść mogą; możnowładztwo, możno- smodeuszu! Boruto! Tea. 11. b. 107. rządy, możnorządztwro, panowładztwo. §. Przemoc możniej- ASPEKT, u. m. zŁac. konstellacya, na niebie gwiazd rozło-szych obywateli w jakimkolwiek rządzie, ba3 Übergewicht żenie czasu narodzenia czyjego. Dudz. 35. położenie na ber großen Herren, bte 2(riftofratte. Po Bolesławie Krzywoustym poczęła się u nas wzmagać arystokracya. Nar. Hist.

3, 370. Panowie zaczęli dzielniej niżeli przedtym w rządy wpływać, t. 7, 65. §. 3. Przen. Postępowanie wywyższające nad równość, co nie pod strych, co z pańska, pańskość, przepych, artftofratifd)e3, tyerrtftfyeś SBefeu, 2lrtftofratte. n. p. Całej familii N. arystokracya jest właśnie wrodzona, t. j. że we wszystkićm wyższość swoje, państwo, innvm czuć daje.— ARYSTOKRACKI, a, ie;" ARYSTOKRATYCZNY, a, e, tyczący się arystokracyi; możnorządny, pano-władny, panorządny, pański, przepyszny. Arystokracki używa się najczęściej w znaczeniu wyrażonćm pod Nro. 3. n. p. człowiek, postepywanie, sposób myślenia arystokracki.

Arystokratyczny zaś w znaczeniu Nro 1 i 2. n. p. rządy, państwa arystokratyczne; ariftofrattfd). Boss. BejLMOJKe^epHOB-HbiM. ARYSTOKRAT, a. m. poplecznik możnorządztwa, pan, dumny, pyszny, wynoszący się nad innych, etn 21rtftofrat. w rodź. ż. ARYSTOKRATKA, i. kobieta dumna, pyszna, etn ftoRcß 2öetb, eine 2(rtftofratinn.

ARYTMETYCZNY, a, e, do arytmetyki należący, rachunkowy, liczbowy, artffjmettfcfy; (C²■ poćetnj; Ross. BHCJiHTe.iŁHbiH; Vind. razhunski). Stosunek arytmetyczny. Łes. 2, 69. Postęp arytmetyczny. Sniad. Alg. 1, 125. ARYTMETYK, a. m. posiadający naukę rachunków, ber 2lrtf(;mettfer, 9îed)ner.

rzyńskićj asperielus = sciurus, wiewiórka, etlt (Stel;6rnćt;Ctt. Nar. Hist. 5, 288. §. skórka wiewiórcza albo popielicza, które to skórki szły na skarb xiążęcy. Nar. Bist. 2, 259. ßtchhörmhen = ober Stltchfelle, bte au bett gnrftent;of geliefert WCrbeit mufiten. Podatek starodawny, skórkami popielicze-mi płacony do skarbu Xiążąt. t. t. btefe gellabgabe felbft. (por. Biela, bielka, bielczany podatek). §. Pieniądze skórzane, Sebergelb. Aż do czasów Wacława Monarchy Czeskiego, Po wszystkiej Sarmacyi państwa Koronnego, Z zwierzęcego rzemienia pieniądze robiono, I one jak dziś srebrne tak drogo ważono, Które aspergillami w one czasy zwano. Gwag. 59. Przedtym niż monetę wynaleziono, asp-rów i innych skórzanych pieniędzy w Moskwie używano. t. 60. (Boss. KyHŁi = AeHtrH, Mop^KH nymni).— Lecz za bajeczne te pieniądze skórzane w Polszczę poczytuje Naruszewicz, taki wykład bajki dając: Drobne pieniądze chodziły pod nazwiskiem asprów czyli aspreolówr, dla koloru białego w czystym śrebrze. Te zapewne aspry utworzyły skórki wiewiórcze aspreolami w łacińskim nazwane. Nar. Hist. 5, 289.

Vind. razhunski moister, razhunasnanez, razhunar; Croa. bro-jaznanecz, rachunàr; Boss. uhcjiocjiobb ; Eccl. nHCJmeJib. *ASPER, *ASPERGIL, *ASPRE0L, a. m. w Łacinie barba-ARYTMETYKA, i. ż. z Greek, agi&fitjrurj, umiejętność z danych liczb wynajdywania innych, i zbiór przepisów czyli nauka prowadząca do téj umiejętności; rachunki, rachowanie, (rachmierska nauka. Bog. Doś. 1, 283). bte 2lrttlp ntettf, 9ted)enfunft, 9fted)nung3nńjfenfd)aft. Sor. 2. rachnuwar-ska wćdomoscż; Vind. razhunasnanost, razhunstvu, zhisla-snanstvu; Boh. pocitarstwj; Croa. brojaznansztvo, rachun-sztvo, brojoznanye; Boss. qucJOCJOBie. — Nauka dobrego rachowania. Sól. G. 5, 81. nauka liczebna. Jak. Mat. 1,

2. Lesk. 2, 3.

A S.

AS, a. m. U Rzymian moneta siedm pieniążków wartająca,

Cn. Th. etn 2lfl ber 9Uftner. §. najmniejsza waga złotnicza,

, a. m. zŁac. starający się o co, n. p. o urząd, kandydat, ber 213ptrant, ber èemerber. Aspirant do stanu małżeńskiego. Oss. Wyr. (por. konkurent). §. w klasztorach ten który po zakończonym nowicyacie, żąda być przyję-

64 razy w jednym czerwonym złotym zawarta, etn @olb* gewtdft. §. Funt aptekarski, cttt 2(pothcferpfunb. §. w kartach Francuzkich, tuz; na*kostkach oko; ttt ber fransöftfdjcu Starte ba3 2lfl, ber £att3; im Sßürfelfptel, etn 2luge. As przegraje dama wygraje. Tea. 22, 3. Przen. Intrata twroja zasadza się na asie. Tea. 15, 24. (na kartach, na szulerstwief,

ASBEST, u. m. z Greek, (äaßstrrog > w ogniu nieskazitelny) ASPIRANT kamień podobny co do swoich własności amiantowi, ber 2(3beft. Łatwo go rozeznać od amiantu; asbest bowiem w wodzie na dno upada. KI. Kop. 2, 67. ASBESTOWY, a,

32

ASSA - ASSY.

ASSY - ASTR.

tym do zakonu, ber îtac^ übcrftanbcncm 9Î0üietat, itt bert Or* mn. papiery skarbowe kurs gotowych pieniędzy mające, ben aufgenommen ju werben »erlangt, w i. rodź. ASPIRAN- pieniądze papierowe, Slfjtgnaten, faptergelb, ©taatäpapiere. TKA, i. bie Sewerbertnn. ASPIROWAĆ, ob. ubiegać się, żą- ASSYGNATARYUSZ, a. m. przekazujący komu co do ode₇

brania, zlecający, ber Slnnteifer, Slffignant. ASSYGNOWAĆ ASSAWUŁ, JESSAWUŁ, a. m. u kozaków to, co w chorą- ob. Przekazać, zlecić do odebrania, kazać wydać.

gwiach huzarskich lub pancernych, namiestnik; Dońscy ‘ASSYMILOWAĆ, uczynić podobnym. N. Pam. 6, 318. (por. wymawiają jessawuł, i podobno bliższemi są prawdziwej przestarz. przypodobywać).

pronuncyacyi. Cztr. Bekp. ein Śbfafenlieutenattt. Wódz ko- ASSYSTENCYA, yi. z. poczet, orszak towarzyszący, dwór,

ba3 ©efolge, bie Seglettnng. (por. Drużyna, towarzystwo). (Vind. perstanuvanje, vkupprebivanje, sravenprebivanje). Z assystencyą lub wassystencyi chodzić. Żartem: Ma assy-stencyą w przedpokoju. Tea. 22, 11. (wierzyciele go nie odstępują, wszędzie mu towarzyszą). ASSYSTENT, a. m. pomocnik przytomny, sługa, dworzanin, ber Begleiter, Sep» wolmer. (Rag. nastojnik).— Assystent prowineyała zakonnego. Assystent kobiet t. j. z kobietami ustawicznie obcujący; z tąd żartem, zamiast: wiercipięta, kręciwąs. — w r. z. ASSYSTENT-KA, i, towarzyszka bte Segletterimt, ©efet^rtinn. Pacholę tego patrzy co matka czyni, co podobne jéj assystentki. Zab. 12, 50. ASSYSTOWAĆ, af, uje. cz. niedk. być przy boku, służyć lub dopomagać komu przy jakim urzędzie, towarzyszyć, begleiten, $fi!fe leiften, beprootytten, affiftiren. (Vind. per-stanuvati, sravenprebivati, vkupprebivati; Rag. nastojatti, nadstati, namjeriti se). Minerwa pod figurą Mentora Tele-makowi assystowała. JabŁ Tel. 3. Grzesznikowi czartów zgraja assystuje. Bals. Nied. 2, 45. Gdzie chce idź za nim, nie wymów się wniczćm, Assystuj i pochlebstwem służ mu niewolniczem. Hor. Sat. 224.

dać, pragnąć.

żacki otoczony był gronem setników i assawułów Nar.

Chód. 2, 243. W wojsku zaporoskiem, assawuł hetmański, po Zł. 30; assawułowie pułkowni, po Zł. 20, assa-wułowie w setniach, po Zł. 10. Vol. L. 3, 175. Komisarzowi naszemu posłuszni będą assawułowie, półkownicy, setnicy, jako i całe wojsko kozackie. Vol. L. 3, 928, (tu bez porządku położone, właściwie być powinno: półkow. setn.. assaw.. por. Attaman). 2. Assawuła znaczy na Podolu i Wołyniu: polowego strażnika, dozorcę, ber $elb* tMd)ter.

ASSAMBLA, i. ż. (najczęściej jednak w 1. mn.) ASAMBLE,

-bli lub - blów, z Franc, biesiada uroczysta, bal biesiadowy, eine Slfiem&lee, eine $eftlid)feit. Assamble nawet, albo zgromadzenie dam i kawalerów, bywają szkołą dla młodego. Mon. 65, 433. Pokój do assamblów. Tea. 9, 21.

Być na assamblach. t. 9, 3. ASSAMBLOWAG, ował, uje. czyn. i nij. niedk. biesiady i bale dawać, i na nich uczęszczać, bankietować, biesiadować, Slffambleen geben unb fie befudjen. Szumią, tracą, assamblują. Tea. 25, c. 19.

ASSEKURACYA, yi. ż. zŁac. ubezpieczenie, zabezpieczenie,

zaręczenie, rękojmia; bie ©td)crfteUung, SSerfidjentng, bie ASTRE A, bogini sprawiedliwości. Boh. Nebesstena.

S3ürgfcfyaft. ASŚEKURACYJNY, a, e. Boss. yBupirreJiLHbiH, ASTROLAB, u. m. ASTROLABIUM, n. nieodm. narzędzie

matematyczne, bie 2Btnfelfd)etbc, ba$ Slftrolaluutn. *ASTRO-ŁGARZ, a, m. kłamliwy gwiaździarz. Zebr. Zw. 151. ein lügenhafter ©ternbenter, ©ternlügner. ASTROLOG, a. m. sądzący z gwiazd o rzeczach ziemskich, osobliwie o przyszłych, (różni się więc od Astronoma) gwiazdomistrz, gwia-zdowieszczek, tłumacz gwiazd, ber Slftrolog, ©ternbeuter.

Astrologowie biegi

cTpaxoBbiü; 93erftcl)erung3». ASSEKURATOR, a. m. zabez-pieczyciel, zareczyciel, ber ©id)erfteUer. Ross. CTpaxoBiuHKü. w rodź. i. ASSÊKURATORKA, i. bie ©idjerfteHerinn. ASSE-KUROWAC, ował, uje. cz. niedk. zaassekurować, dok. ubezpieczać, upewniać, zaręczać, warować, ftd)er fieHett, »erft» (fyent. Ross. 3acTpaxoBaTb, n. p. dług wsadach.

ASSESSOR, a. m. współsiedzący przytomny sądom, współsę-dzia, współławnik, ber Se^ftfier, ©erid)töbe^fi|er. Vind. per-sednik, persiedavez, sravensednik; Carn. persędnek, Croa. pnszednik; Eccl. upiK^^nfGiib Ross. coc^B/taTeJb, 330®— Æaiejib. Być assessorem. Ross. npncyTbCTBOBaTb. — w r. i. ASSESSORKA, i. bie Se^fi^erinn. Eccl. npiic^HiejibHHua. ASSESSORSKI, a, ie.- Slffefforial», SBe^er»; Ross. sac®-4aTejeB,b, aac^aieibCKiit; Kroa. priszèdni. - Sądy asses-sorskie » ASSESSORYA, yi. ż. sądy kanclerskie, zadworne, królewskie, sąd najwyższy dla mieszczan królewskich i t. d. ba3 SljfeffortaL, $anjler», ober Oberl)ofgerid)t. (Vind. persedba, persedenje). Skrzet. P. P. 2, 344. Vol. L. 7, 423.

ASSUMPT, u. m. pochop do czego, pobudka, bie Seranlaf» fung, ber 2tnlajL W słowach dobranych zwięzłych i uczonych, Od gór Libańskich wszczął assumpt mówienia. Kras. Antim. 57. Assumpt nie zdaje się kwadrować z konklu-zyą. t. Lis. 2, 60. (zamiast wniosek nie jest stosowny do założenia, do powodu, nie odpowiada mu).

ASSYGNACYA, yi. ż. kwit na co, zaświadczenie, przekazanie kogo do trzeciego, zalecenie wydania czego, bie Sin* toeifung auf jemanben, bie Siffignation. ASSYGNATY, ów. I.

Eccl.

.    . ?K1i^OYbTM|h, JÇBtZaOMOITE.    _f

miesiącow rachują, przyszłe przygody wiedzieć chcą. bk. Kaz. 518. Auszp. 32. Jak teraz są doktorowie nadworni, tak przedtem astrologów nadwornych utrzymywano. — ASTROLOGIA ii. ż. wróżba z gwiazd, gwiazdo-wieszczba, gwiazdarstwo, bte ©ternbeutcret?. Bial Post. 106. Żebr. Zwr. 145. Eccl. 3Bt340CJ0Bie. ASTROLOGICZNY, a, e. *ASTROLOGSKI, a, ie. gwiazdowieszczby się tyczący, aftrologifd). Wyrok astrologski przez Bernata z Krakowa R. 1605. ASTROLOGOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. astrologią się bawić, prognostykować, wróżyć, roić, ©terne beuten, prophWheiL ©alenber ntacfyen. Całą noc astrologowałem. Tea. 33. c. 10. Nieustannie wzdychając tylko astrologuje. t. 29, c.'3. ASTRONOM, a. m. trudniący się astronomią, gwiaździarz, ein ©ternfmtbtger, ©ternfefjer. Carn. svesdo-gledz; Croa. zvezdoznanecz; Rag. żvjezdoznannaz; Ross. 3B'B3403aK0HHHK,B J Eccl.

Astronomów

Ruś zowie zwiazdoczetców. Sak. Kal. B. 3. ASTRONOMIA, ii. ż. nauka nietylko gwiazd, ale i wszelkich ciał niebieskich, gwiazdopisarstwo, nauka gwiazdarska, gwiazdarstwo, bie ©ternfunbe, ©ternnuffenfdjaft, ^immel^funbe. Carn. svęs-

ASTR - ATE.

ATL - ATT.

33

149. Obwiniony o ateuszostwo. Cza. Pr. 1, 314. Ateizm zapiera jestestwo najwyższej istoty. Mon. 69, 107. ATE-USZOWSKI, a, ie. tyczący sie ateuszostwa, bezbożniczy, bezbożny; n. p. nauka ateuszowska. Wyrw. G. 149. goh Mćhtperifcfy, atljctfttfcf;. Boss. óoroóopHMii, 6e3Óo>KHbM, 6e36oHCHHqecKiö.

, u. m. góra w Afryce. Wyrw. G. 20. ber 21tla3. Atlas niebonośny. Bardz. Luk. 2, 29. — § 2. W Mitol. Olbrzym barczysty podpierający świat.

ATŁAS, *HATŁAS, u. m. materya jedwabna (rzecz i imię zPersyi pochodzi), ber ein ©etbenjeug.— Arab. Tur. aetlaes; Łac. Àttalicus pannus, Croa. atlacz; Vind. atlash, shidanu ogladkuvanu tekanstvu, svilna tekana). Atlas Chiński. Ross. Kaiw>a. Łokieć atlasu po Z1I. pól trzecia. Vol. L. 3, 370. Pokój hatlasami obity. Ban. B. 2, b.— §. w l. mn. oznacza suknie atłasowe, im Çlur. Sltïaëîleiber. Axa-mity, atłasy, sławy nie czynią. Falib. Bis. R. Chodzą w hatłasiech, w axamiciech. Rej. Wiz. 42. Przodkowie mawiali, rozbierając się z swoich atłasów: Panie atłas, szanują was, a przy was i nas. Mon. 71, 750. (cf. Jak cię widzą, tak cię piszą). ATŁASOWY, ‘ATŁAŚNY, a, e. z atłasu, Ö0U Äff, fitfaß», 91tlaffen. Arab. Tur. atlaslii, at-lasten; Croa. atlaczni (por. Ross. KaH^OBbiS).

doglednost; Kroa. zvezdoznanztvo, zvezdoznanye; Rag. zvjezdoznanie; Eccl. 3Bi>3403aK0Hie; Ross. 3B,B340CÆOBie. Os. Fiz. 510. Zebr. Zw. 143. Sk. Oz. 558. ASTRONO

MICZNY, a, e. gwiazdopisarski, afttOttOtntfd).

ASTRYCH, *J ASTRYCH, u. m. (w Łac. śrzedn. astracum),* bruk, nalepa z wapna, gipsu i potłuczonych kamieni, równie podłoga jak i sufit, ber $ftrtd); Vind. estarah, je- ATLAS strah, östrah, eshterleh, tle, tla; Bosn. jastrik, taraęa (por.

Ital. lastricare, lastrigato): Kam. tlak; Slow. powała. —

Astrych albo urównane i ulepione dno, niektórzy tło zo-wią. Macz. W piekarni podłoga może być z gliny; w pralni zaś zjastrychu dobrze wypalonego. Świtk. Bud. 294. — ASTRYCHOWY, a, e. smrt 91ftrid). Materya astrychowa, to jest rozbite i roztłuczone kamienie z cegłą, z wapnem i t d. Mącz.

A T.

ATAK, ATTAK, u, m. z Franc, natarcie, naparcie, uderzenie, szturm, napad, ber Shtgrtff, bte Sïttaque. Ross. HacTyiuerne.

Papr. W. 4, 467. ATAKOWAĆ, ał, uje. ca. niedk. nacierać, uderzać, napierać na nieprzyjaciół, angretfen, Otta* gittrett. Trzema sposobami atakują: mocą, zdradą i głodem. Papr. W. 1, 467. (por. dobywać, szturmować).

ATAMAN, ATTAMAN, a. m. hetman, naczelnik, dowodźca ATMOSFERA, y, ż. z Greek. (dtf.ióę dym, para i (Tcpaięa kula) kozacki (por. Hetman i Niem. £auptntann. Czrtr. Rekp.),    powietrzokrąg, ber Sttftfretë, Smtftfretô, bte SIttttofpljäre. Cała

ber ^offlfenfelbljerr. Ross. i Eccl. aianiam, HanaibHHKE ko-    ta massa powietrzna, która ziemię otacza, pomieszana

od dnia zwłoczyli przystawić zboże: ato już wiozą! ato już niedaleko są. Warg. Cez. 11.— §. jako tako. Cn. Th. 9. fo jo! fofftn; Rag. akkoli, tôli.— ATOLI spójn. jednak, przecież; bod), bemtod), jebod;, gleld)tt)Offl. (Croa. nistarmènye, podpunoma). Chory lubo nie wychodzi, lepiej się atoli mieć zaczyna. Gaz. Nar. 2, 170.

z Greek, nierozdzielna już więcej cząsteczka, proszek jak może być najdrobniejszy, [pyłek 4.] ettt 2Itont, etn UttiffetlbareS ®tttg. Eccl. cpoKa; HecfcKOMoe uto, uac-THita caMaa Maaaa, nyitKTs; Ross. nwMHKa. n. p. Mon. 76, 525. Sak. Dusz. 28.

ATRAMENT, u. m. z Łac., inkaust z Grecka, farba płynna czarna do pisania, czernidło, bte dritte. Cz. ingaust; Slov. cernidło; WeLg. tenta; Sor. 2. tinta, tintwa; Slavon. tińta, divit; Croa. tinta, chernilo, zhernilu; Vind. tinta, zhernilu, zhernina; Carn. galup, kalup, kalufma; (cf. galas). Ross. uepHHJO. — Najpierwszy atrament, którego do pisania używano, był wyciągniony z ryby nazwanej sepia. Mon. 70, 263. Czarny jak atrament. Os. Zel. 59. (jak wagi). ATRA-MENCINA, y. ż. mizerny atrament, elenbe £tnte. ATRA-MENCISKO, a, n. zgrb. bezecny, paskudny, atr., fićtffltcffe, oBfc^euItcjte $inte. ATRAMENTOWY, a, e, z atramentu, £ttt* ten*. Wywabianie plam atramentowych. Jundź. 254. Ross.

3aitKiH. W kończeniu słowa ataman, vataman, niektórzy z wyziewami z ziemi wyniesionemi. Wyrw. G. 32. uczeni znajdują słowo Teutońskie 9J?ann człowiek; lecz to ATO Spójn. zamiast: a oto; oto, otl fteffe ba! fcffau! Dzień słowo, tak w Persyi jak w Szwecyi jedno miało znaczenie.

Czac. Pr. 1, 249. Kozacy przed żadnym prawem, tylko przed atamany, przez się ustanowionemi, stawać nie chcieli.

Vol. L. 3, 160. (por. Asawuł).— Na Ukrainie wójt, po wsiach i miasteczkach, tu ber Ufroittc ber ®orfricf)ter, ©ćfyulje, ber 3Rid)ter ettte$ ©tabtcfyend 3. Ross. aiaMairb, ciapocia pa36oHHHuecKoil; herszt rozbójników, ber SiÄnBertyaupttnattU. ATOM, u, m.

ATAMAŃSKI, a, ie. ben Scfafenÿauptmann betreffend Eccl. i Ross. aiaMaHCKÜt, aiaMaitOBŁ. Atamańska władza * ATA-MAŃSTWO, a, n. bte SBBurbe bc3 5tofafenfelbl;errn. Ross.

aiaMaHCTBO.

ATEISTA ob. Ateusz.

ATENY, Aten l. mn. sławne miasto i Rzeczpospolita Grecka,

Sitten. Ateny dowcipne i naukami wsławione. Zab. 7, 11.

ATEŃCZYK, ‘ATENIAN, a. m. z Aten rodem, eilt 3Itffent* enfer. Otw. Ow. 36.- w r. i. ATENKA, i. bte Sltjjeutenfertun.

ATEŃSKI, a, ie. od Aten, Sltffentenftfcff.

ATEUSZ, a, ATEISTA, y, m. z Greek, (a&eog bezboży), zaprzeczający bytność Boga, bezbożnik, ber 91t^etft, ©otteê*

Iduguer. Cz. zaprzaboh; Slov. nëznaboh, Carn. bogatajivz,

Slavon. bogatâjalac; Croa. bogoneverecz; Ross. óoroóopeiKB, óeaóoatHHKB. Ateuszowie, to jest ci co mówią: Boga nie-masz. Sk. Kaz. 74, b. W rodź. i. ATEISTKA, i. bezbożnica, bte ©ütteMäugnertmt. Ross. 6e3Ó0®HHua. Uśmiechy i ładne • qepHHJbHHH.

zabawy pięknych ateistek. Przyb. Milt. 368.— ATEIZM, ATTENCYA, yi, ż. z Łac. - franc. Uwaga, uważanie, baczność, u, m. ATEUSZOSTWO, a. n. zaprzeczanie jestestwa Bo- baczenie, bte 91ufttterfjam!eit, 2I(fft. To nie warto jest at-ga, bezbożność, bte ©otteêrerlaugnnng, Sltljetfterep. Ross. tencyi człowieka rozumnego. Zab. 5, 47. Z attencyą słu-6oro6opie, 6e3Óo*ecTBO, óe3Ó05Kie, 6e3Óo*HHnecTBO, 6e3- chać, t. j. pilnie uważać. §. Znak, oświadczenie szacunku 6ojkhoctl. Był w podejrzeniu o ateuszostwo. Wyrw. G. dla kogo; wzgląd, uszanowanie, baczenie na kogo, 91$tmtg,

16

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

34

ÀTTE-AUKC.

ÀUR-AUSZ.

Slufmerffamfett, 2)ienftgefltjjenl;ett, (Vind. postrieshba). Dowód    daż więcej dającemu, bte faction, Ctcitatton, Serftetgerutig,

attencyi męża dla żony. Kras. Pod. 2, 239. Oświadczyć    ber 2lit3ntf. Kras. Zb. 4, 430.

komu powinną attencyą. Mon. 67, 93.    AURA, ob. AERYA.

‘ATTENDENT, a, m. z Łac. strażnik celny, ber SoHflUfpctfter. AURELIAN, u, m. miasto Francuzkie, £)rleait$. AURELIAŃ-

SKI, ‘URLIEŃSKI, a, ie. mi Orleans. Xiestwa AURELI-AŃSKIEGO stolicą Aurelian. Wyrw. G. 303. Xiestwo Ur-lieńskie. Górn. Dw. 484. docznéj przyczyny; moc czyli siła przyciągająca, spajająca, AURYPIGMENT, ob. Złotokost.

spójna; spójnia, łącznia, bte attraction, Slnjtefungśfraft. Chi- AUSTERNIK, a, m. oberżysta, gospodarz gościnny, ber ©aft* micy spójni różne gatunki naznaczają. Os. Fiz. 4, 28.

ATYNA albo SETYNA, y, ż. nazwisko teraźniejsze miasta i Państwa Grecyi, Ateny zwanego. Dyk. G. ber jefctge Płatne bcS alten 2ltben.

Na komorach celnych pisarze i attendenci. Vol. L. 5, 423. ATTESTAT ob. Zaświadczenie, Świadectwo; Vind. prizha. ATTRAKGYA, yi. w Fiz. zbliżanie się do siebie ciał bez wi-

lüirtl;. — Wio. hostiere; Vind. oshter; Kam. oshtir; Kroa. ostariash; Dal. osztir; Dosn. ostir, gostinik; /lag. gostio-nik; Kroa. barbarz. konakcia; Słów. hostinski; Eccl. r0_ ct ii h u u HX, xapneBHHKï, BcenpiaTCJbiiHirB, ^BopiinK^. Prawa karały austerników, którzyby odmawiali usłużenia podróżnemu. Ostr. Pr. Kr. 4, 216. AUSTERNICA, y. AU-STERNICZKA, i. ż. zdrb. gospodyni gościnna, bte ©aft* nńrtfytntt. Kroa. ostariassicza; Rag. gosteniza, gostitegliza; Slotu, hostinska. AUSJERNICZY, a, e. ©aftlt)trtfj3 *. Croa. ostariaski, ostariassev; Rag. gostionicki. AUSTERNICTWO, a, n. gospodarstwo gościnne, bte ©aftnnrtljfdjaft. Rag. go-stionictwo; Croa. ostariastvo; Vind. gostarisbtvu. AUSTE-RYA, yi. AUSTERYJKA, i. ż. zdrb. oberża, dom zajezdny, gościnny, zajazd, gościniec, baS ©aftljanS, ber ©aftjiof, baS 2BtrtI)31)au$, baS ®tnfe^rl;anS. Wio. hosteria; Vind. oshtarja, gosbtarja, ostarja, kerzhmania, kerzbma, taberna, podstre-nie do osoby wyższego stanu, bte 21ttbtCltJ. (Slow. audyency, - hovsetje, gostniza, herperje; Croa. ostarja, ostariicza, go-slyssenj; Vind. oshlishanjc, predpritjc). Przypuścić na au-    sztilnicza; Rag. hosteria, gostioniza; Dosn. osctaria, gosti-

dyencyą. Auszp. 37. Audyencyą dać. Warg. Cez. 83. 0    niça, karvasaria; Ross. CTpaitHonpieMiniua, nocTOaibift

tajemną audyencyą prosili, t. 19. AUDYENCYONALNY, a, .ĄBopt; Eccl. BcenpHCMiiHua, e. do aud: należący, n. p. pokój, dzień. 21ltbtenj*. AU- npiaieuime,

DYTOR, a, m. słuchający czyli przytomny mowie jakiej, słuchacz, ber tpörer, 3u|örer. Cn. Th. §. Biskupi audytor, t namiestnik, zastępca, sędzia, ber 21nbttcnr etneö 23tfd)of3.

§. audytor wojskowy stoi pod swoim komendantem, utrzymuje jego korrespondcncyą urzędową, protokół zbiera.

Kaw. Nar. 77. ber Stcgtmentśaubiteur. §. audytor szkolny, AUSTRYA, yi. ż. Rakuzy, Cyrkuł w Niemczech z tytułem t. j. uczeń pilny wyznaczony od professora, aby innych arcyxiçstwa. Wyrw. G. 202. JDftcrrctd). Slavon. Austrya; przed zaczęciem szkoły przesłuchał lekcyj zadanych, i z tego rachunek zdał (ob. Errata), ber öOtt bent Serrer befłtttttttte @cf;uler, aitberc bte aufgegeknen ^eitfa 51t überl;örett, ttttb ba*

»on bent Celjrer üîedjenfdjaft alplegen. AUDYTORYUM, n. nieodm. miejsce, gdzie się zgromadzają na słuchanie, słu-chalnia, szkoła, ber ipörfaal, baê Slubttortum. §. 2. słuchacze, bte Bittrer. §• 3. izba sądowa, gród, ziemstwo.

Farr. 460. bte ©cridjtöftube.

AUGUSTA, ob. Auszpurg. AUGUSTYAN, AUGUST Y A NIN, a. m. zakonnik reguły Ś. Augustyna, eilt 21ltpfttltermÖnol)*,

"AUGUSTNIK, Baz. Hist. 22. w l. mn. Augustyni lub Au-gustyanie. AUGUSTYAŃSKI, a, ie. Augustyanina się tyczący, n. p. Koścloł, Slugufttuer * j. 23. 5Urd;e. AUGUSTYN, a, m. imię właściwe; Sluguftttt. Ross. ABrjCTHiiï. AUGU- AUSTBYGA Papr. Ryc. 35. ob. Ostrzygą.

STYNOWY, a, e. Augustyna się tyczący, n. p. reguła. *AUSUSZ, u, m. (z Ńiem. ber SluśfdptjL 21lt3nutrf, brak, wy-Teof. Zw. C. 21ugufłht3*.    rzut). Od papieru podłego do uwijania, alias aususu. Vol.

AUKCYA, yi, ż. z <Łac. pomnożenie, powiększenie, przy- L. 360. Płótna aususzu sztuka. Instr. Cel. Lit.

czynienie, bte 23ermel;rttttg, SSergrofferung. Sama potrzeba AUSZPURG, a. m. miasto wolne w cyrkule Szwabskim, *Au-aukcyi wojska, prowadzi nas do aukcyi podatków. Kolt.

Lis. 60. (por. Autorament). §. Licytacya, publiczna prze-

ATJ.

AU! wykrz. 4, niesmaku, nieukontentowania, niechęci; etttC 3nterjectton: beâ UmotHenê, Stu ! Sor. 2. aw, jaw, ab! — Au! jakżem głupszy jest od osła. Zab. 43, 277. Treb. 2. Stangrecki pokrzyk na konie, pobudzający do ruszenia, ebt Bltrttf beu l'ferbeît: ja, jo! On na złoconym wozie z biczem się posadzi, Au! zakrzyknie najpierwćj, wnet byj! zawoławszy, zatnie biczem. Ryb. Geśl. G. b.

AUBERŹA ob. Oberża.

AUCUK, AUCUŻEK, ob. Ausztuk.

AUDYENGYA, yi, ż. z Łac. słuchanie, przyjęcie, przypuszcze-

rO(Tlllllitll|tl, KIU7MMIHI|A, Bce_

Bina.tŁHH. — Serce jej jak auste-

KIIT(XlMII|lt:, ^

rya, kto chce to zajeżdża, popasie, i prędzej jeszcze wyjeżdża. Teatr. 55, b. 37. Austeryą trzymać« 'Austerniczyć (por. karczmarzyć), w austeryi gospodarować, ctltett ©aftljof galten, ©afttoirtl; jct)tt. Croa. ostariassiti; Rag. gostioniti; Vind. podstrebovseti, herpergati.

Ross. AßCipia; Corn. Estria; Croa. Austrianszka zemlya; Vind. ostrousku, dunaustwu, ostrouska, thunouska, du-nanska deshela, Dunava; Ilung. Bèts orszâg, (por. Wiedeń). AUSTRYACKI, a, ie. do Austryi należący, tyczący się jej, Rakuzki, Óftcrretdpfd). Vind. ostrouskodcshelen; Croa. estrijanski, estrijan; R*oss. ABCTpiiiciUM; (Hung. Bet— sorszagi, Austriai). Wina Rakuskie lub Austryackie. Krup. 5, 107. AUSTRYACZKA, i. ż. z Austryi rodowita, Raku-zanka, eilte Öftcrrctd^crtitn; Slov. Rakusanka; Carn. Estri-janka. AUSTRYAK, a. m. z Austryi rodem, Rakuzanin, ein Ófterretdjer. Carn. Estraibar; Croa. Austrianecz; Jioss. Ab-CTpieitB; Slavon. Austrianin; Vind. ostrouskodcshelnik; Ilung. Austriabéli ember; Slov. Rakusan.

gusta ; bte stabt 21tt0êburg. Wyrw. G. 204. AUSZPURCZYK, a. m. z Auszpurga rodem, eilt 2lttiJÖlmt'ger. w r. z. AUSZPUR-

AUSZT-AUT.

A U T 0 R - A W A N.

35

CZANKA, i. eine 2lug3burgermn. AUSZPURSKI, a, ie. z Auszp. Sluggburgtfd).

AUSZTUK, AUCUK, AUSCUG, zdrb. (z Niem. ber 2ïu3$ug, bte fftedjmmg, ba3 93erjetd)mfi, spis, wypis, rejestr). Komisarze przejrzą podany sobie od fabrykantów ausztuk. S. Grodz. 2, 118. Ausztuk towarów. KI. Rośl. 3, 255. Auscugi kupieckie towarów z rejestrów ich wyjęte, Gost. Gor. 107.

AUTENTYCZNIE, przysł. dowodnie, rzeczywiście, niewątpli-

spadek bierze w sukcessyi; tedy prawa i sprawy od autora prechodzą na sukcessora. t. 131. Uwaga. Nie mamy swojskiego wyrazu na wyrażenie znaczenia autora, t. j. pisarza xiegi lub dzieła jakowego, zazwyczaj się przeto mówi: autor dobry lub nic wart, autorek napuszony i t. d. AUTORKA, i. ż. we wszystkich znaczeniach dopiero co wyliczonych sprawczyni, pisarka, bte Urheberin», 0d)rtfb ftellerttttt. One są autorkami tej mody. Tea. 48, b. 8. Vind. prezhetniza, pozhetniza, perva sazhetniza, naredniza, a-wie, na powadze , na dowodach, antfjentifd), benrfmtbet. rezhniza; Ross. Haummnua, TBopHTCJibmiua, coA’BTejibHHita, AUTENTYCZNOŚĆ, i. z Greek. av{hvzicc, moc, powaga, dowód pisma jakowego, dowodność, niewątpliwość, bte 2Iut|ienttcttat, bte iiîraft, berô Slnfeïjen ber llrfnnben. Ross. 1104-JiHHHOCTb. AUTENTYCZNY, a, e. dowodami na piśmie pu-bliczndm stwierdzony, dowodny, niezawodny, prawny, ztąd: największej wiary godzien, autljenttfd), benrfnnbet, red;t3be*

ftflttbig, glanbtwtrbtg. Iioss. no^MHHbiü; Vind. saprizhoun; AUTORAMENT, AUKTORAMENT, u. m. zaciąg wojska, bte Sor. 1. wobstahtne, wokrutżene. AUTENTYK, a. m. zaświadczenie na piśmie, dowodami potwierdzone; pismo urzędowe z dowodami, jako to: pieczęcią, podpisami; ćtntb ltd;c $en)etêfd)riften, ilrfnnben, ©ofnmente. (Ross. iKWHimHKb,

Vind. saprizha, saprizhnu pismu). Autentyki Rzymskie na relikwie. Oss. Wyr. §. niewłaściwie: pismo własnej ręki, autograf, etn 9littograpI). §. Pełnomocnictwo na piśmie,

patent, bte fd)rtftltd;e SMntadjd. Ostrożnie ze mną, mówi *AWA spójn. aza, azali. Dudz. 33. alboś może, kto wie; tnel* woźny, bo autentyk mam z sobą. Tea. 43, c. 42. Wyb. Ictd)t, wenn etwa, gefcijt, üb. Awa nie przyjdzie, t. j. azali Mój się autentyk tak daleko nie rozciąga. Orzech. Qu. 91.    nie przyjdzie. Włod. Przeklinaj proroku nieprzyjaciela, bo

AUTENTYKOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. dowodzić autenty-    mocniejszy jest nad mię, awabym go mógł zbić. Dud.

kami mit a»tl;entifd;en Sewetfe» belegen, benrfnnben. Vind. Num. 22, 6.    §. czyż? eine inbircfte grage, Lat. num, an,

saprizbati. §. pismo jakowe urzędownćm stwierdzeniem    im $e»tfcl;en bltrdt bte Snüetfton au3j»br»de». Jakoś poległ

wzmacniać, w xiegi publiczne wciągać, oblatować, akty-    mężny wojowniku, awa i królom śmierć nie przepuści! SL

kować, in bie öffentlichen 33üd;cr cintrage», ben Slftcn be^le- Kaz. 444. 0d)ont ben» bcrïob and; ber Stontge ntd;t! gen, etnprotoMiren.

AUTOR, a, AUTOREK, rka, m. zdrbn. z >Łac. Sprawca jakiej—

u. m

. AUCUŻEK, żka. m.

HanajbHHita, commmeibHima, mnioßUMua, micaieJibHima. AUTORÓW, a, e, AUTORSKI, a, ie, do autora należący lub tyczący się go, bem 2lutor gehörig ober tbn betreffenb. AUTORSTWO, a. n. zatrudnienie pisaniem dzieł, xiego-pistwo, pisarstwó, bte 2lutorfdjaft, ©dfrtftftellerety. Próżna chwała z autorstwa. Mon. 72, 24.

Werbung. Regimenta cudzoziemskiego autoramentu. Vol. L. 7, 675. Do Polskiego autoramentu należą ussarze, pancerni, petyhorscy, i lekkie chorągwie; do cudzoziemskiego piechota z artyllerzystami, dragonia, Węgierskie i Janczarskie chorągwie. Papr. W. 2, 225.

A W.

AWANGARDA, y, ż. z Franc, przednia straż, bie 2llMlttgarbe, ber SSortrab. Papr. W. 1, 467. przeciw. Aryergarda. kolwiek rzeczy, czyniący, wynalazca, tworzyciel, pobudka AWANS, u, m. z Franc, wywyższenie do znaczniejszej dodo czego, ber 2tutor, ber Url;ebcr, ber Stifter. Sor. 1. zpo-    stojności nadewszystko w wojsku, promocya do wyższej

tżicżer; Garn. sokup; Rag. sloxitegl; Vind. sazhetnik, gla-    rangi, b»3 SbaitCCment, bte Seforbewitg. Przeszkodą office-

var, prezhetnik, pozhetnik, pervi sazhenjavez, narednik, rowi do awansu. Tea. 47, 16.    §. awans pieniężny, da-

arezhnik, srozhnik, vrazhunar; Ross. aBTopi», coninniTejib, wanie pieniędzy z góry, pożyczenie na co, ber i8orfd)»ß,

©elbüorfdptß. Vind. napreidanje, poprieddanje. AWANSÓ-WAĆ, ał, uje. cz. niedk. do znaczniejszej rangi wywyższać, einen ananciren, Ijöljer beförber». §. nijak, niedk. być wywyższonym, promowowanym, fiölicr beförbert werben, aüait* circit. §. cz. z góry płacić, pożyczać na należytość, üür* fließen, üüran^ablen. Vind. denarje napreidati, poprieddati. AWANTAZ, u. m. z Franc, pożytek, korzyść, zysk, zaleta; ber 9?u£en, ©eniimt, 25ortf»etl, 2Sorjug. Piękność ma pewnych zwycięztw awantaże. Mon. 75, 690. Być w awantażu, mieć awantaż nad kim » mieć zalety za sobą, w lepszćm być położeniu, ben $orj»g Ijabcit, ben 2SortI;eil fiaben. AWAŃ-TÀZ0WNY, a, e. korzystny, zyskowny, pożyteczny, üür<= t^eil^aft, nn^bar, nnjjlid). Ross. aBaHrancHMil, npHÓbObHbiił.

c^araTCib, BammmuKE, HanaibtniKb, TBopinejb, TBopeub,

C04®Tejib, BHHOBHHicb. Wykręt, chytrość, czarna zdrada,

Na autora zawsze spada. Jak. Raj. 135. Był szczęścia mego autorem. Zab. 6, 204. Ś. Dominik zakonu kaznodziejskiego autor. Dirk. Dom. 1. (fundator). §. Pisarz, twórca xiegi, xiçgopis, ber 21ntor, ber Sdjriftftellcr, ber $crfaffer. Vmd. pisavez, popisavez, pismosloshnik, bukvopisavez; Ross. imcaTe.ib, conmuiTeib, aBTopi; Eccl. RimroTBopeitb, khh-ronncaieib, KHHronnceiib. Autorowie dobrzy. Zab. A, 171.

Próżno się pytać autora, lecz dzieło przeczytać, t. 11, 183.

Godni naśladowania dawni autorowie, Oni są nasze wzory, oni sztuk tworcowie. Dmoch. Szt. R. 83.    §. oskarżyciel,

powod, ber Kläger, Slnfläger. §. W prawie: ten od którego coś pierwiastkowo pochodzi, iściec, właściciel pier- AWANTURA, y, ż. AWANTURKA, i, ż. zdrbn. z Franc, oso-wszy, ber £a»pt»rf}Cber, ber crfte $eft£er. Chwalił autora    bliwy    przypadek, nadzwyczajny trafunek, zdarzenie,    przy-

swego, to jest tego człowieka, od którego kupił konia.    goda,    ein 2lbente»er. Doh. podiwa, potwornost; Vind.    spaka,

Chełm. Pr. 128. Śmierć autora wtenczas rozumiemy, kie-    Ross.    noxo5K4eme. Młodym ludziom trafia się często a-

dy umrze czyj ociec, matka, brat i t. d. po którym się    wantura. Tea. 4, b. 114. Jaki koniec tej awantury,    t. 23,

36

A W E N - A X A M.

A X Y O - A Ź.

drukowany, strzyżony. Vol. L 4, 355. W axarnitach chodzić. W. Post. w. 2, 60. Tea. 1, 6. AXAMICIG, il, ci. niedk. uaxamicié, cz. dok. w axamity ubierać, axamitem powlekać, mit (Sammet bcfletben, bebetfcn, uaxamicony, w a-xamit ubrany, holosericatus. Mqcz. Ross. ôapxaTOHOceu'E. AXAMITKA, i. z. 1. wstążka, wstążeczka z axamitu, o-paska axamitna, eilt (Sammetbanb, (Sammetftreifen, Ross. ôapxaieii’B. Axamitka dziecinna « gatunek czapeczki dziecinnej. Tr. ein pallmüjjcfyen, gatifütdjeu. Ross. oôpyqnK'B. Rzezane axamitki. Rej. Zw. 187. b. §. Rośl. Axamitki, szarańcza, flos Africanus, (Sammetrofcn, türftfd;e Geigeltem, geh be £unt3blumen. Ross, maniai, ncamai, öapxaieu'B. Kwiaty czerwonemi axamitnemi plamami upstrzone. Kl. Rośl. 1, 285. AXAM1TNY, a, e. AXAMIÏOWY, z axamitu lub do

niego podobny, nakszlałt ax....., jako wyżej: plamy axa-

mitne, suknie axamitne; non (Sammet, (Sammetahttltch ; Ross. ôapxaTHHM, 4B0CM0pxin; Boh. aksamjtowy; Sor. 2. som-motowć; Yind. shamaten, barsanski, barsunski.

d. 46. AWANTURNIK, a. AWANTURZYSTA, y. AWAN-TURNICZEK, czka, m. zdrb. narażający się, lub szukający o-sobliwych przypadków, ber 2toanturter, flbenteuerer. Eccl. npn-mjenij, npnmejcn'B, npiimeibHHK'B. Żyje, jak dziś zwykli żyć awanturzyści. ,Tea. 43. c. 101. Wyb. Smiałak z natury, strój awanturzysty na nim. Zab. 14, 52. AWANTURNICA, y. AWANTURNICZKA, i. ż. (por. Samopaska), eilte Slbenteurerinn. Coż moja pani znaczyć będziesz w Warszawie, awanturniczkę? Tea. 16, c. 98. AWANTURNICZY, a, e. na przygody naraźny, abenteuerlich. Yind. ne-kasen; Boh. potworny.

AWENION, u. m. miasto Francuzkie, bte (Stabt 2lötgnott. Drugi papież w Awenionie. Sk. Żyw. 1, 219. AWENIOŃSKI, a, ie. z Awenionu, mm Sltngmm.

*AWIZA, y, ż. z Franc, doniesienie, wiadomość, nowina,

AŻ.

9Mjrid)t, Bericht, 9ïentgfett. Awizy królowi podano, że poseł z Galii przybywa. Auszp. 35. Przypłynąwszy, awizy smutne powiedział, że wszystko poginęło. t. 31. Gdy go doszły o szotach Tarnowskich awizy. Pot. Jow. 109. §. Tu AXYOMA, atu. n. założenie przez się, bez dowodów, jasne, wonne kwiatów pachnących awizy, siatkowe w oknach dla [pewnik 3.], ein 3lrtont, ©Wltbfaj;. Ross. i Eccl. caMOiiCTtma. chłodu markizy. Zab. 10, 18. "AWIZARZ, a. m. gazeciarz.

AZ, przysl i spójn. wyraża miarę lub granicę miejsca, czasu, stopnia wielkości i wszelkich okoliczności, (a!3 3^1 eines Orts, einer Reit, ettter ©rößc), bis. §. Miarę miejsca n. p. Aż do Mazowsz bieżał. Biel. 69. Podbródek aż do ust skancerowany. Sk. Zyw. 2, 418.    §. czasu*, dotąd,

do tego czasu, aż dotąd, biS, btS JU ber 3ćtt. Aż * póki nie, aż póki, aż kiedy, biS, crft bartltf matttt. Mądry nie mówi, aż głupi przestanie. Cn. Ad. 466. Statua tu stać przez się, aż żelazem przybita, nie może. Sk. Zyw. 2, 418. Odstąpić nie mieli, pókiby aż grobu nic wyzwolili. Ustrz. Kr. 1, 181. Póty po zmarłej żonie trwa w mężu tęsknota, aż póki nie wyniosą jej z domu za wrota. Min. Ryt. 3, 310. Złemu aż jest, nie wierzymy. Jak. Baj. 20. (mir glatt* bettS nicht, bis eS fthott ba i(t). W ogólności do miejsca, czasu i stopnia « aż dopiero, btS erft, erft btS. Tego roku do wyprawy przyjść nie mogło, a tak aż drugiego roku wyprawił się. Biel. 80. Jego wojska ledwo nam aż na morzu trochę dokuczyły. Jabt. Tel. 29. Aż za wtóra wyprawą nieprzyjaciół zhołdował. Stryjk. 527. Pokazał aż dokąd rozpusta zapędzić się może. Oss. Sen. 14. Kto aż tak dalece zaślepiony, t. t. §. tak daleko, że; tak bardzo, że; tak dalece, że; fo fepr, baß. Czechowie porażeni, aż uciekli do Pragi. Biel. 74. Zginionego Swidrygałę Jagiełło aż płakał, że go tak żałował t. 295. Wymierzył mu taki raz, że się aż tarcza rozpadła. Ustrz. Kr. 1, 190. Piękny, patrzeć na niego aż miło. Kras. Ant. 45. O szczęśliwy był to wiek, aż miło wspomnieć. Kniaź. Poez. 3, 186. §. nawet, fugar, ja fogar. Największe bohatyry były od tej pani, Aż i sami bogowie kiedyś zhołdowani. Tward. Pasq. 3. Mor był wielki, przed którym aż Król ustąpił. Biel. 410. §. Warunkowo * ażby, chyba, chybaby; cS fety benn, baß-, bann erft, mann. Ażby proszon to uczyni * chyba proszony. Wlod. §. Oto już, natychmiast; fteh! f^au! fogletd;, ftehc ba. Niema pana, aż u sług gody. Min. Ryt. 3, 358. Jak tylko rzekł, aż czeladź swych panów morduje. Bardz. Luk. 21.

Tr. ber Rettnngśfchmbcr. AWIZACYA, yi. ż. z Włosk. kupiecki i prawny wyraz « uwiadomienie, doniesienie, oznajmienie, opowiedź, bte 33ettachrid;tigmtg, ber Bericht, bic Sin* jeige. Awizacya w kontraktach zastawnych, ostrzeżenie dziedzica urządowne, iż na dniu w kontrakcie opisanym, pieniądze odda. Gdy ta awizacya swego czasu nie nastąpiła, zastawnik swoje possessyą kontynuje. Czack. Rękop. AWIZOWAĆ, ał, uje. cz. niedk. osobliwie w sądownictwie: uwiadomiać, oznajmować, opowiadać, uprzedzać, przestrzegać, dawać znać, eilten amftren, gerichtlich benachrichtigen.

AWO, AWOZ, spójn. alboż, przecież, może, zobaczemy; eine tnbirefte grage: ob, vielleicht, bod; eitttnapl, mir moQett fchen.

Ross. aBOCb, aBOCbJHÓo. — Awo dostaniemy takich przyjaciół, za których radą... Orz. Qu. 135. Awo da Pan Bóg nam pokój. Warg. Cez. przedm. C. 2. Wyprawił go przed sobą, awoby co prędkością mógł sprawić. Warg. Cez. 143.

§. wykrz. * owo, ot, oto, patrz! fteh ba! fchau! Stawiam się przed tobą, odpowiadając: awora ja jest. Psalmod. 100.

Zbytnie się objadłszy, odszedł od pamięci, Awoż tobie braciszku nie wstrzymywać chęci. Pot. Arg. 720. Awo ten jest. t. 734.    §. Awo zgoła, krótko mówiąc, słowem,

fnr$, mit einem SBortc, überhaupt. Awo krótko, wojował Demosten z naturą i otrzymał zwycięztwo. Warg. Wal.

272. Kurzyły się miasta i wsie, chłopy, szlachtę w niewolą zabrano; awo zgoła opłakany wizerunek ojczyzny wynikał. Krom. 744. Awo zgoła wszystkie postępki Kazimierza są chwały godne. t. 368. überhaupt.

A X.

AXAMIT, AKSAMIT, u. m. z Greek, (éÇayiroç « sześciodroto-wy, sześcioniciany) materya jedwabna w różnych gatunkach, ber (Sammet. Łac. śrzed. exametum, examitum, samnitum, samis; Boh. aksamjt; Sor. 1. sómot; Sor. 2. sommot; Carn. shâmét; Yind. shamat, shammet, barsan, barshun; Croa. samit, barshun, barsson, kadif; Hung. barsony; Eccl. i Ross. aKcaMHTX, ÔapxaT'B, ABoeiiopxs. Axamit gładki, rysowany,

AZA - AZY.

B - BABA.

37

Zaczyna az w śmiech, co go słuchali; wiec milczy! Kras.

Wier. 15. Ledwiem się ucieszyI z wdzięcznej swojej córy, T)

aż jej płacze. Tward. Mis. 164. Nie wyjdzie strumyk dzie- J3, Druga głoska, a pierwsza spółgłoska obiecadła; w He-siątego kroku Od swego źrzódła, aż go    drugi wspiera, Aż    brajskim Beth, w. Greckim Beta albo Bita. Kras. Zb. 1, 140.;

dalej trzeci przybywa mu z boku, Aż strumyk szumi    w Bossyjsk. 6 buki. — ber Jtueite 33ud)ftaDe tutb erftc Sftłtlau*

i brzegi rozbiera. Pot. Syl. 51.    §. Aż,    skoro jeno, fobfllb    ter. Przedtym a, b, ledwo mówił jęcząc, Terażrłacnomó-

al§. Aż im to odmówił, żądali powtóre...    Warg. Cez. 78.—    wi, wcale się nie męcząc. Jabł. Ez. A. A. Bu Polaków

Aż, po Boh.    S!ov. i Sor. 2. aż; Sor.    1. acz, hacż, doniż;    dwojakie: jedno, jak    łacińskie, n. p. ślub * przyrzeczenie;

Ilebr. "ii? « adh, Łac. ad usque; Boss.    4a*e; Eecl. ^ouL^e-    drugie szczególne, i    to ma mieć koniecznie króskę nad

5i;e, 40HC.ieżKe; Bośn. dokle, docem, deri do, tja; Croa.    sobą; ślub’« przyrzecz. J. Kchan. Nowy. Char., ostatnie za-

tia, do; Dahn. dani; Sluv. donle, dövle, chak; find, do-    wiera w sobie ukryte i, co się w spadkowaniu    pokazuje:

zhass; Cgrn. notr.—    n. p. gołąb’, gołębia, ba3 treize accentutrte ^i>lmfd;e b eut*

AZA, AZAZ, AZALI, spójn. pytając: izali, czyż, czyli, alboż; fydli ein »erBorgeneśi i tu (td). Kopcz. Gr 1, p. 25. eine grage, rutę ba§ 8at. num, nonne, burd; btc 3nuerftoit uttb bte ^arttfeln: beim, ober, tut Seuifd)en mtêbrüdOar. Boh.

zda, zdąż; Slov. zdali, ciii, zdażby, zdàlis; Hang. az-é; BA, adv. et conj. - Boh. et Slovac. ba; 7?oss. óa; Sorab. sup. Boss. aBOCb,    aBOCŁ.nióo; (por. Aw'a,    Owa). Aza bóg wy-    oba, obahei; (cf. Lat.    papae!) 1) Ba* zaiście; traun/ tuafyt*

wraca sąd?    a wszechmocny aza nicuje sprawiedliwość?    ltd), furtuabr. Ba bez    mała nie prawda, że to złote cza-

Budn. Job. 8, 3. (izaz. Bib. Gd.). Czemu to wt święto ro-    sy^ Okrom złota nie pragną inakszćj okrasy.    Pot. Jow.

bisz? R. azaz i w święto jeść nie potrzeba. Gwag. 429.    137. 2) Ba*jużci, frepltcfj. Ba łatwo to mówić,    ale tru-

Coz mi była za krzywda? azaż mi żle było, nie mając    dno czynić. 3. Nawet, też, owszem; fpgar, ja    fagar. Co

pracy. Sk.ZywA, 120. Azać niewola? (por. Niewola).—

Azaby się niemogła znaleźć insza krotochwila, niż te u-

B, b.

B A.

to jest wydatek, nie wie; ba i wiedzieć nieche. Opal. Sat. 39. W całej Europie, ba i w całym świecie. Leszcz. stawiczne karty? Gór. Dw. 4. Zapytał się, azali ma być G. 55. Bóg ze złych, ba nawet i z najgorszych rzeczy dobre departament zakwitowany lub nie? By ar. Gr. 428. Germ. rb. Ujrzawszy figowe drzewo, przyszedł azaby nalazł co na nim. Budn. Mar. 11, 13.    §. spodziewając się: może

zapewne, podobno, tńcllctd;!. Będę pościł, aza jaką pociechę odniosę. Sk. Zyw. 1, 120. Oczy łzami zamoczę, aza napłakawszy się pociechę odniosę. Groch. W. 541.

Połączone już rzeki, a w czasie azali nieodległym, połączone będą i morza. Dyar. Gr. 293. Stan. Aug. §. liżby, jeśliby, w przypadku gdyby, niofcnt etwa. Spodziewać się trzeba odpisu, który azaliżby był pomyślny, dogodziłoby się woli stanów. Gaz. Nar. 2, 44. Stan. Aug.

AZARD, AZARDOWNY, ob. Hażard. AZBEST ob. Asbest,

Amiant.

aza-

A KŁOS, u. m. wyraz huciany baê 2lfd;gltt3; kawał szkła, który wypadłszy z tygla z popiołem się zmiesza. Torz. Szkł. 32.

A ZUKA, AŹUSTA, AŻUCKA, ob. Hażuka.

AZYA, yi, ż. część świata, 9lften. Ross. A3Îh; Wyrw. W. ■AZYACKI, ;azyjcki, *AZYJSKI, ‘AZYAŃSKI, azyatcki,

a, ie. zAzyi pochodzący, lub jej tyczący się, au§ 2Ijten, 3Ifłattfd), Sljtfd), Croa. asianszki; Ilag. azianski, aziaski; Daim, azianszki; Hung. asiai; Ross. A3iaTnqecKiu, A3iaTCKiH. Azyjska Troja. Bardz. Tr. 277. Azyackie jeziora. Otw. Wirg. 390. Azyański. Otw. Ow. 495. Morze Azyańskie, mare Caspium. Włod. (ob. Chwaleńskie), Azjatyckie państwa. Haur. Sk. 50. Towary Azyatyckie. AZYATCZYK, AZYJCZYK, AZYATYK, AZYANIN, a, m. z Azyi rodem, etu 21ftatc, Slfter. Slav. asian; Ross. AhaieiUB. Słabe w mez-twie Azyjczyki. Stryjk. Tur. G. 3. Przykro było Azyanom. Warg. Wal. 219. Nowy dla Azyanów. N. Pam. 20, 143. Scypio Azyatyk. Warg. Wal. 110.

AZYL z Greek, schronienie w ucieczce, przytułek, pochronka. AZYO, ob. Agio.

wyprowadza. Zachar. liaz. 1, 1. Skała w morzu, nie blizka ziemi, ba i nie dojźrzy z niej ziemi. Sk. Zyw. 1, 124.    4. contradic. przecząc, przeciwnie, owszem; łut

©egeutI?etL otelme^r, ja mclmelir. Co on tam mówi: że nam nic do tego; ba i bardzo do tego. J. Kchan. Dz. 73. Zkąd ten nowy smutek; ba, nie nowy. Boh. Kom. 1, 374. Nie jeden, ba mógłbym ich całą liczyć kopą, Co zrobi w dzień, rozrobi wr nocy z Penelopą. Pot. Bocz. 196. Ba ba intéressa, chyba cię gdzie jaka dziewczyna zatrzymała. Teat. 32, 38. 5) Eia, nuż! ba nuże! Eia haud sic decet, ba toć się nie godzi! Eia nt elegans est, ba! obacz, jak jest piękny. Mącz. (cf. Wej)! et;! po^taufenb! Ross. óa óa! 6) Ba i bardzo,« baj bardzo «ba i prawie* baj prawie, (cf. Gr. ßä) szydząc: tak! tak! Da się widzieć! Wej! ep ja bod; frepltd;! (fpottenb). (Garn. zhes ramo! oblubćm). Zjadł, oblizał się, i rzekł: baj prawie, Jeszczem nie wiedział o tej ja potrawie. Jabł. Ez. 122. Hola hola, baj prawdę, baj dużo. Mon. 75, 64.

BABA, y, f. 2. Boss. óaóa, we wszystkich dyalektach Słowiańskich we wszystkich prawie i tychże znaczeniach, co u nas; nawet i Hungar. baba; Slavon. baka; (Angl. baby * lalka ; Wyspiarze Antyllijscy ojca baba zowią ; Turc. baba* eta« ojciec; w Afryce nad Nigrem baba* starzec poważny, senator.) 1. baba «stara baba, stara kobieta czyli białogłowa, Vind. prestara baba, sivora; Daim.; Rag.; Croat. baba; Sorab. sup. stara baba; Slavon. babica, sta-rica; Bosn. babba, starięa ; Slovac. babicka; Boh. }starena; Morav. stafenka, starinka; Germ, eine alte §rau. Rozśmia-ła się Sara, mówiąc, a więc ja baba rodzić będę? Leop. Genes. 18, 13. (gdym się juz zstarzała. Bibl. Gd.) Pierwej będziecie babami, niżli pójdziecie za mąż. 1 Leop. Rut. 1, 13. (cf. starka, starucha, staruszka, matka, matusia, matuchna, matrona). - In peiorem partem baba*

hocb; mecjOHOc'B

babsko, eilt altCŚ Söeib. Owa baba stara, Co jéj starość i czoło i twarz poorała, Mać o siedmiu krzyżykach. Gawin. Siei. 368. Świni krząkać, a babie przystoi trząść głową. Simon. Siei. 110. Kaszle, jak baba, usiadłszy w kącie. Comp. Med. 400. (baba cf. próchno, śmierć). §. baba śpitalna, eût ©ptialwcil). Do śpitalu babie, do pacierzy. Zegl. Ad. 68. Wiedzą to i baby w śpitalu. Cn. Ad. 1234.-Baba kościelna, ein £>aüemt>eif>, alteS 2Bet£> nar bem Äir* cfyeneingange. I baby przed kościołem tez o tern dobrze wiedzą. Gliczn. Wych. N. 3. b. (cf. Babiniec, Kruchta).-Baba, źebraczka, uboga, cm Settelmetb. Baba przyszła po jałmużnę. Oss. Wyr. (cf. Babko dałem ci szeląg). - §. Baba krupna, baba na rynku, na trecie, przekupka, ein ïrôbelmetb, eine £öcfinn, (Oefterr. eine gratfd;lerinn). Baby na rynku już o tym mówią. Bielsk. 65. By baba na trecie bajesz. Pimin. Kam. 95. §. baba, rajfurka, strę-cząca lubieżnikom pastwę, kuplerka, bie Sïupplerinn, 3tts bringerttm. Petr. Etyk. 188. §. rubasznie: baba» mężatka, eine Serljepratfyete, eine grau, ein SBeib. Tę poranek widział kwitnącą, rumianą; wieczór babą obaczy, za krótką odmianą. Mm. Ryt. 3, 74. Skoro dzieweczce czepiec włożą na głowę, z dziewki staje się babą. Oss. Wyr. §. baba, u pospólstwa» żona; moja baba» moja żona, mein Seil), meine sute. W wyższej mowie, chyba żartem. §. W ogólności, kobieta, niewiasta (cf. babi naród); lecz zawsze z niejakim przytykiem, 2Beif> Überhaupt, (bod) tnt» met etwaä bitter). Snadniej sto mężów, niż dwie zgodzić baby. Pot. Ary. 463. Łacniej sto zegarków, niż dziesięć bab zgodzić, ib. 370. (Ragus. Sctose babi htillo, tose babi snillo). Długo ten pokuka, co babę oszuka. Zegl. Ad. 10. (baby trudno oszukać). (Slovac. ne prosił sa cert babę, ani ga takeg żabę; non es quem rogare velim). Gdzie diabeł nie może, tam babę pośle. Zegl. Ad. 10. Pot. Arg. 350. Gdzie złe nie może, tam babę napędzi. Pot. Arg. 381. Gdzie bies nie może, tam babę wrazi. Comp. Med. 255. Slovac. kd’e sam cert ne stihne, tam staru babu pośle. Mnich a baba, narzędzie diabła. Rej. Apoc. 82. Trzeba babie na boty. Rys. Ad. 66. (cf. Bót» swędzi babę zadek, lub stara pani). - Baba sekutna , zrzędna, qu. vid.- (Baba z wozu kołom lżej. Cn. Ad. 1158 curru levato, vertitur citius rota; pozbywszy się baby, pozbyłeś się kłopotu). Potkałem się z babą. Bur. A. 2. (zły wróg, ein böfes Omen, eine Böfe Sorbebeutung). Taż baba, też koła. Zab. 15, 269; Rys. Ad. 66. Taż baba na tychże kołach. Cn. Ad. 1158. Podw. Syon. N. 4. b. (jednako zawsze, po staremu; baS enńge Cmterlep; bte alte 8eper.). §. przenośnie, o mężczyźnie: baba» tchórz, letkowierny, (cf. bobo, zabobon:) babiarz, plotkarz; oon einer üDîattrtèperfOtt: ein alted 2öeib » ein §afe, feiger éîenfd), eine SOîemme; ein Seidjtgläubiger, ein ©dmmfer, eine $laubertafd)e. Pocoście się bez hetmana wrócili? O baby! o nikczemnicy! Birk. Chód. 35. - §. 2. Baba, w rodzinie, matka matki lub ojca, starka, stara matka; ładniej atoli używa się zdrobniałe babka (cf. Prababka) ; Bosn. babba, nana, góspa; Vind. babiza, babeza, stara mati ; Carn. baba, babza; Slavon. baba, stara mama (cf. Łac. avia, abavia.) Sorab. sup. wowa, wowka; Slovac. baba, stara matka, stara

mat. Ger. bic ©rojśmutter, Ob erb. bte Sdtmutter; Oefterr. bie 2lfm. Sax. Porz. 124. Baba Nissena Makryna. Sk. Dz. 124. §. 3) Baba położnic pilnująca, dzieci odbierająca, akuszerka, bte $cbamme, bie Sinbermutter, (bte weife gran, bie Sitte, Śiiberfćtcp. bic Sabemöme); Ross. noBUBaabnaa 6a6na, noBHTyxa; Sorab. inf. groszka; Vind. teshkulla, baba ; Kam. baba, ushęgarza, teshkula ; Dalm. sztiszku-lya, primalya, Rag. stiskuglia ; Bosn. babba, primitegli-ça, primaglja, mamana; Hung. baba aszszony ; Turc, ebé (cf. Lat. avia); (Croat. puporezka, puporèzna baba). Baby położne w gwałtownych przypadkach chrzcić zwykły. Kam. Kat. 127. Rozkazał Faraon babom, gdy będziecie babić niewiastom Hebrajskim, to tedy synaczki zabijcie; ale baby one boga się bały. Bibl. Gd. Ex. 1, 16. §. 4. Baba w szachach, » Pani, Królowa, bie Üîümgtnn im @d)ad)* fptel. W szachach babie próżno się nawijać, i w oczy i w zad uderzy, w stronę także skoczy i t. d. J. Kchn. Dz. 10. - §. 4, b. ślepa baba, gra dziecinna, vide Babka. §. 5. Baba » kloc na kształt głowy ludzkiej wyciosany, który na komorach nadrzecznych frycom dają do całowania. Cn. Th. ein fyöljener Éettfcf)enfopf, ben bie jungen Soot$fned)te auf ben SBafferjollen, afê Sîenltnge füffett müffen. Jak to nam będzie na komorze, jak ci się baba nadstawi! Oss. Wyr. - §. 6. Baba u cieśli, kloc dębowy do wbijania palów w wodzie. Solsk. Arch. 17. Ross. CBanHOÓOH-hhm, cBanHtift: Konpï, Konept; bie 9îantnte, ber Stammflojj, ber Sar, ber ©tampfflofc, bte $oje, bie Jungfer. Baba przy kafarze. Kluk Rośl. 2, 157. Słupy babami w rzekę wbijał. Warg. Cez. 81. Boter. 93. (cf. Baran.) §. 7. Na okrętach baba »hak, bosak, eilt ©d)ipf)afen, Strafen. Ci osękami , ci hakami w skoki, ci źelaznemi chwytają się baby. Chrość. Fars. 419. §. 8. Baba, chléb żółty, obartuch. Cn. Th. Kam. sharkel, shtravbe; Croat. sgajnezi; Ross. KapaBan, KopoBatt, KopoBainimcŁ; ein @d)erbenfud)en, £opf* fud)en, (Dberbeutfd): Sugelfiupf, oon Śogel, einem alten 2Beiberfopfpu|e). Gatunek ciasta na kształt zawoju Tureckiego; babi kołacz. Oss. Wyr. Mam sztukę baby i butelkę wina. Teat. 28, 96.    §. 9. gatunek gruszek ba

niastych, bte ^In^erbtrne, pyra mammosa. Baby, gruszki, wielce mięsiste i przyjemne. Dyk. Med. 2, 443. §. 10. Baba do zatykania czeluści, ber £)fcnlocf)ftöpfeI. Tr. |. 11. Baba, ptak, pelicanus onocratylus, Linn. bie Ütropfganth Zool. 259. Chmiel. 1, 607. ptaka tego raczej bąkiem zwać potrzeba. Kluk. Zw. 2, 317. Ross. óaóa, iimpoKO-nayTOHOCL, coKcytrL, kojuihke, KOÆnima; Eccl. , neathiTh Rag. bucjaz, najazit, nenasit; Carn. welakin, welakôshnek, dishevnek; Boh. bukać; Sorab. sup. pelikan; Garn. pélkân. §. 12. Botan. baba, ziele, vide Babka. §. 13. Astr on. baby, Plejades J. Kchan. Dz. 10. Herb. Art. 42. Otw. Ow. 129. et 17. baS ©tebenge» ftirn (obs. bte ©lucferimt, Tmmtng). Ross. 6aóa, ce4MH3Bïi3-4ie; Sorab. inf. babi; Sorab. sup. cżecżeranz; Carn. go-stosęjzhezhi; Rag. vlascichi. - Pospólstwo zowie nasiadkę ze swemi kurczętami. Macz. kwoczkę z kurczętami. Chmiel. 1, 175. Budn. Job. 9, 9. §. 14. Geogr. Baba, góra Tward. Wl. 5. vide Babia góra.

BABCZANY, plur. ziele, Doronicum Plantagineum. Linn. ga-

BAB- BABI.

BABIL-BABIN.

39

SS. IX. 92. provincia cui Wag nomen est. 1.] ber Slltroełter* Berg, baê SUtmetBergeBrige, ein Tfyetl’ be$ (Sarpatljtfdjen, że tam podług gminnej wieści czarownice na stypę zbiesami latają, na ożogach. (cf Łysa góra). §. 3. Botan. Babi mur, ziele, S. Jana pas, Licopodium Linn. Ross. niaytrB, Bärlappe, 3o* ^antttóflftrtel. Kluk. Rosi. 2, 207. Kluk. Dyk. 2, 103.-Babie zęby, ziele, dentaria pentaphyllos, flettte B^nwuriel. Kluk. Dyk. 1, 186.-Babi gnój, ziele, crilhmum quai tum, eine 3trt SDîeerfencbel. Syr. 1138.- Babia dupa, dla smro-dliwości to ziele tak szpetne nazwisko ma, @td?elfraut. Sien. Wyki.- Babia sól vide Sól babia.- BABIARZ, a, m.

1.    baba, człowiek mający wady babom tylko właściwe, tchórz, niewieściuch, plotkarz, świegotliwy, bajarz, letko-wierny, ein Senfd; tnie ein cilteS Seit, feige, nmtifd), fdnna^öft, leichtgläubig. Ciszy babiarzu! Teat. 48, 10.

2.    Człowiek utopiony w babach, kobieciarz, gamrat, gnu-śnik, nikczemnik, gnojek, ein Śetternarr, Śetterferl; Ross. óaóiiKt. Wielki z niego babiarz. Teat. 48. 17.- BABIA-STY, a, e, Tr. na babę zakrawający, babski, alttBetbtfd), nmbtfd). - BABIC, Act. Ńiedok. - find, babiti ; Bosn. bab-biti ; Garn. babuvati, babem, ushegariti; Hung. babalko-dom; Eccl. G1KHTH 6a6.uo, óaócTByio; Ross. 6a6HmiaTb; -połogów pilnować, dzieci odbierać; eine $etamme abge* ten, gebammen*Sienfie yerrid;ten. Matka się jego babieniem i braniem dziatek bawiła, Wrarg. Wal. 94. Sztuka babienia. S. Grodz. 2, 80. połogowa; bte §ebanttttenfuuft; (Ross. noBHBajbHoe HCKyccTBO, iioboh; Eccl. óaócTBo; Boh. babenj ; Carn. babstvu; Ung. babalkodâs; Croat. pup-korezanye). Nauka babienia. Gaz. Nar. 1, 342. Unter* rieht in ber ^etammenfnnft, $ebammennnterrt$t. - BABIEĆ,-iał, - ieje, Neutr. Nied. Zbabieć, Dok.- Boh. sbabćti; babą się stać, junt alten Sette werben, alt roetbtfd) werben. Grzbiet zgarbaciał, twarz zbabiała. Bald. Sen. 82. Czyście zapomniały, iż nam wiek służy, żeście nie zbabiały. Past. F. 70. (cf. Dziadzieć, starzeć, zgrzybieć, podsi-wieć, osiwieć, niewieścieć, gnuśnieć, dziecinnieć, nikczemnieć). BABIKRÓWKA, i, f. 2. ziele, Sigillum Salomo-nis, Poligonatum, Setpnutrj, Śalomonśftegel. Syr. 1260.

tunek koziego korzenia, eine 3lrt ©entfenwnrj. Kluk. Dyk. 1,193.

BABCZY CZOSNEK, ziele, Allium ursinum, Sćtrfnoblaucfj Syr. 1231.

BABCZYNY, a, e, od babki, ©rofhnutter*, ©rofhnntterlid).

Babczyne wychowanie, t. j. pieszczone.

Conlin Deriv. babka, babunia, babusia, babi, babiarz, babić, babieć, pobabić, babikrówka, Babin, babiński, babiniec, babina, babinka, babsko, babizna, babowalcz, babożeń, babski, babstel, babuchna, (cf. Bobo, zabobon).

BABEK, herb, tarcza na dwie części podzielona, na jednej stronie lew, na drugiej pięć róż. Kurop. 3, 7. ein Sappen.

BABEL, BĘBEL, TĘPEL, Gen. bąbla, m. 1. BĄBELEK, lka, m. 1. dem. BĄBELIK, a, m. i. dem. Graec. ßoyßvlog,

TTopcpôkvÇ; (Lat. bubo); Boh. bublinka; Hung. buborek; Dalm. mihur; Kam. mehûr, puhôr; Croat. klobuchecz; Bosn. bosgjuręi; Ross. nynbipb, nynbipbiuieKB ; Eccl. ropBon., ny3bipb: 1. bańka na wodzie, ein Slctëd)en auf bent Saffer, eilte Saffertlafe. Bąbele czyniące się na wodzie przy padającym deszczu. Kluk Rośl. 3, 90. Człowiek na święcie, jest tak trwały jak ów bębel na wodzie po dżdżu, który w ocemgnieniu niewiedzieć gdzie się podziewa.

Lorych. Kosz. 32. Kolak. Wiek. A. 3. Zab. 15, 193. §.

Bańka z mydła, przedmuchnionego przez słomkę; jedna z najpowszedniejszych zabaw dziecinnych, eine ©eifentlflfe.

Oss. Wyr. §. Bąbel na skórze się robiący, eilte $auttlafe,

Slafe mtf ber §aut. (cf. Pryszczel). Kantarydy do naciągania bęblów. Jundz. 299. Jak go komor ugryzł, tak jakoby się oparzył, babel wyskoczył. Oss. Wyr. Babele mroźne. Perz.

Gyr. 2, 70. groftteulen. - BĄBELISTOŚĆ , ści, f. 2. bęblenie, mnóztwo bąbelów, bullatio, ba§ Slafenwerfen. Cn. Th. 10.-BABELISTŸ, a, e, Hung. buborćkal*, bęblący, bąbelów pełen, bullans, SBlafeit werfenb, Blafig. Cn. Th. bańczysty.

Deriv. bęblić, beblić, bebłek, cf bęben, cf pęp, pępek, pępie, pępowiny, pępelowaty.

BABI, ia, ie, Ross. óaóiu, óaóetł, óaóymKtiHB; Boh. babj;

Slovac. babin; Carn. babje; Sorab. sup. babacze*. baby się tyczący, we wszystkich znaczeniach rzeczownika; babom właściwy, do nich należący, 911ttt)etter*, altwetOltd),

'Beiter*, wetbltcl;, weitifd;. Babią postać wziąwszy, siwemi BABILON, a, m. 1. jedno z najdawniejszych mocarstw, włosami skroń przykryła i skórę zbrozdziła zmarszczka-    93atel, Satilonien, w Azyi. Wyrw. G. BABILONCZYK,

mi. Olw. Oiu. 114. Babi taniec i deszcz ranny, nietrwałe.    a, m. 1. z Babilonu rodowity, Ross. BaßHiOHeLyL, eilt Sa*

Pot. Arg. 134. Nikczemnych a babich bajek strzeż się    tilouier; - in femin. BABILONKA, i. bte Sabiloittertltrt.

pilnie. 1. Leop. 1. Tim. 4, 7. Babie zabobony. Sk. Dz.    BABILOŃSKI, a, ie, Ross. BaBiLiOHCKiti, Satilouifclb - Że

243. Lepiej radzić się lekarza, niż słuchać nieuka ba-    kraj ten i stolica jego sławne przez budowanie wdeży,

biego. Sien. 417. (babiarza, plotkarza, ciarlatana). Babie    Ross. CTOinoTBopeHie, przy którym zaszło pomieszanie

lato, vide Lato. Babi kołacz, vide Baba kołacz. - Babi*    języków, (Bib. Gd. Genes. 11, 9.) ztąd przenośnie: BA-

Kobiécy, Białogłowski, Setter*, Babi naród chytry. Tr.    BILON, BABILONIA, BABILOŃSKA wieża« nieład, za-

§. 2. Georg. Babia góra. Hur. Sk. 104. Babie góry, Boh.    mieszanie, zamęt, odmęt, Sernurntltg, Uitorbnuttg. Być

Babj hory, Tatry, część Karpatu; nawet Baba, Tward. Wl.    w Babilonie, w kieracie, albo na galerach. Gilów. Katech.

5. jpdna góra na Spiżu, niedaleko Luczyna, £autfd)bltrg;    Hieronim Rzym Babilonem zowie, dla złych obyczajów

Konstanty Porßrogenit nazwisko Babich gór, ßaßsioQHa,    Rzymian. Sk. Dz. 312, że tam wielkie były i próżne

przekręcił na Bagibareja, vid. Stritter de popul. ad Danub.    bogów i szatanów zamieszki. Sk. Dz. 31. Patrzaj, co

BttgartfdjC$ Sagajtlt 2. S. 1. @t. 27. o. ©ngeB    ztąd za rząd, co za Babilon, co za pomieszanie będzie,

©efdj. Ö. $alitf dj. 1, 16. [Tak mniemał Banduri, wydawca    W. Pst. W. 1, 229. Mieszanina kilku języków w jeden,

Porfirogenity; ale nowsze śledzenia okazały, że Porfirogeni-    śmieszną bardzo i Babilońską czyni mowę. Kpcz. Ukt 25.

towa ßayißagsia jestto nie babia góra, lecz kraina nad rzeką    Jęła się ciebie Babilońska konfuzya. Pimin. Kam. 263.

Wagą leżąca, a spomniana przez Kozmę pragskiego, Pertz BABIN, a, m. 1. wieś w Lubelskim, której dziedzic Pszon-

{Dual *. babki) albo dwie włożyła w skarb dzięgi. Pot. Pocz. 220. Złamana babka* zgoła nic, eilt jerbrocbttcr Jpeller, etn Scherf*, 9?td)t3; auch nicht ba3 Geringfte. Zjecie, wypijecie, co się wam spodoba; nie będziewa od was wymagać, ani złamanej babki, nawet Bóg zapłać. Oss. Str. Nie nie, nie dam i halerza, ani babki złamanej. Zabi. Zbb. 34. - (Adag. Slovac. kdo sa narodil k babce, né dochadza k grosu. Ani babki ne stogi. Priloż bab-ku k babce, budę kapce. Za babku bi i kozu près Ta-tri hnal). 5. Babka u kosiarzów, kowadło, na którym kosy klepią; ba$ 2)ćtngelctfeu ber Schnitter; Carn. babeza. 6. Botan. babka, ziele, plantago Linn. Ross. nonymnicL, Koiocemma; Boh. cżelnik, gitrocel; Croat. terpûtecz, Vind. voski terpotek, terputez, Carn. terpotz, prepótz,- tarpotz; Bosn. babka, babiça, bokviça; Sorab. sup. putnik; Germ. SSBegebrett, SBegertd). Kluk. Rosi. 2, 208. Babka wodna, alisma plantago aquatica, gatunek żabieńca, SBajferwege* rieh, Srofcfnnegertch. Kluk. Dyk. i, 20. Kluk. Rosi. 2, 208. Syr. 1133. UrzeLd. 48.    7, Gatunek strzelby, ein Schieß*

getnehr. Od ulania babki', biorącej prochu pół funta, płacą po złotemu. Os. Zel. 50. Babki i armatki do strzelania. ib.

ka R. 1560. na poprawę wyszydzeniem obyczajów, ustanowi! z przyjaciółmi towarzystwo pod imieniem Rzeczypospolitej Babińskiej; urzędy w niej rozdawano przez wzgląd na wiadome wady osób: łgarz, zostawał posłem, junak rotmistrzem, pułkownikiem, gaduła kanclerzem.

Sam. Ann. I. 7. Sabin, (Slltroeiberborf) et» ©orf tm Subit* ntfdjcn, beffctt Seftjjer Pszonka, jur Serbeffertmg ber Sitten, eine fatprifche SRepuDlif (SUtmeiberrepublif, Stemanbelbritber* fd)aft) errichtete. Prov. Musiał to w Babinie słyszeć. Rys.

Ad. 41. (bajki, plotki.)

BABINIEC, ńca, m. 1. Ross. npe^xpainie, npHTBopü, Eccl. npimfuiTE, naiifUtT’E, npH4MTij Sorab. sup. hala; Sorab. inf. lukus ch ; Slovac. zebrâcnica* kruchta, przedkościele, przedsień przy kościele, gdzie najwięcej baby siadywają, bic SorlmUe, #aUe einer tirche, bie Vorlaube, (ber gttrfchopf) W przytworze, to jest w babińcu, przede drzwiami cerkiewnemi.

Pimin. Kam. 2. Vestibulum terapii, kościelna 'krukta, albo babiniec, jak niektórzy mówią. Macz. Zły xiadz tu leży pod ołtarzem; czemu nie w babińcu? Pot. Jow. 52.

BABINKA, i. f. 2. dobra biedna babunia, ein gnte3 arnteS altes fütteret;en. Cna babinka, Baucys, pia anus. Zebr.

BABOL ob. Babel.

L    L

BABO WALCZ, a, m. 1. Co się z starym babskiem opartolił, ein Slltnmlunärt^rer, ber mit einem alten Söetbe jtt fämpfett hat. Nieboże babowalczu, z którąś walczył babą, Już zdycha. Gawin. Siei. 393. Mon. 73,. 588. BABOŹEŃ, ia, m. 1. co się z starą babą ożenił, ber 2)îamt eiltet alten 26ctbe3. Mon. 75. 588. Często babożeniowie, co śmierci czekali żon swoich, pierwej sami na marach bywali. Sim. Siei. 53. Miły babożeniu! pojrzyj na twą gołębice gołą, co w niej widzisz, coby cię ucieszyło? Pelr. Ek. 73.

40

BABIN - BABKA.

BABŁ-BABS.

Ow. 208. Włamał się złodziej do chałupy babinki ubogiej. Klon. Wor. 42. Trzeba mi koniecznie pochlebiać BABEAC ob. Babrać, babince. Teat. 10, 7.

BABISKO vide BABSKO.

BABIZNA, y, f. 2. 1. Spadek po babce, b(t§ Großmütterliche, iSax. Tyt. 39. Wnuki z ciotkami babiznę albo dziadowi-znę, równo biorą. Szczerb. Sax. 428. Z babizny została ogołocona. Papr. Ryc. 397. 2. vide Babsko.

BABKA, i, f. 2. Dem. Nom. Baba; Ross. óaóica, óaóyuma;

Boh. et Slovac. babka, babićka; Carn. babeza; Croat. babka, pupa, pupacha; (cf. Lat. papa). Kobieta podeszłego wieku, staruszka, ein alteö 2BeiM;en. Trzeba się pośpieszyć, nim się staniesz babką, ucieszyć świętym małżeń- BABRAĆ, Act. Nied. gmerać, tththlen, [Carn. berbram* bla-stwem. Jabł. Ez. 8.    §. In    peius, baba stara, eilt alteö    ter are; berbam * perquirere). Już    byłeś żołnierzem, kie-

2ßeÜJ. Czego zły diioh nie    sprawi, babka    tego dokaże.    dy ja jeszcze babrałem w moim    Gellercie. Teat. 47, 19.

Haur. Sk. 1045. Babki w podeszłym wieku zwykły cza- BABSKI, a, ie. Eccl. óaócKm; Slovac. et Boh. babsky; Carn. sem młódź psować. ib. 105. §. żebraczka, ein Settelmcib.    babast; Vind. babbast? należący do baby, babie przystojny,

Z bogiem babko; monety nie mam. Teat. 24, 101. Bab-    podobny, SllttueiOer *, ttltwetbifch, altoettelijch. Płacze Tyn-

ko dałem ci szeląg. Źegl. Ad. 9. (na wymawiaczów do-    darówna, skoro obaczyła Babskich zmarszczków na twa-

brodziejstwa). 2. W rodzinie: babka, matka ojca lub    rzy we zwierciedle siła. Otw. Ow. 615. Nie samemi ślu-

matki, bie Großmutter. Pospolicie babki wnuczki przy    bami i babskiemi modłami, pomocy bogów dostajemy,

sobie chowają. Falib. Disk. H. Cieszy się wnuczkami;    Pilch. Sali. 101. Babskie baśnie odrzucaj. Budn. 1 Tim..

słodkie jej to imię babki. Teat. 30. b. 125. Szlachcic    4, 7. Babska rzecz    jest szaleć z gniewu. Pilch. Sen. 21.

po babce. Cn. Ad. 1142. (nie prawdziwy;    bo szlache-    Babskie adverb.- po    babsku. Wlod. Bajesz po babsku

ctwo idzie za mieczem, nie za kądzielą).    3, Zmrużek,    Pimin. Kam. 199.-    BABSKO, a, n. 3. Babisko, brzydka

mżyk, mżytek, ślepa babka, ciuciu babka, gra dziecinna,    baba, ettt garfttgeS alteS 3Mb, eine alte SBettel. {Eccl. 6a-

gdzie jeden z zawiązanemi oczyma goni i szuka grają-    6mna; Ross. óaómue, óaóemro; Slovac. babsko, babisko;

cych; Ross. HtMypKH, ryjiionKH; blinbe^ltl),    (Oefter. blin*    Carn. babêna); Babsko swarliwe,    głupie, mrukliwe, od

bećS SJîflUfel, Sltttjclmctufel),    cm ^tnberfptel.    Ślepa babka,    starości drżące, wymruczy przez    zęby spróchniałe słów

mżyk, myiada Volck. 589. Spoinie z sobą    babkę grali.    kilka. Boh. Diab. 2,    289. Babsko nie wiedzieć zkąd, jak

Past. F. 125. Różne tam gry grali, babki,    piłki, cygi.    to mówią, z całego    świata. Oss. Str. Już się babsko

Pot. Arg. 356. Fortuna ślepą babkę grać z ludźmi lu-    rozespała (femin.) Chrośc. Oiv. 298.

bi, dziesięciu minie, jednego ułapi. Mon. 70. 623.    BABSTEL, BABSZTYL, BABSZTYÜH, BABSZTRYCH, BA-

4. Babka, moneta, halerz; Slovac. i Boh. babka; Vind.    BUS, f. 1. ze złością, przeklęte babsko, ettt oerbantmteS

boshjak; Ross. nyjo, p®3aHB; ein geller., Chwalił pan    alteS 3Mb. Bodajżeś oniemiała, babsztelu! Tea. 14, 171.

babkę (no 1.), jako święte uczą księgi, Ze dwie babce    2. masc. Niewieściuch, tchórz, babiarz, baba, ein alte#

SBeiB ł)Olt einem SDîeitfdjen. Wytrzymać nie mogę gdyrań    Tyś skąpych starców frasunek jedyny. Hor. 4, 222. Koryt.

tego babsztyla. Tea. 35, b. 4. BABUCHNA, y, f. 2.    (»ciebie się boją dla synów swych matki. ib. 224. Kobl.

niby z politowaniem, ein guteś alte§ 9Mtterd)en. Stara ba- W tobie się matki synów boją straty, ib. 224. Nar.) buchną. Pot. Arg. 669.    Deriv. bojaźliwość, obawa, obawiać sie, pobać sie. cf. Bóg, bobo.

BABUS, BABUSiA, BABUNIA, BABULA, BABULEŃKA, i. BACH vide Bachus.

f. 2. Hoss. óaóeHKa, Boh. babizna; Vind. babbina; (Carn.    BACHANT, a. m. 1. BACHANTKA, i. fern. 2. Ilulacz,

babashka» stonóg)»; podstarzała, przyjemnej starości ko-    Hulaczka, Sachant, SadjantiUtt. Spojrzyj na niekarnych

bieta, staruszka, eilt lteBeê alteè 9Jïütterd)en. §. in peins,    bachantów. Smotrz. Lam. 25. W ręku trzymając pocho-

przekąsając, babsko, ein alte§ SBeih. Na co się nie ośmieli    dnie, zgrzytają, ryczą wściekle, jak Bachanty. Jabl. Tel. 98.

bies i nie pokusi, Na to się chytrość sztucznej odważy BACHMAT, a. m. 4. BACHMACIK, a. m. 4. dem. BACH-babusi. Min. Ryt. 4, 189. Jak owa śmieszna, gdy się    MACISKO, a, n. 3. niezgrabn.- Eccl. et Ross. ôaxMarB.

babuś wymuszcze. Opal. Sat. 15. Stroi się babusia, po-    Koń Tatarski grubopłaski na nizkich nogach, poziomy,

stawę też formuje, ib. Bezzębna babusia kijkiem się pod-    Czrt. Mscr. eilt gro$e§ 5£(ttarifd)e3 ^ferb. Wałaszone wiel-

piera. Toł. Saut. 99. §. Pieszczenie: babunia, o matce    kie i zrosłe konie Tatarskie, które głowy ku górze w bie-

ojca lub matki, (cf. Tatuś, Tatunio, Matunia) ItcBcÓ' ©rofb    gu podnoszą. Gwagn. 593. (cf. Łoszak). Tatarowie bach-

müttcrcfycn. Zawołało dziecię: Pani babusiu! Falib. Dis. B.    matów swoich aż w piątym roku dosiadywają. Hipp. 30.

Babuleńka mówiła, że... Teat. 7. b. 34. Wnuczęta ją ba-    Tatar się bachmatem szczyci. Pot. Pocz. 408. Jabl. Buk.

bulą zwały. ib. 30, b. 128.    G. 4. Na małym skoczył bachmaciku, ubiegł rumaki ro-

BAĆ SIĘ, bał się, obsol. *bojał się, Praes. boi się, Rec. słe i ozdobne. Auszp. 63. Bielsk. S. M. 32.    §. transi.

Niedole. *zbać się, *ubać się, Dok.—Sorab. inf. sze bo-    o człowieku: bachmat, otylec, opasny, brzuchacz, ettt

jasch. Sorab. sup. bojacź, fbojacż, bogu szo; Boh. bótise,    2)tcftttcttttfł. Oss. Wyr. BACHMATOWATY, człowiek nizki,

bogjm se, bâwâm se; Vind. bati se, bau, bojm se, bo- krępy, okrągły. Czrt. Mscr.

gati, sbati se; Bosn. bojatise, strascitse, prennuti se; BACHMISTRZ, a, m. i. Urzędnik żupny, bet ^acfmetffer, eilt Rag. bojattise; Croat. bojatisze, boimsze, zbojatisze, zbo-    ©öl$ » BergBectîttter. Żupnicy, bachmistrzowie, podżupkowie.

jâwamsze; Ross. óohtlch, yóoaTbcs, óoiocb; Eccl. BOt₂iTH ta,    Vo/. Leg. 5, 175. Herb. Stat. 108. adject. BACHMISTRZO-

óotoca, Graec. yoßöpcu. 1. absolute: bać się», mieć bo-    WSKI, a, ie. ^acfmetfter», n. p. Bachmistrzowski urząd,

jaźń, lękać się, strachać się, obawiać się; fufdjtcn, Be»    Vol. Leg. 5, 844». BACHMISTRZOWSTWO, a, n. 3. betś

fMjteit. Niech nienawidzą, byleby się bali. Pilch. Sen.    ©aljpacfnteiftcraint.

44. Boję się, iżby kto nie rozumiał, że swą rzecz pro- BACHNA, y, f. 2. imię białogłowskie, 33atBdta, 53drBd)en. Jabł. Her. wadzę. Gorn. Dz. 103. Boję się, że ku złości, żadna BACHOWY vide Bachusowy.

wywodzą, by niedźwiedzi za nos z jaskiń owych. Pasz. Dz. 128. (Boh. et Slov. bachor» brzuch, brzuchacz, kiszka gruba pękata). §. mały żydek, żydowię, żydzie, eilt 3«* bettjimge. Oss. Wyr. §. młody kiernoz, stadnik, ogierek, ein junger ©Ber, 23efd)«ler, £>eitgft, Me. Kiernoz, gdy

białychgłów inna rzecz tak niewiedzie, jedno cudność. BACHUR, a. m. 1. BACHUREK, rka. m. 1. demin. z Hebr. Gor. Dw. 407. Prov. Idąc do wójta, oba się bójta. Rys.    nrû* młodzik, pacholę, eilt junger $erl. Bachurowie ich

Ad. 19. Cn. Ad. 305. (Dual.> bójcie się). Prov. Slovac. lepsi ge warugsa, neż nebogsa. 2. bać się czego » lękać się czego, fid; DOt etttKtS fitrdńeit. Nietylko okrutnych zwierząt, ale i maluczkich robaczków boją się ludzie dla jadu, który jest przy nich. Gorn. Sen. 41. Bój się boga.

Jabl Ez. 140. Tyran boi się swych poddanych; strach    już podstarzeje, trzeba się o młodego gospodarzowi ponad nim panuje. Bardz. Tr. 12. Wielu się ma bać, ko-    staraćbachura. Haur. Sk. 64. BACHUROWATY, a, e. brzu-

go wielu sie boją. Min. Ryt. 4, 148. Najdziesz czasem i    chaty, pękaty, baniasty, Bandjig. Ogórków żydzi najwięcej

takiego, co się boi cienia swego. Rys. Ad. 51. (Prov. wypotrzebują, a srogie bachurowate kupują. Haur. Ek. 47. Slovac. ćehos’ sa bal ne ubals’ sa, fata sua quemeunque BACHUS, BACH, a. m. 1. BACHUSEK, ska, m. 1. dem. Irahunt). Wzburzenia ludu się bojał. Sk. Dz. 233. Her-    Carn. Pust», bożek wina, 33(td)ltê, ber ©ott beê Sôetttê.

kules dziecię    nie bojał się wężów.    Bardz. Tr. 12. Prze-    Cudowna Bacha ma to    w sobie czasza, Źe wszystkie ze

szkody jakiej    się bojała. P. Kchan.    Jer. 159. Hektorowie    łba kłopoty wystrasza.    Zab. 9, 36. Zabi. Wolny ojciec,

gardło dali, więc się Parys nie zboi ? Bal. Sen. 76. -    Bachus. 1. Leop. 2. Mach. 14, 34. Od    Bachusa    pierwszy

*Omisso pronomine personali: Haliczanie xiążęcia Roma-    zaraz stopień do Wenery. Warg.    Wal.    36.    §.    2. Meto-

na,

tyraństwa bojeli i nienawidzieli. Stryjk. 205. (»bali się    nym. « wino, winko, SBeitt. Jemu Bachusek smakuje,

go).-    5. bać się o co» troszczyć się o co, ltllt etlM$    Dar. Lot. 19. BACHUSOWAĆ, ował, uje, Intrans. Niedok.

Besorgt fetttt, beśtyctlB trt ©orgcit ftefycit. Cnotliwi Królowie    hulać, lusztykować, fdjwarmen, luftig leBett. Wspomnij na

nic się o się    samych nie boją, ale    o tych, którzy są pod    Dubno, jakoś tam bachusował. Pimin. Kam. 35. BACHU-

ich mocą; a    tyranowie tychże się    samych boją, którym    SOWY, BACHOWY, a,    e. od Bachusa, 21ad)u§», kochają

rozkazują. Gor. Dw. 361. Ja o pana mego nie pierwej    się w Bachowych trunkach. Petr.    Pol. 2, 170.    Dni Ba-

bać się przestanę, aż go bóg do Krakowa zdrowego    cbowe szalone. Tward. Wi. 49.

przyniesie. Orzech. Qu. 82. *|. bać się kogo o co» bać BACIK, a, m. 4. dem. »; mały bat; Ross. óotiwl, Eccl. óothhke, się go względem czego, jemanbeu tu SlnfcÇung einer ©adje    aoACuma, uojiit; ein fleineś 93oot. BACISKO, a, n. 3. Ross.

furdjten. Ciebie Kupidynie się boją matki o swe syny,    óoiHme, bat niezgrabny, niekształtny, ettt Ultgefd)i(fte3 Soot.

47

B A Ć.

B A C H - B A G 1.

41

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

BACZAĆ vide Baczyć.

BĄCZEK, czka. m. 4. demin. Substant. Bąk qu. v. 2. ru-reczka u osady strzelbiej, w którą stępel się wsuwa, ba§ 9?öf;rcf;en am pntenfcßafte, wo ber Sabeftocf eingefteeft wirb. Na słowro komenderującego : broń w płask ! broń na płaz dłoni ostatnim bączkiem się rzuca. Kawał. Nar. 276.

BACZENIE, ia. n. 3. Subst. Verb. Baczyć, - obracanie baczności czyli attencyi na co, Eccl. Bumie, BHmaHie, ba3 Slufmerfen, bte Slufmerffamfett worauf. Proszę was, słuchacze, o łaskawre baczenie. Bals. Świet. 2, 439. (o łaskawe ucho). Dać na kogo baczenie « mieć kogo na oku, pilnować go, auf einen Sicht geben, tßn beobachten. Daj baczenie na niego, żeby nie uciekł. Oss. Wyr. §. zastanawianie, uważanie, uwaga, rostropność, bte ©rwäguitg, tteberlegung, 33ebad)tfamfett. W młodym lecie, baczenia u człowdeka jeszcze mało. P. Kochan. Jer. 468. Z baczeniem co rozmyśleć. W. Pst. W. 2, 359. (bacznie, rozważnie). Baczenie dobre do wszystkiego ci ma być wodzem. Gorn. Dw. 37. g. rozsądek, rozeznanie, 3Ser* ftanb, S3eurthetlung, Urtßetlßfraft. Ód siedmiu lat dzieci już zaczynają mieć baczenie, rozeznanie dobrego i złego. Petr. Ek. 94. Rozumem a baczeniem różnimy się od zwierząt. W. Pst. W. 3, 254. Perykles człowiek wielki i baczenia przedniego. Warg. Wal. 73. - Jeszcze jest przy baczeniu « przy rozumie, przy sobie. Cn. Th. er tft noch bes? SSerftanbe, bety Sewufftfetyn, bety (Sinnen. §. baczenie na kogo« wzgląd na kogo, üîücfftifft auf jetnanben, ©cfjä« |ung, Sichtung. Ludwik cudzoziemców miał na większym baczeniu, niż obywatele własne. Biel. 205. I sam Pan Bóg nań dobrego baczenia był. Glicz. VYych. F. 7.

BACZMAG, a, m. 4. Ross. CauiMaKB, bauiManoKt; Croa. pachmaga; Boh. baćkor« Tur. baczmag. Paszk. Dz. 435. gatunek obuwia, bót, trzewik, eine Slrt ©cfdffthe, (Stiefel, (Schuß. W Turczech obuwie pospolite żony z mężami mają, które tam ich językiem baczmag nazywają. Paszk. Dz. 422. Nawet też kiedy nie ma jechać w drogę, Ba-czmagi wdziewa sudanne na nogę. Kchow. 54. figur. Wdział z pychy szyte diabelskie baczmagi. Pot. Pocz. 193.— Prov. Nie wielki fortel, i małej przewagi, Na krótkie nogi wysokie baczmagi. Rys. Ad. 42. Mały posag, ledwo to na baczmagi. Falib.M. 3. ‘BACZMAGOPRZEDAWCA, Eccl. Óanraa-KonpoĄaBeitt «, szewc, Turc, baczmagietar. Paszk. Dz. 438.

BACZNOŚĆ, ści, f. 2. Slavon. pazba; Croat. pömnya, Vind. mar, vanzhanje, marnost, vanzhik, pashenje, v’glavo-jemanje, vanzhlivost; Boh. sstrnost; Sorab. sup. kedżbu-wano, kedżbć metżo; Ross. npiiMBMHBOCTB, saMBname, Eccl. Bumie; Carn. posir, ahtenga, ahtanje, Rag. pom-gna « ; Pol. uwaga , atteneya, baczenie na co, bte Stuf* merffantfett, Sicht, Stdjtfamfeit Srtnćtgung. Gdy się zastano-wiemy nad wyobrażeniami, które się w nas snują, i układamy je w pamięci, jest to baczność. Cyank. Log. 37. oppos. niebaczność, niedbalstwo, llnachtfantfett. Im większa władza, tym szkodliwszą w niej stanie się niebaczność. Dyar. Gr. 434, Eccl. HeópejKHOCTb, He6o4B3HOBaHie ;-Milit. baczność! prezentujcie broń. Kawał. Nar. 263. Sichtung! habt Slcßt! Ross. caymaö! - Kazał mieć na niego baczność. Oss. Wyr. (pilne oko, ein aufmerffanteê Sluge).

Z bacznością tu postępować trzeba. Dudz. 22. («bacznie, roztropnie, rozważnie, bcbad)tfam, bcfyutfam). - BACZNY, 'BACZLIWY, a, e. BACZNIE adv. - (Sorb. sup. kedżbnć, mérkoyné, powazuyné; Carn. umliv; Vind. merkishen, vglavovseten, spomliu, marn, marliu, vanzhliu; Ross. 6;iiocTHTei>HbiM, npwM-BTiHBŁiM, npnar&naTe.ibHbiH, 3aMi>qa-Te.ibiibiii, 3aMi>T,iiiBbiH; Eccl. BHHMaiejbHbifi ; Boh. ssetrnÿ; Slavon. bdechi; Rag. pomgniv, poman; §. 1. * uważający, uważny, aufrtterffattt, Hebadjtfam, adjtfarn. Nie jestem niebacznym przyjacielem nowości, nie idę ślepo za cudzym zdaniem. Gaz. Nar. 4, 455. Baczny a boga bojący sie człowiek jawnie to widzi. Smotrz. Napo. 39. Mądry niechaj głupiego nauczy, baczny błedliwego. Sk. Kaz. 279. Baczliwa starożytność. Bardz. Tr. praef. « - Roztropny, mądry, rozsądny, fing, üerftmtbig, tnetfc. Baczny przednie jest, co umie drugiemu radzić dobrze; baczny wtóry jest, który, gdy sam nie umie radzić sobie, radzi sie drugiego. Pelr. Et. 44. Ganię zdrożności i zdania mniej baczne. Kras. Sat.

3. 0 jak człowiek niebaczny, że się tak trapi dla nabycia różnych wiadomości. Żab. 5, 35. Niebaczne affekty, irrationalités motus. Zygr. Gon. 354. Człowiek niebaczny« Niebacznik qu. v.~ §. baczny, względny (dyskretny), *wzglą-dający, wzgląd mający, 9fitcf(tfl)t ltcljmcnb. Nie był tak baczny, żeby sam siedząc, drugiemu też siedzieć kazał. Gorn. Dw. 496. Niebaczny na ojczyznę i wojenne znaki Żołnierzu! bronisz łaski senatowi takiej! Bardz. Luk. 58.    *§. niebacznie« z nieobaczka, z nienacka, niespo

dzianie, nieprzewidzianie, UUöerfeßettS, UttüOrßergefehett. Zawsze cięższa to bywa, gdy kogo niebacznie nieprzyjaciel napadnie, i straci nieznacznie. Kmit. Spit. A. 3. BACZYĆ, Ad. Niedok. Baczać, Contin. - Croat. paziti ; — Carn. pâsti, pasł, pasem; (cf. patrzyć, Germ, paffen, auf* paffen ; Hebr. D-N cf. Lat. spectare, - spicere). 4*. fizycznie : widzieć, feßett. Który stworzył ucho, zaś nie usłyszy? który sprawił oko, nie będzie baczył? Leop. Ps. 93, 9. (izali nie widzi? Bibl. Gd). Weszła do kościoła, a bacząc wjelki lud, pytała się, coby to było. Wys. Katarz. 454. Jeden dzień, jedna chwila, stojące i poległe baczyła. Bard. Tr. 456. §. 2. przestrzegać, feßeit, erfeßeit, tt)al;wel;men, geroaßr werben. Przez palce patrzyć, widzieć, jakoby nic bacząc. Macz. Wielkiemu panu nie wzystkie-go trzeba baczyć. Rys. Ad. 45. Jeden nie wszystkiego baczy. Cn. Ad. 308. O tym nie trzeba słów wiele, co każdy baczy. Gorn. Sen. 440. Acz mię niosła mowa twoja gdzie chciała; a wszakoż baczyłem, że jej cze oś jeszcze nie dostawało. Orzech. Qu. 444.    §. baczy co do siebie

«poczuwać się do czego, czuć do siebie, widzieć do siebie, an fiel; bemerfen, roaßrneßnteu, gewahr werben, Rep fid) cmpffttben, ftd; bewußt fety«. Żaden swej wady do siebie nie baczy. Rys. Ad. 77. Grzesznym się być sądzę, baczę to do siebie. Opal. Sat. Pijany nie baczy tego do siebie, żeby w czym wykraczać miał; owszem widzi mu się, że przystojnie czyni. Gorn. Wl. M. b. §. 3. uważać, rozbierać, rozważać, roztrząsać; (Vind. merkati, skerbeti, vanzhati; Carn. vajnzam, vanzam, posiram se, mirkam, zhitam; Sorab. sup. kedżbuyu; Hoss. npuM-BTiiTB, npiiMisnaTLj Eccl. coójiocth, coóJio4aTŁ, 3aMiTHTb, aaM-enaTb, 1104-

BACZ - BAD.

BADU - BAG N.

43

MtTHTb; Boli. pozorowali, ssetfiti ; Croat. napazivati). Za-wzdy takie rozumy najwięcej słynęły, Co baczyły czas przyszły, i te, co minęły. Rej. Wiz. 62. b. Słuchaj mnie i pilnie bacz na słowa moje. 1. Leop. 4. Ezdr. 9, 30.

§. 4. wzgląd mieć, wzglądać, Sîücffïdjt neunten, krütfftcfytb gen. Bacząc na jego zasługi.

moję i baczył na frasunek mój. 1. Leop. 4. Ezdr. 9. 43.

Ueriv. obaczyć, zobaczyć, obaczny, nieobaczny, nie-bacznik, pobaczyć, przebaczyć, wybaczyć, zahaczyć.

BĄCZYĆ, Neutr. nied. Zahaczyć, dok. ‘Bączać, Bąkać cont. BADYL ob. Badćl. qu. cf. - Bosn. bucciti, ₄ciniti bukku; Rag. bûcjati« c/a- BĄDŹ vide być, mare (cf. Lat. buccina) wydawać głos podobny bąkowe- BAG vide Bocian czarny.

mu z pod wody, nńe eine Słofycbmnmcl brüKen, trommeln. BAGATELA, i, f. 2. BAGATELKA, i. f. 2. dem. z Franc. Bąk bączał. Ban. J. 3. b. Gdy bąk baczy, będzie deszcz Haur. Sk. 119.    §. beczyć, brzęczyć, jak bąk owad, fum*

men, furnfen. Trądy, komary, pszczoły baczą. Dudz. 21.

Poty komar koło głowy baczy, póki niedźwiedź łapy nie podniesie. Fr. Ad. 120. (poty słaby skwierczy, póki mu duższy nie pogrozi; skomli kundel, póki brytan na niego nie zaszczeka). 2. tr. mruczeć, murmeln. Baczą sobie pod nosem: pięć a pięć to dziesięć, Teat. 11. 23.

BADAĆ, Ad. Contin. rozbierać, roztrząsać, przeważać, do-

kie jak badyle. Zab. 13, 271. Treb. §. badeUchwa-ścisko, tînfraut. Na takiej roli więcej bywa chwastów i badela, a niżli dobrego zboża. Haur. Sk. 46. Z głodu gryźli chwasty ibadele. Chrośc. Fars. 454. Niepożyteczne ba-dele, próżne krzewienia. Haur. Sk. 8. (Rag. badegl « oset). Tr. Pojźrzał na pokorę BADURZYĆ, BANDURZYĆ, BZDURZYĆ, Akt. Nied. Prawić

ni to ni owo, gadać nie do rzeczy, pleść trzy po trzy; bumrn fdjuMjjen, falbabern, fabeê Beug reben. Czego tam nie badurzyła! Petr. Hor. 2, o (cf. Dureń, durzyć, odurzyć).

Fraszka (*półrzeczy), drobna rzecz, maleństwo, eine Sieb nigfett. To co się wiclkiem zda człowieku, są bagatele liczbą powiększone. Zab. 9, 311. Zabt. Ludzi bagatela różni, błaha bagatela. Zabi. Zbb. 11. Więcej wydają na bagatelki, niżli na rzeczy potrzebne. Zab. 16,49. Sumnie-nie jest u ludzi bagatelą, honor istną bagatelą, religia największą ze wszystkich bagatelą. Teat. 8, d. 49. Dwa tysiące talerów, bagatela! Teat. 49, b. 12. Tylkoż to to! To wielka bagatela! ib. 17, c. 45. BAGATELNY, chodzić, nad)forfd)en, erforfcf;eu ; (Ital. badare, cf. pytać;    a, e. nie wiele znaczący, uttbebcutenb. O bagatelne fraszki

cf. Bóść). Bóg wzrokiem swoim myśli niepojęte bada.    naprzykrzają się dworowi. Bohom. Kom. 2, 512, Bagatel-

P. Kochan. J. 3. (przenika, burcfybringt), BADANIE, ia. n.    na ceremonia. Teat. 19, c. 72.

3. inkwizycya. Szczerb. Sax. 75. itntcrfucfyung, 9?ad;for« BAGAŻ, u, m. 1. hurt sprzętów wojska i artyleryi. Papr. fcfyung. Na sądzie burgrabskim bvwa badanie, co zowią W. 1, 467. bagaże, obłogi «M. Ar/. 3, 505. ba3 iEriegêgepâlfe, rugiem, o zachowaniu obyczajów każdego mieszczanina.    ba3 ©epäde; Ross. koutl, oótm, oóoseut, yroiOBame.

Sax. Por z. 39.    §. Becipr. Badać się«, dopytywać się,    BAGAŻOWY, a, e. obłogowy, Boss. (KomeBHbiit), ©epacB*.

bawełniana, ber Kattun. Bagazyi sztuka cała różnej farbv-Vol. Leg. 4, 357. BAGAZYOWY, a, e, Boss. chtuobh», kattunen«, kaftanik bagazyowy, Birk. Kaz. Ob. F. 2, b. Miał na sobie bagazyową marynatkę. Warg. Badz. 339.

dowiadywać się, dochodzić, nad; etmaö forfdjcn, nad)forfd;eu. BAGAZYA, yi, f. 2. Croat. bagazia; Boss. CHTeip>, materya Rozum ludzki badając się, coraz dalej przychodzi. Archel. 4.

Począł się wywiadować o sprawach waszych, i jeszcze 'myśli waszych badać się będzie. Dambr. 246. Nie wadzi się badać, czego człowiek nie świadom. Falib. Dis.

nim na nowej trawie i bagience Pasą się puste koźlęta z baranki. Morszt. 65. BAGIENKO, a, n. 3. roślina, Andromeda poły folia, gatunek rozmarynku, rośnie na błotach. Kluk. Dyk. 1, 35. eine Slrtmilben üftoSmarmS, (cf.Bagno ziele). 2. dem. Nom. Bagno. BAGIENNY, a, e, od bagna, HD/craft*, Błotne i bagienne trzęsawice. Syr. 497. (cf. Bagnisty).

D. 3. Wszczyna gadki trudne, badając się o skrytych BAGIENKA, i, f. 2. trawa przy bagnach, @untpfgra3. Przy rzeczach świata tego. Badz. 1. Cor. 1, 20. Szukał mędrców, a od nich się badał i z niemi się ćwiczył. JabŁ Ez. 3.

BADACZ, a. m. 1. Szperacz, dowiadywacz, dochodziciel, ber Ąorfcfyer, 3?ad;forfd;er, Grforfd;er. Bóg badacz myśli ludzkich, któremu nic nie zakryte. Sk. Zyw. 268. Gdzież mądry, gdzież badacz świata tego! Radź. 1. Cor. 1. 20.

Badacz, albo dozorca wiary. Baz. Bist. 283. (inkwizytor). BAGNET, u, m. 1. BAGNECIK, a, m. 1. demin. Croat. bo-Towarzystwa badaczów przyrodzenia. Kluk. Zw. 1, 3.- domech ; Boss. uitmicl, iUTbineiCB; niby puinał żelazny, in femin. BADACZKA, i, 2. bie $orfd;erinn. BADATL1WY, osadzający się na ręczną broń. Jak. Art. 3, 285. imię od BADL1WY, vide Bedliwy.    miasta Bayonne we Francyi; ba§ Saponctt. Już przyszło do

zbadywać, zbadać, niezbadany, cf. Bóść, Dalm. badati« incilare. Rag. obaditi« accusare. cf. Dbać, Dbały.

BADAWIJA, ii, f. 2. Koń biegun, ein fUicfytigcö 9îoj3, ein Sîenner. Na parepki, kursory abo badawije wędzidła mają być wedle wielkości gęby ich. JJipp. 60.

BADEL, BADYL, a, m. 1. łodyga, pieniek roślinny, ber ^flaitjenfteugel, ber ©tengel, Stamm. Kiedy konopie nie dosyć zostają w wodzie, to skóra z trudnością odłącza się od badyla; a skórka ta powinna się odjąć wzdłuż

całego badyla. Jak. Art. 3, 218. Makowe badyle spalone ryba morska vide Tuńczyk, ber îtntnfifd;. piękny dają popioł. Torz. Szkł. 214. Jelenie nogi cień- n. 3. B oh. bahnisstć, bażina, paskudne, brzydkie bagno,

Deriv. dobadywać się, dobadać, wybadywać, wybadać, bagnetów; płyną krwi potoki, Ukrył się pod trupami,

pól przestwór szeroki. Zab. 13, 559.- BAGNECINA, y, f. 2. mizerny bagnet, ein elenbeS Saponełt. BAGNECISKO, a, n. 3. niezgrabny, paskudny bagnet, eilt ungefd)iad)te£ Sapouett. BAGNETOWY, a, e. od bagnetu, Saponett*. BAGN1ĄTK0, a, n. 3. pączek kosmaty niektórych roślin, baranek, $ctj$d;en, Sdmmerdjen einiger @trdud;e unb Säume, Bcfonberö ber Jahnen. W Kwietnia Niedzielę, kto bagniątka nie połknął, to już zbawienia nie otrzymał, Bej. IJost. P. p. 5. (paczka palmowego). BAGNIK, a, m. 1. Boh bahnjk,

BAGNISKO, a,

eilt ï;dfdtd)er, aüfdjeultdjer ©umpf. Wielka równina dla wód zimą spadających, bagniskiem stała. Pilch. Sali. 183. Bagni-ska śmierdzącym zielskiem zarosłe. Staś. Buff. 45. BAGNISTY, a, e. Slovac. bahniti, bahniwi; Boli. bahnity, bahniwy; Yind. zeklast, musgast, mlakast, mlazhnu, malakastu; Bosn. vodo-topny; Boss. Tonnm, toiioke, timhctmh * błotnisty, kałużysty, moraftig, fnmpftg. Nie ufaj gęstym błotom i lasom bagnistym. Paszk. Dz. 38. Bagniste łożysko plugawej gadziny. Przyb. Abl. 210. Ruda łączna czyli bagnista, ^SStefciterj, bywa w miejscach mokrych błotnistych. Os. Zel. 43. BAGNO, a, n. 3. BAGIENKO, a, n. 3. demin. Boh. bahno, bazi— na, bahnisstć, żumpa; Sorab. inf. fump; Slavon. xdrilo; Yind. młaka, blatje, zekla, musga, bereg; Carn. bere-zhina ; RossJ pmaBeifL, pyueBHa, (cf. Cer. Sadl. Graec. Tzrjyrj, mźyu, Hebr. »32, H22) zlew wody stojącej na grun -cie przepadzistym, gąszcz z wody i ziemi; (cf. Bajoro, Błoto), ber Sumpf, SJîoraft. Lgnące bagno. YVarg. Cez. 165. Wpadli w bagna wielkie, konie poczęły się zwijać. Teat. 19, b. 72.    §. 2. Botan. bagno, drzewo* łoza, ło

zina , bte Jîatumetbe. Wlod. §. bagno, ziele, ledum, Boss. MOnOBHHK'B, ôaryiLHBKï, rozmaryn dziki, szmer. Sur. 171. Kluk. Rośl. 2. 208. müber Sïoêmartît, §. vide Modrzewni-ca, (cf. Bagienko). BAGNIÓWKA, i. f. 2. empetrum ni-grum, fdjarjer Stetubred), gatunek małpiej jagody; rośnie na błotach. Kluk. Dyk. 1, 199, Ross. BO^amma, miiKiua. *BAGN0CH, a, m. 1. hyró^aotę, Przyb. Batrachom. 211. etu grofd) au$ ber Sîatradmut., ber Sümpfler. *

*BAHABER, bra, m. 1. Taki był między Bahabrami Herkules, od którego chorobę kaduk starsi nazwali. Petr. Et. 406. [Jestto tylko myłka druku «między bahabrarni» zamiast « między bohaterami » Porów. Arystotelesa Probl. scg. 50. gn. 1. gdzie powiedziano rmv ts fiQcoïxmv « inter lierons# 1.]

1.    BAJ, Baj bardzo, Baj prawie oh. Ba.

2.    BAJ, ob. Baja 2.

1.    BAJA, i. f. 2. Ross. 6 aima; Holland, baey; Dan. baj; Gall. bay, bays; liai, baietta; 9?teberb. 23atc, £)berbeutfd), bteüBop, materya wełniana, ein 2Mleit$eug. W grubej bai, często się radość i pociecha tai. Pot. Syl. 471. (cf. Szara).

2.    BAJA, i, f. 2. ltal. baje («nugaę; Carn. baja* sors; Ross.

óyfi* stultus) baśń, potężna bajka, eine gabel, eine üDîdljre, ein tüdjtigeS 9M;rd)eu; Ross. Bpambe, Bpami, Bpammc. Nie bajka to tylko, ale całą gębą baja. Oss. Wyr. Ciszej! dosyć tych bajów. Teat. 29, 10. Nie rozumiem słówka bajów jego. ib. 7, c. 76.    §. 2. personif. BAJA, i. m.

2. BAJ, aja. m. 1. bajacz , bajkarz, plotkarz, eilt gabelfiatrê, Sd)tMi$er. Lekarz, który się chełpi z sekretnych leków, albo jest samochwał i baja, albo oszust. Perz. Lek. 550. Biegaj a nie myśl baju o perorze. Teat. 43, c. 26. Wyb. Ten baj, co tylko mógł wymyśleć, prawił. Hor. Sat. 120. BAJAĆ, bajał, baje, Act. Nied. (Boh. ba-geti, bagjm, bâti, bagi ; Sorab. sup. bayu, Sorab. inf. sze bajasch* tleć; Carn. bajam* sortes jacere; Croat. bajati; Hung. bajdom* incantare, czarować; Ross. óaaTb, 6aro * gadać; Eccl. óaaiiie* balatus), bajki, baśnie powiadać, Ross. óacHOCiOBiiTb, zmyślać po poetycku, fahtlireit, fa* Hellt, bidjten. Bajmy już teraz o zawodzie sławnym, Który się trafił o czasie niedawnym. Jabl Ez. 50. Daremne

były te namowy, właśnie jakoby głuchym bajano. Krom. 604. (tanku JO^rcn prebtgeu). Ja nie wiem, czy to prawda, czy to tylko bają, Co o tym Proteusie ludzie powiadają. P. Kch. Orl. 1, 214. Takowym cudom nie bardzo ja wierzę, Bo wiem, źe bają od wieków poeci. Zab. 15, 340. ogólnie: łgać, kłamać, z prawdą się mijać; Yind. smisliti, smishluvati; Garn. marnati; Croat. barb. scjurkati; Ross. Bpauaio, Bpy, fabeln, btdjten, lügen. Ja w to nie wchodzę, co mi ona bajała; ty mi prawdę powiedz. Teat. 23, 26. §. pleść, prawić, gadać nie wiedzieć co, fafelit, fdjmafüeu, fdmattćru. Bajesz by baba na trecie. Pimin. Kam. 95. Sam nie wiesz, co ajesz. Teat. 46, c. 13. & 8, 99. Nie baj plotek. Pot.

59. Jako się nauczyli, niechaj co chcą bają. B. Papr. Try. A. 4. Prostak o rzeczach baje, mądry mówi. Fr. Ad. 6. Kto się upije, sam nie wie, co baje. Jabl Ez. 59. A kiedy im historyi nakoniec nie stało, Jako bywa podpiwszy, to się też bajało. Pot. Arg. 286. Bajkę bajać vide Bajka. BAJANIE, ia. n. 3. Subst. Verbi, ba3 $a* kin. 2. baśnie, baje, $aklmcrf. Jego bajanie, Chcesz napisz kreta na ścianie. Lib. Sen. 12. BÂJACZ, BAJARZ, a,

m. 1. Boh. bagkar (*poeta) pobonka? Sorab. sup. bay; Sorab. inf. bajak. Yind. smislovez, smishluvauz; Ross. 6a-CHOcjOBeuTi, ôacHOTBopeu.'B, cKa3oqHHKT>, ôaxapE, Bpant; baja, bajki prawiący, ein gabnltft, plotka, świegot, zmyślacz, eut ©d;ii)df$er, ®rbtd)ter. Starzec ucieszny bajacz, bardzo . jest przyjemny. Zab. 7, 251. Kossak. Wstydźże się bajarzu, że chwalić boga zdrożnością nazywasz. Pimin. Kam. 238. & 70. Aż słuchać nie miło tego bajarza. Teat. 10, 110. Każdy kraj miał bajarzów; czasy heroiczne, Cóż innego w istocie nad bajki rozliczne? Kras. W. 34.    §. żartem: bajarz* bajkopis, gakl*

btdjter. (Croat. bajavecz; Hang. bübajolb > ineantator.) BA-JACZKA, BAJARKA, i, f. 2. Kobieta plotka, etuc $afm* Itftlnn; Sorab. inf. bajawka ; Ross. CKa3oqinma). *P>AJASŁOW-CA, y, m. 2. plotkarz, eilt $aklljau3. Nie naśladuj nowo znikłych bajasłowców niewstydliwych. Smotrz. Lam. 48. BAJECZKA, i, f. 2. dem. Subst. Bajka, Baja, eilt $akl* d)cit, Mljrletu, fD?ćtl;vcfien. Yind. smislik, smislinka; Ross. óaceiiHa, basnka. BAJECZNICZKA, i, f. 2. Kobieta trzpiot, plotka, świegotka, łgarka, eilte gabultfttnu. Liczny gatunek źartowniczek, nowiniarek, bajeczniczek i innych tegoż rodzaju oratorek. Mon. 68, 284. BAJECZNOŚC, ści, f. 2. bajeczna, czyli bajowa, lub baśniowa nauka, bajo-pismo, baśniopismo, mytołogia, Croat. pripovesztnoszt, §akllel;rc. Od losu i bogów, nawet nie uwolniła baje-czność. Oss. Sen. 57. BAJECZNY, a, e. Slovac. bâsni-wÿ, fabulnÿ, Sorab. sup. bayacżne, Yind. smisloun, smi-slen, Croat. pripoveszlni, Ross. óaceHHHH, CKa30liHHH* bajczany, baśliwy, zmyślony, nieprawdziwy, fabelhaft, er* bid)tet. Bajecznć dziwy. Jabl Buk. Awantury bajeczne. Boh. Kom. 4, 110. *BAJĘDA, y, f. 2. bajeczna legenda, faklliafte Segcnbc. Niech nam Katolicy dowody okażą, nic z historyków ^ niepewnych, nie z bajęd pletliwych, ale z pisma Ś. Zrn. Pst. 3, 33. b. *BAJ0BAŚN, i. m. 2. bajarz, etn SaMtft, ^aRel^anê. Ambrożego Ś. wronią i bajobaśnią nazywali. Stryjk. praef.

B A J B - BAJKA.

B A J P R - B A K.

45

Contin. Derivator, bajopis, bajkopis, bajowy, bajkowy, która z ziemi jest, kupcy Thcman i bajkowie. W. Bar. *D AbTai A baitJa ’ nabaJaé’ wybal'aé> bajczanY-    5, 23. (wykładacze gadek* Bibi. G. Budn.) BAJKARZ, a.

BAJBORAK, a, rn. 1, tkanka jedwabna, eine SIrt «Selben»    rn. 1. bajek opowiadacz, baja, ber gaMer, galmlift. Je-

Wojewoda Wołoski Jagiełłowi hołd postanowił na    den z największych bajkarzów powiadał nam o tern rze-

każdy rok oddawać czterysta sztuk bajboraku albo ko-    czy cudowne' Boh. Diub. 5, 229. Teat. 31, c. 39. BAJ-

ttyru. Gwagn. 79. et 642. (cf. Kamcha).    KÔPIS , a. m. 1. pisarz bajek, ber $aMbtcl)ter. Nikt je-

BAJBLZA, herb. strzała przez srzodek tarczy, o ziemię ze—    szcze nie zrównał, i podobno me zrówna, bajkopisowi

lezcem, przeszywszy wężowi głowę, oparta. Wąż okrę-    Francuzkiemu. N. Pam. 4, 77. Krasicki bajkopis. N Pam.

eony o strzałę, ogonem się aż piór tyka. Z Litwy albo    20, 216. et 13, 99.

Moiawii. Kurop. o, o, etn Sbappeit.    BAJOK, u. m. 1. moneta WTłoska, siedm pieniążków naszych.

BAJCZANY, a, e. pletliwy. Cn. Th. 18. bajeczny, faMfiaft.    On. Th. eine Stallenlfôe SDZunje, eitt 7 Ifennlgftücf.

BAJDA, y. m. 2. BAJDKO, dka. m. 3. dem. bajarz, BAJOPIS, a, m. 1. bajkopis, baśniopis. Mon. 75, 588. ber baja, kłamca, łgarz, etn Safrellwnś, Cligner ; Vind. bai-    Salielbtclńer, Boss. óacHocjOBenT), óacHocjOBB, óacHOTBO-

d°u -⁵ próżniak, (cf. Batko, Bajtko). Ten stary bzdyk,    pens. §. bajacz, plotkarz, etn gafotltft, gabel^au^. Je-

bajda, narobił nam tych kłótni. Teat. 43, c. 149. Wyb.    dna gazeta bajopisa zagranicznego. Mon. 65, 359.

Wejźrzyj na niewstydliwych bajdów. Smotr. Lam. 25. BAJOR, u, m. 1. BAJORO, a. n. 3. bagno mniej przepa-0 sprośny bajdku! Twór. Wie. 28. O sprośni bajdko-    ściste, woda błotnista z lgnączką, etn nttJ;t tiefer (Sntnpf.

wie, że wy się nie wstydzicie kronik fałszować. Twór.    (Vind. vejar, bierl, bajar, cf. Germ. 2Bctl;er » staw, rybnik,

Ok. E. 4. Mają go za najmizerniejszego bajdę, że o wielu    sed Eccl. Boss. óarops * bak rybacki, purpura). Baba nio-

rzeczach fałszywe dał wiadomości. Pam. 85, 1, 124.    sła szczenięta do bajoru. Pot. Pocz. 431. Lud zebrał się

Miły bajdku, co się doktorem czynisz, a małych rzeczy    u koziego bajoru. Faliss. FI. 5. (cf. Jezioro),

pojąć nie możesz. Twór. Wie. 11.    BAJOREK, rka. m. 1. nitki złote kręcone, gabengolb. Gdy

BAJDAK, a, m. I. (Kamlschad. 6aÜ4apa, gatunek łodzi, bat,    ma klejnoty, to przecie musi znać, co dyament, co ba-

Ctlte 2lrt Shitfie). Hetman, wsadziwszy w bajdaki rejestro-    jorek. Teat. 34, b. 35. Kapelusz upstrzony w bajorki, w

we, wyprawił Dnieprem wprzód Kozaki. Tward. W. D. 7.    paletki, ib. 24, b. 55.

BAJDURŻAĆ, ob. badurzyć.    1. BAJOWY, a, e. od bai materyi, ypjt 33op; Boss. óaiiKO-

BAJKA, i. f. 2. 1 Boh. bógka, pobonek; Carn. bajsn., fa- błim, óanneTtiM.

bêla, smishla; Slovac. basen, fabule;    Sorab. syp. baeżo,    2. BAJOWA,    a, e.    od    bajów,    bajkowy,    baśniowy,    Sabel    »,

bayeno ; Vind. marnji, spaka, fabuła;    Bosn. pricięa, pre-    SOłaf;rd;en *.

cięa, pripovjest, izmiscgljena ; Rag. pripovjest, śmiscglje- BAJPRAWIE vide Ba.

na.; Dal. prichicza, lll. barb. sejurka ; Ross. CKaaKa»; BAJ RAM, BAJRAN, u. m. 1. wielkie święto Tureckie, b(l3 zmyślona w celu moralnym powiastka (cf. baja, bajeczka),    $>aprainfeft bet) ben dürfen. Wojska Tureckie po odpra-

bic Saki. (cf. Baśń.) W różnych rzeczy postaci i różne-    wionym bajramie, ruszyć się miały. Nar. Chodk. 2, 575.

go zwierza, Bajka prosto do celu moralnego zmierza;    Byłyżby bale, uciechy, bajrany, Festyny, śmiechy, we-

Go zwierzęta gadają, w czem się mylnie rządzą, Niech    sołe biesiady, Gdyby nie kurtyzany? Teat. 52, 22. BAJ-

się ztąd uczą ludzie, niech równie nie błądzą. Dmoch.    RAMOWAĆ, Act. Nied. święto bajramu obchodzić, świąt-

Szt. R. 57. (Dodatek do bajki. Boss. npHCKa3Ka). §. Baśń,    kować, ba3 Sapramfcft fepern. Cesarz Turecki bajramo-

plotka, brednia, fałsz, kłamstwo, łgarstwo, S^bcl, 3Ml)r»    wał nie daleko Cecory. Nar. Chód. 2, 575.

cpcit, ©ebtcjń, Sttgc. Plotki to, i bajki kądzieli godne. BAJTAŁASZKI, - ów, plur. bzdury, fraszki, ni to ni owo, Birk. Dom. 21. Bajki babie. Sk. Dz. 616. A cóż ba-    Tcinbelepen, SHemtgfetten, ©efdmm^, nieber genauen, tiod)

bom po bajkach, same baby bajką, Próżno zmarszczki    gcftodfcn. Pisał ody na pochwałę moje; lecz ja nie znając

trefioną zasłaniać kitajką. Zegl. Ad. 241. Statek i wia-    się na tych bajtałaszkach zamknąłem się przed nim.

ra, bajki to zmyślone. Past. F. 35. Za bajki pismo,    Teat. 11, 57.

za fraszki kazanie mają, a za śmiech    bozkie przykazanie.    BAJTKO vide    Batko.

Wad. Dan. 129. Bajka, że głuche    lasy, twarde skały,    BĄK, a. m. 1. ptak    naszyniec,    ardea    stellaris.    Linn.    Slovac.

bàk, bugàk, Hang. vizi bika, Bosn. bukaę; Croat. bik, Ross. óyrafi, bliiił, KßaKBa; Sorab. inf. hejb, jejb; (Illyr. bakka = strepitus); Sorab. sup. hupak; Ger, btc Jioljrboinmcl; przebywa w trzcinach, w sitowiach; dziób wsadziwszy w wodę, głos wydaje podobny do ryku bydlęcego. Zool. 251. Nieprzyzwoicie zowią go niektórzy babą. Kluk. Zw. 2, 317. Bąk błotny. Banial. J. 2.6. Bąk w jeziorze wznosi brzmienia. Kras. Lisi. 11. Bąki bąkają, baczą. Dudz. 20. Prov. Bąki strzelać. Cn. Ad. 8. Min. Ryt. 3, 355. (nie wiedzieć na czym czas trwonić » gwiazdy na niebie, szyby w oknie rachować, ftd) mit ummfjen ^Ictntcgfelfeu befdfafttgeu). Gliczn. Wych. K. 2, b. Za bąkami chodzić, ib. N. 1. Ross.

Za waszych mistrzów sonetem skakały. Susz. Pies. 2,

rozno-

C. 5. b. Bajką się poeta bawi. Dar. Lot. 18. Bajka życie nasze. Teat. 46, c. 63. Bajki siać, fałsze sić, plotki pleść, $akht auöftreuett. Oss. Wyr. Bajkę bajać», czynić co marnego a błyskotnego, Wancit Suitft iwmadjeit, 2ötub lltadfcn. Gustaw przez dwie lecie bajkę bajał, Potem go z botów rozzuto, A ziemią w grobie przysuto. Lib. Sen. 14.-To nie bajka; nie do wzgardzenia rzecz, godna żeby się nad nią zastanowić! ba3 tft feilte Sabel! fern ©dferj! Ale to nie bajka, co teraz powiem. Mon. 65, 239. II. *BxUKA, i, m. 2. bajarz, baja, bajda, bajkarz, gabelljanś, Sabultft. Szukają mądrości,

76. Kiedy ja mu będę baki świecił i jego stronę utrzymywał, ostatniego dobędzie grosza. Teat. 15, c. 48.

KyóapiiTb. Opif się jak bak. Pim. Kam. 338. (jak bela).

§. 2. ptak cudzoziemski, onocratalus. Linn. baba. Chmiel.

4, 607. Boh. bukać, Rag. bucjaz, Eccl. óyceab; Ross. BAKAC, ał, a. Act. Niedok. i. wykrzykiwać jak pospólstwo öaKjairb; Sorab. sup. wumpak, Bosn. sakatascja, nesit, ber    z wesołości. Włod. jaitdjjett, jucßjen, ein greubcngefdires) er*

pélican, bte Söffelgaitö. Błędnie też i jego niektórzy zowią    liebelt. §. 2. wołać, ntfcn. Bakałem; a nie było, ktoby

babą. Kluk. Zw. 1,34 7. Bąk z łyżkowatym pyskiem. Chmiel.    słyszał. Leop. Jes. 50, 2. (wołam, a nikt się nie odzywa.

4, 426.    §. 3. bąk, owad, tubanus,    Linn. Boss. oboa^,    Bibl. Gd.) cf. Zabakać. §. 3.    Strofować, łajać, fd)eltCU,    fd)tltä*

KTbipb, cjuneHb/jieABeHHKT,; Vind.    obad, Croat.    obad;    fien, mit Sorten [trafen. Słowy kogo bakam, karzę,    casli-

Curn. owad; Sorab. inf. barzawa, Sorab. sap. tźeczk; Boh.    go. Marz. Zbakał Pan morze czerwone, to jest, bakając

strećek. Cer. bte 33r(hltfe, Ü8tel)brämfc, większy od much,    przykazał mu ustąpić, increpuit marę rubrum. Wrobi. Ps.

prócz ostrego ryjka, którym kole, ma po bokach dwa    279. Zbakałeś pogaństwo. Wrób. 47. inerepasti, Skarał

zęby, któremi szczypie, latem dokucza koniom i bydłu.    Bóg człowieka w bakaniu dla złości, ib. 92. Oddal ode-

Zool. 445. (cf. ślep, gzik). Nazbyt przesadza przysłowie:    mnie wzgardzenie i takie bakanie, opprobrium et contemp-

dziewięć bąków konia udusi. Kluk.    Ziv. 4, 365.    Prov.    tum. ib. 279. O grzechy    przymawiać, upominać,    bakać.

Mucha uwiąźnie, a bąk się przebije.    Jak. Baj. 72.    Zegl.    Era:. Jez. LI. 4.

Ad. 147. (Heine ©tebc [längt man, große läßt man laufen, BĄKAĆ ob. pod Bąk. złodzieje złodziejka wieszają. Falib. L. 3). Prawa są ró- BAKAŁARSKI, a, ie, bakałarza sią tyczący, benSaccalaitreuê be* wnie jako pajęczyna, Bąk się się przebije, a na muszkę    treffeub, 23accalaureu3 *. Czemu się wstydamy kaptura mi-

wina. Żegl. Ad. 40. Bej. Wiz. 102, b. J. Kchan. Iiniaz.    strzowskiego, albo bakałarskicj rewerendy? Falib. Dis. 0.3.

Poez. 3, 70. — transi, moral. * trat, truteń, fummeln,    Po bakałarsku. Teat. 20, praef. po pedantsku. BAKALAR-

©efcfltttetß. Najszkodliwsi bąkowie zakonu starego, Bo pszczo-    STWO, a, n. 3. BAKALAURYA, yi, f. 2. stopień aka-

łom wybierają miód żula nowego. Jeź. Eh. E. 2. (żydzi    demicki, ba3 baccalauréat, eine acabemtfcßc SÜrbe. Tęczyń-

zdziercy, komary, pijawki), g. 4. Bąk, cyga, krąglica,    ski będąc pan z panów, gradum bakalauryi dosługiwał się

warkotka, kula wydrożona, gra dziecinna, Ross. BO-went;    pilnie. Papr. Gn. 4204. Kollegia, a przy nich bakalarstwa,

Sorab. sup. wercżawka, krayzel; Boh. brcadlo, ssamrha;    mistrzowstwa. Hrbst. Odp. X. x. §. 2. Bakalarstwo * na-

Carn. fertavka; Bosn. zvark, zvrrik, ber Sïreufcl, brumm*    uczycielslwo dzieci, professorya po miasteczkach, parafiach,

freufel. Dudz. 33. Ursin. Gr. 440. §. 5. dudy, kozieł,    eine itiebrtgc Sebrerftelle, (SdwImeifterfteHe, Snformatorftelle.

ber ®ubelfa(f. Hucznym dźwiękiem ozwał się i bąk z ro-    §. 3. Pedanterya, szkolnictwo, ^ebanterety, <Sćt;ulflid;fere9.

giem krzywym. Olw. Oiu. 457. Nie cytarą się oni, ni    BAKAŁARZ, a, m. 4. Illyr. vencheni diak; (a bacca lauri,

głosem śpiewanym Cieszyli w on czas, ani bąkiem roz-    qua ornabatur) bakalauryą zaszczycony, ein baccalattrettś. Mi-

dymanym Wielodziurnych bukszpanów, ib. 476. Przyjdzie    kołaj Tęczyński był bakałarzem R. 4463; potem był wro-

potćm z bąkiem duda, Opiłego między luda. Kochow. 194.    jewodą Ruskim. I\ipr. Gn. 4200. §.2. Nauczyciel dzieci

W bąki przygrywał. Zebr. Ow. 23. junctis arundinibus).    eilt fttitbcrlelirer, @d|Ulmctfter, Informator. Bakałarz uczy i

§. 6. Bąk vide Tynf. — BĄKAĆ Art. Contin. Bąknąć, In-    ćwiczy dzieci i młode ludzie. Petr. Pol. 389. Dzie-

stant. (cf. Baczyć) głos taki wydawać, jak bąk, i ptak    ciom chować doma pedagoga albo bakałarza, Gliczn. Wych.

i owad, brülleu mte eine 3îo(irbommcI; funtfeu nue eine    43, b. Dobrzy bakałarze nie tylko czytać dzieci małych

bremfe. (Illyr. bańkati * baubari, Boh. bukati * cucubare).    uczą, ale i innych obyczajków uczciwych w jedzeniu, w

Bąki ptaki bąkają. Dudz. 20. Komary, pszczoły, bąki bekają.    staniu, wchodzeniu, wmówię, Gorn. Dw. 343.    §. 3.

Dudz. ib. Ross. 3biqarb; §. 2. tr. brzękać na jakim instrumen-    Pedant, szkolarz, źak, ein gebaut, 0d)ttlfttd)3. To to mi

cie, bltbellt, fcßlccßt [pieleń. Leda kto na dudziech może bą-    bakałarz! nawet kicha nauką. Oss. Wyr.

kać. Petr. Pol. 2, 375. §. 3. bąkać*nie domawiać czego, nie BAKALIA, ii, f. 2. [Artykuły kupieckie przychodzące do nas dopowiadać, cedzić słowa, gadać przez zęby, półgębkiem, mitr*    z krain południowych, jakoto : rozynki, migdały, liście bob-

meln, ßalb laut rebett. Na rybitwa sąsiedzi bąkali, iż im wodę mą-    kowe itp.— Z łac. bacca * jagoda; oraz baccalia * drzewo

cił. Ezop. 86. Podrzeźnia po rozumie, zdania przez nos bąka.    bobkowe pospolite. 3]. Z Oryentu Ormianie, żydzi i Grecy

nosi cztery beczki, Biel. Hist.

Zab. 44, 30. Nagi. Kain wyskoczył za próg i bąkał pod no-    wiozą bakalie, frukta. Mik. Obs. 530.

miara

* na ukos, sposób noszenia czapki etc. na połowie głowy, jedną stroną wyżej, od wierzchołka czupryny po ucho; bie SOtÜße, ben £utt auf ein £)l)r, (auf eilten Kadett). Ross, na öeKpetrB. A od czego mina, i czapka na bakier; droższy zaraz towar tani. ZubL Amf. 3. Włóż czapkę na bakier, ot tak z kozacka. Teat. 36, b. 38. Guzik na kapelusz z szlifą drogą kładzie, Tak go wciśnie na bakier. Zab. 42, 64. Junak nad junaki, czapka na bakier, zakasane poły. Kniaź. Poez. 3. 416.

46

BĄK - BAKA.

BAKA - B A KIE.

sem. Przyb. Ab. 134. Teat. 43, c. 25. Wyb. Prov. ani BAKAB, u, m. 4. bąknął, ani jąknął. Rys. Ad. 4. (ani trunął, ani pisnął, 454. etlt SKaaß UOtt 4 ÏOttltClt. słowa nie powiedział, er ÿat aueß ntd/t einmal gemucfft, fet* BAKI vide Baka. nen Saut tum ftd) gegeben). I słowa nie bąknęła. Teat. 2, b. na BAKIER czapka, kapelusz 424. Przeciw niemu i bąknąć wolno nie było. Smalc. 166.

BAKA, i, f. 2. in Plurali. BAKI, e. gr. baki komu świecić* przyświecać komu, nadskakiwać, nadsługiwać, pochlebiać, ujmować sobie kogo, pozyskiwać, einem fd)metd)eln, tyn burd) Sdjmeidjeleieu ju gemimten fudjen, (cf. einem ba3 St^it galten). Któryśto znowu zuchwalec świeci jej baki, Kto to jest taki, co pomaga babie szaleć! Znbl Bal. 88. Świeć mu bakę otwarcie , szkodź mu po kryjomu. Treb. S. M.

Bądź Dawem komedyjnym, stój na bakier z głową. Zab. 'BAŁAKA, i, m. 2. 'BAKUŁA, y, m. 2. gaduła, świegoU 12, 101. Na bakier do lądu pojazdami natrę, dextris re-    bałamut, etn ©dfnwfjer,    ftafeler. Cóż tedy miły    bałako, za

mis. Zebr. Ow. 73. cf. Bakort. §. transi. Wszystko idzie    nieprzystojność dzieje    się, kiedy taki hymn    śpiewamy?

na bakier» na opak, krzywo, źle, e3 geljt ben ŚfreMgang, Pimin. Kam. 199. Co mi to za błąd miły bakuło. Pimin.

tmeljrt, fcl;Ied;t. BĄKNĄĆ vide bąkać.

Kam. 43. et 73. BAŁAKAĆ, Act. Niedk. — Hoss. 6a-läKaTt, paplać, pleść, świegotać, gadać nie wiedzieć co,,

Pim.

* BAKORT, u, m. 1. lewy bok okrętów, ber Sacfborb, bte Itttfe    fdpa^en, falbabern. Ty bezrozsądnie bałakasz.

©eite etneö ©d)tp. (Gall. bas - bord) burta po lewej ręce,    Kam. 328.

stojąc przy rudlu. Mag. Mscr. Styruj ku bakortu, dex- BAŁAMUCIĆ, ił, i, Act. niedk. Ross. ÓaaaMyTHTb, głupim trorsum. Chmiel. 1, 80. (oppos. szymbort). 2. niebezpie-    gadaniem, postępowaniem, zawód czynić, zamącić, zawi-

czne miejsce, ib. eilt gefährlicher Ort.    kłać, słowy i postępkiem bałamutem się okazać, (Etym.

BAKOWY, a, e, od bąka ptaka, owadu, SRofyrbOtttmel», iRoj-b    mąt, męt, mącić; sed.    cf. Ital......) burd) gafelet;    Uttb ©d)tMtt»

bremfen», Od bąkowej góry nazwani Bąkowie, a potem    beleą ttnorbnung öerurfad;cn, fafeln, fdjnńnbeln, ©d;nńnbel nta=

Bąkowscy. Nies. 1, 27. BAKOWSKI albo Byś, herb, ryś    djClt. Bałamucić kogo, zbałamucić kogo * zwodzić, uwodzić

w prawą bieżący, a nazad się oglądający. Kurop. 3, 4.    go, w takie położenie wprowadzać, żeby niewiedział, czego

ein SBappen.    się trzymać, einen berucfen, betören, fd;tt)tnbltd) mad)en. Nie-

BAKUŁA vide Bałaka.    godziwa! bałamucić mego siostrzeńca. Teat. 54, 21. Czę-

1.    BAL, u, m. 1. graniasto ociosane drzewo, 9îieberfdd)f.    stokroć zwykła miłość ludzi bałamucić. Pot. Syl. 172.

Sale; f)0d)b. bie Sole, Sobie; (cf. balka, belka, cf. pal;    Pisma te dążyły do omamienia i bałamucenia ludu. Gaz.

cf. Gall. obs. bail, baille). Most z balów złożony. Ustrz.    Nar. 1, 261. Bałamucić się Rec. uwodzić sie, ftd) berÜU

Kruc. 1, 184. Ocembrowanie zdroju z dębowych balów.    fen, bethören laffen. Pragnieniem rzeczy wielu zarazem u-

Kluk. Kop. 1, 162. Do rozmaitych robót wycierają się    mysł się psuje, serce bałamuci. Zab. 12, 79. Bałamucić

bukowe, lipowe, dębowe bale, cztery lub pięć calów grube.    intéressa, bałamucić interessami, » zawodami zamotać, za-

Kluk. Roił. 2, 157. Bale, artykuł handlu Polskiego i Li-    wikłać, ©efcfjdfte burd; ftafeles; uttb @d;nnnbelet; tternrirren.

tewskiego z miastami nadmorskierni. Grubość ich powinna    Bałamucić czas,» trwonić czas, bte 3^t oerfafeln, oertdtt»'

mieć calów 4, długość na sążni 6, szerokość, jak dąb    bellt, oerfd)tt>tnbelrt, oerfcbtoapn. Ross. ósiobstl; Carn. blê-

pozwala. Kluk. Roił. 178. Tak dwu balów budownik    sti, biedern, blebetam; Slovac. tlacham, reptati. Niejedna

łączy w górze czoła, Ze domu najmocniejszy ruszyć szturm    się to noc w karczmie zbałamuciła. Teat. 13, 43. absolute,

me

B A K N - B A L A.

'BAŁA - BAŁA M.

4T

zdoła. Dmoch. II. 2, 310. (balki, tramy, Salfen).    bałamucić, pleść trzy po trzy, ni to ni owo, co ślina na

2.    'BAL, u, m. 1. bela towarów, paka towarów pewnego    język przyniesie, fafeln, fd;tMWten, fd;n)tnbellt, fdjtMpn;

ogromu; ein Salten Sßaare; (Angl, bail, bale; Ital. balia;    (Ross. Bpanaio, Bpy, 6yec.iOBHTŁ; Rośn. fastati; Croa. tla-

Lat. mcd. bała, balia). Nie rozsiodłał osła z pod ciężaru,    piti, bledeszti, ferfuriti). BAŁAMUCKI, a, ie, BAŁAMU-

Bo ciężko było w tym balu ciężaru, Jabl. Ez. 68.    TNY, a, e, Ross. óajiaMyrHbw, óyecjOBHbw, bałamucący,

3.    BAL, u, m. 1. Roh. bal, tańce, uciecha, biesiada z tań-    pełen bałamuctw, fafelnb, fd;nnnbelnb, üertüorren. Nie tak

cami, z muzyką (Ital. balio; Gall. bal; cf. Lat. med. balare;    się rzecz ma, jak ty'bałamucko prawisz. Pimin. Kam. 92.

Graec. ßallfcsiv » tańcować), etn îanjbaQ, ettt Sad. Ci któ—    BAŁAMUCTWO, a, n. 3.» BAŁAMUTNIA, i, f. 2,» *BA-

rzy lubią tańcować, przyjmą bal odemnie, który dać    ŁAMUCYA, yi, f. 2. Ross. 6a.iu, Bpaiur, BpaKaHte, Bpa-

rozkazałem. Zab. 3, 111. Damy oświadczyły ochotę do    Hbe; Rob. ssibrinky; ni to ni owo, niewiedzieć co, bajta-

tańca; przyszli muzykanci, i trwał bal poźno w noc.    łaszki, fraszki, bzdury, próżna czasu strata, mowa bez

Kras. Pod. 2, 69. Nasze dziewczęta w nocy się po ba-    sensu bez kadensu, §afelep, ©djnnnbelei), ÎCtttbelet;, Icercśt

lach włóczą. Tea. 30, b. 49. Bal zagaić, otworzyć bal,    ©efdftMij. Bałamucye astrologiczne. Zebr. Zw. 173. W szyn-

pierwszy taniec zacząć, bett Sad eröffnen. Nieme. Kr. 1,    kowni na bałamuctwie czas tracą. Gaz. Nar. 1, 19. b.

86. Balik, Baliczek demin. qu. v.    Wasza bałamutnia tego tumultu narobiła. Obr. 49. Kacer-

BAŁABAN, a, m. i. sławny dom Bałabanów we Lwów-    skie bałamutnie. Rirk. Kaw. Malt. C. 2. Bałamutnia Ma-

skim.— Iwan Bałaban, mąż serca wielkiego, chociaż nie    hometowa. Weresz. Pob. D. 1. Własna to bałamutnia, nie

słyszy, nie mówi. Papr. Gn. 1037. ©efd;led)t3ttante einer    robota. Kąc. Pas. 26. Już mi też dajcież pokój, dość tej

Berühmten abeltdfen $atntlte im £entf>ergtfd)en. [Imię własne    bałamutni. Pot. Zac. 206. Pot. Arg. 735. Więcej u nas

w Moskiewskich krajach. U Wielk. xiçcia Wasyla Iwano-    teraz bałamuctwa ważą, niżeli najpożyteczniejsze dzieła,

wieża był w r. 1525. Diakiem t. j. sekretarzem Bałaban Alan. 65, 635.— BAŁAMUT, a, m. 1. (Kleczewski rozumie, Kuroszynow. Akta. Jurid. str. 34 i 35. — 4] tr. junak,    że się powinno mówić kałamut, t. j. kał mącący. Klecz.

etn dśifenfrejfer, Sramarkê. Starszy był niż Bałaban Achil-    Zd. 73). Ross. óaaaMyrL, óyecjiOBeub, Bpajb; Croat. te-

les on mężny, Lada dziad brodę nosi, przecież niedołę-    pnya; Rosn. fastauaę; Sorab. sup. tfeskawez; Slovac. zwać,

żny. Kehow. 52. BAŁABANSKI, a, ie, junacki, etfenfref»    klewetać; Croat. ferfura; Carn. klama, qvasovz, qvasovnèk;

fertfd), Sramarbaö ». Junak wąsem muchy ścina, Wąs ową    »człowiek zawodny, nierzetelny, którego słowa wiatr, ga-

nową fozą bałabańską. Kchw. 50. (cf. Bałwan; cf. Katan,    duła, plecący niewiedzieć co, świegot, ein $afeler, ©d)ttńn*

katański). (Ross. óaaaóaHB kobuz;.    beler, gafcll;annê, Sîaulmac^er, ©(f)trä|er. Bałamut przynaj-

'BALAĆ, Fregu. Yerbi Boleć.    mniej dziesięciu kobietom słowo dał, a z żadną się nie

ożenił. Teat. 3, b. 23. Teraz w świecie same bałamuty, Przyb. Ab. 146. (er tbürmct ftcfy ttt bte    nde eilt $erg,

wiercipięty, oszusty, gołysze, matacze. Teat. 43, c. 30.    mtc eilte Sfteereśmoge). BAŁCHANISTY, a, e, bałwanisty,

Wyb. Bałamutom nie wierz. ib. 26, c. 100.— in femin.    krgćilmttcfj, mogCHĆthltltd;), mogettb. Bałchaniste siarki gorą-

BAŁAMUTKA, i, 2. bte gaflertmt, ©djrotnblertntt, SOîanlma* cej roztopy. Przyb. Milt. 9. (o piekle). d)erum, ©cltmä|)Crtlilt. Co sie wyraziło o dworakach, toż i BALCZANY, a, e, od balki, halfen», Balczany bant, t. j. o dworkach, bałamutkach rozumieć się ma. Mon. 72, 651. drzewo, który wespołek spaja dwie balki. Mącz. Odmiennym nie wierz słowom bałamutki. ib. 75, 706.

Deriv. dobałamucić się, nabałamucić, obałamucić, od-bałamucić, pobałamucić, przebałamucić, podbałamucić, roz-bałamucić, wbałamucić, wybałamucić, zabałamucić, zbałamucić. (cf. Bułuch, bałuszyć).

BA-ŁANDA, y, m. 2, basałek, maruda, etu lattgfumer unbefyolfe* ner 9D?enfd). (Hoss. BajanAaTtcn * maiudzić, wałęsać się).

1.    BALAS, BALLAS, u, m. 1. Hoss. óa.iac^; gatunek rubinów bladych abo cielistych. Kluk. Kop. 2, 30. ber 33rtb lajü, 9înt'tnbnüaj5; Gall. balais; Lat. med. balasus, balascus; od miasta w wschodnich Indyach Balasam. Du Fresne Gloss.

2.    BALAS, u, m. 1. in plur. BALASY, ów; Hoss. óaiHCbi; słupki, poręcze jakieś około balkonu, okna, lub wschodów,

©eléinberbücfen, ©elcmbcrfmtlett. Budowę zdobią gzemsy i hałasy. Kniaź. Poez. 2, 155. Balasy kościelne, balkon na którym trąbią, ber Trumpctergitug. Z Łacińsko - Włosk. ba-lastrata. Callit. 9. cf. BALUSTRATA. Chmiel. 1, 18.— transi. Sadzi komplement jak balas. Teat. 24, b. 14. Deriv. obalasować.

BALDACH, BALDAKIN, BALDACHIN, BALDEKIN, u, m. 1. Hoss. ôaJAaxnH’B; ltal. baldachino; Croat. et Bosn. pod-nebje; Hag. nadsjenna » Pol. napięta na słupach zasłona nad krzesłami, lub do noszenia: znak dostojeństwa, tron; etu $albad)tlt, ettt Thronhimmel. Pod baldakinem świetnym postawiony, Stał stół, kosztownie wkoło ozdobiony. Chetch. Poprz. A. 4, b. W śrzodku na stopniach baldach złotogłowy Na smaragdowych słupach się opiera. Zab. 14,

167. Nad ołtarzem baldakin złotogłowowy wisiał. Warg. Wal. 506. Baldachin prymasom własny. Vol. Leg. 7, 3. Przy Ojcu S. cztery księży stały, Niosąc baldachin drogo haftowany. Auszp. 115. Nad sakrament noszą baldakin, pod czas processyi, lub do chorego. Oss. Wyr. §. Baldakin, ciennik, zasłona od słońca. Cn. Tli. « parasol, eilt ©imitenfd;trm. BALDASZEK, szka, m. 1. demin. eilt flehtet 23albad)bt. — §. Botan. Kwiat ułożony jest w baldaszek, umbella, kiedy wielu kwiatów pod jednąż wysokością kwitnących szczypułki z jednegoż okręgu łodygi wyrastają. Bo tan. 120; bte ®olbe. BALDASZKOWATY, a, e, na kształt BALAST, u, m. 1. Hoss. óajiacn,; ber 23al(uft, ©d)tff3bal(aft, baldaszku, baldaszek mający, 2klbacl;titarttg, mit einem fleh

©djupfdltb, bte Unterlaft; Svec. et Angl. ballast; Dan. Baglast; Gall. lest. — Ciężary, najpospoliciej piasek który się kładzie na spodzie okrętów, dla przydawania im potrzebnego ciężaru.

BALBIERZ vide Barwierz.

neit 23rtlbad;tu ucrfehcn. Botan. Baldaszkowate rośliny, um-belli ferne, Botan. 175, Ttolbenpflaitseit. BALDASZKOWY, a, e, od baldaszku, 33rtlb(td)titSolbett*, Łączeń baldaszkowy, vide Łączeń.

BALDRYAN, u, m. 1. z Łac. Valeriana, ziele po Polsku *BALBOD, a, m. 1. Lat. balbus, który nie może dobrze mó-    Kozłek, Syr. 48. Hoss. óaMbiptHHTi, 3eMHOii la/tomb; Carn.

wić, który się zająka, albo halbod, jako niektórzy mówią.    mertviza; ÜBalbrtatt, $aj$enfraut.

holka; Hoss. 6peBcmt,o, ópeBemito; ettt SBdlfdjett, flctlter 33alfen. Cn. Syn. 883.

Mącz. bełkot, blekot, glegot, klekot, jąkacz, jąkajło, eilt BABECZKA, i, f. 2. dem. Subst. Balka, Belka, Sorab. sup. ©tmitntler.

BALCEREK, rka, m. 1. imię sławnego śpiewaka; ztąd śpiewaka doskonałego oznacza; ber Sîailte eiltet Berühmten ©ein* ‘BALEiNA, y, f. 2. Gwagn. 435. Cbrośc. Luk. 179. Wielo-gerś; baper: ein guter, tmllfomiiteiter ©ringer. Jednej nie po- ryb, ber Mlftfd).

trafisz noty, jako Balcerek, gdy śpiewać nie umiesz. Opal. BALET, u, m. 1. taneczna gra, Hagus. poskocziza, bit$ Snt. 7. (*nic potrafi nikt, czego nie umie) cf. Bekwarek.    fallet. BALETNIK, a, m. 1. taniecznik teatralny, ber 33(tb

BAŁCHAN, u, m. 1. BAŁCEIAŃY, ów, plur. góry Włoskie    Icttdttjer. N. Pam. 19, 48. in femin. BALETNICZKA i, 2.

i Tureckie, bte Stnticuifdieit uitb Tttrfifd;eit (Thracifdjen) ©e« BALIA, ii, f. 2. łub, kamień spodni młynarski obejmujący, birge. Zab. 11, 300. Nar.— Nie chodzi bitny Mars po    ber Sauf, bte    (gittfaffuttg beê imtcrn SOîit^lftctnê. Schneid.

Helikonie, Smętnemi jodły ponure Bałchany, I wiecznym    Młyn. 365.

śniegiem zgięty grzbiet Rodopy, Toć jest przybytek jego BAL1K, a, m. 1. BALICZEK, czka, m. 1. dem. Subst. Bal ukochany, ib. Przez ostre bałchany pozierał na Tracyą.    tańcujący, ettt fleilter TanjbaE, eilt 23älld)ett. Na pięknyśmy

Leszcz. Class. 36. Niebu grożące bałchany się zatrząsą.    baliczek trafili. Teat. 24, b. 79.

sup. bola, bolka; Angl. balk; Dan. Biiilke; Germ. ber 33ab fett; (cf. pal, Lat. palus, obsol. Gall. bail, baille); Sorab. sup. rjada; Sorab. inf. grćda; Slavon. greda; Bosn. gre-da, grediça, ejabrun; Yind. steber, brune, hlod, krokni-za, tram; Carn. brun, tram; Croat. rosenicza, szleme; Hoss. óepBtio, ópeBHO, ópycL, ópeBeiniamB; Boh. brewno, ' klàda, kładka, kladba, kletba; * bierzmo, bierzwiono, tram, szlemie, tragarz. Balki, drzewa, które się kładą na wzrębie budynku, na których opiera się powała. — Z lasu

48

BAŁA - B A Ł C H.

BALCZ - BAL K.

ib. 1. Orlica, choć na wysoką skałę, chociaż uleci na BALK, u, m. 1. BALKA, i, f. 2. BELKA, i, f. 2. Sorab. dzikie bałchany, nie może pozbyć raz zadanej rany. Zimor.

158.    §. 2. może błędnie, za bałwan morski, wał, 2)îec<

reömogett. Odmęt, dziwotworne co miecąc bałchany, Odsądzą płynnym ciągiem od ziemi Brytanny. Bor. 2, 290.

Kniaź. Tytony pienią morskie bałchany srebrnemi ogony,

Przyb. Ijuz. 40. transi. — Piekła wszystkie gardła Wymiotły na nas ogniów siarczaste bałchany. Przyb. Milt.

41. (strumienie ogniste, geuerftröme). Czarny się słup dymu, gdy już pożar gaśnie, jeszcze bałchanem wznosi.

wielkie balki mieć można. Mon. 74, 723. Balek do bu-    ren, wedle starego obyczaju umarłych ludzi ciała olejki

dowli potrzebują, ib. 74, 723. Belki na różnych budo-    pomazać. Mącz. Humor wyciągnąwszy, trupy balsamują,

waniach bywają sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 158. Mur obwa-    Bardz. Luk. 103. — Fig. tr. Jutrzenka rosami świeźemi

rowali, balki zaostrzone położywszy. Warg. Cez. 52. Z    balsamowała ziemię. Przyb. Milt. 350. BALSAMOWY, a, e.

góry po drodze ostrej balk ogromny ciągną. Dmoch. II.    Boh. balzamowÿ; od balsamu, SalfatU*. Balsamowe drze-

2, 160. W młynie: belka na szpuntpalach, bte SBagetoeUe.    wo. Kluk. Dyk. 1, 155. Sk. Dz. 57. Balsamowe jabłko.

Schneid. Młyn. 365. Archit. balka, nadsłupie, część bal-    rodzaj roślinny, do którego należy roślina Serca skrycie,

kowania, epistylium, trabs magistra. Callit. 7. ber Unter* Kluk. Dyk. 2, 126. Topola balsamowa vide Topola. Balten, ber 31rcBitraB. §. Allegor. moraln. Zdziebło w oku BAŁTA, BEŁTA, y, f. 2. Turc, balta, * siekiera. Paszk. Dz. bliźniego, w swym nie widzi belki. Zabi. Ż. S. 26. Mon.    134. Kłok. Tur. 22. (Holi. byl, Lith. bila, Svec. bil, Germ.

69, 290. (balku, bierzmna, tramu. Sekl. Math. 7. z bliźniego    2M). Siekiera na obuchu osadzona, eine ©treitart, 2Ipt anf

wzorki wybiera, swoich występków nie widzi). Woda nie    einem langen Stiele. Go za naszych ojców zwano siekierą,

ma pod sobą belek. Teat. 30, 87. (bez gruntu, utonąć    dziś bełta. Dwór. G. 4. Czekanów, bałt, buzdyganów,

można). BALKOWANIE, ia, n. 3. wierzchnia część kołu-    kijców co niemiara. Starów. Ref. 78. Zginęła mu bałta

mnady. Callit. 6. trubeatio, ba$ ©cBälfe, składa się z ko-    oprawna, szabla, suknia. Starów. Ryc. 27.

ronowania czyli gzemsu, tablicy i balki. Chmiel. 1, 77. BAŁTYDA, y, f. 2. BAŁTYKA, i, f. 2. BAŁTYCKIE morze, Rogal. Bud. 24. BALKOWY, a, e, od balki, balczany,    baśł Mttfcfye üOîeer; Slavon. ledeno móre.

Salten *, Ross. ópeBennaTŁm, ópycoBBiii, HaKarabm; Sorab. BAŁUCH, u, m. 1. wrzawa, zgiełk, hałas, ©etöfe, ©etültttnel. sup. rjad’owè. BALKOWAĆ, ał, uje, Act. Niedk. halkami    Od przemijającego to tam to sam ludu, bałuch jakiś do-

podbijać, mit Salten unterließen. Łatwiej takowe balkować    chodził ich. Pot. Arg. 17. Pot. Syl. 362. Przy pasiekach

podsiębitką. Chmiel. 1, 231.    aby niebyło bałuchu, hałasu, tłuczenia, kołatania. Haur.

BALKON vide Altanka, Alkierz; Carn. nahishje.    Sk. 120. vide Bałuszyć.

BALLASY vide Balasy. BALON vide Bania powietrzna, lotna, na BAŁUKU, na BAŁYKU, Boh. poćtwerno,* raczkiem. Dudz.

Vind. balon, oblu.

BALOWAĆ, ował, uje, ^4c/. Niedk. balami, tańcami się bawić, £anjBätie Befugen. W dzień grać w karty, w nocy balować będziemy. Teat. 15, 4.

BALSAM, u,

33. auf £äitben nnb ftüßen, auf alten Steren. Pili szkaradnie; drugi ledwo że przylazł z zamku na bałuku. Pot. Arg. 641. Czołga się na bałuku. Bardz. Tr. 11. Na bałyku chodząc, rękami około tego miejsca macał. P. Kchan.Orl. 1, 300.

m. 1. Sorab. inf. balfam, Boh. balzam; Carn. Nad kamieniem na bałuk przypadszy. Wad. Dan. 142. pólsom, shinje, sazhimba; Vind. palsham; Ross.    BALUSTRATA, y, f. 2. z Łacińsko - Włosk. * szereg słupków

Arab. balsan; (Hebr. pü baal Schemen * princeps ole-    (cf. Balasy.) eine Saluftrabe, eilt Soctengclänber, ©äulengclält*

um, Eccl. aiacTb). Sok wonny lekarski z balsamowego drze-    ber. Kamienna była balustrata około ogrodu. Lub. Roz. 1.

wa

B ALK - BALS.

BAŁT - BAŁW.

49

wyciekający. Kluk. Dyk. 1, 33. ber Salfant, Saft be£ BAŁUSZYĆ, czyn. niedk. bałuch, wrzawę robić, lärmen, ©e* SalfamBaumë. Rozmaite pachnące balsamiczne żywice, olej-    töfe lltacßen*. Gdzie są synogarlice, żeby huku z bałusze-

ki, wódki, wonie, Salfame, Balfamtfcße §arge, él;le, SBaffer.    niem nie bywało. Haur. Sk. 129. §. transitiv. Przed są-

Balsam życia Hofmana. Krup. 5, 73. Prov. szkoda balsa-    dem cicho mają się sprawować, aby jeden drugiego nie

mu na kapustę i drogiego olejku na bóty. Sk. Kaz. 219.    bałuszył. ib. 263. (bałuchem nie ogłuszył, Betäuben).

(cf. dobra psu mucha, szkoda mu białego chleba). §. fig. BAŁWAN, a, m. 1. BAŁWANEK, nka, m. 1. dem. BAŁ-ulga, pociecha, plastr na serce, Salfattt, £roft, SaBfal, ©r* WANIK, a, m. 1. dem.— Boh. bałwan.* 1, Bryla zna-guiefung, Siitberuitg, Iperjftärtung. Mąż jest balsam skuteczny,    cznej wielkości, ogrom, duży kawrał, eine große S)iaffe, ein

który mdłe panienki umacnia siły. Veo*. 3, d. 8. §. 2.—    großem Stücf, eilt großer Men. (Croat. balvan, greda*tram;

Balsam vide Balsamowe drzewko. §. 3. Balsam Polski,    Rosn. balvan, greda, koja se stavglja pod duvar, podsik *

ziele, vide Bazylia. §. 4. Balsam ziemny, bitumen, ży-    podcieś, podwalina; Ross. óo-iBairb kloc, statua, posąg;

wica. Kluk. Kop. 1, 209. ©rbBalfailt. BALSAMICZNY, a,    oóo.iBaHHTb z gruba wypracować). Bałwan soli, słup soli,

e, pełen balsamu, wonny, Balfanttfd). BALSAMINA, y, f.    bryła soli kamiennej podługowato okrągło ociosana, pe-

2. ziele, Boh. balzamina, balzaminka; impatiens balsamina    wnćj ustanowionej wagi i miary, ein ©aljBIocf, eilt ©alsflltnt*

Linn. gatunek niecierpka. Kluk.Rośl. 1, 383. Kluk. Dyk. 2,    pelt, ein ©tiict ©teiltfalj oon Bcftimmtein ©Cioicßte. Z soli

56. bie Mfantinc, baö Mfamtraut. BALSAMKA, i, f. 2, pu-    kopalnej znaczne sztuki obracają na bałwany. Kluk. Kop.

szka, naczyńko, jabłuszko na balsamy i rozmaite wonie. Oss.    1, 168. Sól kamienną w ziemi bałwanami i kruhami ko-

W)/r. ba$ $ttlfamBM;êcl)eit. §. 2. Z?o/cn. żydowskie jagody, wio-    pią. Haur. Ek. 178. Pod Bochnią końmi haniebne bał-

mordica Linn. ber Salfamapfel. Syr. 1521.    §. 3. Balsam-    wany solne z pod ziemi na wierzch windują. Krom. 261.

ki, gatunek jabłek, vide Jabłko, eine Sirt 3tpfel. BALSA-    Soli bałwan czworogranisty. Boter. 228. Żupnik płaci

MOPRZEDAWCA, y, m. 2. Eccl. óaaLcaMonpo^aBeu^; ber    bancum salis, to jest bałwana wyciętego po trzy groszy.

SBalfantljältbler. BALSAM0R0DNY, a, e, Mfantcrjeitgenb.    Herb. Stal. 102. (vide banka soli).— Podobnież: bałwan

Balsamorodna Arabia. Kchow. 139. BALSAMOWAĆ, ował,    kruszcu, bałwan miedzi, ołowiu, cyny, marmoru etc., etn

uje, Act. Nied. pobalsamować, Dok. Vind. palshamuvati,    SMütf. — Bałwan lodu, eilt ©iöflttntpeit. Lód tam balwana-

palsamirati, vpalshamuvati; Rag. dragomästiti; Ross. 6mł-    mi stoi. Chrośc. Luk. 101. (in großen SOîajfcn, ©tößert,

caMHpoBaTb; balsamem napuszczać, Balfatnireit, ciuBalfatm*    aufgetpnnt). (O kościołach olbrzymich) zdziwisz się, gdy

Stownik Lindego wyd. 2. Tom I.

tak wielkie ujźrzysz bałwany. Pot. Arg. 283.    §. Bałwan    wan, nie ruszyć sie, nie pokazać bynajmniej po sobie, że

morski * wał morski ogromniejszy, bte ifeereSttmge, (cf. Bał-    żywy, rote ein Stfofc ba fteljcn. Kłania się; wszystkie stoją

chan) Galera sie urwała, która miedzy siebie bałwany    jak wryte; jak niema myśleć, że wszedł między bałwany?

porwały Zbił. DrŻD. 4. Srogie bałwany wywracają okręty    Dwór. F. 4. BAŁWANIASTY, a, e, na kształt bałwana,

i o skały twarde rozbijają. Ib. E. 2. Patrz, jak bałwany    bryły, brylasty, Men*, 23(ocf*, Mutttpen*. Sól bałwaniasta.

niezmierne Bielą się pienistym szumem. Kras. Oss. B.    Vol. Leg. 3, 455. Mojjfalj, $81ocffaI$, @tefttf(tl$ tu Slöcfen.

4. Allegor. Jednymże zanurzani bałwanem, razem toniemy    BAŁWANICA, y, f. 2. bozyszcze, świątynia bałwańska,

obadwa. Teat. 2, 93. Barss. (jednym ciosem, nieszczę-    bałwochwalnia, Croat. bolvanszka hisa; Llung. balvanyoknak

ściem giniemy). §. Bałwan dymu* słup dymowy ogro-    haza; eto ©ßfccittempcl. n. p. W bałwanicach wieszano upo-

mny eine btcfe Sftaudjroolfe. Wzbijały sie w niebo wonieją-    minki. Budn. Mich. 1, 7. BAŁWANIK, a, m. * Bałwanek

cych dvmów z kadzideł bałwany. Zab. 6, 219. §. 2. Bał-    dem. Subst. Bałwan qu. v. §. 2. bałwochwalca, Croat. bol-

wan, posąg nad miarę ludzką, dite coloffallfcfye Statue.    van, bolvanir, bolvanik, bolvanoszluga; ber ©öfjenbtener.

(Ross. óojmamb, öomaHnmcB * HCTyKaHtB, każdy posąg), w    Biada czarownikom i bałwanikom i łgarzom. Budn. Apoc.

Polskim bałwan szczególniej,- obraz rznięty pogański, po-    21, 8. (bałwochwalcom Bibl. Gd.). BAŁWANISKO, a, n.

sag bożka jakiego, za" tym i bożek pogański, eltt ©i)$eit*    3. z przyostrzeniem: brzydki, nieforemny bałwan, bozysko,

tób, elit @5$e, f&gott, ^elbnifdjer ©ott. Croat. bolvan, mol-    ein imgefd;laćE>ter ©ö£e, ein OhWe, ein I;«piicf;eö ©ä^enlnlb.

van,

kip, idol; Hung. bàlvàny; Vallach, bolovan; Dal.{ et    Stoją tam smutne bogów bałwamska. Chrośc. Luk. 82.

Hag kip; Carn. et Vind. malik (cf. Malować); Boh. et    Bałwanisko szkaradne. Birk. Ex. D. 2. b. *BAŁWAN0-

Slovac. modlą (cf. Modła, Modlić się); Slavon. idol, krivi    DZIEJ, eja, m. 1. Eccl. KyMHpo4Maiejb, BaaTeJB, bbi-

bóg- Sorab. sup. pżibóh; Sorab. inf. pschibohg; Eccl. et    p-B3biBa'reaB KyampOBs; snycerz lub malarz bałwanów, ber

Boss. KMTkB£tMT>, iwom, pyKOTBOpciiie, isyjinpt, óo/kokt>;    ©openlulbetmadier. ‘BAŁWANOSZALENSTWO a n. 3.

(cf. Eccl.    Boss. óaaJBHHKe * czarownik wróżek, o- szalone czczenie bałwanów, bte ©Ofemnante. tzcct. H£oko-

szust; cf. Hebr! baalim * bałwany. Chmiel. 1, 35. Budn.    ,ie,|(ToKb(TKO, Graec' siôcoXofian'cc. ‘BAŁWANOTWOR-

Num. 21, 28. Odstępują słowa bożego, a do "baalchwa-    STWO, a. n. 3. tworzenie bałwanów, bie ©Ojjettfchaffuitg.

łona sie uciekają. Biel. Bist. 89). Bałwan ryty, lany, ma-    Eccl. HAOaoTBopcme, Graec. èidcoXonoua. BAŁWANO WA-

lowany, strugany. Wiśnio w. 329. Bałwan obraz marny,    10SC, ści, f. 2. ciężkość ruchu ciała, 231c^crit^cil, Itnbc-

z tad obrazy bogów fałszywych nazywano bałwanami, al-    Ijolfeitljelt, Plumpheit. Choroba ta sprawuje w człowieku, nie-

bowiem sa podobieństwem bożyszcz, których nie masz.    dogodność, zachciewanie się i bałwanowatość. Perz. Lek.

Birk. GL Kon. 66. Mały bałwanik Apollinowy. Warg.    12. BAŁWANOWATY, a, e, lejbowaty, rozlazły, rozki-

Wal. 11. Bóg tych obrazów zakazał, które się właśnie    sły, basałykowaty, ferner, plump, unbeholfen. BAŁ WANSKI,

bałwanami zowią, to jest, na których człowiek przestaje,    a, ie, od bałwana, bożka; Jloss. óojbbhhbiM ( * posągowy),

tak żeby bogami jego były. Sk. Żyw. 213. Mieczysław    HAombCKifi, HCiyKamiBiiI; Vind. malikni; Croat. bolvan-

bałwany bogów pogańskich rozrzucił. Krom. 60. Król ten    szki; 3l&0Ottó*, @b£cn*. Potłukli obrazy bałwańskie. Biel.

niezmiernie szukał, by kto kędy jakiego bałwanka abo    34. Bałwańskie kościoły. Boter. 179. Słudzy bałwanscy.

obrazka tajemnie nie zachował!" Biel. Bist. 90. Bałwanek    Budn. Ps. 97, 7. BAŁWANSTWO vide Bałwochwalstwo,

2. BAŁWO-

czartowski. Biel. Św. 7, b. Małym bałwankom, które wszę- BALWIERZ vide Barwierz. dzie stawiano, kadzidła ofiarowano. Sk. Dz. 150. Bałwa- BAŁWOCHWALCA, BAŁWObALCA, y, m. na nie pytaj w plemieniu Jakobowym, niemasz wyobra-    CHWALNIK, a, m. 1. Croat. bolvan, bolvanm, bolvanik,

żenią bałwanów u Izraelczyków. Birk. Ex. B. b. (posa-    kipoklonalacz, bolvanoszluga, Llung. balvânyt imado,

gów, obrazów bożków czyli bożyszcz). Fig. Lud gardzi    Rag. kipoklagnaz, kipocjastitegl; Ross. Eccl.

HftOZUKUBîKhEh-

Slavon.

bóztwem, które się w bałwan mu nie stroi. Teat. 45, d.    TeiUłj iuoioiiomohhiikb, n^oi\0(i\«JKiiTeah,

19. Wvb. (pozorem nic imponuje).— transi, bałwan, bo-    MHKlj óoroTBopeuij, óoroiBopuTeab, H^onomfiwih,

żek, bóztwo, cokolwiek adorują, za bóztwo mają, ©%,    krivovirnik; Vind. et Carn. malikuvauz, malikovez; Sorab.

SRgott, ©üttheit, augekteteś SBcfeu. Zrzuciwszy jarzmo u-    sup. pżibohwcz; Boh. modloslużebnjk, modlar; który się

przędzenia, ośmielili sie na te bałwany sarmatyzmu, które    kłania przed jakiemi obrazy, albo je chwali. Mącz. ®ct

naród nasz czyniły pośmiewiskiem uczeńszych. Mon. 65,    ©^cnbtCUCr, Abgötter. Bałwochwalca stworzeniu się kła-

235. Żadnej w lubym bałwanku przywary nie znają, Wszy-    nia, opuściwszy stworzyciela. Sk. Zyw. % 34. b. Rej Ap.

stko im się wydaje piękne, bo kochają. Zab. 9, 32. Zabi.    9. Bałwochwalcy bałwanom się kłaniają. Star. Ryc. 5.

§ de homine bałwan* człeczysko, chłopisko * duże, nie-    Który człowiek to, co bogu samemu należy, oddawa stwo-

zgrabne, nieruchawe, dragal, wielbłąd, kloc, pień, grądal, rżeniu, ten cudze bogi ma, i jest bałwochwalcą. Gil.

Boss. óojraairL, etu    imhchulfltcfłcr, ungefdjladjter 9)icnfd), ein    Kat. 82. Bałwochwalca    czci i dziwuje się a całuje baf-

£erl, SaucrfcrL Rlot Człek, gdy pijany, powinien się z da-    wana. Rej. Post. T. 4.    Bałwofalcm SeR 51. Kraina bał-

leka mieć od swojej żony, gdyż ztad rodzą się dzieci    wochwalmków. Leszcz. H. S. o2J. DAŁWUl.ltWAL-

niezgrabne, bałwany. Zabi. Amf. 65. Kto jest bałwan nie-    CZYNA, y, f. 2. Ross. HAoaonoMOHimga; Boh. modlarka;

czuły, tego i największy bliźniego ucisk nie obejdzie. Perz.    która bałwany chwali, im się kłania, bte ©üjjcnbicitennn,

Lek. 261. Od kilku    dni bardzo się źle miał; już leżał jak    Slbgotterinn. Salomona    zwiodły ładne bałwochwalczyny,

bałwan nie ruszając    się. Perz. Cyr. 3, 11. Stać jak bał-    iż czcił bałwan podły.    Przyb. Milt. 21. BAŁWOCHWA-

BALZ AM - BANAL.

BAŃCZ - BANDO.

51

LIĆ Act. Nied, bałwanom służyć, SIBgötterep treidelt, beit    spodarz, że u niego straszy; banialuki to, rzekł żołnierz.

©öjjctt bteitett; Ross. H/toionoMOHHimaTŁ; Rag. kipoklâgna- Oss. Str.

ti; Car. malikuvati. BAŁWOCHWALNIA, i, f. 2. BAŁ- BAŃCZASTY vide Baniasty.

WOCHWALNICA, y, f. 2. bałwanica, świątynią bałwańska, BANCZEK, czku, m. 1. demin. Subst. Bank, eilte Betne ((Mb*) Sorab. sup. pżibozki tempel; Ross. etEccl. moiuunnp, B05Kh- Sauf, worein gefeÿt wirb (Beeilt ftaraofptele je.). Patrzą gra-hhiiï, atepTBHme, T^mpe,    KyampHinue; ber    cze, jakoby kogo do swego przywabić banczku. Teat. 28,

©ofentempel. Kłaniać się bałwanom za zwycięztwo, do 92. Banczki ciągnąć. Teat. 14, 14. bałwochwalni szedł. Sk. Żyw. 2, 198. Bałwochwalnice BAŃCZYSTY, a, e, na kształt banki na wodzie, pełen ba-albo pogańskie kościoły. Sk. Dz. 124. BAŁWOCHWAL-NY, a, e, BAŁWOCHWALSKI, a, ie, Croat. bolvanszki;

Boh. et Slovac. modlârskÿ; Garn. malishke; Vind. mali-koun, maliken; Ross. et Eccl. H^oionoiuOHHiuiiH, H40J10-4io6e3HbiH; bałwanom służący, aBgotttfd). Zabobony bał- BANDA, y, f. 2. bando, Angl. band; Ital. banda; Cali. ban-wochwalskie. Sk. Dz. 169. Bałwochwalscy księża. Auszp.

51. BAŁWOCHWALSTWO, a, n. 3. BAŁWAŃSTWO,

Croat. bolvansztwo ; Hung. balvâny imadós ; Rag. balvan-stvo; Slavon. krivovirstvo ; Bosn. kipocjastje; Sorab. sup. pżibożtwo; Sorab. inf. pschibohgojstwo ; Boh. et Slovac. modlärstwj, modloslużba, modloslużebnost ; Vind. maliku-vanje, bogovanje, malikova, shlushba; Eccl. et Ross.

1140-

AOCT.CÏG , HftOJtOlieiKTOKLCTBO, IIJOAOIIOKAONĆiuC, KKMHflOdtK-fficnïe, KyMHponóMOHeme, 3ioqecTie, sioóncoBCTBie, ei-ÆHHCTBO j MHoroóomie, H3BmecTBO *. służenie bałwanom, bożkom, ber ©B^enbienft, bie 2tBgBtterep. Bałwochwalstwo, kiedy kto oprócz samego boga prawdziwego, w czym innym, co sobie zmyślił, nadzieję pokłada. Katch. Gd. 40. Coby bałwanom czyniono było, bałwochwalstwo się nazywa. Smotr. Lam. 172. Bałwochwalstwo, chwalenie bogów obcych. Baz. Hist. praef. N.~ Wiśn. 288. Bałwań-stwo. Rej Pst. 0. 1. Biel. Hist. 209.

BALZAM, vide Balsam.

1.    ‘BAN, a, m. 1. Illyr. ban* princeps; titulus gubernatorum Sclavoniae, Croatiae, Dalmatiae etc. (cf. Pan; vide Bański, Banat.)

2.    BAN, a, m. 1. pieniądz, halerz, eilt Pfennig, eilt geller. Winienem złł. 10,000, groszy 3, banów 2 i halerz jeden. Teat. 1, 72. Pieniędzy nań trzeba było; a nie mieli ani bana. Jak. B. 136.

BANAGDYK, ziele, vide Malownik.

BANALUKA, BANIALUKA, BANIELUKA, i, f. 2. romans wierszem pod tytułem : historya ucieszna o zacnej królewnie Banialuce; po różnych wydaniach, w zbiorze, zwanym: Antypasty małżeńskie w Krak. 1736.— Historya ta, pozbawiona sensu, ledwie już podsędków jest zabawą. Weg. Or g. 26. eut aBgcfcfmtacltcr bornait : „ UrBatiltdjc ©efdjtdjte bei* frtltjeffttt 23atttafltfa." Podobne mu książki: Wojsko affektów nowo zarekrutowanych, Sejm Diabłów, Czyściec Patrycyusza. Zahl Zbb. ded. §. banaluka * lada brednie, głupstwa drukowane, bałamuctwa, książka czyli pismo bez sensu, ein bttiîtnteê aBgefdjmacfteS 23itd;. Daj go katu swój morał ! Z którego rodziału wziąłeś go, z banieluki, czy z kaneyonału? Zabi. Zbb. 86. Jużci czasem i w kącie pociecha się zdarza, Lepsza od banaluki i od kalendarza. Kras. List. 2, 66.    §. 2. Ogólnie: brednie

wszelkie, bajki, bałamuctwa, fraszki, 2llBentl)ettcit, ^offcit, SUfanjcrepen, bltmmeê 3cug. To nie jest banaluka, w czym ma korzyść serce. Kras List, 2, 66. Przestrzegł go-

niek, bąbelów, bąbelisty, tote 28afferBId3d)ett, oolt SBaffer* BIflM;eit, Slawen nterfettb, Blaftg. Piana na urynie prze-długowata, a nie bańczysta, ani na podobieństwo ziarnek. Spycz. 207. Sienn. 403.

de; Holi. bende; Dan. bande; Germ, eilte 23(lltbe, eilte @d)aar, (cf. Arab. bend, Syr. bando); Vind. banda, shop, zheta, versta, zveternik ; Ross. manna* zgraja, kupa ludzi, spółka.- Bandę gachów przy sobie włóczyła. Teat. 30, b. 51. Zdanie to jest Epikura, czyli Metrodora, albo też innego tejże bandy. Pilch. Sen. list. i, 110. (cf. Bandos, Bandoska).

BANDELA, i, f. 2. z Franc, przepaska białogłowska, wstęga, zwiazka, binda, bandela, eilte SßeiBerBtttbe. Tr. BANDERA, y, f. 2. BANDERKA, i, f. 2. dem. - Vind. bandera, banderu, bandiru, ladjouska veterniza ; Carn. wendéru, wendiru; Sorab. inf. bannar; (obs. Germ. 25a* nier, panier; Gall. bannière; Lat. mcd. banderia; Ital. bandiera; Angl. banner; Svec. Baner; cf. Germ. 23aitb, SSanbe); Rag. vjettarniza; Croat. zasztava, Sora’o. sup. tzo-wniaczoho wërcha d’ebenstwo; Ross. «Mars, bie flagge, 0d)iff3flaggei chorągiew z herbem, szczególniej nad masztem okrętowym, z której kroju, barwy, malowania w herby, poznać, jakiego narodu okręt. Papr. W. 1. 343. Dudz. 33. Pod neutralną banderą Duńską przypływały do portów Francuzkich statki. N. Pam. 3, 365. Zefir płótna nadyma, i każda banderka na maszcie staje się igrzyskiem wiatru. Karp. 3, 92. On król królów, wódz wodzów, Agamemnon śmiały, Pod którego banderą tysiąc naw pływały. Bardz. Tr. 242. (pod jego dowództwem morskim, unter feinem ©eecomtnanbo). §. Metonym. bandery * okręty, glaggeit, @d)tffe, üDîrtfteit. Nie w Europejskich tylko, ale i w Afrykańskich i Azyatyckich portach, znaczne są bandery Szwedzkie. Wyrw. G. 509. §. 2. Bandera na dachu domowym, wietrznik, ber 2Bettcr* Ijalllt, bie Wetterfahne; Ross. copomta. Bandery na wierzchołkach dachów do pokazywania, jak wiatr wieje. Kluk. Rośl. 3, 80.    §. 3. Ufce pospolitego ruszenia zowią się

banderami, że każde hrabstwo ruszyło pod własną chorągwią czyli banderą. Oss. Wyr. eilte ßülttpagitte üOllt aïïge* meinen SlufgeBote.

‘BANDO, a, n. 3. obwołanie, obwieszczenie, öffentliche 23e* fanntmachuttg, 31itésrttfttttg, Ślnfunbtgung. W jarmark, gdy najwięcej zewsząd ludzi bywa, Królewskie banda woźny w rynku obwoływa. Pot. Arg. 124. Wszystkie dwory powinny uczynić takowe banda i surowe zakazanie, aby chłopi z pałkami nie chodzili. Haur. Sk. 228. Bóg wydał bando przeklęctwa swego na pierwszego człowieka i potomstwo jego. Kulig. Her. 26. (cf. Bandyt, Banit). §. 2.

52

BANDOL-BANDY.

BA NE R - BANIA.

Bando* banda, poczet, orszak, zgraja ludzi, eilte Sanbe, eilte ©djaar Sftettfdjett. Bando zapustników, godowników, biesiadników. Oss. Wyr. Bezbożną matrone z krajów naszych z całym jéj bandem wywołać. Mon. 69, 375.

BANDOLET, u, m. 1. pas rzemienny, przewieszony z ramienia, utrzymujący pałasz, baê Sanbolet, ber 9vtemett über ber 2ld)fel, troratt ber Çaïïafô getragen wirb. §. Ban-dolety, gatunek broni ognistej. Klok. Turk. 219. eine SIrt ©djiejlgemefir.

BANDOS, a, m. 1. żniwiarz najemny, pospolicie obcy, ein

gnati; Ross. 03eMCTB0BaTt; na wygnanie skazywać, wywoływać z kraju, wyganiać, wyświecać, ächten, in bte 2ldjt erflaren,    beś ganbeś    rermetfen,    rerrcetfett. Ludzie    zuchwali

słusznie    mają być    oddaleni    i bandyzowani od    Rzpltćj.

Petr. Pol. 313. Przez ostracyzm u Greków ludzi niebezpiecznych wyganiali i bandyzowali na dziesięć lat, ib. Jeśliby nie stanął pozwany, banitować go zaraz. Vol. Leg. 3, 62. Tych, co uciekli, bandyzował. Warg. Cez. 152. Uniwersałami ich bannizował, t. j. od czci odsądził. Siebel. 1, 200. Warg. Wal. 12. et 201. frentbcr gemieteter ©djinttter. Bali się bandosy, zęby im sier- *BANER, u, m. 1. ganek, altanka, eine 9IItane, ein Salfon. pów nie zatrzymano. Oss. Str. 5. In fem. BANDOSKA, Stawił diabół Jezusa na wierzchu kościoła, na ganku, i, 2. eine frembe gemietete ©djnittertnn (cf. Banda).    abo banerze. Sekl. Math. 4.

BANDURA,    y,    f.    2.    BANDURKA,    i,    f.    dem.    Ros.    6aH4ypa, BANIA, i,    f. 2. w    ogólności,    rzecz wypukła,    pękata,

noÓ3a , óaaaiaHKa; Boh. bandasska,    kobza;    6raec. Trarduga,    nadęta,    ein kucfyiger, Jjo^ler, aufge&Iafener $or*

TiavdwQa; Ital. pandora; Angl. bandurę; Hisp. bandurria;    Radie:    per; (cf. Austriac. Çlujjer, $Io$er, unde flu$er*

Franc, mandore; Germ. ^anbore, SDiaitbore, Bosn. gusliça,    b    -    n    -    Bier, Pu$erbtnte, Pltfcer * ŚurBifS ; baniasty. Austr.

eghedde;* gatunek lutni z krótką szyją, lutnia Kozacka,    b    -    ln    -    plujjtg); Boh. bân’e, bân; (Croat. banya* kubeł,

eine 3Irt Santé, bte Sîofaîenlaute. Na bandurze brząkać,    w    -    nn    -    kufel; Vind. bana * umywadlnik; Ross. 6 aHH*ła-

Oss. Wyr. BANDURZYSTA, y, m. 2, Ross. óatwypncTE, f - nn - źnia; cf. Lat. balneum; Eccl.    dzban, ła-

gracz na bandurze, lutnista, ber Çanborift, SJîanboreitfpie*    źnia; inde óamiTHCH * kąpać się ; cf. wanna. Ger.

1er. Bandurzysta gra, śpiewacy pod oknem śpiewają, po    SBanne; Svee. wanna; Lat. vannus; Anglosax. fanne; cf.

całych tańcują nocach. Zab. 13, 204. Ze najwięcej ban-    Ger. Senne; Gall. banneau, benneau, behne; cf. Lat. med.

dury używają Kozacy na Ukrainie, ztąd bandurzysta * Ko-    banna ; - Slovac. bana, banë, et Hung. banya* pudło, dół,

zak, ein Svofaf.    kopalnia, góry kopalne). - Pol. 1. naczynie wypukłe,

BANDYCYA, BANIGYA, BANNICYA, yi, f. 2. Vind. pana,    brzuchate, jakiekolkwiek, do rozmaitego użycia, eilt ban*

panstvu, (Garn. wand; Boh. propadenj; Ross. onajia);    d)tge3 ©efäfL Bania gliniana, śklana, dzban wielki, eine

\vid. bando, Ital. bando; Germ. Sann)* wywołanie obywa-    baucfńge Sïamte, eine Slafe, Safe, ein $rng, 3. S. Éaffer*

tela z kraju. Ostr. Pr., G. 1, 386. skazanie strony niepo-    ïrttg.    Ross. óaHŁita, KyBiimiTB, KyÓŁmma;    Sorab. inf. bana;

słusznej sądowi na wygnanie. Kras. Zb. 1, 144. bie Ser*    Sorab. sup. bana, bonk, kharan; {Croat.    stùcza,    krugla).

meifuitg, Sattbe^öermeifung, 2tcf>t3erflarnng, 2lcbt. Banicya    Bania od przepalania, alembik, eilt ©eftittirfolben. Od pa-

główna, wygnanie ze wszystkich państw koronnych.    lenia    gorzałki, banie, kotła płacą po gr.    24. \ol.    Leg. 3,

bie Obérait; banicya mniejsza, wygnanie z pewnej czę-    397.    Krętna bania, abo alembik do    palenia    wódek,

ści królestwa, bie Unteradft; banicya z miasta, wyświe-    anguinea cucurbita. Śleszk. Ped. 414. Banie zakrzywione*

cenie, bte ©tabtöcrmetfimg.    retorty. KrumŁ Chi. 51. Banie odłączalne, cucurbitae

BANDYT, BANIT, BANNIT, a, m. I. Croat. bandisan, separatoriae. ib. 52. Bania śklana do elektryzacyi. Scheidt. 11. bandisanecz; Dal. prognan, izagnan, prognanik; Boh.    Bania    elektryczna. Os. Fiz. 358, bie fêlectriftrittafdjttte. Ba-

wypowëdenec, propadenÿ: Sorab. sup. wupokazané; Ross.    nia u    wiatrociągu. Rog. Doś. 3, 102. bie ©loefe att ber

03eMCTB0BaHHMH; wywołaniec, wygnaniec, wyświecony,    Suftpumpe, bie datltpaite. Bania powietrzna. Kniaź. Poez. 2,

ein Serbamtter, Sermtefeiter, (Mcfyteter, ttt bte 3Icf;t (Srîtarter. Ba-    57. bania lotna. Kras. List. 2, 49, ballon, Vind. balon,

nit w cudzych krajach znaczy ostatniego złoczyńczę i z kraju    oblu,    ber Sttftbaüott. - Bania oliwy, naczynie, w którym

wywołanego; w Polsce i do żadnego sądu nie należy, i    się oliwa sprowadza, pewnej ustanowionej miary. Oss.

nigdzie go zapozwać nie można. Mon. 74, 50. Banitów    Wyr. eilt $rug    Cel)!, OOlt beftimmter ©roffe; Ross. eH40Ba.-

nie godzi się przechowywać, ani im rady i porno-    Banie różnego    koloru, których używają w kościołach dla

cy dodawać, ani z niemi obcować. Vol. Leg. 2, 1218.    ozdoby. Comp.    Med. 677. Bania od kwiatów. Tr. garnek.

Bandyty i wywołańce. Warg. Cez. 124. Warg. Wal. 71.    skorupa, donica, etlt Slumentopf. Bania długoszyjna, Dłu-

Nieszczęśliwy ja człowiek, banit wytrąbiony. Kul. Her. 58.    goszyjka, Ross. 40iromefiKa. - Improprie poët. Danaidy

§. 2. Łotr, rozbójnik, najezdnik, łupieżca, etlt ©trafień*    w piekle bezdenną banię nalewają. Simon. Siei. 26. (fas-

rattber, Sanbtt. Banity bywają ciężkie Włochom; ale    kę czyli podług mytologii sito, rzeszoto, bobeitlofeö ^afj,

przecież rzadko który banit swą śmiercią zginie. Gorn.    6teb). Nie wadzą pszczołom osy, byle w    swojej bani.

Wl. B. 2. Nie wszyscy żołnierze z zdobyczy żyją, jedno    Pot. Arg. 165.    (w ule, w pudle, Steiteitforb).    I dziki mę-

Tatarowie, Kozacy, bandytowie. Petr. Pol. 2, 389. II.”    drek (Dyogien)    w ciemnej siedząc bani, Przecież ku

bannici, przysiężnicy, ławnicy. Farr. 467.Satttil)crrett, @d)öp« słońcu rad otwiera wrota. Zab. 14, 97. Nar. w becz-pett. BANDYZOWAG, BANIZOWAG, BANNIZOWAĆ, BANI-    ce, ®togeite§ tn    feiner $omte. §. Bania, Ross. 6aita*łaź-

TOWAC, BANIOWAĆ,ował, uje, Act. Niedok.- Bosn. obantiti;    nia, baśi Sab,    bie Sabeftube. Banieres imię ma przy-

Nind. sapanati, sadreniti, pretirati, pregnati; Carn. op-    właszczone od    cieplic abo od bań, z Włoska, to jest

tujeti, Croat. bandisati, odtirpavati, pregnati; Dal. pro-    ciepłych wód,    które tam są. Boter. 1, 30.    §. 2. Archi-

BANIAL - BANK.

BAŃKA.

łect. bania, kopuła wypukfa, gałka na kopule, bte Kuppel, ein $ad) in $orm einer £>al&fttgel. Nad samym grobem Pańskim bania jest kościelna. Warg. Radź. 147. Bania na kształt laterni, śrzód kościoła Kijowskiego. Weresz. Kij. 4. Budynek stawi wielki, podniesie altany i banie,

dać na bankach, niź za nie grunta kupować. Wyrw. G.

440. Bank trzymać * kupczyć pieniędzmi ; bank puścić » bankrutować. Cn. Th. U niego jak w banku* ma zawsze gotowe pieniądze. Oss. Wyr. - g. 2. We grze faraona : bank, dostawianie pieniędzy gotowych do grania, wy-szczyty, ganki. Tward. W. D. 2, 116. g. 3. Botan. ba-    grywania, bte ÜBattf tnt $(>araofptele. Jeżeli gra w kar-

nia, rodzaj rośliny, cucurbita Linn. brzuchaty, okrągła wy.    ty, patrzy na banki, pieniędzy nie rachuje. Mon. 65,

Kluk. Dyk. 1, 168. Dynie, korbasy, tykwy, arbuzy, me-    124. Na coż mam stawiać? Na to, co w banku. Teat.

lony, ogórki do tego rodzaju należą, b(t3 @efd)led)t ber    9, 48. Ciągnąć bank mówi: siódemka przegraje, osmka

ÄürWPpftottjen; Sorab. inf. bana; Boh. plucar; (Austr.    wygraje ib. 22, 4. Mam znaczną substancyą, assamble

ęiltfccr); Vind. et Carn. buzha, titkva, plotniza, tiqva:    i banki u siebie otworzę, ib. 23, d. 26. (gry azardowne),

Croat. bucha, tipva, tikvanya, valyanka; Hun g. toek; Rag.    fig. tr. bank komu trzymać* mieć go zawisłym od swo-

cmulla); - Banie szczególniej same dynie, ftfir&tffe. W kwie-    jéj woli, etnen non ftd) abhängig galten. Oss. Wyr. II. Milit.

tniu banie sadzą. Zaw. Gos.- Bania zamorska, zamorskie    bank wałowy, ławy, eilte flehte (ürfyöIjMtg unten an ber

jabłko, kolokwintyda. Krup. 5, 185. ©oloqumteit. g. 4. ba-    IBrttfiroetyre, bte Sauf. Tr.- (Kroat. banki, klùpi od galie,

nia, ryba morska, orbis, orchis, ber 93aucf;ftfd>, Staffelt*    Transtra).- Deriv. bankier, bankierz, bankierowa, ban-

ftfclj. Cn. Th.- g. 5. allusiones ad amplitud. Łeb jak    kierka, bankierczyk, bankierski, bankierostwo, bankrut,

bania. Teat. 43, c. 15. Wyb. (jak pudło, jak antał, ein    bankrutować, pobankrutować, debankować, zdebankować.

Sopf, fo bief, tnie eine Sonne, tnie ein goß, tnie eine ©W* BAŃKA, i, f. 2. BANIECZKA, BANIUSZKA, BANIUCZKA, i.

tel, rote etn ^ÜrBtß). Głowa jak bania, a mózgu nic. Oss. Wyr. Babsko, jak bania, opasłe ib. - Persomf. bania* brzuchal, pękaty, podsędek, ©tcfbaud), SMćfroamft. Bania nalana, nabrzmiały, nieprawdziwie tłusty. Oss. Wyr. ettt a«fgebunfetter ©tcfbaitd;; Metonym. opój, ein £tunfettMb. g. 6. złota bania, miasteczko w Węgrzech, z sławną le-karnią, etn ©tfibtdjen tn Ungarn, roh einer berühmten Sipo* łtyefe, zkąd Węgrzy olejkarze, włóczący się po Polszczę, wynoszą leki. Przechodzili przez wieś nasze, Węgry od złotej bani. Teat. 18, b. 65. Olejkarze śmieci Węgierskie od złotej bani u nas za pieniądze przedają. Perz. Lek. 338. Szydząc, o lekach niedorzecznych, podejrzanych , Quatffafljerepen. - Deriv. bańczasty, bańczysty, baniasty, banieczka, baniuszka, bańka, dzban, dzbanek, dzba-neczek, dzbanuszek, baniecznik, bańkarz.

BANIALUKA vide Banaluka.

BANIASTY, BAŃCZASTY, a, e. na kształt bani lub bańki brzuchaty, pękaty, wypukły, battcl)tg. (Austr. plttjdg); Boh. ban’atÿ; Carn. tiqvast; Ross. KyóOBaraH, KyóOBacTHH. BANIECZKA. vide Bańka. BANIECZNIK vide Bańkarz. BANIECZNY, a, e, do baniek należący. Cn. Th. glafcfyen», M>cn*.

vas

BANICYA vide Bandycya.

BANILIA vide Wanilia.

BANIT vide Bandyt. BANITOWAĆ vide sub Bandyzować.

BANIUCZKA, BANIUSZKA, vide Bańka.

BANK, u, m. 1. BANCZEK, czku, m. I. dem. (ob. Ban-czek, ltal. banco; Gall. banque; Ger. bte (SBedjfel*) S3anf. Stół wexlarski, skład pieniędzy, kantor wexlarski, ber SBedj* feltifd), bte SBedjfelknf, bte" 33anf. Ztąd bankwekzlarstwo, kupczenie pieniędzmi, Dudz. 33, ustanowienie prywatne lub publiczne, gdzie biorą i pożyczają pieniędzy, za procent, czynsz, prowizyą, opłatę roczną, ber ©elbt»ed)fel, ©elbjwttbel, ba3 Sôcdjfel^auê, bte Sanf. Czemużeś nie dał pieniędzy moich na bank, a ja przyszedłszy, wziąłbym je był z lichwą, Radź. Luk. 19. 23. (czemużeś ich nie dał do lichwiarzów? Bibl. Gd.) W Anglii wolą summy skła-

f. 2. dem. Subst. Bania, Boh. banka, ban’cicka; Slovac. banku; Sorab. sup. banka, kharaneżk, boneżk; Ross. ÓaHOUKa, KyÓŁiuienKa, (óaHBKa* łazienka); Croat. buklia, buklicza; Bosn. orkulicch, ugljeniça; (Vind. banka* skrzynia) naczyńko brzuchate, pękate, wypukłe, ein flehteâ Mud)tge§ ©efdfś, słoik, puszka, eine Stt^fe, ein glćtfd)d)en. Wziął bańkę oliwy i wylał na głowę jego. Budn. Sam. 10, 1. (banieczkę z olejem. Leop. 1. Reg. 10, 1). Krew

S. Januaryusza w banieczce kryształowej. Wez. Zap. C.

4. (cf. ampułka), bańki pełne wonności. Rej. Apoc. 34. Banieczka abo jabłuszko, w którym wonne rzeczy na szyi naszają. Macz. Bańka malarska, w której farba, słoik, ein garï>enïmd)êd)en, ftarbentilpfdjen, garbenpfd)d)en. Z jednej bańki dwie ścienie malować, duas parietes de ea-dem dealbare fidelia. Kosz. Lor. 41. (cf. jednym obiadem dwa wesela opędzać, jednym pociskiem dwa wróble ubić,, jedną oganką dwie muchy zabić). - Ghem. Bańka, alembi-biczek, ein flehter 35ejiittirfolBen. Bańka pojemna, w którą wódka ciecze, gdy w drugiej palą. Śleszk. Ped. 408. recipiens, ber ©djetbefolbett. g. Bańka barwierska, śkla-neczka etc. barwierska, naczyńko do naciągania krwi, 6d)röpffopf, ©d)röpfgla3. (Boh. ban’ka; Ross. óaHbKH, poac-Kh; Sorab. sup. konki; Vind. kuffa, kufę, kufize, kupize; Carn. kupiza, kupèze; Rag. kuppiza, ventuza). Banieczki do krwi ściągania. Perz. Cyr. 2, 128. Bańki które do ciała przystawiają, krew z niego ciągną. Hub. Wst. 205. Bańkami jad z rany wyciągnąć. Haur. Sk. 401. Lepszy jest sposób stawiania pijawek, niż siekające banieczki. Perz. Lek. 246. Bańki stawić rzezane. Cziach. Przyr. G.

4. Którym obyczajem mają być bańki stawiane. Sien. 421. Bańki też puszczaniem krwi zowią. ib. 420. Bańki stawić, Boh. ban’ky sâzet, banlowati; Sorab. sup. konki stahwati; Vind. kufati, kufę postaulati, fcljropfen. Allegor. Próżno się trzesz mydłem z solą, Jeśli cię niecnoty bolą , Nie wyciągniesz bańką tego, Co masz w sercu szkodliwego. Rej. Zw. 237. b.~ Alluz. trzebaby mu na głowie postawić bańki* cokolwiek mu głowy ostudzić, krwi z głowy ściągnąć, kura czarnego przyłożyć, szaloną gło-

54

BANKIER.

BANKIET.

we uleczyć, man muß flint ba3 ©eliirn läutern, er ift m> rucft, toE. Fig. bańki jeden drugiemu sadzić, złorzeczyć, certare maledidis. Macz. mecfyfelfetttg eiitanber nia$ aurait* gen, fcfymäßen, fćfjtmpfen. §. Botan. bańka, mała dynia, korbas mały, eilt fletlter Sfltrluß. Tr. §. Bańka soli, bałwanek soli, ein @alsHötfd;en, eut 6tücf 0temfalj. Jedna sól dostawana bywa w sztukach czyli w bańkach, druga w okruszynach. Nar. Est. 4, 288.    (bancum salis. Herb.

Stat. 102. viel. Bałwan). - §. 2. Bańka na wodzie, bąbel, einer Sffiafferblafe, ein 5öafferf>läM;ett. Wnet sie wznosić ima, Na kształt bańki, co wiatrem na wodzie się wzdyma. Otw. Ow. 425. Bańka deszcz na wodzie znaczy. Pot. Pocz. 401. Bańka na wodzie, coś mdłe, kruche, nie trwałe, eine SBafîerblafe, SetfeitWafe, etwas feßr Sergćmgltd;e3. Przy urodzeniu człowiek jest jako piana; po urodzeniu jako bańka na wodzie, która się lada wiatrem zachwiana, wnet stłucze. Rej. Żw. 476. (człowiek nie długowieczny, zawsze w niebezpieczeństwie zginienia). Bańki mydlane, które dzieci z mydła rozbełchtanego puszczają przez słomkę, ©ctfettWafett. Bogactwa, szczere to dymy i bańki dziecinne, które z wierzchu nabrzmiałe, a wewnątrz czcze, i nie trzymają w sobie nic innego, jedno wiatru trochę. Birk. Gł. Krw. 28. Mydlane bańki. Tri. Szk. 130.- BAŃ-KÀRZ, BANIECZNIK, a, m. 1. co bańki robi. Cn. Th. 14. ber g{afcf;eumad;er, Slafeuinadfer, Mbemuadjer. (cf. Łagiewnik). §. 2. Baniecznik do przecinania skóry, cubus scarißcationis. Czerw. Nar. 8. Yind. kufnu shelesu, ba3 ©djröpfetfen. Pijawki, przez wynalezienie banieczników do krwawych baniek stawiania, w zaniedbanie iść poczynały. Perz. Lek. 246.

BANKIER, BANKIERZ, a, m. 1. Sorab. sap. póneznik; Rag. pjencznik; Slovac. pen’ezomen’ec; Hang. pénzvdltô ; Eccl. et Boss.

MBHOBIUHKS, TOpJKHHKTi, CO pieniędz-

giruitUBMiüKi.,

mi zysku szuka, handlarz pieniędzy, kupczący pieniędzmi, przełożony nad bankiem, pan banku, Cttt Saitquter, üfficdp fcfljerr, ©clbtticcffllcr (cf. Kambierz). Naznaczamy studentom w Krakowie bankierza, który będzie miał dostatek pieniędzy, ku pożyczaniu im na zastawy. Herb. Stat. 389. §. We grze faraona, bankier, bank trzymający, dostawiający stawiącym, ber Saitqttter ttlt Paraofptele. Wszędzie stoją stoły obsypane złotem, siedzą bankierowie, jedni wybledzeni strachem, drudzy zapaleni chciwością. Zab. 13, 212.    §. 2. tr. Bankier * zapasny w grosz goto

wy, pieniężnik, Job, ctu gelbretcfjer SDïeufcf;, ctu (SröfuS. W ośmiu dniach wydać za mąż dwie córki; na to chyba bankier który wystarczy. Teat. 7, b. 41. BANKIERCZYK, a, m. 1. dem. mały bankier; czeladnik bankierski, etlt Ketiter banquier; ctu 2ßeä;)lergefut(fc, 2öcd)flcrbucl)(mltcr. BAN-KIERKA, i, f. 2. Kobieta bank trzymająca, bte Sttltqute; rtuu, bte etue Sauf fiait. BANKIER OWA, y, f. 1. żo-' na bankiera, bte grau eûtes SauquteriL bte Sauqtttertuu, BANKIERÓWNA, y, f. córka bankierska, bte Sauqttter^ tüd;tcr. BANKIEROWSTWO, a, n. 3. Stan i obchód bankierski, baê ©edfflerittcfeu, SScdfflergenierfie. §. Bankier z żoną, ber Saitqutcr mit ferner grau. - BANKIERSKI, 'BANKIERZKI, a, ie, Rag. pjeneznicki, Sßedfller *, Saitquter*, Sed;feL, wekzlarski. Czemużeś nie dał pieniędzy moich

na stół bankierzki? 1. Leop. Luk. 19, 23. (na bank). Po bankiersku, auf 2öetf;feler 9lrt, medjflertfd).

BANKIET, u, m. 1. BANKIECIE, a, m. 1. dem. z Franc, uczta, uroczysta biesiada, Boh. pankćt, radowanky, kwas; Sorab. sup. hostzina, Yind. gostaria, gostitje, gostuvanje, jedkuvaria, gostnu jedje; Carn. gostarya; Slavon. gostba, esast; Ross. nnpii, niipyiima, impmecTBO, ba3 Saufett, ber @cßmau3. Kilka razy w rok bankiet sprawował, na który zapraszał przyjaciół. Zab. 11, 254. Każdy z synów Joba co tydzień bankiet stroił, I w domu swoim traktował i i poił. Chrośe. Job. 7. Sprawiać i zjadać bankiety, Wszystko nie zysk jest kalety. Dwór. H. Wszyscy głód cierpią, a on bankiety stroi. Gn. Ad. 1228. Jednym bankietem dwoje wesele odprawić. Cn. Ad. 313. (dwie wrony za jedne nogę ułapić, na jeden raz dwie wieczerze odprawić). §. transi, sprawił mu nie lada bankiet, i. e. gorącą łaźnią, nakarmił go złego, źle się z nim obszedł, uczęstował go. cr Ijat tint fd)ön trafttrt, fuit tljtn redit beu Äopf gewafdjeu. Lwa pogłaszcz albo mu kijem pogroź, obaczysz na jakim bankiecie będziesz. Falib. Dis. G. 3. (w obertasach, w niebezpieczeństwie, Serlegenfjett, ©efal;r). 2. Artill. bankiet sławka qu. v. Jak. Art. 3, 286. BANKIETNIK, a, m. 1. BANKIETNICZEK, czka, m. 1. dem. bankietujący, rad bankietować, bankiet sprawujący, na bankiecie będący biesiadnik, godownik, Boh. kwasy tel, kwasownjk, Sorab. sup. hostżuwar, Ross. impmecTBOBaTejrE; ber Saufetterer, @d)mau3gef>er, £racttrer, Ścfmtaufcr. Abraham tak niegdy onemu, W piekle bankietnikowi mówił będącemu.... Kulig. Her. 211. Miły ten bankietniczek, dla którego osobne wino i chléb gotowała. Birk. Ex. 15. BANKIETNY, BANKIETOWY, a, e. Sorab. sup. hostzincki, Ross. rnipubiii; biesiadny, godowy, ucztowy, ©dfntauśK Sauquct*. Już zemdlona uciecha bankietnćj godziny minęła. Bardz. iMk. 180. A gdy w bankietnym hałasie, Poczną rzucać kufle na się... Anakr. 61. Siedm mężów bankietnych u Rzymian, epu-lones. Bardz. Luk. 15. BANKIETOWAĆ, ował, uje, Act. Niedk.— Carn. gostim, Sorab. sup. hostżuyu, Boh. kwasyti, Ross. irapoBaTb, niipinecTBOBaTL, biesiadować, godować, f^maufeu, bauquettrcu. Cały ^ lud głód cierpiał, a on kosztownie bankietował. Sk. Zgw. 323. Traci popularysta, bankietuje, daje, rozprasza fortunę. Mon. 65, 48. §. transitive bankietować kogo s częstować, traettreu, fcttrcit. Wiele szlachty naprosiwszy, bankietował mię na pałacu swoim. Warg. Radź. 300. Sąsiadów swoich bankietują. Paszk. Dz. 86. Ubankietował one panie swojo. Star. Dw. 52. Bankietować się wzajemnie s częstować się wzajemnie, ftd; tuedjfelfetttg trafttrCtt. Job za synów swoich bankietujących się wzajemnie, ofiary czynił. Chrośe. Job. 4. aliter Recipr. bankietować się * bonować, lusztykować, używać, ftd; ergo* ßcn, ftd; bene tljun, gütltd; tf;uu, mty fet;u laffen. Siędą do stołu w inszej sali i bankietują się z radością. Star. Dw. 54. W wannach cały dzień trawili, tam jedli, tam się bankietowali. Petr. Wod. 11.

Deriv. dobankietować, nabankietować, odbankietować, pobankietować, przebankietować, rozbankietować, wyban-kietować.

BANKOWY, a, e, od banku, Sauf*, $ecf;flerkuf*, As-

sygnacya, bankowa. — 1. BANKRUT, u, m. 1. (Carn. kant,

szczy a wełna na nim trzeszczy. Rej. Zw. 72. Baran beczy, a wilk drze ? (i plącz przeciw możniejszemu nie pomoże). Jak barany ich powiązał. Wad. Dan. 262. (jak owce, une ©cfyctfe, ©d)dfd)en). Baranie nie mąć wody. Cn. Ad. 9. (podług owej Ezopa bajki, o baranie i wilku u zdroju). Winien mu, jak baran wilkowi. Cn. Ad. 70. — (Prov. Slovac. z wlka né budé baran, ani ze psa slanina. Milugé sa gako wlk a baran,* jak kot ze psem.— Boh. delà se beranem, a trka co kozel. Beran se na swé ro-hy spaussj). Mówiwszy po baranie, trzeba też co i po wilku rzec. Rys. Ad. 40. Pot. Arg. 548. (w sądzie i słabszy i duższy powinien być słuchanym; i winny nie ma być bez obrony). O weine im tylko idzie, o barana mało. Rej. Wiz. 106. b. (nie o twoje osobę, lecz o twój majątek; nie dba o chłopa tylko o pańszczyznę). Kto barana pragnie, niech prosi o jagnię. Min. Ryt. 3, 355. (by o-gonek położyć liszka prosi). §. Baran (oczyszczony, pokładany) * skop, ber    cf. Baranina.— §. 2. baran

murołomny, taran; Dalm. boran, Croat. oven, Eccl. óapairE, CTBHOÓHTHOe opy4ie, OBeiTE, Vind. sidni podiravez, re-strupilu ; Carn. restropilu; Boh. hacT; G er. bet* ©turtttBocf, 93?auerbrccl)cr, długie i grube drzewo, na czele mające głowę baranią żelazną, które żołnierze na ręku ku murowi z wielkim pędem nieśli i mur rozbijali. Chmiel. 1, 463. aries. Uderzą w mur baranem. Krom. 128.— §. 2. b, baran, baba do wbijania palów, ber StammBIocf, ber Sftatttttt* 1er, Boh. et Slovac. beran (Boh. beraniti fistucare); Sorab. inf. baran. Barany czyli kafary do wbijania palów na mosty. Rog. Dos. 2, 70.    §. 3. baran, herb., ein Sßappcn, vid.

Junosza. §. 4. Astron. baran na niebie, Eccl. 0KMlli Slovac. skopec,. znak niebieski, pierwszy z dwunastu, ber SBtbber tltt Ufytcrfretfc. Źebr.— §.5. a baran, futro baranie, kożuch, ber ©cfiafpclj. Lepiej być o baranie, albo lisim grzbiecie, Niż po śmierci gronostaj tylko na portrecie.. Zab. 12, 170. Zabi. Na codzień chodziliśmy w baranach, mawiał o swej młodości Zygmunt I, w święta stroiliśmy się w lisy. Ossol. hist. Zyg. Ubogi baran musi za piecem czekać, aż się i tchórze pierwej odprawią. Rej. Zw. 70. b, (jak cię widzą, tak cię piszą, SKetbcr tttadjett Sente). Po baranie go skropił, po kożuchu, do żywego, dociął, er $flt t(mt baś> gett burd)gegorf>eit, er (mt tym bte £mcîe »ottge* fragen. Oss. Wyr. Na barana kogo wziąć, przewiesić go od szyi na grzbiet, jemaubett Ijocfeit, tytt auf ben Sftücfcn neunten. §. 5. b. baran, opuszka, obłożka obłog, bramka, okład około czapki. Oss. Wyr. ba§ ©ettrćtllte t)0)t 0d)flffettett 3. 33. an ber SRujse.— BARANEK, nka, m. 1. dem. BARA-NECZEK, czka, m. 1. dem. Ross. óapaitemi, ôapamenï, Slovac. et Doh. berànek, Hung. baranyka; Rag. ôvnich; Carn. vizbèk; Bosn. jarcicch; * doroślejsze jagnię samiec, ba3 33ocHantllt, ba§ Santm. Chodzi za nim, jak baranek za owcą. Gorn. Diu. 349. (jak cielę za krową; cień jego). Kto kiedy widział kompanią baranków z wilkami? Birk. Ex. A. 3. b. — Quoad mansue-

Ross. npOTop*Ka) z Włosk. bancorotto. * BANKRUCTWO, a, n. 3. upadek kupca, niezdolność do zapłacenia długów urzędowi doniesiona, z przekazaniem majątku jego na wierzycielów,'ber 33ancrot, 33anferott. Kras. Zb. 1, 144.

2. BANKRUT, a, m. 1. (Rag. popuznùt, popuznivaz) ten który bankrut zrobił, zbankrutowany, na majątku upadły, ber 33anc|uerottter, etn banfrotter SOtann. Dłużnicy, bankruto-wie, nie mający sposobu do zaspokojenia wierzycielów.

Nar. Hist. 4, 241. BANKRUTKA, i, f. 2. zbankrutowana, bte teferoifterertmt.— BANKRUTOWAĆ, ał, uje, Intrans.

Nied. zbankrutować Dok. Boh. prokupćiti, dokupciti, Ross. npoTOproBaTtca, npoToproBBiBaibca; Rag. popùznuti, pokle-knuti * bankrut robić, tracić się, majątek utracić, majątek z dymem puścić, pójść z torbą, na dziady, upadać, ubożeć, bmtferattteren, 33anferott ntadfett. §. figur. Kobieta, która zbankrutowana na honorze, wielbi wstyd, cnotę....

Zab. 5, 60. (która uszczerbek poniosła na honorze).

BANNICYA vide Banicya.

‘BAŃSKI, a, e, od Bana czyli Banów (cf. Ban) * Węgierski, ttugertfd). Chociaż Bańskich miast nie mamy, nie o to,

Samo do ręku przychodzi nam złoto, Za chlebem idą,

Lechom nie nowina, Półkufki wina. Klon. Fl. B. 1. b.

(Polacy za zboże frymarczą złoto i wino Węgierskie).

BANT, u, m. 1. Ross. óaHTB, óaimiKS, z Niem. wstęga, 0-bręcz, ba3 33anb, ber ttîetfen (cf. Cybant). Słupy mostowe dwoma bantami fibulis ujmował. Warg. Cez. 81. Stępie dobrze bantami związane. Torz. Szk. 14. Krokiew dwa razy związana bantami, ib.

BAR, u, m. i. miasto Polskie na Podolu, od Królowy Bony zbudowane, które od Baru miasta Włoskiego ojczyzny swojej zwała. Gwag. 327. eine ©tflbt tlt ^olett, ttttb tlt 3ta* lien. cf. Barski.

BARAKA, i, f. 2. Ital. Gall. Hisp. Arab. podła chata, buda żołnierska, bte 33arafe. W porcie admirał postawi baraki czyli budy dla majtków. Pam. 83, 2, 115.

BARAKAN, a, m. 1. Ross. óapnairB, Ital. barracano * gatunek wełnianej tkaniny, ber Śerfait, etn 3ettg. BARAKAN0-WY, a, e. Ross. óapKaHOBŁin, z barakanu, Doit 33 er f an (di-sting. Barchan).

BARAN, a, m. 1. Slovac. baran, beran; Morav. baran, Doh.

beran; Sorab. inf. baran, Sorab. sup. boran, Ross.

? (Hung.

i OHiurii

Radical. ôapaitî, Eccl. óopaHi>, óapaira

b - r - n    bàràny agnus; Hung. barom pecus; Pers. barah,

-    m    cf. Ger. 33dr, Lat. fera, Hebr. *12 par * juven-

-    -    eus); Bosn. brav, ovan, Croat. oven, jaracz,

-    h    brau; Slavon. ovan; Vind.    ouzhji kosel,    oven;

-    v    Carn. ovn. (cf. Owca, cf.    jarczak; Boh.    braw*

-    -    grex. Carn. brav, cadaver animalis occisi, v. g.

-    -    arieiis; bravâr * owcarz) * Pol. baran samiec cały

-    -    do spuszczania sposobny; samica rodząca, owca.

Kluk. Zw. 1, 255. ovis aries, ber ©djafbocf, ber

SBtbber. Baran trzodny. Sien. 270. Ofiarował dwa barana, tudinem, Santnt, 8atnmd)en. Baranek cichy. Pieśń. Kat. 40. 1. Leop.Lcvit. 23. (Dualis * dwóch baranów).— Phraseol. Łagodna, pozwala mi sobą powodować, jako baraneczek. et Prov.    Baran bojaźliwy, choć ma    wielkie rogi.    Zool.    Teat.    11,    127.    Miłość lwa    w    baranka    przemieniła.    Groch.

361. Drży    na baranie wełna kiedy    owcę strzygą.    Mon.    W.    278.    (złagodniał,    złaskawiał).    Wszedł    jako    baranek,

74, 338. (gdy pieska biją, lewek się boi). Baran wrze- a zaraz jak lew ryczeć zaczął. Sk. Dz. 581. Liszka chy-

tra barankiem pokryta. Kulig. Her. 416. Na postawie baranek, ale lis na myśli. Rej. Wiz. 77. Diabeł raz barankiem, drugi wilkiem. Biał. Post. 24-5. Jaki mi baranek! trusia, niewiniątko, obłudnik, licomiernik, faryzeusz, ein §eud)ler. On jest tak niewinny, jak Egiptski baranek, który i mnie samego nie raz ugryzie. Teat. 22, b. 128. Golisz.

28. Prosta głowa piękniejsza jest u wierzchowego konia; a barania u cugowego. Kluk. Zw. 1, 164.    §. fig. bara

nia głowa, głupia, pałka bez mózgu, ©djafśfopf, ©ćhtfe* fopf, Snmmfopf. — BARANINA, y, f. 2. BARANINKA, i, f. 2. dem. Slovac. baranina; Ross. èapamma; Croat. et Carn. bravina; Vind. ouzhina, ouzhlina, ouzhju mesu, ouzbja prata; * mięso baranie, skopowina, ©djafśfhtfd), Säntmerfletfd;, Sämmer* braten, §antmelfletfd), ©dmpfettflctfcf). Sucharki w święto z ba-raninką sorba. Stryjk. Turk. B. 3. Podpłomyczek a kawalec baraninki, to były półmiski ich. Rej. Zw. 69. b. BARANKOWY, a, e, od baranka, gantmS*, SammletttS*. Obróci na nich Krystus twarz, już nie cichą onę barankową, Ale lwią srogą. Odym. Św. 2, T. 3. ‘BARANOJEDZCA, y. m. 2. Eccl. 6apa-HOHAeuii, podług Greek. TiQoßatoqiayog, co barany jada, ©d;aff* effer, Sammcreffer. *BARANOKSZTAŁTY, a, e. Eccl. óapaHO-bhahwh; Boh. beranowity, na barana pochodzący, do barana podobny, Cammgeftaltct, ©djafgcftaltet.

BARANÓW, a, m. 1. miasteczko w województwie Sando-mirskim, dziś w Gallicyi wschodniej nad Wisłą. Dyk. G. etn ©tôbtdjen tm ©anbomtrtfdjen, tn Oft «©aUgten, au ber SBctĄ* fcl. Prov. U Baranowa wielka woda, każdy się tam wozić musi, Rys. Ad. 69. (i ty nieboże tej trudności byle jak nie przeskoczysz). — BARANOWSKI, imię szlacheckie, choć dawne, atoli jednako nie z rzędu znaczniejszych familij, ber 9łante einer jmar alten, aber ntdjt fel;r aitgefelje* nett abcltd;cn $nnuftc. inde Rrov. Inszy Król, a inszy Pan Baranowski. Opal. Sat. 31. Inszy Król, a insza Pani Baranowska. Rys. Ad. 17. Starszy Pan Kozłowski, niżeli Pan Baranowski, (cf. Starszy Pan Bóg niż Święty Marcin. Insza Pan, insza chłop). Wielka różnica, Pan Baranowski,

§. 7heol. Moral. Kozły za złych, baranki za dobrych ludzi biorą się. Brud. Ostat. B. 10. SBÔCÎC UUb Mmnter (ober ©djafe): bte sbfen unb bte ©Uten. Baranek, bydlę to, według starego zakonu chędogie i czyste; dla rozmaitych jego własności dobrych, Bóg według człowieczeństwa między innemi zwierzęty raczył się barankowi przyrównać.

Sien. 270. bflô ©otteSÎamm, Samm ©otteS, ©ÿrfjhtS 3efu3.

Wszędy pismo S. zowie pana a odkupiciela naszego barankiem. Rej. Apoc. 52. Baranek z nieba jedyny, Idzie darmo gładzić winy. Groch. W. 53. Baranku boży, który gładzisz grzechy świata, zmiłuj się nad nami * formuła liturgii. — tr. Baranek boży, cblćb boży, hostya, opłatek poświecony, bte gewettete !>ofttc, aliter baranek boży, świętość woskowa z wyrażeniem baranka wielkonocnego, agnuszek, etn 2lpuê ®et, elit ©tńcf 2Bad;3 mit bent Silbe be£ ©ottlam*

Utc3. §. Baranek wielkonocny, u żydów, Pascha, ba3 Öfter* lamm. Spytał się żydów: co się rozumieją te ceremonie ofiarne, co znaczy baranek wielkonocny? Biał. Post. 183.

U katolików baranek wielkonocny, baranek pieczony, nadziewany na zimno, istotna zastawa w święconym na Wielkanoc. Także baranek z chorągiewką, znak niewinnego baranka tryumfującego; taki w święconym stawia się na stół, wyrobiony z masła. Oss. Wyr. ba3 Oftcrlamnt, eilt gebratenes gefülltes Samm, baS £>auptftücf unter ben gemeinten

$letfd)arten, bte am ©jtertage fait genoffen werben: ferner baS    a woźnica. Rys. Ad. 71. (o bałamutach puszących się,

tunt Snttcr geformte Śtlb bcS trtumphtreubcn OfterlammS mit    zkobuziałych).

ber jjaljme, baS unter bem gewetzten ftlctfdje mit auf bte Xa* BARAŚNIK, a. m. 1. stręczyciel, ber Bnwetfer, Bufdjanjer, Un* fcl geftcllt wirb. §. 2. baranki, skórki baranie, Ross. 6a-    tcr^anblcr, SDîaflcr. Facyendarze, baraśnicy, faktorowie, i inni

paiiKH, (cf. Mepjyxa, Mepiyinna) Sämmerfelle. Do podszy-    wszyscy żydzi. Gaz. Nar. 2, 67, b. (cf. pobereżnik). [Ba—

pięknie kędzierzawione. Kluk. Zw. 1, 273. (cf. Barany, pod słowem baran 5). Baranek u czapki, opuszka, obłóż-ka barankowa, baS ©chram Doit Sdmmcrfeïïdteit an ber SDîu^e. Czapka z siwym barankiem. Oss. Wyr. — *transi. Mąż z rogami chodzi, a żona w baranku. Pot. Jow. 223. (o francy, i sposobach leczenia jćj, cf. delię dębowe, jnetle). §. 3. baranki na niektórych roślinach, pączki kosmate,

cia zimowego odzienia zażywają się baranki Tatarskie,    raśnik z Włosk. barattare, * facyendować, okpiwać. Z pier

wiastkiem tym niema nic spólnego, pobereżnik, znaczący w województwie ruskiem dozorcę lasów, czyli gajowego. 3j. BARAŚNICTWO, BARASZEŃSTWO, a, n. rzemiosło ba-raśników, stręczenie, baS Bufdjanjen, Buweifen, baS SWdflcr* gemerbc. BARAŚNY, a, e, BARAŚNICZY, stręczący, unter* pnblertfcfl, ntdflcrtfd;. Subst. Baraśne, datek za nastręczenie, Unterfmnblergelb, SO?dflcrlofm. bagniątka, kotki, ©djdfdjen, Sämmerdjen, 5Mf$d;cn, ^almen BARASZ, BARAZ, a, m. 1. rodzaj wężów, cerastes, ma różki auf einigen 93flattjen, (Ross. óapaHmiKTj * pierwiosnka ziele).    na głowie. Syr. 1015, et 447. Śleszk. Ped. 408. ztąd tak

§• 4. baranek, ptak, bekas, koziołek, od głosu, który na    rzeczony, iż rożki ma podobne baranim. Sienn. wykł. bte

powietrzu bujając wydaje. Zool. 248. bte |totmel$atege, bte    £>ornfcf>lange, gehörnte ©change.

nek bekas, koziołek, Ross. óapauiKH, baranki na roślinach, bagniątka, kotki; Boh. barachba nugae, fabuła, figmentum; - (listing. Bosn. baraseka * burza). Pol. Fraszki, bajtałaszki, bzdurzenie, zabawy, żarty, ni to ni owm; fd;cr$l;afte3 @e* roófdj, ©cfdmmij, ©djmafett, Unterhaltung, Bettucrtretb mit Klaubern, Boh. frassky, kudrlinky. BARASZKOWAĆ, ował, uje. Act. Niedk. — Croat. berbrati; Bosn. maskaritise, seja-litise (cf. Vind. barati * pytać się), baraszki stroić, bajta-Jaszkami się bawić, czas ni na tym, ni na owym trawić,

gelbfdjuepfe. (Ross. óapameieB, cf. Baraszki, baraszkować). BÀRASZKI, ów, (Ross. et Eccl. óapameKfc * baranek, bara-§. 5. Botan. Czysty baranek, agnus castus, drzewko małe, niektórzy Włoską wierzbą zowią; używane chciwość cielesną uskramia i człowieka czyni pokornego, jakoby baranek. Cr esc. 474. 5feufd)lamm, Steufdjbaum. — BARANI, ia, ie. Boh. beranj, Slovac. barani, baranćj, Sorab. sup. bo-ranaczć, Ross. óapamft, óapaHen; Eccl. obhüi; Croat. bravin-szki; Rag. ovgni, prazij; Rosn. ovgni, prazji;« od barana,

©d;afbod, * SBtbber, * ©d;afS, * §ammel, * ©djöpfen» Doprosić się nie mogę o ospę i baranie nóżki dla psów. leat. 19, b.

BARBAR, BARBARYJCZYK, a, m. 4. z Barbaryi rodowity,

fd)tt)a|cn, plaubent, ftd) mit @d)nafcn unterhalten. Zaczynam    pszczół nieruchomy w żywych drzewach w lesie. Kluk. Zw.

z nią mówić, i tak baraszkując, rzucam okiem po wszy-    4, 274. (cf. ul), bte teilte, bte $>ÖI;luU0 tlt einem 33attntC,

stkich kątach. Teat. 20, b. 54. Baraszkujących przydybal.    bte ben 33tCltCtt tttt SSrtlbe Jltr SBoljuitug bteitet. Barcie wy-

Teat. 42. d, d. Ty z nią sobie baraszkujesz, ja pracować    cinają się w sosniach. Kluk. Rośl. 2, 458. Barć w cudzym

muszę. Min. Ryt. 1, 278. Głośno rozprawiał, śmiało ba-    borze mający kmiecie, daninę-panu łasa tego dawać po-

raszkował. Mon. 69, 677.    winni. Vol. Leg. 1, 80. Na rój pasiecznik pogląda wesoły,

BARBARA, y, f. 2. imię kobiece; in dem. BARBARKA, i, f.    Póki nie wyjdzie z barci do ostatka. Jabl Buk. J. 2. b.

2. Basia, Baśka, S3arkra, 23arBd)en; Sorab. inf. Babuscha,    §. 2. barć, otwór w ulu, ba3 gluglod), bte Oeffuuug tm Sie*

Boh. Barbora; Ross. Bapitapa, BapBapyinKa. Patronka że-    nenftocfe, Boh. brt. Ule mają mieć w sobie barć długą, albo

glarzów, S. Barbara. Farnov. praef. Puści się marynarz z S.    dzienią od wierzchu do spodku. Kąck. Pas. 6.

Barbarką na srogości morskie. Rej. Zw. 65. b. 2. Botan. BARCHAN, u, m. 4. Boh. et Sorab. inf. barchan, Eccl. 6ap-Ś. Barbary ziele, abo Barbora, 33 arb elf rant. Syr. 4240. xant; Vind. parhant; Ross. 6yj>ia3ea; Slavon, anteria; = tkanka lnianobawełniana, ber 33arcfjCttt. Barchanu sztuka. Gost. Gor. 444. BARCHANN1K, a, m. 4. tkacz barchanowy, ber 23ardjctttmeber. Krawcy, barchannicy etc. Vol. Leg. 6, 529.

Cttter an$ ber Sarbaret). Barbaryjczykowie spoglądają na Stambuł, jak na punkt jedności islamizmu. N. Fam. 42,

289. Boler. 248. §. Barbarami nazwali Grecy wszystkie    BARCHANOWY, a, e. z barchanu, non Sarclent, Boh. bar-

inne narody. W. Act. 28, 4. (gruby lud. Bibl. Gd) bar-    chanowy, Vind. parhantni.— Worek barchanowy do ziar-

bar,* BARBARZYNIEC, ńca, m. 4. człowiek dziki, nieo- nowania prochu. Jak. Art. 4, 73. Ross. 6yMa3eiiHtiH. krzesany, ein mtlber ungejïtteter SDîenfd). Ross. BapBapm Bar- BARCIOWY, a, e. od barci, Renten*, bte 33tenettbeute betreff barzy, ale ludzcy, sprawiedliwi, wierni. Jabl. Tel. 438. fettb. Ross. óopTeBuii, óopTSHbiH.

Wszyscy cudzoziemcy zdawali się w oczach Greckich bar- BARCZANY, a, e, od barki, statkowy, 33arfctt«, 33oot3*, Po-barzyńcami. Zab. 46, 454. g. Barbarzyniec, okrutnik ty- wrozy barczane. Budn. Act. 27, 32. ran, eilt Sarbar, ein SButberid). in feminino BARBARKA, BARCZYC, Act. Niedh. obarczyć Dok. barki ociążać, obciążać, BARBARZYNKA, i, f. 2. Ross. napBapna, bte Sarbartmt.    bte 2ld)fcln belaften, (bcadjfeltt), belaßen, befd;mereit. Ci co

BARBARYA, yi, f. 2. wielki kraj w Afryce, dzielący się    chowają łabędzie na stawach, barczą je, żeby nie ulaty-

na cztery mocarstwa. N. Pam. 42, 288. Sowit. 44. g. 2.    wały. Zool. 256. Z Himeckich ciosów barczą sławne Mur-

barbarya, * BARBARZYŃSTWO, a, n. 3. Ross. BapBapcTBOj    laty słupy podstawne (prémuni). Hor. 4 , 300, Nar. BÀR-

dzikość, grubość, srogość, okrucieństwo, 33ßt'barety, ©ram    CZYSTY, a, e, mocnych barków, pleczysty, ftarffdjmltcrtg.

famfett. Umiejętności dzikość i barbarzyństwo rugowały.    Herkules barczysty. Hor. 2, 322. Barczysty kośnik. Wad.

Nies. 4, 56.

Zab. 7, 3. Stan narodu, który wpadł w barbarzyństwo,    Ban. 47. Barczystym zamachem i najmocniejszego obalił,

gorszym jest od stanu dzikiego narodu. N. Pam. 44, 464.

Bardz. Luk. 12.

Nahajska barbarya. Rot. Jow. 32. g. 3. collect, barbarzyń- BARD, a, m. 4. poeta, wierszopis, śpiewak, ber 33arbe. Wy, stwo, lub barbarzyński, 33 arb arem) olf, tttttttenfdjen. Nieokró-    którzy wielkich mężów na wojnie pobitych, W późne lata

cone barbarzyństwo, wpadłszy do Mazowsza, niezmierne    czynicie wierszem znakomitych, Bardy

tam szkody poczyniło. Nar. Hist. 4, 474. BABBARYJ- BARDELA, i, f. 2. u kalwakatorów, siodło z samej uplecione SKI, BARBARZYŃSKI, a, ie. od Barbaryi, z Barbaryi, au8    słomy płótnem grubćm obszyte, na objeżdżanie źrzebców.

ber 33arbaret), bte 33arbarety betreffend Stan Algieru, Maroku    Hipp. 33. eut ©trohfattel, bte Süllen ju bereuten,

i innych barbaryjskich narodów. N. Pam. 42, 290. g. dzi- BARDO, a, n. 3. Sorab. inf. bardo, Boh. brdo, rur; Ross. ki, nieokrzesany, srogi, okrutny, Ross. BapBapCKin; Garn.    6ep40, płocha, trzcina połupana drobno, stawiana w przy-

resgojsdân, Slovac. traupsky, Sorab. sup. podżiwi; Ger. bar«    bijaczkę, którą zbijają płótno. Otw. Ow. 247. Pilch Sen.

bartfeff, roh, uuntenfchltcff. Mowa barbarzyńska. Zab. 6, 469.    Ust. 3, 62. Szczerb. Sax. 444. (Boh. Prov. na to brdo

Min,— Adverb, barbarzyńskie * po barbarzyńsku, auf eilte    s na jedno kopyto, jednej faryny, jednej mennicy). Ross.

barbartfdje 3trt, barbartfd); po barbarzyńsku postępować,    óep^oiiiHHKE, rzemieślnik od bard.

Ross. BapßapcTBOBaTB. BARBARYZM, u, m. 4. sposób mó- BARDON, u, m. 4. lutnia, lira, bte Saute, bte Se^er. Rzucili wienia regułom składni przeciwny. Kras. Zab. 4, 446.    głośne o ziemię bardony. Zimor. 495. Na bardonie śrebr-

etn 33arbartëtttud Rag. zarjeecje, ejakanie, Slovac. cudzo-    nym gładka Pierys zgodne mąci sznury. Zab. 6, 372.

misanost, cidzomichawost, (cf. mieszana mowa, makaro-    Nar. Bardon złotoruchy. Hor. 2, 200. Kniaź. (cf. Barbiton).

nizm). Ross. BapBaporjacHUiij barbariloquus', BapBapopeneHie BARDYSZ, ‘BERDYSZ, a, m. 4 .Ross. óep/tBiiuii, Eccl. 6ep-barbarica dictio.    6ap4biniB, (cf. barta), kij z siekierą na kształt ha-

BARBINEK vide Barwinek.    labardy, lunata securis, bte ©treitajrt.    Berdysz    źle piszą

*BARBITON, u, m. 4. *BARBITONA, y, f. 2. Greckie mu-    zamiast bardysz. Dudz. 29. Pospolita broń Moskwy, sie-

zyczne narzędzie, na kształt cymbału, bety bctt ©rtcdjcn,    kiera, abo bardysz, szabla etc. Gwagn. 518. Nasi krótką

Ctne 31rt ©tyntbcl. Ocieram z prochu i naciągam strony, Do    bronią od moskiewskich berdyszów zasłaniać się nie mo-

porzuconéj dawno barbitony. Kchm. 258. (cf. Bardon). gli. J. Zamoj. Zyc. 419. Siekierą, którą bardyszem zowią, BARBORA vide Ś. Barbary ziele.    głowę jego rozciął. Birk. GL K. 20.    Używają    jtzablic i

BARĆ, i. f. 2. Boh. brt, (cf. Boh.    brtiti    *    wrtiti    wiercić    cf.    pewnych bardyszów z dwiema brodami.    Boler. 137. Bar-

Ger. botyreit, cf. barta, bartnik);    Ross.    óoprB;    przytułek    dla    dysz na razy gotowy. Otw. O w. 336.    Piechota    się ber-

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

58

BARD - BARKA.

R A R KI - B A R O N.

dyszem siekła. Jabl Buk. R. o, b. BARDYZANA, y, f. 2. bte    ^aßebartbe, spis z barta, na długim

drzewcu osadzony.— Patrz, Szwajcary bardyzany razem BARKI ob. Bark. dźwigną do góry. Pot. Arg. 133 §. transi. Neptun wziął bar-dyzan swój trójzęby, Pot. Arg. 465. (vid. trójząb, Widły).

BARDZO, BARDZIEJ vid. Barzo.

BARECZKA vide Barka.

BAREKA vid. Baryła.

BARGAMUTA vid. Bergamota.

BARGIEL, a, m. 1. ptak, gatunek sikory, bte 23ergntetfe, SlfcljUtetfe, 3, 208.

parus monticola. Cn. Syn. 648. Ross. Bopoóen KaiiBWieiiHOH. 2. BARKOWY, a, e, od barki,barczany, Ross. óapouHLiH, Warfen*. BARK, u, rn. 1. Latino - Graec. brachium, (Boh. brk, lotka, BARŁÓG, u, m. 1. (Boh. brloh, Croat. et Vind. berlog;

lotne pióro, pieniek pióra, skrzydło; Croat. bark Carn. bèrlog, Daim, barlog, IJung. barlang; Ross. óepjo-Eadic. *vérh« wierzch, Lat. vertex) * ręka od ramienne-b - rk. go stawu do łokciowego przeguba, bet £>bcratnt, br - cli.

KARZ, a, m. 1. przewoźnik barką. Cn. Th. 862. Ross. 6apoiiHHKT>; ber 23avfenfül;rer.

BARKO WATY, a, e, barków dużych. Cn. Th. 15. barczysty, ftarfarmig, jłarffchultertg. — 1. BARKOWY, a, e. do barków należący, Slrtlt-, 9lcf;fel*, ©rfmltci’*. Pióra w skrzydłach krótsze, okrywające barki ptaka, zowią sie barko-wemi. Kluk. Ziv. 2, 40. Nerwy barkowe, ramieniowe, które się po ramieniu i przedramieniu rozchodzą. Krup.

ra « legowisko, osobliwie niedźwiedzie cf. 33ctr, 33iU\ — Dal. bàrlog, Dos. barłóg, brrilog, Rag. barlogh * suile, bte 2trf)fcl, (Croat. missicza, guscher, ruka od piec    porcile, colluviarium, feces; Eccl. óepiorE ; lustrum, an-

do lakta; Sorab. sup. ramio, podwmchcz; Slavon.    trum, stramenlum, substramen). Pol. ■ posłanie z mierzwy,

ramenak, Ross. nanopoini, KopiwiuKii). Musi mieć dobre . Switk. bud. 62. eilt Säger tfoit SBtrrftrol)/ ein fct;lcd;tcś Ritter» barki, kto z tonącym wypłynąć chce. Sk. Żyw. 1, 24. b. lagcr fur bct‘3 SStel). Rag. baloga; Bosn. balesga, balesgina; Dźwignęli silnemi barkami budowTę rządu. Ust. Konst, 1,

452. Ramiony swremi zaszczyci ciebie. 4. Leop. Ps. 90,

4. (barkami swemi. 3. Leop.).. Barkami rodzica za szyję ściskał. Zebr. Oiu. 46. lacertis.— Fig. Ten tak trudny urząd na me barki włożyli. Pilch. Sali. 257. Na barki brać, Vind. na ramo djati, naramati. Prov. Slovac. wàc si wzal na chrbet, neż unest móżes; podjął się rzeczy zbyt ciężkiej. §. 2, bark u zwierząt, wyższa i grubsza część przedniej nogi, bet) ben Suteren, bte ècljulter, ber Siegel, ber oDerfte £ljetl bcê 33orberfltj5e^. Koń na bark bije. Cn. Tli.

441. wierzga. Dudz. 46. ba§    ^iferb fdjlägt mit bcit Barber* - gach swoich, a ku żadnej dobrej sprawie się    nie przy-

fftjJeu mt§. fig. morał. Na bark    bije. Rys. Ad. 3. zły, naro-    godzą. Rej. Apoc. 80. Nie w domowej śmieci    i barłogu,

wdsty, krnąbrny, er ift nubetfpänfttg. Obaczywszy pan, iż mu Ale na twojej zajadły Gradywie, Waleczny hetman doka-kto na bark bije, z łaski go    wyrzuca. Falib. Disc. N. 2.    zywał niwie. JabŁ Buk. A. §. aliter, barłóg,    stan nik-

§. 3 barki cyrklowe * nogi, bte    ©djcttfel be$ (Strîelê. Narzędzie    czemny, ubóztwo, Strmutl), (Sleitb, 2)Ürftigîett. Do kata wol-

którego barki nitem spoił, Tak jednak drugie końce ró-    ności! w barłogu się tarać. Dwór. K. 2. Niewdzięczny do-

wno w nim rozdwoił, Ze lubo jednej części w miejscu    brodziejom, którzy z barłogu, ₍ Podniósłszy, na honorów

stać przychodzi, Druga ją pięknem krańcem na koło    postawili progu. Nar. BARŁOZYG, Act. Niedk. zbarłożyć

obwodzi. Otw. Ow. 344.    §. 4. bark wozowy, orczyk, ba$    Dok. barłogiem wyścielać, mit 2Btrrftrol> airêbettcit, Unter*

5Bagel;uls, Ortfcfiett. Barki u sztelwagów* przy pojazdach,    läget* ntacl/en. Świnie w suchych i dobrze zbarłożonych chlc -

jesionowe, brzozowe. Kluk. Rosi, 2, 158. Prov. Konia    wach leżały. Wolszt. 441, (v. nabarłożyć, obarłożyć).

dać za bark, nie równy frymark, Diomedis <§ Glauci per- BARMA vid. Barwena. mutatio. Mąc.z. (siekierkę za kijek, ein ungleicher ïaufd)). §. 5 BARNARDYN vid. Bernardyn.

barkiem do góry * obłąkiem, mit bcut 33ogctt in bte    bte BAROMETR, u, m. 4. z Greek, narzędzie fizyczne, rurka

Srgeitfetfe, bte Jîttubung aufwärts. W herbie tym półpierście-    śklana wskazująca letkość albo ciężkość powietrza, wił-

nia, do góry barkiem stojącego. Kurop. 3,43. (cf. na store).    gociomiar. Jak. Art. 3, 322. Carn. vremenek,* powie-

Deriv. Barczysty, barkowaty, barkowy, barczyć, obar-    trzomiar, wiatromiar, ba3 Barometer, ciężkomiar.

czyć, obarczać.    BARON, a, m. 4. z Łac. liber baro, (Lind. baron, svojobo-

dnik, frai gospud, fraijer, slabodni gospud; Carn. svoj-pouna, óapnta; Boh. barka; Cer. bteShtrfe; Graec. fiagig;    bodnek, prostnik, ulastnik; Slavon. baron, slobodni go-

łódź, mniejszy okręcik, na który w przypadku potrzeby    spodin; Sorab. sup. pan;) * posiadacz tytułu baronostwa,

część ładunku z większego przekłada się. (Carn. et Vind. barka« okręt, szczególnie wojenny; dem. barkiza, ladjiza).

Nie mogąc okręty przybyć do brzegu, w barce jechałem.

Warg. Radź. 48. Barkami do wielkiego okrętu dojeżdżają. Baz. Hist.. 370. W bareczkach jeżdżą po Roter. 59. Rozmaite gatunki bark u Rossyan: boaobiiicb, coMMa, Tapa, öyvtapa, noAuaioKE, nay30KE, cipyni. BAR-

BARKA, i, f. 2. BARECZKA, i, f. 2. dem. Ross. óapna, 6a-

morzu.

Vind. houje, mrina. — Dorna się w barłogu między świniami chował. G licz. Wych. M. 5. Ani trochę barłogu dano. Brud, Ostat. C. 7. Pracą strudzony na zgniłym spoczywa barłogu. Przestr. 244. — Fig. barłóg, śmieci, wy-rzutki, Uuvfltl;, 5Mjrtd)t. Zostawię na ziemi te kości, których barłóg wrota mi zawalał wieczności. Karp. 4, 150. Grzechów barłogu się dzierżycie. Brud, Ost. C. (cf. błoto). §. transi, barłóg, leżysko gnuśnych, próżnowanie, $aitl* bette, faule Bärenhaut, gaulleujem). Hej słońce w progu, Leniwcze powstań z barłogu. Dar. Lot. 26. Leżą w barło-

wyższy szlachcic, bet* Sawit, ber $m)ljen*. W Polszczę baron znaczył celniejszego urzędnika. Czack. P. 2, 242. senatora, tu ^oleit, etu ©euator; ztąd wszystkie statuta odętych się słów zaczynają: Nos rex cum baronibus. §. Żartem : liber baro « samopas, sobie pan, od nikogo nie zaległy, czyniący co mu się podoba, nie oglądający się na nikogo, ein gaus unabhängig Sebenbcr. Oss. Wyr.

BARONOWA, y, f. 2. żona barona, Slavon. baronesa; 33artfd)fnppc. BARSZCZYSKO, a, n. 3. szkaradny, podły Vind. baroninja, svojobodniza, bte grepfran, bte ïiarottttttt. barszcz, eilte nRfeï;âltIt(Re Sartfdjfuppe. Dwie misy wielkie BARONOWSKI, a, ie, Vind. baronski, ÜBaroittfclj, Çrepliert* nalali barszczyskicm. Teat. 19, 29.

Itd), Sartmeu*. BARONÓWNA, y, f. 2. córka barona, bte ‘BART, u, m. 1, zasłona albo niejaki rąbek, który Rzymski Sflronefîe, beê $ret)l;errit Tocfytcr. BARONOWSTWO, a, n. 3. fraucymer nosił, flaminium. (Mącz. cf. bort).

ta; Vind. parta; Svec. bard, obsol. Germ. ^artlic ; Germ. bte Sartlje; Lal. med. barducium, cf. bardas* bić apud Wächter, (cf. bardysz, hałabarta, bardyzana, cf. Vind. odbartiti* odbić). Topor, oksza, gatunek siekiery szerokiej , eine Sartlie, ein ÜBreifbetl. Boh. sekera bradata, sswanćara, bławatka, bradatice, osstepaćka, ssirocina, pantok; Carn. pantoka, shantlàha; Vind. shirozhka, deh-pola.-Ledwie się łosoś z wody pokaże, w pół go ostrą bartą przetnie. Pot. Pocz. 317. et 456.

BARTEK, tka, m. 1. dem. Nom. Bartłomiej, Ross. Bapeo-joMeyuma ; Sartljeldjeit, fletiter Sarlfwltmtan§. Dobry dzień Bartku. Teat. 52, 9.    §. Bartek za piecem wychowany.

Zab. 13, 65. Nieokrzesany, grundal; ein ltltgefd)ltfeiter Tölpel. Jak żyję, większego nie widziałam grubianina; czy podobna wytrzymać z takim bartkiem! Teat- 25, 53. cf. Bartosz. BARTKOWA, żona Bartka, ob. Bartoszowa.

Vind. baronashtvu, prostogospodashtvu, Sorab. sup. pan- BARTA, y, f. 2, Croat. et Bom. bradva; llung. baard, bal— stwo, godność baronowska, bte gtepljerrmMtrbe. §. 2. dobra baronowskie, bte ftre^errfc^aft, bte Sannie*. 3. Baron z Baronową, ber $repl;err mit ber gre^crrtmt. collect.

Państwo baronowstwo przyjechali.

‘BAROROG, a, m. 1. baran rogaty, b(t3 £)ontfd)af. Krnit.

Spyt. A. 4.

BARSKI, a, ie, z miasteczka Bar, an§ ber (Stabt Sar. Mydło Barskie. Cresc. 544. Comp. Med. 68. W łaźni go-rzałeczką a Barskiem mydełkiem grzbiet nacierać. Rej.

Ziv. 161. b. Konfederacya Barska. Dyk. G.

BARSZCZ, u. m. 1. Eccl. et Ross. óopmt, óopmcBaa Tpa-Ba, (Sorab. inf. Barschcż miasto Luzackie, u Niemców gorfte). Carn. dshêu; Vind. kaisbra, medvedja taza, Croat. tacza medvedova;* ziele, barszcz Polski, Heracleum sphon-dylium, Sfirnmrj, Srirenflan, Prass. Sartfrf;, (cf. Ober* bcutf^ barfd; gorzki, Holland, et Svec. barsk). Kluk.

Rosi. 2, 208. Syr. 673. §. barszcz, Ross. óopntB, supa BARTLINSKI, herb, sowa pyskiem w prawą obrócona, na czyli polewka kwaskowata, prawdziwie Polska z ukisio- pniu o dwu sękach. Kurop. 3, 5. eilt Sappen, nych bóraków, eine fchterltcljc ^olnifdjie Sritlje non ntljen BARTŁOMIEJ, ieja, m. 1. Ross. Bapeo.ioaieM; Sorab. inf. 9iubcit. etc. Syr. 675. [por. weg. borowino, kwas; 3.]    Batramusch, imię mezkie, Sartljlllinau§. Gospodarz rok

Z ziela barszcz zwanego, gotują u nas supę także barszcz    poczyna od S. Bartłomieja. Gost. Ek. 44. Zaw. Gosp.

SBalbMcitenwftrter * Bartnickie potrzeby. Stat. Lit. 309. Plastry we pniach wyrzynać bartniezvm nożem. Kluk. Zw. 4, 252. BARTNIK, a, m. 1. BARTNICZEK, czka, m. 1. Ross. óopTHHKT) ; Boh. dubrawnjk, wćelnik; Vind. buzhe-lar; Croat. medar; Sorab. sup. mjedownik, klukawcz; * pasiekarz, pasiecznik, pszczelarz, właściwie koło barci leśnych chodzący, ber Scutitcr, ber Stiiffel/er ber SSalbbteiteit*

zwaną. Ład. Hat. 7. Nagotował żurowego barszczu. Haur. BARTNICKI, a, ie, BARTNICZY, a, e, od bartnika, Seutncr*, Sk. 383. Zaprosił go do siebie na barszcz. Jabt. Ez. 153.

Barszcze i kwasy zdrowe. Pir. Pow. 72. (cf. Barszczyk).

Zwyczajnie bywa w barszczu rura czyli kość wołowa ze śpikiem, ztąd. figur, rura do barszczu, za człowieka bez rozumu, którego mózg nie więcej wart, jak śpik, etlt OîüftiT’itocBcit junt Portfel;, eilt Tölpel. §. 2. Barszcz Włoski, roślina, acanthus, SMlfcl; Sflienfrant, Syr. 672. roz-dzieniec. §. 3. Barszcz płonny i wodny, roślina, vid. Nie-    ftöcfc ober Leuten, bet’ 3etblei. Sprowadź do pszczół do-

dźwiedzia łapa, SfircittaijC. Syr. 172. BARSZCZOWY, a,    skonałych bartników z Podola i Ukrainy. Fam. 83, 540.

e, od barszczu, do barszczu należący, Sćirettflatt*Sarłfd) *    Piast, ów bartnik w Kruszwicy. Kras. Sat. 5. - §. Chłop

Barszczowym kształtem, albo liściu barszczowemu podo-    nieokrzesany, grundal, eilt gnber ttltgefcpffeitei $erl. Tr.

bnem szyciem, ryciem, crater asper acantho. Cn. Th. 15.    2. Bartnik, bartniczek, rudy mały niedźwiedź, który na

BARSZCZYK, a, m. 1. dem. lekki barszcz, polewka, letdjte    drzewo łazi do barci dla miodu. Zool. 527. Kluk. Zw.

bliltne Sartfcpbnipe. §. 2. carduus acanthoides Linn. Sät*    1, 355. bet BetbclMr, ipontgMr. §. 5. Motyl, zanocnica

mili, Särbiftel, gatunek ostu, rośnie na rozwalinach. Kluk.    pszczołom bardzo szkodliwa. Kluk. Zw. 4, 368, etlt

Dyk. 1, 103.    §. 5. translat. o człowieku, barszcz, bar-    0d)ineiterltltg, bet StCltcnfalter, eilt Üîadfiiogel. BARTNY, a,

szczyk, ni śmierdzi, ni pachnie, nic wart. Cn. Ad. 10    e, od barci, Seilten*, Drzewo bartne, t. j. z wyciętą bar-

et 759. Dudz. 22. einer, bei lieber fait, nad) warnt ift,    cią. Stat. Lit. 509. §. 2. Substant. Bartny* dozorca barber itid)t feiner eignen tlcberscngintg felgt, mit bem bie Sente    cC bartnik, ber Sentcnanffeljer.

33art^elcf)cn, fletiter 23artf»ülmnäuö. Hrbst. Nauk. M. 5. b. Prov. Po staremu Bartosz, t. j. po staremu łotr, nikczemnik , pijanica. Rys. Ad. 59. Cn. Ad. 905. er tft mtb bleibt ber alte Tangentd)tö. Bartoszek, szka, m. 1. dem.

machen, waö fie Wüllen. Cichym a spokojnym ludziom BARTOSZ, a, m. 1. Dem. Subst. Bartłomiej, Bartek; Carn. uwłaczając, mówią: jest jako barszcz, ani pomoże, ani    et Vind. Paternush, Nushei, Jernej, Jernejzhć; 23artf?el,

zaszkodzi. Ostateczną rzecz dobrze barszczowi przypisują, bo pewnie nie szkodzi; ale w pierwszej rzeczy czynią barszczowi wielką krzywdę, aby nie był pomocen zdrowiu ludzkiemu, albowiem bardzo pomaga. Urzed. 7.

Ludzie bez gniewu są słabi do exekucyi, i owi flegma-    Bartłomiej, SBartpelcfyen. 2. Osoba ze zgromadzenia ka-

tycy, jako barszczykowie, rzeczy dobrych popierać i go-    płanów świeckich, założonego przez Bartłomieja Holchau-

rąco ich odprawwać nie mogą. Sk. Kaz. 513. BAR-    sen; komunista, społecznik, etlt Sartpleljcmtt, gominuntft.

SZCZYNA, y, ż. mizerny, chudy barszcz, eilte eleitbe    BARTOSZOWA, ej, f. 2. żona Bartosza, Bartka, Bar

barbun, trighglja; [hal treglja); Ciprinus barbus Linn. inaczej Brzanka, Blin; ryba z kształtu podobna do karpia. kluk. Zw. 3, 172. toporek ryba. Cn. Th. 1146. bte Barbe, (Oberbeutfd) Bartne, Lat. barbandus, Gall. barbeau; Ital. barbo; Angl. barb, barbel; Dan. barbe).

tłomieja, bte ftrau be3 Bartficfê ober Bartfjolomâirô. Kto go oczarował, czy Bartoszowa, czyli też Grzesiowa stara? Teat. 28, b. 151.

BARTSCH, herb, wiewiórka na nogach zadnich z ogonkiem zadartym wspięta. Kurop. 5, 5. etlt SBappcn.

BA RUCH, a, m. 1. imię proroka starozakonnego. Chmiel. BARWIANY, a, e. od barwy: 1. Kolorowy, farbowany, Eccl.

1, 582. ber ^ropljet Barud). (dist. Boruch).    mapoBnun, gefärbt, bunt, farbig. Letnik barwiany. Boh.

BARWA, y, f. 2. Boh. et Slovac. barwa; Dal.    farba;    Ossol. 1, 12. g. Barwiany, w barwę czyli liberya ubrany,

Radic.

Sorab. inf. barwa; Sorab. sup. barba; Vind.    mit Sturće MTetDet, Stitrée*. Barwiana czeladź w przedpo-

< >-*s cr tr

rw

farba, karbina, Garn. barba, boja; Germ, bte    koju stoi. Zab. 7, 158. (lokaje). Szykuje się barwiana

rb

$«rbc; Lat. farba; velus Germ, bartne, Partit'«;    ciżba. Zab. 1, 133. adverb. barwiano* czeladno: w lokaje

rb

Dan. farve ; Suec. faerg (cf. Lat. varius).    bogato, nttt ötelett Bebtcntcit. Bramą wjeżdżają barwiano.

rv

1. Kolor, Groat. et Slavon. boja; Bosn. boja,    Diuor. A. 4. g. Transi. Barwiany, pozorny, fd)etttbar,

kolur, mâst; Eccl. et Boss.    »Bim,    S^nt ©d)etn. Rozmyślał poseł, jak miał stanąć przed

KpacKa, bte Sarbe, bte Couleur. Jakie kwiatki’    królem, żadnej nie mając noty, ani nawet listu barwia-

takie    też są barwy. Budn. 4. Ezdr. 9, 17. Radź. ib.    nego. Boh, Oss. 1, 302. BARWIĆ Act. Nied. ubarwić,

Teraz    odnawiają lasy swą barwę. Past. F. 8. Straconej    zbarwić, Dok.-Boh. et Slovac. barwiti, barwjwati, lićjti;

nigdy    nie    odzyska^ spełna Barwy, gdy farby się napije    Sorab. inf. barwisch ; Dal. farbati ; Sorab. sup. barbu ;

wełna. Zab. 7, 305. Po śmierci Bolesława, wszyscy Rag. farbati; Vind. farbati, pofarbati ; Carn. barbam, le-tak żałośni byli, żo nikt w jasnej barwie nie chodził. puvati, lepotizbiti ; Eccl. maponmuy, pasnBtnaio, mapio; Bapr. Herb. {wszyscy żałobę nosili). g. Barwa na twa- Ross. KpacHTb, BHKpacHTb, BLiKpamtiBarb, HapyMHHHTfe, rzy, cera, bte ©eftcfytëfarbe. Ona twarz i barwa zmieniona HapyMHHHBaTŁ, ub-bthtl* farbować, färben, pr. et tr. Wiosna okazowala Wnętrzną boleść serca jego. 1 Leop. 2 Mach, łąki ubarwiła. Dudz. 65. Rzymianki włosy swoje popio-22, 16. On współ z głosem i barwę stracił, z tej prze- łem jasno barwiły. Warg. Wal. 56. Opona z karma-strogi. Ohu. Oiv. 105. Barwa kościelna vid. Cera kościel-    zynu po dwa kroć barwionego. 1. Leop. Exod. 26, 66.

na. Fig. Znać było po ich twarzach barwę cnoty, gdy    zapło-    (farbowanego , 3. Leop.). Znamy się na barwionej sierci.

nionych uważałem. Mon. 65, 63. (rumieniec, wstyd).- Zabi Zbb. 33. (na farbowanych lisach)- trans, moral, §. Pod barwą » jednej barwy, nie pstry, einfarbig, ntdjt piększyć, pstrzyć, krasić, zdobić, befcptttgen, befepnett. bunt. Szata pod barwą, t. j. jednego koloru, jednej Swój własny występ cudzą krzywdą barwić chcemy. J. maści. Cn. Th. 750. Star. Duj. 29.    §. 2. Barwa, libe-    Kchan. Dz. 72. Cóż ty to chcesz barwić rzecz prawie

rya, Ross. jitBpea ; Vind. slusbaunu    oblazhilu, snamski    złą z swego przyrodzenia ? G om. Wl H. Żadna rzecz

obliek, bte Sioree, (obs. bte $arbe, cf. §offarbe, ©taat^farbe). ubarwiona nie może być trwała. Baz. Modrz. 538. Nie Panicz nasz jedzie ; i barwę i człeka    Rozeznaliśmy, choć    wierz tym ubarwionym obietnicom. Jan. Pos. C. 2. b.

jeszcze z daleka. Nieme. P. P. 53.    Piechota w barwie    g. 2. \Y barwę czyli liberya ubierać, ttt £tt>rće flctbctt,

rzędem sobie stoi. Auszp. 19. Rozdają Janczarom barwę mtt Storćc bcflctbctt, tnonbtreu. Dworscy, których jego kolory w miesiącu Ramazan. Klot Tur. 227. (mundury). -    barwiły. Treb. S. M. 52. g. 3. Barwić sukno, kutnerować,

Fig. Transi. Moje obyczaje z waszemi się nie zgadzają;    kosmacić, Tncfy frtftrett, attffrafieit. Zbarwić, barwę pod-

więc według    swój barwy przełożonego    sobie szukajcie.    nieść,    kutnerować ,$ pectere    vestes.    Suknia    dobrze    zbar-

Sk. Zyw. 1,    179. (podobnego    do was,    tejże faryny, na    wioną,    zkutnerowana. Macz.

wasze kopyto, nad; eucntt ©cblagc). §. 3. Meton. pozór,    BARWICA, y, f. 2. BARWICZKA, i, f. 2. dem. Boh.

płaszczyk, powierzchowność; $arf>C,    Sbtftrid), SSonuattb,    barwjćka ; 1. postrzyżyny z sukna, @^ecitt)oHc. Potrząsaj

Bemäntelung, EOîantel. Wszystkoć to grzech, byście też    to postrzygacka barwicą. Sien. 600. Weźmij barwicy

temu nie wiem jaką barwę i stroje wynajdowali. Sekl. 21.    szarłatnej od postrzygacza. Śleszk. Ped. 315. Haur. 567.

Żadnej części królestwa zapisać nie dozwolimy, pod któ-    §. W ogólności, to' wszystko czym wypychają krzesła,

rąkolwiek wymyśloną przyczyną i barwą; wszystkie barwy,    taborety n. p. siano, sierść, wełna. Dudz. Zo. allcś,

sztuki, chytrości, nikomu służyć nie mają. Herb. Stat.Zl    mmutt gepolftert nnrb, ^olfter^aare, ^olftcrmollc. §. Barwi-

et 99. Często pod owczą barwą, tają się wilcy drapie- ca ziele, vid. Kocanki, g. 2. Barwica, rumienidło, czer-żni. Ezop. 121. g. 4. Barwa,    kosmacizna na suknie ect..    wienidło, ruż, farba, którą    kobiety lice piększą    i ru-

Rojs. Bopca ,    wełna, villositas,    bte SSüIle    auf beut £ud)e 2C.    mieńca    sobie przydają: Boh.    lićidlo;    Groat.    fayta,    Vind.

bet ©tridj. Na wytarty kapelusz lity guzik wsadza, Wraz    lepotina, bielilu, rumenilu, lizamas; Carn. lepotiza;

ostrą szczotką barwę daje i wygładza. Zab. 12, 67.    Bosn. gersa,' biblio; Groat. lepoticza, rumenilo ; Sorab.

Deriv. sub. Nom. farba.    sup. tzerwćna schminka ; Ross. 3aKpaci<a: Eccl. cumie;

BARWENA , BARWANA, BARMA, BERZANA, BERSANA,    rotlje ©cfumufe, 9îouge. Barwiczkę robią z barwicy szar-

y, f. 2. BARWENKA, i, f. 2. dem. Ross. óapBena, napjia,    łatnćj, która rozmącona daje farbę różyczkową ku malo-

MHpOHt, ueóaiCL, no4ycTŁ, Rusn, óapBaima; Boh. pórma,    waniu. Śleszk. Ped. 315. robią ją też z brezylii. ib. Oma-

plihawec, Slovac. parma, belia, hrauz, mrena; Hung.    lowałaś barwiczką oczy swe. W. Ezech. ^Z, 40. (farbo-

mórna; Groat. mrena, trilla; Carn. mrena; Bosn. et Rag.    wałaś twarz twoje. Bibl. Gd.) Pociej. Horn. 279. BAR-

WICZKOWAĆ, owal, uje. Ad. Nied. zbarwiczkować, ubarwićzkować, pobarwiczkowrać, Dok. - barwicą czyli ru-rnienidlem czerwienić, rużować, roth fdjmtnfen.

nieotarte, wolftgeê ïud); Ross. Bopcncraft. BARWKA, i, f. 2. dem. Subst. Barwa, garbcficn, ba3 3Serfletnernng^tt)ort POlt garbe. Barwka, przyprawiona farba, pigmentum. Mącz. Kramarzyk łątki, obrazki, barwki, dziecinne a niewieście rzeczy przedaje. ib.

BARWIERKÀ, BALWIERKA, i, f. 2. Bosn. barbernięa, ber-berniça; Croat. barbericza; Dalm. brialicza, sztrisnicza;

Rag. brializa; Vind. briuka, briazhiza, bryv’ka; Boh. bra- BARYCZ, y, f. 2. [Targowisko, gdzie przed upowTszcchnie-dyrka; Sorab. svp. tżiharka; Ross. py40JieTKa;» kobieta    niem monety w Polsce i Rusi kupna i sprzedaże jeno

barwierz, golarka, bte Sarbicrintt. BARWIERNIA, i, f. 2.    na miany się odbywały. Por. włosk. barrato> miany, fa-

Siovac. barwirn’a; Croal. barbérnicza; Daim, briaonicza,    cyenda. 3.] By miał z dziećmi pozdychać, tedy go wy-

bricbionicza ; Rag. briaoniza, bricioniza; Sorab. svp. tżihan-    łupią, A jako na Baryczy nigdy nic niekupią. Rej Wiz. 69. b.

cza, tżiharna; Vind. brialniza, britna jispa; Ross. ópim>- BARYCZKA, herb, dwa krzyże na śrzodku tarczy, jeden do na, nocTpnraJŁHa, unpioabiw; * strzygalnia. Cn. Th. 15. góry, drugi na dół. Kurop. 3, 5. ein Sappen, z Węgier, izba barwierska, bte Śarbierfittbe. Ern. 91. BARWIERSKI, BARYŁA, BARÉLA, y, f. 2. BARYŁKA, BARÉLKA, i, f. a, ie, Boh. bradyrskÿ; Dalm. barberszki; Ross. ópn.ibHbni;    2'. dem. - Bosn. baril, bario, burre, barilaę; Croat. baril,

»golarski, od barwierza, Sarbter*. Nauka barwierska. Sien.    barilicza, brilecz, barilchecz; Rag. bario, in Genit. ba-

385. (cyrulicka). W takich przypadkach nieumiejętność    rjella; Slavon. burre, akôvcse; Vind. barigla; Carn; ba-

barwierska ma być winiona, nie lekarstwo. Urzed. 399.    rigla, wrarigla, briglèza; Ital. barile, barella; - ein gafś,

Herb. Siat. 179. Ostr. P. C. 2, 294. Barełki do spiritusów najlepsze z klepek morwowych. Kluk. Rosi. 2, 66. Baryłka oliwy. Birk. Sk. B. (cf. Beczka, beczułka). - Artyl. Baryły piorunujące, beczki napełnione prochem, które oblężeni spuszczają z wTałów na attakują-cych. Jak. Art. 3, 286, ^itloertonnen. §. Allud. Jak z barćłą z brzuchem chodzi. Brud. Ostał. C. 2, ingenti ventre. - inde transi. Baryła « człowiek opasły, okrągło-pękaty, brzuchacz, ein bttfcr Sammft, ein Stdband).

Barwierski pokrowiec, sztuciec, barwierska szkatuła do    eine $ritteltonne. Garnców w baryle, dwadzieścia i cztć-

brzytew. Cn. Th. 15. Ross. ópiiTOBHiiKt, ein Slarbterbc*    ry.

ftetf. Włosy swoje barwierskiemi przyprawami na czele stroił i fryzował. Sk. Żytu. 1, 71. (fryzyerskiemi). BAR-W1ERSTWO, a, n. 3. Croat. barberia; Boh. bradyrstwj»; kunszt barwierza, bte Sarbierfuttft. (cf. Cyrulictwo).

1.    BARWIERZ, BARBIERZ, BALWIERZ, a, m. 1. Lat. med. barbarius, barberius; Ital. barbiere; Gall. barbier;

Svec. barberare; Pers. berber; Germ. ber barbier, SBalbter;

wszystkich innych dyalektach znaczy : prędko, skoro, szybko; cf. następujące wyrazy: Rag. barzo; Slavon. bêrzo; Bulg. 6op30 ; Vind. bersnu; Surab. sup. burfy; Bosn. barzo, brrizo; Boh. et Slovac. brzo, brzko, brzce, brzy; Eccl. 6op3i>; Ross. 6op3o) u Polaków znaczy: arcy, mocno , wielce, do wysokiego stopnia ; febr. (Boh. welmi, tuze, hrubè, prijliss; Slovac. welmi, welice, prjlissne, hrube, barzo, naramnë; Sorab. inf. welgi; Sorab. sup. wulcze, yare; Vind. siu, preslu, samù, sylnu, zhes vse, zhes mero, mózhnu, pre-; Carn. zèl, verlu, prê; Croat. jako, kruto , varlo; Slavon. verlo; Ross. .aosfc.ia, BecfcMa, ro.rBMO, ó.iaro-, upalnie; Eccl.    3®.iłho,

îÇMO, 403*.ia, BethMjI, qiiiohł? o^eiib, KCIMiMH). P»arz0

wykrętny i żwawy. Sk. Dz. 239. Warg. Cez. 151. Barzo dobry człowiek. Cn. Th. 16. Barzo okrutnie biczmi sieczeni. Paszk. Dz. 65.- Bardziej, barziej, więcej, mocniej, mehr, ftärfer, heftiger. Kazimierza W. wsławiły bardziej dzieła w pokoju znakomite; niżeli wojenne sprawy. Nar. Hst. 6, 345. Im częściej się z sobą widzą, barziej się miłują. Kam. Katch. 380. (tym mocniej, um fi) mehr, um fo ftärfer, Carn. stembèl).

*BARZY, a, e, (we wszyskich dyalektach Słowiańskich: prędki, nagły, skory; Rag. barz, barzecchi; Dal. bârz; Croat. bërz; Carn. bćrsh, bershęzh; Slavon. bćrzi; Vind. bersen, bershen, bersh, bersden ; Bosn. brriz ; brrisgi ; Boh. brzkÿ; Slovac. brskÿ ; Ross. 6op3HH, 6op30CTHbin; Hung. barz. - Pol. Barzy, popedliwy, gwałtowny, vehemens Mącz. heftig, fchneU. - Barzy, ellipt». barzy koń, bystry Figur, na barzego kogo wsadzić. Rys. Ad. 73, (»na bar-

Dan. baibeer; Slovac. barwir, bradar; Boh. bradyr, bra-gir; Croat. barber, podbrijach, briacz; Hung. barbely; BARZO, BARDZO, adv. Barziej, Bardziej, compar. (we Rag. brialaz; Dal. brialacz, briacz, berberin, sztrisalaz,

Bosn. barbir, berberin; Carn. britbar, bryvz, bradobryvz;

Vind. bryvz, brivez, bradobriuz, britvar, padar, polbirar;

Sorab. sup. tżihar; Ross. ópiiTOBimnrL, ôpii.ibmHKT», mw-pio.ibHHKB, py40iieTŁ;s co brodę goli, golibroda, golarz, ber 93arbier. Ja tobie na złość, dam się ogolić, i wmet barwierza zawołano, który mu plesz i brodę golił. Baz.

List. 272. - g. 2, U dawnych ogólnie cyrulik czyli chirurg, ter SBunbarjt, (ber SBaber). Gdy leżał który ranny abo chory, Słano barwierze i mądre doktory. P. Kchan.

J. 229. Cyrulicy, barwierze przykładają plastr, jak doktor każe. Petr. Pol. 414.

2.    'BARWIERZ, a, m. 1. od barwy, farbiarz lub też co sukno barwi, ber gärber; ber ütuctyfrifirer, itndtfcfjeerer. Boh. barwjf, barewnjk.

BARW1ERZOWA, y, f. 2. żona barwierza, be3 SarbierŚ gran. BARW1ERZOWY, a, e, od barwierza, Slarbicrś*;

Cyrulikowa, barwierzowa jest powinność, golić, strzydz, wrzody leczyć. Petr. Pol. 414.

BARWINEK, nka, m. 1. Ross. óapBeHOirb; Boh. barwinek, barwinka, zelenec, zymostraż; Bosn. vazdazelen, gljubcjaę;

Croat. szlâk; Carn. shingèrz; Lat. vinca pervinca Linii. ziele. Kluk. Roił 2, 208. £) b e r b e u t f d) 2Mnt)infeI ; $ o cfj b.

©imtgrim. BARWINKOWY, a, e, od barwinka, ©imtgrün»;

My tobie barwinkowy wieniec ukręcimy, I na wielkim jawrorze w polu zawiesimy. Sim. Siei. 119.

BARWISTY, a, e, farbowany, zamalowany, kolorowy, farbig, gefärbt; Boh. barewnÿ; Ross. iïbbthhh. Dwójbarwisty, trójbarwisty. Syr. 1452.    2. Barwiste sukno, wełniste,

dego, na hardą wsadzić; poduszczać go, poddymać, na-    W. 1. Reg. 12, 11. et 2. Paralip. 10, 14. (not: «biczmi

dymać, ctltClt ftolj Ultb aitfgeblafeit Ittrtcfyeit. Nowina o s'mier-    żelazem ostrem na końcach oprawionemi«. korbaczami.

ci królewskiej, nieprzyjaciela tak na barzego wsadziła,    Bibl. Gd. głogiem. Dudu. mît ©corpfolteit. Suffi er). Może na pierwsze kondycye pozwalać nie chciał. Biel.l\8.    skale miewają kieścień, który Polacy basałykiem nazy-

Birk. Dom. 11. Cierpliwością swoją darmopycha na bar-    wają. Gwagn. 518. Herberst. legat. §. 2. Trans!, człek

zego wsadził, Rozumiał, że z bojaźni nikt się z nim    nieostrugany, przerosły, długi, przytym nad pomiar do

nie wadził. Pot. Pocz. 550. Nie chce, żeby mię żona    tej swojej wysokości cienki jak kiszka, do tego niezgra-

miała podszczuwać, wsadzać na barzego. Opal. Sat.AO.-    bny, rozkisły, rozlazły, lejbowaty, bałwanowaty, próżniak,

Oppos. Złożył mocarzów z barzego, a podniósł pokor-    nieczynny, nie mający na zbycie ani dowcipu, ani rozu-

nych. Birk. Kant. A. 2. (poniżył, upokorzył, er fwt ftC    mu; Vind. trépan, terban, bebez, tumpez, zmok, trelei,

erntebrigt, gcbcmütlltgt). Hardy i wyniosły baszo, z barzego    terei, tarotel, trantou; eilt fd;n)erf«Htger plumper fOïenfcf;,

zsadzony będziesz. Birk. Kont. B. 3, b. Przyjdzieć tam    eilt LölpcI. BASAŁYKOWATOŚć, ści, f. 2. niezgrabność,

z barzego zsiadać. Paszk. Dz. 115. NB. Prędkość, szyb-    Vind. trepanost, terbania, trantaria; Solpelep, ^lumpBeit,

kość. Rag. barzos, barzenje, barzocchia; Uambr. brys ;    Ungefcpltfenpett. BASAŁYKOWAIA, a, e, nieokrzesany,

Vind. bersnost; Croat. berzocha.- Kwapić się, śpieszyć,    niezgrabny, Vind. trepast, torbast, bebast, budalast,

Rag. barzitti; Croat. bcrzćti.    "    * tumpast, tölpelhaft, plump, wtgefcflltffeit.

tak bowiem pieszczotliwie barana nazywają. 5] wołanie wieśniaków i pasterzów na owce, Socfmort für bte @d)aafe.

Baś baś owieczek wołają. Kchow. Fr. 28. Baś baś jagnięta. Pot. Jow. 225. (dist. basia).

BAS, BASS, u, m. 1. Boh. bas; Ca^n. bas; Vind. poss;

Ital. basso; 1. Najgrubszy z owych tonów, na które się głosy dzielą; insze trzy są tenor, alt, dyszkant. Ostror.

Myśl. 44. ber Saß, bie Saßfitiltllte. Woźny grubym basem krzyknął. Wad. Dan. 70. Dobywszy kędyś z kozłem od żołądka bassu, mówi: Pot. Zac. 125.    §. 2.

Bass, basetla, narzędzie muzyczne, skrzypice bassowe, wiolon, na którym bass grają; Boh. basa; Vind. poss, foss; btc Saßgetge, ber Saß. §. 3. Transi, zuchwała, fukliwa, dumna, uporna mowa, eilt grober, fcßeltcitber, ftöh jer £oit.    Kto rad basem gada, wiele u pana swego

wysłużyć nie myśli. Fred. Ad. 65. Na to, Piłat, - już    Pot. Sil. 55. Pot. Arg. 834. Przyjdź sam żalowi memu

syty owego hałasu, Gdy mu się żydzi przykrzą, odpo-    w bassarunku. Chrośc. Ow. 102. (w uldze),

wiada z basu... Pot. Zac. 206. Swoje z wycieńczeniem, BASETLA, i, f. 2. Boh. basa; Vind. poss, foss;* bas, narzędzie muzyczne, na którym bas grają, ber Saffctel, bte Saßgetge. Biegaj po skrzypce, basetle, wiole, będziem zaraz rznęli tę aryjkę. Boh. Kom. 1, 296. Tobie jeszcze basetle nosić. Teat. 20, b. 184. (rzępolą z ciebie, grać nie umiesz). BASETLINA, y, ż. mizerna basetla, ctltc eleit* be Saßgetge. BASETLISKO, a, n.* niezgrabna basetla, ctltc tttiforutltcfie Sapgetgc. BASETLISTA, y, m. grający na ba-setli, ber SaPgctger.

B2

BAS - BASAL

B A S A R - B A Ś Ń.

BAŚ, BAŚ, BASIU, BASIU! [właściwie baź, baź i baziu, baziu! BASARUNEK, BASSARUNEK, BASSARYNEK, nku, m. 1.

(może z Niem. Sefferilitg); nagroda za bicie, nawiązka, baś Sclmterjcitgclb, ©trafgelb für auêgetfietlte ©cblage. Gdyby chłop szlachcica w karczmie ubił, od basarunku ma być wolny. Lek. D. 2. b. Prawo, bankiety, fryzę, leki z budynki, Bassarynki pustoszą z gruntu nasze skrzynki. Kchow. Fr. 76. Kchow. 178. Gdy tego skrzywdzony żąda, płaci mu przyzwoity basarunek. Gall. Cyw. 3, 205. Nocne huczki każą mu płacić bassarunkiem. Mon. 76, 726. \. 2. ogólnie, nagroda za złe jakie poniesione, 6ntfcf)fi* bigttltg, (§rfai$. Nic to, choć ran, choć kilka postrzałów odniesie, Bo godny bassarunek bierze w interesie. Pot. Pocz. 167. Onoż w obozie macie bassarunki, Gdzie pełno bogactw gwoli żołnierzowi. Chrośc. Luk. 235. Dzieje się to starcowi ł w foldze, oraz w bassarunku. Chrośc. Fars. 176. Żalowi serca mego w basarunku.

z ogródka, a cudze z basem i szeroko roztrząsać. Fred.

Ad. 105.    (* sobie pobłażać, drugich surowo sądzić cf.

ździebło i tram w oku). Spuści on znowu kwintą z basu. Pot. Arg. 156. (stanieje, sfolguje, er nurb gcltitbere @cutcit nttfjielien). Spuściłem z basu na kwintę. Zab. 7,

203. Zaczyna od basu, a skończy się może na kwincie.

Teat. 29, b. 45. Trzebaby zsadzić tego zucha z basu. Pot. Pocz.

550. (cf. z barzego zsadzić). §. 4. Bas, plaga, cięga tęga, cięga nie lada, gdyż najgrubsza z strun muzycznych bassowa, ctit BASIA, i, f. 2. dem. Nom. Barbara; Boh. Barusska; Vind. Barka; berber ©tretd), berber §teb. Za te huczki, kazał mu wyliczyć    SMrbcbctt: Oefłerr. Saberl. Jak się masz moja Basiu?

dwieście basów. Zabi Amf. 84. Szuka syna, żeby go sfukał,    Teat. 22, c. 31. Basia siadłszy w cieniu, wrzecionkiem

a czasem i skropił basem. Kniaź. Poez. 2, 208. (cf. bat, batog). włókno kręciła. Zab. 10, 200. Zabi BASAEYK., a, m. 1. z Tureck. bicz na kształt maczugi BASISTA, y, m. basem śpiewający, Vind. toustipeuz, debe-z drzewa nieostruganego. Czrtr. Mscr. bicz z uwiązanym lipeuz; ber 53(lfftft. Zamówiłem oprócz tego dwóch basi-na końcu ołowiem; kula nawiązana, plumbata. Cn. Th. stów. Teat. 7. b. 11:

16. Wlod. Dudz. 53. eilte an ber éptjjc mit siet; ober *BASKAK, a, m. 1. słowo Tatarskie, przełożony, starszy, (gifeit tierfebette ^ettfcfie, ctite ©cipci. Żołądziami ołowiane-    starosta, wielkorządca, ber 3Utcfte, Sorgefcfde, Starofl,

mi wielkiemi, na rzemieniu długim uwiązanemi, jakoby    ücrtteitr, bet; bcit Latartt. Podole opanowawszy Tatarzy, sta-

basałykami, nieprzyjaciół gromili. Warg. Cez. 205. Ka- wili tam swoje baskaki czyli starosty. Nar. Hist. 6, 91. zano go nielitościwie ołowianemi basałykami bić. Sk. Żyw. BAŚŃ, i, f. 2. BAŚNKA, i, f. 2. dem.— Garn. basn, bajsn, 1, 574. okowanemi basałykami. ib. 408. Ociec mój    qvanta; Vind. basem, smislik; Boh. et Slovac. basen’; So-

chłostał was biczmi, a ja was będę chłostał basałykami.    rab. baszna, basznicza, basznizka; Ross. óacHt, óacHH,

CKa3Ka, ôaceHKa; (.Hung. beszed cf. biesiada). * bajka, bte    dzieć,    przestać, skończyć, zwinąć chorągiewkę,    złożyć

$abcl.    Baśni dla tego sa zmyślone, iżby prostakom takim    szablę    pod ławę, bflfta faßen, anffuhcn, fe«lt laffett,    bte ©e*

sposobem podawały się rzeczy potrzebne; jako owo dzie- gel etttjleljien.

ciom    gorzki a zdrowy trunek miodem rodzice słodzą.    BASTRAM, u, m. i. W niewoli Tatarskiej tylko ziemię i

Goni.    WŁ T. 4. b. §. Baśń, wieść, gadanie, pogłoska,    ciorbę    i bastramy i suchary miał sobie pozwolono.    Tward.

o czćm gadają, plotą, $abcl, ©ernd)t, ©ercbe. Nie słyszysz, W. D. 97. żeś szczególną baśnią w całym Rzymie, Ogłaszając bez- BASY ob. Bas.

wstydnie wszystkim twe niecnoty. Hul. Ow. 185.    §. O- BASZA, PASZA, y, m. 2. Bosn. pascja; Ihing. bassa, z

Persk. wielkorządca, eilt ^afd)(t. Basza dwutulny, trzytulny qu. v. Kłok. Turk. 61. Kapitan Pasza siły morskiej giene-ralny komendant. Mik. Obs. 145. ßy. Piekielny basza. Brud. Ost. E. 7. (diabół, szatan). BASZOSTWO, PASZEŃSTWO, a, n. 5. Bosn. pascjaluk, * wielkorządztwo, ba3 23(lfd)at, ©einet über SBÜrbe eitteö èafd)a. Pasza, który otrzymuje wyższe paszeństwo. Mik. Obs. 81. Kraj na 4 baszostwa

golnie: fałsz, plotki, finge, $abet, 9Mtjrd)en. Przez baśni i owe nadludzkie chwały Achillowe. Tward. Wf. i. Nie pilnuj żydowskich basień i zapowiedzi odwracających się od prawdy. Budn. Tit. 1, 14. W baśniach Owidyusza przechodzić. Sk. Dz. 82. (łgać na umor). BASLÎWY, a, e, bajeczny, baśni pełen, Boh. et Slovac. basniwÿ, fa-bulny; Boss. óaceHHbiii, CKa30nHtiH; fabelljaft. Już baśliwa

niech więcej sławy nie nabywa Troja. Bardz. Luk. 92. rozdzielony. Boter. 207.

On coś miasto prawdy baśliwego plecie. Bardz. Luk. 165. BASZKIER, BASKIER, a, m. 1. barbarzyński lud Moskwy BAŚNIARZ, a, m. 1. bajkarz, bajarz, ein gabnltft. Baja- Azyatyckiej; ctn barbartfd)e8 93clf trn 2(ftattfd)en iRnßlanbe. rzem mię nazwał, i do sennników odesłał. Mon. 72, 626. Kluk. Zw. 4, 284.

BAŚNIOPIS, a, m. 1. BAŚN10M0WCA, y, m. 2. Boh. BASZTA y, f. 2. Carn. boshtya; liai, et med. Lat. bastia

basnjr; Ross. óacHOTBopeui, óacnocJOBcmi, óacnoc.iOBB, cnasonHinui; bajkopis, ber gabelbid)ter. Który same bajki pisze, nazwać przystoi baśniosłowem, baśniom owcą, ba-śniopisem. Klecz. Zdań. 13. et 75. — Eccl. et Ross. óa-choc.iobts mytolog; óacnociOBie, óacnoc.iOBCTBO mytolo-gia; ôacHOcnOBiibiil mytologiczny. Boh. basnjrstwj poezya; basnjr poeta. *BASNIC Act. Niedk. — Ross. et Eccl. 6a-cHOcjOBim» bajać, fabeln.

BASOWY, a, e, od basu, basetli, 33afU, Sapgctgeit*. Strona basowa. Comp. Med. 365.

BASSYN, u, m. 1. z Franc, kotlina, wanna, misa wielka kamienna, ba3 23affin. Z ciosowego kamienia robią po ogrodach bassyny i sadzawki. Switk. Bud. 362. .

BASTA! Itall. Gall. dosyć już tego! bafta! genug ! Basta! resztę ci nie powiem. Teat. 53, 46.

(cf. bastire, Gall. -bâtir); ILung. bastya, baschya; Yind. postaina, osidni krai, brański ograd, savetje, obsidje, si-dna obranva; Sorab. sup. wotewrcnć pżitwark; Croat. bra-nische; Boss. pacKaTt; eilte 23aften, 23aftton, 2Mmerf; wielka kupa ziemi obmurowana figury pięćgraniastej, złączona zwałem fortecy. Papr. W. 1, 467. Baszty opasujące miasto lub fortecę. Jak. Art. 3, 93. Boter. 157. — §. 2. Wieża wojenna ruchoma, machina do murów, szopa wojenna, ctn bewegltdjer (tönerner SJjurnt, Bet) 23elagentngen. Oto baszty stanęły przeciw miastu temu, ku wzięciu jego. Radź. Jer. 52, 24. (tarany. Budn. strzelbę zatoczono. Bibl. Gd.). Baszta widokowa ruchoma, ctn betncgltdjer 20ad)h tf;urnt. Cn. Th. 17.    §. 5. Fig. przedmurze, 2?orntaner.

Polska dawniej basztą była chrześcijaństwu wszystkiemu. Papr. W. 2, 6.

BASTART, BASZTARD, BASTER, a, m. ‘BASZTRZĘ, cia, n. BASZTARDT ob. Bastard, BASZTRZĘ vide Baster. zdrbr. z Franc. §. 1. Dziecię nieprawego łoża, dziecię BASZTYON vide baszta.

P. Kchan. Orl. 1, 160.

1. BAT, u, m. 1. *BATA, y, f. 2. BACIK, a, m. 1. dem. BATKA, i, f. 2. dem.— Bosn. batio, sekif, brodaę; Ital. batello; med. Lat. batellus, batus; Gall. bateau; Pers.hß-tif; Angl. boat. Svec. baot; Dan. baad; Holl, boot; Germ. baś 23otb; łódź, łódka, Vind. ladjiza; Ross, óotb, ii.iob'E, mepóoTT,, Bcpcnna; (Eccl. BaTb * kadź). Łodzi abo batów wielkich i małych dwa tysiące. Star. Dw. 22. Bata jedna utonęła. Biel. 688. Bata w której płynęła. Auszp. 87. Wsiadł w małą batką. ib. 83.

błędne, bękart, przypłodek, pokrzywnik, ettt nnef)Cltd)e3 BASZTYK, a, m. 1. Jedni mają kosztury, a drudzy basztyki. $tltb, Cttt èaftarb. (Dyalekta ob. pod Bękart). Bastard od słowa bassum nizkość, że on niższym od prawnie urodzonego. Czac. Pr. 1, 266. Juno się żali na metressy i basztardy Jowiszowe. Bardz. Tr. 2. Petr. Pol. 271. Xięża ze swemi bastertami. G licz. Wych. B. 5. Kazimierz wiele basztrzętom swoim odkażał. Krom. 366. Bastrowie zazwyczaj szczęśliwi. Klon. Wor. 61. Nie każdy bastard jednakie szczęście miewa. Rys. Ad. 46.    §. 2. Rzecz jakakol

wiek oddalająca się od swego rodzaju, wyrodek, allc3 ttW$ fiel) ötm feiner 21rt entfernt, mtê ber 31rt Gcfcf;lngen tft, ntcf;t ćtd)t tft. n. p. Bastard wino, ber Sflftarbtnein. (ob. Bękart). 2. *BAT, u. m. 1. z Hebrajsk. miara płynnych rzeczy, ein Pigwy obwarzają w ipsymie albo w bastardzie, Cresc. 413. Ijebratfcf)c3 SDîact^ ppńjer ®tnge. Dwadzieścia tysięcy batów Kufa małmazyi, muszkateli, bastertu. Vol. L. 3, 57. ba- wina, a tyleż batów oliwy. Radź. 2 Chroń. 2, 10. Effi sztertu. t. 226. basztardu. t. 564. Bastertowe wino. Syr. i bath równej miary będą. 3 Leop. Ezech. 45, 11. (korzec 1290. — Bastardy, armaty, różniące się od ordynaryjnych i mos. 1 Leop. ib.).

gatunków. Archel. 13. BASTARDA, BASZTARDA, y, ż. 3. BAT, u, m. 1. Bosn. bat, batieb; Vind. bat; Croat. ba-BASTARDKA, i, ż. gatunek pojazdów, eine 2trt 2ßagcn, ticza; Hang. bot/f kij gruby, palica, batog, rzemień ple-eitte Saftarbe. BASTARDZ1EĆ, ob. Bękarcieć.    ciony, ein trüget, Knüttel. Za moje usługi, dostałem ba-

BASTOWAG, Intrans. Niedok. zabastować Dok. basta powie- tem po plecach. Teat. 24, c. 40. Udawanie opętanego

64

B A T A L - B A W E J.

B A W E Ł - B A W E T.

“BAWA, y, f. 2. bawienie się, zabawa, zatrudnienie, bte 23cfd;dfttijumj. Ta jego bawa była, by bogarodzicy chwałę wzniósł podwyż niebios: Clwdk. Kost. 12.

BAWARYA, yi, f. 2. I. Boh, Bawory; Slovac. Baworstwo, Ba-worsko; Slavon. Bavaria; Vind. Parska deshela; Ross. Ea-Bapia; cyrkuł rzeszy Niemieckiej, część dawnego Noryku i Windelicyi. Wyrw. G. 205. ÜBatyCtu. II. Bawarye, turnieje, junakierye, 9îauflmubcl, DłauferetyClt. Własnej matki krew przelał, i do tychczas żyje, po świecie chodzi, dzikie stroi bawarye. Bardz. Tr. 545. (ob. Brewerye). — BA-WARCZYK, a, m. 1. Boh, Bawar, Baworan; Slavon. et Croat. Bawar; Vind. Par, Parez; Ross. EaBapeufB, z Ba-waryi rodowity, eilt Sabrer. Bavari, i. e. Bojari vel Vojari, duces belli. Bohoritz. BAWARKA, i, f. 2. z Bawaryi rodowita, bte Sktyerimt; Boh. Baworka. BAWARSKI, a, ie, od Bawaryi, Boh. Baworsky; Boss. EaßapcKm; Vind, Par- BÀWET, u, m. 1, w stroju kobiecym, zasłona przedpierś-ski; ‘Sa^erifd). Cyrkuł Bawarski. Wyrw. G. 205.

dziś rózgami albo batem nagradzane bywa. Perz. Lek. 206. §. 2. Plaga, bicie batem, cięga, cttt^teb, ©dmttjü, Streid), ©totfftretclj. Za takie figle sto batów mało. Teat. 43, c. 62. Wybick. (Bosn, battonoseja, clauarius paliconosz, ma-czugonosz).

BATALIA, ii, f. 2. bitwa, akcya, potyczka, bte 33fltatfle. Ja swą śmiercią niech skończę straszną ‘bataglią. Bardz. Luk. 23. BATALION, u, m. 1. Korpus piechoty od 600 ludzi. Papr. W. 1, 468. cm 23atatllwt. Batalion czworograniasty, czworogran wojenny, szyk wojska, w którym szeregi wszystkie wszerz i wzdłuż, równe. Papr. W. 1, 468. 23atatb lim quarre.

BATALNIA vide Patelnia.

BATERYA, yi, f. 2. z Franc. Vind. shtukouni nakop, shtu-kni nasip; Slavon. tabla; btC Batterie; miejsce podwyższone, obwiedzione rowem, gdzie stawia armaty. Papr. W. 1, 468. Łejk. 2, 242. et 1, 93. działobitnia. Jak. Art. 5, 286. Baterye pływające, Pam. 85, 580. fcfmńmutcube Satterteeit.

‘BAT KO, BAJTKO, a, n. 5. [ojciec, w znaczeniu właściwćm; wprzenośnem zaś xiadz 5J. Boss. óaiLKa, u pospólstwa pop, (ojciec duchowny), Pfaffe, (cf. Bajda, Bajdko). U Rusi co pop, to batko; dla tego też czasem i samego popa, wykudłają chłopi. Sak. Persp. 7 et 8. Czytał pismo ten bajtko Ruski, który tam jest we Lwowie, i zezwalał nam na wszystko. Hrbst. Odp. Aaa. b.

BATOG, u, m. 1. BATOZEK, żka, m. 1. dem. — Dal. bdth, Hung. both, bototska, Croa. baticza, Boss. óaiorE, 6o-Torr», óarombe, * bat, kij, palica, patog, cm ^rügel, ein Knüttel, eilt ©tocf. Ekonom kazał przynieść batogi; alić on wnet się przyznał. Teat. 54. c. B. 2.    §. Batogi, ba-

tożki, baty, basy, plagi, cięgi, grüßet, @d)läge, <3tocffd;läge; Eccl. naamiecTßO, ôiettie najKarnu. BATOGOWAG, BATOZ-KOWAĆ, Act. Niedk. batogami okładać, mit bcut ©tocfe fdjlageu, ©focffcfńmje gcfeeu; Hung. botozom; Garn. butam, wutam.

Źydowie widząc Pana płaczącego nad Łazarzem, mówili: Bawej! jakoć go miłował! Odym. Sw. 2, J. 2. Niektóry biskup rzekł: bawej! a wiec ty więcej chcesz rozumieć, niżeli wszystek zbór! Baz. Hst. 9.

BAWEŁNA, y, f. 2. Boh. et Slovac. bawlna; Sorab. sup. ba-wniana wowna; Vind. pawouna, pavola, dreuna vouna; Garn. pavola, bombâsha; (Lat. bombax), Croat. Hag. Bosn. feumbâk, pamuk, mavez, gyoput: Ital. bambace, bamba-gia; Hung. pamut, gyapolt; (Eccl. óyiwara xionuaiaa; * 4. bawełna, 2. papier.), bte Samunmlleupflauje, ber 23aumnmb Icitbaum, bte SaunttDollc. I. Krzewinka, gossypium herbaceum Linn., drzewo, gossypium arboreum Linn. owoc nosi jak laskowy orzech, który doźrzały otworzywszy się, wydaje znajomą bawełnę. Kluk. Bosi. 5, 352.— Prov. W kaftan bawełnę, a w chomąto słomę. Rys., Ad. 70. Fredr. Ad. 21. Cn. Ad. 162. Petr. Eh. 107. Źegl. Ad, 60. (każda rzecz ma swoje miejsce, jcbeS 2)tug fiat feine Seftttttmuitfl). §. Fig. obwijać prawdę w bawełnę * nie mówić jej wzręcz, koło płotu chodzić (cf. jedwab, jedwabne słówka, cf. ogródka), bte 2Bal>rl>cti »erfüllen, ocrfcfyletyeru. Rzetelny obwijać prawdy w bawełnę nie lubi. Mon. 73, 671. Gorszy niźli padalec, wąż, jaszczur i żmija Człowiek, co skargę, chwały bawełną obwija. Pot. Arg. 74. Powiedz wszystko, a nie obwijaj słów swoich bawełną, ib. 401. Miasto hańby grzechów, szukamy bawełny, chcąc je kształtnie uwinąć, ib. 401. Prawda często bardziej kole, ukryta w bawełnie, ib. 224. Odkryj mi zupełnie Tę tajemnicę, prawdy nie kryjąc w bawełnie. Trep. S. M. 35.    §. aliter:

pieścić co, jdrtltd) bclmnbcln. Jaki mi pieszczoszek, żeby go w bawełnę uwinąć ! Oss. Wyr. II. Bawełna poziemna, vide Ukwap. BAWEŁNIANY, a, e, ‘BAWEŁNY, BAWEŁ-NICZY; (Boh. bawlneny, bawlnany; Garn. pavolnast, pa-volnat; Ross. óyMatfnibin; Croat. bumbachni, pamuchni, pamukni; Hung. pamutos, gyapoltas); * od . bawełny z bawełny, Sauntnmlleu *, baumwollen, ooit Saummolle. Drzewko bawełne. Syr. 732. Bawełniany chróst, krzak, (Eccl. 6y-MażKiioe 4peBo; Croat. gyoput). — Materya bawełniana. Cresc. 342. bawełnicza. Kłok. Tur. 181. — BAWEŁNICA, y, f. 2. BAWEŁNIK, a, m. 1. BAWEŁNIANKA, BAWEŁ-NICZKA, i, . 2. dem. (Boh. bawlnka, barwa na suknie), tkanka z bawełny, ettt ŚaimtwoEeitgemebe, 23aummollen$cug, Sattuu, Slaummoltcntud;, Saummolleufletb. Bawełniczek Niemieckich kopa jedna, 8 Złf. Gost. Gor. 111. Tam płótna, jedwabnice alboli też bawełnice przedają. Star. Dw. 12. Trupy w bawełnianki obwinione. Boter. 218. Towary Tureckie, chustki, zawoje, bawełnice. Vol. Leg. 4, 82. Mięk-kiemi ocierają pot bawełnicami. Ban. F. 2. Bawcłnica haftowana. Kłok. Turk. 90. Część piersi jej pokrywa subtelna bawcłnica. Tward. Pas. 6. Bawełnicę łzami omo-czyła. P. Kchan. J. 60. Bawcłnica rany ojcu zawiązał. Tward. Wł. 90. Bawełnik żony jego. Chrośc. Luk. 1, 92.

nia, baê Srufttud; bcö graueu$tmmcr3. Umizgaj buzią, gmerz BAWEJ! Interj. Graec. ßaßai, nanai, Lat.    papae, (vide Ba!)    koło bawetu, Lub zmarszczonego poprawiaj mankietu. Zab.

Volck. 395. Sorab. sup. ćm, hley schak! hola!«wej! patrz!    10, 392. Zabi.    Zaczęła    historyą o bawetach, żuzmantach,

patrzcie; daj go Bogu; ety fetyt bod;! Cty!    Hem! ej, bawej    kabatach. Kras.    Pod/1,    148. Wkrótce tak bardzo spu-

go, bawejże go! MaLcz.— Brud. Ost. F.    5. Cn. Syn. 319.    chniesz panno,    źeć się    nie przyda ten bawet. Pot. Jow,

BAWIĆ §. 1. Neutr. Nied. bawić gdzie, zostawać czas niejaki na jednćm miejscu, Eccl. npmweTaTHCff; ftcfy n)0 auf« galten, üerroetlen, tttetlen. W Saksonii bawił kilka lat. — transit, bawić czas, przepędzać czas, Boss. nacoBart; bte 3ctt hmbrtngeit, jubrtngen. Nie mam szczęśliwszej chwili nad tę, którą z najukochańszą siostrą bawię. Teat. 7, e. 16.

mit jemanbett unterhalten, mit ihm abgeben, umgehen. Stary ze starym, młody rad się bawi z młodym. Pol. Jow. 95. Bawi się częstokroć z ludźmi występnemi; ale w rzeczy samej gardzi się niemi. Zabi Roz. 114. (man gfebt ftd) mit ihnen ab). §. absolute bawić się, zabawiać, czas skracać, mile przepędzać, ftch einen 3eitnertretb machen, fief) unterhalten, antüftren. Bawmy się.

BAWIDŁO, a, n. 3. BAWIDEŁKO, a, n. 3. dem. fraszka do zabawki, zabaweczka, eine Trhtbelety, ein 3cttt>ertreibchen. Z osobliwszą pieczołowitością karmią ptaki, pieski, i inne nikczemne bawidła. Oss. Sen. 57. Bawidła dziecinne. Karp. 1, 174. Bawidełka. Zab. 15, 205. N. Pam. 24, 373. BAWNY, a, e, BAWNTE, adverb. 1 .Active zabawny, bawiący, zabawiający, unterhalteub, amüfirenb. (oppos. nudny). Nazo sztukę kochania tak bawną zostawi. Dmoch. Szt. B. 27. Panna, nie tak ładna, ale żywa i bawna. Pam. 85, 135. Niechaj się autor poci, nic nie zyska przecie, Dobrze pisze, lecz nudzi; a ów bawnie plecie. Dmoch. Szt. R. 21. §. 2. Passive zabawiony, zatrudniony, befd)afttgt. Będąc długo bawny wydał książkę o... Chodk. Kost. ep. Bawny w krotofilach miłośnych. Zab. 15, 78. Niebawnie, nieodwłócznie, vid. nie bawiąc; sub verbo Bawić.

Contin. dérivât. Nabawić, pobawić, przebawić, wybawić, wybawiciel, zabawić, zabawa, zabawny, zbawić, zbawienie, zbawiciel; pozbawić (cf. Croat. dobavitisze* przyjść do czego; Bosn. nebaviti, truditi * trudzić; Bosn, proba-

§. 2. Activ. bawić kogo * a), zatrzymywać go, mieszkać komu, eilten aufhalten, tîmt Aufenthalt machen. Tak długo mię bawisz, a wiesz, źe czasu niemam. b). bawić przy sobie, zatrzymywać, trzymać przy sobie, bety ftcl) unterhalten, bety ftch halten. Uczonych przy sobie bawiąc, i od nich się ucząc, niewiadomości swej pomagał. Sk. Dz. 304. — si-milit. Siarka, klej, i inne materye, ogień sobą bawiące.

Otw. Ow. 621. utrzymujące, karmiące, geuer Unterhalten!), nährcnb. Nie bawiąc, niebawiąc czasu adverb. niebawnie, niebawem, niezabawem, nieodwłócznie, ohne Verweilen, halb, gleich; Boss. iiesnwBHHO, HacKOpo. Nie wiem, gdzie jest; ale przyjdzie niebawiąc. Teat. 22, b. 6. Niewielka rana nić bawiąc mu się zagoi. ib. Nie bawiąc, komedye zaczniemy wyprawiać. Teat. 1,45. Niebawem przyniesiono jeść dla mnie. N. Pam. 12, 268. Nie bawiąc czasu, Pimin.

Kam. 406.— c). Przeciwnie nudzeniu, bawić kogo, zabawiać mile, zaprzątać kogo mile, rozrywać, einen antüft* ren, unterhalten, angenehm nermetlen. Nie dość nauczyć; trzeba żebyś bawił. Kras. Mysz. 102. Kędy płaczą, tam cieszyć; kędy smutno, tam bawić. Dzwonie. Stat. A. 4. (cf. Bajać,

Croat. zabavlyam blatero). §. 3. Becipr. bawić się, zatrzymy- viti * strawić, przetrawić).

wać się przydłużej, nie spieszyć, mieszkać się, Boss. 6a- BAWÓŁ, BUJWOŁ, u, m. 1. Boh. buwol, bauwol; Slovac. BHTL, "óaBHTbca; jaubern, mctlctt, ftd) nermeileit, ft<h lange biwol; Hung. biyal, bial; Croat. bivol, Dal. et Bag. bivoo, aufhalten. Nie baw się, źle odwłóczyć, zwłaszcza kto go-    in Genit. bivola; Bosn. bivol, bivo; Slavon. bivol; Carn.

towy. Bardz. Luk. 8. Kto ma intéressa, nie może się    bivol, bis; Vind. bivol, pivol, piffl; Boss, et Eccl. 6yn-

ßalog (cf. Gr. ßü?)', Angl, bufile, Gall, bufie; Dan. byffel; Hisp. bufano; Ger. ber Süffel; (Sorab. sup. dziwi wohw, dziwowohlacze); bos bubalus Linn. większy od byka; ma rogi czarne, skórę czarną; bardzo jest porywczy. Zool. 359. Bujwoł ogromny. Hor. 1, 210. (Carn. bivolina* nieokrzesany, niezgrabny). BAWOLEC, Ica, m. 1. antilope bubalis, wielkości łosia; z tołuba podobny do wołu i jelenia; znajduje sie w Barbaryi. Zool. 567. ber Snffellnrfth. BAWOLI, a, e, BA WOŁOWY, a, e, od bawołu, Süffel«; Croat. et Bosn. bivolszki, bivolski; Hung. biali; Boh. bu-wolowÿ; Boss. óyHBOJOBbiii; Carn. bisov. — Artill. bawoli ozór, blacha żelazna, wyrobiona w postać ozora, osadzona na rękojeści, służy do wydobycia uwięźnionej kuli w kanale armatnym. Jak. Art. 3, 286. bte Süffeljunge, ber ^anouenfräjjcr. BAWOLICA, y, f. 2. Croat. bivolicza; « samica bawola, bte Süffclfitl). Stryjk. 149.

bawić. Teat. 9, 50. Boh, dljti, parati se, Sorab. sup. szo bojtł; (cf. bujać); Ital. bufifalo; Lat. bubalus; Graec. ßov-dliecż. §. bawić się czym, zaprzątać się czym, chodzić koło czego, pilnować czego; Eccl. óaBiiocH be ucme, yripa>K4HHK)CH, npoóaBHTLca; jtd) roorntt befchftftfgen, ahgehcn, etroaS treiben. Kupiectwem się ociec jego bawił. Pieśń. Kat.

144. Rzemiosłem się bawi. Teat. 7, c. 46. Areopag miał prawo zapytania każdego obywatela, czćm się bawi, jak czas swój rozrządza. Ostr. Pr. K. 1, 217. Ach jak bawić się pracą, jest to stan przyjemny! Zab. 15, 332. Nagi Kto się rzeczą podlejszą albo fraszką bawi, Pod roboty pozorem czas daremnie trawi. Gaw. Siei. 364. Go kto umie, tern się rad bawi. Cn. Ad. 93. Nie bawię ja się tćm « dziecińskie to, podłe rzeczy. Cn. Ad. 553. Półgodziny się bawi modlitwami swojemi. Star. Dw. 44. W powszechne dni nie długo się kościołem bawią. Paszk. Dz.

74. Bawić się płaczem i frasunkiem. Otw. Ow. 35. Cóż ci potem, Bawić się temi łzami i takim kłopotem! Groch.

ber ftraueujtntmer. Kwefy i bawoletami niewiasty głowy zdobiły. Cotnp. Med. 703.

W. 129. Plotkami się bawić. Sk. Dz. 811. Bawić się żar- BAWOLET, u, m. 1. ubiór kobiecy na głowę, eut fôopfpufj tami. WeLg. Marm. 1, 80. Graniem, pijaństwem. Boh. Kom.

1, 385. Warg. Cez. 140. Rozbojem i łotrowstwem. Star.

Byc. 47. Bawić się błazeństwy. Sk. Dz. 812. (cf. czas ‘BAWORCZYK vide Bawarczyk. BAWOROWSKI, BAWOR-trwonić, truć).— Aliae construct.    Zawsze około posług    SKI, herb, strzała złota, od końca rozdarta; przez śrzo-

kościelnych się bawił. Sk. Żyw. 1,    211. Myśl jego usta-    dek jej krzyż; a w rozdarciu strzały ośmka. Kurop. 3,

wicznie się na rozmyślaniu śmierci    bawiła, ib. My jeszcze    5. z Czech, ein Söappen.

n04daBa no4'&

w większej próżności bawimy się, niżeli młodzież. Kuczk. BAZA, y, f. 2. z Greckołac. Eccl. ctskhko,

Katch. 3, 334. (‘obieramy się). §. Bawić się z kim, ftch ctoiitb, podstawa, podslupie, noga n. p. u kolumny, zasada,

20

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

bte ©ntltbltttte, Saftê, ©runbfefie, Callit. 6. Chmiel, 1, 77.    paitie, Mapua, byle jakie pisanie, klukasy, mazanina; rzecz

BAZALT, u, m. 1. (Ethyop. basal* żelazo) kamień twardy    byle jak napisana, banaluki, albertusy, ramoty, ©dpnteretcp,

sześcioboczny. Kluk. Kop. 2, 85. ber Safalt.    ©eptnfel, ©efc^mtere, (Sd;mteraltett. — Cont.deriv. dobazgrać,

BAZANKA, ziele, vide Szczyr leśny. BAZANOWIEC, wca,    nabazgrać, obazgrać, pobazgrać, przebazgrać, zabazgrać.

Safel ttt ber @d)tt)et£. BAZYLEJSKI, a, ie, od Bazylei, Sufler, SafeL. Biskupstwo Bazylejskie. Wyrw. G. 208. BAZYLEJ-CZYK, a, m. 1. z Bazylei rodowity, ber 33aflcr. BAZYLEJKA, BAZYLEANKA, i, f. 2. z Bazylei rodowita, bte Saëlerittn.

m. 1. ziele, tojeść wielka, Boss. noxyiueuHaH Tpaita, Ly- BAZYLEA, ei, f. 2. miasto sławne Szwajcarskie. Dyk. G. simachia vulgaris Lims gelber Söetbertd). Syr. 1258.

Radie :

BAŻANT, a, m. 1. BAŻANCIE, a, m. 1. dem. ‘FAZYAN Cn. Syn. 678. Sorab. sup. bażan; Boh. et Slovac. bażant; Carn. basant, fasant, Hung.

z - n fâtzân; Vind. fasan, fason, devja kura; Croat. BAZYLI, ego, m. Ross. Bacimü; imię męzkie, Saftltltê. Kras. s - n    fasian, faczan, fazian, fazan, paczian, bazian;    Zb. 1, 151. Srtftltttś, eilt JDîamtihtame.

cz - n    Bal. et Rag. pazian, fasan; Slavon. pacian,    BAZYLIA, ii, f. 2. BAZYLIK, u, m. 1. BAZYLIKA, BA-

z - n    pasvan; Bosn. bazian, fagjan; Ross. óajKaurL,    ZYLIJKA, i, f. 2. Wasilek, balsam Polski, Boh. baza-

ph - s - n    . «paaatrt; Lał. phasianus, od rzeki Kolchickiej    lićka, bazalika, bazalka; Ross. óastwiiKt; Carn. basbileka;

Phasis. Otw. Ow. 267. ber ^ftafatt, $afan;    Bosn. bosilak, Croat. basulyëk; Bal. bosilyak; Gr. ßaai-

ptak wielkości koguta. Kluk. Zw. 2, 189. Bażant pial.    hxov, ocymum /Ann. ba3 Saftlteit, Saftlteitfraut. Bazylia ogro-

Ban. J. 5,    b. Bażanci smaczni, ib. J. 2, b. — fig. ba-    dowa, wodna. Kluk. Rosi. 2, 209. Bazylijka drobna. Kluk.

żantami kogo karmić— przysmakami. Oss. Wyr. eilten    Rośl. 1, 219. Bazylika wodna, vide firletka wodna. Syr.

mit bclicaten Stffett füttern. BAZANCICA, y, ^f. 2. Croat.    1301. płonna vide firletka krowia,

fazianka * samica bażanta, bie $afaitf>ettlte. BAŻANTARNIA, BAZYLIAN, a,, m. 1. zakonnik zgromadzenia Ś. Bazylego,

Kras. Zb. 1, 151. ber Saftltatter* SDłoncb, 23aftltattcr. BA-ZYLIANKA, i, f. 2. zakonnica tegoż zgromadzenia, bte Saftltatter *3?omte. Siebel: 1, 138/BAZYL1AŃSKI, a, ie, od Bazylian, 23«ftlt«iter.

BAZYLIKA, 1. vid. Bazylia, 2. Bazylika z Greckiego ßacn-l.tvç król, jakoby dom królewski, gmach publiczny, wspaniale ozdobiony, do kościoła dla powagi i ozdob podobny, w którym się rady, negocyacye, sądy odprawują. — Wszystkie miejsca wspaniałe, urzędowne mogą się nazywać bazylikami. Nar. Tac. 2, 412. ettt bffentlttbeê pracfytigcS bćhtbe. Szczególniej kościół wspaniały katedralny, tttfonber* tyeit eine pradjttge Smnftrcfye. Sk. Bz. 109. Różne są bazyliki , ale jednaż chwała bogu oddaje się w największej katedrze, i wr najlichszej plebanii. Leszcz. Gł. 20. ‘BAZYLISK, a, m. 1. BAZYLISZEK, szka, m. 1. (z Greek. ßarrdevg król, od grzebyka na głowie, niby korony). Ross. BacioncKî; Sorab. sup. bafilisk; Boh. bazylissek; Carn. bashilislek, strupovid; Vind. struppovid; baŚ Sflftltêf. Pewny gatunek jaszczurki, który jednak nie ma tej własności zabijania wzrokiem, jak pospolicie mniemają. Zool. 209. Bazylisk. Sak. Probl. 31. Pan jak bazyliszek, co się własnym zabijasz wzrokiem. Teat. 6. b. 23.    §. Transi.

złego wzroku człowiek, złośliwy, coby każdego rad samem spojrzeniem zabić. Oss. Wyr. ettt behaftet SDîeitfd). (cf. Jaszczurka, ropucha, żaba).— §. 2. Rodzaj dawnych armat, należący do wężów. Jak. Art.3, 286. działo, długie na 15. stóp, wyrzucające 48 funtów żelaza. Arrh. 13. eine hoppelte gclbfd;lange, ettt Saftltëf. BAZYLISZKOWY, a, e, od bazyliszka, Saftltëf’eit =. Nie poglądaj na bliźniego okiem lada co, byle pisać, banaluki, albertusy pisać; Rag. barć- bazyliszkowćm. Psalmod. 38. (nienawistnćm, złośliwćm). kati; Ross. wapaTt, ucpKuyn,, qepnaTt, fdmttercn, ptttfelit, BAZYNA ziele, vide Łopian, fritjeht, fcfyledjt fcljretóett, flecfett, butmneê 3c«0 fd;ntterett. Czyńcie jak ja, bazgrajcie, drukujcie, co chcecie, Ale wszystkich bez braku nie chwalcie tak przecie. Weg. list. 22. BDELIUM, indecl. n. Gr. ßdeRiov drzewo i żywica, Sbellott, BAZGR ACZ, a, m. 1. Ross. Mapa-iŁiumcB ; ettt @d)mtcrcr,    eilt Saunt itttb Saumfiarj. Bibl. Gd. Genes. 2, 12. Budn.

^tnfler, elettber ©d;retbet\ BAZGRANINA, BAZGROTA, y,    ib. Sebellimt, Situer ib. Plin. Hst. N. 12, 9.

f. 2. Vind. masik, masilu, krazanje, burnu pisanje; Ross. Ma- BDŁA, Syr. 911. Spicz. 7. vide Bedłka.

66

BAZAL - BAZGR.

BAZYL - B D Ł.

i. f. 2. Boh. bażantnice, miejsce chowania i hodowania bażantów, bte $afaiterte. W bażantarniach potrzeba wielkiego starania, osobnych zagród w miejscach cienistych etc.

Zool. 234. Mamy bażantarnią; a stodoły się walą. Kras.

Pod. 2, 30. (cf. huczno buczno, a w pięty zimno). BA-ZANTOWY, a, e, Boh. bażantj; Croat. fazianzki; Hung. fàtzanhozvalô; Ross. <t>a3aHiii; od bażanta, gnfatt -, gafa* nett*. Bażantowy ogród. Kluk. Zw. 2, 191.

BAZAR, u, m. 1. Indie. Pers. Turc, targ, targowica, targowisko, rynek, osobliwie obozowy. Cztr. Mscr. ber üDîarft,

Éarftplajü, befonberś im Säger. (Miasteczko Turc. Bazar,

Paszk. Bz. 134). (III. barb. pazâr, pazarisete, terge * 1. targ, rynek, 2. jarmark, inde pazäriti, nundinari, nego-tiari; Slavon. pazar, vashar; Hung. baasar; Ross. óa3ap:&);

Pol. Bazar, Tureckie nazwisko miejsca, na którym się targi odprawują. Otw. Ow. 161. (cf. Majdan). W Turczech na bazarach, pospolitych rynkach, zacnych ludzi dzieje śpiewają. Stryjk. praef. Chrośc. Luk. 59. Na bazarze róż-nemi rzeczami przekupowała. Star. Ref. 101. Więźniów kijmi na bazar, jak bydło pędzono. Stryjk. Turk. B. 3.

BAZARNTK, a, m. 1. markietan, przekupnik, ber SOîarfc* tettber. Głód w obozie, chociaż na samych bazarnikach łakomych nie zbywa. Bardz. Luk. 55. (v. Obazarnik). BA-ZARNIGA, y, f. 2. markietanka, bte SJiarfctenberinu. Klok.

Turk. 210. BAZAROWY, a, e, od bazaru, Ross. óa3ap-hłih; $?arft=, jitm 2Mte gehörig.

BAZENSKI, herb, murzyn trzymający na ręku wiewiórkę szarą, orzech gryzącą. Kurop. 3, 5. ettt SBappett.

BAZGRAĆ, Act. Nied. gryzmolić, źle, lada jako pisać, pisać

BD.

BE - BĘB.

BĘBENNICA.

67

nar,

BE.

BE, BEE, głos owczy, beczenie, ber Ton be<3 $lödett$ ber ©dwafe. Dzieci od kozy karmione beczącej, bekania tego bee bee nauczyli się. Chmiel. 1, 85. Prov. Ani be, ani me. Rys. Ad. 1. Cn. Ad. 5. Slovac. ani be, ani me,

» milczący, ani trzech nie zliczy; nie dopytasz się na nim ani słowa; gamuła; nie umie ani gębę rozdziewić, ni pachnie, ni śmierdzi; ein ftuntmer SDîenfd), ber feinen Saut tum ftd; giebt; ein ilueutfcl;loffener; einer, ber ittcf;t ®rep jftÿ* fen fann.

BEAN, BEJ AN, a, m. 1. nieuk, nieokrzesany, ein ttlttotf* fenber, uitgefd;ltffcttcr SOîenfd;, ein ©itnpel. Sprośnych i niewdzięcznych beanów łaski nie proszę. Stryjk. 782. Leda wyrwa, bean, przywłaszcza sobie szlachectwo. Stryjk. Gon. D. 3. Beanowie co im rogi porosły. Eraz. Dwór. B. Męża jakiego bejana, Wyciągnie go na co chce hrubego kojana, Jez. Eh. F. 3.

Deriv. beczeć, beknąć, bekać, bekowisko, bek, bekać sie; odbeczeć, pobeczeć, zabeczeć.

BĘBEL, vide BABEL.

BĘBEN, bna, m. 1. Boh. buben; Sorab. sup. bubon; Sorab.

inf. bubon, bugon; Dalrn. buban, tamberlin;

Radie.    Croat. bubëny, bobèn;    Rag. bubagn; Bosn. bubagn,

b -    bn    tambrrilin; Garn.    bóbn; Yind. boben, buban, drumla,

bn -    bn    bobenj, bobniza;    Ross.    óyóewh, óapaóaHt; (cf. Lat.

bm -    b    bombus), Eccl.    2.,]TVMnan,&; Hung. dob (cf.

Dobosz) * taraban, tołombas, bie Trommel. W bębny bić. Dwór. E. 4. Bez tryumfu wjeżdżał; bębnów nie słychać było żadnych. Birk. Zyg. 32. Zona zła jest bębnem, który ustawicznie bije pobudkę. Teat. 49, d. 26. Zyszka skórę dawał na bęben. Pot. Jow. 89. Z bębnem i z muzyką prowadził go do grobu. Gorn. Sen. 332. (bijąc w bębny, mit Troiltmelfcl;lag). Prov. Głośny bęben za górą, a kiedy do nas przyjdzie, alić jak pudełko. Rys. Ad. 15. Bęben w lesie coś wielkiego, Choć jak cebrzyk wielkość jego. Cn. Ad. 1055. (opodal większe się rzeczy w-ydają. W kącie byle światełko świeci. Więcej huku, niż puku. Wątku mało. Z wielkiej chmury mały deszcz. Nie tak straszny diabeł. ©rofL ©pectafel, unb ntd)t3 bafytnter. SStel ©e* fdfret, unb mentg Sofie). Jak zając bębna, tak rad tego słucha. Cn. Ad. 295. (ucieka przed hałasem). Słuchają tego, jak zając bębna. Twórz. Ok. D. 1. (stronią od tego). Prov. Slovac. na zagaće z bubni chodit, agere pałam, na zające z bębnem chodzić; (ptaki płoszyć). §. 2. Milit. wolny bęben, wolny werbunek, frepê Serfutng. Gdy regimentom nie wyznaczano kantonów dla zaciągania rekrutów; zaczćm wolny bęben pozwalamy w miastach. Vol. Leg. 8, 154. Trudność zawerbowania, kiedy wolny bęben zakazany. Gaz. Nar. 1, 381.    §. 3. Anatom, bęben,

bębenek w uchu, ba3 Trommelfell tnt iDfyre. Poprzek kanału słuchowego, jest cienka, suchawa, naciągniona błonka, bęben zwana, tympanum Zool. 50. Kirch. Anat. 85.    §.

4. Bęben w młynie, ber ®re(»Itng fit ber fDKtlffe, Schneid. Młyn. 365. §. 5. Artill. Bęben, sito, nakryte drugim niby sitem, ale mającym dno skórzane, do przesiewania na mączkę różnych zapałów ogniowych. Jak. Art. 3, 286.

baS fulocrfteB. §. 6. Tambur kobiecy do wyszywania, ber tambour sum ©tiefen. Mężnym zowiesz, którego się tknęły dziewczego ręce bębna? Bardz. Tr. 25.    §. 7. Bęben,

brzuch pękaty, ein bfcfcr Saud;, ein Santft. Pełny brzuch, bęben, faliscus venter. Mącz. §. Brzuchacz, eilt THcKmud). Bęben, brzuch, pijanica, utratny żarłok, strawca, liguri-tor. Mącz. §. Stara pani, staruszka, zadek, ber £>tlttcre. Weźmiesz wt bęben, vapulabis. Mącz. §. Bęben, dziecko małe, grube, pękate, niezgrabne a głupie, bachur, eilt Keiner, biefer, ungefdjtdter unb bnntmer 3unge, ein Salg. [z fran-cusk. bambin * niemowlę 3]. Ross. ÄponetrE. Głupi bębnie, matka rzekła, abo ty nie widzisz, że... Oss. Baj. 2. Rózgą, rózgą te bębny. Teat. 18, b. 7. Dzieci niech zaprowadzą do oficyny; bo dziwnie nie lubię, że się te bębny włóczą koło mnie. Teat. 24, b. 24. Z temi bębny rodzice są nieszczęśliwi. Jak. Baj. 37. — §. 8. Bania, dzban, flacha, ettt kudfigeä ©efftjb eine gfafcfie. Noszą w rzemiennych bębnach do domu swojego tę wodę. Paszk. Dz. 76. Bęben u kosarzów, co weń pełno wody nalewają. Rej. Zw. 157, b. BĘBENEK, nka, m. 1. BĘ-BENEĆŻEK, czka, m. 1, dem.— Boh. bubynek; Ross. ójówcihhł; mały bęben, eine Keine Trommel, ein Trommel* cf;en. Zabiegali mu z muzyką , bębenki mając i gęśle. Birk. Chmiel. B. 4. — Fig. chwała przy cnocie mieszka, i nie potrzebuje tego pospolitego bębenka, co się sławą nazywa. Lub. Roz. 242. (cf. Trąba). §. 2. Bębenek w uchu vide bęben w uchu, ba3 Trommelfell. §. 3. Bębenek w pompie. Hub. Wst. 207, ber ^ltmpenfolben. Stępel w pompie nasi rzemieślnicy bębenkiem zowią. Os. Fiz. 323. — §. 4. Naczyńko baniaste, brzuchate, tlaszka, ein Keiltet band) tgeâ ©efäß, eine battd;ige Keine ftlafcfye. Lepista niejaka flasza, albo bębencczek. Mącz.— §. 5. Gatunek gołębi, bie Trommel* taube; Boh. bubnawàk. Gołębie kruczki, noski, garłacze, bębenki etc. Haur. Sk. 127. — §.6. Fig. transi, podbijać komu bębenka, na złe rzeczy mu serca dodawać. Ern. 194. poduszczać, podburzać, nadymać, aitfliefteit, an* regen, auffclpoeHen, aufblafcn. Rgs. Ad. 57. Szczęście bębenka podbija. Bardz. Tr. 252. Pienia lubieżne n amię-tnościom naszym bębenka podbijają. Pilch. list. 4 , 100. aliter podbił jej bębenka, opłodził ją , brzuch jej zrobił. Tr. er l;at fie gcfcfymängert.

BĘBENNICA, BĘBENISTA, y, m. (Boh. bubenjk; Yind. bob-paukar, bobnjar, bobnizhar, drumlshloger; Sorab. sup. bubnik; Croat. bobnar, bubnyàr; Slavon. bubnjar, tambor; Rag. et Bosn. bubgnâr; Ross. óyóeuminfL, 6apa-óanmwcŁ, Eccl. TiiMnainma; ffung. dobos);* Pol. Dobosz, bijący w bęben, ber Trommelfcfyläger, Tambour. I mnie się też dostało tu ledz bębeniście, Com rozumniał na bębnach i kotłach bić czyście, Kiedy pioruny biją, lub kiedy grzmią nieba, Mniemam, że o mój bęben dochodzi potrzeba. Gawin, epigr. 393. Ubogiemu żałował, a bę-bennicom, skrzypkom, nierządnicom hojnie dawał. W. Post. W. 157. Ku trąbom bębennicy Polscy przybijali. Rej. Zw. 120. Jaki bębennica, taka i biesiada. Rej. Wiz.

99. (jaka muzyka, taka ochota). Niech nie kpi surmacz z bębenisty. Dzwon. Stat. A. 3. Panie Polaku, umiej dobrze gadkę onę, Bębennicaś, staraj się u piszczka o

68

BEBI - BECHT.

BECOW-BĘCZ.

żonę. Papr. Koi. D. 2. b. (trzymaj się każdy swego). BĘ-    onemu    dawnemu bechtyrowi przyobleczesz na się tę nie-

BENNICA, y, f. 2. BĘBENNICZKA, i, f. 2. dem. Boh. bube-    omylną    zbroję Pańską.    Rej. Zw. 268, b. Ozdobny bechter.

nice; Sorab. sup. bubnicżża; Croat. bubnyaricza; Dalm.    A. Kchan. Wirg. 303.    Rycerz wszystek w becbter potę-

bubanchiza; Rag. bubâgneiza; Eccl. óyóeimima; kobieta    żny do    nóg obleczony.    limit. Spit. B. 4. Zdobycz pan-

w bęben bijąca, Me ïrommelfdfâgcrûw. W pośrzodku szły cerzów i bechterów. Slryjk. 760 et 714. panny bębennice. Budn. Ps. 68, 25. Młode bębenniczki. BECOWAĆ ob. Besować.

Leop. Ps. 67, 26. (panienki bijące w bębny. Bibl. Gd.). BECZEĆ, ał, y, Act. Nied. Beknąć jednotl. Bekać Contin. BĘBENNY, a, e, Vind. bobnizbni; Ross! ôyôewun, óa-    Boh. bećeti, bećjm, bećjwam, mećeti, mećjm; Sorab. sup.

paóaHHbiM; od bębna, ïromnteL; skóra bębenna.    becżżu, mecżżu; Sorab. inf. bażasch; Vind. bekat, vekat,

Deriv. Bębnić, bebnąć, dobebnić, nabębnić, obębnić,    bleketam, bellim, reshim; Garn. blekétâm, mêkètâm, Graec.

pobebnić, podbebnić, przebebnić, przybebnić, rozbębnić,    ßlrjyaopca, ilung. begetek, boegoek; Slovac. blećjm; Cioat.

wbebnić, wybebnić, zabebnić, bebniastv.    beketat^, bekechem, bekecktati, bechati, bechim, bleszti,

•urmę a n ! <.    A    ‘    '    buchim; Bosn. blejati, blesti, blekati; Dalm. blejati, blekati;

UłdIo vide as ar .    /?a#. blejati, blekati, bucjati; Ross. ójchtł, 3aóieflTi>; Ital.

BĘBLIC, BEBLIC, Act. Niedok. bęble na wodzie robić, ple-    belare; Lat. balare;    Germ. Blöden. Głos owczy be, bee,

szczeć, Gr. TzacpXaÇsiv, 53(afeit (Ulf beut Sßflfer tttctcfyeit, pattt*    bek wydawać. Bało.    bekam, jako owca wrzeszczę. Macz.

fôen. Ryba beble, pluska ogonem. Dudz. 21. Toczyć co Owca, kozieł> cieię beka, beczy. Budź. 21. (ba8 èd;af unb z bęblaniem. Chodk. Aostk. 34. §. Bęblić jaki płyn, mie-    $cdB Blödt, ber    ntecfert). Bekające koźlatko.

szając kłócić, untreren, attfrüÿren, miffien, fo baß Sfafen eub    Hrhst Nauk_ yp 2,    b. Beczenie, bek, Croat. bechanye,

(tcpen. Białków kilka wlćj w doniczkę, a mieszaj i beblij,    bekanye, beketânye;    ffun;g. bćgetes; Slovac. blećenj; Vind.

aż pięknie biało będzie. Sien. 620. (vide Bąbel). §. 2.    bekanje; Dalm. blćk, baö 231öfen, ©eBlöfc. Beczenie kozie

Transi, niezrozumiale gadać, bełkotać, mmerftänbltd) rebett,    ^ Zedent, ©emedere, (Eccl. et Ross. KemorjacoBaiiie).

lit beu 33art rebcn, ftammelu. Tr.    (Boh. bublati, bublawati,    Żubr beczał. Ban. J. 2, (ryczał, er Brüllte, Mödte; ryczenie

munnurare). BEBLEK, - bełka,    m. 1. beblący w wodzie,    wołowe, Eccl. bojobmh pbiKB, Mimenie, peBeme). Jeleń

ein fiatttfcßcr, Untrerer. §. 2. Botan. rodzaj roślinny, peplis.    beczy. ib. ber £trfdj fdjreęet. (cf. Bekać się, bekowisko).

Kluk. Dyk. 2, 173. eine 0eU)tfe f'fanjen0attnn0, ^3cplt0.    Wrzeszczą, i miasto śpiewania, bekają. Sekl. 109. §. 2.

Deriv. sub nom. bąbel.    Beczeć, płakać z rykiem, ryczeć płacząc; (Carn. vçkam

BĘBNIĆ Act. Niedok. *Bębnać, Contin. — (Boh. bubnowati,    damo; Syr. «DB pheka, clamundo flevit). Vind. dreti se,

bubnowawam; Vind. bobnati, paukati, drumlati, Carn. bo-    derem; plärren,, fcßrepen ttltb meinen. Jak wszyscy beczeli,

bnam, bobnim; Croat. bobnati, bobnyati, (Croat. bubati    i ja musiałem płakać. Przyb. Ab. 108. Ledwie przygoda

« stukać, kołatać); Dalm. bubati; Rag. bubati; (Rag. bu-    zakołace młotem W serce, aż zaraz upada, aż beczy. Pot.

bnauti o tlè, allidere); Bosn. bubati, bubnuti; Sorab. sup.    Syl. 2. *§. Beczenie w głowie, szum w głowic, w uszach,

bubnuyu; Ross. óyÓHHTL, 3aóyÓHHTb, óapaóaHHTb) ; * w    baś ©anfcit im $opfe. Gorczyca piszczenie i beczenie głó-

beben bić, Me Trommel fcplageit,    trommeln. Ustawiczne tam    wne, uśmierza. Cresc. 243. §. Beczeć, narzekać boleśnie,

bębnanie i trąbienie. W. Post.    W. 131. Dzień święty    ubolewać, fdmtcrjltd/ Hagen, Hagenb leiben, Büfett. Kto za

obchodzą bębnaniem a marnćm próżnowaniem. Rej. Apoc.    kogo ręczy, ten i beczy. Oss. Str. 7. (zapłaci z żalem, er

11. mit îrommcln, ©Ctrommel. Całą noc skakać, bębnać,    mtrb Blecfyeit muffen). *§. Beczeć na co, wrzeszczeć, na-

piskać. Rej. Zw. 114. (w kotły bić, panien, Mc faulen    rzekać, über etmaê fd;repen, Hagen. Nie dosyć ci było na

fd;lageit). — §. Brząkać, ©etofc nta^en. Piszczkowie i gędz-    ceremonie święte całą gębą beczeć? Pimin. Kam. 223.

cowie zawsze im bębnali. Rej. Wiz. 162. b. (Rag. buub-    BECZEĆ, ał, y, Act. Niedok. beknąć Instant, (cf. Bąkać); Boh.

gnak * brząkanie, bałuch, ©ctofe). §. Transi, gołąb bę-    bzuczeti, bzuczjm, bziti, bzym, wućeti, wucjm; Slovac.

bni. Dudz. 21. bic ïrontmeltanbe trommelt. Szczury bębnią,    zwućjm; Vind. buzhati, buzhim; Eccl. óyimarH; Boss.

biegają. Mon. 70, 175. (piszczą, Mc iRapeit pfeifen). BĘ-    6ymm>, óypnaiB, *yw*aTt; Rag. bucciti, bucjati; Sorab.

BNIASTY, a, e, na kształt bębna odęty, nadęty, baniasty,    inf. barzasch (cf. Hung. bongäs, Lat. bombus, Gr. ßopßsiv,

trommclartig, nńc eine Trommel, aufgeOlafeu, aufgefd;nmllen.    (Bosn. guditi); wydawać głos bąka, owadu, pszczoły, osy,

Puchlina wietrzna i bebniasta. Syr. 465.    komara i t. d. fnntuten, fitmfen. Mucha i pszczoła beczy. Spicz.

‘BECHEBEK, rka, m. 1. z Niem. mały kubek, Pa0 Sedjerdien.    153. Bąk beczy. Toi. Saut. 89. Gdy już roje mają z ułów

Pocillum kubeczek, krużyczek, Becherck. Macz.    wylatać, tedy beczą bardzo, jako gdy się wojsko rusza, trą—

‘BECHTAĆ, ‘BEKTAĆ, bekce, Act. Nied. (vide nabechtać)    hienie i szmer bywa. Cresc. 602. Osy beczą mieższej, niźli

drażnić, jątrzyć, dopuszczać, jergen, nedcit, rctpcn, fluf*    pszczoły. Sien. 302. Muszka po powietrzu beczy. Toi. Saut.

fepen. Serceć jakie zwaśnienie przeciwko mnie bekce.    110. Chrapliwe beczenie, ib. 109. (bek, ©mitmen, ©Itmfcn,

Morszt. 323.    ©efnmfe). §. Impropr. Piszczałka różno beczy. Rej. Zw. 16.

BECHTER, BECHTYR, a, m. 1. kiryś, Per MrajL Pierś be-    Fletniczki piszczą, a puzany beczą. Rej. Wiz. 25, b.

chterem aegide, szyszakiem głowę opatruje. Zebr. Ow. 139.    Różno beczą organy, ib. 119, b. Siedzi rumiany Bachus,

Bechter nieprzywykły przybierze miękkim piersiom. Tward.    i co słowo beknie, Ledwo mu skoczny kałdun od śmie-

Wi. 48. Stroi się ku bitwie, już na sobie ma łuski mie-    chu nie pęknie, Nar. Dz. 3, 32.

dzianemi spięty bechter, thorax. A. Kch. Wirg. 320. Ku Deriv. sub. Nom. Bek.

BECZKA-BEDŁA.

BEDLIW - BEDN.

69

BECZKA, i, f. 2. Boh. bećka, prostice; Croat. bazhva, bazva, bachva, preszèka, tûnk, ardov;

Bosn. baçva, ardov, hardov; Daim, bacsva ;

Ross, et Eccl. ôontta,    (cf. Gr. ßäog,

ntâoç; liai, botte; Germ. ÜBottid), 23af, 35aîe);

Vind. kad, sbirok shkaf, sod; Sorab. svp. tuna; Sorab. inf. tunwej; Germ. bte Tonne.

- tch Beczka trzyma w sobie garcy Warszawskich 72. ka, gębka, jajka, jest bdla na łąkach rosnąca, boletus Jak. Mat. 1, 5. ŁeLsk.    2,    26.    Beczka piwa,    cervi, £)irfd))d)wcunm.    Syr. 911. Bedłka chrząszcz, agari-

garncy 72. Herb. Stat. 179. Vol.    leg. 7,    331. Beczka    eus lactifluus Linn.    pospolicie świniarka: Jundz. 555.

zboża, 4 korce Krakowskie w strych. Czack. Pr. 289.    2SJiilfd)(cfytt)Clttttn. Wchodzą w ten rodzaj: pieprznik, czarto-

Beczka Wileńska do wymierzania zboza strychowana, 72    płoch, muchomor, rydz, prochowka, wężówka, chrząszcz,

garnców. Vol. Leg. 5, 532. Półbeczek,    36 garców    pieczarka, gołąbek, hołubek, jelonek, opieńka, chrząstka,

Lesk. 2, 26. Ćwierćbeczek, antał, garców 18. ib. Becz-    zielonka, mleczaj, syrojeżka, gąska, wełnianka, gnojka złota Hollenderskiego, 100,000 talarów. Wyrw. G.    nik. Boh. krzemenecz, waczslawky; Vind. gliva, goba,

542. eine Tonne ©Olbeö. Pam. 83, 37.    g.    Phras. Pro-    blagva, gobiza, gliviza, kugmak,    kutmanka, mlezhniza;

verb. Cała beczka plew. Cn. Ad. 55. (torba wiatru, mu-    Garn. kupmàk, blagva, serènze. III. barb. ghgliva; Sla-

nus vile, magni a dante aestimatum). Próżną beczkę obra-    von. gljiva; Rag. peejurak, peejurka, klobucjaz; Bosn.

cać, czas marnować, bie Mtnüj$ oerlicrctt. Jeżeli te ghrrigljak, peejurka, ghgliva; Ross. BOjyö, BaayH, Ba-prawidła kto zachowa, daremniem czasu nie strawił, pi-    jyioKB, BOJHyxa, BOJBHiiKa, BOJUKamta, noraubiurB, 4y-

szącje; jeśli nie, próżnąm beczkę obracał. Kras. List. 2,    mamta, oóaóna, CKpimiina, oneHKH. g. Phras. Prov.

125. W beczkę lać bez dna. Petr.    Et.    11. (w sito,    Trzeba znać rodzaj bedłek, kto    chce grzyby zbierać,

w rzeszoto, w przetak lać.) Gość bez rozmowy, tylko    pot. Jow. 11. Dziękujęć za bedłek; mam doma dość

brzuchopas, za beczkę stoi. Cn.    Ad.    265. Pełno Dyo-    rydzów. Cn. Ad. 225. Falib. M. (dajesz mi, czego mam

gienesów, nie w beczce, lecz z    beczką.    Kras. W. 52.    nadto, i w lepszym    gatunku). Fig. Pisze tam gdzieś

(pełno żarłoków, opojów).    Z inszej beczki pocznijmy.    Ozeasz, o cźćm księża wiedzą,    Niechaj, pry,    spowiednica. Ad. 1351. (z inszego tonu, z inszego    rozdziału; o    cy grzechy ludzkie jedzą, Gdy te    bedłki niestrawne ta

inszej materyi; »on einer attbcrn 9Jf_aterte ;    00U    etmaê anbent).    trawi drużyna, Dla żołądka trudno    im bronić mamy

Wszystko darmo, insza się    musi począć beczka, Do    na. Kchow. Fr. 22. - g.    2. Bedłki,    pleśń    lub zgaga

sztuk tu i fortelów ostatnia    ucieczka, Pot. Arg. 333.    w gębie, aphthae, Perz.    Cyr.    2, rej.    bie ©d)WĆitnnte ittt

(eine mtbre SOfanter). Owoż    z dawnej poczyna beczki.    SRnttbe, bte Sühmbfcfiroämme.

Teat. 42, d. d.-Brzmi głośno próżna beczka, a wiatr ją BEDLIWY, BADÀTL1WY, a, e, BEDLIWIE adv. ciekawie

szperający, ciekawy, dworny; nflcfyforfdjeitb, ttH$Oegtertg, neu* qiertq. Kto ma Ktch. 11. zbyt. ib. 185.

BEDNARKA, i, f. 2. Slovac. bednarka; Boh. bednarka, beewarka; * żona bednarza lub bednarstwem się bawiąca kobieta, bte Slöttdjertim, gapinbertnn; Oefterr. Stttbenmt. BEDNARSKI, a, ic, Boh. bećwarsty; Ross. óonapHŁiii, do bednarza należący, 33i)ttid;er ». Bednarska robota. Sol. Arch. 171. Statki bednarskie, faski , wiadra, szafliki, beczułki, kłody. Kluk. Rośl. 2, 159. Szlaga bednarska. Zabi. Zbb. 99. Bednarski nóż, (Carn. maklèza, Vind, obrozhnjak), Bednarski warsztat, Ross. óonapHH. - BEDNARSTWO, a, n. 3. Boh. bećwarstwj, rzemiosło bednarskie, b(t$ 33ött= dierljanbtoerf, bte Sottdjerc^. BEDNARZ, BEDNARZ, a, m. 1.

Slovac. bednar; Boh, bednar, bećwar, b    -    n    -    d    -    r    postćhar;    postjhar ; Sorab. sub. bćtnaf,

b    -    -    -    nd    -    r    wobiyicżer; Sorab. inf. botkar; Ross.

tn    -    r    ÓOH^apB,    óouaps, oópyuHiwB, 4ei-

r    b04'Mh;    Hung. bodnór, pintćr, kó-

er o- tr tr

Radic :

-    czk

-    k

-    chv

zv

nące, nie mające innych części wzrostu, tylko trzon, kapelusz, niektóre i obrączkę; są skrytopłciowe. Botan. 167. (cf. Grzyb, gubka, hubka, gąbka). Bdły są jadowite i zimne. Spicz. 7, BEDŁEK, dłka, m. 1. BEDŁKA, i, f. 2. gatunek grzybów, pojedynczy gatunek bedł, eine einzelne àrt (Erbfdjroamnte. Bedłka liściowa, agaricus Linn. ber Sldtterfdmianttn. Kluk. Dyk. 1, 13. Jelenia bedł-

wi-

obali, Pełna stoi, choć milczy, chociaż się nie chwali. Pot. Arg. 617. Nigdy się prawy żołnierz sam nie chwali, Głęboka rzeka milczkiem zawsze płynie, Grzmi próżna beczka, gdy ją kto obali, Cicho się antał sprawuje przy winie. Jabl. Buk. M. 3, b. II. Beczka, ryba morska, orca Linn. ber Sujjfopf, ^orbfaper, ba§ SDïeerfdjniem, ber 0prmgroall. Cn. Th. 19. BECZKOWY, a, e, Ross. óo^ie-mubiH, od beczki, Tonnen», klepki beczkowe, $a$bauben. Filozof beczkowy, Dyogien. Zab. 15, 57. BECZUŁKA, i, f. BECZUŁECZKA, i, f. 2. dem. - Croat. bachvicza, ar-dovich; Bosn. baçviça, ardoviça; Ross. óo^chok^, óo^e-houckb, Eccl. 4e4BHua, baö ütömtdjen. BECZUŁKOWY, a, e, od beczułki, 2ömtd)cn», eine Heine Tonne cmlangenb, Ross. ôoneHoqHLiH. BECZCZYSKO, a, n. 3. niekształtna brzydka beczka, eine I;dplid;e unqefcfiladjte Tonne. Ross. Óonmne.

BĘDĄ, BĘDĄCY, BĘDĘ, vide Być.

BEDELLUŚ viede Pedell, Sapient.

‘BEDEW, ia,

dar wiary Ś. nie jest bedliwy. Karnk. O tajemnice wiary nie pytaj się bedliwie na-

Radic :

m. 1. Rag. bedev, equus generosus, rumak, b - -Cttt ebleś $0j5. Niechaj niewola na bedwiach albo i na b ---tk

dzianetach hardzie jedzie, zawsze niewolą będzie. Orzech, b - - - tch - r    ddr; Croat. pintar, bachvar, nabijach,

Qu. 128.    b---U    - r    lagvàr, laguodel, lagvovezacz, szudàr;

BEDŁA, BDŁA, y, f. 2. Sorab. inf. bödlo; Lat. boletus,    Rag. bâcvâr; Dal. bachvar ; Bosn. haçvar;

ber ©d)it)«mm, èrbfdjnmtmn, in ber oUgenteinften Sebeutung.    Ital. bottaro (cf. beczka); Vind. pintàr, vesar, vesavez,

Bedły, fungi, są rośliny miękkie, prędko rosnące i gi-    sodar, sodovesar, shkafur; Carn. sodar; Slavon. sudar

70

B E D Z I E - B E K A B.

L    L

B E K A S - B E K N.

(cf. sęd.); Ob erb. ber Sinbcr; £od)beutfch: ber Aaßbtit» ber, ber Sbtticher (cf. put); » rzemieślnik od naczyń obręcz-nych. Bednarzem być, bednarstwem się trudnić, Ross. óouapHiiuaTb.

BĘDZIE , BĘDZIEMY vide Być.

BEGIEL, gla, m. 4. pracel, obarzanek. Macz. ber Süßei,

Kringel, Sräßel.

*BEGINA, y, f. 2. Ital. begbino, Gall. béguin; Angl, biggin; üîicbcrf. Segiue, gatunek czepców kobiecych, eine Slrt SSetberhauben. z koron beginami niewiasty zdobią głowy swoje. Com\). Med. 703.

BEJA vide Baja materya.

BEJAN vide Bean.

BEK, u, m. 1. beczenie, bekanie, wydawanie głosu be, bee, głos bydlęcy, osobliwie owczy; Bosn. blek; Dal. blćk; Croat. bechanye; Eccl. óeueme, óaame, óaeaHie,

Gr. ßhjxv > (v• Beczeć), ba? Slofett, ba? ©eblofc. Ozwał się bek barana. Otw. Ow. 200. Bek kozi. N. Pam.

22, 19. Coś na kształt zwierzęcego beku, wycia, ryku.

Kulig. Her. 66.    §. 2. Płacz z rykiem, ©eplärre, 2Beiueu

mit ©efcljrep, laute? SBeinen. Kupidyn w beki, krzyki, wrzeszczy, płacze. Jabt. Ez. 17. Oj tych to beków, skwirków i wzdychań w żałobie, A wszystko na mnie, BEKAS, a, m. 1. BEKASIK, a, m. 4. dem. z Franc. Snrab. przenieść nie mogę na sobie. Przyb. Ab. 132.

BEK, u, m. 1, głos bąka, ptaka i owadu, toż jemu podobnych przewięzów, beczenie; ba? (Summen, Sumfcit,

©efutnfe.

BEKAĆ vide Beczeć. BEKAĆ się; Recipr. o jeleniach, pobiegać się, parzyć się, in ber SMttft feptt (t)0U ben £>tr» fdjen). Boh. fjgi; Vind. turjati se, pojati se; Carn. bès-getati, listiti.

BĘKARCI, ia, ie, do bękarta należący, ben Saft arb betreffend

Cn. Th. 19. BĘ-

fotiv; Bosn. kopile, spurian, mazga; Rag. kopile, kopii— ni sin; Ross. yóJiH)40m&, TaftMiumm'B; Eccl. bmôm^ok’b,

BAftAOpOAhm, .aionoĄ-ŁHYHiiit.^ Starodawna przypowieść, zwłaszcza grając w karty, Ze szczęście pospolicie chodzi za bękarty. Pot. Pocz. 568. Bękarci mają większe szczęście. Mon. 70, 290Przen. I dziś ojczyzna ma więcćj synów niż bękartów. Pot. Arg. 279. (więcćj gorliwych niż obojętnych obywateli), ob. Bękarcie. §. 2. Zwierzęta bękarty, t. j. z rodziców różnego gatunku, Srtftarb^Mere. Kuśnierze nazywają pewien gatunek futra sobolego podlejszego bękartami, bękarcikami, t. j. z sobolów mieszańców, ber Bobelpelj tmit 23aftarbjoMn. §. 3. Bzecz oddalająca się od swego rodzaju, odrodek, wyrodek, alte? ma? ait? ber 2(rt fdjjlägt, an?artet. Bękart u drzewa, wilk, niepotrzebny wyrostek , ein SMuber an bcu Säumen, ein un» UUjser 3wig. Cresa. 377. - Bękart jedwab’, gloretfetbe, glocffetbe. Pierwszy jedwab’, który robaczki około domków swoich wiją, zowie się bękart, drugi przedni czerwiec. Urzed. 583. Bękart w jedwabnych materyach, póijedwa-bie. Cn. Th. 19. $all>fciben$ettg. BĘKARTKA, i, ż. córka nieprawego loża, córka naturalna, eine natürliche, inteliC» liche ïoci;ter, eine Saftarbmn. Glicz. Wy ch. B. 5, c.

Zool. 248. (Tu

Bękarcie dobra, bękartoni należące.

KÀRCIE, cia, n. 3. *BĘS, ia, m. zdrb. z pogardą: bękart, syn lub córka nieprawego loża, i>erdćhtIicĘ : eilt Ulte» heltehe? Sîinb. (ob. Bękart). Domy Kapłańskie bekarciąt pełne. Sk. Dz. 325. Urodziła mu bękarcięta, Klon. Wor. 59. Zygr. Pap. 332. Tu się każdy dowie, kto jako uro-

inf. bâkut; Slovac. snep, sluka, girice, ćwrćala; Vind. podlieska, podlisk, podliesk, kornbrat, dougoklunazh, podlieskezh, podlieskiza; Carn. klunazh; Croat. kosiza, szluka ; Slavon. shljuka; Rag. volich, garmuseja; Ger. bie Schnepfe, scolopax gallinago Klein;* ptak; większe nazywają funtowymi, mniejsze krzykami, należą słomka, baranek, albo koziełek, krzyk). Bekas Kamczadalski, Ross. Kyjmra. Bekas morski, eilte Secfctyncpfe, Ross. TyqiyxTaii’B, g. 2. Bekas, miano psów legawycb, wyżłów, ein Same ber ^üfmerhunbe. §. 3. O człowieku, tłuścioch, pulchny, ein biefeö, fette? ^München. BEKASIE, iecia, n. 3. pisklę bekasowe, ba? 3wtge ber Schnepfen. BEKASIĄTKO, a, n. 3. dem. - BEKASOWY, a, e, od bekasów, Schnepfen»; Rodzaj bekasowy należy do rzędu bocianiego. Zool. 248.

dzony, Trzęście się bęsiowie. Pot. Pocz. 79.- Przen. BEKAWISKO, a, n. 3. Boh. rjge; Vind, turnjanje, pojanje, Chociaż i cudzej pracy na pomoc zasiągnie, Przecież nic,    jelenski serbesb, jelenova poją; Carn. besgètanje, li-

krom podmiotnych bęsiów, nie wylągnie. Zimor. Siei.    stenje; Ross. Teua, Tenna;» Pol. bekanie się jelenie,

212. (płody niedorzeczne, podrzutki). BĘKARCIEĆ,    rykowisko, bie £m'fd)brunft.

ciał, cieje, nijk. niedkn. zbękarcieć dokn. BASTAR- BEKIESZ, u, m. 1. herb, orle udo do kolana czarne; od DZIEĆ, zbastardzieć, od rodu swego odstępować, wy-    kolana do pazurów złote. Z jednej strony księżyc, na

rodzić się, odmienić się, au?arteit, non ber Slrt aBn)etd)en,    dole gwiazda. Z Węgier. Kurop. 3, 5. eilt Söappeit. BE-

OU? ber 31rt fragen. Owce Hiszpańskie u nas zbasztar-    KIESZA, BEKIESA, y, f. 2. BEKIESZKA, i, f. 2. dem.

dzonemi, i przekształconemi wcale zostają. Wolszt. 102.    Futro długie Węgierskim krojem, tak nazwane od pół—

Zbękarciałe dyalekta zaraziły źrzódłowy język. Czac. Pr.    kownika Bekieszy, służącego w wojskach Stefana Batore-

51. BĘKARCTWO, BĘKARSTWO, a, n. stan bękarta,    .go. A. Czrtr. Mscr. Czack. Pr. 218. eilt Ungarifcher

dziecka nieprawego łoża, bie 2łaftarbfd)aft. Cztery gatunki    ^eljoberrocf. Siedzi on tam w bardzo przetartej niegdyś

bękaretwa. Czac. Pr. 1, 266. Zadał mu bękarstwo. Hor.    karmazynowćj bekieszce. Zab. 13, 198. ib. 14, 252.

Sat. 110. BĘKART, a, m. 1. BĘKARCIE., a, m. 1.    §. Bekiesz przyjaciel króla Stefana, pochowany nad Wil-

zdrb. dziecię nieprawego łoża, dziecko miłości, pokrzy-    nem R. 1580, na górze, nazwanej ztąd górą Bekieszo-

wnik, ein uneheliche? $tttb, ein Saftarb. Źrzódłosłów tego    wą. Boh. J. Zam. 122. ®er 23erg be? Sefiefd;.

wyrazu trudno jest z pewnością naznaczyć, cf. Adelung. BEKNĄĆ vide Beczeć. BEKNĄĆ vide Beczeć. BEKSZA, pod wyrazem, Sanfart. Sorab. bankart; Stow, i Cz. pank- y, m. 2. płaciuch, co często beczy i płacze, ein SBetltcr, hart, pankart; Vind. pankart: Croat. pankèrt, fachuk,    ^lärrer ber oft fchretyt uttb meint. Oss. Wyr.

BEKWAREK, rka, m. i. przezwisko sławnego muzyka Pol-    cym. Mon. 65. 454. Bez przestanku jedno bełkoce,

skiego, ber 9?antc etttcö Berühmten ^oIntfct;en îunfüuftlerê.    Gil. Post. 99, b. §. 3. Zrzędzić z gniewem, nie wy-

Prov. Nie kazdv weźmie po Bekwarku lutnia. Rys. Ad.    mawiać dobrze od gniewu. Oss. Wyr. fetfen, belfern, fd)eb

BELA/i!’ fBa2CC*BELICA, y, f. 2. BELKA, i, f. 2. dem. -,

ten. BEŁKOTANIE, ia, n. 3.» i. BEŁKOT, u, m. 1. ba§ Süßem, Rollern. Z Etny słyszeć wrzące bełkoty i Boh. baljk, paljk; Carn. bała, balia, liai, et Lat. med.    straszliwe gromy po obłokach. Tward. WŁ 426.    2.

bała; Angl. bale, bail; Dan. ball; Germ, ber Saßen, paka    BEŁKOT, BEŁKOTACZ, a, m. 1. człowiek bełkocący, ble-

kupiecka towarów. Dudz. 33. bal, ein Sailen, etn *)3acf    kot. Boss. 6o;rryiCB, ÆeneTyicL; Vind. keklazh, keklauz;

Saaren. Boss. Kima, Klimta, tkhcb, b'liok'b (cf. Juki).    Croat. tlâpa, klafùra, bekavecz; Dal. szpërdalo, govorko,

Bela nankinu, 10 sztuk zawierająca, Ross. TKnm. Bela    Bosn. tepauaę, tepallo, eilt Sltßeret, ©tottcrer, Sclfeter

sukna, ma w sobie postawów 20. Chmiel. 1, 161. etn    (cf. klekot); fem. BEŁKOTKA, i, 2. Ross. aeneiyHLH. Ogar

Saßen îltd). Balica płótna Kolińskiego ma w sobie sztuk 60.    bełkot knieję napełnia łoskotem. Pot. Jow. 105. BEŁ-

Gast. Gor. 111. Bela papieru, jma w sobie dziesięć ryz.    KOTLIWY, a, e, BEŁCIILIWY Boss. óojtmbłih, Boh. et

Solsk. G. 3, 135. ryza liber 20. Chmiel. 1, 161. ein Saßen    Slov. breptavÿ, bełkocący, glukający, bollernb, bullerttb,

papier. - §. Allud. (cf. bałwan). Na łóżko wwalił się jak    folleritb. Brnie przez Flegeton warem bełkotliwy. Mon. 71,

to

ba

bela. Mon. 70    17 (i kloc, pień). Szewc pijany    228.- Fig. Dziecię, iż młode jest i bełchliwe, porządnie

jak bela. Teat.

Wad. Dan. 116. Pokazał się belą we dnie śpiącym który dwa słońca w jedno oko zwije. Wad. Dan. 14.

BEŁCIILIWY vide Bełkotliwy.

BEŁCIK, a, m. 1. dem. Nom. bełt, etn fletiter Suljcn jur BELLONA, y, ź. bogini wojny; Carn. Tôrka (cf. Mars

Carn. Tor, cf. Wtorek). BELLOWARDA vide Beluwarda. 1. BEŁT, u, m. 1, Bełcik dem. qu. v. Sax. Inf. Suite, Holl. bout, (Carn. bavta, wavta* palica); Vind. polzhez, streliza, shpizostrela; Lal. med. bella, boita; Gr. ßekog; Angl, boit; Ital. bolzone; G er. ber Suljeit, ber fifetl." Bełt albo strzała. Biel. Kr. 187;- strzała, trzy łockie długa. Dudz. 33. (cf. Włócznia). Mars ciska bełt śmiercionośny. Zab. 13, się Belina, iż przy 165. Pias. Bełt leci prędko, z cienkiej wypchniony cięciwy. P. Kch. Orl. 1, 252. Herald. Bełty, herb, strzały trzy z piórami bez żelezców, w gwiazdę ułożone. Kurop. 111, 6. ein Sappen.

BEŁKAĆ, ał, łcze, Act. Nied. Boss. 6o.mm>, nagłćm 2. BEŁT, u, m. 1. przesmyk morski, cieśnina morska, ber ruszeniem płyn jaki mącić, attfritfiren, umntljrctt. Wiatry Seit, bte Scerettgc. Mały bełt miedzy Fionia i Jutlan-

dyą; wielki miedzy Fionia i Zelandyą. Wyrw. 544.

c.

29, 4. Jak bela umoczony.    a statecznie się uczyć nie może. Glicz. Wych. J. 6. (szu

ści, ż.

mne fiu fiu, w głowie). BEŁKOTLIWOŚĆ,

Boss. óojiTjiHBocTb, bnllernbeś Sefcn.

BELKOWANIE vide Balkowanie.

SrmBrnft. Kupid w jej serce bełcik zażgniony kładąc, rozniecił słodkie płomieni-e. Zab. 10, 202. Zabi. BELGICKIE prowineye, Belgium, vide Niderlandy. BEŁGOTAĆ vide Bełkotać. BELGRAD vide Białogród. BELICA vide Bela.

BELINA, y, f. 2. herb, trzy podkowy w trójkąt ułożone; we śrzodku ich szpada rękojeścią do góry. Z Czech. Kurop. 3, 5. ein Sappen.

wielkim belu [t. j. bylu czy badylu. 1] po którym się Ruś kryła, zbito ich. Papr. Gn. 604.

BELKA viede Bela et Balka.

bełczące morze. Hul. Ow. 63.

"BEŁKOCYON, a, m. 1. żaba nolvqm’og. Batrachom. BEŁTA vide Bałta. Przyb. Sttllerfrofd).

BEŁKOTAĆ, BEŁGOTAĆ, BEŁKOTAĆ, ał,

*BELUARDA, *BELLUWARDA, *BELLOWARDA, y, ż. oce, in-    [z włosk. beluarda 3.] narożnik obronny,    baszta, ettte

transit. Niedok. blckotać, glukać, Boh. blekotati, blekocy; Saftep. Już był jednej dostał belluardy, Już z wielkiej Vind. bleketati (cf. Gr. ßkr^äofiai, Germ,    Hufcu), fcfyluttew,    części wałów wyparował Sardy. Pot. Arg.    294. Murów

fcpcferit, bnttcln, bnllertt, bullern, fullcrn.    Flaszka niedo-    tych belluardy cztery pilnują. Tward. W.    D. 52. Na

lana bełgoce, bełkoce, gluka. Dudz. 20.    Depce zbroczo-    dźwięk trąby, pysznego Jerycha bellowardy upadły,

na ziemię, gdzie pod nogami krew    ludzka bełko-    Psalmod. 103.

ce. Staś. Num. 1, 210. Gdy już w;rzód zebrał, i że BELWEDER, u, m. 1. z Włosk. piękny widok; t. j. miejsce,

dotykając się go, bułkoce, tedy go przeciąć. Perz. Lek. 279.

Płomień w piecu pałający bełkoce.

Jąkać, momotać, glegotać, klekotać, ftantmeltt, ftuttern, lallen ; (Boh. breptati ; Croat. bekań, berbotuti; Dal. bar-boteti ; Bos. ajajaKan,, jeneiaTb; Bosn. blabositi; Vind. kleklati, jezati, Eccl. óieKOTarn; Carn. bavkati). Zająkli-wy momoce, bełkoce. Dudz. 21. Zdrętwiały jćj język bełkoce, nic wymówić nie mogąc.

Dziady po bezzębnych dziąsłach językiem bełkocą. Hor. Szatan.

Sat. 206. Co mu kolwiek fala ufolguje, Halcyonę i w wo- BEN, u, m. 4. ziele, Lat. been rubrum, Valeriana rubra, dzie bełkocąc mianuje, ipsis immurmurat undis. Zebr. p. baldryan czerwony, kozłek czerwony, rofljer Salbrian. Ow. 285.- §. Transit, bełkotać co, etma3 Ijeruurftantnteln. Urzed. 5.

Zarzuca swój ojczysty język, a bełkoce coś językiem ob- BENEDYKCYA, yi, ż. z Łac. uroczyste błogosławienie komu,

zkad piękny widok. Wiele miejsc szczególnie z takiego Cresc. 599. g. 2. powodu nosi nazwisko Belwederu; ein Seltuebere, Ort mit einer fcfyimctt 2lnêfid)t. Belweder, wdzięczne piękne spojrzenie znaczy. Pot. Jow. 28. Botan. Belweder ziele, v. Len matki bożej, Rnfrer grauen gladjê. Syr. 595. Belweder, ziele drugie, Petilium Plin. H. N. 21. 8. eilte 2lrt milber Stufen.

Staś. Num. '2, '27. BELZEBUB, BEELZEBUB vide Bies, Czart, Dyabeł, Wróg,

poświęcenie, bie Segnung, ©tnfcgnung. Benedykcya naj-    BEREK, a, in. 1. imię żydowskie    Daruch, eilt Aubemtame.

świętszego sakramentu, konsekracya , w ofierze mszy Bogaty jesteś jak Berek. Boh. Teat. 28,    b. 127.    (cf. Job,

świetej słowa sakramentalne. Kras. Zb. 1, 214.    cf. bankier).

BENEDYKT, a, m. 1. {ob. Bieniasz). BENEDYŚ, ia, m.    BEREZYNA, y, ż. rzeka w Litwie.    Wyrw.    20. ein    gtufl ttt

i. zdrobn. imię mezkie, znaczące błogosławionego. Sk. Sittfiauen. (cf. Brzezina, Brzoza).

Żyw. 1, 179. Ociec Benedysia kocha. Boh. Kom. 1, BERGAMOTA, BERGAMUTA, PERGAMOTA, y, z. BERGA-378. $. Botan. Benedykt, ziele, Garn. shęgnan koren, MOTKA, i, ż. zdrobn. gatunek gruszek, z Włosk. lub Lat. Geum Lim. Syr. 2G6, Benebictenfraut, Benebicteu«    Franc, bte Bergamotte, eine Bim. Gruszka smaku    prze-

mitrj. ob. Kuklik. BENEDYKTYN, a, m. 1. zakonnik    wybornego, zapachu    wdzięcznego, gatunek ich    jeden

zakonu S. Benedykta. Kras. Zb. 1, 154. Sk. Dz. 609. bugi zowią. Ład. H. N. 8. Wonne bargamuty. Zab. 16, 326. Teof. Zw. B. 4. BENEDYKTYNKA, i, ź. zakonnica tego BERGRYN, u, m. 1. farba, z Niem. t>0§ Berggrün; Carn. zakęnu, bte Benebictinerinit, Beucbictinemonne. BENEDYK-    pêgrin; Boss. 3eieHb    ropHan, zieleń górna, ochra Ve-

TYŃSK1, a, ie , tyczący się Benedyktynów, Benebtctilter «,    neris : sam przez się    dosyć cudny, a przydawszy    gumi,

n. p. klasztor, zakon benedyktyński.    będzie jasno zielony. Haur. Ek. 336.

Barlin. BERL1NCZYK, a, m. 1. z Berlina rodowity, ber Berliner. BERLÏNKA, i, ż. z Berlina rodowita, bie Ber» linertun. §. Pojazd w Berlinie zrobiony, ein Berliner 2öa» gen, eilte Berline. Berlinke moję potłuczono, poszarpa-Teat. 43, c. 108. Wyb. BERLIŃSKI, a, ie, z Berlina, tyczący się Berlina, Boli. Berljnsky, Ger. Berliuifcfy, Berliner. Gazeta Berlińska.

BENEF1CYANT, a, m. 1. dobrodziejstwa odbierający, ber tum BERLACZ, a, m. 1. trzewik zimowy futrem podszyty, einem 2öol)ltl;ateu empfangt. Beneficyant czyj. Cn. Th. ©tient. z Niem, bic Bćirlatfifyc. Berlacze zgubiłem. Teat. 19, 9. BENEFICYARZ, a, m. 1. Kapelan, ber Kapellan. Tr. BE- BERLIN, u, m. 1. stolica Brandeburgii, Berlin. Sorab. 2. NEFICYARYUSZ, a, m. 1. beneficium posiadający, eilt Çfrnnbtter, ber eine Çfrünbe, ober ein geifttidjeS Beneffctum fyat. Tr. BENEFICYUM nicodm. n. godność kościelna z dochodem ,• abo dochód z dóbr kościelnych. Cn. Th. bte Çfrmtbe. (Vind. oshpendastvu). Beneficya abo ziemskie    no.

dobra kościelne, które dożywotnie księżom się dają. Sk.

Dz. 463. Beneficya kościelne, kanonie, probostwa.

laska, drąg, ein (Stocf, eilte (Stange. 1. Narzędzie myśliwcze, drąg myśliwczy, bie Bogelftange. Berło pod ptaka, laska długa z krzyżem albo poprzeczką. Chmiel. 1, 80. Na berło przez gwizdanie jastrząb' oswojony się wabi. Kluk. Zw. 1, 208. Zdziczałego jastrzębia któż na berło zwabi? Zabł. 14, 25. Nagl-ÿ. 2. Znak władzy najwyższej, baö (Sccpter; Sorab. 1. czepter; Ross. cKHneipB, >KC3jnj; Vind. szeptor, kralova paliza, shibika; Bosn. sci-bika kragljeva ; Croat. kralyevzki bat, kralyevzka sibika; Hung. kiralyi póltza; Rag. scibika; Boh. żezlo, żeżlo. Sceptrum albo berło. Groch. W. 193. Baz. Hist. 163. Kras. Zb. 2, 478. Neptun berłem trójzębnem w ziemie uderzył. Otw. Ow. 218.    §.5 tr. berło panowanie,

władza, państwo, (Sccpter, £>errfci)aft, Ipolieit. Wyspa ta jest pod berłem króla Hiszpańskiego. Birk. GL K. 54. Sami siebie niegodnemi berła sądzili. Psalmod. 27. §. 4. Botan. berło, ziele, gatunek gnidoszu, Pedicularis sceptrum, Kluk. Dyk. 2, 172. Sdufemurj, Dtobelfraut. "BER--ŁOWŁADNY, a, e, berłem władający, panujący, samowładny, ©cepterfnljreub. Mon. 75, 593. “BERŁO WŁADZO A, y, m. 2. który berłem władnie, samowładzca, Ross. ckh-neTpo/jepwciyB, cKwieipoHocem, ber 6cepterfül)rer. Jeżeli w berłowładzcy niedołężna dusza, Lud cały pospolicie jest bez geniusza. Żab. 15, 76. ib. 5, 125. BERŁO-WŁADZTWO, a, n. 3. władanie berłem, panowanie, sa-mowładztwo, Ross. cKHneipo4ep5Kame, bie @ceptcrfnl)ritng, $crrfd)aft.

Birk. Sk. B. 4. (cf. Chleb duchowny, prebenda, probo- BERŁO, a, n. 3. Boh. berła, berlićka; Vind. berła, bergla,» stwo, plebania, kanonia.)

'BENGIEL, gla, m. 1. kij, palica, Ger. ber Bdngcl, ber $nüt»

„ tel. (cf. Svec. banka * bić) Sparus chłopska broń, krzywa broń, maczuga, bengel niektórzy zowią. Macz.

BENZOIN, u, m. 1. {Boss. pocHOM 4a4ain>), Gall. benjouin;

Ital. belzoino; Angl. benjamin; - drzewo gatunku wa-wrzyńcowego Amerykańskie, tudzież żywica z niego; laurus Benzoin. Linn. 35eu30C.

BER, bru, m. 1. Boh. ber; Carn. Bosn. Rag. bar; Croat. bar, përchin; Ross. 6opT>; (cf. Hebr. "ü, Lat. far); Sorab.

1. hćydusch; panicum Linn. ber $eitd), $ud)3fd)mattj, bic ftcmfyctlńrfc, poniekąd gatunek prosa podłego. Ze bru robi się kasza, jak z prosa. Kluk. Rośl. 3, 142. Cresc.

184. [Boh. Prov. Icpssj proso, niż ber). §. Myszy ber, ziele, Phalańs, ©anartcitgraś. Syr. 813. {ob. Browy).

BERA, y, ż. z Franc, beurre (masło), bie Butterbirne, gruszka ztąd nazwana, że się w ustach jak masło rozpływa.

Kluk. Rośl. 1, 138.

‘BERAREK, rka, m. 1. może z Niem. ber Bolirer, u górników Böbrer, świder. - Przewiercieć drzewo berarkiem aż do rdzenia. Cresc. 130. (cf. Berować.)

BERBERYS, u, m. 1. krzewina, ob. Włoska kalina, Kluk.

Rośl. 1, 151. Berbcrté, (Sauracfy. Ross. óapóapnct, khc.ih-ua; Boh. drâé, drisstal; Carn. zheshmin ; Slav. oskorusha.

BERBERYSOWY, a, e, tyczący się berberysu, Ross. 6ap-óapHCOBBifi, óapóapHCHBm; Boh. draćowy, dristalowÿ; Carn. zheshminov ; Berberie *, non Berberie, Berberysowe drzewo.

berme, (cf. Niem. Brćimc), bie Bernte, ein fdpnaler ©ang am gufe be^ Sôalleê unten am ©rabeu. {ob. Ganek). Jak. Art. 3, 286. W szańcach polowych berma, miejsce między brzegiem rowu i jego przedpierśniem. Lesk. 2, 220.

pukawka, sclopus Urs. Gr.

72

BENEF-BERDY.

BEREK - BERM.

Kluk. Rośl. 2,54. Ross. óapóapiiCHiiieB. Berberysowe krze- BERMA, y, ż. ścieżka pod wałem po nad fossą, z Franc, winy, Carn. zheshminje, berberetum.

‘BERDEBUSKA, i, ż. arkabuz

320. eine ïîttallbücfyfc, ein 0d)ießgcmel)r.

BERDYSZ vide Bardysz.

MopAOBHHKB, iiperpaÆ’B, npocTp-MbHaa TpaBa.

BERN, u, m. 1. Boh. Berna, Berny, miasto i kanton    stwi się nad żydem, Itak im miejski rynek stanie się

Szwajcarski, $ern ttt ber @d)wet$. 'BERNA, y, ż. źle    beskidem. Pot. Zac. 96. Nie wie, czy w raju, czy jest na

zamiast Brün, Bryn, miasto stołeczne Morawskie, Srtttttt    beskidzie. Pot. Syl. 478. (hultaj między swemi). Prov.

ttt SJMljrett.    Bywały ; był trzykroć na beskicie, a czwarty raz na Krę-

BERNARD, a, m. 1. imię męzkie, Biernat, SBerttfiatb. Kucz.    paku zbijał. Rys Ad. 4. (zawsze w złem towarzystwie,

Kat. 2, 570. Dudz. 17. BERNARDYN, ‘BARNARDYN,    zawsze zbrodzień.) BEŚCIADZK1, BIESZCZADZKI, a, ie,

a, m. 1. zakonnik reguły Ś. Franciszka, ber Sertt^arbttter,    tyczący się Beściadu, Sefdfciabtfd). Góry Bieszczadzkie są

etîte sirt ftrçmjtêfatter, ber SDîrnortt. Franciszkanie reformo-    te: Modra, Turza    i    Wapienna; stykają się z Karpackiemi

wani od S. Bernarda z Senny, od niego Bernardynami    i ciągną ku Rusi    Czerwonej. Ład. H. N. 44. Syr. 637.

nazwani. Sk. Żyw. 2, 284 et 1, 319. Teof. Zw. B. 4. BESOWAĆ, ał, uje, Act. Nied. ecować, z Niem, bereit; (cf. Obserwant). Więcej potrzeba ludzi rycerskich, a niźli Sorab. 2. bejzowasch; Vind. pesati, (smehkuvati, obmeh-barnardynów. Rej. Zw. 35. b. Nie trzeba barnardyna na    kuvati). Osobliwie    o stolarskich robotach, befoitber§ ttOttt

spowiedź, snadnie pijany wszystko wypowie, ib. 62. (cf.    5łetj$ett ber $ifc()ler.    Besowanie albo napuszczanie drzewa,

plecie jak na mękach). §. 2. Botan. Bernardyn, Bernar-    którego stolarze zwykli używać. Śleszk. Ped. 306. Na-

dynek, ziele mordownik, tojad, Czarnobyl, Turecki czu-    puszczanie kości, drzewa i kamieni rozmaitemi farbami,

bek, oset Włoski. Chmiel. 1, 646. Jundz. 268. carduus    rzemieślnicy besowaniem zowią. ib. 306. et 586. Stolarze

benedictus. Kluk. Rośl. 2, 209. gcfegnete 2)iftel, Ross.    olszynę farbują albo besują czarno, i udają za heban.

BERNAR- Kluk. Rośl. 2, 30.

DYNKA, i, ż. zakonnica reguły reformowanej Ś. Franci- 'BESPIECZNY ob. Bezpieczny. 'BESPRAWIE ob. Bezprawie, szka, bte éemljarbmerttomte. Bernardynką zostać z rozpa- BESSERM1AŃSKI ob. Bisurmański, BESSERUNK ob. czy. Nieme. P. P. BERNARDYŃSKI, a, ie, tyczący się Bassarunk.

kształt dzikich bestyj, zwierzęcy, dziki, niepowściągliwy; befttaltfd), üteptfe^, Itulb. Ludzie bestliwych namiętności niewolnicy. Modrz. Baz. 590. Oczy od wejrzenia bestliwego mieć powściągliwe. Gorn. Dw. 269.- BESTLIWOść, ści, ż. bestyalność, bestyalstwo, dzikość, niepowściągliwość ; bte Sle^ett, üîo^ett, SBtlb^ett; Ross. crnipunocTL, CBiipuncTBO, 3Bt-pOHpaßie. Zwierzęta trzeba zwyczaić, aby płoche nie były, ale się dały imować bez bestliwości. Cresc. 517. Modrz. Baz. 452. - BESTWIĆ czyn. niedok. zbestwić, rozbestwić dok. do srogości i dzikości bestyalskiéj pobudzać, rozjuszać, rozhukać; Eccl. OBB-BpHTH, SB^pio; Ross. óischtb, bsó^chtł; Boh. et Slov. zdiwociti; Ger. meljtfcO, rotlb, rob/ M ntactyett, mtjśerft aufbrtngen, retten; phys. et moral. Lat. efferare. Konia płochego nie drażnić, by zbe-stwiony gniewem, ku urazowi nie przyszedł. Cresc. 518. Jeszcze przyszczuwaniem psy bestwi łakome. Otw. Ow. 112. Zbytecznem napojeniem zbestwieni. 1. Leop. 3. Mach. 5. Król tak dalece Litwę rozbestwił, że już na jego władzę upornie bije. Krom. 624. (audaces ect). Cierpliwością jego zbestwiony nieprzyjaciel, większej nabrał śmiałości. Krom. 128. Recipr. Pass. Bestwić się* BESTWIEĆ, dziczeć, srożeć, wściekać się; Ross. 3B®p-CTBOBaTŁ, CBHpMCTBOBaTŁ, CBIip^ITBTb, BOSCBHpBUBTb j Sorab. 1. zwoboeżu szo; Boh. zdiwoćeti; Vind. poshivin-zhati se, vdiujati se, sdiutati se; Rag. uzbiestiti se, uzvjériti se; Croat. ferczati, lyutitisze; ote^ifcb/ IDtlb, roi), aufgebracht werben. Szkoda się bestwić i ognia poddy-mać. Pot. Syl. 402. I rozumna dusza, gdy się zbestwi, nie pytaj o cnoty. Bach. Epikt. A. l.-Co masz, od Bo-gaś wziął, czemuż się bestwisz; cur insolescis? Zygr. Gon. 76.    *§. Kaim, iż nierządnym człowiekiem był,

z cnoty się zbestwiwszy, nic mu dobrego z oczu niepa-trzało. Glicz. Wych. E. 2. (z drogi cnoty ku bestliwości wyboczywszy). §. 2. Osobliwie bestwić co do cielesności, jurność podżegać, podniecać; ötebif^, geil machen,

Bernardynów, Sent(lflrbuter». Bernardyńskiej on natury, BESTLIWY, a, e, bestyalski, na pieniędzy cierpieć nie może. Teat. 22, 94. 'Barnar-dyńska postawa; ale wilcze serce. Rej. Wiz. 77. (z wierzchu biały, wewnątrz czarny; postać jak u proroka, hajduckie sumnienie).

'BEROWAC, ał, uje, czyn. niedok. świdrzyć, z Niem. bofyren, (v. Berarek). Gdy beczka wina ma być otworzona, albo berowana ; trzeba wiedzieć, iż wino w pośrzodku najlepsze jest. Cresc. 345.

BERSANA ob. Barwena.

BERSZTEN, herb. kółka płużne; z Niemiec. Kurop. 3, 6.

eilt Stoppen.

BERTRAM, u, m. 1. ziele, z Grecko-Niem. ber Sertram eût toit, Anthémis pyrethrum. Linn. gatunek rumianu. Kluk.

Dyk. 1, 41.

BERYL, u, m. 1. z Greek, klejnot, akwamaryn, do koloru morskiej wody podobny. Kluk. Kop. 2, 43. ber SerpQ, ein fêbelfîetn. Odym. Św. B. b. 2, b. BERYLOWY, a, e, tyczący się berylu, ScrplL, »on Serbii.

BERZANA, BERZANKA ob. Barwena.

BERZERKA, i, ż. z Francuzkiego bergere, gatunek krzeseł, ente 3lrt Selmftülde. Gabinet woskowaną posadzkę mający, berżerki, szeslongi, i t. d. Xiądz. 21. Hrabina siada na berżerke. Teat. 20, b. 49.

*BES ‘BEZ,- ob. Bez, Bez.-

BEŚ, ob. Bękart.

BEŚCIAD, BIEŚCIAD, BESKID, BESZK1D, BIESZCZAD, u, m. 1, część gór Karpackich, dawniej rozbójstwem sławna, przytułek łotrów; eitt il be$ (Sarpat^tfć^ert ©e* btrgeê, bur$ Sfîauberep berühmt. [Górale karpaccy zowią bór na górze beskidem, bieszczadem. Por. Svec. beskyd-da* zasłona. 2.] Krom. i. Ład. H. N. 43. Dudz. 33. Abo to tu Mospanie pod Bieszczadem, Takli się to rozbijać godzi bez sromoty! Pot. Jow. 110. Tedy już w mieście gorzej będziem żyli, Niż na Krępaku albo na Bie-szczedzie! Żab. 15, 245. Leda gnojek śrzód miasta pa-

21

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

ttwfluftig ntadjen, JU öielufd)er SBolluft reifen. Nie jedz wiele,    a, n. 3. bestliwość, postępowanie bestyalskie, dzikość,

abyś ciała swego nie zbestwił. Sk. Zyw. 4, 3H. Nagą    zwierzęcość. Bosn. zvierstvo, sgivinstvo; Boh. howad-

jego zbestwiona gładkością, Srogą się zapaliła ku niemu    stwj, howadnost; Carn. sverijazhenost; Eccl. et Ross.

ZB’EAhfTBO, CBep'BnOCTB, CBHp’ÈIIOCTb, CKfiftT.llhCTKO, 3B-BpO-

Hpaßie, 3Bupoo6pa3ie; Siegelt, 2ötlb!)ett, Éoj^eit, Beftta* lifdjeê üffiefcit. Mieszkańcy téj wyspy pełni nikczemnośi i bestyalstwa. Botr. 244. Kłok. Turk. 172. BESTYJKA, i, ż. zdrobn. i. BESTYJECZKA, i, ż. zdrobn. 2. mała bestya, zwierzątko; Vind. shivinzhe, shivalze; eine fletne Seftte, ein ï^terd;ett. Zawsze wprzód biegła suczka^ trzeba było być wszędzie bestyjce. Zab. 9, 275. - Zartem: Głowę suszę, jak się dorwać holendrów (dukatów), tych bestyjków. (bestyjek). Teat. 43, 19, c. Wyb. Dziewczęta się hurmem do niego zbiegały; bo te bestyjki diabelnie złoto lubią. ib. 55, b. 14. Bardzo mi się chciało ucałować tę bestyjeczkę. Teat. 28, 87. - BESTYJNY, a, e, do bestyi należący, L|ter*. Dała ducha obrazowi bestyi, żeby też i on obraz bestyjny mówił, aby każdy dał chwałę obrazowi bestyjnemu. 4. Leop. Apoc. 43, 15. BESTYJ-STWO, a, n. 3. bestye, kupa bestyj, ein Raufen Seftien. Nastrzelał tego i nasiekł bestyjstwa. Jabł. Buk. S. 3. b.

miłością. Otw. Ow. 155. Przyrodzona pożądliwość do wszeteczeństwa, ciało bestwi ku rozkoszy sprośnej, corpus titillât. Zygr. Gon. 95. - Recipr. bestwić się, mieć się do spraw bestyalskich, sprośnych, lascivire. Cn. Th. 20. g cii werben, geil fepn, in ber Srunfł feęn, Brunftig fetjn.

O krowach i psach, biegać się, pobiegać się; Boh. bć-hati se; Ger. fiteren, läufig fe^it; (Croat. tirati se, goniti se); o świniach: kiernozić, krzekać; Boh. baukati se;

Carn. pojati sê; Ger. rangen ; o kotach: Carn. shtramlati; o kozłach: Carn. merkati; o koniach: Croat. hinczatisze equire). O jeleniach obacz. Bekowisko, Rykowisko.

BESTYA, yi, ż. z Łac. nieme zwierzę; Dal. bestia; Hung. bestia; Boh. zw’er ljta, howado; Sorab. 2. żiwina; Slav. xivina; Croat. sivinche; Bosn. sgivina; Carn. svérina, shivâl; Vind. befhtia, sverjazhina, divja svir, shivina, shivalu, shival, shivenina; Ross. »HBOTHHa, jKHBOTHHKa;

(cf. źywocina), animal-, ein unoernüîtfttgeê    Bestyje

ziemne. 4. Leop. Gen. 1. (zwierzęta ziemne 3. Leop.)

Kłaniali się obrazowi bestyi. 3. Leop. Apoc. 13, 15. Ma- (o Tatarach), łe bestye, owe komory, wojsko rozpędziły. Sk. Dz. 213. BESZERUNK oh. Baszarunek.

nazywać, łajać obelżywie; eine 23eftte fdjelten, [dumpfen, Idftern. Lżył, łajał, beształ. Chrośc. Fars. 97. Lud okrutnie go beształ w swój mowie. ib. 56. Służących nie mamy ustawicznie prześladować, besztać, strofować. Zab. 16, 35. BESZTANIE, ia, n. BESZTA, y, ż. łajanie obelżywe, @d)mćtljrebe. Nie mów królowi ‘beszte (beszty), bo cię zetnie jeszcze. Rys. Ad. 47. (ob. Nabesztać, pobe-sztać).

Coż to za głupia bestya z niego! ib. 36, BET, u, m. pierzyna, pierznik miękko pierzem wysłany,

z Niem. Seit, ^eberBett. (Croat. blasina). Bet z miękkiego usypany puchu. Pot. Arg. 35. Król sam idzie na wojnę; szlachcic gniotąc bety, Coraz śle do Krakowa z domu po gazety. Pot. Pocz. 590. Leniuch ospały, nie łatwo się da od betów odwieść.

Legać mu tylko w betach. Nar. Dz. 3, 117. (leżuch, leniuch, gnuśny, na nic się nie zda). §. Fig. Ruszało słońce z swoich morskich betów. Jabł. Buk. //. 3, b. (ze swego łożyska).

Obchodzi się z ludźmi, jak z nierozumnemi bestyami. BESZTAĆ czyn. nied. zbesztać, wybesztać dok. bestyą Zab. 16, 40.    §. Osobliwie bestya, zwierz dziki, srogi,

eine Seftie, etn rotlbeS graufameS £l;ter.    Cielec morski,

bestya ogromna i straszna. Otw. Ow. 632. Żyją jak nieuno-szone bestye. Petr. Et. 73. - §. Przystosowanie do ludzi.

Kaligula, jako bestya żył i zginął. Sk. Dz. 67. Mówiąc, że z bestyami miał wojnę, rozumie ludzi przez bestye.

Sk. Dz. 39.    §. Ztąd wyraz szkalowania; alê ©djeltroort:

Sefłte! Nie pójdziesz mi ztad, bestyo niegodziwa. Teat.

35, b. 17.

86.- W rodzaju mezkim: Pokażę ja temu bestyi. Teat.

Min. Byt. 4, 216.

30, 56. - 'BESTYALNIK, a, m. 1. z bestyami się potykający na widokach, bestiarius. Cn. Th. zapaśnik, wy-Siekacz, ber 2#ferWmpfer. BESTYALNY, a, e, BESTYAL-SKI, a, ie, bestyi się tyczący, do bestyi należący, sposobem bestyi, dziki, srogi, sprośny; Croat. bestinszki;

\ind. shivinski, shivalski, sverinski, sverski, diuji, sver-jafhki; Catn, shivinske; Sorab. 1. dziwohzw’eracze; Bosn. sgivinski; Ross. 3BnpcKÜî, CBHpuntiH, CBHpuiTB, CBHpu-nOBaTMH, 3B*poHpaBHi)iH, 3Bnpoo6pa3HHH, (ob. Zwierzęcy); 'BETKA ob. Bedłka.

tfderifd;,    bcftialtfd;. Widoki szermierskie i BETMAN herb, cała ręka, paciorki trzymająca; z Niem.

bestyalskie. Sk. Dz. 45. (Ll)tcrgefed)tc). Bestyalska rzecz,    Kurop. 3, 6. eilt SBappen.

i to podlejszych tylko bestyj, gryźć i szarpać, co ma    1.    BEZ, bzu, m. 1. (Carn. bèsg, a bezkam excavo,    quia matrix

pod nogami.    Pilch. Sen. 21. Minotaur był bestyalskiego    cuneo    prolruditwj;    Vind.    besouz, besouje; Croat.    besg;

przyrodzenia,    przetoż mięsem człowieczćm żył. Otw.    Ow.    Hung.    bodza; Dal.    Daaz,    bàzg, bazag, baz;    Rag.    bAz,

Sorab. 2. bäs; Sorab. 1. boz, bos; Boh. bez, bzyna; Slov. bez, chabzda ; Ross. óozt,, immaibMiieL; drzewko, sambucus. Syr. 1504. Kluk. Rośl. 2, 49. ber ^ofilnnber. (ob. Bzowy kwiat, Bzowe powidła). Bez leśny gronisty czerwony, rotier Śerg^ofdnttber; ib. Bez Turecki, Siringa Linn. ber ©pantfdje ^o^lunber, Siląc. Kluk. Rośl. 1, 270.

74

B E S T Y À.

BESZ - 2. BEZ.

307. Czarci    bestyalskiemi ryki dom napełnili. Sk.    Dz.    bazagh, zovina; Bosn.    baz, abzov; Slavon.    bazovina;

535. Ludzie    ci bestyalni w nierządzie żyją. Petr.    Ek.

55. Bestyalskie sprośne wszeteczności. Paszk. Dz. 60.

Plugawe i bestyalskie obyczaje, pełne nieludzkości i okrucieństwa. Sk. Dz. 861. Okrucieństwo bestyalskie. ib.

705.- Przysłówek Bestyalsko, po bestyalsku, bestyalnie, po bestyalnemu, Ross. 3BnpcKH, auf eine befttalifdje, »ie*

|tfd)e 21rt. Z poddanemi nie po ludzku, ale prawie po    2.    BEZ, przyimek rządz. drug.    przypadk. oznacza    brak, nie-

bestyalsku obchodzą się. Haur. Sk. 314. BESTYALSTWO,    bytność, wyłączanie; Ger.    ofme; (przeciwne    z) czasem

BEZBAR - B E Z B Ł.

BEZBOJAŹ - BEZBOŻ.

75

óeanorp-fciUHHS; feplerh>3, feplerfrep. Niektóre w tćm piśmie pomyłki pozachodziły, przeto damy tu przepis jego bezbłędny. N. Pam. 14, 267. BEZBŁĘDNOŚĆ, ści, ż. bte ł^eplerloftgfeit; Ross. óe3norpuiiiHOCTL.

BEZB0JAŹL1WY, BEZBOJAŹNY, a, e, bojaźni lub boja-źliwości nie podległy; furcfytlo^; Ross. 6e36ofl3JiHBHH, 6e36oa3HemiUH, Eccl. 6e3Óoa3HHBHH. BEZBOJAŹLIWOSĆ, ści, ż. niepodległość bojaźni; bte $urd)tloftgf eit; Ross. 6e3-6oa3ÆHBOCTb, 6e36oa3HCHiiocTL; Eccl.

Na nowe bezbożeń-

cum cnclitico e, n. p. bezemnie; Boh. et Slovac. bez, beze; Sorab. 1. bez, bes ; Ross. 6e3Ti; Hebr. DEN ephes.

(Zamiast bez popólstwo często móiui przez z drugim przypadkiem, co się i w dawnych pisarzach znajduje, n. p. Gdy król przez płodu i potomstwa zejdzie, króla obierać nie majaL, przez wiadomości naszej. Herb. Stat. 8. Pomorzanie przez mała swego nie dokazali. Biel. Kr. 78.

(bez mała). - Zachowywano tez zmianę nawet i w słowach składanych, n. p. przezpieczny. Stryjk. 124. Biel. Kr. 435.

(bezpieczny). Uprzezpieczony. Biel. Kr. 77. (zamiast: ubezpieczony) - Tém się wykładają i niektóre dotąd jeszcze nie-zarzucone sposoby mówienia, n. p. przez dzięki co czynić, t. j. z musu, bez dzięki, nie za Bóg zapłać czyli podziękowanie. Przeciwnie na bez rok, ma bez za przez, za czćm poprawniej przezrok, ztąd tez przezroczny. Przemianę bez na przez rozważać tez należy w następujących dyalektach: Dal. bèz, brez, prez; Rag. bèz, vulg. brèz; Croat. prèz [zaś Polskie przez, Groat. chez ; Ross. npeax, nepeat); Slavon. prez\ Bosn. bez, brez; Vind. et Carn. bres; porówn. prócz, precz.) - §. Okręt bez sternika, bogactwo bez mądrości. Warg. Wal. 234. Co dzień bez słońca, wojsko bez hetmana, To jest bez króla państwo, dom bez pana. Pot. Syl. 372. Pan bez sługi, książę bez ziemi, ojciec bez dzieci, ziemianin bez kmieci. Rys. Ad. 57. (za nic). Szynk bez muzyki, wóz bez smarowidła, taniec bez dziewki, za nic nie stoi. Haur. Sk. 156. Dobre rzadko bez złego. Cn. Ad. 165. (nic bez ale). Bez czego możesz być, zaniechaj. Cn. Ad. 16. (czego nie potrzeba, to drogie i za szeląg). Czas, byś się uczył sam bezemnie chodzić. Jabł. Tel. 370. (bez mojej pomocy, cf. umie pacierz bez pani matki). §. Bez arilhm. minus, mnićj, wyraża się przez linijkę między ilościami wzdłuż położoną. Śniad. Alg. 1, 8. oßite, weniger. §.Bez* prócz, oprócz, nie rachując; oßne, ofyite $u rechnen. Było tam dziesięć osób, bez dzieci. Cn. Th. Jest tam dosyć ludzi bez was. Teat. 54, c. 62. (nie potrzeba tam waszej przytomności). §. Bez »mimo, pomimo, mijając; opite 3utÿun, außer, übergepenb. Królowi nie wolno na nas bez nas co stanowić. Podw. Syon. B. b. Namiętności w nas bez nas powstają. Pilch. Sen. 176. (mimowolnie). Bez tegoć, to nie daleko. Teat. 24, c. 99. (außeröetn, ofmebcm, uberbieß, nadto), g. Nie bez tego* zapewne, wielkie podobieństw-o, uermutplid), geroiß. Nie bez tego, abyś kiedy liścików jego nie czytała. Teat. 32, 88. BEZBARWNY, a, e, bez farb i kolorów ; Eccl. 6e3iuapeH^; Ross. óesmrBTiibiH; farbenloê, (opite garbe). Sen bezbar-wnemi maluje farbami. Zab. 14, 155. Kras. BEZBAWNY, a, e, BEZBAWNIE adv. nieodwłocznie; Ross. 6e3B0i0KHTH0, ungefaumt.

‘BEZBEDNY, BEZBĘDNY, a, e, niezbędny, którego nie zbe-dziesz, naprzykrzony, przykry; Ross. 6o30t6ohhhü, $u» brtltglicfj, ntd)t lo3 jU toerbett. Narzekał na oszukanie braterskie bezbedne. Leszcz. H. S. 64.

BEZBIEDNY, a, e, biedzie niepodległy, letbenloS, letbenfrety. Bóg mię, przyjdzie czas, przyjmie kswéj bezbiednéj chwale. Ryb. Gęśl. C. 3.

BEZBŁĘDNY, a, e, bezmylny, błędom niepodległy ; Ross.

• nnnnAn    .    .    , ,    . B6^K0a7HllCTK0.

BEZBOK1, a, îe, bokow me mający; Ross. 6e36oKÜi; opite ©eiten, poplfettig. (nie wypukły). BEZBOLESNY, BEZ-BOLNY, a, e, bolowi lub boleści niepodległy, nie bolejący; Ross. 6e3Óo.i’B3HeHHŁiH ; f$merjenlo$, feßnterjenfrety. Koniec żvciu naszemu bezbolesny daj nam Panie. Pimin. KamAOt BEZBOLNOŚĆ, BEZBOLESNOŚĆ, ści, ż. nie-bolenie. Cn. Th. niecierpiętliwość, Włod. Ross. 6e3Óo-i*3eHHOCTfe, (6e3Ó0Jie* zdrowie); Eccl. 6e3Óoiii3HOCTb ; bie © djtnerjenlofigfett.

BEZBOZEŃSTWO, a, n. 3. niewierzenie w boga, życie bez boga, ateuszostwo, Eccl. Eo^coiCLCTRO    nebo—

gosctovje; Vind. bresbognia, boganeverstvu; Sttpeiftere^, Unglaube, ©ottlofigfeit. Księgi Lukrecyusza bezbożeństwem Spinozy tchną. Zab. 2, 262. Alb. stwo przewierzgnieni. Jan. Oksz. C. 2, b. BEZBOŻNICA, y, ż. w boga niewierząca, niezboźna; eine Słtpeffłtnn, ©Ob teSlaugnerimt, Ungläubige, ©ottlofe. Bezbożnico! impia. Bardz. Luk. 153. Potwarzy na brata bezbożnica zwala. Jabł. Tel. 109. BEZBOŻNIK, a, m. 1. w boga nie wierzący, bez boga żyjący, ateusz ; Slovac. bezbożnik, neznaboh ; Boh. zapraboh; Slavon. bogotójalac; Carn. bogatajivz, nasdushnek; Vind. bresbognik, boganeverez; Rag. bogo-nevjeraz, nebogosetovnik; Ross. óeąÓOHCHiiieL; Eccl. 6o-rooTCTynHHKT); ber ©otteöläugner, 3ltpeift, (ber Ungötter, Opltgötter). Bezbożnik wmawia w ludzi, że kary po śmierci niemasz. Karp. 2, 70. Bezbożnik nie myśli być w niebie. Star. Ryc. 47. BEZBOŻNOŚĆ, ści, ż. niewierzenie w boga, życie bez boga, niezbożność, zło-czyństwo; Boh. bezbożnost, bohaprazdnost; Vind. bres-boshnost, boganerodnost, pregrefhnost, hudoba, hudo-bitnost; Ross. 3ioneciie, rnycTBO, bte ©ottlofigfeit. BEZBOŻNY, a, e, BEZBOŻNIE adv. właściwie nie znaczy nie-nabożnego, niezbożnego, ale tego, który jest bez boga czyli nie wierzy w boga. Kpcz. Cr. 3, 99. gottcèlâugnerifd), atpeiftfćp ; (Boh. bezbożny, bohaprâzdnÿ; Slovac. bohaprâ-zni, bezbożni; Sorab. 1. bezbożne; Rag. nebogosetovni; Eccl. 6oroMep3KÎH; Vind. bresboshen, boganeroden, boga-nebojezh, Dresdushen; Carn. bresboshne, bresduschne, nadufhnè, botanarodne); - Podobają mu się zarzuty przeciwko religii; dla tego chętnie czyta książki bezbożne. Zab. 3, 306. Bienk. Bezbożnym być, Ross. 6e3Óo*HH-qaîb, 6e36o*cTByio, 6oro6opcTBOBaTb. §. Bezbożny, niezboiny, złoczyński, zbrodniarski; gottlob, öerrueßt; Ross. 3J04ecTHbift, HenecTHBMH; (Vind. hudobiten; Bosn. ne bo-go milli). Bezbożne sprawy jej biskupi ganili. Sk. Dz. 842. Życie twoje w niebezpieczeństwie, to jest człek bezbożny. Boh. Kom. 1, 37. Bezbożny świadek krzywo-przysięztwem dodaje wagi fałszowi. Teat. 49, 27. Bogusi.

OE€(ßAMHTII CA.

76

BEZBR-BEZCHRZ.

BEZCHW - BEZGZ.

Bezbożnie zyć, Eccl. H£Yh(TBOBATH, ^woYhdBOBaTH, (°k

zbezbożnić).

BEZBRAMNY, a, e, bramy nie mający. Wlod. tl/orhrô, of>ne £tyor. BEZBRODY, BEZBRODNY, a, e, Boh. et Slovac. bez-bradÿ; Sorab. i. befbrodnć; Ross. 6e3Óopo4Bifi, 6e3-ćpa^biS, CKy4o6opo4bi8; (Garn. mûlast, mulz)* brody nie mający, bartloS, unMrtfg, gołowąs. Mącz. Febus bezbrody. Ryb. Gejl. B. 3. Mędrce bezbrodni, Albo cudem natury, albo wiary niegodni. Kras. W. 51. (ob. Młokos). BEZBRONNY, a, e, BEZBRONNIE adv. niezbrojny, bez oręża; Carn. bresroshjen; Ross. 6e3ÓpaHHbiH, 6e3opyatHbiM; Sorab. 1. befbronité; G er. weljrloS, unbewaffnet, toaffenloê. Mała sława, bezbronny że polegnę w boju. Hul. Ow. 41. Z nienacka rozproszonych napada; i wielu ich bezbronnych legło. Pilch. Sali. 212.

BEZBRZEŻNY, a, e, brzegu niemający, niezawarty w brzegach, nieograniczony, ttferloê, granjenloê. Tu swe bezbrzeżna wieczność zacznie panowanie, W tym wszelki czyn znikomy zniknie oceanie. Nar. Dz. 2, 14. BEZBRZUCHY, a, e, brzucha nie mający, Ross. 6e3Ópio-xiM, cKy40ÓpioxMii; Eccl. 6e3yTpo6Huh; kttdjloê, oÿite 2kud), unMudjtg.

‘BEZBURZE, a, n. Eccl. 6e36ypie, cisza, spokojność, bte 2BmbfttUe, Eîulje, (Sturmloftgfett. BEZBURZNY, a, e, Eccl. 6e3ÓypHHti, cichy, spokojny, od burzy wolny, nunbfttll, fturmloS.

BEZCARSKI, a, ie, cara nie mający, bezkrólewski; Eccl. 6e3ü.apcTBeHHUH ; ohne 3aar, 3<mHo3. BEZCARSTWO, a,

n. stan, rząd bez cara, bezkrólewie, bte 3Mrloftgfett> 3tt)t(^enretc^.

BEZCELNY, a, e, bezmytny, cła nie mający, joEo3, joEfrep; Ross. 6e3noin4HHHHH. §. Bez celu, zamiaru, jntetfloè. BEZCEN nieforem. - za bezcen, za bezcenek, (ob. Cena); na półdarmo, aż nadto tanio ; (Ross. óesittHHOicB nieo-szacowana kosztowność); unter allem greife, fpott wohlfeil, (Vind. sa predober kup). Bachmaty Tureckie za bezcenek przedawano. Nar. Chód. 2, 349. Dobra za bezcen przedane. Teat. 45, b. 69. Za bezcenek topazy oddawali. Torz. Szk. 94. Kupił go żyd za bezcenek. Teat. 26, b. 37. BEZCENNY, a, e, ceny nie mający, nie płacący, tani, fpott moljlfetl. Dziś cnotę, wiarę, miłość, chcą mieć za bezcenne. Jag. Wyb. D. b. §. Ross. óe3-itBHHLiii, nieoceniony, nieoszacowany, nieopłacony, md)t su Bejahten, dujkrft foftkr. Bezcenne dyamenty, kosztowne kamyki. Smotrz. Lam. 14.

BEZCHCIWY, a, e, chciwości niepodległy, bezinteressowny, Itneigenntt^tg, unhabfudjttg. Ta wspaniała i bezchciwa gorliwość. Teat. 47, c. 111.

BEZCHLEBNY, a, e, chleba nie mający, brotloê; Vind. breskrushen; Ross. 6e3XJrïi6HBiii. Bezchlebna kraina. Zebr. Zw. 14. (Ross. Óe3X4UÓima bezchlebność, brak chleba, głód).

BEZCHMURNY, a, e, Sorab. 1. bezmrotżelnó, nemrotżnć; nie zachmurzony; tt)OlfeuIo§, unbemölft. Miesiąc świeci na bezchmurnćm niebie. Bardz Tr. 447. Bardz. Luk. 84. BEZCHRZESNY, a, e, niechrzczony, ungetauft. Niewiernym i bezchrzesnym potępienie wieczne. Stryjk. 128.

BEZCHWALNY, a, e, Eccl. 6e3XBa.n>HiiH; Sorab. 1. befhor-doscżnć; niepochwalny, unlöfeltd).

‘BEZCHYTRY, a, e, szczery, Ross. 6e3XHTpocTHHÜ, unarg» Itfttg, argloö, aufrichtig. ‘BEZCHYTROŚĆ, ści, ż. szczerość; Eccl. 6e3XHTpcTB0; Ross. 6e3jyKaBCTBO ; bte tlnarg» lijtigfeit, Slrglofigfett, Slufri^tigfeit. 'BEZCHYTROSŁO-WNOSC, ści, ż. Eccl. 6e3xmrpoc40Bie, Gr. arexvoloyla, szczćromówność, bie Slrglofigfett tut Sieben. ‘BEZCHYTRO-SŁOWNY, a, e, Eccl. 6e3XHTpociOBHHfi, szczćrosłówny, argïoê rebenb.

BEZCIELESNY, BEZCIELNY, a, e, BEZCIELEŚN1E, BEZ-CIELNIE, adv. ciała niemajacy, forperloê, unförperltd), Utt» fïetfddlcf) ; Boh. beztélnÿ; Sorab. 1. neczewné; Ross. 6e3-TMecHUH, 6e3niOTHbiti, 6e3BemecTBeHHHH, HeBemecTBeH-hhh; Bezcielny, incorporalis. 6n. Syn. 476. Anieli nie-cielesnemi oczyma; ale bezcielesnym widzeniem wszystkie rzeczy widzą. Smotrz. Lam. 204. Bóg jest duch bezcielesny. Galat. Alph. 43. Bezcielesny i nie ogar-niony. Sk. Kaz. Ried. 242, b. Duchy bezcielne. Petr. Et. 73. Bóg narodził sie w ludzkim ciele , ale bezcielesnie. Zachar. Kaz. i, 40.- BEZCIELESNOŚĆ, BEZCIELNOŚĆ, ści, ż. Sorab. 1. necźewnoscź ; Ross. 6e3rMecHOCTL, 6e3niOTie, 6e3niOTHOCib, 6e3BemecTBeHHOCTB, HeBeme-cTBeHHocTb, bte ttnforperltdjfett, $opcrloftgfett.

BEZCIENNY, a, e, cienia nie mający, fd)attenlo§. Cn. Th. BEZCIENNOŚĆ, ści, ż. brak cienia, bte ©ćfjattenlojlgfett. *BEZCIEP<ŁY, a, e, Eccl.    , 6e3Ten40CTeHrB, cie

pła nie mający, wdrmelo$.

BEZCIĘZARNY, a, e, Eccl. óeaTarocTeHb, nieciężki, nie-obciążony, ntd?t ferner, un&efdjwert.

BEZCZELNIE, a, m. 1. człowiek bez czoła, bez wstydu, który psu oczy przedał ; Boh. nestyda; Sorab. 1. nehan-biwcż; Vind. neframnik; Ross. noxaÔHHKB, 030pHHKi>, oaop'B, xa3b; etn Unoerfdmmter, ©djamlofer, (Sttrnlofer); w rodź. zeńsk. BEZCZELNICA, y, Ross. noxaÖHHita, 030p-HHita, kobieta bez czoła, wstydu, sromu, eilte Unoer* fdjdmte, @d)antlofe. BEZCZELNOŚĆ, ści, ż. niewstydli-wość, niewstyd, niesrom, przedanie psu oczu; Boh. ne-stud; Sorab. 1. nehanbitoscź, nehanbitoscźiwoscż; Croat. neszramnozt, bezochnoszt, bezochansztvo ; Bosn. bezo-ejanstvo ; Rag. bezocjânstvo, bezocnós, bezsramnos, bez-obrâznos; Ross. 6e30ucTB0, HanpocMBOCTb, 030pHHue-ctbo, Ha30HMB0CTb, noxaôcTBO ; Eccl. npenecKoe, naue ncoBa 6e3CTbi4ie, (cf. Pies), bte Ruoerfcijićtmtljett, @d)ant* loftgïett, (@ttruloftg!e(t). Drogo mi przypłacisz bezczelność swoje. Teat. 54, 51. BEZCZELNY, a, e. BEZCZELNIE, adv. bezwstydny, niesromny, niesromięźliwy, bez czoła, psu oczy przedający ; Sorab. 1. nehanbitć, nehanbitoscżi-wé; Rag. bezocni, bezsraman, bezobrazan; Bosn. bezo-cjan; Croat. bezochan; Vind. bresobrasen, odframoten; Ross. noxaÔHbiîi, HaaMHBbm, HaóofijHBbiH, na3oiiMBbiH, 03opHon; Eccl. EecTBĄbHT,, »ecTOKOiamiM; unocrfifyamt, fcfyamM, fttrnloê. Bądź śmiałym i bezczelnym, jak ja; nie powinieneś sie już niczego wstydzić. Nieme. P. P. 45. Bezczelny zdrajco ! Teat. 53, c. 36. Bezczelnym być, Rag. bezociti ; Ross. HaaHHTbca, noxaôcTBOBaTb, noxaÔHinan», 6e3oneTBOBaTb ; Eccl.

na

BEZCZEŚĆ, ści, ż. brak czci, niecześć, Ośtyrloftgfeit, Unetyre, Ross. Óeąueciie. Bezcześć z niecnoty wynika. Bardz. Tr. 427. BEZCZEŚCIĆ, czyn. nied. zbezcześcić dok. Ross. 6e3ue-CTHTb, czci pozbawiać; nieczci nabawiać, bezeczcić, be-zecnić, profanować, oeruttetyren, ber (Styre berauben, entehren. Baby gdy tak swoim głosem się pieszczą, Wiek swój swo-wolnie stary bezczeszczą. Zab. 9, 348. Zabi. Przewieść na sobie nie mógł, aby tak sprośnćm kadzidło swoje zbezcześcił używaniem. Zab. 6, 295. Najszlachetniejsze stworzenie upodlili i zbezcześcili. Pilch. Sen. list. 3, 404. Nieludzkiemi postępkami ludzkość bezcześcić będą. Mon. 76, 535. Krzywoprzysięztwem imię święte boga zbezcześcił. Teat. 2, c. 16. - 1. "BEZĆZESNY, Ross. 6e3-qecTHMfi , ob. bezecny, etyrloö. 2. BEZCZESNY, a, e, BEZ-CZEŚNIE adv. bez czasu, nie zaległy od czasu, Ross. 6e3BpeMeHHŁiH, He no^ejKamiił BpeMenn ; geitloê, bent 3ettwectyfel ntctyt unterworfen, £. Nie mający wolnego czasu, na głowę zatrudniony; ntujłeIo$, otyne    §■ Bez-

czesny, niewczesny, nie wczas; ntctyt jur regten , 3ett ge* fdjetyenb, unjetttg. £cc/. Ee7r0AhirŁ> BEZCZESNOŚĆ, ści, ż. niepodległość czasowi, Ross. 6e3BpeMeHHOcn>, bte 3ctb loftgfeit. g. brak czasu wolnego, ber 3ettmangel. §• Nie-wczesność, bte unreale 3ett.

'BEZCZŁONECZNY, a, e, Eccl. 6e3HjieHOBHHH, członków nie mający, glteberloö.

BEZCZUŁOŚĆ, ści, ż. brak czucia, Ross. 6e3nyBCTBeHHOCTL, 6e3nyBCTBO, óe3nyBCTBie, bte gütylloftgfett, Unentpftnbltcty* fett. BEZCZUŁY, a, e, BEZGZULE adv. czucia pozbawiony, Ross. 6e3MyBCTBeHHLiH, fütyöoB, unentpftnbltcty. Insza z wielkości umysłu rzeczy przeciwne pogardzić; insza być nikczemnie bezczułym; insza nieporuszony umysł, insza bezczuły. Tr.

BEZCZYNNOŚĆ, ści, ż. próżnowanie, nieczynność, Ross. 6e34,£HCTBie, bte Unttyótigfett. Umieć czas trawić, jest życia istotą, Bezczynność przykrą nabawia tęsknotą. Zab. 14, 149. Szost. Ćzłowiek z przyrodzenia nader skłonny jest do bezczynności. Zab. 7, 274. Alb. (Ross. 6e3uiiHie nieład, nieporządek). BEZCZYNNY, a, e, BEZCZYNNIE adv. nieczynny, próżnujący, Ross. 6e34MbHbm, (cf. Dziać, działać), untätig. Wsławione męzkim Amazony bojem. Bezczynnym zawsze gardziły pokojem. Zab. 9, 424. Żywość jego dowcipu, nie mogła być na moment bezczynną. N. Pam. 13, 109.

"BEZDANNICZY, a, e, Ross. óe34aHHŁiH, dani nie podległy, frep »on Abgaben.

"BEZDARNY, a, e, Eccl. óe34apHBiit, bez daru, nie obdarzony, darem niezaszczycony, uitbefctyenft, gefctyenfloćh (Eccl. 6e34apcTBO, Gr. adwgiu, doni carentia). *BEZDASZY, a, e, dachu niemający, nie zakryty, Ross. 6e3KpoBeabHHH, unbebaut, bactyloS, unbebecft.

''BEZDECHY, a, e, bez oddechu, tchu nie mający, Ross. 6e34bixaHHbiS, attyemloih (cf. Bezduchy).

BEZDENKO, a, n. 3. naczynie bez dna, kieliszek na dole kulisty, a ztąd przewrotny, ein îuntntelctyen, etn Srtnfge* fctytrr, unten runb gewölbt. Tr. BEZDENNOŚĆ, ści, ż. brak dna, głębokość niedocieczona, nieograniczoność, bte 23o* benlojtgfett, Niezatrzymany bezdennością czasu. N. Pam.

19, 84. §. Bezdenność, bez dna przepaść, abyssus. Mącz. — Urs. Gr. 127 s. Bezdnie, bezdno, bezgruncie, ber 21&* grunb, phys. et moral. Bezdenności morskie. N. Pam. 11, 222. Zapadł się w niezgruntowaną nędzy i wzgardy bezdenność. Teat. 2, 50. BEZDENNY, BEZEDNY, skrócenie BEZDNY, a, e, BEZDENNIE adv. niezgruntowanie głęboki; Boh. bezednÿ; Ross. 6e340HHHH; Rag. odâdgnen; Vind. nepodnaft, bres dna, bres tleh; bobenloö, gruttbloö, uner* grünbltcty. phys. et moral. Garniec ‘przezdenny (bezdenny ob. 2) bez). Cresc. 507. Konew bezedna nic w sobie zatrzymać nie może. Kosz. Lor. 71. Bezedna przepaść albo bezdenność. Matcz. Na bezdenną prawie głębokość morza spuszczali się. Pilch. Sen. 206. Otchłań ciemna Plutona i bezdne przepaści. Zab. 45, 31. Bezdenni łakomcy. Nar. Tac. 3, 63. (nienasyceni). Przyszedł złodziej do skępca bezednego. Klon. Wor. 42. Źłopając brzuch twój bezdenny tyje. Zab. 45, 412. Nasze bezdenne zbytki. Tward. W. D.

2. (bez granic, niepohamowane). Bezdenne Ezopa kon-cepta. Jabl. Ez. 3. (niewyczerpane).

*BEZDESZCZE, a, n. Ross. 6e340*4ie; brak deszczu, susza; Mangel an Regelt, Surre. 'BEZDESZCZY, *BEZDŹDŻ0-WNY, a, e, Ross. 6e3405K4HtiH, deszczu nie mający, regenloS, bürre. Egipt *bezdżowny. Chód. Kost. 2. (bezdżdżowny). BEZDŁUZNY, a, e, długów niemający, Vind. dougaproft, fctyulbenfreę, fctyulbenloä.

BEZDNIE, ia, n. BEZDNO, a, n. co dna nie ma, bezgruncie, bezdenność, otchłań, przepaść; Sorab. 1. bezdno; Ross. 6e34Ha, nyuHHa; Rag. bezdno; Vind. presen, pres-dna, globokuftvu; baö Sobenlofe, ber Slbgrunb. Na bezdno piekielne strącony. Mon. 70, 698 et 75, 588. Wszyscy co tam w okręcie płynęli, na morskićm bezdniu zostali. Sk. Kaz. N. 1, 65. O bezdnie głębokości, która nie masz miary. ib. 1, 279. Namiętności, skoro duszę przeważą, na bezdnie ja pociągną ciężarem swoim. Pilch. Sen.

128. BEZDNY ob. Bezdenny

BEZDOMY, a, e, domu niemający, Ross. 6e340MHLiif, 6e3-40M0K,b, 6e3noMhcTHŁiH; Eccl. 6e34OM0BHUÜ, óe340MHHK’Ł, EeZîOMhKT» KOTOpblH He HM®eiŁ JKIUHma, 6e3XpaMHŁIH,

gołota, otyite,§au$, unangefcffen.

BEZDRAPIEZNY, a, e, drapieźy nie używający, nie szar-pajacy, unrctubertfcty, ntctyt ranbenb. Przodków w dziele bo-hatyrskićm, a bezdrapieżnćm życiu i zaciągu naśladować. Birk. Katu. M. A. 3.

BEZDROŻE, a, n. miejsce bez drogi, gdzie drogi nie-masz, Eccl. Be(n*T'ie, 6e3nyTHHna; etn uttwegfanter, weg* lofer Ort, wo fétu 2Beg getyt. Położę na puszczy drogę, a bezdrożu rzeki. 3. Leop. Jes. 43, 19. (na niedrożniku.

1. Leop). Chcesz iść drogą, ja z tobą; chcesz iść na bezdroże, nie bawię. Bardz. Tr. 403. §. Moral. Człowiek nędznym stać się może, Gdy z prostej szczęścia drogi sam zboczy w bezdroże. Przyb. Ab. 26. Kobiety zabrnąwszy na jakie bezdroża, na wszystko się odważają. Teat. 5, 86. (zdrożności, 5lbwege). BEZDROŹNOŚĆ, tści, ż. nieprzecho-dność, bte Unwegfantfett. Ross. Henp0X04HM0CTL, brak drogi. Wlod. BEZDROŹNY, a, e, BEZDROZNIE, adv. drogi nie mający, nie przechodny; Boh. necestny, bezcestny, neschodnÿ; Bosn. et Rag. bezputni; Ross. 6e3nyTHUH; unwegfönt. Puszcza

41.

bezdrożna. 1. Leop. 4. Ezdr. 9, 29. Ziemia pusta i bez-drożna. 1. Leop. Jer. 2, 6. Bezdrożnemi szlakami przerżnęli się. Pilch. Sali. 212. Przez skały wysokie Bezdro-żne^ ciągnie wojsko i przerwy głębokie. Bardz. Luk. 70. §*. zdrożny, przewrotny; oont rechten 2Bege abgehenb, ner* fefyrt. Niemasz nic w jego nauce i obyczajach bezdrożnego. Mon. 71, 424.

BEZDRZEWNY, a, e, drzewa nie mający, Eccl. 6e34pe-BecHHH; ^oljloê, ohne $oIj. BEZDRZEWNOŚĆ, ści, ż. brak drzewa, Eccl. 6e34peBecHocTŁ, ber §oljmangel.

BEZDUCHY, a, e, ducha w sobie nie mający, nie żywy, lebloS. Członków rozszarpanego bezduchych szukała. Otw. Ow. 71. Wyzutych z siły, Mdłych, bezduchych, zgnębionych, podłych zostawiły. Przyb. Milt. 205. (ob. 'Bezdechy). BEZDUSZNOŚĆ, ści, ż. brak duszy, Ross. 6e34yinie; bie ©eelenlofigfett. §• *Przezduszność (bezduszność ob. 2. bez) ludzka * niepobożność. Mącz. bie ©enńffenloftgfett, ©ottlo* figfctt. BEZDUSZNY, a, e, BEZDUSZNIE adv. Slovac. Boh. bezdussnÿ; Sorab. 1. bezduschné, Bosn. bezdusejan; Vind. bresdufhcn; Carn. bresdufhne, presdufbnik; Ross. Óe3-4yniHHH; duszy nie mający, bezduchy, nieżywy; feeleitloS, IcbloS. Padła i leży bezduszna. Morszt. 84. Rośliny są ciała organiczne bezduszne. Bot. Nar. 2. Majętność bezdusznych rzeczy, jako pieniędzy, zboża; także i majętność duszę mających, jako bydła, koni. Petr. Pol. 44. Petr. Et. 51. §. Bezduszny, ‘przezduszny, niezbożny, zły. Mącz. Ross. 6e34yiiiHBiB; bezsumienny, bezbożny; gcnńffenloS, gottloS. Zły a bezbożny Judasz wydał swego mistrza. W. Post. W. 1, 260. Bezbożni i bezduszni ludzie, ib. 206. — Ross. 6e34ymnHqaTb, bezbożnym być; 6e34yniHHKb, bezbożnik. BEZDZIĘGZNY, a, e, BEZDZIĘCZNIE adv. nie dobrowolny, wymuszony, bez dzięki; nicht gutwillig, crjnnutgen. Boh. bezdéeny. Gravate bezdzięcznie, nie z dobrą wolą. Mącz. Bez-dzięcznie a za niechucią pełnił rozkazanie królewskie. 1. Leop.

1. Parał. 21, 6. Cóż ma król czynić w takowćm przyniewole-niu, i bezdzięcznym pozwoleniu. Wereszcz. Reg.Qd. 'Przez-dzięczny (bezdzięczny ob. 2. bez) fastidiosus, dziwak, któremu nikt nie dogodzi. Mącz, grillenhaft, rounberlich, grillenfćmgerifch. ‘BEZDZIEDZICZNY, a, e, BEZDZ1EDZICZNIE adv. bezdzietny, bez potomka, dziedzica; ofme (Srbeu, erbenlos, erb*

loS. Ross. 6e3Hac;rB4HbiH. §. Nie dziedziczący, wydziedziczony, crbloS, enterbt; Vind. bres diela, oddieufhan.

BEZ DZIĘKI, ‘PRZEZ DZIĘKI adverbialiter, bezdzięcznie, z musu, nierad, po niewoli, przeciw woli, bez bóg zapłać albo podziękowania; wiber SBiKctt, gezwungen, ungern. Boh. bezdćky, bezdććnć, bezdćk; Sorab. 1. bezdżak, ne-rad; Ross. neBOieio, saneBO.no, nOHCBOi-B. Fatigare votis, modlitwami boga spracować, wyprosić bez dzięki. Mącz. (koniecznie). Proszę, abyście przez wszelaką okazyę, bądź wdzięk, bądź bez dzięki, dostojeństwo jego na pamięć przywodzili. Weresz. Reg. praef

BEZDZIELNOŚć, ści, z. 1. nieskuteczność, Ross. h04’®h— CTBHTejtHOCTb, bie ttnroirffamfeit. 2. N epodzielność, bie Un* thetlbarfett. BEZDZIELNY, a, e, BEZDZIELNIE adv. 1. od działania, nie działający, nie skutkujący, dzieła nie wyprowadzający, Ross. 6e34,ïdicTBeHHHH, 6e34®Ji>HuK, He4'bM-CTBHTe^ŁHBiB; unwirffam, nichts heroorbringenb, nichts erjeu* genb. Granie samo muzyczne jest bezdzielne, że żadnego dzieła po sobie trwającego nie pfodzi; kompozycya zaś jest dzielna, bo z niej noty muzyczne. Oss. Wyr. artes, quae ipso actu perficiunlur, nihilque post actum operis relinquunt. Quintil. Dziwnie utyskują; dla tego my ich w tém bezdzielnćm dziele nie naśladujemy. Weryf. praef. (nieczynnym, na nic się nie zdającym). Bóg daf dzielność słońcu, ziemi, drzewom, aby nam pokazał moc swoje, która więcej w dzielnych, to jest działających, niż bezdzietnych wydaje się dziełach jego. Boh. Diab. 20. 2. Bez-dzielny, od dzielić, niepodzielny, niepodzielony, unteilbar, ungeteilt. Bracia bezdzielni; Eccl. Kema<TLHi. BEZDZIENNY, a, e, dnia nie mający, ofme $ag, tageloS. Z miejsc rozkoszy spuścili się w te cieśni bezdzienne. N. Fam. 11, 241.

BEZDZIETNOŚĆ, ści, ż. osieroeiałość bez dzieci, Boh. bezdetstwj; Boss. 6e3na4ie, 6e3qa4CTBO, 6e34üTCTBo; bie Svtttbcrloftgfett. BEZDZIETNY, a, e, BEZDZIETNIE adv. (Boh. bezditek, bezcfetkyn’e; Sorab. 1. bezdżecżne; Ross. 6e3-4-6THŁIH, 6e3ua4Liîi; Vind. bresolroken); bez dziatek, bez dzieci, dzieci nie mający, ItnberloS. Który bezdzietny, tego bądź patronem. Zab. 12,97. Zygmunt August umarł bezdzietnie. Pam. 85,1,335. (bez potomstwa). Bezdzietnym być, Ross. 6e3ua4CTBOBaTB; osierocić kogo, Ross. o6e3na4HTL. ‘BEZDŹWIĘCZY, a, e, Ross. Óe33By«iHi>iH, bez dźwięku, nie wydający dźwięku, fcfyaUhrô, flangloS.

‘BEZDŹWIERNY, a, e, beze drzwi, drzwi nie mający, bez-bramny, tljurlÓS, O^lte $fmre, Ross. 6e34BepHHH. Bezedrzwi. Cn. Th.

‘BEZDZWONNY, a, e, Ross. ôe33BOHHHÎî; dzwonu nie mający, nie dzwoniący, tonu nie wydający, glocfeuloS, tOltloS, flangloS. ‘BEZEBRWI, ia, ie, Ross. ÓesóopoBbin; brwi nie mający, o(me Slugenbraunen.

BEZECNIG, BEZEGZCIĆ czyn. niedk. zbezecnić, zbezeczcić, dok. bezcześcić, czci pozbawiać, hańbić, entehren, fdjćutben; (Eccl. 6e3qecTByio, kci|ibcthok.it«i 6e3qecTHTt, o6e3qemaTb; Sorab. i. zan’etzestzu, Vind. nezh’astiti, odzhastuvati; Bosn. opadovati). Miłość ta zgubiła cię i zbezeczciła. Weg. Mar. 3, 135. Oni łżą i bezecnią się tą potwarzą. Werif. praef.

§*. Tego świętego męża śpiegiem Tureckim bezecnią. Werif. praef. (szkalują, jte fd)tmpfen tim einen Spion). §. Szpecić, szkaradzić, entfteltctt, oerunftalten. Ospa ją zbezecniła. Tr. BEZECNIK, a, m. człowiek bez czci, niecny, szkaradny; Sorab. netżestliwcż; Ross. HeqecTHBeu’b; Rag. zlo-cescgńak; ein efirlofer, fd)anblidjer SJłenfd). Bezecnik stelus, sedestus. Mącz. Temu bezecnikowi pierwsze miejsce dano. Monit. 65, 586. (ob. Infamis). BEZECNOŚĆ, ści, ż. BEZECEŃSTWO, a, n. Ross. HenecTie, Sorab. 1. netżistli-woscż, netżestnoscż, netżestż; Vind. nepozhtenost; (Bosn. prikor, ob. Przekora); bezcześć, niecześć, brak czci, uczciwości, haniebność, szkarada, szkaradność, bie (Sljrloftgfett, Scfiftnblicijfeit, Slbfcfyeulńfyfctt, (ob. Infamia). BEZECNY, a, e, BEZECNIE adv. (Boh. bezeetny; Ross. HeqecTHbrä, Heqe-cthbhh; Eccl. oóesnemeHb, oóe3qemeHHH ; Vind. pres-zhasti, breszhasten; Slavon. neposhten) » bez czci, sromotny, haniebny, efirloS, unehrlich, fcbânbltd). politycznie; Infamis, podług wyrazu dawniejszych praw naszych bezecny.

Ostr. Pr. C.    1, 387.    od    czci odsądzony, eljrloS gemalt,    ubogi; o|me einen ©rofdjen    ©elb, gelbarm. Bezgroszni ganią

infant erflärt.    Bezecni,    abo    ci, którzy prawo swe utracili.    miasta, gdy nie masz za    co chleba kupić. Jag. Gr. B. 3.

Szczerb. Sax. 18.    §. Moralnie niegodziwy, abfd)eultd;>, »er*    Do cnoty mej sie garnę, w niej się cały zwinę, Przy niej

md)t. Kacerz ten bezecny chłopy podwiódł, aby siedli na    chociem bezgroszy gołota nie zginę. Hor. 2. 193. Kniaź.

karki panom    swoim. Birk.    Ex. 10. Bezecne nieszczęście,    BEZGROTNY, a, e, grotu    nie mający; gehrenhrê, oï)M ©ehre,

musi się do    każdego    szczęścia przymieszać. Gor. Dw.    ofine eiferne ©pt$e. Bezgrotna strzała, (ob. Grot, żelezce).

255. (fatalne). Bezecnie żyć, postępować, Ross. HeuecTBO-    BEZGRUNCIE, ia, n. bezdno, Garn. brêfn; * przepaść nie-

BaTb. §. Fizycz. arcyszpetny, szkaradny, fefir JjdfSIid), ab    zgłębiona, ein Bobettlofer SlBgrimb. Vorago przepaść, 'przez-

fd)eult(fy. Bezecna postać.— BEZECZCI ob. Cześć.    gruncie (bezgruncie, ob. 2, bez), bezdenność, bezmierna

BEZEDNY ob. Bezdenny.    głębokość. MaLcz. BEZGRUNTNY, a, e, Vind. bresgrun-

BEZEDRZWI, ia, ie, drzwi nie mający. Cn. Th. bezdźwierny,    ten; bobenloë, unergrüttbltd), tief. Voraginosus przepaściom. bezbramny.    sty, bezgruntny, bezdenny. Mącz. BEZGRUNTOWNOŚĆ,

BEZEKRWI, ia, ie, BEZEKRWIE adv. bezkrwawy, blutlo#,    ż. brak gruntowności, bte ©runbloftgfeit, Rngrünbltdjîett.

axsangvis, martwy, bezekrwi. Urs. Gr. 164.    BEZGRUNTOWNY, a, e, BEZGRUNTOWNIE adv. nie na

BEZETCHU, bez tchu ob. Dech.    pewnym gruncie zasadzony, miałki, płytki, bez funda-

BEZFARBNY, a, e, Sorab. 1. bezbarbenitć; nie kolorowy,    mentu; ungrnnbltd), grnnbloS, ohne ©rnttb. Blask bêzgrun-

farby czyli barwy nie mający, farbenlośh Woda nie ma    townej cnoty, jak cień bez słońca istność traci. Zab. 13,

mieć żadnej farby, przeto ją àfâôov bezfarbną decolorem    417. Anarchia nasza bezgruntownie rządem politycznym

nazywają. Syxt. Szk. 109.    nazwana. Zab. 16, 167.

BEZFORËMNY, a, e, BEZFORËMNIE adv. Ross. 6e33pa«tiił,    BEZGRZESZNOŚĆ, ści, ż. Rag. bezgrescnos; Ross. 6ez-

6e33pa<tHtiH; bez reguł, bezkształtny, nnförmltd/, ungestaltet,    rpniimocTŁ, niepodległość grzechom; bte ©unbenlofigfeit,

regellos BEZFOREMNOŚĆ, ści, ź. brak foremności, regulär-    Itufunbhaftigfett. Chrystusa, przez wzgląd jego bez-

ności, Ross. 6e33pauHOCTi>; bte îîegeÜoftgfeit, UnformItd;fett.    grzeczności, Chlebem przaśnym, nie mającym kwasu grze-

BEZFORTELNY, a, e, niesztuczny, prosty, ofme ^unftgrtffe,    chowego, nazywają. Smotr. Apol. 99. - Bals. Wiedz.

funftloö, ungefunftelt. Eccl. 6e3K03HeHHMM, dp-rj^avog.    1,247. BEZGRZESZNY, a, e, BEZGRZESZNIE adv. grze-

BEZGAŁĘZI, ia, ie, nie mający gałęzi, aftloê, petgeloê.    chom niepodległy; Rag. bezgrèscni; Dal. bezgrisni; Ross.

Ziele szelęźnik, pręt ma bez gałęzi. Jundz. 319.    6e3rp-BUiHUH; Sorab. 1. nezreschité; Ger. fimbettlüS, itîtfüîtb*

BEZGĘBY, a, e, nie mający gęby; tttnnblo$, mauHo3, oh*    fiaft. Sam tylko bóg jest bezgrzeszny. Sk. Dz. 134. Sak.

ne SDîattl; Ross. 6e3ryÓLiH.    Dusz. 104. W Jezusie bezgrzesznym żadna się przygana

BEZGŁOS, u, m. BEZGŁOŚNOŚć, ści, ż. brak głosu,    nigdy naleźć nie mogła. Sk. K. Ń. 163. Niewinne i bez-

dźwięku, Ross. 6e3rjacie; Eccl. cny^onacie; bte ©titnm*    grzeszne życie prowadzić. Toi. Saut. 27.

loftgfett, ber üôïangd ber Stimme. BEZGŁOSY, a, e, głosu    BEZGRZYWY, a, e, grzywy nie mający, n. p. koń, Ross.

nie mający, Ross. Óe3rjtacHbiii, CKyÆOriacHbiît; Vind. bres-    6e3rpHBbin; ntftffltcnlośC olme SMhlte.

e, gwiazd niemający, Ross. et Eccl.

glasen, neglasiten; ftimmloê, ohne ©ttmme.    BEZGWIAZDY, a

BEZGŁOWNY, BEZGŁOWY, a, e, Boh. bezhlawÿ; Ross.    6e33Bt>34HHH, He HMbiomiS 38*341; ftemenleer, ungeftirnt.

6e3rjaBHHH, (óe3r0J0BHbnl kryminalny), głowy nie mający,    BEZHEŁMNY, a, e, hełmu nie mający; Ecc. 6e3ui.ieMHbiîi;

fopfhrê, ohne ffopf. De acephalis albo o bezgłównych lu-    Uttbehelmt, ohne ipelnt.

dziach. Chmiel. 1, 102. §. Bez    przełożonego, ohne £>ber*    'BEZHUMNY ob. 'BEZUMNY.

Ijaupt. Po tym metropolicie już    drugiego    w swej bezgłó-    BEZJARZEMNY, a, e, jarzma nie    noszący;    jochfrep, ohne

wnćj cerkwi nie mieli. Steb. 2, 223. §. Głupi, makówka    3od), unbejocht; Ecct. 6e3apeMHUH.

nie głowa, głowa dla kształtu tylko, bezmózgi, bez oleju,    BEZJĘZYĆZNY, a, e, języka nie mający; $ungettlo3, o|me

słomiana głowa, flaki w głowie mający; bttmmföpftg, ofme    3tntge, Ross. et Eccl. 6e3M3bnmbiH; Vind. bresjesizhen.—

£opf. (Eccl. 6e3r4aB.no, Gr. dnoxEcpaittw,    enthaupten, gło-    BEZJĘZYCZNOŚĆ, i, ż. brak    języka, bte BuHgeitloftgfcit.

wę ścinać, bezgłównym czynić).    BEZIMIENNIE, a, m. pisarz    bez    imienia,    niepodpisany,

BEZGNIEWLIWOŚĆ, ści, ż. Eccl. cezrirŁBie, wolność od ein 2luonpntuä, eilt Ungenannter. Niewiadomo nam, zkąd ten gniewu, brak gniewu; bte Slrgerloftgf’ett, boê Unvermögen    bezimiennik wyczerpnął tę historyą. Nar. Hisłor. 8, 157.

ftd) ju argent. Bezgniewliwość nie cnotą jest, ale wadą, bo    BEZIMIENNOŚĆ, i, ż. Eccl. óeaiiMHHHOCTE, zatajenie imienia,

wystawia człowieka na wszystko, jakoby bez czucia. Petr.    niewiadomość imienia, bte SUtonpntttät. Pomimo bezimien-

Et. 271.— BEZGNIEWLIWY, BEZGNIEWNY, a,e, Eccl.    ności, wnet poznaliśmy autora tego pisma. Gaz. Nar. 1, 260.

EezrifKBhirL, gniewać się nie mogący, nie gniewający się;    BEZIMIENNY, a,e, BEZIMIENNIE adv. 1. Sorab. bezm’ena,

argerloö, unargerltd;, imüermögeitb ft(| ju ärgern.    ⁴ nepom’enéné; Croat. neimenuvan; Rag. bezimena; Vind.

*BEZGNIŁY, a, e, Eccl. 6e3rHMOCTHbiH, wolny od zgni-    bresjimena, bresjimenski, nejimenuvan; Ross. 6é3H-

łości; nn»erfanlt, nt^lt faulettb.    MeHHMfi; Eccl. 6e3HMHHHHH; zatajonego, niewiadomego

'BEZGRANICZNY, a, e, bez granic, nieograniczony, Boss.    imienia; ttttouptnifd;, ungenannt, namenlos Medic: Kości

6e3npe4’BJbHHH. (Ross. 6e3npe4®4ie 'bezgraniczność, nie-    bezimienne. Krup. 1, 116. "§. Niewypowiedziany, imau3*

ograniczoność).    fprC(hlt(f|, natnenloS. Co za ból bezimienny, co za nowa

BEZGROSZNY, a, e, grosza, pieniędzy nie mający, goły, katusza. Przyb. Ab. 223.

niefo-

BEZINTERESSOWNOŚĆ, iści, ż. Vind. nelaften prid; Ross. HeKopHCToaroóie, 6e3KOpMCTie, (ob. bezkorzystny) wolność od prywaty, nie pragnienie własnego pożytku, bte Unet» gettttü|tgfett. Doznałem twej poczciwości i bezinteresso-wności, gdyś mi bez żadnej zapłaty służył. Teatr. 22, c. 46. Bezinteressowność zamiarów. Gaz. Nar. 2, 224. Bezinte-ressowność, nieprzyjaciołka podłości. N. Pam. 24,327. BEZ-INTERESSOWNY, a, e,-ie adv. nieinteressowny, uuetgennüfctg. jßoss.öeacpeöpeHHK'B, HeKopMCTOJioÓHBHH, HecTaæaiejLHtiH, 6e3KopbiCTHWH (ob. bezkorzystny); Vind. nelaftnodobizhen. BEZISTNY, BEZISTOTNY, a, e, Eecl. öes^vnocTacHbiä, nie mający istoty, bez jestestwa; tuefeuloS, ofylte 2Bttîlic^îett. Bezistna czczość. Przyb. Milt. 50. Brnąłem przez bezi-stotną szerz okropnej gmatwy. ib. 320. — Algebr, bezi-stotny, imaginarius. Algiebr. Nar. Pierwiastki kwadratowe ilości ujemnych podają nowy gatunek ilości, które nazywają bezistotnemi. Algiebr. Nar. 208.

BEZKÀLNY, a, e, wolny od kału, niemętny; unfctylaututtg, fcfyïammloê, refit. Perła w bezkalnym znaleziona morzu. Zab. 12, 325.

BEZKARMNY, a, e, karmi nie mający, Ross. 6e3KOpMHBiH; futterfoS, olm? putter. (Ross. 6e3KOp»mua brak karmi, głód). BEZKARNOŚĆ, ści, ż. Sorab: 1. bezżtrafwanitoscż, brak karności; bte 0tr(lfïoftgfett, 3Û0cttoflgfcit. Mon. 75, 588. BEZKARNY, a, e, BEZKARNIE adv. Sorab. 1. bezżtraf-wanitó; niekarany, niekarcony; (truflo#, uugeftrttft. Bezkarne występki płodzą sroższe. Oss. Wyr. Bezkarnie z was szydzi. Hul. Ow. 201. §. bezkarny, kary się nie bojący, nie-sprawujacy się dobrze; unjtttfuiu, jügello#.

BEZKIELNY, a, e, kłów nie mający; otyte $aucr, oljUC ^flUjd^ne, Offne Spione. Zwierząt ssących czwarty rząd zawiera bezkielne, glires, tylko po dwa zęby przednie mające. Zool. 282.

BEZKOLANKOWY, a, e, Ross. 6e3KOiMHbiH, kolanek nie mający; ftttelo#, oljne Stnie, glteberlo#, fnotenlo#. n. p. ziele abo trzcina nie mająca członków albo kolanek. Wlod. ‘BEZKOŃCZY, a, e," Ross. 6e3KOHeuHHH, (Rag., bezkonciv, Sorab. 1. bezkoncżnó, bezkonczniwé, Vind. breskonzhen); końca nie mający, nieskończony; ltnenbltd), eublo#. (Ross. 6e3KOHeMHOCTb; Sorab. 1. bezkoncźnoscż; Vind. breskonzh-nost; Rag. bezkoncivos; bte ©ubloftgfett, nieskończoność). BEZKORZYSTNY, a, e, BEZKORZYSTNIE, adv. korzyści nieprzynoszący, niepożyteczny, unoortl)etfl)uft, (Ross. 6e3-KopbicTHbih, 6e3KopeHHMH bezinteressowny ; 6e3KopMCTie bezinteressowność).

BEZKOST, a, m. ciastoch, flak, lelek, zniewieściały, Roh. rozmazànek ; Exos. Macz. eilt Sßctctyfitg.— BEZKOŚCI, ia, ie, BEZKOSTNY, BEZKOSTY, a, e, kości nie mający, albo o bardzo kruchych kościach, miękki; fttodfenlo#, ÎJt0<= djenfdftoucty Rag. bezkóstni, razkoscjan; Sorab. 1. bezkost-żne; Ross. 6e3KOCTHUH; Eecl. MarKOCTHHH. Exos. bezkosty, Urs. Gr. 169. Bezkości. Mącz. Boh. rozmazany; rozma-many, pieszczoch.

BEZKOTWIGZNY, a, e, Eecl. 6e3KpiomiH, kotwicy nie mający, mtferlo#, otyltC Sfitfer. n. p. okręt.

BEZKRASNOŚG, ści, ż. Ross. 6e3KpacoTCTBO, óeaiwiOT-ctbo; brak piękności, krasności, bte ©d)ontytt#loftgfett.

BEZKRAJNY, a, e, bez kraju, Idnberlo#, offne 8unb. Dzie-jopis niech będzie bezkrajnym, i rzeczy po własnem nazwisku niech mieni. Kras. List. 2, 419. (bez przywiązania do jakiego kraju). (Ross. 6e3KpaftHHH, Rag. bezkrajn, »bez granic, nieograniczony).

BEZKRESNY, a, e, nie kreślony, bez kreski, linii; rntge» jetdjnet, olw Stute, Ifittenfrety. Tak dusza z pod nieśmiertelnego wychodzi warsztatu, Tak jest bezkresną cechą twego majestatu. Zab. 9. 40. Zabł.

BEZKREWNY, a, e, BEZKREWNIE adv. Rag. bezkarvni; Ross. 6e3KpOBHHH; krwi nie mający, bezkrwawy, bfittlo#, unblutig. Ofiara duchowna i bezkrewna. Sk. Dz. 210. Najświętszy sakrament jest ofiarą bezkrewną. Bals. N. 1, 141. Eecl. wepTBa 6e3KpoBHaa. Bezkrewnie, bez rozlania krwi. Sk. Dz. 65. BEZKBEWNOŚĆ, ści, ż. bezkrwawość, brak krwi albo rozlania krwi, Ross. 6e3KpOBie, bte Slutloftgfeit, Ult» bluttgfett.

BEZKRÓL, a, m. podczas bezkrólestwa króla miejsce zastępujący, interrex; ber Bttńftyufimtg, ©telloertreter be# ftö» Utg# tud^renb ber ^ronoacanj. Obawiano się, żeby się prymas za czasem nie robił bezkrólem. Biel. Kr. 607. BEZKRÓLEWIE, BEZKRÓLESTWO, a, n. (Ross. Mew4yuap-CTBie, międzycarstwo) czas bez króla, po śmierci, zrzuceniu lub zrzeczeniu się tego, który panował; bfl# Sttterreg» nunt, Btötfdjenretdj. Póki dom Piastów panował, bezkrólewia i krótkie i spokojne były. Skrzet. P. P. 1, 310. Po królu Stefanie było bezkrólestwo bardzo niebezpieczne i krwawe. Birk. S. K. C. 2, b.

BEZKRWAWY, a, e, BEZKRWAWIE adv. bezkrewny, Vind. nekervau; » bez krwi rozlania, Blutloê, unblutig. To to zwycięztwo godne osobliwszej sławy, W którem łup jakikolwiek jest przecież bezkrwawy, Hul. Ow. 36. BEZKSIĘZYCZNY, a, e, Ross. 6e34yHHLiii; bezmiesięczny, bez światła księżycowego; utonblo#, offne SDîoubettlfity. Bez-księżyczna noc. Cn. Th. — Cn. Syn. 492. Sorab. 1. bez-m’eszacżnoscż, interlunium, *bezksieżycze, *bezmiesiecze. BEZKSZTAŁTNY, a, e, BEZKSZTAŁTNIE adv. Vind. nefh-tauten, ogerdjen, sverufhen; Eecl. Ke^unoThin», remny, nieukształcony, kształtu nie mający, niezgrabny, nieociesany, nieokrzesany; geftultlo#, ungeftaltct, ungefctyacty tet, ungebtlbet. fizycz. i przenoś. Bezkształtny a ciężki to-łów. Bardz. Luk. 169. To coś bezkształtnego, sprośnego, rannego, zewsząd odartego. Bardz. Tr. 180. Bezkształtne kamienie. Zab. 15, 91. Bezkształtnie mowę nadziewają niepotrzebnemi słowami. Mon. 73, 346. BEZKSZTAŁ-TNOŚĆ, ści, ż. BEZKSZTAŁT, u, m. brak kształtu, kształtności; bte ©ejtaltlojîgfeit, Ungeftaltbcit; Vind. nefhtaut, gerdust, ogerdnost; Eecl. Kezft.iYïe Ross. 6e3o6pa3ie. BEZKUNSŻTNY, a, e, BEZKUNSZTNIE adv. niewykwintny, szczery. Dudz. 33. niesztuczny; fuuftloê, ungefünftclt. §. Stateczny, nieżartowny, serius. Mafiz. UttfcfjÖfcrlHtft, emfiljaft, unfc()er^aft. *BEZKUNSZTNOŚG, ści, ż. brak kunszto-wności, bte flunjUojtgïeit.

BEZKWAŚNY, a, e, BEKWAŚNIE adv. Boh. bezkwasnÿ; Ross. 6e3KBacHbiH; kwasu w sobie nie mający, przaśny, ungefduert. Ty jesteś azymus panis, bezkwaśny chleb, nie mający kwasu grzechowego. Smotr. Ap. 153. (ob. Przaś-

a, n. Zł. jarz. 3. bez-

ma-

BC^MATCUkhłU.

BEZMĘSKI, a, ie, BEZMĘŹNY, a, e, Eccl. 6e34o6jiCTBeH-huh; niezamężny; unbemannt, mannic, nlme SDîann. Żywot bezmęski albo bezżeński. Gil. Post. 321. Masz córki bez-mężne. Bardz. Tr. 249. Dziewki bezmężne. ib. 29. Matko bezmężna módl się za nami. Pimin. Kam. 232. (najświętsza panno). Subst. bezmężna, nie mężatka; eilte Sftannlofe, Unnerljepratl/ete; Ross. 6e3My>KHaa, 6e3HeBBCTHaa; Sorab. 1. newudata; Vind. neomoshena, ledizhna.

BEZMĘZNOŚĆ, ści, i. brak mężności; Eccl. 6e3400JCTB0; bte Unmännltdjfett; dvarögsla.

BEZM1AN, PRZEMIAN, ‘PRZEZMIAN, u,m. Ross. Óemen-b; Croat. otezólo; Garn. sbtidera; * gatunek wagi, bez szal; pręt albo drąg rozdzielony na rozmiary, z gwichtem posuwającym się z drugiego końca, eine ©dtnellmage, (SBeftpr. ein Seltner, Dan. et Svec. bismer, besman. Ihre Glossar.) — Waga nazwana przemian, służy do ważenia ciał przy pomocy statecznej wagi. Jak. Mat. 4, 269. Przemian. Oss. F. 121. Przezmian. Dwór. K. Bezmian. Sol. Arch. 29. Kto na

81

BEZKW-BEZMAT.

BEZMĘT-BEZMOC.

nik). BEZKWAŚNOŚĆ, ści, i. * BEZKWAS, u, m. brak kwasu; bte ttngefäuertltett; Ross. 6e3KBacHOCTL, 6e3KBacie. BEZKWIAT, u, m. ziółko, epimedium, ani kwiatu, ani nasienia nie ma. Syr. 1286; bte 23tfcf)Ofêntü£e, eine ^flanje. 'BEZLEPICA, y, i. niepiękność, nielepskość, niedorzeczność; bte ©cfyônljettêlüftgfett, Ungereimtheit, Slbgefchmacfthett. Najtrudniejsza w jedno absurdum wpaść, za którćm tysiąc bezlepic idzie. Pimin. Kam. 344.

BEZLEŚNY, a, e, Ross. óeaatCHMit; bez lasu, bez drzewa; roalbloä, fyoljloê, ol;ne Sßalb. I w naszym kraju wiele jest miejsc bezleśnych, gdzie wielki niedostatek drzew. Kluk. Kop. 1, 222. BEŻLEŚNOŚĆ, ści, z. * BEZLESIE, sia, n. brak lasu, drzewa, miejsce bez lasu; Ross. 6e3-Mcie; ber Mbntctngel.

BEZLIST, u, m. ziele, erjuisełum hiemale, Hippuris Linn. b«3 ©cfyaftfyait, eine 2lrt ©cfyachtelhalm. Syr. 1338. (ob. Przęsłka, Strepeczka).

'BEZLISZ ob. Przezlisz.

BEZLOSY, a, e, Sorab. 1. bezlosznć, ne maycźe szobć losza; exors; bez losu; ol;ne £oo$.

*BEZ<ŁOŻENIEC, ńca, m. bezżeniec; ein ßftelofer, UnBeroeifi* ter. Tr. ‘BEZŁOŻEŃSTWO, żeństwo; bte dśhclofigfett, Unbemeibtheit.

BEZLUDNY, a, e, BEZLUDNIE adv. Floss. 6c34I04hłih; nieludny, niezaludniony, pusty; unbetmlfert, nteufdjenleer. Pustynia bezludna. Groch. W. 90. W ogromnej bezludnej dziedzinie, Gdzie były starodawne okropne pustynie, ib.

15.    §. Samotny, etltfant. Kąt tajny był dla niego puszczą,

tam na niebieski pochwał czasu użył bezludnie. Ghodk. Kost.

7. BEZLUDNOŚĆ, ści, z. nieludność, niezaludnienie, brak ludzi, samotność; $olf31cere, !Dîcufd;enïeere, Solfśhnangel, Un* betmlferung, (Sinfamfeit; Ross. 6e3Ji04ie; Vind. bresludnost. BEZLUDZKI, a, e, Ross. 6e3ue.iOBiniHLm; nieludzki; lut* ntenfdjltd). Nie pragnę panowania, i ludziom tamtym roz-kazować hezludzkim. Tward WŁ 47. Bezludziu jestem, óesuejiOBtMecTByio. BEZLUDZKOŚĆ, ści, z. brak ludzkości; Ross. ócsue.ioB-Buie, óesneaoB-BMHoerb; bte Unmenfd)ltd)feit. BEZŁUSKNY, a, e, bez łuski; Eccl. 6e3uemyHHbiit; fd)ltp* pettlüê. Węgorz bezłuskny. Wlod.

BEZMAJĘTNY, a, e, Eccl. Ge^HMtHhiiT», mf)jątku nie jacy, ubogi; unbemittelt.

BEZMAŁA NIE adv. nie wiele brakło, niemal, o włos, ledwie nie, prawie; Sorab. l.nimahle, skoroż; Cer. e$ feljlt nid)t tńel, faft, bepita^e, um enthaar. Bezmała nie całą armatę do szczętu znieśli. Fur. Uiv. F. 6. Bezmała mi tego nie zapra? Teat. 36, b. 25.

BEZMAŁŻEŃSKI, a, ie, bezżeński, bezłożeński, w małżeństwie nie żyjący; el;eloê. Stan bezmałżeński. W. Pst. Mn. 70. * BEŻMAŁŻEŃSTWO, ob. Bezżeństwo. ‘BEZMARTWY, a, e, nie umierający, niepodległy śmierci, nieśmiertelny; frep tfont ©terbeit, unfterbli(|. Śmierć Achillesa zacnego pożarła, Starość Tytona bezmartwego zdarła. Petr. Hor. 2, C. 3. not. «Tytoń prosił bogów o nieśmiertelność; zatem przyszedł do takiej starości, że mu źy-«wot ten omierzł.»

BEZMATCZY, a, e, Vind. bresmatern, bres matere; matki nie mający; mutterlos.

Stovjnik Lindego wyd. 2. Tom I.

BEZMĘTNY, a, e, nie mętny, bez kału, bezkalny; wttrû* be, rein, flar; Eccl.

bezmianie zaważył góry, a pagórki na wradze? Radź. Jes. 40, 12. (nawadze i na szalach, Bibl. Gd., B udu.) Rozumiał o sobie, jakby góry miał bezmianem odważyć. Radź.

2. Macch. 9, 8. Budu. ib.

BEZMIENNY, bez miana, ob. Bezimienny.

BEZMIAR, u, m. BEZM1ERZE, a, n. niezmierzoność,nieogra-niczenie; Ross. et Eccl. Ee^Mtpïe, 6e3M'ŁpHOCTb, 6e3ainpcTBO, H34HinecTB0,6e3UHC4eHHOCTb; Sorab. 1. pzefm’ernoscz; Rag. prikomjerstvo; bte 9ftaj51oftgfcit, UnermelfUcbfeit, ©ranjenlo* figfeit. Dusza rozwlekłe świata bezmierze W punktu myśli pojętnej szczupłe szranki bierze. Zab. 9, 41. Zabi Wi-niusza przyjaźń Galby rzuciła w bezmiar, in abruptum. Nar. Tac. 3, 58. BEZMIERNY, a, e, BEZMIERNIE adv. Sorab.

1. pzefm’erné, pschef m’eri; Rag. prikomjeran; Vind. brez-mern, zhesmernu, premernu, zhes mero; Ross. 6e3Mi>p-iibiit, 6e3HiiC4eHHbiH, npesMbpHbifi; niezmierny, miary nie mający, niewymierzony, nieograniczony; maplol, Wtermeffltcl). Spojrzyjmy na ten strop bezmierny niebios, który nas otacza. Zab. 6, 100. Min. — Olw. Out. 257. §. nie umiarkowany, zbytny; ntaphrê, ungemäfligt. Żarty nie mają być bezmierne. Bud. Gyc. 49. Bezmierne wydawanie dna niema. Kosz. Lor. 115. Bezmierny, zbytny, rozpustny, luxo-riosus. Macz. W bezmiernych złościach, by w wmdach pływamy. Groch. W. 65. 'BEZMIERNOMAJĘTNY, zbytnie majętny, niezmiernie bogaty; unermeßlich retd). Ludzie bez-miernomajętni wolnym rządom niebezpieczni. Petr. Pol. 374. BEZMIESIĘCZNY, a, e, Boh. bezmesyćny; bezksiężyczny ; mmtbenloćL o|ute ÜDïonb.

BEZMIŁOSIERNY, a, e, BEZMIŁOSIERNIE adv. miłosierdzia me mający, Ross. 6g3mhjocthbI)Ih ; Eccl. Bc^MiiiiotTkirb, unbarmherzig.

BEZM0CNY, a, e, mocy pozbawiony, siły nie mający; Vind. bresmozhi, bresmozhen; Sorab. 1. bezmoeżne; Boss. 6e3MO«tHbM ; macijtloś, fraftloê, fd;n)ac(). Cóż czynią ci żydzi bezmocni? 1. Leop. 2. Ezdr. 4, 2. BEZMOC, y, z. BEZ-MOCNOŚG, ści, i. brak mocy, siły, słabość; bte ^raftlo* ftgfett, O^rnna^t, ©d;tt)äd)e; Vind. bresmozhnost.

BEZMOWNY, a, e, Ross. ct Dcci. Gg/Moiuihini, 6c3r.ia ro.ibHbift; Vind. bresgovoren,* nie mówiący; fpradiloS, ntdjt rcbcttb. (Ross. ôeaxMOjiBHHKï, * pustelnik; 6e3MO,ißie cisza, samotność, 6e3M0üBCTB0BaTL milczeć, samotnie żyć).

6e3Horifi, 6e3HO>KHbiM; Doli. beznohÿ; Croat. o^ne $uß, ol)ne ftitfe, fttj-Sltrô. (Vind. bresnogna t zhna lastviza, bergula, ob. brzegówka jaskółka). Graec. dnog. Ryby beznożne, pletew brzuchowych nie mające. Zool. 175.

BEZNOSY, a, e, Doli. beznosy; Ross. óe3H0CŁii1 ; nosa nie

, poto-

BEZMÓZGI, a, ie, Sorab. 1. befmofowné; Vind. bres-moshganou; Ross. óe3M03Obm (6e3M03riii * bez śpiku); nie mający oleju w głowie, głupi; ge$tatfo8, bltntltt. Głupiego mający; Sîafe, Uttttoft^. Subst. Beznos, a, m. eut OÇttcnafe. dzieło i bezmózgićj głowy, Szukać zemsty jeżykiem i Izą- BEZOAR, u, m. liai, bezoar; obs. Gall. bazar, beza; Hisp. cemi słowy. Mon. 73, 669. Gorszysz nas swojemi bez-    bazar; (Arab. bedzahar; Pers. pahzcher* antydot wszelki

mózgiemi pismy. Pimin. Kam. 55. Mówisz, jakobyś był    przeciw truciznie); Carn. beslaj; ber Se.joar. Kamyk jaj -

bezmózgi, ib. 334 Zab. 9, 61. Hor. 2, 46. Kniaź. BEZ-    kowaty we wnętrznościach zwierząt rodzaju koziego znaj-

MÓZGNICA, y, i. głupia bczmózga kobieta; eilt fytritlofeS    dujący się; dawniej za lekarstwo przeciw truciźnie mia-

SBetb. Zapewne ta bezmózgnica, nie objęła myśli twojej.    ny. ZgoI. 367. Sien. 327.    §. Ztąd wszelkie lekarstwo

Węgier. Marmon. 3, 24.    ‘    przeciw truciźnie. Sien. 327. Szpiez. 166. * antydot, ©e»

BEZMROCZNY, a, e, nie zamroczony,    jasny;    Ross. óe3- geitgtft. §* Lekarstwo, 5lt$eitet). W czas zabiegać cho-

MpaMHbiił; inwerftnfłert.    robie, próżne bezoary po czasie. Pot. Arg. 317. (Lekar-

BEZMYLNY, a, e, BEZMYLNIE adv. bez omyłki, bezbłę-    stuo po śmierci, łyżka po obiedzie).

dny; Ross. óe3norpbiunbm; fehlerlos, otyne 3rrt^um. BEŻ-    *BEZOBACZNY, a, e, ‘BEZOBACZNIE adv. nie obaczny,

MYLNOŚĆ, ści, i. Ross. óe3norpimiHOCTb; bte gehlerloftgfeti.    nieuważny; Ross. 6e3COBMHHfi; Eccl, óe33p®HHo; uttwr*

BEZMYŚLNY, a, e, BEZMYŚLNIE adv. Doh.m bezmyślny;    ftdjttg, unüberlegt. ‘BEZOBACZNOSC, ści, z, Ross. te3-

bez myśli, nie myślący; gebanfettltrê. BEZMYŚLNOŚĆ, ści,    coBBïie; nieuwaga, nieostrożność; bte Uiworftd/ttgîett,

i. brak myśli; bte ©ebanfenloftgfett.    Unüberlegtheit.

‘BEZMYTNY, a, e, myta nie płacący, nie biorący, bezcel- ‘BEZOBCHODNY, a, e, Eccl. 6e3o6x04Kbiii; nie do ob-nv; Ross. óe3noiMHHHbiH ; ntautblo$, ntauthfrep, jollfres). chodzenia; ttmtmgattgbar, unumgänglich.

‘BEZNACZALNY, a, e, Eccl. Ke₇„aYMhriTl5 Gr• «Wp«!    BEZOBIEDNY, a, e, BEZOBIEDNIE, adv. Eccl. óesoóu-

bez początku, początku niemający; t)l;tte’5lttfattg. Pimin.    4hmm; bez obiadu, nie jadłszy; Opite SDîlttag^effeit, ttnge*

Kam. 180.    ‘    ‘    fpetft, mtgegeffeu.

'BEZNADZIEJNY, a, e, ‘BEZNADZIEJNIE adv. Ross. óe3-    ‘BEZOBŁAZNY, ‘PRZEZOBŁAZNY, a, e, ‘BEZOBŁAZNIE

Ha4e>KHtiM; nie mający nadziei; fyoffuttttgêlüd. 'BEZNA-    adv. (nic pobłażający) niewzględny; rücfftcptêloâ, Opite 9îttcfs

DZIEJNOŚĆ, ści, i. Ross. 6e3iiaAe;KHOCTb ; bte £t#    fiept. Szalona, bezobłazna śmiałość, prorupla andacia.

nuitggloftgfett.    Mącz. Rozpustne, przezobłazne kurewstwo, flagitiosa, per-

‘BEŻNAGANNY, a, e, ‘BEZNAGANNIE adv. Ross. 6e3nopou-    dila libido ib. Na inszych oślep i bezobłaźnie padać,

Hbiu; niepodpadający naganie; tabelfrep, tabeRoê. ‘BEZNA-    coeco impetu incurrere. ib.

GANNOŚG, ści, i. Ross. 6e3nopoimocTb; niepodległość    BEZOBŁOCZNY, a, e, BEZOBŁOGZNIE adv. Ross. 6e30-

naganie; bte SabeHoftgfett.    ómuhhK; bez obłoków (ob. bezchmurny); molfettleer,

‘BEZNAGRODNY, a, e, BEZNAGRODNIE adv. Ross. 6e3-    unBeroölft.

iie34HbiM ; Ecc/. 6e3B03Me34Hbm; nie mogący być nagrodzo-    BEZOBŁUDNY, a. e, BEZOBŁUDNIE, adv. Ross. 6e3iecT-

nym, zapłaconym, powetowanym; uttbelopltkr, unbezahlbar,    itbifi, óesMueMtBpHbiH, 6e3KOBapm>iM; od obłudy wolny,

ttlterfc^ltcp.    szczery, nieudawany, itltgepeucpelt. Mało polegasz na tak

‘BEZNAMIĘTNY, a, e, BEZNAMIĘTNIE adv. Eccl. Ke(T|>a(T.    bezobłudnie sprzyjających ci sercach. Mon. 71, 509.

ŁI1T> 6e3npncTpacTHbiM; niepodległy namiętności; letbett*    BEZOBLUDNOŚG, ści, i. szczerość, nieudawanie; bte

jd;aft’êloê, uitlcibenfd)aftltd;. ‘BEZNAMIĘTNOŚĆ, ści, i.    Uitgcpendjeltpett, 5Iufrtd;ttgfett; Ross. 6e3JiecTiiocTb, 6e3M-

wolność od namiętności ; Eccl. neeroiKTÏe 6e3npncTpacTie;    ueM-Bpie, 6e3KOBapHOCTb, 6e3KOBapcTBie.

bte Setbeitfcpaftólofttjfeit; dna^sia.    ‘BEZOBRAŹLIWY, a, e, BEZOBRAŹLIWIL adv. Ross.

‘BEZNAMOWNY, a, e, Eccl. ócsjb-btjihbb ; nie mogący    6e33a3opHbiH ; bez obrazy, nie uraźliwy; itttbeletblgcitb,

być namówionym; itnübcrrebbar;    Gr.    dnsiOavog.    UltaitftüPtg. ‘BEZ0BRAŹL1W0ŚG , ści, i. bte Uitaitftbpńp

BEZNAS1ENNY, a, e, BEZNASIENNTE adv. Eccl. K€(ti_    fett; Ross. 6e33a3opHOCTb, (Ross. 6e3o6pa3iibiH; Rag. bez-

MCiibiiTt nie mający nasienia ; fauteitlo3, Grae. danogog-,    obrüzni » bezkształtny ob. Obraz).

bezsiemienny. '    BEZOBRECZY, a, e, obręczy nie mający; Ross. óe30Ópyq-

BEZOBKONNY, a, e, Ross. 6e33acTynHbiiî ; nie mający obrony; opite Sehr, fd)tt|lo3, uitbefcpu^t. Niewielka rzecz gromić zbrojną ręką bezobronne kupy. Hal. Ow. 64. BEZOBROTNY^ a, e, nieobrotny, obrotu nie mający; Eccl. 6e3o6paTHbiH ; ohne Itimuenben, ttmtnttuettbbar. BEZOCIIOCZY, a, e, Eccl. 6e3XOTHTejibitbn1 ; nie mający ochoty; uitlufttg, ohne uitb Sîetguttg.

‘BEZNASZLADOWNY, ‘BEZNASZLEDNY, a, e, Ross. 6es- hmh; reifcnloS, ohne Steifen. no4paæaTe4LHMH; nie do naszladowania, nie mogący być naszladowanym ; niept natpsuapllteit, itltltadjaplltlid).

‘BEZNĘDZNY, a, e, ‘BEZNĘDŹNIE adv. Ross. óc3nyTKHMH; wolny od nędzy; elettbŚSfrep, eleitbêloê, itütploö.

‘BEZNIEWOLNICZY, ‘BEZNIEWOLNY, a, e, Ross. Óe3Ka-óajbHMn; niepodległy niewoli; fre^ roitSflarerei), nnfflaytfcp.

BEZNOGI, a, e, BEZNOŻNY, a, e, nóg nie mający; Ross.

BEZOCHYB - BEZOGROD.

BEZOJ - BEZPIECZ.

83

z)r-

adv. Boss.

BEZOCHYBNY, a, c, BEZOCHYBNIE, adv. nie chybiający, pewny; pfynfeljlBar. Smutnym dla was bezochybnie teràz być musi ojczyzna widokiem. Zab. 16, 165.

BEZOCZY, a, e, BEZOKI, a, ie, oczu nie mający; Boh. bezoky; Eccl. BezoYethin, R°ss- 6e3rjia3MH, 6e30Km; o(me Singen, angenfoê. Ślepy, bezoki, naraża sie na gła-Źebr. Ow. 353.

BEZODDZIELNY, a, e, Boss. óesoT^.itiibiH ; nierozdziel-ny; nnjevtt'cnnlicl). BEZODDZIELNOŚĆ, ści, i. nierozdziel-ność; bie Uit$ertreimltcfyfett.

BEZODŁACZNY⁷, a, c, Boss. 6e30TjyqHMH ; nierozłączny, untrennbar. BEZODŁĄCZNOŚĆ, ści, z. Boss. 6e30Tiyn-hoctb; nierozłączność; btc Untrennbarfett.

BEZODŁOŹNY⁷, a, e, Ross. 6e30TJiaraTejbiiHH ; bezodkła-dny, bezodwłoczny, nie mogący być odłożonym; unanffdjiet»* bar. BEZODŁOZNOŚG, ści, i. bezodwłoczność, niemożność odkładania; bie Itnaitffdjicbbarfeit.

BEZODMIENNY⁷, a, e, niepodległy odmianie; Eccl. óess-imauecTBCHHbiM; umicrmtbcrltd). BEZODMIENNOŚĆ, ści, z. nieodmienność; bie Umicraubei1td)fctt.

BEZODPÓR, u, m. BEZODPORNOŚĆ, ści, z. nie danie odporu, nie bronienie, nie opieranie; ÜDÎangel beê 2BU berftanbeê, Sfiibcrftanbcêlnfïoîctt, UmtuberfteParfett. BEZODPORNY, a, e, BEZODPORNIE adv. któremu trudno odpór dać albo sprzeciwić sie; Cn. Th. UttlUtbcr* ftcljbar.

‘BEZODPOW1EDNY, n, e, *BEZODPOWlEDNIE adv. Eccl. ce^OTŁKUTbiiT» 6e30TC;i0BHUH ; nie otrzymujący odpowiedzi, nie wyciągający lub nie wart jej; unbeantwortet, antwortśloś. (Ross. óc30tbbtiilim cierpliwy, nieodmrukliwy; óesoiroBopomio nicsprzecznie). *BEZODPOWIEDNOŚĆ, ści, z. brak odpowiedzi; Eccl. 6e30TB-M’ie: bie Sltttwortê5 loftgfett. (Ross. óesoTBBTHOCTb, 6e30TBbTie cierpliwość, nieodmrukliwość).

‘BEZODSTĘPNY, a, e, Boss. 6e30TCTynHHH ; nie odstępujący; uttaluuetcfiltd). BEZODSTĘPNOŚĆ, ści, i. Boss. 6e3-OTCTjiiHOCTb; niemożność odstępowania; bie Uuabn)ctcf;ltd}fctt. ‘BEZOD WIĘZŁY, a, c, Boss. (lc30TBff3Hi>iiT, 6c30tbh3uh-Bbi0; niepodobny do odwiązania; Ultablbóbar. BEZODWŁOCZNY, a, e, BEZOD WŁÓCZNIE 6e3BOJiOKHTiibiH, 6e30Taanne.ibHbii: ; odwłoki nie czyniący abo nie cierpiący, nieodwłoczny, nie do odłożenia, nieod-kładający, ‘niemicszkajacy ; anfftlmbóloó, ltuauf|c(}tcl)Oar, UU= ocrjngltd;, ope Banbenn ‘ Cn. Th. - BEZODYYŁOCZNOŚĆ, ści, £. nie możność odwłoki; bie Unanfcfucbbarfett, Un* ocrjngltdjîett.

BEZODWROÏNY, a, e, BEZODWROTNIE adv. Eccl. 6es-OTBpaTBbm; bez powrotu, odwetu, niezwrotny, nieodwe-towany; ntd;t jurucf fe^renb, ubite SBtcberfep, unerfüllte!). Czas bezodwrotnie zniknął. Zab. 13, 254.

BEZOGONKOWATY, a, e, nie mający ogonka, bez szy-pułki ; oprte ©epurnsepn, ©tangeldjen. Ziele szelęźnik liście ma bezogonkowate. Jundz. 319. BEZOGONNY, a, e, Boss. 6e3XBOCiMH; ogona nie mający; fipiaitjloS, Ope ©cptanj. Koń bezogonny. Alb. z W. 4. ob. Kusy.

BEZOGRODNY, a, e, ogrodu nie mający; gartenloS, ope ©arten. (Eccl. ÓC30rpa4HLM bez ogrodzenia, bezgrodzy, niewarowny).

*BEZOJCZYT, a, e, ojca nie mający; Vind. bresozheten; oaterloś.

BEZOKI ob. Bezoczy.

BEZOKOLICZNY, a, e, Slovac. n’edopowetliwi, n’edoko-natliwi ; bez wytknięcia okoliczności ; ntd)t umftdnbli^, OpC Umftmtbltd)Mt, unbefttntmt. Grammat. Tryb bezokoliczny, modus inßnitivus. Kopcz. Gr. 2, p. 202. Slovac. nedopo-wetliwec, nedokonatliwec ; Vind. nenamirrjena visha; Boss. neonpe^MCHHoe Haiaonenie.

‘BEZOPALNY⁷, a, e, Eccl. 6e3onaiHbiu; niepodobny do opalenia; unbebrettiibar, unutnbrennbar.

‘BEZOSADNY, a, e, nieosądzony, niepodobny do osądzenia ; Eccl, 6e30cy4HbiM ; uitoerurtfieilt, uuoerurtpilbar. *BEZOŚCIENNY, a, e, Eccl. 6e30cieHHLiH ; bez osna, (ob. Ościeni; ftacMloik

BEZOSOBISTY, a, e, BEZOSOBIŚCIE adv. Bag. bez osobni, bez sobstva; Jloss. 6e3iiraibifi ; nietyczący się osoby, bezwzględny na osobę ; uttperfönltd).

BEZOSZCZĘDNY, a, e, BEZOSZCZĘDNIE adv. nieoszczę-dzający; Ross. 6e3ma4Hbifl, 6e3noma4Ho; mtfparfam. BEZ-OSZCZĘDNOśĆ, ści, z. brak oszczędności; btc Ultfpar* famfett.

BEZOWOCNY, a, e BEZOWOCNIE adv. (Vind. bres fada, bres prida, nepriden, sabftoin)* płonny, nierodzajny; Utt* fruchtbar. Ci są jako drzevya jesienne bezowocne. 1. Leop. Jud. 1. 12. - przenośnie niepożyteczny, nieprzydatny, nieskuteczny; fnuploê, uttuit|. W samocie przepędzał lata bezowocne. Zab. 15, 7. Kniaź. Nie, bracie pobłądziłeś w swoim zdaniu mocno, Los możnym, cnotę nadto czynisz bezowocną. Zabi Firc. 44. Napiszę do niego, jak się spodziewam, nie bezowocnie. Pot. Arg. 223. (nie daremnie, nie bez skutku, skutecznie).

(BEŻOWY ob. bzowy, Bez 1.,)

BEZPALCY⁷, a, e, Boss. 6e3naai>iü ; palców nie mający; ftttgerloś ; Boh. bezprstÿ.

BEZPAMIĘTNY, a, e, BEZPAMIĘTNIE adv. - Daim, pres-pameten; Rag. bezpametni;* bezuważny, nie rozważny, nieprzytomny sobie; fiel; utcfjt gegenwärtig, wtbefonnen. Już bezpamiętna chęć mię w lasy bierze. Chrośc. Ow. 42. Safo zakochała się w Faonie bezpamiętnie. ib. 198. BEZ-PAMIĘTNOŚĆ, ści, z. nieprzytomność sobie, nieuwaga; btc Unbefoniteuptt. (Ross. 6e3nar*mTiiocTb, 6e3naaMTCTBO mdłość; ÓenaMaTHHH zemdlały}.

BEZPARCYALNY, a, e, BEZPARCY⁷ALNIE adv. bezstronny; unpart^e^tfcf;. BEZPARCYALNOŚĆ, ści, z. bezstronność; btc UnpartBei)It(l;fett.

BEZPASZY, a, e, nie mający paszy; Ross. 6e3na)KHTHtiH; o(me 2Betbc.

BEZPIECZNIEĆ, Neutr. Niedok. zbezpiecznieć Dok. mieć się za bezpiecznego, spuszczać z obawy, z ostrożności, z usilności; ftcfyer luerbett. Zbroi nieskładajmy, ani bez-pieczniejmy, wiedząc, iż nieprzyjaciel krąży. Sk. K. N. 202. b. W zarażonćm powietrzu nie bezpieczniejem; ale wszelaką ostrożność czynim. ib. 112. Z tym łotrem nigdy niebezpieczniejmy, nigdy zbroi nie składajmy, ib.

ści, z.

Ho. Na on srogi sąd bezpieczniejemy bez wszelakiej trwogi. Kanc. Gd. 500. BEZPIECZNIK, a, m. któremu nawet nie przejdzie przez głowę, żeby się miał na swoich układach zawieść, który na to dobrze śpi, już tego albo owego jak pewny, jak gdyby w ręku miał; ein Un&eforgter, ber feiner ©odje gattj fidier ift, ein ©itérer. Teraz więcej jest tych bezpieczników, niż owych o zbawieniu rozpaczających. W. M. W. 282. Do mądrości najciężej przyjść od roskoszy, a ile bezpiecznikom owym. Tward. Pasq. 124. Bezpieczniku, który powiadasz, że nie wszystko Bóg widzi. Rej. Apoc. 52. Rej. Post. Ji. 5. BEZPIECZNI^, ia, m. w obcowaniu sobie pozwalający, poufale postępujący; ber ftd) 25ertraulid|fetten erlaubt, im Umgänge mit jemanbett ciel berauênimmt. Strzeż się bez-piecznisiów i ofertownisiów. Tr. 55.

BEZPIECZEŃSTWO, a, n. BEZPIECZNOŚĆ, **BEZPIECZA, y, i. (Boh. et Slov. bezpećnost, bezpećen-stwj ; Boss. 6e3neqHOCTb, 6e3nenaiie, 6e3onacnocTb, 6e3HaB*Tie; Eccl. 6iaroH3Bi3CTiiocTb; Sorab. 1. bezftra-schnofcz, fihernofcż; Yind. fegurnost, saneflivost, saterdnost, fmirnost, fhihernost, fhihrost; Carn. shi— hrenga; Croat. szegurnozt; Rag. bezpoghibilnos); * wolność od pieczy, od troski, obawy, spokojność, pewność, nieobawa, opuszczanie się, zaufanie, poleganie; bie ©orgenloftgfeit, ©id;erl;eit, Unbeforgtfieit, Dhtl)c, ©emutljS* rufie. Jakom się oszukać mógł i jeszcze z taż bezpiecznością drugich dni czekam. Sk. Kaz. N. 25. Z jaką bezpiecznością sumnienia wierni na sąd boży pójdą! Wys. lgn. 2. Zawsze chodzi bezpieczność z nierządem. Pot. Syl. 195.    *§. Śmiała poufałość, pozwolenie sobie, nie-

wstręt, nieobawa, postępowanie z kim za panie bracie, familiarność; breufte 9Scrtr«uIt^îctt, ©rcuftigfctt tm Umgänge, gamtlfantdt, Samtltarfiett. Kiedy pan młody do sułtany wchodzi, ta dobywa handzara i pyta się, zkąd mu się to bezpieczeństwo wzięło ! Kłok. Turk. 90. U nas nie wiedzą, jakie jest bezpieczeństwo Francuzkie z pany swo-jemi. Gorn. Dw. praef. Zalecę cię królowi,^ bo ja największą mam u niego bezpieczność. Sk. Zyw. 1, 64. Nie miejmy z panem nieba i ziemi wielkiego bezpieczeństwa i śmiałości; ale bojaźń, wstyd i pokorę do niego nieśmy. Sk. K. N. 442. Tym sposobem brali śmiałość i bezpieczność mówienia. O licz. Wych. K. 7. (wolność, nielękliwość Unerfc^rocfcn^ctt). Francuzi dziwowali się naszych w jęzkach biegłości I w Łacińskiej wymowie wszystkich bezpieczności. Stryjk. Henr. A. 5. (śmiałej gotowości, obrotności juöerftd)tltd)e gertigfctt tm ©pre* dien). II. Stan rzeczy, uwalniający od wszelkiej obawy; bte ©efaljrlofigfetł, bte ©tdjerfictt. Dał jawny wyrok na pokój i bezpieczność chrześcian. Sk. Dz. 165. Herman do pokoju i bezpieczeństwa, niż do spraw wojennych był pochopniejszy. Krom. 110. Na wierzchołku niebios siedzący w bezpieczy. Przyb. Milt. 41. - BEZPIECZNY, BESPIECZNY, TRZESPIECZNY (Biel. Kr. 455. Stryjk.

124. ob. 2, bez), BEZPIECZNIE adv. (Boss. 6e3neua.ib-Hbiit, 6e3neuHLiîi, 6e3onacHWH, óesnaB-bTHbm, óe3Ó®4tibin, óiarooTHUiHbin; Eccl. 6aaron3B*CTnbiH ; Slovac. et Boh. bezpećny; Sorab. i. bezftrafchnć, fiebernd; Carn. bres-

fkerbne, fhihr, Vind. fmirne, bresfkerbi, feguren, sa-terden; Croat. szegüren, batriu, mirovan; Slavon. figur— no)* bez pieczy, bez troskliwości, bez bojaźni, obawy; unbeforgt, nn&efümmert, forgloS, ftcfier. Kopcz. Cr. 5, 15. Był on zawsze spokojnego i bezpiecznego sumnienia. Sk. Zyw. 1, 224. Rzadki człowiek bezpieczny, który ma pieniądze. Zabi. Z. S. 55. §. Bezpieczny czego, pewny czego; einer ©ad;e genńfL Jest tego bezpieczny, Ze otrzyma żywot wieczny. Kanc. Gd. 265. Publicznego szacunku ten tylko bezpieczny, Kto cnotliwie pracując, ludziom pożyteczny. Nieme. P. P. 50. §. Względem drugich poufały, zaufany w nich, w wziętości swojej u nich, familiarny; mit aitbern nertraut, familiär. Gdy Piotr nie śmiał pana o to prosić, namówił Jana, aby on, jako z panem bezpieczniejszy, i który legał na piersiach jego, o to spytał. Sk. Żyw. 2, 427. Zona Władysława z Do-bieszem zwykła była bezpiecznie poczynać familiarius. Krom. 166. §. Nielekliwy, nie lękający się, śmiały; ofert, unbefangen, breuft. Bezpiecznie w oczy pojrzeć mu nie śmieli, I wstyd przenikał niewidome myśli. P. Kch. J. 268. Święty ten króla bezpiecznie dosyć w rozpuście jego napominał. Ustrz. Kruc. 5, 55. Niema bezpieczniejszego pisarza nad Orzechowskiego; na rzecz tylko same okiem mierząc, nic się na żadnego stanu człowieka nie ogląda. Orzech. Qu. 55. Bronił go od pisarza bezpiecznego, sławy jego dotkliwego. Groch. W. £11,-z przesadą: * zuchwały, fred). Towarzystwo pijane do obozu powracając, wywrócili namiot przedni; komendant tedy kazał imać, ktokolwiek był tak bezpieczny. G. Oss. Dz. (ktokolwiek śmiał tak zuchwale postępować. Boh. Oss. 1,

64.) 2. bezpieczny, bez niebezpieczeństwa, pewny; ge* fafirloê, fidler, ofytte ©efafir. Już kupcy drogi i handle będą mieć bezpieczne. Tward. Wl. 262. O jak bezpieczniejszego nad monarchę stanu doznaje każdy ubogi. Bardz. Luk. 156. Prov. Lepiej bezpiecznie, niż serdecznie; lepiej być bezpiecznym, niż śmiałym. Cn. Ad. 456.-Wyrwał nas bóg z ręki nieprzyjaciół, i mieszkaliśmy bezpiecznie. Leop. 1. Beg. 12, 11. Mój grzbiet tu nie bardzo bezpieczny. Teat. 54, 98. (grożą mi plagi ; ntetrt 33ndcl ift liter mdjt ftd)cr, nor ©djldgcn). Bv już za drzwiami złe do nas mierzyło, my na bezpieczną sobie pod-pijamy. Wad. Dan. 127. (jak gdyby nie było czego się obawiać; auf$ ftd)ere, gaitj ftd;er.). Bezpiecznie mi wierzyć możesz, powtarzam ci słowo moje. Teat. 25, b. 55. ‘BEZPIECZNOBUCZNY, a, e, zuchwalec, butny, hardy z tego, że swego dopnie, że mu nikt nic nie zrobi; fedftolj, ftdjerfłolj. ‘Przezpiecznobuczni (bezpiecznobuczni oh. 2., bez) śmiałkowie. Petr. Et. 176. BEZPIECZYĆ czyn. niedok. zabezpieczyć, ubezpieczyć, dok. zbezpieczać, zabezpieczać, od niebezpieczeństwa zasłaniać, bronić; Boh. bezpećiti; Slav. ofigurati ; Bosn. felelovati; Croat. feledujevati; Vind. shihrat, poshihrat, oshihrat ; ftd|Cttt, ftd)er [teilen. Obroną się wojsk swoich kraj każdy bezpieczy. Kras. W. 21. Cnotą się umacnia wolność, nią bezpieczą trony. Teat. 45, d. 10. Wyb. Widziałem, jak się w dumie swej bezpieczył Pyszny; i szczęścium jego wnet złorzeczył. Chrośc. Job. 25. (miał się za bezpie-

itnbeflcdt, fledenloS.

Eccl.

85

BEZPIEN - BEZPOMOC.

BEZPOP - BEZPRAW.

cznego, er ftd) für fiefyer). Stała odważna młódź, nadto zabezpieczona o końcu wojny z rąk swych. Bardz. Luk. 65. f przeświadczona , przekonana).

BEZPIENIĘŻNY, a, e, BEZPIENIĘZNIE adv. Eccl. óesn*-HH3HbiH, Eecft6EAhHHKi, Ross- 6e3AeBejKHHfl; pieniędzy nie mający; gelbloS; gelbarm. Bezpieniężnym być; Eccl. óeą-cpeópcTBOBaTttj Boss. o6e34eHe*aTb. BEZPIENIĘZNOŚC, ści, z. brak pieniędzy; ber ©elbmanpel.

BEZP1ERZYSTY, a, e, pierza niemający; Sorab. 4. bez-pernć; Ger. ungeftebert. BEZPIÓRY, a, e, Boss. 6e3nepbui; piór nie mający; feberloS, obite Sebent.

BEZPISMIENŃY, a, e, pisma nie znający; Boss. 6e3rpa-MOTHbin ; Eccl. 6e3Kiur/KHbiH ; bez xiçgi; fd)riftloS, obne 0d)rift, obne 0d)reibefunft.

BEZPLAMY, a, e, plamy nie mający, niepokalany; Boh.

bezposskwrnÿ ; Eccl. netKRtruihWŁ,

BEZPŁATNY, a, e, BEZPŁATNIE adv. Boh. bez auplatku;

rrfftFrr»kin nie zapłatny; unentgelbltd). Funkcye tego urzędu lą ltezplkne. IV. Pam. 22, 49. BEZPŁATNOŚĆ, ści," z. bie Unentgelblicf)fett.

BEZPLEMIENNY, a, e, BEZPLEMIENNIE adv. Boss. 6e3-njteMHHHbiH ; plemienia nie mający, bez krewnych, bez potomstwa, bezdzietny; fattttlteuloS, ebne SlttöertMttbte, Kn« berloS. Zabicie człowieka bezplemiennego, którego głów-szczyzny szukać nie będzie komu. Stat. Lit. 537. Kiedy znajdzie się trup człowieka bezplemiennego, czyli nieznanego. Gzach. Pr. 2, 436.

BEZPŁCIOWY, BEZPŁETNY, a, e, rodzaju własnego nie mający, nijaki, bez różnicy płci; gefd)le(btSloS. W kazdém mrowisku są dwojakie mrówki, samice i bezpłetne , samce zaś nie mieszkają w' kopcach. Ład. H. N. 444. BEZPŁODNY, a, e, BEZPŁODNIE adv. Boss. óesnaoAHbiM; Boh. bezpłodny; Eccl. nycTonaOAHbifi; płodu nie wydający, nieurodzajny; unfruchtbar, frutbtloS. {ob. Płonny). BEZPŁODNOŚĆ, ści, z. Boss. óe3iui0Aic, 6e3n.iOAHOCTb, óe3-iijioactbo; bie Unfrud)tbarfett, Srutbtlofigfett; brak płodu, płonność, nieurodzajność.

‘BEZPOCHYBNY, a, e, ‘BEZPOCHYBNIE adv. niechybny, nie chybiający; unfehlbar. Bezpochybnie bywa długo nie-odmieniona pomsta jego. Bej. Pst. L. 4, 4. Bzowsk. Boi. praef. BEZPOCHYBNOŚĆ, z. niepodobieństwo chybienia; bte Unfeblbarfett.

‘BEZPOCIESZALNY, a, e, ‘BEPOCIESZALNIE adv. nie podobny do pocieszenia; Boss. óeayrbinHbw; Vind. bres-odshalen, neodmisliu; uutröftlfd), Ulttröftbar. *BEZPO-CIESZALNOŚĆ, ści, z. nie możność pocieszenia; Vind. bres-odshalnost ; bte Ulttrbftltd)fett.

*BEZP0CZATK0WY, a, e, Boss. 6e3Haua,ibHbiM ; początku nie majacy, wieczny, od wieków; attfaitgSloS. *BEZPO-GZATKOWOŚG, ści, z. Boss. 6e3Haua^bHOCTb; brak początku, odwieczność; bte SlitfaitgSIoftgfett.

BEZPOKOIĆ czynn. niedok. ubezpokoić, dok. uniespokajać, pokoju pozbawiać; Boss. 6e3noKOHTb, beuitrubigeu. 'BEZPOKUTNY, a, e, BEZPOKUTNTE adv. pokuty nie czyniący; unbupfertfg. Grzesznicy bezpokutni. Bals. Niedz. 4, 430.

'BEZPOMOCNY, a, e, pomocy nie doznawający, lub nie da-

jacy; obite Ipulfe, bülfloS, belfenb; Boss. 6e3noMomHU0; Sorab. i. bezpomocżnć. (bezpomocżnoscż, brak pomocy,

Mloftgfeit).

‘BEZPOPI, ia, ie, popów nie mający; pfaffenloS, prtefterloS. ‘BEZPOPSTWO, a, n. Boss. 6e3nonoBiunHa ; kacerstwo popów znoszące, kacerze bezksieży; eine priefterlofe 0CCte. ‘BEZPORÓWNANNY, a, e, ‘BEZPÓRÓWNANNIE adv. Boss. 6e3npHMt»pHufi; Eccl. 6e3cpaBiiHTeMUH, 6e3cy4HbiS, 6e3-ocyÆHBiü ; nie mogący być porównanym ; UUOergletd)ltcb, unoergletdjbar. BEZPORÓWNANNOŚĆ, ści, z. niepodobieństwo do porównania; Boss. CesnpnMtpHOCTb; bte Rit* oergletcbbarfett.

BEZPORTOWY, a, e, Er cl. 6e3npHCTaHHmHbiii ; portu nie mający; bafenloS, obne Ipafeit.

BEZPORZĄDNY, a, e, BEZPORZĄDNIE adv. Boss. óes-nopaAOHHbifi; nie mający porządku, nie będący w porządku; orbnungSloS, unorbentlidt. BEZPORZĄDNOŚĆ, ści, ź. Ross. óesnopaAOKb; bte OrbnungSloftgfeit, Uitorbnung; nieporządek, brak porządku.

BEZPOŚAŹNY, a, e, posagu nie mający; obite Srautfdjajj. Siostrę mam bezposażną, matkę mam ubogą. Mon. 75, 307. Bezposażne małżeństwo. Krom. 489. BEZPOŚREDNI, a, e, BEZŚRZEDNY, BEZPOŚRZEDNI-GZY, a, e, BEZPOŚRZEDNIE, BEZPOŚRZEDNICZO adv. między którym i czym innym niemasz nic śrzodkującego; Boh. bezprostrednÿ; Ross. HenocpeACTBenHbiH, HcnocpeA-cTBeHHO ; Eccl. 6e3cpe4CTBeHHbiH, HecpeACTBeHHbm, 6e3-xoAaTaîicTBeHHo; Sorab. 1. nestredkowne, Carn. bres umęjska; Vind. brezvmiefika, nefredliu; unmittelbar. U ziół z sęka wyrasta rószczka bezpośrzednie, u drzew przez pośrzednictwo oczka. Bot. N. 41. Kości jedne w człowieku łączą się sposobem pośrzedniczym, za pomocą chrząstki; drugie sposobem bezpośrzedniczym, gdy niby szwem jakowym z sobą są złączone. Perz. Cyr. 1, 24. Bezpośrzedniczo immédiate. Perz. Cyr. 1, 456. BEZPO-ŚRZEDNOŚĆ, ści, z. brak pośrzednictwa ; Vind. nefre-dlivost, nelredniuost ; bte Unmittelbarfett.

BEZPOTOMNY, a, e, potomstwa nie mający; obite 9ładp fommett. Bóg znosi z bezpotomnego sromotę niepłodności. Psalmod. 57. Lepiej mi umrzeć bezpotomnej niż dzieci niezbożne widzieć. Smotr. Lam. 5. Zygmunt August, monarcha bezpotomny. Zah. 45, 295.

BEZPOTRZEBNY, a, e, BEZP0TRZEBN1E adv. Boh. bez-potfebnÿ; nie mający potrzeby, niemuszony; umtbtl/ig. Pan, który poddane bezpotrzebnie łupi. Kosz. Kor. 9. BEZPOWIETRZNY, a, e, bez powietrza, próżny powietrza; luftleer. Bieg ciał w miejscu bezpowietrznym, abo od powietrza wolnym. Hub. Mech. 33.

BEZPOŹYTECZNY, a, e, BEZPOŻYTECZNIE adv. pożytku nie przynoszący; Ross. 6e3UO.iC3HWH ; nujsloS. BEZPOŹY-TECZNÓŚĆ, ści, z. brak pożyteczności; bte 9łu£Ioftgfett; Boss. óe3cnojie3HOCTŁ.

BEZPRACOWITY, a, e, BEZPRACOWICIE adv. od pracy wolny, bezroboczy; arbettSIoS, arbeitsfrei). Miał w myśli szczęście rozkoszne i bezpracowite życie. Mon. 74, 440. BEZPRAWIE, ia, n. Boh. bezprawj ; brak prawa, gdy prawa niemasz, albo prawo nie ma mocy; ©efeploftgfeti,

Krom. 282. BEZPRAWNY, a, e, BEZPRA-

©efebetnattgel, gefe|lofcr Suflattb. Dwie przeciwne władzy, jedna drugą kolejno poprawując, Rzeczpospolitą w bezprawiu trzymały. Ust. Konst. 1, 11. Bezprawie, bezrządz-two, oligarchia. Fr. Ad. praef §. Uczynek, postępek przeciwko prawom, krzywda komu wyrządzona ; ©efetytol* bngteit, gefefnnbrtgeS SScrfatyreit, Uttbtlbe, Uitredjt. Jesteście bracia, czemu jeden drugiemu bezprawie czyni? A ten, który krzywdę czynił bratu, odpędził napominającego. 1. Leop. Apost. 7, 26. Tym się sposobem prawu ich żadne ‘przezprawie, (bezprawie, ob. 2. bez) i krzywda nie dzieje. Chełm. 94. Studentom Krakowskim stało się bezprawie. Warg. Cez. praef. BEZPRAWNIK, a, m. praw gwałciciel, postępujący w brew prawom ; ber ©cfefjftö* rcr. Człowiek to z urodzenia znaczny; ale bezprawnik, wy-dzierea.

WNTE, BEZPRAWIE, (Cn. Th.) adv. — (Boh. bezprawj ; Yind. brespostaun) * prawa nie mający, nieznający; gcfe^lüô, üljltc ©efejj. Nawet bezprawne prawami morza obostrzacie. Zab. 8, 367. Kniaź, (które dotąd praw nie znały). §. Nie podług prawa, w brew prawom, przeciw prawom; tttdjt nad; betn ©efe|e, gefefctmbrtg. Z jurystą wielkim tym sroga śmierć obeszła się bezprawnie, Bez processu, bez pozwu, nawet i bez sądu. Pot. Jow. 89. Bój zaczyna Cezar bezprawny, on nad Syllę mistrza wyniesiony. Bardz. Luk. 9. — §. bez opieki prawa; otytte ©efcijeS ©djitfj, gefcjjloS. My-żeśmy jedni tylko w tern państwie bezprawni, aby nas każdy krzywdzić i do posłuszeństwa swego, na kark nastąpiwszy, przymuszał? Smotrz. Elen. 15. ‘BEZPRÖSTOWNY, a, e, nie prosty, nie pionowy, nic prostopadły, nie perpendykularny ; uidjt feitfrcdjt, ttldjt grabe. Tr.

BEZPRZEMIENNY, a, e, BEZPRZEMIENNIE adv. Ross. 6e3nepeMDiinbiH ; nie podległy przemianie; UttOCrättberltcfj, un»ertMubell)ar. BEZPRZEMIENNOŚĆ, ści, z. wolność od przemian; btc ttnoermaubelbarfelt.

BEZPRZERWANY, a, e, BEZPRZERWANIE adv. Ross. 6c3npcpHBHbift, 6c3nepciib; nie podległy przerwom; un* unterbredjbar. BEZPRZEBWANOŚG, ści, ź. Ross. óesnpepwB-hoctb; wolność od przerywania; btc lXltUUtevBrecBBavfeit. BEZPRZESTANNY, a, e, BEZPRZESTANN1E adv. nic przestający, ciągły, ustawiczny; itnuitterbrodjCit, fortbaueritb ; Ross. 6e3npeciaiiHHH. Fatalne jest w miłości bezprzestanne z żoną przesiadywanie. Teat. 52, d. 79. Skóra tak na mnie zczerniała jak sadze, Kości spróchniały w bezprzestannej pladze. Chroic. Job. 112.

‘BEZPRZESZKODNY, a, c, ‘BEZPRZESZKODNTE adv. Ross. óeanpenHTCTBeiiHbul, 6e3npeTKiiOBeiiHbiH; od przeszkód wolny; uugcftört.

‘BEZPRZYCZYNNY, a, e, ‘BEZPRZYCZYNN1E adv. przyczyny nie mający; oljtte eine llrfadjc $u tyabett, otytte Urfadje. Bczprzyczynnie karałem cie. Teat. 30, d. 24. (niewinnie). ‘BEZPRZYGODNY, a, e, ‘BEZPRZYGODNIE adv. bez przypadków; fret; oon 3itfüHen, ©retgntffen. Okrążywszy ów cypel groźny bezprzygodnie, Zaczęliśmy szczęśliwie tłoczyć morza wschodnie. Przyb. Luz. 160.

•BEZPRZYJEMNY, a, e, 'BEZPRZYJEMNIE adv. przyjemności, wdzięczności nie mający, niemiły; Eccl. 6e3caacT-

łibiii ; cljite SlnneÿntKdjfeit, anmutftëloS. BEZPRZYJEMNOŚĆ, ści, z. brak wdzięczności, przyjemności; SDîattgcï kr 9ln* ntutlj, SIttmutIjMoftgfelt; Eccl. óescjacTie. BEZPRZYKŁADNY, a, e, BEZPRZYKŁADNIE adv. Boh. bezprikladnÿ; sobie podobnego nie mający; Bct)fpteUo§, oljtte gleiten. Uwielbiajmyż miłość Chrystusową bezprzykładna. Przyb. Milt. 87. BEZPRZYKŁADNOŚĆ, ści, z. brak podobnego przykładu; bte 23eijfpfclloftgfett.

BEZPRZYMIOTNY, a, e, niemający żadnych przymiotów albo jakości; etgenfd;afMo3, o^ite ©genfdjaften; Eccl. 6e3Ka-qecTBeHHbiil, KOTopufî ne mmuctï KaqecTBa, n. p. B04a óe3BKyrCHa bez smaku woda.

BEZPRZYTOMNY, a, c, BEZPRZYTOMNIE adv. nie mający przytomności; ft cf; utdjt gegenwärtig. Chodzi po izbie bez-przytomny. Teat. 18, 29.

BEZRADNY, a, e, BEZRADNIE adv. pozbawiony rady, nie mający rady; ratljloS, Pütt Dlatl; »erlaffen, oljtte Dlatlj. Sorab.

1. bezradne, nerozpominatć, inconsulłus. Widzieliśmy po kilkudzicsiąt latach bezradnych, dwa sejmy walne. Skrzet. P. P. 1, 8G. (przez które obrad krajowych nie było). ‘BEZRADOŚNY, a, e, ‘BEZRADOŚNIE adv. próżny radości; freubcttleer; Ross. 6e3pa40CTHhiH.

BEZRANNY, a, e; wolny od rany; UttOeriOUttbCt. Czerstwi, cali, bezranni, z placu powracali. Przyb. Milt. 189. BEZRĘCZNY, a, e, BEZRĘKI, a, ie, Boh. bezrukÿ; Ross. öcspynui; battbloś, o|ine $anb, oljtte Slrrn. Obroń bezręcznego.

1. Leop. 4. Ezdr. 2, 21. Bezżcństwo stan jest jako bez-ręczny. Gil. Post. 524. BEZRĘKAWY, a, e, rękawa nie mający; Ross. ôespyqtannbiîi; ointe drittel, üljtte îOittff. BEZROBOCZY, a, e, od roboty wolny, bezpracowity; ar* BeftSloS, oljtte Slrbett, arbeitsfrei;.’ Zacząłem prowadzić życie opłakane, samotne, bezrobocze. Mon. 69, 289. BEZROCZNY, a, c, bez roków, bez terminu, nieodroczony; Hoss. óe3cpoqHMh; oljtte Termin, nnbefttmmt. §. Przezro-czny, na przez rok, przyszłoroczny; îüttfttgeS Satyr gefällig. BEZRODNY, a, e, BEZRODNIE adv. Ross. 6e3p04Hbifi; rodu nie mający, bezplemienny, bez krewnych; oljtte 33er* toattbiett, oljtte gamtllc; Boh. Bezrodnÿ * nierodzajny, nie-rodzący, niepłodny; uufrudjtbar. BEZRODNOŚĆ, ści, z. Ross. 6e3pOACTBO, 6e3po4be; bezplemienność, bezpłodność; btc SSenoanbtenloftgfett, bie Unfrnd^barfctt. BEZROGI,a, ie, Boh. bezrohÿ; Ross. 6e3porii1; rogów nie rnajaev. Włod. tyortterloS, nngetyornt.

BEZROK, na BEZROK, raczejby: na PRZEZROK (pb. 2. bez). * na przyszły rok, za rokiem, po roku, rok przepuściwszy; bas Satyr baranf, ba3 folgcttbe Satyr, überS Satyr. Na przez rok. Sim. 101. Kiedy wybrańców serio skarżą, tedy się pewnie poprawi na bezrok każdy. Star. Ref. 166. Ammonitowie znowu się zmocnili, Na bezrok wojsko liczniejsze skupili. Leszcz. 285.

BEZROSSADNY ob. Bezrozsądny.

BEZROZDŻIELNY, a, e, BEZROZDZIELNIE adv. nie mogący być rozdzielonym; Ross. 6e3pa34'MbHbiH; uiBerttyetlbar, untrennbar. BEZROŹDZIELNOŚĆ ści, z. niepodobność rozdzielenia; btc Uuttyellbarfclt, Untrenubarfett. BEZROZMYŚLNY, a, e, BEZROZMYŚLN1E, adv. bez uwagi; unüberlegt, uttertnogeit. Gniew bezrozmyślny, nie dobry.

Wereszcz. Reg. 132. Jako tamten bezrozmyślnie daje, tak ten beżu ważnie bierze. Gorn. Sen. 45.

BEZRÓZNY, a, e, BEZRÓZNIE adv. nie czyniący różnicy, nie przebierający, obojętny; glctd)gńlttg. Cn. Th. BEZBOŻNOŚĆ, ści, i. obojętność; bte ©lctd)gülttgfett. Przestrzegając doskonałej bezróżności, przypatrzył sio tej walce. Tr. Tel. 121. (bezpareyalność, bezstronność). Już dłużej tej bezróżności, którą po sobie pokazuje, znieść nie mogę. ib. 123.

BEZROZSADNY, a, e, BEZROZSĄDNIE adv. Ross. 6es-pa3cy4HHH, 6e3pa3cy4HTejtHLiii; pozbawiony rozsądku; unftug, mtuOcrlecjt, olpte Urtljettëfrnft. Bezrozsądny Aiax. Kul. Her. 61. Od ciebie to, coś bezrozsądnie wymyślił, ka-cerze przejęli. Pimin. Kam. 89. BEZROZSĄDNOŚĆ, ści, i. Ross. 6e3pa3cy4HOCTt, óe3pa3cy4CTBo; bte Unflugljett, Urtljetlśloftgfett, ttuübcrlegtfyett.

BEZROZUM, u, m. BEZROZUMNOŚĆ, ści, z. {Ross. Óe3-pa3yjiie, óe3T04K0B0cii>; Eccl.    nesmysl-

nost; Croat. mahnitoszt); ; brak rozumu; Sie Unöermmft, llrt= yernuufttgfett, bet tttwerftOttb. Dobrych nienawidzieć szaleństwo; złych zaś nienawidzieć jest bezrozumność. Bardz. Boet. 131. Niechaj cię Pan skarżę bezrozumnością. 1. Leop. Deut. 28. Milcz, abym ci większego jeszcze z krajów w'aszych bezrozumu nie zadał. Zab. 7,    116.

(głupstw, Stetten). BEZROZUMNY, a, e, BEZROZUM-NIE adv. "bezumny, z rozumu obrany; Ross. 6e3TOJKO-blim; Boh. nesmyslny; Dal. prezpameten; unöenutufttg, ôermtnftloê, imöcrftänblß. Bezrozumne rzeczy, jako to konie, bydło, pszczoły, i t. d. Budn. Cyc. 90. {ob. Nieme stworzenia). Kreatury bezrozumne, bezduszne. Birk. Kant.

A. 2. b. Mąż głupi nie zna, a bezrozumny nie rozumie tego. Budn. 92, 6. Co za złość, bezrozumni! Bardz. Luk. 112. Me własne występki bezrozumny fukam. Hal. Ow. 120. BEZROZUMN1CA, y, i. obrana z rozumu; Ross. 6e3T04-KOBiiuma; eine Uurerftanbtge, Unfluge. Bezrozumnico! Zebr. Ow. 128.

BEZRYMNY, BEZRYMOWY, a, e, (Vind. bresrimni), bez rymu czyli kadencyi; retlttloŚ, ü(me JtetlU, ungereimt. Opaliński wierszem bezrymowym pisał. Dmoch. Szt. R. 4. N. Ram. 13, 101. W tvch hymnach trzeci wiersz bezrymny. Groch. W. 155.

BEZRZĄD, u, m. BEZRZĄDZTWO, a, n. BEZRZADNOŚĆ, ści, z. Rag. bezrćdje, bezrednos; Vind. besrednost, * nieład, niesforność; Unorbnuttg, ItnorbnungMoftgfett. Polit, bez-rząd, bezrządztwo, anarchia. Mon. 75, 588. bte 3htCttd)te, StegierungMofigfeit. Gdy w państwie urząd nie ma tyle mocy, aby mógł poddanym skutecznie rozkazywać. Wyrw. G. 116. Ross. 6c3BiaeTie, 6e3Haua4ie. Krajowi najokropniejsze bezrządztwo. Mon. 73, 679. Najzbawieńsze rady ulubionej nie pobłażały bezrządności. ib. 73, 279. W bez-rządzie żyć, Ross. 6e3HaqaJbCTBOBaiB. Fredro Adag. præf. nazywa oligarchia bezrzadztwem, bezprawiem. BEZRZÀDNY, BEŻRZĘDŃY, 3,%, BEZRZADNIE, BEZRZĘDN1E, atfu.-Rag. Bosn. Croat. bezredan; Garn. prekoręden; Yind. bres-reden, s bez ładu, niesforny, nie w porządku; unorbeutltd), ütbmtngMoê; Eccl. 6e3liHH0BHbiH. Bezrzędny, extraordinarius. Volck. 649. Często uciekające wojsko poraża bezrzędnie

goniących. Papr. W. 1, 176. §. Polit, anarchiczny; regte* tungêlüê; Ross. óe3B;iacTiiLM ; Eccl. 6e3B4a4biqeHŁ. 'BEZRZEMIEŚLNY; a, e, Ross. 6e3peMecjeHHbm; bez rze-miesła, nieznający go; l;cmbtt)erMi)ŚL obite $flubmetf. Ross. 6e3peMecTBO « brak rzemiesła.

BEZSADNY, a, e, BEZSĄDNIE adv. Ross. 6e3Cj4Hbiit; mimo sądu, nie sądowy; uugcrtd)fltd). Nie mamy bezsądnie drugim odbierać życia. Mon. 71, 555.

‘BEŻSAMO WŁADNY, a, e, 'BEZSAMOWŁADNIE adv. Eccl. 6e3caMOBiacTHbiu; nie będący samowładnym; ntd)t unttttt* frfirnttft l)errfd)eub, ntc^t felBftt;errfd;ettb. Grace. àvavteÇùmoç. BEZŚCIENNY, a, e, Eccl. 6e3crBHHbiit; ścian nie mający; ol;ue SBcinbe, mnitbloś.

*BEZSĘKI, a, ie, Boh. bezsukÿ; Sorab. 1. bezszukoyitć; sęków nie majacy; fnorreitloS, fnottenlośb BEZSENNY, a,Ł e, BEZSENNIE adv. Ross. ÓescoHbum; Sorab. 1. nefpacżć; Vind. nefpan, nefpiezhen, » nie śpiący, bez snu, nie śpiąc przepędzony; fcf;lafh)3. Bezsenny, jak długą noc strawiłem całą. Hul. Ow. 9. Cyrill, starszy nad mnichami bezsennemi w Carogrodzie. Sk. Dz. 464. (co nie sypiali). Bezsennie się przez całą noc biedzi. Wad. Dan. 141. Bezsenne nocy obraca na modły. Chrośc. Job.

188. BEZSENNOŚĆ, ści, z. BEZSEN, snu, m. brak snu, bte 0cf;lafloftgfett; Vind. nefpanost, nefpiezhnost, nćfpa-jezhnost; Ross. 6e3COHHtm,a, óe3COHie.

BEZSENS, u, ni. Ross. HecKJa4Hima; brak sensu, myśli; bte Stuuloftgfett, ber ttnftnn. BEZSENSNY, a, c, BEZSEN-SNIE adv. nie mający sensu, myśli, znaczenia; jutttloS, Uttjtnnlg, fttutleet. Chciał mówić, nie domawiał, często jąkał słowa, Przerwana, niepojętna i bezsensna mowa. Jabl. Tel. 86. ‘BEZSERCY, ’BEZSERDECZNY, a, e, 'BEZSERDECZNIE adv. Bezserdeczny, exeors. Urs. Gr. 180. fyer$lo3, otylte ,^erj» Vind. bresferzen; {Eccl. et Ross. 6e3cep4euHbiîi głupi, Ross. 6e3cep4biw nieczuły); Sorab. 1. bezhutrobnć, vecors. ’BEZSIEMIENNY, a, e, beznasienny, nasienia czyli siemienia nie mający; Eccl. Ket*MenbirE, ffllttettloS, olme ©anten. BEZSILNY, a, e, BEZŚILN1E, adv. Jloss. 6e3cit4biibiM, 4paxabul; siły nie mający, słaby; fraftloS. Okropnej śmierci tchem, bezsilny dyszę. Hul. Ow. 254. Patrzałem jak wychodził drzwiami gach wyssany, Ledwie tocząc bezsilny bok i drżące nogi. Hul. Ow. 240. Niech ta w bezsilnym nie-ufa rozumie, Pozna co nad płcią miłość często umie, Zab. 16, 330. Prov. Gniew bezsilny nie jest silny. Cn. Ad. 259. {ob. 'serdit a nie duż, Vanae sine viribus irae). BEZSILNOŚĆ, ści, i. brak sił, słabość; Ross. óe3CH,iie, 4paxaocTb; FJccl. miieMOSKeiiïe, ßescaiie; bte $r«ftloftgfett. Hardy sąd ślepym będzie na słuszność, a baczny na bezsilność twoje. Teat. 49, b. 83.

‘BEZSKAZITELNY, a, e, BEZSKAZITELNIE adv. - Ross. 6e3T,iUHHi>iH; nie podległy skazitelności; tinrent)eMtd). Eccl. o6c3t;tbhhtji, nieskazitelnym uczynić. *BEZSKAZITELNOŚĆ, ści, z. Ross. 6c3T413Hhocti>; niepodległość skazitelności, bic nm)errceMt(fyfett.

BEZSKŁADNY, a, e, BEZSKŁADNIE adv. nieskładany, nie do składania; nidjt suffltntnengefe^t, nidjt jufantmenfe^ar. Wiersz nierymny, czyli bezskładny. Mon. 75, 241. (bezrymowy, bez kadencyi; retutlo3, ungereimt).

r.GCftaMkiiT.,

88

BEZSKOR - BEZŚMIE.

*B E Z Ś N I E - *‘B E Z S T W 0 R.

‘BEZSKORUPI, ia, ie, Eccl. 6e3CKopjynHbift, ôesnpenHHlt ; niemający skorupy; fcfjalettlpS, ofylte ©d)alc. BEZSKRZYDŁY, a, e, Ross. 6e3KpbbibHbih ; niemający skrzydła; flugellpê, ungezügelt. Owad bezskrzydłv, aptera. Zool. 105.

BEZSKUTECZNY, a, e, BEZSKUTECZNIE adv. skutku nie czyniący, nie dzielny; Ross. HeÆ'BHCTBHTeJibHMH; pilne SBfrfmtg, umtnrffaut. Szturm to był ciężki, lecz bezskuteczny, Bo umysł tobie chowam stateczny. Zab. 12, 208. Zabi. BEZSKUTECZNOŚĆ, ści, z. chybienie skutku, nie-dzielność; Ross. He^iIcTBHTejŁHOCTŁ ; bie Unnńrffamfett. Częstokroć rodzice przyczyną są bezskuteczności dobrej edukacyi i zgubienia jej w dzieciach. Mon. 73, 343. Nie bezskutecznie. Kruml. Chym. 120.

BEZŚLADNY, a, e, BEZŚLADNIE adv. śladu nie mający; fpitrloS, ofync ©pur. Wartowałem wszystkie pisma, nie znajdowałem przykładu: tak więc w bezśladnćj rzeczy chwiałem się. Oss. Sen. 2, in re nova.

BEZS-ŁAWNY, a, e, BEZSŁAWNIE adv. Ross. 6e33HaT-hłih, (Ross. 6e3CjaBHUH potwarny, 6e3CiaBHTb potwarzaó, 6e3CJaßie niecześć, hańba)* nie sławiony, bez sławy, nie sławny; unbevtymt, rutytttlPä. Bezsławnie z tej wojny przyszło nam się wrócić. Leszcz. Class. 71.

BEZSŁONECZNY, a, e, słońca nie mający, od słońca nie oświecony; un&efpnnt, plute ©amte, fpitncnlpś. Stygowa woda okrąża bezsłoneczne chaty. Chód. Kost. 17. Okropna bogini królestw bezsłonecznych. Susz. pieśń. 3, F. 2. BEZSŁOWNY, a, e, BEZSŁOWNIE adv. nie w słowach zawarty, nie wyraźny; ptyne ffiprte, WPrtlPg, nidjt rtttśbrucflid). Bezsłowna deklaracya; bezsłowne zezwolenie. Tr. (Eccl. EediOBGOiipit, R°ss- humłih niemy; Ross. 6e3CJtOBecHbiH niemy, głupi, nierozumny; óescaoBno niesprzecznie, nieza-przecznie; 6e3CJOBecie, 6e3CJOBecHOCTb niemota, nicwy-mowa, głupość).

BEZŚLUBNY, a, e, BEZŚLUBNIE adv. bez poprzedzenia ślubu; pfute pprÇergegangette Trauung, SSermä^Iurtg. Bezślubne dzieci od fortuny ojcowskiej wyłączone. Teat. 1, b. 118. (nieprawego łoża; Utteijelidje $iltbcr).

BEZSŁUŻBY, a, e, służby nie mający, nie służący, lóźny; btcnftloö; Vind. bresflushen.

‘BEZSMAK, ‘BEZSMACZNOŚĆ, ści, z. brak smaku; Ross. 6e3BKycHocTb; bte ©efdjmfltfloftgfett, Unfd)m«cf£>afttgfett. *BEZ-SMACZNY, a, e, smaku nie mający, nie smaczny; Ross. 6e3BKycHbifi; uitfdjmadimft, gefcfyntatflpó.

BEZŚMIERTELNY, BEZŚMIERTNY, a, e, BEZŚMIERTEL-NIE, BEZŚMIERrrŃlE adv. Ross. 6e3CMepTHUH; nie podległy śmierci; fterbeirôhrô, Uttfłcrbltd;. Wszechmocność mię i w pożarach bezśmiertelnie utrzymymać bedzie. Bals. Niedz. 1,163. BEZŚMIERTELNOŚĆ, BEZŚMIERTNOŚĆ, ści, i. niepodległość śmierci; bte UnfterBUc^feit; Ross. 6e3CMepiie. BEZ-ŚMIERTELNIK, a, m. Wenus bezśmiertelnikiem z słodyczą pomieszanym dotknęła Eneasza i bogiem go uczyniła. Oliv. Ow. 586. (ambrozya ©pttertranf, Uufter&lidjfeitgtranf). BEZŚMIESZNY, a, e, BEZŚMIESZNIE adv. nieśmiejący się, serio, VWod. pljne 8a$en, ernftljaft; niegodny śmiechu, nie-imieszny; nictyt Utyerlty. BEZŚMIESZNOŚĆ, ści, z. brak

śmiechu, śmieszności; bie Unlad^erltćf;fett, ber (Srnfł, bte ©paßlpftgfeit.

‘BEZŚNIEDNY, a, e, nie jadalny, nie śniedny, nie dojedzenia; uitepar. ‘BEZŚNIEDNOŚĆ, ści, ź. Eccl. 6e3cirB4-nocTb ; nie jadalność; bte Uttepbarfctt.

BEZSOCZNY, a, e, Vind. bresfoken; Ross. 6e3COHHbiH; Sorab. 1. bezmaszotnć; soku nie mający w sobie, nie soczysty; faftlaS, unfafttg.

‘BEZŚPIEŚZNY, a, e, BEZŚPIESZNIE adv. Ross. 6e3ycn«m-hmh; nie śpieszny, bez pośpiechu; nidjt eilig, Pilne JU eilen, mtetlferłtg. ‘BEZŚPIESZNOŚC, ści, i. brak pośpiechu; bte Uneilfertigfett.

‘BEZSPOKOJNY, a, e, ‘BEZSPOKOJNIE adv. nie mający pokoju, spokojności; Ross. 6e3noKoniibiH, 6e3Mtfpnufi, óe3yroMOHHbm; uttrulug, rttljelpä. ‘BEZSPOKOJNOŚĆ, ści, i. brak pokoju, spokojności; Ross. 6e3ri0H0HH0CTb, 6e3-noKOHCTBie, 6e3noKoficTBo; bte Unruhe, SRufyelpftgfeit. ‘BEZSPRZECZNY, a, e, ‘BEZSPRZECZNIE adv. Ross. Óea-npeKOCJOBHMH, 6e3cnopiibiH; bez sporu, sprzeczki; plute Stberjprud), nńberfpntcljleś, ftrettloä, ttnfłretttg. ‘BEZSPRZECZ-NOŚĆ, ści, i. wolność od sprzeczki; bte 2Stberfpntd;loftgfctt. BEZSROMY, a, e, bezwstydny, bez sromu; Eccl.

UttPerfdjćtmt, fdjatnlpg. BEZSROM, u, m. BEZSROMOSC, ści, i. bezwstyd, bezwstydliwość; Eccl. KecftüMÏe bte ©d)atn* Ipfigfett, bte Unöerfdjänttljett. BEZSROMNIK, a, m. 1. Eccl. óc3CpaMHHKT> ; bezwstydnik, bezczelnik; ber UltPcrfdlämte. BEZŚRZEDNY ob. Bezpośrzedny.

BEZSTARANNOŚĆ, i, z. brak starania, staranności; bie ©prgleftgfctt, Hnfprgfamfett. Przyczyna niedostatku drzewa, jest bezstaranność wielu dziedziców. Mon. 74, 682. BEZ-STARANNY, a, e, BEZSTARANNIE, adv. starania nie mający; forglpg, intbefprgt.

‘BEZSTR ACHLIWY, a, e, *BEZSTRACHLIWIE adv. Ross. 6e3CTpamHMH; nielekliwy, nie strachający sie; utterf^rpffett. ‘BEZSTRAGHLIWOŚĆ, ści, z. Eccl. óeacTpamie; bte Un* erfcijrpcfeni;eit.

BEZSTRONNOŚĆ, ści, i. (Boh. nestrannost; Ross. 6e3-CTpacTie, 6e3npncTpacTie, 6c3npHCTpacTHOCTb; Croat. ni-jednostrànoszt; Carn. nobenoplatnost, odnirostranost, ne-enostranost) * bezpareyalność, nieprzywiązanie do żadnej strony lub partyi ; bie UnpartfjepUcfyfeit, fiartjjeplpfigfeit. BEZSTRONNY, a, e, BEZSTRONNIE adv. Boh. nestranny; Ross. 6e3npncTpacTHbii1, óe3CTpacTHbin ; Rag. njednostranni; Croat. nijednosztran; Carn. nobenoplatne; Vind. noben-noplatni, necnostranen, neenostranosten, odnirostran-ski) * bezpareyalny, bez wiązania się z żadną partyą lub stroną, neutralny, obojętny; tutpartljeptfcl), partljeplpS. Troskliwa zwierzchność w srogim zamieszaniu, Szukała rady w twym bezstronnym zdaniu. Zab. 13, 151. ‘BEZSTRONNIE, a, m. 1. do żadnej nie należący strony; Rag. nied-nostranaz, niednostranik; Croat. nijednosztranecz. ‘BEZSTRUNNY, a, e, Boh. bezstrunnÿ; Ross. óe3CTpyH-HbiS; strun nie mający; plute ©aiten, faiiettlPê. “BEZSTWORZENNY, a, e, próżny stworzeń; leer PPlt ©e* fcfyppfen. Biegł szatan przez ciemne królestwo bezstwo-rzennćj nocy. Przyb. Ab. 95.

m. 1. człowiek

roz-

sza-

zawi-

BEZSUMIENNY, a, e, BEZSUMIENNIE adv. — (Doh. bez-swèdanÿ; Ross. 6e3COBBCTHbiM, KpHB04ymnbM, 4yiue-Bpe4HUÖ; Vind. bresviesten, krivizhen)* nie podług sumnie-nia, nie mający sumnienia; getwtffenloik (Ross% HecoamtHHO, HCCOMHHTe^LHO niewątpliwie). BEZSUM1ENN0ŚĆ, sei, i. brak sumnienia, bte ©etDtffenïoftgîett, Ross. 6e3COB-BCTie, KpiiB04y— mie, 4ymeBpe4CTB0. BEZSUM1ENNIK, a bez sumnienia, Ross. KpiiBO^yuiHHK'L, ein ©eiwtjfenlofer. BEZŚWIATŁY, a, e, światła nie mający, Itdfthrê, lidjtleer. W starego więzu bezświatłym cieniu. Żab. 9, 355. Zabi. BEZSWIATOWY, a, e, Eccl. 6e3Mipm>iH, in mundo non habitons, Gr. âxoofxoç, weltloê, md)t lit ber SBelt lebettb. *BEZ-SWOBODNY, a, e, BEZSWOBODNIE adv. nie swobodny, nie mający swobody, wolności, intfrety, cfltte    *BEZ-

SWOBODNOŚĆ, ści, z. Ec,cl. 6e3CB0Ó04CTB0, Ross, hc-BO.iBHiiqecTBO, brak swobody, wolności, bte Unfreiheit, ber Mangel ber gre^eit.

BEZSWOBNY, BEZSWORNOŚĆ ob. Niesforny, sworny. ‘BEZSYTNY, a, e, ‘BEZSYTNIE adv. Eccl. óescMTOCTHUH, ócscmthij, nienasycony, nic do nasycenia, uuerfdttltd). BEZSZATNY, a, e, BEZSZATNIE adv. Eccl. óeaipmmu, bez sukni, nie odziany, fletberloS, opnę SRetbcr. BEZSZCZĘSNY, a, e, BEZSZCZĘŚNIE adv. Ross. ÓesmacT-Hbiil, Eccl. 6e3qacTHbifi, nie naający szczęścia, opite ©lucf, Ittcpt glucfltdj. BEZSZCZĘŚCIE, ia, n. Ross. 6e3iuacïie, Eccl. óc3qacrie, Gr. drwala, brak szczęścia, bte ©lucfśloftgfett, ber SJîmtgel beê ©tttdtë.

*BEZSZCZEZUJNY, a, e, bez łuski, Eccl. 6e3qemyiiHbw, fd;uppenlo3. (cf. szczeżuja).

BEZSZCZODRY, a, e, BEZSZCZODRZE adv. {Eccl. Óea-utC4po » bez miłosierdzia) nieszczodry, niehojny, tutfre^gcbtg. BEZSZKODNY, a, e, BEZSZKODN1E adv. Sorab. 1. bef-żkodnć; Ross. 6e3Bpe4HbiM, 6e3o6ii4Hbm, 6e3y6irroqHbiß, szkody nie ponoszący, uttkfcfydbtgt, fd;abloÖ. Bezszkodnym kogo uczynić. Gal. Cyw. 2, 103. (stratę mu nagrodzić). BEZSZKODNOŚĆ, ści, i. Sorab. 1. befźkodnoscź, Ross. 6e3-Bpc4ie, 6e3Bpe4iiocTb, nieponiesienie szkody. Wiod. bte (Scpflbloftgfeit. Jeżeli towary z powodu przestąpienia celnych ustaw zabrane zostaną; to właściciel traci towary, i o bezszkodność u winnego dopomina się. Gal. Cyw. 5, 219. (o nagrodę straty, ßittfdjdbtgtmg, ©djctbeiterfafs, @d;abloêpaltung). BEZSZKOLNY, a, e, szkół nie mający, opite ©dptlert. *§. Odłączonemi od szkół uczynią was. Budn. Joa. 16, 20. {not: «bezszkolnemi was uczynią» ijoit ber ©dptle (urôgefddojfett). BEZSZTUCZNY, a, e, BEZSZTUCZNIE adv. niesztuczny Eccl. 6e3xy4o>KHbiM, ungefünftelt, funftlod. BEZSZYPÜEKOWY, a, e, szypułek nie mający, opnę ©tdn» gelten, ftdngcHoîh Ziele to ma kwiaty obopłciowe bezszypuł-kowe. Jundz. 502.

‘BEZTANECZNY, a, e, ‘BEZTANECZNIE adv. Eccl. Óe₃-iHKOBeHł, Gr. (iftoęoę, bez reju, bez tańca, tailjloS, opnę Xanj.

‘BEZTARGOWNOŚĆ, ści, z. Ross. 6e3ToproBin,Hua, nie-odbyt, niepokupność, brak targu, odbytu, üDîangel beê 2l£>* fa^eö, SSerfattfśS.

BEZTREFNY, a, e, BEZTREFNIE adv. nietrefiony, nie-kędzierzony, niefryzowany, wtgcfrrtltft, Ultfrtftrt. Panny

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

kwilone na oczy Spuszczają zapone beztrefnych warkoczy. Zab. 11, 304.

‘BEZTROSKI, a, ie, nie doznawający troski, zgryzoty; Vind. bresfkerben, Ross. 6e3KpyqnHHbm, ftmtmerlotb ‘BEZTROSKLIWY, a, e, ‘BEZTROSKLIWIE adv. Ross. 6e33a6oT.iHBbiH, 6e33a6oTHbiH, nie troszczący się, ttnbe« îümntert. ‘BEZTROSKLIWOŚG, ści, i. Vind. brefkerbnost; Ross. 6e33aóoT.iHBOCTb, bte Słitmmcrloftgfett.

‘BEZTRUDNY, a, e, nietrudny, nieciężki, itltfdftoer, niept fcptoer, leićpt, Ross. 6e3Tpy4Hbin.

‘BEZTWORNY, ob. Przeztworny.

BEZUCHRONNY, a, e, BEZUCHRONNIE adv. Ross. 6e3t>-HSÓuaaibiH, Eccl. 6e30T6njKHLiß, czego się nie uchroni, intyetmeibltd). BEZUCHRONNOŚĆ, ści, i. bte ÛnoermeibUepîett. BEZUCHY, BEZUSZY, BEZUSZNY, a, e, Ross. Öeayxiß; Eccl. 6e3ymecHbifi, Sorab. 1. bezhuschownć, ucha lub uszu nie mający, ofymiM, Itltöprig. Inauritus, który nie ma uszów. Macz. Żebyś ty sam osobą swą bezuszną tam jechał. Pimin. Kam. 105. Bezuchy. ib. 181. (Miły bezu-chologancie! Pimin. Kam. 132. bezuchy rozprawco, urt* oprtger SDtëputator).

BEZUCHYBNY, a, e, BEZUCHYBNIE adv. Ross. Óesonra-óouho, nie chybiący, pewny, unfehlbar. BEZUCHYBNOŚĆ, ści, z. niepodobieństwo chybienia, bte Uitfeplharfett. BEZUCIESZNY, a, e, BEZUCIESZNIE adv. nie do ucieszenia, nie do pocieszenia, bezpocieszalny, Ross. ÓG3y~ T’BUiHbiH, nntroftltćp. BEZUCIESZNOŚĆ, ści, z. niepodobieństwo ucieszenia, bte UutröftbarMt.

BEZUKI, a, ie, bez nauk, nieuczony, opnę 2Błffenfd;flft, ittt* gcleprt, Ross. 6e3rpaMOTiibiß.

‘BEZUMNOŚĆ, ści, z. ‘BEZUMSTWO, a, n. nierozum, szaleństwo, ber Unoerftaub, bie Unoernmtft, Jîafere^. [ob. Um, rozum). {Ross. 6e3yMie, 6e3yMCTBO, CKy4oyMie; Eccl. 6e3-y»iie, ne^KMhtTKO, 3^oyMie, ii3yMjieHie, ma.ib; Rag. bez-umos, bezpametnos, neumstvo, neum, Vind. bresumnost, neumnost). Każdy się śmieje bezumstwu waszemu. Sowit.

56. Faryzeuszowie napełnili się bezumności, i mówili między sobą, coby uczynili Jezusowi. Budn. Łuk. 6, 11. (szaleństwa. Bibl. Gd.). Niepodobnym jakimsi bezumstwa leństwem huczniejszym się stał. Fal. FI. 226. ‘BEZUMNY, a, e, ‘BEZUMNIE adv. {Ross. 6c33^mhmh, Eccl. 3.i03rMHbiH, ôesyMJtOH’L, Rag. bezuuman, bezuman, bezpamćten; Bosn. bezpametgnak; Vind. bresumen, neumen, nepameten; Carn. naumn) z rozumu obrany, nierozumny, szalony, öer-nunftloê, nnyernunfttg, nnoerfłdnbig, rafettb. Zoilusów" snycb się nie lękam, ani sprośnych a ‘bezhumnych (bez-umnych) łapaczów. Slryjk. praef. {Ross. óesyMeut, waryat, szaleniec; 6e3yMima, waryatka, szalona; 6e3yMHTb, o6e3-yMHTb szalić kogo, oszalić kogo, 6e33rMCTBOBaTb, wary-ować, szaleć; óesyMSTb zwaryować, oszaleć). ‘BEZUPADŁY, a, e, Eccl. 6e3ria4e>KHLiH, nie upadając^', niept fafleitb, ftnfettb, ittcpt gefmtfett, mtfreept.

BEZUPORNY, a, e, BEZUPORNIE, adv. nie mający uporu, unpaBfłarrfg, opite SStberrcbe. Kobiecie wszystko bezupor-nie pójdzie. Teat. 32, c. 31.

BEZUSTANNY, a, e, BEZUSTANNIE adv. Ross. 6e30-CTaHOBOqHO, nieprzestający, nieustający, ciągły, UJtflUfhl*

23

niewcześna

, m.

lid). Prośby moje bezustanne. Przyb. Milt. 356. Siła czyniąca bezustannie. Jak. Mat. 4, 132. BEZUSTANNOŚĆ, ści, i. u-stawiczność, nieprzestanie, nieustajność, bie Unaufljörlidjfeit. BEZUSTN Y, a, e, (Ross. 6e3ycTitUH, Rag. bezust) * ust nie mający, nutnbloś, oßtte Slîunb.

BEZUSZCZERBNY, a, e, BEZUSZCZERBNIE adv. Eccl. 6e3ymep6HUH, Gr. dvéxlurcrog, niewyczerpany, nieubywa-jący, unabneljmbar, unoerminberbar.

BEZUSZNY ob. Bezuchy.

BEZUTRATNY, a, e, BEZUTRATNIE adv. Ross. óesypoH-hhh, nie mogący być utraconym, uuoerlterbflr. BEZUTRA-TNOŚĆ, ści i. niepodobieństwo utraty, bie Unoerlierbarfeit. ‘BEZUTRUDNY, a, e, ‘BEZUTRUDNIE adv. Eccl. E6?. T(>Hi,bHb, niezmordowany, unoennubet, nidjt ju erntuben. BEZUWAŻNY, a, e, BEZUWAŻNIE, adv. nieuważający, bez uwagi, nie baczny, unbebadjtfam, unaufnterffattt. Postępowanie bezuważne. Teat. 27, b. 80. Wszystko oślep beżu ważnie czynią. Mon. 73, 182. Wszystkich ostrym językiem bezuważnie razi. ib. 73, 664. BEZUWAŻNOŚĆ, ści, z. brak uwagi, nieroztropność, bie Unbebrtdjtfamfeit, Uuadjtfamfeit. Bezuważność tych półgłówków. Teat. 49, d. 25. BEZUZDNY, BEZU2DY, a, e, wyuzdany, jitgeUoŚ. Pójdziesz, dokąd cię bezuzdne i ślepe chuci gwałtem porywały. Nag. Cyc. 23. Bezuzda swowola. Zab, 9, 46. Zabi. Eccl. óe3y34HTHca wyuzdać sie, Ross. cboóo4htlch. BEZUŻYTECZNY, a, e, BEZUŻYTECZNIE adv. nieprzy-noszący pożytku, ttlfaloś, Ol)ne Sfatßen, UttUÜß. Dzieła^te nie są bezużyteczne. Mon. 73, 536. (są użyteczne). BEZUŻYTECZ-NOŚĆ, ści, z. brak pożytku, bie 9îu|Iofigfeit, Uunüßltcfyfctt. BEZWĄSY, a, e, Ross. óesychiii, nie wąsaty, o^ne ©cfpturrbart.

BEZWATPLIWY, a, e, BEZWATPLIWIE adv. wątpliwości nie podległy, Ross. ci Eccl. 6e3cyMiiHTe4bHbiH, unjtoeh fclftaft, unbejroetfelt, jweifeUoś. BEZWATPLIWOŚĆ, ści, z. Eccl. 6e3cyMH-bHie, niepodległość wątpliwości, bie 3toeifeb lofigfeit, ,UnpeifeI()aftigfett.

BEZWAZNY, a, e, BEZWAZNIE adv. Ross. óesBaauibiH, HeBaJKHbiił, bez wagi, niedoważny, uunucßtig, o^ne ©enud)t. BEZWAŻNOŚĆ, ści, z. brak wagi, bie Unnnd)tigfett.

BEZ WCZESNY, a, e, BEZWCZEŚNIE adv. Ross. óea-npoKiw, 6e3BpeMeHHhiH, nie wczas zdarzony, unjeitig. Trzeba ulgi w ciężarach prac, żeby dni życia bezwcześnie przez pracę nie skrócić. Mon. 71, 597. (zaprędko, $u fnt^etitg). BEZWCZESNOŚĆ, ści, z. Eccl.^G^BptiieHbCTKO, ^r. dxcuqta, niepora, brak trafienia w czas, bie Unptigfeit. Eccl. óe3Bpe-MeHCTByro, brak mi pory; Keąc(>T4.ieHhHO(iiOK'ie, mowa; Óe3BpeMeHHOC40BCTByio, niewcześnie gadam.

1.    BEZWDZIĘCZNY, a, e, BEZWDZIĘCZNIE adv. nie-mający nic przyjemności, wdzięczności, Eccl. óe3C4acTHHH, anmutl;śleer, unlieblic^. BEZWDZIĘCZNOŚĆ, ści, i. Eccl. E67(ttiUTÏ6, wdzięczności, przyjemności, bte Uuliebli^feit.

2.    BEŻ WDZIĘCZNY, BEZWDZIĘCZNOŚĆ * niewdzięczny, niewdzięczność, nie czujący się do obowiązku uznania świadczonych dobrodziejstw, nnbanfbar, UnbanfkrfeiL ob. Wdzięczny banfkr, ob. Dzięka, dziękować.

BEZ WĘZŁY, a, e, węzłów nie mający, fnotenloś, Boh. bezuzeînÿ, Slovac. bezuzlÿ.

’BEZWIADOM, a, e, BEZWIADOMIE adv. - Boh. bezwè-domÿ, Ross. óe3Bi>40MŁiif, óesB^CTHLiH, óestiiSBtCTHŁiS, wiadomości nie mający, unbewußt, ointe Sfuttbe. *BEZWIA-DOMOŚĆ, ści, i. brak wiadomości, btc Unwiffen^eit, Ross.

BEZWIDÓMY, BEZWIDZIALNY, a, e, BEZWIDOMIE, BEZW1DZIALNIE adv. nie podobny do widzenia, niewidzialny, unftdjtkr, Eccl. 6e33pHTejtHbiM. BEZWIDOMOŚĆ, BEZ WIDZIALNOŚĆ ści, ź. niemożność aby być widzianym, btc Uufidjtkrfeit.

BEZWIECZORNY, a, e, wieczorów nie mający, oltne 5Ibenbe, Ross. óe3BeiiepHbiii, o północnych stronach, gdzie słońce z horyzontu nie zchodzi.

BEZWIENNA, bez wiana, wiana nie mająca, Cn. Th. bie fernen SDJaljlfcijajj ßat. ob. Wiano.

BEZ WIERNY, a, e, BEZWIEDNIE adv. niewierny, wiary nie dotrzymujący, wiary niegodny, untren, ointe ©faulten unb Treue, ungfaufmmrbig. (Vind. bresviesten, nesviest). Krzy-woprzysiężcy i bezecni abo bezwierni są ci, którzy niewiernie i fałszywie opiekę sprawują. Szczerb. Sax. 292. §. 2. Do wiary nie nawrócony, wiary nie mający, pogański, ungläubig, Ijeibntfd), (Vind. neveren, bresveren). Martwili sie katolicy, iż tak wielkie wojsko ich pobite było od bezwiernćj Litwy. Stryjk. 235. BEZWIERNIK, a wiary nie mający, poganin, ein Ungläubiger, ein $et)be, Eccl. ôcsB'BpuMK'B, 6ycypMaM&, apŁWHHKb; Ross. óeaBup^; Vind. bresvernik. BEZW1ERN0ŚĆ, ści, z. (Ross. 6e3BB-pie, 6e3BupcTBO, Vind. bresvernost), brak wiary, nawrócenia do wiary, bie Unglaubigfeit, baś §e^bent^um. §. 2. Niewierność, przeniewierzenic sie, bie Untreue, Vind. bres-viestnost, nesviestnost.

*BEZWIESTNY, Ross. 6e3B®CTHMfi, bezwiadom. ob. Wieść. ‘BEZWJETRZE, a, n. Ross. óe3B®ipie, brak wiatru, cisza od wiatru, bie SBinbftitle.

‘BEZWIEZNY, a, e, wież nie mający, Eccl. óesBewHhiił, Gr. d7TVQyatog, iljurmloś, ol/tte Tffarme.

’BEZWIEZNY, a, e, ‘BEZWIĘŹNIE adv. więzów nie mający, Eccl. 6c3y3HBiM, feffettoś. BEZWIĘZNOŚC, ści, z. wolność od więzów, bie $e[fellofigfcit.

BEZWILGI, a, ie, wolny od wilgoci, Ross. 6e3Bja*HHH, unfeudjt, nid)t feucßt. BEZWILGOC, i, z. Ross. óe3Bja5K-hoctb, brak wilgoci, bie ttnfeud)tigfeit.

*BEZWINIEC, ńca, m. wina nie pijący, (ob. Wódka), ber feilten 2Beiu trinft. Klitorskich wód ktokolwiek zakusi, Bez-winiec, wodę woląc, wina nie pić musi, vina fugit. Zebr. Ow. 585.— 1. BEZWINNY, a, e, wina nie mający, wein* łoś, toeinleer, ohne Sfficin. Eccl. 6e3BiHHuh, Gr. do wog.

2. BEZWINNY, a, e, BEZWINNIE adv. Vind. bresshtra-fen, Ross. 6e3BHHHhw, niewinny, od winy wolny, fd)ulb* łoś, unfdjulbig. Każdy siebie bezwinnym osądził. Pilch. Sen. 148. Bezwinnie cierpiący ma tę pociechę, że go bóg kocha. Bals. Niedz. 1, 404. Kniaź wiele szkód poddanym bezwinnie uczynił. Stryjk. 166. (na które nie zasłużyli). BEZWINNOŚĆ, ści, z. niewinność, wolność od winy, Vind. bresshtrafnost; Ross. 6e3BHHHOCTb, bie ©djnlblofigfeit, bie Un* fcßulb. (cf. Ross. 6e3BHHOBHbiH originaire, pierwiastkowy).

a) nieruchawość,

EeępaThiii,

BEZWŁAD - BEZ WST.

BEZWSTYD - BEZZAKON.

91

BEZWŁADNY, a, e, BEZWŁADNIE adv. niewładający czy sobą, czyli drugiemi, nicpt bcioegenb, fraftloćk a) nie władający sobą, nieruchawy, opnę Seroegung, unrüprfant, im* betoegltcp. Każde ciało jest obojętne względem biegu abo spoczynku, a zatem bezwładne. Rog. Dos. 1, 289. b) Niedzielny, nieskuteczny, bezsilny, nmotrffattt, ïraftïoô. (Eccl. óesBjaAbweHTi ddśanotog, bez pana, bez rządu). Przez długi czas wszystkie sądowe zwierzchności były bezwładne. Zab. 10, 264. Z jak bezwładnym rozumem człowiek na świat przychodzi. Zab. 8, 267. Poruszenie bezwładne, nad którym rozum wziął górę. Pilch. Sen. 183. BEZWŁADNOŚĆ, ści, i. brak władania, btC SetoegungMoftgfeit. Odpór, który czynią ciała sile ruszającej, nazywamy bezwładnością, vis inertiae. Hub. Mech. 17. Jak. Mat. 4, 9. Mon. 76, 216. (Me pptyfifcpe îrügpeit ber Körper, ob. Opieszałość), b) bezdzielność, bezskuteczność, bezsilność; Me Unwtrffamïett, Sraftlojlgfcit. BEZWŁOSY, a, e, Boh. bezwlasÿ; Boss. 6e3BOJiocbiM, Eccl. 6e3Biaci>m; Vind. breslafen, plesbiu, gologlau; * goły, łysy. Mącz. włosów niemający, paarlof, paarleer, opite &aare. Policzek bezwłosy, impubes genae. Zebr. Ow. 67. — Boss. 6e3Bjacie, 6e3B040citua golizna, 'bezwłosie.

BEZWODNY, a, e, BEZWODNIE adv. Boss. 6e3B04Htiiî, wody nie mający, tMfferleer. Bezwodna Apulia. Lib. Hor.

112. Na ziemi spustoszałćj, niedrożnej i bezwrodnéj. 1. Leop. Ps. 62, 3. Pustynie bezwodne. Wereszcz. Beg. 52. Miejsca bezwodne. W. Post. W. 172. BEZWODZIE, ia,

n. Boss. 6e3B04HU.a, 6e3B04ie, miejsce bezwodne, ein wafferleercr £)rt. Izraelitowie pobudzili boga ku gniewku w *przezwodziu (w bezwodziu ob. 2. bez) Leop. Ps. 77, 40. (na puszczy, Bibl. Gd.). BEZWODNOŚć, ści, z. brak wody, Boss. 6e3B04H0CTb, ber Safferntangel.

BEZWOJENNY, a, e, BEZWOJENNIE adv. Eccl. od wojny stroniący, Uttfriegcrifcp.

BEZWOLNY, a, è, BEZWOLNIE adv. niewolny, niewolniczy, wolności nie używający, nttfrep, nicpt frep, fclaMfcp. Ludzie bezwolni w tymże samym z zwicrzety zostaja stanie. Mon. 76, 536/BEZWOLNOŚĆ ob. Niewola. BEZWONNY, a, e, BEZWONNIE adv. woni nie mający, opite SBopIgerncp, gentd)Mo3. BEZWONNOŚĆ, ści, ź. nie-pachnienie. Włod. Mangel beê SSoplgerncpê, Me éernd)êloftgfctt. BEZWSPOŁECZNY, a, e, BEZWSPOŁECZNIE adv. do żadnego społeczeństwa nie należący, feiner gefeßtgcit 31er» Mnbuttg jugctpatt. Dzicjopis niech będzie bezkrajnym, bez-wspołecznym, gdy pisze. Kras. List. 2, 119. ‘BEZWSTRZEM1ĘŹLIWY, a, e, *BEZWSTRZEMIĘŹLIWIE adv. Eccl. 6e3y4ep5KHbiH, ‘BEZWSTRZYMAŁY, nie wstrzymujący się, uncntpaltfam. *BEZWSTRZEMIĘŹLIWOŚĆ, ‘BEZ-WSTRZYMAŁOŚć, ści, z. brak wstrzemięźliwości, btC Unentpaltfamfcit.

BEZWSTYD, u, m. BEZWSTYDNOŚĆ, ści, z. brak wstydu, Boss. Óe3CTbI4H0CTb, ÓC3CTbI4CTB0, Eccl. Ke(T»V|e Me ©c^amloftgfett, UltDerfcpäintpett. Wielki jest przedział między słabością, która ulega; a bezwstydem, który swój upadek rozgłasza. N. Pam. 16, 83. (ob. Bezczelność). BEZWSTYDNICA, y, z. Boss. 6e3CTbi4Hima, kobieta bez wstydu, bez czoła, eine (scpatnlofe, Uttoerfchćmite. Bezwsty-

dnico! ty tylko mordami oddychasz! Dmoch. II. 2, 248. Teat. 54, b. 29. BEZWSTYDNIE, a, m. człowiek bez czoła, bezczelnik, einUnoerfcpcttnter, (Scpamlofer. (Ross. 6e3-CTbUHHKS, Vind. neframnik, loter). Ostatni bezwstydnik. Mon. 71, 539. (psu oczy przedał). BEZWSTYDNY, BEZ-WSTYDLIWY, a, e, BEZWSTYDNIE adv. bez wstydu, sromu, niesromięźliwy, bez czoła, Boh. bezstaudnÿ, bcz-studÿ; Ross. 6e3CTy4HHii, 6e3CTbi4Hbin, 6e3CTbi44HBbiiï; Vind. bresframen; Slavon. neposraman, nepostudan, fcpant» lo$, lmnerf^ämt. Nie znajdzie się człowiek tak bezwstydny, Zęby z jawnym grzechem miał iść na plac widny. Hor. Sat. 28. Wśrzód rynku, Złego bezwstydnie ważył się uczynku. Zab. 16, 342. Bezwstydliwe czoło. Zab. 16,

148. Nagi. Innym służył w rozpustach bezwstydniejszych. Nag. Cyc. 37. (Ross. 6e3CTbi4CTBOBaib bezwstydnie żyć). BEZWYCHODNY, a, e, BEZ WYCHODNIE adv. wychodu czyli wyjścia nie majacy, Boss. 6e3BHX04HUH, opnę Slukana. BEZWZAJEMNY, a, e, BEZ WZAJEMNIE adv.nie odpowiadający wzajemnością, nitioechfelfetttg, nnernuebernb. Czyliź WPanna stworzoną jesteś na bezwzajemne kochanie? Teat.

14. c. 10. BEZWZAJEMNOŚć, ści, z. brak wzajemności, Mangel ber 2Bechfelfcttigfeit, bcś tërtoiebenrô. BEZWZGLĘDNY, a, e, BEZWZGLĘDNIE adv. Ross. He-B3iipaa, względu nie mający, nieVzgladajacy, opite Jhtcfftcpt. Bezwzględny sędzia, równy w swojej, jako i w cudzej sprawie wyrok wydaje. Pilch. Sen. 148. (bezparcyalny, bezstronny, ttltparipeptfd)). Nieludzka śmierć i bezwzględna. Teat. 54, e. 5. (nikogo nie oszczędzająca feinen oerfcpo* Itcnb). Gwałtem go od pracy oderwali, i jako chorego na się bezwzględnego zgromili. Pilch. Sen. list. 2, 71.— Phys. Siła, przez którą ciało opiera się rozerwaniu, zo-wiemy siłą spojenia bezwzględną, vis cohaerentiae absoluta. Hub. Mech. 210. Ciężkość bezwzględna, gravitas absoluta, którąby miały ciała, gdyby się też ziemia i nie obracała około osi swojej. Hub. Mech. 439.    §. Passive:

względu na siebie nie ściągający unberndftdjttgt. Chociaż on mnogą w pracach zaciągnął siwdznę, Bezwzględną swoje widział robociznę. Zab. 9, 236. Ejss. Bezwzględną w mych oczach stajesz się Ludwisiu. Teat. 14, 93. (obojętną gletcpgülttg). BEZWZGLĘDNOŚĆ, ści, z. brak względów', Me 3îü(hftd)tMoftgfett. Książęta rzeszy muszą się oglądać, że cesarz jest głową Niemieckiego państwa, któryby nie mógł być obojętnym na tę ich ku sobie bezwzględność. Pam. 85, 1, 56.

BEZZAB, ęba, m. ziele ballota Linn. fcptoarjer SIttbortt. Kluk. Dyk.^i, 66. ob. Bezzęby.

BEZZADŁY, a, e, Ross. 6e3acajŁHMH, żądła nie mający,

ftad;elloćL opnę ©tacpel.

BEZZAKONNOŚĆ, ści, z. BEZZAKOŃSTWO, a, n. życie i postępowanie bez zakonu, bezwiara, niewiara, nieprawość, bezbożność, Ross. 6e33aK0Hie, Bag. bezâkonje, be-zakon, bezakonitos; Bosn. bezakonje; Me ©efe|lofigfeit, Me 9?t(ptanerfemumg beê göttlichen @efcj$e3, bie Srreligiofitćit, ber Unglaube, bie ©ottlofigfeit. Gdzież tu są oni, którzy bez-zakonność królestwu Polskiemu zadają? Orzech. Qu. 102. Serce jego zebrało bezzakoństwo sobie. Pimin. Kam. 245. Grzechów i bezzakoństw' ich nie wspomnę więcej. Budn.

ł 1 *BEZ-

Hebr. 10, 17. Daj boże, abyśmy grzechy i bezzakonności swoje porzuciwszy, wolą twoje wykonali! Sk. Kaz. N. 419,

b. BEZZAKONNIK, a, m. Ross. 6e33aKOiiHHKb, bezbożnik, nieprawy człowiek, ein ©otte^ergeffeuer, etn ©ottlofcr. Chrystusowy bok na nowo przebijacie o bezzakonnicy! Pimin. Kam. 248. BEZZAKONNICA, y, z. Ross. 6e33aKOHHHita, bezbożna, nieprawa, bie ©otteêyergeffeue, bte ©ottlofe. BEZZAKONNY, a, e, BEZZAKONNIE adv. bez zakonu, bez prawa bożego żyjący, postępujący, bezwierny, bezprawy, bezbożny, Ross. 6e33aKOHHbiîi, Sorab. 1. bezfakonski, Rag. bezakonit, bezâkogni, Eccl. ce^KOHhHi, Bosn. bezakoniti, bezakonito, (Vind. bressakonski * bezżeński), gefejdoS, o^tte giHtltd)e3 ©cfcjy ungläubig, gefe|u>ibrlg, gottlob, irreligiös. Byłem tym, co pod zakonem, jako pod.zakonem (żydom żyd) ; bezzakonnym jako bezzakonny ; (poganom poganin); nie będąc bezzakonnym bogu, ale W' zakonie Chrystusowym, abym zyskał bezzakonne. Budn. 4. Cor. 9, 21. (ob. Podzakonny). Którzy bezzakonnie zgrzeszyli, bezzakon-nie i poginą; a którzy w zakonie zgrzeszyli przez zakon osądzeni będą. Budn. Rom. 2, 12. (bez zakonu, Ribl. Gd.). Którzy bezzakonnie sobie poczynali, wyklinani byli. Sk. Dz. 180. Ew'anielia przeciwko niedowiarstwu a żywotowi bczzakonnemu. Rej. Post. U. u. 4. Bezzakonny Judasz. Pimin. Kam. 243. Bezzakonni pismiennicy, ib. 242. — (Ross,, óc33aKOHHHiiaTb, 6e33aitOHHyiq bezzakonnie żyć). *BEZZAŁOSNY, a, e, ‘BEZZAŁOŚNIE adv. nieżałosriy, niesmutny, ungetrübt, eljue hinunter. (Ross. 6e3?KajiocTHbm * bezmiłosierny).

TÆZZAPAC1INY, a, e, bezwonny, zapachu nie mający, ge* ritd;Ii)3, nld)t nioljlrtedjeitb. Eccl, 6e3yxaHHbiH. BEZŻABTOWNY, a, e, BEZZARTOWNTE adv. — Sorab.

1. bezżortnć, neżortnć, woprahwdoscżnć; Vind. stauno-sten, riesnoben, staun, saterden, Ross. óe3inyTonHO, Eccl. 6e3myTKn, fdierjlof, uufdjer^aft, olute ©djerj, (ob. Serio). BEZŻARTOWNOŚĆ, ści, z. (Vind. staunoba, riesnoba, stau-nost, staunust), brak żartu, Me ©rnftljrtftlgfelt.

BEZZASŁUGA, i, z. brak zasług, bie $erbienfth)ftgfeit. Znajomość zasługi i bezzasługi. Mon. 75, 653. BEZZASŁU-ŻNY, a, e, BEZZASŁUŹŃlE adv. nie mający zasług, utt» »erbteufllid;, uituerbieut.

BEZZASTĘPNY, a, e, BEZZASTĘPNIE, adv. niezastąpiony przez nikogo, uimertrcten, burd; uientaitb oerlrclett. Ross. 6e33acTynnbiM bez instancyi, bez *przyczynv. BEZZASZCZYTNY, a, e, BEZZASZCZYTNIE adv. nieza-szczycony, Ross. 6e33amnTHbiw, uubefdjil^t. ob. Szczyt. BEZ-ZAW1STN0ŚĆ, ści, i. brak zawiści, Ross. óe33aBHCTie, Eccl. 6e33aBHCTHOCTb, bie Sîelbloftgfelt. BEZZAW1STNY, a, e, BEZZAWISTNIE adv. Ross. 6e33aBHCTHbifi, ueibfoS. BEZZAWODNY, a, e, BEZZAWODNIE adv., zawodu nie-czyniący, niecierpiący, untruglld;., Nadzieja bezzawodna. Dy ar. Gr. 299. BEZZAWODNOŚĆ, ści, z. bezpieczność od zawodu, Me itutruglidjfelt.

BEZZBROJNY, a, e, BEZZBROJNIE, adv. nie zbrojny, bez zbroi, bez broni, bez oręża, n>e^rIoSr tnaffettïüS. BEZZBROJ-NOSC, ści, z. brak zbroi, stan niezbrojny, bte SBc^rlofigfeit. BEZZĘBNY, BEZZĘBY, a, e, (Boh. et Slovac. bezzuby; Ross. 6e33y6ufi; Bosn. bezzubi, brezub; Rag. bezubni, prezub; Vind. près sobj, skerbast) * zębów nie mający, jaI;nU)3, c^ine iJafytt. Bezzębna babusia. Toi. Saut. 99. Starzy i bezzębni ludzie źle zwykli trawić. Mon. 70, 59. Dziad po bezzębnych dziąsłach językiem bełkoce. Hor. Sat. 206. Wilk bezzęby. Bielaw. Myśl. G. b.

BEZZENIEC, ńca, m. BEZZENNIK, a, m. Boh. bezźenec, neźenliwec; Slavon. nexenja; Ross. xo.iocTi>óa, xoiocthicb; który zony nie ma. Ma.cz. który się nie ożenił, kawaler, etu ©Ijelofer, Unï)crt;c^ratl;ctcr. Mon. 75, 588. Bezżeńcy i panny wiedli stan niepokalany. Kant. Gd. 331. Takich dziewic i bezzenników, którzy i ciałem i duchem czystemi są, dziś rzadko w papiestwie. Żarn. Pst. 3, 53. stary bez-żenięc, ettt Ipageftülj, (ob. Samożyjec). BEZŻENNY, a, e, BEZŻEŃSKI, a, ie, Boh. neżenliwy; Sorab. 1. neżenenó; Slovac. samotny; Vind. bressakonski, neoshenjen, nesa-konski; Boss. ôe3æeiiHtiH, 6e36paniu>m, xoæoctlm; Eccl. XMiTL ÔC3JKCHHLIÎI, * zony nie mający, bez żony źy-żyjacy,’ ofjue grau, uuBcroeibt, untfcrl>ei)ratl>ct, lebtg, (non einer !Dïrtnn3perfon). Żywot bezmęski albo bezżeński jest wolny. Gil. Pst. 324. Swiatowemi gardząc rozkoszami, Bezżeński żywot i czysty obrali. Odym. Św. 2, F. 2, b. Tak w stanie małżeńskim, jako i w stanie bezżeńskim w powściągliwości chować się potrzeba. Katech. Gd. 45. Zostawać w bezźennym stanie. Zab. 6, 206. Przenosił stan swój bezżenny nad ich małżeństwo. Zab. 14, 318. Bezżeński i czysty żywot wiódł. Sk. Dz. 186. Zamyślił bezżeński żywot prowadzić. Otw. Ow. 402. BEZZEŃSTWO, a, n. ‘bezłożeństwo, życie bez żony, bezżenne; Boh. bczżenstwj; neżenatost, neżenliw-ost; Sorab. 1. neżenitoscż; Slovac. samotnost, panictwj; Ross. 6e3*eHCTBO, 6e3Ópanie, 6e3-ópauiiocTŁ, 04inianecTB0; Eccl. óc3*encTBO, e4iiHanecTB0; Rag. et Croat. neudaja, btc Unbewclbtl/elt, (Eljelofigfelt. Prawa na tych, co w bezżeństwde mieszkali. Sk Dz. 186. Dla czego niektórzy w bezżmistwie zostają? Petr. Ek. 54; bo bezżeństwo spokojne. Cn. Ad. 22. Jeśli młódź wszystka bezźeństwo ulubi, Skończony jeden wiek cały świat zgubi. Morszt. 224. Ross. óeajKCHCTBOBaTb w bezżeństwde żyć. BEZZGODNY, a, e, BEZZGODNIE adv. niezgodny, uneinig. Bczzgodni bracia. rZab. 14, 75.

BEZZGUBNY, a, e, Eccl. 6e3naryÓHbiH, Gr. dróh&gog, nie podległy zgubie, mwcrbcrWtd).

'BEZZIELNY, a, e, BEZZIELN1E adv. Eccl. 6e33aaqHbiił, ziela nie rodzący, fein ©rüu tyewor&riitgenb, unfrudjtbar, Gr. dykooę.

BEZZIEMNY, a, e, bezkrajny, ziemi czyli kraju nie mający, o (lite 8anb. Jan bezziemny, król Angielski. Wyrw. G. 450. *BEZZLICZNY, a, e, *BEZŹLICZNIE adv. Eccl. , niepodobny do policzenia, uitjćifylbar, UUjdljllcf;. LICZNOŚĆ, ści, i. Eccl, óesmic.ibCTBO, niemożność aby być policzonym, ble Uitjdldliarfeit.

'BEZZŁOŚNY, ‘BEZZŁO ŚLIWY, a, e, BEZZŁOŚNIE adv. nie mający złości, Utt&O&fjflft, plute Sonett. Ross. óe33Xo6-huh, 6e33JiocTHbiM. ‘BEZZŁOŚNOŚC, ści, z. wolność od złości, Eccl. 6e33Æo6ie, Gr. âxaxla, ble Huboêljafligfctt, Eccl. 6e33ÆOÔCTBOBaTH bezzłośnym być.

BEZZMIENNY, a, e, BEZZMIENŃ1E adv. Ross. óeasMMHbw,

zmianie nie podpadający, uimerattberltd;. BEZZMIENNOŚĆ, ści, z. niepodległość zmianie, bte Uttöerctnberltdjfeit.

BEZZMYŚLNY, a, e, BEZZMYŚLNIE adv. Ross. óesMbi-cjchhłih j zmysłów używania nie mający, zmysły prżecho-dzący, nadzmysłowy, über jtttnltcl;, ol;tte ©ebrand) ber ©tmte.

Przekładają uczone zawroty, bezzmyślne zachwycenia, nad umiejętność rzeczywistą. Zab. 6, 298.

'BEZŹNAMIENNY, a, e, Eccl. 6e33HaMeHHBiłi, nie oznaczony, znamieniem nie mogący być wytkniętym, Gr. darr iianoq, nnbejetdjenkr.

"BEZZNANNY, a, e, bez rozeznania, nmierftćutbtg, oI;ne grfcitnttttjl Doświadczam, jak jest człek bezznanny, kiedy się od drugich wstydzi oświecać. Teat. 52, 180.

‘BEZŻÓŁCI, ia, ie, żółci nie mający, Eccl. 6e3/Ke.niHUÖ, gaüetthrê, o^ne ©alle, Gr. d^oXog.

‘BEZŻOŁDNY, a, e, bezpłatny, bez żołdu służący. Ross.

6c3/KajiOBaHiibiH, nnkjolbct.

BEZZWŁOCZNY, a, e, BEZZWŁOCZNIE adv. nieodwłóczny,

mwerjügltd). Niech łódź po niego bezzwłocznie zachodzi. • nomen viri) ; Eccl. Ô'&.ihblm Przyb. Luz. 453. BEZZWŁÓCZNOŚĆ ob. Bezodwłóczność.

‘BEZZWYKŁY, a, e, Ross. óe30ÓhnnibiH, niezwyczajny,

Itngenńi^ltltd;. ‘BEZZWYKŁOŚĆ, ści, i. brak zwyczajności; bie itngeroöl)nltd;fett.

BEZŻYLNY, a, e, żył nie mający, mtgeabert, otyne Slbew,

Eccl. 6e3acHiHbiH, Laur benzoin ma liście bezżylne. Kluk.

Ryk. 2, 76. (Eccl. óe3*imibiM, bezsilny, bez kości, Gr.

IyVEVQOÇ ,’ II3ÎKH.TfIK), 6e3JKH.THa TBOpiO , K67ïîîH!\0K£iTll, 5e3— atH.no, b^ 6c3cn.iie npiiB04HTb Koro, o6e3cn.iMBaïb wysilić).

BEZZYSKOWNY, a, e, BEZZYSK0WN1E adv. bez zysku, zysku nie przynoszący, genunnftloS, tlttłwrtljeifl/aft. Przy nas bezzyskownćj pracy zostają mozoły. Przyb. Ab. 437. §.

Zysku nie patrzący, bezinteressowny, nntnterefftrt, ttnetgem îtMtg. Widzisz, że rady moje są bezzyskowne. Nieme. Kr.

2, 494. Pokazał się bezzyskownym we wszystkich sprawach.. ib. 406. BEZZYSKOWNOŚĆ, ści, i. niepoźyteczność, bte Unoortyctfljafttgfcit, ©emhmftloftgfett. §. Bezinteressowność, bte ttneigcnnüfctgïetj.

BEZŹYWY, BEZZYWOTNY, a, e, nie mający życia, \ib Xoö, cjnte geben; (Roh. bezżiwy; Slovac. bezżiwotni; Vind. hres shiulenja, neshivez). Imaginacya, czułość i życie bezżywotnym istnościom nadająca. N. Pam. 4 4, 222. (Ross. o6e3auiBOTHTb życia pozbawiać).

ófi.iecOBaTbiH, npo-

na

BEZZMYŚ - BIAD.

BIADA - BIAŁO.

93

BI.

BIADA! interj. niestety! (oppos. błogo!) cum enclit. Bia— daż! BIADASZKU! (Boh. beda, po hrjchu; Slov. beda, prebeda, bedasku, prebedasku! Sorab. 4. beda, beda, yaw, owya! Sorab. 2. beda, rostejscho; Ross. yBLi! ropę! Gr. oval; Iltbr.^ü. Lat. \ae! Ger. me^e! Anglosax. wa, we! Ulphil. vae! Dalm. vay, oboy; Hung. yay! Croat. jaj me-ni! Rag. vaaj, zlćd, léle; Bosn. jaoh, joh, uh, vaj, jaoh! Slavon. jao! Vind. joh, jomene, aube, bogu milu, bogu se vsmili, gorje! Carn. jamer, gorje!) * Biada ziemi, gdzie król jako dziecię! Sk. Dz. 1177. Komuż z tego biada? mnie! komu niestety? mnie? niestety i wam, którzyście mnie znieważyli! Smolrz. Lam. 16. Biada tej kokoszy na której jastrzębia zaprawują! Cn. Ad. 23. Biadaż mnie na

cię, ty mi głowę psujesz, Inaczej nie wiem, jedno mię czarujesz. J. Kch. Er. 46. rue^e über bid;!

‘BIADA, y, z. ob. bieda, nędza, baê Seite, (Eleitb, bte Biada bez dzieci, biada i z dziećmi. Boh. Kom. 4, 263. BIADAĆ czyn. intrans. narzekać, biada wołać, utyskiwać, stękać, (Sorab. 2. sze sjamrowasch; Carn. jamrati), mclp Hagelt, jammern. Po najmniejszym przypadku zaraz płacze, narzekali biada. Pot. Syl. 2. Prometeusz na Kaukazie biada, Ze ogień z nieba do ludzi przekrada, ib. 359. Będziesz na to twe głupstwo niepożytecznie biadał. Hrbst. Lek. E. Nieraz nań biadali. Warg. Wal. 35. O jak ja nieszczęśliwa! tak w żalu biadała. Przyb. Ab. 469. Biadowa-nie, narzekanie, Ross. Bon.ib, ba§ 2Bcl]flagen, bie SScIjHage. Płacz i biadanie. 3. Leop. 1. Hier on. 7. (ob. Biedować).

Pochodzące: bieda, biedny, biedak, biedaszek, biednieć, biedować, biedzić sie, biedziciel.

BIAŁA GŁOWA ob. Białogłowa. ‘BIAŁASY, BIAŁAWY, a, e, BIAŁA WIE adv. (Boh. belawy; (Roh. Belaus Candidus

i KTJIOKaTT»,

ô’B.iyiomiilca, mr.io ôwb, Ross. ótaoBaibiM, Rag. bjegljahan; Vind. bev’kast; Carn. welkûst; Slovac. nabjlÿ, Sorab. 4. na-bél), na biały kolor pochodzący, biało się przebijający, niezupełnie biały, mcipltd). Blada barwa wina i białasa między żółtą śrzednia. Cresc. 567 Wino białe, gdy rok przetrwa, miewa barwę nie prawie białą, ale jako pospolicie zowią białasa. Cresc. ib. Flegma biaława. Sak. Probl. 444. BIAŁA-WEK, wka, m. 4. motyl miernej wielkości biały, Danaus Evippe. Kluk. Zw. 4, 379. Ład. IL N. 140. ber üffieißborn* Dogcl, eilt meiner ©dpncttcrling. BIAŁA WIEC, wca, m. 1. ziele nazwane tak od białości; inaczej Ziobro białe, Szczy-rzyc, Srebrnik. Syr. 546. meijü ©tlberîraut. BIAŁEK, BIAŁKO, a, n. cicklizna biała w skorupie jaja, żółtek oblewająca; Roh. et Slov. bjlek; Sorab. 1. et 2. bćlk, Vind. bielak, belak, welak; Carn. węlak; Rag. biôze, bjelânze; Croat. belanyek; Dal. bilyak, bilyaneze; Bosn. bjelaç; Slavon. bionjak; Ross. óLiokt,, ba$ 2Befpe tm (S^e, ba3 fêçerroeifL Kluk. Zw. 2, 78.    §. Białek oka, tunica albuginea. Kluk.

Zw. 4,'43. Ross. ótjoicb, baś 2ßctj5e im Singe. Oko złącza się przez błonkę białą, co się zowie białek w oku, album oculi, z kościami podlegającemu Kirch. An. 82. §. Białek, bielmo, ber mctjk ober grane (Staar. Białkiem mu zaszło oko, laborat ylaućomate. Mącz. Sorab. ból na woku. §. Białek paznokci, kropki białe lub miesiączek biały pod paznokciem, baê SfBetße nnter ben SMgelit, bie S51ntl;e. Sak. probl. 414 BIAŁKA, i, z. białogłówka; ba3 SöetMiCit, grauenàimiltercfieit. Przyniosła dziecko do białki mojej, aby mu ssać dawała. Teat. 29, b. 432. (do żony, do baby mojej). Nie chciał z nami przestawać, nie chciał bydła pasać, Lepiej mu za białkami po ulicach hasać. Nar. Dz. 3, 54. BIAŁKOWAĆ, ał, uje, czyn.nied. białkiem zaprawiać, mit ©t;ermetj3 anmadjett. Winiarze wina ipsymując, hałunując, białkując, siarkując psują. Syr. 1219. BIAŁO ob. Biały. BIAŁOBRODY, a, e, Ross. 6tjio6opo4BiH, białą brodę mający, metjMrttg. BIAŁOBBWI, ia, ie, Ross. 6t-joópoBbift, brwi białe mający, mm meinen Slugenbratttten, met^angeitbraitittg. BIAŁOCIAŁY, a, e, Ross. ótioilijiułi, ciele biały, metßleibtg. BIAŁOCZERWONY, a, e,

BIAŁORĘKI, a,

Eccl. ótiouepMHuS, Gr. hvxéçvi9qoç, roelßrotlj. B1AŁO-DRZEWO, a, n. topola, której liście na jednej stronie ze spodu białe, Cresc. 455. Gost. Ek. 164. bic Setßpap* pel. BIAŁOGARDŁ ptak ob. Pliszka białogardł, ba# fefylcfycn. BIAŁOGEBY, a, e, gebe biała majacy, Boh. bë-lohaubek, Ger. nmßmäultg. ‘BUŁO G LIN AT Y, a, e, Boh. belohlinatÿ, zielonawy, apfelgriht. BIAŁOGŁOWA, BIAŁA GŁOWA, y, i. niewiasta, kobieta, od białego głowy za-wicia, czyli podwiki. Mon. 75. 588. baé 2Bctb, ba$ $rau* cnjtntmer, bic $raiten8perfon ; Bom. sgenska glava, sgena; Rag. xenska glava; Slavon. xena; Vind. shcnstvu; Sorab.

1. żonska; (cf. Croat. muska glava* mężczyzna). BIAŁO-GŁÓWKA, i, z. zdrobn. bas 50etbcl)ett, grauenjunmerdfen. Starajmy sie o lepsze z swej strony porządki, Chociaż męże nas zowią białe głowy, prządki, Ku większemu zelżeniu kobietami zowią... Biel. S. N. 3. Białogłowy są bardzo niestałe, uwierzą rychło, biesiady i tańce rady widzą. Budn. Ap. 72. Nowina na świecie białogłowa dobra. ib. 136. Przystojniej na białogłówki Twarde serca zmiękczać słówki, Jak. Wyb. C. 4. (ob. biała płeć, biały gmin.) B1AŁOGŁOWSKI, a, ie, Sorab. 1. żonski, kobiecy, niewieści, SBetber*, roetbltd), grauen*, grauen* Jtmtner *. Eunuchowie zakrawają nieco białogłowskiego przyrodzenia. Ktok. Turk. 33. Wzywam was, młodości bia-łogłowska, byście przypatrzyły się tej świętej. Bals. Św. 1, 63. Już były ustały u Sary białogłowskie rzeczy. W. Genes. 18, 11. (przestało bywać jej według zwyczaju niewiast. Bibl. Gd. t. j. upławy miesięczne, miesiączki; e$ ging ttjr nidit ntelir nad) ber SBetber SBctfe. 8utf) g. Białogłowski, herb, trzy trupie głowy. Kurop. 3,6. z In-flant, eût SBappen, BIAŁOGŁOWY, a, e, głowę białą mający, Boh. bëlohlawÿ, Ross, ó-MorojOBbiil, Eccl. óbioraa-BMH, inetßföpftg, Boh. bćlohlawck, białogłowiec, siwy. BIAŁOGONNY, a, e, Boss. ömoxboctmö, ogon biały mający, inetßfdfmäujtg. BIAŁOGOREJACY, a, e, płomień biały wydający, metßflammtg. Siarki białogorejącc. Olw. Ow. 598. BIAŁOGROD, u, m. Rag. Dahn. Slavon, Biograd, Belograd, Boh. Bćlhrad, Bólohrad, miasto białe czyli na białej skale. Klecz Zd. 49. SBetßeitlmrg. Akerman, stolica Tatarów Budzińskich w Bcssarabii. Wyrw. G. 256. Potężne miasto Belgrad albo Grecki Białygrod, klucz do Węgier. Fur. Uiv. E. 2. b. Twierdza Turecka w Biało-grodzie czyli Belgardzie nad morzem czarnćm. N. Barn. 17, 157. Boh. Belhard recky, doleyski, Alba Graeca, Taurinum, griedjnfd) SBetßcitlmrg, SMgrab. Białogrod wielki, Boh. kralewsty, alba regalis, @tul)ln'etßenlmrg, Boh. sed-mihradsky, alba Julia, SBctßeitlutrg tu ©tebenlutrgen. BIA-ŁOGRODZKI, a, ie, do Białogrodu należący, Selgrabtfd), Söctßenlmrgtfcl). Orda Białogrodzka czyli Budziacka. Czartor. Mscr. BIAŁOGRZYWY, a, e, Boss. óniorpHBbńl, grzywę białą mający, tnetßntdfmtg. Białogrzywe konie. Zebr. Ow. 296. BIAŁOKONNY, a, e, konie białe mający, non meißelt ^ferben, mctßroffig. Hufce swe białokonne przeprowadził. Groch. W. 13. BIAŁOKRUSZ, u, m. kruszec koloru podobnego do ołowiu. Kluk. Kop. 2, 164. SDUltbbdlt, Slepgldtte. BIAŁOKUROWATY, a, e, Ross. ÓMOKjpbiM, blond, lisawy, blottb. Białokurowaty, po Francuzku blond.

Mon. 75, 593. U jednych są włosy czarne, u drugich rusawe, u inszych żółte, u drugich białokurowate. Sak. Probl. 26. Flegmisty człowiek bywa włosów białych albo białokurowtaych. Oczk. Przy. 15. Prov. Diesięć lisowatych do jednego białokurowatego na poradę chodzą. Rys. Ad. 12. (ślepy ślepego prowadzi). BIAŁOKUROWIGZ, herb, inaczej Pocisk zwany; miesiąc nie pełny, a nad nim litera V. Kurop. 5, 6. ein Sßappett. BIAŁOLICY, a, e. Ross. óbaoMUUH, liców czyli oblicza białego, non metßent ©eftcfyte, metßmangtg. BIALOMLÉGZNY, a, e, jak mleko biały, mtldjmetß. Białomlćczna droga na niebie. J. Kchan, Dz. 289. bte »strajk. Zab. 13. 119. BIAŁOMORWÓW-KA, i, i. woda z białej morwy liściem ugotowana, mit meißeu SWauIbecrblättern abgefod)teś> Söaffer. fr. BIAŁONA-PADŁY, a, e, metß gefallen, fo eben frtfd) gefallen, nom (gcfptee, Dla śniegu białonapadłego nie mogli drogi rozeznać. Bielaw. Myśl. D. 2. b. BIAŁONOGI, a, ie, o białych nogach, Ross. óKnonorm, metßfüßtg. Białonogi koń Turecki. J. Kchan. Dz. 289. ‘BIAŁONOSZY, a, e, Eccl. ókiOHOcen-b, Gr. hvxocpogog, w bieli chodzący, meiß ge* fletbet, metße garbe trageitb. BIAŁOOGONNY ob. Biało-gonny. BIAŁOOKI, a, ie, białe oczy mający. Boh. bë-lookÿ, belowoky; Dal. bilokazt; Croat. belookaszt, mctßau* gtg, non mctßcn Singen. BIAŁOPIÓRY, a, e, o piórach białych , melßgeftebert. Białopióry łabędź. A. Kchan. 259. Białopióre gęsie. Tward. W. D. 76. Białopióry orzeł. Minsk. Ryt. 2. BIAŁOPŁYNIENIE, ia, n. upław biały kobiecy, ber meiße gluß, eine üffielberfranffiett. BIAŁOPŚTRY, a, e, biało nakrapiany, metß gcfprenfclt, meißfdfetftg. Ryś skórę ma białopstrą. Haur. Sk. 307, ie, rękę białą mający, Boh. bëlorukÿ ; Ross. ókiopyKift, (Boss. óhiopyuKa pieszczoszka, pieszczona kobieta), Eccl. ótiopaMeHHbiM, białoręki, białoramienny. ‘BIAŁORZĘSY, a, e, Ross. ÓMOÓpucMH, o białych rzęsach, mit mctßen Slugetuutinpent. BIAŁOŚĆ, ści, i. barwa biała, Slovac. Boh. bëlost; Vind. belu, belota; Carn. wćlina, welust; Croat. belina, beloeba, belilo, Dal. bilina, pribilsztvo; Rag. bie-locchija, bjelina; Bosn. biloclija; Sorab. 1. bćwoscż; Ross. ót.iocTL, bte 5ßctße, bte metße §arbe. Zimno jest matką białości ; jako gorącość matką jest czarności i ogorzenia. Sak. Probl. 21. BIAŁOSKÓRNIK, a, m. garbarz, co białe skóry wyprawia. Mon. 75, 588. ber Söetß* gdrber. Boh. girchaf; (ob. Irclia), Carn. jęrhar ; Vind. sir-har; Ross. cmpomhthhkł (cKopHaitb kuśnierz). §. W warcaby grając, biały mnich, suchą biorący, ber @d;ttetber, im 2)amenfptel. Tr. BIAŁOSKÓRNICZYK, a, m. czeladnik białoskórniczy, ber SSBctßgärbergefeEe, ober Sefyrburfdfe. BIA-ŁOSKÓRNICTWO, a, n. rzemiosło białoskórnicze, Boh. gircharstwj ; Ross. CbipoMmia, bte Söeißgärberety. BIA-ŁOSKÓRŃICZY, a, e, Boh. girchafsky, Ross. cbiposra-thhkobi, CbipoMHTiiHuiH, cbipoMflTHHuecKiil, do białoskór-nika należący, Sßeißgärber *. Białoskórniczy cech. BIAŁO-SKRZYDŁY, a, e, o białych skrzydłach, toetßgeflttgelt, toetßflügeltd). O białoskrzydła morska pławaczko, Łodzi bukowa. /. Kchan. Dz. 76. “BIAŁOSMUKŁY, a, e, wysmukły, i biały, weiß tlttb fdjjlattf. Szyja białosmukła. Pot. Arg. 126 et 335. BIAŁOSTOK,* BIAŁYSTOK, Gen.

ob.

BIAŁOSTOC - BIAŁY.

BIAŁY.

95

Białegostoku, miasto Podlaskie. Dyk. G. 1, 77. 25iahp ftof (km: mfynbafy. BIAŁOSTOCKI, a, ie, do Białegostoku należący, üBtatyftocfer*. ‘BIAŁOŚWIETNY, a, e, Eccl. 6kjo3pa'mtiM, biało lśniący, n)ci^Iend;teiib, ghtnjenb. BIA-ŁOSZ, a, m. ł. kamień biały, ein toetßer ©tętn. Rudnicy rudę kopiąc, kamienie te białe wyrzucają, i nazywają je po tutejszemu białoszami. Torz. Szkł. 199. BIÀ-ŁOSZATY, a, e, Eccl. óiaopH3Hbm, w białe suknie ubrany, toeißgefleibet. BIAŁOSZYJ, ;a, e, szyję białą mający, toctßllälftg. Bydła białoszyje. Otw. Ow. 403. Białoszyje jaskółki. Zab. 16, 318. BIAŁOWŁOSY, a, e, {Rag. bjelovlâs, Ross. 6kjiOB.iacbiM, ókjiOBOJOCbiH ; Dal. bëla-köszt); włosy białe czyli siwe mający, weißhaarig. ***BlAŁO-WONNY, a, e, biały, a przytóm przyjemnie pachnący, weiß unb rcofylrtecfycnb. Pierwszy kwiat uszczknąć biało-wonnćj róży. Chrośc. Ow. 41. B1AŁ0ZĘBY, a, e, Ross. 6tj03yóbiM, zęby białe mający, rcetj^ćtyntg. BIAŁOZAB, eba, m. człowiek białozeby ein SSBeißjalnt, ein 2ßetßjäl;ntger. 'BIAŁOZŁOTY, a, e, bladozłoty, białokurowaty, blond, blottb. Włosy białozłote. Ban. 0. 2. b. BIAŁOZOR, a, m, Roh. b’elozor, Jalco gryfalco Lim. ptak wielkości kury, bardzo drapieżny. Zool. 277. ber ©e^erfalf, ©erfalf. Po Rusku kreczet. Czack. Pr. 2, 244. Białozory bujne. Ban. J. 2. b. Białozor kwili. ib. J. 3. b. - BIAŁOZORY, a, e, do białozora należący. ©et;erfalfen*. BIAŁUCHA, y, z, pospolite przezwisko krów albo kóz białych, {ob. Czarnucha), ein 9?ame ber treten ^itye ober Siegen. Cn. Ad. 614. BIAŁY, a, e, BIAŁO adv. Bielszy, a, e, Comp. Bielej Comp. adv. Bieluczki, Bieluchny, Bielutki, Bielusieńki In tens : - kolor ze wszystkich najjaśniejszy, {oppos. czarny), weiß ; Boh. et Slovac. bjlÿ, bćly, ból, bjle, bóleyssi; Sorab. 1. biely, bówe; Sorab. 2. béli, béwi; Dal. biel, bio, bil; Rag. bio, bjela ; Bosn. bio, bjela, bjelo, bil, billa, billo; Croat. beli, ból, bélo, Slavon. bili, bió, bila, bilo; Vind. biel. Carn. bel, węl; Ross. ókjbiH, (cf. Germ. fatyl, bleid), Lat. palleo, Gr. ącdóg, Hebr. bü M*pallere, ob. blady, płowy). Bielsza nad śnieg. Hal. Ow. 210. nad mleko ib. Szaty jego stały się lśnące białe, jako śnieg, jakich nie może blecharz na ziemi wybielić. Budn. Marc. 9, 3. Biały mróz. Lib. Hor. 14. Kniazia Moskiewskiego białym Carem nazywają, to jest, królem białej Rusi, może dla tego, że obywatele państw jego sukni i czapek białych używają. Gwag. 523. Ross. et Eccl. ,    e«-

iiopii/MIb. HeMOHaxï, MipcKiü neiOBkwE, laik, świecki, {opps. czerniec) etn 8at;e, ber fern üßiönd; ift, ein weiß ge* fletbeter. Król z rycerstwem daleko w Prusiech ma wojnę; pustki znajdziesz w Rusi; biała czeladź i czerń uboga pozostała. Birk. Chmiel. B. 3, b. (świeccy ludzie z pospólstwa i mnichy). Wełna biała, Eccl.

Jary, Jarzęcy. - Wino białe, weißer SBettt. Robi się wino białe z białych jagód. N. Pam. 21, 314. Różnicy między winem białym i czerwonym nie czyni, ale walecznie łyka. Mon. 70, 361.-Biała mąka, Boh. bólna mauka (cf. Boh. Slavon. obilj * zboże) weißeö 2M;1, ©emmelntel;!. Ziarno żeby miało w sobie niejaką mąc.zność świeżą, nie-zbuczniałą, ale białą. Cresc. 201. Biały chleb, pszeniczny, bułka, Żemła, SSBeißbrot. Ross. crHÓeHb. Smak manny,

jakoby Żemły z miodem. 1. Leop. Exod. 16, 31. (biały chlób. 3. Leop.). Nie biały chleb, ale Żemła. Cn. Ad. 608. (nie kijem, ale pałką; nie kij, ale drewno). Szkoda psu białego chleba. Rys. Ad. 62. (dobra Matyaszowi płotka; dobra psu mucha), fig. Biały chlób, płeć biała, kobietki, białogłówki, ba£ Söctbenwlf, bie peiber. To nie jest ku sławie, kiedy więc wieść prawi, Ze się ten albo ów białym chlebem bawi. Łatczn. Zw. 27. - Biała płeć, biały gmin, białogłowy, kobiety, b«3 [(pite ©efd;Ied;t, bie 2Seikr. Wszystkiej białej płci to służy, Najkrócej słuchać, mówić jak najdłużej. Pot. Syl. 405. P. Kch. Orl. 1, 104. Przyszły wszystkie matrony, panny i gmin biały. Pot. Arg. 213. Z białego rejestru potomstwo. Tr. Rozmówki między osobami białemi. Mon. 74, 141. (kobietami).- Choroba biała lub panieńska. Krup. 2, 273. ber treibe 31ltß ib. 5, 129. ob. Białopłynienie. Krosty białe jątrzące, niesztowice. Syr. 119. Eccl. B^rL, ótauft, cTpyrrB, npoKa3a; eut weißer 21n3fd;lag. - Białe’ w oku, białek oczny, ba$ SBeiße im 21uge. Daremna ręczna strzelba, która białego w oku nieprzyjacielskióm nie widzi. Birk. Chód. 34. - Morze białe, brt$ wetße 5D?eer. Helles-pontem woda zmorzą czarnego do morza białego, Pro-pontidis rzeczonego, pędem wielkim idzie. Star. Dw. 2, Podobnież. Mówi Turczyn: gonić ich będę od Dniestru, aż do białej ich wody Wisły. Birk. Chm. B. 4.- §. Biały, czysty, opposit.: brudny, weiß, rein, ntd;t    Da

no mi białe suknie. Teat. 30, 33. Biała izba, [oppos. czarna izba) ettte reine ließe ©tube. Tam nie zobaczysz kominów w domach, ledwie u bojarzyna, albo kupca znajdziesz biała izbę z okienkami i piecem. Boter. 161. {ob. Swietnik). - Budowanie, w którem sam dziedzic imienia mieszka, pański albo biały dom może być zwań. Macz. dwór, b(t3 ^erren^attö, ber ^errerttyof. Allegorya niewinności, biały, niewinny, czysty, nienotowany, {ob. niepokalany) weiß, rcitt, ttn[cf?ulbtg. Przy chrzcie obloką cię w szatę białą, która niewinność znaczy. Groch. W. 300. {ob. chrzesnak). Co ma być biało, niechajże będzie biało; a co ma być brudno, niechaj będzie brudno, a złego nigdy nie chwalić, a dobrego nie ganić. Rej. Zw.

147. Świat czarnem białe nazywa, a białe czarnym. Wad. Dan. praef. W czynieniu sprawiedliwości potrzeba, iżby białe białym zwano, a czarne czarnym. Gorn. Dz. 99. Białe za czarne, a czarne za białe przedawać, flttê fctmwrs weiß machen. Umiał czarne za białe, a białe za czarne udawać. Otw. Otw. 444. (Rag. prodâvati żarno za bjelo). - Czarne w białe obracają, t. j. złe w dobre, Mącz. - A biało? biało! Czarno? czarno! Pot. Jow. 145. Cn. Ad. I. ait quis, aio; negat quis, nego> weiß? fd)nee* weiß! et) mcfyt bod;, fd;warj? formera! (tote £)lbenï;oltn tttt fandet). Acz w jednym mieście mieszkamy, biały albo czarnyli jesteś, niewiem. Zygr. Pap. 214. Czarna krowa daje białe mleko, {Vind. zherna krava, ima sai bilu mleku ); nie z pozoru trzeba sądzić o ludziach ; nie wszystko co niepozorne, jest niedobre* bie feßwarje $ulj giebt gletchtoolß weiße 9Md;; urteile nid;t ftetâ nad; bern Sleußem. - Sprzeczne przymioty : Sorab 1. zarne ako schwon, bóle ako ron, równe ako motele, kschiwe ako

rescheno* czarny jak łabędź, biały jak wrona etc. - Karta biała, niezapisana, eilt roetße§, Uttkfdj>rte&ette3 331(ltt. Przynieś mi wielki kalendarz; obaczymy na białej karcie, czy to tam jest wpisane. Teat. 29, 126. Czarne na białym, t. j. na papierze pismo, ©cfymarj auf    fdjriftltd). ob.

Czarny. §. Biały, o włosach, siwy, weiß, î)0tt bert paaren, grau. Bóg mie będzie chciał mieć w swej obronie Do lat sędziwych i do białej skroni. Groch. W. 440. Od pierwszej młodości, Aż do swój białej skroni i późnej starości. 532. Leszek biały od włosów przezwany .Krom. BIAMKA, BIANKA, BIJANKA, i, i. robi się z mleka, mi-200. (cf. Białokurowaty). — Koń biały, siwy, siwosz, etlt SBetjüfdjtmmel, ein ©djtmmel. Biały koń, abo bardzo dobry, abo pies. Hipp. 8. Kto na białym koniu nie siedział, nie siedział na dobrym. Bys. Ad. 26. Białej sierci koń rzadko dobry; wszakże jeśli pod białym włosem czarniawą skórę ma, to jest przednie dobry. Lek. Kon. 5.

§. Biały dzień, widny, jasny dzień, już sam dzień, ber Ijcllc flarę Tag. Miał dzień biały, czemu nie oglądał, nim kupił? Klon. Wor. 66. Na łóżku dnia białego w puchu czeka. Brud. Ost. C. 7. *Białadnia (w biały dzień bety gettem Tage) gwiazdy na niebie, tak jak w nocy widzi, BIBERSZTEIN, herb, róg jeleni o czterech sękach, ze Slą-Syr. 543. Nie tylko w nocy to się dzieje, ale też i śrzód ska. Kurop. 3, 6. ettt SBappett.

biała (białego) dnia. Petr. Ek. 133. To są rzeczy tak BIBLIA, ii, ź. Croat. biblia, Slavon. biblia, svete pismo; jasne, jako śrzód biała dnia słońce. Jan. Lig. B. Ł b.

Chmurka i śrzód biała dnia słońce ludziom zasłoni. Żarn.

Papr. W. i, 469

z Grec.

Post. 200. Do białego dnia, Vind. do bielegu dnu.— Vind. per svietlen dnu * w biały dzień ; Vind. bielodan-skis jawny; Bosn. na biodfin* w jasny dzień; Rag. bje-lodan evidens, bjelodânos evidentia. - §. Białe drzewo, metjj $ol$. Pod nazwiskiem białego drzewa rozumieją się te wszystkie, które mają rdzeń nietylko biały, ale też letki i rzadki, jako są lipa, topola, wierzbina, olszyna, i t. d. Jak. Art. 3, 152.- §. Biała ryba, Ross. (maa pbi-6a, Boh. bélice, Slovac. bilica, belica, bgelica; Sorab. 2. bleja, blaja; Ger. btC SletljC, Croat. belka (Sorab. 1. kźestnicźka, Slavon. kefega ; Carn. androga; Croat. pe-chemcza). Imię powszechne wielu gatunkom ryb, osobliwie ościstym. Kluk. Zw. 5, 170. bielizna, ber SBetßftfd), ©petfeftfd). Obd. Slaulhtg.- Białe futro, od królików, metß ÿcljmcrf, non metßen ^antncfyeu ob. Biela, bielka ; — §. Biała moneta, śrebrna Stlbergclb. Pieniądze śrebrne w pospolitym używaniu białą monetą nazywamy. Kluk. Kop. 2, 174. Złotą monetę nazywano czerwoną; moneta śrebrna białej, a zdawkowa, czyli mieszana z miedzią czarnej otrzymały nazwiska. Czack. Pr. 1, 165. §. Broń biała, wszelka broń ręczna, która nie potrzebuje prochu, jako szpada, bagnet, pika, szabla, baś itutergemcl;r, ^urjgcmcßr. Wszelki oręż służący do pchnięcia, albo do cięcia. Jak. Art. 3, 286. Dla kawa-leryi biała broń czyli szabla jest użyteczniejszą od karabinów. Czack. Pr. I, 217.-§. W warcaby grając: biały mnich, białoskórnik, suchą biorący, ettt ©djuetbcr, tut ®a* mcttfptel. Fr. §. Biała niedziela, pierwsza po Popielcu, ber metfśe ©ountag, AmwcaMt, in albis genannt. Niedziela biała albo męki Pańskiej. Groch. W. 65. Gil. Post. 62; Croat. bela nedelya; Slovac. bilâ n’edéla, prewodna n’edéla (ob. Przewodnia). Rag. zvjeetna, zvjeetnizza (ob. Kwietnia).

Slov. smertna neb cerna ncdéla. §. Biały kmin ob. Kmin, Aminek. Syr. 448. Biały korzeń ob. Oleśnik.

Pochodź, bielić, bielidto, dobielić, nabielić, nabiał, obielić, pobielić, popielica, podbielić, podbiał, przybielić, wybielić, zabielić; bielą, bielka, bielarz, biel, bielica, bi-lica, bylica, bieliczkować, bielizna, bielmo i bielmok, biel-nik, Bielsk, bieluga, bieluń.

BIAŁYNIA, herb, podkowa z krzyżem, nad nim strzała do góry leżąca. Kurop. 3, 6. ettt üüßappen.

gdałów, galarety i rosołów, lub z ryżu suszonego, który gotują w formach . Wiel. Kuch. 397. ©eforutter Üîetë* füd). Przynoszą do jedzenia konfekty, pasty i bijanki tęgo zrobione z perfumami rozmaitemi. Star. Diu. 44. Bijankę z marcypanem. Rej. Zw. 26. Za starych Polaków nie znano na stołach bogatych Co jest pasztet, co ciasto albo galaredy, O biankach nie pytaj, ani marcepanach, Chybaby na wesele. Opal. Sat. 32. Od bijanek niech płacą zbytkowego groszy 6. Lek. C. 2. Skoro bianki nabitej dołoży szkatuły, Jest i sława i honor. Pot. Jow. 157?

Vind. biblie, svetu pismu; Sorab. 1. bibliya, swate piszmo; Sorab. 2. biblija; Boh. bibie, biblj, Eccl. óiió.iia ßißUov* księga ; u nas Pismo Święte, księgi pisma bożego, słowo boże, pismo, księgi starego i nowego zakonu. Kras. Zb. 1, 158. Biblija na słowiański język miał przełożyć Ś. Hieronym. Bielsk. Kr. 10.    §. Iron. Spra

wiedliwe prawo, zaprawdę dziw, że go w biblii nie napisano! Gorn. Dw. 266. BIBLIJNY, a, e, (Boh. biblicky, Vind. bibelski) * do biblii należący, MWtfd), üBtbel * (Boh. biblaf pilny biblii czytelnik, bibliarz, w rodź. żeńsk. Boh. biblarka). *BIBLI0P0LA, i, m, kupiec księgami handlujący, ksiegoprzedawca, księgarz, ber 2htd)l;ćtnWer. Cn. Th. BIBLIOTEKA, i, i. BIBLIOTECZKA, i, i. zdrobn. u dawnych, libraria, książnica, obs. Germ. etttC Swerep, zbiór ksiąg, księgarnia, księgi i gmach, który je zawiera, Boh. biblioteka, knihowna; Sorab. 1. knihowna, kniho-wnieża, knihow khowaneża; Vind. bibliteka, bukvalishe, hranva h’buquum; Carn. bukvalishe, buqvalishe; Rag. knigaóniza, kgnigoshranna, kgnifeniza; Dal. knyigohranna, knyigaonicza, Croat. knyifnicza, knifarnicza, kfigarnicza; Eccl. KHitroBiaraaHme, KHHroxpaHHTC;ii>HJiua, KimroxpaHii-Jimue, KHHroxpaHMbHHita; Ross. KHHronoioauiima, bte Sb Mtotßef, Me Su^erfammlung, ber Südjcrfaal. Sławna biblioteka w Alexandryi. Gwag. 682. Biblioteka Załuskich w Warszawie. Gol. Wym. 90. Vol. Leg. 8, 976.

S. Grodz. 2, 72. Biblioteczka, choć mała, ale wyborna. Mon. 64, 630. Męża tego zwali kroniką abo biblioteką chodzącą. Birk. Gl K. 21.- §. Nosi tytuł bibliotek wiele dzieł uczonych, osobliwie takich, które zawierają wyciągi z wielu innych, tudzież lóźne pisma, StMtMIjef, Th tel gelehrter Sammlungen, 3Mtfd)nften u. f. m. Le Clerc pisał bibliotekę powszechną historyczną. Kras. List. 49. Biblioteka poetów Polskich Troca. W Niemieckim języku Sztejner wydawał w Warszawie dziennik pod tytułem

Teat. 11, 6. Mon. 76, 831.

, R«g-

KUTII

$olntfd)e SiMfotyef. BIBLIOTECZNY, a, e, do biblioteki należący, jej się tyczący, 33ibUott;cf *, Stbltoffjcfctt*, fundusz biblioteczny. BIBLIOTEKARZ, a, m. przełożony nad biblioteką, zawiadowca książnicy, książnik, Boh. biblioteka?; Rag. knigarnik, knigopomnik, Dal. knigarnik; Croat. knigochuvar, Ross. KHHroxpaHHTejb, ber Stbltotfye* catr, 2luffef>er einer 53üd)erfannnlung. Anastazyusz bibliotekarz. Sk. Dz. 174.    *§ * Bibliopola, księgoprzedawca,

księgarz, ber 23ud)lj(htblcr. BIBLIOTEKARKA, i. z. która zawiaduje biblioteką, bic SMotfiecatrttttt. BIBLIOTEKARSKI, a, ie, tyczący się bibliotekarza, 33tbltotfyecatr*, n. p. bibliotekarski urząd* BIBLIOTEKARSTWO, a, n. baê 23ibliatf)ecartat.

BIBOSZ, a, m. (z Łac. bibo) pijanica, ein ©ältfer, Printer, 3ect;er. Przeklęty ty bibosz zapewne na butelkę gdzie biegasz.

BIBUŁA, y, z. gatunek papieru wpijający wsie wilgoci, z Łac. Vind. sbrifhni, pijezhni papir, Garn. fluspópyr (Austr. gltejSpa* pter); Croat. diflovak; Ross. nponycKuaa óyiuara, ba38i)fd;pa* pter. Bibuły używamy w chemii do cedzenia. Krumt. 60.

BIĆ, bił, bije, czyn. niedokn. zbić, ubić dokn. bijać czestl. uderzać, fd;Iagen. - Boh. bjti, bjt, bil, bigi; bjwam, bjwa-wam; Slov. bit’; Boss. 6htł, 6hth, óiio, 6bio; Croa. biti, bitti, bijem ; Bosn. bitti, izbitti; Eccl. bitti ; Dalm. bitti; Sorab. 1. bież, fbież, biyu; Sorab. 2. bisch, Vind. biti, bit, bijem; Garn. byti, wyti, wyem, wyam , butam, wutam ; Vind. tepfti, tepem, (por. deptać, tąpać), vdariti, klati, kołem, oklati, trefhiti, butiti, bun-kati, holistati, touzhi, poherbti, oshagati, telebiti, her-betlupiti; (c/. Łac. batuo; Frań. battre; Niem. boffeu, bot* ,ten, zkąd SlmbofŚ * kowadło, rf. Suttel; cf. Graec. ßu'Cia-. ictus, 'ßlz£a* rózga; Croa. bat* młot; Tatar, bij * hetman). §. uderzać kogo, chłostać; fd;lagen, prügeln. Musi sam być przy tym, kto chce bić; a kto bije, bywa też ubitym. Simon. Siei. 94. Kto chce kogo bić; musi sam przy tym być. Rys. Ad. 27. (ber ©tort l)at jnm Cśltben). W Moskwie (według przypowieści Polskiej), kiedy żon mężowie nie biją, to w nich wątroby gniją. Gwagn. 512. Gdy kogo bija, czuje na ciele i na duszy swej. Karnk. Kat. 61. Jakoby w ścianę bito; bicia nie czuł. Sk. Dz. 577. Na znak pokuty, biją piersi swoje. Groch. W.

213. Bije a płacze. Cn. Ad. 408. (por. kurczy się, a kole). Bij, płacz, uciekaj, a świadcz. Bys. Ad. 2. Głaszcze a bije. Sk. Dz. 71. Bitemu psu dosyć kij pokazać. Bys.    Ad.    2. Fredr.    Ad. 44.    Biją psa, że kij w    ręku mają,    nie    że winien. Pot. Syl. 64. (cf. znajdzie    kij,

kto chce    psa    uderzyć).    Bitemu    milczeć lepiej. Cn.    Ad.

23. Będziesz bit, jak święty Wit. Bys. Ad. 2. (ob. Wit). Często ojciec    mię bijał.    Teatr.    18, c, 12. Bić kogo

w gębę. Rej. Zw. 96. (ob. Policzkować). Syna dobrego nie biją, ani go trzeba bić. Glicz. Wy ch. F. 6. Bij jedno, poczujeć, Verberatus melior erit. Cn. Ad. 25. (cr ttńrb ftd; fd)Ptt beffern). Kiedy komu wymawiamy złe postępki, mówiemy: znać żeś niewiele wziął plag w szkołach , znać że cię nie dobrze bito, znać żeś nie często pieniek wycierał. Mon. 73, 136. Jeden bity, za stu nie-bitych stanie. Boh. Kom. 1, 264. (lepiej surowość kształci młodziana, niż pieszczota; kara jednego, przykład

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

dziesiątego). Dwóch nie bitych, dać za grosz, co bito. Jag. Gr. C. (ob. niżej : pieniądze bić). Wiecież, czemu pieniądze tak dobre bywają, Temu, że je też nie źle w mennicy bijają. Jag. Gr. C. - Bicie, Sorab. 2. bische, Eccl. bierne, czynnie, ba$ ©d;Iageu; biernie cięgi, baty, kije, plagi, bte ©d;ldge, (Eccl. 6ieme imnaMH, imimecTBo). Dłużnicy, którzy płacić nie mogli, biciem na ciele wypłacali. Sk. Dz. 186.-Jak gala, tak biją. Cn. Ad. 300. (właściwie o grze w piłkę; «nie zaczepiaj, ob. Galić). -Biją, sieką, ścinają. Źegl. Ad. 16 (o krwawej bitwie). Bij zabij! nuż, nie żałuj go! hasło przygrzewające, pod-budzające, l;au ju! fdjlag tobt! otme ©ctjortcnunb ©rbarntett. Bij zabij * rębacz, ein ©d;lagetobt, ein Käufer, ©Kläger. Istny to łotr, bij, zabij. Zabi. Amf. 44. Bij zabij na mnie. Cn. Ad. 25. (główny nieprzyjaciel, radby mię w łyżce utopić, gefdjtrorne ftetltbe, Źobtfeinbe). Szlachcic bij zabij na panów. Zab. 13, 199. Na bij zabij się wadził * aż do pięści, na głowę, do zęba, na śmierć, aż przyszło do ładunków. Oss. Wyr. (btô auf ben £ob, btë flttfS 331nt). (Slavon. boj biti » bitwę toczyć, walczyć). §. Bić na kogo, na co, przeciw komu, przeciw czemu, właśc. i przenś. godzić, nacierać, powstawać, flllf einen ober (Utf etnxrô lośfcfytagen, loêfiürntcn, loêge^en. Bij bij! na wilka wołają. Jabt. Ez. 105. Rozkazał żołnierzom, aby dawszy inszym pokój, przeciwko samemu tylko bili Achabo-wi. Zabi. Test. 217. Drży zając, kiedy nań z wierzchu bije orzeł. Gor. W. 455. (gwałtem zrzucając się z powietrza uderza). Sowa, gdy z gniazda wyleci, wszyscy na nie ptacy biją. Sk. Żyw. 236. Na cię bije piekło, czart, śmierć. Kul. Her. 40. Zewsząd na tego biednego bije nieszczęście. Teat. 48, b, 10. Sekta Schiów jest ta, na którą Turcy najwięcej biją i za najbardziej odstępną mają. Kiok. Turc. 158. Kanony synodu na błędy biją. Sk. Dz. 248. Nie potwierdzają tego, jeśli to prawda, ani też na to biją, jeśli to fałsz. Baz. Szk. 452. Drudzy na taką radę biją, aliis adversantibus. Krom. 445. Orzechowski jak zaczął przeciw bezżeństwu bić, biskupi przerwali mu mowę. Boh. Tarn. 35. (er jog baintbcr h>3). Zazdrość nie bije jeno na szczęście, ubóztwa ona nie tknie. Bir. Zbar. B. 4. b. - Podobnież: Woleć przy prawdzie przestać, chociaż im nieco w brew biję. Gorn. Dw. 237. (w brew się sprzeciwiam, gerabe ju nńberfiretteit). -Podobnież: bić w jaki cel* zmierzać, dążyć do celu jakiego, worauf fünarbettcn, Innftcnern, barauf lośgebeit, ba* rauf allégeait. Niech w ten cel biją wszystkie myśli twoje. Past. F. 145. Nie w inszy cel me prace i fatygi biją, Tylko żebym szczęśliwą widział Sycylią. Pot. Arg.

258. g. Na bark bić ob. Bark. - §. Piorun bije, ber 331t£* ftral;! fdftagt eilt, ber $lt£ fatjrt t;crab. Ciche oprócz wszelkich chmur pioruny biły, Biły w kapitolium. Bardz. Luk.

14. Pioruny biją w kościelne gmachy. Groch. W. 556. Pioruny same z nieba biły. Jabi, Ez. 101. Na górze Synai w grzmocie i biciu piorunów podawał Bóg Izraelitom zakon. Psalmod. 27. (unter donner uub SJlifc). Podobnież: Wiatry biją, ber SBtnb fd;Idgt, ftöjüt. Dobre nam wiatry na okręty do Cypru biły. Jabt. Tel. 40. Czyli palić słońce, czy bić będą słoty, Dla jej miłości pójdę

24

do roboty. Karp. 7, 76. (ber SRcgcn ftromt berab.) - Słońce, promień, blask bije, odbija się, razi oczy, fcfylägt in bte Shtgen, ftraljlt ttt bie Slugen. Łańcuch ma na szyi, z którego srebrny i złoty blask bije. Groch. W. 252. Miesiąc pogodny swym promieniem złotym Bił z nieba z góry w zbroję niezakrytą. P. Kch. J. 162. Jasność wielka biła od krzyża jego brylantowego. Nieme. B. T. 16. Jasne są jak jutrzenki ; cień od nich bije na wiele państw. Birk. Kaz. Ob. E. 4.- Źrzódło, płomień i t. d. bije* wybucha, dobywa się, beroorfcblagen, bernorbredfen, attêbre* (fyeit. Na samym wierzchu w skale źrzódło bije. P. Kch.

J. 375. Zanurz tam głowę, gdzie największy zdrój bije. Otw. Ow. 434. Jak z Etny wierzchu ognistego bije płomień. Bard. Luk. 74.- |. Bić co, bić w co, uderzyć w co, etmaö fragen, an etroaS fragen. Na znak pokuty biją piersi swoje. Groch. W. 213. Brody słone morza na pół się rozcinają, wiosły bite silnemi. Tward. Wl

121. Biją wątpliwe serce strachy i nadzieje. P. Kochan. Orl. i, 14. (męczą). Uważając grzechy moje, Biję ciężko w piersi swoje. Groch. W. 385. Nie żałuj ręką czoła, bij w piersi. Groch. W. 418. Bić w kotły. Klok. Turc. 196. bte Raufen fragen. W bębny bić. P. Kochan. Orl. 1, 198. Dwór. E. 4. bte ïrotnnteî fdflagen, bie Tront* «tel rühren. W bębny bito, a w trąby miedziane trąbiono. Zbił. D. h. 2. Gdy się    pokaże świt, zaraz    biją na

pobudkę. Jabl    Buk. M.    4.    b. Bić we    drzwi,    stukać,

tłuc, an bte ütïjitre fdflagen. Bić w dzwon, zadzwonić, bte ©locfett anfdjlagen, läuten. Na gwałt ogniowy bić w dzwon był zwyczaj. Tward. Wl 20. Dzwonienie abo bicie we dzwony. Twórz. Ok. E. 2. Bić w kieliszki, an bte ©läfer fdflagen, bte ©läfer jufanttnenftojJen, anftoflen. Oni za cię po śmierci twej piją, A miasto    dzwonów,    w    kieliszki ci    biją. Jabt. Ez.

40. - Bić ręką    w rękę n.    p.    Bijąc ręką    w rękę    Doran-

ta, mówi: Słowo! Teat. 36. c, 99. er fdflägt mit feiner .'pattb tlt bte §anb be3 K.- Bić co w beczkę ob. Fasować.-Bić o co, an etwas anfdjlagen. gegen etmçrë fd)lagen. Tygle tak twarde, że o stal bite ognia dawały. Torz. Szk. 85. Ja będę bić dłoń moje o dłoń moje. Budn. Ezech. 21,

22. Nogą o nogę bić, mit ben gitjśen pfantnten fragen. Rzeźnicy bili nożami o kości wołowe. Gaz. Nar. 2, 75. Na co głową bić o ścianę! Pilch. Sen. 165. (muru głową nie przebije). - §. Bić, pobić, gromić, zwyciężyć, pokonywać, fdflagett, beftegett. Boże za twoją pomocą król bije nieprzyjaciela swego. J. Koch. Ps. 27. Pokiśmy nie byli ludźmi tak mądremi, zawsześmy bijali swe nieprzyjaciele. Tward. W. D. 2, 135. (mądry przedysputował, ale głupi pobił). Nieprzyjacioły swoje bijał. Star. Div.

55. - Podobnież w grze, betont Spiele fdjlagcn, ftedfen. W cbapance biła tuze pancerola; w lombrze biją ją dziewiątki. Zab. 14, 364. Moral. Co mię niewinną za przygoda bije! Bardz. Tr. 40. (gnębi, tłoczy, brüefett, nteberbrnefen). - §. Bić na kogo, w kogo, s mocno go poruszać, razić, fizycz. i moral, ftarf afftctrcn, ftarf bewegen, heftig anfallcn, uberfallen, angreifen. W całą Itakę ciężkie biją trwogi. Bardz. Tr. 520. Jaka troskliwość i trwoga zacznie bić na człowieka, gdy będzie musiała dusza z ciała wychodzić. Mon. 68, 289. Ledwie zamykasz

oczy powiekami Bity w serce przykremi myślami. P. Kchn. Orl. i, 221. Dęby się rozpadają, strach bije na gaje. Bardz. Tr. 373. Strach na mnie bije, nie wiem, gdzie fata kierują, ib. 355. Hrbst. Nauk. C. 4. W młodym wieku, cokolwiek na zmysły bije, głębokie jak na wosku czyni wyrycie. Zab. 12, 48. Świetność w oczy bije, ubóztwo wzroku nie pociąga. Teat. i, c, 66. Wdzięki twoje biją w oczy. ib. 7, 70. W hetmana uszy biły nieprzyjacielskie te przygotowania do wojny. Tward. Wl 261. (doszły go i wzruszyły).- §. Poty na mię biją* pot mi się mocno dobywa, ber Sdjwetf! brid)t fjefttg au3. Ledwiem dziś nie umarł, tak na mię poty biły. Zab. 16, 562. Śmiertelny pot na mię bije, od żalu umieram. Kul. Her. 90. Drze cała, ognie na mnie biją. Teat. 56, c, 77. (ob. Ogień). - Podobnież siły na kogo biją, właśnie podług systematu Browna, z zbytecznej siły zasłabnąć, aus über* grofśer 5lraft (nad) bent 23 r o ro u t f d) e u Spftem?) erfraitfeu, iubent ba3 ©eblüt $tt wallenb nurb. Nie widziszże, że siły na Jejmość biją (porówn. żyła), że to z słabości takowe rumieńce! Perz. Lek. 10. (ba$ ©cblut tft tn 2öaöitug). Podobn. Słabości biją na mnie, kiedy widzę umarłego. Teat. 53, 42.- §. Trunek do głowy bije, ein ©etrdnf fteigt tn ben topf. Zdrowe wina są, które do głowy nie biją, ale w żołądku się zostają. Haur. Sk. 510.-Podobn. Sól lotna salmiakowa mocno w nos bije. Kruml 346. fig. Diabelnie ich to w nos bije, gdy mię widzą wchodzącego. Teat. 24, 143. Czart, (eś fal;rt tfutcit tu bte 9?afe).-Puls bije, serce bije, ber $ul$ fdddgt, bad $er$ fd)lagt, flopft. Ot w niej puls jeszcze bije. Past. F. 222. Gdy w nas serce prędzej lub wolniej nad zwyczaj bije, w tenczas tylko czujemy, że bije. Bug. Dos. 1, 165. Serce mu bije, a wzrok rozpalony. Zab. 13, 23. Gawdz. Strudzonej niebodze bije serce. Bardz. Ljuk. 77. Serce moje ści— śnione już prawie bić we mnie przestaje. Teat. 49, 114. Bogusi Dla ciebie jedynie żyję, Dla ciebie me serce bije. Teat. 55, e, 16. Podobnież płuca biją , siły biją* gwałtownie są poruszone, bte Sunge arbeitet, baë ©eblüt mant. Z młodości i płuca biją i robią bokami konie. Bardz. [juk. 70. Języki z upragnienia całe wywiesiły, Tchną charkawo, biją w nich bez przestanku siły. ib. (porown: żyła).- §. Zegar, godzina bije, Vind. vura biie, kole, bte ii^r, bte ©tuitbe fd)ldgt. Kiedy piąta w noc bić miała, minął tę górę. P. Kchn. Orl. 1, 231. - Bić górą» unaszać się górnie, górno gadać, ^üd)traBenb fprcdjett, ftoljiren. Nowy ten doktor wszystko górą bije. Bach. Epiki. 22.-Przeciwnie.: bić czołem, kolanem, na znak uszanowania, kłaniać się do ziemi, do nóg upadać, słać się pod stopy, (ob. Czołobitność), ftd) tief nerbeugen, feilte $ntee nor einem beugen, nor jentanben auf fein 3Iugefid;t fab len, tief oerebren. Do samej prawie ziemi schylił głowę, Nizko bił czołem, niżli począł mowę. P. Kochan. Jer. 44. Ukaż się z pieniędzmi, będąc bić czołem. Bies. C., 1. On tak mniema, że jako przed złotym bałwanem , Każdy mu człek śmiertelny winien bić kolanem. Nar. Dz.Z, 109. Biła czołem pochlebna zgraja fortunie, nie osobie. Nar. Hist. 7, 193. Satyra w szczególności nikomu nie łaje, Czołem bije osobom, gani obyczaje. Nar. Dz. 115. Opuszcza się tez słowo bić. n. p.

Czołem Miłości Waszej Rossyjskie kniehynie, Czołem panienki Lackie, czołem wam boginie (t. j. biję). Zimor. Siei. 32. Inaczej: Przez całe życie łbem się bijemy, ani dla tego ostrożniej stąpamy. Pilch. Sen. list. 4, 44. (uderzamy się w głowę). - |. Bić bokami, gwałtownie ruszać bokami, robić bokami, drgać, (o koniach), mm bert Çferben, mit ben glaufen fd)lagen, heftig bte ©eiten bewegen. Zapalenie wnętrzne poznasz, kiedy koń acz cicho stojąc, bije bokami często. Hipp. 111. (ob. Drganie, Drgęga, prze-charśnienie). - §. Dalsze znaczenia transitive: olej bić« wybijać, wyciskać, wyprasowywać, prasować, £)efll fd)la* gett. Pallas wymyśliła płótno tkać, olej bić. Biel. Św. 8, ’o.~ Bić pieniądze; ©elb prügelt, ©elb fd)lagett, Vind. denar delati, kuvati, ydarjati, penesati, denariti; Ross. ueKainnb MOHeiy. Żeby się uwolnić od ustawicznego ważenia kruszców, wynaleziono bite śrebro, t. j. mające na sobie znak jaki, herb, abo osobę, i napisy ukazujące, wiele która sztuka waży. Petr. Pol. 32. (geprägte# ©ib ber). Z grzywny kolońskiej czystego srebra biją 80 złotych Polskich. Łęsk. Miern. 2, 87. Gdy srebra nie stało , kazał król grosze bić z miedzi. Petr. Eh. 37. Dwóch głupich nie bitych, dać za grosz, co go bito. Jag. Gr.

c. (ob. wyżej). Złoto bić na monetę. Urzęd. 395. ©olb $u ©elbe prägen, ober fd)lagen. Cherubiny ze złota bitego. VU. Ex. 37, 7. not. z kowanego, nieodlewane, ani dęte, OOtt gefdjlagettent @olbe. - Talar bity, cały, całkowity, nie w monecie, ein ïtarter TI;aler. Sorab. 2. twardi, schüro-ki talar; Ross. e<i>iiMOb"b. Pięćdziesiąt bitych talarów. Jabl Ez. 202. Wezykatoryum tak wielkie, jak talar bity. Krup. V, 393. (ob. w talarki pokrajać). Opuszcza się i słowo Talar, n. p. dałem za to dziesięć bitych (t. j. talarów).-§. Księgi bić. ob. drukować, wybijać, wyciskać, Situer brutfen. Bite księgi, drukowane. Cn. Th. 33. - §. Pale bić, słupy bić* wbijać, Ross. óuTb CBaii, ^fältle etrtfd)lagcn, einrammeln. Pale bić w rzékach na tamy i mosty. Sol. Arch. 47.    Słupy w rzekę wbijał, nie jako owo prosto

pale biją, ale pochyło. Warg. Cez. 81. - §. Bić rowy, doły* kopać, wkopywać, ©räben unb ©rttben graben, ©rä* ben führen. Górnicy, nim do rudy przyjdą, dół bić muszą; ^aczym gdy dół biją, ze skarbu im osobno płacą. Os. Żel. 48. Bicie rowów dla osuszenia łąk. A. Zam.

175. Często górnicy porzucają dawny dół, a biją nowy. Os. Rud. 41. - §. Drogę bić, torować, eine ©traßc fd;la* gen, eine ©baußee machen, einen 203eg bahnen. Puścił się bitą drogą. Rardz. Tr. 358. Ścieżkami, nie gościńcem bitym się puścił. P. Kchan. Orl. 1, 105. Łatwo póty nie błądzić, póki się bitego pilnuje toru. Mon. 76, 557.-fig. Chlubny, że wszystko umie i przenika, A sam na bitej drodze się potyka. Zab. 14, 284.- Poet. Droga ta, z dawnych lat śladem niebita człowieczym. P. Kchan. J.

259. (niedeptana nogą ludzką, unbetreten).- §. Bić bydło/ bić rzeź, fd)lad)łen $ief>, fd)lad;ten; Vind. klati, pobit, sa-klat (o owcach, cielętach Vind. daviti, dolvseti); Carn. klàti, kołem (ob. Kłuć, kolę); Ross. KOJibHyTb, koiotł, KaaHBaTb, Koaro; Eccl. 3aKajaio, 40Koaaio. Bić na rzeź, zarzezać, mactare. Volckm. 513. Bestye w łowiech dostane na ofiarę biją. Warg. Cez. 138. Oddał chłopca

do rzeźnika, gdzie najwięcej bydła bijano. Rej. Zw. 6. Bić rzeź, rzeźnikiem być, ba# ©d)läd)ter * ober 51etfd)er* Jjanbmerf treiben, fd)lad)ten; Eccl. MncHimaib (ob. Mięso). Bicie bydła, rzeź, ba# ©d)Iacf;ten, Vind. kołina; Carn. klanje, Eccl. koahtbs, Ross. yóoii (jóohhuh ckote, bydło na rzeź, jatkowe, ©ä)lad)töteh). Podobnież zwierz bić, zastrzelać na polowaniu, Sötlb tobten, 2ötlb fließen. Mieczysław chciał, by nie wolno było szlachcie, tylko jemu samemu, zwierz bić. Diel. Kr. 100. - §. Bić, strzelać, \ind. ognjati, ognjvati, strielati, fd)teßen, feuern. Za panów swych zdrowie czary pełniąc spore, Z dział biją. Tward. Wł. 148. Grzmiał z ochoty Karpatus, kamienie mówiły, Z dział piękne wiktorye na świat wszystek biły. Tward. Mise. 50. Bicie, ba# ©d)teßen, ba# genem, Ross. na.ibóa. Te Deum przy biciu z armat. Gaz. Nar. 1, 149, Ustawne bicie przez pięć dni mury popsowało. Ustrz. Kr. 5, 155. Bić do miasta, do muru, w mury, eine ©tabt U. f. to. beließen. Zaprowadzili na szańce działa, i zaraz do miasta bić zaczęli; trwało to strzelanie przez dni kilka. Boh. Zam. 128. Z ogromnych bateryj biją w mury nieporuszone. Tward. Wł. 160.- §. Inaczej strzelba bije * niesie, bflß ©djteßgemefjr tragt (eine gemtffe Śiełłe). Pistolety nigdy tak daleko nie biją, jak rusznice. Rog. Dos. 3, 255.- BIG się, Recipr. ftdj fd)lagen, o dwóch: wzajemnie się z sobą bić, walczyć z sobą, ftd) mit etnait* ber fd)lagen, herum fd;lagen; y ind. biti se, boi dershati; Eccl. opyaceóopcTBOBaTH (ob. Oręż.) Już się biją, a fatum śmierć sieje. Tward. Wł. 138. Ojcowie nasi w polach się bijali, jako drudzy Spartanie. Star. \rot. C. 4 b. (walczyli). Ma pałasz, kopiją, Strzelbę, prochy i wszystko, czém się jeno biją. ib. D. 3 b. (tootnit ntan ftd) feblägt, Sîrieg füfrt, wojują, wojnę prowadzą). Jedni piją, drudzy się biją.    Haur. Sk.    156.    Bić się z kim na    szpady, ftd) mit jemanbett auf    ben $egcu fd)Iagen; bić się    z kim

na pistolety = strzelać się z kim, ftd) auf ^tftoleu fdtlagen, ftd; mtt femattben bertmtfd;teßen. (ob. Pojedynkować). §. Bić się, bić siebie samego (ob. pod Bić). BICIE, ia, n. rzeczownik z czasownika zrobiony, mający wszystkie znaczenia tegoż; zatem zobacz rozmaite znaczenia słowa Bić. BICZ, a, m. BICZYK, a, m. zdrbn. narzędzie bicia, pręt z nawiązką dla śmigania; (Rag. et Bosn. bic; Croat. bich, Slavon. kan-gyia; Boh.    et Slov.    bić,    bićik, praskać, dudky;

Ross. óiiub,    HaraitKa,    Kttyrs,    naeTb, noroHMKa;    Eccl.

[ BHYh ], eiijo, [ znaczy dzwonek i tu nie należy. 2. ] Sorab. 1. paytźa, kżud; Sorab. 2. pejtscha, pitscha, kschud, Ger. bic $)3ettfd)e, ba# s)3ettfd)en, Sîtcberfft^f. ^ietfefee, Suec. piska, Angl, pizzle, Graec. ß!t£a, ßlmra ; Garn, wyt, udriza, gajshlar, shtèrka; 'S ind. pletnifa, jishla, gaishla, ieshla). Bicze furmańskie, gu|rtnattn^ pettfd)en, kręcone bywają z młodej dębiny. Kluk. Rośl. 2, 158. Musi iść, gdy go z tyłu biczem poganiają. Paszk. Dz. 58. Furye biczami za świat ich gdzie zastraszą. Twar. "Wł. 47. Uplótłszy bicz z powrózków, wygnał ich. Sk. Dz. 14.- Przysl Stary furman rad słyszy , kiedy kto biczem trzaska. Rys. Ad. 64. Wziąłeś konie, weź i bicz. Cn. Ad. 1229. (wziąłeś pieniądze, weź i worek). Goły jak bicz. Teat. 50, 6. (jak palec,

bizun, jak Turecki święty, jak derwisz). Z piasku bicz kręcić. Kopcz. Gr. 3. p. 90. (z niczego chcieć coś zrobić). Zabi Firc. 11. Pot. Pocz. 4-44. (©djlöffer ttt bte Suft hatten, châteaux en Espagne). Nie będzie z gówna bicz.

©eißler, ©eißelhruber, flagellant. Sekta biczowników, którzy chodzili rozpuściwszy szaty po pas, bijać się w plecy okrutnie biczmi abo miotłami. Biel. Kr. 193. §. Ka-pnicy, co w ciągu postu pospolicie w piątki, ubrani w kapy, po kościołach się biczowali, biczownicy. Oss. Wyr. BICZOWY, a, e, tyczący się bicza, ^ettfdjCU-, Ross. iuie-thhh. Biczowe rany. Sk. Bz. 793. Biczowe pokuty po kościołach nakazano. Tward. Wl. 95. ‘BICZYĆ za czym, czyn. niedok. pędzić, machać za czym, hinter fyer jagen, nadjfeijen. Widziałem jak dziki ptak biczył za gołębiami. Bratk. Q. 3 b. BICZYK zdrobn. ob. Bicz. BICZYSKO, a, n. Boh. bićisstć; Eccl. óhuiuho, KHyiOBHiue; Ross. imy—

Rys. Ad. 45.-Z bicza* z rękawa , ze smyczy, z kopyta , od razu, natychmiast, jak z procy wystrzelił, z trzaskiem, ex nunc, fpornftretd)^, fhigS, Witali ttnb fall, auf ber ©tel* le, attö betn (Stegreife, aus betn Bermel gerüttelt. Zaraz, by z bicza, ze dwu jedno uczynił słowo. G om. Dz. 161.

THine, Sorab. 1. kschużifcżo ; Carn, gajlhlénèk,* 1., rękojeść bicza. Budź. 33. ber ^eitfdjenftiel. 2., ladaco bicz,

Ona mu odpowiedziała, jako z bicza. Pot. Syl. 491. Na wszystko, jak z bicza racye dawali. Wand. Ban. 26. -§. Bicz, bicie, bat, chłosta, kije, fettfd)e, ^cttfd)euhiche,

<piehe, ©d)ldge. Za swe usługi, Miast płaty, odbierają •bicze i maczugi. Kul. Her. 249. Pod biczem się przyznał. Oss. Wyr. (chłostany). - §. Przenośn. bicz, narzę- eine fd)Ied)te unförmliche feitfd)e.

dzie kary, dokuczającego co, plaga, eilte ©eißel, ©träfe, Pochodzących od bić dalszy ciąg: bijak, bijanka, bój, spiage. z pomiędzy trzech biczów, czyli instrumentów    bojować, wojować, wojna, etc. bitwa, bitny, bitność, do-

kary, których bóg zażywa na chłostę narodów, Dawid    bić, dobijać, nabić, nabój, obie, odbić, pobić, podbić,

obrał powietrze. Mon. 70, 746. O jakie ludzi prześlą- przebić, przybić, rozbić, rozbój, rozbójnik, rozbójstwo, dują bicze, Głód, wojna, pożar, nawalność, choroby.    ubić, wbić, wybić, zbić, zbój, zbójca, zbójstwo, zabić,

Zab. 16, 373. Chora, skoro się dotknęła szaty Jezuso- zabój, zabójstwo, zabójca, wzbić, wzbijać. wej, uzdrowiona została od bicza. Iîudn. Marc. 5, 29. BIDYBIDYBOM, odgłos bębna, taratan taratantara, ber ÎOtt (od choroby swojej Bibl. Gd.) Domowe zawieruchy, czy    beś £rommelfd)lag$. W bębny bidybidybom głośno bić za-

nie byłyż karzącym nieprawości biczykiem! Psalmod. 43.    czeto. Kmit. Spit. B. 4 b.

Wojna, jest to bicz boży. Jabl Tel. 145. Wojownik BIECZ, a, m. miasto, niegdyś stolica powiatu swego, eine jest biczem bożym. Teat. 51, 10. Chodkiewicza Su-    ©tabt in ©alltcten. Kromer rodem z Biecza. Petr. Et.

dermani bożym znali biczem. Pot. Pocz. 620. Totyla 307. Bykc. G. 1, 68. BIECKI adj.

Grekom biczem był srogim. Sk. Bz. 537. Attyla biczem BIEDA, y, z. biada, nędza, stan cierpienia, Rag. bjeda, bożym nazywany. Sk. Żyw. i, 224. Lat. Kom. B. 4. On bjednos; Bosn. bida, sgiallost; Boh. Slov. bjda, auzkost, był szczególnym na pogany biczem. Jabt. Buk. B. 3, b.    nefest, strast, Croat. bida; Boss. 6n/ta, onaanciBO {po—

Najstraszliwszy bicz pola, grad. Węgr. Mar. 3, 111. O    równ. Grae. ßict), Vind. riva, nuja, theshava, potrieba,

jakoż ciężki bicz złego sumienia! Morszt. 207.-Dać bicz    lila, terdoba, pregon,    nadluga ; Carn.    ręya, nadluga,

na

siebie, sposób przeciw sobie, bent attbent bte SBaffctt    nadlofbnost; Sorab. 1.    hubenftwo; G er. bte 9h)th, baâ

gegen ftd) felhft ttt bte $aub gehen. {Vind. je fam febi ro-    (Slenb, baś Ungemach, $rcu|, Selben. I na lądzie, i na

kau salhivau; Nafikaka bukva k’ fvojemu konzu topar    morzu, Wszędzie bieda, mój Grzegorzu. Kras. List. 166.

da). Chcą od nas zastawników, sprawa niewolnicza,    Zewsząd na ubóstwo bieda. Falib. Bis. u. Bieda uczy

Brać od nich gołe słowa, a na się dać bicza. Pot. Arg.    rozumu. Bardz. Luk. 62. Sztuk w biedzie nie stawa.

robić). Co to za , d. 98. Co za biedę mam

-o

co z mm

544. Odebrawszy listy od niego, król się śmiał jego    Bardz. Tr. 264. Co za bieda z tym człowiekiem! Boh.

prostocie, że sam na    się takie biczyki nosił.    Boh. Oss.    Kom.    1, 51. (nie wied

1, 203.-§. Bicz, gra    prostych ludzi w karty,    ein gemetneö    bieda    mieć żonę! Teat.

^artenfptel. Trzeba skrzętnym staraniem, gdy pora uży-    kształcić twoje prostotę.    Past. F. 105.    Na moje biedę

cza, Próbować różnych losów i w rusa i w bicza. Kras.    poznałem Waćpana. Teat. 48, 73. (na    moje nieszczera/. 105. BICZAK, a, m. gatunek nożów, eine 3lrt Mer.    ście, ju meinem ilnglncfe). Jedna bieda nie dokucza, sa-

Co dawniej nóż, to teraz biczak. Bwor. H. BICZOWAĆ,    ma nie przychodzi, c3 hlctht nicht hei) einem 3îreu|5C, C$

ował, uje, czym. niedok. biczem chłostać, Boh. et Slovac.    fommt nod) mehr baju. Nie dokuczy jedna bieda człeku,

bićowati, bićugi, bićowawam, Croat. bichuvati, bichuje-    az się wiele skupi. Teat. 24, b, 70. (Slovac. żadna pso-

vati ; Bal, bichevati; Bag. biccevatti; Vind. jesblati, gai-    ta sama nem, gedna rada druhu honi; gedna newola

fhlati, tépfti, Slavon. fhibati; Sorab. i. kriudowacż, kżu-    mnoho inich prinasa). Dopiero bieda z jednego boku.

duyu; Sorab. 2. pitschowaschBoss. óimeBaTt, {Lat. pi-    Mon. 74, 13. (jeszcze nie koniec). Biedę kuczyć, pła-

sare, Grae. méÇw ; Hcbr. yiffi, paza vulneravit). Ger.    tać, wyrządzać przykrość, einem 9iotl) macl)eit, il)Ut jufeßen.

pcitfd)en, mit ber ^eitf^e fd)lagett, bie ^3eitfd)e gehen. W bo-    Biedny szyper, kiedy mu diabli biedy kuczyli. Oss. Str.

żnicach będą was biczować. Seid. Math. 10.    {not. cliło-    Biedę    klepać, biedę cierpieć ,    w    ubóztwie,    w nędzy    zye

stać). Biczował go aż    do siności. Sk. Bz.    722. Rany    Vind.    ftradati, potrebuvati;    Eccl.    ^iiocTpa^aTH, R°ss-    1{()“

z biczowania. ' Sk. Bz. 624. BICZOWNIK, a, m.    jothtlch, yÓoacecTBOBaTŁ, 9?oth leiben, ein elenbeô Sehen

Croal. bichevnik, bichuvavecz; Rag. biccevnik, Eccl. 6h-    fuhren. Jakie to życie ci panowie prowadzą; a my biedę

nOBHMieiłj Sorab. i. kżudownik; Vind. jeshelnik, jishlar,    klepać musimy. Teat. 8, 59. Klepanie biedy, Eccl. ace-

jishlavez; Carn. gajthlar, Boh. mrskać; Ger. ber ^eitfcher,    CTOKonpeóbiBaHie.- §. Niech cię bieda weźmie! Teat. 24,

b, 18. (nieszczęście, licho, kaduk, kaci). - 2. bieda o dwóch kołach, taradajka, telega; [nie bieda, ale bida, zdaje się być tylko przekręceniem z łacińskiego biga, i nie ma z biedą żadnego związku. 3] Carn. taliga, Bosn. teglighe, Croat. dvojkolnicza, ein jmcpräbriger Starren.

zabrawszy wszystko, biednego sukna na okrycie ciała nie zostawili. Ustrz. Kruc. 2, 178. Nie wierz tej pijaków kupie, Jak ci nie stanie, żaden ci biednej wody nie poda w skorupie. Pot. Pocz. 65. Biednej wody w dzbanku jakim mieć-em nie mógł. Brud. Ostat. C. 3. O kąt biedny, choć pod dachem, prosiła, ib. C. b. Zajrzą mu i biednej ziemi, żeby na niej nie umarł, Na powietrzu ducha oddaje, Groch. W. 241. Ani odpowie słowa mu biednego, By już srogiego i najostrzejszego. Past. F. 141. Biedny żółtek jaja byłby pożyteczniejszy od głodu umierającemu, niż wszystko złoto. Summ. A. 2. b. BIEDOWAĆ, ał, uje, czyn. niedok. Boh. bédugi, bé-dowawam, biadać, narzekać, wefyflagett. Boss. B3Bomm>, BomiTb, BOii.iK). Biedują na matki swe, które ich porodziły. Gorn. Sen. 8. - §. 2., biedować, biedę klepać, nędzę cierpieć, Ross. 6®4CTB0BaTb,    ïetbert, ëleitb

leiben. Biedowali całe życie ten mąż i ta żona. Oss. Wyr. Zbiera bez przestanku pieniądze i bieduje sknera. Zab. 8, 337. BIEDOWAĆ się Recipr. biedzić się, biedę je mieć z kim, mocować się, pasować się, męczyć się, feine 9îotl) womit Ijaben, bamit ju fampfeit Ijabeit, mit etroaS fctmpfen, ringen, fid) martern nnb quälen. Biedowanie się z chorobą. Perz. Lek. 545. Samem się z sobą nako-niec biedował w niewczasach. Past. F. 260. W mym siwym wieku często się bieduje Z myślą, jako się ubogi znajduję. Past. F. 257.

BIEDRUNKA, i, i. robak z rodzaju krówek malowanych, Włod. scarabaeus auratus. Linn. ber ©olbfäfer. B1EDRZENIEC, ńca, m. Boh. berdnjk, bedrujćek, Eccl. et Ross. öe^pcHeu,!), nepHorojtOBitHK®, Bosn. et Rag. di-, gniza, jarcja trâva; Croaf. pimpinèla, Sorab. 1. bibenela, ziele, pimpinella Linn. jest ogrodowy, jest i dziki. Kluk. Rosi. 2, 249. (ob. Rospikamień); bte ^impinette. BIEDRZEŃ-COWY, a, e, tyczący się biedrzeńca, ^impincll» Ross. 6c4peHUOBbiii. BIEDRZNY, Biodrowy ob. Biodro.

BIEDAK, BIEDNIK, a, m. BIEDACZEK, czka, m. zdrobn.

BIEDASZEK, szka, m. zdrobn. nędznik, biedny, człowiek, biedę klepiący, chudzina, Boh. bjdak, bjdnik, Ross. 6®-4hhicł; (Ross. 6®AHHKii î kaleka ; 6®4Hara, ób^auiKa chudy pachołek; Croat. bedak* błazen, dureń); Carn. re-véfh, revndk; ein ©fenber, Ülrrner, ber in 9?otlj ift. Co z suplikami chodzą do ciebie wspomagaj biedaków. Wad.

Dan. 105. Lepiejby mądrym być, choć ubogim, niż głupim a bogatym w skarbie drogim , z rozumem wszystko masz; on zawsze nędznik, żebrak i biednik. Stryjk. Gon.

swo-

F. 3. Co my za biedacy, Co to nas kosztuje zdrowia, kłopotu i pracy. Przyb. Ab. 136. §. Żałując: nieborak, nieboraczek, ber arme ïropf. Inaczej byłby dotąd biedaczek bez nosa. Teat. 45, c. 108. Biedaku! Vind. ti ne-frezhna kust! *§. Zagrająć im rychło o biedaszku tony Dzisiejszego baranka opłakane strony. Pot. Zac. 133. nóte żałosna, durne, ein 3ammerlteb, Stlagelteb, tren. BIEDACTWO, BIEDASTWO, a, n, Ross. ólucTBie, óIuctbo, mizerya, nędza, biedny stan życia, ein elcitbeâ Sebeit.

Teat. 35 b, 31.- §. Personif. biedak, biedni ludzie, bie Sinnen, ©lenben, tînglüctiirijcn, baś Slrntntlj. Biedastwo, jak nam się miłosiernie prosiło. Teat. 53, b, 25.

BIEDACZKA, i, i. B1EDNICA, y, z. kobieta biedna, nę-dzniczka, nieboga, nieboraczka, Boh. bjdnice, Ger. eilte Strate, ©lenbe, Unglücfltcfye. BIEDNIEĆ, iał, ieje, Neutr. niedok. Zbiednieć dok. biednym się stawać, mizernieć,

Boh. bjdnjti; Ross. ó^mfeT®, oó^hhtl, eleitb werben.

Dla biedy ludu mego stałem się biednym. Budn. Jer. 8,

21. not. zbiedniałem; Ross. oóIuhhjiłim , zubożały; Rag. objêdniti, Bosn. objediti * perdere aliquem, gubić kogo.

BIEDNOŚĆ, ści, z. cierpienie biedy, ba§ Sîot^leiben, bie BIEDŹ, biegł, bieży, biegę, Neutr. niedok. Biegnąć, jedntl. ©tenbigfeit, Boh. bjdnost, Ross. 6t4HOCTL; Carn. revnoft,    Bieżeć, ał, y, Continuât. Biegać Frequ. et Continuât, bie—

revfhena. Sorab. 1. hubenoscż. - BIEDNY, a, e, BIE-    giwać Frequ. - Boh. et Slov. beżjm, el, eti, beharn, ati,

DNIE, BIEDNO adv. BIEDNTÜCHNY, intensiv. Slovac. et    béhâwam; Vind. bieshati, bieshi, beshôti, beshal, beshim,

Boh. bjdnÿ, strastnÿ, Croat. et Bosn. bidan, Rag. bjee-    tezhi, tiekati, dirjati; Carn. beshâti, wejshati, wejshim,

dan; Ilung. bajos; Sorab. 1. hubené, hubenuzki; Vind.    derzhati, derzhim, derkam, derknem, tekarn; Croat.

riven, reun, nebore, riun, nadlushen; Carn. revn, nad-    begati, besati, derchati, derchim ; Dal. bisim; Rag.

lôshne; Ross, ó^hmm, b^Hemmiu, ropecrnbiii, ropCMum- bjexatti; Slavon. bixati, têrcsali; Bosn. biesgiatti, tecchi, hmh; Eccl. oKimii®, n?dzny > mizerny, eleitb, jämttterlief),    trricjati; Ross, ótrar®, óimaT®, 6bry, ôtaty, 6t-

îlâglid). Biedna starości, Nosząc cię, bolą kości. Cn.    rato, crpeKnyr®, pitCTaT®, pncTaio; Sorab. 2. beżasch,

Ad. 24. Jaki ja biedny! Croat. tusni ja!- Biada człowie- begnusch; Sorab. 1. bieżacż, bieżu, bieżim, biehacż, kowi bez żony, ale    z żoną biedniej, bez mammony. Jag.    bjże, bjżim,    bjham, beharn, (cf. Sorab. 1. pjschi, pie—

Gr. A. 4. O jak    rzecz biedna, nie umieć umierać!    szy, cf. Lat.    passus; Gr. naTsco ; Hebr. 2WD pasa in-

Bardz. Tr. 297.    Alić drobniuchna z dziury wyleciała    cessit Arab.    D"D venit\ cf. Lat. pes, Gr. ttovç, nodôçy

myszka, Niedawno    się biedniuchna ukazała światu. Zab.    tzsÇoç; Ger.    cf. pies, Ger. Ś3e£e)> prędko iść, prędko

5, 236. - § Biedny, zamiast zakończenia na ina, isko,    chodzić, laufen. Pierwej niżeli biegać, nauczcie się cho-

wyrażającego rzecz w nędznym, nie dobrym stanie, n.    dzić. Kras. Baj. 16. Jakoż leżeć i bieżeć zgodzi się to

p. biedna mucha * muszyna, muszysko, biedne sukno»    razem? Pot. Pocz. 233. Chłopcze! a nie idziesz? nie

suknisko, biedna woda» wodzisko, fd)led)t, gering, gering»    bieżysz na mych nogach? nie widzisz korbacza? Opal. Sat.

fitgtg, eleitb, arm. (cf. marny). I biedna mucha się broni.    8. (ob. Noga). Prov. Bieży jak szewc z botami na targ.

Teat. 26 c, 97. I biedny pies śmielszy na swych śmie-    Cn. Ad. 24. (Slov. beżi gako sswec do trhu; sswec do

ciacłr. Poi. Pocz. 76. (psisko). Po śmierci jego słudzy, garmarku beha; co tchu rusza, macha). Często biegał, jak gdyby sie kto za nim z kijem ugania?, często poważnie stąpił, jak za processyą. Zab. 13, 61. Dlategom bieżał, abym ci prędko to powiedział. Past. F. 66. Bież do pałacu.

a słońce bieży. Boh. Kom. 4, 123. (krąży). On opatruje, jako gdzie łódź bieży, aby na razie kiedy nie stanęła. Prot. Kont. C. 3, b. U kogo kopa leży, druga do niej bieży. Jag. Gr.    B. (śpieszy, prędko    przybędzie, fonttttt

tyerju geeilt). —    Cnoty    jej    musiały    jasnością swoją w

oczy świata wszystkiego bieżeć. Birk. Zyg. 38, (w oczy wpadać, tu bte 21ugen fallen, in bie Singen fprim gen). — O płynach, ciekliznach, bieżeć « ciec, płynąć, laufen, rinnen, fließen. Gdzie błotny Phasis biega rączemi wodami. Otw. Ow. 251. Ben z prędkością bieży, na wiele się dróg rozchodzi. Warg. Cez. 77. Przez dolinę rzeka bieżała, ib. 234. Podobnież: O biegunce gdy przez dzieci bieży. Sien. 467. (ciecze, leje). Gdzieby przez konia bieżało i ciekączkę    miał,    dać    mu....    Syr. 959.— Czas

bieży, szybko upływa,    bie    3eit läuft, »erläuft, oerfließt,

Czas bieży, że go ani na koniu nie dogoni. Oss. Wyr. Świta, mierzka, bieżą lata, Ludzie młodo zchodzą z świata. Pieśń. Kat. 168. Czas, który szybko bieży, wnet uciecze. Mon. 76, 197. Gdzież więc ta godzina bieży, która mija? Zab. 16, 376. (wol;tn eilt bie śtunbe)? Roku lub miesiąca bieżącego, currentis, (be3 laitfenben 3(ft?r3, ober SDîonatê). Zegar bieży, t. j. za prędko idzie. Oss. Wyr. bte Ul;r läuft twr, geljt 5tt früfl. Pieniądze bieżą, kursują, kurs mają, ba3 ©elb ift im (Surfe. Groszy Praskie według biegu, jako między kupcy bieżą, brać mają. Herb. Siat. 80. Bieżąca moneta, kurs mająca, w biegu będąca, Vind. ushanzen denar, ©elb ba3 tnt (Surfe ift. BIEGAĆ się Recipr. o psach wilkach i t. d. gonić się, poganiać się, za suką biegać, läuftfd) fcptt, Ross. óuraTLCfi, ótsnmaTŁCH, Sorab. 1. bjhati, de pruritu venereo anhnalium, bćhano, admissura in vaccis; Sorab. 2. sze ganasch, ganizasch, Vind. pojati se, pojanje.

Pochodź: bieg, biegacz, biegas, biegus, biegun, biegunka, biegliwy, bieżny, biegły, biegłość, dobiedz, dobiegać, nabieg, nabiegać, nadbieg, nadbiedz, obbiedz, obbie-guć, obbieg, pobieg, pobiedz, podbiedz, przebiedz, przebiegać, przebiegłość, przebieg, przebiegły; przedbiedz; przy-biedz; rozbiedz, ubiedz, wbiedz, wybiedz, wybieg, zbiedz, zbieg, zabiedz, zabieg, zapobiedz. §. śpiech, śpieszyć, śpic-szny, śpieszność, dośpieszyć. i t. d. §. bosy.

Boh. Kom. 3, 170. Wraz biegę do niego. ib. 4, 42. Na wyścigi biegać, na zawodzie, zawód biegać, urn bte SßettC laufen, rennen. Którzy na zawodzie biegają, wszyscy wżdy bieżą, lecz jeden bierze zakład ; tak bieżcie, żebyście go wzięli. Budn. 1. Cor. 9, 24. Ociec mu rzekł, aby też na grach Olimpickich zawód z kim bieżał. Bud. Ap. 95.-Bieżeć za kim, gonić, pędzić za kim, nadjlaufen, nacfircnncn, nad)fc£cn. Postrzegłem tak rączo bieżącego, jakby za nim biegli. Jabł. Tel. 38. Chciwiej za niemi bieżeli, zatym ich ogarnęli. Warg. Cez.

219. Bieżeli za nieprzyjacielem, ile sił w koniach. Warg.

Cez. 228. Za dzikiemi po lasach zwierzętami biegał ze psy. Bardz. Tr. 219. Przez te miejsca za zwierzem częstokroć sam biegiwał. Otw. Ow. 111. — §. W ogólności: śpieszyć, eilen, 1/iucileu. Na ratunek drogą daleką dziwnym śpiechem towarzyszowi bieżał i przybieżał. Warg. Wal.

246. Wierni bieżeli do męczeńskiej śmierci. Sk. Dz. 159.

Na nieprzyjaciela z wojskiem bieżał i przybieżał, tam kędy o nim w małej drużynie powiadano. Warg. Cez. 143.

Bieżysz na twą zgubę. Teat. 47, d. 48. (bu rcmtft trt betu SScrbcrBcu). Drzewo to bieży wzgórę. Birk. Ek. E. 4. (wzbija się, rośnie szybko). — § Biegać na koniu, na wozie, pędzić, machać, szybko jechać, pojeżdżać, 51t ^fcrbc, JU Söagcit rennen, brmtf ju retten, brattf ju fahren. Któż tak rączo na wózku przeciwko nam bieży? Bardz. Tr. 284.

Gdy koń linieć nie może, biegaj na nim, aż się dobrze zapoci. Lek. Koń. 63. Letkie półki niech biegną, by się nawet wędzidła pieniły. Teat. 45, d. 77. Wyb.— §. Biegać za sprawą (w trybunale), (za urzędem), udać się do (prawa), ftefy an einen (Jîidjterftufl) menbett. Jeśli dłużnicy ludzie cudzy, tedy aktor nie powinien tam bieżeć, gdzie oni do sądu należą, ale mu wolno zatrzymać w długu ich majętności. Chełm,. 148. Musiał sam Origencs do Bzymu biegać. Sk. Dz. 122. Każe mu ojczyznę pogaństwu przedać, bieży mój do Carogrodu. Birk. Ek. B. 6. (spieszy z tym, rusza z tym, prędko się udaje z tym).— §.

Biegać, tam i sam biegać, Ijerunt laufen. (Carn. beslâm, *BIEDZIC, czyn. nied. 'zbiedzić dok. biednym uczynić, clettb petulire more vitulorum). Jako szaleni, to tam to sam bie-    machen. W Atniejskiej ziemi zbiedzony Dedal żył w pokoju,

gali. Birk. Dom. 164.— §. Biegać koło czego, krzątać    fatigatus. Zebr. Ow. 195. (zrobiony, zgnębiony, nteberge*

beugt).Konie podróżą zbiedzone. BIEDZIĆ się Rec. nied. Sorab. 1. bedżuszo, deluctor, pasować się, za pasy chodzić, walczyć, męczyć się z kim (ob. Bieda, biada). (Sorab. 1. bćdzieżer zapaśnik, bódżencza palaestra), Boh. nuzo-wati se, Slov. bgedim, Croat. boritisze; Bosn. jacitise, rriuattise, nadomechjatise; Slavon. hêrvati se; Carn. arvam

się, uganiać się, uwijać się, wszędzie się starać usilnie, chodzić koło czego z naleganiem, fid) tummeln, fid? tint etwas Beetfern, barnaćf; ftrcBen, trauten, ringen, eS nadjbrittflid) fud)cit. Nie biegasz, nie masz; nie szukasz, nie znajdziesz. Rys.

maTbCH, noABH3aTbCH, Eccl. KOp„TH r(>sth, (Eeel. ötacAy, Cr. ßiu£opca, gwałcić, musić; ólnKACHie; Gr. ßia, nécessitas, gwałt), ringen, fämpfen, ftreiten, ftd) womit quälen. Fiz. i mor. Nie będą koronowani, którzy sie nie biedzą abo w zawód nie bieżą. Baz. Hst. 51. Zima nie zrazu przypadnie, ale znienagła biedzi się z latem, aż jej lato ustąpić musi, a zima ono miejsce zastępuje dotąd, aż je onoż lato z miejsca zasię wyprze. Podw. Wróż. 57. Bie-

Ad. 47. Mieczysław będąc zrzucon z monarchii, jął znowu biegać około tego. Biel. Kr. 112. Tym czasem chytra pilnie popierała Przyobiecanej Armida pomocy, Około arujem; Vind. ruvati, se metati, tergati, tepsti; Boss. epa-tego cały dzień biegała; Co dowcip i co gładkość miały mocy. P. Kchan. J. 122.—    §. O rzeczach nieżyjących;

biegać, bieżeć, szybko się obracać, ruszać, laufen, ftd? fdjttett bewegen. Gniewem mu oczy by sfery biegają. Tward.

Wł. 15. Kształt jej najskładniejszy, biegające oczy, żywa barwa. Zab. 13, 167, (rollettbe 3lugen). Koło, które na osi ustawnie biegało, Z uderzenia się o pniak złamało.

Otw. Ow. 633. On dotąd utrzymuje, że ziemia stoi,

e, Boh. béhawy; (Bosn. bjesgiv,

dził sie z Jakubem mąż jeden, a gdy go przemódz nie mógł.... W. Genes. 32, 24. Sk. Żyw. 246.* Kartago długo się z Rzymem o panowanie biedziła. Sk. Dz. 449. Maryusz z fortuną się biedził, której wszystkie natarcia mężnemi siłami wytrwał. Warg. Wal. 221. Lgniących i biedzących się z błockiem pobili. Warg. Cez. 163. Biedzić się z śmiercią. Bardz. Luk. 48. Ludzie się z sobą biedzą, ale koniec jaki chce, Bóg daje. Sk. Dz. 520. Jak gdy morze z Zefirem i Eurem się biedzi. Bardz. Luk. 48. Biedzić się z myślami. Bardz. Luk. 8. Długo się z uporem swoim i wstydem biedząc, nawrócenie swoje odkładał. Sk. Dz. 108. Z trwogą się Ajax biedzi. Bardz. Tr. 263. Biedzili się, nie wiedząc co czynić. Pilch. Sali. 170. (wahali się). BIÉDZICIEL, a, w. 1. Sk. Żyw. 2, 281. Który się biedzi z nędzą, z drugiemi, z sobą, ber ftd) placft, quält, martert, fämpft, ringt. W rodź. zeńsk. BIEDZIC1ELKA, i, f. 2.

BIEG, u, m. (Slov. et Boh. beh; Sorab. 4. bjh, behw, Jloss. ótrL, (Eccl. óiacecTBO, óircTBO ucieczka); Rag. bjegh, tjek, tark; Croat. bóg, techóy, tek; Carn. węjg, tezhaj, tek; Bosn. terk, trrik; Yind. tek)* bieganie, bieżenie, prędkie iście, śpieszenie, dążenie, ber Sauf, ba3 Saufen. Nie tylko bieg ludzki, a i lot ptaków celują. Ząbk. ML

422. W przyrodzeniu jedno są trzy sposoby biegów albo ruchania, wzgórę, na dół, i w okrąg. Lat. K. C. b. Strumień płynący w prędki bieg bystremi wełny. Kul. Her. 94. Powolny bieg rzeki. Bot. 245. Biegiem, skokiem, ochotnie, prędko, z trzaskiem. Maez. im Saufe, fd)ucll, tut Sprunge. Bieg koński, ba3 ^ferberenneit. Synów swoich do Londynu na biegi końskie posyłają. Kras. Pod. 2, 231. Bieg czasu, ber Sauf ber 3ät, ber Sätlauf. Dzień to jest w biegu rocznym dla mnie najuroczystszy. Zab. 14, 175. Żywot ludzki bieg do śmierci. Cn. Ad. 1382. (droga śpieszna, krótka). Bieg życia, ber Sebeuêlauf, Yind. pretiek tęga shiulenja; (ciąg, przeciąg, pasmo życia). Bieg gwiazd, obrót, ber Sauf ber ©cftfrne. Astronomowie gwiazd sporne biegi przeględują. Kodak. Wiek. C. 2. Snadnie władniesz biegi niebieskiemi. Kunc. Gd. 274. Bieg rzeczy, bieg powodzenia, bieg świata, i wszystkich rzeczy na nim toczenie wieczne, fatum, nieporuszone, nieodmienne rządzenie. Nag. Cyc. 73. ba$ Scfytcffal. Niektórzy mają to z biegu nieba, iż cokolwiek poczną, ludziom na nich patrzeć miło. Gor. Dw. 35. Bieg świata, tryb, którym świat idzie, ber SBeltlauf, ber Sauf uub ©ang ber ©inge tu ber 2Belt. Czworaki stan biegów świata: Pierwsze złote, drugie śrebrne upłynęły lata, Trzeci przypadł wiek miedziany na ich gorsze syny, Najgorszy nasz czas zmieszany z żelaza i z gliny. Kanc. Gd. 267.— Bieg przyrodzenia, porządek natury, ber Sauf ber fJîatur. Nad wszystek przyrodzenia bieg to jest, aby żelazo samo pływać miało. Sk. Zyw.%, 229. Bieg sprawy jakiej, porządek, jakim się odprawują, postępek, ber Sauf, ber Hergang einer ©ad)c.— Bieg jakiej nauki, kurs jej, ber ©urfltê etuer SBtffenfdjaft. Przeszedł cały bieg nauk w młodym zaraz wieku. N. Fam. 3, 323. We Lwowie odbył bieg nauk szkolnych, ib. 15, 90. Nauczyciel jeden całkowity bieg literatury Francuzkiej odbywa. ib. 11, 174. Znakomitsze osoby krajowe dają darmo w Chrystyanii bieg fizyki i innych umiejętności, ib. 15, 36.

Bieg pieniędzy, kurs, który mają, ber @ur$ beś ©elbe3. Trzeba wiedzieć, w jakiej cenie wydaje się jaka moneta w biegu zwyczajnym. Jak. Mat. 1, 88. Za grosze Prazkie, według biegu, jako między kupcy bieżą, pieniądze drobne brać mają. Herb. St. 80. Bank Altoński tyle tylko biletów swoich w bieg puszcza, ile jest w kassie wyró-wnywającej im wartości. N. Fam. 12, 286. — §. Biegi zajęcze * skoki, bte Säufte, güfle eiltet Hafen. Tr. — BIEGAĆ ob. Biedź. — BIEGACZ, a, m. Rag. tekîc, teklic, * szybkochód, prędko biegający, ein guter Säufer, ber fdjnell läuft. Azahel był biegacz barzo prędki, jakoby sarna, co po lesie chodzi, i. Leop. 2. Reg. 2, 18. Biegacz, za zapłatę biegający, kursor; na wyścigi bieżący, zawodnik; biegający i tam i sam, chodak, włóczący się, włóczęga, biegun; Boh. bchal; Ger. ein Śotfjeulaufer, ein SBcttldufer, ein $erumläufer. Dudz. 33. Wtod. §. Biegacz, czyli wyższy kamień w młynie, ber Saufer, ber übere üDtüfllfteiu. Schneid. 565. (Croat. beslyivecz: Bal. besalacz fugilor; Yind. be-sheozh; Rag. bjexiv: Carn. beslaj ; Ross.    fugax).

BIEGACZKA, i, i. Boh. bćhalka; Eccl. Teuna, óiraiejib-HHita, ótraaHKa; Croat. beslyivka; Dal. besalicza * kobieta biegająca tam i sam, włócząca się, eilte (gute) SdufertUtt, eine .s)erumlaufertuu, Herumtreibertun. BIEGACZKA ob. Biegunka. BIEGÀNIE ob. Biedź, Biegać 2, Bieganie ob. Biegunka. ‘BIEGALNIA, i, z. miejsce biegania, Ross. óhra-.îiime, Eccl. ôbæejieu’B, no3opnme r4t ótraioTca, óoptOTca, bte SRenitbahn, Saufbalut. BIEGAS, BIEGUS, a, m. biegacz, szybkonog, eilt ©xfynellläufer. Po całej wiedzion ziemi w⁷ol-nym zwycięztw pasem, Z zwycięztwa na zwycięztwo szczęsnym był biegasem. Zab. 16, 198. §. Biegas, biegus, włóczęga, włóka, powsinoga, ein Herumtreiber. Chwytać bie-gusów. Oss. Wyr. §. Biegusy, bieganie tam i sam niesforne, pobiegi, włóczenie się, ba3 Herumlaufen, HcruUL fireicbeit, Herumfd)marmen. Już to rok tych biegusów trzeci i dziesiąty; Próżnom sie jak żyd włóczył przez rozległe kraje. Treb. S. M. 78. BIEGIWAĆ ob. Biedź, Biegać. BIEGLI WY, ‘BIEŻNY, a fugax; Eccl. E^raienhiit, orL KOToparo óiryrB; Boh. bćżny vulgaris), szybki, szybkonogi, biegu prędkiego, fcfmeUlaufeub, fdjneU. Rodzaj strusi ma nogi wysokie bieżne. Zool. 242. Prędkie a biegliwe Kartagineńskie galery. Fal. FI. 54. BIEGŁY, a, e, BIEGLE adv. — Ross. Ctraun, p^umci; Boh. zbćhly; biegliwy, bieżny, szybki, fd)uelllau* fettb, fdptell. Biegły Aello, chart Akteona. Otw. Ow. 111. Woda stojąca w zaległych błotem ługach, i w stawach niebiegłych. Kul. Her. 448. Nieopatrznie mój czas uciekł biegły, ib. 139.    §. Biegły, bywały, ćwiczony, doświad

czony, umiejący dobrze, znający się, bemanbert, geläufig, geübt, erfahren. Eccl. MHoroHCKyciibiiî, Boss. iicKycHuß; Yind. obhojen, povajen, svnzhen; Croat. vèsch; Sorab. 1. pżeklepanć; Każdy w swym rzemieśle biegły. Cn. Ad. 545. Niebiegły, w czym nieświadom czego. Cn. Ad. 556. (nie-bywalec; niewie, gdzie kozy gnano; inszego świata człowiek). Biegły czego, tu etnwê erfahren. Spuść się na żeglarza mylnych dróg morskich biegłego. Past. F. 93. O jako byłem rozkosz niebieskich źle biegły. Kulig. Her.

256. BIEGŁOŚĆ, ści, i. szybkość, ćwiczenie, doświad-

guńka go napadła* miejsca nie zagrzeje; tu był, tu go niema; wszędzie go pełno, perpetuum mobile. BIEGUNKO WATY, a, e, na biegunkę pochodzący, burdjfoltfarttg. Stolce lipkie, flegmiste, niby biegunkowate. Perz. Lek. 1, 89. BIEGUNOWY, a, e, tyczący się bieguna, Srtufer*, Säufer*, 3apfcn*, Singel*, Çol*. Koła biegunowe, circuli polares. Hub. Wst. 51. Wyrw. G. 50. Gwiazda biegunowa, stella polaris, ib. 283. ber folarctrfel, ber folarftern, ber 9îorbftern, SDîeerftent. Vind. mala medvedniza, hervor.

BIEL, i, z. rzecz biała, materya biała, baö Set^e, cttvaS SBeijkê. (ob. Bielizna). Biel ołowną blejwa-zowią. Sien. 581. Syr. 310. Niech Biorą modry jedwab i szarłatowy, i karmazynowy i biel. Dudn. Ex. 28, 5. (jedwab biały. Dibl. Gd. ruet^e ©etbe). Dziesięć opon z bieli kręconej. Dud. Ex. 26, 1. Człowiek w bieli * w białej szacie. Cn. Th. 1213. im 2öet^cn, tu einem weißen Äletbe, weiß gefleibet. (Ross. Ctiem, ółniopHaeuii, HCMOHax-B, mip-cniH ue.iOBtKT. * laik, świecki; oppos. w czerni, czerniec). §. W szczególności: biel na drzewie, w drzewie, Ross. óiib ; Sorab. 2. bćlifa; (Dosn. pupa; Carn. męsga; Croat. mćz-ga (ob. Miazga); Sorab. 1. żiwicźa (ob. żywica); (Boh. bel nąka biała, muskatowe wino). Warsty doskonale jeszcze nie przerobione w drzewo, zowią bieleni. Bot. Nar. 24. Świtk. Bud. 2. ber ©flint, ber ©ptnt, ber ©pan, ber ©punb, ber rueict;ere ober l;ellcre 3#eil be$    jtoifcßen ber SHnbe

Itnb bem ^ernc, alburmm. Biel, okrąg drzewa niedoskonałego przylegającego do samej kory. Jak. Art. 3, 136 et 144. Cieśla biel ociosuje, by jeno drżeń został. Rej. Wiz. 84. b. Dwoisty biel, wada u drzewa, gdy biel pokryty jest na

GUN, a,

m.

sem

na

przemian okręgami rdzennemi. Juk. Art. 3, 144* Biel druga w drzewach niektórych, jako w sośnie, pod którą drżeń, caro urboris. Cn. Th. baS Slentfiolj. Biel trzecia w drzewie wnętrzna między żyłami smolnemi, jak w sośnie, pulpa arboris. Cn. Th. ba3 $letfd;tge ant £)ol$e, porówn. miazga. BIELA, i, i. BIELKA, i, z. zdrobn. Ross. óhMHita, agaricus Gleditschii, gatunek białych bedłek, ber ^ooßfcßwantm, eine Slrt eßbarer ©dmntmme. Insze rydze i bicie, a insze wężówki. Pot. Jow. 11. (tamte jeść można, te bardzo szkodliwe). Syr. 1394. §. 2. bielą, kiełka, to zwierzątko, co teraz popielicą nazywamy, sciurus ma raczej popielatą, niż bia—

samo

vulgaris cinereus,ic skórkę łą; Ross. 6Kina; Slovac. pich, plech, plsica; Croat. puh; G er. bte 23tlclmtattß, ber 23illtcß. Od tysiąca bieli Litewskiej po zł!.... Vol. Leg. 4, 357. Bielki Mohilowskiej, Moskiewskiej grzbietowa szuba.... Instr. Cel. Lii. (ob. Bielina). Że bielezane skórki na dań wybierano, ztąd wartość pieniężną wzięły, i biele znaczą tez monetę dwa pieniążki ważącą. Cm Th. eilt 2Beißgrofd)Clt, (ob. Aspergil); Vind. be-lizh," vienar, denarez * pieniądz, fenik; Vind. pou belizh, belizha * halerz; Carn. welèzh, wèz. (cf. Ross. Mop4-KyiiH). Od kwarty gorzałki po cztery pieniądze, a na Wołyniu i Podlasiu po dwa bile (biele). Vol. Leg. 5, 25. (ob. Bilonowa moneta). §. Fałsz ten poszedłby^ w potomne wieki, za czystą, jako mówią, biełke. Smotrz. Ek. 44. (za dobry pieniądz, für baarc 50îültje). BIELCZANY, a, e, tyczący się bieli,'bielki, popieliczny, Boss. ólmw, óhMniłi; 23tlid)*/ Kosserowie w niektórych częściach Ru-

pou

KII

czarnawe.

czenie, Boh. zbćhlost; Sorab. 1. pżeklcpanstwo; Croat. veschnoszt, bie ©elduftgfeit, ©croanbtljett, ftertigfeit. Biegłość w nogach, drapacz setny, ma dobry charakter w nogach.

Oss. Wyr. Biegłość w rekach, złodziej, ib. (Ross. 6k-raocTfc, bystrość dowcipu; Eccl. ótr.iocTb ucieczka). BIE-GNIA, BIEŻNIA, i, i. w kopalniach wytnia pozioma, służąca do spólnictwa w częściach kopalni. Mierosz. Mscr. ber Sauf, ber ©attg im Sergtoerfe, bte Sergwerfśftolle. BIE-biegacz, prędkonogi, eilt Säufer, ©djltdllältfcr.

Biegający za zapłatę, kursor, laufer, eilt Sot^euläufer, ein BIEL, u, m. Säufer; Sorab. 1. bćhawcż, bćhacżer; Slov. et Boh. bć-haun, behaunek; Carn. hitropętz, tękar; Vind. posiani tiekavcz, tiekar, ferkovez; Rag. tarcjalaz, tarkalaz; Ross. óiryirB, TeueifL, citopoxo.'i’L; Eccl. cKopoTenetiL, CKOf>o-NOiMiT, roHeut, pHCTaieife. Biegun biegunowi w drogę zajdzie; a poseł potka się z posłem. 1. Leop. Jer. 51,

31.— §. Koń biegun, woźnik, rumak, ein Jloß. Weź bicz, kieruj bieguny, a ja z wozu zsięde. Dmoch. II. 2, 149.

§. Biegun, wszędybył, włóczęga, powsinoga, tułacz, eilt #erumläufer, $enunftrctd;er, Sanbftretd)er; (Vind. bueshez * żebrak); Sorab. 1. wokowo szo wihwschi, mnoho buh-dżacżć. Biegun, który tylko włócząc się w cudze garnce glądał. Sk. Dz. 363. Kain będzie tułakiem \ biegunem na ziemi. Iladz. Genes. 4, 12. Dambr. 168. Zrn. Pst. 97.

Biegun , co biega po niebie i po ziemi z rozumki omyl-nemi swemi. Rej. Ap. 53.    §. Biegun, machlerz, faktor,

stręczyciel, jednacz, dît 5ÜiäfIcr, Itnterljänbler. §. Czop, czopek, wałek, na którym się co obraca, lub biega, oś;

Carn. tezhâja; Croat. techaj; Sorab. 1. dufacżć tżóp, haż-pa; G er. ber Bapfett, ber Singel. Biegun u wrót. Oss. Wyr.

Biegun w rurmusach, embolus. Jak. Mat. 3. ber Hülben bepnt ®rnctn>crfc. Biegun młynarski, paprzyca, ba3 Mjletfeit.

Drugi pacierz szyi nazwany osią lub biegunem epistropheus.

Krup. 1, 107. ber pcptc SBtrMfitocfieu. — Oś niebieska abo punkta niebieskie, koło których jakoby świat się o-braca; Boh. pauch, obrtljk, Carn. obrózhaj; Rag. véz, stôxér; Vind. krai neba, tezhai sveta, polus, ein Sßcltpol.

Biegun północny, polus aretieus, u Kozaków żelazne koło.

Paszk. Dz. 14. Biegun południowy, antardicus. Hub. Wst.

28. Wyriu. G. 39. Wyniosłość bieguna, elevatio poli, bte Tlolböbe. ib. 49. — Biegun u szrubv, macica, bte ©cl;ran* benmntter. Tr. BIEGUNKA, i,f. BIEGACZKA, BIEŹACZKA, i, f. dem. bieganie, ciekączka, dyarrea; Boh. bćhawka, auplawice, chwjstaćka; Sorab. 1. bćżacża khoroscż, bruche pżepad;

Slavon. sćrdobolja; Bosn. bolosrridje; Carn. drifta, Ndèrfa;

Croat. drisztavicza, drisznicza; Boss. ^piiCHa, noiiocb, npoHOci); Eccl. önrymm; ber ©nrcfifalL (Óftcrr. ba3 2lb* rucićf;cn). Biegunka prosta, częste i niezwyczajne exkre-mentów rzadkich przez stolec odchodzenie. Krup. 5, 704.

Jelito proste bywa biegaczką nagabane. Spicz. 181. bię-żączka. Sien. 458. Biegunki białe, krwawe, zielonawe,

Ilaur. Sk. 408. Biegunka czerwona, bte rotlje fRltßr; Slavon. kérvogriz; Croat. chrévmcza, grisa; Rag. grixa; Carn. grisha, derenje; Vind. kervava grisha, ker-va, kervavîza.— Ross, mmtb biegunka końska, mlitiitłcji,

MMnycb biegunkę mieć, o koniach, Carn. grishov * biegunkę czerwoną mający. — Żartem: biegunkę cierpi, bie—

u was

ber 2Beń

2,

i znowu

skich krain miasto dani z każdego domu bielczane albo wiewiórcze skórki wybierali. Stryjk. 112. (w Syberyi ót-.mkij pewny gatunek podatku).

BIELANY, plur. różne miejsca w Polsce, gdzie klasztory 00. Kamedułów, yerfeßtebene Örter in ^olen, wo (£a* malbulenfer SRoftcr ftnb, Dyk. G. 1, 78. od białego tych zakonników ubioru. *BIELÂNIN, a, m. Kameduła, ein (£a* malbulenfer. Tam czyści mają swój klasztor Bielanie. Susz. Pieś. 5, J. 2. (pod Warszawą, pod Krakowem).

BIELABZ, a, m. który bieli, pobiela; Boh. bćlic, bilić; Ross. ótjMfcmHKt; Eccl. 6t.iHTe.it, e-ëühslhhist» , ßer, ber etwaś weißet, weiß anftreiclit. §. blćcharz, który płótno bieli, blechuje, ber èlctdjer, SetnwanbWeicßer. §. Bie-larz cyną, pobielacz, Ross. .iy4iï.itiii,in;T,, ber 33er$ttttter. BIELARKA, i, i. która bieli, blechuje, pobiela, bie 2Set= ßertmt, 331eid)erinn ; Boh. bćlićka, bilicka; Ross. 6t.iH.itHH-

u.a, 6t.iH,itm,Hna. BIELAWA, y, z. bielnik, blcch; Ross. 6t;iH.itHH, Boh. bćlisstć, bćlidlo, bjlidlo; Carn. welishe, Yind. pleha, plehalishe, obieluvalishe; bte 331eid)c, Bielawa, blech. Ern. 126.— §.2.) imię różnych miast w Polsce, ber 3?afmte oerfduebener Stdbte in $olen. BIELCZANY ob. Biela, bielka. BIELEĆ Neutr. niedok. zbieleć, pobieleć, ubieleć dok. Boh. bćleti, zbćleti, zbćljim; Ross. 6t.itît, noót.itit; Sorab. 1. bćliż fzo, bólu fzo; bielić się, białym się stawać, białym się pokazać, białym być, weiß werben, weiß crfdmnen, weiß fepn. W starcach włosy bieleją. Wejch. An. 61. Krainy już zbielały ku żniwu. 1. Leop.Joan. 4,35. Ukazała się bielejąca trądem, jako śnieg. 1. Leop. Num. 12. Kość bieleje. Paszk. Bell. B. Jak kruk, choć to sobie jutro białym być obiecuje, nie ubielejemy nigdy, póki tej światłości ochylać się będziemy. Smotrz. Apol. 120. Dzień bieleje, światło wschodzi. Groch. W. 40. (świta, ber Tag ßraut). Piersi jej, alabastrem co niegdyś bielały, Krwią zawrzała spłynęły i nią oczerniały. Min. Ryt. 5,

278. Stół jego srebrnym naczyniem bieleje. Petr. Hor.

m. — BIELIC, czyn. nied. ubielić, zbielić, pobielić, wybielić, dok. Boh. bćliti, bjliti, bjljwati, probeliti, pobé-lawëti; Slovac. bjijm, bèljm; Sorab. 1. belu; Sorab. 2. bë-lisch; Croat. bćleti, bćliti; Dal. et Bosn. biliti; Rag. bje-liti, objeliti; Yind. belit, pobeliti, obieluvati, obieliti; Carn. veliti, węlcm, bęlem; Ross. ót.niTt, 3aót.iHTt; białym uczynić, biało farbować, weiß machen, WCtßeu. Któż będzie umiał śnieg bielić, albo lilią zdobić? Birk. Sk. D. 5. b. Gnuśnej starości niezbedne szrony, Już ubieliły wiek mój zielony. Anakr. 78. Szacowniejsza to starość, ten wiek ubielony, Niż w misterne pierścienie warkocz utrefiony. Chód. Kost. 65. — §. Bielić wapnem dom, mur, ścianę, tynkować, mit Stalf weißen, au3weißen; Ross. Bamut, Ha-BaniiTt, tünd;en. Faryzeuszowie są jako groby ubielone. Sk. Dz. 260. — §. Bielić twarz, bieliczkować, bielidłem farbować, weiß fefuntufen, ob. Barwiczkować, rumienić. — §. Bielić cyną, powlekać miedź cyną, ycrjinnen; Boh. cynowali, cynugi; Croat. czinyam, koszitrim; Slavon. kalay-szam ; Ross. jyAHTŁ, BtijyAHTt, jiymeme, JiymeHBiH. Radie bielić. Oss. Wyr. bielić śrebrem, pośrebrzyć, itberfilBew, yerftlfcern. Bielidło ku bieleniu groszy odlanych i inszych starych rzeczy śrebrnych, że się będą zdały być nowemi.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

Śleszk. Ped. 347. Wziąwszy srebra, bielonej podsunęli miedzi. Zab. 8, 95. Treb. Bielić śrebro, odświeżać warząc, @tIBer weiß fteben.— §. Bielić na słońcu, blechować, an ber ®onne Wetcßen; Yind. plehati, nasonzhati. — Pota-ziu do blechowania czyli bielenia płócien używają. Parti. 84, 762. Płótno najlepiej bielić, kiedy jabłoń kwitnie. Zaw. Gosp. Bielenie, blechowanie, Ross. BtióhMa. Bielenie wosku. Śleszk. Ped. 320. ba§ SBfldj&bletdjett.— §. Fig. czarne bielić, czarne białym robić, aitS ©clfwarj 2öetß ma* d)en. O kunszcie krasomowski w skutkach niepojęty, Kunszcie, co możesz bielić to co było czarnym. Kras. Wiersz.

20. §. Wypogadzać, wyjaśniać, erretten, auf (teilen, aufflärcn. Ten co z niczego wszystko tworzyć może, Zasępia niebo je bieli. Nar.Dz. 2, 142. BIELIĆ się, Rec. Nied. bieleć, białym się stawać, weiß werben. Wiatr ucichł, śniegiem spadłym bieli się dolina. Kras. Oss. H. 4. Już włos mi się bieli starością sędziwą. Zab. 11, 232. Zabi. Coś się tam bieli, widać tam coś białego, ba fdjńltttttert wa§ 2Öeiße3. Fig. bieli się z wierzchu, wewnątrz czarny * zły człowiek w gruncie, na pozór dobry. Oss. Wyr. Niebo się bieli « wypogadza się, fkirt ftcfy attf. Dzień się bieli ob. Bieleje, świta.

BIELICA, BILICA, BYLICA, y, z. Artemisia, 33et)fuß, ein śtrant. Kluk. Rośl. 2, 212. Niektórzy bylicę zowią matkę zielną, a to dla jej wielkiej mocy. Cresc. 271. Bielica wodna, syderis secunda, Dioscorid. garnwunbfraut. Syr. 1516. Bylica żółta, Chrysanthemum, bic ©olbWnmc. Syr. 574. §. Zielsko, chwaścisko, Uttftaut. Niech mi z mojego zboża miasto ziarna Chwast i bylica urodzi sie marna. Chrośc. Job. 118. BIELICZANY, BYLICZANY, a, e, tyczący się ziela bielicy, tnnt $et)fitß. Proch byliczany. Cresc. 272. B1ELICZKOWAĆ czyn. niedok. ubicliczkować, dokon. bie— lidłem farbować, bielić lice, weiß fcßntinfcn. Wiod. Bielicz-kowany, cerussatus. Cn. Syn. 170. Slovac. Ijceny, ssper-kowàny. BIELIDŁO, a, n. biała farba, mączka do bielenia twarzy, Ross.    6t.iH.ia, Bosn. bjakka; Eccl.

CTimie, Rag. bjelillo, bjelniza; Slovac. licidlo; Sorab. 1. schminka, Ger. weiße @d)minfe. (Doh. bćlidlo, bćlisstć blech, bielnik, bielawa). Bielidłem kobiety modne płeć sobie poprawiają. Kras. Pod. 17. Mon. 64, 875, Więcej wydają na wódki i bielidła niżeli na jałmużny. Budn. Ap.

140. (Ross. ót.iiiJbiiHKi, co bielidło robi, ber weiße 0cf>tttttt‘ fe mac^t). §. bielidło ku bieleniu starych śreber. Ślesz. Ped. 547. ber Söetßfub.

BIELÏKOICZ, herb. trzy wędy, z Litwy. Kurop. 5, 6. ein 2Bappen.

BIELINA y, z. futro bielczane (ob. Biela, bielka). 3Kîidp feile, Stltdtpclj. Bielina, szuba grzbietowa, bielina futro brzuszkowe. Instr. cel. Lit. BIELIZNA, y, i. białe rzeczy, gromada, stos czego białego, 2ßetße3, SBeißjeug, ein §au* fen weißer ®tnge. Bielizna na drzewie pod wierzchnią skórą aż do rdzenia, alburnum. Mącz. ber Splint, ba$ 2Beiße unter ber Samnrinbe. (ob. Biel, Sorab. 2. bélifa). §. Bielizna, białe ryby, Sßeißftfcfyc, SDßeißjeug, (Ö ft c r r. Bläulinge). Karp’, karaś, lin, płocica i inne bielizny, są w mięsie miałkie. Haur. Sk. 143. Przez bieliznę atoli zwyczajnie rozumie się sam drób ryb, małe rybki, jak płotki, i t. d. Cały dzień

25

wędę zapuszczając, nic nie łowili krom samej bielizny.    BIELUGA, i, z. smoła okrętowa, dziegieć, klej, bieluga

Oss. Wyr. §. Bielizna, chusty, jako to: koszule, przeście-    w Moskwie wyłączone są z handlu i samemu dworowi za-

radła, chustki, i t. d. SSetfŚjettg, SMfdje, Ross. óLibe; Boh.    chowane. Wyrw. G. 290. Ross. ÓMbMOKŁ gatunek żywicy,

pràdlo; (ob. Prać); Carn. partnina, pertnina (ob. Parć);    cttt gen>tffC‘3 £ar$.— BIELUŃ, a, w. ziele, szalej, lub lulek.

Croat. rubje (ob. Rąbek). Bielizna stołowa. Teat. 28 b, 108.    hyosciamus niger, Lim. fctymarj $tlfenfraut, TMlfrant, ża-

(,ob. Obrusy, serwety, £tfd)nmfc()e). Bielizna u dzieci choć    żyte od rozumu odwodzi. Kluk. Rośl. 2, 210. Sien. 80.

gruba niech będzie często prana. Pir.Pow. 79. §. Bielizna,    Jundz. 160. (ob. Blekot), (Boh. bljn, ruljk; Ross. ÓMeHa,

biały kolor przepędzającej się gorzałki. (Ross. 6t.iH3Ha    6e.ieHa, 6.ieKOTa; Caro, zhervivz, sobnik, sobnijak; Yind.

* białość),    ba§ SOBeifSe im Srantweine betpn 2)eftłUtrcn. Odjąć    sebnik, S.    Apolonie trava). Bieluń dziędzierawa, Jundz.

trzeba od    gorzałki bieliznę. Tr. B1ELKA ob. Biela. BIEL-    159. Ross.    4ypMawB, ©tedjapfcl, gttegenfraut. Bieluń    cu-

MO, a, n. biała albo szara błonka, która przydając się dzoziemski, nicotiana, Tabacfśfrant ob. Zdrowieć. Gn. Th. w oku, wzrok ćmi; Bosn. bjelo, Slovac. et Boh. belmo, BIELUNOWY, a, e, Boh. bljnowy, tyczący się bieluna, cynk na    oku; Ross. ók.iLMO, Sorab. 2. belk; Croat.    SBtlfenfraut *. BIELUSIEŃKI, BIELUŚKI, BIELUTKI,    ob.

mrćna iii    mezdra na oku; Carn. mręna; Yind. mrena,    Bieluchny,    Biały. BIEL Y moneta v. Biela,

malink, ber wetjJe ober graue ©taar. Stwardzenie humoru BIENIASZ, a, m. Rag. Beno; Croat. Benko; Bal. Benno;

lipkiego, który oko zakrywa, pospolicie bielmem zowią. Comp. Med. 60. Szare bielmo, catarada, suffusio, niemoc oka, która źrzenicę z przyrodzenia czarną, bielmem z razu białawym lub burawym lub żółtawym lub niebieskawym z wolna pokrywa, a potem zupełnie zasłania. Perz. Cyr. 2, 169. Po namazaniu poczęło bielmo z oczu Tobiaszo-wych schodzić, jakoby błonka jajeczna. Leop. Tob. 11,14. (złupiło się bielmo. Bibl. Gd. ob. Łuska). §. Fig. zaćmienie umysłu, gdy kto nie może uznawać prawdy, choć jasna, Slerblcitbnng, wenn man bie Söaljrfyeit md)t einfe^en null, fttnftcrmjU ®ccfe, §nlle. Podarunki najbystrzejszemu wzrokowi sędziego niespędzone bielmo na oczy przywodzą. Psalmod. 53. Wypolerował jego rozum, a zdjął z umysłu jego, tak jako z oczu, bielmo. Gorn. Bw. 344. Kto prawdę powie, kto złemu bielmo spędza, jak gdyby mu w oczy soli nasypał. Pot. Jow. 94. Może każdy tą książką bielmo sobie zetrzeć. Kłok. Turk. praef. Dambr. 111. §. Bielmo w oku * białek oczny, ba§ 32etjüe int 3Iltge, (Ross. et Eccl. (tmoke, Slavon. bilina ù oku). Bywają krosty na źrzenicy albo na bielmie. Syr. 119.

BIELMOK, a, m. ziele, pałecznik, bielmo z oczu spędza, argemonia Lim. ber ftadfltge 9Mjn, ber Slcłermoljn. Syr. 881. (Ross. ót.ibMOHB gatunek żywicy, ob. Bieługa). BIELMO OKI, a, ie, Eccl. KMiiMooYhin» Y ómłmo Ha i\ia3y, bielmo na oczu mający, ben granen ober wetjktt ©taar Dabenb. Bielmookieom svna ojciec zowie kapraweńkim. Zab. 8, 330. Izyck.

BIELNIK, a, m. bielawa, blech, gdzie się płótno bieli, Boh. bëlidlo, belisstć, bilidlo; Ross. óujholhh; bie $letcf)e. Płótno dać na bielnik. Gos. Ek. 77. Bielnik długi. Miask. Ryt. 81. BIELONY ob. Bielić. BIELO WATY, BILO WATY, a, e, do bielu podobny,.fplintartig. Trzecia powłóczka ciała jest błona bilowata czyli sadłowata, cellulosa, adiposa. Perz. Cyr. 1, 16. BIELSK, a,

33ilif$ tn O&erfdjleften; 2) na Podlasiu, tn ^oblacfjten. Wyrw, G. 238. BIELUCHNY, a, e, BIÈLUCZKI, BIELUŚKI, BIELUSIEŃKI, BIELUTKI, BIELUTEŃKI, adverb. na-o; Boh. bèlauckÿ, belaunkÿ; Ross. 6®JieHi>KÜi, ôï-iexoneiCB; inten-siva od biały, ganj mei^, fdptccmctjl, (fclpteebagclmetb). Bieluchna wełna. Boter. 166. Rączki bieluchne. Hul. Ow. 163. Bielusieńkie, jako śnieg. Haur. Sk. 508. Star. Dw. 51. Birk. Dom. 81. Bieluchna płeć,’jak lilia. Teat. 12,80.

Boh. Beneś; Ross. EeHe4HKr&, imię męzkie, Słenebtct. Kies. 1, 103. Jabl Her. Nar. Hst. 4, 327.

BIER A, y, i. BIERKA, i, i. zdrobn. kamyk warcabny, że się biera, ber $amenftein, @d)ad)ftetn; Eccl. óiipna, KocTua nrpaiHaa. (Ross. óiipna * karby), Ross. irumKa (ob. Piechota). W takim przypadku nie rozpatruje się w szachach, jak mu się bierka nada. Pilch. Sen. 4, 120. Bierki, gra w warcaby, w szachy, ®amenfptcl, @d)ad)fptel. Z dworzaninem w bierki grając, przegrał król Kazimierz. Herb. Stat. 530. Granie kart, kostek, szachów, warcabów, damy, bierek. Pot. Jow. 2, 198.    §. Kałkuł, gałka używana przy

miasto w górnym Szląsku,

m.

obieraniu na urzędy, kreska, wyrok, dekret, ber Sßaljlftein, bie SMilfttnunc, "btc Stimme, ber Sluêfprnd), baS UrthetL Zawsze niepewna takiej elekcyi biera, Bardzo często człek błądzi chociaż i obiera. Pot. Arg. 118. Kiedy on zemstę swą w Grecyi wywiera, Padła nań z góry sądów boskich biera. Pot. Syl. 265.— §. Dola, los (ob. Kostka), ba3 Sd)i(ffal, ba$ 8oo3. Kto wie jak biera padnie. Rys. Ad. 6. Neptun żeglowaniem władnie, I jak chce, tak bierka padnie. Petr. Hor. A. 3. Mogłali tak smutna paść biera na syna królewskiego? bóg losami władnie! Pot. Pocz. 85. Bić się chcesz koniecznie! anuż opak bierka padnie? Pot. Arg. 259. Już baczyli sobie zgubną bierę. Chrośc. Luk.

92. Inaksza od twej teraz moja biera. Pot. Syl. 71. Biera wojenna. ib. 89.— §. Bierka, owca Turecka, Wołoska, z ogonem tłustym okrągłym, etlt Tńrftfd)e$ ober SBallactyt* fd)e3 Scfyaf. Od błamu birek Egipskich po złł.... Od błamu birek czarnych i szarych gr. 8. Vol. Leg. 4, 357 et 6, 133. Widzę z pola bierki żeną, Idzie wołów robotnych szereg długi. Hor. 2, 320. BIERAC, czestot. słowa Brać. BIERACZ, a, m. BIERCA, y, m. Vind. berauz, sbiravez, jemauz, jernlovez, = który bierze, biera, ber 9M;mcr, ber 9?el;mcube. Bieracz dura vox, sed latinam exprimit accep-tor, approbator consilii, usitatior biorący. Cn. Th. Przysiągł wójt, że chłopów teraz niemasz we wsi, jedno sto, i musiał wziąć bierca sto groszy. Rej. Zw. 59. (wybieracz, pobierca), ber (Einnehmer. BIERACZKA, i, z. acceptrix. Cn. Th. bie 9Mjmertmt, (Empfängerin», 2(»nebmertnn, (Etmtefmtertmt. (BIERET ob. Biret).— BIERKOWIEC, wca, m. Ross. óep-KOBeut; BIERKOWISKO, a, n. waga Rossyjska 500 funtów , ein 3îufftfd)e3 ©erntet oon 500 $funb. Ta cześć kraju z której produkt lniany wyprowadza się do Rygi, miała

wodę. Ezop. 9. Widzisz trzaszczkę w oku brata twego; a bierzma w oku twoim nie widzisz. Leop. Math. 7, 3. bierwiona. Gal. Al. 139. bierzmna. Sekl. Math. 7. (balki. Bibl. Gd.). Slovac. w cudzom oku mrwu hledass, brwno w twoim n’e widiss.

dotąd szczególniejsze wagi swojej znaczenie, której funtów pięćset nazywa się bierkowcem. Dy ar. Gr. 270. Rachujemy w bierkowiec 13 kamieni Wileńskich, a kamień ma funtów 40. Vol. Leg. 4, 354. (520 funtów). Bierko-wisko. Vol. Leg. 3, 645.

BIERZE ob. Brać. BIERZMO ob. Bierwiono.

BIERZMOWAĆ, ał, uje, czyn. niedok. chryzmem obmazać na potwierdzenie w wierze, Boh. birmowati, birmugi, bir-mowawàm; Croat. bérmati, bćrmam; Hung. bćrmślok; Rag. Dal. krizmati, Bosn. bermati, krizmati; Carn. krish-mati, firmuvati, firmujem, firmam; Vind. firmati, birmati; Ger. ftrmdn; Z Łac. firmare, confirmare. BIERZMOWANIE, ia, n. Slov. birmowâni, birmowka; Hung. bérmâlâs; Croat. bermanye; Bosn. berma, krizma, krizmanje, (Ital. crisma); Slavon. krizmanje, Carn. krishmanje, firma; Vind. firma, fir-manje, bte fttrinelltltg. Sakrament bierzmowania kościoł bierzmowaniem albo potwierdzeniem zowie, iż gdy ten, który jest już ochrzczony, chrzyzmem ś. przez biskupa pomazany bywa, z przydaniem słów: bierzmuję cię albo potwierdzam chrzyzmem zbawiennym; więc już siłą nowej mocy odważniejszym być poczyna. Kucz. Kat. 2, 573. Bierzmowanie, w Greckim obrządku miropomazanie. Sak. Persp. 4. Pimin. Kam. 10, et 20 et 70. Bierzmującym się do imion we chrzcie nadanych, jeszcze jedno imię się przydaje. Kras. Zb. 1, 159. Kam. Kat. 150. Bierzmowanemu daje biskup policzek, aby pamiętał, iż jako rycerz wszystko ma wycierpieć dla Ćhry-stusa. Karnk. Kat. 160. Gorn. Sen. 313. §. Bierzmować, wyciąć policzek, aßrfetgeit, eine Oßrfetge geben, (wett bteß bet) ber Ąirmeltutg burd) beit 33tfd)of geftßteßt). I tytulantów często bierzmowano. Jeż. Ek. D. i.

BIER M - BIER W.

BIERZE - B IES.

407

‘BIERMUSZKA, i, z. z Niem. Stertmtß, Sterfnppe, wann 23ter,

(drobianka piwna, gramatka). Ośrzodkę z chleba z winem a z cukrem, abo w piwie warzyć, masła a soli przydawszy, polnego kminu dla smaku trochę, będzie gramatka abo biermuszka. Syr. 922 et 948.

1.    BIERNAT, BERNAT, a, m. imię męzkie, Bernhardus. Jabl Her. Ś. Bernat. Biał. Post. 169. Tak mówi Biernat Ś.

W. Pst. W. 70.— Głupak, prostak, nieuk, ein (Einfältiger , tëmfaltêpmfel, ïropf. Kto jest prostym Biernatem, przecież on nie rozumie rzeczy, byś mu nie wiem jak wywodził, by jak najlepiej słuchał. Budn. Ap. 17. Prostak ci ja; prostyć ja Biernat. Cn. Ad. 931. Rys. Ad. 58. (Da-vus sum, non Oedipus). Ja nieumiejętny i prosty, jak mówią, Biernat. Fal. FI. 278. Wszyscy wrołają: senator to; a to prosty Biernat. Star. Ref. 144.

2.    BIERNAT ob. Piernat.

BIERNIA, BIRNIA, i, z. dań, pobor, ©teuer, 311>gal>e. Przez srogie podatki i biernie Darli nas monarchowie zli niemiłosiernie. Pot. Arg. 633. Dusze, miasto bierni i poboru wybierał Osman w Polszczę. Birk. Kaz. Ob. E. b. Nuż doma, jeśli co zostało, gotujże z tego łzami zamoczoną biernią, krew utrapionych. Birk. Zam. 6. — BIERNOŚĆ, ści, z. skłonność do brania, łakomość, bte ÜMjmfucßt, §(tb* fließt. §. Stan cierpienia, doświadczenia skutków przyczyn działających, bte ^afftüität, ber letbenbe 3uftctttb. Ze ogień ma moc roztopić złoto, nazywa się mocą czynną BIERZWIONO ob. Bierwiono.

czyli czynnością; a że złoto może być roztopione, zowie BIES, BIS, a, m. z Ruska, czart, diabeł, szatan, zły duch, się mocą bierną czyli biernością. Cyank. Log. 40. BIER-    Bielsk. Kr. 44. cf. [Thrac. besa « bóg, Amm. Marceli. XIX,

NY, a, e, BIERNIE przysłówek. §, Lubiący brać, chci-    12 — 2]. G er. ber 23öfe; ber Teufel, ber ©atait; Boh. bes;

wy, łakomy, neßntfücßttg, ßabfüdjttg, etgcitnüijtg. Znam ją,    Boss. ó-bcb; Eccl.    acmoh’b, 4iaB0jr&, caiaHa, 4yxt

ma serce bierne i pieniać się rada. Treb. S. M. 36.    3iOH, amreM caiamim; Croat. bósz, (w inszych dyalektach

Bierne wilka charty chowa. Kochow. 74. (na wilka chci-    szczególnie w znaczeniu wściekłości, Rag. bjes furor, li-

we). §. Obszerny, biorący w się, mogący wiele objąć, ge*    bido, phrenesis, animi elatio, bjeesan, bjeestan furibun-

rćtuttttg, tuet faffenb. Bierna szkuta. Oss. Wyr. §. Cierpiący,    dus, Croat. bisz * wściekłość; Croat.beszen, Dal. biszan »

znoszący skutkowanie przyczyny jakiej działającej, pnfftt),    rabiosus: Bosn. bis, mahnjtost*insania, bisan, mahnit*iw-

letbenb. Słowa bierne wyrażają sąd o tej rzeczy, która    sanus; Boh. bésnÿ, wzteklÿ, wściekły; Ross. óbcHOBaraił,

bierze jaką własność od drugiej. Kpcz. Gr. 1, 32. Slov.    óiiueHMH, opętany, wściekły, óhcHOBaHie, ótmeHCTBO

trpezliwe, trpenliwe słowo; Ross. CTpa^aTejbHbiii naroJTŁ,    wściekłość). Rusini swoim językiem gdy komu łajali, Biesy,

(ob. czynne, ob. nijakie słowa). Duch nasz przez się bierny    to jest, szatany, często wspominali. Papr. Gn. 1114.

jest w przyjmowaniu wyobrażeń od zmysłów; jednak..... Często ofiaruje się    biesowi, co chcemy, aby świat wie-

Cyank. Log. 28. Bierne czyli cierpiące naczynia chymi-    rzył, iż Bogu ofiarujem. Mon. 70, 746. Zła, jak bies

czne, za pomocą których otrzymujemy owe skutki, któ-    jaki. Teat. 55, b,    36. Gdzie bies nie może, tam babę

rych się od czynnych spodziewamy. Krumł. Chy. 18.    wrazi. Comp. Med.    254. Źle to z biesem żartować. Oss.

BIERWIONO, BIERZWIONO, BIERZMO, a, n. belka, tram,    Wyr. (nie maluj diabła na ścianie; nie igraj z ogniem;

Boh. brewno; Eccl. et Ross. óepBHO, Epl4Ku₀, ópeBemio,    psa nie drażnij). Potrzebny tu, jak bis w Częstochowie.

ôpeBeiiiKO; Carn. bervno, brun; Vind. brune’; cm halfen,    Zabi. Zbb. 41. (jak Piłat w kredzie). Niechajże bies biesa

etlt Saunt. Przyniesiemy stamtąd każdy bierzmo jedno;    drze; równego niech rówrny pojmuje. Gaw. Siei. 375. Bies

a gdy jeden z nich wypuszczał bierzmo, tedy żelazo wpa-    poganina, swój swego znalazł. Cn. Ad. 24. (znalazła Marta

dło w wodę. Budn. 2. Reg. 6, 2 — 5. (każdy po jedném    swego Tarta, gletcß fueßte fttß, gletd) faitb fteß).    Janie! kędy

drzewie, Bibi. Gd. a gdy obalał drzewo, ib.). Wieże do    cię bies? niech cię piorun! Mon. 65, 541.    (wo ßat bici)

dobywania murów starzy z bierwion i desek robili. Papr.    ber genfer)? Bies go tam wie. Boh. Kom. 1,    71. (kat go

W. 1, 195. Jupiter żabom za króla rzucił bierzwiono w    wie; nabożniej: Bóg go wie). Bies po nim!    Dwór. J. 4.

408

BIES - BIESIAD.

BIESIAD - BIESIADO W.

(diabła po nim, nic wart, na nic się nie zda, bag taugt ben genfer), u biesa! u kata! do biesa! do kaduka! bet)tn genfer, betpn %.... Któż na nie porwie się u biesa! Bardz. Tr. 437. Pójść do biesa, do diabła, w niwecz się obrócić, junt genfer fahren, ju 2ßaffer werben. Pójdą traktaty do biesa, jeśli mu nie odda w zakład towarzysza. Biaiob. Odm. 11. Do biesa tam tego było * kaducznie wiele, verteufelt viel. Nie mogłem sobie dać rady, bo do biesa to tam było tych, co czuprynę iskali. Oss. Wyr. — Leda bies, leda kto, byłe kto, jeber genfer, jeber 9?arr, jeber bent eg nur entfällt, jebweber. Nie swej sile ufają, lecz niezgodzie naszej, Itak się nas leda bies nabije, nastraszy. Pot. Arg. 324.

Pochodź, biesić, zbiesić, biesieć, biesostwo, biesowy, (porówn. bestya, bestiuić). Bieściady oh. Beściady.

5B1ESAGA, i, z. częściej w liczbie mnogiej BIESAGI, mieszek takowy, który i nazad i naprzód od szyi wisi. Macz. Rag. bisazi, dvanka; Ital. bisaccia; Lat. bissaccium; Gall. bissac, besace; Bosn. bisaghe, dvanke; Croat. biszaga, biszóge, dvojacha, bazha; Dal. dvanke, dvojache; Carn. bćsaga, wćsaga; (Carn. besam * napycham); Vind. bisaga, bishaga; ber Bwc^facf, ber ötterfaef, (ob. Sak); Ross. KOTOMa, KOTOMKa, cyMa, KomeiB. BIESAŻKI zdrbn. kapseczka, man-tyczka. Macz. Mnichowi dawszy jeść, trzeba mu i w bie— sagi włożyć. Rys. Ad. 41. Przyniósł zboże w biesiadze swojej. W. 4. Reg. 4, 42. Clileba już nie dostawa w bicsażkach naszych. 1. Leop. 1. Reg. 9, 7. (w szumkach.

5. Ijeop). ł Allegor.    Żaden człek nie pomyśli znać siebie

samego, Żaden, lecz patrzy biesag na grzbiecie drugiego. Skłon. l⁾ers. 28, (cudze występki nam w oczy tkwią, a swojeśmy nad zadkiem powiesili. Mącz). BIESAGOWY, a, e, tyczący sie biesag, ÖucrfaclG, Ross. cyMOUHbin. BIEŚCIADY ofc. Beściady.

BIESIADA, y, z. BIESIADKA, i, z. zdrbn. posiedzenie wesołe przy trunku albo przy potrawach. Cn. Th. uczta, cześć, bankiet, lusztyk, gody, godowanie, bag ©aftntal, bte ©a= fterev;, ber ©clpnaug ; Croat. goschenye; Dal. gozba, chasz-tenye, gosztbina; Bosn. gozba; Slavon. gostba, esast; Sorab. 2. gofeżina, Sorab. 1. hoftżina; Carn. goftarya, goftje, Vind. goftje, goftuvanje, goftuvanstvu ; Boh. kwas. Biel. Hist. 323. Ross. niipü, nupyniKa, nnpmecTBO. (Biesiada w inszych dyalektach ma znaczenie posiedzenia, rozprawy, rozmowy, mowy, słowa; Boh. beseda, poseda, pose de nj spolećna consessus familiaris; misto, kde takowe poscdenj bywa, misto wesele w zahradach, beseda, be-sydka« chłodnik, altanka; Ross. 6eci34a kompania, rozmowa, óec®4Ka chłodnik; Eccl. Ke(Tp^ pa3r0B0pB, rozmowa, dyalekt, homilia; Rag. bessjedda * dictum, sermocinatio; Croat. beszeda * mowa; Bosn. besjedda « sermo, locutio; Llung. beszćd * dictio, senno; Vind. beffeda, jesik * język, sermo, dictum; Carn. beseda verbum, senno; besedishe « słuchalnia, audytoryum). Ktoś wyłożył biesiadę, że bies siada na niej, Wierzę, jeżeli bankiet sprawi kto w otchłani.

\ Kchow. Fr. 80. Wina po biesiadach, kędy bies siada pilnują. Podw. Syon. Q. 4. Pospolicie o biesiadach mówią: siedm biesiada, dziewięć zwada. Kosz. Ljor. 71. b. (nie proś więcej nad siedmiu). Biesiada rzadka bez błazna. Rys. Ad. 77. Cn. Ad. 24. Biesiada sucha, co pijany bez

piwa. Cn. Ad. 24.— §. bonowanie, godowanie, SöoljiKefien. Bogatego pokuta ubogiego biesiada. Cn. Ad. 34. Jadł a pil, a używał biesiady z swej pracy. 1. Leop. Eccl. 5,

17. (rozkoszy. 3. Leop). §. uciecha, rozrywka, zabawka, krotochwila, ttntcrljaltuug, ©cfjerj, Śłurjtuetl. Król miał niemała biesiadę, dworując z tych, którzy się o ten żart gniewali. Gorn. Dw. 203. Miewają białe główki biesiadki nietrefne lada z kim, a sługa poczciwy będzie na stronie. Gorn. Dw. 309. Wojska z obu stron stały spokojnie, patrząc na one biesiadę chłopka małego z olbrzymem. Stryjk. 127. BIESIADNIK, ^BIESIADOWNÎK, BIESIEDNIK, a, m. bankietnik, godownik, gość na biesiedzie, lub też sprawujący biesiadę lub ucztę, ber ©clpnaufer, Sanftetirer, ber ©aft bêlement ÉMjIe, ober aud) ber ©aftgeber, ber eilt ©aft* mal;! gtebt; Boh. hodewnjk, kwasownjk; Slovac. hodownik, korhel; Vind. goftenik, fkupjedez, gosftuvanski bratez; Sorah. 1. brażka; Eccl. nnpOBaTe.ii>; Ross. niipuiecTBOßa-TCJb; (porówn. Vind. befednik, beleduvauz » mówca; Carn. befednek * adwokat; Rag. bessjednik, bessieditegl « locutor; Groat. beszeditel, govornik? mówca; Bosn. besjeditegl * orator; Eccl. öedMoBHiiicB * homileta; Ross, ócc^obhhkł ho-mileta; coóecB^OBHHiOL, coóec^OBaiejb kompan, kamrat, spólnik, towarzysz). Biesiadniku, twe bankiety Swędem trącą piekielnym. Bald. Sen. 96. Biesiednicy, którzy we-społek ze mną biesiadują, sympotes. Mącz. Biesiadownik, godownik, który używa a biesiad rad patrzy. Mącz. eilt Sott $toant. Leżał biesiadnik między winnemi kuflami. O Iw. Ow. 356.

BIESIADNY, BIESIEDNY, BIESIADNICZY, BIES1EDNICZY, a, e, tyczący się biesiady, godowy, uczto wy, bankietny, Saufet-, ©cfymaug*, ïractamenL, $c[L, Garn. goftne, Ross. mipubin; (Vind. befeden, befeditliu s wymowny; Ross.Ce-CB/Uibin rozmowny). Biesiedniczy towarzysz, sodalis. Macz. Biesiadnicze korony. Nar. Tac. 2, 328. Wesołość twarzy biesiadna. Warg. Wal. 225. §. Zabawny, żartowny, kro-tochwilny, uuterljaltenb, fdjerjliaft, furjnmltg. Biesiadny, kunsztowny, śmieszny, facetus. Mącz. Wiciom się podoba człowiek żwawy, a takiego zowią biesiadnym. Gor. Dw.

16. Starzec już zeszły, już nie biesiadny. Rot. Arg. 514. Sprawuj się podług czasu, a raz ku rzeczom statecznym, drugi raz ku biesiednym, ku krotofdi, ku grze myśl swą przykładaj. Gor. Diu. 121. Ludzie krotofdni i biesiadni. Kosz. Lor. 26. Wada w rzeczy poważnej powieść jaką biesiadna, letką a żartowną przytaczać. Budn. Gyc. 75. BIESIADOWAĆ, ował, uje, czyn. intrans. godować, bankietować, biesiady stroić; Boh. kwasyti, hodugi; Sorab. 1. holtżuyu; Vind. goftuvati, goftiti fe; Carn. goftim; Croat. goztiti; Ross. niipoBarb, niipmecTBOßaTb, (porówn. Rag. bessjćditi sermonem habere; Bosn. besjediti colloqui, ser-mocinari; Dal. besziditi; LIung.beszilenni * narrare; Vind. befediti, befeduvati « gadać, mówić; Carn. befedujem, befeduvati, befędijem advocare, befędem se, alter cari; Ross. óecB40BaTb bawić się, rozmawiać, nauczać, kazanie mieć, napominać, coóecB40BaTb rozmawiać, bawić się w kompanii), fdpnaufeit, gafttrcit, kufettreu. Dawni byli zwykli wiecie biesiadować pod drzewy jaworowemi. Otw. Ow. 394.— §. Bonować, ftd) eine ©lite tljun, unlieben. Bie-

siadować, rozkoszy używać. Mącz.— §. O zwierzętach: żerować, dobry byt mieć na jakiem miejscu, tum Rieten: ftcf> c3 an einem Orte mot;! getjeu taffen, gut fortfommen. Zwierz dziki w puszczach i lasach przebywa i biesiaduje. Haur.

órnejb; (porówn. Ger. 35üttet, Tatar, bij » hetman. Paszk. Dz. 80.). Ross. óiiiita, ćpanym, 4pairb; Bijak, co się rad bija. Cn. Th. — §. Kij krótszy u cep (porówn. dzierżak), ber Stauet am ®refct;ftcget, ber Stnüttet. Sorab. 2. biżk; (Boh. bigak ; Ross. óilio szlaga). Bijak powinien być z twardego drzewa, łokieć długi, na końcu trzy cale gruby, a nieco cieńszy, gdzie się rzemieniem z rękojeścią łączy. Kluk. Rośl. 3, 121. — §. Bijak w młynie prochowym, sam spód stepora zaokrąglony. Jak. Art. 3, 286. ba3 untere abgeruubete ©ttbc be3 Stampfer^ in ber |htIoermüt;le. BIJAN-KA ob. Bianka, Biamka. BIJĘ ob. Bić.

Sk. 228. Upatrzyć na drzewie siedlisko, gdzie wróble zwyczajnie na nocleg biesiadują, ib. 41.

BIESIEĆ nijak, niedok. zbiesieć dok. pójść na diabla, na biesa, stać się do biesa podobnym, pogorszyć się, psuć się, szaleć, Rag. bjesniti, bjestovati; Eccl. |VI(in„ fA EitdłOBATH ca, tenftifet; merbett, ftef; »erberben, rafen. Juz wszyscy ludzie na świecie zbiesieli. Jei. Ek. D. 2. — BIESIE czyn. niedok. zbiesić dok. Ross. ótcim., B3Ó'kcnTb, BIK, a, m. wyrosły drągal, całą gębą chłop, leżuch, próż-bestwić, szalić kogo, do biesa podobnym czynić, mnttjenb,    niak, piecuch, ospalec, domator, eilt großer fôert, ein ferner*

jn einer $urte maft;en, rafenb machen. Pisałam, prosiłam ^ się,    fälliger SOtenfct;, ein gantenjer, Ofentwtljer, Särentjänter. Ro-

chęć się ma zbiesiła, temerata est nostra voluntas. Zebr.    dzice niektóre już wyszłego bika ze szkół, trzymają za

Ow. 237. BIESOSTWO, a, n. szaleństwo, diabelstwo, iLett*    piecem, nie wiedzieć na jaki koniec. Mon. 71, 581. Na

fetet), ftenfet. To biesostwo nie wyrzuca się tylko w mo-    preceptora leda bika weźmie grubych obyczajów, co go

dlitwie i w poście. Lach. Kaz. 1, 416. (Eccl. 3Jo61>cob-    grzywną odprawi. Falib. Disc. H. Mało bik dba, kiedy

mu się strawa wlecze, ib. P. 2. Filozofy i wszystkie uczone ludzie bikami zowią. Star. Ref. 34. BIKOWAĆ się, zaimk. próżnować, müßig geßett, ob. Nabikować sie.

CTBie, H^OKOEtćie bałwochwalstwo). BIESOWY, a, e, do biesa należący, TeitfeliO, Ross. ci Eccl. e-ecoklu«!», ökcoß'B.

Żyć w sprawach biesowych. Stryjk. Gon. 43. Ross. ók-coBiuiiHa, syn diabła, ein îeitfelêftltb. ‘BIESOWYGANIACZ, BIKA, i, i. narzędzie żelazne do rozwalania murów, abo ziemi, a, w. Eccl. 6kcoii3rHaie.iL, 3aK.innaTeib, oóaaHHHiCB zakli-    na kształt siekiery i topora.    Włod. Oskard,    młot obostronny

23tcfe, ein fpißtgeS eifenteê Sßerfjeug sunt Siefen; Gall. bechc; Lat. med. becca.

nacz, exorcysta, ber !Teufet$bauucr.    mularski do tłuczenia murów. Budź. 54.    z    Niemieck. btc

BIESZCZADZKIE góry ob. Bieściad.

BIETTA, y, z. imię białogłowskie Brygitta. Jabl Her. Srigitta.

BIEŻ, a, m. gra w karty, eilt Startenfpiet. Bież ustąpił Fara- BILA ob. Biela, Bielka.

BIEZACZKA ob. Biegaczka, Biegunka.

BIEŻE, BIEŻENIE ob. Biedź, biegł, BIEŻNIA ob. Biegnia. BIEŻNY ob. Biegliwy.

onowi, chapanka Lombrowi. Kras. Pod. 50. cf. bież, gra. BILANS, u, m. balans, równowaga, osobliwie w stosunkach

handlowych, bte Stlanj, ba§ ©teict;gcmtd)t, befouberś ttt fpatt* betgfact;en. Waga tak wielka, żeby można sto funtów razem na niej ważyć z drobnym bardzo bilansem. Torz. Szk.

BIGOS, u, m. potrawa z posiekanego    mięsiwa, (cf. Ger. Se*    120. Zaniechano po tym    układania co rok    bilansu han-

gttß); bev fRagout. Bigos hultajski z    różnych mięsiw z ka-    dlowego. Parn. 83‘ 480.

Sitlarb. W takowej myśli raz ja po drodze Do Marywillu na bilar wchodzę, Kniaź. Poez. 3, 98. Teat. 14, 146. BILAROWY, BILIARDOWY, a, e, do bilaru należący, Sittarb*. Pokój biliarowy. Kuli biliardowe. Boh. Próg. 124. Satte.

pustą. Oss. Wyr. Bigos to, wczorajsza potrawa. Cn. Ad. BILAR, u, m. z Franc, gra stołowa w gałki, (ob. Gałka), bag

25. nieświeża rzecz; ponieważ i resztki zdają się na bigos. §. Rzeź, siekanina fig. SRagout, fletu gefmcftc ©tucfe.

zwyczajnych w listach formalności, z Franc, eilt Sittet. Przychodzi sługa od Zofii z biletem. Zab. 14, 342. Cukrowy bilet coś milej przekona, Gdzie złote brzegi a pieczęć zielona. Kniaź. Poez. 2, 155. Napisany bilecik odesłał. Mon. 64, 650. Słodki bilecik. Teat. 14, 61. miłośny. ib. 52, d. 113. eilt Siet'erriefet;en. §. Kartka, znak n. p. na wolne wnijs'cie na teatr, ein Sittet, ©intrittébiltet u. f. m. Bankowe cedułki czvli biletv kassy ida zamiast pieniędzy. Pam. 84, 749. Sanœ-jettel/^affentnUet BILETOWY, a, e, należący do biletu, Sittet*. Biletowy papier.

Nawet starce zgrzybiałe, baby, śpitalne kaliki, rąbali Ta-tarzy na bigosy drobne. Zimor. Siel. 24G. Podnosząc nogę ogier jak wilka grzmotnie, w paszczy narobił bigosu. Zab. BILET, u, m. BILECIK, a, m. zdrobn. listek z opuszczaniem 13, 277. Treb. §. bigos, zamieszanie, mieszanina, zamęt,

Serttńrrwtg. Będzie bigos jaki nowy z odszczepieństwa tego.

Dirk. Ex. C. b. Teraz takie bigosy, takie mieszaniny, Ze mi się od kłopotu aż kurzy z czupryny, Teat. 43, c. 4.

Wyb. Narobić bigosu, nawarzyć piwa, nabawić siebie i drugich kłopotu, ftanbet, Serbntß, Sernnrrung anrid)ten.

Gdyby nie generał, byłby narobił bigosu. Teat. 13, 04.

(Ross. imrycs jednej maści karty).

BIGOT, a, m. z Franc, przesadnie nabożny, ein bigotter SRenfct;.

Ross. óoroMOJieii,Ł. BIGOTKA, i, z. kobieta w wierze i nabożeństwie przesadzająca, Ross. óoroMOibKa, óoroMOJbHH- BILARDOWY ob. Bilarowy. n,a, etn btgotteg grauen$tmmer, (porówn. dewotka). Z téj BILICA oh. Bielica.

parafianki prawdziwa bigotka; jak ona krzyżyki robi nad BIŁGORAJ, aja, m. miasto w Polsce, eilte ©labt tu ^0* tabaką! Teat. 24, b. 49. B1GÓTERYA, yi, z. zabobonne ten. Krasickiego podróż do Biłgoraja. BIŁGORAJSKI, a, przesadzenie w wierze i nabożeństwie, bte Sigotterte.    ie, z Biłgoraja, attg btefer ©tabt. Sita Węgierskie lub Bił—

BIJAĆ ob. BIĆ.— BIJAK, a, m. co się bija, rębacz, etn gorajskie. Torz. Szk. 285 et 69.

@d;Iäger, ettt üîattfer; Boh. bitec; Sorab. 1. bieżk, biyicżer; BILLION, u, m. milion wzięty million razy. Lesk. Mier. 2, 4. eine Vind. bijenik, bivez, biunik; Garn. wyavz; Eccl.    Sittion. B1LLIONOWY, a, e, tyczący się biłlionu, SJtUtonen*

110

BILMO - 2. BINDA S.

BIODRO - BIRET.

BIODRO , a, n. wydatna cześć ciała pod słabiznami, a nad udami, coxa, coxendix, bte Jpüfte (ob. Kulsze, ścięgno, bnćj, pieniążkowy, pfennig * r geller*. Monecie zdawkowej    kirść) w dyalektach Słowiańskich to słowo bądź biodro,

czyli bilonowej zagranicznej wchód do kraju nie ma być    bądź lędźwie znaczy, Boh. bedro, kyćel, Slovac. bedra,

Sorab. 1. bedro; Croat. et Bosn. bedro; Rag. bêdro; Garn. bêdru; Vind. bedru; Ross. óe^pa; Eccl. 6e4epna. Przepasuj biodra, biodra twoje białe. Kras. Oss. A. 5. Slovac. dostał sa ti na bedro, Theonino dente rodi. -BIODROWY, BIEDRZNY, a, e, (Vind. bedrouni, Ross. 6e4epHbin, Garn. bedręn), należący do biodra, §nft *, Ogonowa kość z biodrową złączona jest przez związek biodrokuprzasty i guziczny. Krup. 1, 10. Biodrowa albo biedrzna choroba, ischias, seyatyka, dna, łupanie w stawach biodrowych, bd3 §üftlt)et), kulszowy ból. Perz. Lek. 171. Sien. 46. (Boh. kyćelnice; Rag. bedrobolan ischiati-cus ; Garn. będrast, varus).

Pochodź, biedrunka, biedrzeniec, biedrzeńcowy.

BILMO ob. Bielmo.

BILÔN0WY, a, e, od bili czyli bieli, bielki, monety dro-

wolny. S. Grodz. 2, 118.

BILOWATY ob. Bielowaty.

BINDA, y, z. ‘BINDAŁ, a, m. — ‘BINDALIK, a, m. BINDKA, i, z. zdrobn. przepaska, ścięgaczka, pasmo, taśma, wstęga;

Ger. bte Stube, ba$ Banb; Sorab. 2. binda; Sor. 1. bant, bantźik; Boh. pentle, pentlićka, (porówn. pętle), tkanice,

Slavon. pantlika; Ross. óatrrB, óaHTHKT», Vind. pinta, ves-ba, vesa; Lat. med. banda, bandellum, bandum, Gal. bande, bandeau, bandage; Pers. bend, Hebr. n-5 banant wiązać;

Angl. band, bend, (porów. Lat. vincire, Graec. acpiyysiv,

Ger. tninbeit; Pol. winąć, wiązać). Croat. plenicze; Garn. povoj (ob. Powoj). — Wiązanie bindami. Syr. 80. Binda do zawiązania rany, barwierska, eilte Sarbterbtnbe. Bindka do oczu. Teat. 18, c, 4. Binda do noszenia ręki chorej. BIOGRAF, a, m. z Greek, życiopis, żywotopis, bet SeBeitê* Cn. Th. (porówn. ręcznik). Zwiesiwszy ręce leniwe na bindę, nie chcą pomagać. Kul. Her. 154. Binda koło głowy, Boh. wjnek; Carn. ogólza, eilte §anptlmtbe. Głowę BIORĘ ob. Brać. bindalikiem wiązać. Petr. W od. 41. W ozdobnej bindzie BIÓRÓ, a, n. BIÓRKO, BIURKO, a, n. zdrobn. stół do pi-stawa przed ołtarzem. Zebr. Oiu. 579. (vitta). Bindę Fe-    sania, z Franc, bureau, ein Sureau, ein ©d)retbetifd). Kun-

bową kosa wieszczki najeżona i wieniec jej rzuciła.    sztownie zrobione bióro. Gaz. Nar. 1, 81. Bióra w po-

Bardz. Luk. 76. Bindał dech tęgi z ust przewiewał po kojach bywają z Włoskiego orzecha, dębowe, gruszko-mnie. Zebr. Ow. 124. (crinales vittas). Binda królewska, dyadema, opaska głowy, ba$ 2)iabcut. Oss. Wyr.

Binda przez ciało, szarpa, pas, eilte SetMiltbe, eine $elb*

Btttbe, eine ©cfyärpe, ein ©ürtel. Ten Dafne kochaną zapinał tel ej, binda ta zdobiła. Tward. Daf. 81. Pałasz przez się zawiesił na bindzie. P. Kchan. Jer. 138. (na bandolecie). Binda rycerska, wstęga orderowa, ba3 £)tä BIPONT, u, m. miasto Niemieckie, Dwa mosty, äwcpbritcfcit.

Wyrw. G. 507. BIPOŃCZYK, a, w. z Bipontu rodowity» ein Biuepbrürfcr. BIPONTKA, i, z. z Bipontu rodowita, eine BtueiMcfcrinu. BIPONTSKI, BIPONTYŃSKI, a, szyi abo ic, należący do Bipontu, Bwepbrttcfifci), B^epbtitd *. Księstwo Bipontskie, Bipontyńskie, Dwóch mostów. Wyrw. G. 507.

bcfdjretbcr, Btograpfy. Kras. Zb. 1, 160. BIOGRAFIA, ii, z. żywotopismo, życiopismo, bic £eben$l>efd)ralmng.

we, bukowe. Kluk. Rośl. 2, 158. W biurku jego nie było szulladki, któraby nie zawierała jakowej osobliwości. Kras. Dos. 229. W biórku. Teat. 5, 72. Wolnoż naszej pysze, u swojego bióra Zasiadłszy, kwoli czarnej myśli, ostrzyć pióra ! Zab. 4, 228. (ob. Sekreter, kantor, kantorek).

bcuMmttb. Binda do kapelusza, eilte $utfd)lełfe. Tr. Binda do stroju białogłowskiego, ciuc SBciBerBtitbe, ©djntudlunbe (O herb. baśi Bnitbcl). Koron też kobiety używają na bin-dały, bindasy. Haur. Sk. 354. Od obroży na bindy ze złotemi koronami, aż za kolana, złotych 12 zbytkowego płacić mają. Lek. C. 3 b. (ob. Rańtuch eilt ©djaiul). Binda, opuszczona kitajka u wieńca, u ołtarza, BIRBA, y, m. znacznego stanu żebrak, eilt Domcluncr 33ett*

1er. Tr.

lernniscus. Dasyp. Ee. 4 b. Sorab. 1. wćncżowe wotwiszki;

Slovac. trapcy, koteryź na wćncych wisy, Carn. obefi- BIRBANT, a, vnèza, 33aitbfdlletfc. (Sorab. 1. wotwilkatć lernniscałus). §.

Archit. binda malowana, rzezana na słupach śnicerskich, owocu, kwiecia pełna, encarpis, feston, bte 3rud)t[d)ttur, ba§ 3ntd>tge^äuge, baś gruc^tkub, bte SauBfc^uur. - g. Ryba morska, taenia ; Cn. Th. Plin. Hst. 32, 7. SMitbel, eilt ©eeftfd).

BINDARZ, a, m. BINDARZYK, a, m. zdrobn. ulica kryta ogrodowa, szpaler, wirydarz, z Niem. üBtttbtUCrf, ©palier,

Bogengänge, Suftgarten. Około pałacu wdzięczne wiryda-rze. Sady roskoszne i śliczne bindarze. Auszp. 91. Bin-

m. próżniak modny, gach włóczęga, elegant, fraczek, ein ^flaftcrtreter, eilt (Elegant, ©cc!, n. p. Chociaż na urzędzie jest, jednakże w towarzystwie hirbantów najczęściej go ujrzysz. BIRBANTSKI, a, ie, tyczący się birbanta, gachowski, próżniacki, ^Iflaftcrtretcr*. n.,p. Ni-czcm niezatrudniony birbanckie życie prowadzi. Żyć po birbancku* BIRBANTOWAĆ, ował, uje, cz. niedok. w próżnowaniu, na gachowstwie czas swój przepędzać, eilt ^flaftertreter*, ©d)laraffenlebeit führen, n. p. Już od lat kilku birbantuje sobie w Warszawie, darzyk, ogrodek, viridarium. Mącz. - 1. BINDAS, a, m. BIRET, BIERET, ‘BIERYT, u, m. BIRETEK, BIERETEK, siekiera wazka do wydrążenia dziur, z szczupłą a długą    BIERYTEK, tka, m. zdrbn. staroświecki gatunek roga-

szyją, z Niem. bte Biltbart ber Bintntcrlcnte. Bindas, choć    tych czyli to czapek, czyli kapcluszów; (porôivn. grzy-

w ostrzu swoim nieszeroki, Wytnie las cały jedną mocą swoją. Jabl. Buk. J. b. Dąb wyniosły począł siec bindasem. Chrośc. Luk. 83. -2. BINDAS ob. Binda.

bek) teraz zaś nakrycie głowy czworograniaste, właściwe katolickim księżom, zwłaszcza przy obrzędach; służy także przy kreowaniu doktorów (eilt Barret, Vind. baréta, Ital. bireta, baretta; Gall. barrete, Lat. med. bar-

BIRK - BISIOR.

BISK - BISURM.

111

return, birretum). Biskup ubrał sie w szatę szeroką; BISKOKT, BISZKOKT, u, m. z Łac. śrzed. chleją przypiekany, bieret wielki rogaty staroświecki.    G'or. Dw. 153. Rej. dwa razy pieczony, 25iêcnit, ©<fliff$Jtt)ie&a(f,    ; Carn.

Ap. 60. Bieretek miała na głowie z feretkami a pió- pishkot", pesbkot ; Croat. piskót, pechekmet; Dosn. peę-reczko na nim. Rej. Wiz. 53. b. Ćwiczyła panny, jak    kemęt,    beskot; Vind. dviebarti pezhen    kruh; Sorab. 1.

krezy i jako bieretek szychtować.    Alb. z W. 27. Bie-    dwóycżć pćcżżenć kleb; Ross. nepenena,    nepenemta (po-

retek z ferety z piękną zaponą i z piórki barw rozma:    równ. borys.) Z hanyzem    pieką chlćb żołnierski,    który

tych. Gor. Dw. 115. Odejmie Pan córkom Syoński    biskoktem, to jest, dwa    razy pieczonym zowią. Syr. 404.

manele i bieretki. W. Jes. 2. 20. (bie Rauften. 8ntf>).    Niewolnicy u Turków więcej biszkoktów miewają na

Przysl. Nie uczyni głupiego doktorem czerwony bieryt.    dzień, niźli na galerach    Weneckich. Klok. Turk.    250. -

Mącz. (kto z przyrodzenia głupi, i w Paryżu sobie ro-    §. Biszkokt, biszkokcik,    zdrbn. ciasta gatunek z    mąki i

zumu nie kupi). Czapka za bieret. Rys. Ad. 4. (piękne    żółtków, polewanego cukrem, 23i3cnit, 3ucfcr$mielktcf.

za nadobne, SBurft miber SBurft). - §. Biret, bieretek, BISKUP, a, m. rządca duchowny dyecezyi, pod arcybisku-birletek, mycka, jarmułka, sam wierzchołek głowy po-    pem, czasem też prosto pod samym papieżem stojący

krywająca, podkładająca się pod kapelusz lub czapkę,    duchowny, z Greckołac. episcopus; Boh. et Slovac. bili xięży piuska, u żydów krymka, baê StrMfćippdjen, baâ    skup; Dosn. Croat. Slavon. biskup; Sorab. 1. biskop,

urn catfjoltfcfyen ©eiftftdjen uni) »on    bcn Sttbcit unter bern    huschi    meschnik; Sorab. 2. bischkup;    Vind. et Carn.

$ute ober ber 2DîÜ£e getragen nurb.    Żydzi znaki, to jest,    shkoff;    Hung. puspök, pispek, fopap;    Dal. veliki pop,

biretki abo mycki, albo inne czapki żółte nosić mają,    glavni pop; Ross. emiCKOirt, npeocBameHiitnl, Eccl.

Sar. St. 262. Wrzucił hajduk żydowi biret w błoto.    ii(>’lko<iui|ichiikt,, ^er. ber Stfdjof. Paweł zlecił Tytuso-

BIRKOWIEC ob. Bierkowiec.

BIRKUT, a, m. Ross. óepnyTb, gatunek sokoła, ber ©olb' falf, lub orzeł największego rodzaju w Kaukazkich skałach, ber Lämmergeier. Czartr. Mscr. Birkut, rodzaj Tatarskich orłów małych i srokatych. Mon. 74, 37.-§. Gatunek strzał z orlemi piórkami, eilte 2trt Pfeile mit 2lb* Xerëfebern. Rzuciwszy łuki, cięciwy, birkuty, Uderzą w tabor dzidami z bliskości. Chrośc. Fars. 454. Tarcze, pałasze, zbroje i birkuty. ib. 471. należący do birkuta, ©olbfalfen*, 8ammerget)Cr*. Powiadają, że birkutowe strzały, które są z orlemi piórami, kiedy kto między inne strzały zmiesza w kołczanie, po-strzygą wszystkie inne pióra. Lub. Roz. 126.

BIRNIA ob. Biernia. BIS. ob. Bies.

Pot. Jow. 122.    wi stanowić kapłany, albo presbytery, których także bi

BIRKUTOWY, a, e,

BISIOR, u, m. BISON, u, m. z Greckołac. byssus, rodzaj materyi, przedniejszej jeszcze od purpury; jakiego jednak był gatunku i koloru, o tym gruntownej wiadomości nie-masz. Kras. Zb. 1, 161. Rodzaj płótna z Indyi abo Egiptu.

Wlod. płótno co najcieńsze. Leop. Exod. 25, 4. 23t)ffn$, eine 2lrt foftbarcn feinen »crmntljltd) linnenen 3euge$, Ross. byccohe, byccl. Slavon. bez* płótno; byssus Sorab. 1. cżenke drohe rubno; Carn. tenzhiza, shpenàt, praschnu; Croat. bibor, gyólgy, pachólat; Hung. bibor, bèbor; Bosn. kam-bra, veleis; Slovac. et Boh. kment. Bisson toż jest, co po Hebrajsku szesz, płótno cieńkie białe, co teraz kmen-tem zowią. Mącz. Bisior albo len biały. 1. Leop. Ex.

35. Szaty białe dla kapłanów z bisioru. Mon. 76, 338. BISTUR, BISTOR, a, m. [z włosk. bistori 5.] nóż cyrulicki BISIOROWY, BISINOWY, a, e, do bisioru należący, z bisioru, 23t)ffn3*»on feiner Setnwanb, Slovac. et Boh. lunetowy, Ross. byccohhmiI. Oblókł go w szatę bisiorową. 1.

Leop. Genes. 41, 42. W szaty bisinowe. Budn. ib. not.

skupami nazywa ; w tenczas to imię obudwom kapłanom służyło; ale samą rzeczą bardzo są różne te dwa stany, osobliwie co do święcenia i juryzdykcyi. Sk. Dz. 41. -Biskup, który męczennikiem został» Ross. CBameHHOcrpa-4a.icin6. Biskupem być » Eccl. eimcKoncTBOBaTii. Biskup biskupów, biskup najwyższy, papież. Sk. Dz. 110. -§. Żart. Jakiście mi biskup! » i wy to mnie będziecie nauczać , Salomon, kaznodzieja.- BISKUPI, ia, ie, należący do biskupa, bi[d)öfltd;. Boh. biskupskÿ, Slovac. bi-skupski; Sorab. 1. biskopski, biskopowć, huschorneschnicżki; Vind. shkofou , shkofen; Ross. et Eccl. emiCKonjiL, cnn-CKoncKui. BISKUPIZNA, y, z. dań biskupowi, cathedra-litium et synodaticum in jure canonico. Farr. 488. ba3 StfdjofSgelb, baś an ben Śifdjof gejault wirb. - §. Biskupie dobra, dochody, Tr. bifdjöfli^e (Sinfunfte, ©fiter. BISKUPSTWO, a, n. dyecezya, biskupi urząd, biskupia władza, baś Stëttyum, Stfcfyoftfmm, bie SBifcfypfSnmrbe, Boh. et Slovac. biskupstwo , biskupstwj ; Sorab. 2. biszkupojstwo ; Sorab. 1. husche m’eschnicztwo ; Croat. biskupsztvo, biskupia, Bosn. biskupia; Hung. puspoksćg; Vind. shkoflnia; Carn. shkofijstwu, shkofya; Ross. et Eccl. emicKoncTBO, apxiiepeficTBO, nepBOCBHTiiTeabCTBO. Założenie dwóch arcybiskupstw i siedmiu biskupstw' przez Mieczysława. Krom. 59. Biskupstwo czyli najwyższe kapłaństwo. Pilch. Sali. 84. (Ross. npeocnameHCTBO tytuł biskupi, eminencya).

do operacyi, ein Operationśmcffer ber SBnnbarjte. Zamiast bistor kładę słowo kozik. Perz. Cyr. 2, 321. Gdyby przyszło uważać, niewiem , czy ty piórem, Czy ja więcej potrafię mym zabić bisturem. Zabi. Zbb. 108.

w cienkie płótno subtelne. - *§. Co z najprzedniejszej BISTOŃSKI [a, ie, znaczy tyle co Tracki, od ludu bistoń-bisiorowej wełny Darujęć koszuleczkę. Groch. W. 368.    skiego, o którym obacz Hcrodota VII, 110. 2.] ob. Bi-

(z jak najbielszej i najcieńszej).- §. Botan. Bisior, byssus,    surmański. BIŚURMAN, BISURMANIN, BESSERMAN,

rodzaj roślin; u nas jest bisior siatkowy, aksamitowy,    a, m. BISURMANIEC, BESSERMANIEC, BEZERMANIEC,

Ma-

starożytny, kamienny, wonny, żółty. Kluk. Dyk. 1, 91.    ńca, m, Eccl. óycypManB, óeBB-BpHiiiCB, r^iykuhk^,

©tanbgemćicH, 8tanbaftermoo$.    hometanin, Turczyn, ein SJinfelmann, üJîo^ametatter, ’îürfe.

(ef. bizun, bizon). Czyniono go bisurmaninem. Paszk. Dz. 28. Bezecny bisurman. Birk. Kaz. Ob. E. b. Gromił brzydkie bisurmańce. Birk. Kr. Kaw. 35. Nadęte i huczne bisurmany. Birk. Kant. A. 4. On rad przeciwko bisurmańcom w oczy Z buławą skoczy. Petr. Hor. A. 2. b. Rad, że mu się zdarza z bisurmany czynić. Leszcz.

bitwy, n. p. Niebitna gawiedź. Psahnod. 67. Niebitną zgraje kapłanów i pisarzów w taborze zostawił. Krom. 450.-§. Bitny, bijak, siekacz, rad sie bijący, ftmt)ud)tuj, rmtfertfcjj. Hut. nat. ptak bitny, tringa pugnax, gatunek czajek ; same sie nie cierpią i razem skupione walczą i zabijają się. Zool. 248. bet* Śfaittpffiafju.

CL 78. Nie przepuścił żadnemu sułtan, kto nie był ‘BITUNEK, ‘BUTYNEK, nku, m. plon, łup, zdobycz (po-bcsscrmancm. Biel. S. M. A. 4, b. Nowotny bisurma-    równ. Gall. butin, hal. botino) bte Sente. Spiesz się do

nieć w mienionym zawoju. Pasz. Dz. 81. (fftcitcgat). O    łupu, a kwap’ się do bitunku. Radź. Jes. 8, 1. Genes.

Turku to powiadają, że zbiegi a bezermańce chrześciań-    14, 24. (do korzyści i do łupu. Bibl. Gd. - Budn) -

skie z inszym najemnym ludem zawzdy na około stano-    Żadnej się rzeczy wódz z    bitunku a łupu    onego,    któ—

wi. Kosz. Lor. 157. b. - BISURMANIĆ, BISSUNIĆ, czyn.    rym był wojsko zbogacił,    nie dotknął. Kosz.    Lor.    150.

nied. zbisurmanić, pobisurmanić, dok. turczyć, na bi-    Nieprzyjaciel swój będzie dzielić bitunek i korzyść swoje,

surmana nawracać, junt Sïolmmetaiter machen. BISUR-    Budn. Ban. 11, 24. Przcdawał Sylla plon i bitunek swój.

MANIĆ się zaimk. bierne, BISURMANIEĆ nijak. BISSU-    Kosz. Cyc. 119.- §. Łupież, grabież, plondrowanie, bte

NIĆ się, stać się bisurmanem, ein SMjautetauer werben. -    püitbentitg, baś ^lünbern, SfauBcit, ber 3îauB. Na butyn-

§. Łajdaczyć się, psuć się, rozpuszczać się, Itebcrltd)    ku każdemu poganinowi dostało się z działu dwadzie-

roerbett. Tak się z tym światem bisurmaniem śmiele. Wad.    ścia chrześciań. Stryjk. 525. BITUNKARZ, a, m. plon—

Ban. 169. BISURMANKA, i z. bte iOîufeltttamttmt. Hoss.    drujący, bet ^lültberer. Bitunkarze powinni podzielić,

óycjpManua. BISURMAŃSKI, BISTOŃSKI [tu nie nale-    czego w bitwie dostaną. Tarn. Ust. 264.

ży 2.J, BESSERMIAŃSKI, a, ie, Eccl. óecepMCHCKiM, 6y- BITWA, y, z. bicie się, potykanie się, starcie się porządne cypMancidM, neBnpnuM, TaTapcidM um Typcidti, koh bt>    dwóch wojsk. Papr. W. 1, 468. Boh. et Slovac. bitwa,

MaoMcea B®pyior&, ntufelntanittfcl), mofiametamfd), turftfcj).    pûtka; Sorab. 1. bitwa, żtrćt; Sorab. 2. bische; Slavon.

Religia bisurmańska. Birk. Zbór. D. 2. Zmyjmy krwią    bitwa, boj; Croat. bicnye; Vind. bitva, bijenje, bitje,

bessermiańską tę niesławę ojczyzny. Star. Pob. B. 3.-    boi, sboud ; Ross. Cnica, óoitita, onojuciiie, CTHUKa

BISURMANTNY, in, liczb. mn. obchód bisurmanicnia czy-    opyiKeóopcTBO ; Eccl. BoiiNhCTEO, nophBti, paioóopcTBO,

Jak. Art. 2, Jak. Art. 2, 492.

jego, obrządek poturczenia, bte ftcperltelifctt, womit einer    paTOBame; bte (Sdjladjt, $elb[d)lacl)t, t>aö Treffen. Nazywa

junt Surfen gentadjt wirb, bte Sürfeitl>cfel;rititg. Już się nic-    sic bitwą rozprawa wojska    uszykowanego,

dziele cztery przybliżały, Kiedy bisurmaniny tam jego być    492. Powszechna bitwa,    walna,

miały. Pasz. Dz. 53. - BISURMAŃSTWO, a, n. religia    Warg. Cez. 16. Dorywcza bitwa oh. Utarczka, potyczka,

bisurmańska, czyli mahometańska, bet SDîoôIeiittôîlt, litt)»    Bitwa rządna. Warg. Cez. 208. gorąca, ib. bitwa prze-

f;ametamjd)c ©lattBe. Ross. bycypaumcTBO, Collect. Maho-    grana ib. (tudzież ellipt. opuszczając rzeczownik bitwa, prze-

metanie, bte SOłnfclmamtcr. — §. Tureczyzna, Turcy, ba$    grana ; porów, porażka, klęska, bte ocrlontc 8d)lad)t, bic

(TürfentBuin) ütürfifd)c 9tcid), bte Surfet), bte Surfen.    îitcbcrlagc). Bitwę wygrać n. p. Jeżeli która w Polszczę

*BISZKUNT, a, m. psi figiel, sztuka, psota, eilt lofer ©trctd), eilt hoffen. Psich pełen biszkuntów, Kradzieżą nic wskórawszy, udał się do buntów Pot. Arg. 446. ob. Bies, kunszt.

BITARNIA, i, ż. |woda słodka, od morskiej przy warzeniu soli oddzielona; z Franc, bittern, ou bitteru * l’eau mère. 1.] Mijasz winniki i smaczne bitarnie. Kochow. 188.

BITE nijak imiesl. od Bić, co ob. - §. Płacić bitego ,* nad-grodę za bicie, ob. Bassarunk, ©d)llterjeitgclb.- BITEWNY, a, e, należący do bitwy, Ross. óocblim, óhtbch-ubiii, opy'æeôopcTBCHHbiîi, jur @d)lad)t gcprtg, @d)lad)t*. Laccdemonowie wielce to sobie ważyli, żeby ludzie ich, nie jedno o płatne, ale i w igrach bitewnych nigdy zwyciężonemi nie byli. Gor. Sen. 331. BITN0ŚĆ, ści, z. waleczność, bte ©trettBarfeit, £apfcrfett. Nic sama bit— ność żołnierza jest zaletą. Koli. LAst. 1, 88. - BITNY, a, e, BITNIE adv. waleczny, zdatny do bicia się, Slovac. bogownÿ; Eccl. Haóopnuif, paTOÓopcTBCHHbiM, ftrettBar, tapfer. Na wojnie lepszy, nie kto jest mowniejszy, lecz kto bitniejszy. Kochow. 318. Naród SzwTabski bitniejszy i mężniejszy nad wszystkie. Warg. Cez. 74. Bitny i mądry. Zegl. Ad. 18. (przeciwnie: ani do rady, ani do zwady). Niebitny, niemężny, niewaleczny, niezdatny do

BISZKOKT ob. biskokt.    bitwa wygrana była, któraby sercem, rozumem, szczę

Sk. Dz. 150.

112

BISURMANIEĆ - BIT N.

B I T N - BITWA.

ściem z starodawnemi bitwami równana być mogła, tedy Obcrtyńska takowa jest. Orzech. Qu. Cezar zwy-cięztwo odniósł na 32 bitwach. Zab. 2, 191. Alb. Bitwa wygrana, ellipt. z opuszczonym rzeczownikiem * wygrana * zwycięztwo. - Mężnie i długo bitwa trwała. Warg. Cez. 16. Bitwę nazajutrz opowiedział. ib. 70. Stawił się gotowego do bitwy nieprzyjacielowi, ib. 53. Nie wiedzieli , jakim sposobem bitwę zacząć i prowadzić, ib. 65. Bitwę wydać, stoczyć, zwieść, stawić pole; Slavon. boj biti; Vind. boj dershat, klati, bojovat, shouduvat, eilte ©d)I(ld)t liefern. Karynus wiele bitew zawodząc z wojskiem Dyoklecyana, nakoniec porzucon.

Pod czas o przełożeństwo bitwy zwodzą. Warg. Cez.

136. Cezar bitwy nie dał zaraz. ib. 41. Góry osiadł-szy, bitwy nie dali. ib. 136. Znowu się do nas rzucili i bitwę wznowili, ib. 16.-§. Bitwa, bitwy sposób, pewny gatunek bitwy, bie 2Irt be$ Srcffeitê, ber ®d)lnd)t. Wszystek bitwy sposób u nich w męztwie jednym zostawał. Warg. Cez. 63. Wyćwiczyli się byli Niemcy w takiej bitwie: wyjeżdżało 6,000 konnych, tyleż pieszych; ci w bitwie obecni byli, do tych się konni wracali; ci, jeśli jaki gwałt był, przybiegali, i t. d. Warg.

397. Kaganek jaśniejszy przy ‘blachu. Pot. Jow. 2, 230-(od niego się światło odbija). Blach u szpady, baé 0ttdp Blatt am ®egen. Tr. Blacha u zamku, gdzie się klucz wkłada, Ross. HajHnmiimB, ba§ 0d;tlb beê 0$lof[eS an ber 2lmre, ba3 0d;lüjyelfd;tlb. z blachami mosieżnemi. Boh. Kom. 3, 169. - Blachy ogniste do męczenia winowajców. Warg. Wal. m. Na mękach świecami, albo rozpalonemi blachami i szynami żelaznemi palą. Syr. 87. Korbacze, knuty, głogi, blachy rozpalone. Kulig. Her. 318. Na pytki i rozpalone blachy skazana czeladź. Czack. Pr. 2, 227. - Blachy zbrojowe, zbroje, Lüftung, Saffenrüftung. Blacha na piersi , pancerz, piata ; ztąd pancerzniarz, blachownik, pla-tner. Czack. 1, 241. (Ross. jraibi koszula pancerna, pancerz ; aaTyHS blacha mosiężna). ₍Zbroje albo blachy. Klok. Turk. 220. (ob. Blachownica). Żelaznym szyszakiem głowę swą przykryła, I takowyż przedni blach na piersi włożyła. Olw. Ow. 218. — §. Blacha abo Budowicz, herb, strzała żelezcem do góry między dwoma kwiatami lilii; z Czech. Kurop. 3, 6. ent Sappen.

Cez. 32.- §. Bitwa, bicie się, walka; bet    ba§

Zamki Francuzkie do drzwi

£erumfd;lagen, ©plagen, Kämpfen. Sypaï groblę z wielką pracą i ustawiczną bitwą. Warg. Cez. 234. Żadnego czasu bez bitwy nie był. ib. 213. Bitwy ludzi z zwierzami , bte ^tetfćhnpfe. Tr. - §. Bitwa prywatna, zwada z biciem się, załebkj, razy; Morav. bitka, bitj ; Boh. pra-nice ; Vind. bijenje , bitje , pobijanje ; Boss. 4paim, bte @c(;lrtgerep. Od słów przyszło do bitwy. Oss. Wyr.

(Przysł. Slowac. kdé n’eni protiwnika, tu neni bitki; gdzie niemasz przeciwnika, tam i bitwy niemasz). - §.

Słowna bitwa. 1. Leop. 1. Tymot. 6, 4. zwada, kłótnia,

Soriftrett, Bänl’evcp. - BITY ob. Bić.

BIURKO ob. Biórko , Bióro.

BIZMUT, u, m. kruszec bet Stëmutl), Stfhltutfy. Bizmut nad wszystkie inne kruszce najprędzej się topi. Kruml Chym. 188.

BIZON, BIZUN, a, m. kańczug, batog, ber śfantfdpt, bte ^ettfcbe. Ekonom z bizonem nad chłopami stoi. Benlk.

§. Raz kanczugowy, plaga, cięcie, ber §ieb, 0d;nttjü,

0d;lag. Nic łacniej jak wymówić: dajcie mu sto bizu-nów. Oss. Wyr. 2. - §. Goły jak bizon. Treb. S. M. 15.

(ob. Pizus; goły jak Turecki święty, (cf. bisurman), jak 2. ‘BLACHA, y, z. plama na ciele (ob. ‘Flak) eilt ftletf auf palec, bettelarm). Bizun wielki, "szeląga nie ma przy beut Körper. Owe blachy, które się po ciele pokazują, duszy. Teat. 8. b, 14. Myśmy goli, jak bizuny. ib. 51, ludzie prości nazywają ostudami. Syxt. Szk. 229. Ami-

11. Zgrał się jak bizun. ib. 55 e, 10.    nek blachy pstre po ciele wyciera. Syr. 447. (ob. Blech).

.p _    Pięciornik plamy i blachy sprosne po ciele spędza i ściera.

Syr. 300. (ob. Blachowanyk

BLA! sposób mamek ganienia czego małym dzieciom; *)3fe! BLACHARCZYK, a, m. czeladnik blacharski, ber Stlentpncr*

pfltt! fe! pfe, pfi! (porówm. Błahy), oppos. caca.

1. BLACHA, y, i. ‘BLACH, u, m. (Blaszka zdrob.) cienki płat wybitego młotem metalu. Kluk. Kop. 2, 320. ba3 231ecfy, Boh. pleeh, Iupaćek; Sorab. 2. blach; Dal. plassta, piocha, pleh; Hung. pléh; Croat. pleh; Bosn. plassa, ploccja, plassa, plassięa ; Rag. trcpteglka; Vind. pleh, piali, plahovina, plafhta, trepetlika ; Carn. pleh, kositar;

Boss. 6üaxa, 5kgctł, (porówn. Grae. nlàÇ zrlaxôç tabula, poróiun. płaski, Ger. flad;, Gall. plaque, Ross. raaxa, iuauiKa, płaska, długa szczepa drzewa, poróiun. Pol. płat, Gall. plat, Slavon. lim). Każdy kruszec na blachę wybity być może. Kluk. Kop. 2, 320. Dwie blasze (Dual. --blachy). Syr. 919. Srebro nierobione, jako kubek, nalewka , ale w blachach. Gorn. Sen. 37. Blachy mieli przy bokach srebrne z herbami. Boh. Kom. 1, 351. W kościołach chciał ochędoztwm, nie blachy złota abo śrebra.

Birk. Dom. 75. Blachy żelazne. Warg. Cez. 101. Szczególniej blacha kuta z żelaza, pobielana cyną, albo mosiężna; tamta chodzi pod imieniem białej, ta pod BLACHMAL, u, m. z Niem. ba3 231acf)ma^l, żużelowata mas-żółtej. Kruml 193. metfkś 231ed?, »er$tnnte3 251ed;; SOîcfîing* bled;, gelbcê sied;. Blacha to, nie pieniądze, blaszane pieniądze, fałszywa moneta. Oss. Wyr. bled)ernc3 @elD, falfd)e3 ©elb. Siodło blachami zewsząd okowano. Alb. n.

W. 8. Pokrycie dachu blachą; n. p. Pałac J. K. Mści pod blachą zwany, przy zamku Warszawskim. Oss. Wyr.

\. Blachy do rozmaitego używania, narzędzia z blachy,

Sledje, ŚDtnge non Sied). Blacha do kopersztychu, bte flatte JU einem Sîupferfttcfye. Figury na blasze rznięte. Sol.

Arch. 171. Blacha od tortu, bywa z miedzi, na niej prócz tortów różne potrawy z pieca wydają. Wiel. Kuch.

gefelle. BLACHARNIA, i, i. Blacharnie , w których robią blachy do pobielania, ; albo czarne pod pokost do pobi-jania kościołów. Os. Żel. 45. bie Sled;l;utte, ber Sled;l;atm mer. BLACHARSKI, a, ie, do blacharza należący, ^lemp* tter ». Blacharska robota. Oss. Wyr. > Garn. kositarnina. -Blacharskie rzemiosło « BLACHARSTWO, a, n. bte Üîlentp* ucrep, baö Stlempncrfyaitbmerf. BLACHARZ, ‘BLECHARZ, ‘BLECHOWNIK, ‘BLACHOWNIK, a, m. rzemieślnik od blach, ber Sled;fd;ldger, glafdjncr, Klempner, (Boss. et Eccl. ÔMxap'B, ójmiiihhkt.; Boh. plechar, platnyr; Vind. plahar, plehar, plahokovazh , plozhodelavez ; Sorab. 1. klempar, hamornik; Croat. klamfar, plastodel, plochodel, plehar). Niech ci blacharz robi dwoje pudełek okrągłych. Sol. Arch. 176. Blechownik, który z kruszcu blachy kuje. Mącz. Blachownik, płatnerz. Macz. Blachowniki, pancerz-niarze, platnerowie. Gzack. Pr. 1, 241. ^anjerfd;nttcbe. Blacharze. Vol. Leg. 3, 592. Pochodź, blachownica, blaszka, blaszany, blaszkowy.

sa, na wierzchu roztopionego śrebra, złoto zawierającego , pływająca. - fig. Od wódki mu oczy blachmalem zachodzą. Mon. 73, 706. (wzrok się myli, nie dobrze widzi, niby przez krepę; er ftefyt mie burd; einen $lo*-) -

g. Blachmal, gatunek roboty demeszkowanej, pokładanej blaszkami złotemi abo śrebrnemi, eine 21rt bamafetrter Slrbetł. (Slad)mal;len u Willerama znaczy: na czarnym biało, lub na białym czarno malować). BLACHMALOWY, a, e, blachmalem demeszkowany, geblad;mal;lt, bamafce* nirt. Królewic w zbroi blachmalowej, dyamentami bogato sadzonej. Auszp. 20.

26

113

BIURKO - 4. BLACHA.

2r BLACHA - BLACH M.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

‘BLACHOWANY, a, e, ‘blachami, plamami pokryty, cent-    tern blady, Meta) ttttb Çager.    Umbra bladochuda. Chrośc.

kowany, plamisty, ffetftg, fcfyetftg. Miedzy owcy, cokol-    Luk. 340. BLADOCZARNY,    a e, czarniawy, Vind. ble-

wiek płowego ‘blachowanego i pstrego bedzie, to twoje.    dozhern, Mctó&fdjnmrj. Wybucha ogień bladoczarny. Kul.

W. Genes. 30, 32.    "    Her. 312. - BLADOCZERWONY, a, e, czerwonawy, Meid)*

BLACHOWNICA,’ y, z. blacha na piersi, kirys, Miś SJrujł*    rotl). BLADOKRUSZ, u,m. kruszec bladożółty, mający w so-

ftüd, ber $üraß. Quilibet peditum habeat scutum et pec-    bie miedź, żelazo, siarkę i arszenik. Kluk. Kop. 2, 182.

torde, dias blachownicę. Vol. Leg. 1, 228. (R. 1476.)    231eid)erj.- BLADOLICY, a, e, bladotwarzy, Ross. ójbaho-

BŁAD, edu, m. błąkanie, błąkanina, błądzenie, chybienie,    atmbiu, bladego lica, bladej    twarzy, bladej cery, Waffen

uchybienie, myłka, omyłka"; Boh. et Slovac. blud, blud-    ©eftdjtë. BLADOŚĆ, ści, z.    cera lub farba blada, Boh.

stwo; Sorab. 2. blud; Sorab. i. buhd ; Carn. blöd, fmota;    bledost, Sorab. 1. bledoscż ; Dal. blidoszt; Bosn. bij—

Vind. blod, falar, bledenje, blosnenje, blodba, blojenje,    doszt, blidillo; Rag. bljednos, bljedillo, xutillo ; Croat.

(porówn. Ger. Mittb, Möbe, Meitbett; Hung. bolond.ssza-    blezdozt; Vind. bledust, bledoba; Ross. óihahoctł; kolony.- W inszych dyalektach to słowo szczególniej cie-    rab. 2. blasza, Ger. bie 231(iffc, $letd)C, Mctd)C prbe. Bla-

lesne występki oznacza; Eccl.    ó.iyjKAeme; Ross. dość pada na lękających się, iż gorącość wewnątrz się

6iyAT> porubstwo; óiyAHH    psoty; Rag. bluud, blûd,    bluu-    kupi. Petr.    Et.    247.    drupia bladość. Otw.    Ow. 451.

dnos lascivia, fornicatio ;    Bosn. bludnost libido ;    Croat.    XobteuMâffc,    Seid)ettMdffe. BLAD0Z0Ł1AWY,    a, e, na

blud error, bludnost libido), fizyczne lub moralne od    bladożółto pochodzący, MaßgclMtd). Iwarz^ bladozułtawa.

prawdy, rzeczywistości, właściwości oddalanie się,    Perz. Lek. 237.- BLADOZÓŁiY, a, e, żółtawy, Ross.

ber 3rrtpttt; Croat. zachód; Rag. pomagnkanje, sagrjeha;    ÓABAHOJKeiTOBaTbiii, Maßgelb, płowy. Cn. Th.- BLADY, a,

Ross. norp-BumocTb, nopyxa; Eccl. ocmoTpKa, ouraÓKa,    e, BLADO przysłk. Bladszy, Bledszy, Compar. Bledziu-

HeAoraAKa, npocMOTp-Biiic.) 1. Błąd, błądzenie, błąkanie,    chny, intensiv, białawy, cery lub farby na białą pocho-

błąkanina, ba$ Srrcit, 3rrcgeI)Clt, Rm|iertrren. Ubodzy Tro-    dzącej, Boh. biedy, Sorab. 1. bledć, bleducżki, biedy;

Ross. ó.rBAHbiii;

janie wszędy    Morza wiele zwiedzali rozlicznemi błędy.    Croat. bied, biedo; Dal. blid. Bosn. blid, bljed; Rag.

A. Kchn. W.    20. W nogach błąd, kiedy w głowic nie-    bljed, xut (porówn: żółty). Eccl.    .,

rząd. Dwór.    D. 4. (pijany się tacza). Który mógł kędy    Vind. bled, blied: Carn. bled; Sîteberfacl)¹?. Mceb; An-

uciekał, w różne drogi, w różne poszli błędy. Pot. Arg.    glosax. blae; Dan. bleeg; Svec. blex, Lat. pallidus, (Grae.

3. (werteby, manowce.) Kto wie, jeśli to pismo przez    ßlyrog attonitus, cpalóg, Xsvxôg, albus biały); Ger. Meid),

błędy ciebie    nie znajdzie. Chrośc. Ow. 141. (błądząc,    Maß (Porówn. Ger. fpL Pol. płowy, Hebr. bo bul > paliere).

błąkając się,    przypadkiem). Poet. w warkocz włosy po-    Blada jakaś mara we śnie się pokazała. Tward. Wł. 20.

wiązała, I ich pieszczone powściągnęła błędy. P. Kchan. Charon dusze blade przewozi. Zbił. Lam. A. 2. Cienie

J. 403. (niby to błędne    ich szlaki z rozczochrania). -    blade. Otw.    W.    433.    Żaden się nie trwóż,    żaden nie

§. W ogólności błąd * omyłka, omylenie, co do    rozu-    bądź blady.    P.    Kchan.    J. 230. Gdzie serce    w strachu,

mienia,' lub postępowania,    , 3rrtfyuttt, 3Serfel)Ctt. tam na twarzy blado. Pot. Arg. G3. Jak trup blady.

Omylne mniemanie i błąd. Wiln. 190. Ludzie poczci- Przyb. Ab. 225. Blady jak chusta, ob. Blednieć, wi prędko uzn 'ą swe błędy. Dmoch„ II. 2, 7. Błąd Pochodź, blednieć, blednąc, bladnąć, zbladły, wybladły, uznać, krok    d cnoty. Kras. W. 38. Każdy błąd ma    poblednąć, zblednąć, biedzić, blecić; porówn. blacha, blech,

swoje wymówkę. Cn. Ad. 338. Póki ludzie, póty bę- blakować, blachmal.

dą błędy. Pot. Zac. 37. Najściślejsze towarzystwo, czło- BŁĄDZIĆ, ‘BŁĘDZIĆ, nijak, niedok. zabłądzić, zbłądzić, wiek a błąd. Lub. Roz. 354. (Ross. n na ciapyxy óbi-    ubłądzić dok. mijać się z prawą drogą; Boh. blauditi,

BaeTb npopyxa). Gdy się zmyli, potrafi poprawić błąd.    blaudjwati; Sorab. 2. blużisch; Sorab. 1. buhdżu; Hung.

Teat. 8, c. 61. Poznałem błąd w jego historyi. Teat. 7,    bujdosom; Eccl. ó.iy>K4yca, 3aÓJiy>K4aioca, ÓJiya<4CTB0Ba-

ne 3Hau

414

BLACHOW - BLAD.

BŁĄDZIĆ.

117. Nasi umieli używać błędu abo złej sprawy nie-    th, 3a6ay>K4aTŁ, xoahtb Hcnpmio AOporoio,

przyjaciół. Baz. Szk. 579. Błąd drukarski, omyłka dru-    nym, Croat. bluditi; Ross. niyiarb (porówn. plątać); Vind.

karska, ctu $nt<ffcl)lcr; Ross. oneyaTKa. Błąd pisarski,    faiti; (w inszych dyalektach przywięzuje się do tego słodu ©djmMcMw- 2. ‘błądîbłądzący, błędnik, Boh. blaud,    wa znaczenie hulania, rozpusty, i t. d. Eccl. r^ihtii,

blaudek. Ger. ctu S^reuber. Heretykiem go uczynią, i öjywy, nenoTpeócTBOBaTH hulać, łajdaczyć się; Ross. rzeką mu: ten błąd nie wie, co czyni. Seid. 61.    ÓjyAHib, óayACTByio, włóczyć się^ swawolować; Vind.

Pochodź: *błądny, błędny, błedliwy, blednieć, błędnik,    bloditi errare, bloditi se * hulać, C'a;'«, blödem se erra-

błędokret, błedlhuość, błądzić, pobłądzić, ubłądzić, zbłądzić,    re, luxuriari; Rag. bluditi fornicari; Bosn. bluditi libidi-

błąkać, zabłąkać, obłąkać, nabłąkać, pobłąkać, wy błąkać.    narr, Croat. bluditi errare, libidinari); UTClt, UTC gcl)Cttr

BLADAWY, a, e, BLADAWO przysłk., pochodzący na blady,    ftd) ocrtrrcu. Musi błądzić, kto nie wie drogi. Lub. Roz.

Vind. bledoun, Sorab. l.bledowitć; Croat. nabled, fzublćd,    446. Od przykazań twoich nie ubłądziłem. Budn. Ps.

obled; Ross. et^Eccl. ÓABAHOBaThift, ó„rB4HenbKift, Mäßltd).    119, 110. Błądzący, błąkający się, fymttnUTCUb, trrcitb.

Księżyc bladawy. Karp. 2, 81. Bladawe lica. Ban. D. -    Rycerze błądzący po świecie. P. Kchan. Orl. 1, 100.

BLADAWOŚĆ, ści, z. farba lub cera bladawa, btc SMß*    Błądzące gwiazdy, Pot. Arg. 246. błędne, błąkające się,

Itójfett.- BLADNĄĆ, ob. Blednieć, Blednąć. - BLADO    planety, btc 3^ftcntc, ^lauetCtt. - §. Mylić się, z prawdą

przysłk. ob. Blady. - “BLADOCHUDY, a, e, chudy a przy    się mijać, błąd popełnić, potknąć się; Ross. npopy-

Iinmcfl, irren, ftd) irren, fehlen., Nie wie człowiek, co    uznawali. 4] z Rusk. błogo czci godny, wielebny, m\)b

dobrze, a czasem tak zbłądzi, Ze swe szczęście za wiel-    efyrnntrbicj, nereftwngSttmrbtg. Metropolita błahoczestywy.

ką niefortunę sądzi. Papr. KI. 20. Człowiek by najświęt-    Smotrz. Elen. 47. Z błahoczestywycn przybyło wielu za

szy zbłądzić może. Smotrz. Lam. 161.    (nikt bez ale;    przyjazdem patryarchy. Weryf.    praef.    16. (z księży,

i w kapicy wełna). Którzy od prawdy    zbaczają; wszy-    z świeszczenników, fßrtefter). Brał    na się    osobę błahocze-

scy jednako błądzą. Pilch. Sen. 96.    Wyznawał, że    stiwoho (błahoczestywego) Rusina.    Sak.    Kal. D. 4.

był ubłądził, dawszy się oszukać. Baz. Hist. 98. Sam ‘BŁAHOCZESTIE, ia, n. poświęcenie kapłańskie, bie 2ßetl;e, błądzisz, a drugich rządzisz. Cn. Ad. 213. Najprędzej    ^riefiertneiije. [Nie poświęcenie kapłańskie, ale prawowier-

błądzi, kto prędko sądzi. Dwór. D. Przed czasem są-    ność: w takiem właśnie znaczeniu użył tego wyrazu

dzisz, Od prawdy błądzisz. } Bratk. B. 4. Język błądząc,    przytoczony tu Sakowicz. 4]. Bractwa od episkopów mają

podczas prawdę mówi. Zebr. Zw. 91. Język, kiedy    być wolne, dla zatrzymania błahoczestia. Sak. Sob.B.Z.

błądzi, prawdę mówi. Iiys. Ad. 19. (pijany prawdę BŁAHOŚĆ, BŁAGHOŚĆ, ści, z. lichość, podłość, nikczem-mówi} in vino veritas).    ność, ©djledjtyeit, ©eringfugtgïeit, ŚBertlfloftgfett. Nędzny

BŁAGAĆ czyn. niedok. ubłagać, dok. 1. koić, śmierzyć,    stan, znaczy poniżenie, błahość, upadłość, lichość,

dobruchać, łagodzić prośbą; Eccl. oóaaraTH, yó.ia5KaTb,    chudobę. Sekl. Luc. 1. BŁAIIOWAŻNY, a, e, niedowa-

jiacKOBoroBOpirib, porówn. Łac. placare, befćinfttgcn, Dcrföfmcn,    żny, nnnuct)tig. Błachoważna i fałszywa moneta, perlevis.

fnfmen, (ob. Błogo). Bogu się korzyli, i gniew jego bła-    Krom. 531. BŁAHY, BLACHY, a, e, BŁAHO przysłk.

gali. Sk. Dz. 588. Trunek ten bestye okrutne i srogie    (06. bla! porown. płochy, lekki, Svec. lak, 9îieberfdd)3.

błaga. Syr. 1443. Wszystko to- błaga okrutne serca. jeeg, <pd;b.    lichy), podły, lichy, mizerny, nikcze-

Gorn. Sen. 549. — §. Pokornie prosić, modlić się, że-    mny, fdjled;t, elenb,. gering, geringfügig. Piwo z otrąb sma-

brzeć, benńttl;tg bitten, fteben, anfle^en. W nieszczęśliwym    ku błachego, jednak,lepsze, niż woda. Syr. 998. Bła-

stanie swoim od ciebie błaga ratunku. Teat. 53. b, 41.    bym i nieznajomym narodem Ruskim była z początku

Nie będę pochlebnemi, bo mi już obrzydły, Błagał nie-    Moskwa, parva et obscura. Krom. 438. Od błachego pospól-

ukróconą ich dumę kadzidły, Weg. List. 22. Ja będę    stwa zawołany Augustem. Sk. Dz. 268. Murów nie mia-

majestat Bożki za ciebie błagał. Oss. Wyr.- BŁAGACZ, a,.    ło miasto, jedno błache przekopy. Sk. Dz. 1175. Pod

m. który błaga, koi, dobrucha, lub pokornie się prosi.    błachym drzewkiem, które bardzo mały cień dawało,

Włod. ein Sefcinftigcr, ein glefyenber.    chciał usieść. Gor. Sen. 390. Nędza, lichota abo błaho te-

BŁAGALNIA, i, z. BŁAGALNICA, y, i. rzecz błagająca,    raz około niego. Sek. Luk. 1. (e$ ftelfi fdfledfi mit timt),

ofiara błagalna, ein ©üfmopfer, CtlM§ bfl§ jitr ©ülmnng    Rozum mój błahy. Zabk. Ml. 39. (miałki, fctdfi). Blacha

bient. Obiera błagalnią pokuty. Poc. 116. Zagniewane    w ludziach i panach nadzieja. Sk. Dz. 1131. (mylna, nie-

nieba alboż jeszcze błagalnią tak czystą zmiekczemy! Teat.    pewna). Bóg mię wybawił od błahego ducha. 1. Leop.

45. d, 58. Wyb. Teraz cię, niewdzięczniku, duszy Pom-    Ps. 54, 9. (od lękliwości. 3. Leop. - ob. Płochy),

pejego Daje Cezar w błagalnią, zięcia zabitego. Dardz. BLAJER ob. Blejer.

Luk. 2, 17. W tym przybytku teraz młody, stary bła- BLAJG1EL, BLEJGELB, u, m. farba malarska z blejwasu galnie czyni. Wad. Dan. 215. (modły błagalne, ©nlllt* zrobiona, z Niem. ba$ Slepgcll), SDîafticot. Boss. C.iariub, gebete, 33nf$gel>ete). - §. W starym zakonie, tablica złota na ÖJHrnp’L. BLAJWAS ob. Blejwas.

skrzyni przymierza, leżąca między dwoma cherubinami. BLAK, u, m. blakowanie, blednienie, bladość; b(t3 f8er* Boh. Progn. 35. ber fyevföBnnng^bcelcl, ber ©nabenftnlfi anf feineren, ßrbletd;en, 23letd)merben, bie 23I(iffe, Ślctc(;e. Żyły ber 33nnbcM(tbe. W błagalni Bóg opowiadał wolą swoje    blakiem zachodzą, krwi pozbywszy marnie, pallent. Zebr.

Izraelitom. Zal. H. T. 87. Błagalnia była złota i dwaj    Ow. 52.    §. U flisów blak, miejsce, gdzie miałka woda.

cherubinowie przy błagalni stali. Bals. Siu. 2, 258. (ob.    Magier. Mscr. eine Untiefe, ob. Mielizna,

ubłagalnia, porówn. Modlitwa, modlitewnica). - Błagalnia BŁĄKAĆ się, ‘BŁĘKAĆ się, Zaimk. niedok. zabłąkać się,

w pogaństwie, wyrocznia, miejsce, gdzie bogowie swoje odpowiedzi dawali. Cn. Th. Włod. ein fictbntfdfcS £>rafel. BŁAGALNY, a, e, Slovac. ukrotitcdlny, spoko-gitedlny; Ross. yaiMOCTiiBHTCJLHbiH, ubłagalny, dający się ubłagać, ncrföfntltd;, oerfbfntkr, ntögltd; 31t nerfttynen. Bóg jest błagalny, nie rozpaczaj cale. Zab. 15, 393. -§. Błagający, od błagania, ©ttl;it*, jnr SJerfitynnng bteneitb. Błagalna ofiara, msza święta. Oss. Wyr. Do błagalnego interessu znaczne czyni przygotowania, Teat. 18. c, 10. - Modlący się pokornie, żebrzący, bentntbig flebcnb. Rece błagalne wznosi ku niebu. Pilch. Sali. 57.

BŁAHO ob. Błahy.

‘BŁAHOCZESTYWY, a, e, [właściwie: pobożny, bogobojny; przenośnie: prawowierny. Tak się zwali Dyzunici, odróżniając się od Unitów których za prawowiernych nie

BŁAGAĆ - BŁAH.

BŁAHO - BŁĄK.

115

zbłąkać się, dok. przydłużej i po różnych miejscach błądzić, tułać się, Sorab. 1. wokowo buhdżu, Ross. HCiMyTan., Ijcvnnt irren, fyernm ftreid;cn, fyeritnt fcfyrcetfcn. fizycz. i moral. Błąkasz się po nocy. Teat. 39, 293. Błąkali się ślepi po ulicach. 1. Leop. Lam. 4, 14. (błądzili. 3. Leop.). Błekać się a tułać. Macz. Z domu i granic wypędzony, błąkał się. Warg. Cez. 230. Rozpędzeni jęli się *błekać między pogany. Klon. Wor. 7. Ludzie błąkający się, nie mający ani domów, ani osiadłości stałych, lecz z jednego miejsca na drugie przenoszący się. Wyrw.

G. 129. 9hmtnbcn. Gwiazdy błąkające się, błądne, błądzące, planety, Srrfterne, ^Inneten. Nerwy błąkające, po wielu częściach ciała się rozchodzące, vagi. Kurop. 5, 174.    §. Fig. o oczach, o myślach, non ben 5lngen, non

ben ©ebanfett, bernnt fdnoetfeit. Oczy Numy błąkają się na

leryi okrętowej, wierzchnie bramowanie okrętowe, ba3 ©aljl&orb, ba3 ^lattborb. Tr. BLANKOWAĆ czyn. nied. zblankować dok. blanki czynić. Wlod. blankami, murem obwodzić. Dudz. 34. nut ^lanfen, mit SDîauerjtmten um* geben. Blankowanie* obwodzenie blankami, ba3 ©tltplatt* fen, ©tnfcfjlteßen mit planten. Same blanki, gzemsy, brzegi, bte Umplanfnng, bte ^laufen, Binnen, ber 9îanb, SOîauerranb. Tam są piękne mury z blankowaniem około. Boter. 204.

przemian z królewny na Romula, a z Romula na królewnę. Staś. Num. 1, 168.    *§. Błąkać kogo, czyn.

ma swe

w błąd czyli zabłąkanie wprowadzać, irre führen. Żądza ją zbfąka i w przepaść powlecze. Przyb. Luz. 77. BŁA-KACZ^ a, m. Sorab. i. budżalć; błąkający się, tułacz, ein £erumtrrenber, #ernnttretf>er. Kto idzie prostą drogą, stanowisko ostateczne; błąkacz nie zna terminu, ani mety. Pilch. Sen. List. 2, 125. Uciekał Dawid, jako jeden błąkacz z góry na górę. Zal. H. T. 163.

Błakacz z domu wyklęty. Treb. S. M. 42. BŁĄKANINY, BLANKIET, u, tn. BLANKIECIK, a, m. zdrobn. Lat. nied. in, liczb. mn. ciągłe po różnych miejscach błąkanie się,    blanquetum, Gall. blanquet, carte blanche, liai, carta

błędy, ba8 $entntîrren, bie 3rre. Towarzystwo ustało,    bianca * papier niezapisany z podpisem imienia, powie-

i prosi strudzone, By z tych błąkanin morskich było    rzającego go na czyje ręce do zapisania, b«3 231anquet,

uwolnione. Otw. Ow. 578. BŁAKL1WY, a, e, do błą-    bte ©arte blance. Jako plenipotent na kontraktach summ

kania się skłonny, błędliwy, błędny, fyenttttfdjtnetfcrtfci).    na blankiety nabrał. Zab. 13, 104. O blankietach. Vol.

Dusza błąkliwa, spoczynku niecierpiąca, wielce rada no-    Leg. 6, 473.

wości. Oss. Sen. 7. vaga. Wymowa pijanego zawikła- ‘BLANKSZ ob. Bielidło, barwa. BLANKSZOWAC ob. Bar-na, błakliwa, zbujała. Pilch. Sen. List. 4, 71.    wić, bielić.

BLAKOWAĆ nijak. nied. zblakować, wyblakować, dok. peł- BLASK, u, m. świetność, jasność, glane w oczy wpadają-znąć, płowieć, Ross. ijckh-btb, TycrayTt, »erbletcfyett,    cy, baś Sltfcen, ber ©djtnttner, ber ©laitj; Slouac. blesk,

»erfcfyteßett, bte ftarbe ucrltcrett. (Ross. óaeiwyTb, noójie-    blisk; Boh. blesk, lesk, leskot; Sorab. 1. bósk ; Hebr.

KHyTL więdnąć; Sorab. 1. blak plama, blakoyitć plami-    pł2 basak; Croat. bleszk, obleszk, bleszikawicza; Dal.

sty; ob. Blacha 2.) Ozdoby mej twarzy powoli niszczę-    bliszk ; Garn. blish; Vind. blisk, lisk, lesk;    Ross. óaecKB,

ją,’Blakują lica, oczy i usty sinieją. Toi. Saut. 126.    jocks, (ob. Błyskać, łyskać, lice, lśnieć);    otcbbtü, ay-

W ozdobie swojej blakuje; jedna chorobka tak śliczny    ue3apnocTb, cB-BT03apH0CTb, oÓMCTaHie,    ciaHie; Bosn.

obraz poszpecić sprosta. Susz. P. 3, R. 4. b. By zma-    sjanje, sgjarkóst, syjetlóst). Blask słoneczny od puklerza,

W. 332. Blask

115

BLAK-BLANK.

BLANKI - BLASK.

zą niesławy jakiej imię Polaków teraz nadpluskane, po-    Szczerb. Sax. 259. Łańcuch ma na szyi, z którego

tym nie blakowało. Krom. 396. Zblakowanie, speł-    śrebrny i złoty blask bije. Groch.

złość, Ross. Tycia, $erfd)offenljett, »erfdmffene ftarbc. Tym    słoneczny, promienie, ©omtettfdjtmmer, ©imuettglanj, ©on*

sposobem z każdej materyi wszelkie plamy, skazy i zbla-    nettfhrajjl. Kto nieuważnie na blask    idzie, ile z cienia,

kowania wyjdą. Haur. Sk. 355. (Ross. óaeKJOCTb zwię-    Znieść słonecznego często nie może    promienia. Pot. Jow.

dłość, SłieWtf. Blaf czarny; porówn. £d)b. Bielej blady).    230.- fig. Blask fortuny. Teat. 4. b,    70. Blask bogactwa.

BLAKOWNY, a, e, łacno płowiejący, pełznący. Oss.    ib. 46 b, SI.-transi, wychodzić na    blask, na jaw, na

Wyr. letcfjt oevfdjießenb.    świat, na publikę, na popis, błyszczeć, att ba3 £age3*

BŁAM, u, m. sztuka futra pewnej miary, pospolicie we    Itd;t fotttntett, fycnwglćtnjen, fdjtmmeflt. Bóg poznaje za-

dwie poły składana, eilt ©aef etlteS SlaudjroerfS, jweę $älf*    sługi nieznajome, jak te, które na blask wychodzą. Lach.

tCU Çcljlüerfô. Przedziały, błamy, kożuchy grzbietowe i    Kaz. 1, 34.-Blask mi, blask mi czyni jaka rzecz, prze-

brzuszkowe popielice, idą pod szacunek. Vol. Leg. 4,    raża oczy, tępi wzrok, e3 ntacfyt tntr ettvaö ©dummer,

357. Futra w błamach" gotowe, robione, ib. 4, 82.    Wettbet mi#. Okna mają być na północ,    aby nie był

Rysiego błamu przedniego, tak nóżkowego, jako też śla-    blask patrzeć z pałacu na drzewa. Cresc. 493. fig. blask

mowego, przedawać mają po Zło. 200. Vol. Leg. 3, 371.    mi od niego; miły mi jak sól w oku. Cn. Ad. 499.

Pochod: oblamować, poblamoiuać.    (nie lubię nań patrzeć, td) fel)c tlm nid)t gern; er ift tttlr

BLAMAS, u, m. galareta z migdałów tłuczonych, lub ryb eilt ©ont ttu 21ugc, porówn. Frań. ombrage, ombre). Jako rozgotowanych. Wiel. Kuch. 397. SJftmbcl* ober gtfdjgallerte.    się oczyma na świat ukaże, tak iż    od drugich dobrych

BLANK, u, m. BLANKI liczb. mn. dyle czyli belki drewnia-    blask mu będzie w oczy, śmiele na    nie patrzeć nie bę-

ne grube, których używano do opatrzenia miast, nim    dzie mógł. Glicz. Wych. A. 5. (wstydzić się będzie),

mury nastały. Nar. Rist. 2, 248. Lat. plancae, Gall.    Młodzieńcom na białe głowy żaden blask nie jest, i

planche, ltal. palanca, Gr. nlàÇ, Ger. bte ^laufen, Sorab 2.    owszem we młodych Wenus bardzo wre. ib. P. 3. (łubianka, pianka. - §. Rodzaj wystawy w muracb, czyli    bią na nie patrzeć, nie czują wstrętu od nich). Przodko-

gzemsu, kramzansy. Wlodr, mur ostro się kończący do    wie dzielnością swą każdemu nieprzyjacielowi koronnemu

•koła czego.    Dudz.    34. bte üOîaiterjtltltC,    bte Sruftroeljr,    blaskiem    w oczach byli. Weresz. Reg. 54. (imponowali).

Boh. stinky,    cymburj. Nasi na blanki po    drabinach le-    Do ludzi    mu    blask. Glicz. Wych. K. 6. (stroni od nich,

źli. Biel. Kr. 566. (na mury zamkowe. Bohom). Gdy    odludek). BLÀSKAWY, BLASKATY, a,    e, glaucinus.

zbudujesz dom nowy, uczynisz blank po kraju dachu,    Macz. - Ross. M0jmicBH4Hbift, BlaPgldltjettb, ttietpitd). *BLA-

zeby kto nie    spadł    z niego. Budn. Deut.    22, 8. Wi-    SKI, a,    ie,    bławy, modrawy, glaucus. Macz. lueipitcl),

działem go z    blanek    (z blanków), jak pierwszy zaczął bi-    graulid) ttltb    glćtttjeitb. Blaskie abo białe oczy. Macz.

twę. Min. Ryt. 1, 150.-§. Blank okrętu, poręcza ga-    BLASKL1WY, a, e, blasku pełen,    lśniący, błyszczący,

gldttjenb, fcfytmmernb. Słońca osada blaskliwa. Przyb. Milt.    we, ale i z różnego drzewa, pół cala grube, wielo-

93. Ręka boża zlała na człowieka okrasę blaskliwa. ib.    rako od rzemieślników wypotrzebowane bywają. Kluk.

i44-. BLASKOOKI, a, ie, jedno oko często zamrużający.    Rośl. 2, 457.- §. u Flisów, bal długi od rudla za sta-

Dudz. 34. Dasyp. R. r. 3 b. bltttjcldugig; Sorab. 4.    tkiem w wodzie, na sztorc w słupiec wprawiony. Magier.

schelwacż, (ob. Brlok). Blaskooki jestem, mrugam często    Mscr., ein langer halfen fiinten am ©teuerruber,

oczyma nad wolą. Cn. Th. BLASKORODNY, a, e, blask BLAUAZ, u, m. korytowy potaż, Slauafd?e, eine 2lrt *)3ottafd?e. wydający, błyszczący się, lśniący się, świecący, ©lattj    Potaż, blauaż i wajdaż jest alkaliczna sól, którą robią z po-

erjeugenb, gldnjenb. Blaskorodne zbroje. Petr. Hor. 2,    piółów dębowych. Pam. 84, 761. Na jedne beczkę zwy-

A. b. Dudz. 49. BLASK OT, u, m. błyktryk, rzecz bły-    czajnego blauażu, czyli korytowego potażu, biorą 20 be-

szcząca się, etma3 ©Ictnjenbeś, ©d?tmmernbe3. Znikome    czek popiołu, ib. 763.

skarby i czcze dostojeństw blaskoty, Są darami losu, nie BŁAWAT, u, m, BŁAWATEK, tku, m. zdrob. 1. kwiat bławy, nadgrodą cnoty. Przyb. Luz. 497. BLASKOTNY, a. e, modrak, centaurea cyanus, kwiat błękitny, w zbożu ro-błyszczący się, fdjintmernb, glänjenb. Ile prawd użytecz-    snący. Syr. 1475. bie blatte Kornblume, Call,    blavet,

nych daliby za błędy Blaskotne , które w pismach ich    bluët; Carn. plaviza, poviza; Boh. chrpa,    Mor.    charba,

czytamy wszędy. Przyb. Luz. 454.    (ob. Chabrek;) Vind. shitna roshna; Sorab. 1. koschżianz;

BLASZANY, a, e, z blachy zrobiony, Boh. plechowy, Vind,    Boss. CHHioxa, locnyTHOtî nßüTfe, BacHjeKtb; (ob. wasiłek).

plahen, plahovinfki, plehaft; Boss. ójnmienHbiH, »ecTH-    2. bławat, materya jedwabna, osobliwie bława czyli błę—

hoh, bleiern, non Sieci?. Blaszana konewka. Boh. plecho-    kitna, niebieska, ©eibenjeug, befonberê    »on blauer ftarbe.

wice, plechowka. BLASZKA, BLASZECZKA, i, i. zdrobn.    Teraz co    żywo    się w bogate bławaty    stroi, w których

rzeczwn. blacha*, mała cienka blacha, Slovac. plyssek,    sama biała płeć przed laty chodziła. Bard. Luk. 5. Od

Hungr. plćhetske; Rag. plociza, plassiza, plóka; Croat.    bławatu się stroją, ib. 34. Nie każdy pan,    co w    bława-

plehek, plasticza, ploschicza; Boss. ójmuetna, ÓJaimca,    cie. Gorn. Dw. 415. BŁAWATNIK, a, m.    jedwabi tkacz,

mena, naeiwa; Sorab. 4. lafchk, Cer. ein Siedzeń, Sied?*    ber ©ctbemueber.- §. Kupiec, mający sklep jedwabny czyli

letn. Blaszka pod drogim kamieniem, folga, bie gölte    bfawatny, ber ©etbettljrtnbler. BŁAWATNO przysłk. w bła-

unter einem ©belfteine. Powłoka cienka, błonka, ein bün*    watach, in ©eibenjeuge, in ©eibe. Nie na to cię bóg

neS gellcl?en, bitnncr Ueberjug über etroaS. Dzban miedzią-    stworzył,    abyś    dobrze jadł i pił, i    bławatno chodził,

ny pod śrebrną blaszką. Oss. Wyr. - Blaszka, cacko    Siar. Ref.    43.    Owo młódź do nauk z    dostatkami odda-

świecące się, lśniące, pozorem oszukujące, błyskotek,    wają, bławatno, pierno, kowano, szabeltaszno. Falib. Dis.

eine gldnjenbe ©pieleret?. - §. Trzeba do tego gliny białej    O 3. BŁAWATNY, a, e, modry, błękitny zupełnie. Cn.

bez blaszek na gęste sito przesianej. Torz. Szk. 83. (bez    7h. niebieski, modry, Boss. BacMKOBUH, (ob. wasiłek). -

łuszczek, ofme ©d?tefer, nid?t fd?iefertg).    §. Jedwabny, feiben. Płótno nam potrzebniejsze, niż wszel-

BŁASZKt, a, ie, [lepiej błażki 4 ] trochę błahy, nieco pło-    kie bławatne materye. Haur. Sk. 81. Manufaktury bła-

chy, etttmS fd?Ied?t, geringfügig. Przebaczam ci tę błaszką    watne we Francyi do najwyższego przyszły stopnia do-

próżność. Teat. 48 b, 33.    skonałości. Wyr. G. 308. Bławatne sklepy Ross. cypoB-

BLASZKOWATY, a, e, blachą obłożony. Cn. Th. beble^t,    ckoh pa^. - BŁAWY, a, e, blado-modry. Cn. Th. rao-

mit Sied? belegt, Eccl. ójhiuhctmh BLASZKOWY, a, e,    drawy. Dudz. 34. blaski, glaucus Macz. mafferblau, blaß*

należący do blachy, w blachach, Sied?*, in Sled?en. Zło-    blau; Slavon. plâv (ob. płowy); Vind. plavi, plavoten;

to blaszkowe biją. Boler. 55.    Carn. plav, Holl, blauw, Gail, bleu, Hisp. bloo, Svec.

BLAT, u, m. z Niem. Slatt, w ogólności rzecz płaska, a    bla, Dan. blau, Lat. flavus). Bława albo obłoczna maść,

cienka; kilkokrotne ma znaczenia u Niemców ; Polacy    błękitna farba, caesius color. Mącz.

mort beô 9tamen3 Slafürô. Wydali Kaśkę za Błażka. Oss. Wyr. Bądź zdrów Błażejku, mój mężulku kochany. Teat. . Blat, półmisek płaski podługowaty, 54, 82. - §. Błażek, krążek woskowy. Cn. Th. eine run*

be 20ad)êfd?ctbe, ein ritnber 2Bad?3teHer. Nuż co gromnic, błażejków' owych świętych. Bej. Pst. Pp. 5. Połóż Bogu na ofiarę, nie gromniczkę, ani błażejka, ale one niewinną sinogarliczkę. ib. K. 4. ^ (ob. Błogo, błogosławić, Croat. blasiti; ob. Błażej). BŁAZEJOWY, a, e, do Błażeja należący, Slaftuö *. — Subst. BŁAŻEJOWA, y, z. t. j. Błażeja żona, bie §rait be§ Slafut3. BŁAŻEJÓWNA, y, i. Błażeja córka, be3 Slafiu3 $od?ter. Podobn. Błażkowa, Błażkówna.

niektóre tylko z nich sobie przyswoili : (puróam. G'jr platt. BŁAŻEK, żka, m. BŁAŹEJEK, ejka. m. zdrobn. imienia płaski; Graec. zrXaTvg). Blat fajngultu Haur. Sk. 369, ein własnego Błażej, Slovac. Blażegek, Cer. ba$ Serfletnewng3* Slatt ©d?Iaggolb, Slattgolb, fo and? Slattfilber.- §. Blat złota.

CVX)

B ŁASZ - BLAT.

BLAU - BŁAZEN.

147

3. Leop. Jos. 7 21. (blacha złota. Btbl. Gd. - złoto na blachę bite).

którego na pieczyste używają; także są blaty kuchenne żelazne lub miedziane wybielane do pieczystego, mięsa lub ciast. Wiel. Kuch. 397. eine flad?e lchtgltd?e ©d?üffel, eine Srate;*.fd?üfîel U. f rn. Dwa blaty śrebrne zginęły.

Teat. 33. d. 89. §. Blat, płaszczyzna narzędzi, płaz; ba3 Slatt, bte flad?e ©eite, bie §ldd?e. Blat u piły, u siekiery. Blatem, płazem, mit ber breiten gldct?e. Miecz nieostrożnie blatem uderzony o fdar, popadał się. Ohv. Ow.

486.    §. Blat, główmia szabli, i t. d. bie Stltngc, ©übel*

Hinge. Złoto Marsa rwie do siebie blaty, Płytkie bez BŁAZEN, zna, m. BŁAZENIEC, eńca, m. BŁAZENEK, nka, niego nie sieką karwaty. Mon. 74, 391. § Blaty, tar- zdrobn. m. Boss. 6ja3enb żartowniś, trefniś, ÓJia3HHTejiL cice, Sretter, 3. S. £ifd?b(atter. Blaty, nie tylko dębo- zgorszyciel, zwodziciel; 6jia3Hb pogorszenie, zgorszenie;

118

BŁAZEN

BŁAZEN N - B Ł A Ż.

z błazna pana.

Pozdrawiam błazny stare i błćlzenki młode. Dzwonk. Siat. A. 2. U Bogaśmy tu w-szyscy jako błazenkowie, A zarówno ubodzy, jako i królowie.

Rej. Wiz. 158 b. Nie wcale ten mądry, kto błaznem podczas być nie może. Zcgl. Ad. 80. (błazna udawać, wesoło żartow-ać, Eccl. ô.iaroj-poÆCTBOBanf ). Trudno z błazny na zające. Rys: Ad. 68. (trudno ich użyć do czego), (Slovac. błazen ne biwa mudri, neż ho uperu; błazen ne biwa mudri, neż ze swu sskodu ob. po szkodzie mądry. Slovac. Hrnec sc poznawa z klopani, błazen BŁAŻEJ, eja, m. Błażejek, Błażek, zdrobn. Slovac. et Roh. Bla-z klekotani, ex verbis fatuus, pulsu cognoscitur olla). —

Postrzydz, wystrychnąć kogo na błazna, etltcit 51111t 9?an*eit ittactycit. Tak dziś w błaznaś postrzyżony. Past. F. 151.

Błaznaś sobie tak ze mnie stroiła, I jak na urząd za nos

óaiacHHHŁ gaduła, plotka; ÓMJKb głupie gadanie; głupie dziecko; Dal. et Bosn. blaznik * pochlebca ; Croat. błazen« głupi; bluźnierca; Boh. błazen, blazynck, blaznjcek, bla-howcc; Gra ec. ßXä£a> stultus sum, ßka£ stultus; (porówn. błahy, płochy); Sorab. 2. blâfan, narra; Sorab. 1. Ma-lyn, bwafen, bwafnieżer « głupi). - Pol. §. Błazen nadworny, trefniś, żartowniś, krotochwilnik jakiego pana, ter Hofnarr, ©tnctnarr; Roh. cżtwerak, cżtweraćek, ko-tyzaun, Ross. inynb. Błaznowie prawdę często żartem rzeką; jakoż u Zygmunta Stańczyk błazen był osobliwy. Biel. Kron. 515. Błazen na dworze. Ktok. Turk. 96.

Błazen ten był to jeden z błaznów owych dworskich, chowanych, pańskich, domowych. Jabł. Ez. 88. Błaze-nek w kukle z cepami, pas miał okowany, uszy jak u sarny, na nich wiszą dzwonki, A cepy na pstrym kiju z lisicmi ogonki. Rej. Wiz. 39 b. Klon. Fl. D. 4. Błazen szachowany. Klon. Wor. 57. (arlekin, iparlefitt, $>ait$« 28urft). §. Błazen, błaznujący, żartujący, żartobliwy, trefny, jowialista, lecz z przyganą, Carn. glumazb, fledanz, Slavon. haramztida, ettt pitbcïiidn'tfd/cr füîeitfd;, eilt ©paß« ntadjer, Iparlefitt, $att3 Sßitrfi, ,Ç>aitê 9?arr. Za Dyoklecya-na był w- Rzymie błazen i żartownik, który największe śmiechy czynił z chrześcian. Sk. Żyw. 2, 109. Przyga-niła żona Daw-idowi, że przed arką tańcował, jako owi błaznowie, którzy cieszą inszych. Zał. li. T. 175. Nie czyń z siebie błazna; lecz gdy co śmiesznego Możesz poczciwie wtoczyć, nic wstydaj się tego. Rej. Wiz. 44.-$. Błazen, głupiec, bez rozsądku, bez mózgu, ein üftarr, eilt üfcljor, eilt bltlltlltcr ^terl ; Croat. norcz, norchecz, lu-djak; Carn. nórz, nor, abota, abotnek, klama; Vind. norz, trep, tröpaft, tcrklazb, amosbnik; Croat. bedak; Ross. 6yii, ropoyfi, Aypaieft. Jeden głupi błaznów robi siła. Pot. Arg. 460. Jeden błazen tysiąc błaznów urobi. Pot. Jow. 142. ein 9farr ntacfjt jetyit 9îarren. Błaznów- wszędzie pełno. Rys. Ad. 2. Obadwa błazny: jeden kiep, drugi dureń. Dwór. Każdy błazen swoim strojem. Rys. Ad. 50. (każdy w swmim gatunku). Nie trafiłeś na dudka, najdzićj sobie błazna. Cn. Ad. 668. Nie bądź błaznom, kiedy nic możesz być wielkim panem. Rys. Ad. 43. Wielka odmiana, masz Bratk. H. 3. b.

miły Mäzen, miły Mazenek, ein ltef»et 9îarr, ein liebet 9?ärt*d*en, mówi sie o jakim młodziku fartycznym, przyjemnie figlującym i żartującym. Pospolicie też w pieszczocie o małych dzieciach swemi dzieciństwy pociesznych. Oss. Wyr' ‘BŁAZENNICA, BŁAZNICA, y, i. kobieta błaznująca, figlarka, lub też głupia, Doli. blaznice; Sorab.

1. blafniza; Vind. norinja, tantera, trepa; (Rag. blaznica, blaznitegliza, adulatrix); Carn, abotneza, norriza, eilte ©todnćtmmt, ^offettreißertttit, eine üJMrrinn, SJjortmt, eine närrifdje, alterne SBeiböperfon. Walentynian napisał prawo, aby błaznowie pospolici i błazcnnice nie byli chrzczeni. Sk. Dz. 283. Potkali błaznice cesarzowej. Kiok. Turk. 25. (oh. arlekinka). Miły boże, jak wiele na świecie żon jest błaznic. Petr. Ek. 75. BŁAZEŃSKI, a, ie, na błazna nadwornego przystojący, arlekiński, Boh. blâzniwy, blaznow-sky, blaznowy, cżtweracky; Ross. myiOBCKin, (Ross. 6m5K-Hbift dziecinny, niespokojny, krnąbrny, ó.ia3HCHHbift, 6,ia3-HUTe.tbHbift gorszący), Hofnarren«, ©tocfitarreit =, Warren*. Błazeński kaptur. Syr. 1455. Błazeńska suknia. Ross. ay4a. §. Bez sensu, ni wpięć ni w dziewięć, bezmózgi, głupi, ltarrifd), tfyimcjjt, altern; Croat. nór, norzi, Vind. norfki, norzhan, norzbaft, trepaft; Carn. norfke, norzhâft, nor-zliav, abetne; Slavon. budalast; Ross. ^ypauniii. Błazeń-skie figle. Mat. 2. Pod. C. 2. Błazeńskie rzeczy najprędzej pojmujemy, najdłużej pomniemy. Cn. Ad. 26. Błazeńska racya. Mat. 2. Pod. C. 1. b. Błazeńska sekta Ma-hometańska i śmiechu godna. Sk. Dz. 685. Błazeńska rzecz nie ma odpowiedzi. Rys. Ad. 2. Błazeńska innym rozkazować, a siebie samego nie umieć sprawować. Rudn. Ap. 11. — Przysłk. BŁAZEŃSKIE, BŁAZEŃSKO, po BŁA-ZEŃSKU, jak błazen, głupie, tnie eut 9îarr, närrifcj), altern, auf eine itärrifc^e alterne Slrt. Łby teraz po błazeńsku golą, jeno czuprynę zostawiwszy. W. Pst. W. 2, 103. Do diabła, to będzie błazeńsko trochę. Teat. 55, b. 63. Zamiast muru, dosyć błazeńsko i nieporządnie parkan lepiony. Star. Vot. D. b. BŁAZEŃSTWO, a, n. figlarstwo, głupstwo, bałamuctwo; (Slovac. blaznowstwj ; Boh. blćzniwost, bbiznowstwj ; cżtweractwj; Hang. bolondsag; (Ross. ótubi nugae; Croat. blaznoszt * bluźnierstwo); Carn. abotnya; Vind. noruft, norzbnia, noria; Slavon. budMashtina; Croat. noria, noroszt); Narretei), Sîarrettpofîeit, ^nffeit. Błazeństwa i żarty czynili. Sk. Dz. 833. Jednemu przeciw wszystkim zmyślać jest błazeństwo. Budn. Ap. 80. Porzuć błazeństwo prostaka, A miej się wskok do szyszaka. Jag. Wyb. B. 2. §. Rzecz nikczemna, licha, eine 9?td;t3nnu'btgfett, ntdjfênmr« tige ©acfyc, etwaS 5(ltentcô. Ktoby tam stał o to błazeństwa !

Pochodź, blaźnić, zbłaźnić, pobłaźnić, błaźnieć, bła-źniwy, błaznować, błaznować sie, błazgon, błazgonić, pobłażać.

żeg, Blażcgek, imię rnezkie, Felix, Szczęsny, od słowa Roh. blaziti uszczęśliwić, ob. Błogo; Boh. Blażena Beatrix; Croat. blasenik beatus, blasensztvo beatitudo; Rusk. błażeństwo beatitudo. Sak. Sob. B. 1. (cf. błażenna pieśń, Pim. Kani. mnie wodziła. Past. F. 109. Już on tego kiedy chce, jako    112). etlt üOîaitltêttantC, 331a[tltS, geltjf. Męczeństwo Ś.

błazna goli. Rej. Wiz. 136. (ob. kaptur komu przyszyć).    Błażeja. Sk. Zyw. 1, 77. Kaśka najpierwsza z sierpem,

§. Czasem też to słowo nie koniecznie źle znaczy; i tak Błażej pierwszy z kosą. Weg. List. 10.

BŁAZG-BŁAZNOW.

BLECH - B Ł Ę D L.

119

BŁAZGON, a, m. głupiomówny, plugawomówny, głupi lub    dzy u panów tacy, co trąbią, co błaznują, a nic inszego

sprosny w mowie; Ross. 6.ia3Hopi>qHBbiH; Carn. tâpa;    nie robią. Petr. Ek. 108.    §. Błaznować"z czego, żarto-

Slovac. oplzlomluwec, morologus. Włod. eilt ndrrifdj ober    wać, drwić, przedrwiwać z czego, fid; worüber luftig ma^eiT.

albern Nebenher, eilt elenber @d)tt)äi$er, ©albaber. Nudny zoil    Bezpieczny na równinie, szyper z morza błaznuje. Brud.

i blazgon Mewi. Zab. 11, 126. BLAZGONIĆ, Intr. niedok,    Ost. G. b.

we-

lishe; Vind. pleha, plehalishe, obieluvalishe, oprajalishe; Boh. bélidlo, bélisstè: Sorab. 2. blejcha; Ger. bie 23Ietd)e, ber 33Ietdp pla$. Blich wielki pięć osobnych domów składa: młyn abo folusz, pralnią, ługownik, miecznik i magazyn. Przędz. 78. Gdzie właściwe płócien są blechy, rynnami od rzeki wodę wpuszczają. Kluk. Rośl. 3, 329. Wybielał jak na Mechu". Oss. Wyr. (bielutki). §. Blech, blechowanie, ba3 231u.ven. Blichu czas gdy drzewa kwitną. Przędz. 29.-    2. 'Blech,

blach, plama, ein $Iecf. Piołyn blechy w gmachach i komorach wytraca. Syr. 347. [Blechy oznacza w tern miejscu nie plamy, ale pchły. por.Eccl.    2]. BLECHARKA, i,

z. koło blechu chodząca, blechująca, Vind. pleharza, opra-jaliza; Boh. bćlićka, Ross. ÓBmibiiuma, bie Sletcfjertmt. Ern. 126. BLECHARZ, a, m. wybielacz płócien, wosku, Vind. ple-har, obieluvauz, plehavez; Boh. bćlić, Ross. ÓBmibmHKb, ber 231etd;cr, getnttmnbblctcfjer, 2Bad;êl>letd;er. Szaty jego białe jako śnieg, których blecharz na świecie wybielić nie może. Dambr. 219. Smalc. 71. Blecharz, pilśniarz, wałkarz, fullo. Dasyp. y. 3. b. ber Mmüder. BLECHARSKI, a, ie, BLE-CHARZOWY, a, e, należący do blecharza, tyczący się blecharza, 331etd;er*. Stanęli na polu blecharzowym. Bibl. Gd. 2. Reg. 18, 17. (na polu blecharza. Budn). Blechar-ski, wałkowniczy. Dasyp. y. 3. b. SffialfttUtUer *, Blecharski młyn, ob. Folusz. BLECHOWAG, BLICHOWAG czyn. nied. wyblechować dok. na blechu bielić, wybielać; Croat. plAy— hati; Sorab. 2. blejchowasch, blajehowafeh; Vind. plehati, obieluvati, oprajati, nasonzhati; iTletdjett. Nici, płótna, dla dania im należytej białości, blechują się. Kluk. Rośl. 3, 329. Blechowanie czyli bielenie płócien. Fam. 84, 762. Ross. BHÓu.iKa. a Wosk się blechuje, z żółtego czyni się białym. Kluk. Zw. 4, 259. Wosk świeży, nieblechowany. Haur. Sk. 385. —    §. Blechować, barwiczkować, weiß

fdjmtnfcn. Ludzie, aby białości dostąpili, przez niezwyczajne sposoby blechując się, zdrowiu szkodzą. Comp. Med. 83. Zamknęła się, bo się blechuje i różuje. Teat. 24, b. 46. Wyblechował się, wybladł, wybielał, z postu , z choroby, z umartwienia i t. d. Oss. Wyr. er ift bleid), blaß geworben.

'BLECIĆ ob. BLEDZIG.

pleść, co ślina przyniesie, głupie a sprosno gadać, albern BLECH, BLICH, u, m. bielnik, bielawa. Ern. 126. Carn. fcfynwjjen, falbabern, Slovac. tlachati. Gdzieby nie szła, grozą się surowie i szkaradnie blazgonią, convicia addunt. Zebr.

Ow. 148. Kto w sztuce blazgonienia mistrz, najprędzej podoba sie babom. Zab. 14, 29.— Nar. Tac. 11, 244. not. — BŁAŹKOWA, BŁAŻKÓWNA ob. Błażek. BŁAŹNIĆ, czyn. niedok. zbłaźnić, dok. durzyć, odurzyć kogo, na błazna go wystrychnąć. Boh. et Slow. blazniti, zblazniti, blaznjwâm; Sorb. 1. bwafim; Ross. 04ypamiTb, Vind. sno-riti, obnoriti; (por. Ross. 6;ia3HHTb, ójiajKHHib, gorszyć;

Rag. et Bosn. blazniti, laskati, millowati » pochlebiać;

Croat. blazniti * bluźnić), junt Darren machen, betören. Obracam na wstecz mędrki, i ich umiejętność błaźnię. Radź.

Jes. 44, 25. (głupią uczynię. Bibl. Gd.). Tym sposobem można całe królestwo zbłaźnić i oszalić. Pot. Arg. 18.

Nie dajcie się błaźnić żonom swoim. W. Pst. W. 2, 84.

Łakomstwo tak wszystkich zbłaźniło, Ze prawie do dobrego oczy im zaćmiło. Paszk. Dz. 17. Król dał się ta-kićm bałwochwalstwem zbłaźnić i zwieść. Baz. Hst. 116.

§. Za błazna kogo mieć, einen junt Warren Ijabctt, werteren.

Cóż mię błaźnisz, że cię niema w domu, a zaż nie znam twego głosu? Dwór. G. 3.— §, Błaźnić z kogo, drwić, kpić z kogo, einen fdjrau&en, werteren, junt Sefien l;aben.

Lada kto błaźni z niego, risus factus est. Macz. Smiecho-wiśka to co mówisz? błaźnisz ze mnie! ib. Naśmiewam się, błaźnię z kogo, derideo. Macz. BŁAŹNIĆ się, zaimk. dać się błaźnić, błaznem się stawać, Sorab. 1. bwafnu fzo, Slovac. blaznjm se; Hung. bolondozok, fid) betören laßen, fid; narren laßen, ein üliarr werben. Gdybyś brał z córek pogańskich za syny twoje, błaźniłyby się córki ich za bogami swemi, i uczynią, że i twoi synowie zbłaźnią się za bogami ich. Budn. Ex. 34, 16. Prorok, któryby się zbłaźnił, a powiadał co inszego, niźli słowa moje....

Rej. Ap. 48. Upominali go, żeby się nie błaźnił, a nie wydawał się za tego, czym nie jest. Gor. WŁ U. 3. Pierwsze sowy bywały mądre; ale teraz już się też zbłaźniły.

Ezop. 49. Zatracił Pan wszystkich, którzy się błaźnią od niego. W. Pst. Mn. 522. (co się dali zwieść błazeńsko, żeby go porzucić). BŁAZNIGA ob. Błazennica. BŁAZNIWY, a, e, na błazna zarywający, błazeński, Slovac. blâzniwÿ,

Hung. bolyókas; (Ross. önaauiiBLiH, żartobliwy; Rag. blazniv BŁĘDLIWOŚG, ści, i. podległość błędom, bte 3rrtgfetl, $elj nieuchronny), albern, närrtfd), lâpptfd). żona mądra rozumem lerßofttgfeit; Vind. blodlivoft; (Ross.. óny^niBOCTŁ swawola, sobie męża obiera; błazniwa pięknego żąda. Bud. Ap. 11. porubstwo). BŁĘDLIWY, a, e, BŁĘDLIWIE, BŁĘDLIWO Śmieję się z tych błaźniwych wymysłów świata tego. Rej. Pst. przyslw. błędom podległy, błądzący, trrenb, irrig, fefderßaft;

H. 5. (Slovac. blazniwost; Hung. bolondsag ineptia; Bosn. blaz- Vind. blodliu, Eccl. ójy/tiHBŁiM, Sorab. 1. buhdnivé; (Ross. nostblanditia,adulatio).BŁAZNOWAĆintrans.niedok.bhzcń- 6.iy4.niBbiH swawolny, kurwiarski), błądzący, irrig, irrenb.

stwa wyrabiać, figle stroić, Boh. cżtweraciti; Croat. budaliti, norujem, Carn. norzhujem; Ross. ó.iaaty błaznuję, uparty jestem; (Ross. ó.iajKinb wielbić (ob.błogosławić), ó.mcuiinaTt, luyTHTF, żartować, nptuypuBaTb błazna udawać, K)p04CTB0BaTb; Eccl. 4ypauecTByio, 6yhctbj’K), (Rag. blazniti blandiri, alli-cere), ben Warren ntad;cit, oorftellen, ndrrifd; 3e»G ntadjen. Są słu-

Nasze myśli są błędliwe, kiedy abo źle widziemy, abo nie-dosyć widziemy. Staś. B uff. 15. Błąkający się, 1; er um trrenb. Przypatrzył się planetom błedliwym i gwiazdom niebłędnym. Bardz. Luk. 151. Niepewnym skokiem błędliwo biegają, Po miękkiej trawie rozpustne koźlęta. Bardz. Tr.S. Długo był błędliwy dzień Wielkonocnego święta. Sk. Dz. 586.

BLEDN-BŁĘDN.

120

BŁĘDOK - BLEJW.

BLEDNĄC, BLADNĄC, nijak, jednotl. blednieć nijak. nied. się błędnemu rycerzowi z dawnych lat nie trafił, ib. 101. zblednąć, zbiednieć, zbladł, zbiedniał, zbledli, zblednie,    Po różnych krajach byłem błędny. Jabl. Tel. 42.    Błądne

zbiednieje, dok. bladym się stawać, Boh. blednauti, zbled-    gwiazdy, błądzące gwiazdy, planety. Pot. Arg. 246. Ross.

nauti, Sorab. 1. blednu, woblednu; Ross. ÓJiuAirsTB, no-    ójyAflmaa 3BU34a.— Droga błędna, mylna, nie prawdziwa,

Na ścieżce

ÓMsAirBTb; Vind. sbledeti, obledeti, sbleduvati, sabledu-    lub też w błędy wprowadzająca, cttt Śrrroeg.

vati; Croat. blćdeti, obledeti; Dal. poblediti, blidszam;    sprawiedliwości żywot; ale droga błędna wdedzie ku    śmierci.

Rag. bljediti, pobljediti; Bosn. bliditisc * bletcf) werben, WafŚ    o. Leop. Prov. 12, 28. (niedrożna 1. Leop). —    Błędne

werben, erbletdjen, erblaffen. Blednieją, którzy się boją. Petr.    dzieci. Stat. Lit. 81. bękarty, nieprawego łoża dzieci, 3rr*

Et. 282. Kto jest w jakim strachu, pospolicie blednieje.    ftltber, Saftarbe. BŁĘDOKRĘT, u, m. błędnik, labirynt,

Bud. Ap. 35. Sak. Probl. 17. Blednieć, czernieć, zdychać    Croat. zahod; Vind. sahodlivi vert; Bok. bludisstie, kri-

muszą pod srogiemi plagami pańskiemi. Hej. Ap. 58. Ze-    zowiny; Ross. nyrjiHHKa, ber 3rrgnrtctt, ba3 Safeiprtttt. Szu-

glarze bladną, serce zjął strach srogi. Ryb. Ps. 217. Stoją    kasz nici, którąbyś mógł drogę sobie w tym błędokręcie

zbledli jak chusta, w głębokim milczeniu. Zab. 222. Na    naznaczyć. Zab. 8, 162. Towarzystwo ludzkie jest dziś

te słowa jak trup zbiedniał. Staś. Num. 1, 14. Zbladł,    błędokrętem, w którym tysiąc ścieżkami do ostatniej trafić

nie dorzezałbyś się w nim krwi. Cn. Ad. 1312.    (ob. Płótno).    można przepaści, w którym na krok bez bojaźni postąpić

§. Blednieć, płowieć, üerfct)teßcn, btc Srttbe »erberen. Blednie    nie można. ib. 'BŁĘDOWICA, y, i. błąd, zabłądzenie, ber

na grzbiecie lichym ona purpura. Wad. Dan.    K. 5. Ble-    3rclfyuitt, bte SSertrrtlitg. Za swym się rozumem nie puszczaj,

dna zielone gałęzie. Otw. Ow. 63. BŁĘDNIK,    a, m. czło-    bo tak snadnie do błędowic, a potem niewiem kędy trafisz,

wiek blady jak trup, wybladły, ettt tobtenbletcfyer üJîeitfd), 1. Leop. praef. n. zołt.

CtttC Cetcfye. Wpadli do więzienia, kędy ci błędnicy siedzieli. BLEDYNIEG, ńca, m. O w bledyniec Moskiewski. Bies. C. 4. Gwagn. 548.    Niech cię płacz ruszy żon i dziatek małych, Przez te ble—

ćf;ctt. Starości biedząca zgnilizna. Przyb. Ab. 59. Z gromu tego strach ciężki pany te bleci. Tward. Pasq. 51.

BLEDNIEĆ, nijak, niedok. zbłędnieć dok. błędnym, się sta- dyrice tu osicrociałych. Paszk. Bel. A. 4.? ob. Błędnik, wać, irrig werben. Zdanie jego tak zbłedniało, Ze już w BLEDZIG, *BLECIĆ, czyn. nied. bladym czynić, bletd; ma* boga niewierzył. Jak. Baj. 149.

ffiicfytblety, b(lÔ 331ev)l»t^; Carn. plajba; Vind. plaiba; Slavon. ilaibaz. — Jest to sztuczka ołowiu na cienkim sznurku zawieszona w śrzodku szynwagi. Strojn. Staw. C. 2, b. Blcjezyk u szynwagi pochyłość gruntu ukazuje, ib. BLEJ-CZŸKOWY, a, c, należący do blejczyka, Sle^lot^ =, 9Rid)b liICtyiŁ. Sznurek blejczykowy. Strojn. Staw. C. b. BLEJER, BLAJER, u, m. forma, model, modła, wzór, krój, foza, b«3 üDîufter, bas üOïobeU, ber 3nfcfynttt. Już i u nas na ten blajer zaczynają robić. Teat. 19, 7. Maski tragiczne, komiczne, satyryczne, nie na jeden blajer formowane były. Teat. 24. 29. Czrtk. Książki elementarne na jeden blajer pisane. Zab. 11, 410. (ob. na jedno kopvto). Mon. '76, 471.

BLEJGELB ob. Blajgel.

BLEJTRAM, BLITRAM, u, w. z Niem. ber 331enbrrt^mctt. Kulissa, bte Soitlijfe. Bewerlej zagląda za blejtramy. Teat. 45, b. 97. Chór żniwaczów śpiewających za blitrarriem. Teat. 54, d. 23.

BLEJWAJS, BLEJWAS, u, m. 1. ołów za pomocą octu przemienia się wr proszek biały, który zowią blejwasem. Kruml. 317. z Niem. b«3 Slerçwetj-S. Boh. pleweys; Slovac. bleyways; Hung. plaivaisz; Vind. pleibes, bleibeis, shvin-zhna bieloba, fvinzhnu bielilu, fvinzhna bieliza; Croat. playbasz, (Croat. plaibaisz, olovnicza « ołówek; Slavon. Hai bas); Sorab. bćwć wówoy; Ross. ómhjo, 6®JMa. Biel ołówną blajwasem drudzy zowią. Syr. 340. Blejwas czyli bielony ołów. Torz. Szk. 261. Blejwas, biały ołów, jest popiół ołowiany. Sien. 261. Gładzenie lica mączką albo

BŁĘDNIK, a, m. Boh. et Slovac. bludar, bludnjk; błądzi— ciel, eilt 3rrenbcr; Boh. blaud, blaudek; Sorab. 1. buhdnik; BLEJA, i, i. Cyprinus batlerus Lim. ber 23letl;c, ein SBeißftfcl), Croat. bludnik, zablùdnik; Eccl. ôjyvtara, (Carn. blôdnik ryba leszczowi podobna. Kluk. Zw. 3, 184. luxuriosus; Rag. bluudnik fornicator). O wielcy są błędnicy BLEJGZYK, a, m. ołówek u modły, abo prawidła, z Niem. b(t$ ci to heretykowie. Sk. Kaz. N. 313. Z Saula, z błędnika doktora bóg uczynił. Sk. Żyw. 1, 54. Błędnicy ! wróćcie się do drogi. Bals. Niedz. 1, 145.    §. Błędnik, labirynt.

Perz. Cyr. 1, 157. błędokręt, ein Irrgarten. *BLĘDNICA, y, i. (Boh. bludićka * światło błąkające się, mamiące, bd$

3rrltd)t), zjawisko mamiące, mamidło, etn Tritggcftcbt, eine @d/cingeftait. Mąłomądr k tejże cofnął się błędnicy, ad faciem eandem. Zebr. Ow. 69. BŁĘDNOŚĆ, ści, i. błędli-wość, błądzenie, podleganie błędom, Sorab. 1. buhdnofcż;

(Vind. blodnost * rozpusta; Carn. blodnost; Rag. bluudnos, razbludnos; Bosn. bludnoft libido; Croat. bludnoszt), bic 3e^lerl;aftigfeit, ber Srrtbnnt. Dziwne błędności. Pies. Kat.

62. BŁĘDNY, *BŁADNY, a, c, BŁĘDNIE przyslk. nieprawy, mylny, fałszywy, z błędami, fefylerfyaft, irrig; (Boh. blu-dnÿ; Slovac. blaudnÿ; Hung. bolond, bolygó, blejdoso;

Sorab. i. buhdnć; Croat. bluden, bludcchi; Vind. blodezh, blodni; Eccl. norpumHTCJiLHbiif,    , ta-bmóo 3aójy5K-

AaiouuHca 1. erroneus 2., fornicanus; Bosn. bludan; Rag. bluudan, libidinosus, lascivus; Ross. ójiyAHbiii marnotrawny, rozpustny, ójyAOA®« kurwiarz). Błądzący, fc^leitb, irrcitb, irrig. Gdzie błędni pasterze, tam błędne trzody. Nar. Hst.

6,8. — Zabłąkany, zbłądzony, nerirrt. Konia błędnego nikt nie ma trzymać u siebie tylko przez noc. Stat. Lit.

57. — Zabłąkany co do zmysłów, pomieszany, »crwtrrt, flCftört, »errüeft. Jeśli się z choroby zabije, jako są me-

lankolikowie i błędni ludzie..... Szczerb. Sax. 392. —

Błąkający się, Ijcrumtrreitb, irrcitb. Na szable i drzewa go pozywa rycerz błędny. P. Kchan. Orl. 1, 247. Pragniesz

pokazać swej dzielności próby, jest miejsce i sposób, jaki blejwasem. Urzed. 406. Kluk. Kop. 2, 324. Haur.Sk. 364.

Baz. Hst. 67. Wiele blekocesz, a nic nie dowodzisz, ib. 96. Bluźnierskie jest twych ust blegotanie. Ryb. Ps. 95. (©efćljtMjj). Vind. bleketati; G er. blöcfen; Gr. ßXg^ctopai ba-lare beczeć. §. Fukać, łajać, Boh. blekotati, blekocy, G er. belfern, fcfyelten, fetfeit. Nie końtentowała się temi warunkami; ale jak była niewiasta chciwa grubo dosyć ble-kotała. Źołk. Mscr. 55. — BLEKOTEK, tka, m. ziele, chaerophyllum, Werbel, u nas jest pospolity, główkowy, zwisły, żółty; lecz wszystkie nie bardzo bezpieczne są do zażycia. Kluk. Dyk. 1, 117. BLEKOTKA, i, i. kobieta blekotliwa, eine «Stammlerin«, papla, plotka, eine ©cijm* gerinn. Dwie hultajki, blekotki przyszły oskarżać mię, żem ich obudwóch meżem. Teat. 3, 85. BLEKOTLIWY, BLE-G0TL1WY, BLEKOTNY, a, e, BLEKOTLIWIE, przysik. momotliwy, jąkliwy; Ross. óickoimbuh; Croat. pentav, laUenb, ftammelnb, ftottcrnb. Bwie od piersi matek blekotnego syna. Chód. Kost. 47. §. Pletliwy, świegotliwy, gadatliwy, fd;n)at$aft, gefcfwdfetg, Eccl.

Biały jak blajwas, jak alabaster, jak śnieg. BLEJWASO-WY, a, e, od blejwasu, do blojwasu należący, Ross. 6-b-mibHbiH, 33let;it)etfS *, non Slepnietji Blejwasowy plastr. Perz.

Cyr. 2, 308. Blejwasowa maść. ib. 2, 324.

BŁĘKIT, u, m. kolor błękitny, niebieski, Ross. CHHb, cn-neia, rojyóeub, rojiyÓH3Ha, ba3 331au, bie blnne ftarbe.

Wenus gdy wdzięcznym oczu zabłyśnie błękitem, Przeszywa grotem ukrytym. Nar. Dz. 1, 30. Porze okręt na brozdy ciekące błękity. Anakr. 81. BŁĘKITNAWY, a, e, na błękitne pochodzący, niebieskawy, Ross. roayóoBaTUH ;

Vind. plavobm, veshneukaft, bldnltg. Noc spokojna i czysta, na dnie błękitnawym Żarzą się lśniące gwiazdy promieniem jaskrawym. Kras. Oss. H. 4. BŁĘK1TNIA, i, i. suknia niebieska, bławatna, ein lilaujeugcit Kletb, ein blau* fetbeneë Kletb. Chodził w błękitni z frandzlą srebrną. Jabł.

«.va yiiicb. Blekotliwa Grecya sama się zdobiła szćrokićm pisaniem. \Varg. Wal. 81. Kto w każdej mowie wielkość słów niepotrzebnych działa, pletliwy, jezyczny, świegotliwyr, blegotliwy. Eraz. Jez. D. 5. b.

Tel. 168. BŁĘK1TNIDŁO, a, n. barwiczka błękitna do farbowania lica, blanc ©rbmtnfe, blatte $arbe. Bielidło, czer-nidło, czerwienidło, błekitnidło - błękitnym kolorem damy sobie bieg delikatnych żyłek oznaczają. Kras. Pod. 17. BŁĘKI-TNOGRZBIET, u, w. ptak ob. Kamienniczek. BŁĘK1TNO-KRUSZ, u, m. kruszec miedź obficie wydający; łatwy do poznania po błękitnym kolorze. Kluk. Kop. 2, 180. Kupferblau. BLEN ob. Barwena.

BŁĘKITNOPIERŚ, ia, m. lacilla Suecica, bie Slauftelje, ptaszek BLENDA, y, z. z Niem. bte Slenbe, pseudogalaena Linn. kamień wielkości słowika, po większej części błękitny. Kluk. Żuj. 2, od niektórych miedzy kruszce zynkowe policzony. Kluk. 331.— BŁĘKITNY, a, e, BŁĘKITNIE adv. Eccl. ÖÄRmmun, Kop. 2, 100 et 238.

(fwrówn. blakować, G er. bletd;). Niebieski, bławatny, modry; BLESKOT ob. Błyskot.

blau; Ross. roayóbiH, Slavon. pl;iv; Cara. majolekaft; Vind. ‘BLESNY, a, e, szalony, któremu się głowa zawraca, fana-veshneu, müder, plavi; Croat. modri; (Roh. blankytnÿ ry- ticus. Macz. fauattfd;, uerriidt. matilis). Błękitne oczy. Wetg. Mar. 3, 52. Błękitne niebo. BLESZCZYĆ ob. Błyszczyć.

Blizkość. BLITRAM ob. Blejtram.

m. bełkot, bełkotacz, momot, predkomowny, *BL1Ź, a, m. *BLIŻA, y, z. blizkość, poblizkość, Sorab. 2.

bliża; Ross. 6aii3b, btC 9îâlte. Co go miał porwać lew, przyskoczywszy w bliżę Łasi się przed nim i nogi mu liże. Jabf. Ez. 214. Abo z bliża gromili, abo zdała pociskami ranili. Warg. Cez. 220. (z blizka, tn ber 9?(tye). *BLIZCE ob. Blizko. BLIŻEJ ob. Blizko. BLIZIUCHNY, a, e, BLIZIUCZKI, BLIZIUTKI, BL1Z1UTEŃKI, a, ie, intensiv, przy min. blizki; BLIZIUCHNO, BLIZIUCZKO, BLIZIUTKO, BLIZ1UTEŃKO przysłk. Boh. blizaućko; Ross. ójHimafiiiie; Vind. preblisu, naiblishe, zielublisu, ga«5 ita^C, rcc^t ita^e. Bliziuchno dobrego złe posadzone jest. Gorn. Dz. 117. JJilch. Sen. list. 3, 225. Bvłem raz bliziuchno śmierci. Gorn. Div. 272. BLIZKI, BLISKI, ‘BL1ZEK, zka, zkie, Bliższy Compar. nie odclalony, nie daleki, Sorab. 2. blifki, blifchi; Boh. bljżek, Slovac. bljzkÿ; Ross. 6ih3-bifl; Vind. blisen, blishni, blishneishi; Croat. blisnyi; Dal. blisni; Rag. blixgni, blixij; Bosn. blisggni; Gr. nlg-Giog, «alte, nidjt fern. Blizki czasem, blizki miejscem; blizki pokrewieństwem lub temu podobnemi stosunkami, nabe ber 3<ńt nad;, bent Orte nad;, ber $erwaubtfd;aft nnb ben ^er^dltniffcn nad;. Jestże to prawda, iż jesteś blizkim pójść w związki z Florysą? Teat. 11, 81. Przyjaźń bliższa jest szczęścia, aniżeli miłość. Teat. 48, d. 38. Już będąc blizek śmierci, tak mówił. Radź. 2. Macch. 7, 14. Ten, który naśladuje złości, blizek jest śmierci. Radź. Prov.

Kol. Cat. I). 1. Błękitne drzewo, haemaloxylon Linn. ku- BLICH, BLICHARZ, BLICIIOWAĆ ob. Blech i t. d. pują go strugane jak brezylią do farbowania fioletowo, BLIKTRY ob. BŁYKTRY.— BLISKI, BLISKOŚĆ, ob. Blizki, błękitno. Kluk. Dyk. 2, 34. baê 531a«l;ol$, ©antped;clH)l$.

BLEKOT, a,

jąkajło ; Croat. bekav, pentàvecz; Runy. rebegó; Gall. bègue; Cnrn. jezavez; Vind. keklazh; ein (Stotterer, ©tanim*

1er. Cn. Th. g. Rolun. blekot, ziele, lulek pospolity, hy-oseyamus niger Linn. Jundz. 160. óJiCKOTa, óbaemi bieluń , szalej, ncTpyiiiKa coóanna, gatunek szaleju; zażyty sprawuje szaleństwo. Kluk. Pyk. 1,11. $ollfraut, fd;war$

Śtlfenlrant. BLEKOTAĆ, BLEGOTAĆ, ał, ce, nijak. nied. bełkotać, chichotać jak woda z ważkiej szyi naczynia nagle lana, lub w zawarciu wrząca, bullern, bollern, foUew, mie baś SBaffer, menu eê auê einem engen ©efäße fyaftig ge* gaffen wirb, ober in einem oerfd;loffenen ©cfflfSe fiebet. Tak bywa w garcu, kiedy woda wrząca Wewnątrz blekoce u zawartej dziury. P. Kchan. Jer. 218.    §. Momotać, zają-

kaćsię, niewyraźnie wymawiać, klekotać; Eccl. ójianoiaTH,

MOMOTaït, nenenpauHO roBopinn; Ross. óaenoiaTb, JienoTaTb,

Carn. atati, blebetali, lallen, ftammeln, ftottern, unoerncbmlid) fpredten. Blcgotać, balać, lalkać, jak dzieci czynią, lallare.

Ma.cz. Blegoce momolowjm przykładem, co owo Rzadko miedzy tysiącem całe rzecze słowo. Oroch. W. 555. —

Nie wyrozumiale szwargotać, ni to ni owo pleść, unoer* ftdnblid; fd;n’af*en, plappern, Ross. óaaabaib; Sorob. 1. zpla-potam. Godzien taki pośmieehu, który tak wiele blekoce jako dziecię.*Eraz. Jez. H. 8. b. A cóż to pomoże, słowa nie wyrozumiale mówić; obyczajem papugi blekotać?

27

B Ł E K - BLEKOT.

L

BLEKOT-BLIZIUTEŃ.

121

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

122

BLIZK-BLIZKOŚĆ.

BLIZKOW-BLIZN.

krótkiego

m.

K.ur/in, KfKUii.t, MopmHHa Ha tbjb; zmarszczka plamista na ciele, eine

9torbe, ein fdmmtpftger ftlecfen auf ber §ant. Blizny po ospie. Sienn. 362. Slatterflcifcn, foefengrnben. Blizna, znamię przyrodzone. Cn. Th. eilt SOłnttcrntatyl. Blizna, piątno, cecha piątnowa, eilt Sranbtltatyl. Blizna szelmowska. Oss. Wyr. §. Szczególniej blizna, znak z zagojonej rany, ba$ SÖUtt* bentttfltyl, bte »ernarbte SBrntbe, bte §îarbe; Sorab. 2. blufna; Sorab. 1 bufna; (bufnoyitè cicatricosus); Dal. bilig, bili— sich; Rag. bigljegh, brazgottina; Bosn. bigljegh; (Bosn. bliznięa, oęigl* stal); Croat. brazgotina, brazgotinicza; Carn. brasgotina; Vind. fhrimf, fhrumf, obrastlika, brasgotina; Boh. prauha; (ob. Pręga); Ross. CTpyir&, pyóeui, py^ónHKt; Eccl.

Nie szpetna to jest blizna, co z męztwa po-

11, 19. Bliższa koszula ciału niżeli suknia. Pot. Arg. 539. Cn. Ad. 26. Slovac. bliźssa kossela, neż kabat * bliższym sobie. Każdy sobie bliższy, niż komuś. Pot. Syl. 504. Bliższa koszula ciała niż rodzona ciotka. Mon. 73, 620. Każdy woli sohie pierwej dobrze uczynić, potym drugiemu. Mącz. (ob. Pierwej Sobkowi, potym Dobkowi). Z natury bliższy swój swojemu. Star. Vot. E. 3. (getyt ttyn ncttyer an). Blizki, krewny, bet’ natye Shwerwanbte. (Vind. blishna fhlahta). Od ubogiego i jego blizcy uciekają. Kul. Her. 295. Warg. Cez. 206. Nie mówmy w rozdawaniu: tego bliskim czuję, A owego niewiem, zkąd do mnie przystępuje. Prot. Jał. 10. — Blizki czego czym, blizko następujący, JUttćtctyft folflCltb. Prymas najbliższy tronu krzesłem. Oss. Wyr. Gdy kto umarł, nikomu urzędu nie dawano, tylko tym, co byli temu miejscem najbliżsi. Biel. Kr. 308. Najbliższy kanclerstwa podkanclerzy t. j. nastąpić na kanclerstwo. Oss. Wyr. — Blizki do czego * prawo najbliższe do czego mający, pierwszeństwo, ba3 ÜJîcttyerrectyt tya* Bcttb. Andrzej nie mógł ścierpieć, iż Mścisław na Kijowie panował, do którego się on bliższym po ojcu czynił. Stryjk. 197. er eignete ftety ba3 9?atycrrcctyt auf fôtjoro ju. BLIZKO, BLISKO, *BLIZCE, przysłk. przymiotu, blizki, Bliżej Comp. niedaleko, nie w oddaleniu, tak co do czasu, miejsca, jak do pokrewieństwa, Sorab. 1. blifko, blizko, bliżey; Boh. bliż, bijże, bljżegi; Slovac. blizko; Ross. 6m3ł; Eccl. npHÓm^HO, npHÓM3b; (ob. Blizu), natye, tu ber 9îdtye. Lepiej sąsiad blizko, niźli brat daleko. Leop. Prov. 27. 10. (Ross. blisko o granicę BCKpan). Kto bliżej ognia, bardziej gore. Chodk. Kost. 39. Nie tak blisko mamy od oskarżenia do dowodów. Teat. 7, b. 52. (daleko ztąd do owad). Bliżej ma do śmierci niż my. Teat. 22, 32. Niźli młodzi, bliżej grobu starsi. Pot. Syl. 71. Ojca blizce stoi. Zebr. Ow. 3. (przy ojcu). Zaręczenie długu do blizko przyszłego sądu. Chełm. Pr. 140. (do najpierwszego, co nastąpi, jit bCttt jumïctyft füttfttgeu). Przysłw. Tędy bliżej a dalej ; owędy dalej a bliżej, longius sed tutius. Rys. Ad. 67. (króciej, a gorzej, dłuższa droga ale lepszy gościniec). Z blizka przysłk. w poblizkości, Boh. zbljzka; Sorab. 1. zbljzka, fblifka; Ross. H3ÓM3Ka; Eccl. móimy; tu ber 9ftttye, au$ ber 9îdtyc. Z daleka miłość płuży, powszednieje z blizka. Pot. Jow.

23. BLIZKOLEGŁY, a, e, nie odległy, natye Itegenb. Bliz— koległe podniety troskliwie uprząta, By cały okręt w popiół nic poszedł, przeszkadza. Żab. 13, 265. BLIZKO-PRZESZŁY, a, e, dopiero co przeszły, ndetyft vergangen. W wieku blizkoprzeszłym ludzie więcej nabyli światła, jak w poprzedzających wiekach. Żab. 5, 284. BLIZKOŚĆ, BLISKOŚĆ, ści, i. nie dalekość, nie oddalenie, bte 9?ćttye; Ross. 6aH3KOCTŁ, ó.oi30CTi>; Boh. bljzkost; Bosn. bliznost, blizocchja; Rag. blixika (* sąsiedztwo); bliska, blish-nost, blisnost; Eccl. (MH3onecTBO, («pokrewieństwo), a). Blizkość krwi, blizki stopień pokrewieństwa, bte SÎCttye ber 3Sentmnbtfctyaft. Już tę między nami rzecz, o którą idzie, Nie z blizkości krwi, ale z cnót uważać przyjdzie. Otw. Ow. 507. — szczególnie prawo blizkości krwi, prawo do czego z blizkości krwi, ba$ 9?atyerectyt, SertMttbtfdjaftêrectyt, (Erbrectyt. Do Krakowa blizkość się mieć książęta Szląscy ożywają. Biel. Kr. 98. Borzywoj miał z bratem sprawę o blizkość na królestwo Czeskie, ib. 77. Ferdynand blizkością dochodził królestwa Węgierskiego, po żonie swojej córce Władysława. Stryjk. 741. Wasili szczycąc się przyrodzoną do tego blizkością, osiadł hordy Zawołgskie. Paszk. Dz. 11, b) Kraje, dobra, rzeczy, prawem blizkości komu się należące, bttrcty baS 9?atyerectyt ptftänbtge Sänber, ©fiter, 6actycn. Posiadłeś i dzierżysz blizkość jego, to jest, wieś

N. N. i jego dziedzictwo, do którego on jest bliższy, niźli ty, po stryju swym. Herb. Stat. 486. Prosił car króla o pomoc, aby przez niego mógł do swej blizkości przyjść. Stryjk. 673. Władysław posłał do braci młodszej, aby mu poddani ich posłuszeństwo wszelakie uczynili; gdy tego nie chcieli, rzucił się gwałtem na ich blizkość. Biel. Kr. 90. BLIZKOWAC się, zaimk. niedok. dochodzić prawem blizkości, flety ctroaó burctyS 9?atyerectyt jnetgnen. Jeśli syn umarł, nie zostawiwszy po sobie dziatek, tedy rodzice do sukcessyi się jego blizkują. Chełm. Pr. 74. Prawo pozwala dochodzić i blizkować się rzeczy oddalonej. ib. 55. Blizkował się do retraktu rzeczy przedanej. ib. 112. Ktoby się chciał blizkować do rzeczy, którą on udaje sobie być ukradzioną albo wydartą, tedy rzecz, jako się działa, uczyni wiarę blizkowaniu, lak żeby aktor dowiódł, iż rzecz ona jego była i teraz jest, i iż się do niej blizkuje, jako? do ukradzionej, albo gwałtem wydartej, ib. 128. BLIZSZOŚĆ, ści, comparât, subst. większa blizkość, bliższe pokrewieństwo, bliższe krwi prawo, Vind. predpra-viza, pofebna praviza, popriedzhina, predversta, bte größere

9?fitye, bte ndtyere ^ernmnbtfctyaft, baś ndtyere 9Sern>anbtfd)aftë* rcctyt, ba3 9?dtyerrcctyt, Sorrectyt. Trwożyła ludzi mogąca nastąpić wojna, dla bliższości krwi innych książąt. Nar. Hst. 1; 21. BLIZKO WID, BLIZKOWIDZ, a, ‘ ‘ wzroku. Dudz. 34. ślep. Cn. Syn. 590. Dasyp. N. n. Sorab. 1. krotkowidżewcż, Ger. ein śhtrjftdjtlger, ber ein !urj ®e= ftetyt tyat. BLIZKOZIEMNY, a, e, nie oddalony od ziemi, ber (Erbe natye. Mgliste blizkoziemne powietrze. Krom. 454. BLIZKOZNACZNY, a, e, non ćttynltctyer, ctitanbcr uatyer 23e* bcutuug. Wyraz blizkoznaczny, który z drugim nie zupełnie jedne, ale blizką bardzo rzecz znaczy, n. p. lubić, kochać. Kpcz. Gr. 3, 3. porówn. spółznaczny, synonym., Ross. cociobb, T05KCCTB0, T05K4ecTB0 ; Slovac. gednote-delnć, gednowka, gednotelka, gednotedelnost. BLIZNA, y, z. BLIZNECZKA, i, i. zdrobn. Eccl.

chodzi. Min. Ryt. 4, 152. I po zgojonej ranie, blizna się zostaje, ib. 4, 134. Rana się zgoi, blizna zostaje się;

BLIZNEK - BLIŹSZ.

BLIZU-BŁOG.

123

‘BLIZU przysik. blizko, nafie; Rag. Dal. Croat. Slavon. blizu; Yind. et Carn. blisu ; Eccl. EJ|H?h, npH6jH3:6, npHÓan/KHO, o miejscu, blizu czego, nie daleko czego, nafie bety, ofm* fern. Nie byłaliby gdzie blizu folwarku woda ciekąca, tedy potrzeba mieć w domu studnią. Cresc. 18. Miejsce to blizu miasta było. W⁷. Pst. W. 500. Po blizu, w pobliz-kości, tn ber 9?äf)e, (Dal. na blizom).— Dwie po blizu siebie góry opanował. Pilch. Sali. 292. Dowiedział się, iż tam pobliżu był Alfonsus. Wys. Loj. 38. Piołyn między ulami, ani pobliżu ich niema być miany. Syr. 347. Ty masz tam pobliżu Etnę. Pilch. Sen. list. 1, 386. — O czasie, blizu, blizko następnie, wnet następując, Mb, ttdje. Czynili gwałt i już bliżu było, że drzwi wyłomili. W. Gen. 19, 9. (fie fiâtten Mb Mesure erbrodjen). Blizuś jest, ty miły panie, prope es. Wrób. 294. A wszakoż bliżu mu jest zbawiciel jego. ib. 200. §. Nie bliżu, o miejscu, daleko, fern, niefń nal;e, entlegen, wett. Choć nie blizu było od Nazaret do Jeruzalem, wżdy im nie ciężko było tam chodzić. W. Pst. Mn. 65. Nie blizuć ma z tobą wędrować. Alb. n. W. 17. (w daleką drogę). — Nie bliżu, o czasie, dawno temu, nic dopiero teraz, fcfnm Lingft, niefń jejd erft, oorlängft, lange fefum. Już temu nie blizu, jak było posłano listy do kapłana. Leop. 1. Mach. 12, 7. Już temu nie bliżu, jako słowy i rzeczą w tym się znać dajecie. Wys. Katr. 56. Barabasz już nie bliżu za swoje psie sztukĘ I rozboje po drogach, zarobił paść kruki. Pot. Zac. 92. Ze już noc nie bliżu, poszli spać. Pot. Arg. 122. (już późna noc była, eś> war fcf>on tief tu bie 9îad)t). “BLIŹYĆ, czyn. niedok. zbliżyć, przybliżyć, dok. bliżej przysuwać, blizkim lub bliższym czynić; Boh. bljziti; Yind. blishiti, blishuvati; Carn. blishati; Bosn. blisgiti, priblisgati; Ross. 6.ÏH3HTB, CÓJIH3HTB, CÓ.lIDKaTB ; Gr. 7llrj(TlÛÇeiV, näljern, UĆtljer rüden. “Bliżyć się, zairnk. przybliżać się, przychodzić, przysuwać się, ftd) nciftern. Ituryel i Zefon bliżą się piechotą. Przyb. Milt. 132.

Pochodź, poblizkość, pobliższy, przybliżać, zbliżać, ubli-

wine daruję, zaś pamięć jej schowam.— BLIZNEK, ob.

Bliźniak. BLIŹNI, iego, BLiŹNY, ego, to. 1). bliski co do powinności wzajemnych obowiązków, Boh. bliżnj; Yind. blishni, blishnik; Carn. blishnèk; Ross. 6.ih5Khbim; Eccl. óaii/KHHKT., E]\ii;E|]|'n. Gr. ó 7ihr\oiov, Slavon. iskêrni, ber 3îM;fte. Naszym bliźnim jest każdy, który pomocy naszej potrzebuje. Sk. Kaz. 565. Dambr. 415. Człowiek niejako sam sobie bliźnym jest, nie godzi mu się więc przeciw sobie czynić. Karnk. Kat. 360. Czego sobie nie życzysz, tego bliźniemu nie czyń. Oss. Wyr. Krew nie woda, krewny bliższy, niż bliźni, ib. 2). Bliźni, ia, ie, bliźnięcy, tyczący się bliźniąt, 3ttuKtng3 *. Męże i żony służbami pil— nemi czczą bliźnie bóztwo, (Dyanę i Apollina). Bardz.

Er. 258.    3). ‘Bliźni, blizki, naftę. Zmaza wstydu biało-

głowskiego u Turków się obraca na jej ojca, na jej bracią i bliźnich krewnych. Klok. Turk. 185. BLIŹNIACZKA, i, ż. która się razem z drugićm dzieckiem, bratem lub siostrą, na świat urodziła, bie 3WtIItttgćf)wefter. Tr. BLIŹNIAK, a, to. ‘BLIZNEK, znka, to. ‘BLISNEK, snka, to.

‘BLIŹMEC, źnca, to. razem z drugim na świat wydany,

Boh. et Slov. bljżenec; Bosn. bliznaę; Croat. blizanacz;

Ross. ôxmmw,, ber BwUItng, 3wtIItngM>rnber. Tomasza blisnkiem zowią. Seid. Jan. 20. bliźniakiem. Leop. Jan.

11, 16. W. Post. W. 347. Tomasz, rzeczony bliźniec.

Leop. Joan. 20, 24. bliznek. Zrn. Pst. 5, 518. b. Miał Jezus tę rozprawę z Piotrem przy Tomaszu bliźniaku. Bialob.

Post. 109. Romulus i Remus Rzymskiej wilczycy bliźń-cowie. Chód. Kost. ep. Bliźniacy, Bliźńcowie, BLIŹNIĘTA, iąt, razem urodzeni, 3willinge, 3willing3brüber, 3tt>tlltngśb fefyweftern, 3tt’tlltngêgefcf)Wtfter. Croat. blizanczi, za jedno rojeni; Bosn. blizanęi; Ross. ó.iH3Hen,bi; Rag. blizânzi;

Eccl.    Bliźnięta, Kastor i Pollux, Tyndarowi sy

nowie, jednym razem urodzeni. Otw. Ow. 515. Bliźniacy dwaj, dwojacy, para bliźniąt, ein 3nH(ltngëpaar, eigentliche 3willtnge; Boh. dwogće; Slovac. dwogćence, dwogćatka;

Croat. dvojki, dvoyki, dvojak; Dal. dvoyezi, dvoinczi, dvanki; Rag. dvâgnzi, dvojke; Bosn. dvojçi, bratinçi;    żać, ubliżenie.

Slavon. dvojçi; Vind. duoizbjzbi, duojzbeta, dvojniki, duiki, BLOCH oh. Blok.

BŁOCIĆ,

dua od ene matere na en bart rojena; Carn. dvojzhek, dvoj- BŁOCIANY, a, e, z błota uklecony, non Sîotfit, fôotfM. Bło-zhézh; Ross, 4boHhh, ÆBOÎbiiimHiiK'E.— Bliźniacy trzej, tro-    ciana chata. Wlod. * lepianka; ob. Błotny. —

jacy, Drillinge; Ross. TpoiłHM, tpohhhuihhkb; Carn. trojzhèk,    czyn. nied. zbłocić, ubłocić, pobłocić dok. kalać; Croat.

trojzhćzh.— Bliźniacy czterzy, czworacy, Ross. neiBcpHii,    blatiti; Ross. ójmTHio; Boh. ublatiti; Bosn. izblatiti, izka-

Sierlinge. Astronom. Bliźnięta na niebie, znak niebieski gljati, ffttftig ntadjcn, mit fotfi befcfnnnfsett. Tam się tarza wiosenny. Zebr. Zw. 25. J. Kchan. Dz. 6. ba$ 3wtlling3s    i błoci twarz zapamiętały. Przyb. Ab. 253. Już cieplice

geftirn, bie 3wiHtngc, ßaftor nnb ^ttUur. Gromada gwiazd,    prawie Pańskie, mywszy się w nich, błocą. Bald. Sen. 29.

którą bliźniętami zowią,    w kole    zwierzęcym. Otw. Ow.    Gałęzie zbłocone mułem.    Otw. Ow. 22.    Kto się puści na

319.    BLIŹNICZKI wonne, karda    pękata, narduum mon-    błoto, ubłocić się musi.    Rej. Zw. 91.    b. Czystćm jest

tanum, 3^iebelnarben. Sien. Wyki. BLIZNIATEO, a, n.    sercem, niezmazany ciałem, Ani grzechowym ubłocony

zdrobn. rzeczowa, bliźniak, bliźnięta, Boh. bliżnótko; Ger.    kałem. Chroic. Job. 123. BŁOCISTY, a, e, BŁOCISTO

ein Reiner Shilling, ein 3willi»g3f>rnberd;en/ 3wiHing3fcfitrefter*    przysik. błotnisty, błotny, błota pełen; Yind. blatnu; Sorab.

d)en.    BLIŹNIĘCY, a, e,    do bliźniąt należący, 3tt,ißin9§⁵-    1- bocżacżć; Ger. fot füg,    MI $otfi. YVlod.    BŁOCKO, a, n.

Herb    gwiazdy bliźniecćj.    1. Leop.    Act, 28, 11. Kastora    wielkie uprzykrzone błoto, po pas, po    szyje, po uszy;

i Polluxa. “BLIŹNIOPŁODNY, “BLIŹNIĘTORODNY, a, e,    Rag. blattascże; Ross. Óoaomme, f>ćpcf?er tiefer MÏ}. Błocka

płodzący czyli rodzący bliźnięta^ 3ltHlltngc gcbä^rcnb. Bliź-    teraz były wyschły. Warg. Cez. 89. bie ^füijen.

niopłodna bogini, gemellipara. Zebr. Ow. 146. Bliźnięto- BLOFAREK ob. Bolwark.

rodna Latona, tbo urodziła bliźnięta Apollina i Dyanę. Otw. BŁOGI, a, ie, szczęśliwy, szczęsny, błogosławiony; (Sorab. Ow. 2o0. BLIZbZObć ob. Bhzkość.    2. blofchki; Eccl.    ciuronoiiSYhin, macwHBi ;

dobrze, pięknie;

Ritaro-

Ross.

RiiarOCitORIITII, Rit.ironOKRCTStOlUTłl , RM-

Ross. 64a>KeHHbiM; Bag. blaaxen, Croat. blasen; Slavon. blaxen; Bosn. blâg, obilan, lautus, priblasgen beatissimus; Vind. blagoviten, bogat, bogaften), gîücffeeltg. Przed śmiercią nie powiadaj nikogo być błogim. Budn. Sap. 11, 30. Błoga, żeś wierzyła słowu Pańskiemu. Pieśń. Kat. 5. Bło-giś w tej mierze, żeć miłości płuży stadło. Jag. Wyb. B.

2. b. Błodzy słudzy twoi, słuchający mądrości twej. Budn.

1. Reg. 30, 8. Błogim, szczęśliwym być; Boss. óaaateH-CTBOBaTb. §. Błogi, łaskawy, litościwy, (ob. Błagać), Rag. blûgh, blagostiv; Croat. blâg; Bosn. blâg, millostiv, dobrostiv; Ross. ójiarifi; (Eccl. ójarmiił, aynmifi lepszy; Ksarbiii*, aor(>o-itTenb, RMroerh dobrodziejstwo), guäbtg, Barm^crjig, gütig. Boże bądź nam błogim, I racz powrócić ojca sierotom ubogim. Chodk. Kost. 253. August był wszystkim tak miły i błogi, Ze go po miastach czczono między bogi. Chrośc. Fars. 441. Znajdę ja chatę, gdzie gospodarz błogi Może z życzliwą uprzejmością przyjmie mię w swe progi. Chodk. Kost. 241. BŁOGO przysłk. *BŁODŻIEJ compar., dobrze, szczęśliwie, szczęśnie, mty, gîücffeeltg, glücfltd). (oppos. biada!) Boh. blaze; Sorab. 2. blofchko; Carn. bloger, (błogo ci); Croat. blagoszi; Eccl. KW0 6;iar05Ke bardzo dobrze, wyśmienicie; porówn. składane: (biaroópOBHŁM pięknobrwi, ÓjaroóperoBbin pięknobrzegi, óaaroBjtacwH pięknowłosy, óaaroBhrpie ventus secundus powiatr; Ó4ar0H30ÓH4bHHM przeobfity, dobrze obfity; 6aa-r0B0JK4ejrfeHHbiß mocno pożądany, óaaroóouHbin mocnoboki, tęgoboki; Eiuroppie, podarze; ó^aroiWM-BHiibifi łatwoprze-mienny, ÓMroBocna.WMbin łatwospalisty, óaaroBpamtibiH ła-twoobrotny. — Bzeczownik Eccl. ÓJiaroc dobro, Ross. óaaro błogość, szczęście, dobre powodzenie, óaaraa dobra; Croat. blago => bogactwo, majątek, bydło; Bosn. blago, bo-gastvo, jmanje, srebro i zlato; Bag. blago, blaxeno bonum; Vind. blagu, imanstvu * majątek, bogactwo, skarb; Slavon. blago * skarb, Carn. blagu merces. (Blagu Yindis interam-nensibus bonum mobile aeque ac immobile; Carniolis merx; Croatis pecus, uli Latinis pecunia. Dialecti si gnißcat tonem variant, quia variis provinciis varice sunt opes populis. Carniolis negotiatoribus merces, Vindis, cultoribus agrorum, fundi, Croatis, pecudum et jumentorum curatorïbus, peeora. ob. Marc, a S. Ant. Polacy tego przysłówka używają z trzecim przypadkiem: Błogo ci! interj. £>etl btr! 2Bol)l btr! )C. Bosn. blago tebbi!) Błogo mężowd, który nie poszedł w radę niezbożnych! Budn. S. i, 8. §etl betrt battue! Bło-dziej wdowie, jeśli tak trwać będzie. Budn. 1. Cor. 7, 40. (szczęśliwsza jest; eg {ft Üeffcï für fte, fte tft glütfltdjer). Poznasz boga prawego, a błogo tobie będzie! Sk. Żyw. 1, 127. b. (eg nnrb btr tuol;! gefiett, cê tutrb betu ©lücf fet)it). Wyznają, że się im błogo dzieje, i że im do ich szczęścia więcej się nic przydać nie może, prócz trwałości. Pilch. Sen. Łask. 8. Co mi do kogo, gdy mnie błogo. Cn. Ad. 95. (niech świat ginie, byłem został). Chociaż z mniejszym honorem, byleby żyć błogo, ten twój sposób myślenia to twoje przysłowie. Zabi Amf. 38. *BŁ0-GOBYTNOŚC, ści, i. szczęsny byt, Eccl. óaaroóbiTCTBO, glücffeeltgeg Selten. *BŁ0G0BYTNY, a, e, szczęsny, Eal. óaaroóbiTHMH, gîücffeeltg. *BŁ0G0CZYNNY, ob. Dobroczynny. UŁOGODAJNY, a, e, Eccl. 64aro4aTeabHi>m, dya&odouxôç, ©uteg geüenb ob. Dobroczynny. *BŁOGODARZYĆ, czyn. nied. jałmużnę dawać, Croat. blagodaruvati, fpettben, Sllntofen geben; Bag. blagodariti largiri; Eccl. 6jaro4apio, 6jaro4apcTByio dziękuje, wdzięczny jestem, Etiaroftapeiiïe dzięki, wdzięczność. Slavon. blagodarno» miło, ludzko dający, wspierający. BŁOGODUSZ\, a, e, emto^siiirht», dobrej myśli, svßvpog, guteg 2Dïlttl)eg, EMrp4«mie, dobra myśl, tvOvpîa, svipvyia; 6jaro4yuiCTByio, evipv^éa, tvûvpéœ, tuszę. *BŁOGODZIET-NY, a, e, Eccl. 6jiaroHcna4HLin, tvanôyovog, dobre dzieci mający, glücfltd) tn feinen Ambern; EiwroYsWe s ^ztxvt'a, 6.1a-rona4CTByio, evtexvéo[icu, bonos filios hubeo. *BLOGO-DZ1EJSTWO ob. Dobrodziejstwo. *BŁOGOJESTNY, a, e, Eccl. 6jiaroecTecTBeHiiŁiH, tvcpvrjg, bona natura praeditus, in-geniosus; óaaroecTecTBeHitocTb, evcpviu, bona indoles. *BŁO-GOKŁOSY, a, e, Eccl. EMrqKiMChHt, ^ayhg, bogaty w kłosy, plenny, älfrettretd). 'BŁOGOLUBNIK, a, m. Eccl. Eił^. roniOKhiih, KOTopofl 40Ópoe jioółrrB, dobre lubiący, ein Stebljabcr bcg ©uten, ïugenbfreunb, cnotolubnik. Hoss. ójia-rojHDÓHBLiH cnotolubny. ‘BŁOGOMYŚLNY, a, e, dobrze myślący, gut bcttfeitb, gut geffnnt. Ross. ÓJiaroMMCJamiH. *BŁOGORADNIK, a, m. Eccl. ójarocoBumuncB, evßokog, ein guter 9tatf>geber; óiarocoBtrao bono consilio, óaaroco-bbtctbo, BiwrotOKtTie, wßsUa bonum consilium; 6.taro co-B-BTyio tvßuteoo, dobrze radzę. ‘BŁOGOROD, u, m. Eccl. Riwroftojiïe, nejnK0p04ie, evyévetcc, dobre urodzenie, gute ©eburt,- gute £>erfuuft. ‘BŁOGORODNY, a, e, Eccl. po^hiiTk, Be4HKop04HbiH, ob. Familiant. ‘BŁOGOBZĄDNY, a, e, szczęsnie się rządzący, tttofylregtert. Eccl. 6aaro3aKOHHbiH, svvofioç; EMroçaKpuïo, Profila, bona legum conslitutio; 6aaro3aKOHK)ca, svropéoficu, 6.iaro3aKOiiCTByio, ó.iaro3a-kohk), tvvopéco, bonas leges fero).

BŁOGOŚĆ, ści, z. szczęsność, szczęśliwość, bte ©lücffee» ligfett; Boh. blażenost; Bag. blaxenstvo, blaxenos; Boss. ó.iajKCHCTBo; Eccl. ójaronojiynie; Croat., blasenoszt, bla— scnsztvo (ob. Błażej); (Vend, blagovitnoft » bogactwo; Vmd. blaguft * klejnot). §. Błogość, litościwość, ludzkość, dobroć, bte 33ïtlbe, ©nabe, Scutfeeltgfett. Eccl. BMf0Ta? ÓJarocTb, óaaroTa; Croat. blâgoszt; Bosn. blagoszt, do-brostivost.

BŁOGOSŁAWA, y, i. imię niewieście, Seata. Jubt Her. BŁOGOSŁAWIĆ, *BOGOSŁAWIĆ, czyn. nied. pobłogosławić, ubłogosławić dok. Boh. blahoslawiti oblahoslawiti, bla-ziti, żehnati; Croat. blagoszlavyati, blagoszlavlyati, blago-szloviti; Rag. blagoslovitti, bîàxiti, ublaxiti, ublaxeniti; Dal. blagossloviti; Bosn. blagosloviti, blagosljvgljati; Ross. 6aaroc40BHTb; Eccl. nami npocjtaBjflïb Koro, XBaaiirb, HMOHOBaib öjauceHbiMi, UTHTb, yôaajKHTb, pa304aacHTb, oc-BHirrb. §. Błogosławić komu, błogosławić kogo, dziękować z wysławieniem, u-wielbiać, błogim zwać, lobpretfett, pretfert, ergeben. Błogo-sławiemy cię Boże-, że się nie tak stało. W. Tob. 8, 17. Błogosław duszo moja Panu, błogosław imieniowi jego świętemu. J. Kchan. Ps. 151. Chlebodawcę błogosławić będą wargi wielu. W. Syr. 31, 28. Gdy wyszła Judit, błogosławili ją wszyscy: tyś sława Izraela. W. dud. 15,

10.— §. Błogosławić komu, dobrorzeczyć, żegnać (w dawnym znaczeniu), dobrego mu życzyć; Surub. 1. woz-

na

bożnolcżam, wozbożam, żohnuyu; Vind. shegnati, po-srezhuvati, blogeruvati, blogerrezhi, shegnuvati; Carn. blogerrêzhem, blogervam, blogerujem, einem ©uteö mütt* feiten, einen fegnen, tim einfegnen, (oppos. przeklinać, złorzeczyć). Usty swenń błogosławią, a w sobie przeklinają. Budn. Ps. 62, 4. Umierając błogosławił cesarzowi, cesarzowej i papieżowi. Sk. Dz. 833. Umierając błogosławił swoim dzieciom (dawał im ojcowskie błogosławieństwo, er fegnete feine Sïtttber ein, gab timen feinen ©egen). Iron. błogosławić go kijem, kropić go, einen bnrd;malfcn, bnrd)= fd)ntteren. Oss. Wyr. *§. Błogosławić kogo na co * święcić, poświęcać go na jaki urząd, cmmetljen, einfegnen. Grzegorza Kalixt patryarcha błogosławił na metropolią Kijowską. Fund. 35. —    §. Bóg błogosławi komu albo kogo,

zdarza mu, szczęści mu, ©ott fegnet einen, giebt tfmt ©e* gen Ultb ©ebenen. Błogosławiąc ubłogosławi cię Bóg w ziemi onej. Budn. Deut. 15, 4. Niech was niebo błogosławi, tak jak ja was błogosławię. Teat. 18, 183. Bóg onej pracy błogosławił. Sk. Dz. 698. Niech cię bóg błogosławi ob. szczęść boże. Bóg obiecał napełnić wszystkie kąty twoje a ubłogosławić stodoły i obory twoje. Rej Pst.

S. 5, 1. Iron. Niech cię bóg błogosławi z twoją radą, wolę pójść za moją głowią. Oss. Wyr. (bądź zdrów, daj mi pokój, faljre mol;!, bleibe mir nom Seibe). §. Błogosławić kogo, ubłogosławiać, uszczęśliwiać, uszczęśliwić, szczęśliwym czynić, beglndcit, glüdltd; ntad)eit. Pan chce błogosławieństwy ubłogosławić i ozdobić każdego wiernego. Rej Ap. 25. Patrz jak cię bóg przez wiarę ubłogosławić raczył. W. Pst. W. 2, 201. Bóg cię zbyt ubłogosławił, szczęścia jesteś jedynakiem. Wad. Dan. 102. Białegłowy mogą swoją pięknością znęcić abo ubłogosławić, dać zdrowie abo śmierć. (lor. Dw. 308. Te rzeczy człowieka uszczęśliwiają i ubłogosławiają, nauka, cnota, zdrowie. Mon. 65, 513. BŁOGOSŁAW1CIEL, a, m. który błogosławi, uwielbiacz, dobrorzeczący, uszczęśliwiciel, ber Cobpretfer, 2Bol;lmollcitbe, Seglndcr; Croat. blagoszlovitel; Dal. b'agoszlaulyalacz; Rag. ublaxenitegl, blagoslovitegl, blago-slivgljalaz; Ross. óiarocjtOBUTCJit. Przeklinacz twój będzie przeklęty; a błogosławiciel twój błogosławiony. Budn. Genes. 27, 29. w rodzaju żeńskim BŁOGOSŁAWIC1ELKA, i, która błogosławi, bte Sobpretfertnn, bte Sffiofdnmlleitbe, bte Seglücferinn. 1). BŁOGOSŁAWIENIE, ia, n. rzeczownik słowa błogo-gosławić we wszystkich tegoż znaczeniach, uwielbianie, dobrorzeczenie, uszczęśliwienie, ob. Błożenie, baê fiübpreh fen, ©egnett, Segln den; (Eccl. 6.iaro3Baiiie; Sorab. 1. żohnu-wano (żegnanie); Vind. blogerrezhenje, posrezhanje) » błogosławieństwo, ber ©egeit. Proszę dla Boga, abyś wziął błogosławienie od służebnika twego. 1. Leop. 4. Reg. 5, 15.    2). BŁOGOSŁAWIENIE przysłk. sposobem bło

gosławionym, glucffeeltg, auf etitc glttdfeeltge 9lrt. Trzeba nam sie starać, żeby zawsze żyć dobrze i błogosławienie. Petr. Pol. 8. BŁOGOSŁAWIEŃSTWO, a, n. błogosławienie, dzięka, wychwalanie, ba$ So&pretfen, ©egnett, ber ©egen; (Boh. et Slov. blahoshwenstwj, blahoslawenstwo, preżehnam; Croat. blasensztvo, blagoszlov; Boss. óiaro-CJiOBeHie; Dal. blaxensstvo; Rag. blagoslov; Slavon. bla— gosov, Bosn. blasgenstvo, blagosov; Vind. shoegen, isve-

lizhanje; Carn. shęgu). 1). Dobre życzenie, dobrorzecze-nie, baś 2ßol)lmltnfd)en, ©nteêmnitfdfen, ©egtten, ber (Segen. Jakie też miał błogosławieństwo od ludzi, boże zawaruj, kiedy szedł, ludzie nań plwali, jako na bestyą. Falib. Dis. J. 11. Obrządek błogosławienia, benedykcya, ba£ (Segnen, (Entlegnen, ber Segen. Daje ci ojcowskie moje błogosławieństwo. Kras. Pod. 2, 75. Zab. 14, 317. Błogosławieństwa rodziców wiele może. Rys. Ad. 3. Jak ważne były w starym zakonie błogosławieństwa rodziców, jak się do błogosławieństwa tego synowie ubiegali! Falib. Dis.

R. 2. Błogosławieństwo kapłańskie, ber prtefterltcfye Se* gen, błe (Etnfegnung. Błogosławieństwa w Złoczowskim kościele król odbiera. Susz. Pies. 3, K. 2. Biskupi jadą wojny, aby błogosławieństwa dawali. Sk. Dz. 729. Żart. iron. Ktoć dał maczugą błogosławieństwo. Rej Ap. 11. (kijem go przeżegnał, pokropił). 2). Błogosławieństwa boże, gdy komu bóg błogosławi abo dobre powodzenie daje, ber Segen ©otteśh Boże zmiłuj nad nami, a racz nam dać błogosławieństwa. 3. Leop. Ps. 66, 1. (a pożegnaj nam. 1. Leop). Największy dostatek w domu, gdzie błogosławieństwa boskiego nie masz, obraca się w niwecz. Karuk. Kat. 357. Błogosławieństwo boże, dobry opiekun. Falib. Dis. R. 3. Błogosławieństwo, szczęście, pomyślność, ©Ifitf, SBofylfafyrt, $etl; Boh. blażenost; Ross. ôiaronoxy-uie, 6üar04eHCTBie, 40Ópo4etiCTBie; bealitudo. Mącz. ob. Błożenie. Wielu mędrców tego świata błogosławieństwo pokładali w rzeczach cielesnych, chrześcianiepokładamy go w chwale niebieskiej. Karnk. Kat. 94. — Żart. błogosławieństwo boże, konsolacya, dzieci, ©otteêfegeit, ^titber. Błogosławieństwo jest boże, kiedy w małżeńskim stanie potomstwem obdarza. Kras. Pod. 2, 270. W jego domu, aż nadto tego błogosławieństwa. Oss. Wyr. Eccl. i₀Kp₀_ YAftïe. (kiarocjiOBeHiioe na40po4ie, xopoinie 4Hth. g. Błogosławieństwo niebieskie, zbawienie, bte Ijtmmltfdfe ©ee* Itgfett. Prawdziwego słowa nie mamy, którembyśmy wyrazili, świętych w chwale niebieskiej błogosławieństwo; pismo nazywa je królestwem bożym, niebieskim, Chrystusowym, domem ojca, rajem nowym. Karnk. Kat. 95.    *§. Wiele

zebranych było błogosławieństw męczenników, t. j. reli—

kw-ij. Sk. Dz. 396. «Reliquien. BŁOGOSŁAWIOItOŚĆ, ści, z. stan błogi, szczęśliwość, bte ©Ittdfeeltgfetl, 2M;lfa|>rt. Błogosławioność twoja. W. Pst. W. 3, 262. BŁOGOSŁAWIONY, ‘BOGOSŁAWIONY, a, e, BŁOGOSŁAWIEŃSZY, Comp. imiesł. sl czyn. błogosławić, Boh. blahoslawenÿ, blahoslawenec; Slovac. blahoslaweni; Rag. blaxenik, bla-xeniza; Slavon. blâxen, blaxeni; Ross. 6.iaroc,ïOBeHHbm, ÓjarociOBJteHHŁiH, ójtajKeHHbiii, 6oro6ja»eiiHbiH, 6.iaro4eH-CTBeHHLiH, ójaronojynHbifi; Vind. isvelizhan, Sorab. 1. fbożne.

1) . z dzięką wysławiony, uwielbiony, loBgeprtefcn, gclüBpretft, geltencbev)t, gelobt, gefegnet. Błogosławiony bóg Izraelów; błogosławcie go wszyscy aniołowie. Sk. Kaz. N. 569. Bądź imię boże błogosławione na wieki. Wrób. 268.

2) . Błogosławiony, ubłogosławiony od boga, zdarzony, uszczęśliwiony, szczęśliwy, mm ©ott gefegnet, gludfeeltg, glücfltd). Błogosławione miasto, w którym na wszem dobrze jest. Macz. W plemieniu twoim będą ubłogosławione wszystkie narody. W. Pst. W. 3, 109. Nauki czynią bło-

126

BLOK.

BLOKAUZ-BŁONA.

BLOKAUZ, BLOKUZ, a, ni. I.) z bloków twierdza, Vind. lesenu obranftvu, Boh. śrub. 6Y. ba3 SlocfljauS, baâ Selb wert. Groblę osadzili blokauzami i działek dwie zatoczyli. Tward. W. B. 28. Blokauzów żadnych nie czekając, koszami dział nie obkładając, prosto na Turki działa narychtował. Birk. Chód. 53.    §. Takaż strażnica

abo wieża, z której nieprzyjaciela opatrują. Dudz. 34. ein atrô üßlocfctt »erfcrtigter 26ad;ttlmriit. Laternią pharus,

gosławiony żywot nasz. Gor. Dw. 51. Błogosławiony był tym, że z ciebie dostał sobie żony. Olw. Ow. 248.    §.

Błogosławiony, zbawiony po śmierci, feelig Itad) bctlt Tobe.

Błogosławieni, btc ©eeltgeit. Błogosławieni będą to mieć, iż żadnej boleści ani przykrości ucierpieć nie będą mogli.

Karuk. Kat. 91. — Za życia błogosławiony, w doskonalszą istotę przemieniony, uwielbiony, ycrflćtrt. Równy błogosławionym bóztwem ojcu swemu. Groch. W. 299.

Błogosławiony, uwielbiony w niższym stopniu od świętego,    pod Gdańskiem, Niemcy blokuzem zowią. Klon. Fl. G. 3.

w wyższym od wielebnego czyli świetobliwie zmarłego,    bet £cud)ttl)ltrm, bct§ 25locfl)ait3 bet) Saitjtg. II.) BLOKUZ*

feelig gefprod)ett. Papież wprzód błogosławionym, potym    BLOKADA, y, z. obsaczenie, opasanie, ostęp, dobywa-

świętym ogłasza. Oss. Wyr. Tytuły sobie przywłaszczają,    nie miejsca oblężonego, bte 23locabe, bte ®tltfd)ließung

najświętszy, najbłogosławicńszy, najmiłościwszy. Rej Ap.    eiltet belagerten £)rt3, oblężenie fortecy, której chcą dobyć

38. Przez nas i przez ś. synod, wespołck przez nabło-    głodem, odjąwszy dowóz żywności. Papr. W. 1, 468.

gosławieńszego ś. apostoła Piotra, z biskupstwa go złożył.    BLOKOWAĆ ob. opasać miasto.

ka cieńsza, pechcrzowina, pliwa, btc $ailt, baS $ćiutc(;en, ein büititeê jartcä gellcfyett: Roh. blâna ; Ross. oôojonKa, oôo.iOHOBKa, o6o.ioima, (ob. Oblec, obłok, wlec.) ójona* łożysko); Ross. Koauma; Garn. koshèza; Bosn. kosgięa, oppouna; Rag. opną; Croat. kosicza, mćzdra; Boh. et Slov. mazdra, mazdrićka. I.) Błony, błonki koło jaj lub w ciele zwierzęcym, bte mausertet) fällte ttitb §äutd)eit tu beit 6t)erit, ober tut tl;tcrifd)cn Körper. Z jajowych skorup obrawszy błonki, same tylko skorupy utłuc. Gost. Ek. 159. Gdy w ciele nitki różne tak się do kupy łączą, że niby tkankę formują, robi się ztąd błonka. Wejch. An. 13. Błona trzecia, membrana adiposa, cześć trzecia powłoki pospolitej człowieczej, bte §ettl)aut. Krup. 2, 8. (ob. Skóra, skórka). Błona, trzewo okrywająca, kałdun, odziecka, peritonaeum, Croat. rechicza; Dal. opną; Bosn. opnięa, mrjesgięa od utrobe; Slovac. branica, mazdrićka tuend około żaludka; Garn. mrenèza ; bad Darmfell; Ross. ópiomuHa (ob. słabizna brzuchowa). Błona we wnętrzu poprzeczna, osierdzie, otoczyna, przegroda wnętrza, dia-phrugma, Ross. nepenotta; Garn. perćponka, hapfm; ba$ Smcrgfell, ba^ SniftfeH. Błona kiszkowa, mesenterium, Carn. mihtar, baâ ©efri'je. Błona w której się dziecię rodzi, łożysko, czepiec, czepek, Ross. ójona, btc 9îa^' gebürt.- Błony lub błonki mózg otaczające, odzieczki. Syr. 402. bte .^trithditte, $tnthdutd)eit. Twarda błona, twarda matka, dura mater, bte obere )ptrttl)aitt; pajęczynowa , arachneidea, trzecia cienka, pia mater, btc untere ipint-l)aitt, matka pobożna, Croat. mrenicza.

Perz. Cyr. 1, 37. Kirch. An. 75. W głowie mu błonka pękła. Teat. 7, c. 62. (zwaryował, oszalał). - Błony lub błonki oczne, btc 9lugeul)ćtutc, 9tugcttl)äutd)cn; pierwsza broniąca, druga rogowa, btc £>oritl)aitt, trzecia jagodowa, winogronowa, bte Traubcithaitt, czwarta siatkowa, pajęczy niasta, Carn. pęzkeza, 9?c|s^aut. Sak. P. 26. Krup. 2, 314.    §. Błonka, choroba oka, ba§ j^cll über beut 9luge,

eilte ftranfljett beê 9luge§. (ob. Bielmo). Oczy mu wpadły i zaszły błonka. Wys. Ign. 170. Lekarze błonkę z oczu zganiają; słowo boże szkodliwe bielmo z serc naszych zejmuje. Damb. 111. fig. Ma błonkę na oczach, nie widzi, lub nie chce widzieć. Oss. Wyr. II.) Błona w oknie, bądź z błony, bądź z szkła, że dawniej zamiast szkła

Hebr. Art. 194.— Przysłk. Błogosławiony, ale jeszcze nie BŁONA, y, z. BŁONKA, BŁONECZKA, i, z. zdrob., skór-święty. Oss. Wyr. (panek dopiero, jeszcze nie pan). §. Czyn. błogosławiony, ubłogosławiający, zbawienny, fceIigmad)Cttb, feelig. Błogosławieńsza rzecz jest dawać, niźli brać. Leop.

Ad. 20, 36. W. Pst. W. 2, 201. (szczęśliwsza rzecz,

sza

Bibl. Gd. eć> ift feeliger. Sutl;.). BŁOGOSŁAWNY, a, e, pełen błogosławieństwa, jegeitreid). Wkrótce potym Jowi-zapadł wyrok luby, Ze małżeństwa zawarli błogosła-wne śluby. Zab. 14, 75. Hoss. ocMajibiiun; (Crout. bla-goszlovlyiv, quod sacrari potest). BŁOGOSŁOW, a, m. błogo mówiący, błogosławieństwa obwieszczający, ber Scgcittfcr* îünbtgcr. Strzeżmyż się, abyśmy tych pseudologów za swoich błogosłowów nie mieli. Smotr. Ap. 87. BŁOGOSŁO-WNY, a, e, EccI.6äarocjiOBHHfi, svXoyoç, Mandas in sermon e, utilbfpred)citb, bciltfcrîüttbcitb. BŁOGOUSTY, a, e,

Eccl. ôjiaroy cibift, tvazo/ioç, nnd)l berebt, ob. złotousty.

BŁOGO WIEKI, a, ie, Eccl. óiaroirfemJMH, svalcov, boni æui, secundœ œtatis; szczęsnie zestarzały, glitcflicl) alt ge* inorben, WOljlbetagt ‘BŁOGOWIEŚC1G czyn. niedok. Eccl.

EMroBKCTHTH, evangelizare, błogie rzeczy opowiadać, ewangelia przepowiadać, §etl üCtfünbcn, ba3 ëoaitgeltunt prebigeu. ‘BŁOGOWOLENIE ob. aprobacya. BŁOGOWON1Ć, ob. parfumować. ‘BŁOGOWODNY, a, e, Eccl. 6iar0B04-HHfi, svvÖQog, dobrą wodą obfitujący, reid) au gittern 2Baf= fer. BŁOGOŻYWOTNY, a, c, Eccl. ÓJiaroiKHBOTHBifi, evßiog, szczęśliwie lub błogo żyjący, glitcffcclig IcBeitb.

Krup. 5, 109.

BLOK, BLOCH, u, m. BLOSZEK, szka, m.zdrobn., drzewo grube nieociosane, Garn. plóh; £)brb. Slod;; Gall. bloc,

Ger. ber 331od, Vind. deblu, brune. — Brzeg taki trzeba chrostem i ziemią, blochami i palami utwierdzić. Archet. 2, 156. Ściany na wsi robią z blochow i stry-chulców i ze słomy w glinie walanej. Świtk. Bud. 66.

Haur. Ek. 171. Składają blochy. Miask. Pyt. 69. §. Blok albo krążek, trochlea. Ós. F. 124. btc Sloctrolle, ber Slocf.

Blochy albo kołki, na których się co winduje, bywają wiązowe. Kluk. Rosi. 2, 157. U flisów bloch, kółko, po którem, gdy mają holować, pulkę, a podczas hysu, tryskę hysują. Mag. Mscr. Majtki silną ręką blok obracali , Liny, na których kotwa była, wyciągali. Przyb.

Luz. 268. ob. Puzdro klubne. Jak. Art. o, 286. Na szkucie bloszki, kółka drewniane, dwa na każdym karnacje, od nich idą sznury aż do dołu. Mag. Mscr.

Croat.

EÎUTO,

używano do okien pęcherzowin, błon, papierów napuszczanych « szyba, kwatera, ein tm $enfterrafmten ftatt Sdjetbe au§gefprtitute§ gellten ober fociutcfyeit, ober ńt £)el gc* tränfteö papier; bann überhaupt, bte genfterfcfyeibe. Chcąc oknem wyleźć, i wybiwszy błonę począł wyłazić. Baz. Hist. 59. Jaskółka przy błonach w oknie się siedli. Spicz. 151. Gdy uźrzysz światło tą błoną, Myśl, zkąd ma moc przyrodzoną. Rej Zw. 236. b. Szklarz na okna nowe błony albo kwatery jak ma stanowić. Haur. Ek. 178. Komora zadrżała i błona szklana, która tam była, potłukła się. Wys. Ign. 7.    §. Meton. błono« okno, Bosn.

Croat. Carn. obłok, b(T$ §cnftcr. Rzadko w zamknione już kołace błony Miłością płochą młodzieniec strapiony. Petr. Hor. D. 3. b. Dawid spojrzawszy przez błonę, Obaczył myjącą się Uryasza żonę. Kulig. Her. 143. W izbach błony, piece dobrze opatrzyć. 6'ost. Ek. 10. Oczy jako błony w ciele są wysadzone, patrzą na swe strony. Bej Wiz. 118. b. (Carn. lina« okno bez szyb, 9?icb erfäd)f. et Cer. Sine).

Pochodź, bloniany, błonowy, błoniarz, błonkowaty, bło-nolotny, błonoskrzydły, błoniastoskrzydły, błoniastowaj.

BLONDYN, a, m. z Franc, złotawy, lisowaty, płowy, biało-kurowaty, Boss. ÓMOKypuft, ein Slonber. 1) BLONDYNA, y,

i. BLONDYNKA, i, zdrb. Kobieta włosów złotawych, eine Sloitbe, eilte Sloitbtlte. Blondynowi podoba się brunetka; a brunet blondynce. N. Pam. 11, 189. 2) BLONDYNA, BLONDYNKA, gatunek koronek, SHottbCtt, eilte 5lrt Sptjjen. Atłasy, muśliny, gazy, blondyny. Vol. Leg. 8, 981. Koronki się piorą, a blondynki nie można. Zub. 13, 210.

BLONIANY, BŁONOWY, a, e, Ross. nepenOHOUHbiß, nepe-noHuaibiH, z błon, Ijćtuttg. Błoniane skrzydło nietope

rza. Dudz. 34. Z błonowemi skrzydły diabła malują, ib. BŁONIASTOSKRZYDŁY, a, e, mający skrzydła błoniane, mit jjüuttgen klügeln, fmutgepgelt. BŁONIAŚTOWAŻ, ęża,

m. amphisbaena, wąż cały błoną okryty, na pół łokcia długi, w Ameryce. Zool. 203. bic £«utfcf)langc.

BŁONIE, ia, n. obszerne pastwisko, smug gruntu na pastwisko gromadzkie zostawiony, bte 9lue, bte ©emetube* trift, bte ibppellmtf), bte ©emetnroefbe, Sîoppelmeibe ; Boh. obcina; Vind. log (Sorab. 2. blome, darń, murawa). Piękne błonia w dolinie leżące. Weg. Mar. 1, 277. § Obszerna otwarta płaszczyzna, równina, eût mettes offene^ ebenes $elb. Jęczmień więcej kocha się na błoniu, gdzie zewsząd §łońce dochodzi, niźli w cieniu. Cresc. 161. -$. Błonie miasto w ziemi Warszawskiej Dyk. G. 1, 85. ein Stabilen bet) 9Sarfc()ati.

BŁONKA oh. BŁONA, BŁONKOWATY, a, e, na kształt błnnek, z błonek złożony, flitS ,$(httd)eu beftel)Cnb. Większa cześć owadu ma skrzydełka błonkowate. Zool. Nar. 103. BŁONOLOTNY, BŁONOSKRZYDŁY, a, e, błoniastoskrzydły, błoniane skrzydła mający, mit Ijattttgeit ftlttgellt. Błonoskrzydły nietoperz! Włod. - BŁONOWY ob. Błoniany.

BLOSZEK ob. Blok.

BŁOTKO, a, n. zdrobn. rzeczown. błoto, fleiltcr    Cza

sem mądry woźnica w najmniejszym błotku utonie. Rej Wiz. 119.

BŁOTNICA, y, z. 1) Scheuchceria, rodzaj roślinny, podobny

do situ. Kluk. Dyk. 3, 58. bte ©umpfbtttfe. 2.) ziemia łacno stająca się błotem. Oss. Wyr. Snmpfbobeit, ßrbretef), brtS letd)t fotl)tg mirb. BŁOTNICZKA, i, z. sikora, parus palustris, podobna pospolitym, lecz mniejsza; chowa się w trzcinach. Kluk. Źw. 2, 312. bte SJîobrmetfe, fotfimeffe, baS 50fol;rt)ögelcf)ett. BŁOTNIEĆ, iał, ieje, nijak, niedok. zbłotnieć, dok. błotem się stawać, ju âotfye merbett. Ziemia zbłotniała ; myśmy dżdżem zmoczeni. Białob. Odm.

43. BŁOTNISTY, a, e, (Eccl. ó.iaTHHCTtih, Ross. óojoth-CTbiii, thhhctuh; Vind. blatjast, blaten, blatnu; Rag. blattast; Ital. lotoso; Slovac. blatnati, blatnowiti; Boh. blatiwÿ, blatnatÿ, barinatÿ, Carn. mozhârn, mozhirn) błocisty, błotny, błota pełen, Doit $0tlj, fotfltg. Błotnista ziemia. Haur. Ek. 10. Lin błotnisty. Jabl Ez. 5. (w błotach się znajdujący). Zaż bez wilgoci rość sitowie może Albo błotniste bez wody rogoże? Chrośc. Job. 33. (nad błotami rosnące). BŁOTNIK, a, m. bagno, kałuża, ein (Sutttpf; (Boli. blatnjk, bahnjk « tun, ryba). Błotnik mieć trzeba przy owczarni, aby się nim owce krzepiły i posilały. Gost. Ek. 127. BŁOTNY, a, e, Boh. blatnÿ, blatiwÿ, Ross. ójaTHufi, óo.iothłih, thiihlim; Sorab. 1. botżanć; Dal. blatan; Rag. blatni, blattast; Croat. blaten, blatni, Bosn. blatni, barni; Vind. blaten, blatjaft, mlakalt, berezhinaft, klatjen, klatjaft; Carn. mlakćdbn, udirn) pełen błota, błotnisty, błocisty, z błotem pomieszany, fotlug, tudl M\). Na błotnym stał padole. Wad. Dan. 158. Droga była dla dżdżu błotna. Warg. Radź. 350. Nie obieraj błotnej drogi, gdy suchą można jechać. Fred. Ad. 105. Ziemia błotna. Cresc. 653. Wpuścili go do dołu błotnego. 3. Leop. Jer. 38, 6. (je-ziorzystego. 1. Leop). Błotny Phasis. Otw. Ow. 253. (mętny). Błotna woda albo jest .na trzęsawicach, albo w kałużach. Kluk. Kop. 1, 89. (Sumpfnmffcr). Źrzódło to nigdy nie błotne, ale czyste. Sk. Dz. 771. Umył ich błotne nogi. Groch. W. 286. (zbłocone, błotem zwalane). Błotny, nad błotem lub w błocie się znajdujący, Sumpf*, tu ober an beit Sümpfen beftubüd). Błotne rośliny, Sumpfpflanzen. Bąk błotny. Ban. J. 2 b. Żółwie błotne. ib. Wieprz błotny. Sk. Dz. 326. (błotołożny, w błocie legający). BŁOTO, a, n. ziemia zmieszana z rzeczą jaką wilgotną. Syxt. Szkł. 502. Z ziemi twardej przedtym, a zbyt napojonej potym, staje się błoto. Rog. Doś. 1, 219. ber Slîoraft; Boh. et Slovac. blato; Ross. óo-,ioto, óojiOTHHHa, 6oaomo, rpast; Eccl.

Dal. Slavon. blato; Rag. blatto, blattina, barra, lokvo; Bosn. blatto, loqva, barra, barrina ; Vind. blatu, młaka, podmok, musga, berezhina, blatje ; Carn. blatu; Sorab. 1. bioto, boto, (Sorab. 2. blotto, bwotto, botto « bor, las, blotko lasek, błoto zaś Sorab. 2. para, timpalischcżo); Hang. baleton, Lat. lutum, Lat. med. blathea, Ital. loto (Ger. Itnftatl;, ftlabcn). Błoto ulicowe Strafśenfotl),

Błoto Bocheńskie ob. Bocheński. - Na wiosnę ceber wody, łyżka błota; na jesień łyżka wody, ceber błota. Oss. Wyr. Nie uczerpnąć z błota czystej wody. Fred. Ad. 22. Kędy źrzódło, a wody w nim niemasz, tam jest błoto. Birk. Ex. E. 4. Zostawa w błocie słabszy, wyjdzie duż-szy. Jabl Buk. K. 4. Kto chce kogo z błota wyrwać,

128

BLOZ - BLUĆ.

BLUDA-BLUSZC.

bljwam, bljwawam; Morav. blwati, blwu; Slavon. bljuvati, Bosn. bgljuvati; Sorab. 1. blwacż, bluem, bluhwam; Sorab. 2. bluwasch; Croat. blyuvati, blujem; Rag. bglju-vatti, bgljuvattise; Vind. pluvat (ob. Pluć); Ross. 6jie-Barb, Ó4I0K), pßy, pßaTb, BupBaTb, ftd; erbrechen, bre* d;cit, ftef) übergeben, fpepen. Pijcie a upijcie się; blujeie i padajcie. Budn. Jer. 25, 27. Tylko ,blują, aby pili, a piją zasię, aby znowu blwali. Rej Zw. 61. Węże straszne swemi ksyki Ropą blując, srogiemi błyskały języki. Otw. Ow. 163. Zarazem krwią począł blwać kar-

Blucie, blwanie, womit,

musi mieć dobre barki, aby sam z nim w błocie nie został. Sk. Żyw. 2, 200. Błoto się podoba świni. Rej Zw. 232 (ob. Błotołoźny). Slovac. kdo sa blatom urniwa, zamaże sa, (porówn. Kto się tyka smoły, ubrudzi się).

Lezie człowiek jak Świnia w błoto. Rej Ap. 2. moraln. w grzechy. Tlieol. błoto, nieczystość, nieczysta nauka, kacerstwo,    3irtleffrc, ^ejjercty. By wszy aryanem,

w większe daleko błoto wpadł, gdy do Nestora przystał.

Otto. Ow. 182.

mazynową.

rzyganie; Croat. bluvanye, Slavon. bljuvanje, Ross. 6Jie-Battie, baé ©rbredjeit, ba^ Sred;ett. Blwanie, wracanie, Vomitus. Mącz. Pijany ze blwaniem swym. Budn. Jes. 19, 14.    §. Bluć potwarz, niegodziwie gadać, szkalować,

lżyć, oerldnmben, fd)mćt(jen, porówn. Bluźnić.

Pochodź : bluj, blwociny, porówn : plwociny, nabluć, obluć, pobluć, ubluć sie, wybluć, zbluć sie, zebluć, za-bluć. 2. blużnieć ze siuetni pochodzacemi. 3. bluzgać. 4. bluszczeć.

Sk. Dz. 368. Po tem koncylium Aryusz i inni do swego błota się wrócili, ib. 222 et 903. Występnych miał karać, a sam w tym błocie leżał. Szczerb. Sax. 407.

§. Błoto, niedola, nędza, ftotlj, (Elettb, fyulflofer ©taitb.

Wiele dał i wyjął mię z błota, z nędzy. Gorn. Sen. 232.

Ci, których pan z ciemności na światło, z błota na suszą wyrwał, częstokroć najgorzej o nim mówią. Gorn.

Dw. 100. (Slovac. pomóct z blata).-Przeciwnie ; z błotem mieszać, podeptać, gubić, in ben    treten, ju

©djanben ntctdjett. Mieli bohatyry Moskiewskie podeptać i i z błotem mieszać. Dirk. Zam. 5 Pójdę, go zbuzuję, złaję i z błotem zmieszam. Teat. 24, c. 96. On myśli tylko o pomście, żeby cię mógł pomieszać, możnali BLUDA, y, i. Ross. 6.11040, misa drewniana, eine fyöljertte i z błotem. Pot. Ary. 522. - §. Jakby w błoto wrzucił.    ©djüffel.    Z jednej    bludy    z gońcem    Moskiewskim jeść

Alb. z W. 12. (jakby w studnią; przepadły, a!3 t)b ntatt3    będziesz.    Papr. KI. 519.

auf bte ©trafie, tu ben $otl;, tttS StBaffcr geworfen Ijatte).    BLUJ, uja, m. blujący    często,    rzygacz,    ein    ©pe^er, SBrecJjer,

Jakoby 2000 złotych wrzucił w błoto. Pasz. Dz. 26.    ber ftd; oft    übcrgtebt.    Croat.    blyuvalacz,    Rag. bgljuvalaz;

Rozumieją, iż w błoto wrzucili,    jeśli co za synami lub    Eecl. ÓJCBaTeas.    Najdowali się i ranni bluje, co na

córkami do klasztoru dali. Dirk.    Ex. 19. Jak    w błoto    czczo womitowali, zalewając się przed pokarmem. Pilch.

wrzucił pieniądze. Cn. Ad. 294.    §. Na błoto    siekierę    Sen. list. 3, 13.    §. Dotan. psibluj, ziele, dactylis. Linn.

ostrzyć, głupim się pokazać; Sforcować się na    nic, jak    $wtb3gra$. Psi    tej trawy do swego czyszczenia używa-

gdyby na co wielkiego. Sk. Dz. 637. (Ungereimtheiten    ją, zaczym womity miewają, i ztąd nazwano ją psim blu-

begcfyett).- §. Job na przyjaciół uraża się o to, Ze ich    jem. Syr. 1305 et 1303. - BLUJKA, i, i. Rag. bgljuva-

odpowiedź, jako kijem w błoto, Ze przyzwoicie z nim    cizza; Croat. blyuvachicza * która bluje, rzygaczka, bte

się nie zwierali, Lecz tylko w swych go mowach potę- 93rccf;crtmt, bte ftety übergtebt.

piali. Chrośc. Job. 119. (odpowiedź niegrzeczna, sprze- BLOMBERG, u, m, herb, dwie litery x. z Inflant. Europ. 3. czna, bez należytego dowodzenia). - §. Błota, kałuże,    6. ein SBappen.

bagna, ©tttttpfe, SDîordfte, Çfüj$en, Sadjett. ,Pełno tam BLUSK1ER ob. Bluzgier.

błot i jezierzysk. Boler. 32. “BŁOTOŁOŹNY, a, e, BLUSZCZ, a, m. Ross. et Eccl. ójnomt, iluoiitb, (porówn: w błocie legający, tut $i)ttye Itegettb. Błotołożne świnie.    płaszczyć się) hedera ber ©pbett. [właściwie Eccl.    ^

Klon. Wor. 69. BŁOTOLUBY, a, e, błota lub bagna    zaś Ross. miouve. 2] Croat. blyufh » szparag dziki. HBa-

lubiący, fnntpfltcbenb. Trzcina błotoluba, palustris. Zebr.    chus bluszczem otoczon wieńczystym. Ustrz. Klaud. 8.

Ow. 88. ‘BŁOTOSLAP, a, m. Boh. blâtosslap,    brukownik,    crinali jlorens edera. Boh. lićok. Bluszcz drzewny, wielki,

włóczący się po bruku, etlt fJflaftertreter.    biały, około drzew się pnie, tudzież po starych murach;

Pochodź: błociany, błocisty, błocić, pobłocić,    nabłocić,    ber Sauttteptyen. Syr. 886. Sien. 60. Kluk. Rośl. 2, 210.

błocko.    Sorab. 1. wihyitë kćrk. Tu bluszcz zwija §ię na koło

‘BLOZBAK, u, m. miech kowalski, z Niem. ber 33Iafebalg.    pniaków i gałęzi, i przechodząc z jaworu jednego do

Oba policzki odął, jakoby blozbaki abo miechy kowal-    drugiego, niby je złącza. Karp. 3, 143.    §. Bluszcz

skie. Eraz. Dw. E. 3.    ziemny; bluszczyk, kurdwan, konrad, brzesztan, (Boh.

‘BŁOZENIE, ia, n. błogosławienie, ba3 ©egncn, ber ©egett.    brećtan, Slov. brećtan, Ilung. borostyân; Dal. barstran,

Gdzież przeto błożenie wasze! Budn. Gal. 4, 15. (bło-    barslyan; Slavon. bêrsbtan; Bosn. bersetran, brrisetran,

gosławieństwo. Bibl. Gd).    brestran ; Rag. barsetas ; Croat. berslyen ; Vind. bar-

BLU BLU, wyrażenie odgłosu w łykaniu trunku z samej    fhlan, berfhlan; Carn. berfhlin * bluszcz w ogólno-

butelki, bul bul! 5ht3bntcf bC¹? ©djalleö, wenn tuait ani    ści). Ross. 6j4pa, KpoTOBHHt; Boh. poponec, Sorab.

einer glafdje trtnft. (Ross. 6yat, odgłos wrzącej wody,    1. poponeż, glechoma hederacea, ber (Srbepfictt, ber ©tut*

porówn. bełkotać). Baba się winkiem coraz blu blu z pu-    bcrmattn, ©unberan, rośnie przy płotach, parkanach i

zderka posilała. Haur. Sk. 508.    między skałami, ztąd i skalny bluszcz. Syr. 612 et 887.

BLUG, bluł, bluje, Intrans. niedok. Blwać, continuât, zrzygać Pochodź: bluszczokret, bluszczopret, bluszczowy, blu-się, wymitować, zrzucić, zrzucać; Boh. bljtj, blil, bligi,    szczoperz, bluszczyć, ubluszczyć, bluszczyk.

BLUSZCZ-BLUZG.

BLUZN - BLUŹNI.

129

441. - BLU-

W. Post.

ne.

BLUSZCZEĆ, ał, y, nijak. nied. pluskać, wytryskać, płynąć , fprubeln, fyenwrfprubeltt. Na rozkaz Mojżesza zamiast wody, krew ze źrzódeł Egipskich bluszczeć poczęła. W. Pst. W. 247. Krew bluszczy na czoło i na twarz, A zwycięzcy z radości rękami klaskają. Dardz. Luk. 96. Bluszczące krople dżdżystego zlewu ciepłej wody, pieszczone członki twoje zmywać beda. Hul. Ow. 48.

BLUSZCZOKRĘT, BLUSZCZOPRĘT,' u‘ m. thyrsus. Mon. 75, 588. ber ïfyprfiiêftab fêpfyeuftab. Bachantki z giętkim w ręku bluszczoprętem. Szym. S. W. 58. BLUSZĆZOKRĘTY, a, e, obwiniony bluszczem, mit ®p(jeu tutwunben. Bluszczo-kręty kostur. Mon. 75, 393. BLUSZCZOPERZ, a, m. ziele, liście ma bluszczowemu podobne, gramen parnassi, Çornaforos. Syr. 1308. błyszczyki, ziele. BLUSZCZOWY, a, e, tyczący się bluszczu, (gp^eu*, lHoss. ójuomeBMH, iLUomeBbiM; Doh.brećtanowy, Rag. barsctâgni; Croat. ber-slyenov; Sorab. 1. wihyitoblćrkowć. Liście bluszczowe. Syr. 612 - §. Do bluszczu i jego liścia podobny, ep^CUarttQ. Bluszczowe rycie na kubkach. Cn. Th. - BLUSZCZYĆ, czyn. nied. ubluszczyć, dok. bluszczem obwijać, mit 6* ptyeu untttUttbert. Satyr ubluszczony w wieńce. Morszt. 65. BLUSZCZYK ob. Bluszcz poziomy.

BLUZGAĆ, BLUZGOTAĆ, czyn. nied. pleść, wygadywać; ïabbent, fd)łM$en. Jaka taka rozgadawszy się mocno, trzepie, bluzga, co jej tylko wpadnie na język. Mon. 74, 141. Wolno każdemu, co tylko ślina do gęby przyniesie, bluzgać, wolno potwarzać, łajać, szydzić. Boh. Diab. 337. Był on wielki opój i zuchwały gębacz, pił i bluzgał. Pilch. Sen. list. 2, 361. Bluzga, co ślina niesie, nie ma w gebie tamy, Gorsząc młodzież niewinną i uczciwe damy. Nar. Dz. 3, 232. Bluzgać bez braku musiemy, kiedy bez przestanku mówić chcemy. Zab. 6, 318. Bluzganie śmiałe. Mon. 74, 144. Jak zagrodzić obcym językom bluzgania. Teat. 30. b, 146. (@d)m(tfyreben).-§. Transit. Usta głupieli bluzgocą sprosność. Budn. Prov. 15, 2. («albo bluzgają,» not.)

BLUZGIER, BLUSKIER, u, m. palatynek kobiecy, ein 2öeb berpalatttt. Zaczął dyskurs o bluzgierach, które już z mody zaczynały wychodzić. Kras. Pod. 1, 148.- Mon. 72, 21. (porówn: rańtuch).

BLUZGOTAĆ ob. Bluzgać. BLUŹNIĆ czyn. nied. zbluźnić dok. gadać złośliwie, nie do rzeczy, przeciw zdrowemu rozumowi; laftcrlid; reben, fyöcfjft nmiermhtfttg reben, laftern. Jakbyś umyślnie przyszedł, żebyś przeciw niej bluźnił. Teat. 24. b, 9. Słowne, blauznjtn blatero. - §. Szczególnie: gadać przeciwko bogu i bozkim rzeczom, gottcślaftcr* lt$ reben, Croat. blazniti, Boh. rauhati se, (porówn. urągać się), Carn. shęntam, shentujem, klâsam; Vind. boga-kleti; Rag. psovatti, opsovati boga; Ross. óoroóopcTBO-BaTB. Bluźni, kto bogu przyczytuje, co mu przyczyta-no być nie ma; abo ujmuje, co nie ma być ujmowano. Sax. Post. 37. Arcykapłan rozdarł szaty swoje, mówiąc: zbluźnił! W. Pst. Mn. 164. W utrapieniach ludzie niech nie rozpaczają, ani bluźnią. Haur Sk. 56.- Z czwartym przypadkiem: bluźnić kogo, eilten laftern — osobliwie boga i t. d. Dlaczego bluźni niezbożnik boga! Budn. Ps. 10, 13. Z gniewu niepohamowanego, boga bluźnił. Haur. Sk.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

56. Bluźnisz majestat boży, gdy to powiadasz. Smotrz. Ex. 32. Bluźnisz świętych, bluźnisz też w świętych boga swego. Paszk. Dz. 97. - Biernie: Prawda często bywa zbluźniona. Sk. Dz. 50. lżona, gelafiert. BLUŹNIEN1E, ia, n. lżenie, osobliwie boga, bluźnierstwo, baê Säftern, bie ©otteöläfterung. Aryańskie fałsze i bluźnienia. Sk. Dz. 269. Słuchając tego bluźnienia okrutnego imienia boskiego , rozgniewał się. W. Post. W. 3 ŹNIERCA, y, m. 2. BLUŹNIERZ, a, m. 1. bluźniący, lżyciel, osobliwie boga lub rzeczy świętych, ber Sflfterer, ©otteêlafterer. (Rag. bogopsovnik; Slavon. bogopsovâcs; Boh. ruhać; Croat. blaznik; Dal. boghopszovnik ; Eccl. ôoroxy.ibHHK'L, noxyMTCJib ; Carn. shentuvavz; Vind. shen-tuauz, bogoklinjauz). Zowią Turcy Persów bluźnierców imienia proroka świętego. Klok. Turk. 148. Teodotus bluźnierz nauczał, że Chrystus nie był prawym bogiem. Sk. Dz. 98. Tak rozumiał bluźnierz Apollinaryusz. Zrn. Post. 29 b. Pierwej był bluźnierzem i prześladowcą i potwarcą. 1. Leop. 1. Tim. 1, 13. Bluźnierze a mata-cze a zwodnicy słowa bożego. Rej Post. G. g. 4. Bluźnierzem go osądzili. Baz. Hst. 80. Odstąpiwszy od blu-źnierzów, zostanę przy wyznawcach wiary. praef.- BLUŹNIERKA, i, z. która bluźni, lżycielka, Vind. okliniarza, prekliniarza, bie Sdfterinn, osobliwie boga i świętych, bie ©otte^lflfterinn. Bluźnierka to wielka była, o bogu i nieśmiertelności nic nie trzymała. Birk. Zyg.

54. Machlerową naleziono być bluźnierka przeciwko bogu. Gorn. Dz. 7. Będąc bluźnierka na boga, do prawa małżeńskiego przypuszczona bvć nie może. Sk. Żyw. 2, 24. b. BLUŹN1ERSKI, a, ie, BLUŹNIERSK1E, BLU-ZN1ERSKO przysłk. lżywy, szyderski, lżący osobliwie boga i rzeczy święte, Croat. blazlyiv; Boh. rauhawy; Vind. preklinski, bogoklinjast, bogoklinski; Ross. 6oro-xyjbHuif, Ififtcrlid), gottcMdftcrltcl). Ten człowiek nieprze-stawa mówić słów bluźnierskich przeciw zakonowi. Bial. Post. 105. Przeciw bogu bluźniersko gadał. Bals. Św. 2, 395.    0 pochodzeniu Ducha S. arcy bluźniersko pi

sał. Sak. Persp. D. 4. Bluźnierskie mówili. Radź. i. Mach. 7, 41. (bluźnili. Bibl. Gd.) Bluźnierskie odpowiedział. W. Post. W. 2, 45. Słowa bluźniersko mówio-Susz. Pieś. 2, E, 3. b. - BLUŹNIERSTWO, a, », złośliwa potwarz, głupstwo oczywiste, lżenie, osobliwie zaś przeciw bogu i rzeczom świętym, Croat. blaznozt, blaznoszt; Rag. psovka, psoost; Sorab. 1. cżeżki swar; Vind. preklinjanje, lefhtruvanje, bogoklinenje, bogokle-tva, bogokliniost; Carn. shent, klafarya; Boh. rauha-wost; Ross. ôoroxyaie, 6oroxyjiŁCTBO ; Eccl. tphómahh, 6oroxyjbHimecTBo; baS Säftmt, bie Säftermtg, ©otteSldfte* tuttg. Bluźnierstwo może się ściągać na złe mowy, tak przeciwko ludziom o rzecz bozką, jako i przeciwko bogu. Sekl. Marc. 7. Samemu bogu nie przepuścił swo-jćm bluźnierstwem. Haur Sk. 56. Słuchaj, co za bluźnierstwo ! bluźni majestat boży. Smotr. Ex. 32. Aryusz, przodek i ociec bluźnierstw na jedynego syna bożego, i na ducha ś. Sk. Żyw. 2, 31 BLUŹN1WY, a, e, blu-źnierski, lżywy, Iâjterltd), läfternb, gotteêlafterlid), [Croat. blazlyiv). Przy tym dwojćm omylnem, rozumiał i owo

28

wybluto, zrzucono, ba3

mn. co

Przelot bystrzejszy nad błysk piorunowy. Hor. 2, 118. Nar. Piorunnych tylko błysków światłość przeraźliwa , Bije w oczy, gdy nieba na wylot przeszywa. Dmoch. Sad. 24. Burze czarne z grzmotem dają błyski. Kulig. Her. 311.-BŁYSKAĆ nijak, kontyn. BŁYSZCZEĆ, *BLE-SZCZEC niedok. BŁYSNĄĆ, zabłysnąć, błysnął, błysnęło, błysło, jedntl. blask wydać, lśnić się przeraźliwie, fd/immerit, Wtyeu, gldttjcu, leud)tcu; Boh. blyssteti, blyss-tjwam; Slov. blyskati, blyskâm; Sorab. 1. boskati, Croat. bleszikati; Vind. bliskati, bliskam, bliskazhem, blisketati; Carn. bliskatshem, lćsbkazhem, leshketati, lcshketam, sijati; Eccl.

niwmui

trzecie bluźniwe, że Duch Ś. od ojca zstąpił. Smotr. Ap. 41. Co bluźniwsze na syna bożego od Aryanów mówić sie mogło. ib. 42.

BLWAĆ ob. Bluć.

BLWOCINY, in, liczb.

3lu3gefptcene, Söcgtjcbrod/cue, Rag. Bosn. bgljuvottina; Sorab.

1. bluhwanki; Ross. óieBOTima. Pies wraca sie ku blwocinom swoim. 1. Lcop. Prov. 26, 14. (ku zwróceniu swemu. 3. Leop). Pijany wala się wblwocinach swoich. Radź. Jes. 19, 14. (w zwracaniu swojem. Dibl. Gd.) Otrąci rękę o blwocina (blwociny) swoje. W. Jer. 48, 26. BŁYKTRY, BLIKTRY, ów, liczb. mu. błyskotki, ©dftmmer, leeret* 6d)etn. Dusie grunt, reszta bliktry. Teat. 4o. c, 19. Wyb. - Vind. blefhenie, fleparia.

BŁYSK, u, m. błyszczenie, blask przeraźliwy, szczególniej błyskawicy, błyskawica; b«3 Sitten, ©trafic«, ©djimmeru, ber    ber śll^ftral/t, Boh. et Slovac. blesk, bliskani ;

Sorab. 1. blisk; Carn. et Vind. blisk, bliskanje; Ross. ciaiiic. Straszny szereg tarczy z silnemi pociski, Całą przestrzeń napełnia okropnemi błyski. N. Pam. 22, 113. Bełty Jowiszowe w przykre polerowne błyski. Zab. 12, 241.

cblTH, CBUTHTH, RoSS. ÓJCCHyTb, ÓJHCTOTb, •lOCiitTb, B03ciaib; Sorab. 2. rmirkotasch; Bosn. sinuti, prosjatti, svitliti, sjatti, laskati; (Vind, blefhiti * ślepić kogo, mamić). Oba miecze błysnęły, jako łyskawica. JabL Tel. 287. Co za iskrzący widok bliskie krzaki dają, Zmarzłą rosą ich cienkie gałązki błyskają. Chodk. Kost. 15. Krew się toczy a żelaza błyskają. Tward. Wt.

66. W hucie trafia się czasem , że wszystek ogień na przód się zwróci, a na żadnych tyglach ani błyśnie. Torz. Sz. 111. (ani się iskrzy, bynajmniej ognia niemasz). Grom błyskający. Bard. Luk. 14. (błyskawica), fig. Szczęście trochę błysnęło, jednak nie długo trwało. Sk. Dz. 536. Błysnęło mu światło rozumu. Mon. 70, 508. (ii gtCUfl t(mt CtU £id/t auf). Ach coś mi błysnęło; już przypominam sobie. Boh. Kom. 1, 510. (ochapia mi się, mir fd/webt ctmaś twr, fdtyrt nur burd; bcu 6vopf). Błyska w jego głowie. Oss. Wyr. - (pstro ; nic gruntownego). §. Błyskać czym, mit cttMś fd/tmuteru, fuufclu. Wtjjcu. Gwiazdy nieporuszone własnym błyszczą światłem. Wyrw.

G. 52. Błyśnij błyskawicą, a rozpłosz ich. Budn. Ps. 144, 6. Błyskać będę mieczem moim po twarzach ich. Budn. Ez. 32, 10. Tak mieczem błysnął, jako wiec błyskają Pełne swych gromów⁷ i piorunów nieba. P. Kchan. Jer. 112. Widząc, że ku nam mieczem Kormak błyska, szedłem prosto ku niemu z memi rycerzami. Kras. Oss.

E. 2 b. Bleszczą oczyma i zęboma, a nie widzą szpe-tności swojej. Gil. Rost. 169 b. Błyskanie, błyszczenie * błysk, blask, ba3 $%u, ©djtntmern, ber $11$, ber ©djtm» mer. Sorab. 1. blyskani. Sertoryusz błyskaniem armaty Luzytańskiej oczy wojska naszego przerażał. Warg. Wal. 313. (blaskiem ich zbroij. Honorów czcze błyszczenie. Teat. 46, 6. Nie są światłem błyszczenia, co ledwo się śklniły, I owszem gdy zagasną, większa po nich ciemność. Kras. W. 53. Nagłe Wyśnienia dowcipów bystrych po-łączać trzeba z światłami pilnych namysłów. Nag. Fil. 153. - BŁYSKA się, zaimk. bezosob. łyska się, Sorab. 1. szo błyska; Croat. bliszichesze; Carn. bliska se, blifhy se ; Vind. bliska, fe bliska, eśł bittet. - BŁYSKAĆ się, BŁYSZCZEĆ się, zaimk. osob. lśnić się, migać się, Boh. bleyskati se, bleyssawam se, stkwiti se, trpyte’ti se. Slovac. blysstjm fe, bleskati se; Sorab. 1. bostżu szo, boscżżu szo; Sorab. 2. sze bliszkotasch; Vind. liskati fe, fe lesketati, biifheti; Eccl. nuhnuvrii cä, ÖJiemaiocH. Bosn. tri— fetiti, sięęati, mugniti, fd/immcrit, bltijcu, funfeltt, flimmern. Już zewsząd ostre błyskają się broni. R. Kchan. Jer. 534. Złoto, żelazo, herby, świetne stroje, Polerowane błyszczały się zbroje. R. Kchan. J. 534. Blask widzą, a nie widzą co im się świeci, a co się im bleszczy z blasku onego. Rej Post. M. m. i.

BŁYSKACZ, a, m. błyskający, błyskawicę rzucający, piorunujący, ber 33lt$er, Slijjfcfjlettberer, Donnerer. Slovac. blcy-skać; Croat. bleszikavecz ; Dal. szcvalacz. BŁYSKAWICA, y, z. łyskawica, ber Sltfc beä 2ßcttcr[tral/tö; Slovac. blÿskânj, Sorab. 1. blosk, bloskani; Croat. bliszikanye ; Vind. blisk, grumski blisk; Slavon. mûnja; Ross. MOjmia, MOJiHie. Błyskawica, płomień szybko na powietrzu migający. Wyrw. G. 52. para siarczysta zmieszaniem się z innemi, zapalona. Boh. Diab. 171. Po burzliwem niebie błyskawica uwija się. Tward. WY. 80.    §. Błysk,

blask, błyskanie, baS 231if$eit, ©tragen. Ani polor żelaza, ni z dział błyskawice Urażały subtelnej dziecinnej źrze-nice. Tward. WY. 6. - §. Kamień drogi, aslrapias. Rlin. Hist. N. 37, 11. ein fcljr futtfelnber tëbelftcm. Cn. Th.-"BŁYSKAWICONOŚNY, a, e, Ross. MOjmienociihiw, pio-runonośny, blt|trageub. BYSKAWICZNY, a, e, Vind. bliskni; Eccl. MOJiiieÓJiicraTejieHTi, należący do błyskawicy, 23ltfs*, bcu 33lif$ftral)l betreffenb. Błyskawiczny postrzcgacz, ful-gurator, u Rzymian, wykładacz błyskawicy, wróżek z błyskawicy. Macz. ber 331t|aitźlegcr, SBIifcpropfyet. - BŁYSKA-WKA, i, i. rzecz błyszcząca się ; ctllMŚ 231ijscubc3, glim* mernbed. Dobył błyskawki* błyszczącej szpady lub szabli. Tr.-er jtnj beu fltmmernbcn 3)c\]cit. Błyskawki, błyskotki, ozdobki, cacka dziecinne, fraszki, ftlitter. - §. Błyskawka, kruszec, składany z drobnych łusek, w palcach rozcierający się na lśniące odrobiny. Kluk. Kop. 2, 218. Ross. ójiecTHaicB ; (Sifenglanj, (Eifcngltmmer. BŁYSKAWY, BŁY-SKLIWY, a, e, Slovac. bleskawy, Jloss. 6,iHCTaTejbHbiif, Boh. bleyskawÿ, stkw’ely; Vind. blisketliu, blisketezhen; Eccl. ójeiuaminea, błyszczący, blask wydający, fltmmernb, BltfJCltb. Lśneło lice jej a wzrok jej był błyskawy, tak żem się jej lękł. 1. Leop. 4. Ezdr. 10, 25. (rozświeciło się. 5. Leop.). Róża krucha a błyskliwa. Przyb. Luz. 280.

BŁYSKOT - BOA.

BOB - BOBEK.

131

Boss. ÓJiHCTaTeiBHOCTb, Błyskawość. BŁYSKOT, BLE- BOB, u, m. gatunek jarzyny. Syr. 1025.- Kluk. Roił. 1, 225. SKOT, u, m. BŁYSKOTEK, tku, m. BŁYSKOTKA, i, i.    Radie:    Boh. et Slov. bob; Sorab. 1. et 2 bob; Vind,

błyskawka, trzęsidło lśniące, fraszka pozorna, Ross.    b -    b.    bob, Carn. bób, Groat. bob; Dal. Slavon. bob;

ójeema, ójiocTKa, óiecTOMKa, Vind. fleparia, blefhenje,    t -    b.    Ross. 6o6j> , Hung. bab; Lat. faba, liai, faua,

g-titter, gltnber, ^liiiberleiit. Bystrym okiem rozezna złoto    f -    u.    bie Sollte. Bob albo groch Turecki, phaseolus.

od pozłoty, Od męzkich ozdob zwodne odłączy błyskoty.    b -    hn.    Linn. Bosn. poscigan, fasuo, fasugl, Rag. po-

Dmoch. Szt. R. 20. Dowcip przez ubieganie sie za bły—    sejagn, bie Tüvfifcf)C dobite, ©cl)iltiitfBoliiie. Bob Egiptski,

skotkami staje się płochym. Pir. Wym. 5. Uciecha    bob wodny, colacasia, bie 6gV)pti)d)C 53olntc, btc Söftffct*

w świata próżności jest tylko błyskotką. Weg. Mar. 3,    Bofylte. Syr. 1028 et 1035. - g. Bób kamienny, tyczna

196.- g. Bleskot ognia był widziany. Bial. Odm. 41.«    wyka, palnik ogrodny, anagyris Linn. bet ©tntfluiitllt,

blask, błysk, ©d)dtt, ©djiiinncr, 2Bieberfcf>etit. BŁYSKO-    Solmeukum. Syr. 791. Carn. pavos, fmerdlivz.- g. Sla-

TAĆ, otał, oce, nijak, niedok. połyskiwać czym, błyskać    von. arabski bob*kawa. §. Bób morski, umbilicus \ene-

czym, Vind. bliskati, blisketati, bliskezhem, bliskazhem;    ris, kamień, pannom wdzięczność ma jednać, które go

Carn. leshketàti, leshketóm, lèshkazhém ; Croat. liszkę-    noszą. Sleszk. Ped. 408. ber Sîflbelfteilt, SSeitUëfteilt. —g.

ehern, leszketam; Sorab. 2. sze bliszkotasch, Ger. womit    Boby abo jądra kurów. Zabk. Ml. 331. btc .'pecfbnifcit

fünf ein, fcfyiintncrn, parabtcrcit. Kto ma ciemno w głowie,    ober fabelt bet’ Ipćifme. - §• Plama na zębach końskich,

rad błyskota gwiaździstą piersią. Oss. Wyr.- BŁYSKO-    bie SoBtte CXltf beit    ber ^fcvbe, ber 3)i'f)lieilfcilt, bet SlCVlt,

TNIK, a, m, 'Ross. ÓJiecroMHiucB, co błyskotki, trzęsidła    bie Sîermtltg. Końskie zęby są brudne, niegładkie, ma-

robi, ber Piifcnnadjer, pttcnnacfyer. BŁYSKOTNY, a, e,    jąc dołki bobem końskim zwane. Kluk. Zw. 1, 137. §.

błyszczący, łyskotny, lśnisty, migający, bli^eitb, fUîlttneritb,    Trsl. bób, bierka, los, kostka, calculus, ze go używano

funfelnb" Błyskotne kirysy. Staś. Ńum. 1, 219. Niebo    w Atenach, gdy lud urzędników obierał. Kras. List. 103.

lazur błękitną maścią przyodziewa, Po nim zaś złote cę-    Kreska, b(t$ 3>otuiu, ber 3(u3fpnicfy, bie ©tilltlltc, bab

tki błyskotne rozsiewa. Zab. 15, 156. BŁTSZCZADŁO,    Jeśli los mi przejrzał czarnego bobu. Pot. Syl. oOo.

a, n. błyskotek, trzęsidło lśniste, ftlitter, glinfcr. Tu przy-    (nieszczęścia).

czepia kwiatek, tam trzesawke, owdzie błyszczadła, cza-    BOBAK, a, m. świszcz, mus marmotta. Zool. oi6.- //an?.

zaś piększydła. Mon. 65,*610. - BŁYSZCZAK, a, m.    Sk. 304. Mus bobaque naszym jest właściwym Ukraińskim

motyl dzienny, Nymphalis Iris, mający skrzydła mieniące    i Podolskim zwierzęciem. Kluk /w. 1, 366. îDîurilteltl'icl’,

się. Ład. IL N. 110.- Kluk. Źw. 4, 390. eilt ©^netter*    bie 23ergr«$e. Bobakowi Polskiemu imię świszczą dawają;

ling, 3rt^, ein £«gtwgel. - §. Robaczek, złotnik,    ś. Jana    lecz bobak albo świszcz Polski, Moraz albo świszcz    Ka-

robaczek. Cn. Th. 37. baö’ Solmmttênuirmdicn. - g.    Muszla    nadeński, Kawia abo świszcz Bahamski, Krycet    abo

morska, świetlik, Solen. Cn.Th. - bie 9tngelntlifd)el, ber    świszcz Strazburski, cztery są rożne gatunki. Zab.    1 -,

Solettit. - BŁYSZCZYKI ziele ob. Bluszczoperz.    196. £. Małe dziecię zowią pieszczenie bobo, bobak,

bobek, sdrtlid;; ein fleineê fttitb, ein pppcfyeu. Pień nie-ociosany, niezgrabny, od głowy do nóg równy, od kochanego tatunia zwany bywa bobakiem. Zab. 13, 64. BOBEK, bka, m. zdrobn. rzeczown. bób, mały bób, Boh. bobek; Rag. bobizza, bobak; Bosn. bobak; Groat. bobek, bobicza; Ilung. babotska ; Dal, bobak; Vind. bobei, (Vind.

jagoda), Ross. óoóoicb, 6o6omiikt>, eine fleinc 33olme, ein Śolutd;en.- §. Bobki, dla podobieństwa jagody drzewa wawrzynu, bie Sorbcere, bacca lauri; potem drzewko samo, wawrzyn, laurus nobilis. Kluk Dyk. 2, 74. ber Sorbeerbmtm, bobkowe drzewo, Vind. javorifhka bobeka, lorbar, javorika, lorvrika, lorbar; Bosn. lovorika; Croat. lovarika; Daim, lovorika, yawor; Sorab. 1. lorber-Od najdawniejszych czasów gałązki tego drzewa

Wieniec z lauru

sem

B O.

BO! Spójnik, wyrażający przyczynę * bowiem, albowiem, ponieważ, beim, ineil. Eccl. pi0? notiere, noTOMy mto, 4Jia mro mto; nanpc4H peneHiB y CjananT. ne no.iaraeT-ca; Ma.topoccbi oóane ii nanpe/tn peqeHift no.taraioTT, ; Boh. neb, nebo, zagiste; Slovac. nebo, Sorab. 1. bo, pżeto, pżetoż, dokalż, dyż; Sorab. 2. żo; Bosn, bo, jer-bo, jerc, jer, ar, zaseto; Croat. bo, kayti, ar, stoti, zbog; Slavon. jerbor, jer; Dal. jerbo, jere, er, stoti; Marit. zóch; Vind. kir, dokler, potehmal, fakai; Carn. fakaj ; Ross. 6o, 1160, yóo, 3aHe, 3aHe>«e. Słuchajcie, bo osobliwe rzeczy mówić będę. Budn. Prov. 8, 6. Nie powracam, bom nigdzie nie był nie idę, bo stoję; i nie zatrzymam się, bo nie ode odzę. Teat. 29, 28. -NB. Zwyczajnie, bo kładzie się na samym początku propozycji, zamykającej przyczynę; wyjątki z tej reguły są rzadkie, n. p. Ależ bo siostrzyczko nie lubię, żeby mnie tak śpiegowano. Teat. 49. b, 49.

bobeka, sernu*

na.

BOAZERYA, yi, i. z Franc, taflowanie, bnê ütäfeltnerf, bie Täfelung. Filtrowanie (pokojów, co dziś zowiemy boa-zeryą, daje się z desek cienkich, od podłogi, aż do sufitu. Świtk. Bud. 162.

samego

wieńczyły bohaterów i poetów; n. p. abo z bobku żołnierzom kładziono, bobki, wawrzyny, laury, wieńce laurowe, gorBcerpctgc, SorBccrfrdllJC. ' Bzym cały z państwem Cezarowi kwitnie bobkiem. Chrośc.“ Luk. 274. Z nim nastawają lata Sa-turnowe, Jemu teatra budują, Jemu bobkiem obeliszki snują. Tward. Mise. 6. Oliwy, spokojne, bobki wiekuiste kwitną. Leszcz. Class. 6.- §. Zartem bobki, łajno owcze, kozie," mysze, jelenie, do jagód bobkowych podobne; ©(fyafïorlieéren, BtegcitlnrBecreit, te. 9itebcrfäcfy3. Stößel, Äöttcl. (Ross. 6o6kh; Vind. ouzhji klat, ouzhji lorbeh, vorbar).

Sk. Dz. 103. Ztąd

sam

i, i. gniazdo bobrowe, gon bobrowy, ber Stberbatt. Widać z tego regiestru, że te bobrownie były porządne. Czack. Pr. 2, 264. BOBROWNIK, a, m. łowiec bobrów, ber Stbcrjager, Stberfanger. Mieli dawni książęta swoich myśliwców, nazwanych sokolnicy, bo-brownicy, castorarii. Nar. Hst. 4, 245. §. Dawny urzędnik nadworny, ein ehemaliger $ofbeamter. Kiedy w Polszczę nadawano swobody, uwalniano od władzy Wojewodów, Kasztelanów, mincarzów, bobrowników i łowczych. Czack. Pr. 1, 69 et 2, 264. BOBROWY, BOBRZY, a, e, należący do bobra, od bobra, Stber*, Saftor*. Boh. bobrowy; Sorab. 1. biborowć, Ross. óoópoBbiił, Bobrowe stroje, (ob. Strój). Ezop. 56. Stbergetl, (Vind. pi-brou proshin, pibrovina, pibrovu jaize; Carn. pibrovna; Dal. brebrova jaycza). Bobrowy gon, bobrowe żeremie, ob. Gon, Żeremie. Czack. Pr. 1, 66. Bobrowy kapelusz. Chełch. Poprz. A. 2 b. ber ©aftortpit. Bobrowy ogon, ber StberfdnMU3. Karczemny junak ma konexya z bobrowym ogonem, który póty jest wielki i dzielny, póki moknie w trunku. Mon. 75, 309. Bobrowy kołpak,

Tu leży, co chciał z skępstwa mieć krótki nagrobek, Pigułka Amalthei, vulgo kozi bobek. Siei. 411. BOBEŁ-KA, i, z. krówka, ein SRofIMfer, SWtftïdfer. Tr. - (Rosn. bobak , çrrivak, canłharis).

BOBIASTY, BOBOWATY, a, e, na kształt bobu, Bohnen* ähnlich, bofnenartig. Kamień bobiasty, cyamea. Plin. H. N. 37, 11. ein ^neuartiger ®b elftem.

BOBKOWY, a, e, laurowy, wawrzynowy, Sorbeer*, Boh. bobkowy, Sorab. 1. lorbernowé, lorberski; Croat. lovarichni; Carn. lorbarjov, Ross. ÆaBpOBHH. Drzewo wawrzynowe abo bobkowe. Otw. Ow. 31. Croat. javorika, lorvrika; Carn. lorbar; Ross. jaBpb ; Vind. lorbar, lorberjevu drevu; Roh. bobkowy ström. Liście bobkowe. Kluk Byk. 2,

74. Slavon. lovorika, Sorbeerblättcr. Wieńce bobkowe. Past.

F. 259. Wieńcy czoła bobkowemi odziali, na znak zwy-cięztwa. Pot. Arg. 308.- Otw. Ow. 224.

Dalsze pochodź: bobowiny, bobowisko, bobownica, bo-bownik, boboiuniczek, bobowaty, bobowy.

BOBO, a, n. BUBA, y, z. straszydło, straszydełko, straszek, [Ten drugi wyraz oznacza w języku dziecinnym bolenie, po niem. btbt! po franc, bobo! i nie zdaje się stać w związku z poprzcdniczym. 3.] Carn. bavz; Boh. bubak; Ross. et Eccl. óyica, KOKa, ber ^opauj; (Stcflanb. Sub* buli); śłnedń SRupredjt, Ätnbcrjjthrctfer ; (9î 1 e b e r f a d; f. Suite» Hau3). Bobo czyli mały dziwotworck, który bywa przytomny schadzkom bab na łysej górze, w kształcie capa lub kota. Teat. 11, b. 108. Któż więc wolny, kto mądry, i kto pan nad sobą? Kto ubóztwo, śmierć, więzy, ma za próżne bobo. Zab. 13, 132. Przysunąłem się bliżej to bobo oglądać, ib. 11, 404.

BOBOWINY, in, liczb. mn. badyle bobowe, Rag. et Croat. bobovina, Sohnenftroh ; Vind. bobouzhina; (Ross. óoóobh-Ha łupiny bobowe). Slovac. bobowa slama; Hung. bab-szalma; Carn. bobovnéza; Vind. bobouzhina, bobouna, bobouja flama. BOBOWISKO, a, ». pole bobowe, rżysko bobowe, Roh. bobowissfe ; Vind. boboujizhe, bobouje, bobouna gniva; Ross. óoóobhhk^, ber SühnenaÆcr. BÖ-BOWNICZEK, czka, m. gatunek przetacznika, veronica anagallis aquatica Lim. Kluk Byk. 3, 154. Sßafjergaudp heli. BOBOWNICA, y, z. ziele, samolus rodzaj. Kluk Dyk. 3, 48. baś ©efdjledjt ber Sungenpflanjen. BOBOWNIK, a, m. Veronica beccabunga, gatunek przetacznika. Kluk Dyk. 3, 154. Sachbuitge. Jundz. 90. (Ross. HÖyHKa; Rag. et Bosn. bobovnik, fabaria herba, telephium. Croat. bobovnyak, SBafferBo^nen ; Eccl. óoóobhhice, fabata; Vind. bobovez » rzeżucha; Sorab. 2. bobownik* Śrepblatt). BOBOWY, a, e, od bobu, Boh. bobowy; Rag. bobov, Vind, bobouni ; Carn. bobôve; Sorab. 1. bobowe; Croat. bobov, bobni, bobji; Bosn. bobni; Hung. babbólvaló; Ross. 6o6oblih, Saluten*. Ziarna bobowe. Kluk Dyk. 3, 161.

BÓBR, bra, m. 1. zwierzę ziemnowodne, ber Stber, (Boh. et Slovac. bóbr, bober; Ross. ôoôp’L; Sorab. 1. bibor, Carn. pibr, lei; Vind. pibra, piber, hreber, dabar; Bosn. bobra, bóbr, dabar; Croat. brèber, dabar; Rag. Dal. Slavon. dabar; Ital. bebero, bevero, Hisp. befro, Gall. bièvre; u Klaudyan. bebrus, u Plin. biber, Lat. fiber; Anglsax. befer, befor, Svec. befwer, Isl. bior, birf, Angl.

beaver). Bóbr długi na dwa łokcie, ciało porosłe dwoistym włosem, krótszym miękkim i drugim gęstszym lśnącym się. Ogon łuską nakształt pargaminu okryty. Przebywa w lasach nad wodami. Zooil. 341.- Kluk Zw. 1, 373. Bóbr suchowodny. Biel. Myśl. A. 4. Bóbr roczniak, Ross. npeut ob. Jarczak. Bóbr młody Kamczat-ski, Ross. KOiujaKt. Pomieszkania bobrów, ob. Żeremie. Bóbr płaczliwy. Zab. 9, 362. Eyss. ratując się płacze, er meint, wenn er jtdj nldjt anberś mehr Reifen fann. Płakać jak bóbr « rzewnie, blttcrltd) meinen. Syn macierzyńskie słysząc napomnienia, Rzewnie się, jako mówią bóbr, rozpłacze. Pot. Syl. 369. Pojrzyjże też i na mnie, o mój Jezu dobry, Daj grzech poznać, daj mi nań płakać, jako bobry. Pot. Zac. 57. - Okupić się jak bóbr strojami, z powodu bajki, jakoby bóbr, wiedząc, że go najwięcej dla strojów gonią, gdy ucieka, sam je sobie miał odgryźć, żeby tym zaspokoiwszy łowców, uszedł. Ezop. 56. « bardzo drogo się okupić, flet) tfjeuer loêfaufett. Nie dosyć było cerkwie przedmiejskie im złupić, Źe się każda musiała jako bóbr okupić.... Zi-mor. Siei. 250.- 2., Bóbr rzeka w Litwie. Wyrw. G. 21. ein SlufS in Sittjauen.- BOBREK, brka, m. rodzaj roślinny, menyanthes. Kluk Dyk. 2, 119. ein ^flanjcngebhhdń* Bobrek trójlistny, Ross. CTp®ja ob. Strzała. BORRO-SZCZUR, a, m. castor moschatus, w Litwie się najdu-je; ma kształt kreta, ale dwa razy większy^ od niego. Sposób życia z bobrami jednakowy. Kluk Zw. 1, 375. bte Stberrajje. BOBROWAĆ, ował, uje, intransit, niedok. brodzić jak bóbr w wodzie, w błocie, tm SBaffcr, tm ©Utttpfe waten, mle Ctit 93tber. Nie Don, nie Dunaj był nam nieprzebyty, Grzmiała szumnemi Rodope kopyty, Grzmiała; i Polskie bobrowały konie Po Propontydzie i złotym Strymonie. Tward. Mise. 60. - §. Fig. et transi. W rozkoszach po uszy bobrujesz. Wad. Dan. 167. (brniesz, zatopiony). Bobrować, grassari. Dasyp. Aa. 2. he* ntttt fdjmarmett. Bobrują w śpiżarni, w komorze młodzieńcy. Chrośc. Ow. 9. (gmerzą, herum fudjen, burchplunbent). BOBROWNIA

czapka jezuicka wysoka z okładem bobrowym. Weg. Lusk. - Eccl. óoópoBtma, maco óoópOBoe, bobrowe mięso.- Rodzaj bobrzy ma ogon łuska pokryty. Zool. 358. -Zab. 11, 389.

BOCH. u,

BOCHNA, y, i. imię białogłowskie, Benigna Jabł. Her. ein SBeibername.

*BOCHNAR, a, m. gatunek monety, podobno od imienia sławnego w Polszczę mincarza, eine SMuje, eilt ©clbftüci Ociec worków potrząsa, przebiera bochnary, Bo podobno płatniejsze tam będą talary. Rej Wiz. 90.

BOCHNIA, i, i. miasto w Galicyi, sławne dla żup solnych, eine ©tabt in ©altctett. Roku 1252 znaleziono kruszec solny u wsi Bochni, która dziś miasteczkiem jest, pół BÓCIK, a mili od Krakowa. Krom. 261. (ob. Boch, bochen). Koło Bochni bardzo błotna droga. Alb. z W. 8. Bocheński, a, ie, od Bochni * 33ocfyner. Błota Bocheńskie, szkaradne, niezgłębione.

BOCIAN, a, m. ptak, ciconia, ber ©tord), (Sorab. 1. baeżen;

Sorab. 2. boschon ; Slovac. boćan, cap, Morav. bogdâl, bokdâl ; Roh. cap, boćan; Bosn. boccjan, lelek, setrrik, setrikonoga; Rag. et Dal. lelek, csaplya; Croat. strok;

Slavon. róda; Carn. zhapla; Yind. fhtrok, fhterk, fhtor-

n. pisklę bocianie, ba$ gunge be3

mały

m.

BOCH - BOCIAN.

*B O C I E M - BOCIK.

135

m. tułów, tułub obłupionego bydlęcia. Wlod. tułów woli. Cn. Th. ber abgeleberte Oîumpf beê £)d;feu ober rtnbern ©d)lad?tmel)e3, poróiun. obs. Germ. 53ocf* pniak, kloc, Lat. med. buca, bucha. BOCHEN, chna, m. BOCHENEK, ‘BOCHONEK, nka, m. zdrb., bryła okrągława gruba, mały bałwan, ber klumpen, ber Śergletb, bte Suppe, ber Seib, Saib, Satbel. Bochny miedzi, bryły zlane. Cn. Th. - §. Szczególniej chlćb okrągły a gruby, cm Setb 23rot, ein ju einem runben Körper geformte^ '$rot, ein 2öecf. Morav. bochnu, bochÿnek, Boh. bochnjk, bochnićek, pe-cen, pecnjćek, pokruta, pokrautka; Slovac. bochnu, bo-chnik, gulka, pokrutka, Sorab. 1. kwożcżi kleb; Sorab.

2. pokschuta; Ross. KOBpnra, Croat. czipöv, (Croat. hieb, Yind. hieb, hliebez, hlebez ; Carn. hieb, hlebz, hlęb-zhèk, Lat. libo). Chleb w bochnach. Haur Sk. 214. Dawano mu bochen chleba na dzień z ulicy piekarskiej. Budn. Jer. 37, 27. Wzięła dwieście bochnów chleba. Birk. Zyg. 49. Ciasto gniotą w kupy, iż będzie jako bochenek. Sien. 591. Z ciasta porobią się bochenki; które gdy się podnosić zaczną, w piec już wypalony wsadzają się. Kluk Rośl. 3, 262. Rozdawał braci po bochenku chleba. Pimin. Kam. 342. Chleba bochenek dali ubogiemu. Dirk. Dom. 80. Ribl. G. Jer. 37, 27. Do bochenka, nie do szabli towarzysz, do stołu, nie do pomocy. Oss. Wyr. ein Srotfreuub, îafelfreuub, ber nur miteffen Ijtlft mtb mctter ntd)t3. Przysl Pomoże bochenkowi, jak mówią, kukiełka. Pot. Pocz. 714. (nie gardź nikim, może ci się stać pomocą). BOCHENKOWATY, a, e, nakształt bochna, mecfenformtg, nue ein fiait», latbför* mig, fuoliig. Z wody niezdrowej gardła narastają, mając gruzły bochenkowate. Haur Sk. 99. BOCHENKOWY, a, e, Slovac. bochni, należący do bochna, fiatb =, 2Becfcit*. Towarzysz bochenkowy, darmojad, darmostraw, próżna strawa, próżny chlćb. Oss. Wyr. ein ummjjer 23roteffer. BOCHEŃSKI oh. Bochnia.

kia, zhapla ; Ross. óonairB gatunek czapli; dysanï, 6y-3ejb ardea ciconia ; Eccl. óycejb, irmua po^y mypa-BJnmaro ; TecaoHOCB bocian; Ross. ancTB, CTepxï.); ptak cały biały; gnieździ się na wysokich drzewach, stodołach, domach; na zimę odlatuje. Zool., 250. Przytaczają też drugi rodzaj bocianów, na grzbiecie wszystek czarny, a pod brzuchem trochę bielasy; ale te nie legą się przy ludziach, ale na bagnach, i to tedy jest bag, nie bocian. Sien. 292. Bociany plugawe. Dan. I. 2 b. Dzio-biasty bocian. Przyb. Milt. 225. Bociany nosem klekotały. Dan. I. 3 b. Klekce, jako bocian. Rej Zw. 62.-Rej Wiz. 30 b. (glocilal). Z tego klekotania bociana też klekotką, grzegotką zowią; Flisy zaś xiedzem Wojciechem. Klon. FI. E. 4 b. - Bocian żywi się żabami i inszym owadem. Na jednej łące, stara to przypowieść, wół trawy patrzy, a bocian żaby. Mon. 71, 735. Roman Ruskim xiążętom takim prawem, jak bocian żabom, panował. Stryjk. 206. Cóż za bocian, świat czyści. Gaiu. Siei. 367. (wady drugich wytyka). W reszcie, nie mnie na cudze wady być bocianem. Zabi. Firc. 69. (censorem). Kontent, jak gdyby go bocian nosem iskał. Jabl. Ez. 15. (nie ma z czego się cieszyć). BOCIANI, fa, ie, BOCIANOWY, a, e, do bociana należący, ©tarci)*, (Boh. capi, Ross. aiiCTOBB; Croał. strokov). Trzeci rząd ptaków, bocianowy. Zool. 211. Sadło bocianie do lekarstw wchodzi. Kluk Zw. 2, 267. Bocianie gniazda, ein ©torcfyneft; (Yind. fhtrokovu gniesdu); na masztach okrętowych, kosz majtkowski, bev üDîaftîorb, ber 9)îar3. Maszty wyniosłe z bocianiemi gniazdy Pod same gwiazdy, corbes, corbitae. Klon. Fl. G. 3 b. - g. Botan. Bocianie noski, ziele , ma na końcu noski jako bocianie. Urzed. 286. (Yind. fhtrokou klun, pumpava), gatunek ziela, żórawiemi noskami zwanego, z mniejszcmi nasiennikami, geranium. Kluk Rośl. 2, 269. Bodziszek geranium, rodzaj ten ze wszystkiemi swemi gatunkami pod imieniem bocianich nosków, żórawich nosków znajomy. Jundz. 351. Ross. æypaBMHOH hocoicb; ©tt)rd;fd;nabel, @id)tfraut. BOCIANIE, iecia,

©tardjeâ. Bocianie z nosa, znać żórawie z szyi. Wad. Dan. 6. - BO CI ANEK, nka, m. BOCIEK / ćka, bocian, ein ©törcfydjen. Nie wadzi na boćka rzucić. Rys. Ad. 5. (gmin przebywanie bociana na jakim domu ma za hasło szczęśliwe). BOCIANOWATY, a, e, kształtu bocianiego, fłord/almltd/. Bocianowata szyja.

*B0CIEM, spojn. albowiem, bo, beim. Chwalcie boga; bo-ciem on rzekł, a na jego słowo wszystko sie stało. Wrób. Zoil. 352.

m, zdrob. rzeczownika bót, bót opięty, kształtny, baê ©tieferen. Boh. botka, Vind. opank, zhishma; Ross. canojKOKL. Na udatnych nogach znaczne były bó-ciki. Otw. Ow. 93. §. Bót z krótszerni cholewami, pół bóta, Boh. poi aubotj, Ger. ber ipalbfttefel. Małe bóciki do półnogi, starym krojem Hiszpańskim. Teat. 20, b. praef. §. Fig. Bóciki komu szyć. Teat. 22. b, 102. (dołki pod kim kopać, sidła mu stawiać; ©ruhen graben, gatten [teilen). BÓCISK0, BUCISKO, a, n. Ross, cano-amine, bót stary, brzydki, niekształtny, ein l;äj51tcfyer

da, ö dà boogh oteu ! ©ott gäbe !

dà, oh à dà dai, bugtuo,

er cr

er-

dia

134

BOĆWIN A - BODAJ.

BODAJ.

©tiefe!. Palec mu z bócisków patrzy, jako świat przestroiły. Nar. Dz. 5, 55.

BOĆWINA, BOTWINA, y, z. 1, ziele beta cicla, gatunek ćwikły; 2, liście jej; 3, potrawa z tych liści, chołodec. Kluk Dyk. 1, 69.- Ład. Ust. 17. Ross. óoTBtmbe, 6o-TBiiHba ; kisielec, naksztalt Polskiego żuru. 1, SBeißer SDîangoIb, weiße $eete, 9?ieberf. Sciße, SBeißfohl. 2, bic SIdtter berfelben. 3, eine fanre ©nppe baratté, g. Fig. Wychował sie na boćwinie, wychował sie na żurze, za piecem, domator; er ift hinter bem Ofen nicht heroorgelontnten.

BOCZASTY, a, e, wieloboki, großfettig, oon großen ©eiten. Ochraniali osła, aby mu tucz boczasta nie przepadła. Jab. D. 85. (boki jego rozpychająca.) BOCZEK, czka, m. zdrb. mały bok, Ross. óouoicl, Boh. bućek, Ger. brtë ©citd/en, bic Heine ©cite. Boczku śliczny, boczku uzło-cony. Groch. W. 556. Matka dzieciąteczku wiąże boczki, rączki, nóżki. ib. 69. Boczkiem, z boczka* z boku, non ber ©cite. Wiejskie domy boczkiem objeżdża. Zab. 9, 373. Eyss. Miłośnie coś na siebie z boczku pogląda-ją. Teat. 15, 83. BOCZNICA, y, z. pobocznica, poboczna strona, pobocze, stronica; bie ftlanfc, bie ©eiten» ftrecfe, bie ©eite ber Sänge nad;. Pomacaj wołu po zadnich bocznicach. Cresc. 553. Bocznica baszty. Tr. -BOCZNY, a, c, poboczny, bokowy, w boku, od boku, Slovac. boćny, Boh. boćnj, Ross. óokobmh; Vind. na-stranski, odfeben, ©eiten». Rana boczna. Zygr. Pap. 144. Cebryon, syn Pryama boczny. Dmoch. U. 2, 123 et 1, 106 et 295. ber natürliche ©oî;n. BOCZYĆ, intrans. niedok. wyboczyć, zboczyć, dok. na bok wystąpić, wybaczać; oont graben Sßege abgel;cn, einen ©eitenweg neunten. Do-bieżeć kresu życząc sobie prędzej, Nie chcę zapomnia-łemi końmi boczyć więcej. Otw. Ow. 627. Przejeżdżając tędy, miło mi jest zboczyć trochę z drogi, bym. cię nawiedził. Teat. 54. d, 31. Panna ta z dziką niechęcią od młodzieży boczy. Hul. Ow. 123. (stroni od niej, unika jej; fie fïtcfyt fie, nteibet fic). BOCZYĆ się zaimk. *1, boki nadymać, nadymać się; bici tljim, fid; anfblafcit, prażeń. Boczył się paw', ukazując swe cudne pierze. Ezop. 38. .Ryba rzeczna poczęła się boczyć i szlachetność swą nad morskie ryby wychwalać, ib. 45. - 2, boczyć się, stronić od siebie wzajemnie, unikać; etîtan» ber incibeit, fließen, paffen. Kiedykolwiek się zejdą, choć się zrazu boczą, Prędko się z sobą zgodzą, prędko się zjednoczą. Rot. Arg. 543.- *3, boczyć się na kogo, krzywić się na kogo, marszczyć się, dąsać się; nitgc» galten fet;n, feinen Ilerger auMaffen. Prawdę mu powiadają, a król się na nich boczy. Pot. Arg. 74. (Bosn. bo-cittisc, bedritti se, Ross. peópiiTtca na bok iść, po boku czyim iść, Boh. bocjm se, boćjwam se opierać sie bokiem o co, fid; ftemntcn).

BODĄC, BODĄCY, ob. BÓŚĆ, BODAK ob. Bodłak.

BODAJ! BOGDAJ! c. enclit. BODAJŻE! BOGDAJŻE! wykrzykn. daj boże , żeby bóg dał, aby bóg zdarzył! niech bóg da! Sorab. 1. boh dahw, dai boh; Slov. bodag; Boh. bodaj, bodayż, bohday, bodayt, (Boh. bohdâ* da-li bóg); Rag. a dà da ; Vind.

wollte ©ott! Bodaj ta cnota dzisia w wielu sercach była wyrażona! Birk. Dom. 74. Bogdaj takowych było, bogdaj było wiele, Co dobrzy gospodarze i obywatele. Kras. List. 47. Ważny dekret Jozuego approbowany od Pana, bogdaj tak wasze! Birk% Zam. 10. Bogdajżem już odstąpił mizernego ciała, Żeby dusza przynajmniej odpoczynek miała. Zirnor. Siei. 108. Bodaj takich wiele Korneliuszów i Chmieleckich, błogoby ojczyźnie z niemi było. Birk. Chmiel. R. 2 b. Cny Herkulesie Polski, bodaj, bodaj siła Podobnych Zamojskiemu ojczyzna nosiła. Groch. W. 546.— Salut. Bodaj zdrów * bożeć daj zdrowie, gdy kto kichnie abo gdy się do kogo pije; teraz mówią: zdrowie, na zdrowie, za zdrowie, co ob. jur ©cfmtbpett. Cn. Th. — Bodaj zdrów, odpowiadając komu na pozdrowienie. ib.— Jaki pomaga bóg, taki bodaj zdrów* jakie pytanie taka odpowiedź, wie bie grage, fo bie Antwort; Wte ber ©rnß, fo ber ®anf. §. Bodaj* oby! żeby! o bttß! baß bod;! Bodaj to byli bogowie zdarzyli. Past. F. 214. Bogdaj ci nagrodzili obficie bogowie wszystko to dobre, które nam świadczysz. Staś. Num. 1,137. Bodaj mądremi byli, bodaj rozumnemi, a bodaj ostatnie rzeczy przezierali. Dirk. Chód. 25. utinam. — Przysięgi, przeklęctwa, bet;m ©djwbrett, $lltd;en: baß..... Przysięgam na to: bog

daj mię poraziło, bogdajem matki bozkicj nie oglądał! Oss. Str. Bogdajbym tak chorował, jak on o czym wiedział, ib. (nie wiedział o niczym, jak mi zdrowie miłe)! Zdjęty niecierpliwością, do zwykłej udaje się przysięgi: bodaj mię Zab. 1, 136. Bodaj się był nigdy nie urodził. Glicz. Wych. F. 7 b. Bodaj cię zabito! Falis. Dis. L. 3. Bodajeś oślepł. Teat. 51, b. 10. Bodajby wycięci byli, którzy was mieszają. Sk. Dz. 1128. Bodajbym osiwiał, bodajbym ołysiał, jeżeli nie prawda. Boh. Kom. 1, 402. Bodaj wypił pająka! Bodaj się udawił! Bodaj wisiał! Bo-dajbyś tam zdechł! zaklinania i przeklinania prostackie. Jeżeli kłamie, bodajem się udawił, bodajem skonał. Teat. 30, 33. (id; wid be3 ïobel fct;n).— §. Ellip. bodaj! bodaj cię, bodaj go, bodaj mię, bodaj was, nas, ich; baß bief)! baß il;u! baß... Bodaj tam Wać Pana.... Teat. 43,

c. 81. Wyb. Bogdaj te ślubne pienia z miłym towarzyszem, Burmistrzowa Wenerą a burmistrz Jowiszem! Dmoch. Szt. R. 50. — §. Dubiland. Bodaj było tak wiele, dubito tantum fuisse, optandum esset lot fuisse, i. e. vix fuerunt. Cn. Th. 59. wußte ©ott, eS wären fo oicl gewefen! wenn nnr fo oiel gewefen wären! fdjwerltd; waren fo olei. Bodaj go tylko Han wytrzyma, gdy mu pomocy żadnej nie dadzą sąsiedzi. JabŁ Buk. G. 4 b. (ciężko, żeby nieprzyjaciela sam wytrzymał, ©ott gebe, baß er ben getitb jurne! ^alte! fd;werlid; wirb er ibn jurne! halten). —    §. Bodaj nie, kto

wie czy nie, może, podobno, bez mała, werweiß, ob nicht; î)iedcid;t ; C3 ift ntoglid;. Bodaj się która kobieta nie znajdzie, że się pozna na mych zasługach. Teat. 48, 43. Bodaj nie tam szedł, nisi me conjectura fallit, prope certrnn est. Cn. Th. Bodaj wrojska swego Sułtan nie pchnie z tysięcy trzydzieści, a nas tu będzie jak w rosole smażyć! JabŁ Buk. O. 3 b. Rozsiano wieści, a nawet bodaj czy nie zyskały u kogo wiary, jakoby.... Gaz. Nar. 1,

86. W Pensylwanii zawsze duch demokracji, bodaj czy

nie zawsze panował, ib. 1, 222. Sendomirskie wojewódz- (Ross. ôoAevch * ostroga). Bojce dawszy w bok koniowi... two Baranowskich gniazdo, a bodaj nic Baranów nad Wi- P. Kchan. J. 188. Dawszy bojcem koniowi, na zgroma-słą leżący. Nies. 1, 37.    dzone niósł drzewo złożone. P.Kthan.Orl. 1,249. Bodź-

BODĘ, ob. Bóść.— BODŁAK., BODAK, BODZIAK, a, m.    cami konia zwarłszy, miedzy nieprzyjaciele wpada. Krom.

BODZIENIEC, ńca, m. kolce u roślin, bodząca roślina,    500. Bodziec czyli oścień wołowy, kij    ostrzem osadzony

pełna kolców, ©tad)el an beu ©eroädjfett, eût ftacfyltgeê ©c*    na popędzenie bydła, ber £m&eftad;el, ber    Stapel, Eccl.no-

lvärfjö, yolt ©tadjeln; tarń, głóg, 2)orn, 2BctfSbortt, Mette,    joÖoaiuo; Gr. ßöxevzQov, ob. Oścień.— Bodziec, narzę-

®{[tet. Boh. bodłak, bodlaćek; Slovac. bodlać; Bosn. bada-    dzie cyrulickie, trocar, eilt d;tntrgtfd)eś$ ©tedpftrument, JUTU

gli; Sorab. 1. badak; Dal. osslyebad; (Rag. bódaz, Vind.    9htffted)cn ber ©efdjttwre, Jltttt Slbjapfett. Gdy ślinogorz gar-

bodlaji pleuritis). Jeżyny są prętu kolącego, abowiem po    dło pacyentowi zatka, przyłożywszy do wiatrociągu bo-

wszystkiej rózdze pełno ostrych bodaków drobnych. Syr.    dziec trocar, przebić go. Perz. Cyr.    2, 205.    §. Fig.

1322.    Ptak nie miał gdzie usieść na takich bodakach. Jabł.    Moral, wielki zachęt, jpobudka, pochop,    Boh. zabod; Ger.

Tel. 245. Bieżę gdzie w las głęboki, między ostre głogi,    eilt mächtiger Stntrtel), 9Retj$, ©pom Jlt ettt)fl§. Co to za bo-

Między bodłak, mający kolące ostrogi. Kulig. Her. 7. Za    dziec dla uczonych, widzieć, jak mądrych król ceni. Zab.

łagodne fiołki,    za narcys kwitnący, Wschodzi    oset, lub    12, 83. Nagana lub    pochwała    jednych, powinna być

bodłak kolcami    grożący. Nag. Wirg. 502. Nie    zbierają z    bodźcem dla drugich.    Dy ar. Gr.    133. Bodźce i podniety

bodłaku fig. Sekl. Math. 7. Kul. Her. 244. Ruś mówi:    cielesne, ustawicznie go trapiły. Wys. Ign. 123. Miał on

bodlaka. ne tysni, ukołet. Cn. Ad. 150. Złego nie dra-    w sercu bojce i ostrogi Do pomsty, pamięć swojej świe-

źnij, bodziaka    nie ciśnij, bo ukole. Zegl.    294. (nie    źćj szkody. P. Kchan.    J. 224. Niemałym mu do tego on

budź licha, nie    maluj diabła na ścianie; psa nie drażnić).    był bojcem. Pot. Arg.    760. —    Aliter: Niechaj kole su-

BODŁAKOWY, a, e, należący do bodłaka, 6tad)eL, ©ont*. mienie me bodziec dotkliwy, Niech je gryzie i toczy ro-Ęrzewina malinowa ma ości bodłakowe, jak jeżyna. Syr.    bak codzień mściwy. Kul. ller. 201.    (zgryzota, zarzuty

1323.    BODLI WY, BODNY, a, e, kolący, bodący, bóść    sumienia, skrupuł, ©emtffeitêlnffe). (Slovac. bod’ec, bodka

lubiący, ftadjeltg, fted)cnb, ftoflenb, ftoßtg, (Boh. et Slovac.    peryod, punkt, kropka; Sorab. 1. bodżak, bodżawka bo-

bodlawÿ; Vind. bodezh, podbodezhen, pobadliu; Rag. bo-    dliwe bydlę; Croat. bodecz kolika, bodzenie w boku),

dexliv, bodesni, ubodni; Ross. óo^ihblim; Bosn. ubadgliv).    BODZISZEK ob. Bocianie noski, ziele.

©Ott, bau tjÖcbfte SBefett. Ma drugi przypadek w de-

Herkules ponaszpilawszy bodnych w klawe głogów, Ne- 1., BÓG, a, m. najwyższa istota, stworzyciel, rządca świata, mejskie z strachu uwalnia koszary. Mon. 71, 154. Bydlę przekorne a bodliwe, biczem przestraszyć potrzeba. Haur Radie: klin. boga; trzeci bogu; piaty boże; siódmy w Sk. 53. Bodliwy byk, Ross. 60Aym. Rag. bodliva rjćcj s b    -    g    »    bogu (przestarz. w bodze. Zrn. Pst. 1, 171. b.

scomma, przytyk, przymówka. — Ross. 604.111BOCTL * BÖ- b    -    h    *    Rej Wiz. 49. W. Pst. M. 502. Pot. Arg. 24.).

DLIWOSG, ści, z. btc ©tfldjligfett, bte ©tofitgfett.    b    -    j    s    W liczbie mnog. bogowie i bogi; siódmy przy pad.

BODŁO, a, n. bobo, straszydło, potwora, dziwotwor, eilt b    -    dz    »    w bogach (przestarz. w bodzech. Leop. des. 57,

©djrctf&ilb, Çopcutî, ttltljolb. Trudno dać wiarę, by to prze- b    -    ż    *    5.). (Źrzódłosłów porówn. Boję się, Yind. bogati

5 słuchać kogo, Yind. bogajozhen * posłuszny). Ross. 6ort, Vocal 6o*c; Bosn. bóg; Carn. bóg, buh, Genit. boga; Croat. bog; Vind. bug; Slavon. bóg; Rag. boogh; Sorab. 2. bohg; Sorab. 1. boh, Vocal bożo; Polab. óycant; Slov. boh, bóh, buh; Boh. buh, Genit. boha; Rusn. óiifł; [porówn. Staropers. baga * bóg, Mi-klos. Rad. 3 — 2J. Phrygibus ßojyäiov deum sonat; Avar. ócMact. —    §. I. Bóg bogiem bez początku, bez końca.

Lach. Kaz. 1, 47. Pan bóg nasz, bóg jeden w istności, i słowo Jéhovah istność znaczy. Kat. Gd. 55. (porówn. Sioio. Jcssa = Jowisz; co ob. Eccl c,j,^ Hang. isten * deus). Trzy są osoby Bóg Ojciec, Bóg Syn, Bóg Duch S., a wszakoż nie trzy Bogowie, Kat. Gd. 60. — Bogi, Bogowie, *Bodzy « Bożki, Bożkowie, ©otter, ©ó^ett. Bałwany i obrazy zowią bogmi. Gil. Kat. 43. Jacy kędy bogowie, takie nabożeństwo. Warg. Wal. 5. Za Tyberyusza bogowie pogańscy, albo raczej czarci umilkli. Sk. Dz. 67. Dawni Słowacy czcząc zwyczajem pogańskim ogień, wodę, drzewa, i t. d., rzekę Hipanim bogiem zwali. Klecz. Zd. 9. Podołanie tę rzekę za boga mieli. Chmiel. At. 1, 26. W Litwie i na Polesiu ogień zowią bogaczem, od boga dcflexo nomine, t. t. — Carn. Węlbog * biały bóg, bożek szczęścia; przeciwnie: czarny bóg * Czart, diabeł..

cię bodło Podnieść cały wóz jedną ręką mogło. Opal. b    -    z

poet. 8. Okrutnym przerażona bodłem. Pot. Arg. 324.

Stryjk. Gon. U. 3.

BODLOCH ob. Botloch.

BODMERYA, yi, z. btc Sübmcrep, pożyczenie pieniędzy na okręt na część zysku, lub za nadzwyczajną prowizyą, że gdy okręt utonie, pretensva ustanie. Gall. Cyw. 3, 175.

BÓDŁ, BODŁO, BODNĄĆ, ob. Bóść.

BODUŁA herb, trzy lilie. Kurop. 3, 6. eilt SBappcit.

BODZIAK, ob. Bodłak. — BODZIEC, dźca, m. *B0JEC, bojca,

ni. bodącego co, rzecz jaka koląca, kolec, oścień, cttMÖ ©ted)enbe$, ber ©taefyel, (Boh. bodec; Rag. bodąc, artàc;

Yind. bodezh, sbodalu, bodalze; Bosn. obâd, scigljak;

Eccl. óo/teut, 60411.10, CTpiiKaao; Ross. 60411,10; Sorab. 1. kaw'acz). Bodźce czyli kolce u ciernia lub innych roślin, btC ©trtdjeln an bett Sontctt, bte Sorr.eit. Cierniową koronę na głowę Jezusowi wcisnęli, i wbili, aż do końca ostre one przenikające bodźce. Sk. Kai. 168. — Bodziec u 0-strogi, kolec, ber Sont, ber ©tacfjel am ©ponte. Nie ma się co drożyć z terni ostrogami, bodźce połamane. Alb.

n. W. 8. Pod nim smukły Arabczyk dla bodźca ostrogi Zwinąwszy się, obalił kilku w rynsztok z drogi. Zab. 12,

168. Zabi. — Metonym. bodźce » ostrogi, bte ©poriteit.

i 36

BÓG.

BÓG.

na tego i ludzie. Rys. Ad. 43, ( « za

{Garn. pod milem bogam * pod niebem, sub dio ef. deus). Przen. Słowo bóg różnie znaczy w piśmie świętem. Fum.

16. Sędziowie są bogami, jako ludzie bozkiej władzy na ziemi. t. 10. Smalc. 99. Proroki dla niejakiego z bogiem podobieństwa. Karnk. Kat. 14. Ci nazwani byli za boga, którzy miłość okazowali bliźniemu, mówiąc: toć mój bóg, toć dobrodziej. Gil. Post. 118. Mojżesz był Faraonowi bogiem, ze strony dobrodziejstwa. Gil. Kat. 43. Bóg jest każdemu to, w czém kto ufa i nadzieję pokłada. Źrn. Pst. 3, 527 b. Znikomą rozkosz, marny zysk za boga mają. Psalmod. 35. W niebie staniemy się jakby bogami, iż boga będziemy poznawać. Karnk. Kat. 96. — §. Przysłowia i różne sposoby mówienia: Na kogo bóg,

szczęściem ludzie). Przez pany do króla, a przez święte do boga. Rej Pst. Z. 1. (porówn. instancya). Do boga, gdy trwoga. Cn. Ad. 162. (porówn. Kto nie umie pacierza, niech na morzu płynie, 9?oif) let/rt Beten; porówn. Wilcza pokora). Jakby z panem bogiem trzeciego dnia gadał. Cn. Ad. 288. (boż-kuje się ; jak gdyby aniołki połykał). Bóg wysoko, przyjaciel daleko. Cn. Ad. 29. (ratunek daleki). Bóg nie opuści, kto się nań spuści. Cn. Ad. 27. Bądź dobrej nadziei: bóg jeszcze żyje. Fur. Uw. H. 2 b. Kto z bogiem, bóg z nim; kto z bogiem zacznie, uczyni bacznie. Rys. Ad.

33. Kto bogu służy, temu szczęście płuży. Cn. Ad. 354. Bóg za wami, gdy macie dobrą sprawę. Pasz. Bell. A. 4

b. Dobrze ten handluje, co bogu nie żałuje. Cn. Ad. 26. (bóg ci zapłaci, nadgrodzi). Co bogu, to bogu. Zegl. Ad.

39. Często ofiaruje się biesowi, co chcemy, aby świat wierzył, iż bogu ofiarujcm. Mon. 70, 746. Boga nie o-szukasz. Cn. Ad. 29. (wie bóg, czyj baran, czyj kozieł). Bóg wszystko widzi i słyszy. Cn. Ad. 28. Nie skryjesz się przed bogiem, nie umkniesz, ib. 646. Bóg cię skarżę, nie ujdziesz karania, ib. 26. (pomsta złego nie minie). Boga mając, rzekę śmiele: nicdbam nic o przyjaciele, ib. 29. (nie dbam o gwiazdy, gdy mi słońce świeci). Kogo bóg ma w swej obronie, ten w złej nawie nie utonie, ib. 351. Komu bóg jeszcze nie obiecał śmierci, ten i z grobu się snadniuchno wywierci, ib. Komu bóg co obiecał, nigdy go nie chybi. ib. Boga wzywaj a reki przykładaj, ib. 30. {ora et labora, bez pracy nie będą kołacze). Kiedy Pan Bóg za kim, któż przeciwny będzie? Pasz. Dz. 56. Bogu nic nie jest trudnego. Cn, Ad. 37. Komu bóg pomaga, ten wszystko przemaga. ib. 355. Trudno z bogiem walczyć. Rys. Ad. 68. Ryb. Gęśl. B, b. Bogu się przeciwić próżno. Cn. Ad. 37. (losowi się przeciwisz darmo. Przeciw ko-szturowi wierzgać próżno). Komu bóg rozumu nie da, kowal mu go nie ukuje. Rys. Ad. 22. Slov. Komu Pón Boh né da, kowâc né nakuge, (kto z przyrodzenia głupi, i w Paryżu sobie rozumu nie kupi). Bóg dobrych, nie złych wysłuchywa. Cn. Ad. 27. (porówn. psi głos nie dochodzi niebios). Ni bogu świeczki, ni czartu ożoga. Cn. Ad. 549. (Ni bogu, ni ludziom, nikomu niepożyteczny, nic wart). Pana Boga chwalić i diabła nie gniewać. Teat. 22, b. 11. (nikomu się nie narazić; porówn. Wilk syt, baran cały). Czy miałeś boga w sercu! Teat. 28, 104. Ratuj! kto w boga wierzy. Teat. 21, 65. (dla boga! kto poczciwy, kto dobry człowiek). Mufty kończy każdy swój wyrok: bóg to lepiej wie. Kłok. Tur. 134. {infallibilitas, jakoby bóg tylko lepiej od niego wiedział). — Bóg wie ; (twierdząc) bóg świadkiem, dali bóg, ©ott roetjL IMfirfiafttg. Bóg wie « nie wiem, nie wiedzą, (cf. diabeł wie, kat wie).

ba3 wetfS ©ott, (baś rceifS ber %.....), ntemanb roetfj e3, n.p.

Bóg ich tam wie, co oni z sobą mają, t. j. nikomu nie wiadomo, chyba tylko istota doskonalsza nad człowieka wie o tern. W tych sposobach mówienia spostrzedz można ostateczności przymiotów siły ludzkie przechodzących. Dla tego tez wyraża sie niemi liczba nieograniczona, stopień najwyższy; to wszystko zgoła, co jako nieskończone, nieograniczone, niezliczone, lub też trudne do pojęcia, siły i rozum ludzki przewyższa. Możnaby właśnie powiedzieć, że niejako nauka starożytnego pogaństwa, późniejszy zaś Manicheizm, dwa jestestwa najwyższe równie potężne utrzymujący, do dziś dnia się w językach, a nawet i w naszym zachował, ©puren beê 9D?antd)atóm tu ber ©pracze. Kto go zabił? Bóg to wie. Bardz. Tr. 359. Pan bóg wie, kiedy to będzie. Birk. Chód. 8. U ciebie rozrzutniku, węzmę-li co potym, wie-ź to pan bóg. Bud. Ap. 33. Pan bógże wie. Birk. Zam. 33. {exagerativa constructio: czy to nawet pan bóg wie). Przen. Na święty bóg wie. Rys. Ad. 42. ( * na święty nigdy); ad calendas Grcecas. Mącz. auf ben 9îttttttterê« faij. (porówn. Ruski miesiąc).— Do boga, jako przysłówek ? obficie, dostatkiem, w zbytku, co nie miara, niezliczenie, Boh, do boba, [porówn. bogaty; porówn. Lat. Deus, dives, divitiae), rctcfyltd;, tnt retd)en ©aße, ©otteâ ©egen, n. p. Do boga ma pieniędzy. Cn. Th. Do boga tam doktorów, ib. — §. Pozdrawiając i życząc: Pomaga bóg, pomóż boże «szczęść boże « daj boże szczęście, przywitanie pracującym, ©lucf Jlt! ©Iltcf auf! Rag. pomaga boogh; Bosn. pomozi ti bog; Slov. pomahóboh; Boh. bopomozy, bohpomoźe, mćhodek, zdar buh, dar pan buh; Ross. óort bï noMOiifL, ôor'B Ha noMoms; [porówn. Sorab. fbożi « szczęście, porówn. zboże, bogaty); Eccl. pa^yftca, 34paBCTByił. Odpowiedź na takie pozdrowienie: Daj panie boże. Bardz. Tr. 403. Bóg zapłać. Pomóż bóg, bracie. Rej Wiz. 147. Chciałem ci pomaga bóg (Salve) kilkakroć powiedzieć, Lecz kiedy czas do ciebie Pawle trudno wiedzieć, O którym kiedy jeszcze i dziś się nie dowiem, Com miał rzec: pomaga bóg (salve), toć bóg żegnaj (vale) powiem. J. Kehn. Fr.

70. Jaki pomagabóg, taki bógzapłać; jakie pozdrowienie, takie podziękowanie. Mącz. Slovac. gaki pomahabóh, taki boday zdraw. (©te ber ©ritjü, fo ber ©anf). I pomaga bóg nie dałbym za to. Bielaw. B.ŻŁ b. - bóg zapłać, ©ott Bejaflfê. Szkapa ta nie stoi za bóg zapłać. Rak. Pob. B.

2. (i darmobym jej nie wziął). Bóg wam zapłać za wasze dobre serce. Teat. 54, c. A. 2. Nie mam co inszego dać twej Pańskiej osobie, okrom dwóch słów, bóg zapłać. Groch. W. 603. Ross. cnactióo. Bóg zapłać, daj jeszcze. Cn. Ad. 29. («kto wziąwszy pilno dziękuje, ten się znowu wziąć gotuje). Za bóg zapłać nie wiele kupisz. Cn. Ad. 17. («darmo nic, brząknąć tu trzeba. Bez pieniędzy do targu, bez soli do domu. Grosz Pan). Podobnie; Niech ci bóg za to da wszystko dobre. Teat. 54, C. d. 2. (niech ci bóg nadgrodzi). Nieboszczyk mój ojciec, niech mu tam

Zab. 16, 285.

BÓG.

BÓG.

137

bóg da niebo. Teat. 30, 34. (Panie świeć nad duszą jego, niech mu bóg da wieczne zbawienie). — Pono ów w bogu odpoczywa. Teat. 1. b, 110. (umarł, poszedł do wiecznego pokoju), er wfjt trn §errn. Co daj boże! (na końcu mowy pobożnej » amen, niech się tak stanie). Oss. Wyr. ba§ gebe ©Ott, Slttteu!— Herb: Boże zdarz, krzyż biały, a na każdym jego rogu lilia czarna. Kurop. 3, 8. eilt Sappen. Daj boże zdrowie! szczęście! (witanie wiejskie). Oss. Wyr. — Boże daj szczęście, cny kawalerze. Birk. Kaz. Ob. 36. ©ott grüß endj! W innćm znaczeniu: Boże daj zdrowie (--niby: żebym tyle miał zdrowia), n. p. Było tego tałałajstwa, daj boże zdrowie. Oss. Wyr. (wielkie mnóstwo, do boga, do kata). Upił się; co daj boże zdrowie, («zupełnie pijany, jak bela).— Do kichającego: boże daj zdrowie; bepnt Słiefeu: jur ©encfuug, jur ©efnnb* fieit! (Vind. bug te shiwi!) Roku 590 takie było powietrze, że skoro kto w niem kichnął, zaraz umarł, i dlatego kichające pozdrawiamy: bożeć- daj zdrowie; ale dawniejszy to obyczaj. Sk. Dz. 587. Saków. Probl. 55. Kichnął; Wszyscy: boże daj zdrowie! Pot. Jow. 2, 4. (porówn. na zdrowie)! Podobnie: Pijąc do kogo: boże daj zdrowie, bepm Trtnfcn: 3j)re ©cfnnbbctt. Odpowiedź takaż. (Vind. ma-sti bug, mafa i tebi bug). — Idź z bogiem. Teat. 54. c,

A. 2. Niech cię bóg prowadzi. Teat. 34, 101. («bywaj zdrów). Vind. sdrau bodi, bug te sbivi, bug te obvari; gelle mit ©Mt! ©ott begleite bid). Zbywając kogo, i z uszczyp-kiem: idź z bogiem « bywaj zdrów; niech cię bóg ma w swojej opiece; opatrz boże; do ubogiego, nie dając mu nic, gef» in ©otteSnamcn, leb’ molli (menn man jemanben ab« ferttgt, tnfonberfjeit ben Sinnen obite Slllmofcn). Niech sobie idzie z panem bogiem, już mi go teraz nie trzeba. Boh. Kom. 1, 362. Z bogiem, babko, monety nie mam. Teat. 24, 101. Cztr. Janie nikomu riie daję; z panem bogiem. t. t. (Boss. óorB 4aerL, óors no4aer&).— Z bogiem sądź, przedawaj, czyń« podług boga, sumienia. Cn. Th. mit ©ott, nad; ©otteê Sillen, gemiffcnliaft. — Broń boże, uchowaj boże, zachowaj boże (przeciwnie: daj boże), ©ott be* fiüte, ©ott bemale, ba fcp, ©ott für. (Sorab. 1. fwarnu bożo; Boss. 6ome h36rbł, 6o*e cnacu, He^aii 6on>), n. p. Broń boże, byście nie przyszli do upadku. Paszk. Dz. 65.

Dla poratowania, broń boże choroby, zdrowia mego.....

Kras. Dos. 22. A niech mnie bóg broni! Teat. 24. c, 53. Niech mię bóg broni od tego żebym Długi czas, boże zachowaj, jedno jednej szaty zażywały. Fa-lib. M. 3. Uchowaj boże, co przemówić było, co się nie godzi, wnet się gniewała. Auszp. 25. — Napominając: broń

boże! uchowaj boże!« nie czyń, strzeż się byś nie......

Podobnie: bój się boga« miej sumienia, uważaj co czynisz, nie czyń! fünfte bid) nor ©ott! Jabl. Ez. 140. — Napominając z wy krzy linieniem : dla boga! przebóg! prze bóg! bep ©Ott! um ©0tte3 Sillen! Sorab. 1. bohgadla, bohgala.

n. p. Ale prze bóg żywy, dajże mi pokój. Teat. 24. c, 17. Prze żywy bóg! co to za śmiałość. W. Pst. VU. 2, 52. Poczujcie się prze bóg żywy, jakoście daleko od >cnoty ustąpili. Star. Pob. B. b. Dla boga! co czynicie, Źe się ustawnie ze sobą wadzicie. Jabł. Ez. 150. Dla boga! By-wałaż kiedy taka lekkość sroga. Pasz. Bell. A. 4. Ale dla

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

boga żywego! Pilch. Sali. 91. Zmiłuj się, proszę dla boga. Dirk. Dom. 80. Biel. 76. Prosi go na żywy bóg. Boh. Diab. 3, 99.— Przebóg! wyraża affekt, poruszenie, do-rozumiewając się: proszę, pytam. Cn. Th. Prze żywy bóg! przebóg was proszę, proszę ja was. t. Chciejże się zmiłować, przebóg na demną. Past. F. 112.— Niewiedząc co czynić z niewolnikami, puszczano ich przebóg. Biel. Kr. 494. (z miłosierdzia, darmo, au§ Sitleiben). Nędznych i chorych przebóg puszczano. Biel. Św. 283. W prawni-ctwie: Jeśli niewiasta w chorobie gieradę któremu xiędzu oddała z rąk swych, z krzywdą krewnych, przy czym i świadkowie byli, zowie się to przebóg darować. Szczerb. Sax. 143. ( « duchowny dar, geiftlidie ©dienfnng). Z podzi-wieniem: dajże go bogu! ( * dajże go katu, niech kaci wezmą, junt genfer, jnm ©ncfgncf). Daj go bogu, jak WPan czerstwy! Teat. 7. c, 41. Dajże go bogu, źle to w Polskim świecie, Gdy na sejmiku opój brydnie plecie. Bratk. H. 2. — Dziękując: Bogu chwała! nie mam się na co uskarżać. Teat. 9. b, 15. ©ott lob! Bogu dzięki, uratowaliśmy go przecie, t. 54. c, D. 2. Chwała bogu, żem się pozbył natręta. Mon. 65, 495. Chwała bogu, że przecie poszedł! Teat. 54. c, C. a. 2. — Wy krzyk. O Boże komuż już ufać! Past. F. 111. Wielki boże! Teat. 12. b, 134. Mój boże, miły boże, żal się boże, mein ©ott! ItC* ber ©ott! ©ott erbarme fid)! Ale miły boże, że się to cnota nigdy nie utai. Boh. Kom. 1, 341. Pożal się boże. Zab. 12, 405. Koss.— Paszk. Dz. 65. Widzi, żal się boże, iż wojsko trawę je ze głodu. Bardz. Luk. 93. — Podobnie: Może jest oszust, jakoż, panie boże odpuść, i z oczu mu patrzy. Teat. 26. c. 8. Dał nam ekonoma, bóg mu odpuść, człeka niedobrego. Teat. 54. c, C. 2. — §. Przysieki i klątwy: Przysięgam bogu, przysięgam boru, ut religio• siores soient, ne in vanum accipiant nomen (inde^ nieborak); similem mutationem habes nominis diabeł in jabłko, *bóg świadkiem, bóg wie, dalibóg, ©ott metj-ś! fo roalir ©Ott lebt! ©ott ift ntem 3eugc! Sorab. pżifzabow, pżifza-ham fzo kbohu, pżifzamazy bozi; Slovac. panu bohu prisant, prisaham. n. p. Bóg świadkiem, żem cię nie poznała. Past. F. 143. Boga mam świadka. Bardz. Luk. 2, 64. Mam boga za świadka. Teat. 49. b, 65. To mówię, bóg wie, z samej ku ojczyźnie miłości. P. Kchn. Jer. 264. Bóg widzi, że ja o tem nie myślę. Mon. 74, 142. Jak bóg w niebie, więcej nie mamy. Teat. 8,67 et 54. b, 29. Jak mi bóg miły. t. 28. b, 24. Jak boga kocham, jak sobie duśznego życzę zbawienia, niech mi tak bóg mi-łościw będzie. Mon. 73, 347. Niech mię bóg skarżę! Teat.

28. b, 73. Bodaj mi tak bóg dał! Oss. Wyr. Tak mi panie boże dopomóż, wyraz uroczystej przysięgi, fo wabr mir ©ott fielfe. Jam tego uczynku nie winien, tak mi boże pomoż i wszyscy święci. Szczerb. Sax. 338. §. II. Przenośnie: Pan Bóg* ciało i krew pańska, mtfer fierr ©ott, baS ÿ. ©aframent, Me gewetzte £oftie. n. p. Szyl-wachy, postrzegłszy, xiedza z panem bogiem idącego, do broni wołają. Kaw. Nar. 10.

Pochod: boga, bogini, bogacić, ubogacić, zbogacić, bogacz, bogactwo, bogaty, ubogi, ubóztwo, ubożyć; bogarodzica; bogdan, bogdaj, bodaj, bogobojny, bogobojność, bogobójstwoy

29

Eccl.

438

BOGA.

BOGACZ - BOGAT.

bezbożny, bezbożność, bezbożnik; bogochwalca, bogomodlca, bogomodlstwo ; bogomyślność, bogomyślny; bogonośny; Bogo-rya, Boguchwał, Bogumił, Bogumiła, Bogusław, bogosłow, bogosłowny; bożyć sieL, bożyszcze, bożek, bożeczek, boże, bożajko, bożec, Bożena, bożki, boży, bożkować się, bożnica, bóżniczy, bożogrobca, bożogrobski, bóztwo, Bożydar, boży~ sko, nabożny, nabożność, nabożeństwo; pobożny, pobożność, zboże, zbożowy; nieborak, nieboraczek, nieboraczka, nieboga, niebożę, niebożątko.

2, BOG, BOH, u, m. rzeka w Polszczę. Wyrw. G. 21. Klecz. Zd. 9. ein ftluß tu fobolien.

“BOGA, i, ż. bogini, bie ©Ottinit. Słowa tam nic było słychać o bodze Palladzie. Pot. Arg. 441. BOGACIĆ czyn. nied. zbogacić, ubogacić, dok. ubogacać; bogatym czynić, Boh. bohatiti, zbohatiti, obohatiti, obohacowati; Slovac. obohacugi ; Bosn. bogatiti, obogatiti; Vind. obogatit, po-bogatiti; Sorab. 1. wobohatźam; Rag. obbogattiti; Croat. obogatùjem; Ross. óoraTHTb, oóoraTHTb, oóoramaTŁ, 030-üOTHTb; reich machen, bereichern. Wojna jednego zbogaci, a sto ich zuboży. Rys. Ad. 74. Krawca bogacą utratnicy. Gorn. Sen. 483. Graj w kostki cały dzień, te nie ubogacą. Jabł. Ez. 93. Jehowa uboży i ubogaca. Buda. Sam. 2,

7. Twoje są Panie bogactwa, ubogacajże tych, co cię miłują. Módl. Gd. 127. Ubogacił go bóg w bydło, w sługi, w służebnice. Sk. Zyw. 1, 243. Bogacić sie, zaimk. ftdj bereichern. Kto sie prędko zbogaci, cnotą tego przypłaci. Cn. Ad. 37. Wszystko rychło źle utraci, Kto się rychło źle zbogaci. Ern. 158. Sromota z ubogich się bogacić. Paszlc. Dz. 12. Ross. pa3JKHTi,ca, pa3?KHBaTbca.— Bogacić język, bte Sprache bereichern. Wolno bogacić język słów nowych funduszem. Kor. Hor. 5. — BOGACICIEL, a, m. bogacący kogo, Hoss. óoraTmejtb, oóoraTHieib, ber 23i* reicherer; w rodź. żeńsk. BOGACICIELKA, i, bte 23creicherintt. BOGACIE przysłk. oh. Bogato. BOGACIEĆ, nijak, niedok. zbogacieć dok. bogatym się stać, Boh. bohatnauti, zbohat-nauti; Croat. bogateti, obogateti, Carn. vogateti; y ind. bogat gratati; Boss. óoraTHTb; reich werben. On był ubogim, a ja mam bogacieć! Birk. Gł. K. 37. Przemysłem ludzie bogacieją. Srnotr. Lam. 14. Robotnik pijany nie zbogacieje. Biał. Post. 199. W zazdrość, nie w pieniądze zbogacieliśmy. Warg. Wal, 100. BOGACTWO, a, ». ogólnie dostatek; skarby, dobre mienie; (przeciwn. ubóztwo, chudoba). Boh. bohatstwj; Sorab. 2. bogatstwo; Sorab. 1. bohatstwo; Bosn. bogastvo; Boss. óoraiciBo; Croat. bo-gacztvo; Carn. vogâtstvu, vogatya; Vind. vogattstvu, bo-gastvu, bogatinstvu, bogatia, blagu, blagovitnost; Bag. blôgo, nàhogljàk; ber SReic^tÇutîtt. Nie jest ci to bogactwo, mieć dość śrebra% złota; Lecz bogactwo, gdy człeka rządzi sama cnota. Zegl. Ad. 33. Prawdziwe bogactwo, jest bogactwo dowcipu. Boh. Kom. 4, 144. Wszelkie dla ludzi bogactwo znajdzie się w ziemi. Przestr. 10. Bogactwo jedzie sobie na wozie wysokim, Córka jego pycha siedzi przed nim z bystrym okiem, Fortel woźnica, chytrość i drapieztwo konie, A lichwa pani stara zworkami na łonie. J. Kchan. Dz. 312. ob. Mammona. Bogactwa szczęśliwym nie czynią. Oss. Wyr. (ob. Pieniądze). Bogactwo języka, obfitość słów, wyrazów, sposobów mówienia, i t. d.

§. Bogactwa, części pojedyncze, z których się bogactwo składa, skarby, ŚReichtlmmcr, ©chäße. Nie znalazł u niego jedno bogactwa chrześciańskie, książki, księgi święte, figury krzyża ś. i t. d. Sk. Dz. 251.    *§. Bogactwo czego,

wielkie mnóstwo, dostatek, eilte große iDfettge. Wszystko złoto i śrebro, którego tam wielkie bogactwo było, wybrał. Sk. Dz. 1118. BOGACZ, a, m. człowiek bogaty, (przeć, chudy pachołek, chudeusz). Boh. bohóć, bohatać; Slav. bogatac; Carn. vogataj, vogatin, vogatinz; Boss. óoraMB, óoraTHiia, thchhuihkl , THcamaHanaibimicb ; eilt Reicher. Job między wschodniemi bogaczami zgoła był naj-majętniejszy. Chrośc. Job. 6. (ob. Job). Bogacz a Świnia, po śmierci zwierzyna. Cn. Ad. 32. (W Litwie i na Polesiu ogień zowią bogaczem, od Boga deflexo nomine. Chmiel.

I,    26.). Przysłk. Slovac. I bohać len dwe mó w nosie dirki, gako chudobni; i bogacz tylko dwie ma w nosie dziurki, jak ubogi. Slovac. Go wóc bohać md, to wde maf si żddd; im więcej bogacz ma, tćm więcej mieć żąda. BOGACZKA, i, ż. kobieta bogata; Boh. bohaćka ; G er. eilte 3îeid)e. Strętwiajcie od strachu bogaczki! 1. Leop. Jes. 32.

II.    Wyszedł z domu młodej bogaczki. Teat. 43, b. 20. BOGACZOWSKI, a, ie, BOGACZOWY, a, e, do bogacza należący, be£ Reichen, beut Reichen juftaitbtg. -Łazarz pragnął odrobin, które padały z stołu bogaczowego. Sckl. Luk. 16. (bte tiott beö Reichen îffclje fielen). Majętność bo-gaczowa jest miasto mocy jego. 1. Leop. Prov. 18, 11. Ezop. 51. Oni nadgrodę onę bogaczowską, a my Łaza-rzowską otrzymamy. Gil. Pst. 179. b. ‘BOGAJA, i, i. bogata, bogaczka, eilte Jîetche. Jedna cnota wszystkie te przymioty nadgrodzi, Gładka, strojna, bogaja jednako się rodzi. Pot. Jow. 19.

BOGARODZICA, y, ż. BOGARODZICIELKA, i, i. Sorab. 1. boża hrodżicżelka; Vind. boshja rodniza, boshja porodniza; Bag. bogorodiza, bogorodna djevizza; Croat. bogorodicza;

norofio^iiTCAMiiiijt, noropo^Hi|it, Boss. óoroMaicpb. Najświętsza Panna, bo bóg się prawy, acz w człowieczeństwie urodził z niej. Sk, Zyw. 2, 424. Bogorodzicielka wcielonego boga rodziła. Smotr. Ap. 135. Sak. Dusz. 111. Pimin. Kam. 106. bic ©otteśgebćihrerinu, h- SDîutter ©otteć>. §. Pieśń ś. Wojciecha, którą przodkowie nasi, idąc do potrzeby, śpiewali, zaczynająca od słów: Bogarodzica dziewica, Bogiem sławiona Marya. Biel. Kr. 19. Sk. Zyw. 2, 252. Birk. Kaz. Ob. 2. ber ©chladftgefaitg ber alten ^olcit, beit mau bent h- 2lbalbert sufchreibt Vol. Leg. 1. BOGATO, BOGACIE, *B0I1ACIE przysłk. przymtk. bogaty; z dostatkiem; reich, reichlich. Kościoły budowne i bogacie nadane. Podiv. Sion. Q. Bohacie komu nagrodzić. Papr. Koł. P. Mogę bogato wydać córkę za mąż. Teat. 30. c, 79. — Oblicie, silnie, wielce, mnogo, ftarf, reichlich/ felfr. Postrzelany i krwią bogato zarumieniony, która z niego obficie płynęła. Birk, Gł. K. 51. Do tego mu i inne cnoty wielkie bogacie pomagały. Birk. Dom. 68. — Bogato czego, dostatkiem, ctmaćl in reichem Hftaaße, etwas im Überfluß. Tu koło mnie koz tysiąc, mleka mam bogato, Mam świeże całą zimę, świeże całe lato. Sim. Siei. 17. “BOGATO-MLECZNY, a, e, w mleko dostatni, mtlchretch. Wypadło jagnię i skakało, 1 bogatomlecznego wymienia szukało.

Eccl.

m.

noroB-

ctbo, R^roroB-Kiiïe Boss. 6oro6oa3iHBOCTt, 6oro6oa3-HeHHOCTb, 6.iaroneciie, Me ©otte$furd;t. Między cnotami wszystkiemi najpierwsza jest bogobojność abo świątobliwość, przez którą pomnożenia chwały bozkiej szukamy. Star. Byc. A. 2, b. Bojaźń boża, jednym słówkiem bogobojność. Hrbst. Nauk. H. 4. porówn. religia, Vind. bo-gazhastvu, boguslushnost, religionstvu; Bag. boggosetöv-nos, boggosctbvje. BOGOBOJNY, a, e, BOGOBOJNIE przysłk. boga się bojący, boga czczący, pobożny, zbożny, Boh. bohabognÿ; Carn. et Vind. bogabojezh, brumen, bogabojezhen; Bag. bogabojecchi, bogosetovni, boggocja-stovni; Ross. 6oro6oa3jmBLn1, óoroóoasHeimun, óaarone-CTHBbiH, ÓJiaronecTiibiM, óoronecTiiBbiH ; Eccl. yłctiikt,, 6oroóoa3JiiiBbiH; Sorab. 1. bohustwużownć; Cer. gotteëfürdp tig. Modlitwa, jałmużna i inne bogobojne sprawy. Sk. Zyw. 1, 64. Bogobojni twroi rozweselą sie. Budn. Ps. 119 r 74. Żywot wiedli bogobojnie. Prot. Jał. A. 2. Bogobojnie żyć, bogobojnym być; Eccl. ójarorOBBHTH, óaaroroBiuiCTBOBaTH; Boss. ójiaronecTBOBaTb.

B0G0BÓJSTW0, a ,n. Eccl. óoroyóiiicTBO, deicidium &s-oy.zoria, ber ©otteMnorM Nie było większego grzechu w świecie jako bogobójstwo. Lach. Kaz. 1, 76. ‘BOGOBOR-STWO, a, n. Eccl.

tfeopajpa, ber ©btterfrieg.

BOGATY - BOGOB.

BOGOBOJ - BOGODOP.

139

Otw. Ow. 268. BOGATY, a, e, bogactwa posiadający, dostatni, obfitujący, pieniężny, tłusty, (przeciwn. ubogi, chudy). Boh. bohatÿ; Slovac. bohati', bohatÿ; Sorab. 1. bo-haté, zbożne; Sorab. 2. bogati; Slavon. bogat; Bosn. bo-gat, bogatas; Vind. bogat; vogatt, bogasten, blagoviten; Carn. vogüt, blagovit; Rag. et Croat. bogat, blagovit; Boss. CoraTbiM, AeHeacep.ï.; retd). Nie kto ma złoto, ?ma perły, ma szaty, Ale kto na swym przestaje, bogaty. Zegl. Ad. 118. Bogatego nie majętnością, lecz uskromioną mie-rzaj chciwością. Cn. Ad. 33. Piękna i bogata. Teat. 19, b.

38. Bogate żony mężów jak sług zażywają. Boh. Kom. 2,

103. Sobaka kosmaty, jemu ciepło; pan bogaty, jemu dobrze. Dwór. D. 4. (dobrze mu z tym, że bogaty; ja z tego nic nie mam; niechaj sobie będzie bogaty). Bogaty za ubogiego nie płaci. Biys. Ad. 3. Im kto bogatszy, tym skępszy. Macz. Slov. bohati n’e mâ dos’t, aż mnoho chu-dich zeżere. Bogatemu nie trzeba rozumu. Cn. Ad. 54. Bogatemu wszystko przypisują. Zegl. Ad. 25. On nigdy nie będzie bogaty, (Vind. on bo bogat, kaker pess rogat). Człowiek przednie bogaty. Sekl. Luk. 18. (arcy bogaty, wielce bogaty). Boss. boraTeubidfi nieco bogaty. §. Bogaty, bogactwo i dostatek wydający, kosztowny, wspaniały, fofb har, prächtig, reid). Bogaty łup z nieprzyjaciela zdjął i Jowiszowi ofiarował. Warg. Wal. 74. Bogata nędza ob. Al-herunt. Niewlaśc.Na sądach się na bogatą wymowę zbierają. Sk. Dz. 125.    §. Bogaty w co, obfitujący w co, an

etiOaS rad). Bogaty w chlćb. Birk. Sk. B. Kraina ta była w meczenniki bogata. Birk. Dom. 158. Mąż w cnych przodków bogaty. Zab. 12, 8. Miasto to najbogatsze w jezdne. Warg. Cez. 93. Bogate pieniądze, wielce znaczne, fefyr anfelfttlid), fel;r betrćidfiltd). Most kamienny zbudował nakładem bogatych pieniędzy. Sk. Dz. 203.

BOGDAi ob. Bodaj. " BOGDAN, BOHDAN, a, m. Dadzi-bóg, Teodor, Fiedor, Doroteusz, Dozytcus, Teodoret, Te-odozy, Deodatus, imię mezkie, îljeobor. Nies. 1, 105. Jabf. Her.— Mon. 75, 588. Chmiel. 1, 60. (ob. Bożydar). Od boga daniec. 1. Leop. 2. Beg. 21, 19. BOGDANKA, i, z. Teodora. Mon. 75, 588. BOGINI, i, z. BOGINKA, i, i. zdrbn. niebianka, boga, świecica, Boh. bohyn’e; Vind. boginja, bogiza; Carn. bogina; Sorab. 2. bohgowka; Sorab. 1. bobowa, pżibohowa; Croat. bosicza; Bag. boxiza; Bosn. bosgięa; Boss. óorinm; Mc ©Mtintt. 0 święta moja jedyna bogini. Bast. F. 252. Koło nas skakały leśne boginki, bożeczki. Nar. Dz. 5, 51. Nimfa, boginka. Urs. Cr. 146. Nimfy wód i lasów; Eccl. pycajKH. Bogini deszczu, Vind. et Carn. Marna. — Bogini pracy, Agenoria, Carn. Marża. — Bogini zboża, Carn. Yolufia, Yoluta, a vol medulla grani triticei. Bogini wesela, AYenera, Eccl. JlaAO, Jla^a, (ob. Ład). BOGNA, y, z. imię matki ś. Stanisława, niby Boże na tobie. Chmiel. 1, 60. eilt SSciDcr* liante. ‘B0G0BÓJCA, ‘BOGOUBIJCA, y,

KÏHi|a, deicida, {ïsoxzôvog, ber ©OtteMttbrber. Żydom bo-goubijcom biada! Sak. Kai. D. T.

BOGOBOJNOŚG, ści, z. czczenie boga, Boh. bohobog-nost; Carn. bogabojęzhnost; Find, bogabojezhnost, brum-nost, boshij strah; Sorab. 1. bohabojafnoscż, bohuszwu-żownoscż ; Eccl. 6oro6oH3HOCTL, EiuroBupïe, baaroroBuił-

noroKOftbCTKO,

**BOGOBYTNY, a, e, boga bytnością zaszczycony, mit ©otte3 ©egemnart erfüllt. Ty dziś już odpoczywasz w bogobytnym niebie, limit. Tr. C. ‘B0GÓCH0DNY, a, c, Eccl. ôoroxoA-HbiH, Deo pervius, ■dtoßadiarög, OOU ©ott betreten. *BOGO-CHRONNY, a, e, Boss, ci Eccl. öoroxpaHHbifi, {tsopvlux-zog, od boga strzeżony, non ©Mt befd)ü$t. BOGOCHYVALCA, y, m. wychwalacz, wielbiciel boga, eilt ©otte3öerel;rer, ©ob ieêlobpretfer. BOGOCHWALEME, ia, n. Eccl. CoroxBaaenie. (*2, hymn), bic ©otteêoerelfrung, Sobpreifung ©otteM BO-GOCHWALNY, *BOGOCZCI\YY, a, e, czczący boga, ©ott oereftrettb, Bag. boggosetovni; Eccl. óoronTHBbiH, Substant. óoronecTiiBcm) czciciel boga, óoronecTByio, óoromy, titoGißtor, czczę boga; óoronecrabiH, {ksóamzog, a Deo honoratus, instar Bei honorandus. B0G0CZŁ0WIECZY, a, e, należący do bogoczłowieka, ©ottutcnfd) », ben ©ottmem fd;en betrefenb. Jezus Chrystus w równej chwalebności, bogoczłowieczcj osoby sprawą, z ojcem usiadł. Smotr. Lam. 209. BOGOCZLOYVIËK, a, m. Eccl. et Ross. óoroneao-b-bkb, ber ©ottmcnfd;. S. Paweł nie dzieli Chrystusa od człowieka, ale z bogoczłowiekiem, to jest z bogiem i człowiekiem Panem Chrystusem być żąda. Smotr. Ek. 29 et

19. ‘BOGODAJNY, a, e, Boss. óoroAaniibin, od boga dany. non ©Mt gegeben. 'BOGODAR, u, m. Boss. 6oro4apie, 6o-roAapeHie, dar boży, ©otteêgefdfenf, ©otteêgabe. *BOGO-DARNY, a, e, od boga darowany, Boss. óoroAapnbift, oon ©ott geftfyenft. 'BOGODOGODA, y, z. Eccl. EoroHroAie, &MQMTzi'a, deo placendi cura, staranie, by bogu się podobać, bie ©ottgefäHigfeit, baê 35eftreben, ©ott ju gefaûcn, 6o-royroAHbiii, deo placens {hdgscjzog, gottgefällig; öoroyrom-Aaio, deo placeo,’&suQSGzéa. BOGODOPUSTNY, a, e, Eccl. óorononycTHbiH, óbrcaiomin no öomieaiy nonymemio, z dopuszczenia bożego zdarzony, auf ©OtteS Bulaffen gefd)C^en. ‘BOGODUCHY, a, e, Eccl. 6oroAyxHOBeHHbin, deo afßa-tus, fttonvevazog, natchniony, gottbefeelt. *BOGODZIELNY,

Jak

Gororiwro-

a, e, Eccl. KoroynTeniaii, 4UÖCTByiomiH no B-iiaHiio óo-îKCCTBeHnosîy, przez boga działający, göttltd) mtrfenb, bttreh ©ott mirffam. BOGODZIETNOŚĆ, ści, z. Eccl. óorona4ie, {btotExvia, divina soboles, ©otteöfiubfchdft, ©ütteêîiltber. *BO-GOGRAD, u, m. Eccl. 6ororpa4b, Oeńnohg, boże miasto, ©otte^ftabt. BOGOJAWICIEL, a, m. Eccl. óoroaBiiTe.ib, -d-soqiâvtœQ, objawiacz boga, ber ©otteêoerfünbtger. BOGO-JAWIEWIE, 'BOHOJAWLÊNIE, ia, ». 3. Boss. óoroaBae-Hie, trzech Królów Święto, Epiphania, bie ©rfdjcimtug ©brtfti. Święto Theophaniarum, po Rusku bohojawlenie. Sak. Kal. B. 3. Smotr. El. 8. Pimin. Kam. 404. — Boss. óoroflB.ieHCKin, trzechkrólowy, 2)tety * $Öntg$ «. 'BOGOJE-ZYCZNY, ‘BOGOMOWNY, a, e, Eccl, 6oroaabiuetn,, Veó-ylorrcog, bożym językiem mówiący, mit ©otte§ Btwge fpre* chenb. *BOGOIMIEŃNY, a, e, Eccl. óorOHMCHHbin, d-sówpog, od boga zwany, bożym imieniem nazwany, göttlich benannt, ôoromviCHie, łłeowpła. *BOGOKRADZCA, ob. Świętokradzca. BOGOKSZTAŁTY, a, e, Eccl. KoroKiitbHT, ^osidyg, gott* geftaltet, ©ott «(mitel;. B0G0LUB1EC, bca ,'m.Boss. óoro-Äw6eu,T>; Bag. bogogljubnik; Dal. boglyubnik, Croat. bo-golyubytel, bogolyubnik « lubiący, kochający boga, ber ©ott liebt, ein ©ottlieber. Prawdolubcami i bogolubcami ponazywali się, ale prawdziwie są krzywosłówcami. Smotr. Ap. 84. BOGOLUBNOŚĆ, ści, i. kochanie boga, bte Siebe ju ©ott, Boss. óoro.noóic, Bag. bogogljubnos, bogomillos, bogogljubstvo; Croat. bogolyubnoszt, bogolyubsztvo. BO-GOLUBNY, a, e, BOGOLUBNIE przysłk. Boss. Óoroiro-ÓHBbifi, boga kochający, ©ott liebeitb. BOGOMADROŚĆ, ści, i. Boss. óoroMy4pie, theosophia, znajomość rzeczy bożych, bie ©otteśmeiMjett. BOGOMADRY, a, e, Boss. óo-rOMy4pŁin, göttlicljmeife ob. teolog, bogosłów, bogomowca. ‘BOGOMĘZKI, a, ie, bogoczłowieczy, ©ottmenfd) =. się nie mamy zadziwić bogomęzkicmu twemu porodzeniu! Pimin. Kam. 230. BOGOMŁŁY, a, e, bogu przyjemny, ©ott angenehm, gottgefällig. Zygr. Gon. 288. Boss. óoroy-r04in.iM, Carn. bogulub; Bosn. bogumilli, ob. Bogumił. BOGOMODLCA, y, m. modlący się do boga, Bag. bogo-moglja, bogómolaz, pomólnik, Boss. óoroMOJtenB, (pielgrzym) óoroMOjitinHK-B, ber Seter ju ©ott, ber ©otteéanBeter. Prawdziwi bogomódley modlić się będą ojcu w duchu i w prawdzie. Budn. Joan. 4, 23. — W rodzaju zeńsk. Boss. 6oroM(MhKa, óoroMOiBHHiia, óoroMoafcmmta. Bogomodlącą być, bogu się modlić, Boss. óoroMoabCTBOBaTL. B0G0-MODLNY, a, e, bogu się modlący, nabożny, ju ©ott be* tCttb, Boss. 6oroM04bHbiH, Bag. bogomolni. BOGOMÓDL-STWO, a, ». Boss. óoroMOJibCTBO, óoroMoaie, modlenie się bogu, baö Seien ju ©ott, bie 31nbad;t, bad ©ebet. Bo-gomodlstwo za mnie i za inne dusze. Sk. K. N. 644. Kapłańskie bogomódlstwo. Jan. Wz. A. b. O ceremoniach i bogomódlstwie starożytnego kościoła. Biał. Post. 9. Bo-homódlstwo. Weresz. Kijów. 39. BOGOMOWCA, y, m. o bogu mówiący, bogosłów, teolog. Klecz. Zd. 74. ber ©ot* teögelehrte,    BOGOMOWNY, a, e, o bogu mówiący,

teologiczny, theologifd), oott ©ott rebettb. Eccl. niiRTt, BOGOMYŚLNOSĆ, ści, z. Eccl. óoroMbicaie, myślenie ô bożych rzeczach, bte ^Betrachtung göttlicher ®inge, bie Sefchaulichîeit, bad befd;anlichc Scben. Jeden stan ludzi zależy na samej pracy, drugi na rządzie, trzeci na bogomyślno-ści i nabożeństwie, jako duchowni. Petr. Et. 50. Bąwiła sie ustawiczną bogomyślnością, w modlitwie, w postach, w czytaniu pisma ś., w rozmyślaniu spraw bożych. Sk. Żyw. 4, 178. BOGOMYŚLNY, a, e, BOGOMYŚLNIE przysłk. Boh. bohomyslny; Er,cl. óoroMbicieHHbin, zatopiony w bogu, in ©ott vertieft, Óefcf;aultrf;. W Maryi i Marcie dwa żywotów ludzkich na świecie kształty, t. j. pracowitego i bo-gomyślnego nam pokazują. Zrn. Pst. 5, 660. b. 'B0G0NA-ŚLADOWANIE, ia, ». Boss. 6orono4pa*anie, staranie sie bogu być podobnym, bie 9?adjahmuug ©otteik 'BOGONA-ŚLADOWCA, y. rn. Eccl. 6orono4pa;KaTe.ib, ber ©ott nad]* aljntt. ‘BOGONiENAWIDNIK, a, m. Boss. 6oroHeHaBH4ei4B, boga nienawidzący, ber ©ottcMiaffer, óoroneiiaBHCTBOBarb, boga nienawidziéé. ‘B0G0NIEW1ASTA, y, z. Boss. óoro-neBbcTa, bogu oddana panna; epitet N. P. bte ©ottoerlobte. BOGONOŚNY, a, e, boga (w sercu) noszący, (Boss. et Eccl. óoroHOCHbiil, Eorouoaijh ⁵ natchniony), ©ott (ittt §erjen) tragcitb. S. Ignacego dla jego wielkiej miłości ku Panu, bogonośnym zwano. Sk. Żyw. 4, 73. Czemu cię tak zowią, rzecze cesarz, bogonośnym? A on powiedział : kto Chrystusa w sercu nosi, każdy tak nazwan być może. ib. 74. *BOGOOBBAZIE, ia, ». Eccl. óorooópaaie, iïsoTvnîa, Del imago, obraz boży, ©otte$ Stlb. *B0G00D-STĘPCA, y, m. Boss. et Eccl. óorooACTyriHHirb, óorooT-CTynnHKb; który od boga odstąpił, odpadł, ein 00U ©ütt 2lbgefallner, Stbtrunmger. W rodź. zeńsk. óorooTCTynunua. 'BOGOPODOBNOŚĆ, ści, i. Boss. 6orono4o6nocrb, podobieństwo do boga, bte ©ottdlmiidjfcit. *BOGOPODOBNY, a, e, podobny do boga, Boss. óoron040ÓHbiH, gottdlmlich. łB0G0P0JĘTNY, a, e, Eccl. óoronocTHJKiibiM, od boga mogący być pojętym, ftsólrjnrog, bloß ©Ott bcgreifltd); 6o-óoronocTinKiiocTb, i9soksxpi'a. *BOGOPOS<ŁANY, a, e, Boss. óoronocaaimbiM, od boga zesłany, gottgcfenbet. ‘BOGOPOSŁU-SZNY, a, e, ‘BOGOPOSEUSZINIE przysłk. Boss. óoronocayiu-Hbin, gottgeljorfam ; óoronocaymaHie, 'bogoposłuszność. *B0-GOPOZNANIE, ia, ». poznawanie boga. Eccl. r.nrrmoyinnïr bte ©otteSerfenntniß. *BOGOPRZECIWNY, a, e, *B?OGO-PBZECIWNIE przysłk. Boss. óoronponiBHbiil, bogu się sprzeciwiający, gotteömibrig. 'BOGOPRZEPOWIEDNIK, a,

m. Eccl. noroiiboiioiti>ibitiiKT>, ^r* ö'£0>crlQv£ > przepowiadacz boga, ber ©otteSoerfunbiger. ‘B0G0PRZEJRZEN1E, ia, ». zrządzenie bozkie, Eccl. óorocMOTpeHie, ©otteêoorfchung. *BOGOPRZYJEMNY, a,e, 'BOGOPRZYJEMNIEprzysłk. Boss. óoronpiflTHŁifl, przyjemny bogu, ©ott angenehm. *B0G0-PRZYJMICIEL, a, m. Eccl. Koron(>HHMhi|b, óoronpieMHiiKi, Cr. ’&todtxTMQ, przyjmujący boga, ber ©Ott flufttiutmt, ©oh te#eivtrtl;cr. BOGORÜDZÈME, ia, ». Boss. óoropo*4enie, rodzenie się boże, ©otted ©eburt, (ob. boże narodzenie); 6orop05K4CHHbiH, należący do bożego rodzenia, ©otte3 ©e* burt hetreffettb. ‘BOGORODZICIELKA, ob. Bogarodzica. *BO-GORÓWNY, a, c, Eccl. paBHOÓomiH, równy bogu, gott* giętej. B0G0R0ZUM, u, m. Eccl. óoroyMie, ijoropt^BMie, rozum boży, ein göttlicher Scrftanb; óoroyMHbw, óoropa-3yMHbiß, Gr. -d-EocpQOJv, göttlich oerftanbig. *B0G0RUCHY, a, e, Eccl. 6or04BH*iibiH, od boga poruszony, Gr. t9soxivrjrog, göttlich Bewegt. BOGORYA herb, żelezca duże od strzał

BOGORZADZ - BOGUM.

B 0 H A T - B 0 J.

141

ner * 9?ame. W rodź. zeńsk. BOGUMIŁA, y, i. imię kobiece, Theophila. Mon. 75, 588. ©ottliebe, ein 2öeiöentame. Zaśpiewaj, coby trudnej Bogumiły Uszy lubiły. J. Kchan. Dz. 248. §. 2). Bogumiła, ptak, emberiza citrinella Linn. ber ©rünftnf. Tr. (ob. Boguwola). ob. Bogomiły. BOGUSŁAW, a, m. imię męzkie, flsoxlrjg, Boguslaus, (ob. Boguchwał), Soguflauö, ©ottlob, ein SDïannfrtame. Mon. 75, 588. Chmiel. 4, 60. BOGUWOLA, i, z. ptak, wilga, wy-wielga, Slavon. vugga, ber ©olbftnf. Cn. Th. pod słowem: Wywielga, chloris. BOH rzeka, ob. Bóg rzéka. BOHACIE,

odłamane, jedno do góry, drugie na dół obrócone; na hełmie paw. Kurop. 5, 7. ein Sappen.

BOGORZĄDZTWO, a, n. teokracya, Ross. öoronanajiie, bte ^eocratic. BOGORZĄDNY, a, e, tcokratyczny, Ross. óoroHana.ibHbiil, tbeocratifch.

‘BOGOSĄDNY, a, e, ‘BOGOSĄDNIE przystk. od boga sądzony, Eccl. 6orocy4iibiH, Gr. fiEoxglzog, non ©ott gerietet. HJOGOSŁOWIĆ 1). ob. Błogosławić. 2). O bogu i bożych rzeczach mówić, teologią się bawić, oon ©Ott Ullb göttlichen Singen Çanbcln, ben 3:^e°l°0cn machen. Dziwna rzecz pisma ś-. nicbyć wiadomym, a bogosłowić ważyć bogacie ob. Bogato.

óoraTbipb, xpaöpeub, pbiuapb, KHTa^B, cmhihkü, repon; upoił; Boh. rek, hrdina, Sorab. 2. wèrch, rischar; Sorab. 1. rćcżera; Vind. junak, jenak; 6’arn. junak; Bosn. junak, vitez; Rag. junak, vitez, hrabrenik; Croat. et Slavon. junak, vitez; tlung. vitez); walecznik, rycerz mężny, ber ipelb. ’Bohaterz. Klon. Wor. 24. BOHATERKA, i, i. BOHA-TERZYCA, y, z. (Ross. óorarupKa, Sorab. 2. w’erchowa; Vind. junakinja; Croat. vitezicza, viteskinya; Rag. viteziza; Hung. vitezné); walecznica, rveerka, bie ^elbtltn. Dumna bohatyrzyca. Stus. Num. 2, 11. BOHATERSKI, BOHA-TYRSKI, a, ie, należący do bohatera, gelben*, (Ross. 6o-raTbipcKiu, 64aro4yuiiibiH, repoficKm, nponcKÜi, BHraaeBŁ, B36panHbiii, B036panHbiii; Eccl. xpaôpcKiîi; Boh. hrdinsky, Sorab. 1. réezerski; Bosn. vitescki, junacki; Rag. vitescki, iunacki, hrabrenski; Vind. vitesbki; Croat. vitéski, vitesski, Hung. vitozloe; Carn. junashkè).. Hańba bohatyrskie dzieci. Rys. Ad. 16. heroum filii noxae. Bohatyrskie męztwo pokazuje się w pogardzeniu własnego zdrowia. Birk. Krzt. 24. Bohaterski wiersz, epopoeia, baö |)elbengebid)t. GoL Wym. 402. Homer bohaterskiego wiersza jest autorem, W tysiąc lat Wirgiliusz poszedł jego torem. Dmoch. Szt. 58. Bohaterskie czasy, bajeczne. — Przystk. bohatersko po bohatersku, helbcnmäßtg. Cnota jest prawdziwa, umieć znosić po bohatyrsku, a czuć po ludzku. Mon. 69, 154. BOHATEROWY, a, e, należący do bohatera, gelben*. Ross. óorarapeBT*. BOHATERSTWO, BOHATYRSTWO, a, ». umysł i postępowanie bohaterskie, £>elDcnmuth, gelben* geift, |)elbenmefen; Ross. óoraibipcTBO, repoficiBO, upoM-ctbo; Carn. junashtvu; Rag. junasetvo, hrabrenstvo; Croat. vitèstvo, Vind. junakoserzhnost, junaknost; Boh. hrdinstwj. Stałość prawdziwym jest bohaterstwa gruntem. Zab. 12, 153. W duszy tylko wspaniałej bohaterstwo słynie, Z o-krucieństwem złączone w niesławie wnet zginie. Teat. 44,

się. Smotr. Ap. 26. Eccl. óorocjOBCTByio, 6orocjiOB.uo, BOHATER, BOHATYR, a,m. Tatar, behader, (Eccl. et Ross. theologice loquor, Gr. tteokoyœ. BOGOSŁOW, a, m. 4. bogomowca, teolog. Klecz. Zd. 74. Boh. bohoslow; Carn. bogavednek; Bosn. et Rag. bogoslovaz; Vind. bogovu-zhen, bogosastopen; Croat. bogoslovëcz; Ross. et Eccl.

sorocÄOKMiK RorodtoKik, ^r ©otteögeleprte, Geologe. BO-GOSŁÓW INY, a, e, teologiczny, tljeologtfch, Rag. bogo-slôvni; Croat. bogoszlovni; Vind. bogasnanski, bogaflouni;

Ross. óorocjiOBOB-b, 6oroc.iOBHuii, óorocjiOBCKiH. Bogo-słowni meżowie Dyonizyusz z Arcopagu i Nieephorus Smotr.

Lam. 103. ‘BOGOSŁOWSTWO, a,'n. BOGOSŁOWIE, ia,

». teologia, Boh. bohoslowj, bohomluwectwj; Croat. bogo-szlovsztvo, bogoznansztvo; Bosn. et Rag. bogoslovstvo;

Slavon. bogoslovica, Vind. bogasnanstvu, bogaslouje, bo-gonavuzhnost; Carn. bogavednost; Ross. óorociOBie, bie ©otteögelahrthcit, Rheologie. *BOGOSŁUŹENIE, ia, ». służenie bogu, Ross. óorociyateHie, baö ©ott bienen; Ross. óorocjiy*HTe.ib kapłan, ber Wiener ©otteö. *BOGOSTWO-RZONY, a, e, Ross. öorocoxBopeHHbiM, stworzony od boga, oon ©ott erraffen. *BOGOTOCZNY, a, e, Eccl. K0_ roTOVhtiT a De0 ßnditur, Gr. {hsoggvzog, oon ©ott herfUeßeub.’ ‘BOGOUBIJCA ob. Bogobójca. BOGOWIDZ, a,

BOGOWIDZCA, y, m. Eccl. eoroRH^hiih, 6oro3p«TCJib, który boga widzi, &et7izr]ç, ber ©eficr ©otteô, ber ©ott fieht. Bogowidzcę Mojżesza usłuchawszy. Smotr. Ap. 1. lioroRHymiïe, r.oio/jri.NÏc, 'Osonzia. B0G0WŁADZ1W0, a, n. teokracya, bogorządztwo, Eccl. 6oro4ep5Kaßie, Ross. óoroHanajiie, bie ütheofratie. BOGOWŁADNY, a, e, BO-GOWŁADNIE przystk. tcokratyczny, Eccl. 6oro4epmHMbiH,

Ross 6oroHana.ibHŁiH; theocratifd). ‘BOGOWODZENIE, ia,

». Eccl. 6oroBO?K4eHie, üsaycnyla, wodzenie, rządzenie boskie, ©otteöleitnng. BOGOWY, a, e, boży, ©ottećL, göttlich. Ze zawsze bóg razem był ojcem, dla tego w tym wyznaniu mianujemy złączone imiona bogowe i ojcowe.

Kucz. Katch. 4, 38. 'BOGOZŁACZNY, a, e, ‘BOGOZŁA-    d. 52. Mo-n. 73, 451.

CZN1E, przystk, z bogiem połączony, Ross. óoroconeiaH- ‘BOHATY ob. Bogaty. BOHDAN ob. Bogdan. ‘BOHOJAWLE-HbiH, gottoereint. 'BOGOZNÀNIE, ia, ». poznawanie boga,    NIE ob. Bogojawienie. BOHOMAZ, a, m. z Ross. malarz

Ross. 6oro3iiaHie, Eccl. GoroKityntiïe ©otteöerfenntniß.    mizerny. Mon. 75, 588. N. Fam. 49, 102. ein elenber

BOGOZNAWCA, y, z. znający boga, ber ©otteöerfenner,    Sahler, ein Schmierer, %iltgcnîlcÆer. BOHOMODLSTWO

Eccl. BoroKH4bi|b ■Osoyraazyg. BOGOZYW, a, e, Rag.    ob. Bogomódlstwo. BÖIG się ob. Bać się. BOJSKO ob.

bogoxlv, bogoxivaz, religiosus, bogu żyjący, zbożny, po-    bojewisko.

bożny, ©ott febenb, gottfeelig, fromm. BOGUCHWAŁ, a, m. BÓJ się ob. Bać się.

wojna, żołnierka; ber ^autpf, bte ©chlast, bie ©chlagerep, baö ïrefen, bie ^elbjd)lacht, ber^rieg; Boh. bog; Bosn. boj, rrivanje; Slavon. bój, bitva, batalia, borénje; Vind. boi,.

imię męzkie, Deolaus. Jabl. Her.— Mon. 75, 588 ©ott- BÓJ, oju, m. bicie, walka, zabijatyka, bitwa, wojowanie, lob, ein Sdnner * 9îame ob. Bogusław. BOGUMIŁ, a, m.

Boh. Bohomil, imię męzkie, Theophilus, Deogratus. Nies, i, 103. Jabl. Her.— Mon. 75, 588. ©ottlieb, ein San*

Stat. Lit. 379. Poturemnego od szlach-

boj, shoudnu bijcnje, sboud, shouduvanje, voiskovanje, bitje, bijenje, voi; Garn, voj; Dal boy, rath, rat; Rag. booj, bienje; Croat. boj, tabor; Hung. baj, vivas; Ross. bob, cpaatetne, (Eecl. KOłl » wojsko, uomihtTKO, ßOHHCKoe

*    boj, bitwa, wojna * paioóopcTBO, paTOBanie; Gr. ßoy

clamor, pugna, ßorjv àyaftôç beüo strenuus. Homer. II. B. 108. Durich. Bibi. 1, 326. inde Bojemi dicti et Bavari vel Vojari. Bolioricz. ob. Bić, ob. Wojować, wojna). W boju znać, nie wieży, żołnierza mężnego. Błaz. TŁA. 6. Zdatny do boju, i do pokoju. Cn. Ad. 388. (przeciwnie: ani do rady, ani do zwady). Kto nie ma zbroje, mijaj boje. Cn. Ad. 388. Wszyscy i ręce i oczy do boju obrócili. Warg. Cez. 77. Zastęp się skupił, i sam sobie w boju był przeszkodą ib. 50. Cezar trzysta bitew wstępnym bojem z Gallami wygrał. Warg. Cez. praef. F. 3. (attakami, natarczkami, augrtpmctfe). Bój toczyć, bitwę wydać, Vind. storiti, narediti, boj dershat, klati, bojovat, shouduvat, cbt Treffen liefern. Wielka to złość, kto bój wewnętrzny toczy. Bardz. Tr. 24. (wojnę domową prowadzi). Gdyby kto komu uczynił gwałt, bój, rany, szkody, rozbój i zabójstwo..... Stat. Lit. 14G, (gwałtowne bicie, gemaltfamcś

©cfylagett, ©djlagem;).

BOJAR, BOJARZ, BOJARZYN, a, m. od boju, pierwiastko-wo bohater, walecznik, wojownik, urfpriiugltd), ettt Ärtegcr, ein $elb. Jezus jakby mocny bojarzyn nagolował się prze-bieżyć drogę. Wrobi. Źołt. 40. Za owych czasów, gdy bojarze żyli, Bogowie w niebie jadali i pili. JabŁ Ez. 33. (Rag. bojar, vojnîk, vojnîcjâr; Vind. vojarin, dux militum, Carn. vojar, vojarnèk « panujący, władzca; Garn, vojariti

*    panować; Ross. óoapmrB, óapinrE, wielki znaczny pan, GoapneHOKS, óapMenont panicz, óoflpimina * pańszczyzna). Bojarowie w Moskwie Panowie znaczni, szlachta, tu 9îujb lanb: grofjc yontelptte Herren, Itofier 31bel. Bojarowie huczni, dumni. Zołk. Mskr. GO. §. Bojarowie w Litwie byli po-śrzedniczym stanem między szlachtą a chłopami; jedni byli putni, którzy z gruntu wojnę służyli, drudzy służko-wie, do usług zamkowych, wożenia listów, wyciskania podatków i t. d. Słowo bojarzyn dawano w przywilejach Polsko-Ruskiej szlachcie. Czack. Pr. 1, 306. eilt Sojar, tu Stttkucn, Éfttelbtng jrotfcfyen ©belntattn tutb Gatter. Najzacniejsze imię abo ustawa, abo się w bojary a z bojarów w chłopstwo obraca. Rudn. Ap. 11. Zâ wolą panów, szlachty, przełożonych i bojarów ziemi Litewskiej... Herb. St. G37. Jeśliby który człowiek stanu prostego, bojarzyn abo ciachły

cica brać mają 48 groszy, a od bojarzyna putnego, człowieka prostego 24. ib. 151. Bojary putne, którzy z listami starostów i dzierżawicc naszych jeżdżą..... Vol. Leg.

2, 1233.    *§. Gwałciciel, gwałtowny człowiek, uciemię-

życiel, ein (§emalttl;attgcr, ein Unterbrücfer. Niechaj będzie biskup nienaganiony, nic gwałtownik, nie bojarzyn, ale skromny. Źrn. Pst. 2, 414. b.— BOJARSKI, a, ie, do bojara należący, in SïujManb: non kftern 2(bel, Imdjabelig ; Ross. 6o-apcKifi, óapcKoii pański ; in SReußen ttnb Stttfiauen: abeltg, gc* ntetuabeltg, tum gemeinem ntebrtgen ©taube. Prawa bojarskie, za któremi szlachta w Ukrainie wsie lub grunta z kondycyą obrony zamków posiada.... A. Zam. 116. ba$ £aitbabelrecf)t.

Bóg oczy wysokie i niewstydliwe bojarskie poniżył. Birk. Zam. 2. B0JARSTW0, a, n. 1) godność bojarska, bte $0» jarfdjafL ber ©taub etueé Sojaren ; w Moskwie senatorstwo, in Jhtßlaub, bte ©enatoreumürbe. Prosili posłowie Moskiewscy hetmana, żeby się przy bojąrstwach, to jest przy senatorskim powołaniu zostali. Zołk. Mscr. 57.    §. Stan

szlachty Ruskiej i Litewskiej, ber ffiufftfdfe unb 8ittl>ainfd)e 2lbelftanb. 2). Zbiorowo bojarstwo * bojarowie, Słojareit. BOJARZ ob. Bojar. ‘‘BOJARZY, a, e, wojowniczy, bitny, waleczny, rycerski; frtcgertfd;. Lud bojarzy, prócz zniewie-ściałości, wszystko przepuszcza młodzieży. Staś. Num. 1,

39. BOJARZYN ob. Bojar.

BOJAŹLIWIE, BOJAŹLIWO przysłk. BOJAŹLIWY, a, e, przymiotu, skłonny do bojaźni, łatwo się bojący, dający się łatwo postraszać, jur fturdjtfamfett geneigt, leicfyt fürdp teitb, letdjt furd/tfam jtt madjett, fnret/tfam; Slovac. bogazliwÿ, bâzniwÿ; Boh. bâzliwÿ; Slavon. bojazljiv, strashljiv; Vind. bojczhliu, sbatliu, zaglou, zagou; Croat. bojazliv; Sorab.

1.    traschiwé; Bosn. strasciv, plasciv; Carn. zagliv, zagov, zagoviten; Ross. ôo/miiBbiîi, CTpaxoBaTbin, CTpaumiBbin, 3ræacjiiBbiH, yra<acTJHBTi, 3acTbHUHBbm, TpycjMBbm, poôidn, Eccl. kom^iiiikt*, CTpoxJHBx. Różnica jest między bojącym się i bojaźliwym, jak między pijanym a pijakiem. Pilch. Sen. 119. Zowiemy bojaźliwego właśnie tego, kto ma z przyrodzenia, iż liścia się, gdy chrośnie, boi. Gorn. Sen. 291. Go po bojaźliwym starcu, który codzień umiera! Sh. Dz. 305. Gzegoć drży ręka bojaźliwo? Bardz. Tr. 484. Przysł. Slovac. Pes bazliwi wic sćeka, neż hrize. BOJA-ŹLIWIEC, wca, w. tchórz, człowiek bojaźliwy, trusia, ein Aurcfjtfamcr, eilt £>afc; Boh. bśżliwec; Slavon. strashljivac; Ross. Tpycea, Tpycï. Jak bojaźliwiec ostatni od walki oddalił się. Karp. 2, 25. BOJAŹLIWOŚĆ, ści, i. skłonność do bojaźni, tc.horzliwość, bie gurdftfamfett; Boh. bogócnost, bâzliwost, strassliwost; Vind. bojezhnost, sezbjost, bojczhlivost; Carn. bojezblivost; Croat. bojezlivozt, bojazlivoszt, bojaznoszt, ztrashlivozt ; Ross. 6oH3JiiiBOCTb, dpaxoBaTOCTb, CTpaumt-

BOCTb, y^KaCJHBOCTb, 3aCT1îHlIHBOCTb, pOÓKOCTb, pOÓOCTb. Turkom pospolita bojaźliwość gromić, A gdy się im zastawisz, gotuj się ich gonić. Paszk. Dz. 57.

BOJAŹŃ, źni, z. banie się, lękanie się czego, bie §urd)t; (Rag. bojazan ; Ross. óoa3Hi>; Boh. et Slov. bózen ; Sorub.

2.    bojafn; Sorab. 1. boyoscż , boyostka; Hung. boiaszas; Bosn. strâh, predanje). Bojaźń, niespokojność duszy, myślącej o czym przyszłym. Cyank. Log. 39. Przypadł strach i bojaźń na wszystek lud. 3 Leop. 1 Mach. 7, 18. (strach i trzęsawica). Cofa się przelękniony, a bojaźń mu blada Zimnem kości przeszywa i lice osiada. Dmoch.

U. 1, G8. Wielu z bojaźni dobrych jest, nie z niewinności. Min. Ryt. 4, 155. Więcej tych, którzy się bo--jaźnią do dobrego przywodzą, niż tych, którzy miłością

i prawdą. Sk. Dz. 198. Bojaźń boża, pańska, banie się boga, czczenie boga, bogobojność, bte $ltrcfyt be3 £ernt. Bojaźni was pańskiej kruciuchno wyuczę. Kanc. Gd. 320. - Z drugim przypadkiem bojaźń czego, obawa czego, bte gurdft tmr etnurô, bte Seforgntß. Wstyd, jest bojaźń złej sławy. Gorn. Dw. 271.- W liczb. mn. bojaźni, obawy, Seforgutffc, fôümmermffe. Tłumacz mi twoje

i udeptane. Cresc. 150. Na bojowisku jest ziarno, są też i plewy. Karnk. Kat. 71. Wiatr uniesie, co żadnej wagi na boisku nie ma. W. Pst. W. 49. O młoćbo moja, o zboże bojska mojego. Radź. Jes. 21,

10. Mówią to chyba na bojsku. Oss. Wyr. (chłopi, prostacy o tym gadają, baby na trecie).

*BÓJK, a, m. wół Podolski. Kluk. Źw. 1, 204. ein ^eboli* fdjer Dd)3. ob. Byk.

BOJKA, i, i. zdrobn. rzeczownika bój, Ross. óoiiKa, ła bitwa, ein Heiner Santpf. Do wdzięcznej bójki się zbiegały, Wnet się na harce mężnie wyzywają, Wnet słodkie razy wzajem sobie dają. Past. F. 70.

"BOJOGROMNY, a, e, w wojnie straszny, furdjterlicfy tnt Kriege. Bojogromna dziewoja przybyła, belli metuenda virago. Zebr. Ow. 50. BOJOWAĆ czyn. intrans. nied. boj toczyć, wojować, bić się, friegen, Śłrieg fiteren; Boh. bogowati, bogugi; Vind. bojovat, bojuvati; Garn. vo-jûjem se; Dal. voyevati; Ross. paTOBaTt; Eccl. paTOôop-    BOJSKO    ob.    Bojewisko.    BÓJSTWO w składanych :    królobój-

CTBOBaTii. Łokietek bojował z Krzyżakami mężnie. Papr.    stwo,    matkobójstwo,    ojcobójstwo, i t. d.

Gn. 1082. bortunnie bojować. Szczerb. Sax. praef.    BOK, u,    m.    Boczek, czka, m. zdrobn., owa    częśćru    zwie-

Przeciwko mnie wszystkiemi siłami swemi ustawicznie    rzecia, która z obu stron żebra okrywa. Kluk. Źw. 1, 48.

bojują. Smotr. Lam. pr. (walczą, fómpfcn, ftreiten). Ko-    strona, bie ©eite, bte glanfe, (porówn. Ger. bte Safe! bte

ścioł niniejszy nasz bojujący. Biał. Pst. 240. Wys. Kat.    Stufe, Carn. boka, bóh* połeć); Boh. et Slovac. bok

469. ecclesia militons. - Bojować na kogo* walczyć prze-    Sorab. 1. et 2. bok (Sorab. 2. boki « piersi); Croat. bok

ciwko komu, nacierać na niego, bić na niego, nut et*    Bosn. bók (Bosn: boęęOboki); Rag. book; Slav. boesine

nem fdmpfen, ftreiten, anf t(m loëge^en, Ioöfd;lagen, t(m an»    Ross. óokt>. Eccl.

greifen. Synowie Israelsey bojowali na Filistyny. 1 Leop.

1 Reg. 17, 19. 1 Leop. 2 Reg. 21, 15. Ruszmy się, bojujmyż na te nieprzyjaciele nasze. Leop. 1 Mach. 9,

V .li

co ma.

B 0 J A Ź N Y - B 0 J 0 G R.

BOJOW-BOK.

143

zamysły, twoje bojaźni, twoje nadzieje. Staś. Num. 2, 190. BOJAŹNIEĆ, nijak, niedok. zbojaźnieć dok. boja-źnym sie stawać, zadrzeć, f»rd)tfattt werbe». Gdyby czarci nową o tym wieść mieli, znowuby zbojaźnieli. Chodk. Kost. 60. BOJAŹNY, a, e, bojący sie, Sorab. 1 boyaznć, traschiwć; Vind. bojezh ; Ross. 6oh3Mbhh, öotmiiemiMH; OOtt Surent, fürc^tenb, furdltjam. Jezus uczynił apostołów z nieuków nauczone, zbojaźnych, bardzo śmiałe. W. Pst. Mn. 241. Dzika koza jest zwierzę bardzo bojaźne. Spicz. 142. BOJCA, najpospoliciej używa sieL w składaniu słów, ztąd: zabójca, zbójca, bratobójca, królobójca, matkobójca, oj-co bój ca i t. d.

BOJCE, od Bojec, ob. Bodziec.

BOJCZA herb, inaczej Modzela ; na jednym drzewcu trzy krzyże złote. Kurop. 3, 8. et» SBappen.

'BOJEC ob. Bodziec.

BOJEWISKO, BOJOWISKO, BOISKO, BOJSKO, a, ». miejsce bicia, gdzie się biją, gdzie co biją, gdzie młócą; !,) 'bojewisko* pobojewisko, pole bitwy, bfl3 ©d)lad)tfelb; Boh. bogissté; Vind. bijalishe, bojalishe, bijelishe, bojishe, vojuvalshc ; Rag. bojnopoglje; Garn. vojvalishe; Ross. óopóiimc. Przyszli aż na bojowisko, gdzie się potkać mieli. 1 Leop. 1 Reg. 14, 20. Nazajutrz bitwy, król po boisku onym jeżdżący, ujrzał rycerza leżącego. Papr. Gn. 1082.    2.) Miejsce młocki, klepisko, gumienczysko,

Sekl. Math. 3. bie ©refdjtenne, bte ienne. Śorab. 2. tla. Młócił na boisku pszenicę. 1 Leop. 1 Parał. 21, 20 (na bojowisku. 3 Leop.). Bojowisko ma być dobrze utło-czone

ma-

44. (walczmy. Bibl. Gd.) - Bojować, wojskowo służyć, żołdować, ibiegśbienfte tljun. życzy sobie ten bohatyr pod waszą chorągwią bojować. Staś. Num. 1, 90. I któż kiedy swoim żołdem bojuje? 1 Leop. 1 Cor. 9, 7. BOJOWANIE, ia, ». wojowanie, wojna, walka, wojenna służba, baś ^riegfttljren, baê Kriegen, ber $ampf, ber SïrtegS* btenft. Z nieprzyjacielem mężne bojowanie. Paszk. Dz.

104. Żywot nasz niniejszy bojowaniem jest, na święcie. Hrbst. Nauk. e. 7. Mam ośmdziesiąt lat, a trwa we mnie moc, tak ku bojowaniu, jako ku chodzeniu. Leop. Joz. 14, 11.

BOJOWISKO ob. Bojewisko.

BOJOWNICZKA, i, i. wojowniczka, walecznica, Vind. boiniza, bojuvauka, bte Siegerin», Mmpferinn. Mądre i mężne bojowniczki. Wys. Kat. 34. BOJOWNIK, a, m. wojownik, wojak, walecznik, rycerz, bohatyr, żołnierz, ber frieger, Mmpfer, ©treiter, £elb, Witter, ©olbat; Boh. bogownjk; Dal. voynik; Vind. boinik, bojuvauz, boju-; Ross. óoeus, paiail, paTHtncB, Eccl. paioóopeipŁ. Wielki bojownik był Cezar. Birk. Kaw. Malt. B. 4. b. Na-jezdnik a bojownik srogi. Rej. Ap. 57. Przeciwko heretykom bojownik okrutny. Birk. Dom. 9. Gdy mocny bojownik strzeże pałacu swego, w pokoju jest wszystko, Ząbk. Mł. 92. Pilnym i pracowitym bojownikom obiecana jest korona zwycięztwa. W. Pst. Mn. 364. Przychodził Chan z wielką kupą bojowników. Birk. Dom. 36

BOJOWNY, a, e, BOJOWNIE, przysłk. do boju zdatny, bitny, waleczny, ftreitkr, friegertfd); (Vind. bojoviten, boin, bojuvarski, boinizhen , junaken, woiskazhen). Zc-^ brał wielkie wojsko, w którym było o trzydzieści tysięcy ludu bojownego. Stryjk. 503. Sto tysięcy mężów bojownych. Rudn. 1 Jud. 8, 10. Henetowie bojowni. Biel. Kr. 12. BOJOWNOŚĆ, ści, i. bitność, waleczność, ©treitbarfeit, frtegertfcfyeè SBefeit, ïapferfeit; Vind. bojovi-tnost, boinost, boinizhnost, boinopridnost. BOJOWY, a, e, do boju należący, $rieg3*. Vind. boini; Slavon. bojni; Ross. óoeBMM, óomhuh, óapHTe.iŁHŁiił. Koń zawsze stał gotowy, I rynsztunek nań bojowy. Groch. W. 489. Szyk bojowy, ordre de bataille. Jak/Art. 2, 467. Bojowy plac, miejsce, na którćm ma być albo była stoczona bitwa. Jak. Art. 3, 286; ber tailtpfplajj, ba$ ©cfylacfytfelb, ber 2Bal>tpta£, bte SBaldftatt. Na placu bojowym umierać. Birk. Podz. 6. Kościoł bojowy. Podw. Sion. C. 2.

ft€ł»po, (°k Zebro). Owce w leganiu bok odmieniają; od wiosny do jesieni na jeden bok zawsze legają, a zaś do wiosny na drugi. Sien. 271. Przewracać się z boku na bok (nie módz usnąć). Oss. Wyr.

144

B O K.

B O K A <Ł - BÓL.

dzi. Opal. Sat. 22. Obacz, jeśli kto z boku nie słucha. Doli. Kom. 2, 319. (nie podsłuchuje). Żeby się mąż o tym nie dowiedział z boku. Teat. 36, c. 69. Dobywszy od boku z 'poszew broni swojej. Otw. Ow. 143. 0 bok, obok, obokicm, podle, jur Seite, neben. Na tej uczcie widział szlachcic o bok siebie siedzącego rzemieślnika. Gaz. Nar. 1, 184. Za co nie siędziesz o bok mnie, nie mam szydła w boku. Oss. Wyr. - Pod bokiem, przy boku, blizko, podle, tuż, gletd; baweben, nalje; an ber ©ehe, Iloss. nocTopowE. Niebezpieczeństwo prawie pod bokiem nam było. Pilch. Sali. 47. Turek coraz to bliżej pod bok się nam bierze. Pasz. Dz. 122.-Bok, do boku, pod bokiem, przy boku* najbliższy związek, towarzystwo, przystęp, Sette, ©efellfdjaft, genaue SSerbtnbung, jjutrttt. Brałem ciebie do pokoju i do boku mojego. Teat. 19, b. 22. (td) nalmt bid) tu mein 3tms mer unb an meine Sette). Szczęście od ich boku poniekąd odstąpić chciało. Fur. Uw. A. 3, b. (od ich strony, partyi). Tymokrat był pod Troją boku mego pilny. Jabł. Tel. 187. (na krok mnie nie odstąpił). - W bok, na bok, na stronę, auf bte Seite, fettwärtl W bok dy-

Teat. 42, d. D. - Na bok

Miecz przypasał do boku. Tward. Wł. 171. Prawy bok, lewy bok, prawa lub lewa strona, czyli ręka. Na prawym boku będąc, bitwę zaczął. Sk. Dz. 571. (na prawym skrzydle, auf beut rechten ftlûgel). Ufa tobie, że go bokiem swym oszańcujesz. Birk. Kan. B. b. (skrzydłem, szczytem, zasłoną). Artylleryą mieliśmy po bokach. Jabł.

Buk. N. b. (po skrzydłach, po obudwóch stronach). Ewa nie z nóg, ale z boku męża była wyjęta. Karnk. Kat.

286. (z żebra). Czuły nieprzyjacielskie boki szablę jego.

Bies. Ii. D. 3. (dał im się we znaki, wzięli od niego po bokach, ttjre fflt&ben empfanben e$). Wziął po boku.

szlem mierzą, zawrócę ich. kogo brać, na stronę, odprowadzić od drugich, einen auf bte Seite nehmen. Pójść na bok, transi, być uchylonym, auf bte Seite gefejt werben, jurücf gefejjt werben. Skoro się Alcybiades u niej pokazał, inni poszli na bok. Weg. Mur. 1, 14. (ob. w kąt, pod ławę). Na bok odrzucić, uchylić, auf bte Sette legen, jurüd feiert, fahren laffen. Gdzie idzie o uszczęśliwienie twoje, tam wszystko na bok odrzucam. Teat. 29, 55. Vind. na stran, Ross. peópowB. - Na bok!* z drogi! ustępuj na stronę! auf bte Sette! airê betu 2ßcgc! Sorab. 1. na bok! Na boku, po boku, an ber Seite, (Vind. odstrani, odfebnu). - Po bok, bokiem, wzdłuż boku, jur Seite. Siadł przy ołtarzu, i z nim wiele tam stało prałatów po bok i na czele. Chełch. Popr. A. 2, b.— Na wszystkie boki, na wszystkie strony, wszędzie, auf alle Setten, nad; allen Setten. Mocno na wszystkie boki się umizga. Teat. 1, 22. §. W Geometry i, boki, linie trzy, w których się trójkąt zamyka. Geom. Nar. 1, 14. bte Setten eines ‘Dre^ecfel u. f. w. (ob. Równobok, różnobok, równoległobok). §. Boki jakiego naczynia, krawądź, bte Setten, ber Sîanb eine$ ©e* fäße$. Boki galery burtami zowią. Otw. Ow. 585.

Pochodź, boczek, boczny, bokowy, boczyć, poboczny,

Jabł. Ez. 27. (oberwał kije, plagi, er fiat waê auf bte Üîibben befommen). Wara wygadać się; bo wziąłbyś po boku. Zabł. Fir. 49. Nauczył mnie dobrze polityki teraźniejszej, aż mię boki bolą. Boh. Kom. 1, 156. Boków bolenie, bolenie boków, choroba, ba£ Settenftecfjett, pleuritis. (Bosn. bodaę, bodesgi, probadi; Croat. tiszka-vicza, bochna boi; Boss. óoKOÓojtBHie). W bok kogo trącić. Kras. Pod. 2, 25. Bokami bić, mtt ben planten [erlagen, ob. Bić. - Podejmować boki, podjąwszy boki chodzić* szumno. Cn. Th. 136. nadymać się, btef tflUtt, ftd; auf-blafen, Ross. noAÓoncHHTbCH, noAÓoueiiiiBaTbCH, npnóo-MeiiHTbca. Widząc kapral, że na niczym nie zejdzie, wziął się pod boki, i o nic się więcej nie pytał. Oss.

Str. 1. (er ftemmte bte Slrme tu bte Sette). - Podeprzeć boków, opatrzyć się przeciw głodu, famem sustenlare.

Mącz. ftd; »oll effeti, fatt effeit, faltigen, mäften. Obym dostał mięsa tego Podparłbym jako tako boku zgłodniałego.

Papr. Kol L. Ab. - Bokami świecić, gołym być, nędznym, odartym, abgeriffcn, jerlumpt, uaeft uub hungrig fepti.

Bokami świeci jakby z niewoli, Głód, niedostatek, aż głowa boli. Comp. Med. 409. Bokami świeci, goły jak bicz. Teat. 30, b. 6. - Za boki strach go chwyta. Tward.

Daf. 33. (strach na niego bije, napada, Scfyrecfeit über* fällt tl/it). Strach wielkooki, Z onego cudu, zdjął wszystkich za boki. Groch. W. 256. Widząc Wezyr, że w swych ucieczka powstaje, i samego strach za boki chwyta. Kochow. Wied. 29. - Ze śmiechu boki rwać.

Teat. 21, 172. (pękać się, śmiać się do rozpuku; »or Üadjett berfteu, planen). Dziwno mu było, czego się drudzy z śmiechu za boki biorą. Zab. 12, 274. Dudz. (fte gelten ftd) bte Setten oor Sadjen). Nieraz boki zrywałem na to, co on plecie. Zabł. Zbb. 46. - Bokiem siedzieć, nieprosto, »on ber Sette fttjen, ntd;t grabe, nur »on einer Sette. Tak byłem ściśniony u stołu, żem bokiem sie-    wyboczyć, zboczyć.

dzieć musiał. Kras. Podst. 2, 131. - Bokiem, przez bok, BOKAŁ ob. Pokał.

przez boki, przez żebra, »on ber Sette fyerauS, burd; bte BOKI herb, topor, a na nim krzyż złoty. Kurop. 3, 7. Setten, burd; bte JRibben. Pochlebcy ci umieją panom    ettt SBappen.

wyjąć sadło bokiem. Klon. Wor. 58. W ten czas, kie- BÓKLAK ob. Bukłak. BOKOWY ob. Boczny. BÓKWICA dy go karmili chlebem, knowali taką mu ucztę po wie- ob. Bukwica.

czerzy sprawić, żeby mu tamta bokiem wyszła. Oss. Str. BÓL, u, m. przykre uczucie, rażące nerwy; boleść, bolenie,

1.- Bokiem, z boku, od boku, postronnie, »on ber Seite ber Sd;nterj," Sorab. 2. bohl; Boh. bolenj; Croat. ból ^er, »on ber Sette. Nie śmieją w oczy natrzeć, z boku    boleszt; Dal. bolezan, bolnoszt; Ross. óojib, (óojibHHua in-

zdradziecko podejść pragną. Mon. 65, 119. Od Pruta    firmarya, dom chorych); Rag. ból, bogljezan, bolnos,

Orda stała z boku. Jabł. Buk. K. 2. b. Kazano las rą-    boles, (Rag. bool, bolovanie; Vind. bol, bolefen, bole-

bać, ażeby żołnierz szkody z boku nie wziął. Warg.    shina, nesdrauje * choroba); Garn. beteg, betesh; Graec.

Cez. 62. Być to może, jeśli co z boku nie przeszko-    ßoXai dolores in partu). Ból mały, znośny; wielki, krótki.

Ból mi mocno ścisnął serce. Teat. 7, 23.

Cn. Ad. 41. (co kogo boli, o tym mówić woli). Gdzie miło, tam oczy; gdzie^ból, tam ręce. Rys. Ad. 15. (gdzie kogo boli, tam rękę kładzie; Croat. gdè kogo boli, rad sze ondć pipa; gde koga boli, rad onde ruke dërsi; Slovac. kdé bolest, tu ruka; kdć milost, tu oći). Ból głowy, głowy bolenie, ber $opf* fclpnerj, ^opffdpnerjen. Vind. glavebol; Slavon. glavobolja; Eccl. rjramiaa óojrb3Hb, iMaBOÓOJTBHie. Głowy ból bywa albo całej głowy, albo tylko jednej połowy, a takowy migreną zowią. Perz. Lek. 167. Sorab. 1. wumpera, he-terocranea. (Ross. noxMeibe* ból głowy z podchmielenia.) -Ból głowy cierpię, Eccl. maBOio 60,110. Ból zębów, 3al;nfchmer5. Bole przy porodzeniu, bte ©eburtśfchmcrjen, bie 2öehen; (Ross. noiyrn, nepexBaTbi; Eccl. 6oj-B3Hopom4e-Hie, npoMuame; Vind. rodna bolezhina, roistvena tesha-va, tunsht). Drzewiej niż przyszedł ból na nię, tedy urodziła mężczyznę. Budn. Jes. 66, 7. Vind. tunshtiti * bole przy porodzeniu cierpieć, SOBe^en haben, (ob. 2. Boleć); Eccl.

Cn. Ad. 41.

Ból milczeć nie umie.

- Ból suchy, *dna, denna choroba,

ma-

YfTKKOROllKTII.

ba3 ©Iteberretfśen, bte ©td)f. W suchym bólu, arthńtis, czuje chory straszny ból w stawach. Perz. Lek. 52. Perz. Cyr. 2, 312. Ból głuchy, Ross. hoh. Ból głuchy cierpieć, Ross. hhth, HbiH), hoh), (porówn. nudzić). 2.) Ból, w drugim przypadku : bola ; diacheł, diabeł, bies, ber %..., ber genfer. Bezemnie dawnobyście już byli u bola, I gdyby mnie nie było, nie byłoby króla. Morszt. 114. Jejmościnemu kołtunowi gorzałka tylko służy; to tylko franta bola z Jejmości wyprowadzi. Perz. Lek. 10. (porówn. choroba).

BOLĄCZKA, i z. wrzód bolący, ein fdpnerjlmfteê ©cfcfntuir, ein 6d)tMreit, (Ross. 6o,iHm<a; Carn. asla, buła, jasła). W śrzodku zaognienia podniesienie przeciwprzyrodzonym sposobem ciała, nazywamy wrzodem albo bolączką. Perz. Lek. 277. Plastr na otworzenie bolączki. Śleszk. Ped. 162. (Porówn. dymienica, szyszka). Bolączka morowa; Vind. kugna buła, kushna gumpa; Carn. prekursh, preskursh; bie ^cftbenle. Sien. 482. O rozganianiu bolączek morowych i odegnaniu powietrza. Śleszk. Ped. 162. B0LÀK, a, m. bolączka wielka, guz bolący, eilte fd)merraffe Seule. Rozciek serwatczany na bolaki od zmrożenia pochodzące służy. Krumi. Chym. 95.

BOLBOTAC, otał, oce, czyn. niedok. mącić, mieszać jakie cieklizny, Oss. Wyr. Ross. B3ÓoiTaTt>, B36aarbiBaTL, um* fdmtteln, aufruhren, mifcheit.

1. BOLEĆ, bolał, boli, Transitiv, niedok. Bolewać, czsttl. zaboleć, inchoat. zaboli Fut. z czwartym przypadkiem osoby * boleśnie się dawać uczuć, ból sprawiać, f^merjen, mehe thun; Boh. boleti, boljm, boljwam, boljwawam; Sorab. 2. bohlësch; Vind. boleti; Croat. etc. boleti; Ross. óoi-btł, HarHecTb, HanieTaTb. Gdzie biją, boli. Kochow. Fr. 93. Na to biją, żeby bolało. Oss. Wyr. Bardziej nas boli, gdy boleści naszej nikt nie wie. Sk. Dz. 647. Bardziej boli od podłego. Cn. Ad. 10. Bardziej boli od swojego ib. Człek to mniej czuje, co wszystkich boli. Przestr. 149. Nie doktora, chorego pytaj, gdzie boli. Rys. Ad. 51. Co kogo boli, o tym mówić woli, Cn.

Ad. 238. Gdzie kogo co boli, tam rękę kładzie. Petr. Hor. Praef. Gdzie boli, tam ręka; czego człek żałuje, o tym rad mówi. Eraz. Jez. Dd. b. Croat. Rad sze vszaki pipa, gde ga rana tiszka. Slovac. Kde bolest, tu ruka; kde milost, tu oći. Głowa mię boli, bet" $opf tput mir wehe. (Slavon. et Croat. boli me glâva; Carn. boly me, buba me, saskly pnene). Nie upijaj się, nie będzie cię głowa bolała. Zegl. Ad. 170. I Panu głowa zaboli, gdy rachować przyjdzie. Jez. Ek. E. 2. Niech cię o to głowa nie boli = nie twoja rzecz o to sie troskać. Oss. Wyr. (Przsłk. Vind. Tebi ne bo sliau, te ne bo glava boleva). Pójdę z tobą, nie bolą mię nogi. Zab. 7, 203. Mózg go boli » zwaryował, szaleje, e$ rap* pelt fcep t(mi. Myśleli, że oszalał, i że go mózg boli. Pot. Zac. 119. Serce boli, kraje się, S)crj timt einem mety. Tak handel ustaje, aż mię boli dusza. Jabł. Tel. 36. Wasza i boża, niech was krzywda boli. Paszk. Bell. A. 4. Los mię ten boli więźnia nieszczęśliwego. Teat. 64,

b. 50. Niewdzięczność boli. Falib. Dis. N. 3. - Boli go kaleta * skąpy. On. Ad. 42. er ift DentelfflUl. - lmiesl bolący* bole czyniący, bolesny, fdjmerjlmft, fdjmcrjcub; in Compar. bolątszy, (Ross. óo.iflmifi* chory). W bolące kogo trafić miejsce, (ob. Sedno); ba$ rećf;tc    treffen. - Cho

roba ta z pierwszą jedna; ale miejsce bolątsze, bo na nićm ciężar całego ciała polega. Hipp. 123.    §. Bolący,

ukrzywdzony, obrażony, żałobny, gefrctltfł, fccletbtgt. Stronie bolejącej wolno tego doglądać, jako i gdzie więzień siedzi. Stat. Lit. 153. *§. Ażeby tylko swej dopełnił woli, Nie dba choć na to i świat cały boli. Zab. 2, 305. ( * boleje, ubolewa, bole cierpi, ob. następującej

2. BOLEĆ, bolał, boleje, Intrans. niedok. zboleć, F. zboleje, dok. (ob. Balać), bole cierpieć, bole czuć, chorować, ©dmterjen leiben, fraitï merben, erfranfen, îranî fepn; Carn. bolçham; Rag. boletti, bolovati; Vind. bol terzeti, boluvati, beteguvati, sboleti; Ross. óoatTb. Począł na boki bardzo boleć. Sk. Żyw. 421. er befant hrfdgc (Seiten* fdpnerjen. Gdy na jednej potrzebie raniony, zbolał, rzekł:... Petr. Ek. 96. (ob. Zbolały). Bodaj bolał, kto jego jątkiem się smuci. Zab. 11 , 237. Zabi. - Szczególniej boleć * cierpieć bole przy rodzeniu, ©ebnrtéfdimerjen lei* ben, SBcben Imben, Ecd. yöi;koro;\i>th. Drzewiej niż bolała, urodziła; drzewiej niż przyszedł bol na nie, tedy urodziła mężczyznę. Buda. Jes. 66, 7. Niewiasto! boleć będziesz, przy rodzeniu dzieci. Przyb. Milt. 340. mit Sdpnerjen wirft bn 5vtitber geMfjren. Z szóstym przypadkiem boleć dziećmi* rodzić dzieci z bolami, bep ber üîieberfunft mit einem Sîtttbe SBeben Iwben. Do własnej się matki mojej, która mną bolała i karmiła, wracam. Smotr. Lam. 208. Synowie naprzeciw mnie, jak naprzeciw tej, któraby niemi nigdy nie bolała, powstali, ib. 6.    §. Bo

leć sercem, w sercu* gryźć się, martwić się, frasować się, ubolewać, żałować , utyskiwać, narzekać, Bosn. boliti se; Rag. boliettise; Ross. óoifcSHOBaib ; innerlichen Sdfmcrj empfinbett, ftd) grauten, härmen, Mnfen, innerltdj leiben; mimmern, mebHagen. Ciężko sercem bolejemy, że od was prawa duchowne są podeptane. Soioit. 80. Gdy cię opuszczam, serce me boleje, Gdy cię nie widzę,

30

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

ledwo nie szaleję. Teat. 52, c. 32. Serdecznie bolała, BÓŁKA ob. Bułka. BOLKO ob. Bolesław.

Dziatki na myśli mając, które postradała. Groch. W. 530. BOLNY, a, e, BOLNO przysłk. bole cierpiący, chory, Rag. Potocki bolał ciężko na to, że Chodkiewiczowi kazano bolan, bolni; Garn. bolne, bollan. (Garn. bolehn « choro-do stolicy. TwardWł. 42. Nie boleje na krzywdy wity;; Vind. boun; Ross. óoibHŁiił; ©djmer^en leibenb, franf. obecne; nie wspomina przeszłych. Birk. 67. K. 18. Nie Uźrzał łzy, uźrzał bolne serce moje. Zebr. Ow. 236. radzi    byli pod    Rzymiany i boleli    z tego. Warg. Cez.    Bolno Junonie,    że z Jowisza Semele poczęła, ib.    62.

455.    Niemcy    śmierci Aryowista    boleją.    Warg. Cez.    doleł. ib. 343.    Jowiszu! cośmy z twych    rąk czy bolni

440.    Wszystko    to przeszło; ty    darmo    nie bolej. P.    czy zdrowi. Zab. 9, 77. Iiyck.

Kehan. J. 442. BOLENIE, ia, n. rzeczownik verbal: słowa 'BOLSZY, ob. Gorszy, Zły.

boleć    4.)= ból    ciągły, ba3 ©djnterjen,    ein anfyaltcnber    BOŁTUSZNIK, a,    m. każcmiak, gatunek    garbarzów,    ber

Sotjgärber, 3tütl)gärber. Cerdones vulgo bołtusznicy, con-tenti sint solo arUßcio suo : nec in mercatura, pellionibus servientes, sese inlrudant. Dub. 458.

©c^merj.. Bolenie zębów. Sienn. 449.

BOLEŚĆ, ści, i. czucie bólu, bie ©cf;mcf;aftigfeit, ber ©djmerj; Boh. et Slovac. bolest; Sorab. 4. boloscż; Croat.

boleszt; Bosn. bolest; Rag. bolcs, bolnos; Vind. bolesan; BOLWARK, BULWARK, u, m. 'BLOFAREK, rka, m. (ba-Carn. bolćzlńna, (Garn. bolesn ? choroba; Slavon. bollest,    szta, narożnik, z Niem. ba3 Sollmerf; Lat. med. ballato-

bolcst; Ross. 6o;të3hl; Vind. boliesen; Rag. bolest« żal,    rium, ballium; Holl, boiwerk; Angl, bulwark; Vind. bra-

pokuta). Siedm boleści Najświętszej Panny. L. Zawsze    nishe; Ross. pacuait, óouHima). Bulwark, baszta, bierze

milcząca boleść cięższe daje sztychy. Morszt. 347. Bo-    się też za fortecę, zasłaniającą kraj. Papr. W. 4, 469.

leść abo żałość jest towarzyszem pokuty. Karnk. Kat.    Uczynił około domu blofarki, żeby tramy nie leżały na

Bibl.

220. §. O jakiem dziele byle zbyć zrobionym, o jakiej-    murze kościelnym. Radź. 4 Reg. 6, 6. (ustępy,

kolwiek rzeczy nie wiele wartej, o człowieku, którego    Gd. odsądzenia. Budn. $fjraittett    belkowania),

nie wdziać, nie położyć, mówi się: ot! od siedmiu bo- BOM ob. bo, bo ja.

leści! Oss. Wyr. (ob, od biedy), letbltd), mit genauer 9?oth BOM! odgłos dzwonów, zegarów, ber Saut ber ©loefen, paffabcl, erträglich BOLEŚCIWY ob. Bolesny.    Słyszę, że biją zegary, stanąłem, i słucham :

BOLESŁAW, a, m. 4) imię męzkie; bólem sławny. Chmiel. bom. Teat. 46, c. 24.

4, 60. [nie bólem sławny lecz więcej sławny: pSr. cerk. BOMBA, y, ż. kula żelazna wewnątrz prochem wypełniona, EOitHH ' więcej ; po łac. major laus. Thietm. IV, 28. 4.]    którą z moździerza wystrzelają. Jak. Art. 3, 286. Papr.

eilt SWaugname, 2Me$lau3. Imię to wielość sławy ozna-    W. 4, 266. bie Sotnbc. Bomba do miasta wpuszczona,

cza. Nar. Hst. 2, 37. zdrobn. Bolko. Nar. Hst. 6, 432.    Skrytym pokarmem wewnątrz zajuszona, Czyni grzmot,

2) Miasto w Czechach, Boli. Bolesław, G er. SBitttjlau.    wznosi w górę tuman ślepy, Łamiąc kamienie, wieże,

BOLESNOSC, BOLESCIWOSĆ, ści, i. mnogość bólów',    mury, sklepy, I wszystko nagle miesza z popiołami, Póki

bte ©d)mer$l)aftigfeit, ©djttterjlicOfett; Vind. bolezhlivost ,    w niej żyją prochy z zapałami. Susz. Pies. 3, G. 2.

boleslivost, bounowitnost ( > chorowitość).    Slavon. bùmba, kumbara; Bosn. lumbarda, top; Croat.

rzu-

BOLESNY, BOLEŚCIWY, a, e, BOLEŚNIE, BOLEŚCI-    lombarda. BOMBARDOWAĆ, ował, uje, czyn. nied.

WIE, BOLESNO, przysłk. 4.) Ad. ból sprawujący,    cać bomby do miasta oblężonego. Papr. W. 4, 469.

fd)mer$enb, fdjmerjlid). Bolesne rany. Ross. oropnmejibHtiH.    bontbarbtreu ; Croat. lombardati; Bosn. lumbardati.- BOM-

2.j Pass. ból cierpiący, ©djnters empftnbenb, f dauerhaft ;    BARDO WANIĘ, ia, n. baö Sombarbiren, ba3 Som&arbe*

Boh. bolestnÿ ; Ross. óo.mHeHHbm ; Slov. balawÿ; Sorab.    ment. BOMBARDYER, a, m. żołnierz od bombardowania,

4. boloscżiwó; Rag. bolestam, bolexglîv. (Chory, choro-    ber Sombarbtcr; (Croat. lombardar; Bosn. lumbardir). -

wity, Vind. bolesliu, boliesnast, bolezhliu, boun, bou-    W jednej kompanii dziewięciu bombardyerów ma się

noviten; Slavon. bolexljiv, bolestan; Rag. bolestan, bo-    znajdować. Pam. 84, 706.

Eccl.

440

BOLEN - BOLE W.

‘BÓŁ-BOŃCZA.

lan; Carn. bollan; Bosn. bolestan; Ross. óoabHbiS; BOMBEL, BOMBEtiOWATY ob. Bąbel, Bąbelowaty.

bOAT./jiuirb, P°h- bolawÿ.) Me serce boleściwe dręczą BOMBONY ob. Dymienice francowate. Krup. 5, 46. morskie trwogi. Zebr. Ow. 284. Najświętsza Panna bo- BOMOL, u, m. gatunek win zagranicznych, eitt auêlâîtbt* leśna. Groch. W. 290. Gorzko ibolesno płakał. Sk. Dz. 654.    fd)er 2BetU. Od win zamorskich, alakantów, bomolów,

Nie bądźcie boleściwd. Leop. 2. Ezdr. 8,    42. (nie    rywuł. Vol. Leg. 3, 945.

smęćcie się. Budn. Bibl. Gd. garnît eud) Utdjt, grämt euc^t itidjt). BOMZYN, u, m. z Włosk. bombasina, materya czy to ba-Pochodz. bolny, odboleć, poboled, przeboleć, przyboleć, wełniana, czy to jedwabna krzyżowana; ber Sombaftn, uboleujać; zaboleć.    ber SBaum&aft. Tr.

BOLET, u, m. z Franc, balotte, cedułka od zapłaconego BONA, y, i. imię matki Zygmunta Augusta. Z Łacin, myta, Oefterr. bie SMete; ber üïîautjijettel, Bettel. Mam znaczy dobra. Chmiel. 4, 60. bte ßimfgtnn Sona, SDfutter bolety prawdziwe, mam świadectwa jawne. Paszk. Dz. 43. ©tegntunb Slugufitè.

BOLETYN, u, m. z Włosk. gałka do kreskowania, bierka, BONAROWA, y, z. herb, dwie lilie związane; nad hełmem bte gooêfugel, Sßa^Ifttgel. W Wenecyi obierają urzędni-    półczłowieka w szyszaku, w obudwu ręku po chorągwi

ków losem przez boletyny. Petr. Pol. 456.    trzymającego; z Francyi. Kurop. 3, 7. eht SBappen.

BOLEWAC, Nijak, czstl. słowa boleć, roelj ju t|nn pflegen. BONAWENTURA ob. Dobrogost.

Od owocu bukowego głowa bolewa. Cresc. 468.    BOŃCZA, y, m. 4) imię męzkie, Bonifacy. Nies. 4, 444.

Sontfachrê. 2.) Bończa, herb, jednorożec wzgórę wspięty;    (Sorab. 2. blotto * bor). Vind. Boroule, miasto, gerlfld).

z Włoch. Kurop. 3, 7. dit SBctppett.    (Przysięgam *boru ob. Bóg, przysięgam bogu).

BONCZUK ob. Buńczuk.    Pochodź, borowy, boruta, borówka, borowizna, borsuk.

BONET, u, m. z Franc, strój głowy kobiecy z koronek. Haur. BORADEK, dku, BORA1EK, tku, m. BURAT, u, m. BOSA. 354. eilte SBctberbattk »ott ©ptfeen. Ob. Kornet, Kukła. RAC1K, a, m. zdrobn. (Franc, burat, liai, burato, z Łac.

BONIFIKOWAć ob. Nagradzać, narównać szkodę uczyniona. bu™’ we,oa g™ba>; mate7a wejniana lub, jedwabno-BONIFIKACYA ob. Nagroda szkody. - BONIFRATER, tri,    ,b“    m 3™9. . Buratu sztuka. Instr C.

m. zakonnik reguły i Jana Bożego do pilnowania cho- Ł,.,0d sz,tuk' boaadku’ ™ater5'' jedwabnej... tb Od bo-rych, szalonych, obowiązany, sin tauiger SSruber.    ^    t-oznej farby po złotemu.    Jol. Leg. 4, o56 et

BONIFRATERSKI, a, ie, należący do bonifratrów, Samu    C’ \oZ' °.d sz‘uk‘ bor?dk“' 'b.    To",ary cudzoziemskie,

Berjfgcl.rfibcr.. Może potrzebujesz kraty bonifraterskiej.    "™cha.ry boracjki podatek takowy płacą... Vol. L i,

Teat. 15, 103. (czyś waryat? czvś oszalał?) ob. Czubki, uńnkv°mnli’ 111 a‘ ,    . ,    ,    .    .

.    ;    *    ⁷    . r BURAK, BURAK, a, m. borrago, ziele, u dawnych zioło-

BONONIA, u, z. miasto Włoskie, S3olt>0lte. BONONCZAK,    pisów, Wołowy język. Syr. 1289 et 1291. Boh. borâk,

а,    w. 1) obywatel Bononii, eilt Sologner. 2) Piesek mały,    burak;    Eccl. óoapaKt; Bosn.    borasgina, krastaviça,

z którym się damy pieszczą. Kluk. j£w. 1, 299. dit 33 0«    Croat.    boróga; Y ind. borasna;    Dal. krasztavicza, li-

Jogneferljttltbdjeit. BONONCZAS, ia, m. zdrobn. Bonończyś    szichina ; Sorab. 1. wohlacżó yazćk; Ger. Snrrago, 33or*

do psiarni. Mon. 71, 545. ib. 75,    retfd), £)d;feitjttitge. Liście i kwiat zażywają sie do sałat.

BONONSKI, a, ie, z Bononii, Sologttefer«. Bonon- Ktuk DyL 77> Z buraków gotują ćwikłę. YViel. ski kamień gipsowy, kalcynowany, w nocy świecący.    Kuch. 399. Kto chce mieć dobrą ćwikłę, niechaj bora-

hluk. hop. -, D5.    ki przesadzi. Kluk. Rośl. 1, 207. (Ross. óapKatrt, Mop-

BONOWAĆ, ował, uje, Intrans. nied. labować, hojnie żyć,    kobe« marchew). Ross. óypaKH ob. Ćwikła. BÓRAKOWY,

bujać, z Łac. wppeben, lierrlid) ttub tit grenbeit leben; Carn.    BURAKOWY, a, e, do bórakówr należący, Sorragp«, £)d)«

lębati; Rag. tefericiti; Ross. 6jar04eHCTB0BaTL, noirß-    feiRUngctt«. Burakowe liście. Kluk. Dyk. 1, 68 et 2, 212.

îkhtbch, Hacja4HTLca, nacjajK4aTŁca, ópaammiaTL ; Eccl. BORAKS, BORAS, u, m. sól krystallizująca się niejako cjtacTBOBantcfl, yT-BinaTiica, caiwoyro4CTBOBaTH. Comessor    sześciobocznie, zażywana do lekarstwa i topienia krusz-

używam, rozgardyas stroję, bonuję niektórzy mówią.    ców; przywoźna z Azyi pod imieniem Tynkal; w Europie

Maez. Bonuje po święcie ob. Hulać. Bonujący, Eccl.    ją dopiero czyszczą i boraksem zowią. Kluk. Kop. 1,

б. iaroTpane3HMH. Bonowanie, lakowanie, rozgardyas,    155. Ross. 6ypa, ber 53omï, dit crtyftalltfdjdl SDHttelfalj.

lusztyk, SSoPebeit ; Vind. lôbunga, gostovanje, jedkuvaria,    Co dziś borasem zowią, starzy złotą rdzą zwali. Sien.

gostaria; Ross. pa340ibc, caMoyro4ie, ójaroBpesieHCTBO;    592. Puresz. Sien. wyki. BORAKSOWA⁷, B0RAS0WA⁷

Eccl. KpacoBanie, KpacorcTBO,    a, e, należący do boraksu, Sorap«. Boras wożono nam

BONT ob. Bunt.    przed laty w maluczkich faseczkach z Aleksandryi, peł-

'BONTEM, z Franc, bon temps« krotochwila, zabaw’ka,    ny tłustości niejakiej, w której drobne kamyczki były; a

3ettmTrdl>. Na bontem po kobzę moje. Kochow. 281.    te zwrano ciastem borasowym. Sien. 594.

'BONZA, y, m. pop Japoński, dit Soitje, dit, 3apant)d)er BÓRATEK ob. Boradek. - BÓRDEL ob. Zamtuz. BORDO-^riefter. Księży w Japonii bonzami zowią. Sk. Zyw. 2, 385.    WNIK ob. Hordownik. BOREASZ ob. północny wiatr,

‘BOPONT Tr. ob. Bipont.    (porówn. burza).

BOR, u, m. las sosnowy, a potym w ogólności, żywiez- BOREJKO herb, na tarczy dwie litery z na krzyż złożohe, nych drzew, a jeszcze ogólniej, las gęsty ciemny, dtt    z Litwy. Kurop. 3, 7. etil SBctppeit.

290. ber 23org, ba§ Sorgen, ber ©rebtt; Boh. uwer, auwer, auw’erek, uwérek; Eccl. 3aeMitoe. Dziś szlachcic mieszczaninowi majętność borgiem weźmie. Petr. Pol. 99. (borgując od niego, zadłużając się u niego.) Stargował i wziął na borg od szewca boty. Gorn. Sen. 551. Croat. na veru jmati; Yind. na posod vseti; Slavon. na poesek; Boh. na uwer wzaty. - Na borg dać: n. p. Na boty nie ma rozdawać ekonom bez pańskiej woli, bo reszty szkodliwe są. Gost. Ek. 14. Dawano mi wczoraj piętnaście złotych; jeno że na borg chciano. Alb. n. W. 16. (chciano brać na borg). §. Borg, zaległość, dług, bte Ścfyttlb, bte rütfftcmbtge Byfang. Zęby wojsko w bor-gu nie zostawało, następujące uchwalamy podatki.... Vol. Leg. 5, 343. um bett Gruppen ben ®olb md)t fcfyulbig ju bletbett. BORGOWAĆ, ował, uje Transit, niedok. zbor-gować, poborgować, dok. 1. borgować od kogo, brać

BOŃCZUK-BÓR.

BOAD - BORG.

147

fttcfytennntlb, ein SłabelliólgenMlb, ettt ïaitgelrcalb, ein bitter BORG, u, m. borgowanie, kupno na kredyt. Wyrw. G. ftltfterer SBalb ; Boh. bor, borek; Yind. borje, burje, borsht; hal. et Lat. Med. foresta; Ger. ber $orft; Bosn. boro-wisete; Iiung. berek; Eccl. óopfc h.ih cociiobhh jtbcî, cochhicb; Carn. borsht, vorsht; Rag. bórje, borovisete;

(sosna Bosn. bor, Rag. boor ; sosnowy, Rag. borov; so-snorodny, Rag. borovit; sosnina, Rag. borovina; Slavon. et Garn. bor, borovz « sosna ; Croat. bor «jałowiec ; Vind. borovez, porówn. Ger. gctljre; Ross. óop:& piasek brzozami , osikami , klonami i sosnami obrosły; Carn. bore « szyszki drzew żywicznych. Ross. óopOBE, óopOBOKE kiernoz; Carn. Barovit« bożek Słowiański, Boruta; Croat. bo-rovnyak « kwiczoł, drozd). Wysiecz, wykop, karcz, popal korzenie, nie będą bory, ani gór odzieją lasy. Gor.

Sen. 200. Zwyczajnie ciągnie wilka natura do boru.

Pot. Pocz. 26. Bór głuchy gęsty Ross. rjiyimiHKii; Vind. log (ob. Ląg, Łęg); na błotach, Ross. jłibu; Croat. ehret,

na borg, (Boh. wyw’eriti ; Vind. v lehen vzeti, na posod 564. Pospólstwo grzyb prawdziwy, boletus bovinus Linn. jemati, posoditi;    Slavon. uzajmiti; Boss. 3aHMCTBOBaTb,    wszędzie borowikiem zowie. ib. 563.    Ross.    óopoBtncE,

3aHHTt, 3aHHMaib,    auf Sorg neunten, Borgen, auf ©rebit    kopobhkb, uopoBHueKi, eine 2lrt $tlje.    BOROWIZNA, y,

neunten: Anglosax. borgian; Holl, borghen; Dan. borge;    z. zarosłe sosnami, bór gęsty, eine btdjte ^tc^ten^cibe,

Angl, borrow). Drugi nie dba, borguje, pożycza, gdzie    eine $etbc. Witen przez lasy i borowizny Kozacką drogą

jeno może co na    kim wymatać. Dambr. 483.- g. Bor-    do Łęczyckiej ziemi wtargnął. Stryjk.    342.    g. Gatunek

gować co komu,    dawać na borg, na kredyt, na po-    ziemi czarniawej, lecz nie żyznej, leśnica.    Oss. Wyr.

czekanie, auf Sorgen geben, Borgen, crebttfren; Boh. uwé- eine fcfymarje, unfruchtbare dfrbart. BORÓWKA, i, i. Boh. riti. Nazajutrz znowu żyd się deklaruje, Ze mu już wie- borüwka; Garn. barovnize; vaccinium, rodzaj roślin i ja— cej trunku nie borguje. Jabl. Ez. 76. Karczmarze ma-    god w borach rosnących, do którego należy czernica,

ją wiedzieć, komu borgować. Haur. Sk. 155. Gdy    łochinia, Ros. rOHOÓoóejb, rojyómta, ntaiuma, kamio-

karczmarze borgować nie będą, już przyszłych spodzie-    neczka, żurowina. Kluk. Dyk. 3, 144. bte £>CtbelBeere.

wanych pieniędzy chłop nie przepije. Mon. 64, 216.    Borówka czarna, czernica, Vind. zherniza, barcuniza,

Wiele borgować, ma macochę, którą zowią: przedaj ! Ross. nepHtma, nepmiKa, vaccinium myrtillus Linn. czar-Jej córkę nazywają: daj tanio! a córka ma brata, któ—    na jagoda borowa. Haur. Sk. 71. Krup. 5, 59. bte

remu imię jest: z miasta precz! a jeszcze jednego, któ- ©^toarjbeere, StauBeere. Borówka cudzoziemska, bte mäh rego zowią: musisz iść żebrać.. Furm. Uw. E. 4.-    fcfye §etbelbeere. Borówka czerwona, vaccinium vitis

Transi, odkładać, do czasu poczekać, auffd)teBeu, ner*    Idaea. Linn. bte rotlje ^eibelbeere, ^Jmjjefê&eere. Cn. Th.

fctyteBen. Oddam ci to, nie zborgujęć. Cn. Ad. 762. (nie    Borówka czerwona, czerwienica, mącznica do kordwanu,

puszcze w odwłokę). On nie borguje, kto go zaczepi.    rhus coriaria Linn. ber ©cljmacf, ber ftärberbautu, ber ©dr*

Oss. Wyr. (natychmiast odpowiada, odcina się, wetuje;    BerBatim. §. Borówka, beczka z borowego czyli sosno-

od razu bierze za łeb). Już też Władysław więcej nie    wego drzewa, szczególniej do miodu, pewnego wymia-

chciał krzyżakom wojny borgować, atak wszystkiej Pol-    ru, eine ftcfytene <poutgtonne non Befttmmten 3ftafle. Od beczki

szcze na    nich wybrać się każe. Krom. 329. er «tollte    miodu przasnego po złotemu, a od półbeczki, miano-

iBuen beit    śłrteg md)t länger fdjulbtg BlctBen. - g. Folgować,    wicie borówki, po groszy piętnaście. Vol. Leg. 3, 227.

pobłażać, szanować, ochraniać, oszczędzać, zachowy-    (Boh. * 2 boruwka sosnka).- BOROWIEC, wca, m. miewać, »erfchonctt, fronen. Żołnierz, rozjątrzywszy się, ni-    szkaniec, osadnik w puszczach lub lasach. Oss. Wyr.

komu borgować nie chciał, parcere. Krom. 528. Tata-    ber SöalbBewoljuer. ob. Boruta. BOROWY, a, e, należący

rzy, nie borgując i najmniejszej duszy, Walili ciała ludz-    do boru, od boru, Boh. borowy; Ross. óopoBOH, 6opo-

kie pobite na stosy. Zimor.. 246. Nie borgował zwy-    bhä; Eccl. qamnuîi; îangelmalb*, $etbe*, Salb*. Jagody

cięzca i niewiastom. Nar. Tac. 2, 264. Krwi własnćj    borowe. Haur. Sk. 71. Borowe Dryady. Bardz. Tr. 157.

i gardł naszych przy tobie nie zborgujemy. Krom. 265.    (leśne). Borowa szyszka, sosnowa* rzecz bez wartości,

BÖRGOWNIK, a, m. biorący lub dająćy na borg, ber    etmaS ©ertttgeê, 2Bertl;lofe3. Flocci facere aliquem, za

Sorger, ber auf Sorg nimmt ober gtcBt. g. Borgownik,    mało sobie ważyć, za borową szyszkę kogo mieć. Mącz.-

bordownik, ziele, ob. Hordownik. BORGOWY, a, e,    Urs. Gr. 358. Byś był najcnotliwszy z mądrą bardzo

należący    do borgu, borgowania, kredytowy, dłużny,    głową, Bez pieniędzy nie stoisz za szyszkę borową,

czekający    zapłaty, służący na zapłatę w dalszym czasie,    Burl. A. 2. - g. Szczególniej : dziki, nieludzki, odludny,

JtnBejahlt,    fd)ulbtg gcBlteBett. Trzeba płacić wojsku, w dłu-    nieokrzesany, leśny, mtlb, roi;, ungefd)liffeu. Ojczym nasz

gą borgową służbę zaciągnionemu. Vol. Leg. 4, 45.    przyszły, parafianin, który zapewne będzie jak niedźwiedź

« Wojsko w borgowe zaszedłszy ćwierci, już nie ma o    borowy. Teat. 22, 33. Ostry, smutny, borowy, życia

czym się wyżywić, ib. 5, 765.    nie wiedzący, Wiek prowadzisz, Wenery nie zażywający.

BORKARNIA, ii, z. BORKAN, u, m. jałmużny funduszowe Bardz. Tr. 141.-g. Borowy, ego, rzeczownik, dozorca na ubogich studentów, pierwiastkowo od legacyi przez    boru, leśniczy, ber ^egeretter. Oss. Wyr. BORSUCZY, a,

Stanisława Borka dziekana Krakowskiego pochodzące.    e, od borsuka, ®ad)3*; Ross. óapcyncfi. Sadło borsu-

Stat. Akad. Krak. g. 15. ein ©ttpcnbfum für arme ©tu*    cże używane jest na lekarstwo. Zool. N. 239. BORSUK,

beuten. Wszystkie konwikty, bursę i borkarnie do zwierz-    a, m. zwierzę, jaźwiec, ursus meles, długości psa mier-

chnośei komissyi edukacyjnej należą. S. Grodz. 2, 65.    nego, z głowy podobny do lisa. Zool. Ńar. 328. Haur.

*BOROCZNO, a. n. obrok, baö $uttcr für bte ^ferbe. [Por.    Sk. 302. ber ®acl;3 ; Ross. óapcyicE, óopcyicL, óapcy-

cerk. nfiauiiiHO * jadło. 2] Nie cięży swe boroczno koniowi.    uckl , (Ross. óapet lampart); Hung.    borz; Croat. jazvecz;

Rys. Ad. 43. (nie cięży owies koniowi, ib. 48). Cn. Ad. 562.    Boh. gezwec; Vind. jasbiz; Sorab.    1.    swineż.    (ob. Żbik).

BOROWATO przysłk. na kształt boru, mtC eilt ïaitgclmalb.    Głupi jak    borsuk. Bies. Rozk.    C.    1.    Borsuk, człowiek

Zamknęły dostępy borowato i dziko krzewistemi kępy.    wydanych    żuchw, naciśnionego    nosa,    małych    oczu. Oss.

Przyb. Milt. 106. BOROWICZKA, i. i. Slovac. borowićka,    Wyr. ein    ÜWopêgeftdR.

CZ G

148

BORGOW-BOROW.

BOROWY - BORS Z.

wódka jałowcowa, SBachh^lberBcerBrantmeiu. Tr. (Slovac. bo- BORŚZTÓWKA, i, z. jabłko śrzedniej wielkości biafożółte, rowićkowi ptak, kwićala* kwiczoł). BO OWIK, a, m.    soku winnego, pełne. Kluk. Dyk. 3,    251. Kluk. Rośl. 1,

grzyb ślniak, boletus olivaceus Linn. na icktórych miej-    142. od wsi 23or3borf w Saxonii,    ber Sorêborfer 5lpfel,

scach borowikiem polnym i podbrzeźniakiem zwany. Jundz.    (Oeftcr. üDîafcBanjfcr).

BORUCH, a, m. miano psie. Chmiel. 4, 582. eilt 9îaine ber BÓŚĆ, bódł, bocfzie, bodę, czyn. niedok. bodnąć jedntl.

§uitbe.    zbość, ubość Dok. śpiczastym czém razić, mit etroaê

BORUTA, y, m. diabeł borowiec, błotnik, zły duch, po-    ©pijdgeit ftoßen, fted)en, (porówn. obs. Ger. hoffen, Gall.

dług wieśniackich baśni    mieszkający na    błotach    i lgnią-    pousser); (Boh. busti, bodl, bodu,    bodnauti, bodnu;

czkach ; Garn. bàrovit,    ber SMbgetft, Sftoorgeift, ©Utttpf*    Sorab. 1. boscż, bodl, bodu, bodżu,    bodżim, bodźem;

Cjeift. Uwiązłszy furman    wzywa leśnego    boruty.    Oss. Str.    Bosn. bosti, obosti, badnuti, baçnuti;    Vind. bosti, bo-

, 6. Wy, którym ziemia    nie zamknięta,    Przedni    ciemno-    del, bodem, pobadati; Croat. badati, boszti, bodem; Dal.

ści książęta, Asmodeuszu, Boruto! Teał. 11, b. 107.    badnuti, baczkati; Rag. bosti, bodem, bàznuti, bàzkati,

Transi, rodzaju męzkiego i żeńskiego* pokusa, bieda,    badati, ubosti, ubaadam; Slavon. bosti; Carn. vosti,

nieznośnik, nieznośmca, eine toafire îaft, ein Ultauêftelilb    vodl, vôdem ; Boss. óocth, óo^tł; Hebr. nw baat

cher SDîenfd), ein unauêfte^Iic^eê 2Betb. Żeby się jak mo-    recalcitravit). ‘Bośdź rogami, mit Römern floßcrt. Baz.

zna pozbyć tej boruty. Teat. 43. c.    87. Wyb.    Hst. 296. Nie każdy bodzie rogiem i zębami chwyta,

BORYS, a, m. borowiec, człowiek    borowy, leśny,    gbur,    Chociaż tamtym potrząsa, chociaż    tym źwierz zgrzyta,

chłopisko, ein 33anerferf, ein grober, ungehobelter SOïenfcb.    Pot. Jow. 31. Bodziesz mi w bok ostremi rogami. Czach.

Tałałajstwa pełno u dworu, ale to    same borysy,    chło-    Ty. B. 1.- Bóść konia ostrogami,    Vind. oistrogati, oi-

piska ze wsi, ustrojone w barwę.    Oss. Wyr.-Pot. Arg.    stroguvati, naoistrugati, naganjati,    fponten, mit ben ©po*

734. (U Rusi Borys i Hlćb, imiona własne dwóch    ren ftecJfen,    bie ©poren    geben. Konia zbodł ostrogami,

braci, Książąt Kijowskich, których czci za świętych).    Warg. Cez. 238.- Bóść łokciem, czołem, głową, trącić,

§. Borys, clilćb gruby razowy, grobel gefdjroteneê Śrot,    mit bem Ellenbogen n. f. to. ftoßen. - Poet. Atlas wielki

Eommijśbrot. Chleb ze zboża niewychędożonego, bardzo    wysokie bodzie niebo grzbietem. Pot. Arg. 208. tyka,

gruby, abo z mieszanego, jako z pszenicy i z żyta,    berührt, ftöjSt an ben Rimmel. Fig. et transi, bóść, razić,

z owsa, z jęczmienia, jakiego pospolicie Litwa i Ruś na    przenikać, pobudzać, burd/bringen, anS £>er$en greifen, ilté

wsiach używa, borysem zowią ; bo go borowi ludzie uży-    ^erj ftoßeit, reißen. Rozmaicie mię trapili, bodąc mię

wają, i po części go też z boru zbierają, zwłaszcza    swemi kły    jadowitemi.    Baz.    Hst.    107. Na nich pióro

czasu nieurodzaju i głodu, jako z wrzosu, z żołędzi, swoje ostrzy, a prawie je żelaznemi słowy bodzie. Sk. z bukwi. Syr. 936. Stoły ich kosztowne zamieniły się    Dz. 1139.    Pytają się,    coby    kto    znaleźć wolał: worek

w kawał ościstego borysa. Bals. Niedz. 2, 445. Borys,    cnoty, czy    pieniędzy? To go    tym    bodą, że wolisz pie-

chlćb rżany, którego robotni ludzie zażywają. Sak. Probl.    niądze, niż cnotę: to go tym zagadywają, że swej cno-

201. Kole go borys w zęby. Oss. Wyr. (zniewieściał,    ty nie masz. Dwór. G. Bodło go sumienie o grzech,

spanoszał, nie chce już być chłopem.) Teraz i bory-    Birk. Dom. 73. Leniwego trzeba bodnąć emulacyą.

sowi rad. Oss. Wyr. (szumiał kiedyś, a teraz spaszował).    Zabi Roz. 179. Teraz go czci pragnienie tak bodło,

BORYSZ, u, m. litkup. Dudz. 31. ber Setljfauf. ‘BORY-    Że go od wczasów na wojnę wywiodło. P. Kchan. J.

SZNIK, a, m. barasznik, litkupnik, świadek kupna, ber    423. Ma to do siebie roskosz i swawola, Używających

SethMnfer, 3wge be$ gefdfehenen 5tauf$. Przy takiej kupi    iż pieści i bodzie. Kras. List. 2, 82. Prawda w oczy

abo frymarku mają być borysznicy, wiary godni; i z te- bodzie. Pot. Pocz. 231. (kole).

miż borysznikami sam ten iściec, kto przedaje, do Pochodź: bodak, bodlak, bodziak, bodzieniec, bodliwy, urzędu iść ma. Stat. Lit. 405.    bodny, bodziec, bodziszek, dobość, dobadać, nabość, po-

‘BORZOBOHATY, a, e, z Rusk. Kto chce być skorym i bor-    bóść, przebość, rozbość, wybość, ubość, zbość.

dzo bogatym)? [t. j. rychło, ob. Barzy, 2.]

zobohatym,    Wnet straci    na    tym.    Klon.    Fl. D.    1.    (bar-    BOSINY, liczb.    mn. chodzenie boso, Ross. óocoia, ba$

SarfttfSgehen. Miał Bolesław cesarza boso przeprosić, lecz

1.    BOSAK, a, m. Eccl. óocaicL; Ross. öochk'b; Bosn. bos* nie wspominają o tych bosinach pierwsi historycy. Nar. człowiek bosy, boso chodzący. Dudz. 22. eût ^Barfüßiger. Hst. 3, 331.

Szczególniej zakonnik bosy, n. p. Karmelita bosy, ein BOSKI, BOSKOŚĆ ob. Bożki, Bozkość.

Sarfüflermöttd), (Boh. bosâckÿ klasster, klasztor zakonni- BOSKIEM przyslk. bosym sposobem, boso, Ross. Óochkome, ników bosych, ba$ Sarfüßlerflofter). §. Bosaki, wozy, sa-    barfuß. Nie bał się na roli onej, po której boskiem

nie, konie niekute, łopaty niekute, un&efdjlagenc Söageit,    chodził, ani jaszczurki, ani kamienia ostrego. Birk. Zam. 2.

©dritten,    spfcrbe, ©chctufcln.    Bosaki,    rodzaj niby    sanek    BOSMAN, a, m.    flis. Volck. 594. z Niem. ber Sath&ttann,

z jednego dębu lub grabu wyschłego, a w sochę czyli    ber SDłatrufe, Ross. óoTCMamB, ioaoihhhkï», (Ross. óocMairL*

widły rozchodzącego się, zrobionych, któremi się wiel-    wiatyk, nadrożne). Bosmanami zowią pospolicie okrę-

kie kamienie zwożą pod czas sanny. Świtk. Bud. 31. eût    tniki, abo tych, co na galerach robią. Otw. Ow. 174.

©djlttten&aum, eine ©dfletfe.    Sternik się i bosmani z wiatry biedzą próżno. Stryjk. 219.

2.    BOSAK, a, m. osęka, chynak, hak, z Niem. ber 23atl)3s BOŚNIA, ii, z. kraina między Dalmacyą i Serwią, Soêltiett,

hafeit; Bosn. ganaę; Eccl. óarop^. Hak skrzywiony do przyciągnienia batów z łodzi do brzegu. Hak do rozrywania ognia. Wlod. Bosak, jest drąg długi, na końcu jego kruk i dzidka żelazna; tym chwycić i odepchnąć się Frenz. Or. L. S. 561. można. Magier Mskr.

BORUCH - BOSAK.

BÓŚĆ - BOŚNIA.

149

Bosn. Bosna    zemglja, Bośnia; Slavon. Bosna; Croat.

Bosnya; Boh.    Bosynè, Bosynska zeme, a pos, pies; sic

dicta, a tribus canibus, quos insignia regionis continent.

BOŚNIAK, a, m. z Bosnii rodzony, ein Statuer, Bosn. Bosćgnak; Croat. Bosnyak;

wydać). Nóg nie kupić, a za bóty trzeba szewcowi płacić. ib. (lepsze, co człowiek sam sobie zrobi, bo tego nie kupuje. Obadwa przysłowia stosują się do zwyczaju ubóztwa wiejskiego, które więcej niźli nóg ochrania obuwia, a do parafii idzie boso, niosąc je na lasce, żeby się przed kościołem dopiero obuć). - Skórka na bóty; wyraz szkalujący, nic wart; może ztąd że skórki u botów pod ostrogami z Niemiecka zowią huncwot. - Proste przysłowie: skórka na bóty, język na podeszwy. -Na bóty * płaca pewna zwykle naznaczająca się czeladzi inwentarskiej zamiast bótów, albo na ich sprawienie, Sttcfelgclb. Dam ja ci na bóty; będziesz kontent; pogróżka, z przekazywania się panów na czeladź upominającą się o swoje należytość. Oss. Wyr. - Z chłopków wybierzemy i pobor za nich zapłacimy, i jeszcze się nam dobrze na bóty okroi. Star. Vot. B. 2. (obrywki). - Bóty, żartem postępki, z przymówką do uczynków i obyczajów. Co po świeżo Tureckim bocie, kiedy postępki cuchną! Mon. 65, 417. — Bóty żelazne * kajdany, okowy, fteffelit, Saitbcn. Jabym żelazne dostał bóty, i przez lat kilka błotoby mi kazano skrzybać. Teat. 30, b. 85. - Bóty czerwone * plagi, cięgi, smaganie nóg, ^eltfdjcnfłtC&C Übet* bte $ltße. Szczęście twoje, że odszedł starosta na stronę, Wzięłabyś była pewnie na bóty czerwone, Abo na grzbiet upstrzony za to winszowanie. Simon. Siei. 109. Trzeba babie na bóty ob. Baba.- Obuć kogo w swe bóty* na swoje kopyto przerobić, na swoje stronę przeciągnąć, na swój kształt odmienić, przekabacić, einen übet* feilten Seiften fcfylaflcn, tim breit fdjlagcn, auf feine ©et* tc sieöett. Chciał go w swe obuć bóty, do przyjaźni go wzywając. Pot. Arg. 181. (Boh. W cyzÿ boty se obau-wati * cyzy powinnost na se brati). - Bóty komu szyć * (ob. kaptur komu szyć); pod kim dołki kopać, na kogo sidła zastawiać, podszczuwać na kogo, einem ©ruben graben; fallen (teilen, 6d;Iingeu legen, tlmt etnmô 2lrge$ jubcrciten. Ej strzeż ty się Myrtyla, takie bałamuty Niedorzeczne, dziewczętom młodym szyją bóty. Zab. 11, 236. Zabi. Jak król komu odmówi co, zaraz bóty mu szyć trzeba, zaraz szlachtę buntować? Opal. Soi. 80. On jeszcze siedzie kiedyś nad szyją Swych nieprzyjaciół, co mu dzisaj bóty szyją. Pot. Arg. 454. Sąsiad nam bóty szyje i zawiera ligi. Pot. Arg. 634. Wiem ja, gdzie Waści za to uszyję bóty, i zaproszę na kwaśne jabłka. Mon. 65, 723. (oddam ci to, zapłacęć).

Pochodź, bótowy, botek, bócik, bócisko.

450

B 0 S T - B Ó T.

BOTAN-BOTEK.

Slavon. Bosnjak; Carn. Bosnijak; B oh. Bosnak. W rodz. żeńsk. Bosn. Bosanka; Croat. Bosnyacha, Boszanka.

BÓSTWIć, Bóstwo ob. Bóztwió, Bóztwo.

BOSY, a, c, BOSO przysłk. bez obuwia, tar fuß ; Boh. bosy, bosonohÿ; Carn. et Slavon. bôs; Croat. bosz, boszonog;

Vind. bufs, bofs; Rag. boos, bossa, bossonögh; Bosn. bós, bosonogh; Ross. ôocmü., óoconoriii; Sorab. 1. boszy, bosze, (porówn. Lat. pes, Gr. nóg, Cer. $uß, Hebr. D12 bos * calcavit. ob. Biedź). Nigdy bota ani trzewika żadnego na nogach nie nosił; ale przez kamienie, ciernie, śniegi bosemi nogami chodził. Sk. Zyw. 209. Dzieci niech sie uczą bez obuwia wszelkiego boso chodzić.

Pir. Pow. 73. Falib. Dis. E. 11. Zrzuciwszy z nóg trzewiki, boso szedł. Btrk. Dom. 13. Zostawiwszy przede drzwiami bóty, bosemi nogami wchodzą w meczet Turcy. Paszk. Dz. 73.    $. Bosy, niekuty, uubefdjlageu. Ko

nie mają być na przód kowane, a na zad bose. Szczerb.

Sax. 70. Chociaż najlepszy jeździec, gdy na koniu bosym, Szwankowawszy na lodzie, utknie w ziemię nosem.

Pot. Pocz. 224. Łopata bosa, wóz bosy ob'. Bosak,

(Carn. bositi* disungulare odjąć kopyto). §. Bosy, miano psie. Chmiel. 1, 582, ein 9îamcu ber Ipunbe.

BOSZKOWAĆ ob. Bożkować.

BOT, a, m. Bócik, zdrobn. obuwie z cholewami, ber ©tie* fcl; Franc, botte; Lat. mcd. bota; Ihsp. bota; Angl, boote; Svec. bota; Boh. bota, bot; Bosn. bjeeva, bieva; Carn. shtebâla, shkorna, shkornèza; Vind. skorniza; Sorab. 1. żkorna; Sorab. 2. schkorna; Croat. skornya; Ross. canon>,

(Ross. óotm gatunek skórzanych trzewików u pospólstwa; ueóoTW, uoóotm safianowe bóty ob. Choboty; porówn. postoły, baczmagi, kurpie). Dobre bóty wołowe, piękne i cielęce, A trwalsze i lepsze niż żółte panięce.

Jei. Ek. E. 1. Bót wielki skręca, mały ciśnie nogi. N.

Pam. 23, 247. We łbie i na kołnierzu pierza pełno wszędy, Bóty spuścił do kostek prawie we trzy rzędy.

Rej. Wiz. 56. b. (niedbały w ubiorze). Boh. Prov. Sswec dokud gedne boty ne ussige, druhe nc zaćjna; (dokończ jedno, nim zaczniesz drugie). Bóty obuć, w bóty się obuć, (Stiefeln aUjicljen. W botach « obuty Sorab.

1. żkornoyitó; Vind. oskornizati, skornize obuti, obknie-shati, naskornizati.- Bóty zzuć, zewlec, złożyć bte ©tiefelu flltSjtefien. Chłopiec do botów, Vind. skornizhni hlapez, sez; ob. Chłopiec, bet* ©ticfelfucdjt. Przedtym około botów chodził, a teraz nie wie, na którą nogę stąpić.

Mon. 73, 589. (za lokaja służył), (er Ijat Stiefel geimcfyft, BOTANICZNY, a, e, należący do botaniki, Boss. TpaB0BB4-mar 23ebteuter). Nie był godzien botów mu nosić. Biai.    ctbchuhh, zielniczy, ziołopismy, botanifcf). BOTANIKA,

Post. 44. Nie godzien rozwiązać mu rzemyczck u bóta    i, z. z Greek, zielnictwo, roślinopisarslwo, roślinopismo,

jego. ib. 46. (rzemień u trzewików jego rozwięzywać.    ziołopismo, nauka mająca za cel poznanie własności ziół,

Bibl. Gd. tfmt bie ©cfjitliricmen mtflofen). Kuty, kowany bót,    drzew, kwiatów. Kras. Żb. 169. bte Sfltauif, bie SMuterlefirc,

bót z podkówką, eilt bcfdjlageucr Stiefel. Ślizką drogą    Strćiuterfmtbc, Ross. TpaB0BB4CTB0. - Botanika, tytuł dzieł o

nie przejdziesz niekowanym botem. Pot. Syl. 136. Bót    botanice ob. Zielnik, 'herbarz. BOTANIK, a, m. BOTA-

stary, pochodzony, Ross. otoiiokb, OTOiioneKB. W botach    NISTA, y, m. ziołopis, roślinopis , biegły w botanice,

umarł; bóty spalił* uciekł, Tr. er pat ba$ $erfeitgclb be*    ber Sïrchtterfunbigc; Rag. travôznanaz; Ross. TpaBOBMeipB.

gaplt. Iść jak szewc z botami na jarmark (ob. Szewc)*    ob. Zielnik.

śpieszno; gnać, czwałować.- Nogi drze, a bóty na kiju BOTEK, tka, m. bócik, mały bót, zdrbn., baś Stiefelten, nosi. Oss. Wyr. (woli głód mrzeć, niż grosz z wacka Ubrany w botki przystojne. Stryjk. Henr. C. 5. Dziś pan

ociec, gdy widzi, iż ma botek świeży, Tobie, także pachołku magierkę przypierzy. Papr. Pr. E. 2.

BOTLOCH, BODLÔCH, BOTUCII, u, m. chusta czyli prześcieradło łaziebne do ocierania sie po kąpieli, z Niem. öaö 25abetucf;, Seffttcb, Seftlafcn; Boh. patoch; Rosi. óo-CTponB; Croat. czvilîh; (Carn. botim = pocę się). Wyszedłszy z w⁷anny, zaraz się w botloch abo prześcieradło obwinąwszy, położyć trzeba. Raur. Sk. 397. Prześcieradła, bodlochy, botuchy. Sax. Tyt. 3. Umarłego w łaźni umyją a ubrawszy go w botloch, na stołku posadzą. Gwug. 356. Po kąpieli uwinąwszy się w botucli, niechaj się położy w pościeli. Syxt. Szk. 256. Zawczasu myślić trzeba o botuchu. Pot. Syl. 362. Pot. Pocz. 138. (porówn. dać komu ścierkę po łaźni).

BÓTOWY, a, e, należący do bota, «Stiefel * ; Ross. cano-HCHbiH. Rzemvk bótowy. Budn. Genes. 14, 25.

BOTUCH oh. Botloch.

BÓTWIAŁOŚĆ, BUTWIAŁOŚĆ, ści, z. spróchniałość, zgniłość, zgnilizna, !Oiorfd;t;ett, inorfć[;eó SScfett, gćtulttlfb fOîober. Szefeliny rdza rudawa Strawi, i ziemna butwiałość plugawa. Paszk. Bell. B. 4. Farba tylko chleba na wierzchu, wewnątrz butwiałość szczera. Birk. Sk. A. 4, b. BÓTWIEĆ, iał, ieje, nijak, niedok. zbótwieć dok. próchnieć, gnić, tttobertt, faulen, {porówn. 9?teberfćtcl)f. butt, £od)b. mbutUn). «Łodzi, morskie okręty, bótwieją na brzegu. Kul. Her. 145. Nawa zgniła, *zbutniała. Zygr. Gon. A. 6. (zbótwiała). Sodoma tak zgorzała, że i ziemia i powietrze i woda zbót-wiały. VU. Post. W. 255. Fig. W tćm próżnowaniu i w tej gnuśności Bótwiejąc, do zgrzybiałej przychodzę starości. Kulig. Her. 140. Darmo niechaj ci od łez nie bu-twieje cera. Zab. 15, 179. Pamięć niezbożnych z natury swojej butwieje. Birk. Chód. 20. Pamięć jego z pochwałami, i nie zbutwieje nigdy. Birk. Chód. 32.

Pochodź, nadbólwieć, ohótwieć, pobótwied, przebólwicc, rozbótwied, zabótuiieć.

BOTWINA ob. Boćwina.

*BOWAD ob. Owad. *

BOWIEM spójn. wyrażający przyczynę dlaczego * bo, albowiem, ponieważ; Slovac. nebo, Slavon. jerbo, Ross. hóo, bcnn. Nie bądź ukwapliwy ku gniewaniu; bowiem gniew wt łonie szalonego odpoczyw-a. 1 Leop. Eccl. 7, 10. Musi zmienić postawę, musi obyczaje, Bowiem statek z powagą stoi tu za jaje. Rej., Wiz. 27.

BOŻATKO, a, n. BOŻE, ęcia, n. zdrbn. rzeczowo, bożek, bóg, mały młody bożek, ettt fletni juugeê ©Öffnen, w liczb, mn. ©Öftereren. Wiosna razem przywiedzie bożąt poczet słodki, I żarciki ucieszne i wdzięczne ehychotki. Nar. Dz. 3, 27. Bóztwo z swą świetnością całą, Z dworem pieszczonych bożąt i Nimf panowało Na tej wyspie. Przyb. Ab.

137.    §. Szczęśliwiuteńki, szczęśliwiec, pieszczoszek for

tuny, pączek w maśle, opływający we wszystko. (przeciwn. niebożę, niebożątko, nieborak, nieboraczek, biedaczek), elit ©djoojtfutb beś ©lüefö. (ob. Bożena). Męża hartownego doznanym nieszczęściem, by też i najtęższy przeciwnego losu wicher, nie zachwieje; rozpieszczone zaś bożę za lada powiewem niewdzięcznym mdleje. Oss. Wyr. B0-ŻEG, żca, m. przytężenie słowa bożek (porówn. starzec,

staruszek), ein ©oft, ber ©off. (Boh. bożec * kaduk, boża kaźń). Miłość, ten okrutny bożec. Staś. Num. 2, 252. Podżega ich on bożec (Bacchus), gdy sok jego piją. Klon. Wor. 6. Kapłan na swoim szyszaku nosi swojego bożca zawoje. Staś. Num. 1, 98. BOŹECZEK, czka, m. zdrobn. rzeczown. bożek, ein ©öfteren, eilt flehtet ©oft, w liczb. mn. ©öftereren. Koło nas leśne skacząc boginki, bożeczki, Powtarzały cichucbno wieśniackie piosneczki. Nar. Dz. 3, 51. BOŻEK, żka, m. pogański bóg, bożysko, bałwan, eilt ©oft, @ó|e, eût 3lé(jott, eut X;eibntfd;er ©oft, w liczb. mn. ©öfter; (Slovac. bożek; Boh. buźek, pabuh; Vind. boshizh, malik; Sorab. 1. pżibóh; Sorab. 2. pschibohg; Carn. et Bosn. faush vug, malik; Ross. mmmme). Bożek miłości, Kupido. Bożkowie, (Rag. krivobozi, neboggovi). Gdzież boż-kowie wasi, w którycheście nadzieję kładli w przeszłe czasy ? Groch. W. 17. Złoto jest bożek, któremu się wszyscy kłaniają. Boh. Kom. 1, 194. Bożki domowe, lares, bte tpairêgotter; Vind. domazhi bug, fhratel; Carn. sidćk; Boh. sskrjtek, krjstek, chrjstek, diblik, hospoda-rjeek; insi bożkowle Boh. Wel, Merot, Badamas; Carn. Rugevid, Ferménsevl, Podàga, Tolistobog, Tolistovoj; — Bożek pięciogłowy Carn. Paramiiz; Aesculap Carn. Krôdé; Bożek siły Carn. Jodute, Zedût, Jodût? Bożek czasu Carn. Flins; Bożek dziewek, Carn. Anek, Lat. Anculus; Bożek mowy Carn. Jesizhnik Lat. Ajus; Carn. Barovit ob. Boruta; Eccl. Motana, Manonni, Mokoiitb, Mokoc.il, bożek w Kijowie czczony. Popow. 196. Kynaao, bożek płodów ziemskich, ib. 195. Kajaka, KojniAa, bóg świata, Janus. ib. 194. Xopci, bałwan Kijowski. Slow. Cerk. 3, 242. Aaatóa, Aauiyóa, Aeukóofł, bożek szczęścia (ob. Dadzibóg). .Ia40, bożek w'esela. SŁ Cerk. 2, 73. Hobb^a^, Bmyops, lloxBHCTt, bóg powietrza, Aeolus. Popow. 199. ob. Świst, Poświst, Lelum, Polelum, Marchołt.— § Bożek, nabożnik. Macz. ettt 2lnbßd)tler, ein Frömmler.— BOŻENA, y, i. imię białogłowskie, Beatrix. Nar. List. 2, 209. Jabł. Her. ettt SBetbernante, Ścafrtr (ob. Boże 2.).— BOŻKI, BOSKI, a, ie, BOZKO, po BOŻKU przyslk., od boga pochodzący, boży, ©otteS*, göffltd), DOtt ©Ott; Slovac. bozski; Boh. boż-skÿ; Sorab. 1. bożki; Sorab. 2. bohżi; Vind. bosbji; Croat. bosji, bosânszki; Dal. bosan; Slavon. boxanstveni; Ross. öü/KCCKÜi, óoatecTBCHHLiH. Bozkim zrządzeniem to się stało. Cn. Th. Od boga zawisły, n. p. Bożka to rzecz, samemu bogu to przystoi. Cn. Ad. 42. Rzeczy przyszłe wiedzieć, jest rzecz bożka. Lat. Kom. A. 2, b. Zostawił mnie na bozkićj opatrzności. Teat. 24, 104.— Boga się tyczący;

n. p. Nad Tertuliana w naukach bozkich i ludzkich żaden bieglejszy nie był. Sk. Dz. 111. Bozkie, święte rzeczy, przystojnie odprawuj. Cn. Ad. 42. Uraza bożka. Klok. Tur.

148. — Do boga podobny n. p. Nic człowiek tak bozkiego nie ma, jako gdy drugim dobrze czyni. Sk. Żytu. 1, 294. Do najwyższego stopnia doskonały, przedni cudny; n. p. Zygmunt stary bozkim prawie był obdarzon rozsądkiem. Krom. 136. Bozką wymową przodki swoje Aureliusz przechodził. Sk. Dz. 89. Ona po bożku piękna. Przyb. Milt. 275. BOZKOŚĆ, ści, i. istność bożka, przymioty bozkie, Sorab. 1. bozkoscż ; G er. W ©öfflttfyfctf. Zjadłszy jabłko Ewa bozkość w sobie czuje, już jej ziemia zbrzydła. Przyb. Milt.

na-

6 o r obli u

■> noauiii.

ścioł boży rozkwitał, świat się na wierne boże oburzył i sług bożych zabijano. Sk. Dz. 1, 88. Adamie, boży kmieciu. Bogarodz., Boża opatrzność, boże miłosierdzie, boża moc. Wrób. Zolt. 44. Boża chwała. Groch. W. 540. Nie troszcz się, będzie to dobrze za bożą łaską. Min. Ryt. 1, 281. Boże sprawy są doskonałe. W. Deut. 32, 4. Chyba sąd boży to rozezna. Teat. 24, b. 25. — Bogu właściwy, własnością boską, ©offcö, ©oft gehörig. Oddajcie co jest cesarskiego cesarzowi, a co jest bożego bogu. Leop. Math. 22, 21. Nie rozumiesz, co jest bożego, ale to, co jest ludzi. Sekl. Mark. 8. Ktokolwiek to, co boże jest, wziął, jest świetokradzcą; boże zaś wszystkie na świecie rzeczy.... Gor. Sen. 514. Moja jest wszystka ziemia, abo boża, na której gospodę mam. Sk.Dz.^llG. Kogo kto z buntowników potka, to już boży a nasz. Rej. Zw. 79. b. (jak gdyby go bóg zdarzył do ich partyi). — Boży, z boga pochodzący, od boga dany, zdarzony, od niego zawisły, ©0tte8, WOtt ©oft, voit ©off Wertteilen, won ©oft abhängig. Słowa boże. Farnow. praef. Boża wola, zrządzenie boże, ©otteê Söllle. Jak Maciek Kaśkę zoczył wysmukłą i chożą, Lód dla innych, do niej wnet poczuł wolą bożą. Oss. Wyr. (chętkę). Podług woli bożej Ross. 6jarono4pa>KaTeiLHLiH. Bicz boży ot. Bicz. Boża kaźń, kaduk, ś. Walentego choroba, (Carn. boshje shlak, boshja, Boh. bożec); bte fnllettbe @U(J)t. Boża kara, kłopot nieznośny, eine Strafe ©otteä, etroa$ UttflUS»

294. BOŻKOWAĆ się, zaimk. nied. zmyślać nabożeństwo. Wlod. licemierniczyć, pacierze, gryźć, świętoszkiem być, frömmeln, anbacfjteln, Deuteln. BOŻKOWANIĘ, ia, n. obłuda, naboźnictwo, frömmelet), Slnbô^teleç, SDîucferety. Statecznie nabożny, bez owego bożkowania a lizania obrazków. Gor. Dw. 374. Chytrek prośbą, boźkowaniem i pochlebstwem na-rabia. Klon. Wor. Ued. (por. bożyć się). BOŻNICA, y, z. BO-ŻNICZKA, i, z. zdrobn. *1., miejsce bogu poświęcone, boża świątynia, ein @ottc8$au$, ein temp et, ein ©oft getwetlp ter Ort. Teraz o wierni pańscy służebnicy, Którzy trzymacie straż w jego bożnicy.... J. Kckan. Ps. 195. (w jego świątnicy. Karp. 61, 188). Czynią sobie bożniczki, dzieci chrzczą, wiary nauczają. Papr. Kol. H. 4. Bożnica pogańska, bożyszcze, eilt ©öfjentempel ; Ross. óoaunma; Eccl. ffitcLTKume Bogom w niebie i ludziom nieprzyjaciel, z bożnic wygnał bogi. Dardz. Tr. 545. Bożnic pogańskich, które dobrze zbudowane były, nie obalił. Sk. Dz. 612. — Bożnica Turecka, meczet; eine 50îofd)ee. Star. Dw. 60. Dwa tvsiace bożnic Tureckich w Konstantynopolu, ib. 4. §. 2. Szczególniej teraz: szkoła żydowska, Vind. judouska shula ; ctlte 3ubCttfd)Ule. Kościoł w żydowstwic jeden był; bożnic zaś było dosyć, gdzie się na naukę słowa bożego schodzili. Sekl. 13. Żydzi nie tylko po miastach w bożnicach, ale i w kościele Jerozolimskim miejsce pewne mieli do gadania o zakonie. Sk. Dz. 9. Krzyczy jak w bożnicy. Ro-zumieszli, żeś w bożnicy? Alboż to tu bożnica? To kościoł, nie bożnica. Sposoby mówienia zasiągnione z zwyczajnie zgiełkliwego śpiewania żydowskiego w bożnicach. BÓŻNICZY, a, e, należący do bożnicy, tempeO, 3ubenfd)ule*, 0V)ltagogcn*. Bóżniczy, ego, m. dozorca bożnicy, bet §Bor* fielet einer Synagoge. Tr. (ob. Arcybożnik). —■ BOZNIK, a,

m. deista, w boga samego wierzący, ber 3)ctff, Mon. 67. 25. oh. Ateusz, bezbożnik. BOŻOCIELSKI, a, ic, należący do święta bożego ciała, $rol;nlctd)nal)m3*. Nastawa! dzień bożocielski. Baz. Hst. 4. BOŻOGROBCA, y, m. BOŻOGROBIEC, bca, m. kanonik grobu bożego, w Polszczę w Miechowie, Miechowita. Krom. 174. Ustrz. Kruc. i, 337. Nar. Hst. 3, 363. ein tcmpcUjcrr, getftltdjer Witter nem ©rabe 3cfu, ob. Templaryusz. BOZOGROBSKI, a, ie, od zakonu bożogrobców, tempclfyerren». Kanonicy bożogrobscy dwoisty krzyż czerwony na kapie noszą. Krom. 174.    §. Bo-

żogrobski żołnierz, Częstochowski żołnierz, odpustowy żołnierz, niedołężny, niemusztrowny, niewojenny, niebitny, ein mtfcrabler elcitbcr ungemufterter ©olbat. Oss. Wyr. BOZ-TWIĆ, BÓSTWIĆ, czyn. nied. ubóstwić, dok. bogiem u-czynić, vergöttern ; Roh. zbozim; Ross. óoroTBopiiTb. Ktok. Turk. 145. BÓZTWO, BÓSTWO, a, n. natura boża, istność boża, bie ©offljctt, göttliche Statur, baS göttliche 2Be» fen; Boh. et Slov. bożstwj; Sorab. 1. boztwo; Sorab 2. bohgojstwo; Vind. bugastvo, bogust, bogustvu, boshja tura; Bosn. bosgjanstvo; Slavon. boxânstvo; Rag. boxân-stvo; Croat. bosânsztvo; Ross, et Eccl. óojkgctbo. W Chrystusie bóztwo z człowieczeństwem złączone było. W. Post. W. 263. Równy błogosławionem bóztwem ojcu swemu, Lecz podług człowieczeństwa już pomniejszy jemu. Groch. W. 299. W istności bóztwa nie jedna jest osoba, ale trzy. Jeden jest bóg, nie w szczególności jednej osoby, ale w jednej

istności bóztwa. Kam. Kat. 15. Tyberyusz, usłyszawszy o cudach Jezusowych, bóstwo mu przyznał i między bogi pogańskimi swym sposobem poczytał. Sä. Dz. 17. Jupiter zrzucił Apollina z bóstwa. Biel. Hst. 22. Gdy liczą przodków swoich, a niestanie im już nikogo sławnego, to oni boga którego za przodka swego biorą i wdzierają się w bóztwo. Gorn. Sen. 297.— Bóztwo, bóg, bożek, bte ©offfietf, ©oft, eine ©offljCtf, eilt ©oft. Już miał zginąć nasz kraj; lituje się raz jeszcze obrończe jego bóstwo. Przestr. 180. Bóztwa żadna rzecz nie może ogarnąć ani pojąć. Karuk. Kat. 96. On pełen bótzwa, które cicho w piersiach nosił, Godną świętych podwojów odpowiedź ogłosił. Bardz. Luk. 164. Bóstwo nam być i ustać daje. Kol. Cat. B. 3. W lesie tym jakieś bóstwo, mniemam, przemieszkiwa. Hul. Ow.

183.— Bóztwo, wszystko, do czego ktoś nieograniczoną cenę przywięzuje, baśŚ twa3 einem imfd)flfd>ar tff, etne ©otb I;ett f«r fljn. Ojczyzna dla poczciwych jest to takie bóztwo, Której trzeba poświęcić wszystkich rzeczy mnóstwo. Teat. 46, c. 75. Ja najpierwszy twój okręt w lotnym poznam biegu, I rzekę : ten me bóztwo prowadzi do brzegu. Hul. Ow. 151. Bóstwem Dafnisa piękna Ismena. Bóstwo Har-pagona pokład pieniędzy. Bóstwo pijaka gąsiory, kufel. Oss. Wyr. Jakieś cię bóstwo w swych okowach trzyma, Czyli czarnemi, czyli modremi oczyma. Oss. Wyr. §. Zbiorowo bóztwo * bogowie bte ©öfter. Wenus, której bóstwo podległe, z tej się człowiek śmieje, I potepia₍co w Cyprze na jej cześć się dzieje. Jabl Tel. 80. BOŻY, a, e, od boga, pochodzący od boga, należący do boga, boski, pański; ©wttc3, gÖttttd); Slovac. et Boh. bozi, Vind. boshji; Carn. boshje; Bosn. bosgji, bosgjanstven; Croat. bosji; Dal. bosan; Rag. boxij, boxanstvèn; Ross. ôoaciô; Eccl.

Syn boży. Bial. Post. 81. Gdy się ko-

grano. J. Kehan. Dz. 230. (calu-

noc

Eccl.

BOŻY.

BOŻY.

153

fłeljltd)e§. Kara boża na mnie ten człowiek. Kara boża mi z tym człowiekiem. Skaranie boże. Skaranie (bez dodatku). Oss. Wyr. — Boża rosa, którą bóg zdaje sie spuszczać z obłoków, ber liebe ©otteé £Ijau. Zona nierządna, gdy jej zewsząd niosą, Mniema, by jej to padło z nieba bożą rosą. Rej. Wiz. 139.— Dar boży; szczególniej: jedzenie, chléb, ©otteêgabe, (Effett, Srot. Jeżeli żebrak przyjdzie w ten czas, kiedy on używa darów bożych, wyrazem tym oznacza jedzenie, daje mu jednę potrawę. N. Pam. 16, 39. Chleba coraz więcej ubywało, a dnia drugiego, gdy bożego daru w koszu nie stało.... Jabł. Ez. 4. Dar to boży, co się położy. Teat. 30, c. 29. Boża braha, napój Tatarski, którym się opijają ni bestye. Kłok. Turk. 75. ein ïartarifcfyeâ ©etränf. — Boża nadzieja, nadzieja w bogu położona, $ojf* nung JU ©ott. W nadzieję bożą żołnierzów swych zachęca, budzi.... Chrośc. Fars. 495. — W boży czas, w bożą godzinę, w boże imię * bóg da, niech bóg szczęści, jur glücflichen Stunbe, in ©otteS kanten; ©ott fegne. Idź tam w boży czas. Pot. Arg. 403. Jedź, gdzieś umyślił, jedź w bożą godzinę. Klon. Fl. C. 4. b. Jedźże w *bożymię (w boże imię), ib. D. 3, b. Krzyknie na żołnierzy, żeby sie w boży czas potykali. Biel. Kr. 510. (ob. w dobry czas). Robotnicy, gdy co około roboty zaczynają, mówią: w imię boże! Glicz. Wy ch. K. 3. b. W imię Pańskie i w boży czas może to wyniść ku rozrządzeniu tej Rzeczypospolitej. Weresz. Regi. 135.— Boży świat, cały ten nasz świat, jak go bóg stworzył, bie liebe ©otteś 28elt. Nie wiedzieć o bożym świecie, wcale ze szczętem nie wiedzieć n. p. Tak się oni spierają; po staremu przecie, I ten i ów, nie wiedzą nic o bożym świecie. Nar. Dz. 3, 144. Teat. 11,

b. 24. —    Boży rok, boży dzień, boża noc; każdy rok,

co rok, i t. d. od boga zdarzony; jebeä liebe 3>ahr, jeben lieben Źag, jebe liebe 9îad)t, (bie ©ott giebt). Nigdy u siebie nie je, lecz co boży dzień u cudzego stołu półmiski chę-doży. Alin. Ryt. 4, 258. Żadna boża noc nigdy nie minęła, Żeby ta forta okrutnych razów nie podjęła. J.Kchan. Dz. 228. Cały boży rok czekał * całuczki, cały zgoła. Cn. Th. 58. Całą‘bożą teńką noc, bie ganje auSgefdjlagene Sładjjt). Każdy boży dzień deszcz * każdy zgoła. Cn. Th. 58. — Boży, bogu podobny, bozkich przymiotów, göttlich, ©ott ćtbttlicf). Po bożemu przysłk. sumiennie, poczciwie, pobożnie, szczerze, gotteê* fürd)tig, reblid), eljrltd), genńffenljaft. Powiedzmy sobie po bożemu prawdę, trzymacie rzecz cudzą. Przestr. 165. §. Boży « Chrystusowy, Jezusowy, Pański; ©otteS*, ©Ijrifti, 3efu, be$ §crrn. Matka boża, Najświętsza Panna, bogaro-dzica, bie SDîutter ©ottes. Os humerosque Deo similis, twarzą i wzrostem bogu podobny, t. j. tak piękny, by bogiem był, albo jak my mówimy, jakoby go matka boga urodziła. Alącz. — (Dzieciątko Jezus Vind. boshje diete). Boże narodzenie, Święto urodzin Chrystusowych, gody, bie ©eburt ©Ijrtfti, Me 3ctt ber ©eburt ©Ijrtfti, SBestynatyten;

noroftompme, Graec. -ö-soyovla, Ross. poa^ecTBO XpHCTOBO, Croat. bosich; Slavon. boxich; Rag. bôxich, boxichni dan; Vind. boshizh, boshizhen den, fveti den, Kristusou prasnik, beinocht; Carn. boshizh ( = 2, bożek Słowiański); Boh. hod bozi, wânoce; Slovac. wânoce, wânoene

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

swâtki; (Slov. boże narodzeni, narodzeni Krista * dzień urodzin Chrystusowych). Jedni mówią że przejechał przed Bożym narodzeniem, a drudzy po Bożym narodzeniu. Biel. Kr. 18. (Prov. Rag. Jednom boxich dohodi; liai, le gran félicita accadono di rado). Wilia bożego narodzenia, ber SBesffjnacIjtS ^eilige Slbenb; Vind. fveti vezher, boshizhna bila; Slovac. wilia Krista Pana, sćedri den (ob. szczodry dzień); Ross. coneabHHKŁ; (*2, wilia trzech królów); So-rab. 2. fwazina; Croat. bâdnyak, badnyi vecher, badnyi den, nadvecherje bosichno, pószt bosichni; Rag.etBosn. badgni vecer (Rag. et Bosn. badgnak, truncus natalitius, truncus pervigilii nativitatis Domini; Ital. tronco, che si mette al fuoco la sera del natale). Należący do bożego narodzenia, godowy, Ross. poacecTBeHCKM. — Boża męka, męka, cierpienie zbawiciela, passya, baS Setbctt ©fyrtfti.— Posąg z wyrażeniem ukrzyżowanego, figura, passya, eine Statue mit bem Silbe be$ ©efreujjigten, eiu ©ruciftr; (Vind. boshja martra, britka martra, krishanik). U nas drogi wystawieniem krzyża, to jest, bożej męki zdobią. Haur. Sk.

89. Krzyże, boże męki, po gościńcach wycinają, kościoły łupią. Birk. Kant. A. 4. b. Przyslk. Już jemu iść pod bożą mękę * zdziadział; że dziady i żebraki zwyczajnie pod bożą męką siadywają, wyciągając dłoń ku przejeżdżającym o jałmużnę. Oss. Wyr. er ift an ben Settelfłab geraden, (ob. w dziady pójść). Przyjdzie gdzieś pod bożą męką życie zakończyć* w nędzy, bez pewnego kąta, auf ber ©affe feitt geben enbigen, in Słoty uub (Elenb, obite Unterfommen. ib. Pogrzeb pod bożą męką * mniej uczciwy, że nie na cmentarzu, przy kościele, jako niegodny społeczności wiernych. ib. On nie wart, aby go nawet pod bożą męką pogrzebio-no. Oss. Wyr. Samo się złe o bożą mękę rozbije. Źegl. Ad. (gdziekolwiek na drodze kark skręci, Sonett nimmt allemal ein ftyletyteS ©nbe, ffnbet felbft an heiliger Stätte fei* nett Untergang). — Boże wstąpienie, Święto. Star. Dw. 42. ©brifti Himmelfahrt (ob. Wstąpić). — Boży grób, grób Pański, Chrystusa Pana, ba3 ©rab ©^rifti, baê ©rab beö Herrn (ob. Bożogrobiec, Bożogrobski). Jak bożego grobu broni, strzeże. Cn. Ad. 285. (jak czego bardzo drogiego). — Boże ciało, święto uroczyste (ob Ciało). ftrolmleichnam; (Slovac. den bożeho tela; Vind. rieshne telu, rieshnega tela den, dan svetiga telesa; Croat. telövo, bosanztvo, brassansztvo; Slav. brashâncstvo). Ciała bożego święto postanowił papież Urban IV. Teof. Zw. C. 2. — §. Botan. Boży byt, ziele, ambrosia Lim. rodzaj roślin, którego gatunki Żabie Gronka, Posypek. Kluk. Dyk. i, 29. ludzie długo wiekuiste, jako arnbrozya bogi czyni. Syr. 729. ba3 9lttt* brofienf raut ; Bosn. kugna, opak; Sorab. 1. bul; Boh. sto-zrnjćko. Boży dar, płodzień swojski, Eringium Lim. SDłannŚb treu. Syr. 680. (Carn. zhernob, zhernobje; Sorab. 1. me-zn’e wóst; Bosn. vekesc, kapinika). Jaskółcze ziele, boży dar. Urzed. 91. (ob. niiej: Bożydar, imię). Boże drzewko, abrotanum Lim. StabttHtrj. Kluk. Rośl. 2, 211 ib. 1, 271. Croat. bosje dréveze; Boh. bożj dfewce, drewinka; Slavon. boxje dêrvce; Rag. boxje drjêvze; Ross. 6oade 4epeBo; Bosn. bosgje drjevçe, srricjano zelje; Vind. aborad; Carn. abarät, aborat.— Boża trawa, fengrek, kozorożec, trigo-nella fœnum Grœcum Lim. ba$ Soffern, Syr. 1017. Dru-

31

154

BOŻYĆ-BRAĆ.

BRAĆ.

dzy też krzyżyki zowią. Urzed. 143. Ross. óowtfl ipaęa; Bosn. bosgja traviça, piskaviça; Rag. boxja travizza, pis-kaviza ; Dal. piszkavicza ; Carn. roshizh. — §. Boży prątek, piorunek, kamyk kręglasty, o którym mniemano, ze z piorunem na ziemię pada, Bronte, Plin. H. N. ein 33e* lentit, ^fetlftetn, 2)onnerfeiI. Cn. Th. — §. Herald. Boża wola, herb, w polu błekitnćm miesiąc rogami do góry; w nim podkowa, w której krzyż żółty. Kurop. 3, 8. ein SBappen. BOŻYĆ się, zaimk. nied. bogiem się świadczyć, bozkiego imienia wzywać, przysięgać bogu, ju ©Ott fcfytüöten, hep ©Ott befeuern; Ross. óokhtbch, (Ross. 6okhti> za boga czcić, bóztwić; Eccl. oôoæenie udzielenie łaski bożej).

> KilÄTH ca, MeHycH. Boży się Filo, w dożę nigdy nie jada, jurât. Min. Ryt. 3, 91. Przynajmniej się Judaszu było z sobą drożyć, Grzechem zdradę pokrywać, przysięgać i bożyć. Pot. Zac. 9. Eccl. óoace-Hie, óoacóa; ksatku przysięga. —    §. Bogu cześć winną

oddawać, przed bogiem się pokorzyć, fid) por ©ott be* ntntfngen. Bóg zdarłszy z grzbietu hardego purpurę, Temu ja, co sie nizko przednim boży, Nadspodziewanie wszystkich ludzi włoży. Pot. Syl. 200. — §. Przed człowiekiem tak nizko się upokarzać, jak przed bogiem, bić czołem, dla boga prosić, fitf» por jetnanben benuittyigen. Kto się boży przed tobą, na tego się srożysz. Pot. Arg. 723. Ce-

widzi, że się ów nie boży, Lecz śmierci życzy......

Chrośc. Luk. 53. Przed śmiercią darmo bożyć się, płakać, prosić, klękać. Pot.Jow.Sl. On się bożył, płakał, klękał, wzdychał. Zab. 15, 247. Nie trzeba, żebyś tak ufała Tym krzywoszyjkom, co to nabożnemi jSłówki bożą się na czas zmyślonemu Past. F. 156. — BOZYDAR, a, m. imię męz-kie, $t»eobor, Theodatus. Wlod. — Jabl Her. — ob. Bogdan. ‘BOŻYMIĘ ob. w boże imię.— BOZYSKO, a, n. z przytykiem: bożek pogański, ein    ein îthgott, (Vind.

boshizh). Idzie k niemu z postrachem, ukłoni się nisko, Mniemając, iż jest jakie tu ziemskie bożysko. Rej. Wiz. 143. Nie bogu, ale czartom ofiary czynili, Tym bogom których nigdy świadomi nie byli, Nowe jakieś bozyska, do nich się werwali. Groch. W. 15. — BOZYSYN, a, m. imię staropolskie, TJjeoptyituśb JabŁ Her. ob. Bogumił. BOŻYSZCZE, a, n. bożysko, bożek, bóstwo, ©ott, SlBgott, ©Pjje, ©ott(»eit. Spojrzało na cię z żalem małe bożyszcze. Mon. 65,171. Boh. bożićek. Ona jest bożyszczem, ona u-szczęśliwieniem mojem. Teat. 54, 17. Tego dziwoląga jak bożyszcze jakie szanowali. Mon. 65, 358.— §. Świątynia pogańska (ob. Bożnica), ein ©öjjententpcl, ein ©ottev* |au3; Boh. bohârna ; Ross. nTHMme, Karmme, KyMHpim-me, KyMupHH, ponaTt; Eccl. KysmpHme, tùriuiijic, «aniline HÄOJBCKoe, rcpvrKimie. BOZYSZCZĘ, ęcia, n. małe młode bożątko, ein Reiner junger ©ott, w hezb. mn. ©ot* terpen. Latona z oczu Junonie zejść musiała, ze dwojgiem bożyszcząt na łonie. Zebr. Ow. 147. (numina).

Eccl. ÓOJKHTHCa

mu

mu

zar

BR.

BRAĆ, brał, biorą (bierą. W. Pst. W. 354), bierze, biorę, czyn. nied. neunten; Boh. brati, brał, beru; Sorab. 2. brasch, beru; Sorab. 1. bracż, beru, Ross. ópaTt, ópa^i, 6epy,

znaczenie zbierania

(w następujących dyalektach brać

ma

n. p. Slav. ct Dal. brati; Bom. bratti; Croat. bràti, bè-(ztąd, Croat. bratva * winobranie); Rag. bratti, col-ligere, broitti, zbraajam, numerare; (Hung. birom * habeo); Vind. et Carn. brati, brał, berem* 1). zbierać, obierać, wybierać, 2). czytać; ztąd Vind. branjliu, bratliu, berliu, beratliu * czytelny; Vind. berauz, pobieravez * 1, zbieracz. 2, czytelnik; (cf. Lat. legere, colligere); Hebr. rrû barach * selegit,    baar sustulit, ans para abstraxit (cf.

Graec. 7iqI(o, Lat. privo, Ger. karett, entbehren).— 2). Wziąć, wziął, wzięła, wzięli, F. weźmie, wezmę, jedntl. Boh. wzyti, wzal, wezmu; Slovac. wzat, wezmem; Sorab. 2. wofesch, wöfesch, fesch, wofei, wofmu, wöfmu; Sorab. 1. wfacź, wfchacź, wofesch, wöfesch; Vind. vfeti, vféti, vfet, vfel, vfamcm, vfemem, jcmati, jémlem; Carn. uieti, ufamem, jemâti, jêmlem; Dal. vazeti, vazimati, yati; Rag. vzêti, uzimgljem, ùzeosam; Bosn. uzeti, vazeti, uzimati, vazimati; Croat. vzeti, uzeti, uzimlyem, uzel, vzemi; Slavon. vzeti, uzéti, uzimam; Ross, et Eccl. b3atb, k^äth, ßsaa’B, B3eM;lI0, B3HMaiO; BOSBHmLtB, eMCTBOBaTH (cf. Lat. sumo, emo, Hebr. sum * posuit. ob. Jąć, imać).— 3). Bie-rać Continuât. Boh. brawam, brawawam. — §. I. a). Brać ręką, mit fccr $>««fc neunten. Jedną ręką podaje mu listy, a drugą lekarstwo od niego bierze. Birk. Chód. 31. Oto broń, pieniądze, coć się jeno podoba, bierz. Pilch. Sal. 311. Z lewej ręki wziąć wprawą. Gorn. Sen. 344. Bierze ją za rękę i przytula do siebie. Zab. 14, 316. Bierze go za puls. Teat. 35, 84. Bierze się za czapkę; ale jej nie zdejmuje. Teat. 35,64. Sięgnij ręką twoją i weź-mij go za ogon. 1 Leop. Ex. 4, 4. (uchwyć go. 3 Leop.). Otworzył worek z pieniędzmi i mówił: bierz. Teat. 10. b, 40. Leży tego kupa koło nas, brać one trzeba, a nie pojedynkiem zbierać. Pilch. Sen. list. 270. Kto brał nad siły, haniebnie upadnie. Zab. 15, 54. Chcąc brać księgi Tertuliana, mówił: podaj mi mistrza. Sk. Dz. 111. Bie-tabakę z tabakierki. Teat. 34. b, ii. Studnią aby często brano, i ubierano, nikomu nie bronić. Haur. Ek. 16. (czerpano). Dziecię u chrztu brać. Sk.Dz. 627. (do chrztu trzymać, chrzesnym być), ait$ ber Taufe (»eben, jur îaufe (»alten. — Dzieci brać, odbierać, babić, bic §et»attlltte machen, Sïtubcr kty ber ©ehurt abnefmen. Dziatki brać babom przynależna. Cziach. 4. Postanowiono, aby żydówka u chrześcijanki, ani chrześcijanka u żydówki dzieci przy rodzeniu nie brała. Sak. Sob. A. 4. Babieniem się i braniem dzieci bawiła. Warg. Wal. 94. —    b). Brać; nie rękami; usta

mi, gęba, i t. d. Kobiety nigdy w gębę gorzałkę wziąć me powinny! Perz. Lek. 262. in ben SDïtmb neunten. Grzeszni świątość usty i sercy zmazanemi biorą. Karnk. Katch. 191. Wzięli wszyscy ciało i krew Chrystusową. Sk. Dz. 136. Kto zdrów, temu lekarstwa brać nie należy. Perz. Lek. 228. Slrjenep neunten, ełnneljmen. W pigułkach, w konfek-tach, brać na purgans. Mon. 64, 102. Gdy miał lekarstwo brać, włożono mu w nie on jad. Sk.Dz. 874. Ryby chytre nie chcą pokarmu z wędy brać. Cresc. 646. Konie przedniemi zębami trawę biorą a trzonowemi żują. ib. 514. — §. I. c). Brać,, przyjmować, brać do siebie, dostawać, neunten, anneljmen, ań fidj nehmen, Wommen, friegen. Głupstwo nie brać, kiedy dają. Jak. Baj. 126. Głupi daje

rem

rze

BRAĆ.

BRAĆ.

155

mo

52, 17. Eccl.

mądry bierze. Rys. Ad. 15. (Slovac. błazen dawa, mudri bere). Głupi bierze, a mądry daje. Cn. Ad. 252. Wszyscy chcą brać, a nikt nic nie dać. ib. 1269. Pet. Et. 286. Lepiej dawać, a niźli brać. Sk. Dz. 1033. Musi kto pierwej dać, toż dopiero drugi weźmie. Gorn. Sen. 344. Byś Homerem był, lub Cyceronem, nie przyniesiesz-li, nie weźmiesz, Homerze, Cyceronie. Groch. W. 566. (ob. Darnie). Bierz, coć dają. Dwór. H. 2. Bierz, Michale, coć bóg daje. Zab. 16, 161. (nie przebieraj ; co bóg dał do kobiałki. Slovac. nassa kabsa uboha, wssecko bere, co kdo da). Brałabyś, zda się to na gospodarstwo. Teat. 10, b. 51. Brałabyś, kiedy ci dają; to tylko głupcy gardzą pieniędzmi. Teat. 29, 19. Cóż mi na tym, że moneta zła, kiedy ją odemnie wezmą. Gost. Gor. 23. Mynica, która zwykła być w kraju brana. Sk. Dz. 352. (kurs mająca, bieżąca). Za czynsze grosze Prazkie brać mają. ib. 350. Żydzi mogą wszystko w zastawę brać, krom rzeczy kościelnych. Sk. Dz. 251. Miałliby Brutus wziąć od Cesarza żywot, gdyby mu go dawał? Gorn. Sen. 98. Ziemia trzęsąc się, fundamentów budowania Julianowego brać nie chciała. Sk. Dz. 220. Proszącego w łaskę wziął. Warg. Cez. 239. er na^nt tfm ju ©naben an. Bellona weźmie cię w opiekę swoje. Zbił. Chrz. A. 4. — Tryb targowania sieL: To drogo! ośm złotych! weźmiecie! R. nie dam od dziesięciu. Alb.

n. W. 12i Biorąc dają, to Walka zdradziło przysłowie, Przedał ciołka, a grosze wzięto na Grzybowde. Zab. 11,

236. Zabi.— d). Brać, z sobą brać, neunten, mit ftd) ttefp men, mttnefimen. Nie kazał brać wojsku tylko trawę a wodę. Sk. Dz. 487. Konny lud wszystek z sobą wziął. Warg. Cez. 185. Nic z sobą nie bierz, tylko tak jak jesteś u-brana, bądź gotowa. Teat. 52, b, 53. Żebyś miał sto razy sto tysięcy, albo je weźmiesz z sobą, kiedy umrzesz? ib.

clev/hcctii, COB03HOCHTH. —    e). Brać na

borg, na kredyt, bofgowac, auf Sorg, auf ©rebtt nehmen. Stargował i wziął na borg od szewca boty. Gorn. Sen. 551. Brał na borg ze sklepów różne towary, czyniąc nadzieję prędkiego za nic zapłacenia. Mon. 64, 220. — f). Brać pieniądze* żołd, lenung odbierać; płaty dostać, płatnym być, Cofut erhalten, 3af»luug erhalten, Soljn fiaben, befolbet fc^it. Żołnierz który pieniądze bierze, jeśli pocztu nie o-sadzi, karan ma być. Sk. Dz. 437. Ci, co już ośmkroć brali pieniądze, jeszcze się nie zdobyli na to nazwisko żołnierz. Warg. Cez. 217. Gdzie służysz? wiele bierzesz na dzień? Zab. 13, 83. —- g). Brać, przekupować się, dawać się przekupić, ftd) befted)eu laffeu, neunten. Sędzia nie ma ani brać, ani dawać. Budn. Ap. 91. Bez ręku i bez oczu sędziego malują, Znać mu pożądać i brać zakazują. Jag. Fr. A 3. Sumienni, niewinni, Rzekli, bierzmy też i my, kiedy biorą inni. Zab. 8, 93. Treb. Po funk-cyi, gdy przyszło przysięgać, zastanowili się nad słowem: nie brałem. Mon. 65, 64. — h). Brać * łagodniej za kraść, nehmen, entroenben, (ftefylen). Bierze, gdzie nie położył. Cn. Ad. 364. Wziąłem, nie ukradłem. Oss. Wyr. Gdzieś wziął, tam położ. Oss. Wyr. (oddaj poczciwie). — §. II. a). Brać, odbierać, zabierać, mimo chęci drugiego, z dorozumieniem mocy, przemocy, gwałtu, (mit SDîad)t, mit ©etMlt) nehmen, megneljmen, almefymen. (Eccl. BpaTHł óopio * wojo-

wać; Epaiih ¹ wojna, ob. Broń). Od tego brać nie będą, który nie da. Psalmod. 53. Pan dał, Panu też wziąć wolno. Rej. Post. yy. 3. I sam bóg nie bierze, gdzie nie-masz. Cn. Ad. 43. Gdzie jest co wziąć, wolnoć wyciągać; gdzie nie masz nic i sam Pan Bóg tam nie bierze. Hrbst. Nauk. e. 4. b. O surowe nieba, Abo go nam nie dawać, abo brać nie trzeba. Jabl. Tel. 24. Pan Bóg wziął głowę, króla mądrego, wziął ręce, hetmanów koronnych obu-dwóch, wziął żywot, obfite Ruskie kraje, wziął piersi, wojsko Ukrainne; tylko wam nogi do uciekania zostawił. Star. Ryc. 55. Wziął mu bóg syna. Groch. W. 399. Karuk. Katch. 242. Starych śmierć bierze. Kolak. W. A. 3. Bał się, aby mu życia i majętności nie wzięto. Sk. Dz. 436. Przysiągł zdrowia mu nie brać. ib. 188. Dadzą majętnemu, A i to, co miał, wezmą ubogiemu. Groch. W. 566. Gdzie wziąć, tam wziąć, byle było. Cn. Ad. 241. Weźcie mi gardło. Warg. Cez. 209. (odbierzcie życie). Nie zarazem męczennikiem ten jest, któremu gardło wezmą. Żarn. Pst. 144. Nikt żony przeznaczonej nikomu nie bierze. Hor. Sat. 53. (nie odbiera). Brała woda niedościgłym biegiem ludzi i stada. Past. F. 45. (rwała z sobą). Miłość tak wzrok bierze, i tak go przydaje, Ze »za rzecz niewidomą widzianą udaje. P. Kchan. Ort. 1, 20. (odejmuje, odbiera). Trzeba koniecznie wziętą sławę przywrócić. Zach. Kaz. 1, 214. (odebraną nam, straconą). Przez zdarzenie przyszedł do gotowej sławy, z rąk owemu wziętej. Tward. Wl. 42. Żołnierzy do miasta nie puścił, aby złupione braniem korzyści nie było. Sk. Dz. 521. (łupieniem, rabowaniem, spiünberuttg, Sdflubeu). Miejsca różne mieczem, ogniem, braniem wypustoszył. Warg. Cez. 220. Klasztory wyłupił, i szlachetne panienki brać żołnierzom dopuścił. Sk. Dz. 828. Uciekających brali i przedawni. Sk. Dz. 142. Jawni złodzieje mają być z kościołów brani. Klok. Turk. 182. Brać pod wartę, pod straż, przytrzymywać. Klok. Turk. 230. gefangen neunten, in Slrreft neunten, aretiren. Weźcie go do kozy. Boh. Kom. 2, 115. Dowiezienia go brał. Sk. Dz. 511. Weźcie go, prowadźcie do aresztu. Teat. 21, 121. Gdziekolwiek ich znajdziesz, bierz jak swoich, ib. 32, b, 107. Ocalę mą wolność, bom słyszał, że mnie chcą wziąć w krótkim czasie. Teat. 45. b, 70. Król chce, byś był wzięty. Jabl. Tel. 37. Wziąć go ztąd liktorowie! Teat. 45, 57. Weźcie go, wytrzepcie z niego drwiny. Jabl. Ez. B. 4. (połóżcie go, jteljt tfm über, iegt tljtt über). Niech cię diabli wezmą. Zab. 9, 96. (Porwą, ber %. foli bid) füllen). Teat. 55. b, 7. Niech mię choroba weźmie. Teat. 53. b, 66. (ob. Choroba). Wędzi-skiem ryby brać. Zebr. Ow. 195. (łowić, poławiać na wędę, gtfdje angeln).— b). Miasto, obóz, kraj wziąć « dobyć, zawojować, entnehmen, erobern, ^»egnelmten. Miasta wziąć nie mógł, tylko go oglądał. Sk. Żyw. 1, 695 et 844. Warg. Cez. 462. Brał obozy pogańskie. Birk. Kaz. 4. Warg. Cez. 188. Nie miano dawniej tak dzielnych sposobów do brania miast. Nar. Hst. 2, 388. (do dobywania). Wiele zamków ledwo zoczył, zaraz brał. Birk. Chód. 3. Gotowie cudze państwa brali. Sk. Dz. 554. Wandalowie Afrykę wzięli. Sk. Dz. 522. Wszystko w Macedonii pod moc swoje brał. Sk. Dz. 865. Role mieczem wzięli. Warg. Cez. 77.

Przegrali bitwę, wziąłem ich przez miecz i trybut im rozkazałem. Warg. Cez. 24. (podbiłem).— c). Brać czas, zabierać czas, 3ctt neunten, 3clt rauben. Wieże budowano, tarany robiono, to długi czas musiało wziąć, nim sie to nagotowało. Biel. 176. Winnica, niżeli sie sposobi, siła kosztuje, siła czasu, pracy i nakładu bierze. Dambr. 115. Wyliczając wszystkich imiona, wzięłoby sie niemało czasu. Gvjag. 145. Leczby te rzeczy czas wzięły, by miały być wyliczone. Groch. W. 484. — Brać miejsce * zastępować miejsce, ble ©telle eńtneljmett. Litość bierze miejsce pomieszania w jej sercu. Teat. 18, 103.— d). Brać kogo» ujmować sobie, zyskiwać sobie, einen für ftd) ctnneljinen, tl;n für ftd) gewinnen. Buntownik chlebem, czapką i solą wziął pospólstwo głupie. Pot. Arg. 347. — e). Przyjaźń z kim brać, zawierać, $rcuubfd;aft errieten, ftlften. Przyjaźń z nim i towarzystwo wzięli. Warg. Cez. 81. Przymierze z kim wziąć fœdus jacere. Macz. Wziął z Turkiem przymierze. Biel. 432 et 436. er fdjloß ein 93ünbntjÜ. Słał do mnie posły, abyśmy przymierze z nim wzięli. Jer. Zbur. 59. — f). Brać, przejmować od kogo, przyjmować, dostawrać, zasięgać, üMfontmeit, erhalten, neunten, annefwten. Polacy miary sposób z Fran-cyi abo z Niemiec brali. Sk. Dz. 283. Karamani pod Or-miany przedtym należeli; przetoż wzięli ich język i pismo. Boler. 209. Katolicy z podania i z pisma ś. wiarę swoje wzięli. Sk. Dz. 194. (wyczerpnęli, fte I)aBen fte baratté ge» fd)öpft). Wiadomość się z pism bierze, ib. 483. Baśnie z pogaństwa brał. ib. 533. Z ich pism dowody brał. ib. 817. Z listu tego to się bierze, że ich przywołał, ib. 786. (dowodzi się). Od matki wzięła i wiedziała, Jaką moc w sobie wszystkie zioła mają. P. Kchan. J. 151. (nauczyła się od niej, fte flatte btcfe Slcntntße won titrer SDînttcr). Wziął wiadomość, że syna jego zabito. Warg. Wal. 114. (odebrał, er erhielt bte M;tl<$t). Wziął wiadomość, iż z ląd już niedaleko jest miasto. Warg. Gez. 104 et 217. Od jednych mistrzów, i nauki swoje, 1 ćwiczenie młodości swej brali oboje. Otw. Ow. 383. Marek Aureliusz chodził do Sextyusza filozofa i brał od niego lekcyc. Pilch. Sen. list. 280. Nie tylko imię wziął właściwe od ojca, lecz i sprawy onego poczciwe. Kolak. W. A. 4. (odziedziczył, przejął). Bił białemi dłoniami piersi swe odkryte, Aż subtelną rumianość brały piersi bite. Otw. Ow. 123. Z emulacyi inni cnotę biorą. Jabl Buk. D. 4. Orygienes bierze sobie obmowę, winę kładąc na Ambro-zyusza, który mu dawał nakład na pisanie. Sk. Dz. 154. (używa tego za wymówkę, er nimmt feine ®utfd)ulblgung bttUOtt (ter, baß....). Szczęśliwa pastereczka, która z białego giezłeczka, Ozdobę swoje choć ubogą bierze. Past. F. 96. Od celu, do którego zmierzają, cnoty szacunek biorą. Mon. 65, 175. Ślepota ta początek z grzechu wzięła. Pieś. Kat. 2. Przez wilgotność z ciepłem wszystkie rzeczy początki naprzód wzięły. Otw. Ow. 26. — Tak też biernie brać się zkąd » pochodzić zkąd, wafiet rttljrett. Nie wiem zkąd mu się w pół modlitwy bierze, że westchnął. Bardz. Tr. 474. Zkąd się ten bilet wziął w mojej kieszeni! Teat. 22. b, 88. (jak się tam dostał) i Zkądżeś się tak rano wzięła Reginko? Teat. 1, 6. (zkąd przychodzisz, WO fomntft bit lier?) — g). brać co pożądanego, upragnionego » otrzymywać, zyskać, dostawać, osięgać, nabywać, erhalten, £>e»

fomttten, gewinnen, wieber gelangen ju etwas. Pożywając tego owocu, zdrowie brali. Urzęd. 347. Wiele paraliżem zarażonych zdrowie brało. 1 Leop. Ad. 8, 7. Od boga uzdrowienie wziął. Sk. Dz. 116. Ślepi widzą, trędowaci 'bierzą (biorą) oczyszczenie, głuszy słyszą. 1 Leop. Luc. 7, 22. Śpadły z oczu jego łuski, a wnet wziął wzrok. Bej. Post. B. b b. 3. W słowie bożym wzrok bierzemy. Groch. W. 71. Cudowne braliśmy zwycięztwo. Groch. W. 266. Od boga siły wielkie brał. Birk. Chmiel. C. 2. Wziął koronę i z wiarą Jagiełło. Psalmod. 16. Biskup od papieża moc bierze. Sk. Dz. 696. Kto kapłaństwo brał, za czystość się ująć musiał. Sk. Dz. 1057. (święcony, pomazany na kapłana). Do Rzymu na pokuty branie przychodzili. Sk. Dz. 828. Przez białegłowy Rzym wiele wziął dobrego. Gorn. Dw. 259. (doświadczył, doznał). Dobrodziejstwo wziąć, jest wolność stracić. Cn. Ad. 182. Wziął parę sukien od matki w podarunku. Kras. Dos. 24. er Mant junt ©efcfycnf. Nikt darmo nie wziął cnoty, trzeba do niej pracy. Dmoch. Sąd.

20. Kłamstwo od wzięcia rozumu nie postało w jego ustach. Boh. Kom. 3, 208. Wziął pisanie z Kastylionu. W'ys. Al. 69. (odebrał). Jeden bierze, siła bieży (w zawodach). Pot. Syl. 318. Kto nie był przy rozdawaniu, nie weźmie nic. Cn. Ad. 386. Masz dosyć, a nie znać po tobie, Leda kto weźmie to po tobie. Rej. Wiz. 51. Po tej chorobie już znowu siły biorę. Birk. Chód. 9. td) fontnte rnteber JU Prüften. Nie czekaj, ażby wrzód wziął siłę. Gorn. WŁ T. 2 b. Wziął wielką moc Attyla, aby był biczem bożym na chrześciany. Sk. Dz. 422. Seraceni moc brali, podbijając częściami Hiszpanią. Sk. Dz. 695. (zasilali się, wzmacniali się). Koncylium moc wzięło, że się powszechnym stało. ib. 551. (wzmogło się). Górę brać, w górę iść, (ob. Góra), postępować, postępek brać, oorwärtö gefien, ftetgcn. Budowanie to w górę szło i koniec brało. Sk. Dz. 220. (dokonywało się, ttalutt ein tëttbe, würbe oolleubet). W naukach dobry postępek wzięli. Klok. Turk. 36. fte ntad)s ten gute gortfcfyritte. Nauki wzrost brały. Zab. 7, 154. WeLg. - Ellipt. Mróz bierze, t. j. górę » wzmaga się, bet gtoft ftetgt. Brać na kieł, na ząb, na język, ob. Kieł, ząb, język. —    h). Brać zwyczaj, zaczynać nałóg, przywykać,

czynić zwyczajnie, wswajać się, nakładać się do czego, wkładać się, nawykać, eine ©ewofmliett atttteluneu, ftd) etwa3 jut ©ewolntfmt ntadjen, etwas einfüfwen. Księża wzięli zwyczaj, chować przy sobie białogłowy, jako za duchowne córki. Sk. Dz. 343. — i). Brać przykład, wzór, model, brać na przykład, na wzór, układać się na wzór jaki, elit 33ev;fplel neunten. Uczył syna swego, by brał przykład z niego. Kolak. W. B. 3. Z ojca przykład bierz, jak trzymać wiarę. Bardz. Tr. 285. Bierzemy przykład z świętych. Karnk. 304. Zkąd to mieli, kędy te przykłady i nauki brali? Falib. 0. 2. Brać się ztąd ma przykład i nauka. Sk. Dz. 1155. Obyczaje każe mu brać z przykładu swego. Otw. Ow. 652. Wysokie te cnoty sobie trzeba na przykład brać. Falib. R. Weźcie sobie na przykład tego świętego. Groch. W. 457. neJjmt tint cud; junt $cv;fplel. Złe nie ma się brać w przykładnym pogorszeniu. Sk. Dz. 36. ant 33öfeit fall ntatt ntd;t elit ärgcrltd;c3 Śepfptel neunten. Ksiądz Skarga, wizerunek kaznodziejski, z którego wzór brali dru-

dzy. Birk. Sk. E. 3. Na wzór biorę. Otw. Ow. 373. Gdzie się tylko jaka moda wszczyna, Jużci z niej cała bierze modele kraina. Zab. 12, 64. — Wzorki brać z kogo * prze-drwiwać, wyszydzać (ob. Wzór, Wzorek). — k). Brać sobie, przywłaszczać sobie, ftd; CtwaS herau3nel;men, ftd) W-eignen. Ottonowie także sobie wybieranie papieża brali. Sk. Dz. 855. W Hiszpanii królowie już to sobie wzięli, aby biskupy mianowali, ib. 673. — 1). Brać, wymuszać, wyciągać, wymagać, forbern, etnforbern, abnel;men, einnehmen, ein sieben. Starostowie, aby nie brali więcej jedno to, coby stało za to, za co ciążają. Sk. Dz. 353. Jeśliby kto orząc szczepił, dziesięcina nie ma być od niego brana. Sarn. 185. O tym myślą, jak wiele dziesięcin, czynszów, cła bierać mają. Kosz. Lor. 54. Starosta brał co rok brukowe od miasteczka, a mostku mizernego nie kazał zrobić. Mon. 65, 300. Od sta złotych bierzemy pięć, albo dziesięć. Gost. Gorn. prœf. Branie, exakeya, dań, Eintreibung ber SIbgahe, Abgabe. Insze wszystkie i każde brania od kupców nie mają być wyciągane. Herb. Stat. 707. Sarn. 181. — m). Brać, chwytać, łapać, fangen, nehmen, faffen, greifen. Bierze krogulec ptaki rozmaite. Cresc. 615. Gdy już so-koł imię się brać ptaka, pierwszego, którego uchwyci, dać mu się najeść. Cresc. 620. Psy okarmić musiano, iż niedźwiedzia brać nie chcą. Gorn. Dw. 195. Żelazo, lemiesz, nóż, kula bierze * chwyci się, baS Etfctt, bie ^5fïltg* fefaar, bas SOîcffer greift ein, fd;nctbct ein; bie Stugel bringt ein. Ma inkluze, dla której go żadne nie bierze żelazo. Boh. Kom. 1, 362. Doświadczajmyż, jeśli ich kula lub miecz bierze. Boh. Diab. 165. — Brać, krajać, krając wybierać, wykopać, hinein fchneiben, hinein graben. Gdy oracz w głąb brać się nie leni, natrafi na grunt nowy. Zab. 6, 105. Min. Przekopy brać. Warg. Gez. 218. Rowy brać. Haur. Sk. 46. (ob. rowy bić), ©rabcit Stehen. Wyżej brać nad oktawę. Mon. 65, 521. przesadzać, su 1;°$ fpanneu, über* fpannen, übertreiben. — n). Brać kogo, przenośn. zachwytać, napadać, opadać, przechwytać, przenikać, einen befallen, ergreifen, anmaubelu, überfallen. Mdłość mię bierze. Mon. 68, 314. Słabość mię bierze, ognie na mnie biją. Teat. 9, 128. Wenus, gdy ją wezmą żale, Rzuca Cytere. Jabł. Tel. 120. Z szczęścia tak spokojnego zazdrość samych bogów wzięła. Jabł. Tel. 22. Wzięły wilka skrupuły. Kras.

B. 95. Mówiąc o tym, strach bierze człowieka. P. Kchan. Orl. 1, 397. Febra mię brała, gdym go obaczyła. Teat. 31. c, 91. Niecierpliwość mnie bierze, ib. 9, 59. Wszystkie mnie złości biorą, słysząc Wc Pana tak mówiącego. ib. 22, 24 et 52. d. 53. Zkądże was ta złość wzięła. Jabł. Tel. 140. Bierze mię ochota pisać boje i przewagi. Oss. Wyr.— o). Brać, chwycić się czego, obierać, nehs men, etwas ergreifen, erwählen, mahlen. Corkom pozwolił żywot zakonny brać. Sk. Dz. 757. Wziął śluby ubóztwa i czystości. Wys. Al. 266. Cesarz Fryderyk wziął krzyż. Sk. Dz. 1189. (zaciągnął się na krucyatę). Chory chrzest wziął. Sk. Dz. 136. Na kanonie nie mają być brani, tylko obywatele szlacheccy. Sarn. 178. Z więzienia na państwo wzięty. Zbił. Dr. F. Bierz rzeczy nie wymowne, ale mocne, nie uszom gładkie, ale prostą prawdą przyprawne. Sk. Dz. i 23. Brać kogo na co, brać go za co * przybierać, obie-

rać, anne^ntCtt JU etwas, fur etn>a$. Konstantyn chciał wziąć Maxencyusza za towarzysza na państwo. Sk. Dz. 168 et 124. Stryjecznego brata za syna wzięła, ib. 1013. (przysposobiła go). Od tejże godziny wziął ją zwolennik za swoje matkę. 1 Leop. Joan. 19, 27. Wzięli bogów za świadki. Jabł. Tel. 139.— p). Brać żonę * żenić sie, eine $rau neunten, tyetratfyen. Sk. Dz. 861. Brać którą za żonę s żenić się z którą. Sk. Dz. 342 et 168. Rozumiał, iż łaskę świadczy córce mojej, biorąc ją. Teat. 25. c, 6. Wziąłeś mnie Wc Pan za żonę. ib. 33. b, 46. Inną bierze za żonę. ib. 52, 19. Śmiał wziąć do małżeństwa żonę brata swego. Sk. Dz. 554. Niewiast pogańskich zakazał bóg bierać w towarzystwo małżeńskie. Gil. Kaz. Aa. 5 b. Brać się, zaimk. pobierać się, eittember nehmen, etnanber hetratl;cn. Skoro się kochacie, bierzcie się. Teat. 35. b, 77. Dobrze, więc kochasz mię i ja ciebie, bierzemy się. ib. 16. b, 106. (Eccl. ópauyca biorę się, żenię się;    ópaKonpimacrie » małżeństwo, wesele;

Hoss. ópaKOcoueiaHie, ópawB). Ślub brać, ftcJj copultren laffen, fiel; trauen laffett. Jutro weźmiem ślub. Teat. 11, 13. Panienka dziś ślub bierze, jutro ją mąż zdradza. Teat. 4, 43. Rozwód brać, ftd; fd;etben laffett. Z piękną rozwód był wziął żoną. Teat. 48. b, 11. — Obs. et vitios. brać męża, brać za męża » iść za mąż, einen SDîann neunten, betraten. Pulcherya Marcyana męża wzięła. Sk. Dz. 431. Niewiasta umyśliła wziąć za męża Dyogienesa. ib. 1049. —    §. III. a). Brać, używać jakim

sposobem, brauchen, gebrauchen, nehmen, ftd; bebtenen. Nie bierz imienia Pana Boga nadaremnie, bo się mścić będzie nad tym, który imię jego nadaremnie bierze. Radź. Ex. 20, 7. ben tarnen ©ottcS unnü|ltd) führen, język nadaremnie imię bozkie biorący, niechaj do podniebienia przyschnie krzywoprzysięzcy. Psalmod. 53. Wielorako się to słowo przyjaciel bierze, abo wielorakie ma znaczenie. Pilch. Sen. list. 363. Geometryi naukę starożytni czasem przestronniej brali, niżeli teraz zwykliśmy. Pilch. Sen. list. 3, 17. Imię Azyi bierze się trojakim sposobem, to jest, iż trojako znaczy. Doter. 207. Oni to prosto biorą i wykładają. Salin. 4, 27. — b). Brać, poczytywać, mieć za co, für etwas nehmen, wofür bnïtot, bafür achten. Wziąłem cię za kogo innego. Nieme. Kr. 1, 19. (td; fmbe bid; »er* fallut). Dla wspaniałego postępku wziął ją za boginią. Wecg. Mar. 1, 34. Za kogoż to mię ty bierzesz! Teat. 28, 133. Omyłka się stała, bierzemy jedno za drugie. ib. 10. b, 74. Wzięłam Wc Panią za tę panią, która jest bardzo grzeczna, alem się omyliła. Teat. 58, 15. (miałem Wc Panią za grzeczną). Dla blizkości różnych Słowiańskich narodów, kronikarze jeden za drugi brali. Nar. Dz. 2, 386. (fie hflben fie mit einanber wrmechfelt). Brać za złe, übel nehmen; (Vind. sa slu vseti, hudu vseti, sa hudu je-mati, sasluvseti). Nie chciej mi tego brać za złe, że.... Teat. 12, 17. Brać sobie co za krzywdę. Gorn. Sen. 118. (für eine Selcibtgttng (mlten, auSlegeit). Brać za obowiązek, für feine ^ftid;t halten. Biorę sobie za słodki obowiązek, powinszować ci tej pociechy. Gaz. Nar. 189. Jak kto chce, niech sobie bierze; ja zaś oszczędność za największą poczytuję cnotę. Siem. Cyc. 376. (tłumaczyć, wykładać, auS* legen). Właśnie Waść rzeczy rozumnie bierzesz. Teat. 1, 69. Węgry posyłają do Czech, biorąc jeden rok za drugi, około 55,000 wołów. Pam. 85, 4, 4, 85. (wrachując rok w rok, ein Satyr in3 anbre gerectynct). — c). Brać, pojmować, poczuwać, netymen, faffen, fntylen, cntpftnbcn. Czasem ludzie, ledwo co sie obaczą, biorą zaraz do siebie przyjaźń. Lub. Roz. 4 83. faffeu gleicty grennbfctyaft für eman* ber. Poczynali brać podejrzenie. Warg. Cez. 480. Slrgtnotyrt fttyopfen. Młódź aby smaku w rozkoszach nie brała. Falib. Dis. L. 3. ©efctymad tt)t>ran ftltbeit. Do rozkoszy gust wzięła. Hal. Ow. 476. Pociechę z czego brać. G om. Sen. 404. Nadzieję brali. Warg. Cez. 204. — d). Serce brać * a. przywiązanie powziąć, 3nneignng faffeu. Wielkie serce do wiary chrześciańskiej brał. Sk. Dz. 477. fZłe serce brać* wstręt, nienawiść, Slbneigung, $aß faffett. Żołnierze brali do Gor-dyana złe serce. Sk. Dz. 422.— b. Serce brać, odwagi nabierać, odważyć się, ośmielać się, §er$ faffeu, SOîutty faffett. Serce brać, nie tracić trzeba, Komu przyjazne są nieba. Jag. Wgb. D. 3. b. Święty z mąk do męczeństwa jeszcze większe serce brał. Sk. Dz. 453. Wziął wielkie serce na swoje nieprzyjacioły. ib. 381.— §. III. a). Brać dokąd * obracać, kierować dokąd, motyilt lenfeu, mettben, rtctyten, bfe Sîictytmtg netymen. Puszcza gościniec bity, a bierze w prawą. Susz. Pies. 3, J. b. Pójdę, gdzie mię żal, gdzie mię szczęście bierze. Ustrz. Trois. 45. (dokąd mię porywa, prowadzi). Mówił Paweł: biorę sobie do Cesarza. Tedy Festus odpowiedział: wziąłeś sobie do Cesarza, do Cesarza pójdziesz. 4 Leop. Ad. 25, 12 et 13. (appello-wać, zakładać appellacyą, appcKtrcn, ftety abbcntfctt). Postąpiono na sejmie pobór, acz niektóre województwa do braci to sobie wzięły. Biel. Kr. 696. Niektóre województwa na to zezwoliły; drugie do braci wzięły. Vol. Leg. 3, 61. (zdaniu braci, szlachty, zjeżdżającej się na sejmiki relacyjne, zachowały, fie betyielten e>3 beu JłelationManbtageu tiar). — b. Brać na się, brać na co * wkładać, wdziewać, o-dziewać, Vind. na te wseti, UUt ftety itetymeit, ltntltctynteu, auf ftety Itctymett, attlegett. Brać na się mniską szatę i kapicę. Sk. Dz. 1040. Kaptury i żałobne stroje. Groch. W. 546. Stęskniwszy się z ubiorem Macedońskim, szato na się wziął Perskie. Warg. Wal. 326. — Opuszczając na sie: Trudno aby żałoby nic brała na pogrzeb jego. Wirk. Zbar. A. 2 b. (Trauer netymett, Trauer anlegen). Cesarze szatę najwyższego biskupa pogańskiego aż do Gracyana brali. Sk. Dz. 117. Brać minę, postać, wesołą, smutną, eilt tranri* ge$, tyeitcreS u. f. w. ©cfictyt aituctynteu. — Brać na się, nijak. przyjmować na się, aunetyutcu, befotttnten. Chameleon bierze na się farby tych rzeczy, które blisko niego są; a bierze farby wszelakie, oprócz czerwonej. Olw. Ow. 626. Koń bierze ciało na się; lub też opuszczając na się: bierze ciało * tyje, pasie się, grubieje, ba3 $ferb beftmtmt Sletfcty (Cttber) auf bie ÜÜuoctyeu. Koń to będzie, niech jeno weźmie ciało na się. Alb. n. W. 14. Gdyby koń na się nie mógł brać ciała, co mu dawać. Comp. Med. 2, 1. Koń ten ciała nie bierze. Tr.— Inaczej: brać ciało, postać* zawiezywać się na ciało, formować się, kształcić się, einen Körper ertyalten, ftety ju einem Körper btlbcn. Dziecię w matczynym żywocie ulane, postać człowieka bierze. Olw. Ow. 254. Chrystus wziął ciało z żywota N. P. Karnk. 477. Wszyscy, którzy się rodzą, ze krwi matek swych ciała

biorą. ib. 31. — §. Moral, brać na się * a), ściągać na się, über ftety bringen, ftety iujietyen. Płaczu, przeklęctwa, abyś na siebie nie brał. Falib. Q. 3. — b). podejmować się czego, Vmd. na fe vseti, etroaS auf ftety netymen, über ftety netymen, ftety einer ©actye unteriietyen. Ten święte, ów rycerskie wziął na się posługi. Żab. 9, 20. Wziął na się legacyą. Warg. Cez. 4. Ręczę, że nam się uda, biorę to na siebie. Teat. 7. c, 56. (odpowiadam za to). Wzięcie na się, Vind. nafevsetje, navsetje, podjemanje, podsto-plenje, baS Ubentetyntett.—    §. Brać wsię, a), mieścić w

sobie, obejmować, ogarnywać, ttt ftety aufltetyntett, in ftety faffen, in ftety enttyalten, umfaffen. Wór tyle wart, ile w się bierze. Pilch. Sen. list. 2, 451. Rzeka ta bardzo wielka; bo bierze w się 6 rzek znacznych. Doter. 234. Rozumieją, jakoby nasz język łacińskich nauk w się wziąć nie mógł. Gor. Dw. 51. (nie podoływaf, zdoływał, wydoływał tym naukom). Opuszczając w się: Okręt nie był wielki, bo tylko sześćset beczek brał. Warg. Radź. 12. Dunaj bierze około 60 rzek spławnych. Pam. 84, 549. — Czynnie brać w co * mieścić w co, in etroaS tyittcitt itctymett, aufnety* men. Charon srogi bierze dusze w łódź żałosną. Zbił. Lam. A. 4. Inaczej brać wsię, b). wciągać wsię, wpijać, przyjmować w się, wsączać, eittjietyett, eiitfaugcit, cinattymen, in ftity tyinein netymen; Vind. noterpiti, notervlezhi; Ross. Boópari., BÓHparL. Wełna niektóre farby od razu wsię bierze, a innych nie wciąga inaczej, chyba za wielokrotnym roz-maczaniem. Pilch. Sen. list. 2, 178. Dziecię, gdy z cudzego a nie matki własnej pokarmu używa, społem też bierze w się zwyczaj żywota a obyczajów mamki. Glicz. W y ch. D. 3. b. Nie ten jest zdrowszy, który wiele jada, ale ów, który to w się bierze, co mu w sytość idzie. Pilch. Sen. Ust. 3, 372. (ber fo «tel ju ficty nimmt, alś). Zltąd masz ten dech, który w się bierzesz, i wypuszczasz? Goni. Sen. 237. Sak. Probl. 97. Wino u dna sędu bierze w się smak lagrowy, którego jest blisko. Cresc. 545. Płodna rola, daleko więcej zboża przynosi, niż li go była w się wzięła. Bud. Cyc. 26. Nawa puściwszy spoję, gęsto w się wodę bierze. Pilch. Sen. 20. —    § Brać w

serce, brać do serca * wzruszonym zostawać, JU .^erjett netymett, gerütyrt merbett, uictyt gleictygültig bleiben, bctyerjigett ; (Ccci. Kni^dixH, Biiyïpb ceóa npiiHTb, b.iojkhtł m> nepcH CBOH ; Vind. vlerzhiti, k’ ferzu vseti), Z daru bożego wziął do serca, aby się puścił na nawracanie. Sk. Dz. 677. Do serca to wziął i swoich do sprzeciwienia się pobudzał, ib. 834. Jednak to wzięła w serce i poczęła wierzyć temu. Wys. Al. 44. - §. Brać co do głowy. Sk. Dz. 569. brać co sobie w głowę. Gorn. Dw. 304. zastanawiać się nad czym, brać na uwagę, etmaS in 33e* tractytnng jietyett, in ttcberlegmtg uctynten, überbenfen, beben* fen. Otóż niech te słowa sobie rodzice wezmą w głowę i w rozum. Glicz. Wych. N. 2. Jakieś to śm ieszne rzeczy wziął sobie do głowy! Teat. 42. b., D. (uroić, ubrdać); Vind. vglavojemanje * zastanawianie, uwaga; Eccl. BHHTie, Biuiuaiiie. Inaczej fizycz. Na uczcie śpiewali pieśni, które z wina w głowy brali. Olw. Ow. 275. (które im wino podawało, nieciło, wzniecało, tworzyło, bie ttynen mit bem Seine in ben $apf ftiegen, nmju fie bet

Sein begeifterte). Brać w rozum, überlegen. Czemuż tego sobie nie wziął w rozum, co jest przyszłego, ale tylko to, co jest niniejszego. 1 Leop. 4. Ezdr. 7, 16. (w serce swe. 3. Leop.). Słuchajcie a w rozum bierzcie sobie. Jer. Zbur. 6. - Inaczej: brać co na rozum, rozumnie koło czego zachodzić, etnmS mit 33erftaub angreifen, üerftflnbig be^anbeln. Umiem rzeczy brać na rozum. Teat.

18. b, 4. Czyni minę człowieka biorącego na rozum. ib. 33. d, 21,- §. Brać w pamięć, percipere memoria. Mącz. in$ ©ebadjtttijj faffen. Czego ma często słuchać człowiek młody, a co sobie ma w pamięć brać. Kosz. Lor. 10. W on czas w przypowieści powiedział te słowa , Aby to w pamięć brała wszelka ludzka głowa. Falib.

D. 1. Inaczej w pamięć brać, przypominać sobie, przywodzić sobie na pamięć, tuê ©ebddjtmjl jurfitf rufen. Elekeya Zygmunta skutku rychłego doszła, iż panowie sobie w pamięć brali święte panowanie Jagiełłowe. Stryjk. 688. Brać w uszy * pilnie słuchać, aufttterffam Juroren ; andren. Słuchajcie niebiosa a bierz sobie w uszy ziemio, boć Pan mówił. 1 Leop. Jes. 1, 2. Brać na uwagę, na rozmysł, nie od razu zbywać, zostawić dalszemu rozważaniu, näherer (Erwägung twbelialten. Na rozmyślenie brać. Sarn. 158 et 198. Fizycznie brać na wagę, ważyć, wagą dochodzić, auf bte SBage legen, imïgeiî. Potrzeba te nowe grosze na wagę brać. Star. Mon. A. 3.    §. Brać do czego * stosować, obracać do

czego, anwenben, beuten; Bestehen auf etwas. Niechaj w całym tym piśmie nikt nic w szczególności do siebie nie bierze. Mon. 65, 399. Zły do urazy bierze przestrogę, dobry do poprawy. Frd. Ad. 7.    §. Brać przed

się, wziąć przed się, przedsiębrać, przedsięwziąć, zamierzać sobie, chcieć co wykonywać, umyślać, fiefy nor* neunten, »orfefjen; Slovac. predsewzeti, predseberu; Vind. priedvseti, napreivseti, priedjemati, priedimeti, pred fe-bo imeti; Sorab. 2. pretkwöfesch, Ross. npe^npHHHTh, npeAnpHHHMaTb, Eccl. npeAnpiaTH, npeAnpieioio. Wolno nam co przedsię wziąć i nie wziąć. Petr. Et. 222. Gorn. Sen. 533. Gorn. Dz. 195. Otw. Ow. 14. Jabł. Ez. A. 3. Nawet może się odsączać słowo brać od przed się ; n. p. Postanowienie to przed się pod tym teraźniejszym czasem bierzemy. Vol. Leg. 2, 840. Przed się myśli nowe wieła, nawiedzić krainy wschodowe. P. Kchan. Orl.

1,    301. Brać śrzodki przed się ostatnie. Zab. 14, 152. Wzięcie przed się ob. Przedsięwzięcie. - §. IV. cierpiętli-wie, biernie, niby to passive wziąć co złego* cierpieć, ponosić co złego, ctwaê letben, bulbcit, etwas 23i>fe3 er* fahren j. $. ©djaben neunten, ein bofeä (Enbc neunten, 0d;lä* ge frtegen, @d;läge befmnntcn. Karę wziąć. Bardz. Tr. 213. Policzek od niego wziął. Pieśń. 68. Znać, żeś nie wiele wziął plag w szkołach. Mon. 75, 136. Panam miał złego ; wzięło się może więcej, jak w szkołach. Kras. Podst. 2, 143. Brali po nabożeństwie na cmentarzu po kilka kijów. Pam. 85, 1, 1043. Od żydów pięć kroć po czterdzieści razów bez jednego wziąłem. Budn.

2,    Cor. 11, 24. Chociaż wziął kijem, nie dbał nic na plagi. Jabł. Ez. 49. Brać w pięty. Kłok. Turk. 33. Obruszamy się, żeśmy upomnienie abo chłostę wzięli.

Pilch. Sen. 240. Ten sromotny raz od Chryzostoma wzięła Eudqxya. Groch. W. 261. Umierając niosę bogu dzięki, Ze cios śmiertelny z twojej biorę ręki. Zab. 13, 388. Obchodząc mury, wziął postrzał. Pilch. Sen. list. 2.

40. Wziąć po boku, wziąć w łeb, w pysk, w gębę (ob. Bok, łeb, i t. d.). Wziąć klęskę, eilte Sfteberlage leb bett, erletben. Oni są przyczyną, ze się ta klęska wzięła. Warg. Cez. 170. Zwyciężony Cesarz wziął wielką klęskę i był porażony. P. Kchan. Orl. 1, 17. Wziąwszy wielką klęskę a porażkę na wojsku swoim. 1 Leop. 2. Mach. 8, 35. Szkodę brać. Sk. Dz. 166. detrimen-tum cupere. Szkody żadnej nie wzięli. Biel. Kr. 436. Upadek wziąć. Zbił. Dr. G. 4. Gorn. Wł. T. 2. Koniec wziął taki, że sie obiesił. Sk. Dz. 170. Groch. W. 593. Brać zelżywość Sk. Dz. 68. Bóg to ku dobremu końcu przywiódł, tak że tu szpetną omyłkę sprosny czart wziął, jako ją i dziś nad każdym bierze, kto jeno wiernie ufa Panu. Bej. Post. E. 5.- §. V. Wziąć pić, grać, krzyczeć* wziąć się do picia: t. j. * zacząć ob. Wziąć, ponieważ to jedno znaczenie słowu brać obce jest, gdy wszystkie inne spólne są słowom wziąć i brać. - NB. Ktoby chciał rozmaite a liczne znaczenia i cieniowania słowa brać należycie rozszykować, powinienby to czynić względnie do słowa dać. Pierwsza klassa znaczeń byłaby, gdzie słowo brać czynnie znaczy bez względu na słowo dać. Druga, gdzie brać czynnie, stosuje się do dać biernie. Trzecia, gdzie i brać i dać, równo czynnie znaczą. Czwarta, gdzie tak brać, jak dać nijako się używają. Piąta, gdzie brać szczególnie biernie znaczy.- §. 1. BRAĆ się, biernie ob. pod znaczeniami słowa czynnego; lecz od tego różni się BRAĆ się, zaimk. czynn. niedok., wziąć się, dok., brać się do czego, na co * chwytać się czego, rozpoczynać co, przedsię brać, ftdj an etroa§ ntadjeu, ftdj barüber Çer inacfyen. Trzeba się wziąć do roboty. Teat. 39, 78 b. Z dzieciństwa brał się skwapliwie do dzieł rycerskich. Nar. Hist. 3, 42. Brały się do tej co drudzy śklenice. Wad. Dan. 114. Musiał się wziąć do broni dla obrony króla. Zab. 14, 326. Słał do mnie posły, żebyśmy się do pokoju brali. Jer. Zbur. 59. Trzeba wprzód poznać ziemię, żeby wiedzieć, jak się wziąć do uprawy. Kras. Dos. 129.- Brać się na co * zabierać się na co, ftd) woran machen. Śpiewaj nam , jako się nadęci bisurmani brali na tę imprezę. Kchow. Wied. 9. Płaczcie, co na kapłaństwo święte się bierzecie, Takiego dobroczyńcę ledwo mieć będziecie. Groch. Tr. B. 2 b. Na te i tym podobne racye się brała. Pot. Arg. 149.- Absolute wziąć się, usiłować, siły natężać, fi# jufammen nehmen, feine Mfte auftrengen. Zaciął koni, które wziąwszy się jęły z wozem uciekać. Glicz. Wych. J. 1 b. - §. Brać się o co, brać się za co * o co ujmować się, ftdj einer ©adje anneÿmen, barrnn ei* fern, ftreiten, fämpfen. Bierze się bóg o krzywdę swoje i od złych odbiera błogosławieństwo swoje. Birk. Ex. 26. Mężowi nie przystoi brać się o żarty i o słowa, bo on na to dbać nie ma. Birk. Zyg. 50. Kiedyby si ę o każdą krzywdę brał, tedy choćby po włosku z głowy wyrywano, nie stałoby ich na głowie. Rys. Ad. 23. Tak się właśnie brali o krzywdę cudzą, jak o swoje. Budn. Ap.

160

BRAĆ.

BRACEL - BRACIS.

biorąc

47. Jeśliby sie kto brał o jaką rzecz na żyda, go sobie za iśca. Szczerb. Sax. 535. Kto sie o chłopca nie weźmie, nie weźmie sie i o żo Ad. 31. Wstań Panie, a weźmij się za swą krzywdę. Kanc. Gd. 478. J. Kchan. Ps. 109. My u dworu przyjaciół dosyć mamy, ale wy nie macie nikogo, ktoby się za was wziął. Kosz. Lor. 54 b. Mądremu przystoi, nie brać się za wszystko; ale umieć cudzy występek pokryć. Budn. Ap. 1 nem. Pilch.

pobór, poborca, poborowy, poborcowy; podbrać; przebrać; przybrać; rozebrać, rozbior, rozbiorowy; ubierać, ubiór, ubiorowy; wybrać; wybrać, wybór, wybornez, wy-borność; węborek; zabrać, zabór, zaborowy; zbieracz, zbieraczka, zebrać, zbór, zborowy. Winobranie. Bierny. (Boh. bernÿ rabowniczy, branice plondrowanie). §. Broń, bronić, i t. d. Eccl.    CÄ< noßHTH ca,

dzić, mocować sie; noóopcTBOBaTB, bronić, walczyć za kim ; Ross. noóopcTBOBaieib, obrońca. - §. Brak, brakować, wybrakować; (Ross. ópaiCB, małżeństwo, ślub); braknąć, zabraknąć. - §. żebrać, Vind. berazhiti; żebractwo, żebranina, Vind. beraphia. - §. Brziich, Boh. bri-cho. - §. Berło. §. Bierać ; Boh. brawati ; ztąd braw trzoda, ob. baran. - II. Pochodzące słowa wziąć ob. pod jąć i pod samem wziąć, gdzie też i szczególniejsze jego znaczenie, które ma ze słowem brać niespólne, wyłuszczone zostanie. 26. Kniaź. Poez. 3, 194. Ujrzała szatę piękną^ przed BRACELET, BRASELET, u, m., BRASELETKA, BRANSOLE-sobą położoną, nie wiedząc zkąd się wzięła. Sk. Żyw. 1.

48.    0 wielkości takiej wiary, zkądżeś się u tego poga

nina wzięła! Sk. Kaz. N. 60.- Inaczej: Weź się ztąd* wyprowadź się ztąd, idź precz, Vind. et Carn. poberi fe, poidi prezh, pacfe btdj fort, l;ebe bid; toeg oon fiter. -§. Brać się dokąd, udawać się dokąd, ftd; tt)t)f|tn tuenben, toolutt begeben. Rzym tobie naznaczony jest; tamże się BRACHA ob. Braha.

bierz. Sk. Dz. 2, 87 b. Do miłosierdzia twego się bie- BRACHU, miły BRACHU, rubasznie zamiast: bracie ob. rzemy. P. Kchan. J. 350. Ku niebu trzeba się brać.

Zygr. Gon. 240. Chętnie się biorę ku tobie, gdyż sługę swego wzywasz. Gęb. Hym. 334. Wojska się ku Troi brały. Otw. Ow. 468. Do biskupów się brali, a biskupów wyrok ważny był. Sk. Dz. 180. (apellowali ob. brać dokąd). Odporna strona brała się do przysięgi, a żało-bliwa dopuścić jej tego nie chciała, ale sama za przysięgę brała się. Stat. Lit. 293. Rządcy narodów, ojcowie, pasterze, Pod wasze berła na to się świat bierze , By mu zwierzone słodko żyły trzody. Nar. Dz. 2,

75.-Brać się, wyprawiać się, wybierać się, ruszać, aufbrecfyen, ftcf) aufntacfiett. Już się Alexander brał z wojskiem , chcąc dochodzić swego prawa mocą. Biel. Kr.

443. Stryjk. 664. Jeśli się bierzesz od nas, powiedz to nam raczej; a my cię wściągać nie będziemy, i owszem cię wolno precz puścimy. Biel. Kr. 48. Dla cieplic tylko brać się na tę drogę miała. Gorn. Dz. 118.

Gdzie się bierzesz w tak niepogodną drogę ? Mącz. Rugier sam się ku nam bierze. Jag. Wyb. D. Konie w nieznajome się kraje przez powietrze brały. Otw. Ow. 62. Jako widzę, nie bierze się wam na to. Zygr. Pap. 154.- Bierze się na co * zanosi się, eS gefit worauf lt>3, man nähert ftd; einem ©rfolgc.

Bierze się ku nocy, poczyna się zmierzkać. Mącz. Zima już w tenczas brała się ku wiośnie. Białob. Odm. 15. (schylała się). Góra prosto się swym wierzchołkiem ku niebiosom bierze. Bardz Tr. 360. — §. Brać się, kształtować się, wkładać się w co, zaprawiać się, etnfdjlagett, ttt Me 9Irt fd;lageit, nad; einem fragen. Jeśli ociec kostera, takiż się syn bierze. Opal. Sat. 56. Próżno chwalić, ni nacz się dobrego nie bierze. Falib. Dis. X. 2.

Pochodź: dobrać, dobierać, dobior, nabrać, obrać, obierać, nadbierać, nadebrać; odebrać, odbierać, pobrać,

psa i Rys.

za pasy cho-

-TH

. Brał się za nich, bo był ich opieku-all. 84. Bardzo meżnie wzięli sie za te Baz. Sk. 132. - §. 2.

niewinną pana swego śmierć. neutr. Brać się zkąd « wszczynać się zkąd, wynikać, pochodzić, przybywać, nwfier fotmnen, wolier rühren, fier* fommen, entfielen. Ktożem ja? gdzie jestem? zkąd się wziąłem? Karp. 1, 150. Zkąd się też to ludzie biorą na świecie! Teat. 27, 38. Zkądże się tu wziąłeś? ib. 53,

TKA, i, ż. zdrb., z Frań., manela, [naramnik. 1] Me Slrmfpattge. Ross. 3apyKaBbe, 3aiMcn>e. Łańcuchów 183, braceletów 160. Warg. Wal. 83. Zabiwszy go, wziąłem bracelety, które były na ręku jego. Radź. 2 Sam. 1, 10. Z własnych zrobiła bransoletkę włosów. Nieme. Kr. 3, 129. Co to za śliczne brylanty, jak piękne bransoletki. Teat. 55. e, 28.

Brat. BRACIA ob. Brat. - BRACIC, czyn. niedok. zbracić dok. bratersko połączać, jak najściślej zwięzywać, jednoczyć, oerbritbern, Mberltd; oerMnbett, oerctittgen, ob. Bratać, pr. et impr. Zygmunt unii dowiódł, zbracił Polskę z Litwą. Stryjk. Gon. L. 3. (ob. Wcielić). Różnofarbe kwiaty, gdy je kształtnie w jedno ręce zbracą, Najzgodniej-szym skroń pańską darem ubogacą. Zab. 12, 220. -§. Zaimk. BRACIC się, pobratać się, łączyć się węzłem braterstwa, jak najściślej jednoczyć się, Ross. ópaiaTL-ca, noópaiaTbca; Carn. bratili fe, ftd; oerbritbern, ftd) oerfcfmńftern, ftcfi oeretntgen, oerMnben (ob. Bratać się). Zie-miomysł, gdy się jął bracić nazbyt z Krzyżakami, odstąpili go poddani. Biel. Kr. 154. Zbracił się on dawno z diabłem, dawno się z nim zna i zawartą z nim przyjaźń ma. Birk. Ex. D. 3 b. Czemu się ma bracić chrześciański człowiek z niemi ? Birk. Ex. E. 4 b. Z po-gany się bracąc, wydają im nasze sekreta. Star. Vot. E. 4 b. Zbracony, pobracony, skoligacony, sprzymierzony, ściśle związany, oerbrubert. Narzekali Czechowie na swego księcia, że przeciw pokrewnym i zbraconym Polakom wyciągnął. Krom. 125. Teraz nam bóg przejednany, anieli zbraceni a stowarzyszeni. W. Post. VV. 3, 207. BRACISZEK, szka, m. BRACISZEŃKO, a, m. zdrbn. rze-czown. brat, bratek, bratulek; jeszcze nie dorosły, w dzieciństwie; Sorab. 1. bratżik; Sorab. 2. bratschik; Boh. bratrjćek; Bosn. brattaę; Carn. bratćz; Ross. ópaiens; baś 33ritberd;en, ber fletnc Sruber. Jezus synaczek twój, najmilszy braciszek i mistrz mój. Pies. 111. Kochajże mię braciszku, jak ja kocham ciebie. Przyb. Ab. 124. Moi mili braciszkowie. Rej. Ap. 84. One jedwabne słowa: moje serce, mój braciszeńku. Klon. Wor. Ded. 3. (ob. achatek, gagatek, kamrat, współtowarzysz). - §. Jaki

BRACKI - B R A II A.

BRAJC - BRAK.

161

mi braciszek! czemu sie śmie do mnie przykładać, ze-    ubogich. Syr. 919. ctît flïoggenutellltrauf für arme Sente,

mną sie równo mierzyć. Oss. Wyr.- §. Braciszek, za-    (Eccl. ćpammiicL, mamuta pijanica, ópammniecTBO pijaństwo),

konnik, nie wyświecony jeszcze na księdza. Oss. Wyr. BRAJCARKI, ów, kolce, na których wisi binda albo pas od ein Satenbruber. §. Hussytowie, braciszkowie, ob. Bratrzyk. szabli, bte §afeu, woran bte (Śćtbelriemeu Rängen. Tr.

BRACKI, a, ie, BRATSKI, bratów, do brata lub braci na- BRAIN, u, m. Boh. prym, z Niem, bte Srdltue, £>alêfud)t, zależący, Bosn. bratski; Rag. bratski, bratinski; Vind. bra-    plugawienie języczka. Syr. 1371. Zakażenie ustek dzie-

touski ; Iioss. ópaTCKift, ópaTCTBeHHUH, 33rttber*, Sriiber«,    ciom w powiciu, ib. 314. Zgorzałość ust i popadanie

et 293.

bent Sruber ober bert Śritbent juftćinbtg. Brat o bracką    języka, co szkołą abo brain drudzy zowią. Syr. 982.

dusze ma pilne staranie. Groch. W. 280. Czemu nas

na niej drzewka lepiej paliły, a popiół na dół na ognisko spadał; ber Jtoft auf bent gcuerl;eerbe. Tr. oh. Wilki żelazne.

krew bracka nie wzbudza do zemszczenia narodu! Groch. BRAJTARY, ów, podstawka żelazna w kuchniach, zęby się Tr. B. 4. Władysław zebrawszy lud, posiadł brackie dzierżawy. Biel. Kr. 91. Brackie napominanie. Zrn.

Pst. 3, 769 b. (braterskie Mberltcfy). §. Bracki, do

bractwa należący, 5Mbcrfd)aftiL, jur érüberfdfaft gehörig. BRAK, u, m. [ob. Germ, ber Sracf, ©ehredien, gebredfen). C'a. Th. Bracki, iego, m. rzeezown. jeden z bractwa, 1. W ogólności, co wybrakowano, to jest wybrano, einer au$ ber Srnberfdjaft, ein Srttbcr.    wybór, bądź na złą, bądź na dobrą stronę. [Ross. ópaiCL *

BRACŁAW, a, m. miasto Litewskie, Srajlam in Sittjauen.    małżeństwo, ślub; pobranie się), a), to, czym brakują,

[Stolica niższego Podola, które przed unią Lubelską na-    wyrzutek, odrzutek, Boh. brak, powrhel; Carn. fbirk,

leżało do Litwy. 2.]. BRAGŁAWSKI, a, ie, z Bracława,    pobirk; (Vind. praha* odłog Germ, brad;, Sradjader). Vind.

Srajlauer*. Anioli Pańscy są pewniejsi stróżowie, niźli    isverfhtvu, vunsverfhtvu; Sorab. 1. parob ; Ross. oóopi,

Bracławscy kozacy, chociaż na tym zrośli. Rej. Źw. 86.    oóoptmn., 4pam>; auszus, ber Srad, ber 21u£ifd)uß, ber

BRACTWO, a, n. związek ścisły osób dla wspólnego celu,    91uêiwtrf, (ob. pochodź. słowra Brać). Brak albo odrzutki

Sorab. 1. bratztwm; Sorab. 2. bratschojstwo; Bok. bratr-    w bydle, bydło podłe, nie do chowania, które ma być

stwo ; Bag. bratstvo, bratinstvo; Vind. bratoufhina, bra-    odrzucone. Cn. Th. (Carn. berkarye abjecta). Nie mają

terna, bratoufhnost, bratrinje, brataushna, shlahta, bo-    do usługi swojej, jeno brak najplugawszych murzynów

trinna; Carn. bratoushna; [Hang. baratlag* przyjaźń); Boss. z całej Afryki. Kłok. Turk. 46. Iść w braki « mało być ópaTCTBO, ópaTOBumHa, coópaTCTBo; bie 23ritberfd)aft, ©on*    ważonym, być wzgardzonym, pomiotłem, fyitttflrtgefejd

fraternitdt. Ztąd raczej nieprzyjaźń, a niż bractwo, między    nierbctt, in3 alte ©tfeit fommett. Miej cnotę, miej talenta,

niemi powstawała. Birk. Dom. 143. Bractwo duchowne, eine    nie wiem rozum jaki; Pochwalą: człek to zacny! i z tym

gctftUd;e Srfiberfdjrtft. W Rzymie zaczęło się bractwo kapła- pójdziesz w braki. Zabi Zbb. ded, {porówn. : pójść pod nów i biskupów* na to, aby po śmierci ofiarami święte-    ławę, w kąt, w śmieci, w dziady), b). Sam wybór,

mi jeden drugiemu pomagał. Sk. Dz. 885. Bractwo    treść czego, bie Stirôœaïjl, ber tern, bte heften ttOrt allen,

szksplerne, różańcowe. Xiaßz. 213. Nie przeto bra-    (Carn. bćrhke egregius). W wojsku twoim na wybór

ctwo stoi, aby brali, Lecz żeby bracia duchowni du-    męże, brak rycerskiej młodzieży. Kchoiu. Wied. 5. -

chownym dawali. Br alk. X. - §. Bractwa rzemieślnicze, 2. Brak, brakowanie, schodzenie na czym komu, nie-cechy, Rwnfte, 33ruberfd)«ftcn, Innungen ber Spanbmerfer.    dostatek, ber Mangel; Vind. doljitje, menkanje, poman-

Około tych bractw, które też cechy zowią, nic nie od-    kanje, strad, stradost; Carn. pomankanje, potrieba; 6roat.

mieniamy, albowiem te pospólstwa abo bractwm znajdują    pomenkanye, zmenkanye; Eccl. ocKX$iiHoe, {R°ss- Hauen,

się być wszędzie cierpiane. Herb. Siat. 507. Wszystkie    iianon brak w rachunkach); Sorab. 1. ’brach, brasch-

cecby, które bractwa rzemieślnicze zowią, mają być znic-    noscż » ułomność, wada, braschny ułomny; Ger. ge*

sione. ib. (Zygm. 111. 1538. R.). - §. Bractwo, banda,    Bred;lićt;; Vind. prafhnik Sradjtttonat Czerwiec; (ob. Próżny),

zgraja ludzi spółkujących, eine 23aitbe, eilte Jtotte fd)led)ter    Był brak ludzi do każdej krajowej posługi, Chociaż w

Sente. Bractwo pijaków, złodziejów, hultajów. Oss. Wyr.    szkołach studentów rejestr bywał długi. Zab. 10, 235.

BRAHA,BRACHA,y.ź.BRAJA, i, i. (zNiem.brauen, SBrnlje)dróż-    Brak wielki wyobrażeń i obyczajów obywatelskich w lu-

dże gorzałczane, wywar gorzałczany, ba3 ‘örantmeinfpüfllidlt.    dzie wiejskim, niepodobny czyniły dla niego układ zgro-

(ob. Brzeczka); Ross. 6ap4a (óap^eHHKB, bydlę brahą    madzeń nawet pierwiastkowych. Ust. Konst. 1, 114.

karmione; óap4eiibm, brahą karmiony). Przez rury go-    Ilość nierzetelna czyli odciążna    mniej niż nic, to jest

rzałczanego kotła pobieży wódka; a w kotle zostaje się    dług albo brak    czego, znaczy.    Ustrz. Alg. 3.- §. Bezosob.

braha. W pierwszej braże wiele jest jeszcze dobrego,    sf. Brak komu    czego * brakuje    mu czego, schodzi mu

przelewa się więc. Kluk. Rośl. 3, 273. Braha od go-    na czym, zbywa mu na czym, e3 felllt, e3 mangelt;

rzałki daje się krowom i wieprzom, ib. 276.— §. Co    Sorab. 1. pobrachno. Ja wiem to dobrze, czego mu

u łacinników curmi, my bracha zowiemy, napój z jęcz-    brak. Zab. 12, 74. Ubóztwu mało co brak, łakomstwu

mienia. Syr. 985. etrt ©etrdnf tum ©effte. Ross. ópara,    wszystkiego. Min. Ryt. 4, 141. Brak mi, Sorab. 1.

ópamra (ópamHHKt piwowar). Bywa niegdzie trunek pro-    paruwam. Brak czegoś w głowie, niecała głowa, nie

sty z żyta czyniony, dla tych, którzy nie przemogą na    dostaje klepki.    Oss. Wyr. (ob.    Głowa, klepka), e3 tft ittcfyt

piwo, abo na wino. Na ośm łotów mąki rżanej, wody    ganj ridjttg in    feinem Stopfe. - § 3. Brak, brakowanie

wrzącej wieją, a tak się robi braha osobliwa dla ludzi w czym, czynienie różnicy, przebieranie, wybieranie, ró-

32

Si«wnik Lindego wyd. 2. Tom I.

żnienie, rozróżnienie, ba3    , Untcrfdjeibcn, bic masz brakowania osob. Sk. Kaz. Nied. - 2. Leop. 2. Pa-

5©abb Odprawiwszy brak i popis    trzy zastępy wyrównał.    rai. 19, 7. Niemasz u niego brakowania    osób Sk.    Kaz.

Warg. Cez. 128. (censum). Urzędników obierają abo na-    Niedz. 2. Leop. 2.    Parał. 19, 7. Niemasz    u niego    bra-

myślnym brakiem,    abo losem, abo razem obiema, i    kowania w personach. 1. Leop. Efes. 6, 9. Nie wszys-

brakiem i losem.    Pełr. Pol. 593. Z brakiem brakować,    tko jednym smakuje, Ten w tym, ten w owym brakuje.

magno delectu. Cn.    Th. (z wielką rozwagą, mit ©orgfalt    Bies. E. 4.- §. Brakować czym * odrzucać, odmiatać co,

(Utêbracfen, fcbetben,    auMefcit). §. Brak, różność, różnica,    jak nic warte, odwdewać, pogardzać, aitêMtfeit, m-

wzgląd nierówny, ber tttttcrfcfytcb,    bte ungleiche 9hicfftd)t.    werfen, roegrcerfeit,    neretdjten. Sługa mój ty    jesteś,    a nie

Między świętym i przeklętym nic    braku a różności nie    zbrakowałem tobą.    Bud. Jes. 41, 9. Czym    panowie    bra-

mieli, a między plugawym i czystym nie rozsądzali. 1.    kują, w tym ubodzy smakują. Cn. Ad. 822. (ob. bo-

Leop. Ezech. 22, 26. Mały tam brak szlachcica od    ehło-    gatego pokuta, ubogiego biesiada). Z hardemi nie wy-

pa prostego. Paszk. Dz. 51. Bóg nasz w osobach ni- trwam, ani ztemi, którzy brakują podlejszcmi. J. Kchan. gdy braku nie ma, Ani zna    co Pan    przed jego oczyma.    Ps. 148.    Stany koronnemi brakujemy. Orzech. Qu. 13.

Chrośc. Job. 130. Nie ma    u boga    braku w ludziach.    Sędziowie    mają sobie każdego jednako ważyć, nie bra-

Gor. Dz. 27. (bet) ©ott gilt feilt SInfefnt ber ^crfütt). Bez    kując ubogim ani bogatym. Szczerb. Sax. 405. BRA-

braku, bez różnicy, zarówno, (Sorab. 1. bezbraschnó,    KÓWNICZKA, i, z. brakująca w czym, bte 2lltśhtidltlcvtmt.

bez wady, integer), Mme Unterfd;teb, gattj gletcty.    Blada    Mądrość nauczycielką jest wiadomości bożej i brakowni-

śmierć równą postępując nogą, We wszystkie    domy    czka spraw jego. Leop. Sap. 8, 4. (obiera sprawy jego.

bez braku kołace, Bądź w chaty kmiece pod    strze-    Budn.). BRAKOWNIK, a, m. brakujący w czym, brakarz

cha ubogą, Bądź    w złotolite monarchów pałace. Hor.    ber Shtêinctljler. Bóg nie jest brakownikiem osób. BiaŁ

1, 26. Kniaź. Ktożkolwiek z drogi prawa wystąpi, nie-    Post. 223. BRAKOWNY, BRAKOWY, a, e, wybrakowany,

chaj bez braku osób żelazną    rózgą karany będzie. Psal-    a), podły,    nic wart, ladaco, Boh. brakowny; Ger. 23racf-,

mod. 50. (bezwzględnie na    osobę).    Cezar bez żadnego    SïllêlDttrf -,    auśgefcfjoffcit, rcrnwfen. Oczyszczenia ludzi gmin-

braku, godnym i niegodnym miejsce w senacie daw-ał.    nych i brakowych przed professyą stanu rycerskiego.

Pilch. Sali. 123. - §. 4. W młynie brak, czyli trop,    Nar. Hist. 2, 155. Grosz ś. Piotra, dobrą a kurs

bte @pttr, tu ber SOHttylc. Schneid. 365.- BRAKARZ, a, m.    mającą monetą, nie brakowną wypłacali. Nar. Hist. 4,

brakujący czym, brakownik, ber Sratfer, ©djetber, 2llt8*    170.- b.) Przeciwnie: celny wyborny, wybrany, wyśmie-

nnï^ler," Bóg nie jest brakarzem osób; ale w każdym    nity, (Ocftcrr. 2littad)*), mtśerlefcn, auSgefucfyt.    Od    szastanie każdy taki bogu jest przyjemny, który sprawiedli-    rych królików groszy    15; od brakowych złoty    1.    Vol.

wość miłuje. Źrn. Pst. 5, 620 b. (nie ma wzlgędu na    Leg. 4, 357.

osobę). - A nie widziałeś tu gdzie mego brakarza ! Teat. 'BRALA, i, z. Oni z więźnia kwestyą prędko chcą mieć 52, 15. (mówi kupiec o swoim czeladniku czyli streczy- wcale; To go łechcą w podeszwy, to mu skubą braie, cielu, ber Mler, ttnterl;ünbler).    ‘    ‘ “ Pot. Arg. 425? [t. j. brodę 2.]

BRAKNĄĆ jedntl. niedok. zbraknąć, zabraknąć, dok. bra- 'BRAŁT, u, m. Wygram ja przez statuta sprawę takim kowa6 / Continuât, schodzić na czym, zbywać, nie do- kształtem; Bo chociaż Rumlu nie mam, lecz przychodzę stawać, feljlcit, mangeln, abgeljctt, gebreefyett. (Sorab. 2. bra- z Brałtem. Kochow. Fr. 50?

chowasch, brachujo ; Sorab. 1. brachuyu, neszom tuhd; Yind. BRAM, u, m. - 1. BRAMA, y, z. BRAMKA, BRAMECZKA, smenkati, doljiti,menkati, pomenkati; Catm. mankam, poman- i, i. zdrb., listw-a u szaty, obłoga, galon, fałbuła , ha-kuie, permankujem; Dal. pomanykati). Gdy mu na licz-    ftowanie, passamon.,    Gcr. bte 23rantc, freinte,    bßy    ©e*

bie żołnierzów brakło, w cnocie nadzieję położył. Nar.    Mme, ber 23efa|, bte    .(Etttfaffuitg, bte 23orte. Sorab. 1.

Hist. 2, 195. Pod czas suszy    w⁷ody im    często brakuje.    brama,    kroma, podroha, wobrub; Vind.    priem; Croat.

Os. Żel. 44. Stał tam Kupido    woskowy,    tylko mu bra-    perèm,    obtoka, obmet, peremecz, krilcze ;    Hung. perćm,

kowało mowy. Mon. 76, 4. Brakujący; Yind. menkliu,    perćmetske; Slovac. prym; Eccl. 6apMi>, Ross. KaeaiKa,

pomenkan, fc^lettb, ntattgelltb. Pókić    szczęście folguje,    KacMoma. Niech poczynią    sobie bramy na połach    szat

na przyjaźnić nie brakuje, Donec felix    eris, multos nume-    swoich    i położą na bramie    sznur modry; i będzie u    was

rabis amicos. Mącz. - 2. BRAKOWAĆ, czyn. niedok.    na braniu. Budn. Num. 15, 59. Te bramy były sznu-

zbrakować, przebrakować, wybrakować, dok. przebierać    ry, i jakoby kutasy, które żydzi u czterech rogów szat

w czym, wwbierać; Boh. brakowati;    Boss. ópaKOBaTL,    swoich    na dole nosili. Sekl. 107. - 1. Leop. Num.    15.

oópaKOBait; "Carn. berkati, berklati, berbati, auM>racfctt,    U dołu    szaty bram szeroki    z pereł nasadzony. Zbił.    Dr.

burdmtuftcrn, muffent, aitMefctt. Telamon lud do boju bra-    F. 4. Wyszła Dydo szorcem Tyrskim z wzorzystym brakował. Otw. Ow. 287. Przebrakował hetman wojsko, ,    mem otoczona. A. Kchan. 92. Rozpór szaty obwiedziesz

siedm set motłochu do domu    wrócił, a    z garścią do-    bramą plecioną w pancerzowy wzór, aby    się nie roz-

brych się został. Biel. 588.-    Brakować    czym, różnicę    dzierał.    Bibl. Gd. 32. Pani z bramami, Jego    Mość wsza-

w czym wynajdować, Uutcvfcfytebe tttadjcn. Nikogo apostoł    fianie. Falib. Al. 3.- §. Bram, bramka na głowie,

nie wyjmuje; osobami nie brakuje. Wiśn. 183. Bóg    czołko niewieście, strój na głowie niewieści, bte •Stirn*

ludźmi nie brakuje. Gn. Ad. 27. Nie brakuje osobami.    fpattge, ein m-altctcr 2Bct&erfopfpit$. Frontale mulierum ex

Bud. (nie ma względu na osobę. Bibl. Gd.). U boga nie    gemmis, lunae corniculatae figura, ad auriculas pertin-

BRAMA - B RAM N Y.

B R A M O W - B K A K D B.

1G3

portorium abo bramne. Chmiel, 1, 449. Bronnego, mostowego, ktoby nie oddał, we czwórnasób nagrodzi. Szczerb. Sax. 49.

BRAMOWAĆ, owal, uje, czyn. nied., zbramować, ubra-mować, obramować, dok., krajem obrębywać, brzegi wyszywać, wykładać, Mitten, beMmen, befdumen, beferen, einffljfen; (Vind. priemati, opriemati, obrobiti, okrajali; Croat. peremati, robiti; Ross. kshmhtł, OKajjMHTb; ny-uihtł, onymint; Rosn. obtociti). Na fartuszce jej dziesięć widzisz listew bramowanych. Papr. Przy. C. 3 b. Wiadro ono wieńcem złotym obramował. Birk. Zyg. 5. Pierwsza chorągiew była biała, złotem bramowana. Baz. Szk. 640. Bramowanie, bram, obłoga, obszywka, ba3 ©eMtlt, bte (Stttfaffltng. Vind. priem, rob, porta, okra-jek; Croat. perćm; Carn. pramesh, rôb; Slovac. prym, Hung. perćm; Boh. ljnee, ljnećek; Bosn. et Dal. obtoka; Ross. oóuiHBKa, 3aKpailHa, öaxpoaia, öaxpoMKa, ôaxpo-MOUKa, oko.iï, OKü.ibim'B, OKOJtumeicL, onynib, onyniKa, onyiuewa, pyóeits; Eccl.

gens; sed iam obsolevit. Successit ei redimiculum totum caput ambiens, tkanica, et postmodum luxus diamentu regalia aemulari impulit. Cn. Th. Włożyłem brameczkę na czoło twoje, a nausznice na uszy twoje. Radź. Ezech.

16, 12. Włosy głaszcze, nasuwnia nasuwa, By jako najkształtniej leżał, stara się o to, Aby bramy i wszystko widać było złoto. Olw. Ow. 95. • Przyszła panna z brameczką pięknie ustrzępioną. Rej. Wiz. 53 b. Oblubienicę w Intlanciech, gdy do ślubu prowadzą, w wieniec abo bramkę perłową, srebrną, pozłocistą, okrągłą, mało co wyższą niż tkanka, przybierają. Gwagn. 415.

(ob. Kołstka). - §. Fig. bramy, bramowanie, ccnsury, krytyki, obmowy, (Sritifen, (Senfureu, Safterrcbeit, ©ttdjeletjen, łpcdjelegat. Acz bez bramów nie ujdzie, ja tak temu tuszę; Wszakże chęć ku ojczyźnie w nim pochwalić muszę. Papr. KI. 720. Strzeż się zajączku zawsze lisiej jamy, Trafisz na liszkę, toć poszyje bramy. Rratk. J. 3 b. (dać sie we znaki, cf. boty).

2., BRAMA, 'BRANA, ‘BRONA, ‘BROMA, y, i, BRAMKA, BRAMECZKA, i, z. zdrbn. wnijście, to jest, miejsce, którym się wchodzi do miasta, zamku, pałacu, kamienicy, domu, okazalsze niż wrota, większe niż drzwi, betś 3#or, 0tabtt(ior, falatètljer, §au$t|w, bte ÇaitSiÿfire.

Boh. et Slovac. brâna, branka, f*2, brona). Slavon. gradska vrata, velika vrâta, Croat. vrata, Vind. vrate;

(Vind. bramba, bramin, branva, branifhe; Carn. bramba,

Bosn. brana » bronienie, obrona, defensio, propugnaculiim).

Brana szeroka i przestrona, którą ludzie wchodzą. Wiśn.

177. Siedział w branie miejskiej. Leop. Genes. 19, 1.

Rybna brona. 1. Leop. list. S. H. 7. (rybna brama. 3.

Leop.). Z brom wypadają. Otw. Ow. 456. Pot. Syl.

196. Z otworzonej brony wypadał. P. Kchan. J. 547.

Wrchodząc do Kijowa Bolesław w bronę miejską miecza dobywa. Krom. 104. Mieszczanie wojsku bramy otworzyli. Sk. Dz. 521. Strzeżenie i osadzenie bran w obozie. Tarn. Ust. 258. Pakta między Polską i bramą Ottomańską. Stebel. praef. Boh. brana Ottomanska, Porta, bte Cttomanifdje ober (wije Pforte. Brama na tryumf, brama tryumfalna, ber ïrumtpflwgen. Impropr. Bramy Kaspijskie, ciasne skały nad morzem Kaspijskićm. Sk. Dz.

724. gelfenfdjlfifte. Brama, przedmurze, 5tljor, SSorntftUer.

Kamieniec Podolski jest bramą i ubezpieczeniem krajów BRAMROT, u, m. z Niem. b«3 Sraimrotl), kreta czerwona. Polskich. Tr. (klucz do kraju). Otworzona do szczęścia Ład. Est. 84. eilte rottye garbe. Bramrot ma być odesłań i sławy brama (droga, przystęp).    do szacunku. lustr. cel. Lit.

BRAMNIK, a, m. haftarz bram, szmuklerz, co bramy, BRANA ob. Brama.

galony robi; Sorab. 1. bramnik, schnorkar, fmbrarius, BRANDEBURG, a, m. miasto w Saksonii; u Bogufała Zgo-Vind. priemar, priemnikauz; ber 33i)rteittt)trfer, Sorteitlltadjer. rzelec, podług Balbina Branibor, czyli obrona boru. BRAMNY, ‘BRONNY, a, e, należący do bramy n. p. Nar. Ust. 2, 58. Biel. Kr. 28. Boh. Bramburgky; Slav.

Brandibur; 53railbettburg. BRANDEBURGIA, ii, i. margrab-stwo Brandeburskie, od stołecznego miasta Brandeburga, bie £DZarf(jraffc^aft 33rattbenbttrg. Slavon. Brandiburska; Ross. BpaH4eHÓypria. BRANDEBURCZYK, a, m. z Brandeburga lub z Brandeburgii rodowity ; Ross. BpaHAeóypreifL, ber 33rattbettburger. BRANDEBURKA, i, i. bie Sraitbenbnr* gerinn. BRANDEBURSKI, a, ie, należący do Brandeburga lub Brandeburgii ; Ross. Epai^eHÓyprcKifi, 33rattbenbnr= BRANDEBURYZACYA, yi, i. gatunek łączenia

ôaxpaaia. - Bramowany,

OI.ICTTi,

fimbriatus brzezysty. Dasyp. U. 3 b. Sorab. 1. trodluwatć; Slovac. premowanÿ; Hung. perćmezett; Vind. zhopat, priemast; Carn. robât; Ross. oóumBHŁiii. §. Transi. Krasić, zdobić, zaszczycać, fdjmncfctt, jiereit, fdjbit einfcijltepeit. Bobkowe, granatowe i insze kwitnące drzewa gościńce tam bramują. Tr. Tel. 152. Tym się najpiękniej każdy ubramuje, Gdy wszetecznego na się nic nie czuje. Rej. Zw. 219 b. Oto masz dom Tenczyńskich, Tarłami nazwani, Poezciwemi sprawami pięknie zbramowani. Papr. Gn. 18. -$.2. Bramować kogo, obmawiać, osławiać, cenzurować, łatkę przyszywać, ‘szpocić, berebcu, cifterrebcit, cerlrtumben, bnrdjljcdjelit. Ross. ópamiTŁ, noCpamiib (ópaHiiTeib lży— ciel, ganiciel). I między nami jest wielu, którzy także bramują, szacują, obmawiają i posądzają. W. Post. Mn. 292. Z takiego każdy szydzi, wszyscy go bramują, Panny w głowie siwiznę jego ukazują. Zbił. Żyw. B. Chwalono umarłych, a bramowano sławę żyjących. Wej. Mar. 5, 15. Biada wszystkim, co biskupy, urząd, króle bramują. Brud. Ost. E. 7. Białegłówki, kiedy się gdzie zejdą, już się tam nikt nie wysiedzi, już tam każdy musi być obramowan i oszacowań.

5, 277.

W. Post. W.

miejskiej, Boh. brannÿ, Ger. £(wr -. Bramne wrota. Próg bronny. 1. Leop. Ezech. 407. Sionka bronna. ib. 40, 9.-Bramny, ego, rzeczowa, m. Stróż bramy strzegący, Vind. pervratar, torbartel, ber ïljonuddjter, ÏIjonvdrter. Bronny go pytał w bramie, zkąd i dokąd? Pasz. Dz. 43. Bramna, 'bronna * oddźwierna, bte £(>ürl)üt()erimt. Przystąpiła do niego jedna z dziewek biskupich bronna. Źrn. Pst.Z, 766.-Bramne, 'bronne, ego, rzeczowa, n. płata bramna, b(rê $bürgelb. Intraty od inwekty, które zwali

32*

164

B R A N D N - B R A N T.

B R A N T 0 - BRAT.

drzewek ogrodniczego.    Kluk. Rosi.    1,    108.    baśi    Slranbc*    ner. BRANTOWNICZKA, i, i.    Ross. BbDKHJKHHua. BRAN-

Burgtfierett, eine 2(rt    beê    ^ropfcitê.    TOWNY, a, e, brantowany, czysty, odciągniony od kału,

‘BRANDNAR, u, m.    głownia szabli,    nieoprawna    szabla.    pławiony, gelautert, gereinigt,    gefćiukrt. Korona z złota

Czach. Pr. 1, 216.    bte    ©äbelfliltge.    brantowncgo. Pot.Zac. 109.    Klejnot ten przekładam

BRANIE, ob. Brać. BRANIEC, ńca, m. zabrany w niewolą,    brantownemu złotu. Pot. Arg. 791. Srebro niebrantowne

jeniec, imaniec, niewolnik, pojmaniec, ber friegêgefangtte,    zarzucił. 1. Leop. Jer. 6,^ 30. BRANTOWY, a, e, I. od

ber ©flaue. Był wzięty brańcem na wojnie. Mon. 76,    brantowania, 33ranb *. Brantowy piec, ber Srattbofett. Tr. -

844. Mnóstwo brańców Tatarowie z różnych narodów    II. Brantowy, od brantu czyli zapału w ranie, zaognie-

do Konstantynopola przywożą. Ktok. Turk. 11. Te bu- nie cierpiący, ttttt beitt falten $3rattbe befallen. Tr. czne pany, zdejmuj z nich tę marną maszkarę, obaczysz BRANY ob. Brać, ob. Brama, Brana, ich w łańcuchach, jako brańce. Rirk. Kaz. Ob% K. 4. BRAT, a,

Żądze tak twardemi serce me krępowały pęty, Żem jak u Massagetów jęczał braniec wzięty. Kulig. Her. 14. -§. Wybraniec Cn. Tli. wybrany rekrut. Teat. 47. b, d. ein auêgefyobuer üîecntt. - BRANKA, i, z. zabrana do niewoli, plonianka, pojmanka, niewolnica, bte $rteg3gefatt* gelte, bte ©claotnn. Branki Trojańskie , t. j. białe głowy pojmane w Troi. Otw. Ow. 532. Branek nędznych z Rusi, których Tatarowie nagnali, jako bydło do taborów na przedaj. Dirk. Podz. 11.

Któż mię weźmie za *branę (brankę), kto będzie mym panem! Bardz. Tr. 229. Któ-raż ci z Partskich służyć będzie branek, Gdy jej zabity poleże kochanek? Hor. 1, 136. Min.

BRANSOLETKA ob. Bracelet.

BRANSTWO, a, n, stan jeńców, jeństwo, imaństwo, niewola, bte $riegśgcfattgcnfd)aft, bte ©daueret). Wiciom brań-stwo na dobre wychodzi. Bardz. Tr. 225. - Zbiorowo: braństwo* brańcy, niewolnicy, $riegêgcfaitgne, wybrańcy, auSgefjo&ne beenden, [ob. wybraniec. 1.] BRAŃSZY ob. Brać, wziąć.

BRANT, u, m. I. srebro lub złoto wypalone, czyste, z Niem. SBranbgolb, Sranbfilber, SBranbfłttcf. Boss. Bbrnnra. Nieczyste srebro, które nie jest brant, łacno się kazi a ubywa go; ale prawy brant jest rzecz wieczna. Spicz. 130. Sien. 260. r W ogniu próbuje złotnik, gdzie brant prawy. Rej. Zw. 211 b. Okował stół złotem prawym bran-tem. 1. Leop. Ex. 37. Manele w szczerozłotym brancie. Pot. Arg. 216. - §. Próba wypalonego srebra lub złota, bte Srattbprobc, bte $robe, ©olbprobe, ©tlberprobe. Z brantu złoto poznają; srebro zwykle dzwoni. Pot. Zac. 6. Gdy dobry brant z sobą z srebra przyniesiesz, już go tam będzie łacniej przyzłocić. Rej. Zw. 17 b. Kto góry kopa, chociaż z ognia nieprawy mu brant wychodzi, jednak nie zasypuje onej góry. Gorn. Dz. 132.- 2. Transi, brant, coś najwyborniejszego, arcy przedniego, klejnot, etiuaś mtjSerfł 5bofibareê, ein tjjeureS Jîletttob. Bozkie słowa brant szczery, siedmkroć przelewany. J. Kchan. Ps. 15. Brant prawy. Ryb. Ps. 29. - II. Mcdic. Brant, zaognienie rany, ber 3tab tn einer SBunbe, ber falte Sranb. Maść na ugaszenie brantu z postrzału, abo na zapał. Ilaur. Sk. 458. -

III. Herald. Brant, herb, pochodnia gorejąca. Kurop. 3,

8. ein Sßappctt. BRANTKA ob. Przepalniczek, ob. Świeczki. BRANTOWAĆ, ował, uje, czyn. nied. złoto lub srebro ogniem oczyszczać, pławić, ®olb ober ©über auf ber Kapelle attêbrenneit. Ogień srebro brantuje i wyczyszcza. Petr. Ek. 65. BRANTOWNIK, a, m. wypalacz srebra, złota, Ross. BHjKHHUłHKt, ber ©olbbretttter, ©ilberbren*

m. z jednego małżeństwa z drugim urodzony, Croat. Slavon. Carn. brat; Rag. brat, brajen; Dal. brath, brajen; Bos. brat; Ross. ópan.; Vind. brat, brater; Slov. brat, brater, Boh. bratr; Sorab. 2. bratsch, Sorab. 1. brater [Hung. banitom » przyjaciel; Hang. batyâm * brat; Hebr. rp“ü berith foedus). Cer. ber 23rttber, Lat. frater, (Grae. gtgarmg)-, (Pers. berader). - w trzeć, przyp. bratu, w czwart. brata, w piąt. bracie, w siódm. o bratu . - W liczbie mnogiej, Bracia, (Vind. brati, bratje; Dosn. bratja; Rag. bracchja, brattimsctina ; Croat. brachya). W drugim , trzecim i czwart. przyp. braci, w piat, bracia; w szóst. z bracią, z braćmi, w siódm. o braci. - W dawnych pismach liczba mnoga zwyczajnie foremna n. p. mam jeszcze pięć bratów. W. Post. W. 2, 56. (pięciu braci). Siedm bratów. 1. Leop. Mat. 22, 25. Dziesięć bratów 1. Leop. Genes. 42. Ujrzał dwu bratu. W. Post. W. 3, 1. (Dual. * dwóch braci). Oznajmię to bratom moim. W. Post. W. 2, 200. (braci mojej). Gdzie zaś u dawnych liczba mnoga nieforemna, tam jest przymiotnik i słowo w liczbie pojedynczej    położone:    n.    p. Bracia

miła. Biaf. Post. 189. (bracia    mili).    Nie    zna braciej

swojej. W. I}ost. W. 1, 61. (braci swoich). Trzeci brat mieszkał daleko od onej swej braciej. Gorn. Wł. F. 2. (od onyeh swych braci). - §. Brat, co zemną pod jedną wątrobą leżał. Cziach. Tr. C. 2. Brat za brata karany być nie ma. Vol. Leg. 1, 54, Brat starszy majętności braci młodszych przedawać albo utracać nie może. Vol. Leg. 1, 150. Brat oddzielony kasować sprawy drugiego brata około ojczyzny nie może.    Vol.    Leg.    1,    22. Brat

niewydzielony za brata wojnę    służyć    może.    Vol. Leg.

1, 253. Noga nogę, a brat brata podpiera. Sk. Żyw. 1, 31, (ręka rękę myje.) Brat w uciskach poznan bywa. 1. Leop. Prov. 17, 17. Kochajmy się jak bracia, rachujmy się jak żydzi, Prov. Slov. Dluhi si platme , a dobri prâteli bud’me. Co brat, to brat; co przyjaciel, to przyjaciel. Cn. Ad. 87. (krwi mocniejsze związki, niż przyjaźni; krew nie woda). Brat umrze, drugi się zostanie. Rys. Ad. 3. (braci można mieć kilku, matkę tylko jedne). Bracia jednejże matki, różne mają przydatki. Cn. Ad. 44. Bracia zgodliwi, są wielkie dziwy. Zegl. Ad. 24. Rzadka rzecz, między braćmi zgoda. Zab. 14, 32. Jako kto może, lub tak, lub owak, brat brata, swat swata rzuci przez nogę. Gwagn. 519. Nie folgowali bratu, ani swatu, ani żadnemu. Biel. Św. 165 b. Ni brat, ni swat. Rys. Ad. 51. Złodziej mi nie brat. Oss. Wyr. (nierządnica nie siostra ; takich nie uznaję za swoich). Brat rodzony, z jednego ojca i z jednej matki, Eccl. ca-

Chciwość i bracią rodzoną (braci rodzo-

nas fata *bratrzej naszej (braci naszych)

na

BRAT.

BRAT.

165

MOÓparB, ber leiblidje Srttber. Rodzeni bracia tych sióstr. Mon. 65, 561.

nych) wadzić zwykła. Falib. FI. 258. KB. W tymże znaczeniu : rodzony, niedokładając brat. Rodzoqy rodzonego nie lubi, kiedy się ubogo ma. Star. Ref. 84. - §. Brat przyrodny, z tejże matki, ale inszego ojca, lub z tegoż ojca, ale inszej matki, obs. półbrat, podług Nicm. ber ^albbmber. Brat wujeczny, syn brata matki czyli wuja, ber fetter ; brat cioteczny, po ciotce. Sarn. 599. nazy-w'a cioteczni bracia, pochodzących z sióstr, albo od braci stryjecznych. - Brat stryjeczny, po stryju czyli bracie ojca. Brat mężowy ob. Dziewierz. Sarn. 599. Brat żony, 'Szury, Ross. uiypiiHT). - W piśmie ś. zowią się bracią nie tylko rodzeni; ale i dalsi z innego powinowactwa idący: co i w Polskim języku mamy, iż bracią zowiemy i w trzecim i w czwartym pokoleniu i jakiekolwiek powinowate. Sk. Żyw. 2, 65. - §. Bracia, narody pokrewne, z jednego szczepu idące, mfcfyunfterte Nationen, 33rnber, (pobratymcy). One Słowiańskie narody, bracia nasi. Pasz. Dz. 64. Idą

Czechów. Orzech. Qu. 178. Turcy mają Tatarówr za bracią. Kłok. Turk. 75.— §. Brat, kollega, spólnik, towarzysz, 23ru» ber, ©eitoffe, $amerab, SOîitgefclle, SDîttgenoffe. Bracia, ludzie jednego powołania, wyznania, zgromadzenia. Zwali się chrześcianie bracią jako rodzoną, dla wielkiej spólnej miłości między sobą, a wszystko mieli spólne, okrom żon. Sk. Dz. 25 ib. 26. Chrystus jest pierworodnym miedzy bracią ; ani się wstydzi nazwać nas bracią swą. Karnk. Kat. 15. Brat za 'braty swoje zapłacił. Sk. Kaz. K. 256. Chrystus ma bracią te, którzy go przez wiarę przyjęli. Karnk. Kat. 27. Ztąd kaznodzieje, obracając mowę do słuchaczów, mianują ich bracia. W. Post. W. 5, 95. Bracia w Chrystusie. - Plato w swojej Rzeczypospolitej wszystkie są-siady braty zowie. Sk. Dz. 26. Mówię o tym kawalerze Maltańskim, bracie moim wojennym. Birk. Kaw. Malt. A. 2 b. (ooit mement EriegeScamerabcit). - §. Bracia, zakonnicy, ogólnie, £>rbenM>ruber, 33ritbcr. Do niektórych klasztorów tylko bracia narodu Niemieckiego bywają przyjmowani. Sarn. 206. Bracia owi wielmożni w Koronie, ligi Jezusowej. Tward. Wł. 14.-Bracia, szczegól-nićj, zakonnicy niewyksieżeni, przeciwnie księży mianują ojcami, Satettbrnbcr, (ob. Braciszek). Po śmierci nie znać, która głowTa jubilata, a która prostego brata. Comp. Med. 706. - Bracia, zakony, po większej części z braci, to jest z zakonników nie mających księżego święcenia złożone, jako Bracia miłosierdzia, Bonifratres, bte Rarm^crsicjcu bet, Krzyżacy, bte $reuj$errett ; o innych albowiem wcale kościelny cel mających, mówi się zwyczajnie Ojcowie,

n. p. Ojcowie Reformaci, Dominikanie, Franciszkanie, i t. d. n. p. U Krzyżaków bracia zakonni miewali zamki swoje, jako u nas kasztelanowie. Stryjk. 274- §. W bractwach katolickich męzkie osoby wpisane wr jakie bractwo, bracią się zowią, jak białogłowy siostrami miedzy sobą, Sritber einer geiftlidjen Sritberfdtaft. Bracia różańcowi, szkaplerzni, i t. d. §. Bracia Czescy ob. Bratrzyki. Bracia Polscy ob. Socynianie. - §. Osoby równej dostojności lub tegoż samego rzędu, albo jednego stanu, zwykli się mię-

dzą sobą bracią tytułować. Tak królowie wszyscy między sobą nawzajem się piszą. Papież biskupów innych bracią zowie, że sam też biskup, aczkolwiek najwyższy. Biskupowie między sobą także bracią się tytułują: n. p. My Jarosław arcybiskup Gnieźnieński, przez Najjaś. Kazimierza króla Polskiego z jednej strony, a Bodzentę brata naszego biskupa Krakowskiego z drugiej. Sarn. 183. My Bodzenta biskup Krakowski za wolą braci naszej, kapituły, ib. 186. - U dawnych Polaków najpierwszy był tytuł: bracie; poczekawszy trochę, przydano: Panie bracie. Powiększono potym i mówiono: Mości Panie Bracie. Mon. G7, 460. Pospolicie tych, co innych pierwszeństwem celują, starszych braci zwano, n. p. Sułtan zowie się starszym bratem wszystkich poddanych swoich, i pod tym tytułem zabiera dobra Baszów. Kłok. Turk. 89. Dla okazania równości, szlachta nazywać się zwykli wzajemnie bracią, i senatorowie to im dają nazwisko; ci znowu senatorów w obradach publicznych nazywają starszą bracią. Skrzet. P. P. 1, 50. stan rycerski zaś zowią młodszą bracią. Wiel. Her. 1, 218. <perr 23ruber, ber unter bem 5(bel (|eMurf;ltcI;c ïitel; bte Senate ren Reißen ältere Gruber; ber Jtitterftaub jüngere JBrüber. Uznaję chęci i rozsądek Ich Mość Panów braci moich starszych i młodszych, Ich Mość Panówr Senatorów i Posłów. Warg. Wal. 115. Postąpiono na sejmie pobór, acz niektóre województwa do braci to sobie wzięli. Biel. Kr. 696. Niektóre województwa na to pozwoliły; drugie do braci wzięli. Yol. Leg. 5, 61. (do braci, szlachty w domu pozostałych, na sejmikach relacyjnych sie zgromadzających). - g. Brat, równy drugiemu, ber bem (tuberu glctd; tft, fctttcê ©letcfyen. Nie chciałem, aby mi kto w sławie równym miał być bratem. Kulig. Her. 157. Główne miasto, i jakie teraz nie ma brata, Nie miało, ani go nikt widział w przyszłe lata. Otw. Ow. 627. (równego mu miasta nigdy nie było). - §. Brat, bliźni, ber 9îâct)jte, ber 33rubcr. Mamy opatrzyć niedostateczną bracią naszą. W. Post. W. 1, 196. (Prov. Croat. Al’ drag brat, al’ szesztra draga, vszaki szebe ilche blaga »każdy sobie najbliższy; bliższa koszula, niż kaftan). - §. Brat przyjaciel od serca, bcr^erjcimfreunb, $erjc»3l>ntbcr, 33ru= ber. Oni brat a brat. Źegl. Ad. 24. (ob, achatek, gaga-tek). Jesteśmy waszemi przyjaciółmi, i waszemi braćmi. Staś. Kum. 2, 161. Póki świat światem, pies kotce nigdy nie będzie bratem. Cn. Ad. 755. W twarz się podu-fałym czyni bratem, A z tyłu sięga puinałem. Kul. Her. 259. On się z nim zna, jak brat z bratem, i w zgodzie żyją z sobą. Teat. 16 c, 67. Brat, z którym się poufale żyje, poufalec, nut bem man gauj mirant nmgefjt, nńe mit einem 23rnber. Łotrom brat. Birk. Chód. A. 5 b. (oh. Psubrat). Cokolwiek jest łotrów w Europie, brat a brat. Birk. Ex. H. 2 b. Postępować sobie brat za brat (tu przez wyrzutnią czwarty przypadek ma jak pierwszy. Kopcz. Cr. 2, p. 125,), jak najpoufalej, pospolitując się. Niepyszny, z każdym za brat. Pot. Arg. 509. Filip Ma-cedo żył za brat z ludźmi w rozpustach pogrążonemi. Nag. Fil. 85. (Prov. Slov. Brat z mokreg stwrti, compo-tator, eilt Bedjbruber). Każda teraz garderobiana brat za

brat z panami, nie wdaje się z lokajami. Teat. 54, 22.

sin. (ob. Synowiec), bratoun sin, bratizh; Croat. bratich, bratov szin; lîoss. ópaiauira, ópaiHHHt chhe; Eccl. KfiilT.THIIYh , ÔpaiaH’B, ÓpaiHHHTj MH CeCTpHHŁ CblH'B 6pa-TaHeut, ôpaiaHOK'L, siestrzeniec). BRATANKA, i, i. córka brata, bie SBntbcrê Toster. Vind. bratouna hzhi, zhiza, vnukinja od brata, bratanzinja, ozhnega brata hzhi, festrizhka (ob. Synowicą, siestrzenica). Bosn. braticna; Eccl. ópaTaHKa, naeMaimua otï ópaia. BRATCZYK, a, ni. BRATEK, tka, m. zdrb. rzeczoïvn., brat, ba3 Brüber* d;eit, ber Sruber. (Bag. brataz; Dal. bràtacz; Croat. brà-tęcz). Chodzi w zadumach, niby uczony, Chociaż Ter-syty bratek rodzony. Zab. 9, 546. Zabi Ktośkolwiek bratku, gdzieby cię kto spytał ‘Strony stad ? rzecz, żeś o nich nikedy nie czytał. Zebr. Ow. 48. Głosy bratczy-ków schismatyckich. Sak. Sob. praef. (ob. Bratrzyk). BRATERSKI, a, ie, BRATERSKIE, BRATERSKO, po BRATERSKU przysŁ bratni, braci przyzwoity, Boh. et Slov. bratrsky; Bosn. bratinski, Mberltd;, Sruber », wie 23ritbcr gejtemt. Pocałowanie braterskie, częstokroć jest pocałowaniem Judasza. N. Pam. 16, 28. (53ntberfufL 3uba3fllfS). Przyniesiono projekt podziału braterskiego tych wszystkich szkód, które mieszkańcy nad granicą w przypadku wojny ponieść mogą. Gaz. Nar. 2, 224. Miłość braterska, Eccl. jnoóoópaiCTBO, -Sruberltebe. Skromnie i braterskie się obchodzili. Kucz. Kat. 5, 293. (po bratersku). Sorab. 1 bra-trowne. Braterskie wszystkich prosimy, aby 5, 981. BRATERSTWO, a, n. 1). bratni krwi związek, bte 23ntberfd)cift, bcrô SI erhalt nip beä S3ntberê junt Srttber. (Boh. bratrstwo, Slov. braterstwo, bratrstwj; Dal. bratsztvo; Croat. bratinsztvo; Slavon. bratinstvo; Bosn. bratinsctvo; Huna. baratsagh * przyjaźń). Nie oglądając się na braterstwo, rodzonego swego na śmierć skazał. —    §. Związek ścisły,

eine enge briiberltd;e Slcrbtnbung, 33rüberfd)aft. Koło rycerskie podniosło święte braterstwo, aby żaden żadnego nie odstępował, żaden nie uciekał z bitwy. Birk. Chód. 10. Część braci zgodnych oderwał i braterstwo dobrze spojone rozciął. Sk. Dz. 128. (ob. Bractwo). — §. Braterska miłość, Sritberltcbfett, bruberltdje Siebe. Najwięcej teraz braci bez braterstwa. —    2). Zbiorowo brat z żoną czyli

bratową, ber Gruber mit feiner grau, ba3 ©efdjmriftcr. Przyszła też i Michała, Kaimowa żona, pozdrawiać swe braterstwo. Przyb. Ad. 16.

Pochodź, dalszy ciąg: bratobójca, bratobójstwo, bratobójczy; bratowy, bratowa; bratrzyk; bratni, bratnie, bracie, braciszek, braciszeńko, bracki, bractwo, bratunio, bra-tuleńko, bratunek, bratunka, bratowizna.

BRATNAL, BRETNAL, a, m. BRATNALIK, a, m. zdrbn., z Niem. ber Sretltagel, gwoźdź żelazny głowiasty, na trzy cale długi, do przybijania desek. Wtod. Budź. 54. Gon-tale, bretnale, głowacze, szkutniki. Os. Zel. 4. BRATNA-LOWY, a, e, od bratnala, SretuageU.

W mieście i u dworu za brat jestem ze wszystkiemi.

Teat. 1, 87. Za brat na grzech zgodnie się zmawiają.

Wad. Dan. 228. Nie za panie bracie z panem. Zabi Firc.

vnu-

68. (nic nad to ‘bezpiecznie, poufale). Już też to nadto tej zuchwałości, jaki Pan brat! Teat. 26, 55. (pozwala sobie nadto poufale zemną, jak gdyby z równym). Z bratem kijem musi lckcyą sylabizować. Rej. Źw. 18 b. (ma ścisłą zażyłość z kijem, z plagami, często bit). W piątym przypadku: Bracie * przyjacielu, greunb! Srttbcr! Tyl— koć się wygody twojej, bracie, chciało. (Mentor do Te-lemaka). Jubl Tel. 319. Ztąd on tak smutnym był, jak widzisz, bracie, ib. 536. Skoro dorastasz lat i lepszej siły, Miejże mi się do zbroi zaraz bracie miły. Star. Yot.

C. 4. - Rubasznie brachu, miły brachu, Boh. brachu, miły brachu, nie bez przytyku, gtèunbdfCH, 33riiberd;en;

CtttWS fpottifdj. Ujrzałbyś miły panie brachu, Byś tam był, zkąd ja idę, żebyś też był wr strachu. Rej. Wiz.

158 b. Drzewcem jeźdźca uderzył, otóż tobie brachu.

M. Biel. S. N. 25. Otóż tębie majestat, miły panie brachu. Rej. Źw. 71. Rej. Źw. 257 b. Papr. Kol D. 3 b.

Yol. Leg.

(Prov. Slov. Mili brachu ! dokud sa temu naućiś’, esće pogeś’ mnoho slowansk’eho brachu), - §. Botan. Brat z siostrą, flos trinitatis, ©tiefmütterdfett, kwiat podobny fiołkom marcowym. Kluk. Rosi. 2, 211. Wdówki, potrójny kwiat, potrójny liołek. ib. Brat z siostrą kwiatek nazwany, W różne barwy przybrany. Dar. Lot. 20.

BRATAĆ czyn. nied. pobratać, zbratać, dok. bracić, bratersko łączyć, oerbntbent, t)erfd;mtftern, brüberltd) oercirti* gett. Cum. bratili, bratem; Ross. ópararb, noópaTaib. pr. et impr. Z wdziękami bratać cnotę, nie są dziś zwyczaje. Teat. 45. b, 54. Zbratany, złączony, stowarzyszony, öcr&rßbert. Młody, lekkomyślny, ze złemi zbratany.

Treb. S. M. 85. - Bratać się, ‘bratować się, zairnk. spo-krewniać się z kim, fiel; mit einem öerbrübern, t>erfd;nmgcrn.

Panowie Litewscy pobratawszy sie i pokumawszy z Rusią, pustynie Ruskie osadzali. Stryjk. 228. - Ogólnie, po-przyjaźnić się z kim, obcować, przestawać z kim za brat, grcimbftfjaft crricf/tai, Sritberfdmft mad;en ; freuubfcfmftlid;,

Mberltdj mit einem umgeben. Ross. ópaiciBOBaTb. Hugo, król Włoski, z Saraceny się pobratał. Sk. Dz. 870.

Kto się ze złemi rad brata, tym samym nie dobry. Min.

Ryt. 4, 159. Nie brataj się z dworem, bo przypłacisz worem. Oss. Wyr. (nie przebywaj między możniejszemi).

Z łotrami bratować się, nie przystoi. Gil. Post. 28 b.

Z fortuną tym ostrożniej, im się bardziej brata. Pot. Syl.

295. Jedząc i pijąc z sobą się pobratali. Gwagn. 291.

(przvpisowrać się do czyjego braterstwa, przyjaźni). Jest to z starożytnego jeszczć człowiek świata, Zacny, ludzki i grzeczny, lecz się nie rad brata. Zabi Firc. 48. (nie pospolituje się, nic poufali się, er marf;t ftd) md)t gemein).-§. Bratać się, mieszać się z sobą, ftef; mit eutanber Der mb BRATNI, ia^ ie, bratową, braterski, należący do brata, beś> fd;eit. Złe się z dobrym połączą, dobre ze złym brata. SntberÖ, 33ntber3 *. Vind. braten, bratoun, bratou; Ross. Kras. List. 2, 129.    ópaTHiil, ópaTOBS. Trzyma on na sobie bratni obraz i

z Gigantami trójzębem bratnim poparł piorunu swrego. Bardz. Luk. 86. On sam o swoje i o bratnie zbawienie

BRATANEK, nka, m. brata syn, ber 53ruber3fol)tt. Bratan- zawsze stawia ku żałobie. Bardz. Luk. 49. Jowisz w walce kowie. Sarn. 600. Boh. bratranec, bratrancy, bratrane;

Garn. bratanz, bratinz ; Vind. bratranz, ozimego brata

(sdjrcarjftetu, (Eifen^lmts, magnesia vilriariorum, kamień kruchy czarny, mażący jak sadze. Kluk. Kop.%, 91. Torz. Szkł. 242. Hutnicy nazywają go mydłem szklannym. Torz. Szkł. 241. Bronsztyn. ib. 55.

brze! pięknie! wyśmienicie! brat)0. Brawm! śliczne życzenia, do podziwienia. Teat. 52. d, 64. Brawo, brawo, maleńkie się książątko rodzi. Teat. 48. h, 44. Brawo komu powiedzieć, ib. 55. e, 63. Brawo dawać. Teat. 42. c, 50. — BRAWURA, y, i. BREWERYA, yi, i. 1). zuchwałość junacka, junakerya, burda, hałas, Śtedbett, feefe (Streike, £cirm, tumult, ©dilngeret). Ozdobne zyskali posągi, przybrawszy w płaszczyk męztwa łotrowską brawurę. Zab. 11, 43. Zabi Pijaństwa, szulerstwa, brawury. Teat. 43. c, 136. Wyb.— Brewerye robisz; dzićń nocą, a noc dniem jest u Waści. Teat. 29, 94. Chciałbyś, żeby znurzony w sprosności kałuży, Walery znowu przybył, breweryi narobił! Treb. S. M. 9. — 2). Brawura, y, m. junak, kłótnik, eilt (Stfettfref-fer, ein $dltbelntad;er. Śpiewam trafunek jednego brawury, idącego z miasta z szerokim pałaszem. Jabl Ez. 124. Był to brawura prawdziwie inwentarski. Mon. 65, 360. BRAWURSTWO, a, n. junactwo, 33ra»tavbaffem), ©tfenfref* ferep, ^oltroncrep. Na rozprawach i brawurstwie gotowi cały dzień strawić. Mon. 71, 590.

BRAWURZYG intrans. nied. brewerye stroić, bctt ©tfcnfrcp 1er tnadtett, §ättbel machen.

niedbały jest. Smotr. Lam. 34. Odprawiwszy rzeczy do- BRÀUSZTYN, BRONSZTYN, u, m. z Niem. ber SrannfłetlT, mowę i bratnie, jechał dalej. Wys. Al. 354. (brackie, zgromadzeńskie). BRATNIO czyn. niedok., zbratnić dok., ściśle połączać, bracie, bratać, »crMbevit, »erfdmuftern, enge rerMttben. Tobie łagodność, tobie powaga, któreś rzadką zgodą zbralnił, dwa słodkie owoce zrodziły. Zab. 11, 60. BRAWO! z Wlosk. lub Franc, wykrzyknik pochwalenia: do-BRATOBÓJCA, BRATOUBIJCA, y, m. morderca, zabójca brata, ber SBrubcrmiirber ; Sorab. 1. bratrowć zamorduwar;

Boh. wrahbi; Vind. bratovbijavez, bratovbojnik ; Ross. 6pa-TOyóirma. Kain bratobójca życie wziął Ablowi. Prz-yb. Ab. 260.

O niemiłosierni bratoubijce. Smotr. Ex. 4. Niedługo cieszył sie bratobójca z swojej zbrodni. Nar. Hst. 5, 227.

BRATOBÓJCZY, a, e, BRATOBÓJSKI, a, ie, należący do bratobójcy, lub bratobójstwa, Srttbermorberifd;, Ross. ópa-ToyóiHCTBeHHbiil. BRATOBÓJSTWO, a, v. zamordowanie brata, ber Srubennorb, Vind. bratounu vbijanje, vmorjenje,

Jîoss. ópaToyóificTBO. Bratobójstwem i krwią opryśniony.

Hor. Sat. 224. Tak jest, same to bogów wyroki Rzymianie, Ściągają bratobójstwa na was ukaranie. Zab. 8, 222.

Bratobójstwo pełnić, Ross. ópaToómcTBOBarb. *BRATO-GRYZCA, y, m. dokuczający bratu, ber Sntberfränfcr, Ross. ópaTorpbiaeufc. 'BRATOGUBCA, y, m. zgubiciel brata, ber sł3rnbcn>crber0er, Eccl. Kf^TorHRhim, CTaparomiSca o nary615 ó.niJKHHro. 'BRATOLUBiEG, bca,’w. kochający brata, ber feilten ©ruber liebt, Ross. ópamuoóeii/E. ‘BRÄTOLUBSTWO, a, n. miłość braterska, bte Sritberltcbe, Ross. ópamiioóie.

Bratolubstwo mieć, Ross. ópamnoócTBOBaTL. 'BRATOLU-BNY/a, e, BRATOLUBNIE przysłk., brata kochający, Ross. BRAZELE ob. Brezole.

6paTO;iK)ÓKBbin, 6paTo.noónLiH, Ovuberliebcitb. By się jeno BRĄZKA ob. Prążka.

dyssunici z nami chcieli bratolubnie znosić. Sak. Ok. 22. BRDAKAĆ, czyn. nied. brząkać, brzękać, dzwonić na instru-'BRATONIENAWIŚĆ, ści, i. nienawiść brata, ber Sntber*    mencie, fltmpent. Tu pod krzewistej siadłszy cieniem lipki,

I)rtp, Ross. ópaT0HCiiaBH4*Hie. 'BRATONIENAWISTNY, a,    W Treickie i ja brdąkam nieuk szkrzypki. Kochow. 244.

e, BRATONIENAWISTNIE przysłk., nienawidzący brata, BRE BRE, głos nie mogącego przemówić, Jńite eiltet, ber bruberlmffeitb., Ross. 6paTOHeHäBH4HMH, ópaTOiteHaBiicTHbiii.    fein 23ort orbeittlid) fyenwbrtugen faun. Towarzystwo pijane,

'GRATOWAĆ się, ob. Bratać się. BR.4TOWY, a, e, do    pijana straż, zgoła obóz wszystek pijany. Oj bre bre, lij

brata należący, bc3 33rttber§, Srttberê*. Boh. bratruw, So-    rozlij. Opal. Sut. 129. (ob. Brednia, bredzić). -

rab. 1. bratrowy, Ross. ópaTOBTi. Bratowemu trupowi bra- BRECHAJŁO ob. Brzechajło. BRECIITAĆ ob. Brzechtać. tobójce ofiaruję. Birk. Kaz. Ob. E. 5 b.— Bratowa, y, BREDNIA, BRYDNIÀ, i, i. bajka, bałamuctwo, plotka,

belet), Sîdbrdjett, ©efdptmf, ©etnafdj, Eccl. r,MAhcTr.o, i^oss-6pe4a ' fantazya, waryacya, urojenie, ópe4im urojenia dzikie). Ross. Bpami, apaiiLe, Typy cli , saaiar, cy^ióypL, aximea, 3aóyéemmina, 4peóe4eiiL, nycTOMC.iLCTBO, He-3Ba3ima, HecKja4ima, nenyxa. Książka pełna bajek, bry-dni, figmentów. Pot. Pocz. 42. Astrolog ten drogo prze-dawał swe brednie. Pot. Arg. 240. Źle to w Polskim świecie, gdy na sejmiku opój brydnie plecie. Rratk. H. 2. Sycylijskie plotki, Kozackie brednie. Er asm. Dw. d. Człowiek który mówi, co mu przyjdzie na myśl, narobi często wiele bredni. Zab. 5, 85. Powieść ta o nim jawną bajką a prawie brydnią pogańską ukazuje się być. Zygr. Pap. 139, §. Brednia, fraszka, drobiazg, nie stoi za szyszkę, bzdura, bagatela, eilte ftletutgfctt, ettMÔ gaitj Rn* DebeutcnbC‘3; Ross. uyxa, Myiiib. Czy trzeba nam się gniewać o taką brydnią! Teat. 33, c. 47. Jakieżkolwiek nastąpi o piśmie moim zdanie twoje, Chociaż to małe brydnie, przecie własne moje. Zmor. Siei. 126. Nie drwij Mospanic, i w zamku i wszędzie, Gdy nie ma grosza,

BRATNIO - BRATU.

BRAUSZ-BREDN.

167

i. rzecz, żona brata, bte 23ritberéfran. Slovac. bratrowa żena;

Sorab. 1. bratrowa żona; Slavon. bratovaxena, snaha; Vind. bratouna shena, fvakinja; Eccl. óparoBaa, ópaTOBa /Kena,

Bosn. nevjesta, Croat. nevezta; Ross. neBbCTKa, hgb-bc-ryniKa. Mężowa siostra abo bratowa, żółwi ca. Sarn. 599.

Zona mego brata, po dawnemu jątrew. Sax. Porz. J32.

BRATOWIZNA, y, z. bratnie, bratowe, bratowa puścizna,

Croat. bratovehina; Dal. brattimschina, ber bruberliche ®rb« tfieü. Brat był, bratowizny chcę. Zebr. Ow. 515. fraterna pęto. BRATRZYK, a, m. Waldensów⁷ w Czechach zowią Pikartami abo bratrzykami. Modrz. Baz. 1, 216. Baz. Hst.

64. Bratrzyk Husa swrego zaleca. Herbst. Odp. U. 5. Boter.

31. Eccl. ópaTeiimcE; Boh. zbornjk; Ger. cttt 33i5Iimtfćf;er 23ntber, ein ÜDîa^rifcftcr Śrubcr, ein £mffite. BRATÜNTO, BRA-TULENKO, BRxVrUIS’KO, a, m. zdrbn. rzeczowa, brat,

33ruber^ett. Witajże mój kochany bratuńku. Teat. 8, 55.

Jedyna życia mego słodyczy mój bracie, mój bratuleńku!

Tr. Tel. 337. ‘BRATUNEK, BRATUNKA, Tr. ob. Bratanek,

Bratanka.

brydnia Wojski będzie. Bratk. C. b. Chwalić go będę, dokąd wina stanic, A jak nie stanie, brćdniaś rzekę Panie. Bratk. R. 4. BREDNY, a, c, płochy, mylny, obłąkany, fafelltb. Bredne marzenia.

BREDZIĆ, BRYDZIĆ, intrans. nied. nabredzić dok. nie do rzeczy gadać, bzdurzyć, pleść, bałamucić, (Ross. 6pe-ÆHTi», ópeacy przez sen gadać). Ross. 3aBpaTb, 3aBHpaib, BpaTb, Bpanaio, iua.ibóepmb, iiia^bócpiufiaTb, cyrMa3Óp04-

HHiue. Jeden bryt obicia był płomienistowytartego póła-tłasku; drugi włóczkową robotą w kostkę. Kras. Dos. 69. Błazeneś jeśli masz źupan w różne brćty. Ob. Post. A. 5. Brety, strefy, listwy, Srciten, Streifen, 23efa^. Rany ozdo-bniejsze dla rycerza, niż niewiem jakie manele albo bryty złote. Dirk. Kaz. 34. Co po tych strojach, w których się kochacie, Sobie i drugim sidła zakładacie, Nieszczęsne brety i wasze pontały. Groch. W. 113.— Fig. Szklą się HimTb, nycTOMejim; Eccl. TmecjOBHTH, cyecaoBHTH,    i pachnią wdzięcznie łąk kwiecistych bryty. Zab. 9, 214.

fcfytMjjcn, bafdeit, falDaberit. Co mu do ust padnie, wszy-    (obszary, przestrzenie). BRETOWY, a, e, od bretu, cały

stko płocho bredzi. Dmoch. U. 37. Bredzą jak na mę-    bret wynoszący, eilte gan$C 93fCite betrageilb.

kach. Boh. Diab. 2, 310. Brydzi, sam nie wie co. Teat. BRETNAL ob. Bratnal.

Teat. 30, 80.— BREW, brwi, i. Brwi nad powiekami, wyniesienia obłączy-stc kości czołowej powierzchownie włosami okryte. Krup. 2, 279. bte 2lugeubrauue, btc 2htgenbraunen, £)bb. 21ngcu= brauen, (por. Ger. brau, Angl, brow, Holl, brawo * brzeg,

11, b. 19. Ach! nie bredźże Waśó.

§. Bredzić, pobrćdzić, chybiać, błądzić, pobłądzić, po-szkapić sie, einen 33oet fließen, einen Streid; inanen, einen geiler begehen. Wszyscy ludzie wadą tą brydża. Pot. Zac.

Ad. Biel. Kr. 713. Zawsze się Walter fraucymeru wsty-    bramowanie) 3Î0tfer. bravo, Boh. brwy, obrwy, oboćj; Carn.

dził, Coż mu się stało, że teraz pobrydził? Pot. Jow. 120.    oberve, Gr. ôcpçvç, Anylosax. oferbrow; (por. Ger. Ober);

ópOBb; Ray. obarva; Turc, ebrù; Groat. obërv, oberva, obervi; (Dal. trepavicza * 1, powieka, 2, brew; Croat. berv * kładka, ława). Vind. obre, obirve, obierva, obra; (Vind. berv * mostek, kładka). Siov. bnvé neb chlupy, na wjcku oka cilium * rzęsy; oboći supercilium brew; Sorab. 1. tżolizna). — Pol. p. Czoło pomarszczyć, brwi do kupy zegnać. 6'om. Sen. 5. (kozła na czele postawić), Bosn. nagruditi se, napeti obbrive, Ross. nacyiMTb ópoBii, bte 2tugcubrauneu jufatumen stcfieit, ein fti.tftereê ©eftcfyt machen. — §. W brew * w prost przeciwnie, w bród, bez ogródki, oko w oko, wzręcz, grabe in btc 2lugeu, grabe tn$ ©eftcbt, grabe in ben Sart ^tiietit, Ross. npsaio, npaMiucB. Wbrew iść, wbrew bić, Ross. ncpcynpaMim,, treten, Jlttlt itre^ cutgegeit^aitbclit, grabe ju entgegen. Iść w brew ustanowionym zwyczajom, nic jest droga do dojścia twego celu. Kras. Dist. 65. Kacerzom w brew tu bije ś. Augustyn, mówiąc.... W. Post. W. 215. Woleć przy prawdzie przestać, chociaż im nieco wbrew biję. Gorn. Dw. 237. Żołnierz taki stanie dobrze w brew nieprzyjacielowi. Pam. 83, 2,83. Starał się o nie, wbrew moim rozkazom. Teat. 7, 31. Soliman wziął za żonę niewolnicę, w brew prawu Sułtanów'. Weg. Mar. 1, 49. Nam chrześcianom nie pomału w brew dają te prawa pogańskie. Wereszcz. Regi. 77. Łakomstwo jego od spróchniałego trupa wr brew wzięło. ib. 96. (na głowę zbite, zawstydzone zostało), od Lecha założone i Brzemią od ciężaru, który z ustawi- BREWERYA ob. Brawura.

cznej obrony obywatel ponosił, nazwane. Krom. 32. Brze- BREWIARZ, a, m. z Łac. zbiór wszystkich modlitw codzien-mią od brzemienia nazwano, iż tam nasi znaszali swe rzeczy.    nego nabożeństwa kapłańskiego, ba$ 23rciHCi\ Księga słu-

Biel. Kr. 28. że tam brzemię prac swoich i niewczasów    żąca do odprawmwania godzin kapłańskich. Kras. Zb. 1,

przeszłych złożyli. Gwagn. 16. BREMENCZYK, a, m. z Bremy    171. Kto nad brewiarz dziś więcej nie umie, Niewiem,

rodowity, ber StCttteitfer, ber Srenter. BREMENKA, i, z.    czy świętym, wiem, ze próżniakiem. Zab. 16, 211. Do

bte Sremcrtnit. BREMEŃSKI, a, ie, non Bremen, Bremen*.    brewiarza księdzu. Źegl. Ad. 61. (księże patrz ołtarza).

BRESZA, y, i. z Franc, rozwalina w murze od bicia z dział,    Klepie swój brewiarz. Oss. Wyr. (zawsze jedno; ob. taż

[wyłom. 4.] bte 23refd)e, Vind. luknja, postrelishe, podretjc    baba na tychże kołach).

fkus strielanje.    BREWNY, a, e, do brwi należący, 2Iugeubrauncu*, Ross.

BRET, BRYT, u, m. BRETA, BRYTA, y, ź. z Niem. btc ópoBHbiH.

Srette, i. 31. ciiteS 3ettge8, etneS £ud)3 u. f. n>. szerokość BREZOLE, BRAZELE, licz. mn. Brezole robią z żeber wo-materyi, albo postawu sukna, płat, pasmo, Ross. iioæot- lowych porąbanych drobno, lub z cielęcej gurki. Wiel.

168

BREDŹ - BREI

BRETO-BREZ.

AVielce pobrćdził, że wjazd jej do Pergamu uprzedził.    Bosn. obrriva, obrrive, vechje; Slavon. oberve; Hoss.

Pot. Syl. 321. Jeśli nas dziecię uraziło, przebaczyć wiekowi; jeśli niewiasta, bredzi. Pilch. Sen. 248. Bredzenie, brćdnie, ÎUfaitjCt'Cty. Nic daj się bawić czartu cacki świeckich brydżem Pot. Pocz. 625. BREDZICIEL, a, m. bałamut, ein Sdptxtfter, îôinbbctttel, wietrznik, Ross. 3aBiipoxa.

BREGA, BREGOWAĆ, BBEGOWIEC ob. Pręga.

BBÉJTER z Ńiem. ber bereiter ob. Koniuszy. BREJTERSTWO ob. Koniuszov.stwo.

BREJTOWAĆ czyn. nied. nabrejtować dok. z Niem, breiten, auSbreitcn, breit [plagen, szerzyć, rozklepać aby szerszym było. ii. p. Nabrejtowali blach złotych, z których nastrzy-gli cienkich stref. Radź. Ex. 39, 3. (naklepali. Bibl. Gd).

Cherubiny ze złota brejtowanego. Radź. Ęx. 25, 28. (zło-tolite. Budn. z ciągnionego złota. Bibl. Gd). Lichtarz z złota szczerego. Radź. Nam. 8, 4.

BREKLA, BRYKLA, i, i. kij, co go z przodu pod kabat wsuwają. Łąezn. Zw. 32. bdŚ Slrtltlfcficit. Sznorówki niewiasty dla stroju podkładają bryklami. Comp. Med. 765.

Przykry kabat, przykrym brzuch ciemiężący popychaniem brykli. Kchow. Fr. 64.

BREKLESZT, u, m. Niedawnoś płacił sukno po złotych dwudziestu, Spytajże dziś, mało co droższe od brcklesztu.

Pot. Żac. praef.?

BREŁA ob. Bryła.

BREMA, y, i. miasto Ereilten nad brzegiem Wezery, ma być

Kuch. 397. Brazele skopowe. Tr. (baranie). Sltttber*, StalB»* ober ©cfyopfenriBBett, Betu geljacft.

soka maluje. Zebr. O w. 24. (cruentum). §. Fig. Gzy twe

lata we łzach broczysz, Czy smakowne wino toczysz.....

Hor. 1, 20. (topisz, tu £l;rctucu Baben).

BREZYLIA, ii, z. kraina Amerykańska, 23raftltett tu Beftiin

wozu; Boh. bród, Sarah. 2. brad; Sorab. 1. reki pżeyedż; Iloss. et Eccl. Ea₀^? Graec. nogo g (nog&póg) ; Lat. med. forda; Ger. bte $urt; Angl, forth; Holl, voord; Dan. bort; (w inszych dyalektacb Słowiańskich przybiera rozmaite znaczenia; Vind. brud, brued = brod, brzeg morski, przewóz, port; Carn. bród, vröd * brzeg, bród, przewóz; porówn. Ger. 23orb; Lat. portus; Sorab. 1. et Slavon. bród » brzeg morski; Croat. bród * przewóz, nawa, statek, bród; Rag. brood » barka, nawa, statek, okręt; Bosn. bród, ga-zisete * bród, 2. okręt, 3. wodne naczynie). Bród zaś Vind. gas, pregas, Croat. góz, Hang. gózlóhely (ob. Gać, gacić, jaz). Bród jest miejsce gdzie miałka jest woda. Mącz. (ob. Mielą, Mielizna). Morze na niektórych miejscach niema w głąb jedno na sześć kroków, i przeto takowe miejsca zowią brody, że może przez nie przebrnąć. Syxt. Szk. 54. Okręty dna miały płaskatsze, aby na brodach i mieliźnie mniejszą miały trudność. Warg. Cez. 62. Okręty na brodach stały, odbieżane od wałów morskich, ib. 65. Hetman kazał szukać brodów w onej rzece, jakoby do nieprzyjaciół przeprawić się miał. Papr. Gn. 1258. Uciekać z bitwy, brodu w nocy ukradkiem przez rzekę macać, jest to zdrajcą być. Birk. Kaw. Malt. B. 4, b. Brody każdemu przez rzekę wolne, jeśliby na most nie chciał jechać. Vol. Leg. 1, 518. Przysłk. Na złej szkapie brodu próbować. Cn. Ad. 548. (ważyć się na co, bez sposobności). Puścić się w bród, w bród iść, w bród rzekę przebywać, Sorab. 2. brożezi * brodząc, brnący, bte $ltrt pafftreu, ein Baffer burdmmten, bur (Breiten, burd; ein ©en# fer burdffafjreu. (porówn. w pław). — §.** Brody, nurty, prądy, wały, j#tljeu, Bngctt, Bellcit. Głębokie oceańskie brody. Zbił. Dr. C. 4. Nieprzebrnione brody. Zbił. Dr. E. 4. Morskie brody niezbrodzone. Zbił. Lam. A. 2. Bałtyckie brody do swoich się wróciły portów. Tward. WŁ 5. —• §. Fig. Bród, prawdziwa droga postępowania, prawdziww sposób czynienia, tor, ber reddc Beg, bte rcd)te ^aublungS* art. Daj to, żem gdzie brodu chybił, Któż to niewie, żem człowiek był? Groch. W. 517. W odpowiedzi swej dwojako uchybiasz brodu. Zygr. Pap. 500. Uchybił tu brodu, i bardzo się omylił. Syxt. Szk. 164. Pośle papieski Rzymskiego narodu, Uczysz nas drogi, a sam chybiasz brodu, Nawracaj lepiej, niźli twój woźnica. J. Kchan. Fr. 20. —» §. W bród figur. a), najkrótszą drogą, najprościej, niedługo myśląc, co pierwszego to lepszego, obces, z kopyta, od " wzrecz, bez ogródki, nieochylając, w brew, grabę Jlt, Mmc Umftaube, ointe Umfdpoctfe, gerabe IjerauS. Gdy się bt-sił, w bród mu tak odpowiedziała. Zebr. Ow. 52. Powdem ci to w bród i krótko. Opal. Sat. 62. Książęta Ślązkie w bród się z tym Matyaszowi oświadczyli, iż inaczej rzeczom swoim zabiegać będą. Krom. 697. — W bród b). obficie, zbytecznie, po uszy/reńpd), itBerfh’tjMg, BtëüBer bteOBreu. Dzień po dzień goście; wina w bród dla każdego. Mon. 67, 78. Na tym bankiecie wszędy w bród wszystkiego. Pol. Arg. 269. Jakiejsiś w tym chluby szukają, żeby było

bien. §. Botan. Drzewo Amerykańskie, Caesalpinia Sappan BROD, u, m. mielizna poprzek rzeki do przebycia bez prze-Linn. z którego wióry mamy do żółtego i czerwonego farbowania. Kluk. Dyk. 1, 92. baéi 33raftlteitfyülj, Cum. préshilèka. BREZYLIOWY, a, e, należący do Brezylii,

23raftlten *.

BRLOK, a, w. zezowaty, rożnem, świdrem patrzący, ein UBcrftcfyttger, Boh. brlooky, breyl, cernens sursum (Boh. breylati oculis blandire (poróiun. Ger. 23rtQe) ; Carn. barie, varie apparenter; verleti » nie dobrze widzieć); Carn. ber-lav, berlov, berlovz; Croat. berliu ; Ross. 0M30pyKŁ. Brlok, który tak z wierzchu patrzy, jakoby tylko połowice źrze-nic otworzył, pcetus. Mącz. brlok, który ^cdno oko ma mniejsze, niż drugie. Volck. 057. BRLOKÓWATY, a, e, na brloka pochodzący, etwnö ÜBerftcfyttg ; Slov. brlooky, breylawy; Boh. brlooky, breylawy, breylowatÿ. Którzy sie w piciu zbytnim kochają, mają oczy brlokowate i cie-kące. Eraz. Diu. F.

BRNĄC, brnął, brnęli, intrans. nicdok. piechotą wodę jaką przebywać, brodzić przez wodę, Boh. bfjsti, bredl, brodu; Carn. brósti, brodem, gasim; Croat. gaziti; burd; etlt ©CUHtffer matcu. Gdy ujźrzał, że się lud obawia brnąć a przeprawić się przez rzekę, brnął a przeprawił się naprzód; co mężowie ujźrzawszy, brnęli za nim. 1. Leop. 1.

Mach. 16, 7. (przeszli za nim. o. Leop).— §. Fig. zapuszczać się bez uwagi, wciąż, uuBcbäcfytig immer tiefer Btncttn mateu, tiefer funetugeratljcn, pinein fallen. L&topiszce Litewscy liczby lat, kiedy się co działo, nie kładą, ale zgoła prosto brną. Stryjk. 226. Już z południa wszystko niżej,

Człowiek brnie do kresu bliżej. Pieśń. Kat. 168. Co za zapamiętałość! coraz brniesz dalej! Teat. 7, 73. Brnąć w co, w błędy, w grzechy, w zbrodnie, in Jrrtfwtner, Siin= beu, Safter, immer tiefer falten, fittfen, barin traten. Nieupa-miętany z grzechu brnął w grzech. Kul. Her. 52. W światowe rzeczy, młodzieżą uwiedziony, brnąć bardzo począł.

Sk. Żyw. 1, 234. Brnie w długi. Oss. Wyr.

Pochodź: dobrnąć, nabrnąć sie, pobrnąć, przebrnąć', przybmać, wybrnąć, zabrnać; (porówn. bród, brodzić).

“BROCZ, y, z. płyn, sok, cieklizna, etn# §Iüp{ge3, ein Siu* ibltm, ein ©aft. [Tak lud małopolski nazywa marzanę, porówn. illir. broć, 21. Śliczniejszym nad Tyrska brocz wy-rasta kwiatem. Otw. Ow. 399. (nad purpurę, nad purpurowy sok).

razu,

BROCZYĆ czyn. nied. zbroczyć, ubroczyć, pobroczyć dok., opryskać, oblać, Befprt£cn, B'egtcßen. W tym z góry lejąc, wały twarz mi broczą, Igłowe tłoczą. Zab. 13, 158. Stok jasny mokrym szkłem równinę broczy. Nar. Dz. 2, 17.

Zimny mu pot czoło zbroczył. Zab. 4, 544. Koss. (zwilżył, Befeuchten). Broczą ziemię krwią nieprzyjacielską. Staś.

Num. 1, 20. Brocząc dłoń w krwi twych dziatek, twąś ręką własnego ojca łono rozszarpała. Przyb. Luz. 77.

(mit Slnt Befnbcln, im 53Iute Baben). Ubroczony, zbroczony, zbroczały, Befprt|t, Bcgoffett, Befnbelt, geBabet, ($. 23. im 231nte).

Obmywa z ropy ubroczone ciało*. Bardz. Luk. 116. Z skały krwią zbroczałego nakoniec rumuje, I wysoką opokę po

53

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

wszystkiego w bród i wiele, choć najniesmaczniej będzie przyprawione. Mon. 65, 419. Dał koniom obiad i śniadanie, A słomy w bród na posłanie. Jak. Baj. 141.— W bród c). * ze szczętem, zupełnie, ze wszystkim, tiiHltg, gän$Itd). W nas ochota do służby w bród. wywietrzała. Tr. — \. Math. Linia w bród, infinita, bez naznaczonej miary, którą do upodobania dłuższą rysować możesz. Sol. G. 1. eine Stute Mjite 6nbe, eine nnbeftimmte Stute, (por. w ciąż).

Pochodź: brodzić, dobrodzić, nabrodzić sie, pobrodzić, przebrodzić, wbrodzić, wybrodzić, zabrodzić; porówn. brnąć.

BRODA, y, i. BRÓDKA, i, i. zdrobn., część twarzy pod dolną wargą, i włosy na niej porosłe, bab Sitnu, bet 3łart; Sorab. 1. broda, bródka; Sorab. 2. broda; Boh. et Slov. brada; Vind. Carn. Rag. Slavon. Croat. brada; Bosn. brada, bradiça; Lat. med. braditium; Ross. 6pa4a, óopo4a, óopo4i<a. §. 1). część twarzy, bab Sitnu. Broda, na której okrasa męzkićj twarzy. Perz. Cyr. 1, 18. Vind. brada, skrenje, podbradek, podbradjak; Ross. n04Óop040K'B (ob. Podbródek). U mężczyzny niższa warga i broda włosami bywają obrosłe. Żool. 285. Młodzieńczyk on, a jeszcze ostremi Włosami gładkiej nie okrywyał brody. P. Kchan.

umierać,

J. 245.— Brodą ziemię ryć, poledz, ginąć tub ©rab Beißen, untfontmen. Tam nasze siły starte; a co wprzódy Grozili, tych tam ryły ziemię brody. Hor. 1, 218. Kobl. Tam meztwo starte, a ci co grozili, Krwią oszpeconą ziemię brodą ryli. ib. 220. Min. solum tetigere mento. — a). Broda, włosy wyrosłe na brodzie, ber 93ctvt, (auf bctlt Sitnite). Broda wyrasta od dolnej wargi na szczęce spodniej. Zool. 71. W pierze ptactwo, w miękką się wełnę owcy stroją, Broda mężom, a ciału ich włosy przy-stoją. Otui. Ow. 546. Broda długa po pas. Sk. Dz. 663. Brodę komu wytargać. Sk. Dz. 608. Dopiero mu się puszczać jęła broda farby złotej. Otw. Ow. 487. (ob. Mech.). Brodę golić, beu 35art fcfyeercu. Brody golenie, Eccl, 6pa40-ópirrie. (ob. Brzytwa), bab Salbiereit. Brodę zapuszczać, beu 23avt madjfett laffeit; Eccl. ópociniTit, oipomiiBan, boiocli. Golenie brody jest znakiem, u Turków niewoli; skoro Janczar z służby wystąpi, zapuszcza brodę, na znak wolności. KM. Turk. 225. Jedni u nas golą brody a z wąsy chodzą; drudzy strzygą brodę po Czesku, trzeci przystrzygają po Hiszpańsku. Gorn. Dw. 112. (ob. strzyżono, golono). Zygmunt August ostatni był nasz monarcha z długą brodą. Kras. List. 156. Przestrzyganie brody, podstrzyganie, zapuszczanie większe lub mniejsze, rozmiar na kształt miotły, wachlarza, dawniej gustownokształtnych nosicielów tak zatrudniały, jak teraz fryzury, hras. List. 156. Broda, wiersz. J. Kchan. Dz. 146. Broda rozdwojona, Boh. frnausy ob. Śpiczak, etlt ©pretpart. Przyrzekł mi to na tę siwą brodę. Teat. 43, c. 137. Wyb. Rzucić się komu do brody, najzuchwalej na niego nacierać, ftef) einem tu bett 23art werfen; tfnt fetf angretfcit. Świdrygajłło począł Jagiełłę łajać, złorzeczyć i zaraz z oną furyą po-pędliwie rzucił mu się do brody. Stryjk. 538. Broda medrceyn nie czyni. Macz. Rozumu nikt z brody nie ceni. Teat. 28, b. 88. Źegl. Ad. 25. Cn. Ad. 45. Mędrzec brodą, nie uczynkiem. Mącz. Broda jak u proroka, a cnota jak u draba. Rys. Ad. 3. Pot. Zac. 51. (Gera jak u dwo-

raka, cnota jak u hajduka. Postać święta; hajduckie su-mnienie). Jeszczeć broda nie urosła. Cn. Ad. 319. (przed laty rozum rzadki, porówn. młokos). Vind. hradinstvu » meztwo, możność. Przysł. Croat. Vszaki szvoju bradu gladi, vszaki szvomu bolye radi » każdy naprzód myśli o sobie; (pierwej Sobkowi, potym Dobkowi). b). Broda znak starości, stary, starzec, 33art, ©raubart, Stltcr, ©retb. Spytam dziadziny mile: moja śliczna brodo, znać żeś się u-trudził. Nar.'Dz. 3, 17.    c). Broda, brodacz, dużą bro

dę mający, etlt ©rojkft, SaitgBart. Broda = brodaty, brodacz. Tylko go broda. Żegl. Ad. 24. Brodą stoi, broda. Cn. Ad.

45. — §. 2). Kozia broda, broda kozy, kozła, bet* 23art einer 3tcge.— Botan. ziele ob. Kozia broda Sorab. 1. kozacża babo kozlacża broda. — Chym. Broda Jowisza, kośmy z cyny topiącej się, przyrastające do szyi bani. Iirumł. 403. (barba Jovis). —    §. Bardysz z dwiema brodami. Boler.

157. (z dwiema ostrzami, Bob. bradatice, sekera bradata, ob. Barta). — Brody wyspy. Bot. 34. (szyja w morze wychodząca). BRODAĆIEĆ, nijak, nied., zbrodacieć dok., brodatym zostawać, brody dostawać; Ross. öopo^aTüTt, o-óopo^arBTt; Vind. braditise; Croat. bradatiti ; Garn. bra-dujem; einen 2łart befoututeit, mannbar werben. Młodzieńczyk, który już brodaciejc. Macz. (ob. Okrzos, śpiczak). Czemu białegłowy nie brodacieją? Sak. Pr. 11. BRODACZ, BR0-DAL, a, m. 1. człowiek z wielką brodą, eilt ©rojłbart; Croat. bradas; Carn. bradazh; Sorab. 1. brodacz; Boss. óopo4airE. 'BRODARNIA, i, i. Slovac. bradarna, tonstrina s barwiernia, btc 33arbicrfhtbe. BRODATY, a, e, brodę mający, bärtig, gehärtet; Slov. bradatÿ; Croat. bradât, bra-daszt; Bosn. et Ray. bradât; Carn. bradât; Sorab. 1. brodate; Ross. 6opo4aTLiîî, ôpa4arLiii; Vind. bradât, bradoviten, bradazh, bradast; (Vind. braditen* mezki). Książę Szląski Henryk przez trzydzieści lat brodę wzdłuż zapuścił, i ztąd brodatym nazwany. Krom. 235. 'oetitricfy ber bärtige. Mądrość przychodzi z laty; acz nie każdy jest mądrym brodaty. Cn. Ad. 4G3. (broda nie czyni mądrym). Eskulap brodaty a Apollo bez brody. Warg. Wal. 10. — Pochodź, bródka, brodzina, brodzisko.

BRODAWCZANY, a, e, tyczący się brodawek, 2Barjen*. Ziele brodawczane. Spicz. 45. oh. Brodawnik. BRODAWCZATY, BRODAWCZASTY, a, e, pełen brodawek, nmrjtg, »oll 2Bar$cn; Sorab. 1. brodawkatć; Carn. bradovizhast; Croat. bradavichaszt; Rag. bradavicjast; Ross. óopo4aBO>nibn1; Eccl. 6pa4aBHCTi>iff. Brodawczastego albo parchowatego abo krostawego nie przyniesiecie Jehowie. Buda. Lewit. 22, 22. (guzowatego Bibl. Gd.). BRODAWKA, i, z. BRODAWECZKA, i, z. zdrbn. §. 1). stwardziała wyniosłość na ciele, bie 2ßar$e, bab Sßärjdjeit; Sorab. 1. brodawka, priodwka; Sorab. 2. brodajza; Slov. bradowice; Boh. bradawice; bradawićka; Vind. bradaviza, vradaviza; Carn. bra-doviza (a brada, quia verucoe plerumque in mento apparent, ut Ger. 2Sar$e a Seul M. a. S. A.). — Rag. bradaviza, pùh-viza, pupci ch, Slavon. bradavica, Croat. bradavicza, bra-davka, berdavka; Bosn. bradaviça, bradaviciça, pupcicch; Ross. óopo4aBKa, óopo4aBOMi;a; Eccl. 6pa4aBKa. Brodawki na reku albo gdziekolwiek będące, spędza ruciany sok. Syr. 539. Lekarstwa na brodawki. Haur. Sk. 391. Sleszk.

B R O D A W N - B R O D K A.

BRODN-BRODZ.

471

Ped. 68. Brodawki na palcach nożnych ob. Nagniotki, od- kawałek Jaty, osadzony prostokątnie w tłuku młyna pro-ciski, kurze oka. Syr. 4099. Brodawki w stolcu, krwawnice. chowego. Jak. Art. 3, 286. ber 33art, an bem Stampfer in Syr. 11. Brodawki nerwowe, subtelne niteczki nerwiste ber ^ttlt)ermnl;le.

w kupkę ułożone, pupillœ nerveæ. Iirup. 2, 7.— Fig. BRODNIA, i, z. gatunek sieci rybiej, z Boss. 6p04im>, moral, brodawka, plama, wada, przywara, ale, eilt glecfctt,    niewodem łowić; etlte 3lrt gtfcfutefi. Bydlęcy złodziej,    *o-

gefyler, ïabel, ©cbrecfyeit, 3lber, Sluftafk Same cnoty na nice    głowią i łyczaną brodnią łowi ‘źrzobki,    bierze    kozły,    ba-

obracamy, Często na gładkiej twarzy brodawki upatrujem. rany, świnie. Klon. Wor. 19. Fig. Czapla chociaż nie sta-Zab. 13, 63. Miły Boże, jak na nas bicz sami dajemy,    wia więcierzy, Kiedy swą brodnią na    brzegu    rozszerzy,

A wszyscy z brodawkami na świat się rodzimy. Zab. 8,    Wyciąga mnóstwo ryb. Klon. FI. A. 4.

©tabt ©trapnrg in Seftpreußeu. BR0DNICZAN1N, a, m. z Brodnicy rodowity, eilt Straßburger. BRODNICZANKA, i,

331. Przysłowia, chociaż niewinne, są mowie ludzkiej to, BRODNICA, y, z. od brodu, miasto Prus zachodnich, ftc co brodawki ciału. Mon. 63, 666. —    §. 2. Brodawka

piersiowa, cyckowa, bie ÜSwftirarje; Boss. thilks, TiiTeuna.

Brodawki w śrzodku cycków. Kirch. An. 31. wyniesienia z. z Brodnicy rodowita, eilte ©łrafshtrgetlnit. okrągłopodługowate, około szarawe. Krup. 2, 345. Gu- ‘BRODOGOL ob. Brodgolacz.

ziki, z wielu nerwów skupione, mleko wytryskające, u BR0D0W1NA, y, z. mielizna, piaszczysta wyniosłość na rzece, źwierząt ludziom podobnych zowią się brodawkami. Kluk.    eilte ©mtbbanf Tr. etttC Untiefe.

Zw. 1, 49. (ob. Cyc, promień, wymię). Częstokroć u bia—    BRODY, ów, liczb. mn. miasto handlowe w Galicyi, 23robp,

łychgłów po porodzeniu brodawki się kryją. Sleszk. Ped.    eilte tpaubefêftabt iit ©alijieit, imię ma od brodu, czyli ścieku

89. §. 3. Brodawka źrzebięca, Hippomanes. Plin. //. N.    wody, przy którym jest położone. Kpcz. Gr. 2, p. 154.

BRODZCA, y, m. BR0DZ1CIEL, a, m. brodzący, świadom brodzenia i brodów, eilt ÎBatcr, ber bie gurten burefnratet, ber bie gurten fennt. (Boss. Kamtszat. 6po4H4Bmm;B, ópo-

8, 42. niejaki kąsek albo sztuczka mięsa na czele dopiero narodzonego źrzebiecia , które maciorka zwykła zlizować, jako je skoro urodzi. Powiadają, że czarownice tego pilne są ; a mogali tego dostać, wielkie czary z tym czynią.    Aobiuiike drogę przez śnieg torujący łowiącym sobole.

Mącz. eilt @tit(fd)eit gleifd), baś> bie gttKett rant ant Śapfe    Boss. 6po4?ira włóczęga, tułacz, powsinoga; Vind. bro-

îltit auf bie 2BeIt bringen fallen. •— §. 4). Brodawki abo cycki    dnik naucleras). Brodźca doświadczony, scitus vadorum.

na gardzieli pod szyją kozom wiszące. Macz. bie Ijfiltgeube    Zebr. Ow. 220.

BRODZIC, herb, trzy złote krzyże w trójkąt ułożone. Ku-rop. 3, 8. ein SBappen.

BRODZIĆ czyn. niedok. brnąć, po wodzie lub inszej cie-kliznie chodzić, traten; Buh. bfisti, bredu, brodit sc, brodjwam; (Boh. broditi * konie pławić); Carn. brêsti; bredem; Eccl. 6pe4y. (Boss. ópecit, 6pe4y, 6p04HTb, wlec się, włóczyć się, ópoatenie, óp04bóa tułactwo, włóczęga. Carn. brósti, brôdem, vrodem, scrutare fun-dum, trans fret are', Bosn. Croat. Vind. broditi, broditti, brodariti navigare; Brodzić zaś Bag. Bosn. Carn. gaziti ob. Gać, Jaz). Rzeka była latem wyschła, że ją każdy brodzić mógł. Sk. Dz. 791. (w bród przebywać, burdftM« ten). Brodzili we krwi po same kolana. Auszp. 122. We krwi chrześcijańskiej do szyi brodził. Sk. Dz. 170. Przysłk. Witaj mi kaczko, nie brodząc. Bys. Ad. 71. (bez fatygi, bez zmaczania się; o dzikich kaczkach na bagnach. Zysk gotowy, bez pracy, bez trudu, ©enmtlt ofnte SMfie). Jeżeli prawdę mówi królowa, nie zwodząc, Witaj, oba pomyślą, i kaczka nie brodząc. Pot. Arg. 757. — Transi. Jeszcze na ów czas w morzu odwrażne nawy nie brodziły. Bardz. Tr. 145. (nie żeglowały, nie broździły po nich, fte butef)-furdfteu nod; ntdjt bie SDîcere). §. Fig. brodzić w czym, w grzechach i t. d. zapuszczać się, zagłębiać się, in ©Ün* ben U. f. tl). traten. Ludzkie grzechy tłumili, a sami w nich brodzili. Sk. Dz. 1059. Nie ma serca, by w takim o-krucieństwie brodzić. Teat. 46, d. 22. W rozpustności do szyi brodzi. Sk. Dz. 686. W niepraw^ościach aż po uszy brodzą. Chrośc. Job. 21. W ojczyźnie według fantazyi swojej chce brodzić, rady nie słucha niczyjej. Star. Vot. C. 2. (oh. prosto brnąć). Gdy kaznodzieja wt głębokości pi-brodził, słuchacze go nic zrozumieli. Sk. Zyw. 1, 59.

SBarje mit tpalfc ber BićGćlt. Uważaj, aby kozy ku chowaniu dwie ‘brodawce miały pod brodą, jako cycki wiszące.

Cresc. 563. Du Ham. 1, 128. BRODAWNIK, a, m. 1). ziele którego sok przeciw brodawkom skuteczny. Sien. 61. U-rzed. 164. SSarjenfraitt, Heine ©onitenwtrbel; Boh. brado-wićnjk; Boss. 6op04aBHHKT»; oh. Słonecznik, nawrot, podróżnik brodawczaty. 2). Brodawnik, kamień drogi, Myr-mecias. Plin. H. N. 57,10. ber ©annenftein. Cn. Th. BRO-DAWNIKOWY, a, e, należący do brodawniku ziela, 2Sar* geufraut *. Brodawnikowe nasienie brodawki traci. Syr.

1530. ‘BRODGOLACZ, a, m. ‘BRODOGOL, a, m. golarz brody, brodę golący, ber 33avtfd)ccrer, (Boss. 6opo4o6pi3ii;

Vind. bradobrivez, brivez, bradobriuz; Carn. bradobryvz;

Croat. podbrijach ; Slov. bradar; Boh. bradir ; Slavon. briacs). Insza cyruliki, insza brodgolacze, co sie tylko myciem a garbowaniem bród i głów abo wyrywaniem zębów bawią. Syr. 248. ob. Barwlerz, łaziebnik. (Boss. 6o-po4o6pnrie brodogolenie; 6opo4o6piiTiiLifi brodogolny).

BRÓDKA, i, z. BRODECZKA, i, z. zdrbn. rzeczownika broda; baê 5vtnnćf?eit, eilt Hcincś> 5linu; ba$ Särtcbcn, eilt Heiner 33art; Boh. bradićka; Bag. bradizza; Bosn. bradiça;

(Boss. 6opo40BKa gatunek sikory). Ucałowała obu, i głaszcząc pod bródki, Z rzewnym płaczem ich tuli matka nieszczęśliwa. Przyb. Ab. 201. Łechcą jej pod bródkę.

Pot. Syl. 59. — Kwiat ten wisi jak bródka jaka sędziwa.

sma

Syr. 1238. Ziele Kozia Bródka ob. Kozi; 2). Bródka podkowy, gryfka, ber @rtff auf bent £ntfeifeit ber ^ferbe. Dla koni ciągowych na podkowach, prócz zwyczajnych celów, ma być na przodzie bródka na kopyto zagięta, a pod nią cel trzeci. Kluk. Źw. 1, 187. Cele na podkowach, abo bródki zimą ostrzejsze być mają. ib. 182. —    3). Krótki

b). Brodzić w czym, brnąć w czym, opływać, obfitować, im Überfluß fiaben, waten in ettuaśh Brodzić w dostatkach, w honorach. Oss. Wyr.

Boh. tropili, stropiti; Sorab. 1. skutźam; Vind. hudobu-vati, hudustoriti, sabroditi, dopernesti; Ross. 3.iOTBopirrb, npOKy4HTt, npoKa3HTŁ, CMomeHHimaTb (Sorab. 2. broisch trwonić, marnować; broiwo śmieci, bród; Rag. Croat. Bosn. Slavon. broiti, broitti, nurnerare liczyć, rachować; brój numerus liczba, rachunek). Nie proszę więcej, juz brój, jakoś nabroifa. Bardz. Tr. 119. Zagrodzić mu sposobność do brojenia złego. Tcat. 48, 128. Nie mając dosyć na tym, co pierwej pobroił, jeszcze tchnął pogróżkami. VV. Post. W. 3, 141. Oni wedle zuchwałości swej wiele złego wolnie broją. Pilch. Sali. 17 4. Wszelką niecnotę gotów jest broić. Warg. Wal. 268. Co drugi nabroi, to ja mam zastąpić. Cn. Ad. 90. Królowie broją, a poddani pokutują, délirant reges, plectuntur A-chivi. Modrz. Baz. 573. Broić, srożyć się, dokazywać, szaleć, toku, rofiiljen, rafeit. Miecz broi, siecze a morduje. Rej. Ap. 24. Patrz, jak broi srogie morze. Bardz. Luk. 85.— Broić z którą, niecnotę popełniać, itu$ucf)t treiben. Oss. Wyr. Broić nad kim, dokazywać nad nim, wydziwiać z kim, pastwić się nad kim, mit einem graufant nmge^en, mit tpltt lientmOanien. Gotowie we Włoszech z Rzymiany broili. Stryjk. 187. — BROIĆ się, zaimk. §. a). Bezosob. broją, matt treibt Unfug, man tok, eśhtitrb Unfug getrieben. W państwie tym wszystko dziwnie się broi. Rej. Wiz. 165. b). Broić się, osobist. szaleć, wściekać się, raf en, toben, nnitljen. Gdy się broją panowie a ludzie mordują, To największe korzyści w tenczas diabli czują. Rej. Wiz. 168. Wejźrzał potym ku górze a chmury się broją, Roztargnione powietrzem, na poły sio dwoją. ib. 165. BROICIEL, a, m. 1. brojący co, zbrodzień, ber Stifter bc3 ttnjjetfê; Sorab. 1. skutżenik, Vind. hudodelnik, dopernashavez; Ross. npoKa3HHKTi, saMbimaeimuKb, (Sorab. 2. brój ar = mar-niciel, rozrzutnik; Croat. broitel, brojnik « numerator liczący, rachujący). Nie utaicie sie broiciele nieprawości. Budn. Job. 34, 22.

Pochodź: zbrodnia, zbrodzień.

*BR0K, u, m. (z dawn. Niem. ber Srotfcn, 23rocfe), szrot, ber Sd)rot. Nie stoi za to, na drobne ptaki ołowianym strzelać brokiem. Ilaur. Sk. 283. Co za sztuka z fuzyi brokiem

BRODZINA, y, i. broda nie gęsta, nie zbyt duża, eilt nic()t btefer, nid)t grüner Sart. BRODZISKO, a, n. przyganiając, broda szpetna, nieforemna, eilt ititgefd)lad)tcr, I;afflid)er Sart.

(Croat. bradina). Ach jak potężne brodzisko, o jak bujny krzak włosów. Boh. Kom. 11, 478. Starzec swoim brodziskiem twarz mi szorował, ib. 1, 436.

BRODZISTY, a, e, bród mający, brodów pełny. Mącz. mogący być przebrodzonym, tmrcfimatbar, untief, feid)t ob.

Miałki, płytki; (Ross. 6po4omm>ili ; Slov. brodnÿ potok, kteryż mnoho brodûw ma, brodnatÿ, Rag. et Bosn. Croat. brodlyiv navigabilis; Croat. gazliv vadabilis).

BRODZÏSZGZE, a, n. ta część twarzy, na której broda, podbródek, ba§ fôitttt.— $. Broda poważna, eilt anfeflttlb (fier eimimrbigcr 23art. Nurza W swoich łzach siwe długie brodziszcze ojca swego. Staś. Nam. 1, 192. Gęste bro-dziszcze kryło mu twarzy połowę, ib. 1, 94.

BROG, u, m. daszek poszyty na czterech drągach, na skład siana, zboża, ber Sejiuit, Selm, geinten, (Sdjober, Boh. brah, brh, stoh obilny, (ob. Stóg); Sorab. 1. et. 2. brozna gumno, spichlerz, stodoła; Bosn. koppa, stógh, pojatta; Cara. kupiza, ręshta, fęma; Ross. cnapAt; (Ross. Haópoctrrb, naópocarb, naópacbiBaio nagromadzać, naskładać). Kiedy gumna wszystkiego zboża ogarnąć nie mogą, układają się brogi. Pod gołym niebem postawione, muszą być w kształcie kręgla (to raczej styrty); daszkowe mogą być równe aż pod sam daszek. Kluk. Rośl. 3, 228. Na Rusi u dobrego gospodarza do czterech i do sześciu set brogów, na kształt jakich wież czworograniasto stojących, różnym zbożem napełnionych, najdzie. Cwagn. 335. Przysłk. Ma pełne brogi. Ma wiele brogów. Oss. Wyr. (bogaty). Lepiej mieć więcej brogów, niżli złotych łańcuchów. Petr.

Ek. 14. Bróg dziesięcinny wszystko przyjmuje, niczym nie brakuje. Cn. Ad. 46. Rys. Ad. 19. Lepszy bróg, niżli snop. Rej. Wiz. 54. — Osobliwie brogi bywają na siano,

$eufd)0Her. Nawet siano przedaje się na brogi; jest oraz w tym sposobie bróg i miarą; dzieli się na wozy. Bróg

o 16, o 12 wozach. — Phras. Na brogu leżeć, toż co    ptaka zabić? Pot.    Pocz.    315.

pod pierzyną, fig. gnuśnied, auf ber Sarenljaut hegen, BROKADYA, yi, i. Ital. broccato, Gall. brocard; materya, ponieważ wiejskie próżniaki rade w zebranym brogu le- złotogłów, ber 23rocat. Tr. Boh. prokat; Carn. abad. BRO-gają, że miętko.— Z brogu dopiero wylazł; ocucił się; KADYOWY, a, e, z brokadyi, 23rocat*. Boh. prokatowÿ. ot, przecież wstał; przecież do czego się wziął. Oss. Wyr. BROKATELA, BRUKATELA, BURKATELLA, i, z. 1). Hal. §. Bróg, każdakolwiek kupa czyli gromada kamieni,    broni    brocatello; materya podobna do brokadyi, jeno podlejsza,

i t. d. Cn. Th. ettt $aitfcit, jeber aufgetliunnte .spaitfe. §.    Math.    materya dychtowna z powłoki jedwabnej, ba$ 23rocatell.

kręgiel, conus. Tr. elit matyemattftjjer śłegel.    Brukateli łokieć. Instr. Cel. Lit. Od burkatelli Weneckiej

II*. Brog, zbór Luterski, osobliwie dawny Krakowski, od    różnej farby..... Vol. Leg. 4, 356.    2). Kamień od nie-

kamienicy w Krakowie Brog zwanej, elit SlttljertfdjlCiS Śctlj*    których    między marmury policzony, czerwoniawy    porfir z

IjauS. Nie byli królowie winni, kiedy brog w Krakowie po    żółtemi    ziarnami.    Kluk.    Kop.    2,    63. eilte    2ltt    rotfieit

dwakroć burzono. Podw. Sion. P. 2. Jakośmy sobie no-

wych ministrów, nowych zborów, brogów, bożnic naczy- BROKOLI, ego, m. odmiana kalafiora. Kluk. Dyk. 1, 81. nili, tak też z razu nieszczęście wielkie Polski się jęło. Kluk. Rośl 1, 214. eilte 21rt 5Muntenfo$l. ib. L. 2. BROGOWY, a, e, należący do brogu, gettnett*, *BR0MA ob. Brama.

BRON, i, i. w ogólności każda rzecz służąca do obrony, 2Baffc, 28e^r; Sorab. 1. et 2. bron; Boh. bran, zbran, zbrog; Slov. zbrog; Vind. branva, oroshje; (Carn. bran;

Selim *. Brogowy daszek.

BROIĆ czyn. nied. zbroić, nabroić, pobroić, dok. złego co uczynić, 338feê tfmn, ltnl;ell ftlffen, etmaê (23ôfeê) begehen.

Sorab. 1. brona; Sorab. 2. bronna; Boh. brana, brany, wlaćidlo; Slov. brana; Hang. borona; Vind. et Carn. brana; Croat. brana, ulaka, zubache; Boss. óopona, óopoHKa. Broną się przewrócone grudy z bryły ziemi rozbijają, perz i inne dziczyzny z ziemi wyciągają, posiane nasienia ziemią się zasypują. Żelazna brona, którą ciężką zo-wiem, ma żelazne zęby; drewniana lekka zwana, robi się u nas z wici. Kluk. Rosi. 3, 118. Kluk. Rosi. 2, 157. Na Mazowszu brony mają drewniane zęby, w Krakowskim żelazne. Haur. Sk. 29. Rolą włóczyć ob. Bronować, skródlić.

Rag. brâna * obrona; Ross, et Eccl. K^Hh * wojna, walka, kłótnia, łajanie; — broń Ross. pywbe, opy?Kbe; Croal. orusje ob. Oręż; Eccl. ep^bihis s zbroja, broń). 1). W szczególności broń, oręż, nazywa się to wszystko, co służy do rażenia nieprzyjaciela, lub obronienia siebie. Papr.,W.

1, 409. ba3 ©ettujir, btc SSaffe. Broń i zbroje są naczynia obrony. Petr. Pol. 453. Dwojaką im broń dawali, jedne, którąby bili nieprzyjaciela, a drugą, którąby mu się bronili. Pilch. Sali. 17. Słowacy nie musieli bardzo zaczepiać sąsiadów, kiedy wojennym narzędziom dawali ogólna nazwę broni, dosyć mając bronić, co posiadali. Gol. BRONATEK, BRONATNY oh. Brunatny.

Kusza, rohatyna czyli włócznia i miecz u BRONC, BRONS, BRONZ, u, rn. z Franc, materya z rozmaitych kruszców zmieszana, 33fDir₅e; Ul. barb. tùo; Croat. bruncz; (Carn. bron; Vind. bronz; Croat. bronze » ruda, kruszec). Z bronzu bite medale. Weg. Mar. 3, 27. BRON-COWY, a, e, z broncu, tum üBl'OltJ.

Wym. 231.

boku, to była własna i starożytna broń Polska; którą dopiero za Ludwika Węgierskiego nasi porzuciwszy, do drzew się wzięli. Biel. Kr. 218. Rycerz potyka się z nieprzyjacielem rozmaitemi broniami, z kopiją, z lukiem, z sztrzelbą, z rohatyną, z szablą abo pałaszem. Star. Ryc. BRONIĆ, herb, dwa jelca, na kształt S litery, na krzyż u-

40. Pałasz, karabin i pistolety są bronią, której używa łożone; z Czech. Kurop. 3, 9. ctu SBnppCrt. jazda. Jak. Art. 2, 45G. (porówn. biała broń). — Broń, BRONIĆ, czyn. niedoli., zbronić, obronić dok. bronią zasła-zbroja, Lüftung. On na sobie pancerza żadnego nie nosi, niać, szczycić, wiaśc. i niewłaśc. nertBctbtgcn, fdptijCît; Boh. koń, tarcz, drzewo, a szabla , to wszystka broń jego. Paszk.    et Slovac. braniti, branjm, hagjm;    Carn. braniti, branem,

Dz. 104.— Towarzysz broni, spółwojennik, SBaffenBvuber,    brambam, savétim; Vend, branit,    obranit, varovat, obarit;

Rrtegścamcwb. Z płaczącym wodzem płaczą towarzysze    Croat. Rag. Bosn. braniti; Sorab.    1. wobaram; Rass. 6o-

broni. Dmoch. II. 2, 191. Robić bronią, używać broni    pOHHTB, oóopomiTt; (ópaiinrB,    noópamiTB łajać). Król

należycie, mit bem ©etoeljr arbeiten, umptgelien itńjjen, e3 Brand;en. Z wielką pilnością uczą rekrutów, jak robić bronią. Pam. 85, 1, 122. Mieć się do broni, jn bett SSaffett greifen. Skoro pierwsza straż rozruch usłyszała, Ido sprawy się i do broni miała. P. Kchan. J. 228. Broń od siebie rzucić, broń położyć, poddawać się, ba§ ©etucBr ftreefen. §. Broń, słowo to wchodzi wr termina musztry, biorąc się za karabin, strzelbę żołnierską, ba3 ©etuelfr, ber taraBmer. Szylwachy do broni wołają. Kaw. Nar. 10. fie rufen iu3 ©etnefir. Do broni! już biją trwogę na od-wachu. Teat. 44, 84. Broń do góry. Kaw. Nar. 235. (Ross. kü pyjKBio). Broń na ramię! broń do nogi! ib. 242. Broń przed deszczem! broń się obraca, żeby stępel był ku sobie; podrywa się szybko kolba pod lewe ramię. Kaw. Nar. 249. Broń w prawe ramię. ib. Broń w płask! broń na płaz dłoni ostatnim bączkiem się rzuca. ib. 276. Broń za umarłym! broń się rura na dół przewraca, kolbą do góry. ib. 370.— Przysiw. Dla pokoju, broń noszą. Rys. Ad. 10. (si vis pacem, para belhnrC). Daj boże dobrą broń mieć; a nigdy jej nie używać, ib. 13. Na się drugi broń nosi. ib. 49. Człek drugiemu zawsze wszędzie, Broń na siebie dawać będzie. Jak. Baj. 54. (ob. bicz na siebie dawać). Nie może ani bronią oddalać swej szkody. Prot. Kont. C. 3. (nic tu po działach, po strzelbie). 2). Fig. Broń naszego żołnierstwa nie cielesna jest. 3. Leop. List. H. 3. fhóręża nie są cielesne ib.). Broń w prawie « papiery, dokumenta. Słaba broń, niewinność przeciw mocy. Oss. Wyr. §. Botan. Łania broń ob. Jelenie oko.

Pochodź, dobronić sie, nabronić sie, obronie, obrońca, obrona, rozbronić, wzbraniać, zbronić, zabronić; bronny, bronno. Zbroja, zbroić, uzbroić, rozzbroić, zbrojny.

1) . BRONA ob. Brama.

2) . BRONA, y, i. narzędzie rolnicze do włóczenia, btc ®ge;

* B R O Ń - B R O N A.

B R 0 N A T - BRONIĆ.

173

niebieski ludu swego strzeże i broni, odganiając od niego, jako od swej trzody, wilki, łotry i tyrany. Gil. Katch. 297. Sewerus bronił chrześcijan od ludu burzliwego. Sk. Dz. 155. Miłość ludzi swych pana broni. Tward. Wt. 50. Bóg broni sługi swoje. Sk. Żyw. 143. Niech mi drzewa swego użyczą cienia, Od słonecznego niech bronią płomienia. Burl. B. 3. Bronić ukrzywdzonych. Zbił. D. F. Karol kościoła bronił. Sk. Dz. 732. Stan miejski przeciwko krzywdom szlachty bronić i zasłaniać. Mon. 65, 368. W prawie, bronić kogo, zastępować go, eilten l'Or-łBetbigeu, »er ©eridjt vertreten. Które białogłowy przed urzędem spraw swoich, abo cudzych broniły. Warg. Wal. 265. Jeden drugiego broni, wymawia. Cn. Ad. 306.    §.

Bronić, zachowywać od czego , zabiegać czemu, tmr ctlMŚ

Bewahren, Be[dp’t|ett. Niech mię bóg broni od tego, bym.....

Zab. 16, 288. Kto mogąc grzechu bronić, nie bronił, pozwala. Bardz. Tr. 196. Broń Boże, ©ott Bewahre, ©ott BcBÜte, ba fet ©Ott oor; Sorab. 1. Iwarnu bożo; Eccl. ot-CTynii. Broń mię boże od tego szaleństwa. Teat. 3.6, b. 56. Broń boże, żeby was nie pokąsał, ib. 7, c. 67. Broń boże, by nam nie przyszło do tego. Paszk. Dz. 65. Broń boże choroby. Kras. Dos. 22.    §. Bronić komu czego »

zabraniać, nie dopuszczać, przeszkadzać; loefyrcn, oenoetu Ven, oerfymbent, tttd)t julaffen; Rag. braniti; Vind. braniti, na poti biti, napotuvati, pazhiti, vbraniti, prebraniti, od-braniti; Carn. ubraniti; Eccl. b^hhth, 3anpemaTB, B03-ópanHTB, npeTHTB, HC4onyck8tb ; Sorab. 1. wobaracż; Slov. zbramugi; Ross. B03ÓpaHHTB, B03ÓpaHHTB. Chcieli się nieprzyjaciele przeprawić; ale im tego Kościelecki bronił, i obronił. Biel. Kr. 494. Racz się prośbom mym nakłonić, Nie chciej szczęścia mego bronić. Nieme. P. P. 89. Ucha twojego żebrzącemu bronisz. Past. F. 13. Do domu odjechali, którym abo lata, abo siły, abo niedosta-

174

B R 0 N I Ć - B R 0 N N Y.

BRONOW - BROZDA.

tek służby żołnierskiej bronił. Warg. Cez. 220. Ten miał ojca takowego, Ze mu bronił do dobrego. Pieśń. Kat. 144.

BRONIĆ się, zaimk. (Croat. branitisze), orężem, bronią, lub czym inszym składać się, szczycić się, pr. et impr. ftd) tuetyrcu, ftd; öertf;etbtgett. (Ross. KapauiiTŁCH bronić się rękami, nogami). Jak kto może, broni się. Cn. Ad. 502.

Bronić się z wału nieprzyjacielowi. Star. Vot. D. 3. b. ftd) gegen ben Setitb uertfietbtgcit. Turcy nie dali nigdy statecznej bitwy; tylko się bronili obozem. Baz. Sk. 166. Tak ci się Moskwa broni gęstemi lasami Od nas, China od Tatar przez sto mil murami. Star. Vot. D. 2. (zasłania się, tft gebeeft, gefcpjjt, gcftd)ert). Bronić się przed prawem ftd) ner ©ertd)t ücrtl'Ctbtgcn. Gaja, skora do zwad, zawsze się sama u pretora broniła. Warg. Wal. 266. Teć są BRONS, BRONZ ob. Bronc. BRONSZTYN ob. Brausztyn. dowody, któremi się bronią, ale nie obronią. Petr. Ek. BROSKIEW ob. Brzoskiew.

73. Żadnych wymówek nie szukał; ani się pismy bronił. BROSZCZ, u, m. obszycie na spodzie sukien białogłowskich. Sk. Dz. 425. Bronić się mową, słowy, wymawiać się, o- bte (Etnfaffltttg tmt bcit fTîattb bet Sßetberrötfe. Tr. Spódnica czyszczać się. Cn. Ad. 502. — Bronić się komu, przeciwko z broszczem. ib. (ob. Brożec).

komu, stawić mu się, ftd) einem jur 2M;re fcjjeit. Broni- BROSZURA, y, i. BROSZURKA, i, z. zdrobn. z Franc, ksią-łam się mu; lecz nie mogłam zdołać. Chrośc. Ow. 66.

Nie bronisz się deszczowi, nie bijesz się z gradem, Ale pod dach uciekasz. Pot. Arg. 82. Transi. Jeśli się dłużnik wierzycielom fantem broni w długu.... Sax. Porz. 71. (składa się fantem).— Bronić się od czego * zasłaniać się, BROWAR, u, m. BROWARNIA, i, z., budynek, gdzie się warować się, ftd) gegen etumś> t)ernml;rcu, ftd; bngcgeit fd)ü*    piwowarzy, piwowarnia, mielcuch, (z Niem. Kranen, Holl.

ijen. Od zimna się odzieniem wedle czasu bronim. Sk.    brouwen), bttd SłraubattśC (Sorab. 2. bruhs; Croat. pivarni-

Dz. 828. — Bronić się komu, wzbraniać się, odmawiać    cza; Ross. miBOBapna; Vind. olounia, olouniza, olounishe,

ftd) metgern, feilt (M;ör geben. Jego prośbie pokornej nic    ovarna). O browarze czyli mielcuchu. Świtk. Bud. 264.

mogę się zbronić. Treb. S. M. 100.— BRONICIEL, a, m.    W browarach piwo robią. Tward. WŁ 160. Często browar *

broniący, obrońca, ber 33crtl)etbtger, $cfd)ujjer ; Rag. et Bosn.    gorzelnia, palarnia, Sreintbanë, tno Sraittroem gemad;t

branaz, branitegl; Croat. branitel; Vind. branik, obvarnik,    tutrb.— Browar winny, dom, gdzie się wino prasuje, bte

obranovez; Boh. zastawatel; (Ross. 6paHiiTe4B* lżyciel, ga-    SSetufelter. Cn. Th.— Przyslk. Kto w karczmie służy, w

niciel). BRONIECZKA, i, z. mała broń, ein flctncê ©cmebr,    browarze mu płacą. Dwór. E. 5. Jakbym wszedł do bro-

etn ©emefirdtcn. Rany nie rohatynkami, albo jaką Grecką    waru, Pełno Zgoniona, pełno krzyku, wrzasku, swaru.

bronieczka zadali; ale haniebnemi oszczepami. Falib. FI.    Pot. Pocz. 363. Tu na świecie jak w browarze plu-

81. BRONIENIE, BRONIENIE się, ob. Bronić, Bronić się,    gawym mieszkamy. Rej. Wiz. 159. — §. Browar* szyn-

ob. obrona, baś üBcribetbtgcn, bte S>ertl;etbtgnng, 53ejd;nbnng,    kownia, eine ®d)cufe, etn ©anffmit?. W browarze przesia-

SBeriüaÇrnng: [Rag. et Bosn. braniteglstvo, brana; Croat.    duje. Oss. Wyr. (pijak wierutny). BROWARNY, a, e,

branitva * opieka). * BRONIONOŚNY, a, e, noszący broń,    tyczący się browaru, lub gorzelni, SrantyûnS*, 33rettUf>au3 *;

maffentmgenb. Bronionośna Minerwa. Otw. Ow. 578. BROŃ-    Jloss. nunoBaptiMM, iuiBOBapcHHMii. Browarny kocioł, w któ—

KA, i, i. mała broń, ein flctned ©etrefn*, etn ©emef)ïd;en.    rym piwo warzą. Syr. 945. Ogień browarny. Torz. Szk. 61. Ka-

Pot. Jow. 2, 49.— 1) BRONNY, a, e, zabroniony, za-    dzi, koryta i inne narzędzia browarnej, do warzenia phva

kazany, niewolny, Ross. B036paHHŁift; (Ross. et Eccl. ópan-    należące. Szczerb. Sax. 141. Arenda browarna. A. Zam. 85.

iibiM wojenny); öerwefyrt, uuterfagt, unerlaubt. Klok. Turk. 185. BROWY, a, c, od bru (ob. Ber) (Boh. berowÿ), non $eud). Bronno. Przyslk. nie godzi się, niewolno, e3 tft ntdtt er* Browa słoma; Vind, bereniza, berouza. lanbt. To nam mówić wrolno; wam zaś bronno. Pilch. BROZA oh. Brzoza.

Sen. list. 3, 280. Niebronno* godzi się, wolno erlaubt, e3 ftel;t fret; Ross. HeB03Ópainto. Dobrze myślić, nikomu niebronno. Pilch. Sen. list. 529.

Croat. branim, branati, drasim, ulâchim, zubóchim; Ross. öoponOBaTb, 6op034HTb (ob. Broździć); Rag. razgrùniti; Boh. wlaćeti ; Vind. sbranovlazhit, lazhiti ; Sorab. 1. locżicż. Bronuję na ukos, poprzek brozdy. Cn. Th. Bronowanie, włóczenie, ba£> (Egett, Ross. óopoitbóa; Boh. wlaćka, Vind. lazhenje. BRONO WNIK, BRONO WŁOK, a, m. bronujący, włóczek; Croat. branacz, vlach, ulachitel, vlachàr; Hung. boronaló; Rag. razgmnitegl ; Boh. wdaćec; Ross. óopo-HHjlbmHKt, ÖOpOHC^a.IbmHK’b; Eccl. ÓpOlIHTeib, ÓOpOHHTeJIb, óopoHiumes, óoponHHHŁ, ber (Eger, (Egerfued)t. Brono włok z chłopca wyrastać, parobka niedorastać powinien; ma być w lżejszych robotach parobkowi pomocą, bronę wlec, żąć i t. d. Kluk. Rośl. 3, 111. (oh. Poganiacz, podparobczy).

żeczka niegruba, zszyta, nieoprawna, eilte 23rrfd;nre; Ross. TCTpaAbna. BROSZUROWAĆ, czyn. nied. zbroszurować, po-broszurow⁷ać dok. zszywać książki alla rustica, brofdnrett. Broszurowany Ross. Bb TCTpa4axb.

C$ ift BROZDA, y, i. BROZDECZKA, i, z. zdrbn., żłobek ziemi w oraniu miedzy skibami, bte $ltrd)e; Sorab. 1. brófda, precżnicźa; Sorab. 2. brofda; Slovac. brózda, rozhora;

2) . ‘BRONNY, a, e, bramny, od bramy, po dawnemu brony.    Hung.    baràzda; Boh. brazda, brazdićka, rozhor; Croat.

ob. Bramny.

3) . BRONNY, a, e, należący do brony, narzędzia rolniczego,    Carn.    brasda, rosor, pofrędk;    Bosn. brózda, brâzdica;

bronowy, égett*, bte (Ege betreffeitb, Jltr (Ege ge^örenb; So-    Vind.    brasda, brasdeniza; Bosn.    brazda, gribglja, vrrista,

rab. 1. bronski; Ross. óopoHOBUH. Koń bronny, parobek    jarak;    Ross. óopo34a, 6pa34a,    6op034Ka, 6opo340UKa;

Graec. ngaaa; Lat. porca; (2. Ross. et uzda, munsztuk). W brozdy pługiem po-

bronny. Oss. Wyr. — BRONOWAĆ, czyn. niedok. rolą włóczyć, egen. (ob. Skródlić, wykopywać zasianą rolą). Slovac. brânjm, zawlaćugi; Carn. branam; Hung. boronalni;

brazda, razgon, szlog, brazdicza; Rag. brâzda, brâdiza;

Eccl.

orane 'ro^trząsnął siew. Otw. Ow. 106. §. Brozda między

Eccl.

zagonami, rowek, do ściągania wody, wodociąg, btc 2Baf*    eilte $utfd)e. Ani jej w takiej chodzić przystoi koronie, Ani

ferfurdje, ©rctnsfnrdje, btc ®cf;etbfaftre; ÓBb. ber Strang. U-    tak drogie Turskie w brożek wprzągać konie. Zbił. Zyw.

czyni! naokoło ołtarza jakoby dwie strudze, aby woda    A. 3. Jedne białogłowe, z którąby dobrze mucha uleciała,

mogła zbiegać. 1 Leop. 3. Reg. 18,52. (na dwie brozdy.    w brożku sześć woźników Tureckich, każdy po kilkaset

3. Leop.). Ross. puTBima. §. Fig. transi, brozdy, zmar-    złotych kupiony, wozi. Lekarst. B. Zaśby to nie lepiej na po-

szczki, rysy, kresy, kreski, gurdjett, Dtuttjeln, Strtdje, SRfffc.    trzebę Rzeczypospolitej wyprawić na owych ,koniach, co

Mijają lata, i cnota nie umie Zagładzić brozdy, którą sta-    w brożkach chodzą, ib. R. e. (ob. Rydwan). BROZKOWY, a, e,

rość orze Gładka jagodę w bliskiej zgonu porze. Ilor. 1,    tyczący się brożka, ^efmten*, eilten Betitelt Betreffend

266. Brozdami/ fnrdjenmetfe, ftridpneife. — BROŹDZIĆ    Segel», ben lnatbeinattfdieit Siegel Betreffend SSogelgam*, ba§

czyn. niedk., zbroździć dok., brozdy robić, orać, §urcüett    SBogellte^ Betreffend Stutfcf)*, Sagen*. Koń brożkowy » ka-

3telien, acfent; (Sorab. 1. brozdżu; Boh. brozditi; Ross. 6o-    reciany, eilt Śutfofjpferb. BROZYNA, y, z. bróg mizerny,

p034Hit; Rag. brâzdati, brazditi; Rosn. brâzditi, brazdati,    niewielki, eilt elenber Heiner $efjnt. §. Brożyny, daszek i

gribgljati; Croat. brazditi; Hung. barazdalni; Carn. bras-    drągi brogowe, bctê gefmtenbacf;, bie $cümenftänbcr. Słoma

dam). Fig. porysować, poorywać, pokarbować, befinden,    na poszycie strzech, obory, brożyn. Gost. Ele. 135. Bro-

ntttjClig machen, Stricte mtb sfttffe tnoretn macfjen. Babią po-    żyny, aby nie gniły, niech na ziemi nie leżą, gdy są pró-

stać wziąwszy, siwemi włosami skroń przykryła, i skórę    żnc. FJaur. Ek. 59. Brogi na ziemi nigdy leżeć nie mają,

zbroździła zmarszczkami. Otw. Ow. 114.    §. Transi, bro-    kiedy je wymłócą, ani się mają przychylać nałożone; bo

ździć, wichrzyć, wszczynać nierząd, mieszać, bałamucić,    brożyny miąższe mają być, a kędy bróg podeprą, tam

Ultntfje ftlften. Nie przestawał broździć Koga, dokąd ka-    urzędnik łotr. Gost. Ek. 54.

sztelan do Gdańska nie przyjechał. Krom. 615. {non qui- 1). BRU, n. p. długów tam jak bru cb. Ber. escebat). Ledwie co poczynali broździć herezyarchowie, 2). BRU! odgłos przykrego uczucia, markotności, niechęci, zaraz okrutną śmiercią poginęli. Birk.    Ex. 4.    Do poko-    zbrzydzenia, 2llt3brucf be3    Sibertwlfctrê,    GfeM Ej ej ej! u-

ju przyjść nie mogli, ponieważ cesarz    w kondycyach po-    mićram! bru bru! włosy    mi wstają na    głowie. Teat. 27,

koju broździł. Krom. 547. (variante    cœsare    conditiones    107. Bru na bru, fu na    fu! Cn. 46.    minaciter loguenti,

pacis). Jeśliby która strona w przymierzu    broździć    co chciała,    minaciter respondere. ob.    jakie pytanie, taka odpowiedź,

żaden z obudwu narodów', Polskiego i Czeskiego, królowi    ob. klin klinem wybić. 5)rof>ltttg für ©roBlUtg. 2(ltf eilten

swemu, pokojem wichrzącemu, dopomagać nie był po-    groben 2lft, gehört eilt grober Śetl. (ob. Burczeć, Fukać). §.

winien. Krom. 343. Wandalowie od Stylikona, nowe rze-    Hovoe, vox Bachantis hęjdasz hejdasz bru bru. Mącz. (Boss.

czy w państwie bróżdżącego, wywabieni, do Hiszpanii    6pi03ra mruczenie),

Unffatf), Unratty; Eccl. ópyAi,, HcmiCTOTa; Sorab. 1. brud, nerad, fmrod, fmerdżeno, wopaneżanstwo, Sorab. 2. brojwo (Sorab. 1. wotdrapanó brudć, strigmenta; Carn. bruds kał, błoto, porówn. Ital. brodo), Yind. vmas, ma-desch, maroga, skurnoba, klatje; Rag. gbnńs, gad; Boh. sspina; Ross. 3aMapna, 4epM0. Glina z brudem albo fu-sem oliwnym, albo olejowym zamieszana.

Z rąk twych brud wodą zmywasz; omyj wprzód sumnie-nie. Groch. YV. 163. -Fig. plama na sumnieniu, na sławie , i t. d. ein ftletfen auf bem ©enuffen, am gnten 3ca= men. Niewinnyś- obmyj się z brudu. Oss. Sir. 7. (usprawiedliwiajże się), b) wszystko, co niedosyć wygładzone, oczyszczone, alles ntd;t Stu^gearbeitete,, Sfnêgefetlte, ©efän-Berte, ©eretmgte. Jać to będę prał jego brudy? Sam napisał, sam niech poprawi. Oss. Wyr. §. Brudy * brudne chusty, bielizna brudna, fdjmuftge Safcfye. Dałem brudy do prania. ‘BRUDNIA, i, z. rzecz brudna , brudnego co, CtlMś ®ri;mujngei Podarłszy szaty i brudnie, przyszli do króla. W. Jer. 41, 5. (brudne chusty, koszule, brudy, które na sobie mieli.) BRUDNIEG, nijak, nied., zbru-dnieć dok., brudnym się stawać, brukać się, fcfymujdg werben ; Boh. sspinaw'ëti. BRUDNO, przysłk., nieczysto, plugawo, fdfmnjdg; Ross. copno. pr. et fig. Go ma być biało, niechajże będzie biało; a co ma być brudno, niechaj będzie brudno, a,złego nigdy nie chwalić, a dobrego nie ganić. Rej. Źw. 147. 'BRUDNOMOWNY, a, e,

Cr esc. 151.

przenosili się. Krom. 18. Niech się zmówią żywioły, niech BRUCZE, BRUCZY ob. Brukać, natura bróździ. Pot. Arg. 503. BRÓŹDZIĆIEL, a, m. BRUD, u, m. a), plugastwo, nieczystość, gnój; ber brózdy robiący, ber $urd)citsicf>er. Cn. Th. Eccl. 6pa3AO-AcpeivL, naxapL, seMieAMenAS, rolnik, oracz. (Ross. óo-p034HHKT> sierp ogrodowy mały). BRÓZDZISTY, BRUZ-DZISTY, BRUZDOWANY, a, e, pełen brózd, brózdami przeorany, fitrdftg, OOll gurren. Ross. óopo34naTHH. Łodyga bruździsta ma wpodłuż ciągnione roweczki. Bot. Nar.

41.₅ Owoc euforbii szerokoliściej bruzdowany. Jundz. 259.

'BROŻCEM, ‘BRZODZCEM, przysłk., na bakier. Czrtr. Mskr. in bie öuere, nad; ber Seite. Znać, że drogo pszenicę przedał, bo czapkę brożccm na łeb wdział. Rys. Ad. 82.

Ferezyą lub kontusz zawiesić brzodzcem, t. j. nie mieć ich na rekawry zadzianych, ale bokiem zawieszone. Czrtr.

Mskr. feitmartè Ittngebaitgen. Jakbym się ze lwem spotkał, abo z jednorożcem, *Styg pod żorawićm piórem, ferezya brzodzcem Pot. Jow. 50. Ona jedne tylko spódnicę brożcem na ? się wdzieje. Pot. Arg. 85. (porówn. Broszcz. Tr).

BROŻEK, żka, m. zdrbn. rzeczowa, bróg, elit flettter $ef;nt,

Ctn geljtnc^en. Niech mi bożek do nowego Doda zboża i żywności. J. Kchan. Dz. 501.    §.    Math, brożek, kręgiel,

conus, bryła na kształt cygi albo głowy cukru. Tr. §.

Kosz od kurcząt kręglasty, ein fcgelformtgcr ^üfmerforü.

Wrb. §. 2). Transi, brożki, gatunek sieci pomniejszych na łowienie ptastwa. Kluk. Zw. 2, 378. Jedna strona brożka przywdęzuje się do kołeczków w ziemię wbitych, druga się podniesie na słupeczku. ib. etn 3Sogehtej$, $0* gelgant. §. 3). gatunek pojazdów, etn ^afsrjettg, ein Sagen,

kiedyś dobrze; utracił wszystko na burku. Dirk. Ex. 50.-Krzesać szablą po bruku, junaczyć się śmiesznie, z zwyczaju pijanie nocnych szablami brząkających po brukowych kamieniach, ftd; mit betu ©tctitpflafter Itérant fedjtcn. Nikt za to, że dobrze pił, abo po burku krzesał, szlachectwa nie dostał. Falib. Dis. F. 2. Kto w ciemna noc rad z brukiem wojuje, Niech jeno z Turki w polu się spróbuje. Hak. Pob. A. 5. Na bruku mężny, śmiały na bruku. Cn. Ad. 524 et 1061. burda nocny, junak, szaławiła , wiechowy rycerz. 2*., Trans. burk. Biel. Kr. 520. * zwada, burda, 3dnfem;, 3‘tnf, £wbev.

Pochodź: brukarz, brukować, dobrukować, nabrukować

tłustych słów używający, obfcbn, fd;mnjńgrebenb, EccI.

CKBcpHOCJOBHUH. Eccl. ciiBcpiioc.iOBCTByio plugawo mówię. BRUDNOSĆ, ści, z. plugawość, nieczystość, btc ©cfpnuińgfctt; Hag. ghnusöbba, Vind. vmasanost, madesh-nost, klafaria, skurnobnost, 1‘pornost; Iloss. rpa3nora.

ubrukać, ubruczy, obrukać dok., brudzić, ubrudzić, usmolić, fdpmt&en, bcfdpmtjüen, befnbeln. Ivunegunda, ;gdy ją z urody chwalono, brukała tw^arz i mazała. Sk. Żyw. 2, 544. U pieca zbrukana siedzi miła matka. Papr. Kol. H. b. Korale ubrukane, jak prać. Haur. Sk. 554. Nic będzie nigdy wełna ubrukana białą. Petr. Hor. 2, E. 4. -fig. Marnie zbrukani a barzo zmazani występkami. Rej. Post. y. y. 4. (pokalani). Pot. Pocz. 80.

BRUDNOS1WY, a, e, ciemnosiwy, Ross. caBpacift, fcjjmu* btggrmt, bnnfcl gran. Brudnosiwy koń. Tr. ‘BRUDNO-WEŁNY, a, e, brudną wełnę mający, fcljUtntńgmollig. Ofiary czyniła z owiec brudnowełnycb. Otw. Ow. 465. BRU-DNOŻÓŁTY, a, e, ciemnożółty. Hoss. py40/Ke.iTbin, fdpmijńg gelb, bunf’cl gelb. BRUDNY, a, e, nieczysty, plugawy, usmolony, fdpmtfitg. Eccl. ópy4HMH ; Vind. vma-san , marongast, madesben , skurnoben, skurn, fporn; sie, obrabować, pobrukować, przebrukować, przybrukować, Carn. fmetnu ; Boh. sspinawy; Sorab. 1. neschwarnè; ubrukować, luybrukować; brukoiunik, brukowy, brukowiec. Hag. hallai, tmast; Hoss. copiibift. Gdzie go tylko po- BRUKAĆ, ał, brucze , bruczy, czyn. nied., zbrukać, zbruczy, śle, wszystko brudne przywiezie i najdrożej kupi. Teat.

48. b, 4. Im co brudniejszego, tym czystszej trzeba wody. Pot. Jow. 88. g. Fig. moral. Brudny charakter, postępek » czarny, zły, szpetny. Oss. Wyr. fdjmitjjtg, fdjmarj, fmffltd), büfc. BRUDZIĆ czyn. nied., ubrudzić, zabrudzić, pobrudzić dok., brudnym uczynić, brukać, smolić, Eccl. ópy^HTH, ópy;K4y, cmojio; Boh. sspiniti, sspinjm, uss-issmam; Cum. fmćtim; Croat. szmetim; Vind. vmasati, pogerditi, nanevzhediti ; Hag. ghnûsiti, oghnûsiti, omar- BRUKARZ, a, m. robotnik czyli rzemieślnik od bruku, ber gljatti, ogaditi, zquarnitti, ogrubiti, opoganiti, megljati;    ©tctnbritcfer, ©tcinpflaftcrer. Faber lapidarius, brukarz abo

Hoss. py4HHTb, 3apy4iuiTb, ra4HTb, ramy, Bbira4HTb,    ten, co kamienie ciesze. Macz. Miał przy sobie bruka-

H3ra4iiTb, coprnb, copio, BbirpH3iiHïb, Mapaib, 3anapaTb,    rzów dla naprawy bruku. Pam. 85, 4, 124.

3aMapbiBarb. Kurz mnie zbrudził i całym wniwecz obró- BRUKATELA ob. Brokatela.

eony. Teat. 48, b. 9. Ubrudził sie. P. Kchan. Orl. 4, BRUKIEW, kwi, z. odmiana kapusty ogrodowej, brasica

59. Brudzący się łacno, Hoss. Mapidil, Mepoira, §. Fig.    napobrassica, Linn. Jundz. 540. eruca, ^renfl. üüßntdCtt,

moral. Kalać, walać, plamić, ćmić, befd;ntnj$en, beflecfeit.    Srutfen, Hoss. ôpioima, M;Irnbeit. Brukwie mogą sic

Długo tym zaskarżeniem nie dawał się łudzić, Żebyś    kwasić jak buraki lub rzepa. Kluk. Dyk. 1, 82. ob. K&a-

Wac Panna miała dawną chwałę zbrudzić. Treb. S. M. 425.    ki, karpiele.

ulice kamieńmi pokładać, bruk robić, ftctJtbrucfeit, ftettt* pfîaftcnt, pflaftera, Carn. flaishtram; Vind. flaistrati, fiafli-trati, tarazati, potarazati, iskamenjati, popodnati; Bosn. taraęati, potaraęati, Croat. et Hag. taraczati, pokameniti, poplocciti; Boh. dlażiti, dlażditi; Hoss. moctiitl. Droga uburkowmna kamieniem. Leop. Syr. 24, 11. Droga ze Slrazburga brukowana dobra do samego Paryża. Kras. Dos. 97. (chaussée). Stajnie mają być kamykami abo czym twardym burkowane. Cresc. 550. Podwórzec mo-zaikiem tam był brukowany. Tward. Pas. 110. (pokładany, wyłożony), fig. Już był mróz rzeki zburkował. Krom. 270. (pomościł, baè 6t3 batte bcu $lufł bebraeft). 2). Intransit, po bruku dokazywać, junaczyć się, burdy robić, auf ber ©trafic Itérant lärmen. Jan Olbracht w nocy na ulicy na pijaną młódź burkującą napadł. Krom. 762.-Cum. Instr. Wiarą'się chlubimy, a pismem często bur-kujemy. Groch. W. 587. (wierzgamy przeciwko niemu). BliUKOWNIK, a, m. 1). brukarz, brukujący kamieniami drogę, ber ©tembrüefer, ©tetnpflaftcrer, ^afterer, Hoss. mo-cWbmHKï, Boh. dlażic. Brukownik nie dobrze wprawół kamienie. Tr. -2). Brukownik, BRUKOWIEC, wca, m. włóczęga brukowy, junak uliczny, etlt ^.Ifïaftcrtreter, ^3fłCT* fterme^er, ©affenbauer, »aubclmadter auf ben ©trafień, Kc*

170

B R U D N - BRUK.

BRUK - BRUKÓW.

BRUGA, i, i. miasto w Niderlandzie. Wyrw. G. 246. btc BRUKOWAĆ czyn. nied., wybrukować, ubrukować dok., ©tabt 95raggc.

BRUK, BURK, u, m. wykład kamienny ulicy lub gościńca,

(z Niem. Sńtcf e, ©teinbrncîc, ©tetnbrncfen), baö ©tctnpflafter, ba3 ^fïaftcr. Carn. flajshtr; Vind. flaistr, taraz, potaraz, kamenski pokład; Sorab. 1. puczowe ploster; Croat. ta-racz, Bosn. taraęa, kalderma; Rag. poplocenie, e Turc. kaldèrma; Boh. dlażenj, dlażba, dlażka ; Hoss. MOCTOBaa.

Psuli bruk przed kamienicami. Pam. 85, 4, 442. Ktoby był na bruku miejskim raniony... Chełm. Pr. 166. Bruki krwią zbroczone. Tward. Wł. 100. W on dzień będzie bruk z Micraima do Azura. Dudu. Jes. 19, 25. (brukowana droga, gościniec, chaussée). §. Phraseol. Leżeć, bawić się na bruku, wałęsać się, próżnować, etlt *)3fta* ftertreter fetpt. Owe pacholiki lóźne, co się brukiem bawią. Star. Pob. H. 5 b. Na bruku rad bywa swobodny. Ilak. Pob. A. 5. - Mieszkać na bruku, jakoby komorą, w cudzym domu, nie mieć swego gospodarstwa, żyć z grosza, mif ber ©trafic, fit ben £ag Itmctit leku, [id; tyerutn treiben. Mieszkał na bruku w mieście, chociaż miał majętności ziemiańskie. Dwór. G. 1. Gdy kto majętność swoje przepije, przegra, na bruku utraci. Petr.

Pol. 56. Majętność swoje dla sług i złego towarzystwa na bruku nikczemnie utracili. Petr. Ek. 97. Miał się

pobrunatnieć dok., brunatnym się stawać, braun werben. Pobrunatniałe piegi na piersiach. Syr. 716. Ziele to korzenia jest z wierzchu pobrunatniałego. ib. 289. BRUNATNIE, a, ot. magnesia vitriariorum, kruszec koloru białawego, 23raunftctu. Mierosz. Msk. Ross. siapraneitŁ. BRUNATNIKOWY, a, e, należący do brunatnika, Ross. Map-ratmoBHH, tum 25raunftetn, Srannftetn «. BRUNATNO przysłk. BRUNATNY, a, e, BRONATNY, koloru fiołkowego, z niebieskiego na ceglasty, braun, aetldjenbraun. (Boh. brunatny, barewnÿ; Sorab. 1. brune; Sorab. 2. bruni; Lat. med. brunus; Hung. barna, barat — fzinii ; Vind, arjau, fiolnoe-rjau, veifhnjau; Dal, rigy; Croat. fzivo; Slavon, merk). Grona winne brunatno zfarbowane. Otw. Ow. 332. Fa-

mnnmift ; Boh. blótosslap ; Vind. klatesh, manzigou, Ross. ryjflibiUHKt, oasyiib. Burkownik krzyknie: wara! chłopie z drogi. Jabt. Ez. 124. Od brukowników i żądzy wszetecznej, W cbrościanej budzie śpię sobie bezpieczny.

Tward. Daf. 15. Brukowcy ustawcie polowali na nieostrożnych starców. N. Pam. 17, 179. BRUKOWY, a, e, od bruku, do bruku należący, ^flafter *, ©tetnpflaftcr *.

Z brukowych złoto wyciągać kamieni. Mon. 76, 439.

Komissya brukowa. A. Zam. 2, 33. S. Grodz. 2, 83. bte (strajkttCPîttttttfftOtt. Brukowy, ego, Subst. ot. dozorca bruku, ber ©teinpflaftcrauffcfyer, ber ©trajśenauffeljer. Brukowe, ego, n. zapłata od bruku, ulicowe, ba$ ©traflengelb. Brukowe albo mostowe, które w bramie dawać każą. Kosz.

Lor. 132. Brukowe płacimy, a nie możemy się docze-    cilety bronatną farbą fiołkową farbują. Pasz. Dz. 122.

kać mizernego mostku. Mon. 65, 301. Brukowe brał    Brunatne obłoki a prędkie błyskawice na błękitnym

z miasteczka, a mostku nie kazał zrobić, ib. 300. - §.    niebie. Kot. Cat. D. 1. Ma brunatna dziewczyna jest też

Na bruku się wałęsający, na bruku hałasujący, dokazu-    także ładna; Mogą być nad nią bielsze, ale milsza ża-

jący, junacki, pflaftertretertfd), ftd) auf beit (Strajku Ijentm    dna. Chód. Gesn. 78. (ob. Brunetka). Brunatne świątki,

tretbenb, pfbifterwcijenb, gajfenijauertfd). Nasi burkowi ko-    świątki żydowskie, baS ^ftugftfeft ber 3ubeit. Tr. BRU-

zacy nie biją Tatarzyna, jedno kury i gęsi. Falib. Dis.    NATNOCZERWONY, a, e, brunatny na czerwone lub też

E. Żołnierze brukowi, z których rzadki spojrzy w oczy    czerwony na brunatne, braunrot!;. Ross. óaKaniiLiH, Eccl.

Turczynowi, choć na bruku dosyć mężnie głowy nad-    ucpBieimbm. Brunatnoczerwona farba. Cn. Th. BRU-

stawiali. Alb. z W. 26. Tyś nie brukowy żołnierz, po-    NATNOKRUSZ, u, w.'kruszec brunatny, mający w sobie

granicznego bijesz nieprzyjaciela. Sh. Kaz. N. 315 b.    miedź, siarkę i żelazo. Kluk. Kop. 2, 182. Sebererj, Seber*

Brukowy, gminny, tretowy, uliczny, pospolity, twit ber    fc^Iag. BRUNATNOŚĆ, ści, z. farba brunatna, braune

(Strajk, twnt harfie, gemein. Brukowa wiadomość. Oss.    $arbe, 33rautt. Vind. erjavost, erjava.

Wyr. (ob. baby na trecie o tym gadają).    BRUNELA, i, z. od miasta Franc. Brignole, gatunek wiel-

BRUKSOLA ob. Bussola.    kich śliw, które do nas suszone bez pestek przysyłają,

BRULION, u, ot. z Franc, sextern do nanotowania w nim bte SruneUe, ©atljartnenpflaunte.

z pierwszego pustu, z którego się przepisuje na czyste, BRUNET, a, ot. mężczyzna włosów brunatnych, cery cie-ba3 Sroutllou. Tak w czystych kartach, jako w brulio- mnej, śniadawy, cttt Srunctt, etnc SDïaanêpcrfOtt t)im blttt« nach. Łejk. Mier. 89.    feltt $aar unb ©eftcfytSfarbe. Blondynowi podoba się bru-

BRUMLA ob. Drumla, Dremla.    netka, a brunet blondynce. N. Pam. 11, 189. BRUNE-

BRUNACIG czyn. nied., brunatnym czynić, brunatnić, przy-    TKA, BRONETKA, i, z. kobieta ciemnych włosów i cery,

pałać, przyrumieniać, braun machen, bräunen. Cukier jak    śniadawa, eine Srunette. Dama ta brunetka, czarnych

brunacić. Sleszk. Ped. 108. BRUNAK, a, ot. koń rydzy,    włosów i oczów czarnobłękitnych. Pam. 85, i, 884.

SSurtbd). etn 23raunfcf)tntntcl. Boh. bruna. BRUNAT, a,    Patrzaj, te wszystkie brunetki, blondynki, Płaczą dziś

7M. g. 1. kolor brunatny, baê Srauu, bte,braune garbe. Purpurą    pomnie, jęczą, chorują i mdleją. Nieme. P. P. 56.

róże, czarnym borówki bławatem, Śniegiem zdobi lilie,    Śliczna brunetko. Hul. Ow. 137.

fiołki brunatem. Ustrz. Klaud. 28. dulci violas ferrugine BRUNŚWICKI, a, ie, do Brunświku należący, Cz. brunsswi-pinxit. Fiołki brunatem zdobiły wiosnę. Ustrz. Tr. 17.-    cky, Germ. SBraUttfdjroetgifd), Srauttfdjroefger. Piwo Brun-

§. 2. Brunat, BRUNATEK, ziele, ob. szarłat ziele. BRU-    świckie mum zowią. Syr. 947. Księztwm Brunświckie

NA1EK, tka, ot. żaba poziemna, mająca grzbiet prawie    w dolnej Saksonii. Wyr. G. 205. ba§ ^crjpgtbum 53raun*

rogaty brunatny, żyje robactwem. Kluk. Zw. 3, 63.    fdjmetg. BRUNŚWICZANIN, a. ot. z Brunświku rodowdty,

ber braune Sanbfrofdj.- Brunatek kwiat, ob. ostróżki. BRU-    ber Śraunfrfpuctgcr. W rodź. żeńsk. BRUNŚWICZANKA,

NATKA, i, z. muchołówka, muscicapa fusca, wielkością    bie 33rauufd;tuetgennn. BRUNŚW1K. u, ot. Cz. Brunsswjk;

i kształtem do słowika podobna; ale koloru brunatnego.    księztwo i stolica jego w dolnej Saksonii. Wyr. G. 205.

Kluk. Zw. 2, 267. baê 23rauuettćf;en, etn Heiner Sîogel, Boss.    23raunfcfm>etg.

io.ia. BRUNATNAWY, a, e, na brunatne pochodzący, ‘BRUS, a, ot. Cz. brus, brausek; Vind. brus; Sorab. 1. bräunltd), Vind. arjav’kast, erjaukast, erjavosten. BRUNA-    brusz, bruszk; Sorab. 2. brust, bruscżik; Carn. brus;

4MA, BR0NATN1À, i, z. suknia koloru brunatnego, eilt    Croat. brusz; Rag. brus« osła, kamień do wecowania,

braunes $lctb. Senat niechaj w bronatni, posłowie w zie-    ber SßejsftctH. Kowral lemiesze ostrzy na brusie. Pot. Pocz.

leni, a sędzia niech chodzi w czerwieni, aby znano po    479. Nim ten miecz wyostrzy na brusie, drugi mu

bru-

jacielem tym, jakoby brusem niejakim, broń dzielności swojej naród Rzymski obostrzał. Fal. FI. 61. Morszt. 337. BRUS1EC ob. Brzusiec. BRUŚNIK, a, ot. ślifierz. Tr.

szacie, jakiej kto godności. Star. Vot. D. BRUNATNIĆ    już z swoim nad głową. Pot. Arg. 505. Fig. Nieprzy-

czyn. nied., zbrunatnić, zabrunatnić dok., brunacić natnym czynić, braun madjen, braunen. Już słońce góry brunatniło. Tr. - BRUNATNIEĆ nijak, nied., zbrunatnieć,

34

177

‘BRUK O - BRUNATN.

B RUNA T NIK - BRUS.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

za rzeczy na swoje brykę przyjęte. A. Zam. 84. Ale coż bab do diabła! ładuj niemi bryki. Zabi. Fir. 29. BRYKAĆ intransit, contin., bryknąć jedntl., właściwie o koniach, wierzgać, yoit bcut ^ferbe: luutcu au3fd)lagcit; Ross. ópwKuyTfc, ópuKaTŁ. Gdy konia ostrogami spina, ten nie znosząc holu, stanie słupem, zacznie brykać, a jeździec pod most. Boh. Korn. 1, 437. - §. Swywolnie po-skakiwać, biegać, tnutljnuHtg [imtiit fprtugcit, ijerum laufen. Młody źrzebiec na łące pośrzód stada bryka, Ziemi kopytem twardym ledwie się dotyka. Zab. 10, 60. Koss. Erymantski dzik po lasach bryka. Chrośc. Ow. 120. Fig. zuchwale się podnosić, powstawrać, dokazywać, übenuütfyfg werben, ftd; ttbcrlieklt. Nauczymy tego, jak ma brykać, osła. Zabi. Zbb. 8. Dalejże, brykajcie, póki wam pasza służy. Teat. 16, 111. (Tabuj duszo, piekło gore). Swywolną Wołoską ukrócił ziemię brykającą. Tward. Wi. 88. Morze bryka. Chrośc. Ow. 302. Strasznym szumem wicher bryka. Brud. Ost. D. 7. W zbytnich nie brykał dostatkach. Psalmod. 12. Musi mieć pieniądze, bo bardzo bryka. Teat. 8, 65. Fortuna często bryka. Kochow. 301. Świat się zakurzył dymem i popiołem, Po wioskach ogień i miasteczkach bryka. Jabi. Buk. Q. - §. Brykać nad kim, swywolnie i zuchwale do -kazywać nad nim, wydziwiać, pastwić się, on jentaubCrt feinen üDîutlmullen üben. Już (rzecze Pan szatanowi), jak chcesz nad Jobem brykaj, Jednakże duszy jego nic nie tykaj. Chrośc. Job, 12. §. Brykać na kogo, przeemko komu, odwTarkać, odwierzgać, powstawać, przeciwić się, ftefy tmber jemaub auflcfuteu, fl;nt trofcen. Dobrocią wytu-czcni Pańską, przeciwko swemu dobrodziejowi brykali. Swada. 1, 270. W szczęściu zuchwały, zadarłszy karku, przeciw niebu bryka. Mon. 71, 546. Węgrowie niektórzy na króla swego brykali. Biel. Kr. 432. BRYKACZ, a, m. krnąbrny zuchwalec, Ross. ópMKyini, Ctlt £n)i3fopf, Ctlt Sötbcrfpäufttgcr. Tr. W rodzaju żeńskim; Ross. 6pbi-KyiiBJi. — BRYKLIWOŚG, ści, i. krnąbrna zuchwałość; Ross. öpuKMBOCTB, bte 2ötbcrfpäufttgfett. BRYKLIWY, a, e, krnąbrnie zuchwały, Ross. ópMMHBbin, Wtberfpältfftg.

2350. wecownik, ber ©Reifer. BRUSZCZ, BRUSZEG ob.

Brzusiec.

BRUSZNICA, y, z. gatunek borówki, vaccinium vitis Idaea.

Jundz. 223. Ross. ópycmma, btc rotfie $etbelbeere. BRU-SZNICZNY, a, e, Ross. ópycHHUHŁnl, od brusznicy, btc rotbe $etbelbeere bcłreffeitb, yon rotl/cn ^etbelbecrett.

BRUTAL, a, m, z Łac. grubianin, cblopisko, ettt brutaler üOîcnfdj. Rzadko, aby kto pyszny, nie był brutalem. Mon.

70, 423. Wielki brutal, złośliwszy nad smoki i żmije,

Gdy gada, gdyra, a gdy macha, zaraz bije. Zabi. Fir. 12.

BRUTALKA, i, z. kobieta brutalna, ein brittaleê 2öetb. BRUTALNY, a, e, grubiański, nieokrzesany, brutal, U!tgefd;ltffett.

BRUTALSTWO, a, n. grubiaństwo, ©robljett, brutaleó 20e* feu. Smieszże sie odważać na takie brutalstwo! Teat. 15. c, 60.

BRUZDZISTY ob.LBroździsty.

*BRUŻYNA, y, z. mały brus, osełka, elit flctlter ©cf)letf(tetit.

U ślosarza, gdzie naczynia żelazne na kamieniu toczą, wstawia sie w korytku brużyna. Iiaur. Ek. 178.

BRWI ob. Brew. BRW1GZKA, i, i. zdrobn. rzeczown. brew, mała brew, eut Reuter 21itgenl>rantt, ba$ Slugettbramtd/ett.

Brwiczki. Pot. Jow. 199. BRWISKO, a, n. nieforemna brew, elit ititgcfdilacfhcr Shtgcitbratttt, Ross. ópoBume. BRWI-STY, a, e, wielkich brwi, yoit fłarfeit Slugeubrauucn. Gn.

Th. Ross. ópoBHCTUti; Carn. obervên. (Sorab. 1. tżoliznak człowiek brwisty).

BRYCZKA, i, z. zdrobn. rzeczown. bryka, wóz mniejszy podróżny, czasem z pólnakryciem, eilt letzter langer îRctfe* ivagett, btëwetlcit gebeeft.

BRYDNIA oh. Brednia.

7BRYFTRAGIER, a, m. z Nicm. ber Briefträger, listonosz, roznosiciel listów , Rag. listonós; Sorab. 1. listownoschef;

Slavon. knjigonosha; Vind. pifemski nofnik, liftar; Ross. iihci.mohoccutj, nucbMono4aTeab, nncbMOBpymiTe.ib.

BRYGADA, y, z. z Franc, dywizya żołnierzy złożona z batalionów lub szwadronów, [dziś zwykle składa sie z dwóch pułków

4.] Papr. VU. 1, 409. bte Angabe. BRYGADYER, a, m. komendant brygady. Papr. W. 1,469. ber Brigablcr. Jak. Art. 2,

407. BRYGADYERSKI, a, e, należący do brygady, Srtgabter*. BRYKGY, ego, m. imię mezkie, Fabricius. Jabl Ner. ctlt BRYGITTA, y, z. BRYGITKA, i, i. zdrobn. (ob. Bietta). So- BZaititSitatlte. rab. 2. Brischa. święta, założyła zakon panien od imię- BRYKLA ob. Brókla.

éBRYK, u, m. brykanie, wierzganie, zuchwalstwo, ba3 £)tit* teitau3fd)lagen, ba$ 31itflc[iucu intbcr femaub, bie 2Btbcrfpmt>-ftlgfett, ber £roj$. W szczególności, niepokój, niespokoj-ność, Uitfrtebe, Unrufie. Goś za nic miał przedtym szturmy, bryki, Teraz cię lada potrwożą wietrzyki. Chrośc. Ow. 302. Zwąchawszy te bryki, że hetman kawi, że i wojsko błądzi, Rzucą po wojsku kupę paszkwilów. Chrośc. Fars. 100. Ten bóg, który cię, kiedy chce, wietrznym pędzi brykiem, Ten cię do Włoch pewnie zaprowadzi. Chrośc. Ow. 95. (wietrznym wianiem, szturmem, burzą). BRYKA, i, z. wóz ciężki furmański, ber Uïufhtiagcn, Safb roagett, Sitrÿmamtêwageu; (Vind. tovorni vus). Pojazdy są różne, karety, kolaski, bryki, wozy. Kluk. Zw. 1, 186. Bryka siana. Jak. B. 220. Furmani są w odpowiedzi właśnikom

178

BRUSZ - BRYK

BRYKAĆ - BRYŁA.

nia swego zwanych. Kras. Zb. 1, 172. Teof. Zw. C. 5. BRYŁA, *BREŁA, y, z. (Sorab. 2. bril a * ruda żelazna), ka-Brlgttta. BRIGITKA, i, z zakonnica zakonu śtej Brygity, wał jakiejkolwiek bądź ciężkiej a twardej rzeczy, buła; bte BrlglttCltltiUlîtC.    ogromniejszy bałwan; etlt    eilt klumpen, Ctlt ©tütf

tum einem garten unb fdjrccreit Körper. Bryła miedzi, ołowiu, soli. Tr. Złoto w bryłach. Teat. 24, 94. Czrtr. Cz. trupel, chuchel; Dosn. rripa; Slavon. hussa; Ross. itpyxx, romb. - W szczególności : bryła ziemi, gruda po deszczu, eilte ©rbfcfyolle, etlt ©rbflojh Bryła, breła, gleba. Volckm. 371. Ross. iMbióa; Sorab. 1. ruzwa, ruzlieżka; Gdy leją obłoki, zlewa się proch w bryły. Dudn. Job. 38, 38. Polany proch ztężał, a bryły się społu zclneły. Bibl. Gd. ib. Zboża oczekują tu już sierpa, gdy w innych klimatach ledwo co wyszły z pod bryły. Now. Jjor.

3. (z ziemi), transi, fig. Boży duch w sztuce onej ziemi, w brele ciała świętego przemieszkiwał. Rirk. Dom. 121. Jezus nas z sobą w jedne brółę, iż tak rzekę, w jedne kupę gromadzi i swoim ciałem czyni. W. Post. W. 246.

niastosłupu wynajduje się, rozmnożywszy podstawę jego przez wysokość. Lesk. Mier. 2, 175. Bryłowatość sześcianu, soliditas. Geom. Nar. 2, 62. Jak. Mat. 1, 169. N. Pam. 5, 289. Bryłowatości kul są między sobą, jak sześciany ich promieni lub śrzednic. Jak. Mat. 1, 214. BRYŁOWATY, a, e, na kształt bryły, bryłę składający, Cz. hmotny, miąższy, föperltd;, foltb, DOtt föperltd)ettt ©e* (»alte. BRYŁOWY, a, e, do bryły należący, miąższy, pełny, soll, förpcrltd), tnctfffi). Kąt bryłowy, angulus soli-dus. Geom. Nar. 2, 40.

BRYN, ‘BERN, a, m. stolica Morawska, 33ntnn, Boh. Brno. BRYNCZYK, a, m. z Bryna rodowity, bet' Śritttlter; Cz. Brnan: w rodzaju żeńskim, Brnenka. ciało; lecz to słowo w naszym języku nie służy właśnie BRYNDA, y, z. igraszka, fraszka, ©ptclerep, ©pteljeug. Cza-wszelkim wielkościom wzdłuż, wszerz i w głąb' zawar-    sem cała majętność białogłowska w bryndach koszto-

tym; wolałem je tedy nazwać bryłami, gdyż to słowo u    wnyeh zależy. Sax. Porz. 130. Bryndy, crepundiae, des

nas nie służy żadnej inszej rzeczy, krom wielkości wzdłuż,    babioles. A. Czrtr. (ob. Bryndzić się). (Cz. brynda »zlewki),

wszerz, i w głąb' zawmrtej. Sol. G. 22. cf. Rog. Dos. 1,    BRYNDZA, y, z. [z wołosk. brénzé. 2], ser miękki owczy,

193. Geom. Nar. 2, 2. Staś. Buff. oh. Miąższość.

Pochodź, bryłka, bryłeczka, brylasty, bryłowaty, bry-lastość, bryłowatość,, bryłowy.

(w jedno ciało zjednoczył, spoił, w jedne massę, fit eine SÜÎflffe, tn einen Körper.) — Bryła, co do miękczejszych rzeczy, w jedne kupę zbitych, eine SOZaffe, tum meinen jtt eh nem ©tttcfe jufammett gebrüeften ©adjett. Bryła krochmalu. Cn. Th. ein IśtloP, etn ©titef ^rafhne^I. Wziąwszy bryłę lig, uczynili plastr i przyłożyli na ranę. Leop. Jes. 38,

21. brełę suchych fig. Bibl. Gd. ib. (maść z fig. Budn. ib.). - §. Math. Phys. Bryłą aho ciałem zowiemy wszystko, cokolwiek ma to trzy rozległości, długość, szerokość i głębokość, solidum. Jak. Mat. 1, 4 et 149. tn ber SDïaffjetît. unb Ptyf. eilt Körper. Cz. hmot. Bryła, sztuka materyal-na, wielkość sama w sobie zawarta, mająca wymiar według długości, szerokości i głębokości, po łac. corpus,

jaki górale robią i faskami przedawają, Boh. brynza, brynze, Austr. Srfitfe ; efitc 31rt ©djmterfdfe, ©djaföfafe. Cn. Th. Dudz. 34. Sim. Siei. 102.

BRYLANT, BRALIANT, u, m. BRYLANCIK, BRYLIANCIK, BRYNDZIĆ się, zaimk. nied., (Cz. bryndati pluskać), igrać, a, m. zdrobn. z Franc, bet 23nllant, cfit gefdjltffttcr ®tatltrtltt.    tanbefit, fptelen. Gołębiczka na brzegu gotowalni ubranej

Slifują się dyamenty na brylanty, zwężające się u wierz-    usiadła, Gdzie ona się bryndząc trawiła czasy u zwier-

chu i u spodu, mające wszędzie wiele rzędów polek. ciadła. Zab. 12, 322. Nar.

Kluk. Kop. 2, 28. Niech na twój paluszek biały, Ten BRYŚ, ia, m. miano, które się psom daje, (może zdrobnia-bryliancik włożę    mały. Teat. 51. b, 85. Świetniejszym    łe od słowa brytan),    efitc    9î«mc bet .'puttbe. Pan    bryś

brylant się wydaje, Gdy z równym w    jednej osadzon    kundel stary. Zab. 5,    238.    Bryś wysłużony uszyma po-

jest sferze. Zab. 12, 58.- 2. Fig. Człowiek nad inszych, strzyże, Poznał swe pany i ręce im liże. Karp. 1, 52. z jakichkolwiek    szacownych względów    w porównaniu    Pan swej trzody; tuż    przy    nim wierni słudzy stoją,    Bryś

z drugiemi Oss.    Wyr. efit fyeritwftecfycnbcr    SDieitfd). BRY-    i Kucziuk , co się ich zjadli wilcy boją. Zab. 10, 65.    Koss.

LANIOWAĆ czyn. nied., na brylant ślifować, eilten ®ta» BRYSGOJA, Bryzgowia, ii, z. prowineya Niemiecka nad-lltrtitt fcriHanttten, JUttt 23rilfirnten fc^letfcn. Brylantowanie reńska, 23ret3g«lt. Fryburg w Brysgoi. Dirk. Dom. 127. dyamentów jest dwojakie, Ilollenderskie i Antwerpskie. BRYT ob. Brćt.

0. 5. Rej. Wiz. 63. eine @ngltfd)e $octc, eût SitllenBetfer, Sttrcnbctpcr. Dosu. komuś, samosov, pas veliki; Croat. komùsz; Ross. Mop/taimta. Brytany, psy wielkie, z wielką głową, trzymają się pospolicie przez dzień na łańcuchach, na noc się spuszczają. Kluk. Zw. 1, 299. Kroku niedoścignionego wierny mój brytan, w Swaronowrej sworze, Nie pójdzie gonić jelenie za morze. Kras. Oss. C. 2. Brzęk słychać groźny, tarcz szczęka o tarczą, Brytany wyją i przy panach warczą. Kras. Oss. A. 5. Mężne brytany. Ban. A. 5. BRYTANEK, nka, m. BRY-TANECZEK, czka, m. zdrobn. mały brytan, ciné îlcttte 2)ocfe. (ob. Bryś). BRYTAŃCZYK, a, m, z Brytanii rodowity, Anglik, Szkot; Ross. BpHTaHCifŁ; ber 33ritte. W rodź. żeńsk. BRYTANKA, bie Srłttfittt. BRYTANIA, ii, i. Anglia z Szkocyą, czyli wielka Brytania, Ross. Bpn-Tama; Bosn. Bertagna; różna od Brytanii mniejszej, pro-wincyi Francuzkiej. Wyr. G. 595. 1. ©rop » Snlhuttett, Œnglanb ttttb ©d;ottlanb. 2. Sretagite. BRYTANIEĆ nijak, nied., pobrytanieć, dok., Brytańczykiem się stawać, junt dritten toerbett. Terazeście pobrytanieli. Teat. 22. e, 6. BRYTANIKA, i, z. ziele Brytańskie, Panny Maryi kożuszek, Urtferer ftrauett ^cl§. Syr. 1253. BRYTAŃSKI, a, ie,

BRYLANT - BRYŁO WA T.

BRYN-BRYTAŃ.

179

Wyrw. G. 382. Tenże sam dyament daleko jest dróż- BRYTAN, a, m. pies Brytański, wielki, wysoki. Petr. Hor. szy, gdy jest brylantowany, niż gdy był prostym. Mon.

67, 394. BRYLANTOWY, a, e, należący do brylantu,

33rttlanten ■

BRYLASTO przysłk. bryłami. Cn. Th. pełno brył, yąU klumpen, fit klumpen, ©d;olIett, fdjofltg. BRYLASTOŚĆ, ści, z. grudnistość, mnóztwo brył lub grud, fd)oIltgc3 SBcfett. Brylastość ziemi, globositas. Cn. Th. 521. BRYLASTY, BRYLISTY, BRÉLiSTY, a, e, grudzisty, pełen brył,- pełen grud, fd)oIltg, ffittttptg. Cn. Th. Brylisty, glo-bosus, n. p. siarka brćlista. Macz. Volckm. 371. Sorab. 1. ruzwatć.

BRYLIANT, BRYLIANCIK ob. Brylant.

BRYŁKA, BRYŁECZKA, i, ź. zdrobn. rzeczown. bryła,

» gruzołka, Ross. krimihe, KaTHineKŁ, cfit ^fitntp^cit,

5łU'3d)eit. Gdy z śnieżystej skały stoczy się brćłka śniegu, jako pięść, niż na dół doleci, będzie jak największy dom. Stryjk. 34.

BRYLOWAĆ, nijak. nied. z Franc., świecić się, lśnić, glćfitjett. Każdy też to radby brylować. Teat. 14, 152.

Jak bryluje bardzo ładnie, ib. 51. b, 86.

BRYŁOWATOŚĆ, ści, i. miąższość, fóperltdjcr ©ef/rtlt, ©o» libität; Boh. hmotnost. Pełność czyli bryłowatość gra-

180

B R Y T F A N A - B R Y Z D Z I Ć,

BRYZELIA - BRZAZG.

od Brytanii, Britttfd), Hoss. EptnaHCKM. Psi Brytańscy. BRYZELIA, BRYZYLIA ob. Brezylia.

Rej. Wiz. 64. Pasz. Dz. 26. Mysz pajęczna abo Brytan- BRYZGAĆ czyn. nied., bryznąć jedntl., zbryzgać, ubryzgać, ska. Syr. 819. Brytańska mysz, mus .588. Sorab. 1. trosk.

araneus. Cn. Syn. pobryzgać, dok., pryskać, błocić, poblocić, befprt|CU, bcfdjlitiitpcru, mit ©trafleitfotÿ befïecfcn. Ross. ôpbmraiL, 6pbi3raio, óphiaoKy; Bosn. izbrrickati, pobrickati, izbriglja-ti, sprusçati, posckropiti; Cz. prsseti, prsska ; Sorab. 1. pancżam, wopancżam. Zatrzymałem się nad rynsztokiem, żebym nie zbryzgał moich pończoch jedwabnych. Tcat. 24, 132. Pamiętaj, że to błoto, jak który pończochy sobie zbryzga, powiedzą, że bez dna musza mieć karetę. Tent. 22, 122. Bryznął. Papr. Pr. D. BRYZGACZ, a, m. który bryzga, popryskuje, ber ©prifcer, Befprtkcr.

BRYTFANA, y, z. BRYTFANKA, i, z. zdrobn. z Niem. bie Bratpfanne, Ó b b. ber Bratratn, naczynie żelazne kuchenne, które postawiają do pieczystego, ażeby na nie tłu-stość ściekała. Wiel. Ruch. 397. Świlk. Bud. 194. *Bryt-fan. Brud. Ost. E. 5. Sorab. 2. brotfanna; Sorab. 1. peeżna pwona; Cz. rendljk, rendljćek, pękać, pekaćek, kuthan, babowka; Virid. pônva, pezhouna ponou, zvertna ponouza; (ob. Panew'); Carn. lenibas; Croat. ponywa, ponyvicza, trészka; Slavon. tava za pecsénje; Bosn. pro- Ross. ópbmryHb. fuglja, prrisejurka, prrisuglia, tigagn ; Ross. CK0B0p04a, BRYZOWAG czyn. nied., ubryżować, dok., pstro i kedzierza-npoTHBCHb; Eccl. ÇKoitytip, Upent, acapoBHfl.BRYTFANNY, wo wystrajać, bunt uitb frauś auSpu&Ctt. Nie wiem, co a, e, od brytfany, Bratpfannen». Ross. CK0B0p04Hbin; Eccl. za wory i miechy wymyślają, rzężą, bramują, bryzują. CK0Bpa4HbiH.    t    Herbest. Nauk. D. 8 b. Gdybyś się ty, nie wiem jak

BRYZ, a, m. BRYZĘ w liczb, mn., Bryżyk, Bryżyczki,    stroił i bryzowa!, nigdy nic będziesz Salomonem. W. Pst.

zdrbn. haftowane, wyszywane, przetykane różnobarwe    VU. 2, 226. Syny swoje, zapożyczając się, bryzują a

kędziorawe buchty w stroju osobliwie kobiecym, szame-    ubierają. Glicz. Wych. F. 2 b. Niech się insze w bo-

runki, opustki, ztąd i same suknie kobiece pstro i py-    gate stroją złotogłowy, Niech skarby na się biorą, niech

szno haftowane, kędziorawe, bunte 6ttcfem)Cit, bunter    bryzują    głowy. Zim. Siei. 501. Nic po stroju przy

fraufer Befaf$, au beu ftrauenfletbern; baf/cr aucb btefe bunt    cnocie;    panna bryzowana Bez cnoty, kamienica słomą

unb foftbar gefttcften Itub geträufelten Śletber felbft. (Ross.    przyodziana. Burl. C. - Kleopatra twarzy zbytnie bryzo-

6pu>KH, gors u koszuli, mankietki, óphUKCfiua kreski,    wanej.    Bardz. Buk. 180. Ubryzowana zbytnie w swej

kruszki, cf. £)bb. Bröselt). Nie dba o ubiory, a bryże    osnowie    Kleopatra. Chrośc. Luk. 532. Czoło złotem ko-

żadne, chce też aby drugi w sworowanych odzieniach    ronował    i wzorem się narodów grubych ubryzował. Bardz.

sobie nie rozkoszował. Gliczn. Wych. E. 7 b. Biega po TY. 25. Ubryzowana pościel, kramikach kupując zwicrciadłka, tkaneczki, bramcczki,

bryżyczki, barwiczki i inne rzeczy świata tego. Rej. Post. BRZĄKAĆ, BRZĄKNĄC ob. Brzękać, Brzęk.

Vf /'. 2. Już nie wiedzą żony, jak chodzić wT tych to bryżach swoich, A ty się na to ciągnij mężu, z wiosek twoich. Zbił. Żyw. A. 3. Odejmie Pan córkom Syoń-skirn nauszki i bryże i płaszczyki. Leop. Jes. 5, 22.

(odmienne szaty. Budn. - Bibl. Gd.). Na bryżach i na strojach twoich. VU. Pst. VU. 2, 61. Siłuż dziś kawale- BRZASK, 1. ‘BRZAZG, u, m. rozmroczywanie się, wywijanie rów, którym raczej bryże Białogłoskie należą, złote no-    się świtu, rozwidnianie się świt poprzedzające, btc Bîor=

si krzyże! Pot. Pocz. 469. Za nasze nagi baranek bryże.    genbätttmcrung, baä ©rauen DOP Tagcöailbriict;). (cf. Ger.

Mlask. Ryt. 65. (za nasze stroje, zbytki Jezus nagi). Te    bred)ett świecić, Goth. bairht, Anylosax. beohrt, jasny;

łańcuszki i te bryżyki twoje. W. Post. VU. 2, 62. Bryżyki    Anyl. bright; Hebr. 5*0 barak, świecił). Na pierwszym

rozmaite należą do stroju białogłowskiego. Sax. Tyt. 7.-    brzasku dziennego rozmroczywania, do miasta wpadł,

$. W ogólności, bryż, haft, obszycie, bramowanie,    summo diluculo. Krom. 557. Gdy z samego brzasku trzeci

èttcfem), Befaft, ©fnfajfuttg. Kocha się pani matka, kiedy    dzień świtał. Leszcz. //. S. 127. Gdy się już na brzask

wiec knaflików Nawiesza u panięcia, na szyi bryżyków.    zanosiło, posnęli. Pilch. Sali. 293. Skoro pierwszym

Rej. Wiz. 88 b. (gors karbowany, Bufenftrcif, §al^cfl'i)fc).    brzask błyśnie świtem. Chrośc. Ow. 194. Tyśli brza-

Chorągiew pierwsza z białym krzyżem i z orłem w złotym    skowi pierwsze dał rumieńce, Lub skład i miejsce na-

polu, druga z białym bryżem czerwona. Stryjk. 494.    znaczył jutrzence! Chrośc. Job. 148. Z pierwszym brzaz-

Pochwy z złotym bryżem. Stryjk. Henr. C. - §. Bry-    giem słońca. Zebr. Ow. 220. (primo feriente cacumina soie, różnobarwe obicia. Tr. bunte Tapeten. §. Wypustki,    le). Wnet skoro z brzaskiem wołów swoich szukał,

wyrostki drzew, wilki, uuuüjjc 0d)ÖffltttgC an bcit ©cttwcllfcit,    Klon. Wor. 23. Brzask dopiero wrszedł Lucyferowy.

fRältber. Winiarz siekaczem obcina łozie niepotrzebne bry-    Jabl Buk.Ab.-%. 'Blask, błyszczenie, (Bid)hunter, ©cfyetit,

że. Zim. Siei. 216. $. Grzebień koguci, bryże, kryzy,    ©lattj. Piorun wzrok przykrym tyka brzaskiem. Chrośc.

Luk. 8. Brzazgi Lucyferowe przez jasne kryształy Ze swego oceanu dzień wywiodły biały. Tward. Pasq. 8.

ZYCZK1, BRYŻYKI ob. Bryże.

Petr. Et. 187.- BRY-

BRZANA,

BRZANKA, ryba, ob. Barwcna. BRZANKA, i, z. Phleum, rodzaj trawy. Kluk. Dyk. 2, 180. ctllC ©ra$art, StcDeit* frant. Syr. 1270. BRZANY, a, c, browy, od bru (ob. Ber), ftciufycl*. Brzana kasza trudniejsza do strawienia, aniżeli jagły. Syr. 1009.

crista. Perz. Cyr. 1,150. ber $a^ucitfatttltt.

Pochodź. : bryiowad, ubryżować.

BRYZDZIĆ intrans. nied., pryskać, fprtfjeit, fpritfieit, 3imlY¹¹ i)0lt (ob. Brzeszczyć się, obrzasknąć).

ftd) geben. Siedzi przy lampie bryżdżącej w ubogiej sko- 2. BRZAZG, u, m. obrzazg, w trunkach cierpkość niejaka rupie. Tward. Pasq. 51.

lżejsza, ein etnw$ gerber ©efdjmatf tn ben ©etranfeu. Piwo

młode, wino nie wyrobione, miewa brzazg czyli obrzazg. fltrrettb. Uderzył w tarczę brzeczną. Kras. Oss. F. 4. Óss. Wyr.    Boh. braukawÿ. BRZĘCZYĆ, BRZDĘCZYĆ czyn. nied.,

BRZDĄKAĆ ob. Brzękać, Brząkać. BRZDĘK! odgłos ude-    zabrzęczyć, dok., brzęk wydawać, Cz. braukati; (ob.    Brzę-

rzenia nagłego, upadnienia gwałtownego, buch! plask!    kać, brząkać). Boh. brućetibrućjwam, brinćeti,    brin-

patfcÇ! Cz. brdauc. Brzdęk przez łeb; ja go za piersi    kam, znjti; Vind. brenzhiti, brenzhati, brenkati;    Carn.

cbap, a on o ziemie klap! Mon. 67, 723. BRZDĘKNAĆ, brenzhim, brenzhati; Sorab. 1. bortźu; Hoss. ópemtaTB, brzdęknął, brzdękł, Intrans. nied., gruchnąć o ziemię, ze 3a6peimTb, 3ByiiaiL; Eccl. Bpai|cmi, ©efltrrc üült flety zgiełkiem, tytnplotyen, tyinfctylagett, Jtttt ©eräufd) Unfällen. (Vind. geben, flirren. Pancerze brzmią nà kowadle, żelazo i berkniti, berkati, odberkniti, odletiti). Jak brzędknął    miecz brzęczy pod młotami. Staś. Num. 1 55.    Stroi

junak w kałużę, pałasz ulgnął. Oss. Str. 2. Podskoczył,    cytrę brzęczącą. Zab. 4, 395. Pir. Na lutniach    brzę-

aż mało nie brzdękł. ib. 5. Już się utrzymać dłużej nie    cząc. 1. Leop.    1. Far. 15, 28. Zewsząd zabrzęczały

mógł, brzdęknął jak długi. ib. 2.    głośno dzwonki    wdzięczne. Otw. Ow. 586.    §. O owa-

BRZEĆHAĆ, [brechać 4] intrans. contin. BRZECHOTAĆ, BRZE-    dzie, brzęczyć,    bęczyć, fitmmen, fitmfcn , (Rag. brezati,

CHTAĆ, nied., Brzechnąć jedntl, szczekać, klapać, Mcit, brćcjati). Mucha, komar, pszczoła brzęczy. Dudz. 21. Raffe«. Ross. ôpexaio, Eccl. ópemy, (Cz. bresst’eti * wrze-    (Rag. brêzaviza    « mucha końska, eilte 33rentfc). Komar, nim

szczeć). Psy brzechają bez przestanku. Mon. 70, 84.    żądłem zatnie,    brzęczy koło uszu. Kchow. Er. 81. Brzę-

Brzechać umiesz, jak pieski. Min. Auz. 16. Sobaczki    czy mucha, kiedy w miodzie tonie. Nar. Bz. 3, 160.

brzechają. JabŁ Ez. 190. fig. Warcz bez przestanku na    Pszczółka brzęcząc ssie zioła skropione. Past. F. 50.

nas, szczekaj śmiało, Jeżeli ci się brzechać podobało.    Pszczoły po powietrzu brzęczą, jakoby trąbiły. Cresc. G02.

Min. Ryt. 3, 93. Źle zaczął brzechać. Zahl. 14, 60.    Brzęczące na kwiecie zbierały miód pszczółki. M. Biel.

Nagi - §. Transi. Sroka brzechotała. Papr. Kl. przedm.    S. M. A. 3 b. Brzęczenie pszczół, Cz. brućenj. - §. Transi.

Sroka brzechoce. ib. Szpak brzecha, Tr. papla, plappern,    Szmer czynić, szeleścić, raitfdien. Tam kędy strumyk

mx bett ©Iftcrn, ©taaren. §. Głowę komu brzechtać, na-    kręto płynąc brzęczy. Kras. Oss, E. 4. BRZĘCZYDŁO, a,

przykrzać mu się .gadaniem, einem mit @($tt)a$cn ben    n. rzecz jaka brzeczną, etîMê ÜUtrrenbc3, (db. Brzękadło).

Słopf marin lltadjcit. Żebyś mi nie wiem jak, głowę brze-    Żona, jeśliby nie była cackiem mężowi, jest ona brzę-

chtał, wszystko to nic nie znaczy. Teat. 35. b, 5. (ob. Na-    czydłem, ustawicznie mężowi uszy przerażającym. Teat.

brzechać). BRZECH.4JŁO, a, m. Eccl. ôpcxaTeib, Jtaa-    20. d, 49.

lejb

kotepec; Sorab. 1. postkaf; szczekacz, bełkotacz, obma- BRZEG, u, wiacz, ein 33elfcrer, Bditfer, 3ungenbrefctyer. JabŁ Ez. 158.

(ob. Chrapek). BRZECHUN, a, m. kundel, szczekacz, co domu strzeże. A. Czrtr. Msc. ein $attM;nitb, Słettenlmnb (cf. Brzcsznik). Za psa domowego brzechuna trzy kopy groszy. Stat. Lit. 396.

BRZECHWA, y, i. strzała bez żelezca. Cn. Th. Wlod. Dudz.

54. ein fpfetl ulntc ©tfenfpifce, o^itc ^fetletfen, (ob. Grot).

BRZECZKA, BRZĘCZKA, i, z. esseneya ze słodu, ber SIBeifÇ, 50îi)fc() bepnt 33icrbrancr. Cz. brećka, Sorub. 1. breeżka, Sorub. 2. brazka; Vind. bresovez (cf. Ross. óap^a braha). Ugotowany słód przelewa się w naczynie tak przygotowane, aby się słodziny zostały; a brzeczka w podstawione trzecie naczynie wyciekała. Kluk. Rośl. 3,

271. (Hebr. 12, Angl. bere* jęczmień , zkąd Niemieckie 33tcr wywodzą). Brzeczka piwna. Syr. 186. Z brzeczki piwo poznać. Cn. Ad. 1361. Jakie kto uwarzy, lub złe lub dobre, takie piwo pije, A czasem jeszcze i brzeczką się sparzy. Zab. 15, 278. §. Brzeczka winna, muszcz, moszcz, nod) nidjt lauterer Sein, SDîaifd), SDîofcf). Niżeli wino kisać zaczyna , moszczem go, lub brzęczką zowią.

Krup. 5, 98. - §. Miodowa brzęczka, mellatum, mustum ad mediam partem decodum. Macz. - Miodową brzeczkę sytą zowią. Syr. 501. fntttigittaifcf), Setljinaifcf). §. W Ogólności, poet. napój ber Śtraitf. Wiersz mój nie będzie prosty miał ceny, Nie piwszy brzeczki nic z Hippokreny.

Kchow. 307. Wybaczcie mądrzy, iżem prostej weny,

Nie kosztowała brzeczki z Hippokreny. Kchow. 264.

BRZĘCZNY, a, e, brząkający, brzęczący, brzęk wydający,

Ross. KJay3HHKX, KaBep3HHK6, a6e4HHKb; Cz. gazy- BRZEDNIA ob. Brednia. BRZEDZEG ob. Brożcem.

rn. kraj ziemi, tykający się z morzem, abo z rzeką. Wy nu. G. 13. ba$ Ufer, baś ©cftabe, Cz. breh; Sorab. 1. bróh, bród; Sorab. 2. brog; Ilung. berek; Vind. brcg, brieg, briegouje, piefhouje, obkrai, bród; Carn. vrçg, vrôd, obkraj, okkraj ; (Carn. et Croat. be-rćg* błoto, kałuża). Rag. brjegb, Croat. bereg, brćg; Bosn. brigh, brriddo, Slovac. breh, Vind. brieh * 1. pagórek, góra, 2. brzeg; cf. Ger. 33erg, Anglosax. beorg,

Isl. biarg, Dan. bierg, Fin. wari, wuori, 9îicbfdctyf. 33erd;, cf. wierzch). Slavon. brig, bród; Rag. xâl, xàlo, pomorje, prirnorjc; Ross, óperb, óepcrE; (Ross, óepenb, óepery, Eccl.    ópery* strzedz, chronić, cf. Ger.

rwane.

bergen). Już morze brzeg ma, już się i w swoje zmie-szczają Łożyska pełne rzeki, strugi opadają. Otw. Ow.

21. Na brzeg ściągają okręt skołatany, By nie zalały go morskie bałwany. Zab. 13, 295. Harab. Przy łatwym i otworzystym brzegu na kotwicach stali. Warg. Cez. 98. Rzeka do przeprawy trudna była, mając brzegi prze-Warg. Cez. 131. Brzegi morskie i wszelakie brzegi rzeczne, lądem żeglarze nazywają. Otw. Ow. 453. Brzegami pojedziesz, piaskami przy morzu. F. Kchan. Orl. 1, 79. (Ićtng3 bctn Ufer). Odpychać, odbijać od brzegu, odkładać, odstawiać, tnmt Ufer abftejkn, ablegen. Odpychając się od brzegu na Carogrod płynął. Sk. Dz. 660. Mieć się ku brzegowi, kierować ku brzegowi, przystawić, przyprzeć do brzegu, auf ba3 Ufer JU fteitern. Pływałeś dotąd, czas się mieć do brzegu. P. Kchan. Jer.

37. (czas odpoczywać). Dobrzeć to na swym brzegu w pokoju posiedzieć. Paszk. Dz. 56. Najciężej na brzeg

wysieść. Pot. Arg. 584. Na brzeg łódkę wyciągnął.    füfleufctltb, Uferfanb. Prawo brzegowe. Gall. Cyw. 2, 55.

Kras. Hst. 108. (er brachte feilt ©d)äfcl;en tnê brachte). Ci-    ba3 ©tranbrecfyt. Liczba brzegowa. Stebel. 2. margineso-

cba woda brzegi podrywa. Opal. Sat. 47. Slovac. ticha    wa, bte 3^1 rtîîl 9îanbe be3 53nd;3.

Dalsze pochodź, słowa brzeg: brzeżek, brzeżny, brze-

brzeże, pobereże, pobrzegowy, podbrzeże, wybrzeże, za-brzeże, zabrzeżny.

samym końcu omyliło go BRZĘK, u, m. brzęczenie, chrzęst, szczek, ba$ flirren, ba$

©efltrre ; Vind. brenzh, brenk ; Garn. vrenk ; (Sorab. 1. bruk * chrząszcz , Lat. bruchus). (Ross. ópa3rti * gadulstwo). Usłyszałem dziwny hałas, dźwięki, brzęk, właśnie jak łańcuchy. Teat. 5, 66. Brzęk kajdan, ib. 49, 5. Bogusł. Brzęk kluczy. Ezop. 4. Biją w tarcze, brzęk głośny, po górach, skałach rozległy, daje się słyszeć. Kras. Oss. A. 2 b. Miedziany brzęk. Rej. Zw. 15 b. Czczym słów brzękiem posiedzenia bawią. Pilch. Sen. list. 399. Notę miłosnych piosnek z brzękiem arf jednoczą. Przyb. Milt. 3GG. Przy słodkiej brzęku arfy. Zab. G, 385. Przyslk. Po brzęku poznawają garniec. Rej. Wiz. 190 b. (ob. Próżna beczka brzmi). §.‘ Brzęk transi, brzęczące pieniądze, ©elbgeflimpcr, llimpernbcä ©elb. Cokolwiek z tej przedaży nazbiera, Nie szczędzi najmniej sowitego brzęku, Chętnie da, kto się do niego zabiera. Chrośc. Fars. 78.- BRZĘKAĆ, BRZAKAĆ, BRZDĄKAĆ czyn. contin., brzeknąć, brząknąć, jedntl. zabrząkać, pobrząkać dok., sprawiać brzęk; Cz. braukati, brinkati; Vind. brenkat, vrenklati ; Garn. brçnkam, vrçnkam ; Ross. Cpnuart, 3a6p>maib, Gpanato, 3BHKaib; Sorab. 2. schcżerkotasch; Bosn. glomatati, klapilati, klapati; flirren, Ctlt ©cfltrre cm» gett, fltinpcnt. Brząkać czym, brząkać na czym, brząkać w co. Nic nie umie, tylko ostrogami brząkać^ po ulicach. Teat. 23. c, 20. Muzyko wic brząkali cymbałami miedzianemi. Budn. i. Chroń. 15, 19. Drudzy na ar-fach grali; Azaf zaś na cymbalech brząkał. Budn. 1. Chroń. IG, "5. Słyszałem go pod oknem na czymsiś brzdąkającego. Teat. 30. b, 151. Czylim zaśpiewał, czym na arlie brzęknął, Sworan strapiony westchnął, abo jęknął. Kras. Oss. G. Brząkać we dzwonek. Cn. Th. Brząkaniem próbować garca. ib. - Dzwonieniem, abo jakim brząkaniem pszczoły spędzają. Cresc. GOI. (\ind. klopo-talstvu, ropotnia). §. Fig. Brząkać pieniędzmi, dokazywać niemi, mit ©clb fltntpcfit, ftd; mit (Selbe fc^cit laffen; ren laffen, baß titan mè l;at. Czeka gospodarz, by mu za żyto Brząknął Holender złotą kaletą. Zab. i, 189. Nar. Darmo nic, brząknąć tu trzeba. Zegl. Ad. 13. Cn. Ad. 17. Slov. za penóze flinta strila. O sobie siła trzymają, a w rzeczy niemasz kim brząknąć. Opal. Sat. 11G. feiner fann ftd/ fepett laffen. Co przedtym tysiącami brząkałem, dzisiaj w liberyi chodzić muszę. Teat. 7. d, 19. Czrtr. 1. BRZĘKACZ, a, m. BRZĄKAŁO, a, rn. brząkający, ber SUtrrcr, iUtmperer; Vind. brenkavez. fig. Appiona, chełpliwego literata, nazywał Tybcryusz brzękaczem świata. Pilch. Sen. list. 3, 26. — 2. BRZĘKACZ, BRZĘ-KADŁO , a, n. narzędzie od brząkania na strunach. Wtod. Cn. Th. ein ŚUtmpcrftbcfcljcn. W ogólności brzękadło, naczynie brzęczące, czym brząkają, rozmaite, jako w gałce mosiężnej; kołeczka na trzygranistych ramionach ; dremla, Ru-

182

BRZEG-BRZEGOWY.

BRZĘK - BRZĘKAĆ Z.

woda brehi podmiwa; tiche wodi breh migu, Ger. fülle SBaffer ftttb betntgltd). Brzegowi poderwanemu nie wierz. żysty, nabrzeże, nadbrzeże, nadbrzeżny, nadbrzeżanin, po-Cn. Ad. 47. Rys. Ad. 3.- Pływał, pływał, a przy brzegu utonął. Oss. Wyr. (bieżał, bieżał, aż kark skręcił.

Wiodło się długo, aż na

szczęście. Po długim powodzeniu źle skończył). Nad samym brzegiem stoi. Oss. Wyr. (nad przepaścią; na bardzo śliskim miejscu; za jedną rażą może utonąć; położenie jego wcale niebezpieczne). Na brzegu był; przecież go lekarze do zdrowia wrócili. Oss. Wyr. (o włos co nie umarł, er war am. ïïîanbe be3 ©rabeê). Nie chodź brzegiem, nie chodź po brzegu* nie narażaj się na niebezpieczeństwo, pewniejszych się śrzodków chwytaj. Oss.

Wyr.- Z brzegów wylewać, z rygi wychodzić, z granic występować, auś beit Ufern treten, bte ©rfinjen ü&erfdjira* ten , ntd)t tn ben ©rdltjen blctbcn. Rozum niedojrzały z brzegów rad wylewa. Birk. Zam. 22. Za króla Achaba złość i grzechy z. brzegów wylały. Sk. Żyw. 2, 193.

Bardzo ciy mędroszkowie z brzegów wylewają. Rej. Zw.

239 b. We wszystkich rzeczach miarę chować, a z brzegów, tak w radości, jako w smętku, nie wylewać. Kosz.

Lor. 15. W brzegi brać* króeić, określać, ograniczać, umiarkować, begränjen, mäßigen, bdnbtgen. Baczność roztropną zachowaj, a w brzegi Bierz ciasne płochych nadziei wybiegi. Mon. G7, 7G3. - §. Brzeg między polami, miedza. Tr. Vind. brieg, rob, rober, moja, bte 50îarffd)CtbC, bte ©d)ctbcgrchue. - §. Brzeg jakich innych rzeczy, naczyń, sprzętów * kraj, okrajck, bok kończący co, bet 9Jaitb et* ner ©acljC. Brzegi arkusza, książki oh. Marginesy. - Brzegi u szaty, ber ©autu eines Kletbcś. Cn. Th. Filiżanki z złotemi brzegami. Mon. 67, 287. îflffcn nut golbltcn Dhhtbcrn. Obwód liścia zowie się także brzegiem. Bot.

Nar. 47. Brzegi kapelusza, bic ,S)ntfrćhnpen. Pierwszego kapelusza brzegi obwisłe były w te i w owe stronę,

Tylko na okoł okrągło stoczone. Zab. 12, 73. Brzeg rowu, ber ©rabeitranb. Brzeg wału, ścieżka po nad dołem wału chodząca. Tr. ber Untermalt. - 2. BRZEG, a,

m. Cz. Breh, miasto mocne dolnego Szląska. Wyrw. G.

237. 33rteg tlt ©d;Icftcn, ob. Brzeżanin, Brzeżanka, Brze-żański. - BRZEGATY, a, e, brzegi mający, brzeżysty, mit îïüftcit ober Ufern nerfct;en; geräubert, ftóber Imbcttb. Gorące piaski brzegatej Afryki. Przyb. Luz. 74. On prawą zawieszony na barce przychwycą brzegaty obwód.

Przyb. Milt. IG. (Croat. bregovit* górzysty). BRŻEGOWA-TY, a, e, Eccl. n(>i;roKiirr>⁵ Gepery ikmoGhliîî, noxomiu na ßcpcrB, na kształt brzegu, mtc eine $üfte, îttftenâljnlid;, itfcräfmltcf/, mtc mit einem Dîaitbe yevfel/en. BRZEGÓWKA, i, ż. jaskółka, hirundo riparia, bie Uferfd)ma!l>C, mniejsza nieco od dymówki, gnieździ w lądach rzek. Kluk. Zw. 2, 318.

Vind. bregula, bergula; Slavon. brigunica; Ross. CTpuna.

BRZEGOWY, a, e, do brzegu należący, brzeżny, Ufer«,

SUiften * 9îanb *. Eccl. et Ross. ócperoBLiM, óepemiiMii,

Slovac. brehowÿ, breżny, Sorab. 1. brohowć. Ni wiatr zawieje, ni piasek brzegowy zasypie. Wad. Dan. 52.

BRZEKADEŁ - BRZEMIE.

L    *

B RZEMIEŃ - BRZEMIONON.

483

BRZĘ-

RfttMG-

noHowijB. öpeMCHHHKi, ber Srtftcntragev. BRZEMIONONO-

skie blachy, klepadła, ^limperroerf, ^lintperinffnttttente; Boh. brćadlo, chrestaćka, paradlo, parâk, tjterky, Slovac. sstrka-dla; Yind. bernka, shkrepetniza; Carn. ragla, tintèrka; Ross. Ópaiwo, ópaKyuiKa, noópflKyuiKa; Croat. brunda, brundicza, skrobotàlka, skarblyicza; Bosn. klepetallo, nakara, frri-cjaglka; Sorab. 4. klincżźadwo. Chciały myszy włożyć na kota obrożę z brzękadłem. Zab. 9, 276. (ze dzwonkiem, mit cittcr ©cfjelle). Serenadę śpiewa gamrat głodny, Łącząc głos z brzękadłami dla swej dumnej ładnej. Przyb. Milt. 128. (z arfą, z cymbałem, §atfe, £>acfl>ret, CmnÏKïl). Coż teraz Egiptskie brzękadła pomogą! Hul. Ow. 230. BRZĘ-KADEŁKO, BRZAKADEŁKO, a, n. zdrbn. Co innego piszczałka, a co innego brzakadełko. Włod. 228.

KLIWY, BRZAKL1WY, a,‘e, BRZĘKLIWIE, BRZAKLI-WIE, przysłk. brzęczny, brzęk wydający, fltmpcrig, flint« pentb. Obudzony brząkliwych dzwonów przykrym dźwiękiem. Weg. Or g. 2. — Beczący, fitmfeitb. Brzękliwy ko-marku, w całym moim nie postań folwarku. Zab. 9, 381. Ejss.

BRZEMIĘ, ienia, n. BRZEMIACZKO, a, n. zdrbn. 4). ciężar, jaki dwiema rękami objąć i zanieść można, eine $ï(t(f)t, eilte Sürbe, fu niel ftd) mit bepbctt Slrmeit nmfaffen ttnb fortintgeit läfft. Cz. brjme, bremeno, bremynko, aufeżek; Vind. breme, tovor, butora; Carn. breme; Sorab. i. bremo, briemio, bre-meżko; Sorab. 2. breme, bremesebko, bremuschko; Rag. bremme, bremmescze, bremenak; Croat. brème, bremescze, terb; Bosn. brimme, brimmesęe; Ross. ópcMH-CHit, o-xanua, oxanouiîa, aóy3a; (cf. Graec. cpóęrgia, cf. ramie). Brzemię czego, drew, słomy. Cn. Th. Tatarzy prebywają rzeki na brzemieniu jakim rózg. Boter. 466. ($(tfct)tne, wiązanie). Nakładłszy chłop brzemion na osła, wezbrał się w drogę. Ezop. 25. (pak, tłómoków, juków). Białe-głowe porodzone nie na czas dzieci swoje niosły brzemionami i ciężary. Tward. WŁ 259. (jak tłómoki jakie). 2). Brzemie kobiece, noszenie kobiet, płód w żywocie matczynym, bie tituttcrlidjc Siirbc, bie £eibcśfntd)t. Pierwszym on był zastąpieniem i brzemieniem matki swej. Otw. Ow.

252. Z synem podtcnczas brzemieniem chodziła. Oho. Ow. 361. ftc gtCltg mit tbitt fdjltwitger. Zastąpić brzemieniem. Otw. Ow. 115. Wstąpić w brzemię. M. Urzeß. 459. Postąpić w brzemię. Szczerb. Sax. 225. (ciężarną zostać, fcfyiMitgct werben; Ross. ÓepeMemsTL, oóepeMciiB.ta * pojęła. Rag. zâchi ń brernme). W dziewiątym miesiącu po zawitaniu Cezara, Kleopatrze brzemię się podnosi. Bard. Luk. 2, 25. (żywot rośnie). Brzemieniem którą obciążyć. Otw. Ow. 375. eilte fdmntitgcru; Ross. ópeMeiuiTŁ, oópeMCiiiiTb obciążać; Carn. brêjiti, vrejiti; Yind. fhroko storiti; LJosn. otruhliti, natruhlili. — 3). Brzemiona, ciężary wojskowe, bagaże, bflś ©epćicfe, bie 23agage. Równy będzie dział łupu i temu, który był w bitwie, i onemu, który pozostał przy brzemionach. Leop. 4. Reg. 50, 24. (przy tłómokach. Bibl. Gd.). — Brzemie, ładunek okrętowy, btc £rtbmtg, @fl)tffêla« bttitg. Żeglowanie to będzie z wielkićm niebezpieczeństwem nietylko brzemienia i okrętu, ale i dusz naszych. Budn. Act. 27, 40. (towarów. Bibl. Gd.). W ogólności « ciężar, właść. i niewłaść. * cokolwiek ciężkie, ciemięży, uciemięża, eilte $ürbe, eine Saft, etmaê $rücfenbc$, $efdm)erUd)e3. Mannę

zowią oracze pospolicie brzemieniem, bo padłszy na zboże wisi miód, jako brzemię, przy ździeble albo kłosie. M. Urzed. 446. Łotrowie ci niepotrzebne brzemiona ziemskie. Kosz. Lor. 39 b. eine unnu|e Srbeitlcifi. Brzemię to na mnie włożyłeś, zrzucić go z siebie nie mogę. Gorn. Dw. 15. Kto zbywa urzędu, ciężkie brzemię z siebie składa. Budn. Ap. 82. Gdy tak będzie wzajemna pomoc skojarzona, Łacniej i pewniej dźwigniemy brzemiona. Przyb. Ab. 45. Jarzmo moje jest wdzięczne, i brzemiaczko, a obciążenie moje lekkie. 4. Leop. Mat. 14, 50. brzemię moje lekkie. 3. Leop.— W. Post. W. 3, 449. Każdy swe nosi od natury brzemie. Wad. Dan. 493. Tam biedy tej brzemię, i trudów nieskończonych złożyć mamy. Tward. Wl. 90. Bóg mię karze za grzechowe brzemię. Auszp.

55. (®unbenlflft). Kto posiąga dobra, powihien nosić i brzemiona. Stat. Lit. 260. commoda et onera. Najuciążliwsze danin brzemiona. Nar. Hist. 4, 447. Dług ten niósł powinność, abo brzemię na wszystko wieś, przyszło zaś tego się brzemienia odkupować. Szczerb. Sax. 83. — *§. W starym zakonie proroctwo straszne, abo ciężkie, zwano brzemieniem. Budn. Jer. 23, 33. eilte fdjrectttdje

im 9(. eine Saft £ lt t \). Brzemię pustyni morskiej, t. j. proroctwo na puszczę morską. W. Jez. 24, 4. Leop. — Bibl. Gd. BRZEMIENŃOŚĆ, ści, z. brzemienia noszenie, zajście płodem, cieżarność, ciąża, Rag. brem-me, breghstvo; Ross. óepeMCHHOCTL; Eccl. ópeMemiocTB,

Ypi;KO!iomcnï<:, iicsift.i^MiocTK, iienpa^hHhCTBO, na/tottocie; \tnd. breinost, nofezhnost, 1'hrokust, 1’hrozhina; Sorab. 4. ćzecżkożiwotnoscż; Ger. bn§ ©djnictngerfepn, bie ©djtMttger* fdjaft. Ktoby niewiastę w czasie jej brzemienności bił. A. Zam. 494. Nic wszystkie znaki ciężarności tak pewne są, żeby z nich zawsze brzemienność prawdziwą poznać można. Krup. 2,217. BRZEMIENNY, a, e, ciężarem obładowany, Carn. brej, vręj; Croat. brej ; Boh. brezÿ, tćhotny; Ross. ópeMeHHbiil; Belaftet. Szczególnie o kobiecie, brzemienna, ciężarna, w ciąży, ciężka, fd)tMltgcr; Bosn. breghja, tego-tna, sbabna, otruhla, natruhla; Croat. breja, noszecha sena; Rag. breghja, tegótna, nossêchja, prisóbna, pri— sobniza; Yind. nofhezha, fhróka, teshka, v’ drugem pafi, ni fama na febe; Garn. nofhezha ; Boh. samodruha; Ross. ócpcMGHHaa, oupcBaTn.iaa; Eccl. nfusiieimj, öpeMCHHaa; Sorab. 4. cżecżkohżiwotna. Brzemienna, gdy się przybliża ku rodzeniu, boleje. Budn. Jes. 26, 4 7. Latona z Jowisza brzemienną została. Otw. Ow. 250. Skoro z nim brzemienną zostaje, zaraz staje się wolną. Star. Dw. 64. Ruta niewiastom brzemiennym płód w żywocie omartwia. Syx. 545. Paniom brzemiennym miętki się strzedz trzeba. M. Urzed. 210. Brzemienna była Dominikiem Stym. Birk. Dom. 3. Brzemienną być; Ross. upeBOiiocim,. §. Fig. transi. Obietnice w nadzieje brzemienne, a w sam skutek jałowe. Kul. Her. 484. (cf. Złote góry). Powietrze gorących par mnóstwem brzemienne. Przyb. Milt. 121. Grammat. słowa brzemienne, vocabula praegnantia, które do znaczenia właściwego znaczenie wyrzuconego per ellipsin słowa przyłączają, n. p. bodaj cię! on mój rodzony, (t. j. brat). 'BRZÈMIONONOSZ, a, m. tragarz, noszarz, Eccl.

ŚNY, a, e, Eccl. ópeMeHOHOCHTeaeirE, noszący brzemiona,

laftentragenb.

— §. ^rzeźny napis w talarze. Czack. Pr. 24. 9îaitbfd;vift. BRZEŹYSTY, a, e, brzeg mający, ttfcrtg, eilt Ufer, eine Stufte, einen Sîaitb fiabenb, raitbig, geräubert. Sorab. 1. bro-hatć. Mirty najlepiej się rodzą na miejscach brzeżystych. Otw. Wirg. 401. Brzeżyste zakręty Chaońskie. Otw. Ow. 540. Rzeki żaden hamować nie może, Której oblewa deszcz brzeżyste łoże. Petr. Hor. 2, 11. (ob. zabrzeżysty). Wrzody brzeżyste wydubniałe wychędoży sok kopru górnego. Syr. 402. Brzeżysty, bramowały, fimbriatus. Dasyp. Ml 3 b.

BRZEŚĆ, ścia, m. 1). miasto Litewskie, Brześć Litewski, eilte ©tabt in Sittljaueu, Citt^aittfd; Srjefc. 2). miasto Kujawskie, Brześć Kujawski, eilte Stabt in ©ufatńen. BRZEŚCiAŃ-SKI, a, ie, Brześciańskie województwo, niektórzy tak zo-wią Brzeskie Litewskie, dla różnicy od Brzeskiego w Kujawach; luboć drudzy przestają na przydatku Litewskie.

głosem ogromniejszym w uszy wpadać, tak, że się głos rozlega, grzmieć, huczeć, fdfmcttcntb ertönen, tönen, fdjiitet' tent; Vind. berzhim, fhumeti; Carn. sovçti, bobnim, fhvćn-klâm; Eccl. 3BeirBTb, Ross. 3Łnum>; Sorab. 2. fnisch, żwarzasch; Sorab. 1. zencżżu. Weź mój oszczep, niech mi uderzona Brzmi tarcza Kabaita w Turze zawieszona. Kras. Oss. A. 2 b. Ucichły brzmiące trąby. Pot. Jow. 51. Brzmiący* głośny, głośno odbijający, tölteilb, laut Uiltgeitb, fffialieitb. Sorab. 1. zencżżacżć, zencżżate; Vind. glal'ovitcn, svenzhezhen, pojezhen; Ross. 3ByuHbiił, rpoimiu, sbimibift, 3B0iiKÜt, 3B0iuiaTbiîî. Cytra brzęcząca i arfa brzmiąca. Zab. 4, 395. Brzmiąca wdzięcznie lira. Hul. Ow. 101. Brzmiący ogień. Torz. Szk. 110. Brzmiące dowody osobliwą moc mają ku namówieniu. Kosz. Lor. 58. b. (brząkające, brzękiem pieniężnym wsparte). — W ogólności, brzmieć, głośno wpadać w uszy, pr.etimpr. laut tönen, ertönen, ftalleit, tuteber Italien, îltltgcit. Na nabożeństwa odprawę święcony brzmiał Cytheron. Otw. Ow. 134. Już brzmi muzyki wdzięczna harmonia. Auszp. 18. Ustawicznie mu brzmią w u-szach słowa pańskie. Rej. Ap. 22. Kto usłyszy, zabrzmi mu w obu uszach jego. Ribl. Gd. 1. Sam. 3, 11. (zadzwonią mu obie uszy. Budn.). Brzmi w ustach obywatelów imię jego. Teat. 4. b, 127. W samychże uściech waszych z pochwałą brzmią chełpliwe ich tryumfy. Pilch. Sali. 172. Patrzała, zkądby brzmiała tak rzetelna mowa. Otw. Ow. 193. Diabelnie po Warszawie brzmią nasze sprawki. Teatr. 14, 9. (gruchnęło o nich, głośne są). Niewątpliwe wieści brzmiały, że się wszystkie wojska ruszały. Tward. Wl 106. Niech brzmi głos wojny na twierdzach rach, Niech go usłyszą mocarze po górach.Aras. Oss. A. 2 b. Niechaj kochana, wybrana wśrzód wiela, W twych pieśniach wdzięcznych nam zabrzmi Bragela. Kras. Oss. R. 3 b. Muzyka brzmi. Oss. Wyr. W domu brzmi, w mieszku głucho. Oss. Wyr. (panisko hula, a dłuży się). Brzmieć czym, Ö0U Cttnaśl nucberljallcu. Wieże psalmami brzmiały. Sk. Bz. 802. Lasy brzmią rozkosznym pieniem. Kolak. W. B. 3. Chwałą boską brzmi na wieczne lata, Wielki krąg świata. Groch. W. 31. — §. Brzmieć* dobrze w ucho wpadać (choć i bez dodatku; dobrze), fltttgen, uwiń Ringen. Brzmi to słowo; owo zaś nie brzmi. Oss. Wyr. — Z sobą brzmieć, z sobą się zgadzać harmonijnie, jttfanttnen Ringen, liarmimirat. Postępki jego nie brzmią z jego mową. Oss. Wyr. §. Brzmieć, opiewać, lauten" beä 3nl)alt3 fetpt. To oni tak zgoła wykładają, jako słowa brzmią. Baz. Hst. 224. Dokument ten tak brzmi.— Słowa dwójbrzmiące, dwojako znaczące, obojętne, jroeöbeutige SBörter. Młody daje się słyszeć ze słów-

Nies. 1, 182. Brześciańscy kasztelanowie, ib. 240. 8ittl;au* if$ 23rje3c angel;cnb, £ittl;auifcl; SrjeScer, junt Unterfcl;iebc non bent 5vltjat>ifćf;eit; bod; tottb and; Ijier Brzeski mit bent3uffl|C BRZMIEĆ, brzmiał, brzmi, §. 4). nijak, nied., zabrzmieć dok., Litewski gebraucht. Biblia Brzeska, Radziwiłowska, w Brześciu Litewskim drukowana.

BRZESTAN, a, m. ob. Bluszcz poziemny, ®rbepl;eit, Slov. bfećtan, Hang. borostyan. BRZESTAŃOWY, a, e, Slov. bfećtanowy ob. Bluszczowy.

BRZESZCZOT, a, m. sama głownia nożowa, kordelasowa, nieoprawna, bie SDîefîerRinge, Ipirfdffangerfltnge, otme (Siitfaf* fttltg. Naukać bez obyczajów jest jakoby nóż bez okładzin, który jednćm słowem zowią brzeszczot. Glicz. Wych. L. 7 b.

BRZESZCZYĆ sie, BRZESZCZY sie, zaimk. bezosob. brzask się pokazuje, có bdiitiitcrt (bcś 9D?orgen3), bie SWorgenbant* meruitg brid;t alt. Cn. Tli. 48. (oh. Świtać), Iioss. 6pe3>KiiTi>-ca, 3aópe35KiMOCb; Vind. berslii, fe deni; Boh. rozbfes-kuge se, zabrezkuge se, poćjna switati.

BRZESZNIK, a, m. z Rusk. breszet * szczeka; pies zwic-rzynny, gończy, ogar (ob. Brzechun), eilt 3agbfiunb. Za psa brzesznika zwierzynnego trzy ruble groszy. Stat. Lit. 396.

BRZEŹANIN, ina, m. 1). nadbrzeżanin, na brzegu mieszkający, Eccl. ópcro>KHTc.ib; eilt fôüftcubetnofmer, ttferbetnolnter.

2). z Brzegu, miasta Szląskiego rodowity, eilt 33ricgci\ W rodzaju żeńsk. BRZEŻANKA, i, eilte Sricget'iltlt. BRZE-ŻAŃSKI, a, ie, od miasta Brzegu, Sriegcr*. Cz. breżsky.

BRZEŻEK, żka, m. zdrbn. rzeczowa. brzeg, eilte Reine 5ÎÜ* ftc, ein Reiueś Ufer, ein Reiner üîaitb, eilt 9ïditbd;eit, Ross. óepwKeKS, ócpejKeueicb; Sorab. 1. brożk.

BRZEZINA, y, z. BRZEZINKA, i, z. zdrbn., lasek brzozowy, citt 23irfcugel)ölje, 23irfenfyat;u, 23irfcmualb; Roh. brezyna,

mu-

Ross. ôcpe3HMKT», óepc3iiaKii, 6epe3HiiacKL; Vind. bresou liefs, vresje; Carn. bresjo; Croat. brezèvina; Sorab. 1. briefena. §. Drzewo brzozowe, drewno brzozowe, 33ir* feitbaitnt, 23irfent;olj, 53ir!ett. Cz. bfezowj, brezowka, brezy;

Vind. vresovinna; Carn. bresovina; Ross. óepe3ima. Kora młodej brzeziny jest gładka, biała, i lśniąca się. Kluk.

Roił. 2, 13. — Transi, brzezina bierze się za rózgi ku chłoście, n. p. Najlepsze na upór lekarstwo brzezina; brzezina napędza rozumu do głowy. Oss. Wyr. 23tt'feitrutl;c.

BRZEZINY liczb, mn., miasteczko Polskie knapy i prządkami sławne, gdzie najwięcej sukna robią. Petr. Hor.

2, G. 3. ein ÇoïntfôeS ©tdbtctyeit. BRZEZIŃSKI, a, ie, od miasteczka Brzezin, Srjcfilter*. Brzezińskie sukno. Petr.

Hor. 2, G. 3. Brzezińskiego sukna postaw. lustr. C. L.

Piwo Brzezińskie. Syr. 946.

sarne

BRZEŻNY, a, e, brzegowy, należący do brzegu, Ufer», $tb fielt *. Slov. brehowÿ, breżny, Cz. breżnj; Ross. ńepero-bhh, óepejKHbiil. Brzeżny rak. Otw. Oiv. 622. (po brzegach żyjący). Na brzeżnym siada potrawie. Zab. 9, 17.

Rośl. 2, 36. bte ©arten * Ulme. Carn. barst, bręst; Vind. brest, brestvu; Croat. breszt; Bosn. brist; Slavon. brist; Rag. brjćs; Cz. gilm; Sorab. 1. ulmowć drewo; Ross. HJearE, H.iLMa. Brzost, drzewo bardzo wielkie i grube, mające pień wysoki, a wierzchołek okryty licznemi gałęziami. Jak. Art. 3, 155. Brzost winem odziany. Otw. Ow. 393. (po którym się wino pnie). BRZOSTOWINA, y, i. brzostowe drewno, brzostowe drzewo, brzostowy las, UlmettMj, Ulmenbaum, Ulmcumalb, Ulmen*; Carn. barstje; Vind. brestje, brestouje, brestou liefs, bresten liels; Croat. bresztovina, bresztoyje, breschische; Rag. brjestovina; Ross. HJbMOBHinrB. BRZOSTOWY, a, e, od brzostu drzewa, Ulmen*; Bag. brjestov, brjestni; Croat. bresztov; Dal. -bresztni; Rosn. bristov; Boss. HabMOBLiil. Brzostowego drzewa jeden rodzaj rośnie wysoko i szeroko, a ten pospolicie brzostem, drugi rodzaj mniejszy wiezem zowią. Cresc. 457.

kami dwójbrzmiącemi. Mon. 74, 139.— Głoska brzmi BRZOST, u, m. drzewo, ulmits sativa, odmiana tylko jest jak* wymawia sie jak: n. p. j Francuzkie brzmi jak z wiązu pospolitego, uitni campesłris. Jundz. 178. Kluk. Polskie. — §. 2). czyn. brzmieć, wydawać brzmienie, czyli głos brzmiący, ertönen lajfctt, ein ©etön prett lajfett. Brzmi (ptak) dzwonek. Ban. 24 b. (wydaje ton brzmiący, Idfft ein ©chine (töten). Wyrojone pszczoły brzmią koło ula, nim się ruszy matka. Jabi. Buk. J. 2 b. (brzęczą, fie fumfCtt).

W prawie ćwiczony ojczystym zwyczajem, Brzmi on posępnym głosem w ratuszu za najem. Hul. Ow. 93. Nieśmiertelnej cbwały Ja szukam, żeby mię świat brzmiał i głosił cały. Min. Byt. 3, 75. 1). BRZMIENIE, ia, n. BRZMIA-CZKA, i, z. dźwięk, brzęk, chrzęst, fdjmetternbcö Gölten,

©ctime. Ross. 3ByunocTb, sbohkocti». Brzmienie instrumentów pochodzi z wzruszenia powietrza. Boh. Diab. 60.

Uderzywszy jaki ciężar o ziemie, słyszymy brzmienie niejakie. Rog. Dos. 1, 233. Na brzmienie gitary pląsały Ku-pidyny. Weg. Mar. 1,141. Mieć w uszu brzmienie, abo piszczenie. Sien. 88. klingelt trt bcu Oljren. Zawsze w domu brzmiączka, zawsze huczno, ©au3 itnb 23tau$ im tpaufc.

2). Brzmienie, ‘BRZMIENNOŚĆ, ści, z. opiewania treść, BRZOZA, y, z. BRZÓZKA, i, z. zdrbn. drzewo leśne, nieco co pismo zawiera, tenor, ber 3ntyalt (tWC ettttaS lautet).    większej, jak śrzedniej wysokości. Kluk. Rosi. 2, 13. btC

Boss. co^epacaiiie. Protokołu tego takowa jest brzmień-    23itfe, Sax. Inf. 23arfc, Holl, berke, Svec. biürk, Anglos.

ność. Dyar. (Ir. 157. — II. BRZMIEĆ, brzmiał, brzmieje,    bcorce, birc; Angl. birch; Cz. brjza, Slovac. breza; Vind.

brzmi, nijak, nied., nabrzmieć dok., nabrzmiewać, kontyn.    bresa; Carn. bresa; Croat. brez, breza; Sorab. 1. briefa,

puchnąć, nabiegać, fdjmelleu, aulaufCtt. Naczynia liemoro-    brefa, brćfa; Sorab. 2. brâfa; Ross. 6epe3a, 6epe3Ka.

idalne, kiedy brzmieją, te brzmiałość hemoroidami zowią.    Brzoza z pośrzód muru się ryje, Aż wierzch ku górze

Krup. 2, 62. Pompej, gdy brzmią z razów piersi mu i    wybije. Dar. Lot. 11.— Przysik. Dobra kozie brzoza. Cn.

kości, Nie traci swej ozdoby, powagi, wdzięczności. Luk.    Ad. 162. (dobra koza na wrzosie; dobra psu mucha; do-

Rardz. 146.    bra Matyaszowi plotka; takiemu takie). BRZOZOWATY,

1. BRZOSKIEW, BROSKIEW, kwi, z. z Łac. brassica, Graec. a, e, na kształt brzozy, do brzozy podobny, bttfidjt, lut* ßgctaxy, kapusta. Syr. 1049. tot, Rag. brosqua; lenälmltd», birfenartig. Tr. BRZOZOWN1K, a, m. ob. brzo-Vind. brofque; Rosn. brosqua, vraset, kupus; Croat. ze-    zowy sok, 23trfeit * V)affet. Klecz. Zd. 67. BRZOZOWY, a,

lye; Slavon. vèrza; Carn. brelqua, ohrovt; Sorab. 1. kaw.    e, od brzozy, Sttîeu*; Cz. bfezowÿ, Slovac. brezowi; Carn.

Brzoskiew ogrodna, kapusta czarna, 23taunfold. Syr. 1110.    bresov; bręsne; Vind. bresou, bresen; Croat. brézov; Soll rzoskiew polna, dzika kapusta, wielkierz, Ursin. Lamp-    rab. 1. brefowé; Boss. 6epe30Bbin. Sok brzozowy, na

sana, Slcfetfotyl, ftetuW/l, nulbct to- Syr. 1097. Brzoskiew    wiosnę zebrany, trunek niezły.    Kluk.    Dyk. 1,    70. (ob. O-

morska, kapusta morska, Rrassica marina, Soldanella,    skoła), 23ttfcmMffet, 23trfenfaft;    Vind.    bresova    voda; Boss.

93îcetttttubc, 50îeetolôtfd;en, ©olbanellen. Syr. 1117. niektórzy    6epe30Bnua. (Cz. et Slovac. Bfezen, miesiąc Marzec, w

krcicą zowią. Ma.cz. — 2. BRZOSKIEW, BROSKIEW, kwi,    nemż brezowa woda tece). Brzozowe drzewo, brzozowy

z. * BRZOSKWINIA, i, z. BRZOSKWINKA, i, z. zdrbn.    gaj od. Brzezina. Brzozowa hubka; Ross. 6epe30BHh"b. Brzo-

drzewo i owoc, od Perskiej ziemi zwane, Persicum ma-    zowa skóra, Boss. óepccTa; z brzozowej skóry, Ross. 6c-

lum. Sien. 134. Cr esc. 508. bet ^fttftcPaitm, bte ^ftrjtd;e;    pecTHiibin; powlec brzozową skórą, Boss. óepecTHTb. Chło-

Cz. breskew, broskew; Vind. breskou, bresque, breskva,    piec zsiniał, ospa się zlała; wygląda jakby brzozową skórą

breskovu drevu; Carn. brezkva, brezka, brçsqva; Croat.    powleczony. Perz. Lek. ó!5.    Brzozowa skóra z drzewa

brezkve, brezkva; Dal. braszkva, praszkva; Hung. baratzk,    odarta, Eccl. CKa.ia; (ob. Skała, skadłubina). Koszyk z brzo-

barazk; Rag. präskva; Rosn. prasqua; Slavon. briska, bris-    zowej skóry, Ross. necTcpa, Tja3Ti, TyaaoKb.    §. Prze-

kovo dêrvo, septelia; Sorab. l.breska, brescżżina, brios-    nośn. brzozowy sok, brzozową    wić,    chłosta    rózgą brzo-

ka, perschk; Ross. ópocKBima, nepcHKi, mcniaja. Brzo-    zową, 2îutljenfd)ldge, bte 9îutl;e,    ©triage. Z prostoty popi-

skwinie dwojakie są: w jednych mięsiwo pestki mocno    sze się wręglami dziecina, aż    matka łaje, gromi, a pod

się trzyma, te są samce; w drugich gładko odstaje, a te    czas brzozowym zmywa sokiem pstrociny bez ługu. Łącz.

sa samiczki. Kluk. Ilośl. 1, 154. Komput z brzoskwiń    Zw. 23. Dębowa wić uczy robić; a brzozową rozum dawa.

opiekanych. Wiel. Kuch. 559. BRZOSKWINIOWY, a, e, Rys. Ad. 11.

od brzoskwini, pftrfid) * ; Cz. breskwowÿ, broskowy; Croat. BRZUCH, a, rn. ‘BRZUCHO, a, n. część ciała zwierzęcego, brezkveni; Eccl. ópockbhhhlim; Boss. nepciiKOBLin. Brzo-    pod piersiami zawierająca kiszki i inne wnętrza. Zool.    68.

skwiniowa gałązka. Cresc. 508. Brzoskwiniowy kwiat.    Krup. 2, 12. bet Sand;, Cz. briclio, brich (od branj, ze

Teat. 37, 148. Wino zielonawe, tego szacownego gatunku,    do sebe pokrmy bere Roza). Slovac. bruch, brucho,    bri-

który to brzoskwiniowym zowią. Kras. Podst. 1, 19.    cho; Sorab. 1. briuch, bruch; Sorab. 2. bruch; (cl.    Cer.

35

BRZMIEŃ - BRZOSKWIŃ.

BRZOST-BRZUCH.

185

Słownik Lindego wgd. 2. Tom I.

186

BRZUCH.

BRZUCHACZ - BRZUCHÓW.

YfTKBOHeil-

Gr. y aotpt/zapyta żarłoczność. §. Personif. brzuch,

YftT.KOMO-

BRZUCHATY, a, e, z

_    ■ Yû®Kono-

cierpieć bolenie brzucha. BRZUCHOCHÜDNY, a, e,

BRZUCHOMOWCA, y,

m.

Srnft; Lat. bruchus; Gr. ßpoxw)-, Ross. 6pioxo, qpeno, yipoóa, îKHBOTt ; Vind. trebuch, tribuh, zbrevo, zhrôvu, (trzewa); Carn. trebuh; Slavon. têrbuh; Dal. tarbuch; Croat. terbuh; Rag. tarbùh, vtrobba; Bosn. tarbuk, trribuk, trri-buh, terbuh, cf. vet. Francon. buch, buh; Svcc. buk; Dan. bug; Cz. bachor * brzuszysko, cf. bachur). Brzuch, abdomen, idący aż do członków wstydliwych, zamyka żołądek, kiszki, wątrobę, śledzionę, nerki i pęcherz. Kirch. An. 2. Dzieli się na wyższy, ObcrBattd;, po wyżej pępka; śrzedni około pępka, SOtittellmud), 3M>elband;, i niższy abo dolny, idący aż do członków rodzajnych, Unterband;. Kluk. Ziu.i, 48. W brzuchu kruczy, kluka, warczy. Dudz.

20. Ross. ypnaTL. Gryzienie brzucha, brzuchobolenie, Croat. madron, Sand;fd;merjen, Scibfdpnerjctt. Brzuchem mówić, brzuchem mówiący. Boh. Diab. 2, 127. ein Sand;* rebner. Na brzuchu leżeć, twarzą na ziemi; Eccl.

HHU.H, iiiikomTj, HH'iKOMT>, (oppos. wznak). Brzuchem do gói’y leżeć * próżnować. Slovac. Prov. Lalmuf si na bru-cho, a chrbtom sa prikrit, na brzuchu leżeć a grzbietem się przykryć, male jacere, car er e lectisterniis. ■— Slov. Prov. Chrbtom ge k’ ohnu a bruchom k stołu; grzbietem do ognia a brzuchem ku stołowi, est fortunatus. Brzuch gruby, Ross. ny30; Gall. la panse. — Ciało szarańcze wszystko tylko brzuch. Zygr. Pap. 224. Utonął w brzuchu. Cn. Ad. 756. (kafdunowaty, brzuch ma nad miarę reszty postawy). Z brzuchem, jak kupcy po świecie biegają, a żebrać się nie wstydzą. Sk. Dz. 597. Brzuch tłusty, ma leb pusty. Źegl. Ad. 25. Cn. Ad. 47.    §. Brzuch, żołą

dek, kałdun, z szczególnym względem na jedzenie lub żarłoćtwo, Sand;, Sîagen. Mięsną strawą chciwe brzucho nafasował, alvum. Zebr. Ow. 378. Tercus swe w swe brzucho wnętrzności fasuje, ib. 157. Głodny brzuch uszu nie ma. Klon. Wor. praef. Brzuch nie słyszy. Cn. Ad. 97. (nie słowami się nakarmi; słowa nic tuczą). Dla brzucha w ogień wleźć, dla pożywienia wielką prace podjąć. Mącz. Pójdą oni spać, brzuchy głodne mając. J. Kchan. Ps. 84. (mit fwngrigent Śłagcn). Co w brzuchu, nikt nie widzi, co na grzbiecie, na to wszyscy oko mają. Dwór. E. 3. Bezdenne żarłoków brzuchy. J. Kchan. Ps. 20. Gdzie są boż-kowic, coście z ich ofiar swe brzuchy tuczyli. Groch. W.

17.    Trudno zażyć jednego na dwoje god brzucha. Pot. Arg. 325. Z jednym brzuchem na dwoje gody. Cn. Ad. 1330. (za jeden ogon dwie liszki. Nienasycony, więcej chce brać niż udźwignie). Brzuch, wór dziurawy. Cn. Ad.

18.    (zawsze potrzebuje). Gość z brzuchem tylko i z zębami, godzien siedzieć jest z osłami. Cn. Ad. 265. (brzu-chopas). Brzuchowi dogadzam Eccl. upeBOyroac^aio, qpe-BOHCiiciOBCTByio, Gr. yactpiÇo), yaGtpifzapyw.

(TOKMTKO, .

w żarłoctwie zatopiony, obżartuch, eilt Saud;btener, ber Woff ttttt feinem Sanćhe bcfdfdfttgt tft. Brzuch, bęben, pijanica, utratny żarłok. Mącz. Krcteńscy zawzdy kłamcy, zły zwierz, brzuchowie leniwi. Dudn. Tyt. 1, 12. brzuchowie gnuśni.

1. Leop. Tyt. 4, 12. faule Sänd;e, fiutlj. Brzuch, wilk, rosomak. Cn. Ad. 756.    §. Przenośn. brzuch, wnętrze, pę-

katość, opukłość dzbana, flaszy i inszych statków, miara wnętrzna, abo plac, w który się może co wlać, abo

wsypać. Cn. Th. 1275. ber Saud; ctitcö ©efäßeä, einer gla* fd;e, bannen, f.tn. BRZUCHACZ, BRZUCHAL, a, m. (Cz. brichae, bfichaćek; Sorab. 1. bruchacż; Vind. trebufhnik, vampnjak, mastnik, vamp; Ross. ôpioxaui, ôpioxaaii, ny-3,aHï; Rag. tarbusegnak). Człowiek z potężnym brzuchem. Kpcz. Cr. 5, p. 139. kałdun, ein btefer üffianft, ein 2)t(f* band;. I co lata i co pływa, tkaliście w się brzuchacze. Brud. Ost. C. 2. ventri dediti. — BRZUCHÂCZKA, i, z. kobieta z dużym brzuchem, eilte 3)tcftuaitfttge, ©tdMitdftge. BUZUCHACIEĆ nijak. nied. pekacieć, grubieć, brzucha nabierać; Slovac. bruchatit, Cz. brichatjm; Ross. 6pioxa-t-btł, oôpioxaTUTL, qpeBarMb, onpeBaiijTŁ; Rag. otar-bùsciti ; Mitd;tg werben, einen Sand; befonttnen. BRŻUCHA-TOŚĆ, ści, z. pekatość, bic Sand;igfett, Eccl. iiiCHÏe cięzarność, brzemienność.

brzuclicm wystawnym, btifMitd;tg, waitfttg; Cz. brichatÿ; Slovac. bruchat; Sorab. 1. briuchaty; Ross. ôpioxarbiM, 6pioxacTLiM, KyöoBaTMH, yrpodncTLiii, upceaTLiil, nysarbitł; Vind. trebufhast, vampast; Bosn. tarbusejat, trribusejat, terb.uscjasti; Croat. terbussaszt; Rag. tarbusejast, tarbusc-gnjâk; Eccl. qpÇBiiCTbw. Człowiek brzuchaty, otyły. Perz. Cyr. 3, 179. Brzuchaty, jak kadź. Mon. 70, 177. (cf. Pod-sędek). Brzuchata żaba. P. Kchan. Orl. 1, 169. (ropucha). Brzuchaty dzban. Fr. *§. Brzuchata klacz * źrzebna, trdd)* ttg. Gdy już klacz będzie brzuchata, nie trzeba jej chować ani bardzo tłusto ani też chudo. Cresc. 516. *BRZU-

CHOBOLEME, ia, n. bolenie brzucha lub w brzuchu, Ross. qpeBOóo.i'BHie ; Sand;fd}merscn, getOfd;metjen. Eccl.

HT.TII,

na brzuchu chodzący, czołgający się, auf bCHt Sand;e ge* fyeitb, fned;enb. Pełno wszelkich zwierząt czteronogich, brzuchochodnych i latających. Herb. Art. 130. reptilia. — ‘BRZUCH0D0GADZAN1E, ia, n. służba brzuchowi, bet 33aud;btenft, bic Sand;pflegc, Ross. qpeBoyroAie. Dogadzający brzuchowi Ross. upeBoyro/uniKB, bet Sandfbjeiter, Cz. bachornik ; tu rodź. zeńsk. qpeBoyro/uiiiua, btc $and;bteitc* rinn. BRZUCHOGADACZ, a, m. gadający brzuchem, ber Sattdfreblter, Ross. qpeBOBH-maTe.iŁ. Zebr. Zw. 165. Zab. 13, 10. Mon. 76, 107. ‘BRZUCHOGRYZIENIE, ia, n. gryzienie w brzuchu, Vind. zhrevogris, zhrevobol, trod, Sand;fd;nctbcn, Sctbfdptetben. ‘BRZUCHOLUBNY, a, e, lubiący brzuch, DaurfHieDenb; Eccl. qpeBoaioöiiBBnl. BRZUCHOPAS. a, w. pasący brzuch, żarłok, ein Sandpndftcr, ein greffer; Cz. brichopńsek; Slovac. bruchopas, bruchopasck. Gość brzuchopas, bez rozmowy, z brzuchem tylko i zębami. Cn. Ad. 265. w rodź. zeńsk. brzuchopaska. BRZUCHOPASTWO, a, n. żarłoćtwo, *o-źrzalstwo, Eccl. Yp-EKooKira^eiiie, Yfn>KOneiKTOBh(TKO, fütteret;, greflfndft. “BRZUCHOPŁOŹiNY, a, e, na brzuchu się czołgający, auf betu 33aud)e friedfenb. Wąż brzuehopło-źny. Otw. Ow. 543. BRZUCHOWY, a, e, brzuszny, od brzucha, do brzucha należący, Sand;*; Croat. terbussni; Ross. ópioiiiHbiH, qpeBHMH. Wewnątrz brzucha skóra brzuchowa, peritonaeum, bie ®arml)ant. Kluk. Zw. 1, 48. Myszki brzuchowe, które okolicę brzuchową otaczają. Krup. 4, 72. Pokarm gębny, zębny, brzuchowy. Zrn. Pst. 3,

83. b. Ty lud ten do rozpusty i wygody brzuchowej

wiedziesz. Pitnin. Kam. 502. Starał sie jedynie o brzu- . milszego człowiekowi, jako światłość, a nic brzydliwszego chowe dobra. Kosz. Lor. 95. Kochają się w nieczystości    ani szkodliwszego, jako ciemności. XV. Post. Mn. 252.

i służbie brzuchowej. Sk. Żyw. 4, 144. BRZUSIEC, śca,    Po tej zbrodni król mężobójca wszytkim Poddanym stał

m. BRZUSZEC, szca, m, ‘BRZUSZCZE, a, n. wydatna    się przemierzlym i brzydkim. Groch. XV. 263. Rzuci się

pękata część jakiej rzeczy, wypukłość. Dudz. 34. b(t$ 23rtU*    nań swojemi usty brzydliwemi. Kraj. Chim. B. 2. b.

cfytge Alt einer 0(td)e. Brzusiec u palca, bk ^tttßerfitppe. Le-    Swe języki brzydliwe Wprawują w ustawiczne swary nie-

karz ma wziąć prawą rękę choremu i położyć palce czte-    zgodliwe. Otw. Ow. 232. Nie była brzydniejsza porażka

ry ręki swej brzuszcze na serdecznej żyle, tak żeby pier-    nad tę tam. Fal. FI. 26. Jakżem się brzydko oszukał,

wszy palec brzuszczem leżał podle samego stawu dłoni    Teat. 7, 92. Wcale fałszywą mu dałeś nowinę! brzydkoś

kości. Spicz. 209. Sien. 599. Brzuszcza u palców i nóg    się zawiódł. Teat. 48, 15. BRZYDKOŚĆ, BRZYDLIWOŚĆ,

w kąpaniu się marszczą. Petr. Wod. 41. Już i mięso    BRZYDNOSC, ści, z. mierzioność, obrzydliwość, btC $ćtfi*

opadło, stoi goła rana, Ciecze otok, spłynęły brzuśce.    Itdjfeit, ©arfttgfcit, 3U>fcl)cuM;Fett, (Sfcftmftigfctt, ber (ffel;

Bardz. Luk. 168. Brzusiec u dłoni, mięsistsza wypukłej-    Cz. ohawnost, ohawa; Dal. gardnoszt, gnussota; Croat.

sza częśc, ber erhabnere fktfcl;tge îfyetl ber ilttnenbtgen $anb.    merszkocha; Vind. gerdust, groslivust, ostudnust, fpor-

Brzusiec noża, miecza « ostrze wypukłe, bte battdjige    nust; Garn. gnufia, gnufóba, ostudnost; Ross. 6pe3rjH-

@d;uctbe. (Slavon. bêrrk * śpica nożna). Miecz tak wy-    boctł, mycnoCTL, AypHOCTL, Aypnoia, Mep30CTB, CKBep-

hartowany, iż od jego brzuszcza Pękać musiały ostrza i    hoctl, CKBepHOTa, npirropHOCTt; Eecl. ritycE, riiKci^nocTi»

pancerna tłuszcza. Przyb. Milt. 186. Lecz i tylec noża    cnyita; (Cz. bridkost* ostrość; Yind. britkust » a), gorzkość;

można nazwać brzuścem, skoro on wypukły, jak n. p.    b) tęsknota; Carn, britkust »-gorzkość; Croat. bridkocha, brid-

u siekiery. BRZUSKA, herb, krzyż a u spodu drzewo.    koszt = ostrość; Bosn. bridkost * mordacitas; Eecl. ópiiAOCTŁ,

Kurop. 3, 9. ein Stoppen. BRZUSZEK, szka, m. zdrbn.    ocrpocTL Bityca, ropecTB, ocTpo5Ke.rac acrimonia). Słodkość

słowa brzuch, bek 23aitdłd;en, 23anc^elćf;eit; Cz. brissko;    tych roślin czyni brzydkośćżołądkowi, a taki wracanie. Spicz.

Sorab. 2. bruschk; Rag. larbuscjaz, tarbuscich; Bosn. trri-    458. Niepojęta imienia chrześcijańskiego u Turków brzydli-

buscjak; Croat. terbussecz; Eccl. upeBCue, upeBije, ate-    wość. Kłok. Turk. 37. (ohyda, ohydzenie). Zawsze się brzydził

ÆyAOKï. Pankowie z tłustym brzuszkiem. Brud. Ost. E. 10.    mówić z białogłowami, i tak od nich uciekał, jakby miał

Na opasłym brzuszku swoim. Teat. 33, d. 82. Szor lisów,    jakąś widzieć je brzydzoną brzydkość. Wys. Al. 51. Wbrzyd-

brzuszkow. Ern. 1471. BRZUSZNY oft. Brzuchowy. BRZU-    liwościach dusza ich kochała się. Budn. Jes. 66, 3. (w

SZYNA, y, i. biedny brzuch, ein clettbcr flrmfceltger 2toud).    brzydkich postępkach, ©reitcltlJaten). Wspomnienia niego-

BRZUSZYSKO, a, n. nieskładny, nieforemny brzuch, eilt    dne brzydkości Nerona. Sk. Dz. 67. Brzydliwości Egipt—

ungefragter 23rtlt(fy; Bosn. trribuscina, veliki trribuh; Rag.    skie będziemy ofiarować Panu? YV. Exod. 8, 26. (obrzy-

tarbuscina; (Ross. ôpioxomma * żołądek przeżuwających).    dliwość. Bibl. Gd. bte ©renet ©gppteik. 8utl).). BRZYDNĄĆ

BRZYD, u, m. obrzydliwość, brzydota, paskudność, sromota,    nijak, niedok., zbrzydnąć, obrzydnąć, zbrzydł, obrzydł dok.,

b«î> tpäffltcfye, fêfellmfte. Ofiarując Chrystusa, krzyżuje go    mierznąć, brzydkim czyli obrzydliwym się stać; Ross. Ayp-

z żydy, Łakomstwem, wszeteczeńshyem i inszemi brzydy.    H'BTt, nOAypm&Tb, Mffltd) rccrDett, garfttg werben, junt ©fet

Pot. Pocz. 429. BRZYDAL, a, m. człowiek brzydki, etn    werben, ancFeln. Pobożnemu niebieskie dobra smakują, a

£mffltd)er; Ross. MepsaBen.’B. Ten brzydal, gdyby snop gro-    ziemskie brzydną. Sk. Kaz. N. 125. Kto się sobie bardzo

chowin. Teat. 32, ft. 7. Cz. ohawnjk. (Cz. bridil * zgubi-    podoba , drugim obrzydnie. Cn. AJ. 400. Potwarca się

ciel, niszczyciel). BRZYDKI, a, ie, BRZYDLIWY, BRZY-    gorliwym nazywa bezwstydnie, Gnuśny leniuch spokojnym,

DNY,a,e, Brzydko, Brzydliwie, Brzydnie, przysłk., mie-    że w ospalstwie brzydnie. Nar. Dz. 3, 127. Twej cno-

rziony, omierzły, fyäffltd;, garfttg, aBfÆeitM), CcM;aft, fdjeuS*    cie miła chwała, lecz taki obrzydły, Który ją niepra-

Itd); Cz. ohawnÿ; Slavon. mêrzak, ruxan, opâki, nager-    wemi oczernia kadzidły. Kras. XV. 64. Modlitwa niezbo-

dan; Croat. rńsen; Yind. grosliu, gnufitliu, gerd, fporn,    żnego obrzydła będzie. XV. Prov. 28, 9. (obrzydłością

skurn, ostuden; Carn. gèrd, gerdin, gnufnó, fporne;    będzie. Budn). BRZYDNICA, y, z. kobieta brzydka, obrzy-

Sorab. 1. rofny, rożne, tamanitć; Ross. Aj^puLiii, Mep3- dła, obrzydliwa, mierziona, eine    ©arftige, ©fettwfk.

ckm, Mep30CTHHÖ, 6pe3rjiHBUii, raAKin; (Cz. bridky -- acu-    Wiem, że tej brzydnicy kochać nie będzie mógł. Teat.

lus, opimus, Slovac. bfitkÿ s austerus; Carn. britke, brit—    55, d. 29. Może ta brzydnica jeszcze raz się odmieni, ib.

kótne, amarus, acerbus, acutus, cf. Gr. ßgtöco, Yind. bri-    31. BRZYDNIK, a, rn. człowiek brzydki, brzydal, ob-

tek > amarus, Vind. brietki s asper, durus; Yind. britko, mierzły, ettt    ©arfttger, (Eîellmfter. Nazywasz mnie

britku s anxius tęskny.— Rag. brijdki, brijtki; Dal. bri-    wszetecznicą, ty koźle, brzydniku. Past. F. 114. Uczmy

dak; Croat. bridck, Bosn. bridak, gljut; ltal. brusco * Lat.    się gardzić temi brzydnikami, którzy nas tak srogo drę-

acer, acerbus, acutus). Brzydka była jak diabeł. Teat. 30,    czą w miłości. Teat. 29,58. BRZYDOTA, y, z. brzydkość,

36. Wrzody i choroby brzydliwe a mierzione należy za-    obrzydliwość, bte ©rtrfttgîeit, .fmffïtcfyfett, 2lb|d)culicl)feit. Cz.

krywać. Gliczn. \Vych. G. 4. ft. Niebiosa nie są czyste    ohawatèla, nechutenstwj ; Croat. gnyusz; Vind. merkust,

przed oblicznością bożka; tym więcej obrzydny a nieu-    gnufnota, gnufnobstvu). Wdziękom tylko należą ofiary

żyteczny człowiek. 1. Leop. Job. 15, 16. brzydki. 3. Leop.    serca; brzydota zaś i zgrzybiałość niech złotkiem najmuje

ib. Pyszny każdemu się przykrzy i bogu jest brzydliwy.    sobie przychylność. Teat. 14, 103. Na coż Wc Pan tych

Biał. Post, 161. (tft bem §errn eilt ©reuel). Nic nie jest    brzydot czynisz obraz żywy? Treb. S. M. 11. Nie chcąc

35*

488

BRZYDZ - BRZYTWA.

BRZYTWIANY - BUCEF.

brides* balbierz, Rag. briati, briciti * golić; Rag. brijtki* ostry; Garn. bryli, bryem * golić; Garn. brytne, bryvne ton-silis; Garn. bryvz * golarz; Garn. britke * ostry; Bosn. britki, bridak, osetar * ostry, Bosn. briciti * golić; Croat. briti, briem * golić; Groat. bridek, britki* ostry; llung. bere-tvalni * golić ; Ross. ópiiTB, ópuio * golić ; Eccl. öpiiTBHTii ; (cf. Angl. beart; Ger. Sart* broda). Weź brzytwę barwierską, i ogól sobie brodę. Radź. Ezecli. 5, i. Jeszcze brzytwa zarosłych skroni ich nie znała. Groch. W. 103. Po brzytwie włosy odrastają. Sk. Dz. 247. Pierwszy mech z rumianej jagody, Bez pracy spędza wyostrzona brzytwa. Pot. Syl. 44. Brzytwa bierna, co dobrze bierze. Brzytwie wecować, przeciągać. Brzytwa drapiąca, drapacz, skrobacz, szelęźna brzytwa, którą na wsi chłopstwo za szeląg golą, ein elenbeê SarOiermeffer, ein ©djraper. Balwierz go szelęźna brzytwą golił. Dwór. K. 2. (męczył go niezmiernie goląc). Trafił dyabeł na brzytwę, ib. (przypowieść z staroświeckiej bajki o diable chudym pachołku, który za szeląg na tak złego barwierza trafił, chcąc się na mięsopust wygolić, źe ledwo dosiedział, cf. Trafił dyabeł na poganina). Jednemu szydła golą, a drugiemu brzytwy nie chcą. Rys. Ad. 17. Kchow. 61. Pot. Pocz. 197. (często zawadzi, co powinno pomódz; a często pomaga to, po czym się nie spodziewano. Czego jeden i wielkie-mi sposobami nie dokaże, to drugi nie wiedzieć czym. SBattu gcnuîlntltcfye SDîittel uidjt airôrctdjeu, Reifen oft imgeiuölut« Ud)e). — Bez brzytwy ogolić, oszwabić, oeiąć, oćwiczyć, ochłostać, bęz ługu omyć, einen Mmc Seife nmfcfyeit, if;n liDcroortljCtlcn. Wierz mi, iż z panien tych każda bez brzytwy ogoli, A gdzie kogo uszczypnie, jako wrzód to boli. Rej. Wiz. 51, b. Zab. 8,121.— Tonący i brzytwy chwyta się. Teat. 49, 23. Zabi. Amf. 47. Pot. Arg. 271. Slovac. Kdo sa topi i britwi sa lapJ (tonący i miecza i cienia się chwyci; gołego sio miecza chwyta. Nieszczęśliwy odważa się na wszystko; w ostatnim razie nie brakuje się w ratunku, dobre i najprzykrzejsze i najniebezpieczniejsze śrzodki). Jak po brzytwach stąpać. Rys. Ad. 07. Gn. Ad. 554. (jak po szydłach, ostrożnie, żeby się nic obrazić). Stać jak na brzytwach, siedzieć jak na brzytwach * być troskliwym, niespokojnym, lękać się o co, twe auf 3fa’ belit ftßen, ćiitgfłltcl; verlegen fepit. — ‘Brzytwy, trudności, przeszkody, niebezpieczeństwa, ,$inbcntiffc, ©efafyrcu. Za krzyż i świętą bijemy się wiarę, Gotowiśmy iść na brzytwy, na noże. Jabl. Buk. L. 4. Cożkolwiek król przyrzekł za tę bitwę, Musi się Roderyk nic przez jedne jeszcze dobijać mnie brzytwę. Murszt. 188. (er muß mufy ntandjCU StrauS befiehlt). 2). Brzytwa, ryba morska, novacula. Plin. II. N. 32, 2. etit genuffer Seeftfcfy, ber 23îcfferjüfd;. Gn. Th. BRZYTWIANY, a, e, należący do brzytwy, od brzytwy, Ross. ópHTBHHiibin, Scfjecrmcffcr *. Ostrze brzytwiane. Petr. Hor. 2, II. 2.

on oczu zrazić pozorem brzydoty, Bierze na się obłudnej zwierzchnią barwę cnoty. Nar. Dz. 1, 57. Gdzież znajdę tak czarną barwę, abym dosadnie odmalował ich brzydotę! Zab. 11,97. BRZYDZIĆ się kim, zaimk.nied. mierzić sobie, einen (EM m etmerê fa&en, etrocrô uerabfdfeuen.

(Cz. briditi * a), ostrzyć, b). niszczyć, gubić, Vind. brit— kuvati * trwożyć, straszyć). Cz. wr ohawnosti mili, Slovac. hnusit si, osskliwjm sobe; SorGb. 2. sze żadasch; Sorab. i. żadwawuszo, tamam; Vind. gnufiti fe, ostuditi fe, gro-siti fe, graushati; Garn. gravsha fe, gnufim; Dal. gnus-sitisse; Groat. gnyusziti, oddurjavam ; Bosn. grozit se, grri-stiti se, burtati se, tumbati sc; Ross. 6pa3roBaTB, no-ópearOBart, myinaTLca; Eccl. oMpantATii, Mep3HTb. Brzydzą się świniami i inszemi potrawami, które nazywają nieczystemu Boter. 227. Święta^ta rozkoszami się, jako zgniłym psem, brzydziła. Sk. Zyw. 2, 209. Ksiądz ci się, ani doktor, niema brzydzić nikim. Pot. Jow. 2, 24. Co za nadgroda? kto długo świat widzi, I on się światem, i świat się nim brzydzi. Zab. 13, 220. I ci nawet brzydzą się krzywdą, co ją czynią. Min. Ryt. 4, 134. Panicz ten bardzo się brzydzi pieniędzmi. Roli. Kom. 4, 86. (nie zbiera ich, owszem trwoni). Jużcito żyć po pańsku i jabym lubiła, I jabym się strojami, balem nie brzydziła. Teat. 48, b. 14. (nie zrzekłabym się ich). *§. Nawrócony sam szedł do sędziego pogańskiego, przed nim się Mahometem brzydził, i ściętym został. Sk. Dz. 802. (przed sędzią oświadczył swoje obrzydzenie Mahometa). — Brzydzący się czym Ross. 6pc3ryin>, w rodź. źeńsk. ópc3ryna. — 1. BRZYDZIĆ co sobie lub komu czyn. nied., zbrzydzić, obrzydzić dok., hydzić co komu, obrzydłym czynić, cflteitt CtttmS OCreMlt,

Slbfdjeu batmr crwccMt, junt (EM machen, atë eMfiaft unb fyaffltcfy tmrfteUcit. Niepodobnie go sobie brzydzi. Otw. Ow.

86. Zbrzydzony * którym się brzydzą lub którego sobie brzydzą, yerftbfdfeut. Który zdepce to prawo, niech będzie i od bogów i od ludzi zbrzydzony. Jabl. Tel. 154. —■

Brzydzenie się czym, brzydzenie sobie, brzydzenie, zbrzy-dzenic, obrzydzenie * rnierzicnic, obmierzłość, wstręt od czego, ber (EM, ber 2U>fcl)cu; Slovac. osskliwenj; Sorab. 1. żadwaweno, zdrobn. żadwaweneżko; Slavon. gûrstanje; Vind. grosa, osluda, gnufnoba, gnufitnost; Ross. Mep3Bnie, Eccl. èeparoBanie

sprawuje. Teat. 9, 43. Obrzydzenie rozkoszy, nigdy nie jest cnota. Zabi. Fir. 59.

2. ‘BRZYDZIĆ oh. Bredzić.

BRZYTEWNTA, i. z. sztuciec barwierski, pokrowiec brzy-twiany, puzdro na brzytwy, Ross. ópiiTOBimirB, bctó Sar* luerjcug, Sarbterbcftccf. §. Szlifiarnia brzytew, eine Scfycer* înejfermüÿle. Tr. BRZYTWA, y, z. BRZYTEWKA, i, i. zdrbn. 1). nóż do golenia brody, ba3 Sarbtcrnteffer, Scfjecnnef* fer ; Cz. et Slov. britwa; Sorab. 1. bfitwa; Sorab. 2. brit— wej; Rag. britva, briacchja, britviza; Vind. britva, briurii nosh; Carn. brytva, brytvéza; llung. beretva, borotva;

Croat. et Bosn. britva; Dal, briacha, britvicza; Ross. 6pn- BU! BU! odgłos bicia, uderzenia, ein £on, beit ©djafl be3 TB8. ópiiTOUKU, ópnTBHua; (cf. Cz. bfjti, bfegi * brodę 6d)Iagcn3 anêjubn'tden. Skoro jeno bu bu bu w beben gło-

Bielaw. Myśl. E. 3.

rilK(hllO(TI>.

Obrzydzenie mi ten człowiek

BU.

golić, Gz. bridky, Slov. bfitkÿ ostry; Vind. briti, brijem * śno trąci, Aliści.....

golić; Vind. britbar, brivez, bradobrivez * balbierz, bro- BUBA, BUBO ob. Bobo. dogolarz; Vind. briuka, briazhiza * cyruliczka; Slavon. BUCEFAU, a, m. sławny koń Aleksandra W. dziś z urąga-

niem o koniach przerosłych, dryblasach, drabinach. Alb.

n. W. 14. ber 23ucep|>alu3 Sllepanb. b. ©r.; jefct eut übergro» jkS ungefcfdacljteê fferb; toż i o człowieku.

wał chleba lub ciasta na chlćb i t. d. ein großer Knollen j. S. Srot. Cz. buchta, buchlićka, gatunek potrawy z mąki, eilte 2lrt Sïeïdfpeife. Wieśniacy buchty rozdęte drożdżami, to jest ciasto w wielkie sztuki toczą i w ukropie warzą, a potym serem tartym potrząsają a masłem rozpuszczonym polewają. Syr. 949. BUCHTOWAĆ intrans. nied.. wyraz majtkowski, baś Scfyiff jiel;eub nnt eine Sud)t permu freifen. Buchtowanie, hałkowanie, kołowanie, kiedy flisy w trylu idąc na poboczną natrafiają rzekę, albo na jaką odnogę, to w koło idąc ciągnąć muszą. Haar. Ek. 175.

BUCH! wykrzyk. odgłos uderzenia o co nagłym upadkiem, fla|! pnijf ^lu$! nnn einem garten $aUe. (cf. puk, buf, brzdęk, plask!) Cz. bauch. Sięgając po gruszkę na kraj deski stąpię, Ta się zważyła, buch razem z drabiny zleciałem na łeb. Kniaź. Poez. 2, 182. §. Buch! odgłos bicia kijem i t. d. ^Utff! Cz. buch, buchot, bauch; Carn. puh; Croat. buk; ber 6d)all mm einem Ściągę mit bent Prügel U. f. rn.    Buch mąż kijem po żonie, buch żona    BUCIC się, zaimk. nied., butą się    unosić, pyszno się cheł-

krzesłem po mężu. Oss. Sir. Mon. 75, 64. BUCHAĆ. *BU- pić, pysznić się, kokoszyć się,    fiel)    Prüften,    prahlen, ftcl»

HAĆ intrans. contin., BUCHNĄĆ jednotl., BUCHCIĆ niedok.,    gieren (bief tfyiin). Ross. KumiTŁCH, b03khuhtlch, cnecHBMTb-

wybuchać; 1). mocno wybijać, gwałtownie się wyłamać, o    ca. Lepszy kto pracuje, a ma dostatek na wszystkim,

ogniu, o parach, o wodzie, o krwi, i t. d. głośno się    niżli on, który się buci a potrzebuje chleba. Leop. Syr.

dobywającej, gewaltig pcrnnr bredjett, fyernor branfen, fyernor    10, 30. (który się chlubi. Budn. — Bibi. Cd). Nie słucha-

pla^en; Ross. nwxaiL, ntmiaTL, nuxHyTi>. Z oczu    ruma-    liście mnie; ale bucąc się pychą, weszliście    na górę. 1.

ka i nozdrza ogień zdaje się buchać. Staś. Num.    1, 96.    Leop. Deut. 1, 43. (zuchwaliwszy    się. Budn). ćdyś się

Krew bucha z tej rany i struży szeroko. Przyb. Ab. 145. bucił, a burzył przeciwko mnie, pycha twoja weszła w Gorzałka z niego bucha. Oss. Wyr. Bęstyi z krwią pospołu    uszy moje. 1. Leop. des. 37, 29.    Buciła się    liszka przed

szarłatną buchają wody z gęby, vomit. Zebr. Ow. 101.    Buch-    kotem, iż miała wiele rozumów.    Ezop. 46.    Ta wielkość

cących żarów parą szkodzi kopeć blizki. U ul. Ow. 14.    ludzi, którą się ty bueisz, i srogim nieprzyjaciołom chcesz

Gdybyś miłości buchcącc zapędy W lubym złączeniu wy-    być, strachem tobie samemu być może. Gorn. Sen. 467.

studzić był zdolny. Hal. Ow. 112. Rozpusta przy winie    Ktokolwiek się z tego buci, że białogłowę zwiódł, sro-

buchcącym. ib. 115. (bampfeitbcr 2Betlt). §. Buchać co, czym,    gie karanie zasłużył. Gorn. Diu. 272.

gwałtownie tchnąć czym, Ijeftig auśliauiljeu, gcmaltfam an$* BUĆIEŃ, cnia, m. ziele, woszczyca, zurnica, bisnaga, gin-fltl;men. Tchem, niby ogniem, na ten świat buchając. gidium, b(l3 $raifklttfraut. Syr. 1198.

Wad. Dan. 149.    Krwią buha to miejsce. Mlask. Ryt. 2,    BUCISKO ob. Bócisko.

145. Gęsty dym    czarny buchał zarazę z Tatara. Jabi. Tel.    BUCZACKI, a, ie, ot. [z Buczacza.    §. Imię    szlacheckie z

rzędu rodzin znaczniejszych, wzięte od tejże siedliska. Sławna była stadnina Buczackich tak, iż w przysłowie weszła: equus Buczaciorum gregis. Sarnie. Deser. vct. et nov. Polon. B. 1. •—2]. Koń przedni Buczackiego stada. Klon. Wor. 20. BUCZACZ, a, ot. miasto w województwie Podolskiem [dziś w Galicyi. 2]. Byk. G. 1, 105. eine Stabt in ^nbolien.

251. (Garn. buzhati, vuzhati; Hebr. n*D puach mocno dmuchać). 2). Buchać kogo, zbuchać * bić mocno kij— mi, batogami obłożyć, eilten berb prügeln; Ross. ôyxnyrh,

6yxaTL; (Cz. busstjm * łupam, rozszczepom, cf. obuch) Cz. bauchati, bauchnauti; Croat. buhati, bubati, (cf. pukać).

Buchał go, buchał, i porządnie wybuchał. Oss. Wyr. 3).

Pot. Jotv. 109.

chnieć, [butwieć4]; *ner&utten, morfep inerben, faulen. Drzewa świeże od rdzenia poczynają bueznieć. Cresc. 53. Macica winna, gdy już więcej siły nie ma, bucznieje dla suchości i zimna w niej panującego, ib. 71. Gnój do ogrodów nie ma być wyschły a zbuczniały abo zetlały, tak żeby się w proch ziemny obracał. Cresc. 76. Pospolicie rzeczy skrycie włożone bucznieją. Kosz. Ijor. 100. 'Gałęzie gnojem przy-trząśnione, psuje się, próchnieje albo bucznieje. Cresc. 151.    2). BUCZNIEG nijak, nied., zbucznieć dok., buty

nabywać, bucznym się stawać, pysznieć, ftnlj unb eitel inerben. Biada tobie o hardy, któryś zbuczniał od zwyeięztw gęstych. Dirk. Ek. G. 4. b. BUCZNO przysik., pyszno, chełpliwie, praplerifd), [tnij. Dla czego tak huczno Turcy, i dla czego bać się mają Polacy! Birk. Chód. 16. Sulla z taką zgrają i tak buczno chodzi. Pilch. Sali. 327. Ruczno każe. Cn. Ad. 49. nos wyżej gęby nosi. — §. Buczno, paradnie, przepysznie, z wielkim zbytkiem; luwrÜML ocrfctytnen* berifdu prächtig, mit grobem 3lttftnanbe. Buczno sobie po-

Buchać, zbuchać, jeść żarłocznie, źrzeć potężnie, gierig 'BUCZĘ, a, n. buczyna, drzewo bukowe, Sncknüolj, üBüdjClt. freffen. Przeklęty dziadu, coż tu strzedz, byś w garść nie Leśny mu prowent pokazał z dąbrowia i buczą, Potyją chuchał, Aby to syn, lub dziedzic wyzwoleniec zbuchał. na tym wieprze, kiedy je tam wpędzi Zab. 9, 65. Izyck. (zjadł). Zwierzęta żarłoczniej pokarm BUCZEĆ, 1 ). BUCZNIEĆ nijak, nied., zbucznieć, dok., pró-w się buchają. Pilch. Sen. list. 2, 210. (pochłaniają).

'BUCIIÂLER, u, ot. materya Turecka, ein ïürfifdjcr 3eug. Od buchaleru Tureckiego i czamletu od sztuki..... Inslr. Cel. Lit.

BUCHASTY, a, e, BUCIIASTO przysik., otoczysty, szeroki, przestronny, worowaty, że się wzdyma i torby się robią, baucpig, faefig, feipr rueit unb faltig; (Ross. óomicTbm, cysio-BftTLifi, wsuiKOBaTLiil ; Croat. zavial). Suknie miał buehaste.

Mon. 68, 221. Towarzysz pancerny, opasany pod brzuch, kuso, buchasto, dźwigał miecz u kolana. Kras. Pod. 144.

BUCHCIĆ ob. Buchać. 'BUCHHALTER ob. Pisarz.

BUCHTA, y, i. 1). woda, która się wdarła w ziemię, wbrzeżc, bie 3łud)t, Sap; Sorab. 2. buchta; (Sorab. 2. buchti * hurty);

Norami, bordlo; Ross. 6ymia, 3aB04b, jumanb, B3Mopbe.

Buchta bywa za cyplem, t. j. woda ta, która w ląd zachodzi. Magier. Mskr. Jest w krzywy łuk Aemońska buchta zawiniona, sinus Haemonioe. Zebr. Ow. 274.    2). Buchta

okrętu, bryki, sztuki niby brzuch ich składające. Tr. bie Sandtpefe eineś Sdjip n. f. tn. 3). Buchta, potężny ka

190

BUCZ N OŚĆ - BUDA.

BUDARZ-BUDOWAĆ.

czynają, a potym do nędzy przychodzą. Budn. Ap. 89. Nie tak się buczno w Rzymie niewiasty stroiły. Jez. Ek.

G. 1. Wjechało ich pięćdziesiąt w miasto buczno. Stryjk. Henr. A. 3. Pięknie, buczno i pierno; teraz leżysz w błocie. Wcreszcz. Regi. 84. Buczno żyć, niebezpiecznie. Petr. Hor. 2, B. 2. Głupi, kto chce mieć kredyt przez same wykręty, Komu buczno w czuprynie, chociaż zimno wpięty. Nar. Dz. 3, 123. Buczno, a w pięty zimno. Cn. Ad. 49. Zegl. Ad. 25. Buczno, a w mieszku pusto. Cn. Ad. 49. (mina gęsta a grosza pasz. Fantazya pańska, a chudy pachołek; Slovac. Picha na ulici, a howno w tru-hlici ; Vind. Val’ha gnada kruha strada). §. Obficie, dostatecznie, retcbltcfy, im Überfluß. Ja was zachowam, jeść buczno przyniosę. Jabl. Ez. 103. BUCZNOŚG, ści, i. pycha, zuchwałość, chełpa, ber Stołu ber Übermut!;. Aby wam bóg serce miłosne sprawował a buczności ciała powściągał! Gil. Post. 48. "BUCZNOSZUMNY, a, e, butą odęty, aufgeblafeu, boffdrttg, ftoljterenb. Upadkiem niech bóg skarżę bucznoszumnc głowy, Hardym karki złomi, nad pychą surowy. Groch. W. 141. BUĆZNY, a, e, buty pełen odęty, chełpliwy, wystawny, ftolj, fyoffcirttg, eitel, prablcrtfd). Buczny i niemądry, umiej się w szczęściu uniżać. Sk. Dz. 16. §. Przepyszny, szumny, ze zbytkiem, lururtitë, prąd)* ttg, fpftbar. Żaden tam nie chodzi w sukni huczniejszej, jedno wszyscy jednako. Star. Ref. 27. Prawo broni zbytnich ubiorów hucznych. Petr. Ek. 75. Pod czas gdzie suknia podlejsza, tai się szata huczniejsza. Cn. Ad. 872. (mina rzadka, serce mężne. Na spojrzenie trzech nie umie zliczyć, jednakże w głowie tęgo).

BUCZYNA, y, z. 1). buczę, bukowina, bukowy las, bukowe drzewa, Śftdfeit, 33ud)enl;olU 23ud)cumalb. z buczyny, byle była jędrna, najprzedniejsze miewają materyały. Haur. Ek. 178.    2) Buczyna, bukiew, owoc drzewa bukowego, bie

33ud)Ctd;t’l. Wieprze karmią się żołędzią, buczyną. .v Kluk. Rośl. 3, 241.    3). Botan. Buczyna, ziele, ob. Zórawie

jagody.

1.    BUDÀ miasto ob. Budzyń.

2.    BUDA, y, z. BUDKA, i, z. zdrbn., jakakolwiek klecianka z desek, na schronienie, n. p. pasterskie budy, budy dla psów; kramarskie, jarmarczne budy, kramnice; budy wiejskie, chałupy, chaty chłopskie; ciuc 33ube, iu ber allgemein* ften 33ebeutung, ciuc fitrtculmbe, 2Bdd)tcrIutbc, tpunbebube, (£ntubel)atrê); ŚafmuarMmbe ; dite £mttc, Sauerlmtte ; Boh. banda, budka; Sorab. 2. buda; Ross. óy^Ka (*szylerhauz); (Holi. boede, bodę; Isl. bud, bu; Dan. bod; Gall. boutique; Lat. med. buda; Graec. cpÛTvy, Ilebr. 1TO baith (--do-mus, sedes, cf. Cer. ©elmubc, 33auteit). Na rynku w budce jarzyny przedawał. Warg. Wal. 93. (ob. Stragan, tasza; Vind. fhtazuniza, fhtazuna, pcedauzniza). Buda w sadzie, w której jabłek pilnują. Psalmod. 74. Chrościana budka, to były marmóry ich. Rej. Zw. 69. b. Nocował w lada budzie przy gęstwinie. Groch. W. 488. Do budy, gdzie są legumina, aby nie ciekło. Haur. Ek. 174. Szczęśliwy kto w kryjomej budce mógł się utaić. Tward. Wl. 186. Pełno po miastach fałszu i obłudy, Czego nie znają pasterskie budy. Nar. Dz. 1, 109. Niechaj nie znają nasze wiejskie budy, Zwyczajnej dworom i miastom obłudy. Teat.

54, c. D. 2. I my co się rodzim w prostej budzie, Jesteśmy równie jak i oni ludzie. Teat. 54, c. C. 2. Buda dla psa, bic ^unbclwtte, b«3 £unbeljau$. Na upatrzonym miejscu postawi się psu od słot okryta buda. Kluk. Zw. 1, 300. 'Buda szczęścia, faryna. Gal. Cyw. 3, 162. bic ©lülBbubC. §. Buda, budka na pojeździe, na bryczce, pól— krytek, baś ftallmerbecf auf einem orbtuctren IMfemagen. §. Buda, na szkucie mieszkanie dla szypra, w której są dwa okienka. Magier. Mskr. bie ßajüte auf bcm ©cfäpe. BUDARZ, BUDKARZ, BUDNIK, a, m. co w budzie mieszka, eilt 33u* benft$er, Sabenft^er. Ross. cH^eitt, pwoBiiuL. O buda-rzaeh czyli kopaczach. Czach. Pr. 2, 199. Najwięcej u Kozaków było ochotników, Z skoromosów, leśniczych, po-wozan, budników. Zimor. Siei. 252. (stróżów sadowych pod budą siadywających). — BUDOMIRCA ob. Budowniczy. — BUDOWA, y, z. budowanie w ogólności, Sau, Saue, Sauten. Budowa rozmaita między najpierwszemi na-szemi jest potrzebami. Kluk. Dyk. 1, 9. §. Budowa, sama czynność budowania, baê Satten. Jeszcze ta budowa nie prędko się zakończy. Oss. Wyr. (fabryka). §. Gatunek zbudowania, bie Sauart, bie 21rt beëSaueuê, ber San. W tym domu zła budowa; w tak okazałym zdałaby się lepsza budowa. Oss. Wyr. Budowa ucha ludzkiego bardzo sztuczna. Hub. Mech. 203. §. Budowa « budynek, budowanie postawione, ba3 ©cMttbe. Budowę tę zdaleka widać. Oss. Wyr. — BUDOWAĆ czyn. nied., zbudować, ubu-dować, wybudować dok., §. 1. stawić budynek, tak w ogólności, jak szczególniej z drzewa, bauen, erlMUCU, fomoljl überhaupt, alś inftmberbeit tum £>olj. Slovac. budugi, sta-wim ; Boh. staweti; Sorab. 1. twarież; Sorab. 2. twarisch; Vind. et Carn. zimprati, sidati, puvat; Croat. zidati ; Sla-von. Rag. et Rosn. zidati, graditi; Ross. co3AaTH, C03if-4aTH, OCHOBaTŁ, COCTpOHTb, CTpOHTb; Eccl. ąlv^ĄTH co-rpa>K4HTH, corpa/K4arH, co/j-BTeJLCTBOBam Budować z marmuru. Bardz. Tr. 564. Cieśla, gdy ma budować dom, pierwej go sobie w głowie ubuduje. Petr. Et. 17. Eudo-xya kościoł budowała, a cudze wydzierała. Sk. Dz. 355. Był jeden szlachcic w Polszczę, co wszystko budował, zbudowawszy rozwalał. Opal. Sat. 58. Otto cesarz zbudował Magdeburg. Sk. Dz. 880. Wszelki dom zbudowan od kogo; lecz kto wszystko to zbudował, bóg jest. Budn. Hc.br. 3, 4. Jeśli Jehowa nie zbuduje domu, próżno pracują, którzy go budują. Budn. Ps. 127, 1. Ludzie dla nas budowali; a my dla ludzi. Rys. Ad. 38. (żyła dla nas starożytność, żyjmyż dla potomności). Budują ludzie, chociaż nie dziedziczą. Pot. Syl. 133. (nie tylko na pewne stawiaj). Jeden buduje; drugi psuje. Cn. Ad. 308. Co długo ręka ludzka buduje, To ogień i woda w momencie zepsuje. Tward. Wl. 42. Kto muruje, buduje, ale kto z drzewa kleci, ogień w domu nieci. Rys. Ad. 29. (kamień kamień; drzewo drzewo; drzewo próchno). Z piasku zamki budować, oh. Piasek. Na lodzie budować, ob. Lód. §. 2. Fig. wystawiać, wyprowadzać, zrobić, tworzyć, fd;afen, maeffen, erbauen. Religia Mahometańska zbudowała jakieś niebo grube i cielesne. Kłok. Turk. 132. Gwiazd szkoda winowrać, Każdy zwykł sobie swe szcz ęście budować. Past. F. 215. — Budować, układać, ułożyć, ma*

Eccl. cirpasKienïe.. lubi stawić, buduje

den, jtt ©taube bringen, fttften j. S. einen ftrieben. Biskupi między synami Belowemi, a Salomonem pokój budują temi kondycyami. Krom. 103. (componunt). On, który te zbudował zdrady.! Tward. Wi. 5.-Budować, zbudować, wskórać, dokazać, uskutecznić, betiurfctt, aitśridjteu. Pisaniem łagodnym unosić chciał króla papież ; ale ?na ten czas nic w nim nie zbudował. Sk. Dz. 1095. Żadnym napominaniem nic nie mogli u królowej zbudować, pro-fieere. Krom. 85. Najmniejszej poprawy aż do tego czasu w tobie zbudować nie mogłem. Krom. 551. Odpisał mu, prawdę mu przekładając; ale gdy nic w nim nie zbudował, puścił się pisaniem na jego radę. Sk. Dz. 1136. Znamienitszą sławę zwycięztwo na psim polu, aniżeli insze Bolesławowi u Niemców zbudowało. Krom. 158. §. 5. Transi. budować na czym, zasadzać, gruntować, worauf grültben, worauf bauen. Upada, co się na mocnej skale nie buduje. Sk. Dz. 1096. Baz. Hst. 560. Kto o głównych rzeczach stanowi, żałuje gdy na niepewnym gruncie nowinek budował. Warg. Cez. 76. To gruntownie stoi, i na tym wszystko się buduje, iż uczciwe nie dla czego inszego w powadze u nas jest, jedno dlatego, iż jest uczciwe. Corn. Sen. 283.    4). §. Moraln. budować kogo,

zlcpszać go napominaniem, dobrym przykładem, einen erbauen ; {Boh. ^wzd’elati, wzd’elawati; Vind. nabulfhati, napobulfhati). Zjwvotcm dobrym ludzi budują. Sk. Dz. 1177. Wielka chwała księży, gdy przykładem ludzi budują. ib. 486. Słowa, jeżeli się nie zgadzają z uczynkami , nic nie zbudują. Petr. Ek. 98. Budujący, zlepsza-jący, erbaultd) ; Vind. dobropredkladen, nabullhliu, napo-bulOiliu. BUDOWAĆ się zaimk. nied., zabudowywać się, budynki dla siebie stawiać, ftd; anbaiteit, ©ebdube für ftd; auffttiwen. Kto się jeno chciał budować, mógł bezpiecznie w lasach jego rąbać drzewa do budynku. Star. Dw.

74. Kosztownie się budowali. Bud. Ap. 67. §. Budować się, zasadzać się, gruntować się, oh. wyżej pod si. budować. §. Morał. budować się, zlepszać się napominaniem, nauką, przykładem, ftd; erbauen. Trzeciego dnia go w kościele znajdują, Gdzie z roztropności jego się budują. Leszcz. H. S. ‘ 546. BUDOWALNY, a, e, do budowania służący, na budowlę zdatny, Satt*. Wiciom naszym obywatelom budowalnego drzewa wcale brakuje Mon. 74, 671. BUDOWANIE, ZBUDOWANIE, ia, n. 1). stawianie budynku, i to, co stawiają; wyraża i działanie i samo dzieło; baś Sauen, ber Sau; attd; ba§ ©ebdttbe, ber Satt; Boh. stawenj; Slovac. staweni; Sorab. 1. twareno, twarenieżko ; Vind. sidastvu, puvanje, zimper; Carn. si-danje, zimpr; Dal. zidanye; Croat. ztanye; Ross. C03H-4anic, cipoeiiie, cocrpoeme, cocipoimame, 34atiie, 34aBame, C034auie, Eccl. ^pHïe, curpasK^eHie, na3H4aHie, 3ii?K4eHie, ^0M074fiTCith(TK0, cipoemime. Wszystkich do budowania potrzeb nazbierał i starszego nad budowaniem posłał. Sk. Dz. 262. Biskupowi nad grobem pańskim budowanie (wystawianie) kościoła zlecił, aby nakładu nie żałując, wymyślne nad wszystkie inne kościoły budowanie (s budynek, budowlę, gmach, bazylikę) wynajdował. Sk. Dz. 198. - Budowanie, budynek, budowla , wystawione budowanie, ber Satt, baä ©ebällbe. Wi-

dzisz te wielkie budowania? nie zostanie kamień na kamieniu, któryby nie był rozwalon. Budn. Mar. 13, 1. Trzęsieniem ziemi, wielkie budowania upadły. Sk. Dz. •420. Wiele pospolitego budowania postawił. Sk. Dz. 511. (domów publicznych). Transi, i f\g. Bóg to tak piękne świata budowanie, niebo i ziemię dla nas stworzył. W. Post. Mn. 560. Jeśli się nasza ziemna chałupa rozwali, mamy zbudowanie z boga, dom nie ręką czyniony, wieczny w niebiosach. Budn. 2. Cor. 5, 1. Zbudowanie mamy od boga, t. j. mieszkanie, nie urobione ręką. Wiśn. 247. Budowanie od boga, dom wiekuisty mamy. Smotr. Ek. 40. 1. Leop. 2. Cor. 5, 1. - §. Budowanie, budowa, sposób budowli, którym budynek wystawiono , bte Sauart, ber Salt. Pogańskie kościoły wspaniałością budowania swego okrasy miastom dodawały. Sk. Dz. 345. Etyopia ma budowanie z gliny a pokryte słomą. Boter. 224. Kościoła Serapisa budowanie przepyszne było ze złota, srebra i miedzi. Sk. Dz. 324. Transi. Każdy język ma swoje własności, swój kształt, i że tak rzekę , swoje budowanie. Pir. Wym. 234. (układ, skład). 2). Morału. Budowanie, zbudowanie, zlepszanie mową lub przykładem, bte (Erbauung, ba3 (nu'raltfd;e) (Er* bauen. Wszystko to mówicmy dla waszego zbudowania. Budn. 2. Cor. i 2, 21. Na modlitwy te przychodzili z wielką ochotą, z wielkim budowaniem korony wszystkiej Birk. Zyg. 46. Budowanie się, zlepszanie się, bte ©elbfb erbaumtg, bte (Erbauung, bte watt tu ftd; felbft cmpftnbet. BUDOWCA, y, m. budownik, który co buduje lub wybudował, ber (Erbauer, ber etnmś baut, ober erbaut fiat. Z powszechnego wzoru, który był pierwej na niebie, wieczny budowca uczynił skazitelny świata wizerunek. Zab. 4, 27. (stw'ôrca). Budowca niebodajnych cnot. Cliodk. Kost. 5. - BUDOWISKO, a, n. budynek wielki obszerny, gmach, ein übergroß ©ebmtbe. Już ich niemasz ! z wielkiego niegdyś budowiska Leży podziw wędrowcom i wiatrom igrzyska. Zab. 12, 251.    '§. Miejsce budowy,

ber Sattpla^, tam gdzie się buduje, Vind. zimpralifhe, prestor sa zimpranje. - BUDOWLA, i, z. budow-a, budowanie, budowania, budynki, co wybudowano; działanie i dzieło; baS Sauen, ber Sau; Saueren, Sauten, ©e* bäube; Sorab. 2. stwarba; Vind. sidstvu, sidashtvu, sidi— na, zimper, puvanje ; Croat. ztanye; Bosn. graghja; Rag. graaghja, zgradda , sagrada , zidgna, zgraaghja , zidje ; Ross. 34anie, co34aińe, 34aBanie, CTpoeuie, nocrpoiiKa;

Osobliwie Pan mój budowla strasznie , muruje, rozwala. Teatr. 8, b. 25. Domy, magazyny, lub jakiekolwiek inne budowle. Jak. Art. 2, 87. Królestwo to pokazuje niewiem jaką starożytność w budowle murowane. Boter. 250. Wyrzućcie z ogrodów cały ten tłum budowli różnych, te obeliski, pagody, gmachy Chińskie. Nie szukaj nawet w budowlach twoich ozdób nadaremnych. Karp. 3, 110. §. Budowla, sposób budowania, struktura, bte Sauart, ber Salt. Anatomia daje nam poznać budowle prawdziwą ciała ludzkiego. Perz. Cyr. 1, 11. Utwór czyli budowla ciała. Perz. Lek. 152. BUDOWLI, a, e, na budowlę, budowalny, Sau*, junt Satten taugUcfy. Od drzewa bil

192

B U D O W NIA - BUDOWNY.

BUDOWN-BUDYS.

dowlego i palnego. Parn. 83, 214. Sau*mtb Srcuttfyolj. Drzewo na budowlę Boss. crpocBbiS, paiwenb; Boh. sta-wccÿ; Sorah. 2. twar, *ezambrowina. Ern. 92. - *BUDO-WNTA, i, z. układ, systerna, ba3 (Elftem, ber Sait entes ©tyftentâ. Gwałtem cię z tej budowni dźwignę omamionego. Zab. 15, 85. - BUDOWNICA, y, i. która buduje, bte ©rbauerimt, Sauertmt, Saul;crrtmt, Boss. cip orne jbhh— ua, co3H4aiejibHriua; Eccl •    BUDOWNICTWO,

a, ». urząd budowniczego, lunarstwo, ba$ Saumetjteratttt, Groat. naddërvodelczi glavarsztvo ; aedilitas. §. Sztuka budowniczą, Eccl. 30aucctbo, bie Saufunft. Budownictwo wiejskie. Switk. Budownictwo podziemne, nauka wskazująca sposoby otwierania wnętrza gór i utrzymywania kopalni. Mierosz. Mscr. ber Sergku, ©rubenktt. BUDOWNICZY, a, e, należący do budownika, Saumetfter*,Sau*, Sorab. 1, twarski; Vind. zimpraviten, sidatliu; Eccl. 3Ó4HecKiii. Budownicze narzędzia, abrysy. Luncheron-ski urząd po Polsku budowniczy. Gost. Gor. 128. -BUDOWNICZY, ego, m. Suhstant. architekt, kierujący budowaniem, ber Saimtetjtcr; (Sorab. 1. twarcż ; Sorab. 2. twar; Garn. sidavz). Sixtus V. obelisk z Aleksandryi z wielkim misterstwem budowniczych podniósł. Sk. Dz. 239. Kazimierz był wielki budowniczy, grodów i miasteczek osadziciel. Mon. 71, 202. Zastawszy zgotowane nawy budowniczych pochwalił. Warg. Cez. 93. (bie ©djtffśSOait* metfter). W szczególności Budowniczy, *Budomirca, Rzymski aedil, ber £)bcrbaitmctftcr, od starania o budynkach publicznych imię ma. Skrzet. P. P. 1, 213, lunar. Budowniczowie mieli to z obowiązku urzędu swego, że zwie-

kradł drzewo budowne w nocy... Szczerb. Sax. 521. g. Budowny, budowany, z drzewa stawiony, gebaut, erbaut, befouberê turn £)rl$. Komisarze zamki te armatą, żywnością i też budownemi warunkami obmocnili. Krom. 611. propugnaculis. §. Budowny, budować lubiący, budować zwyczajny, kulufttg, gern baueub. Kraju tego ludzie są ludzcy, hojni, okazali, tylko że nie budowni. Biel. Kr.

4. Kazimierz Jagiellończyk był nie pyszny, trzeźwy, nie budowny. Stryjk. 643.    §. Budowny, budownie, przyslk.

dobrze budowany, lub zabudowany, nmt;I gebaut, gut ait* gebaut. Miasteczkaby nasze budowniejsze były. Star. Vot.

B. 2. b. W kletkach niebudownych daleko od siebie mieszkiwali. Krom. 10. Miasta i zamki budowne Położyli z ziemią równe. J. Kchan. Ps. 117. Kościoł pokoju w Rzymie był największy, najbudowniejszy, najbogatszy. Sk. Dz. 97. Igrają z popiołami wichry niehamowne, Gdzie wprzód liczne wsie stały i grody budowne. Nar. Dz. 1, 57. W Gdańsku dosyć jest kościołów i klasztorów budownie murowanych. Gwagn. 369. Budowny Upsal. Zbił. Dr. F. §. Transi. Kształtny, układny, krasny, ozdobny, nmbl gebaut, tuet;! gcftaltet. Te były sztuki, któremi tysiąc serc pożyła, I owszem miecze budownej gładkości, któremi mężne rycerze gromiła. P. Kchan. Jer. 104. BUDOWNOŚG, ści, z. zabudowanie dobre, piękne, guter Slitbau.    *

Dalszy ciąg pochodź.: budynek, budyneczek; dobudować, nabudować, nadbudować, obudować, pobudować, podbudować, przebudować, przybudować, wbudować, ubudować, wybudować, zabudować, zbudować, wzbudować. dzali te miejsca, na które się lud zbierał. Pilch. Sen. BUDUAR, BUDOAR, u, m. nowomodny makaronizm, z Franc. List. 2, 413. Na igrzyskach publicznych w Rzymie pokoik niewielki, kształtny, ozdobny, ustronie między sprawcami bywali budowniczy krzesłowi. Min. Fars. 27.    gmachami sal pałacowych. Starzy Polacy na to mieli al~

Urząd budowniczego krzesłowego, aedilis curulis. Zab.    kierze, komory, eilt Soitbüar, eilt 3t^cabtUCttd;cu. Buduar

2, 331. Alb. Urząd około budowania miejskiego spra-    szklni się złotem, pełno porcelany. Kras. Sat. 81 et 39.

wuja budomirce. Petr. Pol. 2, 148.    §. Fig. Ruskiej    Wapory, choroba wyższej kondycyi, która się nie naby-

cerkwi fundatorowie i budownicze. Smolr. Apol. 2. BU-    wa, tylko w budoarach. Teat. 20, b. 127.

DOWNIK, a, m. budujący, architekt, budujący dla siebie, BUDULEC, lea, m. drzewo na budowlę, eilt ©tllcf Saul/cl$. lubiący budować, ber (Erbauer, ber baut; ber Saumetfter; BUDWICZ herb ob. Blacha.

ber Saul/crr; cm Stebjjaber sont Sauen, ber gern unb wel BUDYNEK, nku, m. BUDYNECZEK, czka, m. zdrobn., budo-baut; Boh. stawitel; Slovac. budowatel; Sorab. 1. twarcż,    wanie, wystawienie domu, ba$ Saiten, ber S3au. Ktoby

twarieżer, ftworieżel; Vind. zimprarski, sidarski moister;    się jeno chciał budować, mógł w lasach jego rą-

Bosn. sagradillaę, graditegl, zidaę; Bag. zgraditegl; Boss.    bać drzewo do budynku przez trzy lata. Star. Dw. 74.

c034aTC.lL, na3HAaTejL, A0ni03AaTeab ; Eccl. 30aulm,    §. To co wystawiono, baS ©eMubc; Vind. sidstvu, si-

TesK, 7,H/KAHTCiih. Budownik wszystkie budowanie ma    dofhtvu, sidina, zimper; Rag. graaghiza; Bosn. graghja,

wprzód w swej głowie, niżli je na wierzch w skutku    graghjiça, graghjanje; Sorab. 1. twareno, twareneżko;

okaże. W. Post. W. 3, 58. Fundamenta, które budo-    Ross. et Eccl. CTpocnie, crpoemiiue. Oględować urzę-

wnik dobry założył, nie mogą być wzruszone. Sk. Dz.    downie budynek. Cn. Th. 52. Budynek od lata. Tr. ein

819. Nie każdy dobry budownik, kto buduje. Gor. Dw.    ©Otttmerfiauë. §. Sposób, którym budowano, bte Sauart.

384. Kazimierz W., iż też był sam dobry budownik,    Dobrego budynku dom, cały dobrze budowany. Cn. Th.

rad to widział, gdy kto co zbudował. Biel. Kr. 200.    52. 2.)* Budowanie moralne, zlepszanie, bte (ntoraltfcfje)

Konstantyn W. pierwszy jawny chrześcianin i budownik    ©rkuung. Na każdym miejscu uczciwie , stójcie, i bu-

kościołów. Sk. Dz. 351.- $. Fig. Budownicy i napra-    dynkowi bliźnich wiernie służcie. Birk Dom. 56. BU-

wcy kościoła chrześciańskiego. W. Post. W. 2, 339,    DYNKOWY, a, c, należący do budynku, do budowania,

Biada budownikowi kłamstwa. Sk. Dz. 833. BUDO-    do budowy, ©ebaitbe*, Satt*. Budynkowego nie rąbać

WNY, a, e, zdolny do budowania, budowalny, Salt*,    drzewa. Gost. Ek. 161. budownego, budowlcgo, budo-

Sltltt Sauen, Ross. ctpohjlhhS, Eccl. 3AaTejiHhiß, 3hîkah-    walnego, Sau^olj.

TCALHhiii. Drzewo budowne. Switk. Bud. 14. Jeśliby kto BUDYSSYN, BUDYSZYN, a, m. stolica Luzacyi, Satt|iett/

ber 8auft$; Sorub. 1. Budyschin; Sorab. 2. Budischin; BUF! odgłos strzelania lub mocnego uderzenia. Cii. Th. Boh. Budissjn. BUDYSZANIN, a, m. z Budyszyna rodo- 707. fpuff! $tff! Çaff! (ob. Buch, puk), wity, ber 23auf*tter; Sorab. 1. Budyschiar. BUDYSZANKA, ‘BUFO. 1. ‘BUFON, a, m. z Łac. ropucha jadowita, etne i, i. bte SBßUfcnerfttn» BUDYSZYŃSK1, a, ie, z Budyszy-    giftige Sirote. Śmiertelna wina jadowitsza nad hydry i

na, 23auj$lter*.    bufonów jady. Kul. Her. 62. Żaba ziemna bufo zwana.

BUDŹACKI [BUDZIACKI, BUDZIŃSKI, a, ie, z Budziaku czyli Comp. Msd. 449.

Bessarabii. Orda Białogrodzka, czyli Budziacka. Czartor. 2. BUFON, a, m. i), z Franc, śmieszek, błazen, ber SJmtfoit, Mskr. Akerman (Białogród) stolica Tatarów Budzińskich    Sufttgmacber. 2.) Miano psów gończych, eilt 9îante ber

w Bessarabii. Wyriu. G. 256. ob. Białogrodzki. 2] Ta-    ©purfiuttbe. BUFONADA, y, i. BUFONERYA, yi, i. śmie-

tarski, należący do jednej z trzech głównych ord Tatarskich; Subjafifd), ïatartfcfi. BUDZIAKI, ów, licz.

Tatary, góry Tatarskie, bte Tartcrn, ba§ ©arpatl|tfcl)e ©e*    Rozpustne i    grubiańskie    bufonady. ib.    33, d. 65. BU-

Birge. Idzie król swoją osobą w głębokie Budziaki. Susz.    FOŃOWAĆ    czyn. nied.    śmieszkować,    śmieszki stroić,

Pies. 3, K. b. Pędzi poza Budziaki pierzchliwe motłochy. ©pafi mactieit.

Kras. List. 2, 28. [W obu tych przykładach, Budziaki BUG, a, m. [właściwie Boh    1.]    rzeka    Hipanis,    wszczyna się

znaczy po prostu kraj: Bessarabie, w której, jak wia- za Międzybożem i wpada    w    morze    czarne.    Biel.    Kr. 3.

domo, nie ma gór, tylko stepy. 2].    (ob. Bóg),    ber $luß $ug    tlt ber llfratlte.    Insza zaś rzeka

BUDZIĆ czyn. nied., zbudzić, obudzić dok., ze snu kogo    Bug wpada    w Narew w    powiecie Zakrocimskim. Biel. 4.

ocucać, (auS bem ©cfilafe) rcccfett, aufmecfen, Boh. buditi,    ber $ug tu    SDîafuren.

zbuditi, budjwam, zbuzugi; Slovac. zbudit; Bosn. buditi, BUGI, gatunek bergamotek lśniących się, jakby były lakie— zbuditi, probuditi ; Yind. sbudit, gor budit, isbudyti, rowane. Ład. H. N. 8. eilte 21rt Sergamotteit. obuditi; Garn. vudim, budim; Croat. budit; Hag. bûditi; BUGAJ, BUHAJ ob. Byk (Ross. óyraibbąk).

Eccl. kh^hth, y6yjK^arH, pa3Óy*aTB, (cf. pędzić). Niektó- 1. BUHAĆ ob. Buchać.

rych śpiących nie trzeba uderzeniem budzić, dosyć po- 2. BUHAĆ, czyn. nied. ryczeć, BrftReit,    lute ba$    JRtnb.    Prze

ciągnąć maluczko wezgłowie pod niemi. Gorn. Sen. 388. mienił się w wołu, buha z bydłem, mugit. Zebr. Ow. 43. Już słońce ludzi do zwykłych budziło robót. P. Kchan. BUJAĆ, intransit, contin. 1). wzbijać się nad okresy zwyczajne J. 526. Śpiącego lwa budzić. ^ Teat. 33, d. 39. Nie budź biedy, kiedy bieda śpi. Zegl. Ad. 156. licha nie budzić, psa nie drażnić, dać złemu pokój, Slovac. ne zbudzag psa, ked’ spi. — Budzona pieśń, pieśń budząca ob. Ejnał, Hejnał. §. Fig. wzbudzać, zachęcać, zagrzewać, pobudzać, mctfcit, regen, antretben. Ross. óo/tpmb,

Oóo^pHTb. Gdy nic nie odpisywał, musiał drugi raz go innym listem budzić, o toż go pytając. Sk. Dz. 463.

Zleniałe budził. Sk. Dz. 721. Co przymierze końcem wojny jest u ludzi, To u tego pogańca znowu wojnę budzi. Paszk. Dz. 38. Ludzkie serca okiem budzą. Wad.

Dan. 217. BUDZIĆ się zaimk. nied., obudzić się dok., ocucać się, ocknąć się, auftüûdjcn, ermaßen; (Yind. sbu-diti fe, gorsbuditi fe). Gorsze, gdy się obudzi, mniej-gdy śpi licho. Zabi. Amf. 60. BUDZICIEL, a, m. co drugich budzi, ber Slufmccfer, SBecfer; Boh. budić, bu-djćek; Croat. buditel, izbuditel; Dal. probuditel; Bosn. buditegl; Carn. budivz; Ross. et Eccl.

mn.

szkowanie, strojenie śmieszków, ba3 ©pajltttacfien. Teatr zwyczajny szkoła bufoneryi bez smaku. Teat. 32, 51.

sze

6y-

K8^H,llilU!K7>,

Budziciel, co budzi, urzędnik, budzący drugich. Cn. Th. 52. W rodź. zeńsk. BUDZICIELKA, "i, Croat. buditeliza; Dal. probuditelicza ; Carn. budniza, bte Slitf* mecfcrtmt, SBccfertmt. BUDZIDŁO, a, ». narzędzie do budzenia śpiących, excytarz, ber SBccfer an ber uijr; Carn. budilu; Rag. budillo ; Bosn. probudillo, budillo; Croat. budilo; Dal. probudilo.

BUDZYŃ, a, m. Buda, miasto Węgierskie, Ofen, 33uba, tu llngent: Boh. Budjn; Croat. Budin. - Budzyń od Niemców nazwisko wziął, odmieniwszy dawmą swą literę a na u, to jest, Baden na Budę, co u Niemców znaczy cieplice abo kąpanie. Petr. Wod. 5. BUDZYŃSKI, a, ie, z Budzyna, Ófltcr; Sorab. 1. budyski; Sluvon. budimski.

umiarkowania, szczególniej na złą stronę, ftd) über bte ©ränjen be§ ©en)öl;nltd;en, ber Mäßigung, niegfeßeit, befou* berö auf eine fabelhafte 2Irt ; Boh. bugnèti; Sluvon. bu-gnjm; (Hung. buja* lascivus, bujâlkodom * lascivio ; buja-sag * lascivia ; Slovac. buja * hircosus : Yind. obujati, gor-sbujati * budzić się, Eccl. óytno, óyficTByio * vesanio, BU|| waryat; Ross. oóyaTŁ *zwaryować; óyncTBOBaTŁ szaleć; 6yh błazen; óyauHTt warcholić. Bosn. bunovati* waryo-wać. Bosn. bunovanje * waryacya). Buja ptak * zuchwale wysoko się wzbija, i tam i sam lata, ber SSogel fcfyttungt fid) fecf fiod) in bie Söffe, ltttb fd)rcet>t fiter unb bort firn. Buja ptak, buja, po świecie tym leci, Aż niespodzianie podpadł pod sieci. Bratk. G. Nie dosyć im jest latać, będą chcieli bujać. Pot. Arg. 167. Gęś zazdrości, orzeł buja. Pot. Jow. 2, 12. (pies szczeka, słońce świeci). Jako orzeł bujał, latając wysoko. Prot. Jał. A. 2. Fig. bujać, unaszać się, wznaszać się, ftd) empor fcfmńttgen, liocl; broben fd) niebem On co był z nami wczoraj, martwe w zwłokach Jest ciało ; dusza buja po obłokach. Kras. Oss. c. Żaden nie wie, gdzie buja myśl człowiecza. Baz. Hst. 265. Zapał umysłu, czy w wierszu, czy w prozie, Buja gdy ciepło, ustaje na mrozie. Kras. List. 2, 61. W młodych krew buja. Budn. Ap. 33. (burzy się; młode piwko robi, jttngcö Slttf raitcflt, fff fltfdg). 2). Bujać po jakiem miejscu* biegać sobie i tam i sam, wałęsać się, litu unb ber laufen, fterum laufen, Berum fdimärnteit, li er um fttetdjen, herum treiben. Jął się koło niego przebiegać i przechodzić albo sobie bujaćv Gliczn. Wych. H. 8. b. Wół buja wpośrzód zioła. Zebr. Ow. 53. Tu wonne zioła, tu rozkoszne trzody, Bujajcie sobie, gryźcie chróścik młody. Zab. 12, 307. Ja wolen będąc, raz w Sabińskim

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

36

194

BUJNOM-BUJNOŚĆ.

BUJNY - BUKIET.

lesie Bujam bezbronny, aż do mnie wilk drze się. Mon.

70, 532. Ja w obszarze folwarku mego bujam. Mon.

*68, 150. Mnie chętka trochę po świecie pobujać. Oss.

Baj. 2. Fig. transi. Bujał sobie po wonnym Parnassie z Muzami. Tward. Wt. 7. Oko jej, lubo żywe, nie bujało przecie na wszystkie strony. Kras. Dos. 36. Bystrości oka musisz w Bzymie , w Atenach, i indzie po świecie myślą bujając, szukać. Orzech. Q. 41. §. Bujać, bujać sobie, bujać się, nied. zbujać się, dok. rozpuszczać się, dokazywać, broić, hasać, hulać, rozkoszować,

Carn. beslam; üpptg werben, mtSgelaj[en fcptt, auSfdjweifett.

Od zbytnich pokarmów ciało buja i do wszeteczeństwa się skłania. Petr. Ek. 68. Nie żeniwszy się bujał, jako byk w oborze. Pot. Jow. 84. Bogacz stroił się, bujał sobie, skakał, pląsał. W. Post. W. 2, 57. Śpicie na łożach słoniowych i bujacie w pościelach waszych.

1. Leop. Amos. 6, 4. (rozciągacie się. Budn.— Bihl. Gd. ijjr treibet Rcbcrfïujii mit citent Setten. Sut!;). Daleko lepiej, że za życia jego sobie bujasz, bo któżby potym te błędy poprawić potrafił. Teat. 7W c. 22. Winny buja po świecie; a ten cierpieć musi, kto ukrzywdzon jest. Goni.

Wl. N. 2, b. Tatarowie w Węgrzech trzy lata bujając mieszkali. Slryjk. 222. Twa młodość dość długo bujała po świecie. Ilul. Ow. 186. Gdy się chłop zbuja, niemasz miary. Bial. Odm. 22. Wół wytuczony na żyznej trawie,

Zbujał się i zabłąkał cale. Jabl. Ez. 81. Zbujały, zuchwale uniesiony, przesadny, fecf, übcrmütllig, übertrieben. Zbrodnie długą swobodą wypasie i zbujałe, trudno podbić.

Pilch. Sen. list. 2; 141. Wymowa człeka pijanego, za-wikłana, błakliwa, swobodna i zbujała. ib. 4, 71.- BU-JACZEK, BUJAK, BUHAK ob. Byk.

Dalsze pochodź.: bujność, bujny, nabujać sie, rozbujać sic f pTZcbujcić»

‘BUJNOMYŚLNY,’ a, e, “BUJNOMYŚLNIE przyslk. bujającej myśli, górnomyślny, płodny w myśli, fel;r gebanfenrctd), gebattfenüppfg. Bujnomyślna kształtność wymowy. Mon. BUK, u, m. Jedno z większych drzew i najpiękniejszych. 73, 200, "BUJNORODNY, a, e, "BUJNORODNIE, przyslk. zbyt żyzny; üppigfrud)tbar. Bujnorodne niwy. Zab. 14,

86. Bujnorodne chłopy. Zebr. Ow. 3, b. "BUJNORO-SŁY, a, e, zbyt obficie rosnący, üpptgiMcfyfenb. # Bujno-rosłej leszczyny krzak. Zab. 1,106. Nar. BUJNOŚC, ści, i. przewielka żyzność, obfitość, üppige ^rudjtbarfeit ; Üppigfeit,

©citljeit (cf. ßagermucfyö 51 big.) Boh. bugnost, (Slovac. bugnost ejfrenatio; Hung. bujasóg libido, buyasagh zbytek; Ross. ójmhoctl, óyficTBO szaleństwo, zapęd). Ziemi naszej bujność. Star. Vot. D. b. Na Ukrainie bujność ziemi jest nie do porównania z wszelką inną żyznością. Oss. Wyr.

Transi. Skoro nastąpiły pracowite żniwa, Gdy bujności pozbyła ogolona niwa... Zimor. Siei. 203. (bujnych ich płodów, tfjre reichen grüßte). §. Fig. moral, jędrność, swywola z zbytku pochodząca, bujanie, ©eilljeit, Uepptg* feit, Ucbcrmutlji. Ziele gorczyczne na krzyż przyłożone 2.) ‘BUKAT, u, m. kawał, eilt ©tücf [por. wołosk. bukatć 2]. czyni bujność cielesną. Sien. 62. Świadomem , co czy-    Oblężeni siekając mięso w bukaty, w wojsko nieprzyja-

ni w ludziach bujność, a co statek. Czahr. Tr. C. 1.    cielskie miotali. Papr. Gn. 65. Skoro do nich wyszedł

Gdy pszczoły z bujności po powietrzu grają, O robotę, na pole nędzniaczck, Roztargan na bukaty małe. Papr. o ule, o miody nie dbają, Oberwij królom skrzydła; bo Kol. S. 4. b. gdy ci osiędą, Nie będą się wyzywać i robotne będą. BUKIET, u,

Modrz. Baz. 501. Wirg. Georg. 1, 4. Młodzieńcza bujność. Piram. Wym. 127. Ona bujność, która sie z młodej a gorącej krwi rodzi, tyle daje zmysłom siły, ile jej rozumowi odejmuje. Goni. Dw. 404, Dotykasz już wieku, który młodzieńczej bujności zapędy stępił. Nar. Tac. 3, 26. Gdy bóg godności da, prosić go trzeba, aby pychę i bujność w nich odjął. Bial. Post. 217. Panu łbie roją się bujności. Rej. Wiz. 129, b. ©ut m«d)t ttefccrmutlj. BUJNY, a, e, BUJNIE, BUJNO przyslk. do zbytku żyzny, obfity, üüerauS frucfytkv, üpptg, geil empor* fcfytefSenb. pr. et fig. Boh. bugny, (Slavon. bugnÿ effrena-tus; Hung. buja; Ross, ójuhlih, óyilcTBeHiibiil głupi, szalony; Eccl.

we

óeayMHLift, rjiynHH. Im bujniej wschodzi

r.B», .

ździebło, tym większą czyni nadzieję. Pot. Syl. 23. Co się z samego gruntu zajmuje, z czasem bujniej wzrasta. Pilch. Sen. list. 7. Początki nazbyt bujne, nie trwałe, Cn. Ad. 867. Bujne jawory. Teat. 30, d. 25. Zawsze rola u sąsiada bujniejsza. Pot. Arg. 568. (sąsiedzka krowa lepsza). Dostatkiem słów wielu bujnym niejako zbytkują. Mon. 65, 364. Rozpustna abo bujna rzecz jest wino. 1. Leop. Prov. 20, 1. (do bujności czyli rozpusty pobudzająca, ©etfitett, Uepptgfctt ergeugeub). Wiek we złości bujny. Lib. Hor. 69. Bujna młodzi, nie wdawaj się w rozpustę. Pasz. Dz. 46. Bujny, jędrny, jurny; geil, Üpptg, übermütig, mtśfdjmctfenb. Zbytek ciału naszemu ku rozpustności wędzidła rozpuszcza ; dosyć jest bujny ten osieł nasz^ a gdy mu nad miarkę dosypiesz, będzie bujniejszy. Żrn. Post. 13. Leniwy jest ku każdej dobrćj sprawie, a zaś jest bardzo bujny, gdy mu dosypują tych doczesnych swowolności. Rej. Post. J. i. 1.

'BUJURDÄ.N, ‘BUJURDUN, a, m. z Tur. ceduła śmierci, którą od Sułtana oddają znaczniejszym. Nar. Chód. 2, 309. Leszcz. Class. 42. ba3 £obe3urifyetl mit bc3 ©ultmrô Un* terfdjrift.

BUJWÓŁ ob. Bawół.

Kluk. Rośl. 2, 15. bie 33ud;e, Sücfye, 3îotljbücI;e ; (Boh. et Slovac. buk; Sorab. 1. buk; Vind. bukva, boukou; Carn. buka; Bosn. et Croat. bukva; Rag. bùkva; Slavon. bukva, csesmica; Rung, bikfa; Dal. brijsst; Ross. óyirB (Eccl. óyKB, corrBÆB flet z bukowego drzewa, używany przy pogrzebach); Anglosax. bocce; Holl, beuke; Svec. bok, Dan. bog; Gr. cpyyóg, Lat. fagus, por. Gr. cpaysiv). Wysoka sosnia, modrzew i dąb trwały, Jawor i buk okazały. Past. F. 8. Buk smagły. Minsk. Ryt. 81. - Prov. Vind. Naiskaka bukva k’ svojemu konzu topar da. por. bicz na siebie.

BUKAŁ ob. Bukłak.

swo- 1.) BUKAT, a, m. 1. byczek, ciołak, eitt junger ©tier, eilt größeres $alt>. Od rzezi płacić mają, od wołu złł. 2. od bukata złł. 3. od wieprza złł. 1. Gaz. Nar. 1, 117.

m.

BUKIECIK, a, zdrobn. z Franc, wianek,

B U K I E W - BUKÓW.

BUKS - BUKWICÀ.

105

wiązka, równianka kwiatów, ber Slinnenftrauśf, b(t3 Sträub BUKS, a, m. z Niem, bte 93ud^fe (por. puszka) rura żelazna tyen; (Boh. kÿtka; Slovac. kitka, kitećka; Morav. wonicka;

Vind. povojak, venshizhek, pushelz). Zrób mi bukiet z jak najpiękniejszych kwiatów. Tent. 54, 90. Bukiet ten z wonnej róży dlatego mi miły, Ze go ręce Koryla Is-menie uwiły. Zab. 1, b. 73. Teraz zaniosę jèj ten to bukiecik. Zab. 9, 97. g. Transi, bukiet kucharski, wiązka z zioła rozmaitego. Wici. Kuch. 398.

BUKIEW, kwi, z. żołądź bukowa, bte S3itd;etd;elr Stttyecfer; BUKSOLA ob. Bussola.

Sorab. 1. bukwiza; Garn. shir, (cf. żer). Z dębów żo- BUKSOWAĆ czyn. nied. buksami wyłożyć, mit Sittyfen tlt* łądź, z buków bukiew zbierać. Jei. Ek. C. 4. §. Bukiew ttmtbtg nerfityett, auMttttyfcn, butyftrett. Koła powinny być Turecka, orzech aptekarski, plans unguentaria, bte 93?!)^ dobrym żelazem należycie buksowane. Torz. Szkł. 28. rl/cnettyel, 9IpptI)cfcrnity. Syr. 1481. Sleszk. Ped. 409. (por. BUKSZDORN, u, m. z.iele, rhamnus Lycioides Linn. licznik,

bukszpan ościsty. Śleszk. Ped. 415. ber SlttySbortt, eilte 9lrt beś treujbornS. BUKSZDORNOWY, a, c, od buksz-dornu, S3ttd;0bont *. BUKSZPAN, u, m. w południowych krajach drzewo , u nas ogrodna chrościnka. Kluk. Ilośl. 1, 272. ber Sittyêbattttt ; (Boh. pusspan, pusspanek; Slo-vuc. pusspan, zymzelcn; Ilung. puszpâng; Sorab. 1. buk-szowina; Dal. buss; Vind. pusbpan, pukshpain; Carn. fushpón; Croat. pùspan, bùsz; Bosn. zelenika; Slavon. zelenikovo dêrvo; Boss. nyinnaci, caMiniiTŁ, casmmroe 4epeB0, 3ejeHiniie; ltal. bosso; Lat. bussus, bucus; Gr. nvÇoç). Bukszpan bywa w różne kształty strzyżony. Karp. 3, 158. Transi, bukszpany, raki na kształt bukszpanu układane ąa przystawce. Wiel. Kuch. 598. ge* fottene $rcbfe auf ber ©tyüffel, nhe Sutyśbattin rangtrt. g. Bąk rozdymany wielodziurycb bukszpanów. Oliv. Ow. 476. (Fletów bukszpanowych, Sntyêbautttflôtcn). - Bukszpan ościsty ob. Bukszdorn, Bukszpan ostowaty, ono-pyxos Blin. H. N. 21, 16. $attyetyel, tOefterrcid;ifd;eâ 9lglarfrant. Cn. Th. BUKSZPANOWY, a, e, od bukszpanu, Slltyêbaittn*,* (Boh. pusspanowy; Croat. puszpanok). Tablice bukszpanowe. 1. Leop. 4. Ezdr. 14, 24. Barwa bukszpanowa. Birk. Chmiel. B. 4, b. Flety bukszpanowe. Kluk. Dyk. 1, 90.

‘BUKSZTAB, u, m. z Niem. ber Sutyftabe, głoska, litera, czcionka. Hor. 2, 157. Nar. Chrystus nie chce, aby i kreska i najmniejszy buksztab z zakonu miał zginąć. Budn. praef. Boss. óynna.

abo spiżowa wewnątrz piasty. Jak. Art■ 5, 287. Orale, po naszemu buksy. Archel. 3, 62, bie Sütyfc iit ber Sftabttabe. §. Refa około czopów, rękojeści, ber 3îeif ittn einen 3apfctt, nrn einen ©rtff, ©ttel. Tr. Refa do spajania dwóch rur od wody, bie Sfttyfe, ber 9Wfen, ber jwes) Sßafferröbrett ncrbtnbct. Buks w młynie, ber Söarjenring. Schneid. 565.

Lilch, Lilak).

BUKŁAD, BUKŁAK, BUKAŁ, a, m. BUKŁADEK, dka, m.

BUKŁASZEK, szka, m. zdrobn., z Tatarsk. bukłak, skórzane naczynie, którym się woda wozi. Czrlr. Msk. eilt ©tylattty, Söaffcrfddattd; ; Ecd. óoiaaKB, cyjeirea, óoMa-inna ; Bosn. bukliięa, buccięa, bardak; Slovac. budkać;

(Slavon. boca, plaskia ; Hang. polaszk » flasza); (Ross. óaiaara* naczynie o podwhjnym dnie; Mattepna flasza wodna żołnierska). Bukłak wody. W. Genes. 21, 14. fsunka Budn. łagiew Bibl. Gd. por. *suna). Trochę oleju w bukłaszku. 3 Leop. 3 Beg. 17, 12. w bokła-szku. 1 Leop. ib. Nie ubędzie ci oleju w bukłaku. 3 Leop. 3 Beg. 17, 14. (w łagwicy. 1 Leop. we dzbanie. Budn. w bańce. Bibl. Gd) Morza dojechawszy Czechowie wody morskiej naczerpawszy w bukłaszkach, do domów zawieźli, lagunculis. Krom. 527. Nalawszy bukłak wina. Sk. Zyw.

1, 275. Gościom dał wina bukłak, ib. 551. Niech się napiją z bukłaka wody czystej. Paszk. Bell. B. 5. b.

Rychlej się dowie, czym flasza śmierdzi, niżli o prostym bukłaczku. Bej. Zw. 104.

BUKOLIKA ob. Pasterka, Sielanka, Skotopaska.

‘BUKON, u, m. z Włosk. kąsek, kęs, cttt Stffctt. Nie możesz tego i zgryźć i połknąć bukonu; tylkoby kąski. Opal. Sat. 75.

BUKOWINA, y, i. buczyna, drzewo bukowe, las bukowy,

Sutym, Sutycttyolj, Slttyeuge(>ol$: Boh. bukowj; Carn. bukovina; Bag. bukovisete, bukovina ; Vind. bukovina,

bukou    borsht, bukouje; Eccl. öyHOBHHa. (w niższej Lu-    BUKSZTELE, ów, licz. mn.    obłąki z    tarcic,    formy w mu-

zacyi    wieś Bukowina zwana, po Niemiecku SlltyMj).    rowaniu, Boss. itpymajo,    z Niem.    ba^ Sogcngeftclfe,    ba§

%. Imię własne prowincyi na pograniczu Tureckim, bte    Sogcugenlftc, btC Sogcttlcbre, ber §cf;rbogCtt. Są to niby

Sltfotntne. Las jest bukowy, gęsty, przeciągiem dwóch    półkręgi zbite z pewnej liczby tarcic, na którym muruje

mil rozwlekły, Bukowiną od drzewa buczyny rzeczony.    się sklepienie. Jak. Art. 3, 287. Świtk. Bud. 29. §. Buk-

Krom. 760. BUKOWIŃSKI, a, ie, należący do tej krainy    sztele, wieże na walcach lub kołach, które u dawnych

Bukowina, Sltfonunifty. Pamiętne uprowadzenie wojska    podmykano pod mury. Nar. list. 2, 183. bte bemeglttyett

z cieśni Bukowińskiej Stan. Jabłonowskiego. BUKÓWKA, i, z. zięba, fringilla aulumnalis, w kształcie i wielkości pospolitym podobna, lecz w kolorach piękniejsza. Kluk.

Zw. 2,    329. ber Stttyftttf, Sergftttf. BUKOWY, a, e, od    Serbtnbitug jtne^er Sefyrbogen.

buka,    Sutyen-; Slovac. et Boh. bukowy: Sorab. 1. bu-    BUKSZTYN, a, m. kamień    palony,    cegła,    z Niem.    der

kowé; Vind. bukou, bukouski; Carn. bukne, bukove;

Croat. bukov; Hung. bikfaból ; Boss. ójKOBbin. W Nider-

landzie niemasz sosnowego i jodłowego drzewa; jest BUKWICA, cy, i. ziele; bukwica czerwona, Belonica, bte potrosze bukowego. Boler. 78. Łódź bukowa. J. Kchan. Setonte, do herbaty pożyteczne ziele. Kluk. Bosi. 2, 212. Dz. 79. Bukowa żołądź ob. Bukiew.    (Boh. bukwice 1. bukiew 2. betonica; Slovac. bukwice

smaczne

BUK-

(wBeruen Ttyttrme be^ bett ^Belagerungen ber 9Uteit. SZTELUNEK, nka, m. złączenie dwóch buksztelów spodem legarami a wierzchem łatami. Jak. Art. 3, 287. bte

Satfftctn. Buksztynów dwa, do pieców', każdy ma w grubsz calów 10. Os. Żel. 46.

żołnierz bić się niechce, nie nasiecze Sam pałasz, ani bułatowe miecze. Chrośc. Luk. 450. Bułatowa tarcz. Leszcz. Cl. 55.

bukiew); Slavon. bukvica; Carn. patonèka ; Rag. bökviza, pàsquiza plantago; Dosn. bukviça, bokviça plantago; Bom. sarpaç, srripaç « bełonica; Sorab. 1. rezacżk; Ross. 6y-KBima. Bukwica jest tak wielkich cnót, iż w przysłowie BUŁAWA, y, z. 4). z Tatarsk. (cf. Buła, Ger. Seule); Eccl. 6y-Włochom przyszła, gdy kogo wychwalają : ty masz więcej cnot, niż bukwica. Syr. 4250. Turecka bukwica, ob. Lilchowe jądrka. Sien. 593. Bukwica biała ; parali— żowe ziele, Pierwiosnka, Primula Veris, Boh. bjla bukwice,

Syr. T423. bte ©djlnffelilnme, meijüe Setowe. Bukwica wodna scrophularia Linii, ber roetjle 9îad)tfd)atten, bte 2B«ffer* betonte. Syr. 4252. BUKWICZANY, a, e, należący do bukwicy, od bukwicy, Sehmten* Eccl. óyKBHWiŁM. Bu-kwiczana wódka. Sien. 236. Bukwiczany proch padającą niemoc uzdrawia. Urżed. 53.

BUL! BUL! blu blu, odgłos tęgiego łykania, cecha pijaństwa, ©lucfS gluefo ! fd/htefy fcbiucB ! Oj dewotki od wódki, nie zaczynajcie modlitwy z wzdychaniem na gorzki bul! bul! bul! bul! Mon. 73, 200, (Ross. óy.ib odgłos wrzącej wody, óyiŁKHyTB glukać, ‘bełkotać).

1.    BULA, BULLA, i, z. BUŁA, y, z. *BÓŁA, Lat. med. bulla « wydatna pieczęć; stąd buła papiezka, Vind. pa-peshovu pismu; bte pflbftltcfje Sidle, wyrok, dekret pa-piezki w rzeczach duchownych. Kras. Zb. 4, 474. Bół, listów, przywilejów, dosyć, któremi się lepiej ksiądz ubiera, niż w pancerze. Rej. Apoc. 80. Buły papie-żów o krwi pańskiej. Sic. Dz. 755. Buła. ib. 666. §. Złota bulla, najpierwsze prawo rzeszy Niemieckiej, od złotej puszki , w której zamyka się wisząca pieczęć. Wyrw. G. 232.

2.    BUŁA, y, z. chleb okrągły duży, ettt grofieö ritttbcś Śrot.

(por. Ger. Seide guz, Boh. baule; Carn. buła). Chleby, nie tylko okrągłej, jak buły, ale i podługowatej, albo inakszej formy, według zwyczaju miast, rozmaite bywają.

Pimin. Kam. 447. (ob. Bochen, ob. Bułka). Prz-ysłk. Jest krumka chleba, a na coż mi buły? Kchow. 63. (kiedy dosyć, po coż nadto?). §. Buła, chlćb obroczny, panis salarius, annona salaria, diurna, hehdomatica vel men-r-słrua sacerdotum. Cn. Th. baś ben ^rteftern jitgentcffene £<t* gebrot. Kanonik musi robić, jeśli chce jeść bułę. Stryjk.

Turk. H. 2. Których przedtym zdobiły pompy i infuły,

Dyszą w pęciech Tureckich, nie idą im buły. Paszk.

Dz. 54.    §. Buła, grundychwał, grundal, basałyk, nieo

krzesany, ettt fdjroerfaKtger nngefcl)liffener SDîenfdj.

BUŁANY, a, e, tylko o koniach się mówi, maści płowej fatjl, falbe (soit ben ^ferben). Ross. óyjaubiH, coJOBbin;

Slavon. vugâsh.

BUŁAT, u, m. 4). Ross. óyjaTŁ stal, ber ©tafli. Puklerze z

jiaBa clava ferrea longo manubrio ; Ross. óyaaBa, żelazna lub z hiszego kruszcu niby to laska, po końcach pękata, ber ©trettfolbcn. (por. buzdygan). Groal. kihacha; Dal. tolyaga ; Sorab. 4. heya. Ziele pałecznik ma pałeczki jako buławy. Syr. 884. Fig. Dałem chłopięciu od kapłana kolanko; a ten wskok: Tatusiu, mam ja, mam buławę, i kołatał po stole tą buławką. Pot. Jow. 454. (Buławy dawny gatunek Ross. ncpHaia). 2.) Buława u Polaków, znak władzy hetmańskiej. Jez. Wyr. Jak nikomu nie wolno było używać buławy, okrom samym hetmanom ; tak też nikomu z wojskowych niegodziło się używać buzdyganu, oprócz rotmistrzów, poruczników i chorążych. Czrtr. Mscr. (ob. hetmańska klawa. Tward. Mise. 44 et 47. polna klawa. Chrośc. Fars. 456. Chrośc. Luk. 206.) - Metonym. buława, hetmaństwo, komenda hetmańska, urząd hetmański, bn$ Setbljerrcncommanbo, bte gelbtjerremtwrbe, baê Obercommanbo. Są tacy, co nad wszystkie szczęście poczytają Dopiąć buławy, to jest dopiąć hetmańskiego urzędu. Opal. Sat. 424. Zazdrość ku tej buławie abo pieczęci mierzy. Rirk. Zam. 36. (jak buława za urząd hetmański, którego jest zaszczytem, tak pieczęć za kanclerstwo, laska za marszałkostwo się kładzie!. Rejmenta Wielkiej i Polnej buławy. Skrzet. P. P. 4, 477. Poszło pod buławę jego wojsko Albina. Pilch. Sali. 494. BUŁA Wić intransit, contin. hetmanić, przywodzić, dowodzić nad wojskiem, §elbbert fet)lt, ba§ $elbf»errncontmanb0 fütjrcn. Buławił na miejscu Sahajdaczne-go Borodawko. Nar. Chód. 2, 380. BUŁAWKA, BUŁA WECZKA, i, z. zdrbn. mała buława, ein Reiner ©treib ïolbeit, ein Reiner (Sommanboftab. (Ross. óyaaBKa * śpilka). Transi. Dałem chłopięciu od kapłuna kolanko, a on po stole kołatał tą buławką. Pot. Jow. 454. (dla podobieństwa w kształcie). Na poznanie odmian powietrznych, każ robić w hucie szklannej rurkę, z gałką na wierzchu zamknięta, na kształt buławki. Solsk. Arch. 4 92. *BU-ŁAWNIK, a, m. 4). “BUŁAW0N0ŚCA, y, m. "BUŁA-WOWŁADZCA« noszący, władający buławą, hetman; ber ben ©treitfülben fntjrt, ber ben ©ommanboftab fiifirt, ber gelbljerr. Nie mógł znieść buławnik, mając się za pierwszego z urzędu, takowego poniżenia. Ust. Konst. 2, 44. Buławonośca. Olw. Ów. 604. Buławowładzca Te-zeusz, że zawsze z buławą chodził. Otw. Ow. 277. ber szczerego bułatu. Pot. Pocz. 328. z Tatarsk.* 2.) szabla    5tenlenfd)nnnger. 2). Bo tan. buławnik ob. Pałecznik, że

z głownią szeroką; stal wypolerowana aż do przezierania    pałeczki jego jak buławy. Syr. 884.

BULGARZYN, a, m. Croat. Bulgarin;

m.

się. Czrtr. Mskr. miecz Perski, albo szabla Turecka. Macz. BUŁECZKA, ob. Bulka eût ortentaltfdjer ©äbel »on feinem poltrten ©talile. W ogól- BULGARCZYK, a, ności: miecz, ba3 ©djmert. Jawna już, co świadomo tu-    Carn. Bulgarin ; Slavon. Bosn. Dal. Bugarin, Bugar*zBul-

tecznemu światu, Oddając dług ojczyźnie, przytępił bu-    garyi rodowity, ber Sntgar. Bulgarowie. Sois. Arch. 84.

latu. Pot. Arg. 226. Gdzie się podział Rzym sławny,    Ten metropolita rodem był Bulgarzyn. Stebel. 38. BUL-

trząsł światem. Dmoch. Sąd. 78. BUŁATNY, a, e, z bułatu, z stali, stalny, stalowy, »on ©tatjt, ftalilern. Bułatne zwierciadła. Radź. Exod. 38, 8. (miedziane. Budn.). Gdy

co dzielnym bułatem Podbił wszystkie narody i całym    GARKA, i, z. z Bulgaryi rodowita, bte Sltlgartlirt; Croat.

Bulgarka; Dal. Bugarka, Rugarkina. (Bosn. bugarsetięa* pieśń; bugariti» śpiewać). BUŁGARSKI, a, ie, z Bulgaryi, Sulgartfcfl. (Croat. bulgarszni; Dal. bugarszki). Młyn Bul-garskijest bez kół, bez palców, bez zębów. Solsk. Arch. 81.

trzy lub dwa ramiona z ogonami przyczepionemi ; potem każdemu z tych ramion o jednym ogonie z osobna; te to są ramiona, które zowią po Turecku tu; ztąd basza trzy-tulny, dwatulny. Kłok. Turk. 61. Przed Wezyrem noszą buń-czuk o trzech ogonach, ib. 54. - Coxe Voy. 2, 360. Nahaj-skie buńczuki. Jabł. Buk. J. 4 b. Buńczuk Turkom wzięty. Pam. 83, 2, 472. - §. Buńczuk, sama kiść, zwykle w złoto, w srebro lub w mosiądz pozłacany oprawma, którą na szyszakach, na końskich piersiach, uszach wieszano, eine Quafte ant peinte, an ben Prüften ober £%en ber ^ferbe. Szyszak białym buńczukiem lśnił się na głowie jego. Jabl. Tel. 278, Z piersi koniom złote buńczuki wisiały, monilia. A. Kchan. W. 191. - Fig. transi. Tu ostarzałe i ogromne buki, Tu brzozy gęste wńesza-ja buńczuki. Pot. Arg. 377. liściste kiści. - BUŃCZU-CZYG się, BUNDIUCZYĆ się, BURDZIUCZYG się, zaimk. niedok., junaczyć się, bid tfynn, fid) !ed brtifteit. Gap' ten, co się tak bundiuczy i kroi na junaka. Zabi. Zbb. 69. Czyż można zaraz o lada słówko sie burdziuczyć! Teat. 1, 89 et 14. 133.

Bułgarska ziemia, BUŁGARYA, yi, z. kraina Turecka w Europie, bie Sulgareę. Dosn. Bugarska zemglja; Slav. Bugarske.

BULION ob. Bullion.

BULKA, BUŁKA, BUŁECZKA, i, z. zdrbn. rzeczowa. Bula, buła * bryłka okrągła, wypukła, cm fletner rimber aitfge* laufrter Körper, (cf. Lat. bulla, Ger. Seule ; Boh. baule, baulicka guz. Ross. ny-ibna* kulka). Bulki wodne, bańki,

Slafen, ©djautltWafeit. Bulki na wodzie. Chmiel. 1, 1178.

Bulki z piany gieniusz puszcza na wiatr. ib. 1, 1196.

Dzieci bulki nadymają przez słomkę z mydła z wodą roztworzonego. Rog. Dos. 1, 266. W sztukach żelaznych w piasku odlanych dla wilgoci robią się bułki. Os. Rud.

182. Torz. Szkł. 171. Vind. mèhier, mefhir. - §. Gatunek pszenicznego chleba, Moraw, belka; Ross. óyjua, óyjouua, canna, BaaeHeiUB, crnóeirE, Vind. pogazba, biel kruh, shemla, eût Hetneê SBeprot, eine ruitbe Semmel,

5)3 r C11 ß. eilt Silllclien. Kupują sobie bułki na rynku pszeniczne. Sak. Persp. 12. Bułki kupne, co na rynku prze-dawają. Pimin. Kam. 50. Papka z bułki i mleka. Perz.

Cyr. 2, 64. Choremu nakruszonej bułeczki w mleku BUNKOWY, a, e, w kartach; dzwonkowy, Schellen*, in ber dałem. ib. 3, 102. Każdy woli za bułki, niż za stołki. 5htrtc. Bunkowy tuz. Tr. 0d)ellentail3.

Dwór. E. 4. (lepszy chlćb, niż tytuł). Ross. óyaommKt, BUNT, BONT, u, m. z Niemiec, ber Suitb, w ogólności

piekarz bułek, co biały chlćb piecze, ber SEÖeißbrotMdcr, Söeißbdder.

BULKOTAG ob. Bełkotać.

BUŁKOWY, a, e, od bułek czyli białego chleba, Semmel^ SBetßbrot*. Bułkowa mąka, pszeniczna, żemlowa, Vindt pogazhna, bielopfhenizhna moka.

BULLION, u, m. 1). z Franc, rosół z mięsa wołowego, ka-płuna, i t. d. wygotowany, którym zalewają rozmaite potrawy. Wiel. Kuch. 396. Souillon. Bullion suchy, wygotowana z mięsa, zsiadła, zastudzona.

397. troditer Sottidoit, Sonilloitiafeln. §. 2. Szlifa ze wstążek, eilte Saitbrofe. Będę miała suknią z klapami i z bul-lionami. Teat. 58, 297. BULLIONOWY, a, e, z bullionu, Sotttllon*, non SottiUoit.

BULWA, BULWA, y, z. owoc ziemny na stołach zażywany, Croat. krumper, ©rbapfel. Kluk. Rośl I, 209. BULWOWY, a, e, ©rbapfel*. Rosół bulwowy.

BULWARK ob. Boiwark.

BULZA, y, z. skórzana torba, Czrt. Msk. eilt leberner Seit* tel, eilt Pontifier. Gdy na Moskwę jedziecie, miejcie te potrzeby: Namiot, pancerz, tarcz, drzewce, w bulzach sery, chleby. Bielsk. S. N. 32.

BUNCZEWIE ob. Grzybienie.

BUŃCZUCZNY, a, e, BUŃCZUCZNO przysłk. z buńczukiem, Ross. óymtyiKHLiit, mit einer înrftfdjen Aa (me, mit einem 3toßfd;metfe. transi, mówią też o kim, co strojno i z trzaskiem się pokazuje, że huczno buńczuczno wpada. Czrtk. Mskr. (ob. Bundiuczyć się), mit 9iltfwaitb, ^radjt, @taat. -BUŃCZUCZNY, ego, m. Substantive buńczuk noszący, chorąży, ber beu éîojSfdjmeif trägt, ein Aä^nrid;. BUŃCZUK, a, m. Ross. óymiyieL, z Tatarsk. ogon koński na lasce zawieszony, zamiast chorągwi służący. Czrtr. Mscr. bte Xüï> ïifdye Aalnte; ber (Roßfdimeif, bte Üioßfdjmeiffalme. Nazwisko buńczuk daje się naprzód całemu nosidłu, mającemu

massa Wiel. Kuch.

związek, związanie, związka, zwłaszcza związka futer, 1. Bunt, mendel, pospolicie liczba 15 czego. Chmiel, i, 167. ein Sttitb, eine SKanbel, 15 ©tüd. 2. Bunty w budowaniu, drzewa co balki lub krokwy trzymają. Dudz.

34. in ber Btmmermamtśfuttft bte Strebe, berô Strcbeknb, ^reujbattb. Sieci trzeba pod dachanw u bontów śrzod-kiem pozawieszać, aby wyschły. Haur. Sk. 147. - §. Bunty w statkach wodnych, drzewa zakrzywione w poprzek idące, szpągi okrętowe. Dudz. 34. auf bellt Schiffe, ber ©efperrbaunt, bie îrutitttteit .Çrnljcr, mcldie beit Sobett mtb bte SBctnbe mit etttaitber oerbiitbeit, bie Sperrbaumc, Ślitiee, $itte* ftitefe. - §. Bunty, pachołki przy niektórych narzędziach muzycznych, kołki, na które nawięzują się struny, btC 2Bir* bel au einem ©aiteninftrnmente. Kiedyś Amfion lutnista ćwiczony, Na dziewięć buntów nawiązane strony, Przy suchym trącał Kaistrze. Zim. Siei 300.    ‘3. a. W do

brem znaczeniu, wiązanie się z sobą, przymierze, sojusz, ber Suttb, $reu!ibfd;aftêbiittb, ba$ Sitnbniß. Jonatan z domem Dawidowym uczynił bunt. Radź. 1. Sam. 20, 16. (przymierze. Budn.). 3. b. Teraz używa się w złem znaczeniu « spisek, spiknienie, porwanie się przeciwko władzy prawnej, eine unerlaubte Słerbittbung, übîeuterep, Serfdlinörung. Slovac. puntowanj ; Vind. punt, puntarstvu, savefa; Croat. puntaria, buna, bùka, znevèra. Carn. punt; Rosn. buna, smetgna , smechja, uzbugnenje, na-bugnenje; Rag. bûna, nâbuna, uzbûgnegne, smûtgna, bukka, talabukka; Ross. óyHTŁ, npaMOM; Eccl. |{0KV Boh. odbog; Sorab. 1. hawtwana, rebelstwo, zperacznoscz. W bunt zatym miasto, w bunt idą obozy. Zab. 15, 233 Bunt podnieść przeciwko komu. BUNTLIWY ob. Buntow-liwy. BUNTOWAĆ, ował, uje, czyn. niedok., zbuntować, pobuntować, dok., do buntu poduszczać, junt 2luf-rul;r reijeit, aufnńegelit; Vind. puntaruvati, punt delati, napuntariti, gorsbudovati; Croat. (puntati s szturmować),

198

BUNTÓW - BURA.

BURAK - BURDA.

bantuvati, burkati, puntârim; Bosn. buniti, uzbuniti, na-buniti; Rag. nabûniti, vzbûniti, odvàrchi ; Ross. óyiiio-BaTB, B3ÓyHTOBaTB, B03MyTHTb, B03MymaTF>; Eccl.

ber ©ertPCtó, eilt $tlj. (ob. Burka). Dobrze tak na zuchwalca! oberwałże bure! Zab. Zbb. 94. Ross. jKyptóa. ob. Burczeć , wyburczeć.

CBMÄTÜTH,

nepeB’BiuaTH. Buntowanie, poduszczanie do    buntu, i sam    BURAK ob.    Bórak. BURAT ob.    Bóradek.

bunt, bn$    2lufmtegeln, bie 2lufn)iegehnig, Me    SOîeutcret), Me    BURAWY, a, e, na bury kolor    pochodzący,    etma3 Mmfelgram

(Üntpöruitg.    Zawsze do buntowania rzeczy wiódł. Warg.    Katarakta    źrzenice bielmem    białawym,    potym burawym,

Cez. 230.    W ogólności: buntować kogo:    naprowadzać    żółtawym    lub niebieskawym    pokrywa. Perz. Cgr. 2, 169.

kogo na złe, nabechtać, podburzać, wzniecać niepokój, BURCHLÂ, i, i. jaje bez twardej łupiny od kury zniesione, kłócić, anfyejjeit, rtUfOetjeit. Fryjerz w domu buntuje za Kluk. Zw. 2, 103 et 5, 21.j

zwyczaj zonę na męża. Oss. Wyr. - BUNTOWAĆ się, BURCZEĆ, BURGZYĆ intransit. contin. burknąć, 1. jedntl. od-zaimk. nied., zbuntować się, dok., 1.* Obsol. w dobrem znaczeniu, sprzymierzyć się z kim, związać się z kim, ftd; mit einem perMnbctt, mit il)m ein ©üitbutß macfycn.

Zbuntował się Jonatan z Dawidem, abowiem go miłował, jako zdrowde swoje. Radź. 1. Sam. 18, 3. (postanowili z sobą przymierze. Budn.). 2. dziś tylko w złem znaczeniu: burzyć się przeciwko komu, ftd) empören, ftd) U)b ber femattb uerMitben; Vind. puntaritife, puntaruvati, pun-tarski biti; Carn. puntam le ; Rag. bucjati, nabunitise, vzbûnitise; Ross. KpaMOMTB, npaMO^bunnarb, .aaroBapma-Cfl, MHTewHHnaTb, aapaTHTbca, Eccl. BCKpaMonmiCH B3ÓyiiTOBan>ca ; Croat. zneverüjmsze ; Sorah. 1. rebelstzu szo. Poddani jego buntowali się. BUNTOWEIWY, BUNTU WY, BUNTOWNY, a, e, BUNTOWLIWIE, BUNTO-WNIE, BUNTLIWIE przysłk. do buntu skłonny, lub tez nakłaniający, rozlerkliwy, burzliwy; Rag. vzbuniv;

Ross. KpaMOÆbiiuîi. (Slov. puntownÿ» sprzymierzony), auf* ritl)rertfd), juin 2lufrul)r geneigt, juin 2lnfrulir retjeitb. Miasto to z dawna buntomdiwe, a królom szkodliwe. Budn. Ezdr.

4, 15. Buntowny lud pod rządy królewskie wprawuje.

Bardz. Tr. 322. Rozmowy bluźnierskie, bunlliwc. Baz.

Hst. 51.

wni. Petr. Pol. 137. BUNTOWNICA, y, i. kobieta buntująca, eine 2fuftMcglcrtim; Ross. óyHTOBiuHita, Kpaiwojn,-tiHua ; Sorab. 1. rebelstznicza ; Croat. puntaricza. BUNTOWNICZY, a, c, należący do buntowników, lub do buntu , 21ufntl)rcr*, 21ufritl)r *, aitfrüf)i‘Crifd). Ross. OynroBCKÜl,

]<paMOJF>HH>iiH ; Rag. vzbuniv, buniv, nabungliv; Bosn. na-bugniv, uzbugniu; Slavon. pobunljiv; Vind. punten, pun-tarski; Croat. puntàrszki; Boh. polirornny, odbognj. Buntownicza i niezgodna liga. Birk. Ex. 12. BUNTOWNIK, a, m. BUNTOWNICZEK, czka, rn. zdrbn. buntujący, bunt podnoszący, warehogłów, mąciwoda, eilt 2IltftMegler, 9lltp ru^rer ; Carn. et Vind puntar ; Cro. puntàr, bunitel; Bosn. bunitegl, uzbunitegl, smetnik; Rag. bunitcgl, nabunitegl, podbunitegl, odmetnik; Boh. odbognjk; Ross. óyHTOBmHKt,

KpaMOJbHHKb; Eccl.

głos bełkoczący wydawać, szmerzyć, mruczeć, eilt fotlent* bcś ©erdttfd) machen, Mcm, foltern, murmeln, fdpmrren; Ross. óypuaTb, 3a6yp»iaTB. Vind. burklati, kerklati; Boh. bure, lilahol negakeho tlućenj. ^Upatrzywszy, skąd burcząc nadobny strumień płynął. Zebr. Ow. 41. (cum mure). Kamyk bimczy w powietrzu, po ziemi się toczy. N. Pam. 19, 110. Dzieciom wiejskim, jednym wietrzne burczą w ustach młynki, Drugim z kijów wiatr trzepocze jaskrawe płacinki. Zab. 9, 373. Nimfa po powietrzu wijąc się kręgami Burczy, kiedy sen bierze moc nad powiekami. Tôt Saut. 110. W brzuchu burczy. Oss. Wyr. kruczy, gluka, eb gmtrrt im 23mtd)e. Transi. Burczyć sobie pod nosem. Mon. 68, 82. unter ber 9î«fc brummen. Uniesiony niecierpliwością burknął: co strona, to przyjaciel. Oss. Baj. 2. - 2. Czyn. burczyć kogo, nied., zburczyć, wyburczyć, dok., strofować, łajać, fukać, einen (Ulêftljeit, (iuöfd)Clten; Vind. sabukniti na koga; Ross. mypitTb, 3a-HcypuTF,. Burczał mię, nie wiedzieć za co. Teat. 34. b, D. 2. (ob. oberwać burę). BURCZYMUCHA, y, m. mrukajło, na wszystko mruczący, zrzęda. Oss. Wyr. eilt bcftdnbiger ©ruminer, ®d)clter, 3ditfer.Ł Powstawali w Atenach wymowcy źli i bunlo- BURDA, y, z. 1). ciężar, brzemię, jakie się kładzie na zwierzętach jucznych, z Nicm. bie ©ttrbc, bie 8aft; ©ejmdc. Onus ciężkość, burdy, brzemię; deponere onus złożyć burdy; opprimi onere uciśnionym być burdami; suslinere onus nosić burdy. Mącz. Rozbierać ciężary, burdy, z muła, z osła. Cn. Th. 1003. (obłogi, juki). Burda, nieco ku noszeniu, gestamen. Mącz. Żurawiem ciężkie burdy, a brzemiona wzgórę wściągają, ergata. Mącz. b). we grze: burda, prosta przegrana w karty, różniąc ją od podwójnej przegrany, od dupli czyli suchy. Oss. Wyr. ber einfache ©crlllft tm Sîartenfpiel, sunt Unterfd)iebe imitt doppelten. — g. Burda, raczej w liczb. mn. burdy, gatunek gry we trzy karty, pikieta, |hfct, eilt Sïavtenfptel. Hajducy grali w przedpokoju w burdy. Oss. Wyr.— 2). Burda, rozterk, kłótnia, zwada, turnieja, gomon, fasoł, zamieszanie, rozruch. (Boh. 1. burda upad, hurdi burdi bure, dum quis cadit. 2. burda discordia). .Çxtbcr, (streit, ^ńltbel,    Między stronami

do niemałej burdy i waśni przyszło. Biel. Er. 536. Kilka godzin ona burda trwała. Zbił. Br. C. Brońcie zamku, czy burdy ludu nie widzicie? Bardz. Tr. 572. Tu niebo i powietrze zdrowe, Lecz burdy wszystko pustoszą Marsowe. Zab. 6, 238. Była ustawiczna burda między Ro-boamem i Jeroboamcm. 1. Leop. 3. Reg. 15, 6. (wojna. Leop.). Wiodłam znaczną burdę z siostrą, i otrzymałam plac. Radź. Genes. 30, 8. (biedziłam się z siostrą. Budn.) Farnow. 154. On dla ciebie ustawicznie burdę wiedzie z

Buntownicy już się uspo-

.....    . KOKMIIIKT». .    ,

kodi, i przysłali posłów, prosić króla, o darowanie im tego występku, iż śmieli porwać się przeciwko swemu monarsze. Teat. 53. b, 16. BUNTOWNY ob. Buntowliwy.

BUPKI, ów, plur. [brzuchy futer najprzedniejszych koło pępka. ob. Pupki. 1J. Bywały kiedyś rysie pod tobą i bupki; teraz liszki. Pot. Joiv. 2, 67.

BURA, y, i. płaszcz deszczowy pilśniany, etlt Regenmantel, gtlsmmttel (por. ©Itrat 21 b 1 g ob. Bóradek, burat. ob. Burka; Croat. bura, szever veter borcas. ob. Burza). 2. bura, zburczenie, wyłajanie, wyrzut, zbuzowanie, ein ber*

mur-

BURDAĆ-BURGR.

BURGUN-BURMIST.

199

nieprzyjacioly twemi. Rej. Post. A. 4. Nikomu nic na przykrość działać nie trzeba, żeby się ztąd poswarki, nienawiści i burdy w ojczyźnie nie działały. Star. Ref. 14.

Oni mili przyjaciele burdę z sobą ztoczyli. ib. 87. O Dobrzyńską ziemię dosyć krwawych burd Polacy, z Krzyżakami miewali. Stryjk. 359. Masz burdę z okrutnemi nie-przyjacioły. Rej. Post. A. 4. Cnota z niecnotą zawzdy ma burdę. Rej. Zw. 17. Po wszystkiej Francyi burdy czyniła.

IJirk. Dom. 8. Burdy stroić. Cn. Th.— 3). Burda, y, m. BURGUNDYÀ, yi, z. kraina Francuzka, Bitrgttttb. BUR-człowiek niespokojny, kłótnik, warchoł, citt .Çmnbelmacljer, GUNDZKI, a, ie, z Burgundyi, Burguttbifd), Burguuber*. iturulitgcr fôopf. Rozpustnik, burda, marnotrawca, kostera.    Między winami Francuzkiemi najgłówniejsze są Burgundz-

rreè. S. M. 6. Pijak, burda, okazyi tylko szuka. Teat.    kie i Szampańskie. Wynv. G. 318. Z win Burgundzkich

26. b, 28. Zdał mi się być burdą niespokojnym. Zab.    najlepsze Bonońskie, oko kuropatwie zwane. Krup. 5, 105.

13, 284. Tręb. — Inaczej 'Burdowie, zwierzęta juczne, BURK, BURKOWAĆ ob. Bruk, Brukować, ciężarne, Sauuttlnere, Saftigere. Mułowie i burdowie małą BURKA, i, i. BURECZKA, i, zdrbn. (ob. bura; Lat. hurra* różność od koni mają. Gresc. 04. Lat. mcii. burdo. — b).

Collect, burda, y, z. hałastra, ©eftltbel, $roß. Jazda się Pompejego zaraz wysypała Z lekką burdą, która się w szyki zamieszała. Rardz. Luk. 122. BURDAĆ się, zaimk. niedk., kustrać się, leniwie się do czego brać. Wlod.

3«ubent, tnnbeln, langfant machen.

Dalsze pochodź, uburdać sie, ubrdać się, ubrdanie.

BURCIK ob. Burt.

ie, od burgrabiego czyli burgrabstwa, Burggrafen*, bürg* grafïtd), Boh. purgkrabsky. Burgrabski wielki sąd najwyższy sędzia w Magdeburgu sprawował, ale w Krakowie i we Lwowie na miejscu burgrabi burmistrz siada. Sax. Perz. 35. Fair. 14. baś frol;e Burggrafeitgertcbt. BURGRAB-STWO, a

Burggraftfunn ; Boh. purgkrabstwj.— 2. Collect, burgra-bia z burgrabiną, ber Burggraf mit feiner grau.

n. 1. urząd burgrabski, bie Burggraffcbaft, baś

gruba wełna, por. Ger. Burat cf‘. brokatela). 1). Opończa od deszczu wełniana, pilśniana; eilt Regenmantel »DU grober Söolle, trou $ilj. Ross, óypna; (Croat. burkati * wzburzać). Na deszcz dobra Krymska burka. Haur. Sk. 313. Jedzie ktoś, że Tatar, rozumiałem z burki. Pot. Jow. 107. Wzięli burki od ordy, pistolety dali za nie. Pot. Bocz. 617. Gardząc miękkim puchem, Lega w polu pod burką lub prostym kożuchem. Nar. Dz. 3, 111. Astrakańskie burki. Nieme. P. P. 127. Szewc w burce za żołnierza, furman za szlachcica. Pot. Jow. 107. Bureczka zaszczyt na te wszystkie słoty. Susz. Pieśń. 3, K. 4 b. Słudzy w burki i szarawary na drogę przystrojeni. Mon. 68, 71 et 71, 2). Burka, wybuzowanie, strofowanie, ©cfyelte, Strafrebc, gtlje. Od Pani za to już burek kilka dostał. Teat. 15. c, 6. Otóż to chlób wysłużony, od Jegomości kułakiem w zęby, od Jejmości codzień burka. ib. 10, 83. Złoty strawnego, a kopa burek. Oss. Wyr. Następujące sposoby mówienia z podwójnego znaczenia tego słowa burka (* opończa i połajanie) wszczęły się: darować komu burkę; okryć kogo burką; kupić sobie burkę (zasłużyć na połajanie); hojny do burek; tam i darmo dostać burki, i t. d.

"BURDALON, u, w. z Franc, bramowanie złote, galon, eilte golbite Greffe. Odpara z kapelusza brudne już galony, I kładzie złotolite na wierzch burdalony. Zab. 12, 65. ob. ‘Burdon.

BURDEGALA, i, z. Boitrbeattjr tu granfmd), miasto wielkie bogate nad Garoną we Francyi. Wyr. G. 303.

BURDEL, u, m. z Franc, zamtuz, ba3 Borbell. Znaleziono go w wszetecznym burdelu. Pot. Syl. 520. Garn. burdeliza * wszetecznica.

*BURDON, u, m. z Franc, galon, bramowanie, bte Greffe.

Już w kształcie kapelusza znaczne były wady, Już pióra były brudne, złoty burdon śniady. Zab. 12, 66.

BURDOWIE, BURDY ob. Burda.

BURDZIUCZYĆ się ob. Buńczuczyć się.

BURDZIUK, a, m. naczynie, w którćm wino i wodę wożą,

najczęściej skórzane, lub w skórę wewnątrz oprawne. BURKATELA ob. Brokatela.

Czrtr. Mskr. Bukłak, suma, eilt ©ćfylaitcf). Gotując się w BURKNĄĆ ob. Burczyć. BURKOWAĆ intrans. contin, burki drogę, burdziuk swój winem napełnił. Staś. Num. 2, 95. dawać, burczyć, wyburczać, łajać, fukać, fcfyeltcu, ffljen.

Rzucił się na przepaść, aby więcej nie słuchał Pańskiego burkowania. Pilch. Sen. list. i, 19. — *§. ob. Brukować, graf, Sprawca zamkowy. Herb. Stał. 70 et 255. ber Scfylojk BURŁA, y, z. jakaś materya, eilt 3eug. Burły sztuka. Instr. C. L. Ijaitptmaim, (Boh. purgkrabj; Vind. gradski knes; Garn. BURMISTRZ, a, m. zNiem. ber Bltrgcrmeifter, najpierwszy miejski porkulâb). Burgrabiowie po zarnkacli królewskich mieli sobie dozor powierzony, dla utrzymania ich w całości. Nar.

IJst. 7, 64. Skrzet. P. P. 1, 209. Kras. Zb. 1, 175. —■

W miastach Pruskich pod Polskićm panowaniem, bur-grabia * namiestnik królewski: tacy byli burgrabiowie Toruński, Gdański, Elblązki; ber fontglidjc Burggraf, ber fik tttgltcfye Repräfeutaut tu beit brep großen spreußifcfjett ©täbten.

§. W życiu potocznym: burgrabia * murgrabia, pałacowy, domowy dozorca, ber (Burggraf) Sluffeljer ettteS ÿalatô, ei»

lteö <pattfeë.    BURGRABINA, y, z. bugrabiego żona,    bte    jaki    mi burmistrz! Oss.    Wyr. (rządzi mi się, jak szara

Bttrggmftuu;    Boh, purgkrabowa. BURGRABIANKA, i,    i.    gęś    po niebie. Chce mi    prawa dawać, er roili mir befehlen,

burgrabstwa    córka, bie Burggrafeutodjter. BURGRABICZ,    a,    roili    tutti) commanbirett!).    BURMISTRZOWA, y, z. burmi-

m. syn burgrabstwa, ber Burggrafettfolpt. BURGRABSKI,    a,    strza żona, bte Bürgermeifterfrau. BURMISTRZOWAĆ in-

'BURG, BURK ob. Bruk.

BURGRABIA, i, et biego, m. (por. hrabia) z Niem. ber Bltrg*

499. —

urzędnik, Kras. Zb. 1, 175, (Ross. óyproMiicipi; Eccl. 6yp-MHCTp'L; Slovoc. purgmistf, mestanosta, meśćanota; Runy. polgârmester; Vind. purgermeister, mestauni predstoinik, miestni sprednik; Garn. barovish, burovisda, mejstanos, sa-mejstanos; Sorab. 1. bormiżter, m’estzanski miżter; Croat. veliki verhnik). Byś miał i burmistrza brata, Nie ujdziesz ręki kata. Rej. Zw. 237. Szlachetny burmistrz. Mon. 76, 141. Burmistrz Nowogrodzki, Pskowski * obsol. Ross. no-ca4HHK'B. 'Burmistrz Rzymski * Konsul. §. Ironie. Wej

200

BURMISTRZÓW - BURS K.

B U R Ś N - B ü R T N.

transit, contin. właściwie: burmistrzowski urząd sprawo- BURŚNICA, y, z. ziele. Gost. Ek. 135. ob. Miechunki, wać, zwyczajnie zaś znaczy z przyganą: przywłaszczać so- BUKSOWAĆ intrans. nied. na bursie żyć, in einem ©i’ficgto bie jakąś powagę, ton dawać, przewodzić, imponować;    fhlbńm Człowiek młody nie do samej śmierci ma stu-

53urgermeifter fet)«, baö 53ürgermeifteramt oermalten ; bann: ^ do wać albo bursować. Gliczn. Wych. 0. 1. befeI)Ktf)aberu, attbrc contmanbtrcn wollen. Ci Ichmość w ka- ‘BURSTYNEK, nku, m. piasta obija sie mocnemi żelazne-żdćm posiedzeniu chcieliby burmistrzować. Mon. 68, 501. mi refami i burstynkami, które też gwoździami przybi-Pospólstwo burmistrzujące. Bals. Sw. 2, 739. Burmistrzo- joj$. Archel. 3, 62.

wanie gieneralności Targowickiej. Ust. Konst. 2, 270. BUR- BURSZTYN, u, m. z Niem. ber S3crnftetn ob. 51 big. Bosn. MISTRZOWSKI, a, ie, do burmistrza należący, 53ttrgcr*    burstin, ambra; Bag. burstin; Groat. burstin, burchan,

meifter*. (Ross. ôyproMHCTcpcKiîi; Eccl. óypMHCipoBs;    ambra, ókstan, klaris; Boh. akssteyn, ćzistec, Slovac.

Hung. pôlgârmesteri; 6Vo«/. velikovechnichki). Urzędy bur-    akssteyn, Sorab. i. okźfen; Garn. burzhćn, okslitan; Vind.

mistrzowskie w juryzdykcyach miasta Warszawy. Mon.    fmolski kamen ; Eccl. aiiópa, KuiTapi, iipy4ü, óypunbmt,

76, 139. Burmistrzowskie przyslk. po burmistrzowsku,    HaeKTps; Ross. nmapii. Succinum electrum, gładka, twar-

ïnirgcrmcifterlid), mtf 33nrgermetftcr 5lrt. BURMISTRZOWSTWO,    da, przecież krucha przeźroczysta ziemna żywica. Kluk.

BURMISTRZOSTWO, a, n. 1. urząd burmistrzowski, ba3    Kop. 1, 211. Bursztynu nie mało na brzegach morza Bal-

Snrgcrmetfteramt. (Ross. óyproMHCTcpeTBO, noca4HHnecTBo;    tyckiego. Giuagn. 597. Blask bursztynu. 3. Leop. Ezech.

Slovac. purgmistrstwo; Sorab. 1. burmiżterstwo ; Vind.    8,2. (kontryfału. 1. Leop.). Piękna, włosem bladego bur-

mestarna predstoinost, oblastnia, purgermashtrova slushva;    sztynu okryta. Hor. Sat. 15. Czysty jak bursztyn (»bez

Hung. polgarmestcrsćg; Groat. velikovechnictvo). Burmi-    skazy). To ja tylko z żartu mówię ; ale serce czyste jak

strzowstwo, abo radziectwo rzymskie. Pelr. Et. 510. «Kon-    bursztyn. Mon. 74, 140. BURSZTYNOWAĆ czyn. niedk.,

sulat. — 2. Collectburmistrzowstwo, burmistrz z żoną,    elektryzować, eleftriftren. Nauka fizyczna elektryzacyi czyli

ber 53nrgerntelfter mit [einer $ran. BURMISTRZYNI, i, i.    bursztynowania. Mon. 73, 776. Rogal. Boś. 1,124. BUR-

burmistrzująca, btc 53nrgcrnteifterinn.    SZTYNOWY, BURSZTYNNY, a, e, od bursztynu, z bur-

BUROŚĆ, ści,Ł i. kolor bury, ba$ 2)ltnMgrau. Różę chorobę    sztynu, do bursztynu podobny kolorem, 53emfteiu». Sorab.

u niektórych poznać można po jakowćjsiś burości, któ-    1. okżtonanć; Boh. ćisteowy; Ross. flirrapiiLiM. Burszty-

ra zaraz ginie za przyciśnieniem palca. Perz. Lek. 272.    nowe ziarno, Ross. HHTapHKŁ. — Włos jej po ramionach

BURSA, y, z. Lat. med. bursa, Gall. bourse; Holi. borse;    płynął bursztynowy. Tward. Pasq. 6. (ob. Blond). Tward.

Ger. 53örfe; *§. 1). mieszek, worek, eilt ©Clbbentel, ein 53en* Raf- 54. Bursztynna sól. Mier. Mskr.

tel. (Groat. birssag; Ilung. birsâg * muleta « wina pienię- BURT, u, m. BURCIK, a, m. zdrbn. z Franc, bortę (cf. bart); zna. Croat. birshasiti, Ilung. megbirsógolom » mulctare).    1). bramowanie, listwa, galon, bie ©infaffung, bie 53i)rte. Li-

Tkała korporały, w bursy je drogie i kosztowne kładąc i    stewka czyli burcik. Chmiel. 1, 78. Forsztmani po Fran-

do kościołów rozsyłając. Sk. Żw. 2,108. Krzyżyk w Per-    cuzku    z burtami srebrnemi.    Teat. 24. 6, 7. Odporz te

ską bursę zamkniony na szyi nosił. Sk. Dz. 615. Nie prze-    burty    z Iiberyi. ib. 11. c, 20.    Nie dawno nosił po szwach

staj ze złemi, ido bursy się ich nie składaj. Sk. Dz. 300. burty. N. Ram. 16, 119. (nie dawno w Iiberyi chodził, Złóżmy się do jednej bursy, a mieszkajmy z sobą: jadam,    za lokaja służył).— 2. Burt    okrętowy, 1). BURTA, y, z.

co mam; a ty też daj co masz. Sk. Kaz. 546. §. 2. Bursa,    brzeg    okrętu czyli statku po    którym się chodzi; także o-

życiespólnc, spólnym kosztem, szczególnie konwikt, kol-    statnie przy burcie szycie. Magier. Mskr. bflS 53orb eiltet

legium; gemeittfdjaftlidjeS ßeben; gemeinfdjaftlfdje $0ft unb    <S(^iffÖ; (Gall. hord; Holi. boord; Angl. board). Burtami

2Ö0$nuitg; ßonnict, ßnHegiunt, ©eminavinm, n. f. m. Jadwiga    zowią kraje boków u statku wodnego, przy których ci,

w Pradze bursę Litewską, aby się tam uczyli, założyła.    co wiosłami na nim robią, siedzą, przez wierzchy tych

Biel. Kr. 242. Oleśnicki w Krakowie bursę    Jeruzalem za-    burt wiosłami robiąc. Otw. Ow.    452. Częstokroć muszą

łożył dla studentów. Krom. 605. Pelr. Et.    261. Przyslk.    zatykać strzelnice w burcie okrętowym do dział porobio-

Jedna to bursa. Cn. Ad. 310. (jednej faryny, na jedno ne. Papr. W. I, 349. Nawałność ta rozwiąże zbite fugi kopyto, jeden kram, oon glcldjCUt ©cl/lagc).    Wierna bursa    i klejone burty. Pot. Arg. 527.    Lina przy mocnym przy-

zje bez obrusa. Rys. Ad. 73. (niepyszny    pachołek). —    wiązana burcie. Hor. Sat. 79.    Z łodzi na burty okrętu

§. *Bursa kupiecka, giełda, btc ^atifmamtÖbörfe. Ross. 6Hpwa.    wstępują. Przy. Luz. 14. — g. Burta, Burtnica, ława lub

Robię pieniędzmi na bankach, abo na bursie kupieckiej.    tarcica okrętowa, gdzie siedzą flisi. Wlod. btc SRitbcrbaitf.

Gród. Dis. D. 2. BURSAK, a, m. współmieszkaniec. Dudz.    Carn. barva; Groat. bćru, Dal. barv. (Garn. bortun « wiel-

22. Z pod jednej strzechy, z pod jednego dachu, spólnik,    ki okręt). Wieźcie zboru do Wisły burtnice i ławy. /.

spółtowarzysz, ber ©tubcnbur[cl)e, ©tiibettgenoß, ^auügenoß.    Kchan. Dz. 33. Szumią jazy, burtnice, szumią lotne koła.

Bursak muzyk. Dudz. 22. należący do bandy, w której się    Pot. Pocz. 452. Burtnice abo pasy są ważkie bale ze-

zarobkiem między sobą dzielą, etlt SDîuftfaitt, ber $u einer    wnątrz na boku burty przybrane, do których statek ła-

SWuftfantenknbc gehört. Bursacy grają: w żłobie leży...... dują. Magier. Mskr.

Teat. 8, 70. §. Bursak, BURSISTA, y, m. żyjący w ja- 2. ‘BURTA, y, z. wróżba, wróżenie, bie SBal/rfagerCty. Litwa, kowymsiś konwikcie, eilt ßomnctorift. Bursiści biorą małą    jako poganie, leda czemu wierzyli, a sami burtami abo

pensyą, aby mieli o czćm nauki odbywać. N. Pam. 11, 175.    wróżkami sprawy swoje odprawowali. Stryjk. 355.

‘BURSKA ob. Burzka, Burza.    BURTNICA ob. Burta.

*BURTNIK, a

się, iż miał burzli-

mu

cu.u-

iąTu, MHTOKCTByio. Cesarzowa syna swego burzyć przeciwko świętemu Ambrożemu nie przestawała. Sk. Dz. 517. Ludzie swawolni poddanych na panów burzyli, a łupie-stwa szerzyły się. Sk. Dz. 808. Idźże, bo przytomnością swoją żółć we mnie burzysz. Teat. 5. b, 16. (wzburzasz, jątrzysz). — Tak też zaimkowe, BURZYĆ się, burzliwym niespokojnym się stawać, wzburzać się, powstać, buntować sie, nngcffnm werben, unruhig werben,. anfrütyrertfcl) werben, ftd; anflefmcn, fiel; empören. Boss. óypimb. n. p. Morze się burzy, Eurem poruszone. Bard. Tr. 469. Morza są niebezpieczne, ustawicznie się burzą. Teat. 5. c, 5. Burzenie morza, burza, Slovac. baureni morę, Cer. ©ce* ungewtttcr, ©ecjhtrm. W tym niebo z ogromnym trzaskiem się burzy, Po nim z gradem zmieszany wicher dżdżowy kurzy. A. Kchan. W. 92. Burzyć się na cesarza począł i z nieprzyjaciółmi zmowę mieć. Sk. Dz. 344. Pospólstwo Londyńskie burzyć się i mruczeć na tę bezczynność po-

m. [z litewsk. burtinikas. 2]. wróżbita, wróżek, ber Sßdfyrfager. Biegł między Persyany, a widząc niektóre Magi ąbo burtniki zabobonom służące, karać ich począł. Sk. Zyw. 51.

BURTOWAĆ ir,trans, nied., bortować oh. Ilurtować.

BURY, a, e, koloru ciemnoszarego z plamami, bltnîeïgrait gcflecft. [Por. łac. burrus « lisowaty, rusy. 3]. Boss. 6y-pwu * czerwonawa czarnobrunatny; nepHOÓypbiu czarno-bury, ciemnobrunatny; noóyp-MUM, okoniach, roussin, qui a pris la couleur rousse; CMyptiH ciemnoszary; Vind. burn * wątpliwy. Bury wilk. Zab. 9, 346. Wróbel bury. Zab. 10, 207. Zabi W nocy wszystkie koty bure; Vind. vfe mazlike fo po nozhi zlierne; Slov. w nocy wssecke krawi, kocki su cerné. Jeśli nie wilk szary, to kot abo pies bury. Oss. Wyr. (jeśli nie to, co mówią, to przecież coś. Jeśli nie tyle; przynajmiej ile tyle). Jeśli nie szary to bury. Os. Wyr. (Jeśli nie zbójca, to drab; jeśli nie kjj, to drzewo). Mniejsza o to, czy szary czy bury. ib. — Świat bury. Bej. Zw. 29. (pochmurny, posępny, bltuM, futfter).

BURZA, y, z. BURZKA, i, z. zdrobn., szturm, nawałność, zamieszanie, ©turnt, Rngewitter, Ungcftnnt, Unruhe, Słcrwtr* Tltng. Boh. baure, baurka, chomol; Slovac. baurka po-wetrna, burka, zbaurenj wètruw, wlnobitj; Hang. baboru; Vind. burja, viha, fortuna, nevurje; (Vind. buria, Croat. bora, bura; Bosn. et Dalrn. burra; Carn. burja; Eccl. óopeił, Bopefi; Boss. óopcii; Lat. Boreas; hal. borra * wiatr północny; ob. Siewier). (Vind. et Garn, burjava, fe-verska fvietloba « zorza północna; Vind. buroafh « gwiazda północna, polarna). Burza morska, ©eeftlirm, Carn. fortuna, Bosn. baraseka, fortuna, zlo vrjeme, liai, bara-scha; Jloss. óypa, BOineiiie, TpeBO.iHCHie; Boss. Sibir. óypaiiŁ; (cf. Cer. kaufen; Svec. brusa; Grace. ßoi.^sTv, Lat. bruitus; Gall. bruit). Croat. balabuka (oppos. Eccl. 6c3Óypie cisza, 6e3Ó}rpnbM spokojny), n. p. Otóż to tak najlepiej, po burzy pogoda, Po pogodzie znowu burza. Zabi Amf. 76. Gdy nastanie lato, Tedy się z onych bu-rzek snadnie wszystko zmieni, Wszystko pięknie zakwitnie, wszystko się zieleni. Bej. Zw. 29. b. Nie to mistrz, co się na cichej wodzie wozić umie, ale to większy, kiedy wstaną wiatry, burzki, iż i pomódz, i ratować umie. Bej. Zw. 113. Przysi Z wielkiej burzy mały deszcz. Nar. Chód. 2, 472. Cn. Ad. 1374. (z wielkiej chmury mały deszcz; więcej huku niż puku; zanosiło się na co strasznego, przecież nic nie było; nici ©cfdtm) itnb nichts ba* fytuter). Przeciwnie: z małej burzy wielki deszcz. Cn. Ad. 1556. (z małej iskierki wielki pożar). §. Transi, figur, niepokój, zamieszanie, zatargi, zamieszki, Unrnlje, ltugcftüut, 3Scrn>irruug, ipaber, ©treit. Powstała na nich wielka burza, iż ich zabijano, topiono, spychano, rozmaitemi śmiercia-mi gubiono, wyganiano. Sk. Dz. 905. Wezyr rozbił przez swoje mądrość straszliwą burze, któraby była całe państwo rozniosła. Kłok. Tur. 92. W jakim tumulcie zostawałem? co za burzę we mnie passye wzniecały? Teat. 9, 86. Zamieszki i burzki czyniących na gardło szukano. Wiśn. 245. Ktoby burzki wzruszał, głowę traci. Szczerb. Sax. 177. Bez tumultu abo zbrojnej burzki. ib. 181. Djabół te burzki w kościele wzruszył. W. Post. W. 229.

Stownik Lindego wyd. 2. Tom I.

Burzki były w Gdańsku, które hetman zaledwie uspokoił Biel. Kr. 363. Nie ustaniemy nigdy w żadnych burzach świata tego. Bej. Ap. 73. (por. zburzka). ‘BURZCA ob. Burzyciel. — BURZKA ob. Burza. — BURZLIWIEC, wca,

m. człowiek burzliwy, niespokojny, Ross. óypjmio, Ctlt Unru^ftifter, unruhiger Süopf. Burzliwca na tronie posadzili. Dmoch. U. 2, 08. Burzliwce Barabasza, Chrystusem pogardziwszy, sobie obrali. Sk. Dz. 54. BURZLIWOŚĆ, ści,

i. niepokój, niespokojność, nawałność, Uligeftüm, Ruruje, ©turnt, fturmifćfjeS, uuruÇigeS SBefen; phys. et moral., (Boh. zbaurliwost; Ross. ôypHOCTi.; Vind. nepokoinost, nadlesh-nost, klamdranje). Gdy tak nami gwałtownie sie burz-liwośó morska namiotała, wymiatawali co mieli w okręcie. 1. Leop. Act. 27, 18. Zdało wościom morskim rozkazować. 3. Leop. 2. Mach. 9, 8. (nawałnościom. Bibl. Gd. — Budn.). Burzliwość morska rozpędziła nawy. Warg. Cez. 95. Wybrani zachowani będą w burzliwościach świata tego. Rej. Ap. 70. Gniew i nienawiść w sercu ludzkim znaczne burzliwości czynią. Wargoc. Wal. 321. BURZLIWY, a, e, BURZLIWIE przyslk. wichrzasty, wichrowaty, nawalny, nawałności pełny, uncje« ftum, (türmtjd) ; (Boh. zbaurliwy, baurliwy; Slovac. burliwÿ; Boss. óyp.niBLiil, óypHMM, MareHUiLiil, B03MyTitTCJbHbii1 ; Vind. nepokoin, naposten). Milszy wschód słońca po burzliwej nocy. Zab. 14. Szost. Wiatr przez swe burzliwe zamieci, Rozwalił domy, pozabijał dzieci. Chrośc. Job. 12.

—    Moraln. Wczoraj bardzo burzliwa była sessya zgromadzenia narodowego. Gaz. Nar. 1, 286. Umysł burzliwy, człowiek burzliwy, warchol, maciwoda, wichrzyciel, niespokojna głowa. BURZN1CA ob. Burzyciel. *T»LRZOTWOR-CA, y, m. burzę czyniący, sprawujący, ber ©timmnadtcr. ©turmbringer. Gwiazda Kozieł burzotwórca. Zab. 11, 415,

—    BURZYĆ czyn. nied., zburzyć dok., burzę wzniecać, Ungcftiim erregen, imgeftinn tnad;cn, inkub madjen. Boh. bau-rati, baurawati, baufjm, baurjwam, zbauriti, borjm, bo-frti, borjwam. Wody wiatr potężny burzy. Lib. Hor. 105. fig. transi poduszczać, podburzać, niepokoju nabawiać, niepokój wzniecać, buntować, Unrnljc ftfften, anfwtegeln, bcuitrnbtgen, unruhig machen. Vind. smiefhuvati, smotuvati, vertuvati; Croat. zburkâvati; Boss. B03MyTim,; Eccl.

37

202

BURZYCIEL.

BURZ Y Sï - BUTE L.

burić, boritel, bofic; Vind. smiefhuvauz, smotovez, ver-tazh, resmotovez, resdertnik; Ross. CMyrtneiL, B03Mym— reib, Eccl.    ii KT» JuoôoMflTCHîHiiKB. (Croat. boritel

» wojak, walczący; Dal. ßoracz, borenik; Bosn. boraç, bo-ritegl » luctator). Mężne ma serce z przodków swoich, świata burzycielów okrutnych. Warg. Cez. praef. A. 4. Tyrana, burzyciela kościoła i Rzeczypospolitej, na cesarstwo koronował. Sk. Dz. 1103. Wziął tych pijaków pod wartę, jako burzycielów pokoju. Teat. 7. d, 42. Burzli-wce Barabasza, Chrystusem wzgardziwszy, sobie obrali. Sk. Dz. 54. Czytaj, w jakiej Katylina albo insi burzyce, a skaźce pospolitej rzeczy, sławie zostawali. Rej. Zw. 38. Bóg dopuści się burzyć tym złym wiatrom nad nami, to jest, wymyślaczorrj, burzycom a pochlebcom świata tego. Rej. Post. J. 5. Mamy w sobie ustawicznego burzcę wszystkiej duchownej siły naszej. W. Post. VK. 241. Burz-nicy i zabijacze dusz ludzkich, ib. 97. O łupieżcach a bu-rzycach kościelnych, ib. 2, 78. — §. Półkartauny zowią burzycielami. Chmiel. 1, 238. Archel. 8, burzące działa, ©turmfhitfe, ^albcarttyaunen. BURZYCIELKA, i, ż. burząca, wzniecająca burzę, bte Unnityfttftcvtmt, 23euitnttytgertittt, ©tih rertitu ber 3hitye. Vind. resmotniza; Ross. CMynrreibHima, B03MyTHTejbmma. Straszydła i burzycielki spokojności. Boh. Diab. 3, 89. BURZYSTY, a, e, pełen burzy, na-walny, tmll Ihtgeuutter, fctyiuaitger jjoit Ungemttter, ftürmtfety. Czarownicy przyzywają wiatrów i obłoków burzystych i niepogod. Boter. 156. ©emtttermolfen. BURZYŚW1AT, a, m. warchogłów, mąciciel, niespokojny, pochopny wszystko wywracać i zmieszać, eilt työctyftutmttytgcr ©Ctft, Sîutye* ftórer, ffieltumfetyrer. Oss. Wyr.

Dalszy ciąg pochodzących od słowa burzyć: oburzać, poburzać, podburzać, naburzać się, doburzać, wyburzać, rozburzać, wzburzać, zaburzać.

czeło. Pcim. 83, 446. Obywatel Rzymu, który się burz y ł na Rzeczpospolitą, był odpadły od praw swoich. Nag.

co »

Cyc. 25. Tam gdzie niema jedności, zawsze kraj się burzy. Teat. 44. d, 61. Burzenie, burza, burzka, bunt, (Vind. vertnia, vertuvanje). Runtime. Wielkie to było zamieszanie, tak źe z onego burzenia Aryańskiego kościół nigdy większej szpetności nie miał. Sic. Dz. 243. — Transi, burzy się krew, żółć, irrytuje się, jątrzy się, ba3 Silit tft tu Mlmtg, ober gerćitty tn 2Mimg. Krew się we mnie burzy, gdy na niego patrzę. Teat. 48, 100. Burzyć się o gniewać się, eiltrüftct werben. 0 lada rzecz się burzy.

Oss. Wyr.— Burzy się co w sercu, wre, warzy się, e$ foctyt im $erjcit, auf bem jperjett. Twarz łacno wynurzy, co się w sercu burzy. Cn. Ad. 1181. — §. 0 trunkach: burzyć się, fermentować, robić, ooit ©etränfen: gätyren, arbeiten.

czas

(Vind. ieshati). Burzy się piwo, wino. Cn. Th. Burzenie się płynów, effervescent}a, bte ©dtyrung, ów ruch, pod-którego widzimy płyny pieniące się i bańki robiące.

Krumt. Chyrn.SO. Vind. ieshanie, kip, kipenje, (Rag. bu-ritise * szczać). Młode piwko się burzy. Oss. Wyt. (dokazuje młodość, trzpiota się młodzik, buja sobie, bryka).

— jjj Burzy intransit, bezosoh. burzy w tym domu. Tr.

Straszy, niespokojnie przeszkadza; e8 getyt tu bent $aufe UUt, CÖ fpuett.— §. 2). Burzyć kogo, czyje zdanie, pismo» walczyć z kim, zbijać, zwyciężać, obalać jego zdanie, einen kfćunpfcu, eine Sîetyuumj, eine ©ctyrift beftretten, wtber* legen; (Croat. boritise * luctari; Dosn. borittise, rrivattise « certare lacerlis; Eccl. K^T„, 6opio » BOCBaTb wojować;

Kft.nu»    Slavon. borćnje » walka; Ross. óopOTb * zwy

mu

ciężyć). Nie mieczem, nie ogniem, nie działem, będziesz burzył niewierniki; ale mocą bozką. Rej. Ap. 33. Posłał pisanie Pelagiusza i swoje tegoż pisania burzenie.

Sk. Dz. 383. zbijanie swoje, feine ^Überlegung. — §• 3).

Burzyć, zburzyć, pustoszyć, obalić, niszczyć, DCrnmfteu, BUS, buczak, byś ob. Byk. jerftoren, inmnerfen, meberreijku; (cf Cer. Sructybrectyen, cf. BUSS0LA> i> Ä z Franc> kompas magnesowy. Jak. Art. 3, brać). (Boh. zboriti; Vend, resmotiti resdreti, resdirati,    287> Łejk Miern 119 buksoIa> bruksola,ber ©eecompaS;

reskonzhati, resvaljati, roat. un a i, za ic i, russim,    (jarn busuja brodnishka; Bosn. bussula brodarska; Ital.

Slavon. razonti; Æcrf. hcthhth, hcthmbth). Za^ Włady-    bosso|a BUSSOLOWAĆ czyn. nied., mierzyć za pomocą

sława Hermana burzyli Rusacy Polskęj az do Wisły, i me- busso]i n w przeciętych okolicach, mit £»lfe M See» wymowne szkody w ludziach i w dobytkach ogniem i mie-    O bussolowaniu. Lesk. Miern. 228.

czem poczynili. Stryjk. 171. Wielkie działa tylko dla bu-    F    .    , .. ,t ,    ..    ,

rżenia murów z sobą wożą. Archel. 2, 15. (rozwalanie BUST, u, m. z brane, popiersn.k, półposąze, bte 33ujte, baâ Vind. resmota, resdretje, reskonzhanje). Działa burzące, 33ruftb«b; Ross. noacaon nopraera. Jemu potomność chwa-burzyciele, jako to: półkartauny, ©turmftücfe, fetymereś ©e* h stavv'a busty. Zab. 1-, 16.

fetyti^. (Boh. boricÿ, Ross ctuiioóhtiilih; (ob. murołomny); BUTA, y, z. pycha, pokazowanie się, chełpliwość, ber ©tolj, Slav. lubarda). Wojsko z działami burzącemi wiclkiemi    bte .fpoffart; Croat. bahatozt; Vind. sdetnost, oblednost,

zostawił. Gwagn. 118. Biel. S. N. 35. Gwag. 109. —    koshatitnost; Ross. cnecb, cncciiBOcrb, kiiu;IHboctb; (Boh.

Passiv, burzyć się, rozwalać się, rozwalonym być, jerftort    botnati* nadymać się; Carn. buzhati » mocno dmuchać;

merbett, ntebergerłffen, nlebergefctyoffen, jertnimmert merbett. Po-    Carn. buhta * agmen). Dla jednej swojej buty i wynio-

spolicie fortece burzyć się nie zwykły; tylko same ob-    słości niepohamowanej, wiele grzechów popełniają. Star.

murowania twierdzy. Jak. Art. 2,369.— Fig. transi, bu-    Ref. 10. Dosyć się na poniżenie buty nieprzyjaciela stało,

rzyć, niszczyć, gubić, uenttctytCtt, jerftören. Wyniosłość i    Warg. Cez. 184. Boże! że tak długo tę tak wysoką i wy-

nienawiść partykularnych burzą szczęśliwość powszechną.    niosła butę i hardość cierpisz! Smotr. Lam. 65. Pienią-

Gaz. Nar. 1, 252. BURZYCIEL* ZBURZYCIEL, a, m. *BU-    dze dobre, gdy ich będziem obracać, nie na butę, nie na

RZYCA, ‘BURZNICA, ‘BUBZCA, y, m. BUBZLIW1EC, wca, zbytki. Petr. Pol. 69.

m. burzę wzniecający, burzący, ein Uurutyfttftcr, 3lufmtcgler,    Pochodź, huczny, buczno, butliwy, butny, bucić się,

fRutyeftörer, Bcrftörer. Slovac. baufitel, powzbuditel; Boli.    hucznie.

‘BUTEL, lia, to. z Nicm. ber Snttcl, ber ©tabtflie^t, bet łpd*    fo ftolj auf fte.    §. Ogień pali gmachy butne. Bardz. Tr.

fd)er, ©eri^têbiener, Emissarius, butel, miejski parobek,    100. (buczne,    przepyszne, wspaniale, prächtig, ftolj).

którego i tam i sam ślą, który też złodzieje imuje. Mącz.    ‘BUTONIERA, y,    i. z Franc, dziura guzikowa, bflê EnopflocI).

Butel, oprawca albo miejski sługa, szargarz, kat, który    Forsztmani po    Francuzku z butonierami, burtami srebrne-

złoczyńce imuje i traci, lictor. Mącz. Podwojskiego po- mi. Teat. 24, b. 7. spolicie w niektórych mieściech butlem zowią, dla tego, BUTWIEG ob. Bótwieć.

iż jest posłem sądowym i sędziego. Szczerb. Sax. 305. BUTYKA, i, z. z Franc, buda kramarska, jata; eilte SBontigtte;

(Carn. butam, vutam * concutio).    Bosn. dogagnja, stacjun; Ital. boltega.

to. z Franc, butin, (Ital. botino), łupież, zdobycz, korzyść, bte Sente; Boss. 4yBaitb; Boh. bita; Sorab. 2. bejta. Spiesz się do łupu a kwap sie do bitunku. Badz. Jes. 8, 1. (do korzyści. Budn. do łupu. Bibl. Gd.). Bitunek. Badz. Genes. 14, 24. (dział z zdobyczy. Budn. — Bibl. Gd.). Wszystko bydło i butynek z miast rozchwyciliśmy sobie. Budn. Deut, 3, 7. (łupy z miast. Bibl"Gd). Na butynku każdemu poganinowi dostało się z działu dwadzieścia osób chrześcian. Stryjk. 325. (przy podzielaniu zdobyczy kip ber SSertyetlwtg ber 51eute). BUTYNKOWAĆ się, zairnk. niedk., dzielić się zdobyczą, ftefy łtt bte 33ctttc tfjctleit; Boh. bitowati; Boss. 4yBaHim>. Kiedy Tatarowie z Polski powracając na Wołyniu się bu-tynkowali i dzielili, samych dzieweczek dwadzieścia ty-

BUTEL, BUTLA, i, z. BUTELKA, BUTELECZKA, i, z. zdrbn., ‘BUTYNEK, ‘BITUNEK, nku,

Gall. bouteille; Lal. med. buticula, butilia; Sorab. 2. bu-telló, buttellâ; Boss. óymiKa, óyTBLionKa ; Croat. buklia, buklicza; Bag. buklia, buklijza; Bosn. buklia, bukliięa;

(por. bukłak) gatunek flasz z mocniejszego szkła, do piwa, wina i t. d. bte SoiltetEe, ba§ SStmtetl^en. Flasz puzdrowych, butlów, gąsiorów, kielichów wiwatowych, co niemiara. Mon. 75, 140. Czarne butelki bardzo mało kosztują. Torz. Szkt. 124. Butelka z długą szyją, phiale. Krup.

5, 20. Z winem wyprowadzają się z kraju beczki i butelki.

N. Pam. 21, 323. Dziś ledwie pół kwarty buteleczka trzyma, a za kwartową przedają. Teat. 22, b. 100. Wypija za zdrowie całą flaszką, lub butlą. Mon. 71, 515.

Stawiano przedemną buteleczkę czarną z krzyżykiem na czopku. Teat.. 24, 171. Czrlr. (starego dobrego wina). sięcy naliczyli. Stryjk. 323.

Skoro choć jednę wina butelkę wypije, wnet staje się BUZDYGAN, a, to. z Tatarsk. broń na krótkim drzewcu osa-wesołym. Mon. G8, 70. Tylko już te wypijemy butelkę. dzona, formy podługowatej ze stali demeszkowanćj. Cztr. Teat. 55, e. 45. Zab. 13, 211. Melon, butelka* trunek,    Mskr. ein ©treitfolben ttt 5orm einer Sim, auf einem furjett

napój, piwo lub wino w butelce, bte bouteille, ba3 ©Ctrdnfc    fjöljcnteu (Stiele; (Boh. buzykan; Carn. busdihàn, zhesto-

ilt ber bouteille, ÜBter, SBein. Butelką tyle poczciwego zniewolił    pêr; Ilung. bosogan, buzogâny, bozogan; Vind. busdihan,

prałata, że mu pieniędzmi wygodził. Zab. 13, 205. Ach    dremel, shestopirniza, kolba, boini bat; Dal. buzdokan,

luba buteleczko! Teat. 54, b. 9. Wszystko już wybrano,    sesztoper; Bag. buzdohàn; Bosn. buzdohan, scestoperaę).

co ma być do drogi, i o butelce się nie zapomniało. Kras.    Jak nikomu niewolno było używać buławy, okrom samych

Podst. 11, 110.. Przy butelce się powadzili. Oss. Wyr.    hetmanów; tak też nikomu z wojskowych nie godziło się

(pijana sprawa). Do niczego nie dobry, tylko do butelki.    używać buzdygana, oprócz rotmistrzów, poruczników i

Oss. Wyr. BUTELCZYNA, y, i. biedna mizerna mała    chorążych. Cztr. Mskr.

całowanie miłosne, Ital. bascio; Lat. basium; (Bosn. bus- . nuti * całować, Ital. bagiare); Ger. fufL Sttffel, Suffett; Svec. puss; ein SujL ein Sîit^eit, ein 3Mitld)en; (Vind. ku-shez, pokushez). Svavium całowanie, puska też mówią. Mącz. By mi tak, jak tamtemu dała buzi tkliwie. Hul. Ow. 118. Gębunia, gęba, usteczka, SOtottb, 2)îtmbd)Ctt, 9Mub d)en. Talijka smukła, piękna buzia, mina gracka. Zabi. Firc. 02. Pozwól, abym w oczach wszystkich malował te śliczną buzię. Teat. 15, 109. Co za ładna buzia, oczki wcale żywe, miluebne. Teat. 52, d, 95. Wszystkich ich wdzięki niczym są, w porównaniu twej buzi. ib. 54, 5.— Buzia, gęba, ba3 2Jîaitl. Ja do ciebie nie gadam, bo wiem, że masz buzię wyprawmą. Teat. 25, c. 9. Lada buzi wolno na majestat królewski następować. Obr. 48. Sowit. 28. 2). Buziak, buziaczek, osobeczka, laleczka, figureczka, ein gtgürdjeu, Verfütteren. Witaj Reginko, najmilszy buziaku. Teat. 51, b. 125. Niech Pan raczy i nas pobłogosławić z tym buziaczkiem, ib. 10, 111.

BUZOWAĆ czyn. niedk., zbuzować, wybuzować dok., dać komu po nosie, einem etirô anf bte 9îafe geben, groźno go łajać, berbe anêftljen; Boss. 6y30BarB, oóy30BaTt>, ostro bardzo karać, fcfyarf jücfyttgen; (Slovac. zbuzugi excito; Bag

203

*B U T E L - BUTLI W.

BUTONIE - BUZO W.

butelka, eine mlferaWe elenbe 23onteiEe. BUTELCZYSKO, BUZIA/i, z. BUZIAK, a, m. BUZIACZEK, czka, w. 1). po-a, n. niekształtna nieforemna butla, eilte itngefdjlacfyte 33on* teille. BUTELCZANY, BUTELKOWY, BUTLOWY, a, e, od butli lub butelek , SłimtetEeit *; Boss. óyTLLiounbiH. Bu-telczane szkło. Butelkowe piwo * ściągane na butelki. Bu-tlowy, butelkowy przyjaciel, kuflowy, eilt 3cdjbntber. Widza to na swoich butelkowych towarzyszach. Mon. 08,

92! BUTELKOWAĆ, BUTLOWAĆ piwo, czyn. niedściągać na butelki, auf SantetEcn füllen.

BUTL1WOŚĆ, BUTNOŚĆ, ści, z. pyszność, buta, £mffart,

©tol$. W téj swej butności. Sk. Kaz. 327. BUTLIWY,

BUTNY, a, e, BUTLIWIE, BUTNIEprzyslk. pyszny, butą unoszony, hardy, dumny, panoszy, ftolj, fwffćirttg (ob. Bu-czny, huczno); Vind. sdeten, obleden, koshat, saferliu, savseten, Boss. cnecitBLiii, cneciiBcmi; Eccl. khujhbłih.

Bóg zrzucił butne z łoża ich. Leop. Syr. 48, 5. (pysznych Budn). Bóg wyrzucił żydom gwoli pogańce butliwe. J.

Kchan. Ps. 115. On srogi i butny nieunoszony Atreusz okrutny. Bardz. Tr. 302. Białogłowa nie ma być hardą, butliwą, swarliwą. Gorn. Dw. 229. Groch. W. 585. Poniżył butne mieczem duchy. Hor. 2, 09. Nar. Tak butny chłop. Pot. Arg. 401. Coś tak bardzo matką Alkmeną butliwy? Zebr. Ow. 217. (quod te jactas?) warum bift bu

204

B U Z 0 W - B Y.

B Y - B Y Ć.

barb. buza* niezgrabna kobieta). Pójdę go zbuzuję, ziaje i z błotem zmieszam. Teat. 24, c. 96. Jak ten zły człowiek nas buzuje; ale żo nieuważnie, mało o to dbamy. Obr. 49. Buzować pana zięcia, gdy chce pod nos dmuchać. Treb. S. M. 6. §. Bić, zbijać, karać, fdflagctt, Ute* ber beugen, ttteber galten (beu Setnb). Żółkiewski buława swoją monarchy północne buzował. Tward. WŁ 85. Tak klawe trzyma, jakby nią Tureckie buzował wojska. Leszcz. Class. 44. Nieprzyjaciel ciężej niż Alcydową zbuzowany klawą, nie śmiał się z nim kosztować. Tward. WŁ. 2. Buzuj Gielony i Trackie chimery. JabŁ. Buk. B. 2. BUZOWAĆ się, gwałtownie się palić, ftarf flammen. Tak się buzuje w piecu, że aż czeluściami płomień wybucha. Wrb.

Pochodź, nabuzowac, dobuzowac, pobuzowac, wybuzować.

śmiercibych sie tej odjął. Sk. Kaz. 4 77. würbe td; ber SteBe Î« metrrer SWutter ©el;ör geben, fo würbe tel; nłd;t an b. flr. längen n. f. U). Te złączenia w słowach by-śmy, by-ście, lepiej sie kładą od początku sensu, który ich wymaga, n. p. «lepiej milczałbym, a niżeli źle mówiłbym winno tak brzmieć: lepiejbym milczał, a niżelibym źle mówił. Gol. Wym. 219. By sie w tym majętni postrzegli, jako im wiele dóbr ginąć prędko może rozmaitemi przypadkami, byliby do czynienia jałmużny ochotniejsi: bo dwojakiby pożytek mieli, i z tego, coby dali, utraty żadnej nie mieliby, owszemby skarby swoje po śmierci zebrali, i dobraby świeckie rozmnożyli. Sk. Zyw. 215. b. III. Spójnik ten ma jeszcze znaczenia następujące: 1). aby, żeby, baß, bflttUt. Rozkazano mu, by przyszedł. Cn. Th. [Cara. de; Yind. da). By nie, żeby nie, baja Utd)t. Bój się boga, by cię nie skarał. Tr. 2). Oby, gdyby, bodaj ! BY 1). przyslk. przynajmniej, choć,    aby tylko, wetttgflctrë;    0 baß! baß büd)! 0 wenn boćf;! O    Klemensie! byś poznał

Boh. by; Slovac. bi; Sorab. 2. bü;    Boss. ółi, óe; Eccl.    jakim jest panem Jezus! Sk. Zyto.    1, 294. Brody dość,

6Bi. By dziesięć talarów mi daj. Tr.    By - nie = nawet-nie,    by tyle rozumu! Cn. Ad. 45. By    cię to, owo! Cn. Th.

mtrf; md)t einmal, felbft.- rttd)t dumał.    Bynajmniej, by kro-    Tylkobyś nie był dzieckiem. Teat.    24, c. 80. Zgody nie

ple, by odrobiny niemasz. Cn. Th. 2). Jak, jako, niby to,    masz, o tęby prosić pana z nieba. Paszk. Dz. 110. (trzeba,

gletdjfant. By na jakiego łotra, wyszliście z kijmi pojmo-    lub należy, bantnt Ijdtte man 31t bitten). 5). Jeśliby, gdyby,

wać mię. 1. Leop. Math. 26, 55. Pod lasem nieprzyja-    kiedyby, wenn, wofern. Hetman byłby wziął zamek ten,

ciel był; Leszek to widząc, kazał zbroje rozwieszać, by    by był dłużej leżał około niego. Biel. Kr. 236. By to

szydząc. Gwagn. 22. Swarzą się, by doktorowie o ciało,    prawda była, co mówią, żaden żołnierz w niebieby nie

diabli o duszę, przyjaciele^ o majętność. Lekarsl. C.    był. Birk. Chmiel. A. 2. Trudnoby mi wybrnąć, bym wo-

Jechanie ich by właśnie uciekanie było. Warg. Cez. 42.    dze językowi puścił. Birk. Zam. 30. Bym nie był Ale-

Z drzew i czerni by mur jaki uczynili, ib. 45. Na boga,    ksandrern, życzyłbym sobie być Dyogienesem. Warg.

by na osła, na niego wkładamy, Co sami dobrowolnie    Kurc. 8. Byś Homerem był, bądź wdzięcznym Maronem,

sobie zarabiamy. Sim. Siei. 83. By na złość, by na urząd.    Nie przyniesiesz, nie weźmiesz Homerze, Maronie! Groch.

Cn. Th. §. In compar. jak, niżeli, nawet jak, choć jak,    W. 566. By była Jerozolima łaski bożej nie wzgardziła,

ald, fogar ald, weint and;, ja fogar. W Mazowszu białogło-    by byli kapłani darów bożych tak źle nie używali, nie

wy pracowitsze, by w którym kącie królestwa Polskiego.    okazałby był bóg przeciw nim takiej srogości. W. Post.

Dwór. J. 3. Niech kto ma głowę równą żelazu, A tward-    Mn. 521.    §. By, chociażby, nawet gdyby, (Slovac. bitbi),

sze serce; by też od głazu, Bachus ze dzbanem*'dokaże    WCttlt gletd;, obgletd). By rozmarnować zbiorów dziadow-

je zburzyć. Hor. 2, 142. Nar. Bremod rozumu by w naj-    skich fanty, Niech przecież będą bażanty. Kchow. 202.

niebezpieczniejszych razach przytomnego. Ustrz. Kruc. 1,    Dołożył sędzia, bych (bym) i sam widział, tedy inaczej

141. By najlepsze prawo, gdy odłogiem leży, pożytku nie    skazaćbyin nie mógł. Gorn. WŁ. K. 4. Ani odpowie sło-

czyni. Vol. Leg. 3, 185. Do Kazimierza W. wolno było    wa mi biednego, By już srogiego i najostrzejszego. Past.

każdemu, by najmniejszemu przyjść. Biel. Kr. 205. Ka-    T. 141. §. By, jakby, jak gdyby, ald WCttlt, al3 oh. Ulękł

żdćj materyi, by najdroższej, zawsze tam pełno. Star. Dw.    się wnet nieborak, by go z tyłu chwytał. Rej. Wiz. 26,

29. §. Condition, by « choćby, chociaż, ttttb wenn audjb felbft    b. Leszko, aczkolwiek był z prostego narodu, ale się tak

wettlt. Arab, by zginął, odwiną się wstrzymać nie może.    dobrze zachował, by miał być na dworze królewskim wy-

W⁷arg. Radź. 157. By też i to było, że go pobito, prze-    chowany. Gwagn. 25. Oblężenie Zygetu, przezacnej i by

cięż oń wielki człowiek. Oss. Wyr. By mi nie jeść, by    niezwyciężonej fortecy. Furrn. Uw. F. 6.

zdechł, nie dam. Cn. Th. By nie wiem co, nie dam, nie , Pochodź, byle, aby, bynajmniej, jakoby, oby, gdyby, żeby. uczynię, ib. II. BY spójnik, za którego pomocą składa- BYC, był, jestem, l.verb. substant. niedok., byt mieć, eksy-my tryb życzący, oplativ. et conjunctivum, co w Niemieckim się wyraża przez ntödjtf, formte, feilte, wüßte, batte, wäre, würbe. Składa się zaś cum Imperfecto, Perfecta,

Plusquamperfecto et Infinitivo Verbi ; zakończenia zaś Per-fecti od słowa się częstokroć odejmują, a ze spójnikiem by łączą, n. p. bym pisał, obsol. bych. Boh. bysy, bys, bychom, bychmc, bysme, byste. n.

(«bym* gdybym) miłości, którą mam ku matce, służył, na tymbych (na tymbym) krzyżu nie wisiał; abobych teraz zaraz z niego stąpił i nieprzyjacioły pogromiłbych, i

, » \po-

B Y.

cL,

stować, fetpt, (ödrfjattbett fep), war, gewefen, tft, bin; Boh. beyt, bÿti, byl, budę, ge, gest, gsem, gsme, gste, gsau; Slovac. bit, sem, si, sme, s’te, su; Sorab. 1. bocz, budź, bydż, bu, bie, biesche, budzę, budu, won je, ty szy, ja szum, ja szym, som, my szmy, wy seże, woni szu; Sorab. 2. busch, biisch, won je bul, ja bech, bescho,

bych,

Bych buzo, budu, buz, ja szom, tii szii, won jo, müszmii, wä seżo, woni szö; Vind. bit, biti, byte, biù, bila, bilu, bodem, bom, bodosh, bosh, bodę, bo; jest sim, sem, ti si, on je, mi sva, vi sta, ona sta, mi smo, vi ste, oni so;

Carn. biti, bit, je,

Slavon. biti, bi, bio, sam, jesi, jest, jesmo, jeste, jesu; Croat. biti, bit, budę, je, jezt, jeszem, jeszu, jeszmo; Bosn. bitti, jesam jesi, jest; Hag. biti, budi, biasce, bi, biahu, bisce, jesu, jesam ; Ross. óbiTb, óbLTE, 6y4y, eciib, ecu; Eccl. rÆ KraUie, f.mxomt», EISXÄ⁻» (Hebr. rvn but, rć2 bit manere, commoran: nx eth essentia, nnx atta * fuit, por. Lat. est, esse, sum, sunt; Ger. {(t, fet), ftnb, bin, cf. Bywać. g. 1). Być, codo czasu, eksystować, fctilt, ba fet)lt. ćo było, juz nie jest, to co jest, nie będzie. Pot. Jow. 61. Było kiedyś ono sławne miasto Trojańskie, Były, były mury sławne. Bald. Sen. 4. Co juz było, to i teraz jest; a co będzie juz było. Budn. Eccl. 3, 15. Co było, a nie jest, nie pisać tego w rejestr. Mon. 73, 131 et 71, 707. Co jest, tym gardzi; czego niemasz, woli. Morszt. 210. Być, eksystować, bytność mieć; Ross. BemecTBOBaTb. Będący, eksystujący, Eccl. cliii (*2. bóg). (Eccl. 6biTniH stworzony). *Współbyć, razem być; Vind. sravenbiti, ravensnaitife; Eccl.

, sèm, bodém, bôm, bodę, bo; la, bilo, budę, biashe, biah; je-

CŁGblTH,

cóecMb; Preexystuje Eccl. npe4cycTByio, npe4ÓbiBaio, npe4ÓbimecTByio. Preexystencya npe4Óbirie, npe4ÓbiTCTB0, npe46biTiiocTb, Hpe46bimecTBO. §. Być, trwać, fetpt, (battent). Michał Samor cesarz, ten nie był roku, aż go wypędzono. Biel. Św. 77, b. \. 2). Co do miejsca, być, być gdzie, znajdować się gdzie, bafet)lt, ait einem Orte fet)n, fes)tt, öorfianben fesjtt, fiel) Deftttbett. Jeśli cię się spytają: jest tu kto? tedy rzeczesz: niemasz! Budn. 1. Jud. 4, 20. Już są! Teat. 30, b. 147. (już przyszli). Był tu, ale go już niemasz. Psalmod. 58. Oczy jego i uszy nie były kędy indziej, jeno w biblii. Birk. Sk. C. 2, b. Zawsze wprzód biegła suczka przed panią, trzeba było być wszędzie be-styjce. Zab. 9, 275. Za przeczytanćm imieniem odzywa się żołnierz, którego czytają, jestem! Kaw. Nar. 505. Ja i syn mój będziewa (Dual. * będziemy) na drugiej stronie. Budn. 1. Sam. 14, 40. Gdyby nie ta zazdrość, w Węgrzech samych nigdyby były nie były pustki takie. Jan. Pos. C. b. Gniewali się, iż nieprzyjaciel w takiej wielkiej blizkości, śmiał im być na oczach. Warg. Cez. 165. Każdy pierwej iść i co rychlej doma być chciał. Warg. Cez. 42. (stanąć). Ze złemi przestawał; dobrym nie dał i być w domu. Jabł. Tel. 33. To mój pokój, myśl Wc Pani, jak gdybyś u siebie była. Teat. 48, d. 56. Nie być doma, nie być u siebie, (Vind. vunbiti, vunpo-stati). By wszy w Rusi, do domu musi. Cn. Ad. 54. (mile doma; ojczyzna najmilsza, alteittljal&en ift gut; $tt Ipattfe ift bod) am beften). Not. Zakończenia Perfecti primae et se-cundae personae Sing, et Plur. odejmują^ się i do najpier-wszego w konstrukcyi słowa przyłączają: n. p. Gdzieś jest Panie? jeśliś jest, przecz się nie odezwiesz? Groch. W. 229. (gdzie jesteś Panie? jeśli jesteś......) In Praesenti, doda

wszy najpierwszemu słowu zakończenie personae, słowo jest całkiem się opuszcza: Wielem kr edytorowi długu winien memu. Kul. Her. 130. (wiele jestem winien, wiele winie-nem). Nie bój s:ę, bom ja z tobą. Budn. Jer. 1, 8. (bo ja jestem z tobą). §. 3. Być, ze względem na jaki przymiot, na jaką jakowość, kładzie się z przysłówkami, z przymiotn., z rzeczownikami, fe^tt, ooit einer gcnńffen Sefdjajfeitljeit featt,

eiiMé fes)tt, al$ ©opttla beg ÿrâbtcahh Bądź wasza rozmowa: jest tak? jest! nie jest tak? nie jest! 1. Leop. Mat. 5, 37. bądź wasza mowa; jest? jest! nie jest? nie jest!

3. Leop. (Croat. je, jezt, da!) tak tak! nie, nie! Budn. euere Sftebe fet): ja! ja! ttcitt! netu! 8ntl). Człowiek szczery! jest? jest! niemasz? niemasz! Oss. Wyr. (opposit. a biało? biało! czarno? czarno!) Bywszy źle, będzie gorzej. Falib. Disk. K. Jaka była, taka była. Teat. 1, d. 15. Czrtr. Tyś to jest Xymeno! Nieme. Kr. 2, 193. To jest * t. j. * to znaczy; (Vind. namrezh). Bądź łaskaw. Teat. 30, c. 15. W złotym wieku, na twarz nic nie dano sędziną; za pokojem *byto bez sędziego. Zebr. Ow. 4. (hyto Partie, praeterili-byli spokojni; w pokoju, żyli spokojnie, erant, man mar frtebltd), matt lebte frieb'lid), tnt Trieben). Być w cenie, w pieniądzach, popłacać, płacić qu. v. Niech będą dobrzy, będą szczęśliwi Polacy. Kras. Sat. 27. — Not. To osobliwsza w naszym języku, ie po słotnie być, równie jak po słowie stać się, zostać, predykat, czy to przymiotnikiem czy rzeczownikiem wyrażony, może się kłaść in casu sexto czyli instrumentali; a lak, co Krasicki napisał: „niech będą dobrzy, będą szczęśliwi Polacy” mogłoby i tak być wyrażonym: „niech będą dobrymi, będą szczęśliwymi Polacy” co następujące przykłady okażą: Wolał raczej być, niźli sie na pozór tylko pokazać dobrym. Pilch. Sali. 106. Kto umiał ucho stworzyć i oko, temu Jako być głuchym (wypada) albo ślepym samemu? J. Kchan. Ps. 139. (tnie fattn ber taub ober blittb fetpt)? Przytomnym być, obecnym być, Vind. tukaibiti, wprizhibiti, oh. Przytomny, (przy sobie, przy rozumie). Pytali Jana ś. cóżeś tedy? Biał. Post. 45. (czym tedy jesteś? czy lleliaszem jesteś)? Bądźmy dobremi gospodarzami albo dobrzy gospodarze. Cn. Th. 247. Być czym î personę czyje mieć na sobie. Cn. Th. 247. etnmś fetpt, (etma3 tmrftelleu). Być księdzem, praca, kłopot, i biskup i sądy;— Być młodzianem, czcza pora, złe chwile, złe rządy; — Być żonatym; staranie o dzieciach i żonie; — Być wdowcem; żal lat przeszłych, tęskność w każdej stronie;— Być dworakiem; niewola w powabnej postaci;— Być żołnierzem; zysk trudny i życie się traci; — Być w domu gospodarzem; i tam złe znajdziemy — Czymże być? wszędzie przykrość! Żyjmy jak możemy! Kras. List. 170. Albo mnie nie być królem Polskim, albo tobie nie arcybiskupem (wypada). Biel. Kr. 717. Byłby jeszcze szczęśliwszy, gdyby był nie był ojcem. Ustrz. liruc. 2, 180. Mąż ten przykładem jest w kościołach i pomocą w radzie. Karp. 1, 83. Not. Instrumentalis tylko tam ma miejsce, gdzie się predykat indemnité wyraża: on jest królem, il est un roi, il est roi, er tft ein 5?ötttg, er tft $öntg; lecz skoro definite, pierwszy przypadek się kładzie: to jest król Stanisław, ba3 ift ber Zottig ©tankflauśh Toż : On jest hrabią, er ift ein ©raf, er ift ©raf; to jest Hrabia, baś ift ber ©raf, n. p. Potocki, Zamojski, Ossoliński. - §. W dawnych pisarzach znajdujemy konstrukcyą Łacińską Accusativi cum Inßniti-vo: Herod bał się Jana, wiedząc go być mężem świętym, cum esse virum sanctum. W. Mar. 6, 2Ö. (wiedząc, że jest mężem świętym). Nikt się być nędznym, chociaż jest, nie wierzy. Bardz. Tr. 231. §. U dawnych pi-

mieni lub do 9, jak

sarzów są w liczbie mnogiej czasu teraźniejszego, służy wszystkim osobom, zamiast jesteśmy, jesteście: n. p. Są-chmy synami bożemi, ale się jeszcze nie pokazało, czym bedziem. Sk. Kaz. 499. Słudzy sąśmy Jezusowi. P. Kchan. Jer. 205. I tego nie sąśmy niewdzięczni, co mamy. Olw. Ow. 141. Gożeście wy są, którzy kusicie pana? W. Judit. 8, 11. Gdyżeśeie wy teraz tu są... Dudn. 4. Ezdr. 14, 32. Jeżeliżeście są synowie Abrahamowi, uczynki Abraliamowe czyńcie. Leop. Jan. 8, 39. Wyście są zdrajcy, zbiedzy, oszustowie. Chrośc. Jeb. 130. O serca strapione, Kto wyrazi jak słodkim sąście napojone Weselem dziś. Zab. 4, 355. Kossak. - §. 4.) Być z kim, towarzyszyć mu, pomocą mu być, mit einem fetytt, il;it Begleiten, ttnit bepfltd; fci;it. By był Jehowa nie był z nami, gdy powstawali na nas, tedyby żywo nas pożarli. Uudn. Ps. 124, 2. Cnota i tu na świecie, i po śmierci w niebie, jest z tobą. Zbił. Lam. B. 5. Nie bój się, bom ja z tobą. Budn. Jer. 1, 8. - §. 5.) Być względem kogo lub czego * w stosunkach pewnych się znajdować, mieć się względem czego, fcptt Jlt etmaS, 31t einem ; tm SBerlmltniffe fielen, fid; »erhalten. Bryłowatości kul są między sobą, jak sześciany ich śrzednic. Jak. Mat. 1, 214. Siedm ma 12 do 14; skrócić można: siedm jest do , jak 12 do 14. ib. 1, 138.-Podobnież: Dawniej to się cierpieć nie mogli; nie wiem jak są teraz. Teat. 19, c. 2. (jak są z sobą, til; meiß nicl;t, wie fie jeßt fiitb, mie fie mit ciuait« bet ficl;eit). §, Być komu, być dla niego * jemu żyć, jemu się całkiem oddawać, fur jcmaitbeit fepn, fur tfyit nur leben. Ty, dla której, jak sama wiesz, jedynie byłem, O nicem więcej nie stał, gdym tobie był miłym. Zab. 12, 3G. Gawdz. Com jest więcej, jej jestem, ba nie jestem sobie, Gdy miarkuję, żem wszystko winien jej osobie. Zab. 14, 149. (nic należę do siebie, tylko do niej). Rzucajmy szkolne przynuki, Bądźmy sobie, krótkie chwile Czujmy życie, trwajmy mile. Kras. List. 190. (żyjmy sobie, nur mollert uns leben). - Inaczej być sobie czym, jakim« wewnętrznie, wewnątrz siebie, bez względu na zewnętrz-ność, fur ftd), mnerltdj tit ftd). Być sobie wesół, kontent (ob. się). - §. Być sobie abo drugiemu czym, w stosunkach pewnych być, ftd; ctmaö fepit, jemanben ctroaö fep, für ftd; ober jcmaitbeit ctma3 fet;tt. Ja będę wam bogiem, a wy mnie będziecie ludem. Ijcop. Jer. 7, 23. «lam mu jeszcze w dzieciństwie była przeznaczoną, On mnie miał być małżonkiem, a ja jemu żoną. Teat. 44,

d. 13. Gospodarz jeden był sobie panem i oraz pastuchem. Jabl. Ez. 81. (er mar jugleicb «Ç>err für ftd; uitb $trte). Puszcze te zarosłe, leżyskami tylko i przechowaniem rozmaitemu zwierzowi były. Stryjk. 354. (służyły im na legowiska, bieutcu tl;itC!t 31t ). Drzewa łosiom

są miasto legowiska. Wary. Cez. 142. — Być do czego» służyć do czego, należeć, 31t etma» feipt, 31t etma§ btciteu, 31t Ctma-3 gehören. Wszystko już wybrano, co ma być do drogi. Kras. Podst. 2, 116. Tej winy połowica stronie, a druga połowica do skarbu być ma. Sat. lit. 16.-Być z czym dla kogo, gegen jemanben Regelt ($rcimb« fd)aft u. f. tu.), gegen jcumnbeit erfüllt fean, 3. Ś. uun 2ld)«

tung u. f. tu. Boję się przyjaźni twego ojca, z którą jest dla Majętnickiego. Zabi. Dz. 72. Zawsze była dla niej z tćm uszanowaniem, którego od niej wiek jej wyciągał. Zo.b. 14, 293. Wie, jak dla niej jestem z uwielbieniem. Zab. 14, 570. Powiedz mi, z jakiem jest sercem twoja panna dla mego pana! Teat. 27, c. 20. (ma$ l;at fte für eine Neigung 31t tfmt?) a). Być na czym« sprawować co, ettuaö uenualtClt. Był Mieczysław na państwie lat 55. Papr. Byc. b.) Starać się o co wszystkie-mi silami, über etmaö \)Vi fet;n, ftd; tuoratt ntad;en. Wszyscy są na tym, opuściwszy wszystko, aby ducha pilnowali. Birk. Dom. 125. Dominik ś. na tym był wszytek, aby zakon rozmnożył, ib. 43. S. ten ociec na tym wszytek był, żeby jak najwięcej towarzystwa zebrać. Wys. Ign.

47. - Być komu na zdradzie, zdradliwie się mu zachowywać, mit einem betrügerifd; umgcl;cu. Jeżelim przymierza nie strzymała, umowę złamała, albo na zdradzie komu była? sama się sądzę, że słusznie tę zawziętość ponoszę. Psalmod. 40.    c.) Być na czym, zależeć od cze

go, zawisnąć, tUOUOlt ablmngcu, tuorattf berufen. Teraźniejsze pokuty są na szafunku starszych, i na roztropności spowiedników. Sk. Dz. 1028. Uważam, jest na tym nieco, iścić obietnicę, jest też zasię wiele na tym niegodnemu nie dawać przyrzeczonego dobrodziejstwa. Gorn. Sen. 314. (znaczy i to coś, i to coś; i tamto ważne, i to). - §.6.) Być, z drugim przypadkiem, fet;», mit bem Genitiv. Bądźcie dobrej nadziei. Seid. Mar. 6. dobrej myśli, fet;b guter Hoffnung, gutcê fDîutfrê. On je cieszył i nadziei wielkiej być im kazał. Sk. Żyw. 2, 286. Wielki skarb nauki sobie zebrał, bo był ostrego rozumu i wielkiej pamięci. Sk. Żyw. 2, 284. er mar DOU fd)arfent $erftaitbe. - §. 7.) Być za co« uchodzić za co, ważyć za co, mianym być za co, für etmaö gelten, gehalten tuerbett, paffïrett. Nigdy za niesprawiedliwą rzecz nie będzie, dobrodziejstwem dobrodziejowi nagradzać. Modrz. Baz. 5. Czym się ojcowie brzydzili, to teraz za osobliwą przy-stojność być sobie rozumieją. Star. Ref. 4. Gość u nich za świętego abo za uprzywilejowanego wszelkim sądem i dekretem jest. Warg. Cez. 141.-II. Być verbum auxiliäre, cum activis in Praeterito et Futuro, alö £)ÜIf33eitmort ber tätigen Bclttuürtcr tu ber uergauguett ttnb füuftigen Bett. Cokolwiek mówiemy, było mówiono, cokolwiek piszemy, było pisano, cokolwiek działamy, inni już to działali. Kras. Pod. 2, 36. ma$ nur nur fprcd;en, ba3 j;at man gefpr., maâ mir nur fdjreibcn, baä Ijat man gefd;r... Kto grał, będzie grał, kto pił, będzie pił. Teat. 19, b. 16. Będę miała suknią, ib. 38, 297. Wielką z niego dogodę wnet bę-dziewa miała. P. Kchan. Orl. 1, 25. (dualis> my dwie będzie my miały). (Not. Zamiast bede czytał, 6yAy, w Rossy jskicm tez mówią orany qmaTb, micaTb, cf. Gall. je vais). Dałby to był Pan Bóg, abyśmy ów zapał ugasić mogli. Jan. Pos. C. b. (.Plusquamperfect. Conj.) Być, z imiesłowem przeszłego czasu słowa biernego wyraża bierną konjugacyą, a Niem. feptt, ober tocrben. Kochanym być, geliebt fepn, geliebt merben. Jestem kochany, id; merbe geliebt. III. Być« stać się, merben, fet;it; (Sorab. 1. budź* merbett; bydż:fcrm; Vind. byti, gratat, postati). Powścią-

ani z

go,

Mon. 74, 646. Znać utaiła. Zab. 5, 455.

gajcie sie a bądźcie świętemi. 3. Leop. Levit. 20, 7. (a stańcie się świetemi. i. Leop.) Zeszli się cicho patrzeć, co też będzie z tego. Jabł. Tel. 90. Nie będzie nic z tego, gdy jeden na drugiego patrzy, a żaden nic nie czyni. Cn. Ad. 307. Nic z tego nie będzie. Teat. 24, c. 49. (baratté wirb nttyté; eé wirb nttyté baratté werben). Ani z te-owego nic wcale nie będzie, ib. 34, c. 99. Opal. Sat. 3. Gaz. Nar. 1, 16. Niech będzie co chce. Cn. Ad. 537. eé mag (baratté) werben, waé ba will; eé mag gefetteten, W. b. W. Nie bój się; nic ci nie będzie. Jabł. Ez. 155. eé wirb btr nttyté (werben) geftyefien. Będzie, będzie, a nie wiedzieć kiedy. Cn. Ad. 12. eé wirb ftyüit werben. Wiedział Jezus co z Judasza być miało, gdy go sobie obierał. Sk. Kaz. 610. waé ané tym werben füllte.

IV.    Bądź, właściwie tryb rozkazujący słowa być, dla niektórych szczególnych znaczeń, musi być jeszcze osobno rozważone: a), zwyczajne znaczenia: niech będzie, fety. Otrząśmy się, bądź mężem. /Jurt. A. 3. Chwała bądź Bogu ojcu , synowi i duchowi ś. Groch. W. 66. Cokolwiek bądź, to jednak rzecz pewna. Pilch. Sali. 317. -§. Bądź zdrów. Teat. 11, 85. Hul. Ow. 258. (bywaj zdrów), zostań zdrów, (bleib gefUttb). §. Bądź u mnie «przyjdź do mnie, fontttt jU mir. Dziś jeszcze będę u ciebie, («przyjdę do ciebie, tty werbe foute noty bety btr fetyn, ju btr fontnten). b). Bądź, niech sio stanie, eé mag geftyefien. Bądź co chce, z placu bitwy nie uciekam. Kras. Os.

C. Co bądź, to bądź. Teat. 24, c. 98. niech się stanie, co chce, eé mag geftyefien, waé ba witt. Co bądź, to bądź, muszę zerwać to nieszczęśliwe małżeństwo. Boh. Kom. 3, 427. Kto bądź, ten bądź, na kogo los padnie. Hor. 2, 2. Z jeńcem każdym, bądź jak się zwie, obchodź się jak najsłodzej. Teat. 45, d. 70. (Vind. bodili, bodisi). Bądź-bądź« albo- albo, eé fety ttltn-ober ; entweber-ober ; {Boh. bud’- bud’ to; Croat. ali-ali-). Byś Homerem był, bądź wdzięcznym Maronem, Albo wymownym Rzymskim Cyceronem. Groch. W. 566. (Slovac. bitbi« chociaż ; Ross. óy^e « gdy, jeśli.) Bądź to, bądź owo« lubo to, lubo owo. Cn. Th. 12. Bądź krótko, bądź długo. Biel. Kr. 208. eé fety über tang, oberfurj. §. Bądź« dajmy, supponujmy gefegt. Bądź, że bogaty, co z tego? -

V.    Będący, właściwie parlicipium praesentis « byt mający, exystujacy, Ross. cymin, ber fetyCnbe; lecz zwyczajnie o przyszłym czasie « być mający, przyszły, Slovac. budućni, Ger. ber werbettbe, ber fünfttge. Co jest przytomnego, to przytomnym; a co przyszłego, będącym. 1 Leop. 4. Ezdr. 8, 46.— Not. Słowo to być, jest, są, częstokroć się opuszcza, gdzie Litwo przychodzi do dorozumienia: baé verbum substantimm być wirb tnt Çotntftyett oft weggclaffett: Dać chcemy, co cesarskiego (jest) cesarzowi; a co bożego (jest) bogu. Sk. Zyw. 2, 201. Wielki z ciebie dudek (jest). Pot. Jow. 119. Co nam i tobie jest? Budn. Math. 8, 26. Mnieć tu bardzo blizko (jest). Rej. Wiz. 64, b. Dziea to moje. §. Przeciwnie zaś dawni pisarze, osobliwie tłumacze biblii, niewolniczo naśladując łacinę, częstokroć kładą słowo być niepotrzebnie: [Jestto pierwotna i właściwa forma czasu przeszłego. 1]. Wszyscy ci w rodzajach ludu swego chwały są dostąpili, assecuti sunt. Leop. Syr. 447.

Na obraz boży stał się jest człowiek. Leop. Genes. 9, 7. Umarł jest. ib. 9, 29. I stało się jest, że człowiek pewny chodził.    Biał. Post. 62.- VI. Być, było, jest,

słowo bezosob. 1. Z drugim lub czwartym przypadkiem, partitive, mit bent Genit. ober Accusât. Otóż nowy kłopot! będzież tu hałasu! Teat. 25, 51. baé wtrb etn Sann werben! Znikniesz z oczu raptownie, jakby cię nie było. Zab. 15, 160. (aU wenn bu gar nttyt gewefen wćtrcft). W ten czas dopiero męztwo twe poznają, 1 twoje dzielność , kiedy cię nie będzie. P. Kchan. Jer. 119. (wenn bit nttyt utetyr fetyn Wtrft). Na coż mię było na ziemi, gdy nic do niej nie mam prawa? Karp. 7, 59. (na co się urodziłem na ten świat, WOJU muffte tty gcbüfirett wer« beit, wenn...).    2. Z trybem bezokolicznym, mit bem In

finitiv: jest, {opposit. niemasz), {Gall. il - y - a, eé tft, matt fot, utatt fiat wobt. Ross. mnueTcn, mimch, oppos. hdcml. H’hcn^ ifBCTb, iibCMbi). Jest co z sobą samym czynić. Sk. Zyw. 141. man fiat wofit mit fity feliift (genug) jtt tflUU. O złote czasy nierządu, o prawdziwie jest czego onych żałować. Gaz. Nar. i, 307. Nie było co odpowiedzieć, na takowe zagadnienie. Kras. Doś. 252. Nie było komu bronić, bo wszyscy do Litwy byli wyciągnęli. Stryjk. 391. (nie było nikogo, coby bronił). Jest czego winszować Polszczę, że tak wielu ma gorliwych obywatelu w. Gaz. Nar. 1, 187. Jest o co ludzie na się zwaśnić. Cn. Th. 247. Jest się czemu dziwować, jest na co patrzeć, ib. §. Jest, należy się, jest powinnością, matt fiat, titan fott, eé gefiört ftty. Zażyłeś rozkoszy, gdy było robić; umierajże teraz z głodu. Sk. K. N. 51. Jeśliś się ludzi nie bał ; przynajmniej na surowe pomnieć było bogi, Bać się było Jowisza. Min. Ryt. 1, 523. Nie było grać. Cn. Th. .{man fjćitte nttyt fptelen füllen). § Jest* wypada , potrzeba, należy się, eé fott, eé tft erforberltty, UÖtytg. Nie ludźmi takowym zdziercom być było, ale wilkami drapieżnemi. Star. Ref. 124. fie flätten nttyt fol* ten ÜÄenftyen werben, foitbcrtt SBolfe. Krystynowi było ksią— żęciem być, a nie Konradowi. Biel. Kr. 117. (er flatte füllen fturft fetyn, nttyt fôourab). Królu, po coż ty córkę do Węgier dajesz? Byćci jej tu zaś u ciebie, a przeto zbuduj jej tu kamienicę. Garn. Dz. 45. fie mag fiter bety btr btetben. Jezusowi nie było czego się uczyć, ani do żadnej szkoły chodzić nie potrzebował. Sk. Zyw. 177. Leszek prostych sukień używał, aż kiedy było cokolwiek dla okazałości majestatu, osobliwie dla postronnych, przydać, to się dopiero stroił. Krom. 41. §. Jest, było,« można, godzi się, podobna rzecz, matt famt. Poznać jest w gnieździe małego orlika, było, że skrytego coś w sercu Z wody główkę tylko widzieć było. Lip. Hor. 114. Strzały z obu stron tak gęsto leciały,    Ze nieba było

nie widać przed niemi. P. Kchan. Jer. 287. (ber Rimmel war nttyt ju fetyen ; man fonnte beu £>. nttyt ,f.). Jakoż się było do takiego mistrza nie cisnąć ! Sk. Zyw. 299. wie flćttte man ftty ju tym nttyt brattgen füllen? wic wäre eé an« beré Utügltty gewefen? Jakoż się było do tak przedziwnego miejsęa nie kwapić? ib. 40. Not. Opuszcza się tez słowo być, jest, n. p. widać juz, słychać qu. v. - §. Jest

208

B Y C H - B Y C Z.

BYCZY - BYDLE.

Ł

wać, bestwić się, dziczeć, sum ©lier roerben, roilb roerben, roli, fred), au&gelaffen fe^it. Wyście rozrośli by cielcowie na trawie, a byczeliście by bycy. 1. Leop. Jer. 50, 11. Lekarz uczony miny nie stroi, ani byczenia się na nim nie widać. Perz. Lek. 526. (nieokrzesanego zuchwalstwa, 3îoI;liett, Sßilbliett). [Ross. óbiiHTfcca tetrycznie z dołu po-glądać, glupeu). BYCZY, a, e, od byka lub byków, ©tier, Sutten», (Ocftfen»). Sorab. 1. bocżżi, bokowć; Ross. ółi-uiu, ótmaueH. Trzoda bycza. Hor. 1, 268. Nar. Tarcz z byczych skór siedmi złożona. Zebr. Ow. 326. Krew bycza. 1. Leop. LIcbr. 10, 4. (bykowa 3. Leop). Ławkę, kobierzec, korzeń niosą byczy. Pot. Jow. 120. (byczak, bykowiec, £>d)feusiemcr). Aufid z byczej postaci szumne pędzi wody. Hor. 2, 285. (tauri/ormis bykokształty). Mina desperacka, mina bycza. Teat. 43, c. 144. Wyb. (dzika, sroga, rotlb).— BYCZYĆ czyn. nied., zbyczyć dok., ćwiczyć bykowcem, mit bcnt Ocljfenstemer burc(;l;aucn. §. Transi. zdzierać, ociąć, oszwabić, einem einen ©tretd; »erfefnm, tljlt Überoortfieilcn. §. Intransit, wszeteczność z niewiastą popełnić, sprawę byczą iścić, ber Sßolluft frölwen. 1). BYCZYNA, y, ż. bykowina, bykowe mięso, Suttenflet(d). 2). BYCZYNA, miasteczko Szląskie, sławne klęską i wzięciem do niewoli Maxymiliana przez Jana Zamojskiego, ^itfdjeu, ein ©täbtd;en tu ©djlcficu.

mnie * mam, td) fmk, (cf. Lat. est mihi). Było już na ten czas Bolesławowi dziewięć lat. Biel. Kr. 66. Elżbieta tańce stroiła , chociaż babie było już przez 80 lat. ib.

209. Miód, iż sie tu w domu rodzi, komu może być, może go pić. Lek. C. o. (kto go mieć może). Był człowiek posłany od boga, któremu było imię Jan. Biał. Post.

80. Not. Opuszcza sie tu też słowo jest: n. p. Pytasię go, zkądeś? jak ci miej Zab. 15, 83: rutę îft bciït 9?attte? nue IjetjJt bu? jak ci na imię? (ob. Imię). §. Jest mię z to» równam temu ob. Z, z to. §. Było « przypadkowo się stało, zdarzyło się, trafiło się, e$ ereignete (id). Uchowaj boże, co przemówić było, co się nie godzi, wnet się gniewała.

Auszp. 25. (gdyby co przemówiono przypadkiem).

Pochodź, od słowa być: bycie, były, bywszy, byt, bytność, bytny, niebyt, niebytność, niebylica ; bywać, bywały, bywalec, bywałość; dobywać, dobyć, dobytny, dobytek, zdobywać, zdobyć, zdobycz; nabywać, nabyć; obywać, obywatel, obywatelka, obywatelski, obywatelstwo; odbywać, odbyć; pobyt, przebywać, przebyć, przebytny, przybywać, przybysz, przybyszowy, nowoprzybyły; ubywać, ubysz, ubytek. Wszędybył. Zbywać, zbyć, zbyt, zbytek, zbyteczny,

' zbytkować; niezbytny, niezbędny; pozbywać, pozbyć.- §. Bydło , z pochodź. 2. Od jest : jestli, jeśli, jeżeli; jestestwo; jestwo, jestność, istność, istny, isly, istotny, istota, istoczyć, przeistoczyć, iścić, iścieć, iścizna, ziścić, zaiste, zaiście. BYDEŁKO, a, n. zdrobn. rzeczownika bydło, 33telj, SBiefjdicu,

BYCHAWA herb. ob. Paprzyca.

BYCHÓW, a, m. 1. miasteczko nv Polszczę, eilt ^olnifd)eâ ©tabtdjeu. BYCHOWSK1, a, ie, z Bychowa, 93s)d)auer». By-chowskiego sukna postaw. lustr. C. L.

BYCIE, ia, //. byt, rzeczownik od słowa: być, bfl§ ©C')U, Griftireu, bie drifteus; (Vind. bitje, bitnost, postajenje, Rag. bivstvo). Uprzedza zawsze rzeczy bycie; a potym bywa dobre bycie. Petr. Eh. 92. Dla człowieka wspaniałą ręką tak obficie Wszelkieś dobro udziałał, by miał słodkie bycie. Przyb. Milt. 247. Ukontentowanie samo z bycia kochanym, nie mogło go uszczęśliwić. Teat. 9, b. 101.

BYCZAK, a, m. byczy korzeń, bykowiec, ber £)d;fcnjtemer. Osieł płytkim zacinany byczakiem, wzdycha.... Zab. 15, 178. ‘BYCIE, ęcia, n. Budn.Ex. 29, 1. BYCZEK, czka, m. BYS1EK, śka, m. BYŚ, ia, m. BUJACZEK, czka, m. BUŚ, ia, m. zdrobn. rzeczownika byk, eilt ©tierd;eu, eilt Reiner ©tier, ein ©ticrfalt), Suttcitfaltt; Boli. byćck, beyćek, bćhaunek, gunec; Vind. junazhek; Eccl. loiihiik, ÖMteiCL ; [jat. buculus; (ob. Juniec). Spojrzyj Europo na tego bujaczka. Zab. 16, 310. Europa busia pięknego postrzega, Jako się do niej coraz mknie od brzega. ib. Bezeeny byś. Hor. 2, 180. Kniaź. — Przysłk. Czyj byczek, lego byczek, byle nasze cielątko. Rys. Ad. 52. (nie pytam się, zkąd co pochodzi, bylebym miał). Na rzeź cię, byśku, chowają, przetoć dobry obrok dają. Cn. Ad. 977. (przypłacisz). Otóż tobie byśku ‘mazia. Rys. Ad. 52. Cn. Ad. 801. — 2). Byczek, scarabaeus typhoeus Lim. chrząszcz cudzoziemski, długości cala, mający na piersiach trzy rogi. Kluk. Zw. 4, 25. ein auMćiitbifd;er SMfer, mit breę Römern auf ber Swfh — 3). Taniec skoczny, eilte Slrt Ijüpfenber ïdnje. Krakowiaka, byczka, sarabandy, drabanta. Teat. 24, c. 74. — BYCZECI, nijak, nied., BYCZYĆ się, zaimk. nied., bykiem się sta-

(liebeê guteê SStelj). Collective. I czeladź i bydełko dobrze mi się wiodło. Zimor. Siei. 259. Bóg ludzi opatrzył różnym na pożywienie bydełkiem. liaur. Sk. 51. BYDLARZ, a, m. 1). pastućh bydła, ber 3>iefd;irt; \ind. shivinavez, shi— vinski barautauz, kupzhuvauz; Slavon. goveddr; Eccl. CKÜ. TomiTivreiib. Oddałem bydlarzowi bydło moje. Tr. 2). By-dlarz, pies, który pomyka się do bydła, co w nim wielka wada. Ostr. Myśl. 41. eilt £>uitb, ber ftatt auf baô 2BtIb, auf ba$ ÜStel) Ikgeljt. BYDLĄTKO, a, n. zdrobn. rzeczowa. bydlę, ein flehtet 3Ste^, 3hel)d;eit, (nun einem ctitjelueit), Vind. shivinzhe, govedze; Boss. CKOTHnua. Bydlątko przecie o-zdrowiało. Teat. 52, 14. Sprawiedliwy zna żywot bydlątka swego, ale wnętrzności bezbożnych okrutne. 1. Leop. Prov. 12, 10. (miłosierny jest, ku bydlątku swemu). Miejsce to puste, niemasz tam ni człowieka, ni bydlątka. 1. Leop. Jer> 55, 10. §. Transi. Głuptaszek, eilt Reiner bum» mer 3)ïettfd;, ein ©ümmltttg. BYDLĘ, ęcia, n. skocina z rzędu bydlęcego, pecus, pecudis, eilt (śtticf 33ic(i; distingu. bydło. Boh. et Slovac. howado; Vind. govedu, govedjc, shivina; Carn. shivinzhé; Croat. marshe; Sorab. 1. sko-cżo; Sorab. 2. sezkot, szkosche; Ross, ckotb. Bydlęta są duszą rolnictwa. Kluk. Ilośl. 3, 285. Kozieł pomówiwszy z lisem, iż odtąd nie chciał przystawać z bydlęty, Ale z Ich-mością zwierzęty. Kniaź. Poez. 5, 126. Kot abo kotka, zwierzę i bydlę roztropne; domowe słusznie bydlę nazwane; leśne zwierzęciem. Sien. 218. Żyć jak bydlę, rozpustnie, podług zmysłów, rotę Cttt 33tej). Bydlę tr. o człowieku bezrozumnym, eilt bummer fOîenfd), eilt Shell. Ach bydlę, bydlę nierozumne! Bolç. Kom. 1, 282. BYDLĘCE przysłk. * po bydlęcemu, zwyczajem bydląt, üiefytfd), auf eilte nie^ifdie Slrt. Szkoda zwać człowiekiem, kto bydlęce żyje. Podw. Sion. A. 2, b. Po bydlęcemu żyje, nie po

ludzku. Teat. 19, c. 67. BYDLĘCIEĆ nijak, nied., zby-dlęcieć dok., bydlęciem się stawać. Cn. Th. junt SSie^C werben, ein Stel) werben. BYDLĘCOŚĆ, ści, z. bydlęce dogi, własności, mel)tfcl)e3 SBefen, Stefifiett; Boh. howadnost, howadstwj; Ross. ckotctbo. Bydlęcość przeciwna jest bohaterskiej cnocie. Petr. Et. 231. ob. Bestyalność, besty-alstwo, zwierzęcość. BYDLĘCY, a, e, od bydląt, należący do bydląt, Stel)*. Boh. howadj, howadnj; Slovac. ho-wadi, howadzi, howadnÿ, howezy, zhowadilÿ, dobytej;

motłoch, czerń, zbiór ludzi bezrozumnych. Oss. Wyr. nic* fytfcfye 9)îenfd)en, 2Siel;. §. Bydło morskie zawiera konie morskie i cielęta morskie trichecus. Zool. 294. ©eeotel), Scepferbe, ©eeMlber. BYDŁOKRADŹCA, y, m. złodziej bydła, ber 93tefybieb. Mon. 75, 588. Cn. Syn..5. (Croat. mar-hotat); zajmacz a złodziej dobytku cudzego, uwodziwołek. Farr. 402. BYDŁOKRADŹTWO, a, n. kradzież dobytku, Croat. marhotatbina, ber 23iel)btebftafil. Cn. Th. 5. BY-DŁOPAS ob. Skotopas. “BYDŁOSZKODY, a, e, bydłu szkodliwy, niefmerberbenb. Wilk bydłoszkody. Bielaw. Myśl.

na-

Sorab. 1. howazé; Vind. goveden, goveji, govedski, shi— vinski; Ross. ckotciuh; Eccl. CKOti»iit>. Zwierząt ssących O. 2. b.

piąty rząd jest bydlęcy, pecora. Zool. 282. bie (Elaffe beê BYDŹ, był, będzie, bądź, jest, są ob. Być.

Stel)C3. Bydlęcy lekarz ob. Konował. Bydlęca lekarska -na- BYGIEL ob. Begiel.

uka, bie Steljarjenepfuube. Młyny bydlęce, które abo konie, ‘BYGŁA, i, z. z Niem. ba3 Sügeletfen, żelazo krawieckie abo woły poruszają. Os. Fiz. 347. Sol. Arch. 88. (Stel)* do prasowania. Tr.

dląt, nad) ber 21rt bcê SSie^eö, nteljtfĄ). Eccl. .cKOTonoAoóiibm. Poddanych swoich chcą mieć w stanie bydlęcym. Kras. Pod. 2, 227. Bydlęcy ludzie ducha nie mają; nic innego w nich nie masz, jeno mięso, flaki. Birk.Ex.D. 3. Człowiek bydlęcy nie pojmuje tego, co jest z ducha. Lach. Kaz. 1, 207. Eccl. CKOTonoAOÓHincL. BYDLĘCZYZNA, y, z. mięso bydlęce, $leifd) nom 23ief)C, 2?tet;flctfd;. Ilekroć bydlęczyznę tkacie w? gęby swoje, wiedźcie, że swych rol-niczków trawicie. Zebr. Ow. 379. (boum caesorum mem-bra). BYDLIĆ się zaimk. nied., bydlnika czyli byka do siebie przypuszczać, ben Sollen julaffen. Krowy, które się tak bardzo rade bydlą, do płodu nie są już pewne. Ilaur. Sk. 52. Co robić trzeba z jałowicami, które się nie chcą bydlić. ib. Krowa się bydli, Yind. krava se poją. (ob. Pobiegać się). Bydlenie krów, gdy biorą abo przyjmują bydło, jako pospolicie bywa mówiono. Mącz. (por. gzić).

‘BYDLINEK, nka, m. wędzony śledź. Yolckm. 592. ber sjMtng.

BYDLNIK, a, m. byk, ber Sufle, Sntmutod)3, (por. stadnik). Do bydła bydlnika przypuszczać. Zaw. Gosp. O krow'y płodne ma dworka baczyć, aby zawsze bydlnik w oborze był porządny dla bydła, aby nie zadrobniało. Gost. Ek. 79. BYDLNY, a, e, 1). bydlęcy, od bydląt mel)*. Bydlny lekarz, Stelwrjt. 2). Bydlny, bydła siła mający, meljretd). Cn. Th. BYDŁO, a, n. skot, collect, pecus, pecoris, Stef); Boh. et Slovac. howado, dobytće, dobytek; Carn. govedu; Yind. govedu, govedje, govedna shivina; Croat. govedo, sivinche; Slavon. màrva; Bosn. goveda, mahra; Sorab. 1. skot; Sorab. 2. fbożo; Ross, ckotb, tobhao, nacTBima; (Hung. barom). Bydło rogate (rogacizna), owczarne, stadne, chlewne. Ilaur. Sk. 63. (Boh. bydło vita, victus, bydleti mieszkać, bydlenj mieszkanie, bydlitel mieszkaniec). Bydło robocze (qu. v. por. dobytek). Pod bydło a zwłaszcza woły, aby pilno słano. Cresc. 37. Boże, dałeś w moc ludziom wszystkie ‘bydła (bydlęta) polne, Dałeś i leśne zwierzęta swowolne. J. Kchan. Ps. 9. Dziewka od bydła (Yind. shivinarka, shivinariza). Pasisty dla bydła, Ross. CKOToniiTaTeÆbHLiîî ; Eccl. roBHAonacTBiiHnuß. Stare bydło, Boss. OApaHb, OAep^, (ob. Karw). Ludzi jak bydło traktować. Pam. 83, 440. (nieludzko). Żyją jak bydło. Paszk. Dz. 15. (bydlęce, po bydlęcemu). Fig. bydło, zgraja,

mieleń), üîojhnnfylen, £)d)fenmül;len. Bydlęcy, sposobem by- BYK, a, m. BUGAJ, BUHAJ, aja, m. BUJAK, BUJAŁ, *BOJK,

a, m. bydlnik; byczek, bujaczek, byś, zdrbn. qu. v. ber S3nUe; {Boh. byk, beyk, behaun, behaunek; Slovac. bik, byk, bugâk; Hung. bika; (Slovac. bugak, bak; Hung. \izi bika; Croat. bik * bąk, ptak); Yind. bikbuk, junz; Carn. bik, bis; Croat. bik, bak; (Croat. biczko * kiernoz); Dal. et Rag. bàk, Slavon. bika; Bosn. bók, bik, Sorab. 2. buk, bullo, Sorab. 1. bok, wokoleż, boran, cżylz; Ross. óbiKB ; (Ross. óyraii bąk), cf. Gall. boucanier; cf. Ger. Secf, Sad)er, 23aćf;, Sał). Byk jest samiec cały; pokładany, zowie się wół. Kluk. Źw. 1, 202. ZooL 359. (por. stadnik). Przypuszczanie krów do buhajów, czyli byków. Wolszt. 4. Nag. Wirg. 495. Postronkami go jak byka każe obić. Boh. Kom. 1, 345. Europa usadziła śnieżne nóżki na barki bujaka lubieżne. Hor. 2, 183. Nar.- Przyslk. Slov. Pozde bika honit (*po szkodzie mądry). Nagi jak byk. Treb. S. M. 83. Goły jak byk. Teat. 50, 35. ib. 14, 14. (jak bizun, jak derwisz, jak Turecki święty). Zdrów jak byk. - §. 2. Byk, gatunek statku wodnego, do którego potrzeba ludzi kilkunastu ; bierze zaś łasztów 40. Magier. Mskr. etn Söafferfaljrjeitg, ein $lttfSfd)tff non 40 Saft. Po tej wodzie lecą byki, szkuty, trafty. Pot. Syl. 219. llaur. Ek. 165. (Ross. ólikb izbica). - §. Byk na szkucie jest drzewo przy końcu trarefy, u którego jest kółko, na którym *przewleczone są kalaryfy. Magier. Mskr. etn Saunt nut einem Kloben auf bem ©efäpe. - §. 3. Byk; baran do szturmowania, ber 6tnrmbocf. Ci w baszty biją bykami, ci palą, Inni zaś wieże i okopy wata Chrośc. Luk. 176. - §. 4. Znak niebieski wiosienny. Zebr. Źw. 25. ber stier ant §tmmel. Znamię koła zwierzęcego między baranem a bliźniętami. Otw. Ow. 57. - II. Transi. byka dać komu, z tyłu go łbem uderzając podsadzać, jakoby byk bódł; żart zwyczajny parobków wiejskich. Oss. Wyr. einem einen ©tof> non fmttcu oerfe^eu, alś wenn ein Stier fti'ße. “BYK O GŁOWY, a, e, głowę byczą mający, ftierfbpftg. Yind. bikoglavez, bikazh. “BYKOKSZTAŁ-TY, a, e, kształtu byczego będący, wie ein ©tter geftaltet. Aufid bykokształty. Hor. 2, 289. Kniaź, tauriformis. BY-KOWAĆ, ował, uje intrans. nied., bykowe płacić, (bebe-1 muttben v. 21 big.), für eine gefcfywćiugertc ttntertfjaninu bem £>ofe ©trafgelb jallicu. Z ciebie staroście, Gdy mu corok bykujesz, dobry procent roście. Gaw. Siei. 365. BYT-

38

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

KOWCOWY, e, e, 1. od bykowca, Odjfenjfettter*.    2.*rze-    na której wierzchu jako kłoseczek blady. Syr. 600. 2.

mienny, öOlt dienten. BYKOWIEC, wca, m. bykowy    bicz,    'Bylina, kłoda, ciemnica, wiezienie. Sax. Rej. ein ©e»

korzeń byczy; ber £>d)fen$ienter; Boh. beykowec, Eccl. bo- fdngnijł, ber ©totf.

jyinæiOLi; Sorab. 1. z bocżżege koźe payfźa. Kropił BYŁOść, ści, i. bywszy byt, była bytność, bte ©ewefeufiett czeladzi boki bykowcem. Zab. 8, 49. Treb. BYKOWINA,    baS vergangne ©afegn. Którym miastom przywileje loka-

y, i. 1. byczyna, mięso bykowe ŚMenfletfcl). 2. skóra by-    cyjne zaginęły, za dowodzeniem ich byłości, nowe wyda-

kowa, SuUen^aut, SMettfett, Suttcnleber. Bili je biczmi    my. Gaz. Nar. 1, 125. (że były; że je rzeczywiście me-

i puhami z bykowiny. 1. Leop. 2. Macchab. 7, 4. (biczmi    gdyś miały). BYŁY, ja, e, co było, bywszy, gewcfctt.

bykowemi. Radź.). BYKOWY, a, e, byczy, od byka,    (Boh. były, bywały; Ross. óli.ioh ; Eccl. npeAÓUBMM, 6mb-

Słulleit*; Boh. bykowy; Vind. bikast, bikou; Carn. biko- min. Bzeczy niebyłe, ale być mające, udają za byłe i ve, bikovske, bisov; Croat. bikov; Eccl. ółikoblih; Grace. stałe. Smotrz. Ex. 36. (ob. Byty).

ßoi'xog. Krwią koźlą abo bykową grzechy zgładzić. 3. BYNAJMNIEJ przysłk. bynajmniej to nie; wcale nie, wca-Leop. Hebr. 10, 4. (byczą. i. Leop.). Bili ich biczmi    lenie, ‘nikaki, gattj unb gar ntd;t ; tttdjt itlt gertttgftett. Boh.

bykowemi. Radź. 2. Macch. 7, 1. (biczami z byczej skó-    nikterak; Slovac. nikoli, nigako, nigakż; Sorab. 1. nery). Wysep bykowy, cherson. Taurica. Paszk. Dz. 10. -    schak; n’edze, nicżschak, nide niz; Sorab. 2. nikak;

BYKOWE, ego, Subst. n. wina, która się dworowi pła-    Hung. nem.; Carn. nekâr; Vind. nikar, nigdar, nikaker,

ciła za nabawienie płodu poddanki, ber Sebentunb, ba3    nikoli; Bosn. nikako, nine; Slavon. ni poshto; Croat. nikak

©trafgelb an ben £wf für bte ©cMugcruttg einer Unteri^antnn    podnijeden put; Ross. Hmwaao, otiuoae, unnano. Bynaj-

(ob. Bykować). Chociaż czeladź trzymają gorzej niż w    mniej nie pyszny; przysługuje się każdemu. Teat. 48, 68.

klasztorze, Przecie corok bywają z bykowym we dworze. *BY0N, u, m. chmiel, ber £wpfett. Tr. cf. Greckolac. bryon. Sim. Siei. 53. Nie wiele on sieluszkom na fawory tra- BYŚ, BYSIEK ob. Byk, Byczek.

cił, Tylko bykowe przez rok kilka razy płacił. Zim. BYSTRO, BYSTBZE, przysłk. przymiotu, bystry:* rzeźwie, Siei. 226. Niech rodzice za bękarta przed prawem by- ostrze. Macz. szybko; pędem, pr. et impr. fdjnctt mit kowe odbędą. Pot. Jow. 210. Pimin. Kam. 151. Eccl.    fńfy fortretßenb, fdjarf. (Croat. bisztro 1. limpide, clare.

nonepeBbm $CHbrH.    2. argute, acute). Bzeka bystro bieżąca, bystro ciekąca

BYLE conjun. żeby tylko; Slovac. leda, (ob. Lada). Byle dziś.    Ross. öbiCTpoTenymia, Nie tak mię bystro kochaj. Jabl

Gemm. 27. Piję, jem, byle przeżyć, a co po nas potem    Tel. 162. (nie tak gorąco, żwawo, ntcfyt fi) Ijtińg ; Ross.

Tam będzie, nigdy moim nie było kłopotem. Zabi. Z. S.    uyTKo). Bystro patrzeć. Cn. Th. przenikliwie, ostro,

63. Byle poczciwie; choć mało. Gemm. 27. Byle bez    fdjarf fetjen. (Slavon. bistro gledati). Bystro pojmować,

szkody. Źegl. Ad. 26. Bvle teraz było dobrze i żaba-    fdtarf etnbrtngett, fcfyatfftnntg fepit. Ross. 3aMbicjOBaTO. (ob.

wnie; jutro‘nie nasze. Teat. 19. c, 67. Głupia, stara,    Dowcipnie). “BYSTItOCHODY, a, e, pędem bieżący, fdptcE

szpetna, byleby pieniężna. Hor. Sat. 28. Per fas et    Iaufenb, retßenb. "Bystrochody Nar, rzeka w Umbryi. Otw.

nefas, byle było u nas. Rys. Ad. 59. Dudz. 28. Nie dba    Ow. 572. “BYSTROKRĘTY, a, e, szybko obrotny, fdpteH

Jan ś., byle jego Pan sławny był. Sk. Kaz. 21. Byle ja-    bretjeitb, fdjnett Wtltbettb. Potok bystrokrety. Dmoch. II. 2,

ko (ob. Lada jako). Byle zbyć, byle odbyć, letko, nie-    238. (por. wirowaty). "BYSTROLOT, "BYSTROLOTY,

dbale, od ręki, nttt e§ nur Io« JU werben, urn nur Io« jn    “BYSTROLOTNY, a, e, “BYSTROLOTNIE przysłk., pę-

fommen, fertig $U werben. Ross. CKopoxBaTB. Niektórzy    dem lecący, fdptellfltegcub. Bystrolotne skrzydła. Hor.

te nauki byle zbyć, odprawują. Pir. Pow. 117. Byle się    2, 154. Kniaź. Bystrolotny pegaz^ Zab. 7, 149. Węgr.

strawa wlokła. Cn. Th. Wiersze piszą, byleby czyje    Wozy bystrolotne. Zimor. Siei. 273. Bystrolotna kula,

imieniny, Wiersze znowu, byleby czyje urodziny. Jeszcze    Zab. 13, 337. Nar. (ob. Lotka). Sława bystrolotna. Chrośc.

wiersze, bvle kto sprzykrzywszy sam w domu, Ślubował    Luk. 306. Łacno się przedziera Przez tysiąc zapór, ko-

przy ołtarzu, kaci wiedza komu. Węgr. List. 22.    mu bystrolotem Drogę fortuna utoruje złotem. IJor. 2,

BYLE, a, n. bylina, Suffrutex, ein fwljiger ©traud), ÜRittdge*    120. Kniaź. “BYSTRÜMYSLNY, a, e, bystrego dowcipu,

wćidjś §wtfd)eu Straut unb ©taube, (podkrzewie). Ross.    zgłębiający, fdjarfftnntg, Eccl. ocTpoMbicjeHHbiil. **Bystro-

6bnie ziele, roślina. Wskoczył koń na byle, które po    myślność, bte ©diatf|tuuigfetł, Eccl. ocTpoMbiciie. LY-

skale rosło; tam został rycerz i siodło na bylu ; kon    STRONOGI, a, ie, szybkonogi, chyży, fd)ucllfu^tg. Bystronoga

spadł na dół. Papr. Ryc. 235. Ciernie, osty i byle,    liszka. limit. Spyt. D. 2. “BYSTROOKI, a, ie, wzroku

miasto pszenicy rodzim. Sk. K. N. 97. §. Łodyga, Vind.    bystrego, oczu przenikliwych, fd)avfdugtg, fdjatfftdjtig.

bil, ber ©tengel eine« ©ewäcfyfe«. Czartowe ziele pręt,    Ross. 6bicTporia3biH, ociporja3biH, ocTpoomö, ocTpoąpn-

albo byle, ma na łokieć wzwyż. Syr. 883.    TCJbHbin, 30pKin, 3opoKTj; Eccl. 0CTp03pnTeib. (por. ostro-

BYLICA ob. Bielica.    widz). (Vind. bistroviden, bistrogleden , oistrovidezh). Dzi-

BYLINA, y, z. BYLINKA, z. zdrobn1. byle, ziele, chwast,    ki to ptak bystrooki. Zab. 14, 238. Chart bystrooki.

tottftaubeu, ^raitt, ttufraut ] Boh. bylina, bylinka; Ross.    Otw. Ow. 111. Feniksy bystrooki e. Ban. J. 2. b. Człek

ńbLiima, óbiMHKa; Rag. biglje. Łodyga, ździebło, bystrooki. Pot. Arg. 560. Bystrooki filozof oeneka. Pilch. ber trautftengel, ber ©ticl, ber §ahn5 Carn. bil, bilka;    Sen. Ł. 2.- (Vind. bistrovidnost, oistrovidezhnost » by-

Vind. bil, bilka, flamnu steblu. (Boh. obilj * zboże, Croat.    strooczność, bte ©d)arfaugigfeit, ©d;arffid)tigfeit. *'BY-

obilne » obficie). Ze śrzodku tego ziela wyrasta bylinka,    STROPADNACY, *B\SIROPADŁY, a, e, pędem walący

mowany, nieugłaskany, fjeftig, feurig, ungejputt. Panowanie wysokie bystre jest, i dobre zamysły odpędza. Sk. Dz. 581. BYSTRZE 1. adverb. ob. Bystro. 2. BYSTRZE, a, n. bystrość, ostrość, bie ©dpteEigfeit, bie ©cfmrfe. Powiedz mi, bo nic niebo, ni przepaść głęboka Piekła, przed bystrzem twego nie ukrywa oka... N. Pam. 12, 503. BYSTRZEC, strzca, m. Ross. ówcipaKB, bystry, popędliwy, prędkopojętny, przenikający; o ludziachr i zwierzętach, ein ©ÊpteEer, ber aEe3 fcfynett ntad;t, fcfmeE fajSt u. f. ro. ein ©dmrffptiger. Oss. Wyr. BYSTRZEC nijak, nied., BYSTRZYC się, zaimk., bystrym, nieunoszo-nym zostawać, bestwić się, rntlb merben, auêgelaffeu tuer» ben. Cn. Th. {Croat. bisztritise = wyjaśnić się; Carn. bi-stry fè elareseit). O koniach, rżać, bystrzyć się, eguire, coitum appetere. Macz. BYSTRZYĆ czyn. nied., bystrym, ostrym czynić, ostrzyć, fdjarf ntadjett, fdjärfeit. {Bosn. bistriti; Bag. zbistriti, bistrim; Vind. bistruvati, obistriti » clarißcare). Sameś godzien pala, Bystrząc jawnie miecz domowy I na tumult trąbiąc nowy. Miask. Ryt. 2, 31. BYSTRZYCA, y, i. miasto Siedmiogrodzkie, 23t[trtjj in ©tebeuMrgen. Boli. Bańska Bystrica, miasto Węgierskie, 97enfpl in Ungarn. §. Bystrzyca, rzeka na Wołoszczy-znie, ein glnfS tu ber 2BaEad)c9, bte 23iftri|. Ross. óbicrpn-na, prąd rzeki, nurt.

sie , fcfyltcll jłfirjenb. Gwałtowność bystropadnacego pędu morskiego. Fal. FI. 53. “BYSTROPIÓRY, BYSTRO-SKRZYDŁY, a, e, bystrolotny, lotu piórami czyli skrzydłami szybkiego, fcfynellgepgelt. Sokoł bystropióry. Kniaź. Poez. 3, 105. Zefir bystropióry. Zab. 10, 52. Kossak. “BYSTROPŁAWNY, “BYSTROPŁYNNY, a, e, szybko cie-kący, fd)neHflut|ettb, fcfptellfltejknb. Ismen bystropławny, celer. Zebr. Ow. 34. Bystropłynny Ister. Zab. 12, 215. “BYSTROPOJĘTNY, a, e, szybko pojmujący, fdmeU faffenb. fcfmell begreifenb; Eccl. octpoiiohthlih. - “Bystropojętność, Boss. ocrponofliie. - BYSTROŚĆ, ści, z. 1. rączy pęd, popęd, porywająca prędkość, fmtretjkube ©djneliigfeit ; Boh. bystrost; Ross. óbiCTpora; w innych dyalektach zachowuje pierwiastkowe znaczenie klarowności, światłości; Vind. bistrust, uternost; Carn. bistrust, bistrina; Rag. bistros, bistrîna, Croat. bisztrocha, bisztrina, bisztroszt; (Rosn. bistrost, 1. limpitudo 2. acies). Woda wyrwane krzaki niesie przez bystrości. Kolak. Wiek. A. 3. (przez bystre nurty). 2. fig. transi, przenikliwość, pojetność. ©cfyarfftmt, ©cf)arffiltnigfeit. Boh. ostrowtipnost; Eccl. óbi-CTpoTa, npnp04iiaa ocipoia pa3y>ia ; Carn. premetalnost; Vind. oistropametnost, domiflenost, prevershnost; Sorab. 1, pżewidzicżnoscź, wotrohzmosznoscz ; Boss. odpoysiie, 3aMI>IC40BaT0CTŁ, Iipe4yCM0TpHTeahH0CTŁ , T04K0BHT0CTB,

uyTKOCTb, 30pK0CTŁ. Bystrość rozumu, gdy kto każdą BYT, u, m. bycie i stan bycia, ba$ ©et)U, ba3 ®afei)rt, rzecz, jako się w sobie ma, obaczyć może. Budn. Cyc. SSorfianbenfeipt; ber Buftanb be3 ©et)U$: Boh. byt, (cf. Boh.

9. Nasi jako bystrości rozumu, tak też i zdrad nie bydło vita, victus). Sorab. 2. büsche; Sorab. 1. bycżi,

mają. Sk. Dz. 601. “BYSTROWATY, a, e, Ross. óbi-CTpoBaTbiił, óbiCTpeHbKifi, przybystrzejszy, nieco bystry; trochę szybki, etłM§ fd)ttell. “BYSTROWODY, a, e, bystro pływający, fcfynell fdjrofotmettb. Łosoś bystrowody. Bielaw. Myśl. F. 2 b. (bywający w wodach bystrych). BYSTRY, a, e, bystrzejszy, bystrzszy Comparai., prędkie-kiego pędu, rączy, rzeźwy, z sobą porywający, mjücub fdptell, mit fiel) fovtretjknb. Boh. bystry, Ross. óbiCTpbiu; (w inszych dyalektach zachowuje pierwiastkowe znaczenie: klarowny, czysty, światły; Vind. bister, utern, fvietel; Carn. bist; Rag. Bosn. Slavon. bistar; Croat. biszter* a. limpidus b. acutus, acer). . Bystry Tyras. Star. Vot. D. 2 b. Które, rzecze białogłowa, pisz na wodzie słowa. Rys. Ad. 23. - §. Ćo do zmysłów bystry, ostry, przenikliwy, fd)arfbitrd)brtngcitb, öon beu ©innen. Psi powonienie bystre mają. Sak. Drobi. -51. Ross. ujTKm, uyTOK’b. Niemasz bystrzejszych oczu nad owe, któremi zazdrosna miłość patrzy. Oss. Str. 9. Bystry wzrok, przeszywający-do razu, daleko widzący. §. Co do umysłu czyli rozumu, przenikliwy, ostro widzący, dowcipny, domyślny, fdjarftntttg. Boh. et Slovac. ostrowtipni; Vind. bistropameten, domifhliu, premeten; Carn. fbrisan; Slavon. oshtrohuman; Sorab. 1. pżewidżicżnć, wotrohzmosznć ; Ross. ÓMCTpOyMHblH, OCTpOyMHblH, TO.lKOBbIH, T04K0BHTbIH, npe4ycM0Tpirre.iLiibn1, 3aMbic40BaTbiu ; Eccl. cMOTp-MHBbiił. Jesteś człowiek bystry i głęboki w rozumie i w rozsądku. Boter. A. 4. - In malam partem. Bystry człowiek, przebieglec, oszust, ein ®urrî)tvtelmer. Bystre ręce * prędkie do złapania czego, złodziejskie, fdptelie $ćinbc (bte* Btftfye; lange ginger). §. Bystry, nieunoszony, niepoha-

botżo, boeżo; Vind. et Bosn. bitje; Croat. bitje, bichye, jesztvo; Rag. bîvstvo, bijtje; Ross. ólit^ , óbrrie; Eccl. ocymecTßie; 1. eksysteneya, bytność, bnó ©Ctytt, ©flfejpt, SSorljaubcnfespt, bte fêjeiftenj. Rząd bez bytu pewnych po-śrzedniczych władz, utrzymać się nie może. Ust. K. 1, 112. Niebyt baczności, brak baczności. Wlod.. - cf. Eccl. npe46bnie, preeksysteneya. 2. stan bycia, mienie się, kształt i sposób bytności, ber Buftaitb be$ ©etyltśł, beê Utt» icriialtê, ber ©tanb. Chce się odmiany, a często z lepszego Idziemy bytu do bytu gorszego. Jabl. Ez. 175. W dobrym bycie, wszystko idzie z mydłem. Pot. Syl. 155. Byt ma dobry. Cn. Ad. 54. (ma się dobrze), bystrej I najlepszy się w dobrym bycie zepsuje. Źegl. Ad. 93.

(®nt mad)t ttebermutf)). Drudzy giną od nędzy, a ja od pieszczoty, W najlepszym bycie są też i swoje kłopoty. Stm. Siei. 122. Ty co tak wiejskim mierzisz sobie bytem , Nie gardź zemną pod nizkim mieszkać ora^ szczy

tem. Nag. Wirg. 489. Radby spróbować żołnierskiego bytu. Alb. n. W. 5. 3. byt * dobry byt, wygodne życie, wygody życia, dobre mienie się, SBofylftaitb, gttteśł Selten, Slnêfomnten, 3M;nteftnben, Eccl. óaaroóbiTCTBo; Graec. èysÇia. Praca do bytu tor ściele, Ręce szczerzy przyjaciele. Karp. 7, 10. Za nic. byt, kiedy nie ma w domu Pozyskanego szczęścia uczestnika. Zab. 13, 228. Co on dba, byle jeno swych bytów zażywał, Babkę głaskał, a od niej pieniążki odrywał. Sim. Siei. 52. Bytu, jako słynie przypowieść, poty, pókir żytu. F^aszk. Dz. 106. Póki żyta, poty byta. Rej. Zw. 100. Póki żyta, poty *byta (bytu), wszak nie dać od tego myta. Rys. Ad. 56. (żyto najlepiej dobry byt przysparza). 4.

212

BYTNIA-BYTNY.

BYTO-BYWAĆ.

2, F. 2 b. *BYTO partie, praeter. Być qu. v. (BYTOMKA, i, i. w Krakowskim tak zowią rzepę słodką podługowa-tą; drudzy ją kolnikiem zowią. Syr. 104-3 et 1041. 8tccf* ruóctt). BYTY, a, e, co był, by wszy, gemefctter, ber fd)0U Utar. Przed przyjściem Pańskim byli też ludzie, którzy wierzyli weń, tak przyszłego jeszcze, jako i my wierzymy tak już bytego. Gil. Post. 39. b. Nie wzmiankują i najmniejszej by tej na soborze Florcńskim tyranii. Smotr. Ap. 80. Ziemię przez morze wynalazł on drugą Niebyłą jeszcze w tamten kraj żeglugą. Chrośc. Fars. 105. (porówn. bez praktyki). BYWAĆ frequen. słowa być, jufepu pflegen, genuUjultdj fepn, für gemoljultd; fepit. Boh. bey-wati, beywawati, bywam, bywawam; Slavac. biwaf, biwawat; Ray. bivati ; Croat. bivati ; Ross. öbißarb. (Sorab. 1. bywacż bćwam* bywać; Sorab. 1. buwacż * często się stawać ; Eccl. 3ÓbiBaeica, fit. mtottkeïtr\). Te z wież przed laty bywały pełne różnych rzeczy bogatych. Star. Dw. 3. Pospolicie łotrowie bywają wierutni, ci ich filozofowie. Star. Dw. 17. Bywa pod wozem, kto bywa na wozie. Gemm. 27. ('fortuna odmienna). Rozumiecie, aby o tym mowy nie bywały! Falib. Dis. 0. (że o tym nieraz gadano)

swe kotary. Lib. Sen.

byt, siedlisko, bycie gdzie, mieszkanie, Boh. byt (bytem beyt, mieszkać); Hebr. rP2, na. Mieszkać u kogo, bytem być, commorari. Macz. Tu ja mieszkam, tu jest mój byt. ib. Ty z ziemi precz wyciągaj, nie tu twego bytu, Musisz dać possessyą bez wszelkiego kwitu. Biel. S. M. A. 3 b. Póki ten poganiec byt swój w Wołoszech mieć będzie, już się nam rozbierać nie trzeba. Falib. Dis. X. (Eccl. óbrrifl, Ross. óbrrie* pierwsze księgi Mojżeszowe, księgi rodzaju). *BYTNIA, i, i. jestestwo, kształt przy-rodny, b(l3 SBefett, bte ©eftalt. Tam Areteusz pod morze się wkręca, Do Aretuzy ciągnąc w swojej bytni. Chrośc. Lak. 73. BYTNOŚĆ, ści, z. \. 1. byt, bycie, eksystowanie, eksysteneya, ba$ 8et)tt, b«3 ®afet)U. Boh. bytnost; Slovac. bitnost; Rag. bivstvo; Garn. bitje; Vind. bitje, bitnost; Ross. ÓMTHOCTb, cymnocTb, cymccTBOBanie ; Eccl. ocy-mecTBie. Bytność rzeczy wszelakiej na świecie; zachowanie każdej rzeczy, przy istocie, którą wzięła przez stworzenie albo rodzenie, existentia apud philosophos. Cn. Th. 57. Bóg dał mi ku swej chwale mą bytność. Kulig. Her. 24. Dowód bytności powietrza. Hub. Wst. 167. Bytność szlachty z bytności chłopów powstała. Teat. 13, 30. Początek czasu uprzedził bóg swoją bytnością. Psalmod. A. b. Preeksystencya, Eccl. npeAÖMT-nocTb, npcAÓbimecTBO, npcAÓbiTCTBO. Niebytność , nie-eksysteneya, nieeksystowanie, bd3 9îtd)teïifttren, 9îid)tbafepn. Człowiek wyszedłszy z macierzyńskich więzów na swobodę, płacząc żałuje pierwszego swego stanu, to jest, niebytności. Zab. 12, 42.-§ 2. Jestestwo, istność, ba3 $>efen; Boh. bytnost; Eccl. Ross. cymecTBie, cymnocTb. Dusza jest bytność rozumna. Sak. Dusz. 28. Aniołowie są bytności duchownej, nic mają ciała ani kości. Gil. Post. 291. b. (natury, przyrodzenia duchowego). Duch śty ma od syna bytność, abo, jak starzy Słowacy przełożyli, jestestwo. Sk. Żyw. 1, 8. - §. 3. bytność, obecność, przytomność, btc $lumefcnl;ctt, btc ©egeumart. Przyobiecał mi na inszy dzień bytność swoje. Xiadz. 88. Prawdziwie bytnością swą była dusza Chrystusowa w otchłani. Karnk. Kat. 45. Niebytność, nieprzytomność, bte . 3Umiefenljett. Boh. nebyt, nebytnost; Rag. nenâmjera, da-lecîna; Ross. OTcyTCßic, OTAymta. BYTNY, a, e, BYTNI, ia, ie, obecny, będący, przytomny, co do czasu i miejsca, gegenwärtig, amvcfeitb, jc£tg. {Boh. bytny, bytedlny* trwały). Choć żywot, choć śmierć, choć bytne, choć przyszłe rzeczy. Budn. 1. Cor. 3, 22. (bądź przytomne, bądź przyszłe. Bibl. Gd.) Po śmierci miasto wiary, nastąpi rzecz już bytnia, skuteczne nasze wyswobodzenie od grzechu. Gil. Post. 47. b. (już aktualna , rzeczywista, bytność mająca, tmrfltd), nuógcfn^rt). — Niebytny, nieprzytomny, ntdjt gegenwärtig, abmcfeitb. Ross. oTcyrcByioinui. Tak obliczni, jak niebytni jednostajnie byli trapieni. 1. Leop. Sap. 11, 12. Jednego obecnego, drugiego nie-bytnego uzdrowił. Sk. liaz. 55. Dekret przeciwko nie-bytnemu nic nie waży. Szczerb, liaz. 393. et 65. Nie-bytnemu bożkowi, jako obecnemu służyli. W. Sap. 14,

17. (nieprzytomnemu, jako przytomnemu. Bibl. Gd.). Chrystus, acz niebytny w⁷edle ciała ; ale wedle bóstwa wszystko napełniający. W. Post. W. 2, 289. Petr. Hor.

Bywa między Tatary, że przenoszą

15. (zwyczaj jest). Bywa to nie raz, że człowiek chciałby się pozbyć biedy, a nie wie, że ona do szczęścia prowadzi. Teat. 54, c. D. 2. (trafia się, eS ereignet ftd), eê pflegt ju feptt, e3 pflegt $u gefcf;el;ett; Sorab. 1. waschna). Nie tak będzie, jak bywało. Xiadz. 86. (wie e§ JU feptt pflegte, n>ic C3 fonft mar). Nie bywało to w Polszczę, i nigdy nie będzie; Tak jest, że nie bywało; lecz może być wszędzie. Star. Vol. D. 3. Bywało jeszcze gorzej. Leszcz. 67. 67.-§ Bywało, było, minęło, przeszło, e3 war einmal, CŚ tft twrOct). Zacna Sparta bywała, Miceny kwitnęły. Otw. Ow. 626. By nie przyszło nam mówić z Trojany, Bywaliśmy i my też kiedyś ono pany. Paszk. Dz. 117. fuimus). - §. Bywaj zdrów, żegnając kogo na dłuższy czas «bądź zdrów, zostań zdrów, DleiD gefuttb, IcD molil. Wsiada na konia a przytłumionym głosem do mnie przemawia; bywaj zdrów. Staś. Num.%, 73. Uściskał serdecznie swego przyjaciela, i powiedział: bywaj zdrów! jutro odjeżdżam. Zab. 14, 302. fig. transi. Bywaj zdrowe takowe mniemanie; nie ma miejsca u mnie. Nag. Fil. 224. ($ort ! nie chcę o nim wiedzieć, ©Ott befohlen! tel) mag batwit uld)t$ Ijören). Bywaj sam « witaj, witam serdecznie , ttnllfommcit ! Wnet otworzywszy drzwi, hajduk rzeknie: bywaj sam miły Bartku z Wawrzyszewa, Dawno już ciebie pan się spodziewa. Zab. 15, 57. - §. Bywać* zwyczajnie stanąć, gemiililld) anfommen, aitlattgctt, ctittreffeit. Co z Kairu wychodzą, za miesiąc bywać zwykli w Mekce. Star. Dw. 64. - § Bywać gdzie, uczęszczać do jakiego miejsca, einen Ort liefud)ett, frequenttreu; mo ocrfeljreit. Od dawnego czasu przestał bywać u mnie. Teat. 29, 64. Gdy Dawmunt na dwór Witolda nie uczęszczał, spytał Witold przyjaciół swoich, czemuby przy nim nie bywał. Stryjk. 307. Moje zabawy, domy które uczęszczałem, Może że nie te były, kędyś Wc Pan bywał. Nieme. P. P. 45. Nie bywała między ludźmi, i dlatego wstydliwa. Teat. 31. c, 69. (ftc tft nicfyt olei unter ben Leuten gemefeu). Kto

nigdzie nie bywał, swoje chałupkę najpiękniejszą być rozumie. Cn. Ad. 390. Gdzieś dziś sprawiedliwości bożka! kędy bywasz! Groch. W. 217. (gdzie przebywasz, gdzie mieszkasz! ido fialfł bit btcf) auf)? Gdzie cię radzi widzą, tam nie często bywaj, a gdzie nie radzi, tam nigdy. Rys. Ad. 14. Cn. Ad. 235. Zaprowadzą cię tam, gdzieś nie bywał. Teat. 36. c, 63. (gdzieś jeszcze nie był w życiu swojćm; do kozy; nto bit itod) lite, ttod) tli beinern geben ntcftt gerocfen luft: tu8 ©efüngntß). BYWALEC, lca, m. człowiek bywały, niedzisiejszy, niewczorajszy, nie domator, nie piecuch, nie legart; ćwik, szczwany, świa-domiec; wie, gdzie kozy gnano; po świecie ochrostany, przebieglec; Boh. bywalec; Ger. ein ©enńjjtet, (Erfahrner.

bywały. Stryjk. 670. §. Ztąd : przejrzały w kwiecie, biegły, doświadczony, nie gość gdzie, nie pierwszy raz gdzie, nie fryc, otarty miedzi ludźmi; Eccl. MnoroiiCKy-CHHH ; bemanbert, geübt, erfahren. Aeneasz Sylwiusz, człowiek w wielkich rzeczach bywały. Krom. 64. versatus. Człowiek bywały wiele wie ; a kto w rzeczach jest biegłym, mądrze mówi. Iladz. Syr. 34, 9. Paszk. 83. Słuchaj mędrszego, albo bywalszego. Dudu. Ap. 48. Nie pytaj starego, pytaj bywałego. Rys. Ad. 82. Ze sama starość nie daje rozumu, ztąd przysłowie: nie radź się starego, ale bywałego. Rudn. Ap. 48. Staremu, bywałemu i wielkiemu panu musi człowiek wierzyć. Rys. Ad. 63. §. Passive, bywały, gdzie bywają, uczęszczają, Befucfyt, frequentht Dokąd cię po głuchym tym lesie, Ludziom rzadko bywałym, zabłąd ślepy niesie? Tward. Pasy. 50. BYWSŹY, a, e, były, byty, lecz juz niebędą-cy, gemefen, Ross. óhbiihh; (Boh. były, bywały; EccL npe46biBbiH, óbiBiniw; Vind. nekedaishni). Kraje odstąpione na rzecz bywszego W. X. Toskańskiego. N. Pam. 43, 424 et 125. (dali. ci-devant).

Już też i ja bywalec i świadom hałasu. Treb. S. N. 124.

Aby się pokazać bywalcami i dworakami, zaniedbywają wszystkich znaków przystojności. Mon. 65, 149. Oj musi to być bywalec, bo się dobrze między ludźmi wytarł.

Teat. 29. c, 67. BYWALKA, i, z. kobieta świadoma, eine (Erfahrne, ein graueitjimnter oort (Erfahrung. Pot. Syl. 15.

B Z.

§. W rodzaju meLzk. jaki mi bywalka ! (z niejakim przytykiem). Oss. Wyr. nj(i8 ba3 für eilt erfahrnes SDtônndjen tft. -

2. ‘Nieby walka, rzecz    niebywała,    niebyła,    niebylica,    nie-

praktykowana, etlM$    Unerl)örte§,    b«3 lite    mar. Spraco

wane w takiej niebywalce, przy dokończeniu ustają pal- BZDERE, n. p. Tere bzdere. Teat. 43, c. 32. Wyb. głu-ce. Chrośc. Ow. 275. Bzecz bywała, bywalka, Ross.    pie gadanie, bezsens, blttttttte$ ©effbmä^. ob. Bzdurzyć.

óbiBaabiiuma. BYWAŁO przyslk., zwyczajnie, gemoljitltd). BZDRĄG, BZDRĘGA ob. Pstrąg. BZDUCHA ob. Bzdziucha. Bieży bywało, jakby    gonił nieprzyjaciel.    Żab. 8,    327.    BZDURA,    y,    z.    BZDURKA,    i,    zdrbn.,    $.    1.    bagatelka,    fraszka,

Izyck. Z nim sampas    się bywało    nagrali,    nadrwili.    Zab.    maleństwo,eine    SReilttgfett, eilt    SBagatett,    (eine    Suntperep).    (Vind.

10,    536. BYWAŁOŚĆ, ści, z. 1. zeszłe często gdzie by-    maluvriedstvu). Miłeć będą te bzdurki, dlatego, że moje.

wanie, przeszłe uczęszczanie, tmrtltaltger puftger 53eftld);    Glaiz. Pierw. Onby się o takie bzdury pojedynkować

(Boh. beywalosts przeszły, bywszy stan). Bywałość twoje    miał? Teat. 30. b, 35. Pojedynki, bo bzdura, nie warto

w postronnych krajach z doskonałości języków obcych    i wspominać o nich. Teat. li. b, 43. - §. 2. Personif.

każdy obaczy. Petr. Ek. ded.- 2. Biegłość, doświadczę-    bzdura, rodź. mezk. i zehsk. półgłówek, miałkiego rozu-

nie, ćwiczenie, praktykowanie, praktyka, ©ClMubtfyett,    mu, rura, eilt (ëdjafüfopf, eilt Çtltfel. O jaki z ciebie bzdu-

6rfal;ntltg, Hebung, Semanbertfe^n. Było w nich ćwiczenie,    ra! Zabi. Zbb. 45. Miał on go za bzdurę. Jabt. Ez. 78

była wiadomość rzeczy swych i postronnych, była bie-    Milczałbyś lepiej bzduro. Teat. 48. b, 57. Widzisz bzdu-

głość, sprawa, bywałość, była nauka wielka. Gorn. Bw.    ro opanowana, czego mnie szczebietliwość twoja po-

547. Mąż rodzaju zacnością, dowcipem, bywałością i    zbawia. Teat. 6, 93. BZDURNY, a,    e, niewiele wart,

wielką dzielnością sławny. Stryjk. 780. Do rządzenia trze-    nid)t Dtel mertl), geringfügig, (lumpig). Dla kilku bzdurnych

ba bywałości i doświadczenia w rzeczach. Petr. Pol. 166.    dukatów' upadlać się mam? Teat. 47, 21. BZDURSTWO,

Kto ma umiejętność, a bywałości w rzeczach nie ma,    a, n. bzdurne rzeczy, bzdurne gadanie, głupstwo, gum»

nie dobry jest mistrz; kto    ma bywałość, a    nauki    nie    pcrepeit, bummeS 3^xt0/    alberiteâ ®efd)mci£;    Boh. titi pâti ;

ma, też niedoskonały. Medyk z ksiąg nie    może    być    tintiry    wóry    kocka wre, tintily wantily    koćićka brauk;

doskonały, aźby w rzeczach    bywałości nabył.    Petr.    Pol.    Ross.    nyxa,    qyiub,    «tenyxa. BZDURZYĆ czyn. nied.t

260. Dla bywałości wojny,    sposobni są do    podejmo-    pleść    troje    niewidy,    bzdurzyć, fafelit,    alDent fcfymafjett;

wania wszelkiego niebezpieczeństwa. Petr. Et. 183. (dla    (Sorab. 2. badorisch, Ross. 4ypHTb, npii4ypnBaTb (ob. Du-

częstej wojny i praktyki w niej). BYWAŁY, a, e, któ-    reń). Croal. tlapiti, flasztati, flisztati, hlasztati; Rag. cepry często bywał, oft geroefcit. Boh. bywały, beywaly; Ross.    gljûskati, bagariti, spńrdati, zanovêtati; Vind. kvantati,

‘ óuBa.iWH. To gość niebywały w domu moim. Star. Ref.    berbrati, pledrati, zheblati, trabusati,    shvandrati; Carn.

44. Im niebywalszy wdzięczniejszy gość bywa. Pot. Syl. quasiti, beleshtrati, klobeshtrati ; Eccl. cyecjon.no). Zdaje 182. (im rzadszy, tym milszy). W różnych częściach    się, że sam nie wiesz, co bzdurzysz.    Teat. 24. c, 18.

świata bywały. Teat 52, 18. Pompejusz, hetmanem lu-    Ladaco bzdurzy. Jabl. Ez. 7. Trzy    po trzy bzdurzy,

du Rzymskiego bywały.    Gorn. Sen. 74. (często był het-    Zabi.    Zbb. 77. Teat. 28.    b, 10.    Nic do rzeczy    mi bzdu-

manem). Miecz dobry i w wielkich potrzebach bywały.    rzyła.    Teat. 22. b, 102.    Ej co    bzdurzysz! Teat. 30, 5.

Alb. n. W. 9. Mężowie    na najwyższych urzędach byw'a-    A ja    stary będę wam źle czy dobrze bzdurzył.    Słuchaj-

11.    Fal. FI. 27. Gliński,    człowiek w cudzych stronach,    cięż    co się stało, przed    staremi    laty. Zab. 8,    93. Treb_

we Włoszech, w Hiszpanii, i na dworze Maxymiliana    Sam z sobą bzdurzył. Teat. 48, 41.

Pochodź.: dobzdurzyd, dobzdurzyć się, nabzdurzyć, na-    panewce bzikał. Wrb. nie od razu się spalił, cf. pstrzy-

bzdurzyć się, obzdurzyć, pobzdurzyć, przebzdurzyć, wy-    knąć, e8 brannte ItUt ttac^ Uttb nad) Jtfcfyenb toeg.

bzdurzyć. L    BZIU! fiu bziu! Klecz. Zd. 67. (fik mik) nie wielka rzecz,

BZDYK, a, m. BZDYCZEK, czka, m. zdrobn. BZDYŚ, ia, m. bzdura, nie dbam o to, baê tft roa$ @roße$!

zdrbn., dziad, pstryk, starzec, trup, dziaduś, starowinka, BZOWY, a, e, od bzu. (ob. Bez). ipoUltttber» ; Boh. bzowy, eilt alter ^nafterbart (ein alter éarjer). I tobie się też bzdy-    beżowy; Sorab. 1. bozowé; Vind. besouji; Croat. bezgov;

ku chce żony! oszalał stary! Opal.- Sat. 14. Ten stary    Dal. bazgov; Rag. bazgov; Garn. bèsgov; Ross. 6030-

bzdyk narobił nam tych kłótni! Teat. 43. c, 149. Wyb.    bmä, 6y3HHHbiM, óy3HHOBHH. Bzowe powidła. Kluk. Rośl.

Ktoby tego bzdyka, co on baje, słuchał! Teat. 43. c,    2, 49. $ollunberfaft. Bzowa gąbka. Krup. 5, 148.

37. Wyb. Ty stary bzdyku ! Teat. 8, 7. Żonka młoda    Bzowy kolor, czyli lila. Nieme. Kr. 4, 12. Bzowe jago-

pewnie nie dla ciebie, stareńki bzdyczku, znajdzie ona    dy. Zab. 13, 79. tpoHuttberbeeren, Boh. gahudky bezo-

sobie młodszych. Opal. Sat. 122. Tu pewny bzdyś    we, bezynka, bzynka, kozynka; Sorab. 2. bäfowki ; So-

wdaje się w rzecz do panny Juliany. Teat. 24, 105. Czrtr.    rab. 1. bożanki. Bzowe drzewo, bzowe krzaki * BZOWI-

Gdy się bzdyś smuci, Ze jego chuci Próżne i zawody,    NA, y, i. £)ollunber, §oOltttberlrol3, £)Ollnnberfłrattd), $0llun*

Trzeźwiąc w nim duszę, Pedzieć (powiedzieć) mu muszę,    bergeftrćhtd). Garn. besgovie, besgovina; Croat. bezgo-

Gdzieś o damie młodej. Kchow. 172.    vje, bczgovina, Dal. bazgovie, bazagovje, bazgovina;

BZDZEL, a, m. bzdzelem zowią flisy młyn pobrzeżny na    Rag. bazgovina; Dosn. bozovina, zobovina, abzovina;

Wiśle. Klon. Fl. E. 4. Dudz. 35. in ber Sprache ber    Ross. 6y3tma, 6o3hhice. W lasach nie trzeba cierpieć

23oot$ftted)te, eine ffiaffermftÇle, ant 2Setd)felufer, por. bździel.-    małych krzewin i chrościn , jakoto bzowiny, kruszyny,

BŹDZIĆ, ił, bździ, bżdżę intrans. niedok., zabzdzić dok.,    i t. d. Mon. 74, 712. Dziką bzowinę na osobnym

wiatr tyłem cicho puścić, kadzić, kurzyć, smrodzić,    miejscu zasadzić, ib. 713. (Carn. besgovnôza* łapeczka

ftfteit, ftöttfern; (Boh. bzditi, bzdjm, bzdjwam; Ross. 634*1^,    na ptaki).

Sorab. 1. bzdżu, Lat. visire, Grace, ßdem; Vind. pesdeti, BZURA herb. ob. Lis herb. 2. rzeka w Polszczę, eitt $Iup pesdim ; Carn. pesdniti, pesdnem, posdęti, pèsdim;    in ^olctt.

r    c- °- ,

C, głoska trzecia abecadła różnych języków Kras. Zb. 1, 176. Jan Kochanowski liczy troje c 1. łacińskie n. p. nic, muß überall rote baë ©eutfdje 3 gelefeu roerbett, 3. S. Potocki Çotojît, Kicki ^tjft. 2. ć z kreską, n. p. nić, geltnber alê tfd;, 3. z przydanym z: cz n. p. czeladź, entfprtdjt bem ®cutfd)eu tfd;, Ross. q. Łukasz Górnicki miasto kreski nad d, chce daszku, n. p. nie, a miasto cz, cc. n. p. ccas. Januszowsld miasto cz, albo cc, woli gło-.sce c dać punkt miąższy ć, albo też pisać c, albo nako-niec, jak sam najczęściej pisuje ę; więc cytać, cytać, ę.ytać. Now. Char. Zwyczaj dzisiejszy stosuje się do rozkładu Kochanowskiego.

l.-ć, ci, conjunct. enelit. przyczepiająca się do końca słów,-ć kiedy się słowo kończy na samogłoskę: dobryć, pisa-lic ; — ci, kiedy się kończy na spółgłoskę: pańci jest. -Znaczy 1. skazując, toż co-z, grabe, eben, justement, Te-goć on chciał. Cn. Ad. 195. Tegoż, tegoż samego. 2. twierdząc, zaiście, ja gerotß, ja roojd, furroajir, ad) ja; ja genug; ja bod;; bod) roofl. Mam-ci ja komu dać. Cn. Ad. 144. id; Ijabe ja rootyl roent 31t geben. Lepiejci tobie, ułomnym wniść do żywota, niźli dwie ręce mając, być wrzuconym do piekła. W. Math. 18, 8. für btd) iftö ja bod) beffer. Nie będęć ja się tobie sprawiał. Cn. Ad. 553. td) roerbe nttd) bod; roofyl utd;t oor btr rcdjtferttgen. Trafia się bezbrodny mędrek; bywa-ć i śnieg w Maju. Kras. W. 51. cS pflegt ja and; roo1)l tm 9Jîape jn fd)iteten. 3. Nawet, ja fo gar. I czartowie-ć się nam poddają w imię twoje. W. Luc. 10, 17. ja attd) fogar bte 4. wprawdzie; z następującym ale, lecz, atoli, jednak, tylko , i t. d. 3roar, frepitd; - bod), allem aber.^ Nie bardzoć to dobre; atoli nie najgorzej. Cn. A    553. Nie źle-ć

214

BZDYK - BZIKNAC.

B Z I U - C.

Croat. pezdi'm). Nietylko pies, i człek bździ, gdy się boi. Pot. Jow. 2, 67. Odpuść, że ci to powiem, mój drogi kochanku, Musisz ty się bardzo bać, bo bździsz bez przestanku, ib. 57. ztąd bździć« bać się, cf. srać, usrać się ze strachu. BŹDZIEL, a, m. wiatr śmierdzący tyłem odchodzący, zabzdzenie, ber §tft, 6Wc. ßdolog, zły duch, zła wonią. §. 2. Bździel, BŹDZIOCII, a, m.

BŹDZIOSZEK, szka, m. kto bździele puszcza, smrodziuch, etn föffter, ein ©täitfercr, Boh. bzdoch, Ross. fàxywb. §. b. tchórz, bojaźliwy, etn furd)tfattter §afc, Carn. pesdlivz;

Vind. pesdliuz.-§. c. śmierdziuch z obyczajów, kutwa, etn fd)muütger SJîenfd), etn fônattfer. W rozd. ieńsk. BŹDZIO-CHA, y, BŹDZIOSZKA, i, i. zdrobn., bie ftiftennn, Vind. fishterna ; Carn. pesdlivka. Ross. Ó34yHba. BŹDZINA, y, z. BŹDZINY liczb, mn., wiatry ciche tylne, bździele, $tfte.

(Boh. bzdina; Ross. ôs^exx; Carn. pcsdèz; Croat. pez-dècz). Równo puszy Apollo mądre i nieuki, Tylko że różnym duchem, i u Apollina Jest natchnienie do wier-szów, znajdzie się i bździna. Pot. Jow. 2, 14. Wziął za pierdel bździnę. ib. 25. (jaka praca, taka płaca). Kto ze strachu umiera, temu bździnami dzwonią. Oss. Wyr.

BŹDZIUCHA, BZDUCHA, y, ź. purchawka, lycoperdon bovista. Linn. Jundz. 569. Ross. aojkjkcbhkł ; Softjl, eine 9lrt [c^dbltd)er ®rbfd)tt>Ämme. Owe bdły tak szkodliwe bydłu , ludzie prości nazywają bździuchami, bzduchami.

Kluk. Źw. 1, 253. Kluk. Dyk. 2, 103.

Dalszy ciąg pochodź, nabździd, nabździd się, pobździć, zabidzić, zebldzić się, wybździć. •

BZICHA, BZUC11A, y, i. ziele, gatunek czarnuszy, melan-thium nigella, @d;marjfnmmcl, ülîarbenfranb Syr. 458.

BZIKNAC intrans. jedntl., bzikać nied., pisknąć, zabrzęczeć, funtfen. Rzekłszy to mucha, bziknęła, niby trąbiąc ku potrzebie. Zab. 13, 282. Tręb. §. Proch zamokły na

CABAN - CACA.

CACKAC-CACO.

215

ie, od cabana,

mówi; ale nie wszystko też dobrze, ib. Dobre-ć to są wasze pieśni; ale ja swoje mam inszą. Kniaź. Poez. 3,

204. Żniwo-ć iście wielkie; ale robotników mało. W. Luc. 10, 2. Dał-ci mi; ale hardzie; ale chciał pierwej, • zęby o tym wszystek świat wiedział. Gorn. Sen. 24. Głos-ci głos Jakubów jest; ale ręce, ręce są Ezau. Leop. Genes. 27, 23. Źartuje-ć on; ale wie jako. Cn. Ad. 1303. Mógł-ci był Przemysł Krakowa bronić; ale wolał go Czechom poddać. Krom. 301. 5. -ci « gdy tak, co robić, nun einmal. Pan-ci jest, n ch czyni, co sie jemu podoba. Sk. Żyw. 2, 33. Leop. . Rey. 3, 18. er tft nun einmal ber §err. 6. już-ci, kiedyś, fdjott einmal. Odpuszczają-ć oni sobie. Cn. Ad. 770.- §. 7. Z przyciskiem mówiąc, ben 9ład)brucf ju »erfiarfen. Mnie-ć tylko młodości twojej żal. Sk. Zyw. 47. Not. Uczony Knap-ski przestrzega, zęby czasem dla uniknienia obojętności rozłącznik kłaść, n. p. bobrowa-ć to skóra: bo tryb bez-okoliczny takie bobrować. Uczyni-ć on, żeby nie brano za tryb bezokoliczny uczynić. - MówiaL tei i piszą, osobliwie dawni: miałciem miasto miałemci; byłciem miasto byłemci.

2. —ć, CI, trzeci przypadek zaimka TY qu. v.

C A.

CABAN, a, m. CABANEK, nka m. zdrobn., gatunek większych baranów, pospolicie Wołoskich (Bosn. cjobanin* pastuch); czaban zaś gatunek wołów; tylko że pisarze dawni te słowa częstokroć mieszają, eine Slrt größerer SBalla-Ćfytffljen @d;afe. Są u nas dwojakie owce, pospolite i cabanki; ostatnie nieco są większe, i dłuższą i lepszą wełnę mają. Kluk. Źw. 1, 257. I mały baran często czabana wybodzie. Pot. Pocz. 216. Wełnonośne cza-bany. Stryjk. 553. Pasterz chodzi z fletnią za trzodą cabanów. WeLg. LÀst. 10. I mnie odeszły dojne czabanki i owce, Tylko dwie zimowane zostały jałowce. Zimor. 233. - §. 2. W prostej mowie, caban, o człowieku, ba-sałyk, niezgrabny, ein mtgefdjladjter, îtnqefdncfter SOîenfcb. oft. Cap. CABAŃSKI, CZABAŃSKI, a SMacßifcfye ©djafe angeljenb, non foldjcn Strafen. Rycerstwo Wołyńskie za granicę Turecką wtargnąwszy, przez kilka tysięcy trzód ezabańskich owiec zajęli. Stryjk. 736.

CĄBR, CZĄBR, CABER, bru, m. Ross. neMepii, sztuka krzyżowa z wołu , jelenia, sarny, skopu, i t. d. z ćwierci zadniej odcięta. Wiel. Kuch. 398. z Niem. ber 3iemntcr, Bćimtner 3. S. non einem $irfd;e. [ przenośnie, cząbr* tłusty czwartek. 5]. 2. Cąbr, Cząber, Cząbr, ziele, satu-reia hortensis. I.inn. Boh. saturyga; Garn. shetrâja, shetrajeka; Rag. zùpar; Ross. naóepn, ^feferîraut. Kluk. Rośl. 2, 215. Urzed. 274. CABKZYCA ob. Dzięcielnića, Kanianka, Syr. 505. CABRZYSTY, a, e, na kształt cą-bru; mie ein Bitnmer; mie ^fefferfraut. «Łamikamień cą-brzystym mianujemy, od kształtu do cabru podobnego. Syr. 1277.

CACA! zwyczajne godło, którym się niemowlętom co zaleca; tyle co: ślicznie; (oppos. bla) fety ölt! Dziecię cieszy się i woła: caca! caca! Mon. 71, 459. (Eccl. V/R,₀ dziecię). CACAĆ, CACKAĆ, CIECKAĆ kogo czyn. nied., CACAĆ

się z kim, CACKAĆ się z kim, CECKAĆ, CIECKAĆ się z kim, zaimk. niedole., pieścić, IteHofen, jdrtlid) befjanbelm jdrtlid; t^ltn, Ross. ueneHHTbca. (cf. ciokać). Ustawicznie swe dzieci caca, a jakże ma być z nich co dobrego! Oss. Wyr. A widzicie, atoli jeszcze się z nią cacka. Treb. S. M. 137. Tak się z nią cacka, jak gdyby mu się was dopiero sypał, i kochaneczko, i moja Julusiu. Teat. 24, 97. Czrtr. Pieścił się i cackał. We.g. Org. 22. Czy można znowu wyciągać z kobiety, żeby się tylko z Wac Panem samym cieckała! Teat. 29, 8. (oft. Naeiec-kać się). Piękne to stworzenie cacka się u gotowalni. Weg. Mar. 1, 87. (umizga się, gębę sznuruje, tdn* beit, liebäugelt, timt fdjön). CACANY," a", e, pieszczony, delikacki, pieśćliwy, śliczny, piękny, jart, bclicat, niebltd), jdrtltcfy. Wszak znasz go dobrze, jaki to chłopiec caca-ny ! Teat. 48. ft, 37. Słówko cacane, słówko pieszczone, które ożywia chęci spragnione. Teat. 52. ft, 76. Ach! słoweczko cacane! ib. 56. c, 52. CACANKI, liczb, mn. pieszczoty, umizgi, Stebfofungen, 3rtUltd;feiteit. Nigdy okrutna, zawsze jak skromny baranek, I przyjmie i dozwoli niewinnych cacanek. Zabł. Firc. 71. CACO, CZA-CZO, a, n. 3. *CZACZEK, czka, m. CACKO, CZACZKO, a, n. CACKA, i, i. CACUNfO zdrobn., słowo dziecinne, wyrażające wszystko to , czćm się dzieci pieszczą, pie-ścidełko, bawidełko, bagatelka, błyskotka (ob. Caca!) pr. et fig. transi, ^tuberfpteljcug, ©ptcljeug, 5łtnbcrfptel, ©an« Mty ", (Vmd. et Garn. zhazha, zhazlaria, Boh. ćać, tjtërky). Jak obaczą jaką młodą dziecinę, to mu tam lada czacz-ko ukażą, konika, sukienkę, szabelkę. Falib. Dis. F. 3. Dzieci za cackiem bieżeć gotowi z zapędy, za cackiem, które zbyt wysoko leci. Kras. Baj. Gdy poznasz w dziatkach, z których będą męże, Czackiem ich nie tul; ale daj oręże. Kochow. Wied. A. Dla utrzymania ludu w po-korności wymyślają lalki i cacka. Zał. 2, 45. Alb. Świat jest dzieckiem, co się cackami bawi, fraszkami zatrudnia. Kras. List. 108. Dziś nie trzeba klejnotów, uwiedzie nas snadnie leda czaczko, albo leda jaka lekka obietnica. Rej. Zw. 38. ft. Nas jak nikczemnych cackiem pożyć chcieli. Paszk. Dz. 57. Modne drogie " cacka. Pam. 84, 643. Jakiekolwiek zbiory, czaczko to dziecinne i połyskujące się nic. Psalmod. 102. Patrzemy na czaczek błyszczącego się szkła bogactw. Smotr. Lam. pr. Te są marne pstrociny, któremi grzech upiękniony, jako czaczek dzieciom wystawiony bywa. Smotr. Lam. 34. Jeszcze miejsca nie zagrzał, już go śmierć zewlekła, Czy dosyć go pokazać było jako czaczko? Pot. Jow. 79. -§. 2. personif. CACO, CZACKO, CACUNIO, CACKA, i, (rodź. mezk. i ieńsk.) pieszczoch, pieszczoszka, delikatniś, delikatka; (Ross. cocyicb, cocyHOKS* osysek; cocna, co-comta« smoczek dziecinny). Panna Eliza, milutkie caco. Zabł. Dz. 27. Jak mnie nie kochać, takUzcmnie cacka, Talijka smukła, piękna buzia, mina gracka. Zabł. Firc. 62. Bo też i jest co kochać, albo nie cacunio ! Zabł. Firc. 89. Zapewne ci Walery zawraca głowę, piękne cacko, który od rana do wieczora w zwierciedle się kryguje, i do siebie samego umizga. Teat. 7. d, 18. Czrtr. Ale moja Regisiu, moje drogie czacko, Zmiłuj

Nies. 1, 97. Ni-

się, jak mię kochasz, przestań być dziwaczką. Zabi. Zbb.

87. Agata, śliczne owo, miłości rękami utworzone czacz-ko. Weg. Mar. 3, 7.

CADZENIËC, CADZIĆ ob. Cedzić. CAFAĆ ob. Cofać.

*GAFF, a, m. lictor, ad puniendos reos paratus, ceklarz, oprawca, zbir, caff. Farr. 620. (cf. cap, łap, łapacz), ber £<tfdjer.

CAJCEL, cla, m. w hucie szklanej, munsztuk metalowry lub szklany, na drzewce od piszczela wsadzony z tej strony, którą dmie szklarz dla lepszej wygody, od słowa Niemieckiego 3%, cycek. Torz. Szki. 32. ttt ber ©Iflèptte, baê SJîimbftütf juin Slafett beâ ©lafeśh

*CAJG, u, m. z Niem. baś 3«tg, bas ©cratl), SBerfjeug. Statek albo cajg do rzemiosła należący. Szczerb. Sax. 141. -

2. Cajg, bas $tmt ober bte innere ëüte ber SDîmtje. Z strony myncy trzeba na baczeniu mieć i cajg i wagę i kształt pospolity. Modrz. Baz. 133. t. j. materyał, kruszec i dobroć jego. CAJGHAUS ob. Cekauz.

CAL, a, m. XALÀ, i, z. z Niem. ber 3oIL ein SauntenBrett ttt bte Sange, ettt SängeuntajL cal równy palcowi, < albo dwunastom ziarkom jęczmiennym. Ostr. P. C. 2, 296. Boh. caul, Slavon. pallac, Vind. pauz; Boss. 410HMB. Cal każdy dzieli się na 10 lub 12 linij. Lesk. Mier. 2. Łokcia ćwierć dzieli się na sześć części, które calami zowiemy; tak że w łokciu jednym znajduje się calów 24. Solsk. O. 2, 5. u Jeometrów palec qu. v.- §. Fig. na cal, o włos, bardzo blisko, um eilten 2)auntcn Brett, ttttt ettt «paar. Nawa, gwałtownością burzy tłuczona, na cal już była od swej zguby. Dyar. Gr. 297.

CAŁ ob. CAŁY, - na CAŁ przedać* hurtem, en gros. Mon.

69, 404. tnt ©anjeit oerfaufen.

CALE, wcale, przysłk. Przymiotu, cały » zupełnie, ze szczętem, zgoła, gćhtjltd), oiilltg. (Boh. cele, celo, do cela, w cele, w celosti, Sorab. 2. żele; Sorab. 1. żyli; Slavon. cilo ; Vind. zielu, povfodnu ; Croat. chizto (oh. Czyście); Boss. coBCBMb, coxpatmo, cOBepmeimo; Eccl. coBepmeitH®,    Wprawdzieć się na naszych pisa

rzach nie funduję; nie tak jednak od nich reki umykam, żebym ich nie miał przywodzić cale. cetas, lubo cale Greczyn, ten uczynek podaje za cud męztwa. Ustrz. Kruc. 2, 224. Głosy cale słusznych ludzi. Xiądz. 168. Nic cale, nic ze wszystkim, Boss. ne-BCTynHO. - CALEC, lea, m. cele, calzzna , ziemia twarda, nie ruszana jeszcze, baS gaitje unBeritljrte ©rbrctd), unter bent 21cfcrfclbe U. f. n>. Tuż pod górą w ogrodzie, idąc na południe, Na calcu nie ruszonym wykopałem studnię. Zimor. Siei. 128. Głęboko orzcie, ziemię przerzucajcie, Rydlem, motyką calcu dosięgajcie. Jak. Baj. 159. fig. Dziesięciorga przykazań gruntem i calcem jest sprawiedliwość. Mon. 71, 555. CALEĆ nijak, nied., ocaleć, sca-leć, ucaleć, ucięć, dok., ucalać continuât., nienaruszonym zostać, cało wychodzić z niebezpieczeństwa, (Eccl. i|^titiTii5 goić), gaitj BletBeit, uitoerlcjjt BletBeit, uitoerfejict fep. Całe miasto zgorzało, dom tylko jeden udał. Chrośc. Fars. 370. Zrzuca znak hetmański, chcąc nieznacznym ucięć w kupie ludzi. ib. 422. O boże daj nam mądrość, abyśmy w tym kroku Ucalali obadwa. Jabi. Tel. 37. Dziw

wielki, ze przez tak wiele lat ta owca miedzy głodnemi wilkami scalała. Smotr. Ex. 91. CAL1G transit, nied., ocalić, ucalić, dok. ucalać contin., w całości zachować, ochraniać (oppos. gubić). (Boh. celiti, zaceljm, dokom-pletować, uzupełnić; Vind. rano fzeliti, sazielati, fziela-ti* ranę zagoić) ganj unb unnerlefct erhalten, nor ©djabeit Bemalen, erhalten. Gniew jego zapewne na to nas cali, Żebyśmy nieskończone kary odbierali. Przyb. Milt. 40. Trzeba znieść te wątpliwe tłumaczenia, zęby święta sprawiedliwość, jak najgruntowniej caloną została. Vol. Leg. 7, 78. Ucalując bezpieczeństwo obrad publicznych, wszystkie o tym dawne konstytucye odnawiamy. Vol. Leg. 7, 81. CALIZNA, y. i. ziemia cała, sztuka ziemi całkowita, gruda, ein (Erbftücf, ein ganses ©tücf fêrbe, eine ©djollc. (Boh. celina; Croat. czelina). Skiby równo składać mają, tak żeby calizny nie zostawić na zagonie. Haur. Sk. 25. [I w tym przykładzie calizna znaczy calec, nie grudę. 4] - §. 2. calec, cele, baê fefte nnbe» rührte (Erbretcl) nnter bent dśrb&oben. Fundamentom pod domy trzeba głęboko ziemie wykopać, aż do calizny. Cr esc. 654. CAŁKA, i, z. liczba cała, całkowita, integralis. Jak. Mat. 1, 2. eine ganje 3M)1.    2. rzepa całkiem su

szona, albo wędzona, eine im ©anjen getrotfnete ober ge* räucherte üîübe. Do suszonych rzep, całkami zwanych, trzeba dobrego żołądka. Kluk. Dyk. 1, 78. Z chłop} jadł całki i przymierał głodu. Zab. 11, 193. ogólnie, strawę wiejską prostą grubą, ein orbtltareS groDeS Säuern» geriet. CAŁKI, a, ie, niepodzielony, całkowity, gattj, nnjerftücft. Nie można ukrzywdzić całkiej rzeczy, bez zaszkodzenia każdej jej części. Staś. Buff. 23. Niech ociec tobie całką chowa przyjaźń. Przyb. Luz. 69. CAŁKIEM przysłk. nierozdzielnie, w całkowitości, całkowicie, tnt ©rtttjett, unjerftütft. Boss iomkome. Wkładają owcę w wy-prawnego wołu, w owcę zaś kokosz z jajem, to wszystko pospołu całkiem pieką. Pasz. Dz. 79. Materya traktowana być może już w szczególności, już całkiem. Mon. 73, 407. Weź całkiem pieprzu. Tr. (niestłuczonego). CAŁKOWAĆ czyn. nied., scałkować dok., do całości przywracać, w Arytmetyce liczbę robić całkowitą, inte-grare, gctttj machen, 21 rt 11; tn. ju einem ©anjen inanen. Sztuka całkowania ilości, zależy na tym, aby ilość zadaną rozłożyć w rząd ilości jednosłownych, coraz w mniejszej wartości po sobie następujących; a natenczas każdy wyraz całkuje się bardzo łatwo. Jak. Mat. 5, 130. Wiele jest takich ilości różniczkowych, które nie dadzą się całkować. Jak. Mat 3, 81. CAŁKO WITKA, i, z. liczba całkowita, eine ganje    Chcąc wyciągnąć z ułom

ków' całkowitki, licznika przez mianownika rozdzielić trzeba; wieloraz da całkowitki. Jak. Mat. 1, 61. O cał-kowitkach uważanych w postaci ułomku ib. 1, 61. CAŁKOWITOŚĆ, ści, z. całość, zupełność, Me (Mnsltcljfett, ©an^ett, SoUtgfett, ttngetfyelltfyett. Nieczczość, bte SOtajftn* Ijett, $tcf)ttgfeit. Cn, Th. CAŁKOWITY, a, e, (*CAŁKO WATY Cn. Th.). CAŁKOWICIEprzysłk. całki, we wszystkich swoich częściach cały, niepodzielny, nnjerfincft, gattj, tnt ©Ctnjeit. Boss. Bceit-MbiH. Projekta na sejmie nie kategoryami, lecz całkowicie decydowane były. Ust. K. 1, 107. (ob.

Słońce całodzien-

BhCGMUGBhlll».

Zim. Siei. 202. Całodniowe. Pot. Syl. 50. Całodniowe w lasach polowanie. Mon. 68, 186. Białogłowy te całodziennie w zwierciedle, stawały. Bals. Św. 2, 737. Eccl. Bce46HCTByio , Grae. TzalrjusQsvco, diurno *"CA-ŁOKSIĘŻYCZNY, a, e, cało księżycem oświecony, gattj UOttt Sftonbe erleuchtet. Całoksiężyczna noc¹, Eccl. Bce,iyH-uaa hoiuł. CAŁOKSZTAŁT, u, m. Architect. abrys całe

zdro-

C A Ł K O W - CAŁO K S Z.

CALOM - CAL O W.

217

Ogół). Liczby całkowite , całą jedność wyrażające. Lesk. Mier. 2,18.- g. Nieczczy, lity, md)t l;of)l, bi$t, Utßfiö. Cn. Th. CAŁKOWY, a, e, od całek, całkowitek, liczb całkowitych, 3tttegral *. Rachunek całkowy, calcul integral. Jak. Mat. 3, 81. et 3, 3. §. 2. od całek, rzep całkiem wędzonych, bte trn ©anjen geränderten Stäben be* ireffenb. §. 3. całkowa krowa, [dojna, eine ntelfbare ütufj. 4] dojrzała (cf. jałówka), eine gattje bie bte rechte Çor* lion 9Rtld) giebt. Gdy na oddawkę postanowią oborę, od laskowej jednej, to jest, od całkowej krowy, faska masła ma być oddana. Gost. Ek. 120. W nabiale od całkowej krowy, co daje faskę masła, kopę sera, żyd od sztuki pożytkowćj ujedna się. Haur. Sk. 220. — 1. CAŁO, przysłk. przymiotnika cały* w całości, bez naruszenia, bez szkody, nienaruszenie, zupełnie, (Dosn. ęilo, ęjelo, Boh. celo), gaitj, mtoerfeljrt, unnerlejjt, nnbefdja* bigi. Powinnością szypra jest, cało okręt doprowadzić na miejsce. Petr. Pol. 205. Sama cało uchodzi, nic nie obrażona. Zbił. Lam. A. 2. Jemu wszystko po bogu przypisać musiemy, Żeśmy cało zostali, że jeszcze żyjemy. Groch. W. 536. Daniel z pośrodka lwów okrutnych cało wyszedł. Birk. Ex. G. b. Kraj wojowali, a łupy do siebie odesławszy, raz po raz, gdzie jeszcze było cało, plondrowali. Stryjk. 367. Cało wyszedł z bitwy. Star. Ryc. 49. Jużci to nas dosięga, co się inszym stało, Któż w tym może upewnić, iże ujdziem cało! Pasz. Dz. 117. Żyje kochanek twój, żyje ojciec, cało tyran ich trzyma. Min. Byt. 2, 229. Kazał, aby oboz umocnili wielkim przykopem, aby tak był cało. P. Kchan. J. 74. Wody w rzeszoto nabrała i do kościoła cało zaniosła. Warg. Wal. 260. — 2. CAŁO, a, n. całość, zupełność, nienaruszoność, bie ©ältjltcbfeit, ©CUt$* tjeit, Migfeit, Unöerle£t|iett, Itnüerfefjrtbeit. Z cała, ze wszystkićm, (Boh. do cela), gattjlttb, im ©attjen, überhaupt, DÖlltg. Zamykam z części konkluzyą pierwszej demon-stracyi, gotów ją będąc z cała zamknąć. Zygr. Pap. 25.— Wcale, w całości, nienaruszenie, im üottfontmneit Buftöttbe, galt,J, imucrlefit. To wszystko jest wcale i nic Turcy nie ruszyli. Star. Dw. 7. (disting. wcale), Boh. w cele, w ce-losti. Gospodarzowi zawsze trzeba doglądać, czego nie-masz, co wcale, co popsowano. Petr. Ek. 13. Rzeczpospolita póki jest w cale, poty każdy swoje może mieć spełna; ale jeśli ona zginie, niechaj się tego nie nadziewa żaden, żeby co swego cało zachować mógł. Gorn. Wł. N. 3. Cnoty zachowują w cale Rzeczpospolitą i one szczęśliwą czynią, ib. R. 4 b. Tym sposobem mieli być zdrowi i w cale. Birk. Dom. 82. CAŁODNIOWY, a, e, CAŁODNIOWO przysłk. CAŁODZIENNY, a, e, CAŁODZIENNIE przysłk., dzień cały trwający, beit gaitjctt 5tag roäljrcttb, ganztägig. Eccl.

ne.

budowanie wnątrz i z wierzchu oku wystawiający. Tr. ein perfpectitńfdjer SRifS, ber £>M;e, £iefe nnb ©citen etiteS ©ebäubeä. CAŁOMIESIĘCZNY, a, e, CAŁOMIESIĘCZNIE przysł., miesiąc cały trwający, einen gatljeit SDłoitrtl tt)älp rettb, ganjtmmatltc^. Całomiesieczny post. — §. Całomie-sięczna noc, ob. Całoksiężyczna. CAŁON ob. Całun. CAŁONOCNY, a, e, CAŁONOCNIE przysłk., przez całą noc. bte gaitje fRacfyt binbnrd) (ganjnäcljttg). Bankiety całonocne. Sim. Stel. 67. Całonocne niespanie. Ban. C. 2. Urs. Gr. 188. Całonocne nabożeństwo. Pimin. Kam. 343. Eccl. BcenomHoe ó/tMie, Bceiiommma. Eccl. BcenomecTByio. Grae. navw^iÇ,co, całą noc trawię. CAŁOPALIĆ czyn. nied., całopalną ofiarę ofiarować, eilt Sranbopfer bringen. Cn. Th. Eccl. Bcecoæitraio, Grae. bloxavroco. Całopalone w starym testamencie ofiary. Haur. Sk. 106. CAŁOPALENIE 1. ofiarowanie całopalnej ofiary, ba3 ©arbrtngeit cincô Sranbopferë. 2. Całopalna ofiara sama, ba§ Srmtb* opfer, Boh. zapâl ; Sorab. 1. palenitć wópor; Vind. shga-nigorezh, zieloshgan off'er ; Bag. xartva, xartvo; Dal. sartva; Croat. sârtva, aldöv; Bosn. sgjartva; Ross. et

Eccl. BhtecŁ/KhfKcnie, imeauKHraeMoe. Całopalenie insi tłumaczą paloną ofiarę ; ale każda ofiara była palona, a takby się nie wyraziło holocaustom Budn. bibl. praef. CAŁOPALNY, a, e, całkiem bywający spalony; od całopalenia, 33rattbopfer *, Sranb *, gaitj ju verbrennen bepnt Opfer. Ofiarował całopalne *obiatv za każdego z osobna. Birk. Zyg. 46. Jest miasto Heliopol, kędy zwyczaj stary, Całopalne przed bóztwem słońca nieść ofiary. Zab. 15, 162. Kniaź. Całopalnemi pana nad pany błagał darami. Susz. Pies. 1, D. 4- CAŁOROCZNY, a, e, CAŁOROCZNIE przysłk. przez cały rok, ganzjährig. Boh. celorocnj. "CAŁORUCHNY, a, e, cały w ruchu, gattj bewegt. Po szyję się pacholę wśrzód kąpieli puściło, Ca-łoruchnym ciężarem kręte z wód bałwany Wyrzuca, śnieżne stopy bijąc na przemiany. Zab. 9, 328. CAŁOŚĆ, ści, i. objęcie wszystkich części składających co, ogół, ogólność, baś ©aitjc, (bie ©an$eit), Boh. celost, Vind. zielost, zieloba; Bosn. ęjelochja; Ross. iiujocti,. Gdzie Cząstki są gwałtownie odcięte, tam reszta skaleczona, nie może wystawiać całości N. Pum. 13, 94. Pieśń. Kat.

94. Natenczas ma zupełną dzieło doskonałość, Gdy i części w nim piękne i piękna z nich całość. Dmoch Szt. R. 67. Świat, jakokolwiek bądź wielki, cząstką jednak tylko najmniejszą jest całości, universi. Hub. Mech. 536. bc3 ©anjen, bc3 21113, 28eltall3. 2. Całość posągu, nie-detość, zupełność. Cn. Th. bie SRaffiobeit, ©idjtigfett, 3.

einer gegofftteit (Statue, bte nicfjt Ijvty ift. 3. transi, całość, nienaruszony byt, zdrowie bez uszczerbku, nienaruszoność, bie Umierlcfitfyeit, itnüerfefjrtlieit, ber gute Bnftanb. Ross. HeBpe4itM0CTb, coxpamiocTL (Eccl. i^octl* wie). Wy niesiecie w ręku waszych rycerze wolność i całość ojczyzny waszej. Zab. 13, 299. Tobie poruczam mą całość. Nieme. P. P. 83. Całość, wolność, niepodległość. Gaz. Rząd.

CAŁOWAĆ czyn. nied., pocałować, ucałować dok., ustami się czego dotykać za powodem tkliwości, upodobania, kochania, lub uszanowania, îüjfen; Boh. celowati, ljbati,

39

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

polibiti, hubićkowati; Slovac. boskati, polibiti, libdm;    CALÓWKA,    i,    i.    lina    na cal    gruba,    ein jollbicfer $au.    Lina

Bosn. çelivati, pogljubiti, ęuknuti, busnuti; Croat. cze-    calówka,    Gall.    alogne, jest    długa    na 35 sążni, wchodzi

lovati, kushuvati; Dal. czelujem, lyubirn; Rag. zelunuti,    w niej na każde żebro po 72 nitek, waży 100 funtów,

zelivati, gljubiti, pogljûbiti; Slavon. poljubiti; Vind. lu-    Jak. Art. 3, 42. półtora calówka, comblait; ⁵/₃ calówka

wyższa zwierzchność, bie SUlgeronlt, ööHtge §errfcf;aft, Ober« fjerrfdjaft. Całowładność narodowa w Polszczę, we trzech stanach zamknięta, na sejmie okazuje sie. Skrzet. P. P. 1 , 41 et 248. ^CAŁOWŁADNY, a, e, ĆAŁOWŁADNIE przysik., nieograniczenie władający, ununtfcbrdnfi (lerrfdjettb.

218

CAŁOWAĆ - CAŁO WIT.’

CALÓWKA - CAŁY.

bit, kufhnit, pufhati, pufhniti; Car. kufhnèti; Ross. u®- cinquenelles, ib. §. Deska calowa, e. jollb. $ret jiOBaTŁ, joÓ3aTB, io6bi3aTb, oójoóbi3aTL; Eccl. ifMyio* CAŁOWŁADNOŚĆ, ści, i. cała władza, pełna moc, naj-1. no34paBMK), 2. ycTaMii joÓ3aio; Sorab. 1. hubicżku-gó, koschim, wokoschim, rotkuju, rotkujem, rotkowacż. -Całuje ją w twarz. Tcat. 19. c, 52. w gębę, w usta.

Co to za ciężka kara zdrajcę swego całować. Bardz. Tr.

539. Na ziemie często upadają całując ją. Pasz. Dz. 74.

Sułtan Muftemu rękę całuje dwa razy do roku. Star. Dw.    CALOWY,    a,    e,    na    cal, od    cala,    3olb, einen 3oll    übet

51. Którędy Sułtan przejedzie, tędy stopy konia jego Saunten grojk Ross. ajohmobbim.

poddani całują. Star. Dw. 41. Pójdźcie, ucałujcie ojca    CALOWY,    a,    e,    w    całości    czyli    całkowitości, na    cał,

waszego. Teat. 53. d, 31. Pozwól się ucałować, raz    hurtowy, im ©aitjen, (en gros). Handel całowy. Gaz. Nar.

jeno, nie więcej. Zab. 11, 374. Zabi. Chodź, niech    1, 115. “CAŁOZUPEŁNY, a, e, z jednej sztuki, bltrcljmeg

cię uściskam, niech cię ucałuję. Teat. 48, 138. — fig.    nu§ einem ©tûcfe.    Wędzidła bywają całozupełne, albo

Pocałował nóżki * umknął, uciekł, ob. Pocałować — §.    otworzyste. Hipp.    60. CAŁUCHNY, ‘CZALUCHNY, a, e.

Komplement, wyraz grzeczności: całuję rączki, całuję    CAŁUCZKI, CALUTEŃKI, CAŁUSIEŃKI, CAŁUSKI, a, ie,

nóżki, osobliwie dziękując za co; iu ber (lompltmenteit*    intesiv. przymiotnika cały, gait§, Oülltcj, gattj Ultb gar, Boh.

©pradjc; id; fuffe bie $anb (Defonberê im Oefter. gebrätufütcl))*    calickÿ, Sorab. 1. cylicżki. Cały boży rok czekał*ca-

ici; bcbrtltfe mtd; geljorfamft. Ludzie lepiej wychowani ma-    łuczki, cały zgoła. Cn. Th. 58. Całuczka noc. Rej. Wiz.

ją wyborniejsze wyrazy grzeczności: całuję nogi, upadam    137. Caluchną noc pracując, niceśmy nie ułowili. Leop.

do nóg, i t. d.    Mon. 68, 458. — §. Zaimk. CAŁOWAĆ.    Łuk. 5, 5.    Czaluchną noc. Rej. Post. G. 1. Caluteńki

się, fid) füffen,    Ctnanber fnffcn. Ślicznie Mościa panno,    dzień.    Boh.    Kom. 4, 197. Caluchną drogę milczał. Teat.

tak się całować    i ściskać z żołnierzem. Teat. 54, 66.    11. b,    60. — §. Ty w tym schronieniu będziesz calu-

Będziem się całować, jak gołąbka gołąbeczka w ocio,    teńki.    Boh.    Kom. 1, 274 (bez najmniejszej szkody, zdro-

nosio i usteczka. Teat. 56. b, 72. Zwyczaj był Bzy-    wiuteńki). CAŁUN, CAŁON, u, m. wielka deka, zszyta

mian, że się witając wzajemnie całowali. Pilch. Sen. 233.    z całych brćtów sukna lub materyi, szczególniej nakry-

CAŁOWANIE, UCAŁOWANIE, POCAŁOWANIE, ia, n.    cie żałobne trunny    i mar, eine große an$ ganzen Sretien

czynność całowania, ba3 SUtffen. Całus, (buzia, gęba),    £ućf; ober 3eug gemad)tc ®ccfc; befonberâ ba3 Seidjentuci;,

ber tuß; Boh. et Slovac. poljbeni; Dul. czelov; Bosn. ce-    33aartnd). (Slovac. ćalaun (cf. Lat. aulaeum); Boh. ćalaun,

lov, celivanje, cuknutje; Carn. kufhék; Vind. pokufh,    prjkrov (Boh. ealaunjk tapecyr); Vind. merlak). Spadł on

pufhei; Sorab. l.kóź, hubiczkwan’o; Croat. czelov, kus-    z krzesła na całon, do grobu z całonu. Pot. <Iow. 49.

sćcz; Dal. lyubacz; Ross. et Eccl. i^KOBaine, pozdro-    Całun, który trupa przykrywał, w proch się rozsypał. Oss.

wienie, 3. przysięga) JOÓ3aHie, ^oKi/iime. Całowanie,    Str. 3. — Całun, pakłak, sierak, gruba odzież mni-

znak miłości. Pimin. Kam. 170. znak pokoju, ib. 270.    sza. Oss. Wyr. grobe 9Jïimd|3fletbnng. Występki żyją, clio-

Swięte całowanie, jakie na Wielkanoc bywa. Pirn. Kam.    ciąż pod całunem. 'Zab. 14, 37. Nagi. (i w kapicy weł-

269. Posła do całowania szaty Sułtana przyprowadzono.    na; nikt bez ale).

Birk. Zbar. D. 2 b. Wezwany Marszałek do ucałowania CAŁUS, a, m. CAŁUSEK, ska, m. pieszczenie, całowanie, ręki Królewskiej. Dyar. Gr. 327. §anbfu$, Ross. pyi<o-    pocałowanie, buzia, cttt 5fuffd)en. {Rag. zelov, gljubaz.

iCMOBame.— A ty za moje pracę, za moje staranie,    Vind. kufhez, pokufhez). Nigdy Jegomość od Jejmości

Daj mi najmilsza ust twych jedno całowanie. Sim. Siei.    tak czułych pieszczot i tyle całusów nie odebrał, jak ta

35. jedną buzią, eilten Stuß. Marna rzecz całowanie; ale    rażą. Oss. Str. 8. Muszę ci do każdej jagody po je-

w tej marności Są też swoje przysmaki, są swoje słód-    dnym przypiąć całusku. Teat. 28. b, 72. Zdradyś użyła

kości. Sim. Siei. 46. Jeszcze tu niemasz z czego cheł-    ze mną nad miarę, Setnych całusków odbierzesz kare-

prć się mój panie, Marna rzecz powiadają, samo cało-    Zab. 11, 265. Zabi. -CAŁUS, ia, lubiący dawać lub od-

wanie, ib. ob. Pocałowanie.    bierać pocałowania, eilt Kläffer, ber gern füfft. Rag. zelo-

Pochodz: caius, caiuś, nacaiować się, docatować się, vnik; Bosn. çelovnik; Croat. czelovnik [Eccl. utaOBareJb pocaiować, wycaiować.    salutator). Dziewczyna ta wielki całuś, coraz albo po-

CAŁOWITOŚć, ści, i. całość, całkowitość, bie ©dttjltdjfeit,    suwa usta albo nadaje lica. Oss. Wyr.

Me UnocrfeÇrtÇcft, ttnöerle^eft. (Crofl/. czelowitoszt; Rag. CAŁUSIEŃKI, CALUTEŃKI ob. Całuchny.— CAŁY, CAŁ, zjelovitos). Nawet i zdrowie dla pożytku i całowitości    a, e, (Cało przysik. qu. v.) zupełny, obejmujący wszystkie

Rzeczypospolitej odważają. Krom. ded. CAŁOW1TY, a,    swoje części, gattj; {Boh. celÿ; Slov. celi; Sorab. 2. żeli;

e, w całości, im ©aitjcit, airê einem ganzen ©tncfe. {Croat.    Sorab. 1. czewć, tżiwć, cyly, cylly; Carn. cel, zęl; Vind.

czelovit; Rag. zjelovit); Globus Solidus kula całowita,    zeu, zel, zelń, zeel, ziu, ceil, ziel; Bosn. ęio —la —

niedęta. Mqcz.    lo, cittav, ęieli; Croat. czćl; Dal. czcio, czila, czilo;

nieczczy, gattj, nid)t $ol)I, majftö; Boh. celistwÿ. 5). Cały, nienapoczęty, gattj, tticfyt angefangen. Cały chlćb, ser, nod) nid)t angefd;nitten. Cała beczka, itod) ntd;t angcjapft. Cn. Th. 58. 4). Cały, nienaruszony, nieuszczerbiony, nieskażony, Ross. BceiyMMH, HeBpe^HMHH, HeBpe5K4eiwuH, co-xpauHBiil. (zdrów, Ross. ij-mlhlih * czysty, niesfałszowany, Eccl. ijuithKa ⁵ kuracya, leki; iimlóohochwh uzdrawiający), ganj unoerfel;rt, unoerlejjt, nnbefd;äbigt. Dom nie rozwalony I w tak wielkim nieszczęściu cał jest zostawiony. Olw. Ow. 19. Cezar z wojskiem zdrów i cał idzie. Warg. Cez. 151. Gdy jeszcze w szczęściu był cał, wiele mógł między swemi. Warg. Cez. 230. Milczałbyś lepiej pókiś cały. Teat. 36,21, Umykajże mi, pókiś cały. Teat. 1, 32. metl bit nod) gmtj, gefunb, btft. Óttfricb brandit g an 3 für ge* fan b, ©anjtba für èefnnbl;ett. Dur. Bibl. SI, 1, 191. 31 big. Dobry gospodarz chcąc być całym od szkody, nie skąpi na opłatę stróża. Koił. List. 1, 111. Należy na tćm Rzpltćj, żeby pokój pospolity był cały. Gorn. WŁ E. Wiara moja i przodków moich jest cała; w niczćm nie naruszona. Gorn. Dz. 106. Baz. list. 116. Warg. Wal. 265. To to grunt wesela prawego, Kiedy człowiek sumnienia całego. /. Kchan. Dz. 204. (unnerle|tcê ©cnuffcit). Tataro-wie czując się być już niecałemi, do domu uszli.. Biel. Kr. 49Ô. (jużr nadwątlonemi). O ludzie mający niecały rozum! Odym. Sw. Mm. 3. (nie z pełna rozumu). §. Cały, w jednej sztuce, niepodzielny, galt}, ttt einem ©tücfc, un* jerftücft, nieskładany, niesztukowany. Cn. Th. 58. Cała liczba rachuje rzeczy zupełne bez ich części. Sol, Geom. 3, 77. Całe pieniądze, oppos. dobre pieniądze. Ma całe i dobre pieniądze. Tr.

Pochodź, caluczki, caluchny, caluteńki, calusieńki, całun; całość, całoiuity, całowitość, całkowity, całkowitość, całka, całkiem, całkowy, całowy, cale, cało, wcale, całodzienny, całomiesieczny, całonocny, całoroczny, całowładność, całowładny, całopalić, całopalenie, całopalny; calić, ocalić, ucalać, calec, ocaleć, ucaleć. Calec, calizna, cele. Całkować, scałkować; całkowitka. 2). Szczelny. 5). Członek. strawiłem całą. 1. CAP! wyraża prędkość porwania, rtpp$, rappë, grippé, grappé! Boh. drapsa; (cf. chap, chabias, capnąć; Graec. amorça, Lat. apto; Hebr. fpN asaph * apprchendit. Carn, zap, zaf » łapacz). Pies do ciebie się łasi., a gdy się nie obaczysz, alić on za nogę cap. Rej. Zw. 83. Zje-

Rag. zio, zjêla, zjelo; Slavon. sav, sva, sve; Hung. tellyes; Ross. i*mhh, Eccl. * zdrowy ; (Eccl. leki; ||£zihth, leezyć), cf. Lat.salus; Ger. alt; Grae. o).og;

Rebr. bl kol kal > omnis ; ^2 kalii integrum, solidum ;

kalał > perfecit] cf. Ger. fyeil; Anglosax. hal; Holland. heel, geheel, Svec. hel), 4). zupełny w swoich częściach, ganj, tu allen feinen feilen. Cala rzecz większa od każdej części swojej osobnej. Sol. Geom. 26. Człowiek cały w sercu jest zawarty. Zab. 6, 558. Poświęcił całego siebie ojczyźnie. Gaz. Nar. 1 , 340. Gotów jestem na wszelkie usługi, zawszem twój cały. Teat. 49, b. 48.

Władysław miał być królem całym Węgierskim, a Olbrachtowi postąpić na Szląsku różne dzierżawy. Stryjk.

639. (całych Węgier, mm ganj Ungarn). Kocham ją z całej duszy. Teat. 17, c. 14. Eccl. Bce^yumo. Smotr. Ap. praef. Całćm sercem będę służył Wc Panu. Teat. 27,

38. Całćm sercem życzę. Teat. 22, b. 49. Cały w tym, aby swego dokazał. Mon. 65, 163. (ze wszystkich sił pracuje, zatopiony w swoich zamysłach, cr ift ganj ba* mit befcfydftigt). Jabym całą moje krew wylał za niego.

Teat. 49, b. 84. (do ostatniej kropli). Rzecz ta cała zmyślona była. Teat. 52, d. 126. (ze wszyslkićm). Z całym domem Eccl. Bce/iOMOBHO ; Gr. narowi. Eccl. Bce/iOMO-ctbo; Gr. navowia. Eccl. bcg^Omobchb Gr. nar o wog. §.

Cały, istny, prawdziwy, gaitj, maljf, mafirljaftig. Jozafat prawdziwym i całym był naśladownikiem Dawida. Sk. Żyw.

:ów go, że to cały diabeł ten

przekobiały, 4, b. To" j

2, 177. Bystry pies pies cały. Bielaw. M

chłopiec. Teat. 4 7, 38. Cały szelma, wierutny, ostatni, na urząd, od stóp do głowy, (ob. cała sobaka). Cały ze wszystkiem ciągle i nieprzerwanie aż do końca, tak o przeciągu miejscowym, jako i o czasowym, gaitj, l>i$ Jlt ($ube, gaitj ttltb gar. Mała iskierka całe miasto spalić może. Kłok. Dirk. 118. Cała Warszawa tłumem przed dom nasz zbiegać się będzie. Teat. 52, d. 29. Całe nocy, całe dni frasobliwie wzdycha. Olw. Ow. 97. Całą noc aż do poranka przesiedział, cały dzień aż do nocy przechrapał.

Zab. 13, 62. Bezsenny, jak długą noc Hal. Ow. 9. Cały dzień Slavon. vas dan [ob. Wszystek). Cały boży rok czekał = całuczki, cały zgoła. Gn. Th. 58. Cały obiad gadał, ab ovo ad mała. Cn. Ad. 55. - Podobn. To nie było jeszcze całe złe, lecz tylko początek większego nieszczęścia. Zal. Test. 331. (tu jeszcze nie był koniec ; na tym dliśmy łap cap, a potym w nogi. Oss. Wyr. Zrazu się się jeszcze nie skończyło, baé war nod; mcfyt allcé; bamit mar    tylko słowy szpocą, a potym za łby łap cap    p‘o sobie.

C§ nod; ntd)t allcé). Co tu próżnego gadania; musi pójść za    Jabł. Ez. 121. (ob. Łup cup). Pan łap cap, co    z wilczym

Pochodź, capnać, capać, capić, czapić, czepić, przy-

CAŁY.

CAŁY-CAP.

219

niego, i cała rzecz. Otóż nie pójdzie, i cała rzecz. Teat. jada apetytem. Nar. Dz. 3, 106.

56, 105. (i po wszystkiem, i koniec Uttb Dafta)! Przywołać go nazad, i cała ceremonia! Teat. 17, c. 56. §. Całą czepić i t. d. czapla.

gębą, całem gardłem * a), głośno, ané mdlcnt §alfe. 2. CAP, a, m. [z Wołosk. capu » kozieł, 2]. (ob. Caban) ga-Teraz ma mieć cześć swoje Pallas, teraz ona Ma słu-    tunek baranów większych    z przydłuższym miąższym ogo-

sznie całą gębą od nas być chwalona. Otw. Wirg. 432. Boi-    nem, jakie w wschodnich    krajach bywają, eilt 3)tcl’|cl)tMn$,

nik całą gębą żyjące w mieście wielbi mieszczany. Zab.    gettfd)lMtt$, eilt inorgcillänbtfdjcr ©d)afbocf tult einem btcfcit

8, 317. Fig. całą gębą* b). w ostatnim stopniu, tut l)öd)ften    langen ©d^nmnje nitb großen    Körnern, (cf. Ger. 3afe, Bmtpel).

©rabe. Fortuna całą gębą pańska. Teat. 19, b. 19. Całą    (Slovac. cap, capa, w ogólności kozieł, baran,    ein ©d)af*

gębą chłop. Rzewusk. Mskr. Oszukać ufającego sobie,    bod, SBtbbcr. Ross. vulg. puóa koza; Sorab. 2.    schaparna

jest to cała gębą zdradzać. Lub. Boz. 306. 2.) Cały nie-    owczarnia). Potomek capa jurliwego. Mon. 70,    295. Jeśli

dęty, ale jako lity, lany, niedrożony, solidus, Mącz. mędrcem czyni broda zapuszczona, Toć może i brodaty

mu

pCBHlIGBT>.

3<ir&. Ross. napestia. Do carówny należący Ross. uapeB-HiiirB.— CARSKI, a, ie, do cara należący, Rag. żarski; Croat. czeszarszki; Hung. tsâszari; Ross. itapeBb, uapcKM. Imię Carskie zacniejsze być rozumieją niż królewskie, ale mylnie. Gwagn. 523. Dworzanin carski Ross. itapeABOpeitE adj. uape4B0pitGB,B. Stolica carska Eccl. papcTBeiimma. Carską godność sprawuję, Ross. uaptoio; Eccl. itapcTBOBaTb ; Rag. zarevati. — Wstąpić na tron carski Ross. BOitapHTb, BOuapaTb. Wstąpienie na tron Ross. BOitapeme. — W kościele Ruskim carskie drzwd, Eccl. cbhtbig BpaTa, itap-ci<ia 4Bepn, śrzednie drzwi ołtarzowe, któremi wnoszą Najśw. Sakrament, a tak Cara czyli króla sławy wprowadzają. Dyk. Cerk. 3, 50. bte SDîttteït^üve tttt 2lltcnr, tu bet: flltrufjtfdjen ftirdje, »o baś 2lllerl;etitgfte Reretn gebracht trnrb. W Ruskiej cerkwi przy liturgii ś. drzwi carskie zamykają. Pim. Kam. 103. przed skończeniem liturgii kapłan otwiera

cap ujść za Platona.. Min. Auz. 83. — Slov. prov. Capa zahradnikom sprawit; kozła ogrodnikiem robić. 2). Transi. o człowieku, brodacz, basałyk, gap', eût bärtiger grober Serl, eût ©dtôpê, ein Siegel. ,Nie wiem, co mnie wstrzymuje, ty trutniu, ty capie, Ze ci zębów nie wytnę, oczu nie wydrapię! Zabi. Amf. 61.

CAPA, y, i. skóra wielblądowa, ośla i t. d. chropawo wy-prawna, ber (Rmgrttt, Ceber ju Futteralen, ©ütbättben it. f. w. Croat. czapa, corium, elaboratum è pelle porcina, piscis, asini. Z oślej skóry robi się capa na oprawę szabel. Kluk. Źw. 1, 191. Capa zielona, czerwona, błękitna, szara, Vol. Leg. 4, 357. 2). Transi, oprawa pochew, herüber« jug_ ber Segettfdjeiben.

CAPIĆ, czapie, czyn. nied., zcapić, zacapić, dok., capnąć, jedntl. capać, contin., zmykać, łapać, porywać, fcfłttell ergreifen, ernńfdjett, grapfen; Boh. chapati, chopiti (o&. Cha-pać, cbopić); Ross. u,aimyTb, itanaib, xannyTb; (Gr. amo-pca, Lat. apta; Hebr. asaph). Zostawić młodym rozkoszy i żądze, Wac Pan już stary, capnij za pieniądze. Zabi Rai. 61. Parę milioników dobrze jest zacapić. Nieme. P. P. 32. Patrz"ę rychło zkąd ront wypadnie i capnie mię do kozy. Teat. 53, b. 25. Capnięty, capniony, zcapiony, porwany, zemknięty, ernńfdft, gegrapft. Pulp. 11. §. Capaj, miano charta, 9îante eine? 2Btab$ttttbe$. Pędzi konno przez zwierzyniec, a za nim capaj, łapaj, ścinaj, dołóż, dwa smycze chartów. Teat. 20, b. 52.

CAPIE, ięcia, zdrbn. rzeczown. cap* koziołek, baranek, eilt ©fGflfböddjen. Capięta, kózki, owieczki, baranki. Zab. 12, 398. Kossak. CAPIEĆ nijak, nied., ocapieć dok, capem się stawać, głupieć, durnieć, junt ©dfflfbocfe tDCfbeit, bUttttn »erben. Ocapiałby dziad stary, by mu się zachciało stawiać klćtki, grać w licho i na trzcinie jeździć. Zab. 9, 74. Iźyck.

CAPSTRYK, CAPSTRZYK, CZAPSTRYCH, CZAPSTRZYK, u, m. uderzenie w bęben pod wieczór do spoczynku, z Niem. ber Bflpfenftretcb, Boh. ćepubitje. Za dwie godziny będzie czapstrych. Teat. 8, 70. Jeszcze on i po czap-stryku na ulicy, (włóczęga nocny). Przysłuchajmyż się czapstrzykom tego dobosza. Teat. 28, b. 137. (bębnieniu jego).

CAR, a, m. (skrócone z <Łac. caesar. Durich. Bill. SI. 1, 302. Slavon. car; Rag. zàr, Carn. zhar; Bosn. ęar; Croat, czar, czeszar; Hung. tsószar; Dal. zar (*imperator Turc.) Ross. uapb (*o dawnych panujących i o bogu* król; od Iwana Wasilewicza * cesarz), Hebr. "W sar * princeps, HTtf sarah * principem se gessit, cf. Gall. sire; Angl. sir); ber 3ctr (j. S. ber 3tufjtfdje 3<w). Wasili widząc, iż mu fortuna posłużyła, począł się pisać: My Wielki Pan, Król i Wielki Car wszystkiej Rusi, Wielki Kniaź Włodzimierza i t. d. Gwagn. 522. Tenże Gwagnin utrzymuje, że Car więcej nie znaczy jak króla, bo we wszystkićm Ruskiem duchownćm i świeckićm piśmie Car Królewskie, Kesar Cesarskie imię znamionuje. Takież też król Taurycki Przekopskim carem, t. j. Królem się zowie; i wszyscy insi królowie Tatarscy tćm imieniem carskim zowią się. Gwagn. 523. Car, czyli Han, znaczy jedno co cesarz, czyli pan Tatarów. N. Pam. 17, 157. Niektórzy też kniazia Moskiewskiego białym carem nazywają, to jest, kró-

lem białej Rusi. Gwagn. 523. (Ross. Bceuapt * król królów). §. Car Turecki, Sultan, ber $Ürftfd)e fôaifer. Turecki *czarz. Lat. Kom. E. 3. (ob. Carogrod). §. Car Abyssyński, ob. pop Jan. *§. Car* Cezar Juliusz, 3ultU? ßäfar. Godniejszego nad się znać Car nie chce nikogo, ni Pompejusz równego. Bardz. Luk. 4. — §. Eccl. papb caaBbi XpiiCTOCb; car sławy * pan chwały, * Chrystus, ber §crr ber $errltd)fett. 2). Botan. car ziele, podbiał, lepię— źnik, tussilago petasihs Lim. wieśniacy zowią car ziele, dla skutków, które niegdyś przeciwko morowej zarazie przypisywano. Jundz. 420. jakoby cesarz nad ziół— mi, dla jego wielkiej nad inszemi ziołmi szlachetności. Urzęd. 245. ber große    Ross. napb TpaBa aco-

nitum lycoctonum tojad, tojeść. CAROGROD, a, m. Konstantynopol, po Turecku Stambuł, po Polsku Carogrod, stolica państwa Tureckiego. Wyrw. 0'eogr. 257. gonftantmopel caesaris arx, Rohor. — Slavon. Ćarigrad; Croat. Czarigrad; Ross. Rapbrpa^, Raperpa^ï. Konstantynopol, nowy Rzym, po naszemu Carogrod. Sk. Dz. 203. Per totain Tur ci am, praecipue apud milites, sclavonica lingua in usu est, eaquae in porta imperatoris Turcici usum patriae linguae paene obscuravit; ita ut Constanti-nopolis ipsa jam non amplius prisco nomine, sed Caesaris domus sclavonica vocetur lingua. Nic. Myler. addit. CAR0-GRODZÀNIN, a, m. z Carogrodu rodowity, cm ßonftrtutt* rtopolttaner; Eccl. Raporpa^eitb. Carogrodzanie. Sk. Dz. 218. w rodź. zeńsk. CAROGRODZANKA, bte ßouftcmtino* polttanertnn. CAROGRODZKI, a, ie, Konstantynopolitański, , Stambulski, ©Ottftanttnopolûautfd), (Rag. zarigradski; Croat. czarigradszki; Rosn. ęarigraęki). Lud Carogrodzki. Sk. Dz. 486. Cieśnina Carogrodzka łączy Marmore z morzem czarnćm. Wyrw. G. 27. CAROWA, y, i. zona cara, cesarzowa, imperatorowa, bte S^rtUlt; Rug. zariza; Croat. czeszaricza, czaricza; Hung. tsaszârné; Ross. uapima, (Ross. Bccpapima królowa królów, N. Panna). Do carowej należący Ross. itapimbiirb. CAROWICZ, CARZEWIC, a, m. syn carski, ber ©oblt be3 3<tr. Ross. uapeBHUb. Po te czasy niewolnik dziedzice, Przeciwny bękart karał carze-wiće. Pasz. Bell. R. 4. b. CAREW1CZ0WY, a, e, do carewicza należący, bem ©oljlt bc3 3^3 pftdnbig. Ross. ua-CARÓWNA, y, i, córka carska, bte £od)ter bc3

1.

carskie drzwi. ib. 104 et 140. BpaTa itapcide sacrae val-vae, no TOMy mo napt c.iaBbi XpncTOCï be OHLie bxo-Ąim. — Godziny Carskie abo wielkie, składane przez doktora Cyrilla. Pim. Kam. 253.    §.* Carski * Cezarski,

od Cezara Juliusza, ßäfarS*. Mijają carskie półki Gena-bejskie grody. Bardz. Luk. 12. Już miecz Carski napił się niewinnej posoki Rzymskiej, ib. CARSTWO, CZAR-STWO, a, n. państwo carskie, królestwo. Gwagn. 523. bte BwfrtwfC bte SBürbe, ba§ Saitb etneê 3<rc8. Bag. zarstvo; Croat. czarsztvo; Vind. zharstvu (ob. Cesarstwo). Boss. rtaptcTBo; Eccl. i|cij>i„cTKi‘e. Pomoc3 panów Polskich osiadł carstwo mocą. Pasz. Bell. B. b. — Ogólniej państwo, panowanie, Boss. napcTBOBame; $errf$Ctft, 9iet$, 9îe* gterung. Ja to przekładam nad wszystkie bogactwa, Nad skarb, nad wszystkie tego świata carstwa. Groch. W. 352. Uczynił go panem swego dworu i carstwa wszystkiego. Byb. Ps. 208. Panic! czy raczysz ty Izraelskiego ludu przywrócić czarstwo. Odym. Św. 2. N. n. 4. b. Przysięga na stolicę czarstwa swego. Groch. W. 303. GARZEWIC ob. Carowicz. CARZYK, a, m. zdrbn. rzeczown. car, mały car, królik, etlt fletlter 3<Wh Cttt fturft. Kantymir stary, ca-rzyk Tatarski. Birk. Chmiel. B. 3. b. Carzyk jeden w więzieniu miał szlachty naszej dwieście. Falib. Bis. G. 1.

CASZA ob. Czasza,

CĄZKI, ów, liczb. mn. zdrbn. rzeczownika cęgi, dite HetltC 3«ttge, dit 3<wgd)eit. Cążki i nożyczki do rwania i chędo-źenia zębów. Perz. Cyr. 2, 6.

CC.

ku CCI ob. Cześć, Czcić. TCIONKA ob. Czcionka.

CE.

CEBER, bra, m. CEBRZYK, a, m. zdrbn. jedno z największych naczyń drewnianych do noszenia wody lub trunków, Ger. ber 3^ber, ber 3T&er; Boh. et Slovac. dćber, dćbernice; Croat. cheber, chëbrich; Bahn, chabar, esabar; Slavon. esabar; Bosn. ejabar; Vind. zhebar, Carn. zhębr; Sorab. 1. tżwor; Boss. yrnarb, ita^Ka (cf. kadź). Pojmanych posądzał w cebry, iż się zwinęli w kupę. Biel. Kr.

149. Na te ognie, nie ceber jaki wody, ale wszystkę krew swoje nieśli. Birk. Podz. 5. Gdy czasza pełna, przecz masz w cebrze nosić? Rej. Wiz. 18. (na co ci więcej, gdy masz dosyć). Idzie deszcz, jako cebrem lał. Mq.cz. Na wiosnę ceber deszczu, łyżka błota, na jesień łyżka deszczu, ceber błota. Oss. Wyr. Kto ma umrzeć iw cebrze wody utonie. Cn. Ad. 381.

CĘBROWAG, CĘBR0W1NA ob. Cembrować.

CEBROWY, a, e, od cebra, 3ober*, BTOcr*. Boh. dćbero-wy, dćbernj; Boss. ymaTHbiił, Ka^OBHbnl.

CEBULA, i, i. CEBULKA, CEBULECZKA, i, i. zdrbn. znajome bardzo kuchenne ziele, (Boh. et Slov. zybule; Sorab.

2. zibbula, zibula; Sorab. 1. zebula, cżebla, cjbla; Carn. zhebul; Vind. zhebula, zebvu, (Vind. zhebulzh * łuk) ; Bosn. kapulla, kapullięa; Croat. kapula, kapulicza, luk; Ital. cipolla, cepolla; Lat. cepula, cepa; Hebr. bazal; Ger. bte 3rctebel, baê 3wel>eld)ett; Boss. ipaóyM, jryKOBnua, aytcoBKa; Eccl. jiyiCŁ nepBieubiS; Slavon. luk cerljeni; Dal.

luk eserlyeni). Wielorakie są cebuli rodzaje: dymka, siedmiolatka, szalotka. Ład. U. N. 20. Cebula Hiszpańska, Strazburska, biała, czerwona. Kluk. Bod. 1,211. Cebula Askalońska ob. Oszloch. Cebula psia, ob. Psia cebula. Cebula morska, scilla maritima Linn. bte SDîeerSttiteM, rośnie nad morzem w Hiszpanii i t. d. Kluk. Byk. 3, CO. §. Phras. Oczy cebulą natrzeć; z cebuli płakać * przymuszać się do płaczu. Oss. Wyr. bte Singen nut 3wtebeltt ret* beit, fiel) 5ltnt SBcineit Jliuttgeit. §. Cebula kwiatowa, jaką maja tulipany, narcyze, lilie i insze kwiaty, bte 351initett* 5tvteM 5. 33.* bte MpaiteitjtmeM. CEBULATY, CEBULA-STY, a, e, cebulę mający, na kształt cebuli, mit 3iwe* bellt, 3ttw&eltt Ijctbeitb, jituebelarttg; Boh. cybulkowaty, cy-bulowatÿ; Carn. zhebûlkast; Boss. JiyKOBHiniHbiM. Hiacynt korzeń ma cebulaty. Syr. 1356. Lilia ma korzeń cebu-lasty. ib. 751. Bot. Nar. 197. CEBULNY, CEBULKOWY, CEBULOWY, a, e, od cebuli, 3wtebeL. Boh. cy-bulowÿ, Slov. cybulnj. Korzeń cybulkowy. Bot. Nar. 31. Rośliny cebulowe, mają korzeń cebulasty. ib. 197. 3tt>tC* Mgcnmcfife. Cebulna skórka powierzchnia, łupina. Cn. Th. Cebulny ogród Sorab. 1. cżeblcncża. CEBULARZ, CE-BULNIK, a, m. przędąwacz cebul, ber 3wtebelljaitbler, 3iwe*' Mlltaitlt; Boh. eybular. Fig. skąpiec, etlt ^tlj. SI Kiesz. — w rodź. zeńsk. CEBULNICZKA, Boh. cybularka.

CECH, u, m. z Niem, bte 3ed)e, lepiej bte 3itttttitg, bte 3uitft; Boh. et Slov. cech; Hung. tzćh; Croat. czèli; Sorab. 1. czacha; Sorab. 2. zecha; Carn. zhęka; Vind. rokodelna skupsbina, drushba, brataushna; Boss. nexb. 1. Cech rzemieślniczy, towarzystwo jednej professyi osób, które za nadanym sobie przywilejem, schadzki swoje miewają, końcem utrzymywania między sobą porządku. A. Zam. 80. Bractwa albo cechy, które rzemieślnicy w mieście między sobą zachowują, maja być zniesione. Herb. Stat. 307.— Przy si. Najmłodszy w cechu świeczki gasi. Pot. Jow. 251. (na młodszych zawsze bieda, ob. Fryc). 2). W górnict. każda w szczególności kopalnia zowie się cechem czyli pieczarą, rudnikiem lub szybą. Staw. Dr. 213. dit @d)rtd)t tlt bcu Śergmerfdt. 3). Fig. transi, towarzystwo, kompania, bractwo, kolleżaństwo, dite ©efellfdjaft, 33riiber[d)aft, 33er* bntberttltg. Zydowie posłali do niego posłów z cechu Faryzeuszów. Biai Post. 59. (z sekty). To kacerstwo w jednym cechu było z sektą Manieheuszów. Birk. Dom. 8. Chcecie nas wprawić do cechu onych olbrzymów, którzy potopu przyczyną byli. Birk. Ex. 9. Przed oblicznością Twoją każdego nabożeństwa ludzie widzę, a z mego cechu albo stanu żadnego nie widzę. Zygr. Pap. 145. (ordinis). Cechy Indyjskie* kasty. Mon. 76, 132. Przysl W jakim cechu siedzisz, takim sam będziesz. Bej. Zw. 239. (z kim kto przestaje, takim sam się staje). 4). Metonym. cech, schadzka cechu, miejsce, gdzie się cech schodzi, gospoda. Cn. Th. 59. bte 3Mfb>crf«iittitluttg, ber £)rt titrer 3ufamnten* fimft.

Pochodź, cechmistrz, cechmistrzostwo, cechmistrzstwoy cechmistrzowski, cechowńik, cechowy.

2. CECH, u, m. 1). CECHA, y, i. powłóczka poduszek, pierzyny, poszewka, z Bem. bte 3tedlG ber 33ettuber5ug; (Boh. ceycha, ceysska; Carn. zęka, zęhta; Vind. oblieka, po-

222

CECHA - CECHMISTRZ. *

CECHÓW- CEDUŁ.

stelnu obvlezhilu). Po wypoceniu człowieka, odmienić CECHOWAĆ, ował, uje, czyn, nicd., nacechować, pocechować trzeba koszule i pościel, a przynajmniej prześcieradła i    dok., cechą znakować, znaczyć, piątnować, bejetdjucn, eilt

z cechami. Sien. 542. Pierwćj niźli cechy na pierzyny    3etd;en Ctnbnufctt, entbrennen; Boh. "ceychowati, ceychugi;

obleczesz, rozwieś je. ib. 481.    2). Wór od chmielu, ber    Sorab. 1. cżeychuyu, woznamuyu; Ross. mbthtl, TaBpiiTb.

Jpopfeufaćf. Na przedaż upakuje się chmiel w wory, cecha-    Nowacyusz bierzmowania nie przyjął, i ręką biskupią ce-

mi zwane. Kluk. Rośl. 3, 322.    chowany nie był. Sk. Dz. 129. Dęgami kogo nacechować,

2. CECHA, y, z. CESZKA, i, i. zdrbn., znak, po którym    cicatricare. Mącz. Cechowanie złodzieja, piątnowanie, pry-

rozpoznawają rzecz od rzeczy, oznaka, znamię, z lnem.    skowanie, bal 93ranbmarfeit, Sraubntafifeu. Cechowanie na

bats 3Hcbcit, 21bjCtćl)en, Unterfdfetbungśjetcfyeit; Boh. zeych;    złodziejach dla tego bywa, aby ich ludzie znali i ich

Sorab. 2. zejchen, ziw; Sorab. 1. cżeych, cejcha; Dal.    się strzegli. Sax. Porz. 143.— Przysł. Nie darmo cię

biligh, (ob. Blizna). Cechami rodzajowemi w gramatyce    natura nacechowała. Cn. Ad. 568. (nie darmoś zezowaty,

nazywa się to, co nam niezawodnie pokazuje, jakiego    garbaty, czerwonowłosy, i t. d. stronić od ciebie potrzeba,

rodzaju które imię. Kopcz. Gr. 2. p. 11. Pierwsza cyfra    bte Sïatltr Çat bid; ittcfyt untfouft gejetcfyltct). Cechowanych

każdego logarytmu nazywa się cechą, characteristica, al-    się strzeż. Gn. Ad.. 55.

bowiem z niej dochodzić można, w którym dziesiątku za- CECHOWNIK, a, m. tegoż cechu, ber BuuftgCttoffe. Cecho-wiera się liczba, do której ten logarytm należy. Jak. Mat. wnicy, którzy do jednego cechu należą, curiales. Mącz. 1, 183. Krzywdami wspaniale pogardzać, jest cechą wiel- CECHOWY, a, e, od cechu, == / JÜttfttg. Ross. ue-kićj duszy. Pilch. Sen. 256. Włożył na nie cechę Ghry-    xoboh. Starsi cechowi. A. Zam. 80. bte Bunftćilteften. Ce-

stusową, bierzmując je. Sk. Dz. 136. Baz. Hist. 24. Chleb    chowa chorągiew. Cechowe świece, które cechy kościo-

ś. i kubek błogosławienia są cechy i uczciwe znaki, przez    łom dodawają. Majstrem cechowym nie może być, kto

które Chrystus znaczy się i bierze. Zygr. Gon. 234. (sym-    wprzód miejskiego nie przyjął. A. Zam. 80. eilt jünfttger

bola).— Cecha na bydlęciu, naczyniu, piątno, eilt 93raitb*    Sîetffer. Niecechowy (ob. Partacz). Cechowy garniec dwa

jctdjctt, Ctlt 5DJerf’$Ctd)cit auf beut Stefie, auf ©efebtrreu; Boss.    razy jest większy od szynkownego. Skrzet. P. P. 2, 197.

TaBpo. Rumak na łbie-pańską oznaczony cechą. Zab. 15,    Czach. Pr. 1, 292. Oslr. P. C. 2, 516.— §. In malam

33. (cf. cyfra). Cecha domu jakiego szlacheckiego, ob.    partem cechowy pijak, arcypijak, wierutny; cechowi bra-

Ilerb.— Cecha na monecie, stępel, baśS ©epräge, ber    cia, wierutni pijacy, że na schadzkach cechowych pijań—

(Stempel auf ber SOîünje. Na każdej z srebra zrobionej sztuce,    stwo zpowszedniało, (Srjfdufer, Bcd^er, (cf. Cer. 3(d)e,

ma być cecha tak miasta, jako i mistrza. Vol. Leg. 4,    Bnuft, jccbeit, Bc^t)* Mu męża niebogatego wprawdzie, ale

78. Później dopiero zaczęto cechę do kruszców przyci-    cechowego pijaka! Mon. 69, 802. Teat. 13, c. 5. Cechować, pierwej je wszystko ważono. Summ. A. 2. Sfał-    wa rzecz * nie jednego, pospolita dosyć, etu>a3 junfttttäfit*

szowana moneta choć na niej cecha dobra, przecież kru-    ge§, jteutlidj allgemeine^. Ej czegóż tak o pijaństwo stro-

szec ladajaki. Mon. 72, 230.— Cecha na człowieku, zło-    fujesz, alboż to nic cechowa rzecz? Oss. Wyr. (jedenże

czyńcy, piątno , pryskowanie, ba3 Sraitbntal auf einem SSer*    to ja pijak na świccie!)

bredjer. Fig. Kacerską cechę włożyłeś na nie. Zygr. Pap. CECKAĆ ob. Cackać, Cacać, Ciokać.

do jodły nieco podobne. Kluk. Dyk. 2, 190. bte (Seber, ber Sebcrkltm. Boh. cedr; Carn. cedr; Vind. ceder; Dal. czedar; Croat. czcdrovo drevo; Hang. tzćdrus; Sorab. 1. cżederna; Ross. KC4pt; Gr. xédgog. Cedr rosły. Min. Ryt. 3, 24. Cedr pod niebo się dumnym wierzchem wspina. Uterfcu ber BHcfyeu. Żelazna cecha, którą rozpaliwszy cechują, Zab. 13, 237. Nar. Cedr, król nad drzewami. Dar. Lot. piątnują, cauterium. Mącz.    G. Niezbótwiały cedr aż pod niebo roście. Kochow. Roz.

Pochodź, cechować, nacechować, pocechować.    98. Przykłady cedru godne. Gost. Gor. praef. (nieśmicr-

mistrz cechu, starszy, przełożony nad    telnćj pamięci). 2). Cedr, cedrowy owoc, szyszka Gn.

cechem, ber (Bccfpnctffer) Btmftinetfter, Obermeifter; '(Boh.    Th. ber Gcbcrjapfen; (Ross. Ke4poBua * sojka). CEDROWAĆ

zechmistr; Sorab. 1. cżechmiżter; Carn. zbękmashtr j Croat.    czyn. nied., olejem cedrowym nacierać, mit Cfebcritül eilt*

czehmester, zhehmester, czàczmestar; Hung. tzehmester;    reibeit. Cedrowany. Cn. Th. CEDROWY, a, e, od cedru,

Vind. starimoister). Skazano na śmierć Jana stolarza i    GebernBoh. et Slov. cedrowy; Garn, cedrove; Croat.

cechmistrza ratusznego. Biel. Sw. 245. b. Oprawcy, ce-    czedrôvszki; Dal. czedarszki; Sorab. 2. cżedernowć. Ce-

klarze, cechmistrze i inni urzędnicy ktemu przynależący,    drowa żywica; Sorab. 1. cżedernowa żiwieża. Cedrowy

gdy imają złodzieja. ... Sax. Porz. 144. (ale porówn. cekl-    las Ross. Ke4poBHHKrB, (Eccl. Ke4pciiiH cedrami zarosły),

mistrz). 2. Cechmistrz, symposiarcha, który wyrządza    CEDRZYNA, y, z. collect, drzewa cedrowe, Sebcrit, 4e*

biesiadę lub starszym jest na biesiedzie. Mącz. ber iłontg    bcruboh. Położył przysionek cedrzvna ode tła do tła. Budn.

bc3©afimap, ber ©aftgeber. CECHMISTRSTWO, CECHMI- \. Reg. 1,1.    '

STRZOSTWO, a, n. urząd cechmistrza, baö Buufłmetfteramt, CEDUŁA, v, £ CEDUŁKA, i, z. zdrbn. kartka pisana. Duch. Obermetftcramt; Sorab. 1. cżechmiżterstwo. CECHMISTRZO W-SKI, a

185. (ohydziłeś ich imieniem kacerzów). §. Cecha, któ- CEDR, u, m. z Greckołac. cedrus, drzewo rosnące w Syryi, rą ukazawszy albo oddawszy drugiemu, co od niego bierzemy, eine Sftarfe, etu SBabrjetcf/en, eiu Sillet. Ceszka tes-serula. Mącz. —    2. Metonym. cecha, narzędzie do ce

chowania, którćm się znak wybija, wyciska, wypala, ba$

©tcmpcletfeu, Sraubetfeit, SDîerFetfeu, ba3 3uftrumeut junt Se*

m.

CECHMISTRZ, a,

ie, od cechmistrza, Buuftinctfter *, Obenuećfter *.

35. Ger. ber Bettel, baü Bettelc^cu; Ital. ceduła; Boh. et Slovac. cedule, cedulka; Vind. zedelz; Sorab. 2. zedcl;

Sorab. 1. cżedlya, cźedlijka; Slavon. ceduła; Hung. tze-    z płótna. Krumł.    Chym. 60. Cedzidła do cedzenia mleka,

Wiel. Kuch. 398. CEDZINY, ów, liczb, mn., męty po przecedzeniu na cedzidle pozostałe. Jak. Art. 3, 287. ber jurücfgeBlteBeue ©a£ Betptt ©elften, bas: $tcfe. Pochodź, docedzić, nacedzić, odcedzić, poccdzić, prze-

duła; Croat. czedula, czedulicza, séda, sédicza; Dal. cze-    Syr. 557. Perz.    Lek. 18. Cedzidełko. Teat. 19, 70. Céda; Lał. scheda, schedula; Ross. ep.iHia, npoimcKa. Ce-    dziworek.

duły napisów dla pamięci. 1. Leop. Math. 25, 5. Dać cedułkę do arendarza, zęby gromadzie wódkę wydał.

Oss. Wyr. (ob. Kwitek). 2*). Chodkiewicz po skończonym liście, kładzie jeszcze cedułę. Nar. Chód. 297. Not. cedzić, w cedzić, wycedzić, zcedzić.

„listy przeszłego wieku zamykały w sobie często kawał pa- ‘CEDZIEĆ przysłk., kiedyś tam, Irgenb einmal, elttft. Patrz jako pieru, który nazywano cedułami, a my teraz zowiemy post-    w gnuśnym pokoju zlenieli, Cedzieć jak dawno w reku

scriptum.” ble auf Ctltem Befonbern Ślatte betlt Słrtefe Bcę-    swych nie mieli    gołego miecza. Kochow. W. 5. (u chłop-

gefügte 9îacf;fcl)rtft.    stwa jeszcze w używaniu).

CEDZIĆ, *CADZIĆ czyn. nied., zcedzió dok., ciekliznę prze- CEEA, y, i. [zam. Cecha * znak. 1] On miasto zdarcia gdzie puszczać, aby się gąszcz został, feilten, burdjfet^eit; Boh. pancernej cefy, Przy jakiej takteż poglądał pod kwefy. cedjti, cedjm, cedjwam; Slovac. cedjm; Sorab. 1. cźedżu; Jabł. Buk. M.?

Vind. zödit, zediti, tozhiti, prezejati, prctozhiti; Carn. CEGAUZ, CEGHAUZ ob. Cekauz.

y, i. budynek z piecem od palenia cegieł, ble 3legelfcfteuue, ber 3legGofen; Slov. et Boh. cyhelna, cyhelnjce; Carn. ze-govnéza; Croat. cziglenicza, opekalnicza; Hung. téglatçür; Dal. pech od opekke; Ross. impiiHunuh 3ano4t; Eccl. KHprimie4,BJaHia mbcto, rannapu. Cegielnie, gdzie się cegły, dachówki, i t. d. wypalają. Kluk. Roś. 2, 173. Skryj te kamienie do gliny w cegielnicy. Budn. Jer. 43, 9. CEGIELNICZY, a, e, od cegielnika, 3legelflretdter*. Par-towie niech sie chełpią z Babilonów swych cegielniczych. Chrośc. Luk. 172. CEGIELNIK, CEGLARZ, a, to. cegielny robotnik, strycharz, ber 3legelftretd;cr, 3legelbrenuer; Boh. cyhlar; Sorab. 2. ziglar; Vind. zeglar; Slavon. ciglar; Croat. cziglar, opekàr; Dal. opekkar; Hung. téglâs, teglatsinńló; Rag. opekkór; Ross. nepcmumiiKt, n4mi0O4i}.iaTe4L. — W rodź. ieńsk. CEGLARKA, i, bte 3tegelftretd;ertun; Boh. cy-hlarka. CEGIELNY, a, e, od cegły, 3tcgels. Boh. et Slov. cyhelnj, cyhelnÿ; Hung. téglâbôl; Croat. cziglen, opechni; . Ross. m«HeeHHUÄ. Cegielny robotnik. Cn. Th. CEGŁA, y, £. CEGIEŁKA, i, i. zdrbn. 1). z gliny palona massa do murowania, ber3lcgcC ba3 3lfgGd)en; Sorab. 2. zigel, Sorab. 1. cżehel, cżehelk; Boh. cyhla, topynka; Morav. tihla; Slovac. cyhla, cibla, tehla; Hung. teegla; Slavon. cigla; liai, tegola; Lat. tegula; Sax. Inf. Tegel; Gall. tuile; Carn. zęgl; Vind. zegu, ziegeu; Croat. ezigel, opeka, cziglek; opekicza; Dal. oppeka, opekka, osoga; Bosn. opeka, kuppa; Rag. opekka, opecciza; Ross\ n.Mrieaj KłipiwrB, Kuprnni-hhk'l, uepemma, uepeniimta; Ècçl. Kepai«rf4a, KupnHnnKt. Cegła robi się z gliny i powinna się w ogniu zaczerwienić i upalić do twardości kamiennej. Kluk. Kop. i, 301. Sklepiać piec hutny, trzeba cegiełkę z cegiełką dobrze zsadzić gliną. Torz. Szk. 84. Cegły robić, palić, stry-chować, 3lf9?l Brennen. Robienie, palenie cegieł, Ross. n;iHH0O4'MaHie, Eccl. Kiipnmie4rLiaiiie. Cegłę ociosać Ross. XMbMUTb, oxMbiMTb, oxMbiÆHBaTb. Cegła na ukos przecięta Ross. KOcaicb, KOcanoKB. Pół cegły Ross. nojtOBHicb. Cegła do ogniska piecowego Ross. ikmobhki. Cegła duża Ross KepaM»4a, KepeMti4a, xepeMH4a. Cegła murowa ob. Murówka.— Cegła dwojaka, jedna wypalona w piecu, druga na słońcu ususzona. Paszk. Dz. 122. Cegła Egipt-

CEDŹ - CEDZIDEŁ.

CEDZI N - CEGIEŁ K.

223

zidyti, zédim; Croat. czediti, preczejati, preczediti; Dal. CĘGI, ów, liczb. mn. obcęgi, z Niem. bte3aitge, fôuelftjange, narzę-czediti, proczediti; Rag. zjêditi; Bosn. ęiditi, proęiditi, dzie ślusarskie, kowalskie, i t. d. Cążki zdrbn., cf. kleszcze, iscïdïti, Ross. hIjahtl, mony; Gr. r)Ouv. (cf. cyc, cf. CEGIEŁKA, ob. CEGŁA.— CEGIELNIA, i, i. XEGIELNICA, ssać). Różne gąszcze przecedzają się przez sito, durszlak, serwetę lub chusty czyste czyli cedziworek. Wiel. Kuch.

398. Cadzicie komora, a wielbłąda połykacie. W. Post.

W. 282. Komora *tsadzicie. ib. 2, 119. przecedzacie komora. Radź. Math. 23, 24. cadzicie się z komorem. 1.

Leop. ib. — Slovac. komara cedis’, welblud zhltâs’; (w drobnych rzeczach skrupulatni; w występkach lekkomyślni).

§. Transi, cedzić, ronić, przelewać, fltejścu lûffett, ftrwnen laffeu, fallen laffen. Przy ołtarzu wół zjuszony Padłszy, ca-dzi posokę przez gardziel przepchniony. Zebr. Ow. 213.

Miłość łzy cedzi. Jag. Wyb. D. 4. b. Poznawszy, w domy swoje z chęcią nas prowadzi, A między rozmowami łez obfitość cadzi. A. Kchan. J. 72. Oko moje dla ciebie jednej łzy nie zcedzi. Zab. 13, 257.    §. Cedzić w kogo

* wpajać, wpuszczać, etnpjklt. Trzeba z nienagła znajomość bożą w dzieci cedzić. Modrz. Baz. 42.    §. Cedzić słowa

przez zęby, bąkać, półgębkiem gadać, pieszczenie, tn ber 3ln$fprad)e affecttren, (bte Sßitrter bttrcft bte ftltriren).

Cedził przez zęby z grymasami słowa. Mon. 69, 509. Słowa cedzi półgębkiem pieszczonym. Słonk. Pers. 13, (tenero supplantât verba palato). Sznurowanie gębusi, podrygi i cedzenie ślinki, nie wprawia nas w te, której pragniesz, opinią. Mon. 70, 159. CEDZENIEC / CADZENIEC, ńca,

m. kamień z grubych ziarek piaskowych tak rzadko skupiony, że sie woda przez niego przecedza. Kluk. Kop.

2, 97. ber ptrierftem. CEDZAWKA, i, z. CEDZIDŁO, a,

». CEDZIK, a, m. CEDZINA, y, z. CEDZIWOREK, rka,

m. CEDZIDEŁKO, a, n. zdrbn., przecacka, narzędzie od ca-dzenia, ber ©elfter, ein ©efdttrr junt ©elften; Boh. cezâk, cednjk, cedidlo, cednićek, cedidko; Slov. cedćk, cedidlo, cedilko;

Sorab. 1. cżedzenk, cżedżencżk, cżedżenski korb; Vind. zediuz, zedilu, szedilu, prezedilu, zediunik, zediuniza, zediuna posoda; Carn. zèdilu, ezin; Slavon. cidiio; Pal. czidilo; Bosn. ęidillo, proęid, proęidillo; Rag. zjedillo;

Croat. czedilo, preczedilo; Ross. et Eccl.    11041140,

U'B4H4Ha. Cedzidło, nazwisko to obejmuje narzędzia w przecedzaniu używane. Mier. M*kr. Cedziworek, cedzidło, durszlak. Ern. 182. Mon. 75, 588. Cedząwka, filtrum. Rog.

Dos. 3, 171. Cedzina. Jak. Art. 1, 78. Cedziki z sukna,

caeculus); chodzenie po nocy, włóczęga nocna, Sîac^t» fcfpwtrmerep. Jednemu się chce rpokoju a czytania; drugiemu opilstwa a ceklacyi. Rej. Zw. 12, b. Zdać się tez za pociechę, cala noc pić, ceklatum chodzić. Rej. Zw. 114. CEKLARSKI, a, ie, od ceklarza, oprawcy, §afc(;er = . Głowa twoja pójdzie pod ceklarski topor. Staś. Num. 2, 15. Sorab. 1. bericżki. CEKLARSTWO, a, n. urząd ceklarski; ba8 $afcf;eramt, ber £mfd)erbienft; Sorab. 2. heri— zna. §. Zbiorowo: > ceklarze £mfd)er collectiv. — CEKLARZ, a, m. miejski sługa do łapania lub bicia winnych. Włod. zbir, oprawca, siepacz. Dudz. 35. ber: §äfd)er, ber ©tabt* fttedjt ; Boh. birić, sserha; Slovac. sserha; Sorab. 1. be-ricź, bież; schwikar; Sorab. 2. beriz; Vind. berzh, uta-vuz, berizh, musel, feihtel, pot, popadiga, ludilovez, ra-belnou hlapez, shibavez, tepstnik, vapot; Carn. birizh, berezb, verizb; Croat. valpot; Rag. teklic; Bosn. ęaf, ba-rabanat, cjausc; Ross. cmiiihk’B, Eccl. iiocoiiihhke (ob. Po-socha). Urzędnik ten z ceklarzmi we dnie ulice obchodził, a w nocy miasto wszędzie nawiedzał, doglądając domów, które za podejźrzane miał, Modrz. Baz. 140. U Rzymian najpierwszy ccklarz miał nad innemi ceklarzami przeło-źeństwo. Pilch. Sen. 135. (lictor). Wolno zbirom albo ce-klarzom imać złoczyńcę i w pałacach kardynalskich. Warg. Wal. 308. Przedarł się przez gmin ludzi i ceklarzów albo oprawrców. Sk. Zyw. 2, 391. Ry cię kiedy sprzeciwnik nie oddał sędziemu, a sędzia ceklarzowi, a takbyś był wrzu-con do ciemnicy. Radź. Math. 5, 25. (sługa sędziego. Bibl. Gd.). — CEKLMISTRZ, a, m. CEKMISTRŻ, a" m. nad ceklarzami przełożony, ber oberftc $a[cljer. Kapitan zbirów. Dudz. 35. ber £dfd)crmetfter, O&erjdftyer. CEKLOWAĆ, CEGLO-WAC, o wał, uje, intransit, niedk., "'ceklatum chodzić, po nocach się włóczyć; bety 9?acf;t pernmfdjnmrmcn. Jan Al-bracnt raz w nocy po Krakowie ceklował, a pijany trafił na pijańców. Stryjk. 653. Star. Ref. 150. Ktoby w nocy na ulicy krzesał albo ceglował, tego słudzy marszałkowscy pojmać mają. Vol. Leg. 5, 647. Nocne wołanie, ce-klowanie, tumultus nocturnus. Macz. CEKLOWNIK, a, m. włóczęga nocny, ein 9?ad;tfcl)ttmrmer, ^erumtrctber bet) ber ÜJîadjt. Tułający się po nocy, ceklownik, nodivagus. Macz. ‘Przechowawać ‘kostarze, pijanice albo ceklowniki. ib.

ska, na słońcu wysuszona. Oss. Wyr. Cegła dachowa, dachówka; Vind. strehen ziegeu, strehna opeka, kórz, strehen zhrep, Ross. uepemma; $ac()itcgel, 2)ad;pfamte.

Czy me dach złoty ręce będą kładły, Czy ty cegiełki liche będziesz sadził.....? Zab. 12, 119. Nar. Sławna z czer

woności i twardości cegła Toruńska; ztąd: Przysłk.

Zbladł jak cegła Toruńska. Rys. Ad. 79. Cn. Ad. 129.

(zczerwienił się, zarumienił, raki upiekł). Darmo cegłę myją i murzyna. Pot. Jow. 2, 58. Choćby się w jedno wszystkie świata rzeki zbiegły, I wszystkie zniosły mydła, nie wybielą cegły. Pot. Zac. 130. Wszystko to tak wiele pomogło, jak kiedy kto cegłę wymywa i barwę na niej odmienić chce. Sk. Zyw. 2, 202. Mowa ta cegła bez wapna. Opal. Sat. 66. arena sine calce (nie klei sie, nie trzyma się jedno drugiego, nic się ztąd nie wywięzuje). §. Not. Cegła, w naszym języku częstokroć zbiorowo zamiast cegieł w liczbie mnogiej, collect. Siegel.

Dom z dobrej cegły, (« z dobrych cegieł, tum guten gellt). Metonym. cegła, budynek z cegły, murowanie, eilt ©enteilter, ein ©ebdube tum Siegeln. Przyszliśmy do tćj pu-stćj cegły na grób twój patrzeć. Morszt. 43.    2). Cegła,

miara mularska, murowa, 3tćgclr Siegelbtdc, fl!3 SDîaajL Grubość muru na cegłę, na dwie, na półtory. Oss. Wyr.

3). Forma cegły, kawał w kształcie cegły, ein ©tücf ilt goïttt eines Siegels. Zerżnąć rydlem darnia na dwie cegły.

Dudz. 12. CEGLANY, a, e, z cegły, tum Siegel, Siegel⁵,*

Sorab. 1. cżehelowe. Zameczek ceglany. Star. Vol. D. b.

Miasto zastawszy ceglane, Umierając zostawił marmury usłane. Leszcz. Glass. 14. Ceglaną ojczyznę wziął, a murowaną zostawił. Kosz. Lor. 54, b. CEGLÄRSKI oh. Ce-gielniczy. CEGLARSTWO, a, n. rzemiosło koło cegieł, baS Siegelbrennett, 3iegclftmd)cn; Rag. et Bosn, opekarstvo.

CEGLARZ strycharz ob. Cegielnik. CEGLASTY, a, e, barwy na cegłę pochodzącej, bladoczerwony, miniowaty, jte* geirotl), jiegeîfdrbig; Slovac. cyhelné barwy; Slavon. eigle-na boja; Hang. tćgla- szinii; Ross. KupirauHCTLiä. Przy opuszczaniu gorączki mocz miewa ustoiny ceglaste. Perz. Lek.

96. CEGLISTY, a, e, na kształt cegły. Cn. Tli. jiegclfbrntig.

CEGLOWAĆ ob. Ceklować. CEGWART ob. Gekwart.

CEJKAUZ, CEJKHAUZ ob. Cekauz. CEJKWART ob. Cekwart.

CEJTUCHÜWY, a, e, królików czarnych cejtuchowych ty- CEKTAG się z kim zaimk. nied., cektować się continuât., siąc płacą 5 złotych. Vol. Leg. 4, 357. (czy nie z Nie- spierać się z kim. Wlod. przegadywać się z kim. Cn. Th.

mieck. zeitig doźrzały, dostały).

CEKAUZ, CEKHAUZ, CZEKHAÜZ, CEJKAUZ, CEJKHAUZ,

CAJGHAUZ, CEJGIIAUZ, u, m. zbrojownia, arsenał, z Nicm. baS SengljauS; Sorab. i. broneneża; Carn. orosh-nishne; Vind. orosharniza; Ross. opjmeHHaa najaia, opy- CEKWART, a, m. rynsztunkowy, offieyer, mający dozór zbro-jKejibiia, opyjKexpaHHiHine, cHapflAOxpaHMiime, Eccl. opy-HtHHua, of>*35exf)aHHTe»hHm|i, 3ÓpyenoA05KHHita. Zbrojownia, cejghauz, arsenał, miejsce wyznaczone na skład wszelkich dostatków i rynsztunków wojennych. Jak. Art.

3, 324. Cekauz. Star. Dw. 33. Star. Vot. D. 3. b. Cej- CEL, CYL, u, m. do czego się mierzy lub dąży, Fizycz. i kauz. Petr. Pol. 457. Cekhauz. Groch. W. 482. Czek-hauz. Vol. Leg. 3, 934. Cajghauz. Baz. Sk. 338. Cejk-bauz. Warg. Wal. 21. CEKAUZOWY, CEKHAUZOWY, ob. Arsenałowy, ob. Cekwart.

‘CEKLACYA, yi, i. ‘CEKLATUM chodzenie, (zŁac.

ftd) mit einem jcrgeit, nmrteln. Cektaniesię, sprzeczanie się. Dudz. 35. baS Setgen, ©ejerge, baS Sörteln. CEKTOWNIK, a, m. przegadywający się z kim, gadacz. Cn. Th. 182. bet fiel) mit einem ijernmsergt, ein ©ifpntat.

jowni. Jak. Art. 3, 314 et 287. Vol. Ljeg. 4, 407. z Niem. ber Sengnmrt, Sengnmrter, Seuglmirëmdrter. Ross. opy-jKCHHinieH, opyacHHueu. CEKWARTOWY, a, e, od cek-warta, Sengn)artê*i

caecus,

224

CEGŁA - CEK LA.

CEKLARSKI - CEL.

moraln. baS Stel, ber Sroccf, ber Cśnbjnucf, bie31bftd;t; Boh. cyl; Slovac. cÿl; Hung. tzél, tzćlt, czil; Sorab. 1. cżil, mól; Sorab. 2. zel, żiw; Vind. zil, konz, nagled, namie-nik; Carn. zil; Croat. czily; Dal. czilij, zamerka, bilig; Bosn. cigl, bigljegh; Rag. zigl, zamjerak; Ross. kml, npn-

CEL.

CELA-CELNIK.

225

2) Cel na strzelbie, celik, znak, podług którego celują, Cam. muha, baś 5?orn, baö Stfter, baś ©eftd)t auf bem ©djtejJgetrefir. 3). Cele, celowniki, przez które gieometra linie wzrokiem prowadzi, pinnacidia. Sol. G. 5. bte 3Ibfefieit, bte 2)toptern. Są to te części instrumentu mierniczego, przez które zwykli okiem zmierzać na rzecz jaką odległą. ib. 4). Cele na podkowach, ocele, bródki. Kluk. Źw. 1, 182. bte ©tollen auf ben pttfetfett ber fjjferbc.

Pochodź: celny, celność, celować, celowy, celownik, celowniczy, celowny.

itMfc, M'Bia, MHinenb, npe^M^TŁ. 1). Cel, punkt lub rzecz, do której się strzela, baê 3L’l, ber ©cfiteflpitîtït, 3telpunît, baś trottad) gesielt unb gefd;rffett n>trb. Cel, punkt na tablicy strzeleckiej, która się zowie tarcza. Oss. Wyr. (ob. Meta).

Cel jest strzelcowi przeto wystawiony, aby go trafił. Bach.

Ep. 32. Gdy strzela, celu Kupido nie mija. Past. F. 4.

(nie chybia). On wprawdzie daleki cel dardą trafić umiał.

Otw. Ow. 181. Uczą ich z rusznic strzelać, dzidą cel ubijać. Star. Dw. 21. Niepodobna, aby ten w cel trafił, który nie strzela. Zab. 3, 48. Wziąć na cel, celować zmierzać do czego, flufS $om neunten, Stelen. Ażeby nie CELA, i, z. CELKA, i, i. zdrbn. z <Łac. pokoik mniszy, bte spudłować, nabiwszy strzelbę, wziąć na cel dobrze. Boh.    3^, bte 5Dïrnd)3jelle; Croat. czelicza, szobicza; Hung. tze-

Kom. 5, 15. Na cel biorąc nieprzyjaciela, armatną kulą    läLska ; Ross. neata, KeJtefina; Eccl. kcjuuh. W komo-

w rękę trafionym został. Per. Cyr. 3, 149. Na słowo    rach, w celach, w klasztorach się kryją. Sekl. 117.

komenderującego: na cel! puszkarz celuje przy pomocy    Ma swoje celę nienawiść w klasztorach. Zab. 13, 379.

silni celowniczej armatnćj. Jak. Art. 1,412. (celuj! gejtelt!)    (i w kapicy wełna. Nic bez ale).

Na słowo: cel! pierwszy palec na cyngiel się kładzie, kol- CELBRAT, a, n. tablica czyli stolica do odbierania i racho-ba w przyłożeniu z ramieniem równo przypada, lewa się ręka pod ostatni bączek podsadza. Kawał. Nar. 236. —

Fig. Wszyscy jednego przekonania byli i do jednego celu wszyscy strzelali. Sk. K. N. 308. (wszyscy w jedno bili, CELC, u, fie fd) offen alle nad) einem fünfte, (»alten äße etu gentetnfdjaftfh    którym fundamenta zakładają. Dudz. 55. twarde dno

d)C§ 3tel). Daleko człecza myśl od celu strzela. Pot. Syl.    w gruncie, na którćm się już godzi grunt kłaść. Cn. Th.

163. (celu chybia, rerfeljlt ba3 3tel). Siedziemy wszem na    fjarteS ©rbretd), fcfter Stoben unter ber ©rbe junt gunbamentc.

celu, wszyscy w nas strzelają, Za nami, jak za murem, CELEBRANT, a, m. celebrujący, śpiewający mszą uroczystą, wszyscy pokój mają. Biel. S. M. C. (myśmy na sztych wystawieni, nur ftttb allen junt 3W auêgeftedt, mtr ber ©efaljr ouSgefefct, mir ftelicu rrr bem SRtffe). Wielkie Państwa stoją fortunie na celu. Bardz. Tr. 546. — §. Cel, kres, zakres, kierunek, zamiar, zamysł, przedmiot, objekt, koniec, baś 3tel, bie 9ttdjtwtg, bte 3lbfid»t, ba§ 3U>fef»cit, ber ©egenftaitb, ber 3^ed, bie 2lbftd)t, ber ©ttbjtred. Tu cel wojny zakłada, tu ściąga żołnierza, Ztąd przeciw cesarzowi z swojóm wojskiem zmierza. Bardz. Luk. 27. (Svrtcg§= tljeater, £rtegêfd)attpla|). Bóg człowiekowi pewny kres naznaczył i pewny cel, do któregoby zmierzać zawzdy miał.

Zrn. Post. 3, 583. We wszystkich sprawach ludzkich jest cel, do którego miłość własna ciągnie. Mon. 65, 160.

Tysiąc ma celów, w które razem mierzy. Zab. 14, 374. CELESTYN, a, m. imię własne, ©rlefttmrô. 2.) Zakonnik Jedne rzecz przedsięwziąć, cyl sobie wystawić. Mącz. Od reguły Bernardyńskiej ś. Franciszka; zreformowanej przez celu, do którego zmierzają, cnoty ludzkie szacunek biorą. papieża Celestyna V. Kras. Zb. 1, 183. etlt ©rlefttlter Mon. 65, 175. Prawdę podczas można mówić, choć üDîÔttd).

złym umysłem albo cylem. Zygr. Pap. 203. Cyl i koniec CELIDONIA, ob. Jaskółcze ziele. CELIK ob. Cel na strzelbie, śmierci Pańskiej, abyśmy byli wykupieni od nieprawości. CELKA ob. Cela.

Salin. 4, 529 et 228. Cel lekarzów jest zdrowie ludzkie. CELNICA, y, z. komora celna, ba§ 3dllf»au8 ; Ross. MMTinma, Gor. Dw. 395. Ty jesteś celem sekretnym jego miłości.

Teat. 17, 131. Ty jesteś celem nienawiści familii twojej. ib. 54, 56. Niech cię mam przed oczyma, boże stworzycielu, Ty sam bądź tylko wszystkich pragnień mych na celu. Dmoch. Sad. 61. (jedynym objektem). g. Cel, czoło, wybór, rzeczy celne, ba3 3Iuś>crlefeitfte, bte 9luë trafił, ber Äem. Sam cel stada. Oss. Wyr.— Cel sukna, lice, strona przedniej sza, bte rechte ütucflfette. Z celu na nice przewró- CELNIE ob. Celny.

cić. Oss. Wyr.— §. *Cel, szacunek, wartość, bte ©d)ćb 1. CELNIK, a, w. wybierający cło, ber 3oUetmte(»mer, 3ofl&eamte, fcttttfl, ber SBertfl. Którzy się z nieuczciwego łona rodzą,    3öütter; Boh. celnjk ; Sorab. 2.    zollnar; Sorab. 1. czwo-

nie są w takim celu, abo w takiej wadze, jak te, co we-    nik; Carn. zolnar, aushlokar;    Vind. zollnar, aushlakar,

dług prawego małżeństwa rodzą się. Glicz. Wych. B. 4.    mutar, daziar; Rag. occitnik,    zarrinik, haracjar; Croat.

>•

wania pieniędzy; Boh. pocetnice; Ross. cucili ; z Niem. baë 3df»U’rett. Jako celnik siedzi. Rej. Wiz. 167. b.

m. calec, calizna, twardy grunt w ziemi, na

na

mycie, tak z celbratem

ber baô pocfiatnt fiait. Xiadz pleban na feście tym nie był celebrantem. Xiadz. 214. (ob. Oficyant). CELEBROWAĆ, ował, uje czyn. nied.,r obchodzić uroczyście, świąt-kować, feperltd) begehen. Święto celebrowali i drugim powodem byli do uroczystego celebrowania. Birk. Dom. 122. Przeniesienie znakomitego doktora było celebrowane. Birk. Dom. 116.    §. Mszą ś. odprawiać, ba3 podp

alili fjaltCtt. Celebrował summę sam X. biskup. Tr. §. Fig. celebrować kogo, ucelebrować kogo* hojnie kogo raczyć, uraczyć, etncit trader tracttreit, tlmt trader jutrtitfett, (t(nt tlllttttttttreit). Podsędck obchodził tak solennie swoje święto, że sam pierwszy sie ucelebrował. Oss. Wyr. Zab. 14, 263.

MhiTHH; Boh. celnice , celna; Eccl. KyMepKapia. CELNIC-KI, a, ie, od komory celnej, 3ollI)attÖ *. Komorze celnej podległy, jollbar, vectigalis. Cn. Syn. 910. Sorab. i. dahw-kowné. CELNICTWO, a, n. cło, komora, urząd celni-czy, baś 3oIltrefert, baś 3ollamt. CELNICZY, a, e, od celnika, 3ölltter*, 3oHetttnefimer*. Celnicze miejsce, gdzie celnik cło wybiera. Cn. Th. Ross. uoMepcKm.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

40

naplâchnik; Bosn. çarinik; Ross. itomepb, młithhkł, mbi-TOHMeuŁ, nouiJHHHiiKB ; Ross. Tatar. óacitaKb ; Eccl. no-

Orzech. Tar. 34. Chcąc nietylko równym przodkom swym być, ale też ich celować, szukał pomocy ku tak wielkiemu celowi, ib. 28. W sławę, w bogactwa, nikt go nie celuje, Żaden w urodzie, w cnotach nie przod-kuje. Past. F. 18. On nad resztę celował, nad wszystkie szwadrony, I nadobą i wzrostem dumnie wyniesiony. Przyb. Milt. 25. Celujący wszystkich, Ross. nepBOBep-xOBHbiH. 3j U kuśnierzów, celować futro, włosów co lepszych dobierać, bety ben fôürfcfjnern: bte beften ©tucfe eines ^eljtncrfS jufantmen nat;en. Oss. WTyr. — CELOWNICZY, a, e, służący do celowania, do celowników należący, 3tel*. Silnie celownicze, przy których pomocy armata bardzo wygodnie daje sie wycelować. Jak Art. 1, 284. et 153. Lesk. 2, 241. CELOWNIK, a, m. dyo-pter. Ross. nacraBb, npimu.ibHiiKb, SBtftr, ®inpter, 9lbfe* IjCtt. Śrzednice kątomiaru opatrzone są celownikami, przez które sie patrzy do przedmiotu. Jak. Mat. 1, 245. Geom. Nar. 4/208. Lesk. 119. ‘CELOWNY ob. Celny. CELOWY, a, e, od celu, do celu należący, celny, 3^1* junt 3td geljbrtg. Wtod.

Ross. obsol. P’BJOBaJbHHK'b.

UUHHOHMCUB, |.iblTOIIMhl|h,

Celnicy, mytnicy abo wyborcy. Sekl. Math. 9. U Rzymian byli celnicy ludzie znaczni. Dambr. 338. Warg.

Wal. 67. U żydów celnicy byli miani za największych występców. Dambr. 338.

2. *ĆELNIK, a, m. posługujący w celi, ber Bcltenbtettcr;

ROSS. KeJieHHHKB.

CELNOŚĆ, ści, i. doskonałość drugich celująca, pierwszeństwo, wyborność, bte SSorjüglichfeit, 93ortreffltchfett. Sorab. i. pżedobćtżo; Bosn. izvrrisnôst, izversnost; Garn. presęsh-nost; Rag. izvarsnos; Croat verlöcha; Ross. npeB0CX04-ctbo, npeB0cx04H0CTL ; Eccl. 6iarOH3ftmecTBO. W najmłodszym swoim wieku celnością swych przymiotów, zadziwił wszystkich. Nieme. Kr. 2, 95.

4. CELNY, a, e, od celi, 3dkn*, bte 3effe betreffend (Ross.

KejieHHbiH* b. sekretny, tajny).

2.    CELNY, a, e, od cła, do cła należący, 3bffs5 Boh. celny; Bosn. haraçni; Slavon. harmicarski; Ross. mmt-hłm , TaMOJKGHHbiił, nomiHHHMM. Celny dom ob. Celnica. *CELPY z knaflami, strój białogłowski. Sax. Tyt. 6?

(z Niem. bie 3i0ftatt), bte ©dffepftatt, ber ©chtepgarten. Dudz. 35.

3.    CELNY, *CELOWNY, a, e, CELNIE przyslk., do celu, CELSTAD, u, m. strzelnica, miejsce strzelania do celu, od celu, nie chybiający celu, dobrze celujący, mierny,

l.CEMBRA, CEBRA, y, i. CEMBROWANIE, OCEMBROWANIE, ia, n. zrąb w studni, opasanie studni lub dołu kopanego ścianami drewnianemi, ber 33runncufafteu, ©nt* benfaften, (bie 3tntwentug, SluSjtntmeruug); Vind. studenski opal’s, studenska ograja; (Vind. zimper * budynek drewniany). Ross. cpyób, oópyób, oópyóeitb; Eccl.

Y6NÎ6,

Swilk. Bud. 336. Ocembrowanie studni daje się pospolicie z drzewa, abo czasem z kamienia lub z cegieł. Kluk. Kop. 1, 128.    2. CEMBRA, ‘CZAMBR, *CZAMR,

u, m. w liczbie mnogiej cembry, pale, dyle, do cem-browania, Stämme, ffable jtt Sruuueufafteit unb begleichen ©tufaffuitgen. Sosna, któraby się godziła na czamr. Stat. Lit. 315. Czambru drzewra od kopy. Instr. Cel. L. CEMBROWAĆ, CĘBROWAĆ czyn. nied., dok., (cf. Ger. jimutetn, bejtmment); studnią lub dół kopany ścianami drewnianemi po bokach zapewniać, ■mit 23rctteru einfaffeu, mit einem Srnnuenfaften uerfebeu. Studnie się cembrują dębiną, sośniną, olszyną. Kluk. Rosi. 2, 164. Studni gdyby nie ocembrowano, prę-dkoby się zawaliła. Haur. Sk. 380. Każda porządna studnia od spodu aż do góry powinna być mocno ocembrowana. Świtk. Bud. 336. W górn. cembrowanie, 3immcntng, SluSjimmerung, użycie drzewa w kopalni na podpory różnego gatunku i kształtu. Mi er. Mskr. CEMBROWINA, CĘ BR O WIN A, CZAMBROW1NA, CEMBRZYNA, y, i. drzewa na cembrowanie zdatne, drzew-o bu dowie, Sauhofj, 3t»ttaerhotj, §otj jtt Srunnenfaften unb ä{;nliäten ßtnfaffuugen. Czambrowina, Sanhblj. Ern. 92. Sorab. 2. twar; Ross. Ha40Jtóa; (Bosn. cjabrun » belka). Od kopy cembrowiny, jako towaru leśnego, złoty. Vol. Leg. 3, 60. Od kopy czambrowiny. Instr. C. L. Lasy

3teL, baä 3tel betreffenb, baś 3teł treffenb, moi;! jtelenb, gut treffenb. Ross. iyMbnbin, n/BibHO, it'BJibKO. Rącze je- CEMRAŁ ob. Cymbał, lenie pod ręki celnej strzelaniem padają. Zab. 14, 14.

Koss. 1.) Drugich celujący, przewyższający, przechodzący, wyborny, wyśmienity, główny, przodkujący, przedni, öorjügltd), nortrefpd), erceflent, t;ernorftecI)enb. (Ross. h/mb-nbiii⁵ b. czysty, niesfałszowany); Boh. et Slovac. zwlósstnj;

CbK/llO-

Różne byw'a cembrowanie studni.

Sorab. 1. pżedobewacże ; Bosn. izvrristan; Rag. izvarstan, izvarsni; Croat. zverssen, verli ; Ross. OT.tmiHbiM, npc4-nouriiTejibnbiH, kohobhoh, npeB0CX04Hbiii; Eccl. ó.iaro-H3amHbiłi, npeii3flmiibiB, n3pa4HO. Ryło w tćm wojsku 4000 celownych bojowników. Krom. 633. (selecti). —

CELOWAĆ, ował, uje, inlrans. niedok., do celu mierzyć,

ocembrować

Ger. jtefeit, nmrnad), tnofiht, worauf Stelen ; Boh. cylity, cÿ-lim, celjm ; Sorab. 2. zellowasch; Croat. czilyati; Bosn. smirati, nagaghjati, za zgoditi ù ęigl; Garn. zilati, zi-lam, namirjam; Vind. namerjati; Slavon. nishaniti; Ross.

IJ/MHTb, HaUMHTb, Il,MHTbCa, IIpHiyBlHTbCfl, MHUlCHHTb,

MbTHTb, cyMTb. Celować strzelbą, wymierzać nią do pewnego celu, żeby weń pociskiem trafić. Jak. Art. 3,

287. Gdy właśnie celował z karabinu, armatną kulą trafionym został. Perz. Cyr. 3, 449. Transi. Prawidłem na stoliku mierniczym celuje się do pionu. Zabór.

86. ntait offtrt. 2.) Celować kogo, celować, pzechodzić, przewyższać, przodkować, prym mieć, mieć przed kim, mieć przodek, nie dać wprzód, übertreffen, oortreffffd) fetnt,

lipiiKb^MTII,

Miał przod-uczone,

SSorjüge haben, oorfontnten, ercetttren; Slovac. pfedćjm; Sorab. 1. pżedobywam; Rag. nadvîsiti; Bosn. nadhoditi, primocchi; Carn. preseshem, presezhi; Vind. premagat, vezhvellat, boilshi byt; Ross. npcB0cx04CTB0BaTb, npe-B30HTH, nepemiióiiTb, OTMuecTBOBaTb ; Eccl. . iifltB-b^OĄiiTH, npeiiJiymecTBjH), H3pa4CTByio. ki, męże wielkie; męztwem je przesiągł; miał nauką ich celował; miał prawne, prawem je przeszedł.

nasze dostatkiem nas drzew do    cembrowiny    okrętowćj    czach przeciwnych; bo pewnie w cenarze,    ani w gonio-

opatrują.    Tr. Tel. 52, ©djtffśsinttttertyolj.    nym nic się tam nie okaże. Hej. Źw. 86    b. Pewnie w

1.    CENA ob.    Cyna.    cynarze, ani w gonionym, albo w tańcu    szalonym, nic

2.    CENA, y,    z. 1. wymiar wartości,    szacunek,    taksa,    ilość    się tam nie okaże. Wereszcz. Regi. 144.?

czego, cenę czego oświadczać, bieten, ben $retó fagen, for* bern. Boh, ceniti, cenjm, odhadati; Carn. zeniti, poraj-tam ; Vind. zeniti, zenati, shtimati, fhazat: Rag. zjêniti, szjêniti, zazieniti; Croat. czeniti, przeczenyati, prestima-ti; Dal. cziniti, stimati; Slavon. ciniti, scinim; Bosn. sęieniti, ęjeniti, proęjeniti; Ross. iy&HHTb, u*hh), (cf. Ross. pa3i]/6Him> ganić, poniżać). Ten ceni, który przedaje; ten targuje, który kupuje, indicare est venditoris. Macz. Drożej ceń, a w miaręć zapłacą. Cn. Ad. 58. (cena w mieszek nie idzie). 2. Cenić, ocenić, taksować, otaksować, szacować, fd)ći£cn tarieren;- (Carn. razunim). Wzięli zapłatę cenionego, abo oszacowanego. Sekl. Math. 27. Not. Szacuje latius patet: cenie kupującemu-, szacuje sam sobie, komu, swoje, cudze. Cn. Th. — 3. Moral, cenić, szacować, fcfyćt£en, achten. O swobodo! jedyne dobro życia ludzkiego, jak cię cenić i jak uwielbiać należy, słów nie dobiorę. Teat. 19. b, 1. O gdybyśmy się lepiej cenić umieli, gdybyśmy droższymi byli, kobietki byłyby pokomiuchne. Teat. 29, 72. Drwiąc o sędziach, o kobietach: nie drogo się ceni* weźmie, co dasz, można go mieć za tanie pieniądze. Oss. Wyr. Lekko cenić, nie poważać, pogardzać, geringe achten. Człek zawsze chce więcej; co ma, lekko ceni. Zab. 44, 100. Nar. §. Cenić, wysoko cenić, wysoko szacować, ważyć, poważać, czcić, szanować, fyod) adjtetl, f$ćtj$cn. Ceni ma łagodność i sposobność do nauk. Teat. 37, 57. CENIENIE, ZACENIENIE, OCENIENIE, ia, n. rzeczownik słowa cenić: oświadczenie ceny, cena ba3 Sieten be§ ^reifeê, baâ ©d)ä£en, ber ^rctë; Carn. zenénga; Vind: zenenje, zenitje, zenenga, fhtimanje, (Bosn. sejenna* zdanie). CENICIEL, a, m. który co ceni, ber ^retêbteter, ber (Scfyäjjer; Carn. zenik, zenitnek, razunik; Vind. ze-nitnik, shtimauz; Bosn. ęjenitegl; Croat. czenitel, precze-nitel; Dal. czenik, proczenik; Ross. utHinejb., ii*hob-iuhk-b. Wrodz. ieńsk. CEN1CIELKA, i, bte ©dmfiertnn. CENNOŚĆ, ści i. wartość, szacowność, bte 6d)d|barîett, ber SBertfi; Vind. zenitlivost; Ross. ittHHOdt. N. Pam. 22, 110. CENNY, a, e, cenę mający, szacowny, fdmjfbar, mertln Vind. zenitliu; Ross. h/biihbih. Okazywania dobrego serca waszego , przez się nader dla mnie szacowne, tćm stały się cenniejsze, że wzorem były dla całego kraju. Dy ar. Gr. 294. Stan. Aug. Rozum, kształtność, żywość i odwaga, lecz to wszystko jak cenne, tak też jest zwodnicze. Teat. 52. b, 82. ‘CEN0BIT, a, m. czciciel czołobitny, ein tiefer SSere^rer. [mnich, pokłonnik, z łac. coenobium* klasztor. 4] Nie jeden kufer dla złotych ‘je-litów Takich za sobą miewał cenobitów, Co mu nabożne przesyłali modły... Zab. 10, 159. Zabi.

CENSOR, a, m. z Łac. u Rzymian, popisowy urzędnik, i rozmaite, tam będą gadki pokryte, Tam trefne plęsy    obyczajów dostrzegacz. Pilch. Sali. 45. ber ©cnfor bety

z ukłony, Tam cenar, tam i goniony. J. Kchan. Dz. 269.    bett Siiimern; Sorab. 1. pżeszudnik; Eccl. comic.imeJifc

Umysł stateczny nigdy się okazać nie może jedno wrze-    Censor Rzymski obyczaje, postępki i zasługi przeciw

(cf. Gr. tiyirj). Na-

CENA - CENAR.

CENIĆ - CENSOR.

227

pieniędzy, za którą się co przedaje, ber ^retë einer @ad)e; CENIĆ czyn. nied., zacenić dok., 1. wymierzać wartość Slopac. cena; Boh. cena, odhad; Carn. zęna; Vind. zena, kup ; Slavon. cina ; Rag. zjëna, szjenna prózjenna ; Bosn. ęjena, ęina, ucignenije; Croat. czena, preczemba; Dal. czina , proczina ; Ross. et Eccl.

znaczona wartość rzeczy, zowie się ceną. Gall. Cyw. 2,

12. Wojewodowie mają ustawy i cenę rzeczom czynić.

Gost. Gor. 73. (cenę postanowić). Starałem się krótko pisać, aby nie podwyższać ceny tej książki. Lesk. Mier.

260. Poprzedawać pod większą cenę, t. j. kto więcej da, aby rzecz miał, hastae subiicere. Mącz (plus ojferenti).

Cena raz schodzi, drugi raz wstępuje. Sekl. Math. 18. Cena wskoczyła wrzgórę. Cena wzgórę idzie. Cn. Th. Cena stoi; albo stoi co w cenie. ib. (trzyma się w cenie). Cena upadła, ib. Cenę podnoszę urzędownie. ib. Cenę podnoszę, więcej podaję w targu. ib. Cenę spuszczam (Croat. odczenujem). 2.) Cena, wysoka cena, ein fyofyer |irei$. Towar ten teraz w cenie » popłaca, płaci, cenią go. §. Fig. transi, wziętość, wysoko ważenie czego, waga, szacunek, bie ©d)ctjnntg, 9ld)ttmg, ba3 Slnfefyett, ba§

©enńcfit, bie Sebeutiutg, ber 2ßcrt(>. Daleko bogactwa w większej kładłeś cenie nad ten szacunek, który im wyznaczyła natura. Zab. 14, 19. Mądry aptekarz ma w cenie Zioła, z których bierze pożywienie. Past. F. 193.

Najlepsze czyny, tak się często iści, U dobrych w cenie , u złych w nienawiści. Zab. 12, 509. Czym się ojcowie nasi brzydzili, to wszystko dziś w cenie u siebie mają. Star. Ref. 4. Moje Kameny nie będą miały nigdy u was takiej ceny, Jakiej są fraszki tylko poety wielkiego. Star. Vot. A. 3. Po zwycięztwie tćm był Leszek w^większej cenie u Polaków, niż pierwej. Biel. Kr.

144. Żadnej pieniądze ceny nie miewają, Które łakomi gdzieś w sklepach chowają. Petr. Hor. 2, A. 2. Poszła w cenę niecnota, a ci już pognili, Co prawdę bez obrze-sków bezpiecznie mówili. Nar. Dz. 3, 71.    3.) Cena

w targu, właściwie nie jest to, za co się rzecz zbywa, ale raczej oświadczanie przedawcy towaru, podawanie do targu, zacenianie, baß Sieten be8 greife#, ber geforberte s)3m3, ba3 ©chat bc3 SertauferS, baś Serfaufgebot. Przysłk.

Ćena w mieszek nie idzie. Rys. Ad. 6. (nie tak ci zaraz płacą, jak zacenisz). Alb. n. W. 14.    §*. Transi.

Najmniejszą ceną rachując, było ich tysiąc t. j. najmniejszą liczbą, bie tleinfte 341 angenommen, geringe gefd;ä|t, mcmgftenś. Tr.

Pochodź.: cenie, zacenić, ocenić, bezcen, bezcenny, bezcenek, cenny, cenność, cny, bezecny, bezecność, beze-ceństwo, cnota, cnotka, cnotliwy, cnotliwiec, cnotliwość; nieoceniony, nieocenny; przecenić, nieprzecenny, zacny, zacność, uzacnić.

CENAR, CYNAR, a, m. [rodzaj tańca. 4] Tam już pieśni

£aufenbgülbeitfr«itt. Syr. 661. CENTURZYOWY, a, e, od centurzyi, £aitfcnbgttlbenfrmit *. Wódka centurzyowa. Syr.

Rzeczypospolitej uznawać, i one abo czcią zdobić abo bezeceństwem piątnować powinien byl. Goni. Dw. 186. ob. Strofarz , szacunkarz, stanowiciel obyczajów. Mistrz CEP, a, m. zwyczajniej w liczb. mn. CEPY, ów, 1. narzędzie obyczajów. Kosz. Lor. 108. — §. Censor ksiąg, se-    od młócenia, ma trzon, dzierżak abo cepak, a na wierz-

dzia, rozsądnik i niby probierz ich, ber Sücfyerccnfor. —    chu tego osadzony bijak. Kluk. Rośl. 3, 229. ber ©refd)*

§. Moral, censor, krytyk, wybierający wzory z drugich,    flegel, ber Siegel, £>bb. ber 2)rt|djel. Boh. cep; Slovac.

elit ©tttenrfdjter, ©rtttftrer, ©plttterrtdjter. Nikt chętniej    cepy; Sorab. 2. zćpi; Sorab. 1. zieppy, zjpy; Vind. zepi,

innych ludzi nie wybaczy przywary nad tego, który naj-    (zepez, blod* kij), zepizh, mlatiza; Bosn. cep; Croat.

surowszym    własnych    przywar jest censorem.    Zab. 13,    czepi, czep; Hung. tsćp ; Ross.    itwit, nunmnj,    oit'BirB,

72. — W rozd. zeńsk. CENSORKA, i, bte    ©ettforiltit.    óioetrE, mojothio; (cf. Gall. le    ceppeau, cep;    Lat. cip—

CENSORSKI, a, ie, od censora, ©ettfor*. Sorab. 1. pże- pus; Svec. kaep, ltal. ceppo » kij, cf. czepić, cf. szczep, szudnicżki;    Censorski    urząd* ĆENSORSTWO,    a, n. b(10    szczepić). Kmieci potomek barki    w złoto stroi,    A moż-

©Cltformilt.    Kato na    censorstwo obrany. Warg. Wal.    nych książąt krew u cepa stoi.    Zab. 12, 121.    Nar. Im

212. CENSOROWAĆ, CENSUROWAĆ, CENZOROWAĆ,    jeśli nie flintę, to pewnie cep, albo kosę trzeba dać

ował, uje, czyn. nied., błędy wytykać, omyłki znaczyć,    w ręce. Chmiel. 1, 1117. Wyszedł kniemu z cepami

ganić, wzorki wybierać, łatkę przypinać, ceitftrett, criti*    jeden błazen prawy. M. Biel. Sen. M. B. (oft. błazen na-

ftreit, trtbeln, rtdjten, Ijodjmetftern. Bajki Ezopowe w je-    dworny). Od cepów idą;    do cepu idą* od młocki, albo

zyku zwierząt ludzkie censurowały passye. Jabl Ez. A.    do młocki, ooit 2)rc(cl;cit,    Jltllt ®refd)ett.    Oss. Wyr. Ta-

2. — Cenzorowane,    gra pewna z gatunku    rozrywek    kem się roztrząsł, jakbym ze dwa dni był cepami młó-

ślachetniejszych, gdy    się dla zabawy zdrożności    jednego    cił. Alb. z W. J. 4. Osłabł, jak cepy* jak mucha. Tr.

wytykają grzecznie i dowcipnie, brt3 ©eitforfpiel. Grać    er ift matt geworben, rutę eilte Sltcge. Chłopy mówią: oce-

cenzurowanego, albo ganionego. Oss. Wyr.— fig. transi.    piał* ociężał; zmordował się , Boss. nrmetrBTb * drętwieć. -

Ci Iehmość zagrali się kaducznie w cenzurowanego. Oss.    2. Cepy, narzędzie do prędkiego nabijania armat polo-

Wyr. (poswarzyli się, łają się, fte jattfett mit etnmtber, fcfytttt*    wych służące, od postaci swojej tak nazwane. Jak. Art.

pfen ftd) fient tn). CENSURA, CENZURA, y, i. krytykowanie,    5, 288. ein ©erfjettg beprn Sabcit ber Selbfanoneit — 3. Ga-

krytyka, wytknięcie błędów i rozsądek o nich, bte ©ettfttr;    tunek broni, eilte 2lrt ©Ctoeljr, eilt eiferner Knittel. Miej—

Sorab. 1. pżeszudżeno. Censura ksiąg, podobna do kry-    scy ludzie mają mieć pulhaki, siekiery, miecze, cepy

tyki; lecz wchodzi tylko w rozeznanie szacunku pisma,    żelazne, oszczepy, co do obrony piechoty należą. Betr.

co do religii, rządu i obyczajów. Kras. Zb. 1, 491.    Pol. 454. (Bosn. cćpati,    tlaciti* tłoczyć).    CEPAK, a, m.

Censura w potocznćm życiu, wzorków wybieranie, omy-    CEP1SKO, a, n. dzierżak    cepowy, trzon    albo rękojeść,

łek znaczenie, błędów wytykanie, bic ©eitfltr, ber 5£rtbel.    do której przywięzuje się bijak. Kluk, Bośl. 2, 158. ber

' Censury nie uchodzą    poczciwe obyczaje. Bardz.    Tr. praef.    ®rcfd)flcgelfitcl. Boss. umhhicb. — 2. Cepak, młócek, ber

Niech stąd uchodzę,    albo cenzury, albo opinii,    jakobym    ®rcfdicr. Proso tak częstokroć śmieci, że aż cepaka

z własnej tylko swojej miłości dom mój chwalił. Jabł.    uczyni na boisku niby kominiarza. Haur. Sk. 34. —

Buk. praef. §. Censury papiezkie, napominanie kościel-    Transi, gbur, grundal, nieokrzesany, eilt grober Sctlterferl.

ne, strofowanie, gatunek mniejszej klątwy, bte pdbftltdje    Zdrowy, jak cepak * jak byk, eilt ftarfer gefttttbcr Slerl. Tr.

©eitfitr, eilte geliitberc 31rt be3 $ird)ettbatttt8. Tr. CENSU- *CEPLIK, a, m. warkoczyk, z Nüm. ba3    Cepliki,

cżćpowć; Boss. m^noDLin. Cepowy rzemień; Vind. gosh, gosha , hosh, zepovesnik, oft. Gąźwy.

CEPUCH, CZOPUCH, a, m. (por. czop) otwor z tyłu pieca, dla luftu, w którym baba, bct3 9îattd)lod) mit Ofeit. (oft. Czeluść). (Carn. zèbùh * skórzany węborek do gaszenia ognia; Rag. cèp* zatyczka; Boss. «tenyxa brednie , bzdur-stwo). Jakby z cepucha, Pędząc czarny przed sobą dym, pożar wybucha. Min. Aus. 6. — Fig. Cepuchy pood-mieniać. Zebr. Ow. 386. (spirandi mutare vias). CEPU-CENTURZYA, yi, z. ziele, Centaureum, od Centaura Chiro- CHOWY, a, e, od cepucha, Ofeitlod)*. Cepuchowa baba. na, który tćm zielem uzdrowiony został od rany strzał CEPY oft. Cep.

Herkulesowych.    Urzed. 79.    Boh. zcmeżluć; Sorab. 1.    CERA,    y, z. farba,    krasa, barwa twarzy,    bie ©eftdń^frttBe.

scżietka; Carn.    tisezhûla, jefariza; Slavon. trator; Bosn.    Ital.    ciera, Pers.    czehre; (Boh. piet, cf.    płeć). Cera na

ęrrigljena, ęargljena kittięa Centaurea Centaureum Linn. twarzy jego była rumiana. Birk. GL K. 26. Jesteś zdrów, Centurzya wielka, jasieniec,    goryczka Włoska, ©roßtau*    widać po cerze.    Zabi. Zbb. 97. Cera dobra. Teat. 8. ft,

feitbgiilbenfraut.    Syr. 654.    Ćcnturzya mniejsza, Dobra    27.    Przypalonej    cery. Susz. Pieśń. 3,    F. ft. Ona twarz

myśl, Ziemna żółć, Centuriurn minus. Linn. ©rbgrtll, 33i* i cera zmieniona, okazowała wnętrzną boleść serca jego bergetb Syr. 655. Centurzya żółta, Cent. luleum, gelb 1. Leop. 2. Macch. 3, 16. (barwa. 3. Leop.). Stanęła

228

CENSORK- CENT U R Z.

CEP-CERA.

RANT, a, m, wzorki z drugich wybierający, ganiciel, tkanki, bramki, należą do stroju niewieściego. Sax. Tyt. 6. krytyk ostry, eilt ïablcr. Tr. W rodzaju żeńskim, CEN- CEPOWY, a, e, od cepa lub cepów, ®rcfcbflegcl», Sorab. 1. SUR ANTKA, i, bie Sablerfttit. CENSÜRANTSKI, a, ie, krytyczny, zrzędny, SI kieszk. przyganiający, tabelltb.

CENTAUR oft. Chłopokoń, chłopoogier, kolibyk.

CENTNAR oft. Cetnar.

CENTROWAĆ czyn. nied., zcentrować dok., zbijać, stężać, skupiać, concentrirctt, jitfamnteit brmtgcn. Kupido żarzy ognie nie gasnace, Ro zcentrowane, wewnątrz pałajace.

Past. F. 192. CENTRUM oft. Śrzodek, Pośrzodek.

CENTURYA oft. Setka.

hhtłch. Ale nie rób ceremonij, przyjmij pieniądze. Teat. 15, 64. Mów co rozumiesz, bez ceremonii, ib. 18. c, 11. Sans façon, bez ceremonii, bez subjekcyi, tak jak u siebie. Teat. 21, 8. ot/nc Umftanbe, ofnte Komplimente. Przywołać go nazad ; i cała ceremonia. Teat. 17. c, 56. (i cała rzecz ; i po wszystkićm). CEREMONIAŁ, u, tn. cały zbiór i układ ceremonij, zachowywanych przy zdarzonej okazyi, ba§ Keremoniel. Zgodzono się, aby, gdy zo-bopolnie przywracają się poselstwa, tenże sam ceremoniał, jak przed wojną, był zachowywany. N. Pam. 11, 255. Ross. mhht>. U stołu, nim się ceremoniał sadowienia skończy, potrawy ostvgna. Mon. 65, 48. Xiadz. 229. CEREMONIALNY, a, e, CEREMONIALNIE przyslk., ceremoniom odpowiadający, podług ceremonij, z ceremoniami, ceremonie!!, Ross. 06pfl4HbiM. Na weselu zachowany był zwyczaj staroświecki w tańcu ceremonialnym przy assystencyi należących. Kras. Pod. 2, 73. Zaczęły się podług zwyczaju ceremonialne zdrowia, kielich za kielichem lata. Zab. 13, 213. — §. Tyczący się ceremonii , obrządkowy, bie Kercmontcn ober ®ebräud;e betreffend Kercmonial«. Chrześcianie nie podpadają prawom Żydowskim, które sa ceremonialne i sadow'e. Birk. Rodź. 15. CE REM ONI ANT, a, m. CEREMONIANCIK, a, m. zdrbn., lubiący robić wiele ceremonii, Ross. oôpflÆMBLiiî, eilt Kercmonienmacber, Kontplimentcnfdjneiber. W rodź. ieńsk. CEREMONIANTKA, i, bte Keremoniettntadjertnn. CERE-MON1ARZ, a, m. mistrz ceremonii, dozorca publicznych ceremonii, ber Keremontenmetftcr. (Ross. itepeMOHHMeîîcTepTj; Rag. nadobicjainik). Używają Polacy żywcem łacińskich wyrazów Magister ceremoniarum, na żart z kogo silącego się zbyt na koperczaki. — W' rodź. zeńsk. CEREMO-NIARKA, i, bte Kcrcmontenmciftertnn. CEREMONIARSKI, a, ie, od ceremoniarza, Keremontenmcifter «. Ross uepe>iotm-MCMCTopCKiM. Ceremoniarski urząd « CEREMONIARSTWO, a, n. ba§ Kercmoniemneifteramt. Rag. nadobicjajstvo. CE-REMOMOWAC, intransit, nied., stroić ceremonie, Kere« monten machen, z nami przestań ceremoniować. Teat. 19. c, 27.

CERATA - CERE.

CEREM - CERKIEW.

229'

wryta, z twarzą bez cery i blada. Hul. Ow. 75. Cera albo barwa kościelna« zła, blada. Tr. Wielu zdrowych na cerze, a słabych wewnątrz. Boh. Diab. 5, 117. — §. Cera, mina, twarzy ułożenie bte SDïteite, ba§ ©eftcfyt, bte ©eftcfyt3$uge. Pokryte cerą szczerości serca jadowite.

Susz. Pieśń. 1, R. 4. b. Zmyślony przyjaciel niebezpieczny; lecz nie boję się, gdy mi Nieprzyjażń sama cera powie.

Past. F. 93. Z rozgniewaną cerą przychodzi. Kul. Her.

306. Millionami pragnie przymilić cerę chropawą. Zab.

9, 347. Zabi. Daj chleba, soli, wody, a przy szczćrej cerze, Wolę niż przy zmyślonej bażanta ofierze. Pot.

Arg. 140.

CERATA, y, z. z Włosk. woskowane płótno, 28acfyMetnnmnb.

Rag. vosctenizza; Rosn. voscteniça; Croat. vôschenicza;

Ross. BOiuaHKa, KieeHKa. CERATOWY, a, e, z ceraty, non SBacljMetnrnanb.

CERBELA, i, i. [z Łac. cerebellum « móżdżek. 2] Schorzałych Bachus pewnie nie odżywi, Z kubków się złotych nie zgrzeją cerbele. Chrośc. Luk. 116.

CERBER, Boh. trjhlawec, ob. trójgłowy pies.

CEREGIELE, ów. liczb. mn. *§. Coś należącego do stroju białogłowskiego. Sax. Tgt. 7. może kornety, koronki,

Rauben, @ptf$Cît. Ujźrzawszy lada Mońkę przed karczmą w niedziele, Zaraz jej pośle pierścień abo ceregiele.

Zimor. Siei. 225. §. Fig. transi. Koperczaki, wykwintne grzeczności, korowody, bałamuctwa, übertriebne Kontpli» mente, Umftcinbe, Söeitlänftigfetten, @djnt<f ©djnatf. Po krótkich ceregielach poprzysięgli obadwa sobie wierną przyjaźń. Oss. Raj. 2. Ja wiem, co robię, właśnie wskórałbym wiele, Gdvbym chciał jeszcze zważać na te ceregiele. Nieme. P. P. 90. CEREGIELNY, a, e, CEREGIELICIE przyslk., korowodny, bałamutny, übertrieben, lim» ftänblid), -meitlmiftig.

CEREMONIA, CERYMONIA, ii, i. z Franc. Boh. ceremo-nye, Sorub. 1. dżerżenstwo; obrządek uroczysty, bte Kc* remonte. W religii ceremonia, powierzchowne oznaczenie czci bogu winnej. Kras. Zb. 1, 190. Ceremonie kościelne. Sekl. 107. reltgfofe, fircbltdje Kerentonicn. Uczynek każdy zwierzchowny z nabożeństwa czyniony, który sam CERES, CERERA, y, z. bogini, n. p. Kościół Cerery. Staś. z siebie nie ma żadnego innego zalecenia, jeno iż się    Num. 1, 52. Ross. IJcpcpa. ob. Marzana, Roh. Zewéna;

na cześć bożą dzieje. Sk. Kaz. Nied. 354. Gdy się    Garn. Sejvina, bic ©Otttim Kereśh CERERZYN, a, e, do

kłaniamy i ciałem padamy, albo ręce podnosim, albo się    Cerery należący, ber Kereö ge^öritj. Gargarus Cererzyn.

w piersi bijem, albo proccssye czynim, albo się popio-    Bardz. Tr. 430.

łem posypujemy, i święconą wodą kropiem, wszystko to CEREWIZNA, y, z. [brzuch, por. czerewo. 2] Przywiózł Ja-zwierzchowne są ceremonie, ib. 554.— §. Ceremonie, zon z Kolchów młodą panią, Karego bobru wprowadził w rzeczach cywilnych, znaki poszanowania, obrządki,    w ojczyznę, Pod cerewiznę. Klon. Fl. B. 4. b. ?

zwyczaje uroczyste, Kcrentonten, feperlicfye ©ebrćiucfye. Ce- CERKIEL ob. Cyrkiel. CERKIES, CERKIESKI ob. Czerkas, remonie koronacyi. —§. W życiu potocznym: ceremo- CERKIEW, kwi, z. CERKIEWKA, i, z. zdrbn., 1. kościół szczenię, koperczaki, ceregiele, komplimenta, pozory, Kcre«    gólniej Greckiego obrządku, eine grted)tfd)e S\ird;c^ Boh.

monten, Komplimente, Umftanbe bie man maefyt, Btcrerei^en.    cÿrkew, chram; Sorab. 1. cżerkwa, zyrkei; Sorab. 2.

Jak to teraz pogodzić szczerość z grzecznemi oświad-    zerkwej , zerkwâ, zerkwizka; Carn. cirkva, cirkuv, zir-

czeniami, które pospolicie komplementami czyli ceremo-    qva, zerkou; Vind. zirkou, zerkau, zirkva, zierkou;

niami zowią. Mon. 74, 1. Zbyteczne oświadczenia i ce-    Croat. czirkva, czerkva, ezrikva, czirkvicza ; Dal. czar-

remonie nie są oznaczeniem uprzejmej chęci. Kras. Pod.    kva, zarkva, ezrikva; Rosn. çarqua, çrriqua, çerqua, çar-

2, 59. Gdzie siła ceremonij, tam szczerości mało. Pot.    quiça, cerquiça, çrriquiça; Slavon. cêrkva; Rag. zarqva,

Arg. 8. Mon. 67, 457. Człowiek pełen ceremonij; Ross. zarquiza; Ross. uepnoB'B, Ecel.    cer^iew Grecka;

noMOHHUH, noMOHMBLiö. Ceremonie robić, Ross, mh-    Kociej » kościół katolicki, Kupna, MOJtôume 0T4paBimixcH

ftßifertyunt, baä ^atfcrret^. Boh. cysarstwj; Slovac. cisar-stwo ; Sorab. 1. kheyźarstwo; Vind. zefarstvu; Carn. ze-farstvu; Groat. czeszarsztvo, czarztvo; Rag. cesarstvo; Rosn. çesarstvo; Ross, namepia. Nie liczy się jego cesarstwo, jeno od koronacyi. Sk. Dz. 847. Włóczył się żebrząc; a przecie o cesarstwie sobie tuszył. Sk. Dz. 546. — transi. Niechaj będzie bogu cześć, chwała i cesarstwo na wieki. Rej. Apoc. 6. (panowanie). 2). Zbioroujo Cesarstwo « cesarz z cesarzową, $atfer Ultb ^atferimt. Cesarstwo Ichmość szczęśliwie podróż swą odprawili. Gaz. Nar. 1, 188. CESARZ, a, m. z Łac. Caesar, co kiedy nazwisko sławnego dyktatora jest, Cezar brzmi, a kiedy imperatora znaczy Cesarz. Dudz. 18. Clirośc. Fars. praef. — Kras. Zb. 1, 191. ber $atfer; Boh. cysar; Slavon. cisar, cÿsar; Sorab. 2. key-żor; Sorab. 1. kheyżor; Slavon. césar, caesar; Vind. zefar, cefsar, kaisher; Carn. zêfar; Rag. césar; Bosn. çesar; Croat. czaszàr, czar; Hung. tsâszâr, chyassaar; Dal. czes-sar; Ross, necapï, rocy^apt; Eccl. Keeapb; Graec. xafaccg (por. Car). Cesarzem być; Rag. cessarovati, ucessariti se — §. 2. Hst. Nat. cesarz mucha, musca caesar, bte Shtt fetftcge, niewielka, pieknie zielona, pomieszkanie jej gnój i błoto. Kluk. Źto. 4/393. Ład. H. N. 112. CESARZOWA, y, z. żona cesarza, imperatorowa; bte $Cttferiim; Boh. cysarowa; Slovac. cÿsarowâ; Sorab. 2. keyżorka; Sorab. 1. kheyżorowa; Slavon. caesarica, cesarica; Hung. tsâszarné ; Vind. zefariza, kaishrinja; Bosn. ęesaricza; Rag. cesariza; Croat. czeszaricza, czaricza; Eccl. necapeBa. XESARZO-WIC, a, m. syn cesarski, ber fatferlicfye ^rtltj, Ross. ite-capeBitab. Miłował cesarzowice, jako bracią; szanował jako pany. Birk. Chmiel. B. 2. 6. CESARZÓWNA, y, z. córka cesarska, bte fatferltd)e ^rtttjefftntt. Boh. cysarowna; Slov. cisarowna; Ross. necapeBtia.

CESZKA ob. Cecha. CET ob. Cctno.

on» npaBbm boctouhma Maiepe Harnea uepKBe. (w Isido-rze chirichhu, Anglosax. cyrice, cyrc; Grae. xvoiaxôç;

Germ. 5ïird)e 3lblgJ. Domy chwały bożej Greków nieu-nitów odtąd nazwane być mają cerkwiami. Vol. Leg.

7, 574. (cf. bożnica, zbór, sobór). Tam była przedtym stara drzewniana cerkiewka. Stebel. 1, 82. Wcielać cerkwi. Ross. BOUepKOBMTb. Pierwszy raz do cerkwi wchodzić Eccl. BitepKOBMTHca, iiM'BTb nepBofi bxoa'b bo uep-KOBTi.— 2. Transi, ogólniej: kościół, świątynia, $trd)e,

.Tempel, £>etltgtfmnt. Cerkiew Święta Katolicka. Birk. G i.

K. 6. Upominania matki naszej cerkwi Świętej, aby próżne nie były. W. Post. Mn. 31. Oblubienica Pana Chrystusowa, cerkiew jego święta, ib. 289. Abym cię Boże mógł sławić W cerkwi twojej wybranej. J. Kochan Ps.

11. CERK1EWNIK, a, m. [ojciec kościelny. 4] z cerkwią trzymający, Greckiego obrządku, einer üürt ber ©rte#tfcl)en $ir#e, eilt gutgläubiger. Na owym kamieniu ewanielisto-wie i inni cerkiewnicy budowali. Smotr. Lam. 213 et Smotr. Apol. 61. — 3*. Kościelny, duchowny, ein $tr* cfyenbteiter, ein ©eiftlidjer, Slovac. cirkewnik, swetski knaz;

Dal. czarkownak, Rag. zarkovgnak* duchowny; Ross. itep-kobhiikb, uepKOBHOCijatHTeJï, (ob. Zakrystyan); Eccl. irep-KOBinma służąca kościelna. CERKIEWNY, a, e, do cerkwi należący, szczególniej do Ruskiej, $ird)en*, $tr#ltd), befottberê bie grtecbtfd/c $trd)c betrefenb. Boh. cÿrkewnj ; Slovac. cirkewni; Carn. cirkevne, cirkvene; Vind. zirkoun, zirkveni, zirkouski; Rag. zarkovni; Croat. czirkveni; Dal. czarkovni;

Ross. nepKOBHbiß. Ułożono na gieneralnej kongregacyi Pińskiej urządzenie cerkiewne. Gaz. Nar. 2, 243. My Roxolanie mamy ŚŚ. 00. Doktorów cerkiewnych. Fund.

82. Prawidło cerkiewne, horac canonicae. Pimin. Kam. 305.

CERKLINA ob. Cyrklina. CEROGRAF ob. Cyrograf.

CEROT, u, m. z Łac. plastr przymiększy, twardszy cokolwiek od maści, z wosku po    większej    części zrobiony,    CĘTKA, i,    z. CĘTECZKA, i, z. zdrobn., kropka odmiennego

samu, przykładać na żywot. Urzed. 324.

CEROWAĆ ob. Cyrować. CERYMONIA ob. Ceremonia. CERTA, CYRTA, y, z. Cyprinus zerta. Lim. ryba do rodzaju łososia należąca. Kluk. Zw. 4, 170. Ład. H. N. 24. bte Bärte, eut gif#.

Ctu 2öad)3pflafter. Cerot z róży    a wosku,    przydawszy bal-    koloru,    na kształt punktu, eilt Tüpfel, ein fßunct. Boh.

cętka. Cietrzew białemi cętkami upstrzony. Ład. H. N 23. Ryś dziwnie upstrzon od natury w cętki różne. Zab. 16, 354. Skrzydełka motyla ślicznie pisane, w różne są cę-teczki przybrane. Zab. 7, 287. Smoczy kark zieloną cętką nakrapiany. Zab. 15, 22. Kitajka w cętki * cętkowana. CERTOWAC, intrans. nied., z Łac. uganiać się z kim na §. Blaszka odmiennego koloru; ctrt Sled;cl, 31ttterd)en, §lims wyścigi, wyścigać się o co, emulować, certireit, mettcb    mer. Blaszki u pasa, lub na szorach wypukłe, cętki. Dudz.

fern. Najlepszy pojedynek certować ludzkością. Min.    35. Łotewki u koszul koło szyi zewsząd nawieszają cę-

Ryt. 4, 159.    tek rozmaitych z ołowiów, z bursztynów, z gałeczek śkla-

CESARSKI, a, ie, należący do cesarza, fctiferltd). Boh. cy- nych. Gwagn. 414. Ozdobiony cętką złotą. Pilch. Sali. sarskÿ ; Slovac. cisarsky; Slav. cesarski, cesarov; Vind,    275. Lada cętki nam za pieniądze dają. Gost. Gor. 4.

zefarski, zefarjiou, zefarstveni; Croat. czeszarszki, cze-    Summ. A. 4. b. CĘTKOWAC czyn. nied., ucętkować doli..

szarov; Hung. tsâszâri; Rag.    cesarski,    cesarov; Bosn.    cętkami    upstrzyć, betüpfelu, mit Tüpfeln über glimmern OCï*

çesarovo ; Ross. itecapeBt.    Oddajcie    cesarskie cesa-    Jteren. Ryś także ucętkowany, jak tygrys. Chmiel. 1,583.

stofuncie, Cn. Th. waży kamieni pięć. Skrzet. P. P. 2, 196. ber Bimtner; Boh. centnyr; Sorab. 2. zantlar, zant-naf, zentnar; Sorab. 1. czentnar; Vind. zent; Carn. zênt; Slavon. centa; Croat. czent; Eccl. uernaps, KeHTHapB, Graec. xsvtrjvaQtmv. Cetnar Warszawski ma funtów 160. Jak. Art. 3, 288. Centnar zwyczajny ma funtów sto; Lwowski ma funtów Krakowskich 126. — PrzysŁ Lepszy jest funt złota

rzovvi, a bozkie bogu. Budn. Math. 22, 21. (Croat. CENTNAR, CĘTNAft, CETNAR, a, m. z Łac. centenarius, datije bogu, kay j’ nyegovo, a czeszaru czeszarovo).

na

230

CERKIEWN - CESAR S T.

CESARZ - CENTNAR.

Paszk. Dz. 48. Cesarscy scilicet żołnierze, bte Sïatferlt* djett. Cesarskie* po cesarsku* sposobem cesarskim, jak cesarza przystoi, fcttferltd),    auf falferltd;e Slrt. Kazał

niewolnika tego po cesarsku szanować. Ustrz. Kruc. 2,

345. CESARSTWO, a, n. 1). godność i władza cesarska, panowanie cesarskie, państwo i kraje cesarskie, bai

woda wycieka. Mącz. Rurna abo rurmusowa cewka, którą wodę pomiernie rozmaitym udzielają. Cn. Th. 956. ber Sïraatt, ber §al)tt. Cewka u beczek, ib. 62. Cewka u sikawki, koniec jej, którym woda wytryskuje, bte ©ptße einer éprise, ruo ba3 Söaffer ljetau3fpri|t. — Transi, cywa u krowy, owcy, i t. d. cyc, promień cycowy, cycek, bte 3t|e, ©iterwarje. Bielsza ona nad mleko, które wyciśniono z cywy dojnej owcy. Hul. Ow. 210. — Medic. Łzowa cewka, fistula lacrimaris, bte SJjrĆmenftftel, gdy łza kąt większy oka zawzdy napełnia, lub też od punkcików łzo-wych po twarzy wedle nosa spuszcza się. Perz. Cyr. 2, 168.— Cewką, cewkami płynąć, strugami, ftrctfyleitnmfe fließen, fironttneife. Jak wiele krwi się z rany pieszczocha sączyło, Tak wiele ^swych cewkami łez Wenus cedziła. Min. Byt. 3, 280. Żyła zerwała się i rzuciła krew z siebie, jako cewką bez przestanku. Birk. Ex. G. 3. b. Łzy jej gęsto spadały jak cewką. Zab. 16, 312. Kocham z duszy całej; Lecz nie mogę łzom kazać, by się cewką lały. Przyb. Ab. 109.— Cewki, rurki, kanaliki, żyłki, żłobki w drzewach, w roślinach, bte 9lberd)en, ©anale, iiößr« djen itt ben ©etüddjfeit. Cewkami płyną w drzewach karmie soczne, Rozlewając swą żyzność w gałęzie poboczne. Zab. 9, 111. Zabi, (in (Sanälcf;en). Cewki podłużne trzciny. Zebr. Ow. 199. — transi. Zaraz z rószczki daje znaki drzewko, Smagłą sięgając prosto w górę cewką, W jaki urośnie dąb. Żab. i 2, 2. (pniaczkiem).— 2). Cewka tkacza, rurka w czołnku tkaczym, baś> 9h>l;rd)en int 2Sebcrfd)tffe, bte 2Beberfpiti;le. Cewki u tkaczów bywają bzowe, łozowe. Kluk. Rośl. 2, 158.— 3). Cewka drewniana do zwijania nici, jedwabiu, i t. d. bte ©pitnie, bte ©pille; Carn. zev; Vind. zieu, zeu, fhpula, fpuva, naviuniza, suvilu; Boss. KaTymna, naTymenna. Na cewkę nawijać; Vind. fukati, na zieu naviti, ovijati, auffpulett. Nie ten wielki, co wojuje kraje, Lub ze złotej cewki szczęsną przędzę zwija. Zab. 14, 81. — Fig. transi. Miesiąc swe światło, jak z cewki rozwinął. Chrośc. Ow. 281. Metonym. Suknie ze szczerych złota cewek. Pot. Syl. 459. (ze złotych nici). Trudno się im z tej ma wykręcić cewki. Pot. Syl. 385. (z tego sidła, z tego zawikłania, osidlenia). 4). Cewki, wałeczki na cewach, abo kołach młyńskich pod pion ustawione. Solsk. Arch. 2. Schneid. Młynob. 565. bte ©ptl* len tnt SMßlengetriebe.

(*CEWAĆ, nijak, nied., o ptastwie: zdychać, freptrett, öült ben SSogeln. (cf. ziewać).

CEWKARZ, a, m. nawijający przędzę na cewkę, ber ©pu* 1er, SI. kieszk. 28. W rodź. zeńsk. CEWKARKA, i, bte ©pulertltlt. CEWKOWAŁ, a, m. wałek cewkami osadzony, ęstokroć we młynach miejsce samych cewów zastępujący, ber ïriebftecîen, ber ©tab tnt ©rilling, ber Svutnpf. Schneid. Młyn. 365. CEWKOWY, a, e, od cewek, ©pul*, Boss. ii/bbo-uiHbiît. Cewkowe koło, Vind. fukalu, fukaunik, cf. sukno.

niż centnar ołowiu. Pot. Arg. 70. Cn. Ad. 451. CENTNA-RÓWKA, i, z. beczułka zajmująca centnar, eine Zentner* tonne, bte einen Zentner fafft. Jeżeli proch był suszony na słońcu, przed pakowaniem w centnarówki, trzeba go dobrze pierwej wychłodzić. Jak. Art. 1, 26. CETNAROWY, a, e, od cetnara, ©entner*. Waga cetnarowa, (5entnergeruid)t.

CETNO, a, n. 5., równa czyli do pary liczba, bte ßrctbe 3<$I, Boss. nei'HO (ueTB * para; Eccl. yeia s P^k, poczet;

2.    paBHoe uhcio, napa* para; Bag. cetta, reedra cetta, agmen\ Bok. suda; opposit. licho, nieparzysta liczba).

Niech tylko sędziów będzie dziewięć; a dla tego je li-chem kładę, bo jeśliby byli cetnem, ktoby równość roz-strzygł? Modrz. Baz. 370. Pod kokosz dziewiętnaście pokłada jajec, a nigdy w cetnie, ale w lichu zawsze. Cresc.

581. Cetnem, w parzystej liczbie, do pary. Włod. Cetno licho, gra: czy do pary, czy nie do pary! Zabi. Fir. 42.

©rctbe ttnb ttngrabe, ein ©piel. Boh. lich suda; Boss. nem hah HenerB; Bag. brooj lih, brooj tak; Bosn. tak i lih, takan i lih; Sorab. 2. por unpor. Grać cetno licho. Min.

4, 187. Bag. igratti na tak i na lih. — §. Fig. transi.

Lepsza zgoda, niż sprawa; bo nie wiedzieć komu padnie cetno, komu licho. Sax. Porz. 78. (kto przegra, kto wygra. Nie wiedzieć, jak kostka padnie). Jutro pokaże cetno, albo licho. Pot. Syl. 511. (wygraną lub przegrana).

CE W, CYW, i, z. CEWA, y, z, CEW1E, CYW1E, ia,‘ n. CEWY, ów, cew, liczb, mn., |. 1). we młynach koło małe, mające palców do dziewięciu pod pion ustawionych, któ— remi drugie koła obraca. Os. Fiz. 343. Schneid. Młyn. 569. ba3 ©etriebe, ber ©rtlltug in ber 20îitl;le; (cf. Ger. 3«pfett, czop). Cewa, małe narzędzie, na kształt latarni okrągłej, z wierzchu i spodu nakryte krążkami, w których brzegach osadzają się szczebelki wałkowe, na okoł idące; samym śrzodkiem zaś przechodzi pospolicie żelazny sworzeń, na którym cewa się obraca, przy pomocy koła zębatego, zaczepiającego zębami swemi o szczeble cewy. Jak. Art.

3,    288. Kółko takie z wałeczkami pospolicie bywa pod kamieniem młyńskim, który obraca. Solsk. Arch. 1. Co u młynarzów cewy, to u zegarmistrzów tryby. qu. v. —

§. 2). Cewy często się biorą w ogólności za małe koła, które dla krótkości jednćm słowem cewami nazywają.

a cz

CETNARÓW-CEW.

CEWAĆ-CEZUR.

23f

Solsk. Arch. 49. ein ffeineê 9ïab, ein 9îdbd)en. — r§. 5). Cewv, sidła na łapanie wilków, lisów, i t. d. Kluk, Źw. 1, 406. eine 2lrt 28olf3fd)linfleu, Śu^fd)Iingen. Właściwie zaś cewa zowie się drewienko podłużne i okrągłe, w podłuż prze-wierciane, aby się na sznurku łatwo posuwać mogło. ib. ein au3oefyol;lte3 $ol;d;en, ein 9ïol;rd)ett, betä ftrf; auf ber ©cfrnure bin mtb I;er fd;tebt.' CEWA, CYWA, y, z. CEWKA, i, z. CEWECZKA, i, z. zdrbn., 1). rura, rurka, bte 3îül;re, ba3 iRübt’djCn. (znaczenie zaś rury, a do tego i trzciny ma to słowo prawie we wszystkich mowach Słowiańskich; Boh. et Slov. cywka; Vind. ziu, zieu, zeu, zueh; Carn. zeu, zev, zęv; Croat. czév, czevchicza, Hang. CEZAR, a, m. imię sławnego dyktatora Rzymskiego, ob. tsév, tsévétçke; Dal. cziv; Slavon. civ; Lat. sipho; Bosn.    Cesarz, ©cijar 5>uliu3. Chirurg. Rjnięcie Cezara: operacya,

çju, civcisa; Boss. itüBKa, itisBonna; (Eccl. |i.EKhmü.’i Aet,    ber $aiferfd)nitt. Czerw. Karz. 25. CEZARYANIN, a, m.

piszczałka;— Lind. ziu na nogi; Carn. zeu golenu; Croat.    stronnik Cezara, ein ©dfartauer, einer 001t ©ähu>3 ^artljet).

czév nośna* piszczel, goleń). Cewka albo rurka z mie-    Ano się Cezaryanie pytają: kędy jest hetman? Warg. \\al. 77.

dzi, z żelaza albo innej materyi u wodnych rur, którą CEZURA, Slovac. pretimalka, ob. Średniówka.

w chachmeci i jamy pokryli. Tward. Wł. 205. Noc mie \v téj strasznej zastaîa chachmeci. Tward. Daf. 31. Oto-

C H.

Na słaby przydech mamy h, na mocniejszy ch; i ta jest    żeś tu minęła owe wszytkie, Zabiegi Cyklopowe i chach-

jedna okoliczność, gdzie głoska c, nie zachowuje zwy-    męci brzydkie. Tward. Pasq. 56. Chrapliwa echo po swych

czajnego dźwięku. Kopcz. Gr. 3, p. 36. Na początku    chachmeciach niech się tak odzywa, Aby zpłochani ludzie

słów ch częstokroć się miasto h kładzie, i przeciwnie h,    ze snu się porwali. Kulig. Her. 168. Czyny te w głu-

miasto ch; hałastra miasto e/iałastra; C/ialicz miasto Ha-    chej zagrzebała zawisność chachmeci. Hor. 2, 254. Kniaź.

licz, c/taniebny, c/iańba, miasto haniebny, ftańba. Nawet i    W srogiej wyszedł z Rzymu chachmęci. Zab. 15, 392.

we śrzodku słów toż się zdarza, choć rzadzej n. p. roz-    Pochodź, zachachmecić, ob. mej, mącić, odmej.

pflegen. Do nich tam często chadzał. Star. Dw. 25. Do tej świątyni częstokroć chadzali. Groch. W. 247. W deszcze i niepogody chadzał z drugiemi do domu professo-rów. Wys. Al. 253. Świat sidła po drodze zastawił, po której chadzałem i chodzę. Kul. Her. 245. Zwyczajnie w małym zawoju chadzał. Star. Dw. 41. Przyszły kobiety pieszo, i jako powszednie chadzały. Pot. Arg. 213. Taż białogłowa, która jeszcze w dzieciństwie koło niego chadzała, taż musiała z nim do szkoły chodzić. Falib. Dis. G. 3.

CHAJ! CIIAJŻE/ wykrzyknik radości, eilt $reitbeitaitéritf. Biegajcież prędko do szopy, pokłon mu oddajcie, I wesoło chajże chajże przed nim wykrzykajcie, Chajże chajże Panie Jezu, chajże chajże choc choc. Kant. 229.

'CHAJA, T1AJA, ii, z. zawierucha, burza, ©enutterfturm, llltgcmttter. Jak nas po morzu rozegnała chaja, Jam się aż ostatniego obaczył u kraja Piasków Afryckich. Hot. Arg. 717. — Fig. Tak go ustraszyła pierwsza z ordą baja, że do domu uciekłszy, domatorem został. Hol. Hocz. 311. Pierwszy z niemi szturm, pierwsza walka.

woły. (porówn. hala)! £ofya! (aitf bte £)d;feit jlt ritfeit). Wół, gdy do niego mówią: chała, zaraz rozumie. Haur. Sit. 50. CIIALAG, a, m. wolarz, gbur, cham, (Hoss. xaßio, grubianin). ein OcljfeittrctBcr, ein grober 23am erteil Szlaehetka rozprawia i łaje, a mili chalagowic śmieją się z tych gadek, czyniąc co sami zechcą. Opal. Sat. 78. CHAŁASTRA, HAŁASTRA, y, z. rodzaj najpodlej szych ludzi u dworu, wmieście, w wojsku. Włod. Śltlltpcitgcflm bel, gefeit. (Rog. hlapa, cegljadina; Boh. zbef, luza, bluza); gawiedź, motłoch, szarapatka, pacholstwo, próżny chleb, darmojady, darmostoje, chasa, tułaki, ^erttllttretber, ©cftitbel. Jak bolesna rzecz Panu była słuchać onćj cha-łastry i ludzi lekkich, sobie urągających, bluźnierstwa. Groch. W. 211. Wszystkich nocna chałastra swćm strzelaniem budzi. Groch. W. 465. Mały okręt chałastra sprośną i mieczami armuje. Bard. Luk. 143. Zebrał chałastrę od 900 do 1000 rabowników. Gaz. Nar. 1, 136. Chałastra wojskowa, gawiedź, ciury, $roj$ bet) ber 3lrtltCC, £roßbllbeit. Gawiedź ta, czyli chałastra tak drugdy liczna była, iż za 70,000 wojska, ciągnęło jej 300,000. Hilch Sali. 197. Do szturmu chałastrę puszczać. Cn. Ad. 548. §. Fig. transi. Nie dba na żądła brzmiącej chałastry Chłop, podcinając z kanaru plastry. Zab. 1, 191. Nar. (pszczół, roju, Steitcit, 33teiteitfd)toarnt). §. Chałastra się bawić. Cn, Th. 63. markietanem być, SDfarfclmtber fet)n; dla zysku podłego nikczemne posługi odprawować. Dudz. 35. ftdj auf eine fdjniufńge 2lrt nä^rett.

tąrchany, zamiast roztargany. W książkach starych w kon- CHACISKO, a, n. paskudna chata, eilte olettbe glitte, jugacyaeh częstokroć z Czeska ch zawadza, n. p. bylech, *CIIADZAC intransit, frequent,, słowa chodzić, iść, ju gctyctt miasto byłem; byc/imy, miasto byśmy. Dla przykrego głosu ch, takie głoski u prostactwa nawet w rządkiem już są używaniu. Kopcz. Gr. 1, p. 147. ND. Jeśli którego słowa pod ch, darmo szukasz, patrz go pod głoską h, na swoim miejscu. Sorter, bie man unter bcm ch, ocrgebltd) fucfyen füllte, feljc matt unter h nad;.

CHA! głos śmiechu, Italja f;a! Mącz. Hoss. xa xa xa, ra ra ra! cf. Ha ha, cf. Cbych.

CHABA ob. Haba.

CHABELEK ob. Abelek.

CHABER, bru, m. ziele, cenlaurea, rodzaj, zawierający 65 gatunków, z których jeden jest bławatek, albo modrak lub chabrek. Kluk. Dyk. 1, 112. Syr. 1270. bte ftlocfett*

Blume. Hoss. cToroaoBHtiKTi, ob. Chabrek.

CHAB1AS! cap! smyk! wyraża uczynek prędkiego capnie-cia czyli kradzieży. Włod. grtpé! ïtpé! râpé! może z Łac. habeas.

CHA B IN A, BABINA, y, z. CH AB INKA, i, i. zdrobn., rózga, pręcik, bte Sîutlje, bte ©erte. Dziecko swawolne bojąc się chabiny, Gniewnemu ojcu czyni przeprosiny, licho w. 98. CHAŁA! krzyk na Chabiną uderzony. 1. Leop. des. 30, 31. (prętem. 3. Leop.).

Po głowie bogini głaśnie nas chabiną, tetigit virga. Zebr.

Ow. 356. Póki się giąć pozwoli babina, rób z niej jakiem drzewem chcesz ją mieć. Pot. Syl. 5. —    $. Mniemana

wieszcza rózga, do szukania skarbów, bte Söüllfcljelnttbe.

Teraz złoto mieć potęgą chabiny można, o jednym końcu różnorogiej, Gdy we Lwie słońce daje upał srogi, Ta rózga w czyjej gdy ściśniona dłoni, Swą przyrodzoną mocą się nakłoni, Kędy pod ziemią złoty skarb zakryty.

Kochoiu. 68.

CHABREK, brka, m. modrak, bławat, modrzenicc, cyanus, bte Kornblume. Syr. 1175. Kluk. Rosi. 2, 213. Boh. chrpa; Morav. charba. Chabr, który i chabrkiem czerwonobru-natnym zowią, phleum, ©tebenfraut. Syr. 1270. CHABR-KOWY, a, e, od.chabrka, Üloritblitmett =. Kwiat chabrkowy.

CHABRY, CHOBRY ob. Chrobry.

CHABUŹ, i, z. zielsko, trzcinisko, Unfraitt, SRobr ttt ïetcfyeit. Nie trzeba przestać, póki się nie wyprzątnie staw z tej chabuzie. Haur. Sk. 153.

CHAĆ, i, z. chata, eine §ütte. Słowo Ruskie. Dudz. 32. chatka, budka, kuczka. Włod.

CHACHMĘĆ, i, i. werteb, plątanina, zamęt, 3wgäitge, Sötrrtoarr, Słcrnńrntng, phys. et moral. Napadani od nieprzyjaciół ze ślepych chachmęci milczkiem urywani byli. Tward. Wł. 88. Oracz zapomni za pługiem chodzić, kryjąc się po chachmeciach. Tward. Wł. 50. Pasterze się

u Tatarów, któremi się raczą, te są: cham, król; sółtan, syn królewski; bij, hetman. Gwagn. 619. CHAMSKI, HAŃSKI, CHAŃSKI, a, ie, od Chama, ben ©{tan, ben £atar* d;att betreffend Jabi. Buk. Q. 4 b.

CHALCEDON, u, m. kamień ciemnawy i mglisty, ledwie co przejźroczysty. Kluk. Kop. 2, 48. ber ©l;alcebort, eilt OśbeL ftein, Ross. nepejiH<i>-r&. CHALCEDONOWY, a, e, Boss. nepeainpTOBHH ; ben ©Ijalcebim betreffend tum ©Ijalcebon.

‘CHALIBSKI, a, ie, z Łac. stalowy, stalny, »on ©taljl, ftćilp 2. CHAM, a, m. CHAMA, y, m. CHAMEK, mka, m. zdrbn., lent. Bystrzejszy bułat chalibskim ustalony hartem. Kochoiu. CHAMCŻYK, a, m. zdrbn., chłop, gbur, podłego urodzenia, jakoby potomek Chama, syna Noego, eilt Satter, Sauerferl, SDîenfcfy ofme ©ebnrt. (Boh. cham* niewolnik; So-rab. 2. chantfnoscż * bieda). Nie czyń się chamie Jafetem, strzeż roli. Stryjk. Gon. D. 2. Ty--cham orz rolą, rób; strzeż każdy urzędu swego. ib. D. Po śmierci nie znać, co są szlachtą, a co chamy. Nar. Dz. 3, 228. Sługus, nie sługus, chłop, chamczyk, nie chama, mieszczanek, łyk, nie łyczak, wszyscyśmy od Adama. Teat. 43. c, 4. Wyb. Czym ja cham! czym skradł kogo, czy zabił na boru! Teat. 43. c, 138. Wyb. Nuże chamie niepoczciwy, a palże w piecu! ib. 8, 7. A to chamek rozprawny, jak' uważam. Teat. 19, 57. CHAMSKI, a, ie, źartobl. chłopski, gburski, od chama gbura, Muertfd), 25auer<, Sauerferl* Siegel *. Piękny mi-ślachcic z w ojewództwa chłopskiego, a z ziemi Chamskiej. Teat. 22. b, 101.

CHAMA, y, z. z Greek, yâvy, pewny gatunek muszli niby to ziewającej, bte ©icittttufcbel. Tr.

Fr. 65.

CHAŁUPA, y, i. CHAŁUPKA, CHAŁUPECZKA, i, i. zdrbn., wiejski chłopski budynek, chyża, chyżyk, chyżeczek, ba3 Sauernfyauê, bte Sanernlfutte, bte $utte,’ ein fcfylccbteê £aud Boh. chałupa, chałup, chałupka; Slov. chałupa, koliba ;

Hung. kalyiba, kalibótska; Bosn. koliba; cf. chlew; Graec. xcdvßrj, (cf. xcdv7i7£iv > pokryć, cf. Gall. chaloupe @d)a* lupę, Boss. nunomta, cf. Ger. fd)lupfen, cf. chłop cf. gleba);

Dal. hixa; Rag. pljevniza, kuchjarizza, poiatta; Carn. baita, bédniza; Vind. kozha, kozhifhtvu; Boss. oiauyra;

Sorab. 1. pasterna. Prędzej do chałup miernych ludzi, miły, Niźli do wielkich dworów sen się chyli. Petr. Hor.

2, D. 2. b. W ubóztwie szukałem nadaremnie chałupki dla siebie. Teat. 46. c, 52. Z obalonych pustek budujesz sobie chałupkę. Zebr. Zw. 115. Oba na puszczach mieszkali , ale w osobnych chałupkach, które - pokrycia i drzwi nie miały. Sk. Dz. 264, I najmniejszej chałupeczki tam nie nalazł. Biel. Kr. 212. Chałupa, suppa czyh szopa CHAMELEON, a, m. z Greckołac. gatunek jaszczurki, wie-w starym języku Polskim. Nar. Hist. 4, 282. (ob. Żupnik).    kszćj od pospolitej; gniewem poruszony nadyma się tak,

Wychował się w chałupie * za piecem; domator, nieświa-    iż skóra odbija kolory tych rzeczy, przy których się blizko

dom, niebywały, er tft lttd)t hinter bcttt Ofen ferwor gefont*    znajduje. Zool. 209. baś Chamäleon. Wiatrożył, bo mnie-

tnett. Do chałupy * do domu!— 2). Źartobl. chałupa, za-    manie było, że żyje samem powietrzem. Zab. 15, 179.

dek, stara pani, ber ^untere. Dał mu w chałupę. Oss. Wyr. CHAMER ob. Hamer. CHAMSKI ob. Cham. CHAN ob. Cham 1. (dał mu w sepet, w cymbał). Ztąd też i ten wieśniacki ‘CIIANAJA, ii, i. (może z Franc, canaille), gawiedź, motłoch, -obojętny tok mówienia: alboż to pan zły! nic nie łacniej    ©efinbel. Gospodarz sam u siebie nowym gościem po wyj-

u niego, jak kazać chłopu dać sto kijów na chałupę. Oss.    ściu kozackiej chanai. Biatob. Odm. 57.

Wyr. CHAŁUPINA, y, i. biedna, mizerna chałupa, eine CIIAŃBA ob. Hańba. CIIANDŹAB, ob. Andżar. CHAŃSKI ob. elenbe armfeeltge $Ütte. Rybitw spokojnie siedzi w swojej Cham, Han, Chan.

chałupinie. Chrośc. Luk. 156. CHAŁUPNICZY, a, e, od CHAOS, u, m. zamęt, odmęt, mieszanina, gmatwa, ba§ chałupnika, $auêler*. Chałupnicze mieszkania. Świtk. Bud. ©IfflOŚh Właściwie massa pierwsza zmieszana żywiołów. 459. Chałupnicza chata. Opal. Sat. 160. CHAŁUPNIK, a, Kras. Zb. 1, 192. N. Pam. 18, .283.

m. Chłop chałupnik nie ma tylko ogrodek na chałupie, a kilka zagonów na jęczmień. Haur. Sk. 43. ber £ôuëler, ber 2lngerl<ćiuMcr, ObV Srtitffaß, 9îtebcrb. Sofftätler ; Boh. chalupnjk, podruh; Graec. xalvßgn'g^ Sorab. 1. kniżnik; Sorab. 2. koszaz. Rolnicy nasi jedni mają znaczne gospodarstwa, jako kmiecie, drudzy połową mniejsze, jako zagrodnicy; trzeci ledwie mają jakie, jako chałupnicy, komornicy. Świtk. Bud. 441. Chałupnikom , chatnikom, zagrodnikom, mniej naznaczać pody-mnego. Vol. Leg. 3, 651. — W rodź. ieńsk. CHAŁUPNICA, y, bte i)dnêlcrtUtt; Boh. chałupnice, podruhyne; Sorab. 1. kniżnica; Sorab. 2. koszazka. CHAŁUPNY, a, e, od chałup, £mtteit*. Sorab. 1. kniżny. Podatek pługowy, chałupny. Vol. Leg. 4, 786. CHAŁUPSKO, a, n. paskudna chata, chacisko, eine ImjSltcbe §ütte. Chałupsko, co go brzydka socha podpiera. Mon. 74, 564.

1. CHAM, CHAN, a, m. u Tatarów król. Pasz. Dz. 80. eilt £atartfd;er ©Ijan, ein Śtimig, ein îatardfan; Scyth. xairb, xaairb; Eccl. xarami, Karatcb. Król wielki Tatarski, którego chamem zowią. Birk. Dom. 55. Nazwiska dygnitarstw

jarzyny przy CHAP, HAP! 1). głos wyrażający szczekanie psów, huff!

haf haw haw. Wiod. fiait bau! ba$ Selten ber.Jpwtbe anS* jubritefert. Boss. raBt. 2). Cap, nagłe porwanie, rappê, fctjnappâ, ripp¹?, grapö! Vind. hlop, klopnenje, popad.— CHAPAĆ, HAPAĆ, HAUPAĆ, HUPAĆ, intrans niedok., §. 1). szczekać, bellen, attfcfylagctt. Boss. raBimyTb, raBKaerB, 3a-raBKaTŁ, słowo gminne. Kopcz. Gr. 2, p. Psy chapają. Wiod. — §. 2). Chapać czyn. nied., chapnąć instant., ca-pnąć, nagle porwać, Ijabfett, raffen, grapfen, an ftef; reißen. Boh. chapati, chopiti; Vmd. hlopiti, popasti; Boss. xan-nyTb, xanarb, cxanaTb, oxanaTb; Eccl. 3axan.iaio, noxit-maio; (Eccl. x^niTti ' nycaib, yrpbi3aib); Graec. xamw, Lat. capio, cf. Graec. anzopai. Bank założony, i zobaczysz , że jaki tysiąc dukacików chapniem. Teat. 28, 93. (v. Chabias, nachapać, zachapnać, pochop, pochopny). CHAPANKA, HAPANKA, i, L, CHAPANECZKA, i, i. zdrbn., 1). zmykanie, porywanie, ba§ §aBfctt, ©rapfett. Jedne krysę na sejmiku podczas hapanki na zerwanie onego rozrzuconej, oberwał. Mon. 65, 561.    2). Pewna gra w

karty, ein kartenfptcl. Zgrał się szuler w chapanke. Kras.

41

Słownik Lindego wyd. 2. Tora I.

Baj. 72. Tak dobra chapanka, jak trysseta. Kras. Pod.

jace wielki rozum. Lesk. Mier. 2, 52. CHARAKTERYSTYCZNY, a, e, CHARAKTERYSTYCZNIE przyslk., charakteryzujący, d;aractertfti)d). Charakterystyczne znaki. Mon. 68, 93.

1, 189. Kiedy trwała-chapanka miedzy kartowniki, Bił kinal z pancerolą tuze i wyżniki. Zab. 14, 364. Skończyła sie chapanka, zaczęto grę inną, Aź owa pancerola

szóstką tylko winną. Zab. 14, 364. Chapanka ustąpiła CHARCHAC ob. Chrachaó. lomhrowi. Podoi. 50. Chapaneczka, trysetka, tryszaczek, CHARCICA, y, z., CHARCICZKA, i, z. zdrbn., suka charcia, i t. d. Teat. 24. b, 7.    bte SBtttbljüttbtnit, ein roetbltcfjeS SBinbfjnel. (Boh. chrtice; Rag.

CHARACZ ob. Haracz.    hartiza; Croat. herticza; Bosn. hrritięa). Lotka charcica.

CHARAKTER, u, m. z Greek.    kształtowanie gło- Teat. 19. b. 53. (ob. Chart). CHARCI, ia, ie, chartowy,

ski, liczby, bte    etneê 33udjftabeu8, eiltet Boh. od charta, 2Btnbljnnbe *, SBtubfpteL. Myśliwcy charcią gębę

pisemnost. Insze są charaktery Egiptskie, insze Greckie, zowią trąbą. Otto. Ow. 31. Charci ogon, Ross. npaBMO, Łacińskie. Jez. Wyr. Starych charakterów czytanie, wielce    ob. Prawidło. CHARCIE, ecia, n. CHARCIĄTKO,    a, n.

potrzebne plenipotentowi. Kras. Pod.. 2, 209.    §. Cha-    zdrbn. szczenię charcie, ba3 3uttge eiłtcś SBtnbfpteR    Jeśli

raktery, czarodziejskie kreski, znaki, kulasy, ©Imtactcte,    wolno z charcica charcie to zrównać małe. Toloczk.    Saut.

Baubercljaractere. Niech się wyrwą z charakterami swemi 74. CHARCIK, a, m. zdrbn. rzecz., chart, eilt Sßhtbljüttb* książęta ciemności, niech nakładą guseł swoich, piątn    cfjett, 2BtubfpteId)cn. Paszk. Dz. 114. CHARCISKO,    a, n.

swoich tuzinem, nic nie sprawią. Birk. Kaw. B. Papier    szpetny chart, eilt IjflPltcIjCr 2Btttbl)Uttb. CHARCINA,    y, z.

z czarodziejskiemi charakterami. Pam. 83, 642. Inkluzy,    CHARCINKA, i, z. zdrbn.,    biedny    mizerny    chart,    elit    den*

charaktery przy sobie noszą. Birk. Ex. H. 2. b. §. Cha-    ber ttttferrtWer SBtnbljUttb.

rakter, szczególna postać głosek, które człowiek jaki pisze, CHARCOWAC ob. Harcować. CHARCZEĆ ob. Chraczeć, Chra-ręka jego. Jez. Wyr. bte £mitb, bte einer fdjretbt. Boss.    chać. CHARDY ob. Hardy.    CHARKAĆ,    CHARKAŁA,    CHAR-

nonepKî. Dobrze odrysowany plan, żeby był dobrym cha-    KAWY ob. Chrachać.

nędzarz, ubogi, mizerny, eilt ©leitbcr, ein Scttlcr. Cóż proszę, za stan taki, Szukać chleba, jak charłaki. Jak. Baj. 12. Charłak ubogi, może z lichej nędzy Przyjść do pieniędzy. Kniaź. Poez. 3, 97. Ten królem, ów poddanym, ten charłakiem. Zab. 9, 20. Milszy jest mi poczciwy charłak, niż łotr w szamerowanych sukniach. Teat. 30, 59. N. Pam. 20, 239. —    §. Charłak, chorowity, scho

rzały, chorłak, cherlak, którego tylko skóra a kości, eilt frûnfer elenber SÏÏenfcf). Ten chłop, jak charłak wyglądał. Teat. 30, 59. CHARŁACKI, a, ie, CHARŁACZY, a, e, od charłaka, biedny, chorowity, schorzały, elcilb, fraitf. SI. kiesz. 28. CHARLEĆ, HARLEC, nijak, nied., 1). z cho-rowitości i schorzałości dyszeć, niby mieć wrzenie w gardle, jakoby warczenie; chorowitym i schorzałym być; UDU SMufttdjfett fetdten, fraitf uub clcitb fetyu, frditfelu. Boh. po-stonawati; Croat. beteguvati; Ross. noxBoparb. (ob. Cherlać). Bydlę chore zaraz poznać, gdy chudnieje, harleje, kaszle. Haur. Sk. 58. Byli tarn na jednej biesiedzie, tamże sie ^rozniemógł, tak żeć charlał, charlał, ażci poszedł. Rej. Ztv. 60. — 2). Biedę łatać, biedę klepać, mit 9?Dtt) uub (Slettb fdmpfeit.

rakterem wypisany. Lesk. Mier. 111.— §. Ćharakter, cecha, CHARŁAK, HARŁAK, a, m. CHARŁACZEK, czka, m. zdrbn., piętno, szlad, ba$ $enn$ctd)eit, ber ©(mracter, btrôSDierfmal.

Muszę ci niektóre przełożyć charaktery, po których mię poznasz. Koli. List. 1, 8. Serce czułe i umysł szczery,

Są dwTa wieczne poczciwych ludzi charaktery. Zab. 11,

385. Zabi. — §. Charakter, moc i władza wlana, czyli przez nadanie urzedowne, czyli przez obrządek. Kras. Zb.

4, 192. ber ©gracier, ben jentanb bcfleibet. Turcy nie czynią żadnej różnicy charakteru duchownych i świeckich.

Klok. Turk. 189. (stanu).— §. Charakter, zbiór przymiotów duszy, skłonności, nałogów, Kopcz. Gr. 3, p. 51. ber moraltfdje ©tyaracter, ber ©I;aracter. Ross. HpaBt. Charakter właściwy, upór, Ross. caMOitpaßie. Charakter miękki,

Boss. MarKOHpaßie. Charakter dobry, Ross. 40Óp0HpaBie.

Podobieństwo dwóch charakterów, Eccl. iKMOÓocTpacrie.

Nie ma tęgości charakteru, to jest duszy mocnej, stałej i nieporuszonćj. N. Pam. 4, 79. Inaczej myślić, inaczej gadać, jest przeciw charakterowi, który całą zaletą poczciwego człowieka. Teat. 19, 18. Powiedz mi w szczerości , jakiego on jest charakteru. Teat. 8. c, 45. Człowiek ten dobrego charakteru, bo jest cnotliwy. Jez. Wyr.

Trudno rysować charakter całego narodu. Pam. 84, 126.

powiną.

Zatracono narodowy charakter ; ślachcic z nieustraszonego, CHARON Boh. Radon, Radun. stał się na wszystko lękliwym. Przestr. 95. Przyrzekł CHARPA, CHARPINA, CHARPĘĆ, CHARPĘCINA ob. Chra-uiszczać się pod charakterem. Teat. 19. b. 57. (na charakter, na poczciwość, na honor, bet) feiner dśfjrlidjfeit).— CHART, a, m. gatunek psów długich, cienkichv wysokich, Fig. transi, charakter w nogach « dobry do dania drapaka,    z ostremi mordami, bardzo szybkich. Kluk. Zw. 1, 391.

dît guter SIuêretper. Oss. Wyr. CHARAKTERNIK, a, m.    Boh. ehrt; Sorab. 2. chart; Sorab. 1. kort, khort; Garn.

udający wiadomość charakterów czarodziejskich, eilt 3ds    hèrt; Vind. hertiza, louni pes, breck; Croat. hart, hört,

d)enfi|retber, 3dd)cnbeuter, 3<tu5erer. Czarnoksiężnicy i cha-    szamolovecz; Slavon. hêrt; Bosn. hrt, hrrit, hart, hert;

rakternicy. Haur. Sk. 427. Nie wierz, żeby kula i pa-    (Bosn. hrrilli * śpieszny); Rag. hart (harli » agilis, harlos

łasz charakternikowi szkodzić nie mogły. Tr.— CHA-    agililas, harlit festinare); Eccl. xoprs; Ross. óopaaa co-

RAKTERYZOWAĆ czyn. nied., wyrażać charakter czyj, d)a*    6ai<a, xoprs; (cf. Ger. fyurttg * szybki; Vind. hiter * pręd-

rflCterłftren. W przyjmowaniu gości, ludzkość charaktery-    ki, cf. chytry; Anglosax. hryththa « pies). Na zające trzeba

żuje naród Polski. Pam. 83, 593. Rzeczy charakteryzu-    psów bardzo prędkich, którzyby gonili a dodzierżeli, jako

są chartowi e. Cresc. 657. Kota na myszy, na zające charta.    chauturas » uroczyste pominki na    cześć umarłych, ob. Snie-

Mon. 65, 95. Rącze charty. Banial. A. 3. Gończe charty.    girew.    PyccK.    npa34H. I, 109. —    2]. Tobie widzę jako sta-

Min. Byt. 4, 211. (disting. Gończy pies. qu. v.). Z char-    remu pirużnikowi albo chawturnikowi, nie o powagę świętami jechał w pole. Groch. W. 488. Pożytku niemasz,    tą, ale bardziej o kiermasz idzie. Pimin. Kam. 332.?

acz charty robiemy. Bielaw. Myśl. D. (polujemy). Trudno CHCACKA, i, z. chętka, pożądanie, baś (Mtften ntomftdj, przed charty ugonić wyżłowi. Bratk. C. 5. b. Często in- bte gitfi. Najwłaściwsza choroba kobietom ciężarnym; chcą-szy chart porwie kota, nie ten co dogoni. Pot. Bocz. 66.    cki te bywają    czasem bardzo    dziwaczne."    Dyk. Med. 1,

(sic vos, non vobis inszy sieje, inszy żnie). Slovac. Prov.    392. CHCIEĆ,    chciał, chcieli,    chce, chcę,    transit, et in-

Mnoho chrtow zagaća smrf. (przemoc zwycięża). Pędzi    transit, niedok.,    zechcieć dok,    mieć wola",    nullen* Boh.

konno przez zwierzyniec, a za nim Capaj, Łapaj, Ścinaj,    chtjt, chtjti, chtćl, chtegi, chtj, chcy, chtjwam; 'Slovac.

Dołóż, dwa smycze chartów. Teat, 20, b. 52. Jeden my-    chtjti; Sorab. 1. chciecż, chzyl, chze", chzem, chzu, fe-

śliwy swoim chartom i charcicom te nadał miana: Mu-    chzem, fechzu,    chkam; Sorab.    2. ja cham,    kschesch, ja

rzyn Uwił Wieniec, Panna W⁷arkocz Spletła. Chmiel. 1,    zu, tii zosch,    (cf. niechać);    Carn. oteti/    otl, otshem;

583. Chartom miana się dają: 1). Od rączości: Dzidka,    (Carn.    hotęti,    hotshem de mulis, coitum appetère). Vind.

Lotka, Dolot, Doskocz, Szastaj. 2). Od zajadłości: Załeb,    hoteti,    hotel,    htèl, hózhem;    otiti, oteu, otla, ozhem;

Porwisz, Pałasz, Ostroząb. 3). Od bystrego oka: Zoczna,    Croat. chochteti, bteti, hoteti, hochu, hochem; Bay. ho-

xoqy, no-

Sokoł. 4). Od cienkiego kształtu: Sarna, Igła, Spilka.    tjetti, htjetti, hotitti, hocchju; Ross. xotbil

5). Od celności ich przymiotów: Sława, Honor. 6). Od    xotdtb, bocxotbtb; Eccl. ^otktii xomy, bocxotbtiï.

pa-

sierści: Morąg, Murzyn.— Od głosu ogarom miana się    Gdzie nie można chcieć i nie chcieć’ tam obca wola

dają.— CHARTECZKA, i, z. cbarciczka, mała charcica,    nuje. N. Barn. 13, 94. Kto nie rychło uczynił, długo

eilte flehte ffitnb^tnbhtn. Wszak to od ciebie Phillis ta    nie chciał. Gorn. Sen. 6. Na to patrzeć trzeba, gdzie

charteczka mała! Teat. 48, b. 14. ob. Charci, charcie,    kto chciał strzelić, nie gdzie strzała padła. Gor. Sen* 413.

CHARTA ob. Karta.

CHARTOWITY, a, e, CHARTOWATY, na kształt charta, mte ein Sßtnbfptel, mtnbjptelarttg. Si. kiesz. 28. Chartowity koń. Tr. obdłużny, cienki.

CHARTUZ ob. Kartuz.

CHARYBDYS, bdy, z. wir na morzu środziemnćm, równo niebezpieczny jak Scylla, ber lOłecrftrubel (Sl;art)bbt3. Za-płynał w Charybdym. Tr. (w wielkie niebezpieczeństwo wpadł).

CHARYTY ob. Gracye, Wdzięki, Carn. Crushize.

CHASA, CHASZA, y, z. chuszcza, chałastra, zgraja, mo-tłoch, szary koniec, (Boh. chasa, ćeladka* czeladź; Boss. xa3*b * koniec materyi, zuchwalec), ©eftnbel, Slimpettoolf, $i)fiel, $efen, 3att §agcl. Popasach ciżba sroga, wchodzą i wychodzą chasy marne. Zebr. 0u>. 295. (leve vulgus). Mierziona cliasa. ib. 71. Inszą chasę długoby rachować z imiony. Zebr. Ow. 111. (nomiua media de plebe). Z nizkiego stanu ich na wysoki wynieśli, a z chasy podłej i z orszaku ostatniego wyjąwszy, tak wystawili, iż nigdy umrzeć nie mogą. Gorn, Sen. 223. Do tych rzeczy i chasa ma przystęp wolny. Gorn. Sen. 296. Tak rzecze który z tej niespokojnej chaszy. Smotr. Ap. 10. Trzech senatorów, jakby ostatniej chasy niewolników, chłostą dręczył. Pilch. Sen. 328. Gorn. Div. 92. A oni się w mej pladze weselili, I schadzki o mnie tajemne czynili, Chasza nikczemna. J.Kchan. Ps. 47. (ob. Chuszcza). CHASZCZ, u, m. [krzak, por. Boss. KycTŁ 2.] zarosłe, gęstwa, gęstwina, gąszcz, baê ®tcftg, etlt btcfeśł ©eMfd). Bestye w gęstych chaszczach lasów spoczywają. Hor. 2, 330. Min. Mon, 69, 682. Spieszno gnał swoje bydło przez chaszcze, krzewiny. Zab. 9, 365. Gościńcem wolnym z chaszczów ich wyprowadził. Zim. Siei, 226. (ob. Chuszcza).

CHATA, HATA, CHATKA ob. Jata.

*CHx4WTURNIK, a, m. [włóczący się po chawturach, z litew.

charcica.    Nie chcą, musieć będą. Bardz. Tr. 301. Kiedy nie może

co ma

być co, jak chcemy, jak być może chciejmy. Cn. Ad. 56. (co muszę, to rad czynię; cnotę z musu czynić). Kto tego dopiąć, czego chce nie może, Niechaj chce, raczej i co może. Past. F. 146. Mów ty co chcesz, a ja uczynię, co chcę. Cn. Ad. 517. Kto czyni, co chce, u-cierpi, czego nie chce. Cn. Ad. 577. Chcieć i nie chcieć, każdego porzucono woli, Więc gdzie rozum nie każe, zmysł nie mą mieć gwoli. Gaw. Siei. 366. Chciałeś tak, ęhciałeś, dobrze ci tak. Teat. 33, b. 54. (tegoś żądał). Usiędzie sam, kto jeść chce, choć go nie posadzisz. Burl. A. 3. Niepodobna jest rzecz, chcieć wszystko samemu czynić. Kras. Pod. 2, 58. Niech kto chce, co chce gada, ja zaś tak sobie wnoszę.... Zab. 13,275. Treb. Prawdać, iżby tak być miało, ale coż chcesz, kiedy już zwyczaj jest tak z dawna wniesiony. Bej. Ap. 25. (co chcesz robić? co robić)? Ja ciebie, chcesz czy nie chcesz, dzisiaj za mąż daję. Treb. S. M. 50. (bu magft wollen ober ntcl/t). — Gerund. chcąc, ‘ehcęcy, dobrowolnie, z własnej woli i ochoty, mollettb, mrê eigenem Mett, onê freiem SBtllen, fresptulUg. Rag. hotte, hotechi; (Croat, hote, hotesch, ho-tomeze; Bosn. hotte, vogljom). Volens chcąc, z swej dobrej woli. Mącz. Osieł "chcęey powalił się w wodzie. Ezop. 97. Ten pomocy bożej godny nie jest, który sam chcąc w pokusy idzie. Sk, Kaz. N. 358. Nie chcąc, niechętnie, nie z własnej woli, Httgcnt. Nie chcąc wszystkicheś zrobił sam nieprzyjacioły. Jabi. Tel, 145. Chce nie chcąc. Cn Ad. 56. (wrzkomo chce). Nie chcąc zjadła baba prosię. Pot. Jow. 181. Pod czas nie chcąc, nie myśląc, lepiej się co sprawi, Niż kiedy się umyślnie kto na tern zabawi. Cn. Ad. 873. Ten co z bojaźnią i jak nie chcąc prosi, Nie dziwować się, jeśli nic odnosi. Morszt. 230. Chcąc niechcąc, matt mag mallen ober nid)t; Slovac. chtjc nechtjc; Vind. ozhez boli nozhezh; Boh. wol neb newol, wolky newolky. — Chcąc, chcieć, bezosobiście zamiast

256

C H C I E C.

C H C I E W - C H G I W.

Herb. Stat. 17.

Ross. ciWTbca. cna.iocb.

Zab.

osobiście. Wolno mu pić, jako chcąc, czy mało, czy wiele. Hor. Sat. 241. (jak chce, podług własnej woli, do woli). U nas wolno każdemu co chcąc czynić. Star. Ref. 25. (co chce, co zechce, co mu się podoba). Przekupnie zboża kupują, aby je zasie tylko oni sami, jako chcąc prze-daw’ali. Modrz. Baz. 564. (według upodobania). — Chcąc « aby, dla, z przyczyny, z powodu, w zamyśle, um, in ber 9lbfid;t. Senat Rzymski, ‘chcęcy (chcąc) się lepiej dowiedzieć, coby czynić, posłali tam. Biel. Św. 34, b. Lecz chcąc sie do pierwszego wrócić, jakież Wc Pana zdanie o sejmie gotowym? Nieme. P. P. 44.— Chcący, wolą mający, ochoczy, z woli własnej czyniący, wollenb, frep« willig, anS eignem SBillen, willig, gern ; Eccl. xoTine^b « ko-TophiM xomerb uero, RomiTenh H3BOMTeib; Gr. -dslytyg. Chcącemu nie masz nic trudnego. Gorn. WŁ M. 1. Cn. Ad. 56. Kolak. Wiek. B. 4. Wszystko niechcącemu trudno. Fredr. Ad. 3. Chcącemu nic nie podobnego. Pot. Arg. 73. Chcącego trudno zatrzymać. Zegl. Ad. 27. Chcącemu umrzeć, żaden nie zabroni. Morszt. 247. — Chcący, chciany uczynek * dobrowolny, freiwillig, anS frepettt SBiflctt gefcpepett. Chcący uczynek, gdy przyczyna i skłonność w tym jest, który czyni; uczynki z bojaźni uczynione nie są chcące i dobrowolne. Petr. Et. 196. Cudna rzecz jest pokuta, abowiem tak wyjdzie grzechu chcianego. Radź. Syr. 20, 4. (dobrowolnego Bibl. Gd.). — Chciany« umyślony, gewollt, gebacpt, DOrgettOtumeu. Rzeczy chcianej a nie uczynionej sąd ludzki nie sądzi. Sk. K. N. 466.— Chcenie, chęć, wola, ochota, baS 2Bolleit, ber 2Bilte; Sorab. 2. kschesche; (Garn. hotenje « concupiscente; hotinstvu pellicatus)-, Rag. htjenie, hotjenje, hoo-chja, hotionos, hotjenstvo; Ross. xOT'BHie ; Eccl. uoneHÏe. Jedna część duszy ma w sobie rozum, a druga ma w sobie chcenie. Gorn. Dw. 370. Prośbą stanów więcej, niż snadź chceniem naszćm pobudzeni Alboź to nasza wola, nasze chcenie ma tym rozrządzić, co się tycze dobra publicznego? Teat. 26, c. 113. — Niechcenie, Eccl. Hcxormiie, nie wola, niechęć, nieochota, b«3 9?tcf;twolleu, bte Uuluft, bte SUmetguug. Bez najmniejszych starań, prawie przez niechcenie Umiem wzbudzać w kobietach najtkliwsze płomienie. Nieme. P. P. 52. Jak od niechcenia. Nieme. P. P. 65. (niby to niechcąc, bez starania, nieumyślnie, ol;uc JU WoHcu, olme 9lbftd)t, uuabftdjt« lid)). W Cycerona listach znać rzecz idącą, jak od nie-chenia, bez żadnej przysady. Kras. Pod. 2, 112. — Chcieć sobie, umyślić u siebie, bep fid; felbft wollen, befd;liejlen. Jak sobie już chce, niech robi. Teat. 1, b. 99. Jak sobie chce śmierć, ja i dziś gotowy. Pot. Syl. 238. (jako— kolwiek jćj się upodoba). — §. Chcieć, raczyć, belieben, 93clteben tragen, wollen. Chciej się do mnie pofatygować. — §. Z drugim przypadkiem chcieć czego, pragnąć, żądać czego, etwas wollen, wnnfdfen, begcl;ren. Żaden mu nie rzekł: czego chcesz? Sekl. Jan. 111. (Not. szukasz). Siedzi człek w domu jako liwrant w magazynie, Ten grosza, tamten zboża, ó\y chce, byś dał koni. Zab. 16, 125. Nar. Czegom sam chciał, to mam, a jakom robił, taka mię też i kara za grzechy potyka. Psalmod. 95. Król niech cnoty chce, wszyscy się na nie zdobędą. Bardz. Tr.

501. Cesarze papieżom pisali: rozkazujemy i tego chcemy. Sk. Dz. 820. — Chcieć do czego * dążyć, usiłować, ' IDOntfld) trauten. Drudzy chcą w rzeczy do dobrego, a reku nie przyłożą. Sk. Kaz. Nied. 638. §. Ellipt. Ty mnie chcesz i ja ciebie chcę, biegaj po księdza. Teat. 2, b. 14. (domyślnie: brać w małżeństwo). Prosił Bogda królewnę; ale ona nie chciała zań. Biel. Kr. 440. (iść, fie wollte tl;n ntdjt (tyełrattyett). §• Chcą cię tam jacyś ludzie « żądają cię, pytają się do ciebie, JMU will jn btr, man fncf/t Md;, wtU bid; fprecfyen, begehrt bid;. Quis menait, kto mię chce, kto mię woła! Mącz.— §. Chcieć co po kim, chcieć mieć co po kim « wymagać, żądać, potrzebować po kim, Boh. weleti; Ger. OOli eiltCtU etwaS .begel;« ren, forbertt. Nie wiem czego chcesz zawsze po mnie. Past.

F. 84. Trzy rzeczy apostoł po nas pilnie mieć chce, abyśmy się w nich ćwiczyli. Rej. Post. D. 4. Uczynięć, gdy to sobie po mnie mieć chcecie. U om, Dw. 7.    §.

‘Chcieć z kim * chcieć komu «sprzyjać komu, einem wol;lwoKcn. Niech ma wojska milliony, Kiedy fortuna nie chce z nim, zginiony. Pot. Syl. 153. Chce ci dobrze. Oss. Wyr. Lepiej chciej ojczyźnie, niżeli dotąd. ib. — II. CHCIEĆ się, zaimk. bezosob. nied., zachcieć się, zachciało się dok., apetyt, ochotę, skłonność mieć do czego, wziętym być żądaniem czego, Snft, Slpetit, Steigung, ©eijnfudjt wornad; Itaben; (Croat. hoche mi sze; Sorab. 1. chze mi szo; Ross. xot®tłch, xo-qeTtca; Vind. felubi, dopade). Aleksandrowi chciało się drugiego świata; książęciu chce się królestwa, hrabiemu księstwa, szlachcicowi hrabstwa, mieszczaninowi szła chec-twa, dzierżawcy zastawy, zastawnikowi dziedzictwa; Chęć jest jedna, jak jestestwa, Ten chce wioski, ten królestwa. Kras. List. 11, 81. Komu się robić nie chce, tego i mąka w ręce kole. Cn. Ad. 17. Jeść mi się chce * łaknę, eS Iwngert ntid;, mid; hungert. Nie jedno to jest zawrze, jeść mi się chce, co potrzebuję pokarmu. Rog. Dos. 1, 109. Jeść, kiedy się chce, to czas. Pot. Jow.

176. Pić mi się chce «pragnę, ntid; bürftct. Nie pij, aż ci się pierwej będzie chciało, Tedyć się każde wino dobrem będzie zdało. J. Kchan. Fr. 8. Nie jeść i nic pić, tylko w ten czas, kiedy się chce. Mon. 7Ó, 228. Spać mi się chce « drzymię, ntid; fdjldfcrt; Sorab. 1. mi chze szo spacz;

Spać mu się tak chciało bez pamięci, że na murawie cisnął się jak długi. Zab. 14, 241. Szym. Chce mi się na dwór, ob. Dwór.— Sam nie wie, czego mu się chce. Teat. 35, b. 3. Niczego mi się nie chce. Teat. 17, c. 57. (id) I;abc ju ntd;tS Suft). Możeby się chciało spacerów, szlitadów. Teat. 26, d. 10. Gdy mu się nie chce, nie zaśpiewa, choćby go kto 13, 61. (wenn ernid;twtll, wenn er feine Suft pat) ; Sorab. loztuyo. Ćhce się być dobrym, gdy zapłata cnoty nie ma umierać z nami. Gorn. Sen. 300. man pat Suft gut }U f. Zachciało mu się, bie Suft ift tpnt angefontmen, oppos. ode7 chciało mu się, bte Suft ift tpnt »ergangen.— CHCIEWAC się frequ. Na modlitwach trwał, że mu się i jeść nie chciewało. Seid. 85. (bafi er feine Suft junt tëffeit ju pabeit pflegte). CHCIWIĆ się zaimk. nied., łakomić się, fiep twn ber Segierbe woju leiten laffett. Carn. ustitife, ustem. CHCIWIE przyslk. ob. Chciwy. CHCIWIEC, wca, m. łakomieć,

chciwie pragnący, ein begieriger, ein $«bfitd)tiger, ©enumt* CHEBD, HEBD, u, m. ziele, Ebulus Sltticf;. Kluk. Rośl. 2, fiidjtiger; Rag. pohlepnik; Eccl. .iioôocTflHîaTCjrt. Zawsze chciwiec ubogi; określ twe pragnienia. A⁷. Fam. 43, 420.

221. Sien. 58. Chebd albo CHABZINA, y, i. Urzed. 87. Boh', chebdj; Slov. chebdj, chabzda; Carn. inf. hàbat; Carn. sup. hebet, hébât; Vind. hebet, hebd, hmet; Croat. hebed; Slavon. habdovina; Bosn. habat, ahdov; Dalm. ha-bad, abad; Sorab. 1. dziwi boz; ob. Chept. CHEBDOWY, a, e, od chebdu, öOtt SIttid), Croat. hebden ; Dalm. abdov.

Nikczemny chciwiec sławy i pieniędzy. Przestr. 71. Niechaj przepadną te chciwce krwi ludzkiej! Staś. Num. 2,

445. bie bluMrfter. CHCIWOŚĆ ści, i. CHC1W0STKA, i, z. zdrbn., chcenie silniejsze czego, chęć, chuć, żądza, bie ©ierbe, bte ©ter, bie begierbe, bieSndjt; Boh. chtiwost; ‘CHEBULA, i, z. myrobalany brunatne aptekarze chebuli zo-Slovac. żadost; Carn. hotenje, hlepènje, hrepenje; Dal.    wią. Sleszk. Red. 446. Owoc drzewa balsamowego, bie

hlepenye; Vind. poshelenje, shelnost, tertnost, blago-    $rud)t eiltet 33alfatttbanm8.

shelnost; Croat. pohlepnozt, selenye; Bosn. hlipnóst, hli- CHĘĆ, i, i. wola do czego, chcenie, ber 58tlle Jlt cttM§, panje; Rag. xeglnos, pohlepa, pohlepnost; Ross. >Ka4-    Boh. chtjć; Boss. nosbnrb, óaaroBOaenie. Dobra chęć za

HOCTb, na4K0CTŁ. Chciwość pożąda wprzód potrzeby, po-    uczynek stoi. Pot. Arg. 504. Rys. Ad. 9. Chęcią się, nie

tym wygody, nakoniec zbytku. Lach. Kaz. 4, 260. Chci-    datkiem mierzą usługi. Zab. 3, 249. Nie to, co od kogo

wość nienasycona, co zamiast źrzeniee Szkło pomnożne    bierzemy, dobrodziejstwem jest, ale chęć tego, który nam

na śrzodku głowy weżokręlej nosi. Zab. 42,235. Chciwość    daje. Gorn. Sen. 28. Chęć, ochota, skłonność do czego,

im więcej ma, tym więcej jeszcze chce. J. Uchań. Dz.    bie Sltft JU ettDflS,, bie Neigung. Co musisz, czyń z chęci.

183. Chciwość jest płodem miłości własnej; z chciwości    Rys. Ad. 5. §. Życzliwość, sprzyjanie, przychylność, af-

zaś urosło prawo mocniejszego. Karp. 2, 409. Żyje jak    fekt, bie 3uuetgtmg, b(t$ Sfiofllroollett, bie ©enmgenljett. Wiel-

bydlę, chciwości wszystkie na szrot puściwszy. Gor. Dw.    ką chęcią przeciwko tak dobrze zasłużonemu w Rzpltej

346. Chciwość miasto zysku, szkody często przynosi.    ksiąźęciu pobudzeni, synem jego stolice osadzają. Krom.

Cn. Ad. 423. Kto chciwości zahamuje, nie wiele potrze-    54.    Z miłą chęcią kazał im dostatkiem wszystkiego do-

buje. Cn. Ad. 54. Chciwość cielesna. Sien. 457. (lubie-    dać.    Ustrz. Kruc. 3, 434. Słowa pełne chęci. Opal. Poet.

żność, jurność). Chciwmść pieniędzy, łakomstwo, (ob.    4. Chęć swą ku Rzpltej okazali. Pilch. Sali. 85. Chęć

Srebrogorz); Eccl. jhoóowmhbhctbo, .noóocTflwaHie, hmmo-    chęcią oddawać. Biel. Kr. 490.    §. Chęć, oświadczanie

jnoóie; Ross. muicjohmctbo, ©elbfucfjt, £ab(ucl)t. Panująca    chęci, życzenie, geneigte ©efmmmg, SMnfdje. Oświadczy-

namiętność wasza, jest chciwość pieniędzy. Gaz. Nar. 2,    łem Wc Panu chęci moje w⁷ zdarzonej porze now ego ro-

441. Chciwość panowania, §erfd)fud)t. Eccl. .noóOHanaaie.    ku. Oss. Wyr.

BaacTOJioóie. Chciwością panowania zapalony. Warg. Cez. CHECHOT, CHECHOTAG ob. Chychot, Chychotać.

2. O ślepa *do panowania chciwości! Sk. Dz. 851. Zby- CHĘCIĆ czyn. med., zachęcić, przychecić dok., chęci dodatnia chciwość nauki. WTarg. Wal. 274. (ju grafie Sernbc*    wać, pobudzać, amna^iten, ermuntern, aufmuntern, fiuft

gterbe). — Chciwmstka, zdrobniona namiętność. Chciwo-    mttJU mad)cn. Oni go do tego darami w każdy dzień chę-

stka pieniędzy nikczemne umysły do podłości, chciwość    ciii.    Ban. F. 8. Wodze swoich, jak mogą, checą, budzą,

zuchwalsze aż do zbrodni prowadzi. Oss. Wyr. ein Suft*    grzeją. Chrośc. Fars. 434. Wyszukują wszystkich spo-

d)cn mornacf). CHCIWY, a, e, CHCIWIE przyslk., niepo-    sobów, któreby chęciły i łudziły ludzi do ustawicznej pra-

hamowanie czego pragnący, gierig, fiid/ttg, begierig; Boh.    cy. Przestr. 483. — Nęcić do siebie, ujmować sobie, an

chtiwÿ, hltawÿ, dichtiwy; Slovac. chtiwi, żadostiwy; Sorab.    ftd) lotfctt. Wszystkiemi sposobami lud do siebie chęcił.

4. żadosznć; Garn. hlępn, hlepitné; Vind. shelen, po-    Oss. Wyr. Darmo Maryno checisz sobie Jacka;’ nie przy-

shelen, tert; Croat. hotliu, selen, pohlepen; Slavon. ho-    chęcisz! ib.

tan; Dal. xelyan; Rag. pohlepan, pohotni, xegljan ; Rosn. CHEDOGI, a, ie, CHEDOŻSZY, a, e, compar. Chedogo,

sgeglian, pohljepan, pohotni; Ross. jkb4hhh, na40Kb, na4-KUł, MUieJOHMHŁlfi J Eccl. panHTejBHUH, .IFOÓOHM-BTCIHUii. Hołota chciwa krwi, królowania, zdrady i oręża. Bardz. • Tr. 444. Chciwy panowania, berfd)fud)ttg; Ross. B.iacTO-4K)6hbhh, BMCTO.iioôeu’B; ztąd verbum B.iacmiioócTBOBaTb. Chciwy krwi, blutbürftig. Chciwemu umysłowi żadna rzecz nie pośpieszna. Pilch. Sali. 229. Chciwemu nigdy dosyć. Oss. Wyr. Miecz wojny chciwy. P. Kchan. J. 3. Chciwy *do wojennych spraw. Warg. Cez. 5. Niewiasta łakoma, i srebra chciwa. Sk. Dz. 444. Wzrok jego zdaje się chciwy; pała on zapewne wielkim do niej przywiązaniem. Teat. 49, b. 24. Chciwie żądać, pragnąć Eccl. Bos^ea-BTH,

Chędożej, CHĘDOŻNIE, GHEDOŹNIEJ przyslk., 4 yObsol. piękny, krasny, ozdobny, phys. et metaphys. faitber, fd)5n, Jtcrltd), gefdtmüdt; (Eccl. v;i>v,rfl * My4pi mądry, - uczony;

XftAOîKMiniî’R artysta ; ^orahtTKO . xy40/KHbiH misterny, sztuczny). Niech juz zaśnie dziecię drogie, Ucieszne, śliczne, chędogie. Grócli. W. 568. Ta nauka jest bardzo lekka, mała i chędoga. Gliczn. Wych. K. 1. Mówca może z prędka o każdej rzeczy chedogo mówić. Petr. Et. 481. Laski chedogo ostrugane. Stroju. Staw. C. 1. Księża nie mają się wadzić; ale aby ludzi chedogo słowy upominali i cierpliwie nauczali. Szczerb. Sax. 4 95. Przymuszani być nie mają ; ale mają być chedogo napominani, ib. 422. To chedogo Augustyn ś. objaśnił. Kucz. Kat. 2, 529. (cf. czysto, czyście). Chędogi, okrzesany, obyczajny, polerowany, gefdjliffeu , verfeinert, cuh tioirt, gefittet. Bolesław grube a okrutne ludzie do ludzkości, obyczajów i do życia chedoższego niejako przy-

kunszt, sztuka; Ross.

Ktraieimii.    *

Dalsze pochodź. s!owra chcieć: zachcieć, zachciewać,

odechcieć, chęć, checić, chejka, chętny, przychęcać, zachęcić, zachęt-, chuć, chutki, chutny, chutliwy, pochutniwać; mafo-chętny. Ochoczy, ochotny, ochota, podochocić. Choć, chociaż.

238

CHĘDOGOŚĆ - C H E Ł B.

CHEŁBAĆ - CHEŁPIĆ.

dok., naczynie pełne cieklizny wzruszać, chlupić. Wlod.— Dudz. 35. rütteln, [Rütteln, fdjlittew, jakoby rozkołysywać ciekliznę, że się w swojem naczyniu burzy i wznosi, nitf* [Rütteln, aufrüttetn. CHEŁBAĆ się zaimk., burzyć się, auf* gerührt roerbett, gefdjüttelt, gerüttelt, (£)bb. gebeutelt) roerben; Ross. x.iHÔaib; Sorab. 1. zmohuyu szo. Chełba się morze, burzy się, fala na morzu jest. Wlod. bic ©ee tobt. Chełba się łódź, kołysze się po bałwanach, ber 9?ad)cit roirb Berum gerüttelt, gefdjanfelt. Nawy chełbające się po morzu. Pilch. Sen. list. 593. Na to burzliwe morze rzuceni, wisimy, chełbamy się, jedni o drugich uderzamy, często rozbijamy. Oss. Sen. 47. fluctuamur. Chełbanie się żołądka , zbieranie się na wyrniot. Wlod. bflś (grbre* dieu bcä SJłagcitS.

CHEŁM ob. Hełm.

wiódł. Krom. 64. (civilior). 2). Dziś cbędogi znaczy: bez brudu będący, czysty, retu, rciltlid) ; Boh. cistotny, ny; Sorab. 1. schwarné, schwarnużki; Vind. zheden, zhi-stoben, fnashen; Carn. zliędu, prishn; Croat. sznâsen;

Boss. xo.ibHbiii. Bałwan soli chędogicj niebłotnej. Vol. Leg.

3, 455. Czystsza, chędoższa. W. Post. W. 3, 134. Turczyn klęka na modlitwę, choć też na miejscu nie bardzo chędogim. Klok. Turk. 192. Choć ubogo, byle chę-dogo. Bys. Ad. 7. Pot. Arg. 770. Lepiej nie chędogą zachować, niż chędogą stracić. Cn. Ad. 440. CHĘDOGOŚĆ, ści, 2. czystość, ochędóztwo; bte 9îetnl;eit, 9îein* lidjfett; Boh. ćistotnost, sswarnost; Sorab. 1. schwar-noscż; Carn. zhednost; Vind. zhedenje, zhcja, zhednoba, zhidnost, zhistoba, Inashnost; Croat. sznaga, sznasenye;

Ross. xo.ia. Trędowaty przywrócon został do chędogości. 1.

W. Levit. 13,7. Chędogość, ochędożność, polities, mun- 2. CHEŁM, u, m. miasto w województwie Ruskiem. Dyk. dities, ornatus. Mącz. Wiele zależy na mocności i chedo-    G. bte ©trtbt (Sljeltlt itt SReußett. CHEŁMCZYK, a, m. z Cheł-

gości dworu na wsi. Cresc. 654. CHĘDOŻKA, i, i. che-    mu lub Chełmskiego będący, ein (Sfjetmcr. Przemyślczyki,

dożenie, baê Steinigen, 8le,fitfeÿre», Sîefttfcgeu, ©äubern, ob.    Wołyńczyki i Chełmczyki. Stebel. 1,67. CHEŁMIŃSKI, a,

słowo Chędożyć. CHĘDOŻYĆ czyn. nied., ochedożyć, u-    ie, od Chełma, OOttMttt, Miner». Nazwisko prawa Chcł-

chedożyć dok., ‘uchędoźać nied. * czyścić, oczyszczać, czy-    mińskiego z tąd wywodzą, że⁻w Chełmnie założony był sąd

stym lub chędogim czynić, obmiatać, otrzepywać, fćtubent,    najwyższy dla miast prawa tego używających. Skrzet. P. P.

reinigen, reift machen ; rein pnßett, aitSpnfcen, attöfehreu, au8*    2, 97. Prawo Chełmińskie jest prawo Magdeburskie,

Hopfen; Sorab. 1. schwarnu; Carn. zhęditi; Vind. zhediti,    przeniesione do miast Pruskich. Ust. Konst. 1, 235. CHEŁ-

ozhedit, pozhedit ; Croat. sznasiti, sznósim; Bosn. urediti;    MNO, a, n. miasto stołeczne województwa Chełmińskie-

Ross. ■ xoJUiTb, xojio. propr. et fig. Uchędażajmy mu te    go. Dyke. C. ■ Imię od Kulma, jednego z synów Wejde-

zaplugawione przybytki swoje. Bej. Post. n. n. n. 5. Weź    wuta.

brzoskwiń, z wierzchu i zewnątrz uchędożonych. Sien. 534.

Kościoły uchędożcie. Sk. Dz. 507. Oczyść serce twoje i o to staraj się, aby Chrystus uchędożył, gdzieby mieszkać miał. W. Post. Mn. 239. §. Chędożyć, stroić, pitjjeit, fd/mitefett.

Zawołana do cesarza, weszła wprzód do komory, chcąc się uchędożyć. Sk. Dz. 172. (ustroić). Nastawa zbytek w

strojach"i jakieś niezwykłe ciał chędożenie. Gorn. Sen. CHEŁPA, y, i. chluba, chełpienie się, przechwalanie, prze-29.' (ob. Ochędóztwo)/ §. Transi, chędożyć kogo* ćwi-    chwałka, eitle ^ra^Icrcp, SWtymerep; Bosn. hvasta; Boss.

czyć, oćwiczyć, ociąć, obić, (cf. sprawić łaźnią, kurtę    noxBa.itöa, uBaHCTBO, BeuniaBOOTb, BbicoKopunie; Eccl.

skroić);, eilten bur^fegen, burcf;fud)te{n, burdjlimten. Trzebaby    ueiietfBMhcrBO. Chwała niezbożnego nie jest prawdziwą

ich kijem chędożyć. Chmiel. 1, 1119. W Moskwie słu-    chwałą; raczej wyniosłością i chełpą. Birk. Chód. 24. A-

dzy na pany swe częstokroć się uskarżają, iż im rzadko    byśmy się przeciwko panu jaką chełpą nie wspinali, a

grzbiet knutami chędożą. Gwagn. 512. Już mi się zdaje,    tego, czym dziś jesteśmy, nie sobie przypisywali, ale łażę się z nim potykam, że go pałaszem moim chędożę, a    sce szczerej pana. Zrn. Pst. 81. b. Taką chełpą i wykrzy-

on mi do nóg upada. Boh. Kom. 4, 222. — We grze:    kaniem dusze swoje tracą. G roi. Obr. 246. Bez chełpy

chędożyć kogo » ogrywać, tut ©piele, einem bctt Sentei fe*    w takiej sprawie rzec mogę, iż przystoi, żebyś usłuchał,

gett, ifmt nücö nbgerotuuen. §. Obsc. chędożyć kobietę, ob-    Sk. Dz. 344. Sprawił wielkie gody, aby okazał boga-

łapiać, mieć z nią sprawę cielesną, einer beproofroètt. CHE-    etwa swoje, i wielkość i chełpę możności swej. Leop.

DOZYTIEL, a, m. ten co chędoży, oczyśeiciel, ber flïetnb    Esth. 1, 4. Wielkie serce bogactwy gardzi, nie stoi o

ger, ©duberer. w rodź. zeńsk. CHĘDOZYCIELKA, i, bie    rozkoszy, ani o chełpy marne. Birk. K. Malt. B. 4. Mło-

9îetuigcrtnn, ©ćtuberittn.    demu jeśli pozwolisz, co do chełpy i czci przynależy,

Pochodź, doehedozyć, nachedozyć sie, pochedozyc, oche-    jeszcze więcej sobie przyda. Petr. Ek. 96. *CHEŁPAĆ

dogi, ochędoźny, ochędóztwo, przyochedoiyć, przy chędożyć,    ob. Chełbać, ĆHEŁPIG się zaimk. nied., chlubić się, eitel

przechedoźyć, wychedoiyć, zchedozyć.    prrtljlett, fid) ntfmtett, groß tfmit; Sorab. 2. sze bachtasch;

CHEF-D’OEÜVRE, Franc, ob. Naczelne, mistrzowskie dzieło, Sorab. i. tżepcżżu szo, hordżu; Bosn. hvastati, bahati se, arcydzieło, sztuka.    prehvaluvati se, poshtuvati se,; Carn. baham se; Ross.

CIIEL, u, m. miasteczko na cyplu morskim pod Gdańskiem, noxBacTaTB, noxBacruBaTt, BejinnaTtca, UBaimTBca, 6^a-ber ftlecfctt 5*elrt bep 2)anjig. Za niemi nawy przyśpieszały do Ch élu. Zbil. Dr. D. 1.    -

CHEŁBAĆ, al, a, czyn. nied., Chelbnąć.jedntl., wychełbać

sswar-

rzecz

Biel. Kr. 45. Stryjk. 46. CHEŁMSKI, a, ie, od Chełma, (Sfyeltttifd), OOtt ©Ijelm. Ziemia Chełmska dzieli ₅się na powiat Chełmski, i Krasnostawski. Dyk. G. CHEŁMŻA, y, z. miasto o mile od Chełmna w Prussiech zachodnich. Dyk. G. Gnlmfee in ÏBcJiprcitpen. CHEŁMŻANIN, a ,m. obywatel Chełmiński, eilt Suinter. Przywilej Hermana de Salca dany Chcłmżanom. Nur. Ust. 4, 330.

roympacHTfcca, KininTBca, b03kmmiitłch, BbicoKor.iaroJiaTŁ. Niemasz się z czego chełpić. Cn. Ad. 617. Chełpi się z z tryumfu swego. Węg. Mar. i, 169. Takowy w sobie

nic dobrego nie okazuje, który sie w rodzicach swych chełpi. Kosz. Lor. 29, b. CHEŁPIC1EL, a, m., CHEŁPLI-WÎEC, wca, m. człowiek chełpliwy, chlubnik, samochwał, etn frajer, ^ra^l^anó ; Bosa. hvastavaç, hvastalo; Sorab.

ka mnie bierze do małżeństwa. Teat. 5, b. 79. (Slovac. napadła ho chutka zachciało mu się, chce). Pomknę się za chętkami mojemi,^ za rozkoszą, bez skrupułu. Birk. Ex. 16. ‘CHĘTKOŚĆ, ści, z. ochota, bte 23erettnulltgfett, bte Snft. Duch S. wielką chętkością a wielkićm szczęściem naukę te rozlał. W. Post. W. 447. CHETL1VY, CHĘTLIWY; CHĘTNY, a, e, CHE TLI WIE, CHĘTNIE, przystk., ochoczy, pełen chęci, nullte} nnb bereit. " Vind. voljan, volen, radovolen; Eccl. xoxHreab, KOTopbiii xo-meiB nero, B0AHT6i\b, xotho, oxotho. Chciał cierpieć dobrowolnie; i umarł chętliwie. Groch. W. 286. Jezus chętliwy był ku wypełnieniu woli ojca swego. Biat. Post. 184. Nieprzyjaciele widząc, że nasi się chętnie do nich mają, uciekać poczęli. Papr. Byc. Czeka cię pospolita rzecz wszystka chetliwa. Paszk. Bell. B. 2. Niechętny Boh. bezdećny, (ob. bez dzięki), Vind. odvolen , hudovo-len. g. Chętny do czego, ku czemu, skłonny, przychylny, geneigt JU ettuaê. Mąż do wszelakich spraw poczciwych chętliwy. Papr. Byc. 112. Serce nasze skłonne i chętliwe ku złemu. W. Post. W. 241. Żołądek nie trawiący i niechetliwy do jedzenia. Budn. Syr. 527. — Chętny komu, życzliwy- komu, jemattbcn geneigt, gewogen. Ty bądź mi chętliwym. Dmoch. Szt. B. 1. Każdy jej chętny, każdy ją chętną mieć żąda. ib. 22. Rodzice pospolicie tak dzieciom są chętni, iż nic niemasz, czegoby dla nich nie podjęli. Karnk. Kat. 332. Źle chętny, niechętny, nieżyczliwy, abgeneigt, nngnnfttg; Boss. 3.io5Keja-tcilhłm, ne40ópoatejiaTe.ibHbifi, He4o6poxoTHMfi. Znali go być ojczyźnie niechętliwego. Papr. Gn. 1171. Bolesław źle chętliw potomki Piotrowina naprawił na Stanisława. Groch. W. 253.    §*. Chętliwy, chęć pobudzający, powa

bny, rei|enb, Sufi erwećfenb. Chleb rżany smaczny i do jedzenia chętliwy. Syr. 920.

1. tźepcźzicźer; Garn. bahavz, bahovnek, behâzh, uhùlé;

Vind. poshtimauz, pohvaluvauz; Boss. UBaHE, BcanuaBeiVL, miLKa. Jactator chwalca, chełpiciel. Mącz. Widzisz, co to za chełpliwiec; ułożyliśmy co na pohańbienie jego. Boh. Kom.

4, 249. CHEŁP1CIELKA, i, z. chlubiącą sie, chełpiącą, bie frafileriuu; Sorab. 1. tżepcżerka/ CHEŁPLIWOŚĆ, ści, i. skłonność do chełpy, chlubliwość, bie firaljlfuctlt,

3îuljimrcbigfeit; Sorab. 1. tżepcżżeno; Carn. bahovnost; Vind. bahaunost, pohvaluvanje, famohvalnost; Boss. Be,iiiuaBOCTb.

CHEŁPLIWY, a, e, CHEŁPLIWIE przysłk., samochwalny, chlubny, praljlertfcfy, grofhfiuerifcl;, ntlimrebig; Sorab. l.hor-doscżiwó, hordżecżnć, tżepcżźownć; Garn. bahovne;

Viud. bahoun, famohvalezhen; Boss. ußaMHBbiö, Beriiua-Bbin, BbicoKOp’bBHBbiH. Chełpliwi ludzie, wielkie rzeczy obiecując, mało działają. Ezop. 14. Chełpliwy, substant. ob. Chełpiciel, Chełpliwiec.

CHEŁŚCIĆ CHEŁSZCZYĆ, chełszcze intrans. niedok., CHEŁ-SCIć się zaimk nied,, szurnić, szeleścić, szmerzyć, valu fd)Ctt, fanfen, fprubctu. Chełszcze woda, szumi, mruczy po kamykach. Dudz. 35. Chełszcze, strepo ut fluc.tus la-pillos movens. Cn. Th. 1127. W ulu przed rojeniem taki szum słychać, jak gdy woda burząca chełści się. Cresc.

599. Pijanemu po głowie ‘chełce. Pot. Joiu. 2, 56.

CHEŁZNAĆ, CHEŁZNĄĆ ob. Kiełznąć, Kiełzać. CHEMIA ob.

Chymia.

CHEPT, u, m. (ob. Chebd) zielsko, chwast, zarośle, UnMut,

Sicftg. Herezye są to chepty, pokrzywy, choć nie raz wykoszone, przecież rosnące. Chmiel. 1, 1110. Jakoż się im wykradał w krzewiny i chepty. JabŁ Tel. 89.

dny, złożony z konia, niedźwiedzia i człowieka. Petr. Hor. E. 2. ob. Trój rodny, iskrodmy, bte 6J;int(ire, bab bret)förmt> ge Sßnnbert^icr ber gaRelle^re. Trójnewid. Klecz. Zdań. 75. Boss. xiiMepa. Chimera trójkształtna, ogień z paszczęki buchająca. Birk. Ex. E. 2. 2). Transi, fig. chimera, chi-merka zdrbn., urojenie, kaprys, dziwactwo, humor, eine ©Çintôrc, eine ©inbtlbnng, .^irngefpinji, eine ©aprice, Saune; Croat. neszpodoba, nezlika ; Boss. Meura. Cnota kobiety, jest to taka chimera, jak salamandra w ogniu albo bazyliszek. Teat. 14, b. 33. Coć dziś dał, jutro wydrze, jak przyjdzie chimera. Zab. 8, 334. Iźyck. Chimerę ma w głowie , muchy ma w nosie; chimery stroi. Oss. Wyr. "CHIMERONOŚNA Licva. Otw. Ow. 231. “CHIMERO-PŁODNA. Zebr. Ow. 147. “CH1MERORODNA. Otw. Ow. 231. Not. koziorodna, ale rozumiej kozę owaL trój składną; chimaerifera, (fyimćtrencrseugenb. CHIMEROWAĆ intransit, contin. chimerami nadrabiać, dziwaczyć, ©rillen fangen. Nie chimeruje, tylko czasami. Zabi. Bozm. 188. CHIME-RYCTWO, a, n. dziwactwo, kapryśnictwo, ©rillenfćutgercp. CHIMERYCZKA, i, z. dziwaczka, kapryśnica, bie ©rillenfćiuge* rinn. CHIMERYCZNOŚĆ, ści, z. dziwaczność, skłonność do chimery, .Ç)ang jum ©rillenfangen, SBunb erlief eit ; Boss.

CHERA, y, z. zawierucha, szaruga, zamieć, zadymka, ©e* CHIL ob. Chyl. ftiiber, tßtnb nnb SBctter, 9Mffe mit SSiitb nnb ©d;nee. Fig. CHIMERA, y, z. CHYMERA, 1). dziwotwór bajeczny trójskła-Zołnierze hetmana z owej swojej chery, bez okrzyków cicho witają. Chrośc. Fars. 99. ĆHERCHAŁA, y, m. chytrzeć, chytrek, etn Scljlaufopf. Wyśmienicie zrobił ten cherchała stary, że nam zostawił moment. Teat. 55, b. 4.

CHERCHEL, CHYRCHEL, u, m. wykręt, podstęp, obłuda,

.fptnterlift, 9htnf, Śhtnfigriff. Szczere bez cherchelów obroty.

Mon. 76, 411. Jakim cherchelem i w czym cię podszedł? Pot.

Arg. 747. Brat przeciw tobie, i choć obiecuje wiele, Choć ci łaskę przyrzeka, Wszystko to cherehele. Min. Byt.. 1, 151.

CHERLAĆ, aï, a, nijak, kontyn., CHERLEĆ, cje, nied., chorowitym być, ciągle, choć nie ciężko, chorować. Włod.

(ob. Charleć), Mitteln, immer Mttfltd) fcpit; Boss. iioxbo-paTb. Dziad ten, choć ustawicznie cherleje, jednak uporczywa dusza jego z zgrzybiałego ciała wyjść nie chce.

Teat. 4, b. 6. CHERLAK ob. Charlak.

CHERUB, a, m. Hebr. 2112, jeden z celniejszych aniołów, ber ©lierub. Bóg z tronu swego na Serafy patrzy i Cheruby. Przyb. Milt. 17. CHERUBICZNY, a, e, od cheruba. ©berubb*. Przyb. Milt. 105.

CHĘTKA, i, z. zdrbn. rzeczowa, chęć, eine Heute Sufi, etn Snftctien P ettM§; Boh. chautka ; Slov. chutka. Mam wielką chętkę ciebie dostać za żonę. Teat. 53, c. 17. Chęt

MemaTeMOCifc.

Dudz. 55. Obaczył zazdrość ścierw chlającą smoczy. Zebr. Oiv. 50. Chlał z świniami, ib. 556. Wy obłudnicy chłaniecie domy wdów. Sekl. Math. 25. (pożeracie). ‘CHŁAŃSKO, a, n. otchłań, miejsce pochłaniające, ber Slbgrunb, eut Ort, ber alles yerfć^Itntjt. Na szkutach tych prowadzą do Gdańska Poty cnych kmiotków, a raczej do Chłańska, Stamtąd ma pycha podżogę do zbytku Miasto pożytku. Klon. FI. Ii. 4. CHLASK! CHLAST! dźwięk ruszonego gąszczu ©crdufd), beit aufgcrufyrter @d)l«mtn §. Chlask, chlast, ehlaskanio , chlastanie, rzucenie się czego po gąszczu, błocie, berè .'peritmmerfen tm Sd;lmnnte twb ^otjje. {ob. Chlust)! CHLASKAĆ, CHLASTAĆ, ał, cblaszcze, inlrans. et transit, niedok., chlasnąć jedntl. 1. miotać po gąszczu jakim, tnt biefett 6d)lamme fyentm arbeiten, Ijcrum werfen, [o bafś eśi flatfct)t; ben aufrüpren. {ob. Chlustać). Koła nie zbyt rozłożyste bardziej, niż insze, chlastają błotem. Oss. Wyr. Chlastać sie zaitnk., walać się po gąszczu, że aż klaśnie, ftd) Ijmtttt meinen. Przeląkł się święty pustelnik, słysząc i widząc diabłów i potępieńców chlastających się w szumowinach smolnopłomiennych. Oss. Str. Chlastają się ryby. {ob. Pluskać). {Boh. chlastati, chlastawam; Carn. hlastâm * chłapać, żłopać). — 2. Chłastać co, schlastać co dok., szargać, poszargać, mit befdjntterett, befdjlumpern. Schlastał się w błocie, lub błotem. Oss. Wyr.

CHIMERYCZNY, a, e, CHIMERYCZNIE

przysłk., dziwaczny, kaprysowy, urojony, grtlleufćutgertfd), ephnärtfet), nnmberlid) : Ross. xHMeptmecKift, MemaTejibHbiH.

Chimeryczne to myśli, kiedy kto sobie w głowie niepodobne rzeczy ułoży. Zab. 12, 55. CHIMERYK, a, m.

CHIMERYCZEK, czka, m. zdrbn. dziwak, roiciel, kapry-śnik, śniarz, ein ©rtllenfanger.

n. p. błota, (cf. klask.)! ba3

ne

CHIMIA, ii, i. z Arabsk. nauka oddzielania ogniem złączo-przedlym substaneye. Kras. Zb. 1, 201. bie S|enńe, btc @d)eibefnnft. Chimia nie tylko przyrodzenie ciał czyni znajome; ale nadto naucza, jak ich do zażycia zdatnemi robić. Kluk. Kop. 1, 58. {disting. alchimia). CHIMI-CZNY, a, e, CHIMICZNIE przysłk., od chimii. cfyemifd).

CHIMIK, a, m. CH1MISTA, y, m. obierający się chimia, ber Gfietmfer.

sze

CHINA, y, z. CHINY liczb, mu., najdawniejsze i najludniej-cesarstwo Azyi. Dyk. G. ba3 ftalfertyunt (Sjjiua; Ross.

Kmaii, {ob. Kitajka). 2.) Medic. China, Ross. xhhb, drzewo rosnące obficie w Peru, którego "kora jest jednym z najsławniejszych lekarstw. Kluk. Dyk. 1, 151. bte (S^tlta* rtnbe, ©luna. CHIŃCZYK, CHINEŃĆZYK, a, m. z Chiny rodowity; ber ßfmtefer. Ross. Kmaeub. CHINKA, CHINEŃ-KA, i, z. rodowita z Chin, bte ßljtttcfcrtttrt. Ross. KimniKa.

Dzieło to mogłoby się zdawać za surowe innych narodów kobietom, oprócz Chinek. N. Pam. 18, 512. CHIŃSKI,

a, ie, CHIŃSKIE, po CHIŃSKU przysłk., od Chin, CHLASTAWA, y, ź. ziele, conyza, bte ®i'trrwttrj. Tr. — Boh. neftfd); Ross. KuTaficKM. CHIŃSZCZYZNA, CHIŃCZYZNA, wrbice , blechawec, blessnjk, rdesno. y, z. wszystko co po Chińsku, Chiński język, gust, spo- CHLEB, eba, m. CHLEBIK, a, m. zdrbn. CHLEBIGZEK, czka, sób, obyczaj, towar, ctntaS ŚlmteftfcfyeS, ba3 àd)tueftfd)e;    m, zdrbn., upieczona w piecu bryła mąki zaczynionej,

ß(itneftfd)c Spradte, ©efdpnacf,. (Sitten, Śaareit tt: f. tu. Widać    baS Srot, Snttdjen; Boh. chlćb, chljb, ehlebjćek; Slov.

tam było tafty, rąbki, gazy, Modne chińczyzny. Kniaź. Poez.    chleb; Sorab. 1. chleb, kleb, chlib; Sorab. 2. klćb,

2, 71. Chińszezyzna, porcelana Chińska. Teal. 48, b. 14.    klébk ; Iiosn. hljeb, hlib , kruh; Rag. hgljeb, hgljèbaz,

CHIRAGRA, y, i. z Greek, łamanie w ręku, ba$ (£()tmgra.    hgljebcich, hgljebina, kruh, krusejaz; Eccl.    Ross.

Ob. ‘Dna, denna choroba. Slavon. rukobolja. CHIBA-    x-iböb (» 2. zboże); (w inszych dyalektach słowo chlćb,

GRYCZNY, a, e, od chiragry, ßduragra*. CHIRAGRYK, a,    lub temu podobne, znaczy bochen; n. p. Carn. hlep,

m. CHIRÀGRYCZEK, czka, m. zdrbn., cierpiący chiragrę,    hlćb, hlębz, hlębzhek; Vind. hieb, hliebez, hlebez; Croat.

ber ©fttragrtft. CHIROMANCYA, yi, i. z Greek, wróżenie    chleb, czipôv; cf. Celt. tlaib; Germ. 8at£>, Setb, Saibel;

z rąk, btc ïïhïljrfagem) au3 ber #attb, btc .^aubbeitterep;    Lappon. leabe; Finn. leipa; Svec. lif; Lat. mcd. leibo,

Boh. rukohled, rukohledstwj, rukowidënj ; Ross. pyKO-    libo, libuin; Goth. hlaibs; Anglosax. hlaf; Angl. loaf;

BOiuiBeHie. CHIROMANCISTA, CHIRONOMANCISTA, y, m.    cf. G er. Mt, «eben, cf. Pol. żyto, życie.— Chlćb zaś

rekowieszcz, wróżek z reki, ber ©fitromattt, ber ^htttbbeitter,    w ogólności; Vind. Carn. Croat. Slavon. kruh, cf.

2ßal)rfagcr airô ber §aub; Boh. rukowid, rukohled; Ross. pyrKO-    krąg). Chlćb jest z mąki, wodą, kwasem, lub dro-

BO.mieÓHtiKT» ; Acc/. pyKOBpaatÓHTe.ib, pyitocMOTpine.ib. Chi-    żdżami isolą zaprawiony, a w piecach do tego przyzwoi-

romancista umie z rąk, z twarzy i z ułożenia ciała, przy-    tych upieczony. Kluk. Roił. 5, 262. Piekarz wie, iż

szłe rzeczy zgadywać. Roli. Kom. 111, 410. (cf. fizyo-    dobry chlćb z mąki, wody i drożdży piecze się. Torz.

nomista). Z ręki wróżyć, Ross. pyKOBO.imeócTBOBaTb.    Szk. 129. Zaczynić na chlćb, ciasto w dzieży rozbić.

CHLAG, ĆHŁAPAĆ czyn. nied., CHŁANAĆ, jedntl. pyskiem    Chlćb rozmaity, pszeniczny czyli pszenny, jęczmienny;

zachwytywać psim sposobem, żłopać, chłeptać, łeptać,    kwaszony, przasny. Karnk. Kat. 167. — Chlćb z ziarna

fdtlapbcrit tute eilt jputtb, fdjlantpent, Graec. Xântsiv, Gall.    zmełtego, z otrąb oczyszczony, przez ogień i wodę prze-

labber; Angl. lap; Boh. hltati, chlemtati, chlemcy, chlem-    szedł, i tak się piękny stał. Sk. Dz. 419. Gdy bez

rzecz

tam; Carn. fhlęmpam; Vmd. lopati, lekati ; Bosn. lokati,    wszelkiego przydania chlćb mianujemy, tedy jasna

kakoti pas lokce , (hlepati, hlipati = concupiscere\ Croat.    jest, że chlćb pszeniczny rozumiemy. Kuczk. Kat. 2,

hlepeti; hlepiti, laptati ; Sorab. l.wóptam* kosztuję).    411. Chlćb ci tak pszenny, jak żytni; ale przecie co

Ross. raoity, r.ioraio, JiOKtiyTb, JiOKaib, jioitaio, ioqy;    pszenny, to pszenny, (nad dobre jest lepsze). Chleby

Eccl. xaemraTH, xjenay, KOk.ith. {Ross. x.ieônyTb, xic-    nie tylko okrągłej, jako buły, ale i podługowatćj, albo

6aib* łyżka jeść, löffeln, x.iaivib, rum, gruz, x.iaMOCTHTb    inakszćj formy, według zwyczaju miast, rozmaite bywają,

namiotać bez ładu). Chłapa pies pomyje, źrze, połyka.    Pimin. Kam. 147. {ob. bochenek, kukiełka, kołacz).

42

Chleb pszeniczny z otrebiastéj grubej mąki, jakiego chłopi używają, zowią grysowym. Syr. 936. ze śrzedniej mąki pszenicznej, nie do czysta z otrąb wypytlowanéj, miejskim, abo kupieckim mianujemy, ib. Boss. Kymyps, ciiTHHHt. Biały chléb, bułka, Żemła, 2Betj$brot, Boss. cruôeH's. Ob. Strucla, kołacz, placek, podpłomyk, suchar , biszkokt. — Prov. Szkoda psu białego cbleba. Cn. Ad. 4139. (dobra w chomąto słoma, w kaftan bawełna; dobra psu mucha, Matyaszowi płotka. Nie mieć pereł przed świnie.) Burlesq. Chléb biały 06. Biały, biała płeć). -Chleb gruby. Budn. Ap. 37. ob. Borys. Chléb żółty; (ob. Baba, obartuch). Chléb owsiany; (Carn. ovsénâk). Chleby obliczności, wykładów, położenia, w Starym zakonie. Leop. Hebr. 9, 2. Eccl. npe-iowema x.tbów. Wielkonocny świecony chléb; (V'ind. mifnjak, velikonozhni kruh). Mały chlebik, chlebiczek, ein BrotdjCU, Boh. pokrautka; Boss. x;rBÓeL0E ; Sorab. 4. pokruta; Sorub. 2. pokschuta. W maluczkim piecyku pieką maluczkie chlebiczki. Sien. 529. Wiele cbleba macie? siedmioro. Seid. Math. 45. (wiele chlebów, chlebic, bochnów). Chléb cały, Boss. KOBpnra. W jednéj ręce chléb, a w drugiej kamień trzyma. Rys. Ad. 75. (nagroda i kara). On kamieniem na niego; ten zaś chlebem na tamtego ciskał. Oss. Wyr. (nieprzyjacielowi dobrze uczynił). Skiba, partyka, gleń chleba; Eccl.

C 11 L É B.

C H L É B.

241

BKjiBIST». Kromba chleba, grzanka chleba; przylepka; ośrzódka chleba, patrz, na swoich miejsc. chleb wypukły, pulchny, zakwitły, czerstwy, wypieczony, qu. v. Chléb domowy, £mitêbrot, oppos. kołacze, ciasto, i t. d. Prov. Dobry chléb, gdy kołacza nie masz. Cn. Ad. 483. Kto zemną chleba jeść nie chce; ja z nim i kołaczów nie będę. Rys. Ad. 30. Niech jem i chléb suchy, byle zarobiony. Alb. z W. 47. troden Brot. Prov. Slovac. Ani sucheho chleba nam ne podał. Pies jego cbleba samego nie będzie jadł. Falib. Dis. S. 2. 2. (pieszczony; cr tjU ntdjt troefen Brot, er will toa£ baju). Jedz chléb, nie spluskasz się. Cn. Ad. 347. (żyj skromnie, będziesz zdrów). O chlebie i wodzie, Bcp SBaffer Uttb Brot. Jak ten głupi, co to baje, Iż dość ku zdrowia wygodzie, Żyć o chlebie i o wodzie; Jestci u nas chléb i, woda, Ale na tern przestać szkoda. Kras. List. 2, 453. Ze dobrze myślić o chlebie i wodzie, Bajali niegdyś mędrcy zapalczywi. Kras. Mon. 44. — Chléb z masłem, Butterbrot. Tak to snadno, jak chléb z masłem zjeść. Oss. Wyr. (cf. smarownie). Już po chlebie z masłem. ib. (już po śniadaniu, ttad) betu Butterbrote, nad} betu grüfyftütfe). — Miły chléb, jak rzecz święta ma być uważana. Erazm. F. chléb święty. Cn. Th. 54. ba3 liebe Brot, bte Itebe ©otteśSgabe. Czemu chléb, kiedy z trafunku na ziemię upadnie, całujemy podniósłszy? bowiem chléb jest święty. Erazm. C. — Chléb vulgus appellat Stawinogą. Cn. Th. 744 et 784. Włosi chléb zowią panem (allu-zya do Polsk. pan). Dwór. D. 4. Moc żywienia i tuczenia ciała ludzkiego jest przyzwoita chlebu. Karnk. Kat. 482. Kaszka fraszka, jarzyna perzyna, chléb trawa, mięso potrawa. Haur. Sk. 507. {Prov. Groot. Jajcze od jedne vure, kruh od jednoga dneva, priatei od trideszet lét, jessu tri dobre dugovanya). W kraju tym mają chléb

lepszy, niż chléb, żelazo twardsze nad żelazo. Boter. 85. (najwyborniejszy chléb). Chléb z solą, bez masła, suchy, Brot mit @al$. Chléb z solą, byle z dobra wrolą. Źegl. Ad. 28. ©alj unb 23rot unb ein freunbltd) ©efttf;t, flehen für ba§ befte ©ertd)t. Slovac. chleb ze solu, z dobru wolu. Chléb z solą znak i hasło zgody. Erazm. C. Arabowie rozbójnicy, na znak przysięgi chléb z solą jedzą. Warg. Radź. 148. Starzy poganie na znak pokoju, chleba i soli podawali temu, któremu życzliwe serce pokazać chcieli. Sk. Kaz. N. 392. Pskowczanie, obaczy-wszy, iż się Moskalom oprzeć nie mogą, każdy stół swój przed dom wyniósłszy i pięknie przykrywszy, chleba i i soli na nim położyli ; abowiem w Moskwie chlebem łaska, a solą miłość się znamionuje. Wyszli tedy przeciwko kniaziowi i pokornie go na chléb i na sól prosili, sami się pod moc jego poddając. Gwagn. 539. Rozpaczający obywatele, nie szablami, ale chlebem i solą witać będą nieprzyjaciela. Swad. 4, 430. Polacy mówią, że chlebem i solą przyjaźń łowią i ludzi niewolą. Jabi. Ez. 455. (papką i czapką). Boss. xM>óoco.ib gościnny; xai-óocojbCTBO gościnność. Panis amicitiae symbolum : proszę cię na chléb, jadłem u niego chléb : dicta haec prae-dones Russici religiöse usurpant et intaetos relinqnunt eos, apud quos panem comederant. Cn. Ad. 60. — §. W ogól-niejszém znaczeniu, chléb znaczy często cokolwiek do żywności i zachowania cielesnego potrzebne, bądź chléb, bądź mięso, bądź ryby, bądź co inszego. Karnk. Kat. 425. in weiterer Bebeutung, Brot, Sprung, Unterhalt. Chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj. Bibl. Gd. Math. 6, 44. t. j. dodawaj nam rzeczy wszystkich życiu potrzebnych. Kat. Gd. 50. Kucz. Kat. 5, 364 et 359. Lecz przez chléb nie ma być rozumiana wielka i wytworna pokarmu i odzienia obfitość ; lecz tylko prosta i potrzebna. ib. 3, 562. — W szczególności: chléb, stół, pokarm, obiad, jedzenie, £ifd), SJUttagśbrot, Slbenbbrot, (Sffen. (Ross. ółitl y noro Ha x.nsôax'L * stołować się u niego). Kiedy prosił na obiad, nigdy inaczej nie mawiał, jeno proszę na chléb. Fal. Bis. M. 2. (er bat tfut auf eilte ©itppe). Prosił go na chléb z sobą i co bóg dał w domu. Paszk. Dz. 44. Proszę cię na chléb, mówią Polacy, kiedy jeden drugiego na obiad prosi. Dambr. 228. — (Chléb żałobny, żałosny, oh. Stypa, uczta pogrzebowa). Do. domu swojego wezwał go na chléb. Odym. Św. Y.

3. b. Wszedł w dom jego, aby pożywał chleba. Kucz. Kat. 3, 562. Głodnemu chléb na myśli. Teat. 42, 67. (myśli tylko o tém, czego żąda). Kniaź prawie wszystkę szlachtę chlebem był zhołdował, iż się przy nim jedząc i pijąc wszyscy bawili. Stryjk. 307. (częstowaniem, Tracttreu, guteś Betoirtlten). — §. Chléb, sposób do życia, sustentacya, utrzymywanie się, majątek, Sebettêunterfyalt, Unterbau, Brot, 2luéfonnneu, §abe, Vermögen. Panowie, co na chléb nie robią, azali im na próżnowanie chléb dano? Skar. Kaz. 469. Kmiotek na chléb orze. Jak. Baj. 47. Z zacnej familii idąc, snadnie do promocyi, i do chleba przychodzą. Falib. Dis. P. 3. do chleba hojnego przychodzą ib. G. 3. Do sztuki chleba komu dopomódz. Haur. Sk. 308. (Slovac. polożil som mu chleb do ruk;

Słownik Lindego wyd. f. Tom !•

Chlćb ma

dal sorti mu chleba do ruk). Niech Wc Pana bóg broni, dałbyś sobie chleba. Teat. 28, A. 4. (straciłbyś swoje sustentacyą). Teraz mnichom i zakonnikom chlćb odjęli. Birk. Ex. 33. Kupcy skarżą się na żydów, że im chlćb odbierają. Pum. 85, 1, G84. Musimy z pracą w pocie czół naszych chlćb wyrabiać. Karuk. Kał. 422. Chlćb się nie rodzi. Oss. Wyr. (nic bez pracy. Bez prace nie będą kołace). Święty Paweł’ sobie i drugim chlćb wyrabiał. Sk. Dz. 38. Nie zajrzeć ziemskim bożkom doczesnego nieba, Bylebym był spokojnym i miał z gębę chleba. Zab. 11, 396. Nar. (najpotrzebniejszą sustentacyą, b«ô nötljtgfte 2Iuêfotmneu, »on ber $flttb tltS    Nie zabraknie mu chleba. Oss. Wyr.

(ma dosyć; nie zubożeje). U wdowy chlćb gotowy. Teat.

24. b, 44. (majątek, grosze). Którzy chlćb gotowy mają, ci pożytecznie się zabawić mogą robotą. Sk. Dz. 38. Dla chleba, nie dla nieba chce być księdzem. Opal. Sat. 135. (non propter Jesum, sed propter esum). Głodny ci zięć powie: złe mięso bez chleba. Pot. Arg. 817./"dziewka bez posagu, ftteifd) ol/ite 23rot, eut SMbdjeit ofme Sraub fdjafc ; sine Bacho et Cerere friget Venus). Ta bywszy jedynaczką, miała chlćb do mięsa, Powabne te oboje w żonach intéressa. Pot. Bocz. 183. Za chlebem ludzie idą. Stryjk. 307. Cn. Ad. 1294. (interes ludzi ciągnie). Po chlebie idzie pochlebstwo. Dwór. E. 3. Pochlebca ciało swe puści po chlebie. Pot. Jow. 09. Idę ja za chlebem, za żołdem, za obrywką, kto dał, ten dał, by jeno dał. Birk. Ex. H. 2. Chlebem gnuśne pospólstwo panowie trzymają, O głodzie przeciw władzy częstokroć wierzgają. Bardz. Luk. 30. Starać się dziś o przyjaźń, mam to za próżnicę, Chlćb a grosz pobratają z pany i woźnice. Jag. Gr. B. 3. Chlćb najmocniej wiąże. Zegl. Ad. 28. Jest dobrych gospodarzów zdanie, starać się za chleba o chleb. Teat. 22. b, 80, (zawczasu obmyślić przyszłość). Nic po chlebie, kiedy brak zębów. Oss. Wyr. (w późnej starości przyjść do czego, kiedy używać nie można). Łatwiej się jest bez zębów obejść, niż bez chleba. Teat. 45. b, 22. Kto dał zęby, ten da i chlćb. Rys. Ad. 25. (bóg nie opuści, kto się nań spuści). Miej ty nadzieję w ‘bodzie, (w bogu), a chlćb przecie w wozie. Jag. Gr. B. 2. (bogu ufaj, a ręki przykładaj). Chleba żebrać, żyć o żebranym chlebie, żebrakiem być, dziadem , żyć z miłosierdzia, 23rot betteln, ein Settier fetpt. Jeść czyj chlćb, być na czyim chlebie, od niego się żywić, non jentanb 23rot fiabeit, ooit tljnt leben, non tlmt feilten Unterhalt Ijaben. Kto je chlćb pański, powinien być wierny i życzliwy. Kłok. Tur. 20. Kto czyj chlćb je, tego piosnkę śpiewa. Oss. Wyr. (na czyim wózku siedzi, tego piosnkę śpiewa). Nie z jednego pieca chlćb jadł. Wlsk. (bywalec). Dzieci nieodprawione są jeszcze na ojcowskim chlebie; odprawione zaś już są na swoim chlebie. Sax. Tyt. 29. Księga ta z rozkazania Waść Mości przy chlebie W. M. jest napisana. Boter. 3. Tamem i za chlćb Jego Mości podziękował. Sak. Persp. B. 2. b. (za służbę, za urząd). Chlebem komu gębę zatkać). Mat. z Pod. B. 4. (datkiem go przywieść do milczenia). Tak⁻ go wytrząsali, iż nic został i przy skórze chleba.

Alb. n. W. 5. (cały majątek stracił). — Chlćb, byt dobry, majątek, bogactwo, śBrot, Vermögen, @ut, Śetdjtlmnt.

rogi. Lub. Roz. 42. Nie łacno człowiek szczęście znosi; zkąd Polska przypowieść: chlćb ma rogi, rozbodzie, t. j. swawolnych czyni. Pctr. Et. 268. ©ut rnadit Uebermtttb ; ber £>aber fttd)t baS $ferb.— §. Chlćb łaskawy, emerytura, ©nabenbrot, ©nabengepalt, ©merttnr. Professorom po dwudziestu leciech ciągłej pracy, chlćb łaskawy jest upewniony. Dy ar. Gr. 160. — §. Chlćb wysłużony, fóntgltd)e ïûfclpter, btc nml;I»erbtenten SMitnent al§ Seloljttung pr Ścrbeffcrmtg tpreö Unterhalts ertpeüt uutr= bett. Pod Zygmuntem III oddano szafunek pewnych dóbr królowi, pod tytułem: nadgradzanie zasłużonych, zkąd chlebem wysłużonym, panis bene merentium, są nazwane. Skrzet. P. P. 1, 215. (oh. Królewsczyzna). Poszły królewsczyzny, zamki na chlćb zasłużony, a bardziej próżnujący, mało dobru pospolitemu użyteczny. Nar. Hst. 2, 88. cf. Ross. KopM.ienie. — §. Chleby zimowe, hyberna, ©olbateubrote, $rote, bte ben ©olbaten, tn ben SBmterąuarttercn, uon ben ©utern nnb ©tfibteu, alS eine Abgabe, geretept, nnb fpdterptn tn ©elbe abgefnprt ront* ben; eine ^riegSftener. Uwalniamy te dobra od ciężaru chleba zimowego, hyberny, konsystencyi i stacyi. Vol. Leg. 5, 262. Uwolnienie dóbr szlacheckich od stanowisk, konsystencyj, chlebów, stacyj i wszystkich żołnierskich exakcyj. Vol. Leg. 5, 262. Nie dziw, że nie są w chorągwiach komputy, Zwłaszcza na takie chlebów dystrybuty. Jabł. Buk. C. 4. b. Zamieniono te chleby zimowe na pieniądze z dymów. Vol. Leg. 5, 618. Stąd się objaśnia następujące: jeśliby gdziekolwiek w dobrach dziedzicznych żołnierze brali chleby pieniężne... Vol. Leg. 5, 553. — Metonym. zimowe chleby, zimowe leżyska, kwatery, btc SBtntcrgnarttcre. Na chichach niech się sprawują cicho, Ztamtąd najcięższe do skarg na nich licho. Jabł. Buk. U. — Pójdą na zimowe chleby. ib. J. 4. — §. Chlćb, sposób, którym na chlćb zarabiają, sposób życia, professya, rzemiosło, SBrot, ©enterbe, Sebeirôart, tpanbiuerf; Boh. obżiwa. Szukać na koniu żołnierskiego chleba. Lib. Hor. 93. Żołnierska służba jest to lekki chlćb i kęs luby. Pilch. Sen. list. 290. Z młodości na rycerskim chlebie w cudzych ziemiach żył. Papr. Gn.

100. Wielu z tćj familii na chlebie rycerskim bywało. Papr. Ryc. 318. Nieświadomy chleba żołnierskiego. Warg. Cez. 25. Chlćb żołnierski za chlćb rolników i ora-czów frymarczą. ib. 140. Już i żołnierskiego, i dworskiego, i gospodarskiego i kupieckiego kosztowałem chleba , a żaden mi się nie podoba. Boh. Kom. 1, 9. Udał się na lekki chlćb, chwycił się lekkiego zarobku, bawieniem drugich krotochwilnie. Cn. Ad. 533. er treibt eilt letefyteś ©ewerbe; er fucbt fein 23rot auf eine letcpte 2lrt ju Mommeit. — 2. Personif. metonym. próżny chlćb, próżna strawa, darmojad, darmostój, próżniak, etlt Uttttüjjcr 33rot* effet. Miasto wojska niepotrzebnych chlebów, potrzebnych a godnych, słusznych, poczet chowali. Sekl. 109. Próżny chlćb, pasorzyt, wszędybyf. Mącz. Nic zacnego nie pomyśli pan młody, próżny^ chlćb i ciężar ziemi. Birk. Ex. 30. — 3. Botan. chlćb Świętego Jana ziele, ob.

CHLEBIĆ-CHLEBO.

CHLEBOKR - CHLEW.

243

Słodkie strącze. Świni chléb ob. Świni. — CHLEBIC intrans. nied., pochlebiać, fd)î1tet$eltt. Namby tak potrzeba nie chlebić nikomu, Byłoby mniej na Papr. Kat. F. 2. (cf. schlebiać). (Eccl. yx.TB6HTH karmić, nakarmić). CHLEB1CA, y, i. bochen cbleba, eilt SaiB 33rot, eilt 33rot. Położę przed cię chlebicę cbleba, abyś jedząc wzmógł. 3. Leop. 4. Reg. 28, 22. (sztukę cbleba. 3. Leop.). Niosła trzy chlebice cbleba. Leop. 4. Reg. 40, 3. (bochny cbleba. Bibl. Gd.) Ezop. 24. ‘CHLEBIE, ia, n. zbiorowo (cf. kamienie, n.> gromada kamieni), gromada, kupa chlebów, 93rote, collect. Z jagód bzowych naczynie jakoby chlebie i w piec wsadzić. Cresc. 558. CHLEBNICA, y, z. Slov. chlebnica, szafa do cbleba, eilt Srotfdjranf ; Boh. chlebnik, Vind. krushniza, krusbna sa-graja. (Boh. chlebnice komora chlebna; Sorab. 4. kle-bnik; Ross. x^TBÖerniaa, xj-ëôhh piekarnia; Vind. hle-bnizza; Garn. blebnćza).— (Floss. xjfBÔHHita, piekarka).— CHLEBNIK, a, m. piekarz chlebowy, ber Srotbrtcfer, Jloss. X;1b6hhk'l; Eccl. xji®6opo6%, (Ross. x.i’BÖeHHiiK’B ciastowy piekarz; xjrsöeHtioe ciasta), Boh. chlebna?. (Ross. xjtë-óonamemi rolnik). CHLEBNY, a, e, na cblćb, od cbleba, 23rot *, Jlttlt iBrot, nom 23rot. (Boh. chlebnj, chlebny; Ross. XJTB0HL1M, xiBÔeHHUH; Staroń, krusbni). Chlebna ofiara. Hul. Ow. 59. Przy dworach mieszają żyto z stokłosą, a tak to mianują poślednym, abo chlebnym zbożem. Haur. Sk. 36. §. Chlebny, w chléb bogaty, żyzny,brotretd). Kraje* mniej chlebne tylko zyskują z przemysłu i z pracy. Pam. 83, 590. oh. Bezchlebny. ‘CHLEBOCHWALSTWO, a, n. czczenie chleba, btc Srotöereltrunfl, Srotanbetung. Artolatńa chle-hochwalstwo, inolatria winochwalstwo. Sak. IJersp. 43. Mszą z kościołów wyrzucił, jako matkę jawnego chlebo-chwalstwa. Zygr. Pap. 206. CHLEBODAWCA, y, m. chleba dający (Ross. xjTBÔo^ap’B szafarz klasztorny), ber 23rob geber, (Ernährer, (33rotfyerr). Kmieć chlebodawca. Nar. Dz. 2, 498. Chłopi nasi chlebodawcy; oni grzebią dla nas w ziemi. Fjeszcz. Gl. 400. Obfitemu temu i hojnemu chlebodawcy, nie nowina była w domu swym pany swTe króle Polskie na swym chlebie miewać. Falib. Dis. J. 2. — Iron. Chlebodawca wielki; nie żałuje nikomu chleba. Cn. Ad. 269. (u niego chléb a cblćb; kasza a kasza; skąpice, liczy— krupa). §. Ogólniej: dobroczyńca, dobrodziej, ber SBofjb tbäter, ttnterftüjjer. Był on wszystkich chudych pachołków ojciec prawy i hojny chlebodawca. Paproć. Ilyc. 545. Chlebodawca ten wielki przez ludzkość swoje od wszystkich był miłowany. Warg. Wal. 443. Pilecki był człowiek zacnego rodu, ktemu chlebodawca wielki. Biel. Kr. 206. Czczono go, jako chlebodawcę. Dwór. E. 3. (ob. Chlcbojad, ehfebojedzca), CHLEBODAWCZY, a, e, od chlebodawcy, chleba dający, brotgebeitb. Chlebodawcza Ceres; bo ją mają nie tylko za wynalazcę zbóż, ale i dawce ich i stworzycielke. Otiu. Ow. 208. CHLEBODAWCZYM, z. bte Srotgcbermn. — CHLEBOJAD, a, m. CHLEBOJEDZCA, CHLEBOJEJCA, y, w. 4. chléb czyj

344. b. Czeladkaśmy bożka i chlebojedzcy domowi i dzieci jego. Sk. liaz. 447. Będą mówić dobrodzieje swo-świecie od łotrów gomonu. im chlebojedzcom, wy, którymyśmy dobrze czynili, nas

Kluk. Dyk. 3, 82. ber CHLEBURAD, a, e, rad chlebu,

oszukali. Sk. Kaz. 587. — 2. Chlebojad, chleba dużo i rad jadający, etn ftnrîer ïkoteffer, — 3. Darmojad, pasi-brzuch, ein greffer, unnützer Śroteffer, Ross. xitôoto. — II. Hist. nal. chlebojad, dermestus paniceus, chrząszczyk maleńki, w chlebie sie często najdujacy. Kluk. Zw. 4, 355. Ład. FI. N. 23. CHLEBOKRADZCA, y, m. złodziej chlebowy, prop. et transi, ber 33retbteb. Si kiesz. 29. CHLEBOKRADZKI, a, ie, brotbtebtffy ib. CHLEBOŁAMA-NIE, ia, n. łamanie chleba wt starym zakonie, bfl$ 23rot* Dred)en, Ross. xihôoiOMJieHie. ‘CHLEBOPIEK, a, m. piekarz od chleba, ber 33rotMćfer, Ross. xjrbôoneneu’L. CHLE-BOPRZEDAWCA, y, m. przekupień chlebow'y, ber 53rob Derflafer, SBrotft&er, Ross. x.Tfe6onpo4aBeneB. CHLEBORÓB, a, m. robiący na chléb, ein Srotnerbtener, 23roterjeuger. Slrbeiter ItntÖ 33rot. Najezdnik mocny został panem i dziedzicem; tubylec poddanym i chleborobem, to jest, chłopem. Nar. Ust. 7, 72. CHLEBOROBNY, a, e, wyrabiający chléb, ttrnê Srot arbettenb, brotnerbtenenb, broterjengenb. Uprawia swe role cbleborobne chłopstwo. Nar. Dz. 1, 9. CHLEBORODNY, a, e, chléb czyli zboże rodzący, brrfjett* genb, brotgcbeitb, Ross. x.rfe6opo4HbiH. Chleborodne lato. Ryb. Gęśl. C. 4. Pola chleborodne. Dmoch. Szt. R. 43. CHLEBOSTRAW, a, m. strawiający chléb darmo, darmojad, cały na tém żeby jadł, etn uttnüfer Sroteffer, fruges consumere natus. CHLEBOTWORNY, a, e, stwarzający chléb, broterfe^affenb. Chlebotworna Ceres. Nar. Dz. 2,

19. CHLEBOWY, a, e, do chleba należący, 5Brot «. (Boh. chlebowy; Sorab. i. klebné; Ross. x.tLöhmm; Vtnd. kru-shen). Chlebowy kosz; Vind. flamniza, krufhen korpizh, krufhna pleteniza, platizh ; Slovac. chlebowy koss. Piec chlebowy. Switk. Bud. 295, ber Sacfofeit. (Vind. pezhniza). W Sakramencie chlebowa natura odmienia się wr ciało Chrystusowe. Sk. Żyw. 2, 403. $. Chlebowy, z chleba, »DU 33rot. My chlebowego Krystusa nie mamy. Zrn. FJost. 209. Ofiara zbożna abo chlebowa, i. Leop. Levit. 2, 4. — $. Chlebowy żołnierz, dla chleba tylko, dla ćwierci, dla żołdu służący, etn Srotfolbat, bem eë blo^ um ben @olb ge^t. Chlebowego żołnierze werbunku. Pot. Zac. 162. Chlebowy rycerz lwią skórę wdział na siebie przed Dy-ogienesem, który mu powiedział; a długoż temu klejnotowi dzielności, wstyd będziesz czynił? Budn. Ap. 59. (ob. Bochenkoww). $. FFist. Nat: Chlebowe drzewo, sito-dium, drzewo Indyjskie, którego owoc w tamtych stronach zastępuje miejsce chleba.

3>nbtantfd)c Srotbaum.

chciwy na chléb, dla chleba wszystko czyniący, pasi-brzuch, patrzący skąd się dymi, brotfmngrtg, brotgtertg. Mon. 75, 588. Przy si Chleburad, sera nie odrzuci, (nie rozgniewa się, byś mu dał i więcej. 0 więcej mu chodzi, więcej pragnie, niż to o co prosi). Oss. Wyr. jedzący, ber jentmtbe3 23rct ffit. Krzyżacy chlebojedzcy i CHŁEPTAĆ ob. Łeptać. opiekalnicy Polscy. Krom, 317. Jego cblebojedzca, jego CHLEW, u, m. CHLEWIK, a, m. zdrobn, komorka na by-zwolennik miał go wydać. Wrób. 125. Jesteśmy tu    dieta, szczególniej na świnie, ber S?tel;ffnff, £)d)fenftaE,

gośćmi naszego pana i chlebojejcami jego. Zrn. Post. 2,    bcfóltberś ber ©cfuncfneftaU, ber ^óbeit. Boh. chljw, chlew,

chljwek, chljwecek ; Slovae. chléw, chléwek; Vind. hlieu,    412. Fig. Miasto rozkoszy niesmaki chłypa. Zab. 13, 163. -

hliu; Carn. hiev, Sorab. 1. klev, klow, skotnicża; Sc-    g. 2. Chlipać, łkać, jęki połykać, szlochać, Ross. xjih-

rab. 2. klew, chlew («owczarnia); Croat. hiev («stajnia    naît, roetltenb feufjeit, fdjludjjeit. Jęczał, wzdychał i chli-

na rogacizne); hleu, pojata, stała szvinszka, Ross. x.UÜb'E,    pał. Jabl Tel. 518. Ścisnął go i chlipając rzekł sła-

X.i'bßOK'B, MtßL, (Eccl.    dornuncula, Graec. xaXvßrj, bo... ib. 240. Jabl. Ez. 194. Chlipanie, szlochanie,

cf. chałupa, Lat. caula, Heb)'. yh'D kelub « cavea ; Hebr.    szlochy, jęki, ©cufjer, ©c^luĄljer, üerOtffeneê Seinen. Pła-

kulah « aequat clausit, Graec. -Asia), Lat. claudo). Świ-    czem, chlipaniem duszą się i dławią. Jabl. Tel. 48. Tak

ni chlew. Switk. Dud. 75. ber @cf)n>etneftatt, ber ŚnuftaH,    rzewno płakał, iż chlipania i wzdychania za drzwiami

ber ©ttufobeit; Croat. kotecz, szvinschak; Slavon. svinjac;    słyszane były. Wys. Al. 61.

Sorab. 2. koba; Vind. fvinski klieu, fvinak, fvinski hleuz, Pochodź, dochlipad, nachlipad się, odchlipac, pochli-fvinjak; Carn. fvinâk; Ross. cmiHapiia; Eccl. Bcnpapim.    pac, przechlipad, przychlipad, rozchlipad, uchlipad, wy-

Prosięta z maciorą w osobnym trzeba chlewiku warować.    chlipać, zachlipać, schlipad.

Haur. Sk. 80. Chlewy dla krów. świtk. Rud. 448. CHLISNAĆ oh. Chłysnąć.

do łowienia ptactwa. Uczyń budkę małą dla nocnego stawiania, od kloby na sążeń abo na dziesięć. Myśl. ptasz. D. 2. Kloba ma być żelazna abo drewniana na moc. ib. G. 2. — 2] Aczci ptak nie wiedzieć kędy on nie siedzie, Przed się temu czas przyjdzie, że u chłoba będzie. Kmit. Spit. G. 3.

stajnie, 3M)ftćil(e; Rosn. tor od krava i volova, obor (ob. *CHŁ0B, a, rn. [KLOBA, y, z. z niem. ber Kloben, narząd Wołownia, obora). Ross. KopOBHHKt. Chlewy owcze.

Leop. 1. Reg. 24, 4. @d)afji(tüc, owczarnie, Vind. ou-zhji hlieu, ouzhjak, ouzhjarifhe; Ro$s. OBeniu xj1>bb.

Przyciągnął ku chlewom owczym. 1. Leop. 1. Reg. 24,

4. Chlew kozi, Eccl. K03apim; ber B^genftaK. Chlewik albo komorka dla gęsi. flaur. Sk. 125. ber (Mnfeftad;

ciepła i zimna, śrzodek między niemi, często jedno znaczy co powietrze chłodne, lub cień chłód sprawujący, bte ^ut;le, brt3 $uljle, bte ©cfyattenfulłle, ber ©djatten. Boh. chlad, chlódck; Slovae. chladno, chladek; Sorab. 1. klotk, kwódk, schcżien; Sorab. 2. chlotk« cień; Vind. et Garn. hlad («aura, chłód); Rag. hlad, hlâdak ; Croat. hlad; Boss. xoio^OKt, saxojOA'b, (cf. lod); Eccl. xia^OTa. Wyjechał do ogrodu pod wieczorne chłody. Tward. Wl. 147. (gdy się ochłodziło, attend, numer, plural. gegen bte SIDenbîüpIe). Chłodem, chłodkiem, adver-bialiter pod czas chłodu, za chłodu, po chłodzie, w chłodzie, w cieniu; Vind. sa hladu, per hladnem, ttlt butylen, tt?enn3 fu(ll tft, tm ©cfjatten. Chłodkiem na trawie z przyjacielem wiernym, Starym się wesół zasilasz Falernern. Hor. 1,201. W chłodzie, na chłodzie, w cieniu chłodnym, tnt Svöljlen, tnt ©djatten. Komuż milej kiedy czas zbiezał upłyn-ny, Jako gdy leżąc w chłodku łyk;t^ soczek winny! Zab. 1. 188. Nar. Lecie rad siadam w chłodzie. Budn. Cyc. Star. 25. Naczynie na chłodzie postawić. Kluk. Kop. 1, 122. Szkodzi chłód pod jałowcem, szkodzą zbożom chłody, Już późno, idźcie trzody, idźcie do gospody, Nag. Wirg. 527. Snadnie chłodu. Rej. Wiz. 79 b. ('nie trzeba mu czekać kanikuły, eś rappelt bep tljnt attd) aujkr ben $uitb3tagen, aud) tncmtS fit^l tft). transi. Kiedy nawet już jarzyny podrosną, jeszcze raz bronować można, póki sobie, jak mówią, chłodu nie uczynią. Kluk. Rośl. 3, 208. (cienia swojćm liściem, bt3 c3 (u ijod) auffd)tejjt, baB eS ftd) felbft ©djatten mact)t). - In pejor. part. o chłodzie, chłodno, zimno,, nieciepło, ubogo, biednie, füfjl, îa^l, arntfeeltg, elenb. Gdyby się zawsze słusznością miarkować, przyszłoby podobno żyć o chłodzie i o głodzie. Teat. 12, 8.— §. Botan. Zajęczy chłodek, liieracium minus, ^afettftraud;; niektórzy to ziele zowia domkiem zajacowym , a drudzy zajęczym zielem. Sien.⁴129. CHŁODNE ob. CHŁODNY. — CHŁODNĄĆ. nijak, jedntl., CHŁODNIEĆ nied., stać się chłodnym, sty-

(Vind. gofinjak, gofinji hlieu). Chlewy gęsie. Kluk. Źu>. CHŁÓD, u, m. CIIŁODEK, dka, m. zdrbn., umiarkowanie 2, 151. Chlewy na kaczki takie się stawiają, jakie na gęsi. ib. 165. Chlew zimowy, stajnia ciepła; Ross. Mtiie-hhkb, (cf. mech). (Vind. hlieu, hleu, fhtala; vhlieviti, v’ hlieu postaviti, vfhtalati, etnftaKcn; hlievati, fhtaluvati, v’ hlievi stanuvati, tnt ©talie ftefyen). Bydło większe, konie, woły, krowy, nie w chlewach, lecz w stajniach się trzymają. — Przysl. Staroście z chlewka, wojewodzie z piekarni. Rys. Ad. 65. (tak temu dać, jak tamtemu, i ten bierze, i tarnten)./. Do chlewa z takim obyczajem!

(między świnie!) CHLEW1ARNIA, i, z. chlewy, miejsce chlewów i co zawierają, bte ÜÜobCtt, ber £'0l<eitpla|. Upadek inwentarza owczarni, chlewiarni, ciągnie za sobą zgubę rolnictwa. N. Pam. 14. CHLEWIABZ, a, m. dozorca chlewów. Włod. ber śłobcmMrter, ber Steljftallauf« fe^cr. CHLEWIARKA, i, i. dozorczyni chlewów, bte ÜÜ0« bemwartenmt. CHLEWNY, CHLEWOWY, a, e, od chlewa , SHobctt *, ©attfoftett «. Chlewne bydło abo świnie.

Haur. Sk. 9. Chelwny nawóz. Haur. Ek. 41.

CHLIP! odgłos, dźwięk chlipania, fcfylttrf! ber Saut, bcti matt bet)!« ©d)lurfen fyiirt. Przyszedł do źrzódła; chlip chlip wody. Oss. Wyr. (ob. Łyk łyk). CHLIPIĆ czyn. nied.,

przyjdzie szaleć, czasem i po

mu

CHLIPNĄĆ, CHŁYPNAĆ jedntl. CHLIPAĆ, CHŁYPAĆ cont., ciekłego co w siebie brać, czerpać ustami napój abo wodę, fcfylürfeit, (ob. Chłeptać, łeptać, cf. chłapać);

(Ross. cxjieónjTfc, yxjeÔHjTt, BCx,iniwyTB, BCXJHnuBaTL;

Ross. xirniKift słaby, o naczyniach i o zdrowiu ; Ross. noxjieÔKa, polewka; Boh. chlipeti lascivum esse; chlipiti, spuścić, upuścić ; Carn. hlepim appeto ; liptam anhelo; Bosn. hlepati, hlipati concupiscere ; hlipnost cupiditas. —- Rag. pohlepan avidus, pohlepa aviditas). Poszło jagniątko chlipać sobie wodę. Zab. 43, 275. Tręb. Pachołek znosząc ze stołu, Chlipnąl z półmiska cokolwiek rosołu. Zab. 8,

322. Ryba w morzu skrzelą wodę chlupnie. Pot. Arg.

557. Chłodzą się, chlipiąc wodę chciwemi języki. Dmoch.

II. 2, 101. Pokaźeli się garść brzydkiego kału, Zapo-mnią wszyscy obozu i straży, a chłypać biega. Chrośc.

CHŁODNI KARZ - CHŁODZIĆ 245

CHŁODNIK.

gnać, füljl tnerben, Boh. chladnauti. Niech chłodnie polewka, tym czasem list napisze. Oss. Wyr. CHŁODNICA, y, z. CHŁODNIK, a, m. CHŁODNICZEK, czka, m. zdrob., miejsce chłodne, gdzie się chłodzą. Macz. eilt füljler Ort. Chłodnik, pomieszkanie letne, aestiva. Macz. bte ©Oltt* ntcrn)o(mtmg, ber ©oinmeraufeitthalt. Chłodnica, miejsce gdzie się chłodzą, frigidaria colla. Mącz. (ob. Lodownia). (Ross. xoi04HHK'b * piwnica ; Bosn. hladenaę < studnia, (cf. studzić), Boh. chladnice, Garn. hladilnćza; Vind. hladitna pofoda, hladiuni fod; Croat. hladilniza; Bag. hladióniza; Bal. hladionicza * naczynie od chłodzenia, ÜHtlilfßjü). — §. Szczególniej chłodnica, chłodnik, altanka, miejsce na otwartćm powietrzu, w ogrodach, zasłonięte, czy to liściem, czy budowaniem, czyli też płócienną lub inną zasłoną, ein ŚHiltlungSort im gretten, ^ gattb, ober 0tein, ober trie ettt 3Ht oon Setmraitb. Chłodnik pleciony z ziół, roszczck, drzewek. Cn. Th. eilte Srtube, eilte ©omnterlaube, ©artcnlaubc, (Slov. chladek; Sorab 1. kwod-kowna, zpletżencża; Sorab. 2. löbina, lobe; Boh. beseda, besÿdka, (ob. Biesiada), laubj, laub; Vind. braida, listna hutiza, veinik, lietenza, poletna hishiza, vefelitna hishi— za; Carn. brajda, lustovfh, sclenya, vésha; Croat. bray-da, luczen , cherdak; Slavon. sinnica; Bosn. plandiscte, gaj za stat u hladu, odriną). Tam chłodnik przeplatany klonem gałezistym. Zbił. Zyw. A. 2. Chłodnik z cienistych drzew zrobiony, których gałęzie jedne z drugiemi poplecione gęsto go okraszały. Mon. 69, 505. W cia -snym gdy chłodniczku siędę, pić tam będę. Lib. Bor. 40. Wejście w on wdzięczny chłodnik zasadzone krzywo kryły drzewa. Pot. Arg. 211. Tam uczynił sobie chłodnik i siedział pod nim w cieniu. 1. Leop. Joan. 4,

5. — Chłodnik, chłodnica, ulica cienista chłód dająca, allea, szpaler, ettt 0d)atteitgang, ein Saubeitgattg. Chłodnice z wina albo przechadzki, jakoby zasklepione. Cresc. 320. Z winnego drzewa przyprawiają sobie chłodnice, albo przechodniki nad ścieżkami, tak, iż od dołu macice prosto puszczają na żerdziach poprzecznych, wierzchy jednej ku drugiej przychylając, tak iż gdy się zejdą latorośle, a liście się też złączy jedno z drugim, tedy pod onym będzie chłodne siedzenie, albo przechodzenie. Cresc. 293. Macice winne na chłodniki, albo przechadzki rozpinają. Cresc. 317. Chłodnica lub chędoga przechadzka ku ochłodzie pańskiej przy parkanie, albo przy wale, między drzewy stojącym, ib. 25. — Chłodnik skle-pisty z kamienia, z cegły, albo podziemny sklep. Cn. Th. ettt gemauerte gewölbtes ©artcnliauS, ein ©artengewölbe unter ber fêrbc.— Chłodnik, namiot, ettt 3ćlt* Prowadzony był mistrz ku wielkiemu chłodnikowi, który był na jego hołdowanie chedogo nagotowany, wr którym król na miejscu wyniosłym siedział. Biel. Kr. 550. — Chłodnik, szopa, pod którą senatorowie, ber 0d;oppctt, tt)0> runter bte ©cnatoren faßen. Ufce się ku chłodnikowi ściągają; podobno ten rokosz krwią się obleje. Gorn. Wl. U. 3. — Chłodnik żydowski, kuczka, święto chłodników, kuczki, bte fimtbptte, Sauberlitten ber 3uben. Gdy święto chłodników i namiotów się skończyło stawiania... Odym. Św. 0. o. 4. b. Święto żydowskie wtykania chło-

dników, rozbijania namiotów. Sekl. Jan. '1. — §. W hutach śklanych, chłodnik, Sîüljlofett, piec, w którym się śkło ochładza. Torz. Szk. 35 et 51. — §. Chłodnik, rzecz chłodzącą, trunek chłodzący, etWrtS Śl’lt|lenbeS, ettt $Üf>ltrauf. Tam można sie zabawić i żądać różnych chłodników czyli lodów, które gospodarz każe dawać z wielką ochotą. Pam. 85, 1, 1442. Przedający chłodniki brząkali kieliszkami, ofiarując napoje, któreby po słonych potrawach ugasić mogły pragnienie. N. Pam. 2, 160. (Eccl. xJiaAomiTie limonada; Croat. et Bosn. hla-dnetina, merzletina « galareta). — £. Chłodnik, chłodni-czek, z którym chodzą, ciennik, parasol, dît ©otttten» fcfjtrttt. Zab. 10, 413. kniaź. CHŁODNIKARZ, a, m. który chłodniki robi. Wlofl,.— Cn. Th. ber Saubemttacfyer, Su(t* IjaitSntacfyer. CHŁODNO przyslk., zimnawo, tuljl. Pioss. X0J04H0; Er,cl X404110. Ej chłodno i głodno; choć i głodno i chłodno, Ale żyjem swobodno. Kniaź. Poez. 2,

177. Chłodno, głodno, i do domu daleko. Oss. Wyr. (wszystko złe na raz). CI1Ł0DN0ŚĆ, ści, z. znajdowanie się w stanie chłodnym, chłód, bte Śrubie, fitltleS SSefeit; Vind. hladnost ; Iioss. xoj04hoctł; Eccl. x;ia4H0CTŁ, dy-4enocTb, ójhctbo. "CHŁODNOWIETBZNY, a, e, o wietrze chłodnym, fufilnunbtg, nńllbtgfuljl. Chłodnowietrzna mokrość. Fur. Uw. A. 4. CHŁODNY, a, e, usunięty od gorąca, wolnozimny, wolnociepły, lufy] Boh. chladnÿ; Sorab. 2. chłodni; Garn. hladne, merslotn; Vind. hladen, studen, permersel; Pag. hlaadni; Bom. hladan; Slav. ladan ; Boss. x0404hlih; Eccl.    ^ active jak

passive, chłodny, chłodzący; chłodny, ochłodzony. Chłodne wachlarze. Pot. Zac. 114. (chłód czyniące, chłodzące). Napój chłodny, (ob. Chłodnik). Cieniste jaskinie i groty z chłodnym ustępem. Przyb. Milt, 110.— Chłodne; substantive, lekarstwo chłodzące, ettt Mfyltttittel, ŚHibltraitf, füljlenbe Grienet). I zdrowie tu uwagi godne, Żeby nie zawsze plastry, albo robić chłodne. Pot. Arg. 515. (Ross. x0404H0e chłodne jedzenie, chłodna potrawa). §. Fig. morału, chłodny, oziębły, fait, IflU, ttid)t l;t|?fg, gleichgültig. Chłodny w przedsięwzięciu, do którego nieco wprzód zapalił się był. Oss. Wyr. '‘CHŁODONOŚNY, a, e, chłód przynoszący, chłodzący, futylebringeub, Eccl. XJia-40H0CTHHH. CHŁÓDOWITY, a, e, trochę chłodny, przy-chłodniejszy etwaS lufy. Ross. xoi04HOBaTi>n1, CBb/KCRaitiu, (ob. Świeży). Chłodowite miejsce wprzeciw kładzie się gorącemu. Smotr. Ap. 147. Boss. xo404HOBaTOCTb chłodowitość. CHŁODZIĆ czyn. nied., ochłodzić dok. chłód sprawiać, chłodnym czynić, fül/lett, ctbfültlen, Fühlung bringen, fit^l ntad;en. Boh. chladiti, chladjwam; Slovac. chladjm; Bosn. hladiti, ohladiti; Vind. hladiti; Garn. hladim ; Croat. hla-diti, hladeti ; Bag. hlâditi ; Ross. x0J04HTb, xoioaty, Eccl. xia4K), yx4ajK4aio, CTy^acy, npocTyæaio. Chłodzą armaty po trzydziestym wystrzeleniu octem z wodą pomieszanym. Jak. Art. — §. Przysl. Lecie mi go nie chłodź, w zimie mi godnie grzej. Bys. Ad. 34. (zostaw go, jaki jest). — Żółtek w wodzie rozbity w upale chłodzi. Tr. — Chłodzący, fttljlettb; Sorab. 1. wokwo-dźitć, Boss. X4a4iiTejbiibu1. Chłodzenie, ochłoda, bflS Süllen, bte Äubiung. Croat. hladenye; Vind. hladitje,

0. 6.

hlajenje. §. Fig. transi. Jakoby odwilżać, ulżywać zbytniego gorąca, posilać, ergtttcfcit, erfrifdfen, laben. Kato mysi ufrasowaną winem zwykł chłodzić. Kosz. Lor. 126. Pan Bóg one złe czasy cudami świętych chłodził. Sk. Dz. 868. Jeśli ozdoby ziemi uciechę tobie dają, jeśli na ptakach, na zwierzach rozmaitych oko twoje chłodzisz, a jako się patrząc na świete boże nie ochłodzisz ! Sk. Zyw. praef. Nic bardziej nie chłodzi, jedno pieniądze mieć. Gliczn. Wych. M. 5. CHŁODZIĆ się zaim. nied., CHŁODZIEĆ nijak, nied., ochłodzieć dok., chłodnieć, chłodnym się stawać, chłodu nabierać, fül)l werben, ftd) ab* füllen. Sorab. 2. kahlisch sze. Pasterz śrzód dnia liściem dębu chłodziaf. Zab. 12, 211. Kraina ta piaszczysta; ale są tam przecie niektóre jeziora, z których polewa się i chłodzi jedna część jej. Doter. 224. (odwilżą się, nńrb befend)tet ititb abgefüp). Moral. Nienawiść złym cudzym się chłodzi, choć jej to samo równo szkodzi. Cn. Ad. 628, (cieszy się, rozkoszuje, ftd) au et\M$ laben, ergofeil). CHŁODZIĆIEL, a, m. chłód czyniący, chłodzący, -ber Sîültler, Slbfnbler; Groat. hladitel. W rodź. ieńsk. Chłodzicielka, bte 5vüïtïcrtntt, Groat. hladitelicza. — ‘CHŁO-DZ1DŁO, a, n. narzędzie od chłodzenia; Yind. hladilu, mahalze , mahalniza *.wachlarz, etlt SBcrfjettg Ślltble fyertHU** Snbrmgen, etn SM;er. CHŁODZIUCHNY, a, e, C11ŁODZIU-TEŃK1, CHŁODZIUTKI, a, c, CHŁODZIUCHNO, CHŁO-DZ1UTEŃKO, CHŁ0DZ1UTK0 przysłk., intensiv, adject. chłodny, przechfodny, rcd)t fcl;r fńl)l; Ross. xo.iOAHetiein>, xoaoAHCHbKo, xo.io^nexüiieK'B.

Pochodź, dalszy ciąg: , nachłodzić, nachładzać, ochłodzić, ochłoda, ochłodnajć, przy chłodniejszy, przechłodny, przechłodzić, przechłodnąć, nachłodnąć, nadchłodnaLć, schłod-11 ać, wychłodzić, wychłodnąć. ,

CHŁONĄĆ czynn. jedntl., ochłonąć, pochłonąć dok., wciągnąć w się, łykać, połknąć, garnąć w się, chlać, tlt ftd) fdtlncfcn, fd)lmgen, nerfdfltngett, emfd)lnd:cn. Ross. raottyTfe, riOTaTb. Po panach i szlachcie samodzierż chłonie w sobie duchowieństwo. Przestr. 83. Płomieniem zemsty chłoną, aż do samych kości. Teat. 45. d, 67. Wyb. (pałają entbrannt fern).

Pochodź, ochłonąć, ochłaniać, odchłań, otchłań, od-chliny, odchlisko, pochłonąć, pochłaniać; 2. gleń, glonek.

CHŁOP, a, m. 1). rolnik poddany, wyraz dziś pogardę w sobie zawierający, ber 23auer, ber Sanerêmamt, (erntebrtgenb). Boh. chlap, (od chopjm et lapjm w bitwę chopeny; sed cf. Lat. gleba, globus, Ger. iłloben; Rag. lilap, homo nauci ; Ross. xoæoitl niewolnik; xaairb niżnik w kartach; xjonaTb bić, klepać, nbixaonaTb z trudnością wyrobić, wymęczyć, x.ionoTaib kłopotać); Sorab. 1. bur, ratai'; Sorab. 2. bur, kari; Yind. purizeh, pauer, arazh; {Yind. hlapzhuvanje * służebność; Cum. kmet, {ob. Kmieć); Groat. mus , szelyan, {ob. Mąż, sielanin); Boss. MyîKHKb, 4epc-BeHiu,ima, KpeciaHimi, cf. czarny chrześcianin pod słowem czerń; MipcKÜî ue.TOB-birb; chłop Inflantski, .laraiiix; Eccl. MyjKHKt, nocejmimiiT), npecTbaumit, ^epeBeHcnift MyjKUKt. Gdzie rolnik bądź pod nazwiskiem wieśniaka, bądź pod imieniem wzgardy chłopa, jest nędzny, tam cały kraj nędznym. Przestr. 135. (cf. kmieć.). Labor

chłop, avaritia pop. Rys. Ad. 34. Lepiej być dobrym chłopem, niż złym popem. Cn. Ad. 482. Gliczn. Wych.

Nie byłbyś szlachcicem, gdyby chłop nie był chłopem. Leszcz. Gł. 100. Jeżeli kogo wynosząc mówiemy: pan z panów; słusznieby mówić; pan z chłopów. Leszcz. Gł. 100. (dorobił się). Chłopi szlacheccy są zupełną własnością panówr swoich. Pam. 85, 1, 727. Chłopi koronni są w dobrach lennych państwa, czyli starostwach, ib. §. Chłopem każdego nie-szlachcica zowią, choćby daleko ode wsi był. Modrz. Baz. 356. {ob. Cham), cm ttnabeltcfjer, etn Stotnrier. {Bosn. sebar, novak). Gdy chłopa wezmą do dworu, chce być równy szlachcicowi. Budn. Ad. 90. (sowa, gdy zjastrzębieje, wyżej od sokoła lata).—    2). Chłop, mężczyzna, co do

wzrostu, wieku, etn $erl, ctnfOïattn, m 9îücfftd)t be$Sllterê, ber ©ri'pC ; Slovac. chlap. W siedmnaście lat człowiek chłopem poczyna być. Petr. Pol. 2, 586. Chłopa w korzec nie mierzą. Zeyl. Ad. 29. Ko chow. 52. Pot. Arg. 591. Cn. Ad. 93. Co chłop na dziecię, wąż na ogon wspo-mnic. Pot. Syl. 443. Kos na kosa, chłop na chłopa. Rys. Ad. 25. Wojsko w pole wyprowadzić, ażeby się chłop z chłopem w oko potykał. Zab. 4, 290. SDîamt für SJîamt. Chłop w chłop wszyscy, wybrani wszyscy ludzie, cm $Ct'l fo fd)tm, mtc ber aubere, atrêgefnd)te Sente. Konie wyprawne, koń w koń okazałe, Niosą na sobie chłop w chłop jedź— cc śmiałe. Groch. W. 446. Orzech. Tarn. 84. Na chłopa, na wysokość słusznego mężczyzny, ntflimtyod). Przybyło w- rzece wody na chłopa. Oss. YYyr. Lichtarze dw-a na chłopa w'zwyż srebrne. Warg. Wal. 506. Owa z dwudziestu ‘chłopia {collect. ■■ chłopów), tyłkom sam szczególny pozostał. Zebr. Ow. 76. Jak mam wiadomość jest go z chłop. Alb. z W. 30. (nie pigmejczyk, nie niedołęga; całą gębą chłop, co chłop to chłop). — §. Chłop, mężczyzna, co do płci, cille SDîannêperfott. Chłop tak się nie może bez niewiasty obejść, jak bez pokarmu żyć. Birk. Ex. D. 3. b. Gdzie chłop w głowie, już się tam rząd dobry nie zmieści, Zawsze w* tym błedzie rozum szwankuje niewieści. Sim. Siei. 111. Zły chłop od żony. Rys. Ad. 79. (nie dogadza żonie).— §. Chłop, z przyganą: grubianin, gbur, grundal, ein grober Stonerferl, etn Sauer, ein grober SîerL ein §legel. Boh. ehrapaun, chlupać. Wyraz chłop, najużyteczniejszych krajowi obywatelów oznaczający, nie wdem, przez jaki przesąd wzięty jest za nazwisko zelżywe; bo Kromer świadczy, że już za czasów jego poczytano je za takie appellationetn probrosam. Skrzet. P. P. 11, 135. Z niemi się obchodzą, by z jakiemi prostemi chłopy, a gburami. Gliczn. Wych. N. 8. — W szesnastym wieku Jan Tarnowski do króla na sądach mówiąc o prokuratorach rzecze: „ci chłopi jedno potwarzy się uczą.” Orzech. Tarn.

84. Bohomolec taki do tego miejsca daje przypisek: „Słowo chłopi owrngo wieku nie znaczyło pogardy; używano go za łacińskie viri. Jakoż i dzisiaj jeszcze o godnych ludziach mówiemy: Słuszny chłop, łepski chłop,” etn red)* ter M, ein ganzer SîcrI, etn bram ślcrl (ofyne mit $erl ettraés Serâd)tltd)e§ ju rerbtnbcn). Zwyczajnie tchórz ucie-cze, a chłop dobry ginie. Pot. Arg. 271. Chłopi dobrzy poginą, a zostają tchórze, ib. 762. Już tęskno było

uro-

247

C H Ł O P A Ć - CHŁOPEK.

CHŁOPI - CHŁOPIE C.

młodemu Leszkowi między kądzielniczkami siedzieć; wolał być między chłopy czystemi, a uczyć się tych spraw, które królom należą. Biel. Kr. 410. nutet gemalten SDïcilt* netu. Grzeczny chłop. Dudz. 22. Ale toć mi chłop, co to mógł zrobić. Twórz. Ok. A. 4. Dobrze, grzecznie, toś chłop! macte. Dasyp. Hh. 5. fo bift bit eilt gaujet Sfetl! ettt gattjet SNaitit! §. Chłop * człowiek, Gall. on, bet SDłenfd), matt. Chłop strzela, a bóg kule nosi. Jabi. Buk. R. 2. b. Chłop swoje, czart swoje. Teat. 50, 42. (uparty, po staremu wszystko). — §. Dodając dla wybitności, propter emphasin oszalał chłop! Dudz. 22. bet Jterl ifł octritcff! GHŁOPAC komu czyn. nied., chłopem, gburem kogo przezywać, (ob. Nachłopać), (Ross. xionarb, x.ionnyTb bić, trzaskać); jeiltaitbctt eilten hattet fcfyelten. Gdy Ewa kądziel przędła, Adam ziemię kopał, Kto tam był szlachcic w ten czas, I kto komu chłopa!? Kochow. Fr. 439. ba Slbatlt grub ttnb ©ma fpaitn, m mat bamalS bet ©belntaitn ? CHŁOPACZEK, czka, m. mniejszy od chłopaka, ettt fletttet Junge. Boh. chlapećek, klaućek. 2). Botan. ziele, Jlöljfraut. Na pchły weź ziela, co je chłopaczkami zowią. Sien. 578. CHŁOPAK, aj m. wyrostek, dorosły, w grubej mowie, etit crmacOfenet junget $erl, etit Junge. ' Byłem ci i ja w młodości mojej nieforemny trochę chłopak: lecz on mię dopiero na jakiegoś wykierował człowieka. Teat. 30. b, 56. Poczciwy chłopak, ib. 54. c, ii. etit efitltcbet Junge. Postyllionowóe są to czasem tylko małe chłopaki, w dziesięciu lub dwunastu leciech. Pam. 85, 4, 872. CHŁOP-GOWY, a, e, od chłopca, chłopcom przyzwoity, Anit* gett*. Ross. napHeBE. CHŁOPCZYK, a, m. zdrbn. rzeczowa. chłopiec, ettt flehtet 3unge. Vind. hlapzhizh, pueb, fant, hlapzhizhek; Carn. hlapzhèzh, hlapzhizh ; Sorab. 4. huleżik; Sorab. 2. golzik; Ross. Maibumcb, Maamtyra, mojo^ihks, MOiOAUHtia, Bzadko widzieć, aby się w jednym chłopczyku wraz zeszły dobre talenta i równa im chęć. Mon. 68, 327. Ślepy, aż go chłopczyk wodzi. LAb. Sen. 43. Dłu-gowłosisty ‘chłopczak. Pilch. Sen. list. 4, 449. CI4ŁOP-CZYNA.y, m. CHŁOPCZYNKA, i, m. zdrbn., wyraża pieszczenie, politowanie, wzgląd na miękkość wieku » chłopiec miły, dobry, delikatny, biedny, ein liebet Junge, ein guter amtet Junge. Ross, napettb, napeiiCKE. Tu lecisz do mnie nadobny Kupidzie, Słodki chłopczyno kochany. Kniaź. Poez. 1, 452. Głos miły, żartkość, zręczność i ozdobna mina, Wcale był do miłości stworzony chłopczyna. Treb. S. M. 23. Piękny chłopczyna. Teat. 54. b, 3. CHŁOPGZYSKO, a, m. chłopiec abo rubaszny, abo gruby i nieokrzesany, eilt Junge, eilt betbet Junge, ein xtngefc^ltffnet Junge, etit Sube. O cbłopczysko, może tak częściej bywasz głodny. Teat. 45. b, 50. CHŁO-PECZEK, czka, m. zdrbn. rzeczowa, chłopek, chłopczyk, ein Śfcrlcfjett, eilt Junge, ein Sttbe. Papus mały chłopeczek, pucck. Mącz. CHŁOPEK, pka, m. zdrobn. rzeczowa, chłop, służy młodemu chłopu, albo też w ogólności, gdy się o chłopie z użaleniem mówi, ein junger Sauer; ob et and) bet atme Sauer, bet atme Saitbutanit; Boh. chlapjk, chlapjeek; Sorab. 4. burik; Vind. kmetizh, arazhzih; Croat. musak, musicz; Ross. Mymuneieb, MyjKtmeHbKO. Lepszy chłopek prosty i cnotliwy, niż matematyk, który siebie zapomniał. Kul. Ller. 454.    0 wieki, nie wśrzód laurów, ale po-

śrzód snopków, Ogłoście Kazimierza, głoście króla chłopków. Kras. W. 57. Chłopkowie niebożęta. Biel. Kr. 401. Bez chłopka bardzo ciężko, bo drugi zdechłby od głodu, by nic chłopek ubogi. Falib. Dis. U. 2. Surowo żołnierza karać, któryby szkodę chłopkowi ubogiemu uczynił. Star. Ryc. 28. CHŁOPI, ia, ie, od chłopa mężczyzny, męzki, męzczyński, otroczy, ntónitttcj). Amazonki niewieścią płeć chowają i chłopią topią. Pol. Pocz. 52. Białogłowa ohłopią chytrością zwiedziona, warta użalenia. Gorn. Dw. 287. CHŁOPIANKA, i, z. córka chłopska, lub toż żona chłopa, chłopka, bie Sauerntodjter, bie Stturtnit. Dorota udaje chłopiankę i mowę wiejską. Teat. 34. c, 77. Zoną pogardza dla jednej chłopianki. ib. 53, 20. CHŁO-PIASZEK, szka, m. puellus. Mącz. etit Śfttabc, ettt Sîitctlu lent. Chłopiaszek Samuel posługował panu. 1. Leop. 1. Reg. 3, i. (młodzieniaszek 3. Leop.). Chłopiaszku miecz okrutny wziąłeś na narody. Bardz. Luk. 75. CHŁOPIA-TKO, a, n. CHŁOPIATECZKO, a, n. zdrbn. rzeczowa, chłopię, chłopczynka, eilt Jungdjeit, eilt Sübdjeit. (Vind. fantizh, pobei, puebizh). pupulus. Mącz. Chłopiątko urody pięknej i nadziei wielkiej. Warg. Wal. 319. Chłopiąteczko z łuczkiem. Zim. Siei. 164. Chłopiątko obleczone w komżyczkę. 5. Leop. 1. lieg. 2, 18. (pacholątko 1. Leop.). CHŁOPIĘ, ięcia, n. et m. Chłopięta liczb, mn., zdrbn. rzeczowa, chłopiec, eilt Sih'fdjdjen, ein Junge, ettt tndblem, eut śBubc, ein Sttbel. Ross. oTpoua. Jak się ma chłopię do mężczyzny dorosłej, tak się ma niewiasta do męża. Petr. Ek. 88. Dzieci i chłopięta nadzieją szczęśliwemi. Petr. Ek. 51. Białogłowa chłopię karmiąca. Syr. 892. (niemowlątko). Chłopięta nigdy nie sną. Rys. Ad. 6. (to jest tak, żeby chłopiętami zostali). Lepid, jeszcze chłopięciem będąc, to jest lat 17 nie mając , stanął na czele wojska. Warg. Wal. 70. Wyrosi z chłopiąt. Mącz. Nie zna dworskich chytrości, ani dołków kopie Pod drugim, w niewinności wzrastające chłopię. Zab. 45, 82. W ej]. Biegło co żywo, chłopi, chłopięta , niewiasty i baby. Dirk. GL K. 24. Szkoły tu swoje mają insze na chłopięta, A insze na niewinne w leciech swych dziewczęta, Paszk. Dz. 100 et 24. Areopagitowie chłopię obiesili, który wróblom oczy śpilką wykalał. Dirk. Kaz. Ob. K. 4. Chłopię dworskie, pacholę, paź, ettt $of-fltabc, ettt ^age. Przyszedł do dworu królewskiego, i stanął między chłopięty. Gliczn. Wych. LI. 7. b. Zle czynią rodzice, gdy syny swe bez nauki jakiejkolwiek na służbę w chłopięta dają. Gliczn. Wych. H. 5. (na paziowską dworską służbę oddają). §. Chłopię, syn chłopski. Oss. Wyr. bet' SaitCtttfoljtt. CHŁOPIEC, pca, m. młodzik do dwudziestu lat, ettt Surfcbe, ettt junget SOîcttfcf; btê gegen poatt* jig 3'flljt. Boh. chlapec, holek, holećek, kluk; Slovac. chla-pec. (Hung. gyermek, ob. Giermek); Sorab. 1. holz, holez, holcżecż, bolo, holatko, holeżk, holtżisko; (cf. pacholę), (holza, holeża dziewczyna); Sorab. 2. golz, golazk, gol-zik; Vind. hlapez, shlushaunik; Cant. hlapz * sługa, parobek; (Vind. hlapzhnia » służebność); Vind. pub, fant, fa-mez, mladouzh; Garn, pubèzh, fant; Croat. fanat, clechko decharecz; (Croat. hlapez = servus); Bosn. djeticch, slusg-benik, momak; Slavon. momak, momcsich, mladich, dit— csàg; Ross. ïiajoii, napeiib, napeHeicL, cupom, otpo-

- ów, chłopisków, przez wzgląd na płeć męzką. Kopcz. Gr. 2, p. 162. CHŁOPKA, i, i. kobieta wiejska,

iiBiUT), orpoua. Prawie w same dwanaście lat, dziecię juz chłopcem będzie. Gliczn. Wych. J. 6. b. (ob. Młodzień-czyk, okrzos, szpiczak). Chłopiec niby to obrotn}', z chłopca wyszedłszy żyje i umiera z reputacyą starego szalbierza. Zab. 11, 75. — §. Chłopiec do usługi, etlt 5luf* nmrteburfdje, ber 23urf$e, ber 3mtge. Sorab. 1. wotrocźk. Chłopiec ma izbę umiatać. Star. Zad. E. Oddano mnie za chłopca do dworu. Kras. Pod. 2, 143. Przy dworze chłopiec ten jest najczystszy, któremu trzy światy złość wyrządzić. Gliczn. Wych. H. C. b. (ob. Pacholę dworskie, paź). Serce nie chłopiec, rozkazać mu nic można. Teat. 51. b, 129. Nar. Dz. 5, 170. Chłopiec na rzcmieśle, na terminie, ber ßcl)rburfd)e, Seljrjuugc. Majstrom wolno więcej niż jednego chłopca trzymać w terminie i sporą liczbę czeladników. Pam. 83, 2, 431. Stolarz wziął od ubogich rodziców syna dla nauczenia swego rzemiesła i zapisał go sobie na lat pięć za chłopca. Mon. 68, 142. — §. Chłopiec do botów, narzędzie domowe do zżuwania botów, ber @ttcfelfned)t. SŁ kiesz. 29. Boh. zauwak, zauwa-dlo (zzuwadło) ; Vind. skornizhni hlapez, sez. §. Gra prosta w karty, eilt gemehteś Karteitfptcl. W karczmach w karty różne gry, w putkę, w chłopca grają. Maur. Sic. 154. CHŁOPIEC nijak, nied., schłopieć dok., chłopem się stawać, dziczeć, junt Sauer werben, Muertfd) werben. Na wsi żona, i najlepiej edukowana, schłopieje. Teat. 34. b, D. 2. Ziemia ta, co była w domy i familie zacna, teraz schło-piafa. Jan. Lig. B. 2, b. CHŁOPIĘCTWO, a, n. wiek chłopięcy, pacholęcy, baś> Knabenalter. SI kiesz. 29. bte Knabcnj[al;re. Boss. oipouecTBO. CHŁOPIĘCINA, y, z. zdrbn., otroczątko., pacholątko, dziecina, ba$ KttĆtbletU, Kll(tbd)eu. Olbrzym, co wszemu był Izraelowi straszny, dał gardło małej chłopięcinie. P. Kochan. Jer. 186. Kupido, chytra owa chłopięciną. Pot. Jow. 159. Słonia leda chłopięcina za powrózek trzyma. Petr. Et. 141. Górę wylatować jęła chłopięcina Ikar. Zebr. Ow. 195. CHŁOPIĘCY, a, e, od chłopięcia, młody, dziecęcy, Kitabcit», Sugeitb», jung. Vind. fanten, fantouski; Sorab. 1. liolcżżacże, hólcżżi; Ross. M0i04UOir&, OTponecKiil, OTpoub. W dzieciństwie łuk naciągać, w chłopięcym wieku żelazem szermować. Pilch. Sen. list. 286. Warg. Cez. 138. Włos nietykany spuszcza sie po twarzy chłopięcej. Ustr. Tr. 51. Warg. Wal. 73. CHŁOPINA, y, m., ĆHŁOPINKA, zdrobn. rzeczowa, chłopek * chłop biedak, mizerak, etlt armer Sauer. Berło wydrze, da kij gładki, aż król prostą chłopiną. Brud. Ost. A. 4. CHŁOPINI, i, i. chłopka, eine Sâurtmt. Pewna chłopini w wielkiej przyjaźni z czarownica żyła. Mon. 65, 592. CHŁOPISKO, CHŁOPSKO, a, n. "CHŁOPISZCZE, z pogardą, chłop który nie wiele wart, grundal niezgrabny, nieforemny, ein grober uugcfc[;fad)ter Sauer, ein §14. Boh. chlapisko; Sorab. 2. kerlisko, kerlischcżo; Boss. my-/KHtHHa, Mjauumme. Z ciebie ospałe, rozlazłe chłopisko. Mon. 70, 171. Tylko zawojem straszy, niechajże mu spadnie, Poznasz, iż chłopsko płoche, pożywiesz go snadnie. Stryjk. Tur. C. 3. Chłopsko się zdumiało. Bej. Wiz. 61. — ND. Chłopisko drugi przypadek liczby mnogiej może mieć na

poddanka, bte SctltcrtUH. Boh. chlapkynć; Sorab. 2. bu-rowka; Cara. kmetèza, kmetiza; Vind. paurinia; Croat. musacha; Boss. KpecTtmiKa, (xoionua niewolnica). Ja jestem uboga chłopka. Teat. 23. b, 54. Wmawia w chłopkę, że jamke wskok rzuca domowa. Zab. 9, 325. CHŁ0P0-BYK, a," m. CHŁOPOBYKOWIEC, wca, m. Minotaurus.

J. Kochan. Fr. 66. Miasto Ateńskie posyłało ludzie na zjedzenie chłopobykowcowi Minotaurowi. Olw. Ow. 313. Zrosły chłopobyk. Zebr. Ow. 193. (tauri gemma juvenis-que figura). Rag. polubik, ber SWtttOtaur. ‘CHŁOPODUR, a,

m. nymphomania, ustawne pragnienie, albo nienasycenie się nigdy płcią drugą. Perz. Lek. 199 et i 93. bte SDîanntollljCtt, Sßetbtollljctt; Vind. moshoshelnost; Eccl. MyjKCHCHCTOBCTBO, arâçogaïua. ‘CIIŁOPODURNY, a, e, od chłopodura, tuautt* ton, weibertoK; Vind. moshashclen; Eccl. MyjKOiieiiCTOBbitł ;— MyiKeiieiiCTOBCTByio chłopodur cierpie. **CHŁ0P0K0Ń, “CHŁOPOOGIER. a, m. “CIIŁOPOKONIEC, ńca, “CI1ŁO-POSZKAPIEC, pca, m. hipp o centaur, centaur. Klecz. Zd. 75. Mon. 75, 588. Boh. konibodce, konolidó. Centaurowie chłopokońcy. Olw. Ow. 487. Chłopokoniowie byli ramiony i głową podobni ludziom, a pośladkiem i nogami koniom. Otw. Ow. 350 et 357. Hor. 2, 345. Min. Straszne z kopyt swych chłopoogiery. Bor. 2, 75. Nar. Climurorodzcy srodzy centaurowie chłoposzkapcowie. Otw. Ow. 486. (ob. Dwu-członkowcy, półzwierzowie). CHŁOPOWIC, a, m. syn chłopski, ber Saucntfolpt. Zabiegając swywoli młodych chłopowi-ców (kmiecych synów)... Herb. Siat. 351. §. Plebejus, Mącz. nieszlachcic, ein Jîoturtcr, etu Uuabltd)er, oott tttebrtger ©e* burt. Ignobilis chłopowic, gbur. Mącz. U śmierci nie ma różnicy między chłopowicem, a szlachcicem. Wys. Kat.

129. CHŁOPÓWNA, y, i. córka chłopska, chłopianka, bte Sauerutocfyter. Szlachcic szlachciankę niech pojmuje, chłop chłopowne. Opal. Sat. 27. Diabeł niebodze królo-wnie Bardziej dokuczał niż chłopownie. Jabi. Ez. 203 Król się rozmiłował jednej chłopowny. W. Post. W. 240 CHŁOPSKI, a, ie, od chłopa, kmiecia, wiejski, Saucnt*. bâurtfcf;; Sorab. 1. burski, buro wy; Vind. porouski, kme-ten; Bosn. sebarski; (Ross. xoaoncuiö, xo^onoBb * niewolniczy); Ross. KpeCTLJIHHHOBT), KpeCTLflHCKÜl, 4epeBCH-CKiît, mjjkhukm. Kazimierz Wielki ludziom prostym był dziwnie przychylny; tak iż go niektórzy chłopskim królem zwali. Biel. Kr. 202. Kras. Pod. 1, 231. SaucntîüUtg. Chłopska rzecz siła jeść; a siła pić szlachecka. Rys. Ad.

8. Chłopscy bożkowie, faunowie, satyrowie. Olw. Ow. 14. (wiejscy). CHŁOPSKIE, CHŁOPSKO, po chłopsku, z chłopska, przysik., obyczajem chłopskim, bchtrifcl), auf eilte bäurtfcfyß Slrt. Boss. nocejŁCKH. Szlachcic, wygnanym będąc z domu swego, nie chłopsko począł sobie, żeby jeszcze dziękować miał. Gorn. Sen. 517. Grubo, po chłopsku, łaje słowy plugawemi. Otw. O w. 581. — §. Chłopski, męzki, mężczyński, tDîauirè», SWaitltcr*, tttćtmtltd). Ubrawszy się w męża szaty chłopskie, a męża ubrawszy w swoje niewieście, zwiezienia go uwolniła. Petr. Ek. 64. Pańszczyzny dzień chłopski, dzień kobiecy. Mon. 68, 196 - 8. — 2). Chłopsko substant. oh. Chłopisko. - CHŁOPSTWO, a, n. 3. zbiorowo chłopi jakiej krainy, bte Sauent, bte Saucrfdjaft. (Boh. chlapstwj; Slovac. chlapstwo servitus słu-

żebność); Vind. kmetstvu, (ob. Kmieć); (Ross. xoioüctbo niewolstwo); Boss. qepHb, uepHbie jihmh, KpecTbaitCTBo;

tej ze mnie nie ma nieprzyjaciel chluby, Aby miał rzec: jam go starł i przywiódł do zguby. J. Kchan. Ps. 16. CHLUBCA, y, m. CHLUBICIEL, CHLUBNIK, a, m. CHLU-BIS, ia, m. zdrbn., chlubiący się, chełpiący, chełpiciel, ber ^ralder, ©roquer, ber fRu^mrebtge; Boh. cldubce, chlaubce; Slovac. cbwalka; Vind. pohvaluvauz, hvalahausb, babounik, poshtimauz; Ross. upairb, BCJimaBeuE, HHtKa. Nie trudno zwyciężyć chlubcę zuchwałego. Jabl. Ez. 52. Przy potocznej stanąwszy wodzie, Sam sie swej zdziwi chlubiś urodzie. Zab. 8, 357. Kniaź. CHLUBSKI, substant. oh. Samochlubski. CHLUBIĆ się zaimk. nied., pochlubić się, dok., chełpić się z czego wystawnie, womit praflleit, grofś tfmtt; Boh. chlubiti se, cblubjwam se, pochlubiti se, pochlaubati se, honosyti se; Slovac. honosyti se, chlubim se; (Vind. klubetuvati = hardym być); Bosn. dicitise; Vind. pohvaluvatife, poshtimatife, glafovitife, poflavitife; Ross. XBacTaTb

Eccl. cgmhctbo, noceMHCTBO. Bozkazał król zebranemu z okolic chłopstwu zasieki porobić. Nar. Ust. 2, 585.

Wszystko chłopstwo, które jedynie z pracy rąk żyje, zaniechawszy robociznę, hurmem poszło za Maryuszem. Pilch.

Sali. 240. Chłopstwo tam po większej części miedzy górami mieszkają. Warg. Radź. 319. — §. Chłopstwo, stan chłopski, ber Sauernftflnb. Chłopstwo ignobilitas. Mącz. —

(Bosn. sebarstvo). Gdyby chłopstwa nie było, musielibyśmy się sami stać rolnikami. Leszcz. Gł. 100. Najzacniejsze imię, albo ustawa, abo się w bojary, a z bojarów w chłopstwo obraca. Bvdn. Ap. 111.— §. Chłopstwo, gburstwo, grubiaństwo, Murtfd)e3 SBefett, Murtfdje «Bitten ; Sorab. burstwo, poburskoscż. Czyste chłopstwo, pić, żeby się upić, a upiwszy się wadzić. Oss. Wyr.

noxBacxaTb, coxßacTaTb, noneueuHTbca, Tme-c.iaBiiTbca, MBamiTbca, nonBaimibca, BejiniaTbca; Eccl. BejexBajrocfl. Często się ojciec w własnym synie chlubi, Siebie w nim widzi i siebie w nim lubi. Zub. 14, 247. Szym. Męztwem się nie chlubi, ani pochwał lubi. Teat. 51, 7. Angela jest urodzenia znakomitego, i uważałem, iż chlubi się z tego. Teat. 17, c. 14. Jaki ton pełen ognia, aż się serce chlubi z swego wyboru. Teat. 46, 62. CHLU-BLIWOŚĆ, CHLUBNOŚĆ, ści, i. skłonność do chluby, chełpliwość, bte 9?uf>mrebtgfett, ^ra(dfnd)t; Vind. samohvalnost, bahaunost, fnashajozhnost; Ross. XBacTMBOCTb, XBaciOB-CTBO, Be.mnaBOCTb, uBancTBO. CHLUBLIWY, CHLUBNY, ‘CHLUBY, a, e, CIILUBLIW1E, CHLUBNIE przysłk., chełpliwy, lubiący się chlubić, pral)lert|d), grojUiptcrtfd), rufynt* rebtg; Boh. chlubny, honosnÿ; Slovac. chlubny, kteryż sebe sameho cliwalj; Vind. famohvalezhen, bahoun, fna-shajozhen; Ross. XBacoiiBUM, TmecjiaBHHii, BejunaBufi, UBaMHBbiH. W niwecześ obrócił ich dumy chlubliwe. Groch. W. 455. Z jałowego śmiechu jego możesz poznać, iż jest człowiek lekki i sprośnie chlubliwy. Gorn. Dw. 116. Lepszy jest ubogi, mając swą potrzebę, niż chlubliwy, który potrzebuje chleba. W. Prov. 12, 9. (chlubny. Bibl. Gd.). Chluby język. Pot. Jow. 70. Próżna a martwa wiara ludzi chlubliwych. Zygr. Gon. 139. Zem przyszedł w tych leciech do doskonałości, mówiłbym chlubliwie, ale nie prawdziwie. Sk. Dz. 508. §. Chlubny, na dobrą stronę, zaszczycający, honor czyniący, tytmoU, fdtmetdjelljaft für je* «tauben. Chlubne jest dla mnie powołanie sługom bożym wolą niebios donosić. Oss. Str.

"■CHŁOPTAS, a, m. chłopisko, ein $3auernferl, ein fôerl.

Błazen, pochlebca, lichwiarz, sprosny chłoptas, Nierządnica się złotem upstrzy po pas. Stryjk. Gon. D. 3.

CHŁOSTA, y, z. cięga, plaga, bicie, chłostanie, smaganie, obicie, ©cfymtffe, #iebe, 6d)lftge; Boh. chłost. Chodzili biczownicy po wsiach, dając sobie okrutną chłostę poczwor-nemi rzemykami. Nar. Hst. 5, 74. Idąc za obyczajem Greków, chłostą obywatelów karali. Pilch. Sali. 94. Chłostę dać komu, dać rózgą, biczem komu. Cn. Th. Chłostę wziąć, chłostanym być, sieczonym, smaganym. Przydam mu jeszcze chłostę przy karze więzienia. Teat. 46, b. 39.

§. Transi, klęska, porażka, kara, nieszczęście, plaga, erUttne §?tcberlage, Unglütf, «Strafe, ©treize. Bóg łaskawie odpuścił Dawidowi grzechy, chciał przecie, aby odniósł dobrą chłostę za zgorszenie. Boter. 5, 205. Osmanowi się chłosta gotuje, Xcrxesowi podobna. Tward. Wl. 109. Tatarskie ćwiczenia i chłosty. Jabl. Buk. M. 2. b. — ob. Chlusta. (Eccl. xoflOCTeuB rzezaniec, kastrat). CHŁOSTAĆ, ał, a, czyn. kontyn. chłoszcze Praes. niedoli., chłościć niedoli., oehłastać dok., smagać, ćwiczyć rózgami, miotełkami, ©djtmffe geben, fotogen, beuten; Vind. holistati, osha-gati; Garn, hlastniti, hlastnem ; Croat. frustati; Ross.

x.iecuyïfc, xjtecxaTL, x.iemy, xmmy, yxiecHyTL, yx,iu-cnyib, XBOCTOTb, XBOuuy. Mieszczanina nie godzi sie chłostać i biczmi siec. Petr. Pol. 2, 15. Ubitego a rózgami schłostanego z miasta wygnali. Sk. Żytu. 1, 169. - §. Transi.

Bić, gnębić, dokuczać, porażać, peitfd;en, fd;lagen, jufe^en, plagen, Jn Sieben fdjlagen, eine Śttebcrlage bedungen. ten sam, ale choroba musiała go schłostać, Ubóztwo też odmienia jeszcze gorzej postać. Trep. S. M. 68. Bolał, że CHŁUCHA, y, z. [sława, oLIzaj. 40, 6. por. Czesk. hluk. 1] Turków nie chłostał. Jabl. Buk. F. 2. Ptastwo jastrząb' Wszelkie ciało jest, jako siano, i wszelka chłucha jego, chłości (saevit in aves). Zebr. Oto. 278. (biczem jest na jako kwiatek polny. Gil. Post. 263, b. (chluba)? nie). (disting. chlusnąć).    CHŁUPACZKI liczb, mn., ziele, ob. Kmin leśny. Syr. 439.

Pochodź, przechłostać, pochłostać, nachlostać, wy chłostać.    Boh. et Slovac. chlup, chip, chlaupek, chlaupky włos

CHLUBA, y, i. chełpa, szczycenie się czćm, popisywanie    krótki, n. p. na brodzie; ztąd: CHŁUPATY, a, e, wło-

pyszne, bte ^rafylcrep, baś ©roj&tljnn, b«3 9łnl)tnrcben; Boh.    sisty, kosmaty, baartg, rand). Jaskółcze ziele ma pręt cienki,

chlauba, schlauba, honosnost; Slovac. chlauba; (Vind. klu-    chłupaty abo kosmaty. Syr. 889. Boślina ta jest liścia

bet » hardość); Boss. noxBaaböa, Tinecjaßie, cyecaoBie; ostrego chlupntego. ib. 520.

Eccl. ße*ie,VKiisb(TKO. U was, jako baczymy, większa chluba, CHLUPIĆ czyn. nied., chelbać, naczynie pełne cieklizny wzru-niż rzecz. Smotr. Ex. 11. Pieniędzy pożyczają na chlubę,    szać, poruszać, rütteln, fd)Üttcht, aufrüljrett. Wlod. CHLU-

aby się zdali być bogatszemi. Szczerb. Sax. 217. Niechaj    P0TAĆ, ał, oce, nijak, nied., bełkotać, burczeć, glukać,

43

Słownik Lindego wyd. 2. Tom Ï.

w naczynia z poruszenia, albo jak glukanie w brzuchu.

wczoraj, chłysnąłem. ib. 75, 62. U żydówki chlisnąwszy przcpalanki, zbiedniała. Comp. Med. 395. Bestya ta*Wisłę pijąc wody chłysnęła. Nies, 1, 2. Wolał chleba mniejszego zażywać, niż polewki dworskiej chłystać. Petr. Et. 197. CHŁYSTEK, stka, m. hołysz, golec, łajdaczek, człowiek bez znaczenia i powagi, ein @d;Iitcfev, cm nnbebeu«

Włod. rumpeln, fcbiuttern.

CHLUST! 1), padnięcie zamachu, odgłos uderzenia, bicia, spatfd)! ber ëdjall eines §tef>eS. Skoro nań tego sposobu zażyłem , zaraz go chlust w łeb, jak w kapustę. Boh. Kom.

1, 5G0. Jakeśmy dobyli szabel, tak zaraz łup cup po sobie, chlust chlust, na odlew, spodem, krzyżową sztuką.    teitber 9)iCltfcf); (Boh, laula; Vind. mladustnik, fmerkovez).

ib. Bijemy się, jak chlust, tak chlust, jak chlust tak chlust.    Nie dowiaduj się, chłystku, co o tobie mówią, bo się

ib. 2). Chlust! odgłos jakiego wylewu, patfd), bftS ©C«    dowiesz, żeś nic wart. Bies. A. 4. Lada hetka, lada eliły-

rćiufd) eines plö&ltcfyen SluSpffeS. Chlust na niego z okna    stek, co ledwie w gębie obrócić może to słowo król,

pomyjami. Oss. Wyr. (Ross. xj-hocte gra w karty pospo-    gada o królu. Mon. 73, 578. Traktują mię jako chły-

lita). CHLUSTEM, upławem, strumieniami, betmerftrömenb,    stka wzgardzonego, Którego trafia kijem kat zjadły po

tu (strömen, ftraljdenb. Strzela łowiec żubra, czarna poso-    grzbiecie. Kul. Her. 86. Któż to jest? zdaje mi się z

ka chlustem z brzucha pluszczy. Pot. Syl. 131. CHLUSTA,    miny wielki chłystek. Zabi. Zbb. 107.

y, i. pręt, zacinaczka, smagaczka, rózga, eine ©piej-lflerte, CHMARA ob. Chmura.

eilte Jtntjje; Ross. xjihct'b, xaeers, xahcthks. Pieszym CHMIEL, u, m., CHMIELIK, a, m. zdrb., ziele, ber £)opfen, dwom za koniem stanąć kazał, z prętami długiemi abo    (Boh. chmel, chmelićek; Sorab. 1. kmel; Sorab. 2. kmel,

też i dużemi chlustami. Iłipp. 53. CHLUSTAĆ czyn. kon-    chmel; Carn. limęl; Yind. hmel; Croat, hmèly, mely; Sla-

tyn., CHLUSTNĄĆ, CHLUSNĄĆ jedntl., 1). pluszczyć, plu-    von. melj; Rag. hmegl; Bosn. hmegl, kukka; Ross. \mmi>;

snąć, chlustem wylać, pryskać, mit ©erctttfd) fpriijett, befpripeit,    Dan. homle; Svec. humle; Finn. humala; Lat. med. humela;

gießen. Pochwyciła stoku i w oczy chlusnęła. Zebr. Ow.    Pers. hymel; Hung. komlo). Chmiel, lupulus; wić jego

60. Ty nigdy być moją nie możesz, zawołał, chlustną-    słaba, około drzew, płotów i innych roślin wije się; kwdaty

wszy łzami. Staś. Num. 2, 65. (chlustem się zalawszy łza-    główną są zasadą piwa. Jundz. 495. Dobrze chmielowi,

mi). Fig. Fircyk ów coraz w oczy swoją mitra chluśnie i    gdy się trzyma tyki. Biał. Odm. 11. Chmiel, jeśli tyczki

wyjeżdża na popis. Nar. Dz. 3. (oczy drugim mydli).—    nie ma, ściele się po ziemi. Pot. Jow. 2, 78. O pijani-

'Chlustać sobą i tam i sam, przegibać się curvari in di-    cach mówią: kręcą się, jako chmiel po tyczce. Divor. D.

versum. Mącz. ftd) Ijttt ttltb fyer bettgcit. 2). Chlustać, ma-    4. Chmiel obierać, zbierać, beu $opfen lefett. Chmiel, da-

chać, machając uderzać, ocinać, etuett ©cfyllttß tferfcijett,    nina inwentarska z tegoż ziela w niektórych dobrach od

eilten Streict) geben, pettfdjen, fdjntt^cn, fdpnetßett. (Rag.    poddanych dwmrowi, btc Sopfenftcner, $wpfenabgabe. Chmie-

hgljustati). Końcem chwostu chluśniony. Zebr. Ow. 57.    hi narobił » pogmatwał, poplątał, pomieszał, Sötrt'll'ar an«

Tyrsem go chlusnęła, ib. 77. Biczem lekkie i wolne    riefyten, ©onfuftott machen. Chmiel w księgarni, w metryce »

wo-

chlustanie. Sak. Probl. 63. Wnet ten drobiazg głupków    nieład, iż chmiel zrywany byle jako pakuje się do

zmędrzeje, jak chlusną jednego z nich. Birk. Zyg. 15.    rów. Chmiel w głowie« wróble w głowie, sieczka wre

Ani wzwiesz, z której cię strony chluśnie. Rej. Zw. 153.    łbie, widłami układano, jak siano.— Pnie sie jak chmiel

Nie mów przeciw Wenerze , by cię nie chlusnęła. Sim,    »pyszni się, a niema z czego. Gorzki jak chmiel « niemiły.

Siei. 47. Ćhlustnął go w pysk, aż mu świeczki w oczach    Oss. Wyr. §. Meton. chmiel, zamiast piwa i wszelkich

stanęły. Oss. Wyr. Kiedy cię mizerna śmierć tak chlu-    pijanych trunków, Ster, ftarfeS bcraitfd)e!tbc$ ©etrnttf. Mózg

snęła kosą, Leżysz w nędznej koszuli, a cię insi niosą.    mu się chmielem zagrzał. Petr. Et. 255. (Ross. ohl no^

Rej. Wiz. 83, b. — Transi, fig. Chciałem mu coś przy-    xm’MKOM’B podchmielił sobie, podpił). Chmiel mózgu ich ni-

toczyć o jego pradziadu, Lecz mię on głupcem chlusnął    gdy się nie puści. Star. Ref. 53. Nie lubi chmiel za sto-

przez łeb bez układu. Nar. Dz. 3, 123. (wyciął mi głupca,    Jem cicho siedzieć. Hor. 2, 132. (oh. chmielowa robota,

oberwałem od niego głupca, er tMl’f mir eilten ©ummfopf pijana sprawa). Chmiel im hetmani, on serca dodaje i Alt beu £>a!3, fd)«It Itttd) eilten ®nntinfopf). Przysl Chlustał    ochoty. Pot. Arg. 78. (krapuła). Nazajutrz, gdy im chmiel

chlustał, aż konik ustał. Cn. Ad. 64. Rys. Ad. 6. (strugał,    wyszumiał, przepraszali. Budn. Ap. 111. CIIMIELARZ,

strugał, aż przestrugał; machał, machał, aż się zmachał;    a, m. zbieracz chmielu, ber ^opfenfailtmtcr; Boh. ehmelar;

przesadził na swmję szkodę, er |iat bie ©ad)c übertrieben,    w rodź. zeńsk. CHMIELARKA, btc ^»opfenfaintnleriitn; Boh.

er tft Jtt weit geganoen). CHLUSTACZ, a, m. który chlu-    chmelarka. CHMIELIĆ czyn. nied., ochmielić dok. chmie-

Pochodz. dochlustac, nachlustać, odchlustac, pochlustać, przechlustac, rozchlustac, schlustać, wy chlustać, uchlustac, uclilusnąć, zachluslac.

CHŁYPAĆ, oh. Chlipać, Chlipnać.

ClIŁYSNĄĆ, CHLISNĄĆ czyn. \jedntl., CHŁYSTAĆ kontyn., ciekliznę nagle połykać, sarkać w sie, mit ßropClt Büfett etnfcblürfett. Każdy za zdrowie spory puhar chłyśnie. Mon. 71, 470. Wyspawszy się, znowu winka, jeszcze lepiej niż

sta, macha, bije; ber $eitfd)er; Rag. hgljustalaz. CHLU- lem zaprawiać n. p. piwo, miód, mit ipopfeit anmac^ett, . STAWA ziele ob. Chlastawa.    bett §op[en fleben; Boh, chmeliti, chmeljwam. Piwa chmielą

dla smaku i dla dłuższego zachowania. Syr. 945. (Ross. XM’fi.i-BTL, oxMMUTb upić się, podchmielić; Eccl. XMeaio, ynoHBaio, nimm TBopio). CHMIELINA, y, i., CIIMIELINKA, i, i. zdrbn. w liczb. mn. Chmieliny, wąsy, gałązki chmielne, £>opfeitrattfen; Croat. hmelina, melina; Ross. XM-Bjuna, XMejiiiHKa. Chmiel puszcza długie, cienkie, kosmate chmieliny, które czegokolwiek w blizkości chwytają się i okręcają. Kluk. Rośl. 3, 316. §. Chmielina winna, üffietltröttfen;

CHMIELIN - CHMURA.

CHMURAG-CHMUROW.

251

m. z

zwa-

e,

Bosn. zaviaccje; Vind. paperki; Ross. pa3BH;imia, pasBH— .iiniKa. Okręcane chmieliną winną tyki. Otw. Ow. 126. Obwite winną chmieliną. ib. 137. CHMIELINOWY, a, e, odchmielin, chmieliny mający, rattftg, tftattfett jEjabetlb, tnie ber ipopfeit; Boss. pa3BH.iHCTbm. Rodzaje roślin chmieli-nowe, które gibko w górę wyrastając, czegokolwiek się czepiają i trzymają. Kluk. Roił. 1, 266. humulus Hopfen* pflfaltjen. ‘CHMIELNICKI, iego, m. Kiedy kto komu pijany co zawini, Nazajutrz mówi: Chmielnicki to czyni. Bratk.

B. 2. jest to żartobliwa przymówka do sławnego herszta Kozaków zbuntowanych za Jana Kazimierza; a oraz do chmielu, trunku, pijaństwa; eine Slnfpielitttg auf ben Sîamen Chmielnicki imb auf chmiel ^opfeit, 23ter, Słaitfcfy. CHMIELNIK, a, m. CHMIELISKO, a, n. ogród chmielowy, ber Hopfengarten, Hopfenberg, H^pfettpla^; Boh. chmelnice; So-rab. 1. kmelnicża ; Carn. hmęlje, hmeloyjc; Boss. XM*.ib-hmcb. Chmielniki są miejsca, na których się rosnące chmiele utrzymują. Kluk. Rosi. 3, 316. Chmielisko znaczy ogród, gdzie się chmiel rozsadza. Czack. Pr. 2, 265. Tam pilni gospodarze obszerne i porządne utrzymują chmielniki. Pam. 83, 367. CHMIELNY, a, e, CHMIELNIE przystk., zaprawny chmielem, mit Hl,Pfen angemacfyt, Hopfat*- Piw0 chmielne zatkane żyły otwiera. Syr. 945. Rozmarzył chmielny trunek ukrainnego Spartaka, że i Rzymowi groził. Psalmod. 41. — §. Gorzki, niemiły. Oss. Wyr. bitter, Utt* angenehm ; (Boss. XMMbiioe trunek pijany, upajający; x»rB-jeBbiH, xm-mcht» pijany, podchmielony). CHMIELOWY, a, e, od chmielu, H^Pf^H*, Don H^Pfcltî (Carn. hmelov; Vind. hmelen, hmelni). Vivat chmiel woła; zacznie się ochota, A przy ochocie chmielowa robota. Bratk. D. 2. b. (sprawa pijana, zwady, czubki, targańce).

CHMURA, ‘CHMARA, y, z., CHMURKA, CHMURECZKA, i, i.zdrbn., ciemny deszczowy obłok, (ob. Murzyć); eine (fin* ftre) atcgenmolfe; Slovac. chmara; Sorab. 1. mrocżcl, mró-tżel, mrotżawka; Sorab. 2. mrokowa; Vind. dishni oblak, dishouna megla; Ross. Tyua, Tyima, oô.iaK'b 40?K4eBiibitł, csiepiub. Chmury są zebraniem waporów, na śrzedncj części powietrza daleko od nieba miesięcznego. Otw. Ow.

65. Kluk. Bośl. 3, 87. Dziś chmurami się wszystko niebo okrywa. Otw. Ow. 534. Czarna chmura, wzdęta grzmoty Toczy się z hukiem, pogrom śmierci niesie. Kras. Oss.

B. b. Grad leci, chmura grzmi, huczy i łyska. ib. F. 6. Dwie chmury zwarte grotami straszncmi ziemi grożą, i pioruny strzelają. Psalmod. 71. Słońca będzie straszliwe zaćmienie Z obłoków ciemnych i chmur czarnosiwych. Odym. Sw. 2, S. 4. Krzyk w okręcie, a chmury nocy przydawają, Świata nie znać, wiatry się sobie sprzeciwiają. Papr. Byc. 26. Chmurka abo obłoczek mały i śrzód biała dnia słońce ludziom zasłoni. Zrn. Post. 200. Niebo by kryształ wnet się okazało, A najmniejszej chmureczki na nim nie zostało. Bej. Wiz. 165, b. Z wielkiej chmury mały deszcz. Rys. Ad. 77. Z małej chmury wielki deszcz. ib. Nie z każdej chmury deszcz. Cn. Ad. 607. Teraz chmury, po chwili niebo się pogodzi. Sim. Siei. 39. Wesoły dzień po chmurze. Bardz. Tr. 545. Chmury, kiedy przejdą, jaśniejszy dzień bywa. Bej. Wiz. 35. Niech troski twoje nadzieja słodzi, Po chmurach słońce jaśniejsze wschodzi.

Teał. 54, c. ii. — §. Chmura dymowa, dym gęsty powstający, eilte SRaudiroolfe. To mówiąc, wskoczył chyżo w chmarę dymu gęstą. Jabl. Tel. 246. Widząc obóz w płomieniu i tak czarne chmury Do nich się przybliżają, że się wojsko chwieje, ib. 227.    §. Chmura czego, ćma czego, czerń

czego, gęsta liczba, eine groj)e bttfe SDïeitge tum ettwrô, eine Söolfe. Chmara strzał. Jabl. Tel. 282. Chmura szarańczy. Oss. Wyr. Orda na szlaki wzad pchnie swoją chmarą. Jabł. Buk. T. 2. b. Pełno kielichów, śklenic, kubków chmara. Wad. Dan. 117. §. Fig. transi, chmura, zachmurzenie, zaćmienie, ftttftre 28olfc, tScrfmfłerung. Z fałszywych opinij powstająca zamieszanego rozumu chmara, owo prawdziwe zakrywa światło. Bardz. Boct. 25. Ćmi mu się w oczach; chmura już śmiertelna stawa; Choć patrzy, mizernego ojca nie poznawa. Bardz. Luk. 52. Chmura mu się w oczy wkradła. Brud. Ost. A. 5. Sława jego chmurą zaszła. Oss. Wyr. (ściemniała). Chmury w głowie u niego. Oss. Wyr. (ciemno we łbie; głupi).— Chmura, plama, wada, eilt $ledeit, ettt gefyler. Nic nie jest na tym świecie bez ciernia, i jasne słońce ma chmury. Mon. 65. 98. W nich cnota się bez najmniejszej chmurki pokazała Zab. 7, 370.    §. Chmura, zasępienie, posępność, smu

tek, SBolfen auf bet ©tinte, ©etuolfe, ftttftre Êîiette, ©öfter* Jjett. Coż znaczy zasępione oko, to czoło pod chmurą? Teat. 45, 12. Z pod chmury patrzy; posępnie, nieśmiało. Oss. Wyr. Kochanko! zkadże na twym czele chmurka ona? Przyb. Ab. 89. CHMURAĆ ob. Chmurzyć. ‘CHMU-RAWA, y, i. zasępienie powietrza, nubilum. Macz. baê ©ewBIfe. ‘CHMURAWY, a, e, chmurny, pełny chmur i obłoków, obłoczysty, nubilosus. Mącz. tuolfig, geroölft. CHMU-RECZKA, CHMURKA ob. Chmura. CHMURLIWY, CHMURNY, a, e, CHMURLIWIE, CHMURNO przystk., chmurami zachodzący, deszczowy, betuölft, umtvölft, t'otl éîegemvolfen, 9îe* gett*, regnigt; Sorab. 1. mrotżnć. Chmurliwe obłoki. A. Kochan. 223. Dzień chmurny i wichrowaty. Leop. Joel. 2, 2. Leop. Ezech. 30, 3. Deszcz wylewa z obłoku chmurnego. Odym. Św.

T. 2. b. Ryły nocy chmurne i deszcze przechodziły. Latoś. Kom. G. 2. Nazajutrz było chmurno. Lat. K. C. 2, b. — Fig. posępny, pochmurny, kwaśny, fünfter, faner. Chmurną twarz ku niebu wzniosła wysokiemu. Otw. Ow. 531. Chmurno, kwaśno patrzeć, Boss. cetiTflópein, cmotp^btb. Chmurliwy człowiek, odmieniający humor, markotny z lada* czego. Oss. Wyr. lait* tttfd). ob. Chymeryczny. "CHMURNOMGLISTY, a, e, pełen mgły i chmur, s>oH SRebel ltttb ©eiuiitfe. Chmurnomglisty dzień. Mon. 75, 593. ‘‘CHMURNOOKI, a, ie, posępnego wzroku, ftitftcrbltcfeitb. Niedźwiedź chmurnooki. Mon. 71, 389 et 77 et 75, 593. CHMURNOŚć, ści, z. chmur gęstość, btcfcê ©etublfe. Odwilżenie mrozu z chmurnościami. Sien. 434. "CHMUROROD, a, m. "CHMURORODZIEC, dźca chmury urodzony, ein SMenfofm, SBolfenerjeugtcr., Za stoły srogie chmurorody zasadzono, nubigenas feros. Zebr. Ow. 300. Centaurów, kolibyków, cbłoposzkapców, zwano też chmurorodzcami, że się byli porodzili we wsi, którą no cbmurą. Otw. Ow. 482. “CHMUROTYCZNY, a, “CHMUROTYCZNIE, przystk., tykający się chmur, tuolfett* beritltrenb. Chmurotyozna góra. Przyb. Milt. 352. “CHMU-ROWŁADZCA, y, m. władający chmurami, ber SBolfenDe*

252

CHMURZYĆ - CIIO B.

CHOBOT - CHO G.

botniza, attapot * pająk morski). 2). Botan. CHOBOT ziele, chobotna wyka, drudzy pospolicie powojem wielkim mianują, Clymenum Calycathemum. Syr. 1271. bte ttńlbe

f;erfd)cr, SMfeitfierfcfjer. Olimp się trząsł po każdym chrnu-rowładzcy kroku. Dmoch. II. 212. Chmurowładzca Jowisz. ib. 22 et 88 et 2, 323. CHMURZY Ć czyn. nied., zachmurzyć,

pochmurzyć (M., chmurami okrywać, bemölfctt, ittttmölfcit, mit    Grbfe. CHOBOTAC, otał, choboczę czyn. nied., tupać bó-

tntbcit SBolfctt bejteftett. pr. et fig, (Boss. XMypHTb, xaiypio    tami, nogami, trapfett, poltyit. SŁ kiesz. 30.

marszczyć czoło, wzjeżać pióra). Czoła jasnych niebian CHOBRY ob. Chrobry.

podła chuć nie chmurzy. Przyb. Milt. 105. CHMURZYĆ CHOC [właściwie HOC. 1] wykrzykn., taneczne godło z we-się zaimk. nied., pochmurzyć się, zachmurzyć się, dok.,    sela i radości, eilt Jreitbcuottöritf, befottbcr3 bepnt Tattje.

Chmurać się contin., chmurami zachodzić, ćmić się chmur-    Zaśpiewali dzieciąteczku wesoło jak trzeba, Chajże Chajże

no, ftcf) mölfctt, bezosob. i osob., (Boh. kaboniti se; Sorab.    Panie    Jezu, Chajże Chajże choc choc. Kant. 229. Klecz.

1. mrotżu szo; Carn. oblazhy fe; Croat. oblachisze; Sla-    Zdań.    67. Chociaż bieda, to choc. Oss. Wyr. (wesół)

von.

oblâcsise). Często mały deszcz bywa, choć się bar- i w nieszczęściu), dzo chmurzy. Pol/Arg. 49, Nie zawsze piorun bije, gdy CHOĆ, 1). przysłk. przynajmniej, meittgftenS; Ross. xoth, się pocznie chmurać. Pot. Arg. 333. Niebo zaczęło się    xon>; Slovac. aspon. Niech choć raz jeszcze twarz twoje

chmurzyć, Wiatry wzmagać, świstać, burzyć, Deszcz rzę-    obaczę. Kras. Oss. E. 2. Czytaj o tym sobie choć me-

sisty wskroś nas zmoczył, Blask piorunów oczy mroczył.    go Justynusa księgi. Warg. Wal. 89. 2). Spójnik. CHOC,

Kras. List. 31. §. Transi. Fig. chmurzy się w kraju, bu-    'CHOCIE, 'CHOGÎAJ, CHOCIAŻ * acz, aczkolwiek, lubo;

rzy się, na zamieszanie się zanosi, eö tDtrb itt einem Sattbe    ; Boh. ac, aćkoli, gakżkoli, byt; Slovac. aćkoli,

Itttrulug, C§ fängt ait Jlt fputfett.— Chmurzy się z daleka    bifbi,    trebas, trémas; Sorab. i. acz runę, hacż runę, acz,

wojsko « wydaje się być chmurą, ćmą, t. j. licznćm, wiel-    hacż,    acz też, dyby runi, nech; Sorab. 2. lez rowno;

kiem, c$ läfft ftd) etit $af>lretd)e8 $>eer fetten, nue eilte btdjte    Garn.    akulih; dêsiih, deblih; Vind. akuli, dali, akulich,

S3o(!e. Chmurzą się góry, chmurzy się z gór, wyziew    naifi,    dessilich, lihdobru; Croat. akoprem, josdâ, premda';

czyli parę wydają z siebie, bte Serge baittpfett, rattdjett.    (Croat. bote, hoteh * chcąc); Dal. premda; Slavon. primda,

Kiedy się chmurzą góry, deszcz nie chybi.— Chmurzy    akoprem, premako;    Bosn. prem da, sasveda, rasma da,

mu się z głowy, jakoby dym pijacki wybija się przez    o svem da; (Bosn. hocch li * chcesz-li); Rag. premda,

czaszkę, ber $opf bampft tfrnt (ootlt ©offc). Chmurzy mu    sasve, joseda, makar; Ross. xoth, xotl. (Etym. Chcieć),

się w głowie * ciemno u niego w głowie, głupi, trt feinem    Nie wszyscy ludzie    mądrzy, chociaż starzy. Chrośc. Job.

Svopfe lft$ fünfter.— Chmurzyć się na kogo, dąsać się,    120. Ćhociaj miał    obietnicę listowną, chociaj rzecz już

krzywić się, złem okiem poglądać; einem"ftitftre ©eftdjter    się była rozgłosiła,    chociaj widział sromotę wielką swoje;

madjen, ungehalten über it;n feptt. CHMURZYCA, y, Z. gę-    chciał radniej wszystkiego odbieżeć, niż.... Gorn. Dz. 92.

sta chmura, eine fdjrecfUdj ftitftre, bicie 3îegemt)0iîe. Bóg wy-    Choć mu się dwoi w oczach, chociaż z jednej świecy Dwie

ciąga chmurzyce z ziemskich przepaści. Ryb. Ps. 270.    widzi, ulubionej nie rzuca szklenicy. Hor. Sat. 149.    §.

Pochodź. pochmurny, pochmurność, zachmurzyć.    Choć, choćby, gdyby nawet, meitlt aucfl, mcttlt gletd). Pod-

"CHNET, *HNET ob. Wnet. CHOB! ob. Ćhop.    danego choć ze skóry obedrzyć. Teat, 8, 68. Węgrowie,

CHOBOT, CZOBOT, a, m. (Boss. ucóotłi, uoóotli * safia-    jeśliby im Kazimierz nie chciał pomagać, choć od Tur-

nowe

wcem

bóty;    neóOTapb    szewc od safianu; ueóOTapHTŁ sze-    ków pomocy prosić się opowiedzieli.    Stryjk. 625. Psze-

być)    1).    obuwie    skrzydlaste, z jakiem Merkuryusza    nica ma być wyplewiona od chwastu    rekami, chocia mo-

malują. Wtod.— Dudz. 35. Cn. Th. 67. bte geflügelten SJîer«    tyczkami albo jakim inszym narzędziem. Cresc. 155.    §.

curtuëfttefel, Salariat, glügelfttefel, glügclfdjitlje, Änfit^elflügeL    Choć-choć * bądź-bądź; czy-czy, (eg fep nuit fo, ober

Choboty, latawcowe obuwie. Cn. Th. 67. — Fig. allegor.    anberS), fomoljl, al$ and). Na każdą rzecz, którąby bóg na

Opłakuję z Nazonem wygnania kłopoty, Unoszę się z Pin-    nich włożył, gotowi byli, i czekali od niego choć głodu

darem lotnemi choboty. Zab. 1, b. 175. Alb. *§. Choboty,    choć wesela. Seid. 39. Bo choćże ja, choćże oni, tak ka-

boty, ©ttefcllt. Z czobotów chcie. Klon. Wor. 41.

mu dziurawych wyglądają wie-    żerny i takeście uwierzyli. 1. Lcop. 1.    Kor. 15, 11. Cho-

g. Gatunek spodni buchastych,    ciabyśmy czuli, chocia spali. 1 Leop.    1 Thess. 5, 10. nur

eine 2(rt metter Setnlletber. Owe choboty, co się w    nich    mögen madjen ober fdjlafen.    Umiejmy czcić kapłany,    choć

pośladek jako korzec widzi; ubrałby się był za to    do-    źli, choć dobrzy. Sk. Kaz.    611.    Którzy na sądziech,    choć

brze pierwej poczciwy szlachcic i z czeladzią. Rej. Zw.    ziemskich, choć królewskich, sędzię zgwałcili.... Herb. Siat.

58. Nie dla tegoć łańcucha, nie dla tych klejnotów,    Ani    78. Ktobykolwiek chocia,mąż,    chocia żona wszedł do

dla tych na zadzie rzezanych chobotów, Szlachcic    dla    króla.... Budn. Est. 4, 11. Żaden,    choć wielki, choć mały,

spraw szlachetnych, wiedz, że jest nazwany. Papr.    Gn.    nie ma do żup wchodzić. Herb.    Stat. 108. Co rozkazują,

praef. Pyszny idzie, nawięszawszy dziwnych pstrych cho-    czyni, choć czuje skłonności do tego, choć też nie czuje,

botów około siebie. Rej. Źw. 53. Panu czartowi zerwie    Sk. Żyw. 2, 367. Łakomieć myśli, gdzie co załapić,

się na choboty. Weresz. Regi. 98. (Boh. chobot * 1. buchta,    choć gwałtem, choć potajemnie, choć za uproszeniem,

wbrzeże morskie, 2. włok; Ross. xoôotî, xoôotoicï    choć żartem, choć bez żartu,    choć zdradą, choć też bez

trąba słonia, ryj; Eccl. xoöote ogon; Croat. et Dal.    ho-    zdrady. Weresz. Regi. 97.—    §. Choć-abo nie *    czy *

botnicza; Carn. hobotnćza; Bosn, hobotnięa; Hung.    ha-    lub nie, (c$ fet) itltlt baj-f) - ober    ltid)t; er mag Itltlt — ober

barnicza * polip, wielonog; Vind. hobotniza; Slavon.    ho-    ittd)t. Wszystkie więźnie, choć    są oszacowani albo nie,

CHOCHLA - CHODAK.

C H 0 D K I E W - G H O D Z I Ć.

253

wo-

wolne uczyniemy. Herb. Stat. 729. Chociaj stanie pozwany albo nie stanie, my w sprawie postępować będziemy. Herb. Stat. 210. er mag ftd) [teilen, ober'ntetyt.

CHOCHLA, i, i. tyczek u niewodu, ber fflog ant Blefie. Gdy lód wody okryje, do długich sznurów od cbomol-ców niewodu, przywięzują się chochle, t. j. tyczki suche, długie i z skóry obdarte. Kluk. Źw. 3, 243. Chochle te bywają sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 158. CHOCHOŁ, a, m. kończatookrągły wierzch, czub na głowie, na brogu, wierzchołek śpiczastowypukły, bte 5logel (ob. 21 big., ©ugcl), eine fttgelformtge Csrtyötyttltg; Boh. chochoł, chocholka; Ross.xo-X04b, xoxo.iOKT), xoxoaomncb, xox.îiime; Lat. cucullus; Ital. cocolla, (ob. Kukla). Chochoł na brogu i na inszych rzeczach, culmen. Macz. (ob. Kiwior). Chochoł na głowie, czub, fryzura wysoka; (Rag. kikka; Croat. kechka, kika; Bosn. kikka, percin). Panienka przywieńezona z wymuskanym czołem, Z wyniosłym chochołem. Klon. Wor. 68. Chochoł koński, na głowie końskiej, Ross. xoïKa, noaua. Chochoł góry, wierzch, szczyt, ber ©ipfel etitc§ Serge#, bie Sogei. Steuerbattf 36. Widza z daleka wielkich gór chochoły. Pot. Syl. 382. GHOĆHOLATY, CHOCHOLA-STY, CHOCHOLISTY, CHOCHOŁOWATY, a, e, CHO-CHOLATO, CHOCHOLASTO, CHOCHOLISTO, CHOCHO-(LOWATO przysłk., z chochołem, na kształt chochoła , kończatookrągły, nńe ein Sogei, flaufd;tg, fitlptg, tyallmtnbgefpt|t; Boh. chocbolatÿ; Ross. xoxaaTbift. Rośliny mające kwiat w wierzchu chochołaty. Syr. 759. Chochołate ku wierzchu i spiczaste kiełki szparagów. Syr. 1125. CHOCHO-LIĆ czyn. nied., Si. kiesz. 30. chochołatym czynić, fuge» lig maćtyen, baufd)tg madjen. (Ross. xoxMTbca osowieć; xo-

x.iau^ rozczochraniec; xoxiyina kura czubata).

CHOCIM, a, m. sławna forteca Turecka, bte îürftfctye $efhtttg ©tyotfd)tttt. CH0C1MIANIN, a, m. z Ghocima urodzony, ber ©tyotfetytmer. Ubogie Chocimiany. Birk. Chód. 14. CHOCI-MIANKA, i, z. z Chocima rodowita, btC ©tyotfctytmertltlt. CHOCIMSKI a, ie, należący do Chocima, ©tyotfetytmer*.

CHÓD, u, m. chodzenie, sposób chodzenia, postęp, iście, władza chodzenia, miejsce chodzenia, ber ©attg, ba# ©e* tyen, bte Äraft ju ©etyen, ber Ort be# ©etyen#; (Boh. chód, chodba, chodisste, chuże; Sorab. 1. chód, khod; Sorab. 2. chojżene, hische; Carn. hód, hoja; Slavon. höd; Vind. hod, hoda, hoja; Croat. hód, hodyenye; Rag. hood; Bosn. hód; Ross. X04,&, X04bóa, noxo4Ka, CTynb, BbicrynKa; nocTyni; Eccl. X04nme, „poxoyb, uibCTKïe, Graec- ód°e> cf. Gr. ôdsïv; cf. G er. $0tt!) — Poznałem go po chodzie. Tr. Nie na chód prawych ścieżek, lecz na chód złej drogi Miałem duże nogi. Kul. Her. 21. Gonili ich jednego dnia chodu. 1 Leop. 1 Macch. 7, 45. (jeden dzień drogi. 3 Leop). Mieszkali od siebie na trzy dni chodu. Radź. Genes. 30, 36. Dni kilka chodu. Zabk. ML 444. (£age * ©Ctltge), Sagerctfett. ślepym oczy, chromym chód wracał. Sk. Żyw. 2, 422. CHODAK, a, m., CHODACZEK, czka, m. zdrbn., §. 1. co rad chodzi, Cn. Th. ber ©etyer, gufgćtttger, ber ötel getyt; Ross. X040ICL. — §. 2. Chodaki, gatunek prostego obuwia, cf. kurpie, postoły, łapcie, Sauetttfdjtttye t)0łt nngegerbten Rauten, bte ftd; ber Sauer felbft ptfantmen ndtyt. Na Rusi obuwie sobie ze skór bydlęcych zaraz z sierścią

odartych z wołu, po prostu robią, które chodakami zowią. Givagn. 414. Chodaki, gatunek obuwia, które chłopi noszą z łyka. Ład. Dyk. 1, 78. Saftfctytttye, Saitcritjctyittye. Ludzie wiejskie nie potrzebują szewców, używając chodaków miasto botów. Petr. Pol. 349. Rusin w łycznnych chodakach. Falib. Dis. R. Kogo niestaje na boty, niech w chodakach chodzi. Oss. Wyr. Chodaczki dziecinne, łubki dziecinne, narzędzie, które dzieciom przyprawiają do kolan, aby się uczyły prosto nogi stawić. Wlod. — Cn. Th. Śntejietfen, mt bte frummett ftnte ber ^tttber gu bitu beu.— §• 3. Transi, chodak, gbur, prostak, od obuwia tak zwany, ein Sauerferl, ein plumper gemeiner Éettfcty; (Boh. chodec * żebrak, Boh. stary chodec * grzyb, zgrzybiały). Chodakowi kucharzowi, nie obeznanemu z francuzkiemi wymysłami, skwarzyć frykasy każą. Mon. 65, 420. Szlachtę drobną i ubogą po niektórych województwach, plenniejszych w nią, chodakami zowią. Oss. Wyr. (Croat. hodalke; Dal. hodala; Vind. hodalka, hodalniza; Ross. xo4yiH drążki, soszki, na których chodzą, ©tcljenj Boh. chodidlo podeszwa nogi). CHODKIEWICZ, a, m. imię sławnego dza Polskiego, 9?amen etneOerütymten folmfctyett $eerfütyrerê. §. Herb. Kościesza, z przydatkiem gryfa. Kurop. 3,9, ein Sappen. CHODNIK, a, m. miejsce chodzenia, ścieżka, drożysko. Maez. ber Seg, ber Pfab, ber gtt^fłetg; Boh. et Slovac. chodnjk, chodnićek; (Carn. hodnik « grube płótno, parć). Ostrożnie niechcąc potykać się z nikim, Idzie nieznacznym do domu chodnikiem. Pol. Syl. 359. Chodnikami tajnemi przez lasy żywność do miasta nosili. Birk. Podz. 10 (manowcami). Rękę mi podaj, dzielny przewodniku, Kieruj me kroki po twoim chodniku. Zab. 16, 87. (Prov. Slov. Wichadzat na starć chodnicki * wracać się do dawnych nałogów). Chodnik, chodzenie w ogrodzie nakryte ziołmi, drzewem, chłodnik. Cn. Th. etit ©artcttgaitg, ein Saubengattg, eine Silice; (Carn. hodishe). Chodnik, ku-rytarz, ganek, eilt ©attg, ©Mtleitgang; (Carn. hodin). Budował Salomon cztery chodniki między słupami cedro-wemi. W. 3 Reg. 7, 2. (cztery rzędy słupów. Bibl. Gd.). — Milit. przykopie do zasłonienia podkopnika. Tr. ber bebeefte ©ang für bte SDîtitterer. CHODNY, a, e, chód mający, chodzący, gepertb ; Vind. hodliu, pohojcn; Carn. hojne; Eccl. mecTBOBaTeJCHŒ). Wyrzekł bóg, a wraz się nie-foremne bryły W niezliczonych postaciach w ehodny twór kształciły. Przyb. Ab. 12. (Ross. X04KÜÏ, xo40Krb lekko-chodny). (CHODOWAĆ ob. Hodować). CHODOWY, a, e, od chodu , do chodu należący, ©attg*, baś ©eben betreffend CHODZIĆ intransit, continuât., CHODZIWAĆ ('Chadzać qu.

v.) częstotl., (iść niedok. qu. v.) wyraża wolniejsze niż bieganie, prędsze niż łażenie, nogami przenoszenie się z miejsca na miejsce (ob. Kroczyć, stąpać, latać, jechać, pływać, oppos. stać, leżeć), getyen, antyaltenb getyen, in ci» nem fort gelten, $u getyen pflegen ; Boh. et Slovac. chodjwâm, choditi ; Sorab. 1. chodżim, chodżu, kliodżu; Sorab. 2. chojżisch, hdu, hdźem; Rag. hoditti ; Vind. hodit ; Carn. hoditi, hodem; Dal. Slavon. Bosn. Croat. hoditi ; Ross. X04iiTb, xaauiBaTb, xomy; Eccl. xom4y; (2.* hodować); (cf. Gr. (dóg, oâsïv; Lat. cedo, incedo; Arab. nro katat * incessit placide). Przyrodzenie dało nam nogi, abyśmy

Chodzić z zadartym

231

CHODZIĆ.

CHODZIĆ.

niemi chodzili. Pilch. Sen. list. 420. Kto nóg nie ma, nie może chodzić. Petr. Et. 392. Nauczę ja cię chodzić, chcęć tego żółwiowego chodu przymnożyć. Mącz. Kto dobrze chodzi, koszt nogami nadgrodzi. Cn. Ad. 377. Slo-vac. Kdo ne skoro chodi, sam sebe śkodi. (ob. nie w czas przychodzić). Góry były zarosłe; chodzili drogami nieehodzonemi. Sk. Żyw. 1, 404. Przed nim na urząd chodzi wali. 1 Leop. 3 Reg. 14, 28. t. j. mieli urząd przed nim chodzić. 3 Leop. ib. Tamtędy często chodziwał. 1 Leop. 4 Reg. 4, 9. Starością pochylony chodzę. Psalmod.

39. Tak mi łeb zawróciła, że chodzę jak głupi. Teat. 27, 10. id) ge(;e tycrunt, wie ein nosem («pysznić się, bic 9îafc tyocty tragen). Chodzi często ellipt. na przechód « biegunkę ma. Oss. Wyr. er fiat ba3 Sartre», getyt »ft auf bic «Seite. Chodzić i tam i sam, przechadzać się, ftety ergeben, tyerunt getyen, getyeu, fpajtereit gc« tyen. Chodzę po górach, po łąkach, po polach, przechadzam się. Cn. Th. 68. Pójdź chodzić «pójdź na przechadzkę, fomttt fpajierett. — Fig. Między temi wszystkiemi mękami, sercem po raju chodzili. Birk. Kr. Kaw. 30. (serce do nieba wznosili). Chodzić po niebie « nie brać rzeczy jak się należy, fctyitmrinCrt. Chodzić do kogo « przychodzić, fontnteit. Chodź sam. Cn. Th. fotttttt fier. Chodź siedzieć. J. Kchan. Dz.

50. — Fig. Moral, chodzić, postępować, zachowywać się, wattbeln, ftety (moraltfety »erhalten). Chodź tak, jakoś począł chodzić, Prawdziwe te są i zbawienne drogi. /. Kchan. J. 357. Chodzić ścieżką cnoty. Oss. Wyr. Będziemy chodzić w posłuszeństwie jego. Rej. Post. S. 5, 2. Chodzili w pokusach świata tego. ib. S. 5, 1. Kto larwę tę odsłoni, szcze-rzeli w tym poganin, pokrycieli chodzi. Tward. Wl. 132. — Chodzić, włóczyć się, wałęsać się, tyerunt geben, tye* rum laufen, flety tycriiut treiben. Po bankietach i t. d. chodzi. Cn. Th. Nieboszczyk mąż jej po śmierci chodzi. Teat. 28,6.169. (straszy, przeszkadza, er getyt Uttt, fpilft). Chodzić, uczęszczać, bywać, getyett, befuctyeit, freguenttren. Ojcowie nasi do szkół razem chodzili. Zab. 13, 198. ftc ftitb nut einanber tn bic Setyulc gegangen. Chodziłem sam do szkół lat kilka. Mon. 68, 418. W szkołach będąc na teologią chodził. Teat. 8, c. 61. er befuctyte ttyeologifctye ©oh Icgiett. Marek Aureliusz, cesarzem będąc, chodził do Scx-tiusza filozofa, i brał od niego lekcye. Pilch. Sen. list. 1,

279.    §. Chodzi co nieżywego « bywa, szerzy się, roz

chodzi, c$ getyt, e$ pflegt jn fetyit, c3 verbreitet ftety. Nieszczęście po ludziach chodzi, nie po drzewach. Gliczn. Wych. N. 8, b. (napada ludzi, c$ trifft bic SDîenfetyen, H getyt bety ben SDłenfętyen tyeruttt). Szczęście jedno bez drugiego nigdy nie chodzi. Teat. 55, e. 20. Te rzeczy chodzą na świecie, że zwodzeni znowu drugich zwodzą. Teat. 48, b. 34. Choroby stawowe, to jest po stawach chodzące. Krup. 5, 110. Strach na mnie ciężki bije, frebra po mnie chodzi. Bardz. Tr. 469. — Chodzi co po czym « wywię-zuje się co z czego, c3 folgt eiueâ au8 beut anbern. Wielka to rzecz u prostaków; ale u tych, którzy znają, co po czym chodzi, za nic to będzie. Modrz. Baz. 164. Nie wiedzą co po czym chodzi, ani rozumieją, coby było pożyteczno synom swoim. Gliczn. Wych.J. 1. b. (nie znają porządku, osnowy rzeczy, co przyczyna a co skutek). —

§. Chodzić z kim, przestawać z kim, obcować, mit einem Utttgetyen. Kto z mądremi chodzi, mądrym będzie. Sk. Żyw. praef. — §. Dziećmi chodzić, brzemienną być. Mącz. * w ciąży być, fetynianger fetyn, mit einem îtinbe (fetytuangerj getyeu. Jak poznać, jeśli niewiasta dziećmi chodzi. Sien.

442. jeśli synem albo dziewką chodzi, ib. 441. Już sześć miesięcy płodem, to jest, Janem ś. chodziła. Gil. Post. 2 72. Jednać kostka tajna nie była, gdy mną jeszcze matka chodziła. Ryb. Ps. 277. ‘Krowa bydłem chodząca. Mącz. cielna, tractytig. NB. Z prepozycyą z: Gdy matka z tym dziecięciem chodziła, żadnej w noszeniu ciężkości nie miała. Sk. Żyw. 1, 218. Matce, gdy z Parysem chodziła, śniło się, że pochodnią urodziła. J. Kchan. Dz. 82.    §.

Chodzić z czym * razem być, zgadzać się, łączyć się, ftety mit einer anbern Sactye »ertragen, mit ityr pglctcty Defte^cn tonnen, einanber nittyt auêfdjltejkn, ju[ammen gleichen ©ctyritteê getyett. Lubo przeszłych wieków ministem koronne z którymkolwiek krzesłem chodziły; teraz jednak marszałkostwa, kanclerstwa, podskarbstwo z żadnym senatorstwem pomieścić się nie mogą. Nies. 1, 100. Nie zawsze godność wraz z zdatnością chodzi. Znb. 12, 12. Cytra z trąbą nie chodzi, pasztet z grochem równo. Pot. Jow. 35. Trzeba, żeby expensa z perceptą chodziła. Opal. Sat. 144. Opposition chodzić oddzielnie, niejednakowo chodzić, różnić się, oddalaó się wzajemnie, feinen ©aug jebeâ für ftety befonberS tyabett, feinen eignen 2Beg getyeit. Żmudzkie księstwo, lubo było jednego narodu z Litwą, chodziło dawniej oddzielnie od niej, mając swoich osobnych książąt. Nar. list. 5, 353. Daleko od siebie chodzą te dwie rzeczy, dobrodziejstwo a kupiectwo. Gorn. Sen. 420. Różnie od siebie i daleko chodzą zdania. Susz. Pies. 3, M. 2, b. §. Chodzi o co, bezosob., idzie o co, jest o co rzecz, czyni się o co, gra o co idzie, c3 getyt nnt etroatl, e$ ift worum $U tl;uu. Jeszcze się o posag nie zgodzili, o dziesięć tysięcy im chodzi. Teat. 1, c. 61. Przyjechał do swego stryja, u którego mu o znaczne dobra chodziło. Boh. Kom. 2, 210. Chodzi tu o sto czerwonych złotych, ib. 4.

41. Tegom dopiął, co w wolnym narodzie się godzi, 0 berło między wami, nigdy mi nie chodzi. Bardz. Luk. 31. — Obsol. Złoczyńcę chować nie godzi się, ho w tym gardło chodzi. Pot. Arg. 19. (bo w tym o gardło chodzi, to gardłowa sprawa, c$ ift Uttt3 geben JU ttyun). §. Chodzić, co do ubioru lub stroju « nosić się, ubierać się pewnym sposobem, (gefleibet) getyen, fiel; tragen, ftety fleibeit; (Slavon. hodicha, liodilo « suknia, szata). U Turków nikomu się nie godzi w szatach zielonych chodzić; wszelako siła obaczysz, co tak chodzą w zieleni. Star. Dw. 49. Widziałem przejeżdżającego cesarza: chodzi po Francuzku. Kras. Dos. 95. Po Polsku chodzi. Mon. 68, 676. Jużci kiedy chodzi po Niemiecku, tym samym musi być mędrszy od drugich. Teat. 18, b. 18. W srebrnym na każdy dzień chodziwała pasie. Sm. Siei. 78. Ich dzieci w ostatniej nędzy, nie mają w czym chodzić. Teat. 48, 44. Nie troszczcie się, co będzicm jedli, aho w czym będziem chodzili. Sekl. Math. 6. w czymbyście chodzili, ib. (w coby-ście się obłoczyli. ib ). Żydowic z łańcuchami i z klejnotami złotemi chodzić, tak też srebra na pasach nosić nie

CHODZICIEL - CHOJA.

CHODZIĆ - CHODZENIE.

mają. Stał. Lit. 375. §. Chodzić na kogo, auf einen loê* gefeit. Nie chodź na pijanego, żal mi grzbieta twego. Bratk. J. 3, b. Chodzić za łby, ftd) an bte Sîopfe frtegeit. Temu, o co za łby chodzimy, przypatrzyć sie, jak nikczemną rzeczą jest. Pilch. Sen, 364. Chodzić za pasy ob. za pasy chodzić. Chodzić z kim w odpowiedzi, sprzeczać się z kim, mit einem WÖrtellt. Około tej kwestyi, tak z sobą chodzą, że każdy swą powiada. Gliczn. Wych. 4, b. §. Chodzić za kim, nieodstępnym być, puścić się za nim, bluter einem bcrgebeit, einem nadjfolgen. Chodzi zadnim, by cielę za krową. Cn. Ad. 636. Miasto czeladzi cień za nim chodzi. Jabł. Ez. 72. Czas za każdym tuż za piętami chodzi. Rej. Ap. 5. Masz za swe, kara za występkiem chodzi. Zab. 43, 234. Nar. Chodzić za przykładem czyim ob. Naśladować.— Chodzić za czym * uwijać się, krzątać się koło czego, hinter etwaê bcr fepn, eś betreiben. Chodzić za sprawą, popierać ją polecaniem jej sędziom. Chodzić za urzędami, starać się o godności. Chodzić za kim, starać się o co u kogo usilnie. Chodziłem za nim kilka dni, chcąc dostać dzierżawy, i nie otrzymałem. Oss. Wyr. Chodzić nad trzodą pilnując, bte Ipeerbe weiben, neben ifjr ^ergeben, fie bemadjen, bütbeu. Pasterz nad owcami chodzi. J. Kchan. Dz. 257. Król tego sobie za niewrczas nie poczytał, wr budzie leśnej się przespać i nad stady chodzić. J. Kchan, Dz. 70. Chodzić koło czego, trudnić się czym, staranie mieć koło czego, pracować koło czego, Vind. hiti na zhem, pomujati fe na kai, fid) womit be-fcbäfttgeu, womit umgeben, ftd; womit befaffeit, ftd) einer ©a» d>e amtebnten, einem ©ewerbe naebgebett. Tak chętnie chodziłem koło tego wszystkiego, iż w kilka dni wszystko już było po gotowiu. Kras. Dos. 499. Już poczęto chodzić koło naprawy kościoła. Zał. Test. 257. Chodził usta-wnie koło Rzpltej, W pośrzód obywatelskich trawił czas swój trudów. Nieme. P. P. 49. Me ręce koło wełny subtelnie chodziły. Toł. Saut. 64. Jezus znak swej miłości przyłączył i *0 tym na ten czas chodził. Hrb. Art. 94. (hoc tunc agebat, koło tego chodził, o tym myślał, er ging bamtt ttm). Zaprawują syny swe w tym z młodu, w czymby się k latom przyszedłszy chodzić mieli. Gliczn. Wych, F. 2, b. Chodzić koło siebie* pamiętać o sobie, o zarobku swoim, ftd) nicht oergeffen, auf fernen 9?ui$eu bebadjt femt. Umiał gospodarz ów koło się chodzić. Jabł. Ez. 403. Niech koło siebie, jak kto może, chodzi, A przecie innym złośliwie nie szkodzi. Zab. 42, 307. — §. Chodzić, brać się do czego, ju etwa§ fd;reiten, woju greifen. Chodźmy w karty. Oss. Wyr. §. Po czemu chodzi? Cn. Th. jaka wartość, jaka cena, wie tbeitcr, wie oicl wert!;? Po tych pieniądzach chodzi. Cn. Th. tej ceny, e$ Çat ben SpreiS. Król nasz z przedniejszemi monarchami w jednym szeregu chodzi. Psalmod. 44. (w równi, równej powagi). CHODZENIE, ia, n. substant. verb. 4). (czyn), chód, iście, ba3 ©eben, ber ©ang; Sorab. 4. chodzeni; Ross. xoîK^eme, x04LÓa, X04’B. Chodzenie nie może być bez nóg. Petr. Et. 392. Chodzenie bosemi nogami po gołej ziemi, pomaga do solucyi naturalnej. Comp. Med. 498. ba3 üöarfußgcbeit. Dzieci za młodu mądrości uczcie, a nie wyniosłego a wysokiego chodzenia. Gliczn. Wych, F. 4, b. — §. Władza chodzę-

255

nia, bte Straft ju geben, baS ©eben, ber ©ang. Od Chrystusa ślepi wzrok, chromi chodzenie odbierali. Bals. Niedz.. 4, 434. 2). Chodzenie, miejsce chodzenia, ganek, chodnik, chïodnik, ulica, szpaler, allea, wo man gebt, berunt geÿt, ber ©ang, j. SB. Saubengang, bte Slttee. Chodzenie podziemie do skarbu zbudował. Star. Dw. 26. Chodzenie w ogrodach ziołmi plecione, {oh. Chłodnik). Chodzenie na okręcie , pokład okrętowy, ba§ SJerbecf auf bern ©d)iffc. CHODZICIEL, a, m. który chodzi, chodak, ber ©eher, gußgdnger;, Slovac. chod’il; Sorab. 4. khodźicżer; Rag. hoditegl, ho-daz, hodjak; Croat. hoditel, hodëcz; Bosn. hoditegl'; Ross. X040KÏ ; Eccl. jçoiuih, w r0^z- źeńsk. CHODZIĆIELKA, bte ©eliertmt, gußgangeftnu; Rag. hoditegliza. ‘CHODZIMY, in, liczb. mn. chodzenie, ba§ ©el;en, ber ©mtg. Dokąd się wybierasz? chorego nawiedzić! Próżne twre cho-dziny, bo już szedł w niebo. Chodk. Kost. 63. CHO-DZISTY, a, e, gdzie chodzić można, ju geben, wo man gel;en îann, gangbar. SI kiesz. 30. Koło chodziste, które obracają, chodząc i depcąc po szczeblach. Tr. ba» ü£ret* rab. CIIODZIWY, a, e, nie mordujący się chodzeniom, dobry do chodu, biegun, tum gidem ©ange, gut gefjenb, gid lanfenb ; Etcl. Ó.iar0BX04iiŁiii. Koń piękny chodziwy. Sim. Siei. 69. Pot. Jow. 91. Koń ten zdaje sie coś chodziwego i ogonem wierci. Alb. n. W. 42.    §. Cho

dziwy człowiek, lubiący chodzić, ber gern gebet.

Pochodź, dochód, dochodzić, dochodowy, dochodny, po-dochodzić; jednochoda, jedno chodnik, nachodzić, ponacho-dzić, nadchodzić, ponadchodzić ; obchód, obchodowy, obchodzić, poobchodzić; odchód, odchodowy, odchodzić, po-odchodzić; pochod, pochodnia, pochodniowy, pochodowy, pochodzisty, p o chodzi sto ść; podchodzić, podchód, popod-chodzić; przechód, przechodoioy, przechodzić, przechadzać, poprzechodzić; przychód, przychodowy, przychodzić, przy-chodzisty, poprzychodzić, przychodzień, przychodniowy ; rozchód, rozchodzić, rozchodzisty, porozchodzić; uchód, uchodzić, pouchodzić; wchód, wchodowy, luchodzić, po-wchodzić; wschód, wschody, ivschodowy, wschodny, wschodzić, powschodzić; zachód, zachodowy, zachodny, zachodzić, pozachodzić ; schodzisty, płaskoschodzisty, przykro-schodzisty, wolno schodzisty; (porówn. słowo: Iść).

CHOJA, ii, i. CHOINA, y, i. CHOINKA, CHOJKA zdrob., §. 4. gatunek sosny, ber SHeitbaum, eilte 2trt $id)tenbaum. {Boh. chwog frondes abiegnae, piceae; Carn. hoja, bojka, Vind. hoika * jodła ; Sorab. 4. khoyna pinus; Sorab. 2. ehojza, kojza, chojzka; Sorab. 4. kujza sosna; Sorab. 2. chojna, kojna szyszki sosnowe ; Ross. xboh * szyszka). Slavon bor; Boh. borowiec, borowicka; {Rag. hvoja * gałąź). Choina, rodzaj sośniny, od niej daleko mniejsza. Ład. H. N. 24» Szumy we mkłych się choinach dzieją. Otw. Ow. 638. Do rusztowania biorą się długie i mocne chojki, lub jakie niegrube drzewa. Switk. Bud. 332. Z wielkiego strachu wlazł na chojke. Teat. 8, 109. Chłopy gdyby choje. Teat. 45, 44. (proste, wysmukłe). §. Collect. choina, choinka* choiny, choinnc drzewa, gaj, las choinny, junge fticbteu, $td)tcnwaib, gicbtengebolj. Cn. Th. §. Choina, choinka, gałązka choinna, wierzchołek choiny, gid)* tenreiś, giddemmpfel, ftttfdeufptße. Powtykali sobie choinki

256

CHOIN - CHOMĄTO

CHOMĄ TN _ CHOP.

za czapki. Biel. Kr. 639. Wierzchołek choiny osadzo-    Croat. hamut, ham; Hung. ham; Ross. xOMyrB; Lat. eony na żerdzi, tudzież przywiązany do sznura dla che-    ma, chawus; Grac. ia\ióę, ^ct\mgov\ napa, aryióg;rArab.

dożenia kominów, eilt §tctytenftraucty Jltr SRetntgung bet* ©a*    kamat » constrinxit). Chomąta Moskiewskie. Kluk. Zw. 1,

ttttue. Cała umiejętność kominiarzy wiejskich, skrobać    186.— Chomątem zowie się też cały ubiór na konie

sadze choiną. Oss. Wyr. §. Choina, wiecha, znak pi-    z takowemi obłąkami, różny od szorów, szli, brt$ 5ÎUttt*

jacki, ein Stetsctctyeu, ©ctyanfjeictyen. Oss. Wyr. — §. 2.    inetjCitg, ba3 ffetbejeng ; Boh. chamy. Chomąta lub szleje

Bot. choina ziele ob. Sosnka ziele. §. 5. choinka klasztorna,    do zaprzężenia koni. Kluk. Rosi. 3, 121.    Przysik. Do-

sabina, drzewko, bet* ©ćtbcnbaitm, Boh. chwogka. CHO-    bra w chomąto słoma, w kaftan bawełna. Cn. Ad. 162.

INNY, CHOINOWY, a c, od choin, giften*. Choinowy    Fr. Ad. 21. (szkoda psu białego chleba, dobra psu mu-

borek. Klon. Wor. 46. (Boh. chwogowÿ sarmenticius).    cha; takiemu takie; nie wyrzucaj pereł dla świni; do-

CHOJDA! ob. Hejda. CHOJNY ob. Hojny. GHOZY ob. Hoży.    bra Matyaszowi płotka). Jak w chomącie, jak w jarzmie,

CHRABĄSZCZ ob. Chrząszcz. CI1RABRY ob. Chrobry.    w niewoli, w ciężkiej niewolniczej pracy. Oss. Wyr. U)te

CHOLEBÀC ob. Kolebać. CHOLERA ob. Kolera.    im 3od;e, fcl(U)tjcty eingefpannt. Chodzi jak w chomącie,

CHOLEWA, y, i. CHOLEWKA, i,ż.zdrbn. szyja bótowa, bet    z szyją zawsze wytężoną, nienaturalny, et getyt Itte im

(Stiefelfctyaft. Siles. cholewa; Boh. holen, . holenć, holenka,    Sîutttinet, mit fietfettt i)alfc. Nie do chomąta; nie do pra-

holinka, (ob. Goleń,); Ross. roiemime. (Eecl. xojeBH, xo-    cy; nieprosty; lub też: wart, żeby go ochraniać, et ift

JHBLi, xaiCBKb obuwie zakonnicze; Sorab. 2. cholowi,    nictyt JU fettetet 3M)ett. §. Herb. chomąto, kleszcze zwy-

Sorab. 1. kołowi « spodniej; Bosn. opanak. Obuwali się    czaj ne , jak u chomąta prostego. Kurop. 3,    10. ettt 20(tp*

w skorznic, u których, aby tym leksze były, nie by-    pen. CHOMĄTNIK, a, m. rzemieślnik od    chomąt, bet

wąło cholew. Sekl. Mar. 6. Suknia na nim wisi, jak    $ummetfflad)et. Si. kiesz. 50. Garn. komatar. CHOMĄTNY,

na kołku, golenie po cholewach pływają, cały człek    CHOMĄTOWY, a, e, od chomąta, Stimmtet*. (Boh .chomutnÿ;

niezgrabny. Zab. 13, 63. Szewc od cholew; Ross. ctc>k-    Ross. xoMyTiibiiî. Chomątowy rzemień, Ross. ryjKb, ryamme,

hhkt>.— §. W hucie śklanej, cholewa, sztuka śkla, jak    cynom., cymomi. (cynoiiyTb zwięzywać kleszcze chomąto-

pęcherz rozdęta, z obu końców otwarta, z której tafel-    we). Boh. chomutniho platiti * oduzdnego płacić. Ross. xo-

nik rozprawia tafle. Torz. Szk. 32 et 16. in bet ©la$*    My thhs poduszka chomątna, b(T§ Svummetflffcu. Ross. xo-

tyütte, bic ©Ia#lafc, nmtauś bic ©laêtafeln gcfctymtten mer*    Mymi», oxoïnyTaib; Croat. hamiti* wkładać chomąto),

bett.— §. Gęba u niego, jak cholewa* pijanica wielki. Cn. CHOMIK, a, m. mysz wielka ziemna. Dudz. 57. mus cri-Ad. 841. ct fmtft einen guten Stiefel meg; et fnnft inte ein    cetas, większa od łasicy, ma w policzkach wewnątrz to-

©ctyutyflteityt, tnie ein ftaßbtnbct, wie eilt Śutfłenbinbet. Brat    rebki, kopie w ziemi "nory, w których zebrane" ziarna

spełni; ona znowu mu dolewa; Wszak mówi, moja gę-    składa, znosząc w torebkach policzkowych. Zool. Nar.

ba nie cholewa! Bratk. J. 4. b. §. Cholewy, cholewki    348. bet £mmfter. Chomiki szczekają na kształt psów,

smalić, albo palić do której, koperczaki stroić, umizgać    i stąd zowią je psami ziemnemi. Na Podolu nazywają je

się, mit eine butylen, ityr ben §of nmctyeit, ityt bie ©out nta*    skrzeczkami. Ład. //. N. 22. Ład. Dyk. 2, 409.

ctyeit. Cholewki do niej pali; a przykazał mi, aby nikt ‘CIIOMLE należą do stroju białogłowskiego. Sax. Tyt. 6. o tym nie wiedział. Teat. 10. b, 6. Amfitryon na wojnie, eilt îtyeil beê 2BeU>Ctputye$ ?

gdy siecze i pâli, Jowisz w męża postaci koło jego CIIOMOLEC, CHOMULEC, lea, m. drzewo w końcu skrzy-pani, Zawija się co żywo i cholewy smali. Zabi. Amf.    deł niewodowych w poprzek sadzone, ein Stäubet beS

osa-

5. Do cudzych żon cholewy smali. Zabi. Firc. 80. —    3uggattt3. Skrzydła niewodu u wierzchu i spodu

§• Żarty flisowskie: Frycu nieboże, przybliżać się męka;    dzają się na sznurze, którego końce są przymocowane

Miej się nieboże, byś nie wziął cholewą Na rękę lewą.    do chomolców, albo drzew w końcach" skrzydeł wpo-

Klon. Fl. G. 1. b. (ob. Frycować, cf. babę całować.) Ześ    przek sadzonych. Kluk. Źw. 3, 241. Chomulce te by-

chłostę podjął u Nogatu, Nie zwierzaj ani rodzonemu    wają sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 158. (cf. hamulec),

bratu, Bo cię cholewą będą zwać parobcy, ib. H. 3. *CHOMOS, a, m. gatinjucfet. Cukru chomosu albo faryny §. Herb. Cholewa, dwie klamry żelazne, między któremi kamień. Instr. cel. Lit.

miecz otłuczony, od Bolesława Śmiałego cieśli nadany, ‘CHONOM, a, m. pewna farba, eilte genuffe gfltbe. Od kamie-nazywającemu się Cholewa. Kurop. 3, 9. eilt SÖctppeu.    nia chonoma farby Tureckiej. Vol. Leg. 4, 360. farby

CHOLODZIEC, dźcu, m. W Litwie z botwiny, to jest,    Tatarskiej, ib. 6, *135.

z liści buraków, robią potrawę smaczną chłodzącą, po CIIOP! CIIOB! [właściwie HOP! 1] odgłos nagłego i mo-Rusku Chołodec, Chołodziec, zwaną. Ład. H. N, 17. ein    cnego uderzenia, bet Sctydll eilteê fctynellen tyefttgcn Sctyld*

fl'ttytcnbc$ ©etictyt non $0iiingolbblnttctu. O używaniu bo-    gc$, fctyutiß! puf! Bijemy się; chop w gębę, przez nos,

ćwiny, chołodźcu. Perz. Lek. 11.    przez zęby, aż się o brodę szabla oparła. Boh. Kom. 1, 361.

CHOMAI O, a, n. CHOMĄT, a, m. obląk do zawdziania ko-    Spotykani się z pewnym junakiem, chop go tedy bez cere-

mom na szyję, skórzany, wypychany, klestrzynami dre-    remonii w pysk. Mon. 74,43. Dalej chob lalka, nie pój-

wmanemi ściągnięty, żeby tym silniej całym karkiem    dziesz mi stąd. Teat. 36,23. (cf. hop, hup!). CHOPNĄG

ciągnęły, (u bydła roboczego jarzmo), bdê ÄUtttUtCt, (So-    [wł. I10PNĄG. 1| jedntl. czyn. Chopać kontyn. gwałto-

rab. 1. kóraot; Sorab. 2. kommot; Boh. chomaut, cho-    wnie na prędce uderzyć, gaitj UUôetfetyenê einen ftûtfen

mut; Vind. komat, okragnik, ham; Carn. komât, ham;    «Ç>tel> iietfetjeu, fctyntetßen, pitfeu. Pięścią chopnąć w gębę,

uderzyć kogo w gębę, dać ni z tego ni z owego w pysk    się lubię. Teat. i, 44. Sdjönljetten i)Oltt Jiucptcit fRattge.

komu. Oss. Wyr. Chopnąć, okoniach, poskoczyć wierz-    2. Chór, część kościoła, gdzie wielki ołtarz i formy

gając, tum ^ferbett, auffprtngeu unb hinten Auflagen (ob.    kapłańskie; ber tpaupttljetl ber $trd;e, rco ftćf; ber £pd;altar

Kopnąć). Fig. Onby górował; lecz go szczęście chopnie    uub btc friefterftjje beftnben (trt ber catljoltfcljen Strefie). Ross.

mańkutem, w pierwszym zaraz gasząc świcie. Mon. 71,    MiipocŁ, KpMiocL. Kanonik, gdy w chor przyszedł,

155.    §. Transi, pobieżeć prędko gdzie, czesać dokąd,    nalazł wszystkie formy zastąpione, tak się wiele kano-

ciltgft IDO^tłt laufen, tytnfprtngeit. (cf. hop, hopsasa). Słysząc    ników najechało. Horn. Sen. 526. (Carn. chorar»kano-

różne wieści, chopnął sam w tamte strony, żeby na swoje    nik, ber 61;orl>err, ©ïtttOntCUê).

oczy widział, co było. Oss. Wyr. §. Chopać na kogo« popę- Pochod. chórny, chórowy, choral, choralista, chóralny. dzać, nalegać popędzając, ettttretben, anfpomett. Chopać CHORĄGIEW, gwi, i. CHORĄGIEWKA, i, z. zdrb„ znak na konia. Oss. Wyr. Chopał na niego, chopał; ten przecież,    wojskowy, pod którym gromadzić się mają żołnierze,

jak się wlókł noga za nogą, tak się wlókł. Oss. Wyr.    bte $afme, (ob. Proporzec, sztandar). Boh. korauhew, ko-

Pochodz. ochapiać, ochopny, pochop, pochopny, wy-    rauhwićka; Slovac. korauhew, praporec, zastawa; Sorab.

chopień, schopić sie, uchopić; [pochodzą od    chapać»    l.khoroy; Sorab. 2. fonna; Carn. wendêru, sastâva; Vind.

chwytać; nie od hopnąć. 1] (Boh. chopit se,    chopjm,    bandera, saslava, snamnje; Bosn. zastava, stjegh, dun-

prehendo, chapati, mente capere, chapat se cupere, ar-    dar; Crout. zasztàva, bandera, pńh; Rag. stjegh, zasta-

■ripere, (ob. Chapać, chapnąć;) Slovac. schopnÿ docilis, scho-    va; Hang. zószló; Slavon. Turc, barjaka, barjak ; Ross.

pnost docilitas; Sorab. 1. choppinacz, khopinam, zpotzi-    xopyroBL, 3na»m, simeut, crans, cth3Ł. Miała z dawna

nam »począć cf. pochop; Sorab. 2, schopene « początek.    każda ziemia swoje chorągiew, którą nosić na pogrze-

1.    CHOR ob. Chory.    bach królów i na pospolitej wyprawie należało do cho-

2.    CHÓR, KOR, oru, m. z Łac. 1. w kościele chór, miejsce rążego. Skrzet. P. P. 1, 208. Turcy chorągiew Maho-

dla śpiewaków, ba3 (SflDr fit ber $trd)e für bte    Sdngcr,    metową w wielkim poszanowaniu chowają w skarbcu.

ba3 ©ńtgedjor. Morav. chor, Boh. kur; Slovac.    chorus,    Kiedy ją wystawią, wszyscy powinni iść pod ten znak.

kur; Hung. kar; Sorab. 1. khćrlusch, spiewaneża; Sorab.    Wierzą, iż ją Gabryel Mahometowi z nieba przyniósł, i

2. corra, korra; Croat. korush, korùs; Dal. kór, hor;    zowią ją też niebieską chorągwią. Kłok. Turk. 27. Kur-

Yind. peuni kor, pojelishe, porke, porzhehna, Carn.    firszt Pruski od króla wedle mody starej chorągiew brał.

porzhćhn, chor; Slavon. kor; Rag. pjevaliscte ; Ross.    Pot. Jow. 31. (znak hołdu, lenności, ba3 Satyttettlefjlt).

xopt, xopLi, Eccl. cxpoiiT». Drugim orszakiem rozliczne-    Wojewoda Wołoski, porzuciwszy chorągiew pod nogami

go dworu, Gankiem szedł w kościoł z królewskiego cho-    królewskiemi, jako był obyczaj, przysiągł hołd i posłu-

ru. Chelch. Poprz. A. 2.— §. Chór, kilku razem śpię-    szeństwo. Stryjk. 514. Pod chorągwiami stanąć, wojnę

wajocych, grających, baéi (Sfior, bte ©ÿorffinger, (Sljorfpielcr.    podnieść. Warg. Cez. 155. ftdj jur galpte ftetten. Cho-

Eccl. 2iHKO(TOiünïe, coópanie nuBUOBE, xops; Ross. rągiew rozwijać, bte $alme fliegen laffett. Chorągiew zwi-äuk'L. Na dwa clmry śpiewanie, na przemian, eilt Söeclp    jać, wojsko rozpuścić, bte ©olbfltCtt abbanfeit. Chorągiew

felgefang, ©efaug Jiucper (S^ore. Ignacy Święty śpiewanie    rozciągać, wojsko zaciągać, werbować, werben. Chorą-

na chory w Antyochii ustawił, zwidzenia aniołów, któ—    gwi przysiądz, do chorągwi przysiądz « do żołnierzy przy-

rzy na przemianę Trójcę świętą wychwalali. Sk. Dz. 66.    stać, jur $afme fdjlVÖmt. Pod chorągwią służyć, wojsko-

Kazał kościoły pięknie ubierać i śpiewanie w nich na    wo służyć, ${rteg3bteitfte tliun. Chorągiew opuścić, dezer-

chory czynić. Sk. Dz. 261. Chóry anielskie, chóry mu-    terować, bte $afute yerlaffeit, beferttreit. Zbieg z    pod cho-

zykantów. Tr. (cf. kapela). §. Chór, to, co chór śpię-    rągwi, dezerter, 31u3retjkr. Białą chorągiew    z miasta

wać, pieśń od całego chóru śpiewana, ber (Slior, ber tum    wywiesić» poddać się, bte wetjJe gafute auifjängen, ftd; er»

allen gefangen Wtrb. Kto zmiarkuje, jak wiele chor ma    geben. Z nieprzyjaciół chorągwie a zwycięztwo otrzymać,

głosów? jest tam głos cienki, gruby i śrzedni; są głosy    1. Leop. 2. Macch. 5, 6. Nieprzyjaciela z pod chorągwi

niewiast i mężczyzn, do których przydają surmy; dają    rozegnał. Warg. Cez. 215. (rozprószył). Nic nie wskó-

sie głosy wszystkich słyszeć ogólnie, lecz w szczegół-    rają największe wojska, na których sprawiedliwość cho-

ności żaden. Pilch. Sen. list. 2, 378. Pienie na różne    rągwi swej nie ma. Sk. Dz. 841. (którym sprawiedli-

podzielone chory. Ustr. Tr. 50.    §. Chór u mnichów,    wość nie przewodzi, hetmani). — Chorągiew,    metonym.

pewne nabożeństwo, i godziny do śpiewania jego, ber    żołnierze pod jedną chorągwią, (ob. Rota, półk), etltC (Sont»

(Sftor ber 2Äöndje, ber S^orgefang. Rad do koru chodził,    pagine, eut (ütëcabnm; (and) tm Seutfcben ejjentafê galjne,

Birk. Dom. 63. Jezuici nie byli obowiązani do choru.    gdflttlettt. 31 big). Jan Olbracht ze szkodliwemi chorągwiami

Oss. Wyr. — §. Fig. transi, pod chóry wynosić, pod nie-    do ziemi Wołoskiej zajeżdża. Krom. 758. — Chorągiew

biosa, uwielbiać, iptmmel Ijod; erljebeit / lobprafeit. On    kościelna, eilte 5îtrd)eufgf!ne. Ross. xopyroBL..Chorągiewka

szczodrobliwość królowy pod chory wynosi. Pot. Arg.    wywiesza się na kościele na znak kiermaszu. Oss. Wyr. Cho-

217. — Chór, rzęd, ranga, stopień, ber 3îaitg, bte 9îeh    ragwie brackie, bte $abitC!t ber 33nibcrfd;afteit. Cechy pod cho-

be, stufe. Stawia go w najpierwszych panów    chórze.    rągwiami w paradzie. Oss. Wyr. Chorągiew okrętowa, bande-

Jabl. Ez. C. 3. Niższego chóru, pospolity, zwyczajny,    ra, bte ©djtffśflagge. Flotta na znak radości, którą w ów dzień

ordynaryjny, gemein, orbtnatr, gaitj geiuofmltd;, tnut gcruo^n=    miała Różnobarwe chorągwie zewsząd wywieszała. Przyb.

Itdjem Sdjlagc. Ja z pięknościami niższego choru wdawać    Luz. 56. Chorągiewka na dachu, btc ©ad;fabne, ber 2Set=

44

CHÓR.

CHORĄGIEW.

257

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

258

CHORĄGIEW - CHORĄ Z.

CHÓREK - C H O R O B.

i,

ES-

chorążego, $rtfmb* żona chorążego, bte

terfmfm. Teat. 29, 126. Zabór. Geom. 6. Chorągiewka u pióra, są to owe gęsto osadzone ^niteczki, z których

każda znowu jest piórkiem. Kluk. Źw. 2, 12. bte galme 5;äfjnbrtd)tmt, ftafmcnträgertim.

ait einem $ebevftele. — Fig. Chorągiewkę zwinąć* w nogi CHÓREK, rka, m. zdrobn. rzeczowa, chor, ettt îletlteê GflOt, uderzyć, zmykać, dać drapaka, Sîetfî ait3 IteimtClt, attë* Ctlt Hehler GljPr, Gljördfeit. Chórek przy organach. Tr. retjüetî. CIIORĄG1EWKOWY, a, e, od chorągiewki, gäljtt* CHORKAWY ob. Chrachać.

lefttö *, ftä^ndjeu*. Chorągiewkowe kopije, albo spisy. CHORLAK, a, m. cherlak, charlak, chorowity, eilt $rćtitHtd)er. Czack. Pr. 216. (na których chorągiewka osadzona, CHÓRNY, a, e, chórowy, od chóru, G()Pt’s. Boh. kurnj; Vind. korski. ©pfeflc mit Reinen Wahnen). CHORĄG1EWNY, CHORĄ- CHORO przy sik. przymiotu, chory, niezdrowo, słabo, franf. GWIANY, a, e, od chorągwi, do chorągwi należący, gal/nett*, 311t $alme gehörig, non bet $afme. Croat. zasztâv-ni; Ross. CTHroBUbiu, 3itaMeHHLin. Szlachta chorągiewna, obowiązana iść pod chorągiew swojej ziemi na pospolite ruszenie, bet galjnenabcl, ber 31t ben $almett feinet 2Botc* nwbfdfaft bet) beitt allgemeinen Slnfgebotlie ftofSen «tupfe.

Wszystkie stany duchowne i świeckie, książęta, panięta, dworzanie i ziemianie, szlachta chorągiewna, winni wojnę służyć. Stat. Lit. 57. Panowie chorągiewni, lennicy, którzy przy oddawaniu hołdu zwierzchnikowi najwyższemu banderę swoje zniżali, bic ^aljltenleljlt^mältttet. My hospodar ślubujem, iż wszystkich książąt, panów rad duchownych i świeckich, panów chorągiewnych, szlachtę, miasta, temi jednemi prawy sądzić mamy. Siat. Lit. 1.

Książęta i panowie chorągiewni, rada także i urzędnicy ziemscy. Stat. Lit. 414. Ludzie chorągiewni, chorągiew, żołnierze pod chorągwią, nie luzacy, galjlteitfolbatcit. Ógro-mna jesteś, jako obóz chorągiewny. Dudn. Cant. 6,

4. (jak w-ojsko uszykowane. Bibl. Gd.) — Drąg clio-rngwiany, 11 którego wisi chorągiew. Oss. Wyr.

Pochodź, chorąży, chorązyc, chorażanka, chorążyna, choraztwo.

CHORAL, KORAL, u, m. (oh. Chór) śpiewanie prosto jednym głosem poważne. Cn. Tli. 502. bet Gltoral. CHO-RALISTA, CHÓRZYSTA, v, m. śpiew-ak chorowy, bet Gl)C* ralift, Gljortfh CIIORALWY, KORALNY, a, e, od chorału, GbotaL. Śpiewanie kościelne chóralne. Dirk. Dom. 148.

CHORAŻANKA, i, i. córka chorążego, bte $al;itbrttf)3tpd)tcr.

Zab. 12, 55. CHORAZTWO, CHORĘZTWO, a, n. urząd i godność chorążego, bte $af;itbrtd)§fielle. Choręztwa trzeba ludziom dawać zdolnym, gdyż na tym wiele zależy.

Tarn. Ust. 507. — §. Chorąży z chorążyną, bet ftćtljtt* bttd) mit fehlet $ratt. Państwo choraztwo przyjechali.

CHORĄŻY, ego, m. piastujący chorągiew, (ob. Propornik), bet $al)ltbrid). Boh. korauhewnjk, praporeenjk, fendrych;

Sorab. 1. khorownjk, khoroynik; Cum. prapognek, wen-dirzhar, sastavnek; Croat. zasztavnik; Bosn. zastavnik, stjegonosaę, dvendarnik; Vind. fendrich, banderar, ban-derovez, bariaktar; Boss. xopyumiil, cTnroßHiiKTj, 3tta-MeitoccD.'B; Eccl. 3tiaMeHmnKT>. Chorąży, kiedy chorągiew będzie' trzymał, ma mieć na sobie zbroję dobrą; a chorągiew sam chorąży w ufie swym ma dzierżeć. Stat. Lit.

41.    §. Chorąży, urzędnik w Polszczę, bet ftafmeitltYtgct,

eilt tmtltebmet beamtet. Urząd koronny i ziemski do noszenia tak przed królem , jako i na czele rycerstwa wojewódzkiego chorągwi. Miejsce chorążych wielkich koronnych po podkomorzych; toż samo między ziemskimi urzędnikami. Chorążowie nadworni są w Koronie i w Litwie; tych obowiązkiem wielkich zastępować. Kras. Zb.

«s»

Cw

m.

Choro się mieć. Wiod.f słabym być, chorować, ftd) franf beftnbeit. CHOROBA, y, z. CHOROBKA, i, i. zdrobn., złe zdrowie, słabość, niezdrowie, niemoc, bte ^raitHjeit; Sorab. 1. khoroba, khoroscż, choroscż; Sorab. 2. choroscż; Ilebr. KrVHD ; Slovac. choroba, nemoc, nedużiwost; Boh. neduh, nemoc; Carn. bolęsn, heteg, betesh ; Vind. bo-liesen, nesdrauje, bol, boliesnost, (Vind. skerb, skerbnost* troska); Rag. bool, nemooch, nezdrav; Slavon. bolèst) hobest, (Slavon. chorav* ślepy); Bosn. betegh, nemocch, Croat. beteg, nemoch, szlaboszt, gingavocha, hol, ne-zdrauje; Dal. nezdrav, ból, boleszt, bolovanye; Hung. betegsegh; Ross, öojtbshl, neMOim», Eccl. ue^xrT», duży). Choroba, stan taki ciała, w którym różne działania, inszym razem z łatwością wykonane, więcej z taką łatwością wykonać nie może. Krup. 5, 1. Choroby powszechne, szczególne; chroniczne, ostre; miejscowe, sympatyczne, epidemiczne (ob. Przymiotne, przymioty). Krup. 5, praef. Chorób znaki, symptomata. ib. Choroba przypadła, abo przypadek choroby w drugiej będącemu, symptomata. Cn. Th. Nauka o chorobach, pathologia. Krup. 5. praef. Choroba sądowna, która niestanie u sądu wymawia, eine legale Svtanfpett. Choroba czarna, ciemnozielona. Syr. 777. iiepnaa Heaiomb. Wielka choroba, kaduk, świętego Walentego niemoc, qu. v. Choroba sa-tyryjska, ob. Satyryjski. Choroba łożna, ob. Lożny. Choroba niewieścia, krwotok, miesiące, miesięczna choroba, czas, czasy; ob. Miesiączki. Choroba świętego Antoniego, ob. Antoni. Pańska choroba, ob. Pedagra. Zapadł na jakąś cudzoziemską chorobę. Mon. 69, 81. (ob. Franca). Cziach. Przyp. G. 2. Jedna chorobka, wrzód, rana, krosta , Tak śliczny obraz poszpecić zprosta. Susz. Pieś. 5. R. 4. b. Ujmuje ci glancu twarzy nagła choroba, nadobną ccre traci niemoc. Poc. Horn. 144. Od dawnego czasu choroba go trzyma. Sekl. Jan. 5. — Prov. Pańska choroba, ubogiego "zdrowie. Rys. Ad. 55. (takiej choroby ubogi za nic nie ma, nie pieści się nią). Co choroba, to doktor. Rys. Ad.- 6.— Prov. Slovac. Gakó holest*, taka mast. Nie masz gorszego człowieka nad tego, co z choroby pow-stanie. Rys. Ad. 45. Choroba choroby nie wyrzuci. Birk. Ex. C. 2. Choroba nie piastuje. Rys. Ad. 5. Sama starość stoi za chorobę. Rys. Ad. 62. Chorobę zastarzałą trudno uleczyć. Źegl. Ad. 50. Komu miła swra choroba, temu nie wołaj doktora. Cn. Ad. 555. Zdrowy choroby, a chory ma się spodziewać śmierci. Rys. Ad. 77. Bywa lekarstwo gorsze niż choroba. Leszcz. Gi. 76. Ostatni to jest śrzodek, przez chorobę dostawać zdrowia.

§. Choroby wymysłów i dziwactwa. Jez. Wyr. Gtttbth

(cf.

Pilch. Sen. 145. —

bungen, ©ritten, Secfcnfranffyetten. Niecnoty, złe skłonno-    boleslivost, bounovitnost; Eccl. He^roKaiiïe, ^oss- HC"

iści, choroby duszy. Perz. Lek. 83. Nie wstydź sie,    MomecTBOBame. CHOROWITY, a, e, CHORO WICIE przysik.-

nie wstydź, juz to pospolita Choroba kochać, wszystkim    skłonny do chorób, frdnfltd). Sorab. 1. khoroscźiwć, kho-

przyzwoita. Past. F. 151.    §. Przeklinając: choroba*    royité; Boh. chrochadlenÿ, stonawÿ, neduźiwy; Carn.

kaduk, kat, diabeł, ber genfer, bte feinere    ber £.... bolêhn, betéshnik; Yind. bolestliu, bolezhliu, bounoviten;

Bodaj go choroba!..    Teat. 24, b. 11. Niech mię choro-    Rag.betesgyiv, besejav, zlocèst, arghjav; Slavon. bolex-

ba weźmie, ib. 53,    c, 60. O niechże    diabli,    choroba,    ljiv; Ptoss. nepena^imifi, npiina^HBï, ôoJiiOBaTbiil.

wszystko złe takich    bierze Ichmościów.    Teat.    27, c, 37.    Zdrowie chorowite. Krup. 5, 627. Chorowitym byćy

Otóż i oni, na moje nieszczęście! czy tu choroba ich    charlać, kwękać, Ross. rioxBOparb. CHOROWNIA, i, z. iz-

niesie! Kniaź. Poez. 3, 211. Czy choroba nadała tego    ba chorujących, chorowny gmach. Ma.cz. lazaret, infir-

posłańca? Boli. Kom. 1, 188. Idź do choroby! CHO-    marya, lekarnia, baś Śłrattfeilffmmer; Sorab. 1. khoreneża;

ROBSKO, a, n. brzydka choroba, eine fićpcfye Sranftyett.    Ross. óoiLHima; Eccl, usaeÓHima; Yind, bounikalishe.

Ludzie pełni choróbsk i wrzodów. Pilch. Sen. 169, CHÓROWY, a, e, chórny, od chóru, ©i;or*. Składa chóro-Wszeteczne choróbska. Pilch, Sen. list. 2, 367. CHO-    we piosnki, jak do kantyczek. Teat, 20. b, 284.

ROBNY, a, c, do choroby należący, tatfljettś *, bte ta!* CHORY, ‘CHOR, a, e, CHORO przysik., niezdrowy, niemo-tteit betreffend Siły chorego ustały, bo chorobnej srogo- cny, słaby, frattf; Sorab. 1. chory, khoré ; Sor. 1. chori, ści nie wystarczyły.    Cziach, Przy. G.    4. §.    Chorowity,    k°rri, chorri; Boh. bolawÿ, stonawÿ, nemocny, (Boh.

Mrtfftd). Za takowym płynieniem krwi, trudne i choro- churawy suchorlawy); Slov. nemocni, nedużiwj, nezdra-bne brzemienia bywają. Cziach, Przy. E. 2.    wi; Slavon, bolestan; (Slav. chorav* ślepy, jednooki); Yind,

CHOR OGRABIA, ii, z. z Greek, krainopistwo, opisanie jednej    bolan, boun; Carn. bolne, bollan ; Rag. nemochjan, bo-

znacznej części ziemi, jaką jest Francya, Niemcy, i t. d.    ta bolestan, rozbogljen , pobogljen, nemocchen, be-

YYyrw. G. 6. bte gljorograplffe, Sanbeêbefcfyretbting, ob. Gieo-    sejav, betexan; Bosn, betesgjan, bolestan; Croat. bete-

grafia, topografia. CHOROGRAFICZNY, a, e, CHORO-    sen, mlabâv, szlab, •nemochen, boleń, bolcsztan, ne-

GRAFICZN1E przysik. tyczący się chorografii, tfforograplfffci).    zdrav; Dal, bolan; Ross. óoAbHbin, óoj/imiil, HeMOiutibiu,

CHOROŚG, ści, z. chorowitość, słabość, schorzałość, bte    He4J5KHŁin, CKopóiiLiii; Eccl.. XBopbin, ne^YwKMit, iig-

MnflMjfctt, Eccl. XBOpocTb. Zbytni cień chorość wszem mo!(imit>,    Chory jest zwierz, gdy się cokol-

rzeczom zadawa i czerstwość powietrza zaraża. Cresc.    wiek przeciwnym sposobem w nim dzieje, jak się dziać

679. ‘CHOROSŁODZENNY, a, e, chorobę na    słodzonie    zwykło, gdy zdrowym    jest. Kluk. Źw. 1,    124.    Chory

mający, Macz. miljfttcffftg.    na głowę, na żołądek,    na śledzionę., Cn.    Th.    Chorej

‘CHOROSZ, ‘CHOROSZY, a, e, Ross. xopowiö ładny, pie-    baby chorszy umysł. Wys. Kat. 185. Chory na prze-

kny, ftffütt, artig. Każdy chorosz, za swój hrosz. Teat.    sąd, uprzedzeniem zaślepiony, frattf an einem üBorttrRietfe.

29. c, 7. CHOROSZ, a, m. grzyb siedź, boletus    ramosis-    Każdy to uzna, kto tylko na przesąd nie chory, Próżen

simus Linn. eine 5ltt $tl$e, zdatny do jedzenia;    na wie-    jest ciemnych błędów    i ducha    przekory. Zab. 11, 45.

lu miejscach w Litwie siedźcem go zowią; na    niektó-    Zabi. — Chory subst.    masc. ber    Śfrattfe, eilt fôrattfer; (Sla-

rych zaś pod nazwiskiem chorosz jest znajomy, Jundz. 565.    von, bolćstnik; Croat.    betesnik;    Dal. bolnik; Rag. ne-

CHÓROWAĆ nijak, kontyn., chorym być, choro się mieć,    mochnik; Yind.    bounik, boliehavez, beteshnik; Carn.

źle się mieć, słabym być, frattf fet)n, frattfett. Sorab. 1.    bolnik). W rodź.    źeiisk., Chora subst. bte    Sfranfe, eilte

obsol, koriu, korim, Eccl. CKOpónio, Ó04B3HyK) ; Syr.    ^rattfe. (Carn. bolniza, Croat. bolnicza, betesnicza). Zły

Chald. Talmud. ,TD kora, (Boh. zchuraweti «zachorować);    znak, gdy chory    swojej nie czuje choroby.    Teat. 34, 47.

Boh. neduźiwati; Slovac. stonat, stonem, nemocen gsem;    Choremu wszystko gorzko. Cn. Ad. 65.    Choremu się

Carn. boleham, betegujem, betćshujem; Croat. betegu-    poprawuje, gdy    śmierć bliżej przystępuje,    ib. A chcesz

vati ; Yind. boliehati, bolesnuvati, boluvati, boun biti,    jeść? chorego się pytają, zdrowemu dają. Cn. Ad. 65.

beteshuvati, bounizhuvati, bolezhuvati;    Dal.    bolovati;    Tylko to chorego pytają, jeśli chce. Rys. Ad. 67. Nie doiła#. bolovatti; (Ross. CKOpónTb tęsknić;    XBopaTt kwe-    która, chorego pytaj,    gdzie boli. ib. 51.    Prov.    Croat.

kać, charlać; 3axB0paxL zachorować); Ross. HeJionr., ne-    Nemochnemu zdrav na razume. (zdrowy nie wie, co cho-

Mory, He40M0raib, óoaBTb; Eccl. ue^ńroBaTH HeMome-    ry cierpi). CHORZEĆ nijak, nied., schorzeć dok., podlegać

CTBOBaTŁ.

Nar. 104. b. Lepiej nie chorować, jak być leczonym. Fr. Ad. 104. Lepiej chorować na ciele, niż na duszy. Cn. Ad. 459. Skrzywił się, jakby chorował na glisty. Jabł. Ez. C. 3. — Fig. Chorować na głowę, mieć gzika we łbie, tttcljt ridfftg tm Üfopfe fep, einen Sparren ffaBetr. Wszyscy ludzie bez braku chorują na głowę, Choć jeden wziął funt głupstwa, a drugi połowę. Nar. Dz. 3, 120. CHOROWITOŚĆ, ści, i. podpadłość chorobom, bte !Mnfltd)fett. Sorab. 1, khoroyitoscż ; Boh. nedużiwost; (Boh. churaw-stwo suchorlawość); Carn. beteshnost; Yind. bolezhlivost,

Już siódmy dzień, jak choruje na ’febre. Gaz.    chorobie, frattf Werben, erfrattfcn. Sorab. 1. zkhoru; Sorab.

2. schorésch; Boh. zchuraweti; Vind. sboleti, boun gra-tati; Ross. 3axBOpan>. Łacno chorego cieszyć zdrowemu, Trudno gdy chorzeć przyjdzie samemu. Cn. Ad. 411. Zchorzał na glisty. Jabl Ez. 2. Iż książę chorzał, nie mogłem się z nim widzieć. YYurg. Radź. 351. Tak mu język schorzeje, by chore oczy na słońcu. Gliczn. Wyciu

K. 7. Na śledzionę chorzejącym co pić dawać. Syr. 624. Chorzenia i febry cielesne modlitwą wygnał. Birk. Kaz. Ob. H. 2. (choroby). CHORZUCHNY, a, e, CIIORZUTKI, a, ie, CHORZUCIINO, CHORZUTKO przysik. bardzo cho-

260

CHÓRZYSTA - CHOWA C.

CHOWAĆ.

e, 14. Sorab. 1.

Kluk. Zw. 1, 448. Kto cho-miewa łajno w zysku. Rys. Ad. 23. Któż mi większe rany zadać może, jako pies ode-mnie chowany! Pot. Ary. 753. (bardziej boli od swojego). Zwierz chowany, domowy, ogłaskany, ein $al;JU gematfteS ein tut Ipaufe gezogenes ^îftter. Z wilka chowanego mała jest pociecha. Kluk. Źia. 1, 334. Wilk chowany, przyjaciel jednany, żyd chrzczony, niepewny. Cn. Ad. 4246. — Dwór. B. 2. (po staremu wilk. Maź jak chcesz chłopa masłem, przecież mu wonieć dziegciem). §. Chować, karmić, pielęgnować, wychowywać z młodu, ndlircn, erhalten, erstehen, jieften. Sorab. i. kubuyu, zkubuyu; Sorab. 2. kublasch; Rag. hraniti, goitti; Ross. ninaiL. Niewiasta chowała syna swego, aż go odchowała od mleka. 4. Leop. 4. Reg. 4, 24. Matki własnemi piersiami dziateczki swe chowały. Falib. Dis. G. Zona z dziatkami w mieście łaską ludzką chować się musiała. Falib. Dis. M. — Pasiv. chować się, brać wychowanie, erjogeu roerben. Córki chowają się przy matkach; a syny biorą od nich, a chowają osobno. Star. Dw. 48. Syn umarł, atcórka się chowa, (żyje i bierze edukacyą, tft am Ceben Ultb rotrb erjOgeit). — Ryby, ptaki, dobrze się tu chowają. Cn. Th. płużą tu, fie fonttttett hter gut fort. — §. Chować, o stadnikach, rozmnażać, rozmnażaniem utrzymywać, ooit beu Sefchalertt, befprtitgeit, befehlen, belegen, be* fruchten. Stadnik do dwudziestu lat może stado chować bezpiecznie. Ilipp. 43. Gdy stadnika wolno w stado puścisz, jak mu możesz zabronić, aby zbytnie nie chował? ib. 18.— Recipr. Stadniki z klaczami się chowają, spu

£ E-

lt,

ry, ciężko chorujący, redit fel;r fraitf. Mocz. Chorzuchne dzieciątko. W. Post. W. 3, 409.

Pochodź: przymiotn. chory: choriak, charlak, cherlak, cherlać, charlać, choroba, choróbka, chorobsko, chorobny, przychorszy, rozchorować się, zachorować, zachorzeć, odchorować, przychorować, przechorować, nachorować się, wy chorować, dochorować.

CHÓRZYSTA ob. Choralista.

CHOST, a, m. CHOSTEK, CHOSZTEK, tka, m. ‘CHOSZY-SKO, nierządnik, ein lieberltdjer SJłcttfd). Popiela wtórego na wzgardę większą chostkiem pospolicie przezywano, gdyż swowolne i nikczemne obyczaje jego , twarz szkaradna, włos w brodzie i w głowie rzadki bardziej go jeszcze szpeciły. Krom. 46. Chosztek abo choszysko według opisania inszych historyków'. Papr. Hyc. ob. Koszysko.

CHÓW, u, m. wypielęgnowanie, utrzymanie, wygnarowa-nie, bte Auferstehung, bie 3nd;t. U nas chów bydła nic jest jeszcze w tym stanie, jakby być powinien. Dam. 83, 439. Mogę ci za konia tego ręczyć, bo jest mego chowu. Oss. Wyr. CHOWAC transit, niedok., schować dok., zabezpieczając od zguby w pewnćm miejscu złożyć, ner* mahreu, aufbcmaltrcn, Boh. chowati, chowawam, howjm, howjwam; Slovac. chowóm; Sorab. 4. khowam, chow’am, schowam; Sorab. 2. chowasch, kowasch; Hebr. rnn chaba: Vind. sahraniti, ohraniti, saohvariti, savaruvati; Carn. hraniti; Bosn. sprenuti, sahraniti, ostaviti; Croat. chu-vati; Ross. npouim,, aóepeub, Ojiocth. W sklepach skarb swój chowa. Star. Dw. 26. W wieżach tych prochy składają i chowają, ib. 38. Korona ma być w skarbie w Krakowie chowana. Vol. Leg. 2, 900. Żołdy swoje w karczmach chowają, a nie w trzosach. Dirk. Kaz. Ob.

G. 2. b. Radbym co nalazł; ale swoje chowa każdy. Klon. Wor. 34. W okowach i we dnie i w' nocy ich chowają. Paszk. Dz. 54. (trzymają, fte lialtcit fte tlt Atetteil). Daleko ważniejsze rzeczy wiem i w milczeniu chowam. Tent. 29, 40. (taję, zatajam, tierfdjmetgeit, iit ©tfllfd)tt>et* gen ncrbergeit). — Zboże chować, trzymać, nie puścić, nie przedawać, baö ©etreibe iienualjrcu, liegen laffctt, ntdjt »erfaufcu. Kto zboże chowa, tego przeklina lud; ale nad tym, który je przedawa, jest błogosławieństwo. Radź. Prov. 44, 26. Chować co na droższe przedanic, na droższy czas. Tr. — Chować owoc, frukta, dać im leżeć, £)bft oermahren, aufhebeit, liegen laffcu. Owoc do chowania, który może leżeć, Sorab. 4. khowanitć, fvarnuité, Ger. aufbemahrbar. §. Chować kogo, bronić od złego, zachowywać, warować, strzedz, eilten ttituior bcmahreit, befut* then, befeinden. Chowaj boże! broń boże! ©ott betoafire ! ©ott behuthe; 23cljtttlie ©ott! 23enial)re ©ott! I w ostaniej nędzy mnie nie odstąpili, chowaj boże! Teat. 54. d, 27. Niech cię Pan Bóg chowa nam na długie lata, W łasce swej, w czerstwej sile i w wadze u świata. Groch. W. 460. «Łaskęm zawsze od ciebie znał, i dosyć hojną, Chowałeś w ziemi cudzej głowę mą spokojną. Papr. Przy. A. 2 b. Niech cię Pan bóg przez wiek wielopomny chowa w łasce swej świętej. Protas. Jat. A. 5.§. Chować kogo u siebie, ukrywać, iaić, przechowywać, eilten 3ufhtd)t3ort geben, bet) fid) tierbergctt, oerfteefen, beö fid) galten. Ucieka-

jących skrycie u siebie chowają. Paszk. Dz. 63. Cudzego zbiega chować, nie godzi sie. Morszt. 79.— Chować sie, kryć sie, ftd) verbergen, ftd) nerftecfen. Powiedz mi, gdzie się chowasz, bracie Stanisławie, Bom cię tak długo szukał, ażem ustał prawie. J. Kchan. Fr. 42. Drży cała i chowa się za Antka. Teał. 54.    , D. 2. Chowają

się z tym, co najdroższego mają, ib. khowam szo. Chowany, gra, gdy się ktoś ukrywa, aby go drudzy szukali, b(t3 $erftecffptel. Grać chowanego. §. Chować gości, stawiać gości, przyjmować na gospodę, grembe beherbergen, einen ©aftljof halten. Gospodarz domu gościnnego rozumie się ten, który goście i przychodnie ustawicznie stawia i chowa. Szczerb. Sax. 142. §. Chować kogo u siebie, w domu przy sobie mieć, na swoim chlebie, bet) fiel) unterhalten, tu feinem ipaufe ftabett. Księża wzięli zwyczaj chować przy sobie białogłowy, jako za duchowne córki. Sk. Dz. 343. Chowa on familią wielką w domu swoim. Star. Dw. 30. Chować dwór, ludzi, służących, czeladź, eine $pfftaat palten, Sebientc, ©eftnbe galten. Nieboszczyk pan chował dwór wielki. Kras. Pod. 2, 29. Pan, który muzykę chowa, niech płaci poboru 500 złotych; bo lepiej na to miejsce pusz-karzów chować. Lek. D. U ziemiaństwa jest ten obyczaj , dzieciom rządzić a chować bakałarza. Gliczn. Wy cli.

K. 3 b. Jeśli chcesz mamkę dziecięciu chować, chowajże stateczną, a trzeźwą ib. D. 5 b. (bem $inbe eilte Antnte halten). Chować bydło, ptaki, Shefj hatten, 3h'gel halten. Błądzą, którzy więcej bydła chowają, niż należycie wj wa ptaki z

CHOWAĆ - CHOWAŁ.

CHOWAN-CHRACH.

261

szczają się, stanowią, btc 23efd;dler fcefjmngen, belegen,    ftcfy pi Niechowalny owoc, którego chowaó nie może.

bcfdjälctt bte 0tutteu. Gdy stadnika wolno w stado pu-    Tr. CHOWANIE, ia, ». Subst.    verbale we wszystkich zna-

ócisz, jak możesz wiedzieć, z którą świerzopą i wiele    czeniach słowa chować, ba$    33emahreit, 33ertnahreu, 33er*

się razy chował. Hipp. 18. (ob. Odchować, uchować),    fteden, Slufbemahren, 8e$ût|en, ^Beobachten, ber Unterhalt,

Nawet o ludziach: chować się* mieć sprawę cielesną,    ba3 ßrjtehctt, ©rofoiehen. CHOWANIEC, ńca, m. który

ftd)    »ernriföen, 51t thunV^n mit jentanben. Nie    się u kogo chowa, (cf. wychowaniec), ber BögUng, ber

było mężów doma, a żonki ich poczęły się z pasterzami    ^flegefop Slovac. chowanec. Eccl. imtomhki> , BCKOp-

Gliczn. Wych. II. y 6. (domator). Mieczem Zebr. Ow. 329. et 270.

chować." Biel. Św. 118. Amazonki, aby rodzaj ich nie    SLieHHKS, niiTOMeut. Doma    Chowaniec jeno do kozicy

zaginął, chowały się z postronnemi ludźmi raz w rok.    się godzi.

ib. 117. b. — §. Moral. Chować wiarę, zakon, przy-    przeszył chowańca swojego,

kazanie, przyjaźń, tajemnicę, i t. d. dotrzymywać, wy-    (alumnum). W rodzaju żeńskim. CHOWANICA, Slo-

pełniać, zachowywać, galten, îrctte Ultb ©lauben, bte ©e*    vac. chowanica. — CHOWANY imiesl czasu przeszłego

bote, befehle, greunbfpft untersten, ©eheimniffe bet) ftd)    części biernej słowa Chować.

beptett. Eccl. cTiBukkth coóiio4aTi>. Kto wiary nie cho- Pochodź, dochować, dochowek, naclioioać, odchować, wa, chowana muteż wiara być nie ma. Sk. Kaz. 234.    pochować, pochwa, poszwa, przechować, przechów, przy-

Próżne jest prawo, jeśli nie bedzie chowano; a chowa-    chowek, przychować, wychować, wychowanie, wychowane być nie może, ażby ku wiadomości przyszło. Herb.    nieć, wy chowanica , spółwy Chowaniec, uchoioać, zachować,

Słat. 24. Penelope chowała mężowi wiarę małżeńską    zachowacz, zuchowatość, schować.

mocno. Petr. Ek. 24. Towarzyszki jej, z któremi przy- CHOWIERAC czyn. kontyn., *chowierzvć niedok., chwierutać, jaźń chowała... Star. Dw. 46. Chować gniew, nie po-    ruchać, wahać czym, kołysać, ^ttt lUtb Ijcr betoegctt, fcbatt*

rzucać go, nie udobruchać się, bcn Bortt bemalten, i\)tl    fein; (Ross. CKOBbipaib przedrapać; CKOBepicaTt zmiąć).

nid;t fal)rett Iciffeit. Niesprawiedliwa, iż człowiek człowie-    Nie godzi się dziecięcia, gdy go spać położysz, bardzo

kow:i gniew chowa, a od boga miłosierdzia prosi. Sk.    chowierać, kołysać, ani tez bardzo utrzęsać. Sien. 466.

Kaz. 429. — Chować się , zachowywać się, postępować    Wiatry drzewo chowierzące. Cresc. 444. Drzewo oliwne

sobie, ftd) Derlmltm (lltoralłfd)). No chowajcież się trzeź-    żąda częstego chowierania od wiatrów, ib.    457. Gniazda

wo, poczciwie i wiernie. Treb. S. M. 91. — §. Cho-    dla kokoszy mają być mocno uwiązane, aby się nie

wać kogo jakoś, trzymać go, traktować go jakoś, je*    chowierały. Cresc. 581. Ciężarna, aby się    nie poruszani aubeit auf eine gctotffe Slrt galten, iracttren. Chować co    ła skakaniem, chwianiem, chowieraniem,    staniem dłu-

ciepło, zimno, chędogo, skromno. Cn. Th. Kallimach    gim. Spicz. 183. CHO WIÓREK, rka, m.    snopek nieu-

radził Olbrachtowi^ aby szlachtę w srogości chował.    rodzajny, nikczemny, tylko do poszywania    chałup służące/. Kr. 454. er follte bcn 21bel ftreitg galten. Chować    cy, eine unfruchtbare förtterlofe ©ctrcibegarbe,    bte man blo$

-się

kim dobrze, mieszkać z nim dobrze. Cn. Th. tu    ju ©trobbäd)ern brauchen faun.

.— §. Chować, oszczędzać, ochra- CHRACHAĆ, CIIARCHAĆ, CHARKAĆ, intrans. kontyn., niać, aufbetnahrett, uermahrett. Co masz dziś zrobić, dziś Chraczeć, Charczeć, nied., Charkotać, Churkotać, otał, zrób; co masz    zjeść, chowaj na    jutro. Oss. Wyr. (do-    oce ,    Chrachnąć, Charknąć, jedntl., krtusząc się z ciężko-

brze zapas na    starość chować).    Chowaj co na kołacz.    ścią    głośno flegmy zbywać, screare Mącz. ftd) rćtltśtyerit,

Cn. Ad. 69. (nie nasycaj się, zachowaj co apetytu na    aitflmftcn ttm airèjufpcten. (Boh. chrkati, chrkónj, hrochtam;

lepsze jedzenia). Chować się na co. Cn. Th. ochraniać    Vind. herkati, hrezhiti, hrakati, gerklati, hrakazhiti; Carn.

się, zachowywać się na co", ftd) JU erhalten fltd)eit, ftd)    hrezhim, gérgrûm, herkam; Rag. harkatti, harkmeti,

fchoiteit, ftd; auffparctt. §. Chować, odkładać, w odłog    hrakati, hrâknuti; Sorab. 2. charchnusch, karchnusch ;

puszczać, odwłaczać, auffd;tebctt. Chować na dalszy czas.    Bosn. hrakati, hrrikati, shrakati, shraknuti; Croat. her-

Oss. Wyr. §. Chować umarłego, pochować, grześć, et*    kati, hraknuti, brachem, zhraknuti; Dal. hropem; Ilung.

neu lobten begraben, (Vind. pokopat, k’semli perpravit;    horchyogni; Boss. xapKHjTb, xapuaTb, nepimiib, nepxaTb,

Bosn. zaghrrinuti, zakopati, zadubsti). CIIOWACIEL,    Eccl.    cracher). Uważaj oddech pacy-

CHOWACZ, a, ni. chowający, zachowujący, pełniący co,    enta, czy lekki, czy pracowity, czy grający w gardle,

pełniciel, ber    SetMlirer. Bóg    obiecuje wiele dobrego    czy    charczący. Perz. Lek. 77. Owce, kiedy robaki wgar-

chowaczom, a    złego przestępcom    przykazania swego. Leop.    die    mają, zbyt charchają. Gost. Ek. 127. Ziele to ka-

Dcut. 11. (zachowującym przykazania, bett $eobad)tern fet*    szel uśmierza, charkanie wywodzi, to jest, gdy człowiek

ner ©cbote). §. Chowacz dzieci, wychowywacz, ber ®r*    charka flegmą. Spicz. 44. Głos jego był chrapotliwy,

jichcr; Sorab. 1. khowacżer, kubelnik, kubuwar. Posłał    właśnie gdy kto charka do odpluwania. Perz. Cyr. 5.

ku chowacielom dzieci Achabowych. Budn. 2. Reg. 10,1. Not.    102. Słyszeli głośne charkotanie. Perz. Cyr. 3, 97.

«ku karmicielom albo piastunom, albo mistrzom.n (do tych,    Kolika z parciami i charkotaniami. Krup. 5, 691. Chur-

którzy wychowywali dzieci Achaba. Bibl. Gd.)— W rodź.    kotanie po brzuchu. Krup. 5, 461. Po złej dyecie cliur-

ieńskim. CHOWACIELKA, bte SSermahrertnit, bte Setnabrerimt,    kotanie po brzu.hu jest znakiem materyi zgniłej, ib. 5,

$eobad)tertnu, bfrjfeherńtn. Boh. ehowaćka, piastunka; So-    189. glukanie, gruchotanie, baê knurren int Sand). §. Chra-

Dal.

rab. 1. kubclnicżża, kubuwarka. CHOWALNY, a, e,    chać, gargaryzmować, gurgeln, (Boh. kloktati ; Carn.

mogący być chowanym, aiifbeu>al;rbar, aufsubemabreit, baö    gergrati; Dal. garglyati). Charkanie, gargaryzm;

262

CHRAC II A-C II R A P.

CHRAPAĆ - CHRAPKA.

serce do uczynku kot.) 2). Chrapać,

raz

gargochya, bad ©urgelmaffer. Gdy z poleju uczynisz charkanie, uwarzywszy w occie z ligami, tym sobie usta płócz charkając. Sien. 123. Jak plókania ust czyli char-chanie gardła sporządzać. Perz. Gyr. 2, 535. Niechaj pa-cyent często gardło sikawką, lub charkaniem dla czyszczenia wrzodów przepłokuje. ib. 198. CHRACHAŁA, CHARKAŁA, y, m. krztuszący się często, odkaszliwający chropawo, eilt SMtrêperer, ber ftd) oft rmtdpert. (Yind. her-kavez, herkazh, gerklauz; Croat. hrakavecz, hrachkavecz, herkessa; Dal. szhrakavecz, krakalacz, hropalacz, hro-pa ; Rag. hrAkavaz, hrâkalaz ; Bosn. shrakavaç, hrakavaç). Flegmatyk, wiele nieczystości w sobie majacy, eharchała, chrapek. Mącz. CHRAKOTLIWY, CHARKOTL1WY, CHAR-KAWY, HARKAWY, ‘HORKAWY, a, e, CHRAKOTLIWIE, CIIARKOTLIWJE, CIIARKAWO, *HORKAWO przysłk., chrachająey, chropawo oddychający, rdudpcrtg, rbdjelttb, Ross. nepxoTHbiä. Choroba ta wprawia pacyenta w char-kotliwy oddech. Perz. Lek. 108. W chorkawych piersiach duch się odzywa zamkniony. Bard. Tr. '214. Języki z upragnienia psy wywiesiły, Tchną cborkawo, bija w nich bez przestanku siły. Bard. Luk. 70. (Bosn. shrakivi, seto se mosge izhrakati, scrcabilis. — Bosn. hràkotina, Rag. krakotina, hrakotina ; Ross. xapnora, xapKOïima, nep-xOTtma ; Eccl. ^^kothhj, xapnarmia flegma).

Pochod. dochrachaö, nachrachad, pochrachać, ivychra-chad, odchrachad, schrachac.

CHRAMAĆ ob. Chromać.

CHRAP, u, m. Chrapka zdrbn. g. v. 1). gniew ukrycie w człowieku wrący, gcljetlltcr 5(ergcr, ©roli. Ma kto nieprzyjaciela, niechaj spuści chrap, niech hamuje serce gnie-wliwe. W. Post. Mn. 36. Kto chowa chrap przeciwko bliźniemu. Birk. Gî. K. 13. Mając już z dawna chrap na szlachtę, żwawie na nią następował. Pilch. Sali. 256. Wszystkie wojska wzięły nań chrap i nieprzyjaźń. 1. Leop. 1 Macch. 11, 38. (gniewały się nań. 3 Leop.). Wziąwszy pochóp, wnętrzny chrap nie leży. Miask. Ryt. 2, 135. Na kogo ona chrâp ma, może i od niego Spodziewać się, że ją co potka niesmacznego. Sim. Siei. 110. Slo-vac. Ma na nèho zubi, (oh. do zęba), chętka wyrządzenia komu figla, psoty, spłatania sztuczki ; dąsanie się na kogo, cf. Austr. ii) btlt frnrp auf fint. 2.) Chrap, charp, chrapowina, chrapięć, chropawe miejsce, zaroślina na wilgotnym miejscu/ 33ntd;gruub, 33rud), üDïaraft mit ©traucb yemmcfyfeit. Nie bez trudności przebyłem te chrapy, Bo srodze lgniące i błotniste drogi, Wywracały się wozy, lgnęły szkapy, Szkodziły pieszym gęstych drzew ożogi. Jabł. Buk. 0. Po charpach, górach, lasach, skałach, nie cknie sobie. Zebr. Ow. 260. (juga). Tamtym las w gebie, bez żadnej zawady, Tym ledwie chrapy z błot wydostarezały. [chrapy znaczą tu nie zarośl, ale nozdrza; por. czesk. chripe. lj Clirośc. Fars. 249. Jeść na tych błotach nie dadzą im chrapy i łozy. ib. 266. (ob. Chrapać się, chrapocić się). 3.) CHRAP, a, m. CHRAPAŁA, y, m. ten co chrapa, ber @ctmard)cv. Mącz. (Ross. xpanyirb, canym; Rag. hropalaz; Vind. herkavez, dernjohavez, herkesh, smerzhei, shmerzhai ; Garn, smerzhai). W rodź. zeńsk. Ross. xpanyHbH, canyna, chrapałka, chrapaczka, btc

©djnardjertnn. CHRAPAĆ intrans. konfyn. CHRAPIĆ, CIIRA-POCIC nied., Clll\APNĄG jedntl., 1). śpiąc glos chropawy od piersi wydawać, fd)ttard;cu (tut ©djllafe); Boli. chrapati, chrâ-pam, chrapawam , chrupóm, chroptjm; (Boh. chfipo nozdrze, chrapali, chrapawam, chrapteti chropotać);. Ross. xpaimyTb , xpanuTb, BCxpanHyrb, BCxpanwBaxt ; Eccl. xpeneiaiH, xpeneay: Rag. hropati; ( Vind. hripat [réméré)', Vind. herkati, herzhati, dernjohati, fmerzhati, her-liti; Croat. herkati, (cf. charkać, chrachać); Garn, hêrzhim, herkam, fmerzhim, fmerzhAti; (Garn, hripati, hriplem, hripözhem, hrópsti, hroplem, hropozhcrn, hrcpsti, hre-plem, hrepétati, hrêpezhem yravcdinc laborare); Bosn. hropati, hropsli, hrrikati, hropotati, sopsti; Sorab. 1. szmorczecż, smorcżżu. Pan śpi ; chłop chrapi, ode snu zmorzony. Auszp. 12. Złóż twarz na łonie jej, jak wierny sługa, Chrapaj bezpiecznie do woli. Hul. Ow. 106. Nic śpi drugi, chociaż chrapi. Pot. Arg. 410. Aon śpi? ie śpi ! tylko chrapi, Oczy wapi. Brath. G. 3. b. (cf. śpi chrapie, nieśpiąc głos chropawy wydawać, chropawo oddychać, charchać, sapać chropowato, rmtljC, unreine, Reifere &öite won ftd) gehen, röcheln, rünêpertg atl;men. W piersiach albo w gardłku chrapocącym dzieciom, kmin jest pomocą. Syr. 429. Chociaż widzą , że wilcy stadko pańskie drapią, Przecie szczekać nic mogą, ledwie trochę chrapią. Chrzyszt. Nin. B. 4. Wół, gdy się zapali, będzie chrapał, sapał, rogami strzęsał. Wercszcz. Regi.

125. Chrapanie, chrapienie śmiertelne, oh. Chrapot, baś Sîüdjeïn beś> ©terheuben. 3.) Zaimk. CHRAPAĆ sie konlyn., chrapnąć się jedntl. chrapocić się nied., przedzierać się, drapać się przez gęstwinę, skały, chrapy, flimmert, ffet* tern; ftd; mit SÄülje burd; ©eftrdud/, ©itmpf u. f. w. hurdp arbeiten. Chrapocąc się po skałach, biegnąc po lasach Staś. Num. 2, 104.    §. Fig. Chrapał się do urzędu, a

w ten czas układał się uniżenie; dochrapał się go, te-patrzcie jak skobuział. Oss. Wyr. nwuad) ringen, ftrehen, trauten, Mitarbeiten. — CHRAPĘĆ, CURAPĘCINA ob. Chrapowina. — CHRAPEK, pka, m. óchrapiały, chrapliwy, raucus. Mącz. ein Reiferer, einer, ber Reifer tft. §. Chrapek, chrachała, flegmatyk, wiele nieczystości w sobie mający. Macz. eilt SRdttśpercr. W rodź. zeńsk. Garn chrepavka. §. Fig. transi, chrapek, skwierczek, pierca, szczekuła, szczekarz, który zwłaszcza na sądzie rzecz sprawując skwierczy a wszystko złe płodzi, rabula. Mącz.

ein Sungenbrefdjcr brzechajło. — CHRAPIEĆ, CHRYPIEĆ, CHRZYP1EĆ nijak. nied. ochrapieć, schrzypieć, ochra-pnąć, ochrypnąć, ochrzypną! dok., chrapkiem być, chrapliwym głosem mówić. Macz. Reifer werben, Ijeifer fepit, chrypkę mieć, Ross. xpmrm., xpimtiyn,, cimHyTt, och-imyTfc; Bosn. izmuknuti. Sorab. 1. wodebawu. Spracowałem się wołając, aż mi gardło ochrapiało. Radź. Ps. 69, 4. Głos schrzypiały nie daje wymówić mu słowa. Jabł. Tel. 286. Lekarstwo na ochrapienie gardła. Sleszk. Ped. 78. (na chrypkę, fur bie .^eiferfeit). CHRAPINA ob. CHRAPOWINA. — CHRAPKA,'CHRYPKA, i, z. CHRA-PLIWOSĆ, CHRZYPLIWOŚĆ, ści, z. ochrapienie głosu, gardła, bie Ipetfcrfctt; Ross. xpanemt, xpimoBaiocib, nap-

TaBOCTt, xpnnOTa; Boh. chrapawost, chropotliwost, chro-pot, chroptiwost. Osłabienie gardła , chrzypliwość przynosi. Sak. Probl. i 01. (Carn. chrepanje; Bosn. hropotina. nastid ; Sorah. 1. dćba, debawoscż ; Croat, hropot; Slovan. natcba; Vind. hripaliza; Slavon. hràpotina; Bosn. na-stida, bropot; Sorab. 2. żiba). Chrapka, raucitas, branchas. Mącz. Mówię chrapowato, bom chrapki wielkiej dostał. Teat. 21, 53. X. proboszcz, ile razy przez połowę tyle z ambony powiedział, nazajutrz chrypki dostawał.

CHARPINA, CHRAPĘCINA, CHARPĘCINA, y, i., CHAR-PĘC, i, z. zarosi dzika gęsta, osobliwie po miejscach wilgotnych, (ob. Charp, chrap). ®tcftg auf feuctytem 23oben, Snntylanb, Sructy, roilbeê ©etyölj In ntoraftigen ©egenbeit, ©efträuctye. Gdybyś chciał nowinę kopać, masz obaczyć, jeśli tam jest wilgotna albo chwastem jakim.albo chrapę-cią drzewia zarosła. Cresc. 105. Najrychlej paproć i insza ehrapęć może wykorzeniona być w Czerwcu. Cresc. 106. Drzewka godne ku budowaniu, jeśliby stały między cierniem albo jaką charpęciną, trzeba około nich wycinać takowe. ib. 486. Po deszczu wszelkie charpęci leśne i chwasty łacniej mogą być z ziemi dobyte z korzeniami, ib. 483 et 666. Charpiny, cyplów i innych zawad, aby rot-man przestrzegał, dla szwankowania. Ilaur. Ek. 171. Z krwi chrześcijańskiej bujniejsze porosły w tej charpięcinie buki i olszyny. Jabl. Buk. G. 2. (tu btefeiit Śwctye).

Pochodź, dochrapać, dochrapać sieL, nachrapać się, od-chrapać, ochrzypieć, ochrzypnąć, wy chrapać.

Oss. Str. 7, Tancmistrz zachorował na chrypkę; Cóż ma mieć chrypka do tańcowania? ale bo to chrypka w nogach, alias wywinął sobie albo też i złamał nogę, tak że aż mu w niej chrupie. Zabi. Bal. 21. W chorobie szkarłatnej dnia czwartego najcięższe jest mówienie; na tegoż dnia końcu zaczyna się chrapliwość. Krup. 5, 346. -2.) Chrapkę na kogo mieć, ob. Chrap mieć, gniew mały w sobie zamknięty mieć na kogo , chętkę wyrządzenia mu figla, psiej sztuki, zachodzić na kogo, dybać, ważyć na niego, einen Heilten    ©roll auf jeinanbcit tyaBen,    'CHREST ob. Chrzest, 2). ob. Krzyż.    ‘CHRIZMO, CHRIZMO-

ttynt ettoaê nattytragen, itynt gern    etivaô antyabeit wollen. Niech    WAĆ ob. Chrzyżmo. 'CHRISTIANEN    ob. Chrześcianin.    CHRI-

mi sie opłaci oszust; bo z dawna mam chrapkę na nie- STUS ob. Chrystus.

go. Teat. 55, e, 55. Chciałbym mu oddać za swoje, 'CHROBACTWO, 'CHROBACZEK, 'CHROBAK, 'CHROBA-bo mam nań chrapkę, ib. 50,    91. CHRAPLIWY, CHRY-    CZYWY ob. Robak i t. d.

PLIWY, CHRAPOTL1WY, CHRZYPLIWY, CHRAPOWA-    CHROBOT, u, w. CHROBOTANIE,    ia, «. chrost,    trzask,

Lat. crepitus; ba3 ©eraffel; (Boh. chropot chrapienie, chra-pota). Boh. chramosta, Rag. sckrobocchjanje; Sorab. 1. ropot; Vind. ropot, ropotanje; Croat. ropot, stropot, lirop; Bosn. treska, bahat; (Ross. uponorB mruk, mruczenie; Eccl. yftenGTÂHïe ä r^an'e)- Chrobot rączych koł. Nar. Dz. 2, 21. Kołat wozu i kół chrobotanie. Pilch. Sen. 204. Nie słychać chrobotania i trzasku w poście. Pilch. Sen. list. 127. Bardziej mię miesza hałas, niżeli trzask jaki i chrobotanie. Pilch. Sen. list. 2, 5. CHROBOTAĆ, otał, ota, intrans. kantyn. Chrobotać, otał, oce, iiied., chrościć, skrzypieć, szmerzyć strepere, chrobotać też mówią niektórzy. Mącz. stukać, raffeln, praf* feilt, poltern; Boh. cbrapati, chrapawam, chraptćti crepare, crepitare, chramostiti (Boh. chropteti, chroptjm, chrâpam * chrapać; Sorab. 2. rapotasch; Rag. sckrobocehjatti; Croat. hropotati, ropochem, skrobóchem, hrebetati, hrebechem; Bosn. hropati, hropsti, hrrikati, hropotati, sckrobochjati, bahchjalti; Carn. ropozhem, ropotshem, ropotâm; Vind. hrupetati, ropotati ; (Carn. hrópsti, hropozhem * chrachać); Sorab. 1. żcżercżżu, dumpam; (Boss. KponoraTb mruczeć, łajać; Ecct. xpenemy, paty * rżę). Dom chroboce, nim się powali. Pilch. Sen. list. 5, 329. eS fractyt. Jadą; chrobocą koły złocistemi bruki. Nar. Dz. i, 121. Dzik zgrzytem chrobocąc, kieł swój ostrzy krzywy. Pilch. Sen. list. 2, 65. CHROBOTAĆ się zaimk., tłuc się, i tam i sam obracać, ftety tyerunt ftoßett, tyerunt bretyett, tyerum îugeln. Czego się po izbie chrobocesz, czy nie możesz z pokojem siedzieć! Oss. Wyr. Jasiek na łóżku matczynym się chroboce. Weg. Mar. 3, 280. Vind. ropozhen, hrupezhen « CHROBO-TLÏWY, CHROBOTNY; Vind. ropotazh * CHROBOTACZ.

TY, a, e, CHRAPLIWIE, CHRYPUWIE, CHRAPOTL1WIE,

CHRAPOTLIWO, CHRAPOWATO przyslk., charczący, głosu niegładkiego, chrapiącego, chropowatego, ranty töncnb, röctyelnb, fctyitarctyeub, fctynarrcitb; hoss. KapiaBbiu, ochmmh; Vind. skripou, skriplezh, hriplez; Sorab. 1. dybawy. Pacyent począł chrapotliwo i okropno oddychać. Perz. Cyr. 5,100. Głos pacyenta zbyt był chrapotliwy, właśnie gdy kto charka do odpluwania. Perz. Cyr. 3, 103.

Trąby chrapliwe. Kras. Oss. G. 2, b. Niech zamiast trąby chrapliwej odgłosów, Głos wasz pieszczony rozkwila powietrze. Bul. Ow. 125. Chrapliwe sowy. Hul. Ow. 79. Sobaka z chrapotliwym mruczeniem goniła. Otiv. Ow. 553.

Na łanią chrapliwe wypuszcza ogary. Zab. 9, 258. Rze-gocąca sroka i wrona chrapliwa. Toi. Saut. 36. —

§. Ochrypiały, schrzypiały, mowy z cicha chropowatej, zakatarzony, tyctfer; Boh. chrapawy; Hoss. xpimjHBbiil, xpimoBaTbiîi; Bosn. hropotivi, nazebo, hropottvaç; Sorab.

1. debawé, schepefawć. Mowa chrapliwa. Krup. 5, 576.

Chrypliwe głosy. Karp. 1, 186. Gdy głos masz chrapliwy, daj pokój koncertom. Opal. Sat. 7. Mówię chrapowato, bom chrapki wielkiej dostał. Teat. 11, 53. CHRA-POCIĆ oh. Chrapać. CHRAPOT, u, m. CHRAPOTA, HRA-POTA, CIIRYPOTA, y, i. Boh. chropot, chropotliwmst;

(cf. chrobot), chrapanie, chrapotliwość, chrapka, chrypka, oehrypienie, ba3 ©ttyitarreu, Śłocbeln, bte .fmferfett. Z zimna zbytniego przychodzi hrapota i przekaza mowy wielka. Cresc. 4. Orzechów Włoskich zbyteczne używanie sprawuje chrypotę. Krup. 5, 64. Śmiertelny chrapot brzmi w uszach jego mile, I dech konającego w ostatnim wysilę. Przyb. Ab. 147. (chrapienie umie- 'CHROBRY, 'CHRABRY, 'CHOBRY, 'CHABRY, a, e, śmiały, raRceg°. ba$ 3lö(tyeln be3 ©terbeuben); (Slovac. S chropo- odważny, tęgi, łepski, tracfer, brat), 4utyn, tapfer; Croat. tu sa prabudit evigilare ze snu się przebudzić). CHRA-    Rag. Bosn. Vind. hrabren; jRess.xpaöpUH ; Sorab. 1. kro-

POILIWY ob. Chrapliwy.— CHRAPOWINA, CHRAP1NA,    bly, krobli, krobwć; Syr. TO. Po zbiciu Jarosława, Ru-

sacy Bolesława chrobrym, t. j. przeważnym, śmiałym i    czym, narażać się na niebezpieczeństwo, ttiorait ©dfabett

wielkiego serca mężem nazwali. Stryjk. 156. Bolesław    letbnt, »erlitten. Pod ich mądrym regimentem nikt na swej

od Rusi chrobrym, jakoby rzeźwym, cierpkim albo roz-    sprawiedliwości nie chramał. 6'orn. Dw. 239. U dawnych

tropnym, dla znamienitej cnoty i wielkiego umysłu na-    mówców, gdyby się była nauka ich najmniej odkryła,

zwany był. Od którego nazwiska nowy zamek w milę    bardzoby byli na tym chramali, bo ludzie się boją, by

od Wiślice założywszy, Chrobrzem go nazwał. Zwyczaj    ich nią nie oszukano. Gorn. Div. 39. Chudy przed mo-

miasto chrobry chabrym Bolesława zuczył się mianować.    żnym na wolności chromie. Paszk. Dz. 113. Kto na re-

Krom. 72. Naród chrabry, Nie chcą wdziać jarzma na-    ligii prawdziwej chramie, nieskory ma postępek w onych

szego Kantabry. Hor. 1, 216. Nar. Co przed tym mó-    cnotach. Dirk. Zam. 20. Chromać na łasce cesarskiej,

wiono chobry, teraz mówią pyszny; a drudzy nie wiedzą,    Miask. Rytm. 66. Ludzie na sławie chromiący, jako bę-

co jest chobry. Petr. Hor! 2. J. 3, b. (Ross. noxpaöpo-    karci, kacikowie, nie mogą być mieszczaninami. Petr. Pol.

butł chełpić się, pysznić się, junaczyć się; oxpaôpiiTi.    201.    §. Chramać na powinności, niestatecznie we wszy-

ośmielać kogo, dobrze mu tuszyć; xpaôpocTL męztwo;    stkim pełnić powinność, tttdjt limiter Uttb tttd)t gattj feilte

xpaôpoBaTb, xpaôptiTbca, noxpaöptiTbca junaczyć się, xpa-    ^fitest tljuit; e§ barmt ermangeln laffen. Sędzia ten na swej

ópeu,^ bohatyr, rycerz, junak, fanfaron; Eccl. xamaauuiKT.,    powinności bardzo chramał. Modrz. Raz. 352.

xpaöpbiß bohhb mu no4Bii*HHK'b, KHTA^b ńoraTbipt, xpa-    Pochodź, pochramywać, nachramywad, ochramiec, uchra-

ópeub, pbiu,apb » bohatyr, rycerz, zwycięzca; xpaôpcKH,    mowad, schramieć.

xpaöpo, cätmo mężnie, śmiało; Ornat, hrabrenoszt stre- ‘CHROMIŃA, y, i. buda, chata, chałupa, eine glitte, eilt imitas, hrabrensztvo, magnanimitas ; Rag. hrabrenstvo ma-    SkueritfiauÖ; (Ross. xpaMHHa izba, pomieszkanie; xpasn>

ynanimitas, praeclarum facinus; hrabrenski heroicus; hra-    kościoł; Roh. chram). Złożywszy łupy w chrominach albo

brenik heros; Rosn. et Vind. hrabrenost strenuitas; Sorab. budach Litewskich, do Polski wtargnął. Stryjk. 398. Koniom 1. krobwoscż śmiałość, wokroblu szo odważam się).    snopki słomiane z chromin chłopskich dawali, ib. 453.

CHROM ob. Chromy. CHROMAĆ, CHRAMAĆ nijak, kontyn., CHROMO przysłk., chromiąc, kulawo, ^iitfcnb, latynt. Lepiej CHROMIEĆ, CHRAMIEĆ, iał, ie, niedok., kuleć, kulawo tobie mdło a chromo wniść do żywota; niż z obiema rę-chodzić, chromym być, fytttfett, laflllt gefielt, lallllt fet)lt ; Rag.    koma albo    z obiema nogami    do ognia wiecznego. 1. Leop.

hrâmati; Dal. hramati; Croat. hramati, hramlyèm, romim,    Math. 18, 8. Gdy mu konia    pożyczył, tedy mu go chro-

santam, pldntam, napâdam, shćpati; Carn. hromęti, hro-    mo wrócił, powiadając, iż przyczyny nie wie, od cze-

mim, kinkam, krévlûm, bedrim se; Vind. chromotati,    go ochromiał. Tarn. Est. 92. CHROMONOGI, a, ie, ku-

hromuvati, hrom biti, hrometi, kröulat, krumpasto ho-    lawy, Iaf;ntfnj5tg ; Ross. xpoMOHoriâ. Pies chromonogi.

dit; Rosn. hramati; Slavon. pogèrbitise; Ross, xpoiviaTb,    Biel. Myśl. R. 3. Chromonogi Wulkan. Łączn. Zw. 22.

xpoMato, xpaMÆio, xpoM-BTb, oxpoMBTh, kojbmti», KOBbi—    (Carn. Hromek » Wulkan). CHROMOTA, y, i. kalectwo na

ÆHTb ; Eccl. xpaMjio, xpoMaio ; (cf. £)bb. frnntnt 31 b Ig.);    nogi, kulawość, baä §tnfeit, Safintgelieit, 8at;mfct)it; R oh.

Sorab. 2. żtinzasch, klézasch, nalegasch; (Sorab. 2. chrom-    chromota;    Vind. hromota,    ohromlenje, ohromitje; Rag.

misch kaleczyć); Sorab. 1. hinkam. Gdy mamka z nim    hrômstvo,    hromos; Carn.    hromost, hromenje; Croat.

uciekała, tedy on upadł i chramał. Budn. 2. Sam. 4, 4.    shantanye;    Dal. hromoszt,    hromosztvo; Sorab. 1. kro-

MOMOT*, CjyKOCTb, K.IO-

ktoreby ślepotę albo chro-Sax. Porz. 42. CHROMOTNY,

Skoczek nogę wywinął i jeszcze chroma. Teat. 19,6. 67.    moscż; Ross. xpoiiOTa; Eccl.

Lepiej na jedną nogę chramać, niż na obie. Cn. Ad. 440.    cnocTb, mochotu. Ranienie

(lepsza szkodka niż szkoda). Sami na obie nodze (dual. «    motę za sobą przyniosło.....

nogi) chramią,    a drugim    w podparcie się stawią. Smotr.    a,    e,    ochramiający, kaleczący, chromoty nabawiający, lälb

Lam. 14. (ślepy ślepego    prowadzi). Choćby karanie na    ttteitb,    faillit ntad)citb. Sadzele chromotne, to jest te, któ-

nogi chromało,    Przecież    złośnego będzie doganiało. Lib.    re    chromotę przynoszą. Sien. Rej. “CHROMOURODZONY,

Hor. 61. (i na    chromym    zemsta dojedzie; co się odwle-    a,    e,    z przyrodzenia chromy, laljttt gcboljrctt. Kazali wstać

kło, nie uciekło). §. Fig. Podobieństwo to chramie. Susz.    i chodzić onemu chromourodzonemu, który od czterdzie-

Pieś. 3. E. 3. nie utrzymuje się, nie stosuje się, nie-    stu lat na nogach swych nie postał. Rej. Post. Bbb. 2.

stosowne ze wszystkim, ba3 ©leklflttfl luitft, pajlt tttd;t Dülltg.    "CHROMOW1DZ, a, m. widzący lecz chromy, elit feljeitbev

§. Moraln. chramać, niestatecznym być, niepewnym, nic-    ^ititfcr. Niegdyś siedział ślepego chromowidz na₍plecach,

mocno stać, wahać się, itld;t feft ftc^Clt, fcf;wattfeit. Wahają    Ślepowodza swym okiem kierując jak w lecach. Zegl. Ad.

się w zdaniach swoich i na obie stronie chramią. Karuk.    101. z Jabłoń. CHROMY, ‘CHROM, a, e, 1. kulawy, na

Kat. 297. W. Post. W. 2, 219. Byśmy w żadnej sprawie,    nogę napadający, fititfcitb, ïalltlt; Slovac. et Boh. chromy;

ani na te, ani na owe stronę nie chramali. Budn. Cyc.    Rosn. hrom, sejantav; Dal. hrom; Croat. hrom, rom, san-

63. Kosz. Gr. 78.    §. Sprawa ta chramie, skrzypie, nie-    tav, plantav; Rag. hrom ; Slavon. róm, kljast; Vind. hrom,

dobrze idzie. Cn. Th. btc ©ad)C gcflt fdjtef. Od onego czasu    shantau, hromoten, hromast, krumpast, kroulou; Carn.

wszystkie postępki króla chromiąc szły, szczęścia nikędy    hrom, shepast, krulov; Sorab. 1. krómó; (cf. Cer. fntittlll

nie miał. Birk.Ex.Zi. (nie zdarzyły się, fte gteitgcit fd;led;i,    31 big.); Ross. xpOMwîi; Eccl. xporrE, k3o:mit>, 0601040H0-

gludtcn ntdlt). Wolności sejmowe bardzo królowie nadwą-    riu. Jeśli będziesz mieszkał z chromym, sam się nie na-

tlili, tak iż na obie nodze chramać muszą. Dirk. Zam. 31.    uczysz chodzić. Gliczn. Wych. L. 7. Kto podle sąsiada

Chromać na czym» szwankować na czym, szkodować na    chromego mieszka, i sam chromać się nauczy. Falib. Dis.

P. 2. Pluton bogactw chromy bożek. Dirk. Ex. H. 2.

chować, noxpaneiiic, norpeóenie pogrzeb; cf. Hebr. ps kar an ; cf Cer. ©cłjrattf, skrzynia, szranki). Pałac czy chata równie człeka chroni; Od zgryzot duma dachów nie zasłoni. Kras. List. 2, 142. (schronienie dają, eilt Obbad) geben). Nie takim, jako mniemasz, bojaźliwym, Abych tak bardzo miał chronić tej głowy. P. Kchan. Jer. 153. Chrońcie bogacze rąk od. nieprawości. Bardz. Tr. 511. (strzeżcie befiiitfiett, bewafircit oor etiuaś). Chronić kogo, przechowywać, kryć, taić, przytułek dawać, eilten bet) fiel; wtMfireit, tierftecfen. Chronił w domu swoim złodzieja. Oss. Wyr. CHRONIĆ się, zaimk., strzedz się, wystrzegać się, unikać czego, uciekać od czego, stronić,fiel; nor etiuaâ fjütfjeit, tlt 9fd)t Itefj* llteit, etlM§ ittetbcit, fließen ; (Bosn. hranitise, vesci, edere)\ Slov. obchazÿrn; Sorab. 1. warnuyu szo, zwihyam szo; Sorab. 2. sze wostawisch; Carn. vogibatise, ognili, ogibat, anam se; Vind. s’ognit, se ogibati, sogibati se, ogeniti se, o-pustiti; Slavon. pazitise ; Croat. chuvatisze, habatisze; Ross. xpamiTbca, oótrarb nero, BnimaTb ort noro ; Eccl. oma-flBarbCH, orpecTbca, ril0£TH ca óperyca. Chroni się tego, jak pies kija. Cn. Ad. 70. Chroni się towarzystwa, z nienawiści jego. Bardz. Tr. 556. Takich ludzi mamy się chronić, jak wściekłych psów. Petr. E/c. 115. Chroni się go, jak czego złego. Cn. Ad. 627. Bardziej się mnie, niż padalca chroni. Past. F. 101. Bardziej niż jaszczurczej krwi się tego chroni. Lib. Hor. 17. Darmo , darmo myśl ludzka przypadków się chroni, Nie ujdziesz srogiej chorób i holów pogoni. Nar. Dz. 4, 161. Chronił się jako sowa światła, od wszystkich ; bo zwyczajnie chroniemy sie nieszcześli-wych. Karp. 2, 48. Chronić się przed nim, jak przed złym groszem. Teat 33, 6. 4. (pilnować się, aitf feiltet £)lttf) fe\)it). Chronienie się grzechu należy do powinności chrześcianina. Oss. Wyr. wystrzeganie, unikanie, baś tlt Slcfit * 9tef)lltClt. §. Chronić się gdzie, ochrony szukać, kryć, się gdzie, uciekać gdzie, feilte 3uflucl)t lUOfltlt itcfjlltClt, fiel; wofliit fhtcfyteit, fief) verbergen, ftd; ticrftccfeit. Jam się chronił pod drzewem przed słonecznym skwarem. Hal. Ow. 209. Schraniał się w ten dzień lud wniść do miasta ; prawie jako zwykł się chronić lud, gdy ucieka z bitwy. 1. Leop. 2. Reg. 19, 3. (schować się). Chroni się przed rozesłanemi za sobą imaczami po lasach i górach. Oss. Wyr. CIIRONICIEL, a, m. ochrońca, ochronę dający, protektor, ber Sclmtlicr, SłciMfjrcr, ber 23efd;n^er, bet; beut matt 3uftud)t ftitbet; Boh. chranitel, chrance; Vind. hranjak, sa-hranjavez, obvarih; Ross. xpaHHxe.ib, 3Óeperare.ib; (Eccl. xpaitHTe.ibHUK'b mnich klucznik, mający pod dozorem zapasy klasztorne); w rodź. zeńsk., CHRONI-CIELKA, Ross. xpaiiHTCJibHHua; (Ibg. hranitegl, odhranitegl educator).

Pochodź, clironka, ochronka, ochronie, ochraniać, ochrońca, uchronić, uchronny, nieuchronny, schronić, schronienie, schraniać, cf skrzynia, szranki.

Na zdrowym (koniu) do targu, na chorym do domu. Rej.

Wiz. 163. Klon. Wor. 68. (zły frymarkj. Chromy chce dalej skoczyć, a ślepy widzieć. Rys. Ad. 5. (każdy sadzi się na nie swoje). Córkę chromą do klasztoru dają. Cn.

Ad. 101. (idétériora deo, chudego kura na ofiarę). Chromy substant. Boh. chromec, chromećek ; Carn. hromazh, shantovz, shępz; Vind. shabeuz, shantavez, hromazh;

Croat. hromacz, sliepavecz; Bosn. hramaç; Sorab. 1. hin-kacż; Rag. hromaz; w rodź. zeńsk. hromizza; Ross. KOJina.

Przyslk. Pomsta i na chromym (koniu) dojedzie. Rys. Ad.

76. (choć się późni, nie chybia). Nim pomsta hoża na chromym nadjedzie, Wielki królu, wiedz o mej tej żałosnej biedzie. Groch. W. 466. Kassego z Brutem chroma pomsta goni, Lub wojskiem, flotta i pieniądzmi słyną.

Chrośc. Fars. 158. (wolna, powolna, fftttgfaitte 9ïaobe).—

Chromym krokiem, żółwim krokiem, faillit, Ijtttfcttb, fang-fam. Sprawiedliwość tu zwykła iść tak chromym krokiem,

Ze winny ze wszystkiego wyjdzie przed wyrokiem. Morszt.

146. — Chromego czekać trzeba; nie leda czemu zaraz wierzyć. Cn. Ad. 69. qui nuntium expectore claudum amat, sapil; ber f;titfeitbe 33t)te frnnmt itacf). 2. ‘Chromy, kaleka, skaleczony w czymkolwiek, geläfllltt, fafjltt, DCrftülltmeft. W Greckim języku chromy i ułomny, tak jak i w Polskim, ściąga się podczas na tych, którzy na nogi, podczas na tych, którzy na ręce chromi abo ułomni są. Sekl. Math.

Biel. Kr. 450.

Brutus odstąpiony

15. Kiedy kto sam zezna, iż na którym członku chrom jest, tedyć onego członka szacować nie potrzeba. Szczerb.

Sax. 453.    §. Chroma piędź « ściśniona, niewyciągniona,

. skrzywiona, niewyprostowana, eilte geMtltlttte ©paitlte, nicht gaitj auêgcftrecft. Od tej dziury odstąpiwszy w górę na chromą piędź, drugi czop wprawić. Torz. Szk. 70.    3.

Fig. transi, chromy, chromy w czym, wadny, chybiający, niemocny, niepewny, niedoskonały, fńttfeitb, lafjnt, fdjtMlt* feitb, fcfyltmcf;, ttltjimerldßtg. Wybornie z temi swemi ehro-memi dowodami mógłbyś się skryć. Pim. Kam. 163. La-topiszce ladajako wszystko piszą, według swojego zwyczaju , w dowodzie i w doczytaniu chromego. Stryjk. 243.

Człowiek na sławie bardzo chromy. Stryjk. 541. Chroma to jest wielu perswazya, że w młodym wieku niemożna być świętym. Bals. Nied. 1, 47.

swoim

CHRONIC transit, nied, (schronić, ochronić, uchronić, dok. qu. v.) ochraniać, zasłaniać, obraniać, zakrywać, bemaln ren, nerniafirett, fd)itf$eit. (cf. chować). (Boh. chróniti, chra-njwam, (Boh. et Slovac. chram, kostet* kościoł); Vind. hraniti, ohraniti, sahraniti, (hranva, sahranva , ohranstvu s ochrona, schronienie; Vind. hram * komora, piwnica);

Carn. hraniti, hranem (hranishe * magazyn; Carn. hrana « prowiant); Bosn. hraniti, shraniti ( * 1. servo, 2. nutrio, educo); Rag. hraniti, shraniti (*servare, sustinere, con-servare, alere, nutrire; shraniv servabilis); Dal. hraniti (--servo, custodio, nutrio); Croat. et Slavon. hraniti nutrire, odhraniti * odchować; Croat. hranenye « pokarm; CHRONICZNY, a, e, CHBONICZNIE przysłk., z Greek, cza-Ross. xpamm, ôepeyfc, ôæiocth, xopomm,, cxopomiTb    sowy, czesny, doczesny, 3<dO, ait eilte 3eit gebuitbeit, d)ro*

(1.* chować, schować, 2. grześć, pogrzebać, pochować;    ntfdj. Chroniczne choroby. Krup. 5, 6. Pam. 85, 1, 899.

xpaHeme schowanie, exopoHeme pogrzeb; xpaMinta dom, CHRONIKA ob. Kronika.

xpaMTî cerkiew); Eccl. noxpamno, norpeóaio pogrześć, po- CHRONKA, i, z. tajnik, kryjówka, przytułek, schronienie,.

45

Słownik Lindego wj/d. 2. Tom I.

l)i>cferige ©telle. Powierzchnia ciała, nawet najgładszego, jest zawsze najeżona wielka liczbą wypukłości czyli chro-powacizny. Jak. Mat. 4, 569. Siarka tredowaciny każde, chropowaciny na skórze, paznokcie chropawe z palców spędza. Urzęd. 419. Pochodź, ropucha.

hamulec, xpa-

ucieczka, ber BufMjtSort, ber ©d)lnpfnnnfcl; (Iioss. xpaHH-jHme; Carn. hranishe * magazyn, schowanie, skład; Eccl. xpAtiHî%Hi|ie amulet, noszenie; Eccl.

hhmhm chowalny; Carn. hrana * prowiant; Bar/. Dal. Croat. hrana * żywność). Wyśpiegujcież wszystkie chronki jego,

w których się kryje. Leop. 1 Reg. 23, 22. (to miejsce, CHRÛSCIANY, a, e, z chrostu, non Jłeiftg, tunt Strauß, ©traud) -. gdzie się obraca. Bibl. Gd.).    § Chronka, ochrona, pro-    Postąpi dalej do chrościanćj ściany I ujrzy w cieniu patek cya. Tr. ber ©d)n|j. §. Zasłona, powłoka, obsłona, któ-    sterza starego. P. Kchan. J. 167. CHR0ŚC1ASTY, a, e,

ra czego ochrania, koperta, eilte $ctfe, £ûtte, Sebedmtg,    pełen chrostu, pręcia, üoU Reifer. Krzewinki chrościaste.

UberjlUp Oss. Wyr.    Syr. 1344. CHROŚCIĆ intrans. nied., 1). chrostem pleść.

CHRONOGRAF, CHRONOLOG, a, m. z Greek, czasopis, cza-    Dudz. 22. mit SRetfern flechten. 2). ob. Chrosnąć. CHRO-

solicznik, etu 3ćttrećf;ncr; Ross. tmOMiCMTCJib. CHRONO-    ŚCIE, ia, n. zbiorowo, chrościny, chrosty, ©eftraucfye. Dru-

LOG1A, ii, z. z Greek, nauka o czasie. Kai. 39. M. 1.    gdzie też roście wino, jakoby chroście drobne, także sa-

Eccl. JTBTOCJiouie, Ross. jiirroMHCJieHie ; bie 3ettredmung;    mo stać może bez podpory. Cresc. 293. Croat. germ.

umiejętność rachowania lat zeszłych. Kras. Zb. 1, 203.    CHROŚCIEC, CI1RUŚC1EĆ nijak, nied., schrościeć dok.,

czasopistwo, latopistwo. CHRONOLOGICZNY, a, e, cza-    chrostem zarastać, w patyk, w pręt twardnieć, tltâ ©C'

sopiski, latopiski, cT;ronolt>gtfcl;.    [traitée fließen, 51t ©tvaucf)e mcrbeit. \Chald. snn condensa-

CHROPAWIĆ, CHROPOWACIĆ czyn. nied., sehropawić, scliro-    ri more sylvae, K‘ïïnn chyrscha - sylua) ; Boh. krowatćti.

powacić dok.j chropawym czynić, chropowatości nabawić,    Badyle chrościeją. Oss. Wyr. ‘CHROŚCIEC, śca, m. CHRO-

Jolprtg wad)cu, uneben nmcfyctt, Ijbtfertg ntad)en; Sorab. 1.    ŚCINIEC, ńca, m. krzew, chrościna, krzak, ein ©traud).

żkropawu; Boh. zdrastiti; Ross. mepoimiTb, MiuapHTb, aa-    Jeżyna jest chrościec taki, jaki w figurze wyobrażono.

iwmapuTb. Porosty, które gładkie role chropowaca. Przyb.    Sien. 151. Chrościniec. Urs. Gr. 125. CHROŚCIEC, CHRU-

Milt, 123. CH ROPA WIEC, CHROPIEĆ, CHROPOWA-    ŚCIEL, a, m. CHROŚCIELEC, lea, m. ptak, rallus, ro-

CIEĆ nijak, nied., schropawieć, schropicć, ochropawieć,    dzaj ten należy do rzędu bocianowego. Zool. Nar. 245.

ROSS. KOpOCTCJL.

'266

CHRONOGR - CHROPOW.

CHROŚC-CHROSN.

schiopowacieć, ochropowacieć, dok. chropawym się sta-    ber 2Bad)telfötttg, SBtcfenfnarrcr, 2ßtefenfd;nard;er, bte ©c^narr*

wać, holprig werben, fdjrumpfen; Boh. drsndtćti. Bajka,    madjtel; Boh. chrastel, Eccl. KpacTeilllł

żeby pieprz od ognia ochropawiał; tak sam schropieje,    Leniwe chrościele. Banial.J. 3. Chrościele strzykały, ib. J.

gdy schnie na słońcu. Urzęd. 371. Jeśli szkło w piecu    3. b. (ob. Derkacz). GHROŚCIK, a, m. robaczek w chro-

zaczeło chropawieć, tedy trzeba drugi tygiel szkła zapra-    stach sie znajdujący, eilt îletltcr retirer Sßltnit. Cn. Th. —

wić.L Torsz. Szk. 278. CHROPAWOŚĆ, CHROPOWATOŚĆ,    Tr. CHROŚCINA, CHRUŚCINA, y, £., CHROŚNIAK, CHRU-

ści, i. niegładkość, skrabowatość, szorstkość, ipolprigfett,    ŚNIAK. a, m. CHROŚNIACZEK, CHRUŚNIACZEK, czka,

,'pôtfrigfctt, 3iaul;lieit; Sorab. 1. żkropawosćż; Boh. drsna-    m. zdrbn., krzew, krzewie,    krzewina, ©cftrctud;e; Slovac.

tost; Ross. mepoxonaTOCTb, mepoxb, CTponOTa. Propr. et    chrastina, krowisstć; Boh.    prutina; Sorab. 1. kefeczżina;

Fig. Chropawość gardłowa, co ochrapieniem zowią. Sien.    (Carn. hrashina, hrastina *    dębina); Carn. satisbje, sesh-

563. Z tłumaczenia do słowa, cierpkość jakąś i chro-    mód, hôsta, sushmat, protje, germadishe; Yind. germ,

pawość pobaczywszy, rzeczy samej się trzymałem. Pilch.    germei, drazhje; Croat. kupinja, siberje, ternye; Slavon.

Sali. CHROPAWY, CHROPOWATY, a, e, CHROPAWO,    germ, têrnjak; Boss. XBopocTHHa, XBOpocrb, npyTHfWb;

CHROPOWATO przysłk., niegładki, skrabowaly, fyolprig,    Eccl. ^Kp.rtTïc, TpocKOTb., Tamy z faszyn są kosztowne i

Iwcfertg, uneben,- raub; Sorab. 1. żkropawć, reskotatć; Sio-    chruściny wytępiające. Switk. Bud. 599. Tak cedr, co się

vac. drsnaty, grobowraty; Boh. drsnaty, draplawÿ, drasla-    pod niebo dumnym wierzchem wspina, Jak i pozioma

wy; Croat. hrebav; Dal. karsan; Slavon. rutàv; Ross.    wiatrem powali chrościna.    Zab. 13, 237. Nar. W Ia-

mepoxoBarbiH, MiuapncTbiM; Eccl. crponoTiiwii, CTponoT-    sach nie cierpieć małych    krzewin i chrościn, jako to,

ckm. Przez chropawe miejsca przedzierać się. Pilch. Sali.    bzowiny, kruszyny, ligustu i t. d. Mon. 74, 712. Chro-

244. (przez chrapy, charpy). Ostre i chropawe drogi    ścina jagodna, arbutus, rodzaj roślin, którego u nas te

staną się gładkiemi. W. Post, W. 3, 56. Blade jej ciel-    dwa gatunki: niedźwiedzie grono i kamionka. Kluk. Dyk.

sko w chropawej uwiezło chudości, Powiedziałbyś, że z    1, 47. ber fêrbbecrbaunt, $D?ecrftrfd)enbauiit. CHROŚCINIEC

samych jest złożona kości. Zab. 6, 159. Pomnij chro-    ob. Chrościec. CIIROŚCISTY, a, c, pełen chrostu, s>oU

pawe zmarszczki zetrzeć wczcle. Hal. Ow. 54. Ta mili-    ©eftraucf>c. CHROSNĄĆ, C1IROSTNĄĆ, CHRZĄSTNĄC,

onową dóbr swych oprawą Pragnie przymilić cerę chro-    jednotl. intrans., CIIROSTAĆ, CHRUSTAŁ kontyn. chrościć,

pawą. Zab. 9, 347. Żabi. (krostawą, dziubatą). Ćhropo-    chruścić, chroszczę, chruszczę nied., chrost, chrzęst, szmer

watę pismo, chropowata mowa, niegładka, niewymuska-    wydawać; szmerzyć, szeleścić, raffeln, îitaftevit; taufcltCU, Ctlt

na, (ob. jak po grudzie). Chropawych obyczajów, nieokrze-    ©eräufefy inadKlt; Boh. chrastiti; Sorab. 1. chroscżiu, chro-

sanych, tnnt ratlljClt ©ttlcil. Nie bądź ostrym i chrojtawym,    seżim; Rag. harstati; Yind. łirushati, vershati, berzhati,

to jest, ciężkim i nieużytym przeciw bliźniemu. W. Post.    kreshpetati; Carn. hrushâti, hrushim; Croat. róstam, hruz-

W. 3, 36. CHROPOTAĆ ob. Chrobotać. CHROPOWA-    tati; Boss. xpycnyTf., xpycT’BTt, xpy'iny; (Lat.mcd. cru-

C1NA, CHROPOWACIZNA, y, i. miejsce chropawe, nie-    sciare; Gr. éoÇoÿ; Ger. fruöpcllt). Śtrach i zewsząd trwo-

gładkie, skrabowate, baS ,S)olprtge, ^brferige; eine bclprtgc,    ga, lada by co chrosnęło. Tward. Will. Król sam prze-

czuje Noc tę wszystkę i co z kąd chrośnie upatruje. Tward.    Heiner ©tttiud). — §. Chwaścisko w zbożu się znajdujące,

W. D. 83. Bojaźliwy ma to z przyrodzenia, iż i liścia    którego ziarnka smolą i szpecą mąkę. Haur. Sk. 57. ber

się, gdy chrośnie, boi. Gorn. Sen. 291. Lada cień ją, lada list, pod głuchą tę trwogę, Tylkoć chrośnie po ziemi, ustraszy niebogę. Tward. Pasq. 37. Tiuard. Daf. 32. Coś tam o podał chrusnęło z szelestem, Zwierz jakiś na mnie srogim wzrokiem błysnął. Kniaź. Poez. 1, 243. Nigdy tu w krzewie rozkosznym zwierz drapieżny chruszczę. Zab.

14, 85. Szost. Tu niedźwiedź gruby chrości po szelinie.

Tward. Daf. 30. ib. GO. Paw' około siebie ogon roztacza a

Sold), ber SRaben/# ober ein dl;nltd;eö Unfrant im ©etreibe. CHROSTOWATOŚĆ, ści, i. podobność do natury chro-stu, bte (Etraudfartigfeit. Ziele to, póki z korzeniem w chro-stowratość zdrewniałą nie wyrośnie, przychodzi do używania stołowego. Syr. 130. CHROSTOWATY, a, e, na kształt chrostu, pręcikowaty, firanebarttg. Dzięcielina druga od pierwszej jest chrostowatsza. Syr. 499. Jeżyny pręta są chrostowatego kolącego. Syr. 1322. CHROSTOWISKO, chrości pierzem trząsając. Cresc. 576. Z drżeniem a, n. zaroślina chrostowa, 0trand)btcfig, ©efirducfte. Oss.

na najmniejsze chroszczenie spogląda, by nie został dzikiej bestyi łupem. Staś. Buff. 45.    §. Chrostnąć miotłą,

szmargnąć, powlec miotłą. Wiod. mit bem Scfen uberftrei* d;en, mornber l;infa^ren, jitnranfdjen; Sorab. 2. roschisch. §. Przećwiczyć prętem, śmignąć, wytrzepać, mit einer ©crie ober ïïîutpe (tauen, einen #ieï> nerfe^en. Schrustał go prętem. Oss. Wyr. Opalonym kijem lepiej mu

Wyr. 2). Obłomki chrostowe, chróst do opału,' faszyna, Mer, Sïetêbünbel. Hetman wyschłego chrostowiska i smolnego łuczywa pod zamek nieprzyjacielski nanosić kazał, aby tak, one stosy podpaliwszy, zamek zniszczył. Krom. 266. CHROSTOWY, a, e, od chrostu, (Strand)*, Üîeiê*, SReiftfl *. Eccl. XBpacTHUH. Nóż chrustowy wielki krzywy, poprawił, do wycinania chrostu. Jak. Art. 3, 304.

ba3 Knorpeln, 5lnaitfen, SUtacfeit, ^rafpeln; (Croat. hrńp, hrupa slrepitus; Yind. hrup, hrush, strepitus, fama, tu~ multus). Skoro kość złamana, daje się jakoweś chrupanie słyszeć. Perz. Cyr. 1, 90. Chrupanie jednego kawałka złamanej kości o drugi. Perz. Lek. 500. CHRUPAĆ nijak, konlyn., Chrupnąć jedntl., chrupieć nied., §. 1. wydawać odgłos gruchocący, chrobotać, fnacłen, fttacffcn, fitor* peln, frafpellt; (Boh. cbrupati, chrapati chrapać; chrupaw-ka gatunek trześni; Carn. chrupęti tumultuare); Croat. hrupeti; Yind. hrupati, roshtati; Bosn. hruppiti; Rag. hru-pnuti; Ross. xpymiyTb. Złamał nogę, że aż mu w niej chrupie. Zabi. Bal. 21. Teat. 56, b. 21.— §. 2. Czyn. chrupać, schrupać, chrupcić, schrupcić, zębami co krusząc zgryźć, zjeść, zajadać, schróstać, ettMÖ §arte§ mit ben Brtftnen aerfnirfd)eu, ierbeipen, jerfttacfen; (Carn. et Rag. hrùstati, harstati, hrumati). Szczęśliwy, rzecze wilk w sobie, ktoby tego konia schrupał! Ej czemu ty nie baran, byłbym cię już łupał. Zab. 13, 276. Treb.— §. Fig. chrupcić kogo, kości w nim łamać, zmłócić go, einen JU 23rep fdflagen, ganj jerf^mettern. Nadstawiał mu się długo; ale go on na drobne kawałki schrupcił. Oss. Wyr. CHRU-PATY, CHRUPOWATY, CHRUPIASTY, a, e, kruchy, fnorpelig, mürbe, ierbrcd)licf). Cn. Th. Ross. xpymdH, xpy-CHRUPIASTOŚĆ, CHRUPOWATOSC, Ross. xpyn-

267

CHROŚNIAK-CHROST.

CHROSTOW-CHRYST.

Trzy czterykroć chrosnnwszy, wierzch głowy roztrącił. Zebr. CHRUP! CHRUPANIE, ia, n. odgłos, gdy co chrupnie, fnacfê! Ow. 303. (gravi ictv, uderzyw szy, wydawszy). Co z mocy w dno wodne chrosnąwrszy berło wraził, ib. 118. W ziemię trójzębem chrosnął, ib. 10. percussit. W obie ręce porwawszy kruż, chrosnął go. ib. 107. (infligit). Fig.

Kto chce zostać wolnym od miłości, z razu trzeba jej zabiegać, z razu nie dać jej się chrostać. Pot. Arg. 159.

(nie dać się jej opanować). §. Schrustać, zgryźć, skruszyć, jak się chróst kruszy, jemtalmen, JCrîlltrfdjCU, mit einem SÜfale unb mit ©erpnfd) jerbeipen. Kot ten nas myszy może schrusta. Zab. 13, 286. Trąb. Pochwycił kot myszkę i schrustał. Ezop. 121. CHROŚNIAK, CHROŚNIA-CZEK ob. Chróścina. — 1). CHRÓST, u, m. pręcie, wiklina, gąszcz, ©cfträudjc, Reifer, Seifig; Buh. chrastj, chra-stina, metlisstć; (Boh. chrast » list jarzynny; Boh. hróz * grobla); Slov. chrastiny; (Slot. chrust * chrząszcz); Yind. hrush, hrasha, hrastje, germouje, rubidje; (Yind. hrast * dąb); Garn. fratje; (Carn. brast * dąb); Bosn. trriscgljad, sejummięa; (Bosn. hrast * dąb); Croat. drazhje; (Croat. hrazt » dąb; Rag. hraast; Slavon. rast); Sorab. 1. prutżina, prut-żanć kerk; (Bag. hrustaviza cerasum duracinum)-, Boss.

XBopocTL, lajtiiiiKt, KycTapHHK’B, cjiaHeirb; Eccl. XBpacTi> ;

(cf. Lat. med. hursta; Anglos, hurst; Germ. $orft, Trufte).

Sypie czas góry, kędy był grunt płaski, Z drobnego lasy wyrastają chrostu. Zab. 12, 2. Chróst służy na płoty.    noKŁ.

Mon. 74, 694. Chróst do grodzenia płotów bywa łozo-    koctl. (cf. krupy),

wy, wierzbowy, leszczynny. Kluk. Roił. 2, 158. Chróst CHRUŚCIEL ob. Chrościel. CHRUSNĄĆ ob. Chrosnąć. do plecenia koszów\ Biel. Kr. 712. Wiązano was, jak CHRUSTEK ob. Chrostek. CHRYPIEĆ ob. Chrapieć. pęk chrustu. Teat. 17, b. 52. Chrostem zarastam Eccl. CHRYPKA ob. Chrapka. CHRYPLIWY, CHRYPOTA ob. Chra-XBpacTOMT» 3apacTaio, ojnucHUBaio. Przysłk. Łakoma rzecz pliwy.

chróst. Rys. Ad. 34. (potrzebny wielce w gospodarstwie; XHRYST0B0RCA, y, m. Ross. xpHCTo6opcir& Aryanin, So-wyrywają go z płotów).— A nasi w chróst. Rys. Ad. 1.    cynianin; xpucTOÔopHbiH aryański. XHRYSTOBOJCA, y,

Cn. Ad. 1203. (umknęli, uciekli, w nogi, w ciernie, fu-    rn. zabójca Chrystusowy, ein ©priftuêmôrber; Eccl. xpiiCTO-

gas chrustas, hajda w chrust, fie nahmen 9ieiPau$, liefen    yóiiiua * jkiwb. XHRYSTOLUBNIK, a, m. Chrystusa lubią—

inś ®icfig). — §. Chróst suchy ob. Susz drzewny, Ross.    cy, ein ©I)rtftu31iellenber ; Ross. xpiicTOJiioôeu’L; xpncTO.no-

XBopocTiiiiK'b, XBOpocTiiHHiiKTb. 2). CHRÓST, u, m. chro-    6hbmh. Chrystusa lubiący. ‘CHRYST0NIENAW1DNIK, a,

szczenię, chrobot, Cn. Th. ba§ ©eraffel, ©cranfd), ©epraf*    m. nienawidzący Chrystusa, ein ©lirtftnśtyaffer; Ross. xpn-

fel.— CHRÓSTAC oh. Chrosnąć.— CHROSTEK, a, m.    cTOHeHaBUCTHHK-B; Eccl. xpHCTOHeHaBiueu'B, KOTopbiH He

zdrbn. rzeczowm. chróst* krzewinka, ein ©eftrćindjdfen, ein    .«oóiirB XpucTa. XHRYSTONOSICIEL, a, m. co zawsze

w sobie Chrystusa nosi, eilt (Sfjrtftuêlrflger (tilt §efjeit); w    jest chrząstek; u.starych obracają się w kości. Kluk. Źw

rodź. źeńsk., Chrystonosicielka Eccl. xpiiciOHoeima. *CHRY- 1, 51. Chrzęsłka. Leop. Job. 40, 12.    §. Dołan. Chrzą-

STONOŚ1NY, a, e, Chrystusa w sercu noszący, (SlirtftuO    stka, agaricus fardas, gatunek bedlki, rośnie w lasach,

im $erseit trageitb. Przyjdźcie Chrystonośni ludzie, obacz-    wydaje sok biały. Kluk. Dyk. 1, 15. eilte 3ïrt 9)?tld)fd)tt>ćtmme.

my, co uradził Judasz. Pim. Kam.    250. THRYSTORO-    (oh. Chrząszcz bedłka).    CHRZĄSTKO WATY, a, e, CHRZĘ-

DZICIELKA, i, i. która Chrystusa    urodziła, bte 6f)riflu(h    SŁOWATY, na kształt    chrząstek, Ross. xpameBaTbifi; So-

OeMIirertmt. Najświętszą pannę bogarodzicielką, nie Chry-    rab. 1. krémstwaté; 6'er. îm>rpeïid;t. Liście chrząstkowate,

storodzicielką nazywamy. Smotr. Ap. 155. CHRYSTUS, a,    cartilagineum, ma w około obwódkę twardszą od reszty.

m. GljrtfhtS; (Slovac. Kristus; Slavon. Isukêrstje). To, co    Botan. Nar. 58. (ob. Chrzęślisty). — CHRZĄSTNĄC ob.

żydowie w swym języku mówią Messyasz, to po Grecku    Cbrzęstnąć. — CHRZĄSZCZ, CHRZABĄSZCZ, CHRA-

Chrystus. Wisil. 510. wykłada się po naszemu pomaza-    BĄSZCZ, a, m. owad, scarabaeus, gatunki jego liczne,

nieć. Hrbst. Nauk. C. 5, b. Chrystusa wyznawający, Ross. pospolicie tak nazywamy wszystkie robaki, które mają skrzy-xpHCTOHMGHHTbiH, (ob. chrześcianin).    Przykład ‘Chrysta Pa-    dła w pochwâch. Ład.    Dyk. 2, 289. ber 5Mfer; Boh. brauk,

na. W. Post. W. 224. (Chrystusa).    Prorokuj nam *Chry-    chraust, prznjk; Slovac. chraust, chrust; Sorab. 1. bruk;

ście. W. Post. W. 276. (Chrystusie). CHRYSTUSÓW,    Dal. skorovosa; Croat. keber; Garn. kębr; Vind. keber,

CHRYSTUSOWY,‘CHRYSTOWY,‘KRYSTOWY, a, e, od    zheber, kokiz, koka; Ross. xpyiu.'b (gatunki cupimym,

Chrystusa, ©IjrlfhtS * ; {Ross. xpiicroBbiü; Slavon. Isuker-    eaeitcub, porami, HcyKb, utyuoKb, K03aiTB, KopoTKomea).

stov); Słowa *Pana 'Chrystusowe. Blat. Post. 44. (Pana    Chrząszcz majowy, sc. melolontha. Zool. 164. Boh. babka;

Chrząszcz pospolity, pokrywki

Chrystusa). Botan. Krystowa dłoń, rączki, palma Christi. Ross. MStuta; Eccl. korzenie ma szerokie jako dłoń z paley. Sien. 157. jaftge    skrzydeł ma rdzawe. Ład. H. N. 22. Chrząszcz brzmi,

©tenbclnwra; Bosn. vragnäk; (Ross. xpiicrocoBanie pozdro-    Dudz. 20. Złote chrząszcze, cantarides, ©olbfrtfer, robaki

wienie wielkanocne z pocałowaniem, mówiąc: xpucTOCb    w nocy błyskające. Sien. 85. Eccl. Beceiwimbi xpymn.

BOCKpeee). CHRYSTYAN, a, m. imię męzkie, (Sljrtfttait ;    Przy stk. Chrabąszcza czyli chrząszcza komu przez nos

Sorab. 2. Kerstan, Kristo, Kritscho.    puszczać, na nosie mu grać, do gniewu go pobu-

CHRYZOL1T, a, w. z Greek, klejnot przeźroczysty, zielono-    dzać, jątrzyć go figlami, jciltaitbcit eilten St'äfer bety bet* 9îafe

żółty. Kluk. Kop. 2, 57. Złotokamień. Brud. Ost. F. 7.    narbet) fliegen laffen, tfjnt auf ber 9ia(e fptelen, tfnt jttm 3*>titc

Eccl. sJiaTOKaMCHb; ber 6()rt)folttl), eilt ßbclfletit, (ber (53olb*    retfcit. Rychlejby wytrwał, kiedyby mu chrząszcza przez

fletu). CHRYZOPRAS, a, m. gatunek chryzolitu bardziej    nos puszczano. Rys. Ad. 60. Nie dadząć sobie grać na

zielony. Kluk. Kop. 2, 58. ber 61)tt)jopra§.    gębie, ani chrząszcza, jak owo mówią, przez nos prze-

CHRZABĄSZCZ ob. Chrząszcz. CHRZACHAC    ob. Krząkać.    puścić. Lub. Roz. 95. Poszedł im chrząszcz po nosie.

CHRZAN, u, m. ziele, roślina, raphunus major, ber SOłcer*    Teat. 52, d. 56. (rozjątrzeni, ob. muchy    w nosie).    Ucho-

rctttg; Boh. kfen; Austr. ber SMlt; Garn. hrćn; Croat.    waj boże złego robaka, chrząszcza. Rys.    Ad. 68.    (może

hren, povertnicza; Slavon. von, rin; (Carn. ct Vind. grenk f tu znaczy gniew wzbudzony, albo też prawdziwie chrza-gorzki); Ray. hrèn; Sorab. 2. kschin; Ross. xpwrL. Ko-    szcza, dla wielkich szkód, które czyni w drzewach, w

rżenie tarte zażywają się do sztuki mięsa, albo surowe    zbożach i t. d. ob. Ład. Dyk. 2, 290). §. Botan. chrząszcz,

z octem, albo różnie przyprawione. Kluk. Dyk. 2, 141.    bedłka, agaricus lactißuus Linn. pełen jest soku białego.

Kluk. Ilośl. 2, 214. Ład. H. N. 22. Nie kontent z sztu-    Kluk Dyk.\, 14. Pospólstwo zowie świniarką. Jundz. 555.

ki mięsa, chce jeszcze do niej chrzanu. Oss. Wyr. (nie    CHRZĄSZCZOWY, CHRABĄSZCZOWY, a, e, od chrzą-

dość mu na rzeczy samej i okrasy pragnie). Dobry chrzan    szcza, $(tfer*. Rzęd owadu chrząszczowy,    caleoptera, któ-

z miodem, a miód sam. Cn. Ad. 70. Obron. 29. Chrzan    rego rodzaje mają cale twarde pokrywy,    skrzydła    i ciała

się chlubił, dobry ja z miodem; a miód    na to: kat cię , pokrywające. Kluk. Źw. 4, 20. Kamień chrabąszczowy,

prosi, dobry ja bez ciebie. Rys. Ad. 1. (co dobre, dobrem,    lawa. Staś. Buff. 267. CHRZĄSZCZYK, a, m. zdrbn. rze-

i bez przyprawy; samo się dobre zaleca;    dobremu piwu    czown. chrząszcz, bfl8 Äßferdjett, eilt Hettter Sflffrf; Boh. brau-

nie potrzeba wiechy). Wolno bogu, jako panu, kanar uro- cek. Chrząszczek kuśnierz, słoninka, chlebojad. Ład. Nat. 22. bić z chrzanu. Chrośc. Job. 5.—    §. Fig. Ten człowiek CHRZCIĆ¹, KRZClć, chrzci, chrzczę, czyn. nied., ochrzcić,

chrzan. Oss. Wyr. (gorzki, niemiły). CHRZANOWY, a, e, od    pochrzeić dok., 1). chrzest ś. odprawiać, chrzest komu

chrzanu, aKeerrelltg * ; (Ross. xp-BHOBbin; Carn. hrenov; Boh.    dać, laufen, bte Haitfljflltblung ocmd)teit; Sorab. 2. dupisch,

krenowÿ; Croat. povertnichnj). Chrzanowe liście. Ład. II. Nt    dupu; Sax. Inf. bupeit; Sorab. i. chcżież, keżu; Boh.

22. Chrzanowy przekupień, Boh. kfenar; iv rodź. źeńsk.    krtiti, krtjm, krtjwam, okrtiti; Slovac. krstim; Bosn. krri-

krenarka. Chrzanowe pole, chrzanowisko, Carn. hrenoza.    stiti, karstiti, Rag. karstiti, pokarstiti; Slavon. kerstiti;

CHRZASTAĆ ob. Chrzęstać. ■— CHRZĄSTKA, CHRZĘSTKA,    Vind. kerstiti, kerstit, kershuvati; Carn. kerstiti, kerstćm,

CHRZĘSŁKA, i, i. cześć ciała miększa od kości, ale    kerstujem; Croat. kerztiti, okërschen; Ilung. keresztelek;

twardsza od innych części zwierzęcia. Zool. Nar. 65. bet'    Ross. KpccTHTH, Kpemato, OKpeCTHTŁ. Chrzczący ma po-

^norpel; (Boh. chrustaćka; Slov. chrustadlo, chrustawec;    wiedzieć te słowa, ja ciebie chrzczę w imię ojca i syna

Sorab. 1. krćmst; Croat. hrusztavücz, hrusztavicza; Carn.    i ducha ś. Karnk. Kat. 117. Inter vocabula Originaltöne

hrustânz; (Carn. hrust vir robuslus); Ross. xpaut^, xpu-    ledina, in linguam Slavorum ante Cyrillum, cum institu-

mHK'L; Rag. mezgra, slùzina). U młodych źwierząt w'içcej    tionibus christianis a latinis doctoribus inducta, numeranda:

wo-

m. nazwisko u-

xpecit kfjż krzyż crux, Kpemeitie krszczen’e, krténi, kfest signatio crucis, baptismus. Durich. 1, 80. (cf. dbrift, cbrifteit chrześcianin). Żyd chrzczony, ob. Przechrzta; cf. wilk chowany, (ob. Chować). 2). Chrzcić, do chrztu trzymać, <nt§ ber Taufe lieben, jur SŁanfe balte». Eccl. B03npieioio OTpoua. Pilecka chrzesną siostrą Władysławowi była, gdyż matka jej króla niekiedy chrzciła. Krom. 4-79., (a maire ejus de sacra fonte levatus erat). Komendator Osterodeń-ski kmotr Kiejstuta, który córkę jego chrzcił mu. Krom. 406. de sacro fonie susceperat. 3). Chrzcić, nazywać, mianować, imię nadawać, nazwać, przezwać, taufen, CtttClt tarnen geben, benennen, bauten beilegen. Jeszcze się nie urodziło, a już się ochrzyło. Cn. Ad. 319. Pot. Arg. 711. Tam gdzie mury i miasto posadzisz, Beocyą ochrzcisz. Otw. Ów. 112. Przewrotność cnotami chrzcili. Star. Bef.

3. Krzcić nazwiskiem wspaniałym nieforemne rzeczy, Na tym się rozum teraz zasadza człowieczy. Min. Byt. 3, 356. Nie chrzcij passyą, co jest prawdą. Teat. 26. c, 97. Napiera się, by jej dał Jowisz, ocz prosiła, Choć tego, czego chciała, jeszcze nie ochrzciła. Ólw. Ow. 115. (nie wymieniła). 3). Wodą rozrzedać, U'äffcnt, nut 28 a ff er Der* imune», taufen. Karczmarz ten często chrzcił piwo ze studni. Pot. Jow. 67. To wino chrzczone. Oss. Wyr. §. Zartem, zlać, oblać, nurzać, einen begtepen. — (CHRZCICA ob. Krzciea). — CHRZCICIEL, a, m. chrzczący, który chrzci, chrzest daje, ber Täufer J Sorab. 2. dupar; Boh. krtitel ; Croat. kersztitel ; Hung. keresztelö ; Slavon. kérstitelj ; Bag. kar-stitegl; Vind. kerstnik, kershuvauz; Garn, kerstnik; Boss. KpecTHTGjib. Sylwester papież chrzciciel Konstantyna W. Sk. Dz. 191. Janś. chrzciciel, że nie wielu chrzcił, lecz że samego Messyasza chrzcił. Biaf. Posi. 57. Kras. Zb. 1, 587. Jana chrzciciela święto Vind. kriess, sve-tega kerstnika gud, kresni svetik. CHRZCIELNICA, CHRZCILNICA, KRZCIELNICA, CHRZEŚLNICA, KRZE-SNICA, y, z. naczynie, z któregę chrzczą, i miejsce, gdzie chrzczą, ber Tauffłettt, ber Tanfort; Boh. krtidlnice, krti-tedlnice; Slovac. krstni kamen; Hung. keresztellö kö; Sorab. 1. keżenieżka; Garn. kcrslirna, kerstne kamen; Slavon. kêrstionica; Bosn. karstiniça, krriseteniça, kameniça od krrisetenja; Vind. kerstirna, kerstni kamen; Croat. kersztelnicza, kcrsztilnicza, opiralnicza; Rag. karseteniza; Boss. KpecTMbHHua; Eccl.    rpy3iuio. Chrzcilnicę

aho sadzawkę, w której się Konstantyn chrzcił, na Watykanie ukazują. Sk. Dz. 189. Dzieciątko trzykroć w krzciel-nicy bywa nurzane. Hrbst. Nauk. E. W sobotę wielkono-cna i świąteczną wodę do chrztu świeca w chrzcielnicach. Karuk. Kat. 144. CHRZCILNICZNY, KRZCIELNICZNY, a, e , od chrzcilnicy, Tauffteńt =. Woda krzcielniczna. Urbst. Lek. C. 4. CHRZCIELNY, KRZCIELNY, CHRZTOWY, a, e, od chrztu, do chrztu należący, Tauf*. Matka nie dożyła chrzcielnego obchodu. Morszt. 85. Woda chrzcielna, którą się chrzest odbywa. Karnk. Kat. 144. Chrztowa da. ib. Î46. CHRZCINY, KRZCINY, Genit. chrzcin liczb, mn., obchód chrzcielny, akt chrzczenia, wyprawienie chrztu, baë Stnbtaufen, bte Tauflmnblmtg, baS Taufen ; Boh. krtiny; Vind. djetnu kerstitje, otrokni kerst; Croat. kersztitki; Boss. KpecTHHBi. Nie byłeś na mych chrzcinach. Cn. Ad.

557. (tyś nie starszy, nie mędrszy, nie doświadczeńszy odemnie). Był w kościele; ale aż na swoich chrzcinach. Oss. Wyr. (nienabożny, nie bywa w kościele, nie naprzykrza się panu bogu). Chrzciny komu sprawić, łożyć na bankiet przy chrzcinach. Oss. Wyr. CHRZCINNY, a, e, od chrzcin, tyczący się chrzcin, $utbtauf3 *, Ross. itpe-CTHHHMH. Chrzcinna biesiada. CHRZCZONY ob. Chrzcić; — ochrzczony oppos. Niechrzczeniec. 2‘). Chrzczony, we chrzcie nadany, chrzesny, tu ber Taufe gegeben, Tauf*. Rechwold, imieniem chrzczonym Wasili. Stryjk. 253. — (CIIRZEPT, CHRZEPCIZNA ob. Pochrzept, pochrvpcizna). — CHRZEŚCIANIN, KRZEŚCIAN1N, a czniów Chrystusowych, którzy przez chrzest odrodzeni, według ewanielii żyć powinni. Kras. Zb. 1,206. ber (fJjrift; Boh. krestian; (Boli. kffenatko * dziecię które chrzczą, ber Täufling); Slovac. kreśtan; Hung. keresztény; Slavon. kêr-stjanin; Sorab. 1. kżestiyan, kschestian; Sorab. 2. kschè-scżian; Garn. kristijan; Vind. kristian, kershenik, karszhe-nik, cristian; Croat. kerschcnik, kcrszchenik; Bag. karstja-nin; Turc, kàur; Boss. xpHdiaHHH'B; (Boss. KpecTbaumrL chłop, cf. czarny chrześcianin pod słowmm czerń, cf. krzyż). Nie od chrześcianina Chrystus, ale od Chrystusa chrześcianin rzeczony. Smolr. Lam. 37. Wiśń. 530. *Christianin. Farnow. praef. Nazwano naprzód w Antyochii ucznie Chrystusowie chrześcianami. Sk. Dz. 25. Budn. Ad. 11, 26. Christianus chrześcianin, nie chrystyanin. W. Post. W. praef. Po chrzcie zwali się chrześciany. Sk. Zyw. 2, 382. Od Chrystusa chrześciany, od krzyżma krzestowanemi. W. Post. W. 2, 572. Prawym chrześcianincm jest, który chowa naukę Pana Chrystusową. Hrbst. Nauk. A. 4. Być dobrym chrześcianincm nie zawisło od wiedzenia, ale od czynienia tego, co bóg przykazał. Kras. Pod. 2, 210. Eccl. xpncTiaiiCTBOBaTii. CIIRZEŚCIANKA, i, i. wyznawa-jąca religią chrześciańską, bie (El)rifttnu; Boh. krestianka; Slavon. kêrstjanka, Croat. kerschanka; Turc, kaurkina; Bag. karstjanka; Boss. xpitcriaiiKa; (Ross. KpecTBaiina chłopka, cf. krzyż). Miał Julian Bazylią matkę pobożną chrześcianke. Sk. Dz. 264. 2). Pomol. chrześcianki, gruszki, Gall. bonnes chrétiennes. Kluk. Rośl. 1, 138. bte ßbrtftbtrne. — CHRZEŚCIAŃSKI, a, e, CHRZEŚCIAŃSKO, po CI1RZEŚCIAŃSKU przysłk. od chrześcianina lub chrze-ściaństwa, cbriftltd); Boh. kfestiansky; Slovac. krestanski; Hung. keresztény; Croat. kerschanszki; Carn. kristijanske; Vind. kristianski, kershenski, kerszhanski; Slavon. ker-stjanski; Bag. karstjanski; Boss.xpHCTiancKÜi; (Ross. upe-CTbaHCKifi, KpecTLHHiiHOBB chłopski, cf. krzyż). Każdy chrześciański,człowiek łatwo to obaczy. Bialob. Post. 58. (chrześcianin jeber ßfirtftenilteufd)). Francya, królestwm naj-chrześciańsze. Ustrz. Kruc. 1, 34. ba3 aQerd)riftltd)fte $0* lttgretd). Wiara ‘christiańska (chrześciańska). Farnow. 116. Dobrze to i chrześciańsko czyniemy. Sak. Probl. 157. Iż nie chrześciańsko żyjemy, wielką żydom przyczynę dajemy niedowiarstwa. Hrbst. Nauk. 8. Chrześciański, przyzwmity, przystojny, porządny, ludzki, djnftltd), anftäitbtg, orbcntUd), incnfd)ltd). Łaje nas nie chrześcijańsko. Exent. 11. Ale bo też te imiona ulic właśnie niechrześciańskie. Teat. 53, 71. (niepoczci-we, niegodziwe, niesłychane, trudne do spamiętania). Woła

270

CHRZEŚCIAŃ-CHRZESN.

CHRZEST - CHRZĘST.

głosem, jak sie zdaje, dosyć chrześciańskim. Teat. 29, b.    tny, krzyżowy, na krzyż, tfreu|«. Dymitr i z bojary swo-

112. ‘Chrześcijańskowierny Vind. kershanskovern, chri-    jemi, po chrzestnym całowaniu, przysięgę uczynił. Stryjk.

stianskovern, (fyrtft0töu% CHRZEŚCIAŃSTWO, a, n. wia-    380. (pocałowawszy krzyż ś.). Przymierze zamknęli chrze-

ra lub religia chrześciańska, życie chrześciańskie, a zbio-    stnym całowaniem, ib. 487. CHRZEST, KRZES1, chrztu,

rowo: chrześcianie; ba§ ©(trtftentyuttt, btC ©Ijrifteuljett ; Boh.    krztu, m. obmycie z złączoną świątością, dzieje się przez

krestianstwj, krestianstwo; Slovac. krestanstwo; Hung.    polanie wodą lub nurzenie w wodzie, z wypowiedzeniem

kereszténység; Carn. kristijanstvu, kershanstvu; Vind. kri-    tych-słów: ja ciebie chrzczę w imię ojca i syna i ducha

stianost, kristianstvu, kershanstvu, kristianska, kershan-    ś. Karnk. Kat. 117. bte ïailfe; Boh. krost, krtu; Slovac.

ska sdrushba; Croat. kerschônsztvo; Bag. karstjanstvo ;    krst, krsteni; Hung. keresztség; Dal. karssth; (Dal. kerszt;

Slavon. kerstjânluk; Sorab. 2. ksihescźianstwo ; Ross. xpii-    Croat. kris» krzyż); Carn. et Vind. kerst; Croat. karszt,

diaHCTBo; {Ross. KpecTtancTBO chłopstwo, chłopski stan).    kerszt, kerzt; Sorab. 2. kcżenicża, chcźenicże; Slavon.

Chrześciaństwa różnego dosyć jest na święcie. Hrbst. Nauk.    kćrstenje; Rosn. krrisctenje; Ross. Kpemeitie (2. trzech

A. 4. Nie tylko na ówczas w żydostwie, ale i u nas w    królów święto); Eccl. rpyatenie, norpy>KCHie; {ob. Grązyć).

chrześcijaństwie, wielu się cudom sprzeciwiało. Biał.    My Polacy, tak jak też i Ruś, od krzyżma ś. podobno

Post. 130.    krztu ś. daliśmy imię, abowiem chrześcianin bierze imię

Dalsze pochodź, chrzesnak, krzesnak, chrzesny, krzes-    od Chrystusa, a Chrystus, to jest pomazaniec, od chri-

ny, chrzest, do chrzcić, nachrzcić, nowochrzczeniec, prze-    zma, przetoż też chrzest, (my pospolicie mówimy krzest,

chrzta, przechrzcie, wychrzta, wy chrzcić.    Ruś ehrest), na którym stawamy się chrześciany, nasi

CHRZĘŚCIĆ, CHRZAŚCIĆ ob. Chrzęstać. CHRZĘSTKA oh.    ojcowie nie źle nazwali od chrizma. Hrbst. Nauk. F. 2.

Chrząstka. *CHRZESLA ob. Chróścina.    Chrzest w naszym języku nie począł być zwań, aż kiedy

CHRZĘŚLISTY, a, e, CHRZĘŚLISTO przyslk., pełen chrzą-    Polacy, nie rychło po Panu Chrystusie, wiarę Pańską

stek, fnorpeltfl, t)0ll Knorpel Macz. Boh. et Slovac. chru-    przyjęli, którą kto przyjął, był w wodzie obmywan w

stawy.    im>e Chrystusowe, a to Chrystowaniem abo Christem, a

CHRZESNAK, KRZESNAK, a, m. chrzesna koszula, w któ-    źle wymawiając, jako prosty lud czyni, chrztem prze-

rej dziecię chrzczą, bctS îattftyctttbe, bag SBefterljetttbe; Ross.    zwali; jako i dziś niektóre narody chrestować mówią, co

pH3KH. Przy chrzcie obloką cię w chrzesnak, w szatę białą,    my chrzcić wymawiamy. Sekl. 10. Baptismus chrzest, nie

która niewinność znaczy. "Groch. W. 300. Czas naznaczo-    zaś nurzanie, ponurzanie. W. Post. W. praef. Chrzest ś.

no nowonarodzonej królewnćj, już się do chrztu wybie-    na miejsce obrzezania nastąpił. Sk. Żyw. 53. Kłak. Turk.

rają, Już niosą krzesnak złotem powleczony. Auszp. 16.    190. Mieczysław po przyjeździe Dąbrówki chrzest ś. obrzę-

CHRZESNY, KRZESNY, CHRZESTNY, a, e, 1). chrzto-    dcm chrześciańskim przyjął. R. 965. Krom. 59. Święty

wy, od chrztu, ïauf», Jttr £attfe getyörifl; Boh. krestnÿ,    ten na wszystkie szczęśliwie chrzest włożył i lud on do

kfticy; Slovac. krstni; Hung. keresztellö; Vind. kerstni;    poznania syna bożego przywiódł. Sk. Dz. 1116. Trzymać

Carn. kerstne; Rag. karstni; Ross. KpecnuLHtm; {Ross.    dziecię do chrztu, ob. Chrzcić, 2. cf. kmotr, kum. Przysłk.

KpecTHBiii 1. krzyżowy, 2. chrzesny). Powinnowactwo chrze-    Wyrzeka się go, jak diabła na chrzcie. Oss. Wyr. urosnę przeszkadza do małżeństwa. Karnk. Kat. 131. Ro-    czyście, solennie, feperltd) entfenjen.

dzice, którzy do chrztu trzymają, bte TutfpatlĘn; Ojciec CHRZĘST, u, m. (cf. chrost, chrobot) szczek, dźwięk, bag chrzesny, ber £aufpfltI/C, ber fatfye; Sorab. 2. potha; Slovac.    ©Ctttffel, ©efltwe, ba3 ©crattfd); Boh. ehrest; Graec. <joï£oç.

krstni otec; Hung. kereszt attya; Eccl, npieMHina, Bocnpn-    Chrzęst zbrojnego nieprzyjaciela słyszę, Strepitum. Warg.

eaiHHKB, KpecTHMH otcul, npiaTHHKB, npuHMCUB. Chrze-    Iiurc. 21. Słychać chrzęst broni. Teat. 51. d. 27. Chrzęst

sna matka, bte £mtfpatl)tmt, bte spatlmtn; Slovac. krstna    przeraźliwy pałaszów. Teat. 51, d. 87. Chrzęst świetnej

matka; Hung. kereszt annya; Eccl. MaTb KpecmaH, npie-    jego zbroje Wdzięcznym odgłosem cieszył serce moje.

MHima, B03npieMinma. Chrzesny syn, chrzesny, którego    Kras. Oss. E. 3. Bez wszelkiego chrzęstu w ciszy onej

kto do chrztu trzymał, ber auS ber ÏCUtfe ©eigene, ber    chodziła. Otw. Ow. 261. Za najmniejszym chrzęstem drżał.

Rallie, ba§ Çat^cn, ber 5tailf(ol;n; Slovac. krstni, krsni;    Pilch. Sen. 239. CHRZĘSTAĆ, C1IRZĄSTAC intransit.

Hung. kereszt sin; Ross. et Eccl. KpecTHHKB. Chrzesna    kojityn., CHRZĘŚCIE, Chrzeszczeć niedok., chrzęstnąć, chrzą-

córka, chrzesna, bte attś ber ïattfc ®eI;obette, bte ^atljc,    stmć jedntl., chrzęst wydawać, flirren, raffeln, raitfdjcit; {Boh.

bag Çat^d;eit, bte Tauftochter ; Slov. krstna, krsna; Hung.    chrestati, chrescy, chrestćti, chrestjwam, (chfestaćka

kereszt leóny; Ross. et Eccl. KpecTMtta. Kmotry zowią    grzegotka); Carn. hrushim). Suszący się chmiel, gdy bę-

ojcami krzesnemi dzieci, synów i córek chrzesnych. Hrbst.    dzie chrząstał, znak, że już dosyć ususzony. Kluk.

Nauk. T. 3. b. Kmotry abo ojce chrzesne mają nauczać    Roił. 3, 322. Upadł rycerz, a zbroja na nim przeraźli-

syny swoje chrzesne. Karnk. Kat. 127. Pojął Jagiełło Gra-    wie chrzęsła. Dmoch, II. 1, 106. Zbroje chrzęszczą, ko-

nowską, matkę swoję chrzesna, bo ona, gdy go chrzczo-    nie rżą, ranni stękają. Stryjk. 191. Wszędzie wojna,

no, zań według zwyczaju przyrzekała. Stryjk. 515. Matrona    wszędzie broń chrząszczy. Staś. Num. 1, 55. Krami rzeki

zacna matką chrzesna jej była. Birk. Dom. 3. Piękna    chrzęszczą. Petr. Hor. M. 2. Chodzi ona; a długi ogon

moja matula chrzesna. Teat. 20, b. 23. Imię chrzesne,    za nią chrzęści. Papr. Przyk. B. b. Piasek dobry do wa-

dane na chrzcie. Chrzesny podarek, Carn. krishmenk;    pna, który chrzęści w garści ściśniony. Cresc. 34. Sło-

Taniec chrzesny Eccl. MKOBamc. *2). Chrzesny, *chrzes- wiczek, skoro listek powiewny chrząstnął, już on na ptasznika po myśl ił. Birk. Kaz. Ob. L. 2. b. Spłoszanie ptaków do sieci, nie ma być tylko samym chrzęścieniem liścia. Cresc. 636. Skoro sie wam da nad głową słyszeć jakie chrzęśnienic, drżycie od strachu. Pilch. Sen. list.

baê Olafen ettteś Stetirê im Tantenfpiel. Fig. Powrócił kochanek; teraz chuch po wszech żalach jej i modłach i skargach. Zab. 5, 194. (jak gdyby je rozdmuchano). 2. CHUCH, u, m. Chuchanie, Chuchnienie, puszczanie z ust tchu na co, bcrô daneben, ber $>attd;. (Bug. hâk; Vind. duh, odih, fapa, flap; Croat. szapa). Karciane domki chuch dziecięcia obala. Oss. Wyr. Jednym chuchem go obalił, ib. — CHUCHAĆ intrans. kontyn., Chuchnąć jedntl., dech z niejakim przyciskiem wypuszczać, ^aud;eit. Rag. hâkati, hûkati; Vind. dihati, dehniti, dihuvati, fapopushati; (Eccl. xyxHaio łaję). Pospólstwo na febrę, w dziurę w osiczy-nie wywierconą, trzy razy chucha, a chuchnąwszy kołkiem zabija. Krup. 5, 565. Chuchać, grzać tchem; jak dmuchać, studzić, I;attd)en, tMrm fiaudfett. Mróz był potężny; w garść gospodarz chucha. Jabł. Ez. 153. W zimie nocy całe przepędza na miesiącu, chuchając w ręce. Teat. 6, 97. Lepiej dmuchać, niż chuchać, melius est abundare, quam deficere. Cn. Ad. 438. Ciepło i zimno, i dmuchasz i chuchasz. Jabi. Ez. 154. (odmien-nyś). Acz sparzył się i nie raz, na zimno nie chuchał. Zab. 14, 55. (raczej: nie dmuchał, cf. sparzony i na zimne dmucha). Fig. w garść chuchać ; ślinkę połykać, łapę lizać, postradać nadziei, nad;pfetfcn, trt bte leere £>anb blafett, ber Hoffnung beraubt tnerbert. Omyliła go nadzieja, chucha w garść. Cn. Ad. 785. Chrośc. Fars. 134. Lepiej było wcześnie przestróg mądrych słuchać, Niżeli jako mówią, po czasie w garść chuchać. Pot. Arg. 342. Pot. Pocz. 346. Odstąpiony od wszystkich, musi w garść sam chuchać. Jabt. Tel. 176. Gruchnie, że idzie z dwiema na odsiecz hetmany, Zaraz Seraskier i z Hanem wr garść chuchnie. Jabt. Buk. Q. 2. b. — §. Chuchnąć na kogo, urągać się z niego, einen anl;and)cn, attblafcn, feiner fpotten. Drugi zjadł ; a na cię chuchnie, Cn. Ad. 14. §. W warcaby grając, chuchnąć, zabrać drugiemu bierkę, którą zapomniał zbić, im 2)ailtCltfptcIe, einen Stein blafett.— CHUCHRACZEK, czka, m. papinek, stokfisz, wyschły jak stokfisz, cherkający, którego dziś a jutro. Oss. Wyr. ein $erl junt Umblafett, ein Sftcnfcb, tnie ein Sfc» lett, tnie ein Statten. — CHUCHRO, HUCHRO, *KU-CHRO, a, n. KUCIIRA licz. mn. ksieniec, rybi żołądek, baś ftifdjbünbel, (£)eft. $citfd)el). Fladry nietknięte i płaszczki chuchra podał mi. Zab. 8, 340. Izyck. Kuchra. Wiel. Kuch. 421. Dudz. 42.

3, 79 et 2, 204. Chrzęszczenie. 1 Leop. Jer. 47,3. (cf. chrząszcz). CHRZĘSTKA ab. Chrząstką.

CHRZESTNY ob. Chrzesny. ‘CHRZESZCZATY, ob. Krzyżowy.

CHRZESZNAK ob. Chrzesnak. CHRZTOWY, a, e, od chrztu, chrzesny, Tauf ». Woda chrztowa. Kucz. Kat. 2, 362.

Pot. Zac. 173. Karnk. Kat. 119.

THRZYBIET ob. Grzbiet. CHRZYPIEĆ ob. Chrapieć. CHRZY-PL1W0ŚĆ ob. Chrapliwość, Chrapka. ‘CHRZYPT ob. Grzbiet.

CHRZYŻMO, KRZYŻMO, a, n. z Greek. igTa\mty baS tarifant, chrzyżmo ś., które biskup z balsamu i oleju z wielkiemi ceremoniami poświecą, jest materyą bierzmowania. Karnk.

Kat. 152. Boh. kfjzmo; Vind. krishma; Sorab. 1. kżiżmo;

Eccl. Mvpo. Kucz. Kat. 2, 373. Pim. Kam. 370. KRZY-ŻMAłi, CHRZYŻMAŁ, u, m. naczynie od chrzyżma, bic ©l/ri)ailtbnd)fc. Do kościoła sprawił miednicę, nalewkę, krzy-żmał, wszystko ze srebra. Papr. lhjc. 221. ÇHRZYZM0-WAĆ, KRZYZMOWAC, czyn. nied., krzyżmem pomazywać, bierzmować, mit ©(infam fall)CU, firmeln. Kapłanom cbrzyż-mować abo bierzmować nie wolno, iż to samych biskupów zabawa. Sk. Dz. 817. Aby w balsamie, a nie w maśle chrzy-żmowanie abo bierzmowanie było. ib. 1073. Pim. Kam. 25.

CHUĆ, i, i. *1. chęć, skłonność, bie €uft, bie Neigung. Dar poprawdzie nie wielki; lecz ja o to proszę, Chuć moję więcej u waż, niż to, co przynoszę. J. Kchan. Dz. 140.

Chuć ludzka jest dwojaka, jedna ku dobremu, Druga za-się świat zwodzi ku wszystkiemu złemu. Rej. Wiz. 37.

‘Niechuć, niechęć, nieskłonność, nieżyczliwość, wstręt, bic UugeneigtbetL 2lbgeneigtfjeit, berUntotlle, bic Vtnluft. Gdy obaczył niechuć ksobie wszystkich ludzi, wpadł w niemoc.

Piel. Kr. 133. Ubogim niech nie dają z niechuci, ani za niewolą. W. Post. W. 193. — §. Z przyganą; chuć, żądza, pochoć, bic Segterbe, bte ©ter, bic Sud)t; Boh. chtjć, chu£;

Slovac. chut, chtiwost; (Croat. hotinztvo ? sprawa cielesna); Croat. pohlepnoszt, polilepa; Rag. pohotjenstvo, bjes, objćs; (flag. hoochja * wola); Garn. hotenje, ( Carn. hotinstvu » porubstwo ; Carn. hotlivost » jurność; Vind. hut, hot, hotniza pellex); Vind. shela, shelje, shelnost; Bosn. sgeglia, hlipnóst, hlipânje; Hebr. TWI, Ross. noxoïs, npti-xoTb, jKażKAa. Wojen początkiem są chuci; chuci z inte-

ubóztwo, arntc3 ©cfcfynpf, armer Tropf, 2Irmfeeligfett, armfeeltgcê Sßefett. Parysa sądem zelżona Pallada, Biedne cbudactwo odtąd w kruchcie siada. Zab. 9, 37. Zabi. C11UDACZKA, i, i. kobieta chuda lub uboga, biedna, eilt lîtagcreê, ober arm» fceltgeś 2Betb. Morav. chuderka ; Boh. chudinka. C11U-DAK, a, m. CHUDACZEK, czka, m. człowiek chudy na ciele, tudzież na majątku, chudy pachołek, nędzny Biedaszek, mizerak, ubóztwo, eilt magrer ÜDîcnfd;, ein ar* mer, clenber, tttiferablcr îOîcnfcb. Boh. clmdak, chudinec, chudas, chudatko ; Morav. chuderak; Sorab. 2. chudłaś; Vind. potrebnik, fromak, frutei, frutez, gladounik;

ressów wynikają. Zab. 1, 1. Alb. Obiecał jej wziąć ją Pochod. nachuchnać, ochuchnąć, pochuchnać. sobie za żonę, byle na chuć jego pozwoliła. Bals. Niedz. CHUCZYĆ ob. Iluczyć.

1, 52. Chuć mieć Eccl. noxorciBOBaib.— g. 2.* Smak, CHUDACTWO, a, n. chudzina, chudaki który co ma, ber ©efdmtacf, beu ettnaê fiat; Boh. chut;

■ Slovac. chut. Chleb z nieba ma w sobie wszelakie kochanie i chuć a smak wszelakiej wdzięczności. 1 Leop. Sap.

16, 20. Slovac. Ani chuti, ani smaku, nec odorem, nec saporem habet, obite ©entd) tutb ofme ©efdmtacf.

Pochodź, chutki, chutliwy, chudnie, pochoć, ochota; ob. pod sł. Chcieć.

i. CHUCH! 1). głos puszczonego tchu, Intel)! ba$ ,Ç>and)eit auêjttbrücfcit. Bag. chjuh aura tennis; Sorab, 2. püch; (cf. puch). 2). chuch, grając w warcaby, bierka czyli kamień wzięty przeciwnikowi za opuszczone wzięcie przez niego,

272

CHUDERL -CHUDOB.

C H U D 0 B N - CHUDY.

Zaw. G.

non

Ross.

a,

CHU-

Ross. CKyAiuiicL, M03rjtflKTj. Któż tak jest nieszczęśliwy, jako on na świecie, Chudak, mizerak, nagi, zewsząd bieda gniecie. Jak. B. 53. Co w modzie było w narodzie przed laty, Teraz tym gardzi chudak, a bardziej bogaty. Mon. 73, 39. Śmierć równym osądza prawem panów i chudaki. Zab. 11, 414. Bogactw' swoich zażywają panowie na uciemiężenie chudaków. Nar. Tac. 2, 513. Lubo ja chudak, przecie do mej chatv, Chetnie idzie i bogaty. Hor. 1, 501. CHUDERLAWY “ob. Ćhu-dorlawy. CHUDEUSZ, a, m. zartobl. chudy pachołek, gołota, goły jak bizun, [jat. Irus., etlt armer îettfel. Nie znam większego chudeusza, jak ten twój pan. Teat. 8. c, 8. Ach! cóż to za chudeusz idzie. Teat. 43. b, 52. CHUDNIEĆ nijak, nied., chudnąć, jedntl., schudnąć, schudnieć, uchu-dnąć, ochudnąć dok. z ciała spadać, chudym się stawać, mager werben, won Setbefallen. Slovac. chudnu, churawjm, (Boh. chudnauti, zchudnauti * ubożeć), Boh. chradnauti, churawćti, hubnaitti, hubl, zhubnauti, zhubenćti; Groat. hudeti, mlednem; (Sorab. 1. chudnu ubożeję). Vind. me-dou gratat, doujemat, pohuishat, Carn. hujsham, (Garn. hudim se , hudajem se indignor); Rag. mlednietti, omle-dnietti, omlednîvati, marsejaviti; Bosn. mrrisciaviti, mle-dniti; Ross. xy^-STb, noxyABTb, Toman*, oromaTb, CKy-Aaib, CKyAtTb. Zieje to ciału chudniejącemu i niszczejącemu ratunkiem. Syr. 285. Kuropatwy, stęskniwszy sobie, chudnęłyby, a nie tyły. Cresc. 590. Często z tajemnych przyczyn konie schną i chudnieją. Hipp. 129. Nim tłusty schudnie, chudy prędzej zginie. Bratk. 0. 4 b. Rychlej chudy zdechnie, niźli tłusty schudnie.' Pot. Pocz. 304. Pychą się rozdyma, i z chciwości chudnie. Trep. S. M. 25. Wilk ochudły. Pot. Arg. 209. Uchudł, wycieńczał i zamarł. Kniaź. Poez. 3, 66.    §. Chudnieć,

ubożeć, arm werben, oeratmen. Fara chudnieje. Gliczn. Wych. F. 2. b. CHUDO przysłk. nietłusto, mager, (Ross. xy-40* źle, xyæe gorzej, cf. Ger. Rubeln). Lepiej mało św⁷i-ni chować a tłusto; a niż wiele a chudo.

§. Nędznie, mizernie, ubogo, skąpo, arm, armfccltg, ma* gcr, ctrmltcf;. Wiem do Waszmości, że się chudo macie, A przecie pompę kochacie mój bracie. Bratk. P. b. Chudo jada* skąpy. CHUDOBA, y, i. ubóztwo, nędza, mi-zerya, 2lrmnttj, Oślcitb, Boh. et Slov. chudoba, chudo-bnost; Sorab. 1. khudoba; (Vind. hudoba, hudobia, hu-dobnost, hudoblivost* złość, złośliwość; hudobnik* złoczyńca; Carn. hudóba* złoczyńca, djabeł, Croat. Rag. et Bosn. hudoba* djabeł; Slavon. hudoba* strach, przeszkoda; Ross. xy40Óa nieprzyzwoitość, nieprzystojność, liche, złe położenie, niedobry byt), Ross. cnyAa, CKy40ia, 6-bahoctł, iiecTH/Kanie; Eccl. cxj4Ctbo, „e^ocTSTiKi.

BKOffihCTRO, HHIUGTCTBO, OCKÂ^t.llïe, CKÄlOdb. ^to S'Ç chełpi z bogactw; bój się chudoby. 1. Leop. Syr. 10, 14. Chudoba a nieszczęście zazdrości próżne. Falib. Dis. P. 3. Nie boli mnie chudoba, bo ta jest poczciwa. Czachr. Tr. J. 2. Chudoba cnoty nie traci. Źegl. Ad.

30. Pot. Arg. 610. Rys. Ad. 51. M. Kochan. Dz. 306. Miary w skarbach, budynkach, pałacach nie było, Chudoba, cnót mistrzyni, wszystkim się zbrzydziła. Bardz. Luk. 5.    §. Chudoba, majątek ubogi, ubogiego mienie, ein armes (Stgentfmm, baô Stößen Slrmuty, ivaS einer Défiât, ber ltidjt IVü^l^abenb ift. Ubogi musi wszystkiej chudoby swojej pozbyć, żeby jako zdrowia uchronił. Star. Ryc. 27. Chudoby poddanych niszczeją, gdy pan łakomy. Gród. Dis. F. 2. b. Chudoba chłopska, co chłop posiada, niewiele. Chudobę Wałkową z paszy zabrał połowy. Oss. Wyr. (krowę jego, feine Stuf), feilt gaitjeS 25rêcf;en îtrmutf)). §. Chudoba, cłiudak, chudeusz, nędzarz, nieborak, ein armer SDlenfdj, ein Ślrmer. Gdy 'sługa wodę nieco później przyniesie, trzy sta plag chudobie wyliczyć każą. Pilch. Sen. 234. Chudobie wszędzie piskorz. Cn. Ad. 543. (ubogiemu wszędzie krzywda się dzieje, cf. na pochyłe drzewo kozy skaczą). Slov. o chudobnćho każdi s otrę. CHUDOBNY, a, e, CHUDOBNO przysłk. nędzny, mizerny, armfeeltij, elettb; Slov. chudobni. Slovac. Prov. Chudobnćho chudobné ge sćeśti. (Vind. hudoben, loter, nequam, malitiosus. Bosn. hudobni, diabolicus). ‘CHUDOBKODY, a, e, brody niegęstej, fdpimd) att 33arte. Ross. cKyAOÓopOAbin, cf. bezbrody. THUDOBRZUCHY, a, e, bez brzucha, magern 23aućf;el, oljne Sand;; Ross. cKyAoôpioxbiît. *CHUDOGŁOSY, a, e, słabego głosu, fdjmacfycr «Stimme. Eccl. xyAoraacHUit, vyioraatntu, CKyAorjaciiHH. CHUDOPACHOŁEK oh. Chudy pachołek. CHUDOPACHOLSKI, a, ie, od chudego pachołka, ubogi, chudobny, arm, armefeeltg. Od najpierwszych do najo-statniejszych chudopacholskiego stanu brakując osoby, całą naszę okolicę przetrząsnął. Mon. 69, 372. Chudo-pacholski spłacheć. Mon. 75, 594. Po chudopachołsku. chudo, ubogo, nędznie, arm, armfccltg, przysłk., Boh. po chudopachołsku. Człowiek po chudopachołsku ubrany. Xiadz. 159. Slovac. Po chudopacholski sa maf. — CHUDGRLAWY, CHUDERLAWY, CHUDORLOWATY

а,    pociągłej chudej twarzy, suchy, mager im ©eftd)te, ïja* gcr; Ross. cyxomaBUH, xyACHbidii. U ludzi chuderlawych, smaglawych, zatwardzenie żołądka ze skąpości żółci pochodzić zwykło. Perz. Lek. 170. Chuderlawo przysłk. Pacyenci świerzb mający chuderlawo wyglądają. Perz. Lek. 138. CHUDERLAWOŚĆ, ści, z. suchość, nielłu-stość twarzy, bie $agcrf’ett beê ®eftd)M Ross. cyxumaBOCTb. *CHUDORODNY, a, e, Ross. xyAopoAtibiü, nieszlachecki, nie familiant, podłego urodzenia, sou fd)Ied)tcr SlOfmtff. xyAopoACTBO nieszlachectwo, geringe Śl&fnnft DOŚĆ, ści, i. nietłustość, niemięsistość, suchość ciała , bie 33fagcrfett. Slovac. et Boh. churavost, liubenost; Groat. mlednoszt; Bosn. mrriscjavost, mlednóst; (Bosn. hudost fascinalio). Vind. medloust, madłost, (cf. mdłość, Rag. hûdost irnprobitas). Eccl. xjaoctl TMa (* 2. xy-AOCTb, CMiipeme pokorność, uniżoność, CKyAOCTb, Heii-MymecTBO, ubóztwo); Ross. xyAOCTb, xyAOiuaBOCTb, mo3-imhboctl. Blade jej cielsko w chropawej uwięzło chudości, Powiedziałbyś, że z samych jest złożona kości. Zab.

б,    159. Min. Blada twarz; chudość wszystko osiągnęła ciało. Otw. Ow. 95. ĆI1UDOWATY, a, e, CHUDO WATO przysłk. przychudszy, nieco chudy, ctlMŚ mager. (Ross. xyAOßaxbiH przygorszy, przylichszy). Sorab. 2. Chudowina miasto SDftttenmalbe w Luzacyi. CHUDY, a, e, 1. niewiele ciała mający, nietłusty, mager. Slovac. chudy, chudt, chu-

dyćky, churawÿ, hubeny; Boh. churawÿ, hubenÿ; (Croat.    ochudzić dok., chudym uczynić, tłustości odbierać, su-

hûd» 1. zlocheszt malus, 2. mieden, szuch, mërssav, los;    szyć, mager ntadfen, auêbürrett. Eccl. xy4K),    xy4a uhhjo,

Dal. ökoszt, jezliv, macie torridus; Croat. hudich* djabeł; oxy?K4aio emacero. Boh. zhubeniti; Croat. payszam; (Sla-Rag. hud impius-, hughi * deterior; Rag. mlćdan, marscjav,    von. huditi = gardzić ; Rag. huditi» łajać, cf.    Ger. Rubeln,

Slavon. mârshav, mershav» macer. Vind. 1. hud malus, huishi    gerinn Rubeln). Posty dręczą a chudzą. Kosz.    Lor. 183 b.

peior, 2. hud »mocny, hudi duh, hudizh » czart, szatan;    Was te wstrzemięźliwości schudziły znacznie. Wad. Dan.

Vind. medou, medel, kumern, suh» macer] Carn. hud    12. Koń ochudzony w ciężkim wozie pracując, zapo-

malus, lacer-, hudizh diabolus; Carn. madal, kumem» mni darskości swojej. Tward. W. D. 2, 141. — transi. chudy; Bosn. hńd»zły; Bosn. hudoba » djabel; Bosn. mle-    Prometeuszowi wątrobę wznowioną sęp obżarty chudzi,

dan, mrriscjav» chudy; Ross. xy4HH, xy4'B » 1. zły, lichy    Bardz. Tr. 241. (ugryzuje, wyjada). Fig. Zyto nie zchudzi

(cf. Gr. Rubeln),» 2. chudy Eccl. xy40maBUH, M03rMBt>ift,    roli, ale    ją utwierdza. Haur. Sk. 32. (płonić, wycieńczać,

M03r4bm, Ross. Ky4,B, Ky4ect>, czart, (disting. xy40»Hbitt,    auSjeljren, mager, unfrucfyt&ar mad)en). Chudzić, niszczyć,

sztuczny, kunsztowny, cf. chędogi). Koń chudy, że skóra ubożyć, ąrm mauert, eleitb mad)en. Boh. chuditi, zchuditi, tylko a kości. Jabl Ez. 29. Chudy jak szczap, jak    chudjm,    ochuditi, ochuzowati. Król, jak tych utuczy, a

gont, Ross. ohts KaK’b cmmua. Chude mięsiwo Ross.    tamtych    ochudzi, będzie pewniejszym na tronie. Pot. Arg.

JiyóOBima. Chudego na ofiarę dają kura. Cn. Ad. 101.    29. Nie zuboży jałmużna, bo kto ją daje bogatszym,

(détériora Deo chromą córkę do klasztoru oddają). Sio-    Nie zchudzi, bo miłosiernego tuczy. Psalmod. 53. Złym

vac. Prov. Chuda mrśina dobre tâha, macer bene bibit.—    gospodarstwem sam się chudzi. Oss. Wyr. CHUDZIĘ,

Croat. Prov. Videt je, ko da on ni je lani szlana izio,    ięcia, n., CHUDZIĘTA liczb. mn. nieboraki, biedaki, arme

apparet, quasi anno praeterito nihil saisi gustasset. —    Seutdfen. Hetmanów pozbywszy, tył chudzięta podają.

Ugór koniczyną zasiany,    jest    ugorem tłustym, gdzie zaś    Krom. 243. Ze się do domów    nic nie    sprawiwszy wró-

trawka i zielska rosną,    ugór    chudy. Pam. 85, 1, 906.-    cić musiały, Przetoż chudzięta miały żal    nie mały. Auszp.

§. Fig. Chudy rok, nieurodzajny, ein mogereS unfrud)t£>a»    79. Chudzięta, chude kurczęta, chudy drób’, mageret

rcê 3abr. Jego komedye zdają się być chude i postne.    gebende!), lub też pieszczenie: biedne kurczęta, baê arme

Teat. 34. b, B. 2. (czcze, niesmaczne). 2. Chudy, nę-    Hebe 33tel). CHUDZIEC, dźca, m. chudak, człowiek chudy,

dzny, ubogi, mizerny, arm, eleitb, armfecltg. Boh. chudy,    chudeusz, nieboraczysko, ein armer ©cfylucfer, eut armer

chudobnÿ; Slovac. chudî, chudÿ; Sorab. 2. chudi; Sorab.    £ropf. Ow chudziec, co ranę odniósł, jednać jeszcze -

1. chudy, khudé, khudobné; Arab. l'in opus habuit-, Graec.    musi. Gorn. Wi. L. 3. Znoście sam ehudcy, wypróżniałe

%rjtoę indigentia, cf. Graec. yyduïoç vilis. Ross. CKy4Hbifi,    mieszki. Kochow. 67. — §. Chudziec, bydlę biedne,

cny4eHï, 6i54HbiH; Eccl. cKy40CTHbifi, He400TaTounbifi. Tak    niekarmne, osobliwie świnie, ungemdftcteê magereö 33tefi,

chudy zdrowie, jako i pan kocha. Pot. Arg. 65. Którzy    befültberê ©cfymetlte. Będę pasł bydło na stracenie, was,

dziś mogą być pany, jutro z chudym zrównają. J. Kochan.    o Chudzikowie trzody. Leop. Zachar. 11, 7. (o nędzne

Ps. 12. Jego Mość nie    chce    się z chudemi wdawać, jeno    owce. Bibl. Gd.). Od wieprza    karmnego 3 grosze po-

wszystko z pany. Gorn.    Dw.    111. Człowiek skąpy przed    datku, od chudźca jeden. Gaz.    Nar. 1,    118. Około świ-

chudym się chroni. Patr. Jat. 4. Wilk gromi owce,    ni i chudaków porządek być ma, aby tego było na po-

orzeł gęsi łomie, Takież chudy przed możnym na wolno-    trzebę do karmienia. Zaw. Gosp. §. Psie miano, eilt £)lUt»

ści chromie. Paszk. Dz. 113. (ubogiemu zawsze piskorz).    bertamett. Obalił sarnę mój chudziec. Bielaw. Myśl. B. 4.

Szlachetnego rodzaju, cnych rodziców, acz domu chu-    CHUDZINA, y, m. et z. CHUDZINKA, CHUDZINECZKA,

dego. Paszk. Dz. A. b. Mówiła chuda, jako się uda.    i, z. zdrobn., niebożątko, nieboraczek, biedaszek, Slov.

Rys. Ad. 41.    (musiała się na przemysł puszczać).    Chudy    chudina, chudènka; Sorab. 1. chudzinka;    Sorab. 2. chu-

jestem. Eccl.    CKy4CTByio,    CKy4eHrB ecaib. Chudy    pacho-    żinka; Ross. rojflKb, eilt Slrmer, ein armer eleitber ©tüîtt»

łek, chudopachołek, gołysz, chudeusz, cm armer ©d)Iuc»    per; eine 31rme. Dobrze ten chudzina uczynił, że będąc

fer, ein armer Boh. chudopachołek; Ross. 6®4Hara, niewidomym żebrał. Dajbr. 158. Więcej zawsze może 6’B4HfliUKa. Trudno chudemu pachołku skrzydeł podnieść    chudzina pokorny, A niżli możny pyszny. Papr. Kot. G.

do góry, jeśli nie ma groszy. Pot. Arg. 476. Posażnej panny    4. Chudzina na nędznego baczniejszy. Papr. Kot. N. 4. b.

za chudego pachołka nie dadzą. Teat. 26. b, 75. Kolejno    Rychlej chudzina dla chudziny uczyni, niżli dostatni. Rys.

panem wielkim i chudopachołkiem czułem się. Zab. 11.    Ad. 59. Leżał Łazarz chudzineczka przed wrotami bo-

161. Chudy derwisz. Zab. 12, 96. — §. Od chudego    gacza. Dabr. 322. Nie mógł nic uprosić i owszem był

końca co    rozpocząć, z wolna, stopniami wyżej,    z dołu,    chudzinka    nie prawie słusznie odpędzon.    Stryjk. 582.

ömt unten    herauf anfangen. Jeśli drobniejszych wad    w Rze-    Niechaj jako chce prosi, niechaj wzdycha,    Bez opatrze-

czypospolitej,    opuściwszy    większe, poprawujesz, od chu-    nia chudzineczka licha. Groch. W. 566.    Bogaty się dzi—

dego końca,    jako jest    u nas w przypowieści,    rzeczy    wi, czym się chudzina żywi. Rys. Ad. 3.    Pan jako chce;

bardzo wielkie poczynasz. Modrz. Baz. 399. CHUDZIA- a chudzina jak może. ib. 54. Prawa za mocą idą; pan TKO, a, n. nieboraczątko, biedaszek, chudzina, ettt arme$ chudzinę gniecie. Biel. S. M. B. 2. b. Za chudziną pan ©efdjopfdjen. Slovac. chudâtko. Owieczki chudziątka. Zebr. bóg. Rys. Ad. 80. Kręciła się chudzina, jak mogła. Ow. 578.    Komar, chudziątko, był w pajęczynie    uwikła-    Pot. Arg.    826. Zwyciężeni cbudzinowie,    wnet spełnili

ny. Zebr.    Zw. 104. CHUDZIĆ czyn. kontyn.,    schudzić    kondycye    księżnej Ruskiej. Stryjk. 118. §. Zbiorowo ubo-

46

Slownik Lindego wyd. 2. Tom I.

ręce chustkami grobowemi i oblicze chustką obwiązane. Sekl. Jan. 11. (obwiązkami grobowemi, ©rabetudjer, Set« d)cntnd)er). Dzieciątko uwinione w chusteczki. Rej. Po-

Ghusteczki macza-

27 4

GHUDZIUŚ - CHUŚC.

CHUŚTAĆ - CHUT K.

gi ludek, ubóztwo, armes Soif, arme Seutd;cu, ba3 Sir* tnntb. Cały lud z miasta zawiódł w niewolą; tylko chu-dzinkę i robotniczki zostawił. Leop. 4-. Reg. 25, 12.

(ubogich Bibl. Gd.). — §*. Chudzina, obscoen. wstyd ko- stilla C. 6. (w pieluszki, Eccl. noKOii). biecy, bte tt)etbltcf;e @d)aam. SI kiesz. 32. CHUDZIUCHNY, ne w dekokcie na rany przykładać. Krup. 5, 399. Chu-a, e^ CHUDZ1USIEŃKI, CHUDZIUTEŃKI, CHUDZIUTKI, a,    steczka we    dwoje złożona. Syr. 393. Sułtan chustkę

ie, CHUDZIUCHNO, CHUDZIUTEŃKO, CHUDZIUTKO,    rzuca na tę,    która mu się podoba ; a ta rzuconą chustkę

przysłk., intens, przymiotu, chudy* bardzo chudy, bardzo    odebrawszy, całując do zanadrza kładzie. Iiłok. Turk. 48.

ubogi, fe^r mager, ćhljkrft mager, äujüerft arm. Boh. chudjckÿ;    Chustka do nosa; ‘facelet, ©cbltnpftnd). Dobywa chustki

Sorab. 1. khudużki; Ross. xy^exoneirE, CKy^HeittKin.    natartej piżmem. Zab. 9, 347. Zabł. Nie turbuj się,

Pochodź, nachudnąć, nachudzić, nadchudnać, nadchu-    choćby mu i dwie żony^umarły, obejdzie się bez chudnie, przychudszy, wychudzić, wychudnąć, wychudły, po-    stki. Oss. Wyr. (nie będzie potrzebował, .bo nie będzie

chudnąć, przychudzić, dochudzić, ochudzić.    płakał). Sprawię ja mu chustkę do nosa. Oss Wyr. (utrę

CHUJ, uja, m. obscoen. członek męzki, ba3 mćhtttltcfye ©iteb,    mu nosa, przytrę mu rogów, nauczę go rozumu). Chu-

Sł. kiesz. 53.    stka na szyję, ‘szyjnica. Ern. 1102. (alsztuk, etlt $al3tud)).

CHUJEC [CHUDZIEC. 1], ujca, m. wieprz cały, etlt jabtiter Chusteczki wyszywane. Dwór. K. 3. Sk. Dz. 612. §. liczb. um>erfd)nittner ©ber, eût ëtantinfcfnuetn, tut fSreuß. ^ujjel,    mn., chusty,    bielizna, Settteitjeug, Stnitettjettg, 2ßd[d)e. (Croat.

ht Spring. $acffcl). Na to mieć oko, aby jaki na ustro-    rubje). Już    mu się chusty białe dla częstego używania

niu nie zamieszał się chujec, któryby znacznie pańskim    podrapały. Wys. Al. 320.    §. Fig. Zbladł jak chusta,

ujmował obroku wieprzom. Gost. Ek. 111. [ob. Chudziec. 1]    Teat. 59, 314. (jak płótno, spłótniał; er mürbe blaß U)ie

CHÜK ob. Huk. CHUMEN ob. Humen. CHUR ob.    Chór.    eilt SM),    mte chte    Setdje,    ttrie bie SBattb).    Zbledli jak chu-

*CHURDA, y,    z. Churdy kopa. lustr. Cel. Lit. 2.    — CHUR-    sta, w głębokim    milczeniu. Zab. 8, 222. Cn. Ad. 1312.

KOTAĆ ob. Charkotać, Chrachać.    CHUŚTAĆ [właściwie HUŚTAĆ. 1] czyn. kontyn., chuśtnąć

CHURMEM ob. Hurmem.    jedntl. wychuśtać dok., kołysać, chybać kogo, eilten

CHUŚCIANY, a, e, z'chust, chustowy, lniany, płócienny,    fcpltcfellt. Lew chuśtał w Japie koźlątko i wypuszczał

mm Hinten    Sncfyern, Suci)*, '5. S. ©djnnpftud)    *, Sinnen *,    zdrowo.    Przyb.^    Milt.    115. Chuśtać    się, zaimk, ftd)

Scinmaitb *.    Ross. iLiaTOUHŁM, niaTOumbiil. W    chuścianym    fd)aitcfeln.    Dzieci    się na    mych kolanach    chuśtały. Przyb.

woreczku majoranu uwarzonego przykładać. Sien. 103.    Abl. 82. Dali się tam chuśtać i mężczyźni i kobiety.

Zaziębionemu koniowi dym knota chuścianego pod nos    Pam. 85, 1, 138. CHUŚTACZKA, i, z. kołyska, krzeseł-

kurzony pomaga. Gresc. 539. CHUŚCINA, y, i. CHU-    ko na powrozach do chuśtania czyli kołysania, eine

ŚCINKA, i, i. zdrobn. biedna mizerna chustka, eilt elcnbcś    ©djattcfd. Młode panny bawiły się chuśtaczką, zawie-

arntfeeligeê Süd)Cl. Nie masz teraz na mnie i szma-    szoną w drugim końcu ogrodu. Pam. 85, 1, 138.

ciny, Nie masz    i jednej    chuściny. Comp. 702.    CHU-    CHUSTECZKA,    CHUSTKA, ob. Chusta.

ŚCISKO, a, n.    paskudna    nieforemna chusta, ein ab*    CHUSZCZA, y,    z. [właściwie HUSZCZA* gąszcz.    2]    tłuszcza,

fd)cttlid; fd)led;te$ Sud), ©d)uupftttd), £>al$ind;, Slopftud). Pop    chaszcza, tłum, rzesza, ein bief er Raufen SOîenf^eit, 9Mf3*

w łapciach, a chuściskiem prostym łeb obwinie. Stryjk.    pufeit. Przed wielką ludzi chuszezą. Jab. Ez. 214. Zab. 10, 59.

H. 2. Diak w kurpiach, chuściskiem prostym łeb    obwi-    CHUTA ob. Huta.

nie. Paszk. Dz.    51. (ND.    uważaj, jak Paszkoivski    co do    CHUTKA, i, i.    zdrobn. rzeczowa., chuć,    chęć*    chętka,    eilte

drobiazgu nawet skradł Stryjkowskiego). CHUSTA, y, z.    fletltC Śltft, eilt Süftd)Clt, belieben. Zawszœ do służby bo-

CHUSTKA, CHUSTECZKA, i, i. zdrobn., płat płótna obre-    żej masz mieć chutkę. Kulig. Her. 173. — CHUTKI, a,

biony do różnych potrzeb, do obwinięcia, do uwiązania,    ie, GHUTNY, CHUTLIWY, a, e, GIIUTKO, CHUTNIE, CIIU-

i t. d. ein £nd), ein linnen £ud), ein ©tncf SBdfdjcĆ Boh.    TLIW1E przysłk., ochoczy do czego, przez ochotę pred-

prâdlo, raucha, śat, śatek, płachetka; Bosn. linęuo,    ki do czego, bereitwillig Jlt Ctnm3, f^ltcll Jlt etn>a3, ^lirttg,

otarak, ubrus, obrus, ubrusocich, rucinik za trritti nos;    Boh. chutnć ; Vind. preshelen, pretert; Ross. noxorntiM.

Slovac. śatka, rućnjcek; Sorab. 1. rub, rubeżk, rubiżeżko;    Niechaj cię chutliwegó ku sobie poznamy. Biel. Kr. 370.

Sorab. 2. rub, rubik, rubz, rubzik, piat, schant, schantk;    Abyśmy do tej cnoty chutliwsi byli. W. Post. W. 111.

Vind. pert, hantvela, hadra, facenett, obrisazh, robek;    Chutliwegó, a wesołego dawcę bóg miłuje. W. Post. W.

Garn. partnina, pertnina, fazanękel, robz, aftah, pęzha;    193. Dosyć chutliwie szyi swojej nastawił. Warg. Wal. To.

Slavon. rùbac, marama rùbac, otarcsich, marama na vra-    Chutliwiem się zastawował o Boga zastępów. Radź. 1. Reg. -

tu; Croat. rubecz, vratni rubecz, golerecz, szekuvatni    19, 10. (gorliwiem się zastawiał. Bibl. Gd.). Do wioseł

rubecz, pecha; Dal. marhama, pestencan; Ross. naarE,    chutnie się rzucili. Zbił. Dr. A. 4. Zasłużonym ku wszel-

naainme, njaTOKü, naaTonent; Eccl. JCHTie, JtenTin,    kiej zacności w Rzeczypospolitej chutliwie dopomagał.

noiiABit, mm,    Chusta do zawiązania ra-    Orzech Tarn. 87. Dęby mi dźwięk Orfeuszowej lutnie

ny. Cn. Th. (binda). Chusta do opasania się, fartuch,    Tańczyły chutnie. Hor. 1, 68. Kntaz. Z Jezusem byli ucz-

szorc n. p. Wziąwszy Jezus lnianą chustę, przepasał się    niowie tylko na tej górze, jako chutliwsi, jako domowi

i począł nogi uczniom umywać. Sekl. Jan. 13. (not. szors-    przyjaciele. Biał. Post. 212. Duch jest chutki; ale ciało

tuch). Łazarz wyszedł z grobu, mając związane nogi i    mdłe. Radź. Math. 26, 41. (ochotny. Bibl. Gd. prędki

G H U T L - CHWAŁA.

CHWALACZ- CHWALEB.

275

142, 7. Blisko już jest dzień t a barzo chutki. 1. Leop.

Kulig. Her. 14. Rozświe-

wielbiciel, pochwalacz, ber Sö=

m.

Kucz. Kat. 3, 336).— §. Chybki, prędki, chyży, futrttg, fcfyltcll, gcfd)U)tub. Ńiechutki, niepośpieszny. Mącz. Ptak chutki i prędki. W. Post. W. 122. Letkość podków czyni też konia chutkiego ku podniesieniu nóg. Cresc. 520. Co chutniej wysłuchaj mnie panie, boć ustawa duch mój. 1. Leop. I pański wielki, bliski Sof on. 1, 14. — *§. Chutny, Cbutliwy. (Boh. chutny* smaczny), przyjemny, miły, wdzięczny, augeuefnt. Będziecie ofiarować zapalną ofiarę, wonią najchutniejszą panu. Leop. Kutn. 28, 27. (wdzięczną wonność. Bibl. Gd.). Nie jadłem chleba chutliwego, ani mięso ani wino postały w ustach moich. 1. Leop. Dan. 10, 3. Pokarm przedtym chutliwy, zbrzydza się teraz duszy jego. 3. Leop. Job. 33,

20. (pokarm wdzięczny. Bibl. G.). Dziecko kołyszą, aby spało chutniej. Zimor. Siei. 162. (milej, smaczniej). CHUT-KOŚć, CHUTL1W0ŚĆ, ści, z. ochocza do czego gotowość, ochota, Seretttmttłgfett, $erttgfett p etn?aê. Schowajcie na inszy czas tej chutliwości. Baz. Sk. 235.    §. Chutkość,

szybkość, chybkość, prędkość, $urttgfeit, ©ctrneHe, ®e* fcfwtnbtgfcit. Skoki nie tak na mocy, jako na chutkości należą. Mąez.

CHWAŁA, ‘CHWALBA, y, i. pochwalanie, uznanie znakomitości z zaletą, zaleta, bflśS Sob, (Slovac. chwała; Boh. chwała; Vind. hvala, pohvala, livala, zhast, hvalo, sa-hyala * dzięka; Carn. hvala; Bosn. huala, hvala, fala; (Dal. hvale; Hung. halandas gratis); Rag. hvala; Croat. hvala, dika ; Dal. szlava; Sorab. 2. chwalba; Sorab. 1. chwalba, chwała, kwawa, hordoscż; Boss. Xßaja, XBaiL— 6a, cf. Hebr. bbn halal., cf. hallelujah, G er. §all, Gr. xcdsîv). Chwała jest istotne, a szczere cnoty uznanie; sława jest opinia, a rozumienie niedoskonałe, które tylko z wielu ust mówiących ma swoje wagę. Lub. Roz.

280. Sława urasta ze zdań wielu, chwała z dobrych. Pilch. Sen. list. 3, 318. Między chwałą a sławą jest właśnie ta różność, która jest między szczęśliwością a szczęściem. Lub. Roz. 253. Zbytek chwalby i nagany podejźrzany jest. Kras. List. 29. Chwała najprzyjemniejsza piosnka. Cn. Ad. 851. Chwała z własnych ust śmierdzi, z cudzych pachnie. Cn. Ad. 72. (gtgcttlüp fttuft. W liczb, mn., chwały, pochwały, SobeSerfiebungen, Sobfprtjcfye. Z chwałami wjachał. 1. Leop. 2. Macch. 4, 22. Święty Jan Jezusa wielkiemi chwałami wysławiał. Biał. Post. 49. (uwielbiał go). — Chwała Bogu, chwa-łaż bogu, adverbialiter, to dobrze! bogu dzięka! bogu chwała! bogu bądź chwała! ©ottßb! Bogu chwała, nie mam się na co uskarżać. Teat. 9. b, 15. Chwałaź bogu, widziałem małżeństwo niemodne, Stadło wielce szczęśli-Ave, uprzejme i zgodne. Kras. Baj. 49. Lepsze jest chwała bogu, niżeli da-li bóg. Opal. Sat. 82. Cn. Ad. 449. Lepsze jedno chwała bogu, niż dwoje da-li bóg. Rys. Ad. 35. (lepiej już mieć, niż dopiero się spodziewać, bcffer ein (mb td), aß jtretę fiätt id). 33effcr ein (Sperling tnt Säfig, aß ein kauarieuöogel auf bcm $ad)e). §. Chwała, chwalenie głośne po ludziach chodzące, sława, ber Jhtljitt, bte (Eljrc. Za szczęściem chwała chodzi, t. j. chwała zwierzchnia, nie wnętrzna, chwała ludzi głupich, nic ma-

drych, chwała lekka, nie gruntowna. Petr.Ek. 88. Chwała za cnotą idzie. Żegl. Ad. 31. Chwały pragnienie ob. czci chuć, ambicya, §. Chwała, cześć, czczenie, uszanowanie, bte Serefiruttg, bte ßljre. Chwała bądź bogu ojcu, synowi i duchowi Świętemu. Groch. W. 60. Szatan mówił Jezusowi: jeśli mi dasz chwałę, padłszy prze-demną, to wszystko będzie twoje. Leop. Luk. 4, 7. (trenu bu meberfäUft unb und) aubeteft, cf. pokłon). Diabli dając chwałę Jezusowi, albo kłaniając się przed nim, głosem wielkim wołali. Salin. 2, 10. Chwała boża, pokłon, re-ligia, ©otteêrerefyrung. (cf. bałwochwalstwo) alias nabożeństwo , 2lnbad)t, 2lubad;ßübung. Za panowania złego chwała boża i domy pańskie pusto stoją. Falib. Dis. A. Pimin. Kam. 365. Bywać na chwale bożej (w kościele). Zapisać co na chwałę bożą, (na kościół). §. Chwała niebieska, uwielbiona szczęśliwość zbawionych, bte btnttnlb f$e $errltd)fett, bte Ijtmmltfdte ©eeltgfett. Stan szczęśliwości przyszłego życia nazywamy chwałą niebieską. Mon. 69, 180. Mędrcy tego świata szczęście pokładali w rzeczach nietrwałych; chrześcijanie pokładamy go w chwale niebieskiej i nazywamy żywotem wiecznym. Karnk. hat.

94.    Błogosławieństwo świętych w chwale niebieskiej, ib.

95.    Z matki swawolnej zrodzona Brygida panna, chwa

łą w niebie jest uczczona, ciła się ziemia od chwały jego. 1. Leop. Apoc. 18,

1. (od wspaniałości jego niebieskiej, $errlt(f)fett). §. Chwała, zaszczyt czego, co celuje, ozdoba, czoło, bte 3t^rbe, ber ffiufmt, ber ©tolj. Wy, coście chwałą kraju a rycerstwa chluba. Dmoch. U. 2, 7. Julia chwałą jest pogłowia swego/ Teat. 30. b, 114. CHWALACZ, CHWALIC1EL, a, m. CHWALCA, y, ber, ber Sobpretfer; Bosn. hvalaç; Sorab. 1. kwalicżer, kwalbnik-; Carn. hvalnik; Vind. hvalnik, hvaluvauz; Rag. hvalitegl, hvalitel; Ross. XBaMTeaL. Eccl. XBaÆeÔHiiivB. Jurgieltowi chwalacze, autorowie głodni, Ci których nie-zmazana w sądzeniu rzetelność, Gotowa za grosz patent dać na nieśmiertelność. Kras. W. 16. Epikur nie byłby podobno, jak Seneka, chwalcą rozpaczy Katona, za sła-bośćby to poczytał. Mon. 71, 804.    §. Chwalca, chwali-

ciel, czciciel, ber Sercjltcr. Prawdziwi chwalcy będą chwalić boga w duchu i w prawdzie. W. Joan. 4, 23. (bte trafuliafttgen Slubeter. Sut i;-) Chwaliciel, który boga w duchu chwali. Wiśn. 540. Ci się brzydzili wiarą Chrystusową, A chwalców jego na śmierć skazowali. Auszp. 113. Bóg w zakonie chwalcom swoim co obiecuje, daje. Smalę. 23. Sługi Chrystusa i chwalcę prawego Boga. Sk. Dz. 285. P. Kchan. Orl. 1, 410, Pieśń. Kat. 124. (ob. femin. Chwalicielka). — CHWALEBNOŚĆ, ści, z. chwały godność, bte Sobeuinutrbtgfett, ^feßnhtrbtg* fett, Boh. chwalitobnost; (Carn. et Vind. hvaleshnost* wdzięczność). Grób nad grobami wszech królów⁷ świata bardziej okazały Swa ehwalebnościa. Odym. Suk 2, K. k. 4. — CHWALEBNY, a, e, CHWALEBNIE przy sä., chwały godny, chwalny, ßbetßuutrbtg, pteßttHtrbtg. Boh. et Slovac. chwalitebnÿ; Carn. hvalitne, hvalne; (Carn. hvaleshn; Vind. hvaleshen * wdzięczny); Rag. hvaalni; Vinrf. hvalitliu, hvalevrieden; Sorab. 1. kwalenité, kwalbné, horde; Ross.

XBajieÔHLiH, noxBaibHtiH, 40CT0XBaJŁHHH, öiaroxBajitHbiü;    Chwalić bałwany, czcić bałwany, bałwochwalić, bert ©otjen

Eccl.

AOCfioyKMhiii, novKisbin»,

jest chwalebny i czci wszelkiej godny, iż żadne państwo bez

niego się nie obejdzie. Star. Ryc. 9. Insza być sławnym, a insza być chwalebnym. Lub. Roz. 242. O jak wielka, chwa-

noxßaiHTejieH'b. Stan rycerski    bterten. Na tych wyspach nago chodzą i chwalą bałwa

ny. Doter. 36. CHWALIĆ się zaimk. nied., pochwalić się dok., chełpić się, chlubić, zaszczycać się, ftcfy rühmen, ftcfy loben. (Yind. fe hvalit, pohat, fe fdet; Rag. banitise, lonym nie być, być chwalebnym. Min. Ryt. 4, 158. Od    hvastati, kocitise ; Bosn. ghizdatise, dicitise, ponositise).

chwalebnych mężów być chwalonym, rzecz piękna i chwa-    Nigdy się prawy żołnierz sam nie chwali. Jabl Buk. M.

lebna. Teat. 42. A. 2. Chwalebne święta * boże narodzę-    3, 6. Kto się sam chwali, tego nikt nie pochwali. Cn.

nie, 2BeJ$ltfldjten. — Pan chwalebny, Pan chwały, Chry-    Ad. 398. Złe ma sąsiady, kto się sam chwali. Rys. Ad.

stus, iż go bóg chwałą i czcią ukoronował. Salin. 2,    79. Sim. Siei. 49. Według mnie, ten najlepszy, co się

414. ber $err ber $errltd)fett. Chwalebnie, z pochwałą    najmniej chwali. Kras. Daj. 45. Tacy, co się to chwalą,

Cn. Th.

CHWALEŃSKIE morze, Azyatyckie abo Kaspijskie. Budź. 45. Włod. b(t3 ©aôpifdte SOîeer. Slavon. Valinsko möre; Rag. hvalinsko more; Eccl. Mope aciMcKoe hjh Kacnifi-CKoe ion XBamccKoe. Morze Kaspijskie, z dawna Chwa-leńskim czyli Słowiańskim zwane, świadczy, że tam Słowacy pod tymże imieniem siedzieli. Klecz. Zd. 18. CHWALIBURCA, y, m. wielki samochwał, chełpiciel, ettt ^raljlliattś), ber ftd) fclbfł ritjjmt uttb lobt, z okoliczności podrożyć się, nie zawadzi czasem chwaliburcą. Zabi. Dz. 93. Teat. 24. c, 89. Wielki chwa-liburca; za nic panegiryk Pliniusza Trajanowi, względem tego, który on daje sam czyn. nied., pochwalić, *scłnvalić dok., zalety czyje uznawać, przymioty czyje zalecać, (oppos. ganić, cf. uwielbiać), einen loben; Boh. chwalili, chwaljwam; Slovac. chwalit, chwdljm; Rag. hvâliti, pohvaliti; Carn. hvaliti, hvalit, hvalèm; Vind. hvalit, hvaliti, hvaluvati, pohvaluvati, hvalenje, pohvalenie; Croat. hvaliti, hvalenye, dichiti, chiztiti; Sorab. 2. chwalisch; Sorab. 1. kwalu, Bosn. hvaliti, faliti; Slavon. fâliti; Ross. XBamib, xoa.no, ôjaro-XBajuiTb, B03ÓjarocaoBiiTb, Hebr. bbn. Nic mam

mało zawsze czynią. Opal. Sat. 116.. (Slovac. Dobré samo sa chwali ob. cnota sama się chwali; dobremu piwu nie potrzeba wiechy). Nie chwaląc się, O^Ite nttd) JU rülj* men. §• Chwalić się z czym, w czym , wyjeżdżać z czym na popis, popisywać się czym, szczycić się czym, roomtt prablen, ftd) womit fycroor tfmn. Ów szablę, zawój wywięzuje z troku, Ten się w kierejce chwali i kołczanie. Jabl Buk. .S. 2. b. Termin gracki: chwalić się Trzeba też to    z kartą, n. p. chwali się z trzema tuzami i partyą bie-

sobie. Oss. Wyr. CHWALIC

być rze. Oss. Wyr. eine $arte, j. 23. einen ®cw3 «ufwctfen, norjetgen. CHWALICIELKA, i, z., która chwali, chwaląca, wielbicielka,/ bte Sobpretfertmt. Mącz. — Croat. hvaliteli-cza; Bosn. hvalitegliça; Sorab. 1. kwalieżerka; Eccl. xbu-JHTejbHHita, XBajeÓHHu,a. CHWAŁKA, i, z. zdrobn. rzeczowa. chwała * mała pochwała, ein fletneê Sob. Jeden drugiemu zazdrościł chwałki mizernej. Bals. Nied. 1, 150. CHWALNY, a, e, GHWALNIE przysłk., chwalebny, chwały godny, läbltd), lobcirêttmrbtg. Boh. chwalny, chwały ho-dnÿ; Rag. hvaalni, pohvagliv, hvagliv; Carn. hvalne, hvalitne; Vind. hvalni, hvaloviten, hvalen; (Vind. hva-leshen» wdzięczny); Croat. pohvalyiv; Ross. XBa.ibHbiił, się za Eccl.    XBaieÔHMH, (xBarareiHbiM pochwalny),

Ten chwały godzien, ten na nie robi, Co z siebie chwalny, to czym jest zdobi. Kras, List. 126. Jako chwalne dzieła, tak trzeba hańba by pamiętna była. lioclww. 6. Niechwalne gdy słyszysz sprawy, czyń o nich wykład łaskawy. Cn. Ad. 185. Przodek w gładkości przed wielą ich miała, Chociaż się w chwalnej twarzy najmniej nie kochała. Otw. Ow. 208. Posag teraz chwalne czyni żony. Opal. Sat. 38. Chwała przyjemna od chwalnego. Cn. Ad. 71. Nauka wielka nie zawsze chwalna. Cn. Ad. 545. Był ten bohatyr ‘prze te cnoty chwalny, Iż ma-

co wstydzić, że choć swego, ale godnego chwały, chwa- Chwalny, sławny, godzien sławy, pamiątki. Cn. Ad. 73. le. Jabł. Buk. praef. Co kto lubi, to chwali. Mon. 73,

595. Każdy swoje chwali. Cn. Ad. 229. et 544. Każda liszka swój ogon chwali. Gliczn. Wych. G. 4. b. Twoje sprawy niech kto inszy chwali. Fred. Ad. 28. Nie chwal, aż poznasz. Cn. Ad. 560. Ani mnie chwal, ani mnie gań. Zegl. Ad. 5. Chcesz-li być chwalonym; chwalże drugich. Zab. 13, 71. Jakci świat umie, osobliwie dzisia,

Wilk wilka chwali, a ryś chwali rysia. Bratk. J. 5 b.

Zchwalili Egipczykowie niewiastę, iż była bardzo piękna.

4. Leop. Genes. 12.— §. Chwalić boga, wielbić go, czcić, dziękować mu, służyć mu, modlić mu się, ©Ott    łym pocztem swoim pogromił lud walny. Papr. Ryc.

loben, pretfett, Iobpret|en, il/nt baitfcn, tl)m bienen, fljn »er-    1095. Petr. Wod. 7.— §. Activ. chwalny, chwalący, za-

efyreit, tpu eutbeten. Mądry, i gdy milczy, boga chwali.    lecający, zaszczycający, pochwalny, £ob «, lobeitb. Skoro

Zab. 7, 228. Koss. Pana boga chwalić, i diabła nie    tylko wiersz chwalny urodę dziewczyny czułym opiejem

gniewać. Teat. 22. b, 11. Chwalcie Pana, prze dobroć    wysławi... Bul. Ow. 102. §. Chwalny, chełpliwy. Cn. Th.

jego nieprzebraną, Chwalcie prze litość, wiekom żadnym    chwalący się sam, chełpiący, rnltmrebig, prafjlenb. ‘CHWA-

Ijtnbeaterbe. Vind. hvaloshertnost, hvaloshelnost. CHWA-ŁOCHCIWY, a, e, CHWAŁOCHCIWIE przysłk., pragnący chwały, lobbcgtet’tg, ntjnnbcgtertg, Vind. hvaleshelen, hva-losherten.

niepoddaną. J. Kochan. Ps. 158. Chwralcic Pana z jego    ŁOCHCIWOŚĆ, ści, z. pragnienie chwały, bte Sobgier,

świątobliwości, Chwalcie Pana z jego wielkiej możności,    9{u

CHWAŁ0LUBNY, a, e, CHWAŁOLUBNIE

Chwalcie Pana, ogromnemi trąbami, Chwalcie Pana przy-jemnemi lutniami. J. Kochan. Ps. 214. Taki pan, nie tylko miał miłość u poddanych; ale. ledwieby go za boga nie chwalili. Gorn. Dw. 575. Rozraduje się, będąc    przysłk. lubiący pochwałę, lobliebeitb , ntlwtltebenb. Vind.

wesoła i ‘ehwalecy. 1. Leop. Izai. 55, 2. (wielbiąc boga).    hvalelubijozh. ‘CHWAŁOPIEW, u, m. pieśń pochwalna.

eitt ßübgefang. Boh. chwalospew. (Boh. chwaloreć panegi-ryk, eine Sobrebe).

TRIEM przysłk., dopadkiem, dorywczo, Spieszno, tn (£tle mtfgegrtffett; (Sorab. skwatom; Ross. xßaTCKH, noxßaTCKH prędko, szybko). Nie chłopcu chwatkiem czytać ustaw cerkiewny rozkazuje; ale zakonnikowi na to naznaczonemu. Pimin. Kam. 339. Chwatkiemeś nabożeństwo od-

prawował. ib. 331.

Pochodź, ochwat, ochwacić, cf. Chwycić i t. d. cf.

Pochodź, chwała i t. d. bałwochwalca, bogochwalca , odchwalać, nachwalać, samochwał, uchwalić, uchwala, przechwalić, wychwalić, zachwalić, zchwalić, zchiuał, na zchwał, zuchioały.

CHWARSZCZEĆ, ył, y, intrans. nied., chwarstać kontyn., chrzęścić, szeleścić, fnarten, raffeln. Sutanna i manto- kwapić. let chwarszczą. Opal. Sat. 137. Na konia nieobjeżdżo- CHWIAĆ, chwiał, chwieje, czas niedk., zachwiać, zachwieje nego trzeba wsieść bez wszelkiego chwarstania. 6'resc. 522. dok., chwiewać czejt., poruszać co tam i sam, ważyć

CHWASCIC się zaimk. nied., zchwaścić, zachwaścić się dok., o chwastach, gnieździć się, wykorzenić sie, (öom Unfraut) ftd) emntfteln, nmdfien. W owsach chwaści się śnieć, wyka, len, oset. Ilaur. Sk. 54. CHWAŚCIEĆ nijak, nied., za-chwaścieć, zchwaścieć dok., chwastem zarastać, mit Rît* frant rertnadlfen. Sorab. 1, ze zćlnu wobrostu, (Ross. XBacTaTB, coxBacxaTb chlubić się). §. W chwast się obracać, w chwast iść. Cn. Th. ijoljtg, ftrnnftg tnerben. CHWAŚCISTY, a, e, CHWAŚC1STO przysłk.., pełen chwastu, imU Unfraut, OOll ©frunfen. Sorab. 1. mnohowubo-yité, żeliski, żeloyitć. Jeżeli pszenica w polu na garściach przemoknie, chwaścisto porośnie i zepsuje sie. Ilaur. Sk. 15. CHWAST, u, m. CHWAŚCISRO, a, n. zielsko , Unfraut. Haur. Sk. 34. Nie wyrywa gospodarz pszenicy dla chwastu. Zab. 12, 247. Jakie w którym zbożu krzewią się chwasty: w życie i pszenicy stokłosa, kąkol, mącznik i U d. Haur. Sk. 34. (Vind. kokoil, lulka, glota, plevel, dergola, mufhez). Chwast, nie zboże. Oss. Wys (zboże zagłuszone chwastem). *§. Ziele, roślina, baö traut. Laktuka między inszemi chwastami, które pożywamy, jest. najlepsza. Spicz. 47. CHWASTOWATY, a, e, GHWÄSTOWATO przysłk. nakształt chwastu, ftrnnftg. Z młodego kłęcza ziela tego, póki w twarde, a chwa-stowate nie wyrośnie.... Syr. 189. CHWASTOWY, CHWAŚCIANY, a, e, od chwastu, Unfrauts ©trunfen*. Sł. kiesz. 53. *CHWASTEJ, eja, m. Gsvrlaïoç, w Batra-chomyomachii imię żaby. Przyb. ber Ullfrdutler, ber 9?atne etneS ftrofdjeé tnt grofdnnctuéler.

‘CHWATAĆ cz. czest. słowa chwytać, łapać, sięgać, f)afd)ett, greifen, (Bosn. hvattati; Ross. XBaniTb, XBararb; Boh. chwatati; Sorab. 2. chwatam, chwatawam; Sorab. 1. kwatam = kwapię; Sorab. 2. chwat * dna, denna choroba, łamanie kości, cf. ochwat). Są by wilcy chwatający łup. 1. Leojk Ezech. 22, 27. Tęcza wody chwata. Źebr. Ow. 9. (eon-cipit). Lepiej swoje łatać, niż cudze chwatać. Cn. Ad.

Prawie wszystkie nieszczęście tuż za rękaw chwata. Rej. Wiz. 72. b. Wysokich rzeczy chwatasz; przyjdzie czas, że niczym nie będziesz. Budn. Ap. 83. M. Biel. S. M. A. 3. b. — CHWATKI, a, ie, chwytający, chwytny, gretfenb, faffcnb; (Boh. chwatawÿ; Sorab. 1. kwataynć = kwapliwy, śpieszny; Ross. XBaTCKifi rezolutny, XBarb rezolut). Rozruch po kuźni; sam się Wulkan kręci, Ow kleszcze chwatkie kręci, tamten młóci. Nar. Dz. 117. Chwatkie osęki. Zab. 11, 377. Zabi. Wszystko ona chwatkiemi zajmie pazurami. Zab. 6, 158. Min. Już śmierć, ta nędza wybladła, Chwatkie hartem śmiertelnym na luk groty kładła. Nar. Dz. 199, CHWA-

czćm, obracać czćm, chybać, cholebać, fcfytMitfett, fiter nnb bortem bewegen, (cf. fcfywanfen, fdfweben. 31 big); Boh. chwjti, chwèl, chwègi, heybati, klatiti, klatjm, klatjwam; Sorab. 2. chwâsch; (-. 1. wiać, powiewać, 2. chwiać); Vind. habvati, vihtiti, gibati; Carn. vihtim; Bos. lelujati; Ross. maiHyTfe, iuaiaTb, Biixaio, 3Hoaio, imaTb, KauH-BaTb. Wyniosłą sosną c.zęściej chwieją wiatry. Hor. 1, 233. (agitatur ventis). Trzęś migdały na panwi i tam i sam panwią chwiejąc. Sien. 527. Patrz, jak akwilony zbożem chwieją. Chrośc. Ow. 139. Chód. Gesn. 57. Ptak przerażon zapamiętał chwiać skrzydłami. Zebr. Ow. 100. (machać). Baba pociągać ma onego łożyska, i na tę i na ową stronę chwiejąc, aby się tak mogło wychwiać i wyciągnąć. Spicz. 179. Ofiarownik weźmie obiatę i chwiać nią będzie obracając przed Jehową. Budn. Levit.

14, 24 et Kum. 5, 25. będzie ją obracał i tam i sam. Bibl. Gd. er folié wel;en oor bem £emt. £utl). Bluźniercy chwiali na mnie głowami swemi. Wrobi. 47. (moverunt caput). Głową chwiać, trząść, mtt bent $opfc fdutttclu. Głową swą będzie chwiał a ręką będzie pląsał. 1. Leop. Syr. 12, 19. — §*. chwiać, wiać, wefyett. Gdy wiatr z południa chwieje. Sekl. Luk. 12. Morze z *chfiania ( z wiania) wielkiego wiatru powstało. Sekl. Jan. 6. CHWIAĆ się zaimk. niedok., to na te to na owe stronę ulegać, skłaniać się, chylić się, ważyć się, cholebać się, ttmnfen, fdnvanfen, ftd) l;tn nnb lier bewegen; Boh. wiklati se; Vind. fe vurtiti, fe svrazhati, potikuvati fe, opadati, kinkati, shemetati: Garn. obotavlam Te, omahujem, po-hibujem; Sorab. 1. kiwkam szo, motam szo; Croat. ter-tćchem; Rag. zokocchjattise; Bosn. dibatise, navoditise; Ross. xiafiaib, maiaTLca, cooópamaTnea; Eccl. 3bió.iiocb. Chwiejący się o kiju staruszek. Zab. 8, 396. ein IMUfcn* ber ©reié. Trzcina chwiejąca się od wiatru. W. Math. 11,

444. Rys. Ad. 55.

7. (fKofir, baé. ber 2Btnb ijtn nnb fier mejjet. 8ntfi.) Nieu-stawiczne Judzie trzciną chwiejącą się pismo nazywa. Biał. Post. 40. Chwiewam się, powiewa mię wiatr. Cn.

na

Th. Nogi się chwieją podemną, duch tracę, omdlewam. Teat. 28. b. 181. Drży cały i w nogach się chwieje. Dmoch. II. 1, 266. Chwieją się na wsze strony, ciał swych przychylaniem. Paszk Dz. 73. Chwieje się jak osika. Pot. Arg. 492. Chwieją się zęby, chwierutają się, niemocno siedzą, bte Sulfite nmdelu. Zęby chwiać się zaczynające, potym wypadają. Kirch. An. 84. Umysłem się chwiać, wahać się, fdnomtfen, nnentfd)loffeit fepn. Odmiennością w umyśle swym się chwiał, jak się chwieje trzci-od wiatru. Biał. Post. 40. Tymoteusza posyłał Paweł, gdzie się chwiali chrześcianie, aby je potwierdzał. •

Sk. Żyw. 53, b. Jagiełło nieustawiczne, wątpliwe i chwiejące sie na tę i ową stronę umysły Litewskie, hojnością swoją potwierdził. Słryjk. 456. Wielki statek po sobie pokazał, a nigdy się jako trzcina żadnym wiatrem nie zachwiał. Sk. Kaz. 14. b. (er Itefś ftd; burd) ntd;t3 tuait» îenb mad)ett). W tym co się godzi prędkie jest zachwianie do tego, co się nie godzi. Sk. Żyw. 2, 313. (prędkie przechylenie, baś $müt>erfd)tuanfen, ba3 Umfragen auf bie bufę Seite). §. Chwiać się, cholebać się na wodzie, pochwilek.

23. Po chwili, wkrótce potym, nad; einem Slttgenblnf. Po chwili, po chwilu. Leszcz. Hist. 87. To z płaczem sobie czytamy, A po chwilce nic nie dbamy. Lib. Sen. 16. — §. Chwila zła, czas zły, niepogodny, niepogoda, burza, phys. i transi. fd;led;te B<üt, fd;Ied;te3 SBetter, îtngefiüm. Pogoda była ; Aż razem czarna chwila niebo nam zakryła. Jabl Tel. 80.

Pochodź, krotochwila, krotofila, krotoclnuilny; pochwila

bc3 SöttlbetL ber Çettfd)e U. f. U). Skierował w lewą okrętami; mieni się *chwizd—woźnica nie tak zwraca końmi. Bardz., Luk. 135. CHWISTAĆ intrans. kontyn., CHW1STNAĆ jcdnt. CHWISZCZYĆ niedk., świszczyć, świstać, burd; bte Suft pfctfen, fd;ttetbettb pfeifen ; (Boh. chwj-stati tenue stercus facere; chwistaćka alvi profluvium).

non ben Söeflen bewegt tuerbeu, mögen. Ot się braterska CHWIST, u, m. świst, chwistanie, ba3 pfeifen burd) bte Suft, łódź nieszczęsna chwieje. Bardz. Tr. 579. — transi, chwiać się, słabieć, wątleć, marnieć, fdjioaufeit, toanfeu, titrer» faÖ fontmcn, abncfinten. Gdzie wzruszona sprawiedliwość, tam zaraz chwiać się muszą Rzpltej filary. Psalmod. 29.

CHWIERUTAĆ cz. kont., Chwierutnąć, jednł., chowierać, poruszać, chwianiem luzować, rütteln, rüttelnb loś ntacfyett.

fdjwdnjtg', gefdfwćtnst; Ross. xbocthctmiI, XBOCTaibift. XHWOST, a, m. CHWOSTEK, stka, m. CHWOŚCISKO, a, n. ogon koński, bydlęcy, ber 6d;it)ait5; Slovac. chwóst, chust, oćas; Dal. hvosst; Ross. xboctb, xbocthk’L, xbo-CTinue, onauib; Carn. shlóf; (Boh. chwośtiśtć; Sorab. 2. chożischcżo; Sorab. i. khożcźo, khoźcźiżko « miotła, cf. chwast, chost). Nie jeden się ciołaczek na drodze opierał, Lecz im Kakus, wlokąc je za chwosty, doskwierał. Klon. Wor. 23. Chrośc. Luk. 2, 56. Chwost smoczy. Zebr. Ow. SI. Koń bez chwosta. Alb. z W. 4. (Rag. hvasta jactantia-, hvastati sese ostentare). CHWOSTAĆ cz. niedok., schwostać, ochwostać, ochostać dok., chwostnąć jednt., siec biczem, chłostać, biczować, Ratten, peltfdjeit; pr. et impr., Ross. XBOCiaib, XBOmy, BCXBOCTaib. I ciebie będą chwostać. Dwór, G. 4. W bożnicach waszych ich ochwoszczecie. Seid. Math. 23. (not. «ubiczujecie«). Hetman nasz horde schwostał. Stryjli. Gon. O. 3. CHWO-STANIE ob. Chłosta. CHWOSTEK ob. Chostek. CHWO-STOWATY, a, e, CHWOSTOWATO przysik. ogonowaty, na kształt chwostu, ogona, gefdpndust; Eccl. XBOCTOBaTbul. CHWOSTOWY, a, e, ogonowy, od chwostu, (£>d;n»auj«; Ross. XBOCTOBbiH. CHWOSZCZKA, i, i. equisetum-, ©d;ad;* tell;altn; Ross. XBOiieb; Sorab. 2. choscż; ziele używane od stolarzów do gładzenia swoich robot. Kluk. Rośl. 2, 214. ob. Skrzyp. ĆHWOSZCZKOWY, a, e, od chwoszczki, <3d;ad;telf»alm«; Ross. xBomoBbm.

Poc'.odz. dochwostać, nachwostać, przechwostać, wy-

Beczką nie chwierutaj, aby się napój nie zmącił. Tr. CHWOSCISTY, a, e, CHWOSCISIO przyslk., ogoniasty, CHWIERUTAC się zaimk. niedoli., zachwierutać się dok., chowierzyć się, obluzować się, chrobotać się z obluzowania, toacMn, non cttoaé Io3gcf»cn, md)t fcfte (»alten, utd)t feftc ft|ett. Pług ma być w swojej osadzie dychtowny, aby się nie chwierutał. Haur. Sk. 47. Kurom trzeba czynić mocne gniazda, aby się nie chwicrutały. ib. 119.

Zęby osłabiałe i chwierucace sie ziele to utwierdza. Syr.

60. CHW1EWAG ob. Chwiać.

Pochodź, dochwiewać, nachwiewać, pochwiewać, roz-chwiewać, cf. wiać, wiewać.

CHWILA, i, z. przeciąg jakiś czasu, czas niejaki, doba; (Boh. chwjle; Sorab. 2. chüla; Sorab. 1. kwilą; Vïnd. enzhafs;

Croat. chasz) ; (Jer. bte SSetle, eine 2ßetlc, eine gemtffc Satt» ge Bett, Bettbauer, Beit, (apud Otfr. wila; Svec. bile; Angl. while), Ach jak to krótki przeciąg i najdłuższej chwili,

Gdy się przy tej czas trawi, z którą żyć najmilej. Zab.

13, 159. Szost. Potym po chwili, jakoby w godzinie, drugi jakiś twierdził to. 1. Leop. Luc. 22, 59. (einige Beit barauf, ettoa eine @tunbe uad;(»er). — §. Chwila, krótka cząsteczka czasu, moment, okamgnienie« CHWILKA,

CHWILECZKA, i, z. zdrobn., eine 2ßetle, eilt 2ßetld)ett, eilt îlugettblitf, eilt Ślugenbltddjcn; Boh. chwjlka, chwjlćićka;

Sorab. 2. chülka, chülzizka ; Sorab. 1. kwilka tżasza. I chwili jednej nie mam spoczynku. Teat. 28, 157. Czego lata i wieki nie dokażą, to jedna chwila dobrze i rzeź-wo zażyta wygra. Lub. Boz. 463. Cały rok tyle pożytku nie przyniesie, co w godzinę złą uszkodzi chwila. Pot.

Arg. 101. Chwileczka czasu jest rozkoszy, wieczność dre- chwostać. czenia. Bals. Niedz. 1, 145. I głupstwo ma chwile, CHWYCIĆ, ‘CHICIĆ, ‘CHYCIĆ cz. niedoli., CHWYTAĆ (ob. znać się na rozumie. Zab. 14, 44. Nagi. Uwiadomiony    Chwatać) kontyn., schwycić, uchwycić, pochwycić dok.,

zostałem aż w ostatniej chwili, i już nie mogłem być    łapać, imać, greifen, fangen, (iafd;cn, neunten ; Bosn. hvat-

posłusznym. Gaz. Nar. 1, 237. beit leftfeit 3lttgeitbltcf, bte    tati, hittati, uhittiti («1. captre, 2. jacere); Boh. chwat-

Jef$te SOftltltte. Zegary pokazują godziny i chwile. Rog.    nauti, chwatati («1. rapere, corripere; 2. festinare). Boh.

Dos. 2, 274. (minuty, bte SOîtltuten). Chwilę, przez chwilę,    chytati, chytówam, chytjm, chmatam, chmatnauti; Slovac.

moment, trochę, eilten 3lugenftlt(f, eilt lUClttg ; Sorab. 1.    chitit; Vind. hitati, hitim; Carn. hiteti festinare; Croat.

kwitu, kwilku. Niech ją chwilę widzę. Teat. 18, 142.    hitati jacere, hiteti festinare-, Dal. hitati; Slavon. hîttiti;

Chwileczkę was zabawię. Czachr. Tr. K. 2. Nocy tra-    Hang. haitanni jacere; Sorab. 2. hischisch, chittasch;

wię bezsenne, a kiedy na chwilę Stulę oczy, marzenia Hebr. , cisnąć, rzucać, (cf. chyc); Rag. hittiti, hitta— łudzą oczy mile. ib. 44, d. 23. (auf eilten 3lugenbltc£, für    ti, hvattiti, uhvattiti, uhittiti; Ross. cxBaiaTb, cxBaiHTt,

WHCtt Slugenbltd). Postój tu na chwileczkę. 1. Leop. Num.    cxBaibiBarb; (cf. Ross. xiithtb rabować, kraść); Eccl. xh-

inaio. Ptaki, które paznokty zżymają albo w nogi chwytają. Szczerb. Sax. 341. (szponami insze ptaki łapają). Sokoły lotu szybkiego w chwytaniu obłowu. Kulig. Her. 182. Chwytać ptaki, chwytać ryby.° Oss. Wyr. (łowić). Ten co niegdyś potrafił flotty Duńskie chwytać, Król Wizimierz nie umiał pisać ani czytać. Kras. Sat. 9. Człowiek ten tak nędzny, żeby z płomienia chleba chwytał. Gorn. Wl. K. 3. (er möchte baS 93rot auS bem geuer fjotylen, laugen). Mądry za kaletę chwyta. Jabl. Ez. 4. Za ręce kogo chwytać. Perz. Lek. 73. Uląkł się , by go kto za łeb z tyłu chwytał. Rej. Wiz. 26. b. Jak go chwycę w kark szabliskiem, tak zawój na jednę a głowa na drugą stronę poleciała. Boh. Kom. 4, 202. (jak,go uderzyłem szablą, tnie id) ifm mit bem ©übel red)t faffte). Uchwycił peculiari notione uderzono go. Cn. Tli. (oberwał, dostał, er lwi maS crtt)ifd)t, auf ben ^efj Bcfommcn). §. transi. Z papieru ogień drzew chwyci do razu. Pot. Syl. 272. (bierze, baS $euer ergreift). Fig. Bardziej nas te rzeczy za serce chwytają, w których żywot i zdrowie nasze położone, niżeli te, które nas zdobią. Gorn. Sen. 32. Za boki strach lękającego chwyta wielooki. Kulig. Her. 3. Gdzie spojrzę, zewsząd troska) zewsząd smutek chwyta. Zbił. Lam. A. 3. (sc. za serce). Niebezpieczne nowości chwytanie. Zab. 14, 193. (ba$ $afd)eit nad; bem Seiten). Stare przykłady za głupie mają, a wszystko cudzoziemskich zwyczajów chwytają. Star. Vot. C. 2. — Fig. tr. Koń za brzmiącym trąby głosem chęć do wojny chwyta. Otw. Oiu. 134. (wciąga w się). CHWYTAĆ się zaunk., brać się nagle za co, fid) greifen, ftd) Liegen (an etnmśS). Słysząc to, ja się za łeb chwytam. Jabl. Tel. 211. Chwycił się za boki, a śmiał się do rozpuku. Oss. Wyr. — §. Wzajemnie chwycić się, nacierać na siebie wzajemnie, eiuanber anpaden, fid) patfen, fid) mcdffelfeitig faffett. Chwycą się obaj jak lwi, rozszarpać się chcący. Jabl. Tel. 219. Skoro się tylko gdziekolwiek obaczą, zaraz się za łby chwytają. Jabl. Ez. 128. Ten nie junak, kto z śmiercią nie chwyta się żwawie. Bardz. Luk. 12. — §. Chwytać się czego, chwytać się za co, sięgać po co, nwrnad) greifen, laugen, fmfdjcn. Tonący i brzytwy się chwyta. Pot. Syl. 408. (ob. Brzytwa). Nie deski, lecz ognistej szyny, choć go sparza, Chwyta się, gdy kto tonie. Pot. Arg. 608. Tward. W. D. 244." "Ćhyciłam się go, ani się go puszczę. 1. Leop. Cant. 3, 4. (chwyciłam się go, 3 Leop.). Już nieprzyjaciel nad granicą stoi, Sparta co żywo chwyta się do zbroi. Kniaź. Poez. 2, 7. (ergreift bie Éaffett). Szkło gorące do rozegrzanego żelaza, jak karuk chwyta się. Torz. Szkl. 129. Trąd Naamana zostanie na tobie a ‘chici się ciebie. 1 Leop. 4. Reg. 5, 27. Gdy z zbytecznego picia gorzałki gangrena żołądka nagle się staje, mówią, że się gorzałka chwyciła i zapaliła. Krup. 5, 28. (ber Srantmein tyat getter gefajft, fiat fid) enb jünbet, Brennt au3 bem §atfe). §. Moraln. chwycić się czego, ujmować się czego, ergreifen, faffett. Starej miłości wygasną płomienie, Gdy świeże serca chwycą się promienie. Past. F. 146. — Chwycić się czego, przylgnąć do czego, fid) moran Rängen. Rozmiłował się tej panny i bardzo się jej chwyciło serce jego. Radź. Tob.

6, 23. (dusza jego przylgnęła do niej. Bibl. Gd.). Lech miłością zniewolił sobie poddane, aby z chęci swej chwycić się go mogli. Krom. 32. Niechaj się was chwycą słowa moje. Jer. Zbr. 9. (bierzcie je do serca). §. Chwycić się czego, przedsiębrać, udać się, święcić się na co, obierać sobie, ettMê ergreifen, fid) maran machen, mfy len. Kto się wielu dróg chwyta, nie idzie, lecz błądzi. Klecz. Zdań. 102. Pospólstwo snadne każdej się rzeczy chwycić, kiedy o wolność idzie. Klok. Ttirk. 94. Czego się chwycić, jakiego się jąć sposobu? Teat. 17, b. 19. Wiary odstąpili a sekt bluźriierskich się chwycili. Star. Ryc.

16. Pogardza dobrym aladajakiego się chwyta. Past. F. 228. Nie chwytaj się , chyba za to , co ludzie w kim przednie chwalą, a tego naśladuj. Gorn. Dw. 38. CHWYTACZ, a, w.łapacz, ber £mfd)er, Shtfgrcifer, 0d)napper. Chwytacz testamentów. Hor. Sat. 228. §. Chwytacz, CHWYTAJ, aja, m. miano charcie, ber 9?atttC eiltet 2BtnbfptcI3. Chwytaj wielkogęby. Bielaw. Myśl. 4. b. Chwytacz. Otw. Ow.

111. (Ross. xiimiiüï rabuś, złodziej). CHWYTKA i,

1.    skórzana piłka do grania, ettt łlcilter lebcrncr SpielBrtlL Cn. Th. 697. CHWYTNY, a, e, zdolny chwytać, chwa-tki, gretfenb, faffenb; Boh. chytlawÿ. Trąba u słonia długa, chwytna. Zool. 292. Chwytne kotwice. Przyb. Luz. 54. (Eccl. xiimeTHLiiî, KOTopuH 'ly^Ttee oiiuniae'i x nm noxn-maert; — xiiihho raptim-, Rag. hîtgna celeritas; Slovac. chititliwi adhaesivus, chitenliwi, chicenłiwi ? mający być uchwyconym). THWYTOPIS, a, m. actuarius. Przyp. Pis. 77. cf. skoropis.

Pochodź, chwatać, chwatki, ochwat, ochwacić, dochwy-cić, nachwycić, odclnvytaö, pochwytać, podchiaytać, prze-chwytać, przychwytać, rozchwycić, uchwycić, uchwytać, wy chwytać, schwytać, zachwytać, zachwycić, zacluuy cenie, zachwycony, w *dochwatki, w dochwytki, w dochwatny.

. CHYBA spójn., wyraża warunek, pod którym się na co zezwala, c3 fep beim, baß...., mofern, etwa; (Sorab. 1. khiba, kiba, khiba yeno; Slavon. veeh ako). Nie wierz, że kto przyjaciel, chyba że go doznasz. Min. Ryt. 4, 129. Chybaby też żelazne serce miała, żeby się tym nie wzruszyła. Teat. 22, c. 34. Och! głupimbym też był chyba. ib. 15, 108. id) müßte ctma. Cała moja zasługa w tym się chyba znajduje, iż nie rozpaczałem o ojczyźnie. Gaz. Nar. 3, 86. Niecnotliwa zazdrość, chyba w niebie jej niemasz. Rys. Ad. 45. (wszędzie jej pełno, chyba w niebie nie). 2*. Wyjąwszy, oprócz, mimo, krom, prócz, ausgenommen, außer. Boga chyba mnie nie ‘zwiesz i zbawiciela nie masz kromia mnie. Leop. Hos. 13, 4. (oprócz mnie. Bibl. Gd.). Chyba mnie, niemasz innego boga. 1. Leop. Jes. 45, 6. (prócz mnie. 3 Leop.) Nic nie nalazł na? fidze, chyba liście samo. Sekl. Math. 21. (tylko, jeno). Żaden inny nie był z nami, chyba nas dwie. 1 Leop. 3 Reg. 3, 18. Przyszli pogrześć ją, alić nie naleźli jej, chyba łeb a nogi. Budn. 2 Reg. 9, 35. (nie znaleźli z niej jeno czaszkę. Bibl. Gd.) Gorn. Dw. 163.—

2.    CHYBA, y, z. chybienie, pochyba, niedostatek czego, niedogoda, niedostarczanie, baS §el)lfd)Iagctt, SJHßüngett, baS SScrfeBlett, berftebler, ber SDLmgel; Boh. chyba; (Slovac. chyba; Hung. biba decrementum; Garn. hibun * chybanie) -r

chyby. Cn. Ad. 380. (rybny

s u-

sem.

Ross. npoimiÓKa, npoKH4bniib, npoMaxx, npOMaimta. — Error błąd, chyba. Mąci. Jeśli gdzie na chybę jaką przyjdziesz, proszę cię, nie zaraz się obrażaj. Szczerb. Sax. praef. Kto ma ryby, ma

dochód często chybia). Chyba przyrodzona w rodzeniu, płód dziwny. Cn. Th. potwora, monstrum, ne Sfttßgelwrt, eilte ftetylgelmrt. Niemasz chyby, bez chyby, bez pochyby, niepochybnie, nieuchybnie, unfehlbar. Takim wojskiem chyby nie masz, aby nie miał wszystkiego świata zwalczyć. Gorn. Dw. 289. Bez chyby takby się to było udało. Krom. 456. ib. 452. Leop. Ruth. 3, 13.— Chyba w grach, pudło, mydło, ba& Rubeln, im ©piele, etn^ubel.— CHYBAĆ, łHYBAĆ cz. kontyn., CHYBNĄĆ cz. jdnt., CHY-BOTAĆ niedok., chwiać czym, ruszać, tyin Ultb tyer bemegett, fctyttrônfen, fctylćtnfern; Boh. heybati, Sorab. 4. hibnucż, hi-bam, (cf. gibać, cf. Vind. shiba * pręt). Na koniu siedząc, sam sobą, jak koń stąpi, z lekka chyba. Gorn. Dw. 40. (podnosi się). Jako skałą wiatr nie włada, tak poczciwego człowieka usty, ani chmiel, ani gniew, ani żal chybać nie ma. Gorn. Dw. 31. Cukier smażąc, chybać panwią. Sien. 527. Bzecz podziwienia godna, w jednym okamgnieniu tak niemałą ciała machinę, jak konia, na tę i owę stronę chybnąć. Hipp. 51. Wodzą i kawecanem na lewą rękę koniem chybnąć trzeba. Hipp. 51. Byle chybnął dzbanem, rozlewa się woda. Oss. Wyr, Wicher chybotał wisielcami. Oss. Sir. 3. Chybotać czółnem, (ftp* pen mit bent Patynę). CHYBAĆ się, CHYBOTAĆ się zaimk., ruchać się, kołysać się, ficty bemegen, jtety rittyrctt, ftety fetyau* fein. Gdy dwaj niosą rzecz jaką chybającą się, jako tarcicę, niech jej nie niosą za końce, boby chybanie ocią-żało ich bardziej. Solsk. Arch. 18. Grunt był słaby, za leda powianie wiatru, chybocą i wyjmują się kotwice. Warg. Radź. 297. Chybający się Ross. bujuum. Chybanie zapaśnicze, utarczki, palaestricus motus. Marz. bflf ©(tyldnfent ber üîtnger. (ob. chybki szermierz). — ĆIWBIAĆ nijak, kont., Chybnąć jedntl., Chybić niedk., uchybić, schy-bić dok., chybić czego, nie trafić, mijać, öcrfetylcn, fehlen, ntetyt treffen* pr. et fig. Boh. chybćti, chybiti, chybowati; Slovac. chybugi; Sorab. 1. jebu, jebem; Arab. 2DD; Croat. faleti, falim; Boss. npomiiÓHTbCH, npoópocHTb, oÓMHiny-.tHTbca, onpoMCTHyTbca, npoMaxHyTbca. Chybiały celu. Zab. 8, 248. Nar. Umyślnie chybił kulą i przeniósł ptaka tego. Paszk. Dz. 36. Łacniej chybić, niż trafić. Cn. Ad. 409. Marnika każdego sama złość pobije, A jeśli chybi głowy, nie chybi mu szyje. Rej. Wiz. 107. — Chybić drogi, błądzić, ben 2Beg »erfetylCtt. Daj to, żem gdzie brodu chybił, któż to nie wie, żem człowiek był. Groch. W. 517. — Chybiać od czego, oddalać się od czego, ftety »on etmerê oerirren, baooit dürren, baoon abmeictyen, ab gefeit. I najsławniejszym autorom, gdy od prawdy chybiać zdają się, wiary nie dajemy. Nar. FIst. 6, 230. My czasem w naszych zdaniach od wszelkiego chybiać zwykliśmy prawidła. Zab. 6, 358. — Chybiać, błądzić, fety* len, irren. Ludzkie zdanie nie raz błądziło, nie raz chybiało. P. Kclian. J. 83. — §. Chybiać czego umyślnie « omijać, umgeben, »ermeiben, nteiben, auś bent 2Bege gefeit. Chytry Leszek, ziemię niedźwiadkami przysypawszy, ozna-

czył sobie ścieszkę osobną, jakoby chybiał onych gwoździ. Biel. Kr. 26. U nas głowa każdego przedajna, jeno króla chybiaj. Gorn. WŁ II. — Moral, chybiać komu bliżać komu, wykraczać przeciw komu, gegen jentanben etmaS oerfe^en, ftety an ttynt »ergeben, ftd) gegen ityn etroaS ju ©djulben fontnten laffen. Syn źle wychowany pospolicie chybia rodzicom. Oss. Wyr. —    §. Chybi mnie co * nie do

staje mi się, nie dochodzi mnie, e3 getyt mir Cttt)a3 fetyl. Komu bóg co obiecał, nigdy go nie chybi. Cn. Ad. 354. Bogdaj to w takiej służbie trawić lata, Gdzie pewna zasług nie chybia zapłata. Zab. 14, 96. Nar. Czy mnie sromota chybnie Palameda winić! Zebr. Ow. 824. — Chybia co, nie ziszcza się, nie uiszcza się, e8 fetylägt et* U)a§ fetyl, trifft ntetyt ein. Bożki wyrok nie chybi i wło-Zab. 13, 307. Co ludzie mówią abo obiecują, to chybić może. Sk. Kaz. 402.— Chybić, omylić nadzieję, nie zdarzać się, jak trzeba, itittyt eintreffen, ntetyt einfctylagen. Nie schybi słońce nigdy swym zapadem. Kanc. Gd. 339. Ostatnia poczta z całego zachodu chybiła. Gaz. Nar. 1, 20. (nie przyszła, nie stanęła, bic ^Jloft ift an^gebltebcn). Ja nie chybię, nie zborguję. Cn. Ad. 280. (icty tocrbc eê nictyt fetyulbig bleiben, ntetyt ermangeln). Chybia urodzaj, nie zdarza się, bte gclbfritctytc fctylagennittyt ein, gerattyen ntetyt. Oziminy chybiły, tak dalece, że żyto po 12 złotych. Teat. 8, b.

24. Urodzaj ani oliwa w tej okolicy nie chybia. Lib. Hor. 122. Zdarzają się lata, w których zboża i łąki chybiają. N. Pam. 21, 313. I w polu tego roku zupełnie chybiło, Po nizinach wymokło, na wzgórkach spaliło. Nieme. P. P. 72.— §. Ani chybi * bez chyby, nieuchybnie, unfetylbar, eś ffltttt ntetyt fetylcit. Ani chybi, musi.być upiór. Teat. 8, b. 70. Ani chybi, drwią z niego. ib. 11, b. 26. Każę ponabijać sztućce; skoro tak, ani chybi, trup w domu. ib. 11,6. 77. Gdybym wyjechał, ani chybi, umarłby z rozpaczy. «6. 41,

b.    14.    §. Chybia, brakuje, nie dostaje, e$ fetylt, c8 man*

gelt. Chybia do 1000 złotych 100. Oss. Wyr. — §. Chybił, trafił* na szczęście, na los, czy wygrać czy przegrać, czy chybi, czy trafi, mtf gilt ©lüef, C$ fet) nmt ©C* mtnnft über -Berluft. w loteryą gramy, chybił, trafił. Teat. 19, c. 77. Chybił, trafił, na szczęście się żenię. ib. 42.

c.    51. CHYBIAĆ się z czym, zaimk., mijać się z czym, etmaś nerfetylett. Chybiasz się daleko z prawdą, jeśli temu wierzysz, erras. Mącz. Chybiali się w drodze. Oss. Wyr. (fie ftttb jtety anf ber 9ieife etnanber oorberç gefatyren, tyaben ftety etnanber oerfeblt). — CHYBIĆ ob. Kibić. CHYBITKA ob. Kibitka. CHYBITNOŚĆ, CHYB1TNY ob. Kibitność. CHYBKI, CHYPKI, a, ie, CHYBKO przyslk., szybki, chyży, żar-tki, wartki, zwinny, tynrtig, fünf, fctynell, betyettbe, gefetymet* big. Napięty łuk przed sobą z chybką strzałą niesie. Kulig. Her. 289. Dzidy chybko rzuci za znak naznaczony. Lib. Hor. 18. Okręty sprawne do natarczywości I na odwrót i chybkie w swojej obrotności Łatwo się styrują. Bardz. Luk. 48. Człowiek subtelny, wymowny, *hybki. Leop. Sap. 7, 22. (prędki. Bibl. Gd.). Nie patrza bóg na dzielność wyprawnych koni, Ani oka za chypkim szermierzem skłoni. J. Kclian. Ps. 211. (ob. chybania szermierskie). CHYB-KOŚĆ, CHYPKOŚĆ, ści, z/chyżość, żartkość, szybkość, bie Setyenbigfeit, ^nrtigfeit, ftlinftyeit. Ciała po zmartwych-

wstaniu będą miały tę chybkość abo wartkość, iż ciało xaeneTaxH, xienemy. Jeszcze się głosem do pani ché-nie będzie miało ciężaru, jak teraz, ale jak dusza będzie    chocą. Wad. Dan. 22G. Aby się nieprzyjaciele    nie chy-

chciała, tak nim będzie ruszać. Karuk. Kat. 92. Dzika    chotali z upadku naszego.    1 Leop. Ester. 14,    11. (aby

koza bronić się nie umie, tylko uciekając; jej obro- się nie śmieli. 3 Leop.). Obiło się o uszy jego, że coś na chypkość nóg. Spicz. 142. Ilnur. Sk. 309.—"CHYB-    się gdzie chychotało. Zły    duch, kiedy sztukę    wypłata,

KOSTRZAŁY łuk. Paszk. Dz. 16. (strzelający chybko).    chychoce się, nawet i do    rozpuku się śmieje.    Oss. Str.

CHYBNAG ob. Chybać. — CHYBNOŚĆ, ści, z. możność    2. Jędze z kąta poglądają a chechocą się. Brud. Ost. D.

chybienia, bte $el;lbarfett, oppos. niechybność, bte llltfefyh    2. Chechocą się, śmieją się. W. Post. W. 254. CHY-

barfett. Wyroków niechybność. Bardz. Boët. 138. Niechy-    CHOTK.I, CHECHOTKl, CHÊCHOTECZKI zdrbn.rzeczown.,

bność przyszłych rzeczy dla boskiej opatrzności, ib. 156.    chyehot, @d)tnunjcllt, 8dd)eltt, fletneè ©eficfycr. Uśmiechnęła

(Boh. cheybawost mobilitas;. CHYBNY, a, e, CHYBNIE    się, słysząc chychoteczki Od najmilejszej małej dziecine-

przysłk., 1). chybiający, nie trafiający, feblenb, ntd^t trcffenb;    czki. Oroch. W. 353. Co znaczą te chychotki? Oss. Wyr.

Boh. ehybnÿ; Slavon. pofalljèn; Boss. iipoópocnHBbiH. Ci-    — Personif. Chychotki, Żarty, Charyty, Wenery senat

ska Jowisz nigdy niechybne gromy z swej ręki świado-    znamienity. Zab. 11, 286.— Chychotki, ludzie śmieszki

mej. Bardz. Tr. 545. Gdy do głowy strzelono, cudów    lubiący, strojący, Srtcfybritber, @pafh)%l. Nie cieszy niemo-

boże! Panie! Sameś chybne uczynił tak blizkie strzelanie.    wlęctwo Chrystusowe wielomownych, nie cieszą łzy chy-

Zab. 4, 347. Koss. — 2). Zawodny, omylny, feljlbar, feltb    chotków. Birk. GL K. 40.

fcfylagettb, trugenb. Oppos. Niechybny, niechybnie, unfehlbar. CI1YCIĆ ob. Chwycić. CHYDZ1Ć ob. Ilydzić,

Niechybnego spodziewam się powodzenia w tej robocie. Teat.    1. CHYL, CHIL, u, m. Medic. chylus, sok z pokarmu prze-

14, c. 24. Wojna w tymże czasie zdawała im się niechy-    trawionego w żołądku. Krup. 5, 92. cf. chym, ber -Dîtldb

bnie pomyślna. Ust. Konst. 2, 181. CHYBOTAĆ ob. Chybać.    faft DPtt bett »erbauten Spetfett. ob. Chylowy.

Pochodź, ochybić, odchybio,ć, ochybny, pochyba, pochy- 2. CHYL, u, m. miejsce najwydatniejsze przewyższające, wy-lny, niepochybny, uchybiać; kibić, chybić, kibitka, hibitny, stawa, ettt über etlMŚ fycnwrragenbcr Ort. Chyl nadmorski, cf. gibać, gibki.    góra nadmorska. Oss. Wyr. ein $orgeburge. §. Fig. cel,

CHYC ! [wł. HYC. 1] CHYT! odgłos nagłego porwania się zkąd, szańc, w który pierwszy sztos uderza, położenie najnie-fyufd)! Kogut zapiał, baba zaraz chyc z tapczana. Zab. 13,    bezpieczniejsze, ber gefćtl)rltd)ftc ©tanbpunct, ba3 bic

278. Treb. Przeklęta małpa chyc mi na łeb siada. Zab. 15,    ©djanje. Na chylu wiatrom, nawałnościom. Oss. Wyr.

177. Bybeczki około wędki igrają; alić jedna po chwili    Narażać się na chyl. ib. (na szańc, na największe niebez-

chyt na brzeg, ani się sama obaczy, co się jej stało.    pieezeństwo). Wzięty za chyl od przeciwnej fortuny, ib.

Bej. Źw. 72, b. cf. chybić, chwycić.    (na sztych, na cel). Dalej od chylu. ib. (umykaj ztąd,

CHYCH, u, m. rozśmianie się przytłumione, cichy śmiech, umykaj od ognia). CHYLĄC czyn. konlyn., chylic niedk., bflö Sichern, bflê ©eîtttyer, f'erbalteneê ©cläd;tcr; Ross. XH.    schylić dok., zniżać, naginać, skłaniać na dół, ku dołowi,

Jeden drugiemu oczy zaleje, to potym chychu na trzy    netten, beugen, herab neigen; Boh. cheyljm, chyljm; Slovac.

zbyty. Gorn. Dw. 131. Diabeł się z chychem unosił nad    schylugi; Sorab. 2. chilisch; Sorab. 1. chilecż, skilecż,

wieżami miasta. Przyb. Ab. 94. Będziesz ty miał chychy.    chilacż, kilacż, kilnu, kilu, kilam; Croat. huliti; Hung.

Oss. Wyr. (przypłacisz, btr tturb fdjpn ba$ 8ad;ett vergeben).    hajlok; Arab. xbn; Braec. xXivm; Lat. clino; (cf. kłaniać,

To nie chychy, to nie fraszka, nie żart, ba§ ift feilte Stieb    skłonić); Slavon. sagnuti; (Boss. xibTBTb cherlać, kwękać),

ntfjfett. Bóty na cały regiment robić, to nie chychy. Teat.    Siekiera zwalone sosny, wprzód w niebo wyniesione chylą

36, c. 98 et 10, b. 19. CHYCHOT, CHECHOT,'u, m., -    głowy. ~ Bardz. Tr. 514. Strach go chyli. Zebr. Ow. 298.

CHYCH0TAN1E się, CHECHOTANIE się, ia, n. 1. chych,    Ogrodnik chyli drzewa po obudwóch stronach, żeby się

ciche, przytłumione śmianie się, perftccf’teê Sadien; Sorab. i.    ich wierzchołki ku ziemi zniżały. Oss. Wyr.— Moraln.

khichot, khichotano; Slovae. chychotâni; Hung. katzagós;    chylić kogo, nakłaniać do czego, przychylać, einen WOJU

Boss. xoxotü, xoxothh, rpoxorb; Eccl. xoxoTaHte, rp₀.    ^inhengen, biitlenfett, fitnnctgen. Chylił go od młodości do

xott» xieneranie; Lat. cachinnus; [Rag. et Croat. gro-    dobrego. Oss. Wyr. Chylił wolą jego do swego zdania,

not \'Vind. hersa). Śmiech wielki z chechotaniem uczynił    ib.— §. Chylić, uchylać, utaić, perbergen. Chylił go przed

i uciekł. Birk. Dom. 89. Chechoty. Staś. Kum. 1, 10.—    jego nieprzyjaciółmi, ib.— §. Intrans. chylić, chyłkiem

2. Chéchot, a, m., o człowieku, śmieszek, rozśmiesza-    biegnąć, gebncft laufen. Chylił przez pola co tchu, żeby

jacy drugich, żartowniś, elit ©pajhwgel, eilt £ad)bruber; Ross.    go nie postrzeżono, ib. CHYLAĆ się, CHYLIC się, za-

xpoxoTyprb, xoxoryirB, CHYCHOTAĆ, CHECHOTAĆ, CHY-    imk., zginać się na dół, ftd) l;erah beugen, ftd; neigen; Croat.

CHOTAC się, intr. niedk., śmiać się cicho, cachinnari.    hulitisze, klyuchimsze; Boss. HHKHyTb. Drzewo rodzajne,

Macz. fiebern, futdteln, pcrftecft ladten; Boh. chechati se,    im więcej ma owocu na sobie, tym się niżej do ziemi

chechtam se, chechtawam se; Sorab. 1. khiebotam; Boss.    chyli. Sk. Żyw. 295. Długo się drzewo chyli, w oka-

xoxoïaïb, xoxouy, xiueaib, ximaio, rpoxoTUTb; Hung.    mgnieniu spadnie. Pot. Ai g. 511. Musi się złamać, kto się

haczagni; Dal. groholati, hrokochemsze; Bag. hakati, gro-    nie chce schylić. Pot. Arg. 51. §. Chylić się na stronę,

hotattise; Bosn. hrokotatise, grohotatise, ęirritise, smiati-    na bok, nachylać się, ftd) auf bte Seite neigen. Trzcina

se; Croat. grohochemsze, grohotatisze; Carn grohotati,    od wiatru na wszystkie strony chyli się. Biaf. Post. 228.

krohotam, regetâm; Eccl. xoxony, xiexomy, xoxoTaib, (cf. chwiać się). Gdzie się fortuna, tam siei ludzka chęć

47

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

282

C H Y Ł E M - G H Y N A Ć.

C II Y N A K - C H Y T R.

Ps. i 49. Szynęło się prawie do wieczora. Bielaw. Myśl. I). Konie czasem się kręcą, w bok się chyną. Haur. Sk. 50. Ty jakoś się bal za żywota wody, Nie śmiesz się chynąć w ślepe one brody. Tward. Mise. 164. — §. Chynąć czego, wciągać w się, tu ftd; jtcIjCtt, etttjiefjeit, cinfd)iür» fen. Chynął ognią wszystkiemi kościami, totis perceperat ossibus aestim. Zebr. Ow. 569.

chyli. Min. Rył. 4, 156. (obraca się). Jeszcze się na to zdanie nie nakłonił, ale się chyli. Oss. Wyr. (chwieje się, waha się). $. Chylić się, tulić się, chronić się, kryć, ftd; y erborgen, fiel; «uralten, feilte 3ufatd;t neunten. Tym czasem się u zaufanego przyjaciela chyli, nim zła burza minie. Oss. Wyr.

(CHYŁBAĆ ob." Chełbaćj.” CHYŁEM, GHYLCEM, CHYŁKIEM adverbialiter, ku ziemi się schyliwszy, zgarbiwszy, gebeugt, utebergebueft, gebud't. Wszystkich mija, wszystkich się owa    zgoła    boi,    Az chylcem idąc, trafił do swego    szynąć,    cf.    okuń.

namiotu.    Pot. Ary. 656. W tym lew wielki i mocny z    GHYNAK,    a,    m., z Niem.    ber    ©d;teitf)rtfeit,    szyna żelazna z

jaskini wyziera, Pasterz się chyłkiem tai i na pól umiera. hakiem. Chynak żelazny potrzebny jest na nakładanie Jak. Baj.    200.    Skoro    się ten obalił, drugi wymknął chyl-    drzewa    na    wysokie kobylice. Solsk.    Arek. 20. (cf. bosak),

cem. Pot.    Ary.    421.    Chyłkiem przyskoczywszy, wymknął    §. Chynak,    hak żelazny,    na    którym    baba    do wbijania pa

ni u z czapki listek.^ Gliczn. Wych. U. 8. b. Chyłem przez Iow wisi. Tr. ber Jiniunteubafeu. powietrze pędzi. Zebr. Ow. 57. Chyłem, borem, czarnym szlakiem. Rys. Ad. 6. (ukradkiem). CIIYLlć oh. Chylać. CHYRAGRA ob. Chiragra. CHYRCHEL ob. Cherchel. CHYRO-Pochodz. dochylać, nachylać, nadchylać, ochy lać, me-ochylając, odchylać, pochylać, przechylać, przychylać, przychylny, przychylność, uchylać, schyłek, schylać, wychylać.

CHYŁO WY, CIULÓW Y, a, e, od chylu, medic. beit Étlcb* faft betrejfenb. Naczynia w ciele ludzkim chilowe lub mleczne. Kurop. 2, 51.

CHYM, u, w., medic., materya z potraw, jakiegokolwiek te były koloru, wyrobiona, mająca kolor popielały. Krup.

2, 56. ber 9îaf>rungêfaft, cf. chyl.

CHYMERA ob. Chimera.

CHYMIA, CHEMIA, ii, z. z Greek, yypa, bte ßljpmic, wiadomość odmian, przypadających ciałom, gdy ich skład roztrząsamy; sztuka ogniowa, sztuka Hermetyczna, odłą-czalna, światomądrość przez ogień. Krumł. 1. CHYMI-CZNY, a, c, CHYMICZNIE przyslk., do chymii należący, dtWUtifd), cf. alchymia, alchymiczny.

CHYŃA ob. China.

CHYNĄĆ cz. jednll., schynąć, szynąć dok., może jedno ze słowem hinąć; Knapski i wierny jego wypisarz Włodek tłumaczą to słowo: raptim fundere, effundere cursim, lu-

«► nać, raptem co wylać; Trutz tłumaczy go rozproszyć.—

Następujące przykłady okażą, że znaczy: 1). chylić, kłaniać, nakłaniać, skłaniać, ltctgctt, bcugctt. Tu ledwie dzień z południa na dół głowo chynie, Zaraz się cień rozciągnie po wszystkiej nizinie. Zimor. Siei. 152. Król sam zrażony został; lecz podniósł Brandeburczyk z konia scliy-nionego. Tward. W. D. 2, 198. Spuścił głowę ku ziemi, spuścił kark szyniony. Tward. Mise. 55. Szynione z koni kajdanami brzmiały, jb. 70. Przybądźcie mi na pomoc życzliwe boginie; Niech wiatr mej kruchej łódki w topieli nie chynie. Przyb. Luz. 225. (nic wrzuci, nie utopi).

Czego bóg i przyrodzenie broni, Ten wasz umysł, gdy wiatr chynie, zroni. Biel. S. N. 10. (zachwieje, zawieje, wetttt ber SBtub eś> aubläft). Chynąć się zaimk., nachylić się, skłonić się, spaść, rzucić się, uskoczyć, ftd; UCtgcu, ftd; beugen, bilden, f;er«b falïeu, l;erab fprtngert, eutfpnngen). (Carn. shineti prosilire, ci'. Ray. hiniti, sluxiti se himbom, vuho-vatti, calliditate utij. Ziemia sporych dojęła żywiołów i swą wagą na dół się chyneła. Zebr. O w. 2. Już się był dobrze dzień z południa chynął. JJot. Syl. 82. Wiek mój już chynął się ku nocy, jako cień wieczorny. J. Kchan.

Pochodź, ochynąć, p ochy nać, wychynąć, cf. hinąć,

CHYŃCZYK ob. Chińczyk.. ĆHYPKI ob. Chybki.

GRAF ob. Cyrograf. CHYT ob. Clive. CHYTAC ob. Chwytać.

CHYTREK, trka, m., CHYTRZEĆ , trzca, m., CHYTRZELEK, łka, m., 1. przebieglec, przebiegły na złe, eilt «irgliftiger, eilt 0d)rtlf. Boh. chytrak, chytrec, chytraćek, auskoćnjk, zheyralec, ośemetnjk; Yind. potuhnjenik, savitnik, te-mnak; Bosn. himbenik, hinaę; Croat. haramzâda, sega-vecz; Ross. xntpenT», (Ross. xirrpoirL, » 2). Ecd.

■    ,    ,XłlT|lhl|i»

* artysta, rzemieślnik); KOBaptmieB, kosiio.ï'Bh, sóoihiaieB,

3ÓOHHHKt&, npo.ia3î, ÆjKaBeuL, myita, npoHMpa, iiaBiiT-Eccl. yMUiuiHTCJb. Przewierzga przez nogę chy-trek prostaczka łacnowicrnego. Gil. Post. 28. Byśmy nie byli oszukani od ehytrków przez dobroć nasze. 1'apr. Kol. U. b. Uwodził ją obłudnemi obietnicami stary chytrek. Nar. list. 4, 125. Pojmał chytrki te w ebytrościach ich— że własnych,. Birk. Podz. 7. Ile ehytrków, tyle mędrków. Sowit. 61. Ezop. 98. (trafił swój na swego, trafiła kosa na kamień). Rys. Ad. 18. Ukryte są te rzeczy przed mędrkami i chytrcami świata lego. VV. Post W. 5, 149. Bóg zawsze srogi chytrzelkom ; dobrym był łaskawy. Papr. Gn. 10.— *2. Na dobrą stronę, mądry, biegły, roztropny, weife, flug, oerfłćtubtg. Chytrzeć czyni wszystko rozumnie; lecz głupi wywiesza sprosność. Budn. Prov. 15, 16. (ostrożny. Ribl. Gd.). 'CHYTRCOWY, a, e, od chylrzca, do chytrzca należący, (Sdialf'â», argliftig; Na dobrą strotie: Mądrość chytrcowa jest zrozumieć drogę swoje, a nieo-patrzność głupich obłędna. 1 Leop. Prov. 14,8. (mądrość ostrożnego. Bibl. Gd). CHYTRO, CHYTRZE przysłk., z chytra, chytrym sposobem, auf CtUC arglifttge 5lrt, nrgltfiig. Sorab. 1. pżeklepadne; (Slavon. hitro ; Vind. hitru * śpię— sznie, chyżo). Ross. xinpo, («2. sztucznie, misternie), iy-uaBO, jecTiio, Eccl. jcctu-b, 3.ioi;o3hcuho. Chytrze z chytrym. Gn. Ad. 76. (wet za wet; jak galą, tak biją). Chytro mądro, a nic z wielkim kosztem. Oss. Wyr. (z pyszna skąpo). 2. Chytro, na dobrą stronę, mądrze, weife, flug. Czarownik żmije zażegnawa chytro. Wrób. Zol. 152. (sa-pienter). CHYTROBA, y, z. Módl. Gd. 92. chytra sztuka, ciit Mlniff, eitt arglifttger SUmftgnff. “CIIYTROBIEGI, a, ie, chytrze, sztucznie bieżący, wymykający się, lifttg itn Sau* fen, im ßntfpnngeu. Lis hardy, k temu chytrobiegi. Biel. Myśl. D. 4. ob. Chytroskok. ^CHYTROGARNY, a, e, chytrze podgarnywający, arglifiig an ftd; raffenb. Zła roztrop-

C H Y T R 0 M - C H Y T R Y.

CHYTRZEĆ - C ÏI Y Ż Y.

285

CTBO

IÇMOXIJTfJ’b, ^ŁaOKT^flbHb, ^baOBIvlbHT., ALtTKYb, paot.i&ftfkbti'L, cf- Hebr. “*■. Liszki chytre. Ban, J. 2. Wrony chytre, ib. J. 3. Wąż chytrzszy nad inne zwierzęta. W. Genes. 5, i. chylrzejszy. Bibl. Gd. Na za-konniki diabli najehytrzsze i najsubtelniejsze sieci miotają, i na nie, gdy sami nie zmogą, jadowitych i chytrzszych czartów przywodzą. Sk. Zyw. 40. Miał rozum bystry, chy-trszy jednak trochę, aniżeli na pana przystoi. Ustrz. Kruc. 2, 182. Chytry by wół, vulpes bovern agit. Rys. Ad. 8. — §*. Odciągnął od zamku, a w tym się tajemnie zasadził na miejscach chytrych. Papr. Ryc. (chytrze wybranych, chytrości służących). *2). Na dobrą stronę, mądry, roztropny, opatrzny, ling, gcfd)Cltt. Człowiek chytry pokrywa umiejętność; zaś serce głupich wywoływa sprosność. Bvdn. Prov. 42, 23. (ostrożny. Bibl, Gd"). CHYTRZEĆ nijak, nied., schytrzeć dok., chytrym się stawać, argliftig werben, liftig werben. Ross. yxinpiirbCH. Teraz świat schy-trzał bardziej, niżeli zmędrzał. Star. Zad. C. —    §. Na

dobrą stronę, wetfe, flug werben. Sprośny gardzi ćwiczeniem; lecz kto strzeże karności, schytrzeje. Bud. Prov. 45, 5. CHYTRZYĆ czyn. nied., schytrzyć dok., chytrym robić, argliftig machen. Boh. chytrati, Ross. xmpHTb, xh-Tpio. Żył między złośnikami, wzięty jest od nich, aby zdrada umysłu jego nie schytrzyła. Gil. Post. 308. b. Schytrzyć kogo ob. Przechytrzyć. (Eccl. xiiTpcTBOBam kun-'i, noiiiiof"L Bi3>Ke- sztować. misternie robić).

4). KOBapCTBO cal- CHYZ, CHYŻ ob. I4YZ, HYŻ, HYŻA.

CHYŻO przysik., chybko, szybko, wartko, prędko, rączo, śpiesznie, hurtig, rafcf), ftiuf. Chyżuchno, Chyżutko, chy-żuteńko intens., (Sorab. 4. kjtse, kitsi; (Sorab. 4. bizo; bizom * już); Sorab. 2. chwataj, (Sorab. 2. hiza * gorąco); Slav. hitro, ù hilnjii; Yind. hitro, nagło). Wszyscy się chyżo tam i sam uwijają, Chłopcy pospołu z dziewczęty biegają. Lib. Hor. 403. Ćzas w lot bieży chyżo. 'Kul. Her. 428. Ptak mi pod czapkę chyżuchno wlatywał. Toi. Saut. 34.. CHYŻOLOTY, CHYŻOLOTNY, a, e, CHYŻOLOTNIE przysik., prędko lecący, fchnell ftiegettb. Strzała chyżolotna. Auszp. 422. Chyżoloty. Hor. 2, 238. Kniaź. CHYZO-NOGI, a, ie, prędkich nóg, gefchwtubfüjüig, fchuellfüßig. Cbyżonogim wymierza wszystkie miejsca krokiem. Zab. 6, *453/Min. CHYŻOŚĆ, ści, z., chybkość, szybkość, wartkość, śpieszność, bte ,S)urttgfeit, gltufljett, ©chueltigfetf. (Boh. hbitost; Rag. hîtgna; Vind. hitrust, bersnost; Croat. hitrina, hitroszt, hitnya, hicha). Chyżość jest porównaniem długości czasu z długością drogi przebieżonej. Rog. Dos. 2, 7. Chyżość, liczba wyrażająca drogę przebieżo-ną, rozdzielona przez liczbę wyrażającą czas strawiony na przebieżenie tej drogi. Śniad. Jeog. 12. CHYŻY, a, e, chybki, wartki, rączy, szybki, prędki, hurtig , fchncll, fünf; (Boh. hbity; Slovac, chytry; Sorab. 4. khetrć; Croat. hiter; Carn, hitr; Yind. hiter, bersen, jadern). Patrz jego rześki obrót ciałka, Ani cyga, tak chyża, ani wartka gałka. Pot. Arg. 59.

ność ma pasierbice cbytrogarna, która bogactwa zbiera chytro. Stryjk. Gon. B. 3. “ĆHYTROMOWNY, a, e, CHY-TROMOWN1E przysik., chytrze mówiący, argltfttg rcbcnb. Eccl. xHTpop’bniiBbin. Versutiloquus. Cn. Th. “CHYTRO-MOWNOŚĆ, ści, z. mówienie chytre, argltfiige3 Sieben, Slrgltfł im Sprechen. Tr. “CHYTROMYŚLNY, a, e, “CHY-TROMYŚLNIE przysik., chytrze myślący, argltfttg bettfeitb, argliftig geftnut. “CHYTROMYŚLNOŚĆ, ści, z. cbytrość w myśleniu, myślenie chytre, argltfttg c ©eftnuuug, orąltfttgeS Scnien. “CHŸTROSKOK, “CHYTROSKOKI, a, ie, skaczący chytrze, uskakujący, jjhiterlifttg fpringcnb, Itfltg entfprin* genb. Chytroskoka liszka. Biel. Myśl. C. — (ob. Chvtrobiegi). “CHYTROTAJNY, a, e, “CHYTROTÀJN1E przysik., tający chytrze, liftig .»erbergenb. Karp' skrycie sie po wodzie utuli, A głowę na dno chytrotajny wmuli. Biel. Myśl. F. 2, b. — CHYTROŚĆ, ści, i. dowcip na złe drugim, bie Slrgltft. Boh. 'chytrost, lest, lsti, aukladnost, ośemetnost; Slovac. schytralost, lest; (Slovac. chytrost agilitas); Dal. propazt, propaszt; Bosn. varka, himba, haramzastvo, bila, propa-danje; (Bosn. hitróst, lakost, * 4). ayililas; 2). solertia, sagacilas, calliditas; o), ars, artificium) Rag. hitros » agi— litas, hitros, hitrina, ingenii acumen, sagacités, argutia); Croat. liimba, szegavozt; (Croat. hitrozt * szybkość, chy-źość, prędkość); Yind. savitnost, skasnost, potuknost, potubnjenost, shertanje, galufifhnost, gaJufia, fmota; (Yind. bitrost, bersnost, hilanje * pośpiech); Garn. iàtivje, favytje, favytost, fzerbarya, pregnanost; Croat. chelaria; Sorab. 4. pzeklepanoscż; Boss. xinpocib, .lynaBBCTBO, npeieciL, 3ÖOM, npOHbip.lHBOCTb, npOBbipCTBO, 4BOH3binie, KOBapiIOCTb, KOBapCTBO, KOSHOA’bfiCTBO, .ICCTb; Eccl.

5 M,(Th, OÓMaHB (Eccl, /VKTf)0(Tb * liditas 2). xy^oateciBO sztuka, kunszt, artificium). Nic nic pomogła rzeczypospolitcj Weneckiej owa prawie wężowa w rządach cbytrość i niewyśledzona skrylość. Pam. 83, 2, 200. Cbytrość liszki. Hor. Sat. 4 96. To jest prawdziwa mądrość, która się od cnoty nie odstrzela; a inaczej tedy nie jest mądrość, ale cbytrość przewrotna. G om, Dw. 573. ‘CHYTROSZKI liczb, mn., podchwytki, cupliitnculae. Mącz. gallfirtcfe, ©chltngnt, Itftigc Streike. Eccl. xiiTpocTiioTBopeHie. ‘CHYTRO WAT Y, a, e, przychytrszy, et* waê argltfttg. Ross. XHTpoBaïbiii. CHYTRY, a, c, przebie-gdy, zdradliwy, wykrętny, podstępny, dowcipem na złe na-rabiający, argltfttg; Boh. chytry, . ośemetny, zcbytralÿ, au-skoćny, lstiwÿ; Slovac. schytraly, Istiwy, podwodny, chytry, ( * 2. a gili s); Sorab. 4. kjtry, kytry; Graec. xvdçôç; (Arab. “iPO deccpit, cf. Lal. catus, cautus, cf. kot); Sorab.

4. pźeklepanć, batschniwć; (Sorab. 1. khetrć citus chyży); Sorab. 2. schidni ; Carn. shcgàvn, prevârn, furbâst; (Carn. hiter festinus, hitro celcriter, cf. Graec. Wag)-, Yind. savit, poluhnjen, globozben, hudokunshten, sbrifan, premeten, safukan, galufizh, pregnan, kunsten, saferlan, saroblen, shertajozhen, hudomushn; ( Yind, hiter velox, strenuus, cf. Ger. hurtig) ; Dal. propasztan, (Dal. hittar, hitar * prędki); Rag. himben, podhibni, privarni, (Rag. hitri, hittar* agi-lis, cautus); Croat. himben, chelaren, segav; (Croat. Inter* chyży); Bosn, zloban, haramzada, (Bosn. hitar * 4). festinus, agilis; 2). acris, acutus, solers, perspicax); Slavon.

prevarljiv, zloglav, zlochud; Ross. xmpuS, xiïTp’L ( * 2) misterny, sztuczny, kunsztowny), xht|)OCTulh1, óoiiKifi, óocicb, JiecTHŁiiI, KOBapnuil, KOBapcTBCiraLiit, nponhip.w-Bblft, BÖOHilHBblH, K03MCHHHH, JIJKaBHtIH, BaTÏMJIHBblîl, 4B0-HObi'iHbin ; Eccl.

284

C H Y Ż Y K - G I A Ć.

CIACHŁY - CIĄG.

CHYŻYK ob. Hyż.

C I.

Mon. G7, 722.

nac^i bem anbent hinunter). §.'Intrans. Giąć gdzie, dokąd, bieżeć bez zatrzymania sie, czesać gdzie, moljttt ftyteßeit, nn)I;tit eilen. Tnie do łasa. Dard. Doet. 22. Tnę zaraz do 1. CI enclit, ob. - ć enclit. 2. CI w liczb. mn. zaimk. Ten obozu, nie bawiąc. Bard'z. Tr. 554. Raz sobie tne przez qu. v. 3. CI trzeci przyp. zaimk. Ty.    miasto, napadłem człowieka, który

4. CI! CI! odgłos ptaków niektórych śpiewających, ber ©e* Ktokolwiek zburz    Emackieh uszedł, za    Pompejom    tnie.

jaugSton einiger Siltgoögcl. Strzyżyk Ci Ci sie odzywa. Bardz. Luk. 135.    Od Nilowych krajów    tnie Car do Or-

ßan. J. 3. b.    mian, od Austru prędszy Libickiego, ib. 2, 25.

CIĄĆ, ciął, cięli, tnie, tnę czyn. nied., (cinać kontyn. w po-    Pochodź, cięciwa, docinać, dociąć, nacinać, naciąć,

chodzących używane); uderzać narzędziem jakiem kresę    natonie; ociajnie, ociejnie, ociejny, ociąć, ocinać, odcinać,

zadającćm, kordem, pałaszem, biczem, batogiem, szablą,    odciąć; obcinać, obciąć; pociąć, pocinać; podciąć; prze-

\j(Uten, eilten $teb »erfejjen. (Boh. tjti. tal, tnu; Slovac.ht,    ciąć, przecinać; przyciąć, przycinać, przycinek; rozciąć,

lnem; Sorah. 2. schćsch; Croat. tcpem). Jak mię ciął    rozeinek; ścinać, ściąć, pościnać; uciąć, ucinać, ucinek,

przez pysk, aż się szabla na brodzie oparła. Mon. G8,    wciąć, wcinać; wyciąć, wycinać; zaciąć, zacinać, zacięty,

404. Aż mózg prysnął, tak mię ciał bezbożny. Boh. Kom.    zaciętość; szczaj, do szczętu, szczędzić, oszczędzić, i t. d.

1, 39. Bolesław, gdy do Kijowa wjeżdżał, ciął w fortę    cf. cios, ciosać, i t. d.

złotą, w której blachę przeciął. Biel. Sw. 473. (f;teb jurt*    CIACHŁY ob. Ciahły.    CIADZAĆ ob. Ciążać.

ein). Musi się bronić, gdy ustępując, drugi nie prze-    CIĄG, ągu, egu, m.,    ciągnienie, cug, brt$    3 ^en, ber    3ug*

staje na niego ciąć. Chełm. Pr. 181. (auf einen Io>3 galten).    Boh. fah, tâhlo, tażenj, tażba. Do ciąg zażywają się

Przestaje ciąć; spoczywa od boju i czeka. Przyb. Milt.    konie, albo do karet, albo na różne furmanki, albo do

184. (przestaje siec, enthalten, unt ficf; flauen, festen, fant*    robót rolniczych. Kluk. Źw. 1, 485. Ciągowe konie przy-

pfeit). Raz tnij, dwa pchnij, gdzie o gardło idzie. Rys.    uczają się do ciągu z młodu. ib. Ciągiem ciągnąć. Cn.

Ad. GO. (do gardła się bronić). Mając krew puścić, ciąć    Tli. burd; 3Ńtyeu, im 3uge, jttyenb. — Ciąg wojska, ber

kazał w żyłę. Pilch. Sen. list. 2, 152. Rana cięta, cię-    3ug einer 2Irmee. Fortecę strwożysz blizkim wojska cią—

ciem zadana, eilte IptebttMttbe. I cięte mu i kłóte razy za-    giem. Jabl Buk. A. 3. Ciąg, szyk, szereg, ber 3ug, bie

dawają. P. Kochan. Orl. 1,351. Raz sztychowy lub cięty.    fftetye. W jednym ciągu kilkaset żołnierzy stało. Oss. Wyr.

ib. 1,249. W ranie *sztychem ‘ciętej nie upatrujemy dłu-    Powrócił z ładownych wozów długim ciągiem. Zab. 16,

gości, lecz głębokości. Chel. Pr. 175. (sztychem zadanej,    127. Nar. (z długim ich pocztem).— Ciąg, pociąg, w

burd) eilten Sttd; üerfejjt). §. Fig. Ciąć słowy, przycinać,    pisaniu, wrysowaniu, kreślenie, dukt, rys, eilt 3utf/ ettt

przymawiać, tykać w sedno, einem Stityc geben, auf tylt    Strtd;. Misterne szyła wzory ciągiem złotej igły. Zab. 15

ftttyclit, tym eilten £ńcb öerfejjen. Ciął go słówki, że się aż 29. Łacińskie litery z pojedynczych ciągów są złożone po czele poskrobał. Oss. Wyr. Ciąć komu prawdę, ib.    Lesk. Mier. 111. Pięknym ciągiem pisze. Tr.— Ciąg

(wzręcz, bez ogródki mówić, einem grabe I;erau.§ bieSctyr* miejsca, ciąg czasu, przeciąg, pasmo, etltdîautlt, etlt Spa* fjctt fctgcit). Co najświętszego, kłem ciął nienawiści. Teat.    ttttnt, Ortśrauttt, 3ettraitm. Prawda, że ciąg dni szczęśli-

45. d, 65. Wyb. (prześladował). §. Ciąć drzewa, ścinać,    wych ma także swoje przygody. Nieme. P. P. 114. Math.

rąbać, <polj fädelt, eilten Saunt faßen, umbauen, niebetyauen. ciąg, progressiv. Alg. Nar. 275. (ob. Postęp). Ciąg rosną-Ci drzewa tną w lesie. Dmoch. II. 1, 189. Tną lasy tak    cy, ciąg malejący, ib. Dalszy ciąg * kontynuacya, btC §0t't*

nieostrożnie, żo wnet ich po wielu okolicach braknie.    fejjitltg. Dalszy ciąg w następującym numerze. N. Pum. —

Oss. Wyr. Kazał w lesie linią ciąć do kościoła. Teat. 19,    Sorab. 1. wobstaynoseżeno. CIĄGIEM adverbialiter ciągle,

47. (er ließ int SBalbe eilte Straße aitćtyatten). §. Ciąć ró-    nieprzerwanie, wciąż, tu einem ßuge, in einem fort, unitu*

zgą, biczem, batem, ćwiczyć, chłostać, ßatteii, fcfjlageit,    terbrod;cit. Bale ciągiem przez piętnaście wieczorów*. Teat.

pcitftycit. Niewolników nie tylko cięli okrutnie, lecz i żabi-    24. c, 57. Trzy dni z nim ciągiem jedne drogę zwiedza,

jali. Jabl. Ez. A. 4. Stał na wozie tnąc konie nad siłę.    Zab. 14, 248. Nieznacznym ciągiem przyjść mające kle—

Jabl. Tel. G7. Bakałarz ciął żaków do krwi. Oss. Wyr.    ski. Zab. 15, 295. (pasmem). GIAGACZ, a, m., który

Mój grzbiet te rózgi łatwo wytrzyma, za każdym cięciem ciągnie, ber 3tty^' tahaun. — W rodź. zeńsk. CIA-będę wystawiał sobie nędze ojca mojego. Teat. 8, 79.    GACZKA, btC    3tć^ertltrt. CIĄGADŁO,    a, n., koło do cią—

bet; febent .jMebc. Cięcie, ber^teb, bcrStrctd); Ross. KO-ina,    gnienia, baé    3ugrab; Boh. tahadlo.    CIAGAWKA, i, z.

J03atrB. Cięcie Fig. zażycie kogo z mańki, eilt böfer Stretd),    chęć przeciągania się, po stawach się odzywająca, Croat.

beit man femanbcit fptelt, etit^teb, etit Stretd;, beit matt tym    szteravicza, pandiculalio, cięgotka. CIĄGŁAWOŚC, ści, ź.

gtebt. W frymarku koni dał mu kaduczne cięcie. Oss. Wyr.    możność być    ciągnionym, giętkość,    btC ®efiltbarfett. CIĄ-

§. Transi. Ciąć co, ciąć w co, gładko, gracko, z wprawą    GŁAWY, a, e, ĆIĄGŁAWO przyslk.,    mogący być ciągnio-

i biegłością odbywać, nttt großer $crttgfctt CtlMŚ matyen.    nym, dający się ciągnąć, beßltbar. SI. kiesz. 34. CIĄGLE,

Ciął mu komplementa. Oss. Wyr. Kozak na torbanie tnie    CIĄGŁO, przyslk. w ciąż, ununterbrochen, tu einem 3ltg^>

tańczyki. Zab. 13, 204. Dobrze się wyuczył, w karty    fortbattcritb. (Carn. frnirej; Croat, uszevdil, uszestat). Math.

tnie wyśmienicie. Boh. Kom. 1, 107. Pan ojciec tnie w    Cztery linie, z których stosunki pierwszej do drugiej, tej

karty, kości z ręki rzuca. Birk. Kaz. Ob. K. b. Ciął kie-    do trzeciej, tej znow*u do czwartej, są równe, ciągło con-

liszek po kieliszku. Oss. Wyr. (połknął, er ftürjtc eilt ©IctŚ    tinue są proporcyonalne. Geom. Nar. 2, 98.    §. Ciągło,

ciągiem, ciachło, ciahło ob. Ciągły, zaprzęgiem. CIAGLICA, y, z. u górników, tłusta ziemia warsty kamienia przedzielająca. Os. Bud. 38. jäl;e fette ©rbe jtmfcfyeit beitt ©e« ftettte; (bet) ben Bergleuten). Ziemia przekładająca plaskury, ciąglica. Os. Żel. 83. CIĄGŁOŚĆ, ści, i., łatwość dawania się rozciągnąć, bte 2)efmDarfett. Boss. TftrynecTL. Ciągłość kruszcu. Tr. (gibkość, giętkość, bte ©efd)ntetbtg* fett). Fig. tr. Ciągłość, powolność, tractabilitas. Macz. — §. Trwanie, trwałość, ciąg, przeciąg miejsca lub czasu, 2)atter, Snfantnteitlmitg, Ortśraimt, Bettraum, unmtterbrodjeue gurtfejmug. Math. Prawo ciągłości, lex continuitatis. Sniad. Alg. 2,

7. Ciągłość, rozległość, obszerność. Oss. Wyr. CIĄGŁY, CIEGŁY, TIAIIŁY, ‘GIACIIŁY, a. e, dający się ciągnąć, j$iel)bar, befmbar, gefdmteibig ; Boh. tâhlÿ; Sorab. 1. cżaha-cżnć, cżeżitć; Ross. Taryniß. Ciało ciągłe, które znacznie podłużonćm być może, a nie rozrywa się. Hub. Mech. 209. Ciągły, co się da ciągnąć, wlec, n. p. ciągły klej. Macz. Złoto tak jest ciągłe, że z jednego granu może się wyciągnąć drót na 300 łokci długi. Kluk. Kop. 2, 145. Zamesz i inne skóry ciągłe. Warg. Gez. 62. Cię— gły łuk, który naciągają, Don ber Slrm&ruft, aufjteljbar, gefdjllttetbtg, aufjufpaniten. Każdy sajdak i łuk ciegły niesie. P. Kochan. Jer. 14. W prawej ręce łuk ciegły trzymała. ib. 224. Ciągłemi połami ptaków nałowi. P. Kochan. Orl. 1, 249. (które ściągnąć można, jufaittnteitjtefibar). Wiąz ciągły, w koło okręcony od płodnej macicy. P. Kochan. Jer. 554. (smagły gcfdjmetbtg, fcfylattf). Ciągły, rozciągniony, aufgezogen, gefpannt. Ciągłe z mosiądza i z cienkich żył strony. Susz. Pies. 2, G. 3. b. §. Ciągły, nieprzerwanie trwający, co do miejsca, i co do czasu, jufmnmenljängenb, tu einem 3uge, beut Orte nad), ober ber 3?it nad). Brzęk niekiedy przerywany jest mi przykrzejszy, niżeli ciągły. Pilch. Sen. list. 2. b. (Croot. uszestatni, uszevdilni). Ciągłą mową bronił ich. Dyar. Gr. 408. Coź się po trybunałach dzieje? gdzież przestępstwa i niesprawiedliwości ciąglejsze? Gaz. Nar. 1, 361. Ziemia ciągła, oppos. wyspy. Hub. Wst. 13. (tęga, stała, ląd, Rag. kopno, ba3 fefte Sattb). Proporcya ciągła, continua. Alg. Nar. 174. Jak. Math.    1, 140. Lesk. Mier.    2, 71. Linija    ciągła.

Sniad. Alg. 1, 216 et 2, 7. — §. Ciągły gość w domu. Oss. Wyr. (ustawiczny, częsty, nie odchodzący, eilt aufialtcub Metbeitber ©aft). —    §. Ciągły, przeciągniemy, rozciągniony nadto,    auśgebefmt,    verlängert.    Byłem na    bankiecie

późno w noc ciągłym. Oss. Wyr. —    §. Ciągła mowa »

proza, bte    uugebltnbeue    $ebe. Tyś w ciągłej i    w    wiązanej mowie    gruntowny.    Zab. 15,    316. Szost.    §.    Ciągły,

*ciachfy, *ciabły, bydłem pańszczyznę odrabiający, pocię-żny, jutu ©pamtbienft oerpf!td)tet, iitit ©efpaitu frolmeub, Sin* fpdlttter. Boh. taźny, (Bag. texâh opsrarius; têxati zemgliu terrain colere, tegli labor. Bosn. tćgli, djello, opus, la-bor; Boss. ramm ckotl; BltgMel), cf. Gall. taille; Tamiß pańszczyznę odbywający, Tar.TCUT> czynszównik, Taemtibie czynszowniki na Kamczatce w lasach i górach; Eccl. Ta-rjo « 4aith, oópoKij czynsz; Ross. naxjUH wychudły). Ciągły człowiek, czyli robiący bydłem. Pam. 84, 837. Czack. Pr. 2, 212. Ludzie ciahli i mieszczanie, poddani książąt, szlachty. Stat. Lit. 87. Ludzie ciahłe abo danne. ib.

190. ciachłe. ib. 351 et 372. — CIĄGNĄĆ czyn. nied ciężkiego co prowadzić sobą z miejsca na miejsce, jteljen, eilte Saft siegelt. (Dok. tahati, tahnauti, Slouac. tâhaf, tahnuf; Vind. tegniti, cf. Ger. befuteu; Sorab. 1. cża-nucż, cżanem, cżanu, cźahnu, cżaham; (He.br. ni?* zaak > peragramt); Sorab. 2. schëgnusch, schenusch; (cf. sięgać), Lat. tendo, tensum, distendo; (Graec. reivoo, tsico, tayóę); Croat. natesem, raztesem; Boss. THiiyTL, rany, Tarmmi ; Garn. makniti, mâknem). Konie wóz ciągną. Kluk. Zw. 1, 185. Siła ciągnąca tak się ma do ciężaru ciągnionego, jak się. ma śrzednica koła do śrzednicy osi. Jak. Art. 1, 280. Wóz Wenery gołębie ciągnęły. Jabt. Tel. 46. Cztery konie lepiej ciągną, niż trzy. Teat. 4. b, 10. Cztery konie w jednym cugu ciągną. Psalmod. A. 2. — Al-legor. Jarzmo mniej cięży ciągnącego, niżeli opierającego się. Pilch. Sen. 320. Bogatsi przez łakomstwo z chud-szemi równo ciągnąć nie chcieli. Biel. Kr. 470. (nie chcieli równo dźwigać ciężarów), (Proc. Slovac. Woz tahne konć, wóz ciągnie konie, ordo inversus). — Ciągnąć do góry, tu bte |)ölje Stellen, (cf. windować). Ciągnijcie do góry, ciągnijcie. Teat. 55. d, 42.— Ciągnąć nawę, szkutę, statek wzgórę, u flisów holować, elit @d)tff Jte^Clt, trecfeu. Na tryl to się rozumie, gdy flisy lądem ciągnąć mają polną liną statek, a przy sterniku zostający woła na nich: holuj, albo nie holuj, to jest, ciągnij albo nie ciągnij. Haur. Ek. 174. Ciągnąć nawę jedne, nawą drugą, albo powrozami wzgórę, remulcare. Cn. Th. Ciągnący nawę, Ross. mmoiuhhicb. §. Ciągnąć co albo kogo do siebie, on fielt Stegen, 31t fielt tyi«Si$«t, attjtefien. Hoss. TarafTUTb. Magnes ciągnie do siebie żelazo, bursztyn słomki. Bog. Dos. 1, 19. Dwie rzeczy dziwnie do siebie ciągną, magnes żelazo, a bursztyn ździebło albo słomę. Radź. Z. P. Al. 478. Słońce wszystkie planety ku sobie ciągnie. Boh. Bog. 30. — fig. moral, ciągnąć do siebie, zyskać sobie, zjednywać, ujmować, jcmflltbcit ait fielt Jtefteit, für fielt eilt* ltcimtett, gemimten. Ciągnie do siebie, by magnes żelaza. Rys. Ad. C. Ciągnie do siebie ludzi, t. j. bardzo miły jest. Cn. Ad. 70. Jak się temu panu oczy śmieją; właśnie ciągnie wszystkie stworzenia do siebie. Teat. 10, 49. Każdego to do siebie ciągnie, kto się w czym kocha. Rej. Zw. 12. b. Trewirowie Niemców legacyami do siebie ciągnęli. Warg. Cez. 129. (na swoje stronę). Wielka odległość tych dwóch punktów: ciągnąć kogo, albo dać się pociągnąć; kto kogo ciągnie do siebie, musi znać jego interes, aby wiedział, za co go pociągnąć. Lub. Boz. 109. §. Ciągnąć za sobą, maraln. przyczyną być jakiego skutku, ściągać za sobą, naci) ftd) jlefiClt. Występek ciągnie za sobą zgubę. 77’. Ale co też kłopotów miłość ściągnie, łez wysączy? Zab. 14, 150.    §. Ciągnąć kogo do sądu,

powoływać, pozywać, zapozwać, einen tmr ©ertrftt jieljen, DOrlabClt. Cesarz do starosty dał taki wyrok, aby księży do sądu swego nie ciągnął. Sk. Dz. 313.— Moraln. Ciągnąć kogo do czego, pobudzać, przynęcać, przywabiać, fttitjie* Ijett, aitjtelten, aitlocfeit, aitretjteit, fttttlocfeit, Mit regelt, treiben ntoMlt. Nakarm ty wilka, niech popuści pasa, A wilka ciągnie natura do łasa. Bratk. M. Każdemu się to podoba, do czego zwyczaj a ono jego przyrodzenie ciągnie. Rej. Zw.%1. b.

roz-

286

CIĄG N Ą Ć.

C I A G N A Ć.

Sama z przyrodzenia swego cnota ciągnie do- tego pięknością i wdziecznos'cia ludzi, żeby j.ą miłowali. G om. Sen. 260. Duszy nie słucha, która do nieba ciągnie; a za cielskiem idzie, które go w marności grązi. Psalmod. 8. Nic mnie do twojej nie ciągnie Zofii, oprócz jednej cnoty. Zab. 14, 509. Honor ciągnie do trudów. Zab. 12, 251. Swa powinność ciągnie z nieb każdego, Wziąwszy zbroje, zwycieztwa pewne biorą znaki. Bard'. Luk. 118. (wzbudza, zachęca, pędzi). Ciągnąć co gdzie, na co, do czego, ku czemu, kierować, nakierować, nakręcać, tun* Stellen, ÎHitleitfcn, fytnïettett. Na swoje koła wodę ciągnąć. Pot. Arg. 161. (na swój pożytek obracać, ba3 ŚBaffcr auf feilte 3NÜl;Ie leiten). ‘Ciągnąć na się karę, klęskę, nieszczęście» ściągać na się, sprowadzać na się, fid) jujicficit, liber ftd) bringen. §. Ciągnąć kogo za co, szarpać, rwać, porywać, einen bet) etmerô jteljen, reißen, gupfen. Ross. Tacuait. Za włosy kogo do czego ciągnąć. Pot. Arg. 748. Ten człowiek, który    mi włosy    na głowie    układał, musi często swoje żonę    za głowę    targać, bo    i mnie    ciągnął, jak

konia za grzywę. Teat. 51. b, 53. Ciągnąć za brodę, za czuprynę. Oss.    Wyr. Ciągnienie za    włosy    Ross. Tacna,

TacKaiiie. — Ciągnąć kogo    za język,    macać    go, dobady-

wać się, einen bet) ber 3i”tgc jtel;eit, ibnt auf beu fitf;» len, tum iljiit ettnaö ferait# haben nmßeit. Kiedy mnie ciągniesz za język, już ci muszę powiedzieć. Teat. 37,218. Kiedy kogo ciągnie za język, powie i co wie, i czego nie wie; dlatego król nasz zniósł tortury. Oss. Str.— §. Ciągnąć, naciągnąć, napinać, n. p. łuk, attfjiebetl, aitffpait* neu, fpamteit, 5. S. btc Slrmbruft. Wielką część czasu w szaraju obracają na ciągnienie łuku, i snadno bardzo by też najtęższy łuk ciągną, nie tak mocą, jak chybkością. htok. Turk. 55. Uczą ich z rusznic strzelać, dzidą cel ubijać i łuk ciągnąć. Star. Dw. 21. Raz wysoko ciągnie strony, Drugi raz ma ton spuszczony. LAb. Sen. 13.    §.

Ciągnąć, rozciągać, wyciągać, rozdłużać, gelten, reden, ûitêrecfcn, airôjtelicn, tu bte Sänge jtefien. Ciągnąć kruszec, ciągnieniem przerabiać go na drót, $>ratb Stefie». Złoto ciągnione, ciągnięte, na drót przerobione, ge^ogeiteö ©olb, ©olbbratf), ©olbfabcit. Ross. Boioueuoe 3oaoro. Szyły je-dwabiami wpół ze złotem ciągnionćm. Leszcz. CL 61. Kobierce haftowane złotem ciągnionym. Ktok. Tur. 107. Bor. Sat. 189 — Serwety ciągnione « w pasy z figurami tkane, gejogne Serinette». Serwety ciągnione, nieciągnione. Vol. Leg. 5, 185. Obrusy ciągnione, ib.— Cukier ciągniony, topiony na pasma, gefdtnipljettcr, gesogener Suder. Syr. 959.    §. Ciągnąć, rozciągać, rozpinać, Jtcl/eit, aitf-

3tefteit, auffpaitneit, miôfpaititcit, aitëredeit, auêbetmc». Ciągnąć skórę, ba3 Sebcr stcfien, reden, (ob. Ciągniskóra, szewc). Tak ciągnij rzemyk, żeby się nie zerwał. Cn. Ad. 1154. — Ciągnąć złoczyńcę na mękach, katować go, męczyć, einen auf bte göltet* fpaitlten. Po kilkodniowych na katowni ciągnieniach, powieszono go Nar. Dz. 4, 291. Którzy dawać nie chcieli, ciągnieniem ich na kole, wymęczono. Weryf. praef. 3. — fig. tr, rozciągać, rozszerzać, aitt'bel)UCU. Iwa bojaźń chwalebna, ale ją daleko ciągnąć nie potrzeba. Jnhł. lei. 112. Przewlekać, przeciągać, rozwlekać, tlt bte Sältge sieben. Sprawę tę można przez całe życie ich cią

gnąć. Teat. 1. c, 79. Ciągnąć co dalej » kontynuować, etltmś fortfefteit. Powiedziałem to, żeby ciągnąć dalej mowę. Kras. Pod. 2, 187. Teraz ciągnijmy dalej dyskurs nasz o bucie. Torz. Szkł. 100. Wspomniawszy krótko przeszłe dzieje, dalej ciągnie mówca o teraźniejszych wypadkach. N. Pam. 14, 242. Szturmu zaniechawszy, samo oblężenie ciągnąć stanowi. Zab. 2, 358. Alb. Coź robić? jak można, tak ciągnijmy do końca. Teat. 19. c, 159.-Ciągnąć kogo ode dnia do dnia, trzymać go na słowie odkładając, einen tum einem Sage sum aitbertt anfpaltcu. — Ciągnąć życie, nudno, nieochoczo życie pędzić, baś Seben fytufcfyleppett, Initièrent, ein langweilige^ Scbett führen. Ciągniemy życie nędzne, nieszczęścia nam rosną, tak, że tylko sobie, Obiecywać możemy pewny pokój w grobie. Min. Ryt. 2, 227. §. Ciągnąć, targować, wymagać, wydzierać do ostatniego, hingen, brttden, stel;e», rupfen, fdjmet« beu, ffbtnbcit, attfS äußerfie treiben. W targu ciągnie, żeby aż koszulę chciał zwlec i zabrać. Oss. Wyr. Bodaj to z żydem sprawa, rok w rok można go ciągnąć. Oss. Wyr. W domu przedam dobytek* i swego dociągnę, a zapędziwszy do Niemiec, ciągnie mię Niemiec jak chce. Gost. Gor. 62.    §. Plastr ciągnie, pęcherzyki robi, baê fpflafter

jiefyt, mad)t siafcit. Plastry pęchyrze ciągnące zowią we-zykatorya. Krup. 5, 392.    §. Ciągnąć co po czym, pro

wadzić co po czym, pisząc, rysując, etumö worauf fnitste* (jen, fytnmaleit, fńnfdjretDe», Maronity pismo swe własne mają, lecz je po papierze ciągną od ręki prawej do lewej, wr czym z żydami się zgadzają. Paszk. Dz. 98.    §.

Ciągnąć bank, karty, bte Sauf gtcpctt, btc 51'artC» Stefie». Zacząłem się szastać po wielkim świecie i banki ciągnąć po mieście. Teat. 14, 14. (faraona grać, ^Ijarao fptele»). Hrabia, ciągnąc bank: siódemka przegraje, ośmka wygraje. ib. 22, 4. Nieszczęśliwie karty ciągnął. Oss. Wyr. — §. Ciągnąć co zkąd, czerpać, wyczerpywać, wybierać, wyprowadzać, roofier jiepett, ftfjöpfen, nefime», fierucfmten, bestehe». Ciągnąć wodę. Cn. Th. Największą Islandczykowie ciągną korzyść z rybołówstwa. N. Ram. 14, 169. Kupcy Rygi najwięcej siemienia ciągną z Litwy. Przędz. 2. Z gwiazd łaskawe albo nieszczęśliwe życia obroty ciągnie gwiaź-dziarz. Past. F. 60. Ciągnąć z przyczyn i zasad pewnych wnioski. Oss. Wyr.— §. Ciągnąć w się, wciągnąć w się, wpijać, w-siąkać, in ftd) s^eit, etnfaugen, ettijtefic». Jak wątroba krew w człowieku, tak Wezyr wszystkie dostatki państwa Tureckiego w się ciągnie. Kłak. Tur. 60. Rurmus ciągnący. Jak. Mat. 3, 408.— Ciągnąć wino, łyknąć, 5Cd)CU, Stefie», fd)htrfen, ftblnden. Nie lubią z zbytniej wino ciągnąć flachy. Zab. 15, 557. Rano się wszyscy na likwory schodzą; w wieczór ostrygi i stare wino ciągną. Zab. 15, 204. Chlubi się dobrym likieru ciągnieniem. Teat. 6, 21. Prov. Slov. Chuda mrśina dobre tahó, (macer bene bibil). Ciągnąć tutuń, fajkę, lulkę » kurzyć, palić tutuń, £abac rauben; (Vind. tobak kaditi, to-bakati, tobak piti). Nie czuje wonności tytuniu, który Sułtan Turecki ciągnie; niechby zaś pod nos zakurzył, wnet uczułbym. Boh. Diab. 39. Ujrzawszy ludzi lulki ciągnących, pytaJi się: co to za ludzie, którzy ogień połykają, a dymem oddychają. Roli. Diab. 2, 219. Podczas

CIĄGNĄĆ.

L    L

CIĄGNIE - CIAŁ.

287

335. Wszystko mi teraz idzie jak z opoki, Chwile się ciągną dniami, z miesiąca mam roki. Zab. 11, 385. Zabi. (chwile stają się dniami, 3lttgeitblide merbett mir 31t fahren). — Ciągnąć się, kontynuować się, trwać, wisieć, bauerit, foribattent, hängen, fdfroebeit. Ciągnęła się nasza rozmowa o wychowaniu, gdy ksiądz pleban nadszedł. Kras. Pod.

2,    243. .Ciągnie się co, samo się trzyma, nie urywa sie, có fdfttiebi, cw brtd;t tttd;i ab, eS lepert j'td; fort. Już to nie idzie; ale się tylko ciągnie. Oss. Wyr. Z początku szło; dalej się tylko ciągło, ib.— §. Ciągnąć sie z czego, wywięzywać się, nmrattś folgen, abgeleitet werben, ftd; ab» nehmen, abjtebeu lajfett. Drugą tu rzecz na tym miejscu wyraził, która z pierwszej potrzebnie sie ciągnie. Zrn. Post. 26, (koniecznie z niej wypada). §. Czyn. ciągnąć się do czego, brać się do czego, ftd; ait etlOrtó machen. Pijanemu nie trudno o zwadę, ręce się ciągną do żobójstwa. Żrn. Post. 5, 528. Prawo uczy, jak sio do dóbr ma ciągnąć. Szczebr. Sax. 592. Do iśca ciągnę się o rzeczy przedane, których u mnie kto inny dochodzi, ib. 277. (jego się trzymam, ich halte wid; alt ihn). Do znalezionych rzeczy, lctoby się ciągnął według prawa, mają mu być wrócone, ib. 264. (mer barrtiif 3(lt» fpn’td;e tnad;te). §. Ciągnąć się, usiłować, wysilać sie, szczególniej co do wydatków, fid) aitftrengeit, ftd) recfen fid; breheu ttub mtnben, alle» fein 9Köglid;ftec? tfutu. Żony nie wiedzą, jak chodzą, w tych to bryzach swoich, A ty się na to ciągnij mężu z wiosek twoich. Zbił. Dr. A.

3.    Pracuje i ciągnie się do ostatniego grosza, dla dźwi-gnienia ojczyzny. Przeslr. 123. Nuż gdy się nieprzyjaciel jaki trafi z strony, To się ciągnij jako lis, by miał ogon stracić, To już działa zataczaj, to już szykuj bufy. Rej. Wiz. 69. Ciągnie sie jak lis; większy rozchód niżli dochód. Cn. 'Ad. 1T CIĄGNIENIE, CIĄGNIĘTY ob. Ciągnąć. C1ĄGNISKÓRA, y, m. iurt. szewc. Cn. Th. 1127. ber Seberrccfer, Seberjlehcr, tut @d;er$: ber ©d;ufter. CIĄGOWY, a, e, od ciągu, do ciągu lub ciągania należący, cugowy, 3ilGs - Ciągowe konie przyuczają sie do ciągu z młodu. Kluk. Źw. 1, 185. (ob. Pocieżny). Y.IAHŁY, 'CIACHŁY ob. Ciągły. .

Pochodź, ciejja, ciegatura, ciegotki ; eięgaczka, ciegiel ciejotac; dociągać, dociągnąć, dociąg-, naciągnąć, naciąg nadciągnąć, nadciag; ociągać sie, odciągnąć, pociągnąć pociąg, pociągły, pociąglość, po ci cg lei, pociejny ; podciągnąć, podciąg-, przeciągnąć, przeciąg-, przyciągnąć, przy-ciąg ; rozciągnąć, rozciąg, rozciągadio, rozciągły, rozciągłość-, ściągnąć, ściągacz, ścięgno, ściągly; ściana, ścianka, ścianwa, ścienny, ściennik , ościenny, ościenność ; wścia-gnąć, powściągnąć, powściągliwość, powściągliwy; ucia-gnąć, wciągnąć, wciąż, wstęga, wstążka; wyciągnąć, wyciąg, wyciegacz; zaciąg; zaciągnąć, zacieżnik, nowoza-ciążnik. 2. Ciąż, ciężą, ciężyć, ciężki, ciężar, nadążać, obciążać, ociężały, uciaiać, zaciążać. 3. sięgnąć i t. d.

marszu trzeba zakazać żołnierzom ciągnąć tutuniu. Papr.

W. 1, 453. — II. CIĄGNĄC intrans., ciągnąć gdzie, albo dokąd, dążyć dokąd, pr. et impr., physic. et moral, jte* tycit, ftd) tüofytn beheben. Wołoski Wojewoda ciągnął z wojskiem do Ruskich krain. Biel. Św. 266. b. Przez skały wysokie bezdrozne ciągnie z wojskiem car. Burdz. Luk. 70.

Na wartę ciągnąć. Teat. 8, 12, (ob. warta zaciąga). Ciągnienie żołnierskie, marsz, pochód, ber SDîarfd;, baä fairen. Surowo żołnierzy karać, którzyby w ciągnieniu szkodę chłopkom uczynili. Star. Ryc. 28. Gdy człowiek do miejsca, do którego ciągnie, przychodzi, cieszy się.

me-

kto

Biał. Post. 40. (do którego dąży, śpieszy, tt)ol;trt er }U fommeit trachtet, n>ol)tn er jteljt). W lesie ułowiony, choć już oswojony, zwierz w lasy ciągnie. Mon. 71, 461. Wody na dół ciągną przyrodzeniem. Past. F. 158.— Ciągnąć do czego, zmierzać, monad) trad)ten, itnwmf jielen, ftd) barnach bemühen. Do wyższych cnót ciągnąć, albo ubiegać się. Falib. Dis. A. 1. Żadne nie może być baczenie na sprawiedliwość, gdzie wszystko do pożytku ciągną.

Modrz. Baz. 77. Do tego kresu wszyscy ciągniemy. Biał.

Post. 40. Wszelka rzecz ku swemu końcowi pewnemu ciągnie i ma się. Gliczn. Wych. 0. 1, b. Kto podlega ciału i we wszystkim za nim ciągnie, wielom bardzo podlegać będzie musiał. Pilch. Sen. list. 1, 99. Ross. th-hjttl.—    §. Powietrze ciągnie» cug jest, Ross. HecerB,

Heers; bte Suft 3tel;t, e3 tft jugtd;t. Niechaj się chory strzeże ciągnącego powietrza. Perz-. Lek. 512. jfngluft. Przejęcie ciała ciągnącym wiatrem, ib. 80. — III. CIĄGNĄĆ SIĘ zaimk., wyciągać się, rozciągać się, ftd) reden, ftd; befmen.

Ciągnę się i ziewam, jako ci, którzy się ze snu dopiero ocucili, pandiculor. Mącz. Ciągnąć się za co, po czym, ftd; bep etwas? ober ait etmaé jtel;ett, jupfen. Ciągnąć się za nos; poczuwać się do czego. Tr. ftd; bet; ber 9łttfe jie»

I;ett, ftd; getroffen fühlen. Chcą-li szeląg dać, to się ciągną po nosach. Brud. Ost. E. 10. (marszczą się, krzywią się, fie lajfett bte flfafe fiangen).— §. Ciągnąć się, dać się podłużać, przyczyniać, rozciągać, ftd; Jteljen lajfett, bcbtteit lajfett, ftd) jiel;cit. Złoto się ciągnie bardziej, niz żelazo.

sce

Teat. 48. b, 4. Szkło roztopione musi mieć w sobie glej, boby się nie dało w górę ciągnąć, i wodniałoby pod ręką. Torz. Szh. 65. Mleko ciągnie się, soplem pada, bte Sbłtld; stellt ftd) itt -Jdbctt. Jeżeli się mleko ciągnie, znakiem jest, iż bydlę zażyło trawy, okurzonej pyłem bdłów. Kluk. Zw. 1, 253. Łój rozpuszczony chłodnąc ciągnie się w wylewaniu. Oss. Wyr. §. Ciągnąć się, iść szykiem, porządkiem, co do miejsca, rozciągać się, miej-zabierać, ftd; über eine ©trede fitumeg jtcbeit, nad; eut» aitber Steifen. Ciągną się żórawie czasem i na milę. Oss.

Wyr. Ciągnie się Moskwa od Polski aż do Persÿi. Tr. ftd; erjłrecfen, ftd; anêbefuten. — Co do czasu, ciągnąć się, rozciągać się t> ftd; erfinden, ftd; bcl;ncn, ftd; stellen, bauern, fortbauern. Ciągnęła się nieprzerwanym pasmem z lędźwi

jego potomność od Piasta do Kazimierza. Psalmodl 15. CIAŁO, a, n. CIAŁKO, CIAŁECZKO, a, ». zdrobn., eilt (Son Wszystko porządnym ciągnie się łańcuchem. Zab. 14, per, ber (fbrpcr, ber Setb. Boh. tćlo, tjlko; Slovac. tèlo; 415.—• Przedłużać się, przewlekać się , rozciągać wzdłuż Ray. tjćlo, telescze, tioze; Sorab. 1. cżiclo, cżewo, żi-co do czasu, fid; in Sie Sditge 5iel;en. Choroby niektóre wot, cżewko, żiwotżik; Sorab. 2. schëlo, schëwo, żii-z własności swojej długo się ciągnąć zwykły. Perz. Lek. wot, schćlko; Carn. tćlu, tćlęsa, shivôt; Y ind. tein, tel—

288

CIAŁO.

C FA Ł 0.

lu, sliivot; Dal. tilo; Hang. test; Slov. tilo, put; Croat. télo, sivot, Bosn. tilo, tjelo, lilesęęe; Ross. rfejio, t®jiuo, Eccl. TGJiec®, T^me. Ciałami, ©örper, zowiemy wszystkie rzeczy, które nie są duchem, i które zmysłami poznać możemy, Bog. Dos. 4, 2. to wszystko, cokolwiek widzieć, słyszeć, czego się dotykać, lub innym sposobem czuć możemy. Hub. Wst. 373. Ciało u filozofów, nie tylko ciało człowieka, lub zwierząt, lecz każda rzecz ma-teryalna, pod zmysły podpadająca, wszerz, wzdłuż i głąb' rozciągła. Boh. Diab. 9. Niepodobna, aby dwie ‘ciele (dwa ciała) były na jednym miejscu i przeniknęły się. Sk. liaz. 282. Wszystkie trzy rozciągłości razem wzięte, składają ciało gieometryczne. Lesk. Mier. 5. Wszelako to słowm ciało, w naszym języku nie służy właśnie wszelkim wielkościom, wzdłuż, wszerz i wgłąb zawartym, wolał tedy miasto niego użyć słowa bryła, wyrażając Łac. solidum, eilt ©örper, Solsk. G. 22. Bog. Dos. 4, 193. Geom. Nar. 2, 2. Staś. Buff. > Gall. masse. Do tego Knapski przestrzega: nos philosophiam vulgari lingua non tractamus, quare dure redderetur: Kamień jest ciało, quod nullusdum usus pracmollivit. Interim dicamus: Kamień jest rzecz materyalna, albo z żywiołów złożona, albo zmysłami pojętna, dotkliwa. Cn. Th. Ciało tedy zwyczajnie wyraża ciało członkowatc , zwierzęce, eilt ar* iteultrter, gegltebertcr (Sorper, cłn t$iertfd)cr ßörper, ein Seil). Ciało człowiecze dzieli się na pień i na członki. Kirch. Anat. 1. Ciało ludzkie składa się z części twardych, z części miękkich i z części płynnych. Perz. Cyr. 1, 42. Ciało nie jest jednym członkiem, ale wiele w nim członków, a przedsię jedno ciało jest, w którym się członki wszystkie zgadzają. Skar. Kaz. 407. ztąd figur, ciało, korpus, całość czego, cały ogół, objet jego, ba$ ©anjc, ber ©ürper, ba3 $u einem ©örper bereinigte. Jedno ciało kościoła bożego z wielu członków jest złożone. Kam. Kat. 470. Monarsze należy dać baczność na wszystkie familie i całe ciało stanu. Zabi. Sokr. 4 7. mtf bcn gaitjeit ©taatScorpcr. §. Ciało, różniąc go od duszy (cf. zmysły, zmyślność, oppos. umysł), ber Seit», ber (Sorper, im ©egen* fntjc ber ©ecie, beê ©CtftCŚ. Filozofowie trzymali, iż nie ciało jest człowiekiem, ale dusza. Budn. Ap. 10. Co ciało lubi, to dusze gubi. Rys. Ad. 8. Nie ma tylko dusze w ciele. Sim. Siei. 110. (goły). Ciałem stoisz w kościele, a myśl biega po ratuszach. Sak. Kal. E. 4. b. (mit bem Seite, bent Seite nart?). Hołysz ciałem dług płaci, kiedy pieniędzmi nie może. Pot. Jow. 66. Kto nie może pieniędzmi, niech płaci ciałem. Modrz. Baz. 556. (kto nie może worem, zapłaci robotą, lub też na ciele karanym zostanie). Na ‘cielech swych. W. Post. Mn. 404. * na ciałach swych; (w liczbie pojedyncz. po dziś dzień piszemy na ciele). Młode ciałko. Lib. Hor. 143. Jakąś niesposobność czuła na ciałeczku pieszczonym. 7ward. Pasq. 93. Auszp. 425. Przyzwyczajać ciałko do gnuśnego próżnowania. Gorn. Sen. 256. — (Prov. Slov. Te-lom hliskat, ciałem świecić, gołym, odartym być. — Prov. Vind. Dufho per telesi satofiti* duszę u ciała oskarżyć;^ do nienależytego sędziego się udać). Czystość ciała. Susz. Pies. 2, B. b. (nicpokalaność, niewinność). Eccl.

yiVB.iOMy4pcnie, npuBe^enie ueaoBbKa kï B04cpmnocTii. §. Theol. W piśmie śtym ciało znaczy na wielu miejscach człowieka całego, z duszy i ciała złożonego, jako

n. p. Ezech. 40, 6. Każde ciało jest siano. Karnk. Kat. 86. tu ber 1;. ©cfyrtft kjetdiiiet ciało tu ben ^olittfdjen, wie gletfd; tu ben $eutfd)cit ttcberfcfmngen, ben ganzen 5D?eu* fcfyeit, 3. jB. tit ber ©telle tëjed). 40, 6. alle3 gleifd) ciało ift $CU (ja lltd;t mięso). Błogosław wszelkie ciało imieniu jego. Wrobi. Ps. 329. Not. «wszelki człowiek». — Na swe ciało, na swoję osobę, für feilte Çlerfon. Białogłowy mogą mieć lenno w tym, co na swe ciało kupią. Szczerb. Sax. 455. (na siebie). — Ciało, człowieczeństwo, przyrodzenie człowiecze, natura człowiecza, gletfd), bit meitfd)lid;e batur, btc 5D?eufcfyt;ett. Chrystus stał się człowiekiem , to jest: przyjął na się naturę człowieczą. Dabr. Kaz. 44. Przyjście Chrystusowe w ciało. Zrn. Post. 243 b. §. Moral, ciało, krewkość ludzka, cielesność, podżo-ga do złego, chuć, zmyślność, stary Adam, bte $letfd)* itdjfett, btc ©tnnltdjfett. żyć w ciele bez ciała, to jest, żyć na tym świecie w czystości szczerej, trudna. Biał. Post. 43. Alboż to człowiek nie ciało? Oss. Wyr. (al-boż to człowiek anioł, duch?) §. Ciało » ciało bez duszy, martwe, umarłe » trup, ber £etl>, ber Sctdptam, bte 8etd;e Bos. telesina, mrricina, mrritvo tilo; Slov. mßrtvac; Vind merlizh, mertvu tellu; Boh. mrtwola, umrlcina; Slavac. umrli, umrlina; Boss. iuepracirB. Ciało de homine prae-sertim probo et honesto; trup de improbo et vili. Cn. Th. Zdjęli ciało jego z krzyża. 4. Leop. Joan. 8, 29. (trupa jego. 3. Leop.). W drodze napadłszy zabitego, kazał ciało pochować. Chmiel. 4, 581. Ze ciało bez duszy nie żywe, ztąd różne łagodniejsze omówienia śmierci: Z ciała wyszedł. Sk. Dz. 440. (umarł). Na pokój z ciała poszedł, ib. 507. Z ciałem się rozdzielił, ib. 807. Z ciałem się rozstał, ib. 343. (NB. osobliwie Skarga w nich obfituje). §. Ciało Pańskie, Chrystusowe, ciało boże, ber Setb bc3 £>errii, ©Ijrtfti 8etb. Ciało i krew Pańska, eucharislia, świętość podług nauki katolickiej odmienionego chleba w ciało i krew zbawicielową ; Sakrament jeden ze siedmiu; zowią też prosto Sakramentem ciała hożego, także tajemnicą ciała i krwi Pańskiej. Kam. Kat. 460. ba3 ©acrameut beö Sctbeś uitb Slutees beö ,'pernt. (ob. wieczerza Pańska, stół Pański, cf. ofiara). Sk. Dz. 744 et 19. O Sakramencie ciała bożego. Kucz. Kat. 2, 398. Na tej mszy ojciec Sty wziąwszy w rękę ciało Pańskie, rzekł... Sk. Dz. 4066. Ilostyą abo opłatek święcony ciałem bożym zowią. Baz. Bist. 24. — Boże ciało, święto bożego ciała ; (Croat. telovo ; Dal. brassansztvo, ob. Boże ciało). §. Ciało , mięso na kościach ciała człowieczego, zwierzęcego, ba§ ftletfd) mtf bent Selbe. Boss. miOTb. Kazały tyran męczennikowi mocno drzeć ciało z kości. Sk. Żyw. 4, 29. b. Kazał go tak długo bić, ażby ciało jego od kości odpadło ib. 4, 255. Iż ciało z niego odlatało, a krewT jako ze źrzódła płynęła, ib. 2,

238. Tyran kazał ciało na nim krajać, ib. 4,15. Krwie w sobie nie czuje, niemasz na mnie ciała, Kości tylko biedne, a skóra została. J. Kochan. Ps. 449. — Brać ciało, tyć, nut Sctbe, mu §let|d)e suitclpitett, feift werben.

Teat. 13, 48. Patrząc na niego, przechodzą mię ciarki. Zabi. Zbb. 87.    §. Ciarki, jagody ob. Czarka.

Boss. njiOTHisTŁ. Tracić ciało, spaść z ciała, a&neljnten, Dont Ceibe fontllteit. Ciało biorący, pokarm dobrze trawiący. Cn. Th. Koń na Med. Gdy koń ciała na się nie bierze, chociaż ma obrok dostateczny, dawaj mu... Lek. Kon. 68. CIAŁO-BÓJCA, y, w. zabijający ciało, ber ben £eib tobtet. Chód. Kost. 11. XIALOCHRONCA, y cy ciała czyjego, drab, drabant, Ross. TMOxpanme^B, obs. Tü.iLHHK'B, gardzista ; ber Ceibtralmnt. ‘XIALOGRZEJ, eja, m, cokolwiek ciało ogrzewa, ein Schwärmer, alleö maê beu Seit) erwärmt. Boss. T-Morpna, TiaorpiiftKa, th-jiorp-Beniia » kamizelka kobieca bez rękawków, cf. kaftan. C1AŁOKUPIEG, pca, m. ludźmi handlujący, rajfura, ru-fian, ein üDîeitfcfycnlmnbler, ©eelennerfänfer. Dom na ubogie panienki od łotrów i ciałokupeów wybawione wystawił. Sk. Dz. 526. CIAŁOLUBNY, a, e, ciało lubiący, cielesny, zmyślny, ben Seit) lieftenb, fteitcfylict;, finnlid). Eccl. t1>-jiojiioóiibuh , KOToptiM TO^bKO o yKpanieHM ii nacbimeiiiii

się nie mógł brać ciała. Comp. CIARLATAN, CZARLATAN, GERLETAN, CZARLETAN, a, m.

CIARLÀTANEK, nka, m. zdrbn., z Włosk. który bez nauki lekarskiej wtrąca się w praktykę jej, łudząc łatwowiernych okazałością mniemanych sekretów. Dyk. Med. 1, 538.

m. stróż chronią- ein (Sfyarletan, öuacffalber, 50îarft|c(;ret;er; Vind. tershni be-seduvauz, masilodelauz, masilar; Croat. vszagditersez, prezôvich; Bag. mamimjeddi; Ross. MaibxatuiiiK'L. Lekarz czarlatan opowiada swoje kuracye, mówi o wielkich rzeczach, gada bez ustanku, zabawia wszystkich, kielichy wytrząsa, stroi się w powagę. Perz. Lek. 326. Ciar-latan urynowy. ib. 68. Na rynku skoczkowie, kuglarze i cierlatani swoje figle wyprawiają. Star. Dw. 11. Czar-letan. Klok. Turk. 112. $. Ogólniej: kuglarz, pędziwiatr, wietrznik, eilt ©(tltfler, ein SBinbbeutet. Figlarz, szalbierz, ciarlatan. Dudz. 55. Petr. Pol. 2, 199. Twe to psikusy, Bożku rozkoszny, ciarlatanku kusy. Zab. 16, 322. CIAR-T®aa CTapaeibca. *XlAŁONOSNY, a, e, ciało mający,    LATANERYA, CZARLETANERYA, yi, z. CIARLATAŃSTWO,

wcielony, oczłowieczony, ciltgeförpert, eilten Seit) tragenb,    a, n. postępek ciarlatański, Vind. masilodelstvu, masila-

Eccl.

nAi.Toiiocbi|b, oô.iOHcen’b TMOMi, kokt» to cbiire    ria ; Gjarletnnerie, SSBinbbeutete^; Hoss. Ma.ibxamb. Powsze-

óO/Kiii no Bone.iOBimemio. *XIAŁORUCH, u, m. Boss. tu-    cbna ułomność* kobiet pokładać ufność w czarletane-

ji04BHmeHie agitacya, mocya, Setbeśbemepug. 2. Gie-    ryach. Teat. 28, b. 80. CIARLATAŃSKI, a, ie, od ciar-

stykulacya, giest, ber ©eftuA CIAŁOSKŁAD, u, m. Boss.    łatana, ct/arletautfd/, ©^flrtetanê». Pieśń ciarlatańska na

TMOC.iomeHie, konstytucya ciała, kompleksya ber (Siir*    jarmarku: O cuda cuda! o śliczne cuda! kto ma pie-

perku. GIAŁOTWORCA, y, m. stworzyciel ciała, beê    niążki, niechaj je tu da. Zab. 1, 104. Nar. Ciarlatań-

Setbeg ©djöpfer. Croch. W. 67. GAŁOWll Y. a, e, gru-    sko, po ciarlatańsku, przysik. diarlctanifd). GIARLATA-

bego ciała, cielesny, mo^lktcibt, ftrtrf t)01t Seit)C, ftarfteb    NIC intr. ndk, ciarlatana stroić, wietrznikostwem nara-

big, feift; Vind. teloven, shivotnast, teloviten, debel,    biać, ben ©(wrletfltt, beit Sßiubtieutel tnacfycit. Apian Gram-

toust. CIAŁOWITOSC, ści, z. grubość ciała, 2SoI;ll>eleit)t⁵    matyk za czasów Cezara po całej ciarlatanił Grecyi. lyilch.

fyeit, geipeit, Vmd. telovitnost, telounost, deblina. CIA-    Sen. list. 3, 26.

ŁOWNY,    CIAŁOWY,    a,    e, z ciała złożony, ciało mający,    CIAŚCISTOŚĆ, ści i. niewypieczoność, zakalistość, bie %z\*

fórpertict;,    leibltd), einen    Seit) ^abcitb; Ross.    imothuâ, mo-    gigfeit. Si.kiesz. 32, CIAŚCISTY,    a, e, CIAŚCISTO przysl,

iflHbiM. Bóg ciałowne istoty nadał ruchem równym Biegowi zakalisty, niewypieczony, teigig, ltltaitêgcbacfeit. Tr.— Carn. właściwemu istotom duchownym. Przyb. Milt. 258. et 122. testen; Vind. testen, testien.

Pochodź, cielesny,    bezcielny, cielesność,    cielisty, ciele-    CIASNINA ob. Cieśnina. CIASNO    przysik. przymiotn. cia

śnik, wcielić, wcielenie.

CIAP! CIAP! mowa niewyraźna, cedzona, eilte ltltbentltd)e faubertMlfdje ©pracfyc ak$nbrncfcit. §. Chód ciężki, lejbo-waty, einen fctyroerfäUtgen ©attg anöjubrncfeit. Tamten stąpał; ten za nim ledwie na palcach dreptał ciap ciap. Oss. Wyr. §. Ciapu kapusta, ciapu groch; na niemają-cego swego zdania, przyjmującego wszystko, co kto powie: czarno czarno; biało, biało; ettt ©trofyfopf, Ctlt Vïeitfd) t)(nte fiopf, ein fanberiDalicfjer ©dtinajjer. (cf. ciupa). GAPA, y, m. nieumiejący gadać, mający język w chodakach, ni be ni me, ein nufcpger SOłcnfd;, ber nicfytS ©ef^euteê (»er* norbringt. Wielki ciapa. Oss. Wyr. CIAPAĆ intrans. ndk., słówko za słówkiem niedomawiając niewyraźnie cedzić, faitbcriMlfd) rebett. Ciapał, jakby nie wiedział, co mówić. Oss. Wyr. cf. ciupać.

CIĄPAC cz. ndk., ciułać, łabudać, mitrężyć, mitrężnie zbierać, janbern, tänbeln, laitgfatn ntadteit.

CIARAPATA ob. Szarapata.

CIARKI liczb. mn. dreszcz

sny; Cicśniej comparât., Ciaśniuchno, Ciaśniutko, Ciaśniu-teńko, intens., nieprzestronno , eitge; Slovac. tesno; Eccl. T'BCho , tbchombctho. Teraz kto ma tak szeroki dom, jako szły role Cyncynnata, mówi że ciasno* mieszka. Warg. Wal. 132. Dwiema ciasno, a jednemu tak wczas.' Iiys. Ad. 12. (trumna). Komu    ciasno, niech ustępuje.

Bys. Ad. 26. (niekontenteś, idź precz). Ciasno tu dla tych Jchmościów. Oss. Wyr. (gardzą nami, nie radzi obcują z nami). Ciasnoby było Wc Panu w naszćm towarzystwie. ib. (nie prosimy, nie bratamy się z takim.) §. Ciasno komu, znajduje się w obertasach, w ambarassie, między, młotem a kowadłem, w złym rosole, przygrzano go, cr i|t tut ©cbräitge, in Verlegenheit, in puteo constńc-tus. Cn. Ad. 6. Boss. 3aT0pH0; Slovac. (esno mu ge; uzsko mu ge. Krajowi było ciasno, dla niedostatku pieniędzy. Pam. r85, 109. Biją go bardzo, i już mu jest ciasno. Rej. Źw. 99, b. Było im ciasno, albowiem znę-dzony był lud. Leop. 1 Reg. 13, 6. (byli ściśnieni. Bibl. czucie cierpkie, mrowiska, Gd.). Zewsząd ciasno, uciekać-li, czyli stać w kroku ©djauer, ©d;aubertt. Gdy o drabinie wspomnę, ciarki    bczpicczniejby było, trudno zgadnąć. 1‘ilch. Sali. 184.

mnie przechodzą; zdaje mi się, że na szubienicę lezę.    Widzisz, od nieprzyjaciół, jak mi bardzo ciasno. Biel.

cc

Słownik Lindego uigd. 3. Tom I.

iści, Ciasna droga, przez tysiąc przejść trzeba trudności. Leszcz. Cl. Z. Piersi mdłe, słabe, ciasne. Syr. 4465. Nieprzyjaciela w tak ciasny kąt zaparł, iż całą nadzieję w ucieczce pokładać musiał. Pilch. Sali. 243. Zapędzić kogo w ciasny kąt, w kozi rożek, przydybać, że nie może ujść, dać komu dybika, związać, skrępować wywodami, że ani ma co powiedzieć; nagnać mu strachu, einen tu tue (Sltge trefbeit. Ciasna głowa, niewiele objąć mogąca, niepojętna, eilt befctjrättfter $opf. Ojczyzna ciasna sławie mej i mała. Past. F. 259. Majątek ciasny, szczupły, ein geringe# Vermögen. Majętność by najmniejszą, miej za wielką własną, A cudzą naj-przestrzeńszą, rozumiej za ciasną. Jei. Ek. D. 2. Mam kawał roli dosyć ₅ciasny, nie miał czego sąsiad pożądać. Siru. Qu. 4. §. Zycie ciasne, oszczędne, skąpe, surowe, ein (»arte#, ftrenge#, genaues Sehen. Surowy żywot i ciasny wiódł na wsi. Sk. Dz. 334. W ubóztwie i życiu ciasnym i głodnym bogu służył, ib. 303. Żywot ciasny przeżywszy, umarł, post vitarn durissime exactam. Krom. 63. Występek ten cieśniejszym żywotem oczyścić umyślił. Krom. 555. Chciał zakonnikiem być i wieczne ubóztwo i ciasny żywot wieść. Sk. Źyw. 54. Już myśli! o klasztorze i ciasnym żywocie, żadnej się nędzy i głodu nie bojąc. id. 482. Ciasna dłoń, skąpa, nie popuści grosza, eine farge fpattb. Zygr. (Jon. 230.— Ciasne sumnienie, pieszczone sumnienie, ein jarteS ©ettuffcit, ba# aKe# feljr genau nimmt. (oppos. przestronne sumnienie, jak wrota wjezdne). Lepsze ciasne sumnienie, aniżeli przestronne; ciasne, które i małego grzechu lekce sobie nie waży. Sk. Źyw. 2, 465.    §. Ciasny sąd, ścisły, genau, fctjarf, pünftUcfy. Jaką

wymówkę na owym ciasnym sądzie ostatnim mieć bę-dziem? Sk. Źyw. 2, 421. Owego wieku prawo chrze-ściańskie około małżeństwa ciasne było. Sk. Dz. 615. Jako czystość ciała zachowa się, jeśli nie będzie wsparta ciasnym zatrzymania ratunkiem, arctioribus continen-tiae praesidiis. Żygr. Gon. 348.

Pochodź, cieśń, cieśnina, cieśnić, zacieśnić, prz-ycieśnić, ścieśniać. 2.) Cisnąć, ciskać, docisnąć; nacisk, nacisnąć, naciskać; ocisk, ocisnąć; odcisk, odcisnąć; pocisk, pocisnąć; przycisk, przycisnąć; przecisnąć; rozcisk, rozcisnąć; ścisk, ścisnąć, ścisły, ścisłość; ucisk, ucisnąć, uciskać; wcisnąć, wciskać; wycisk, wycisnąć; zacisnąć, zaciskać; ciżba. 3.) z Czeszczyzny ślad, że z tegoż źrzódła : tęskny, tęskli-wy, tęsknota, teżyć, tążyć, przetesknić, u tęsknić, tejknić.

S. M. B. 3, b. Wszystko im teraz trudniej, wszystko cieśniej chodzi. Pot. Arg. 4 74.    §, Ciasno, ściśle, jak

najściślej, enge, genau, fdjarf, tot engften SBerjtanbe, genau genommen. Przełożony cieśniej ich chował, niż oni chcieli.

Biel. Św. 282. Jeden cieśniej trzyma przeciwnika, drugi stawi mu pole. Nag. Cyc. 41. Gdy każdy urzędnik w swojej ziemi ma być osiadłym, wiele ludzi to tak ciasno rozumieli, chcąc żeby oni nie w ziemi, ale w powiecie bywali osiedli. Herb. Stat. 168. Vol. Leg. 2, 619. stricte. CIASNOCIIA, y, ż. CIASNOSZKA, i., zdrbn., od-ziemnica, castula, subucula. Cn. Th. etlt Setbertyentbe. Cia— snocha, bte 3upe. Ern. 537. Sorab. 2. jopa; Sorab. 2. mayka; Carn. jezherma, robazha; Vind. janka, interfat;

Bosn. modrinięa; Boss. nomma, nomma. Ona się drapie w nóżkę podniółszy ciasnoszkę. Kchow. 473. §. Rozpustnie, o miejscu lubieżnem kobiecem; czasem i znaczy pannę; pospolicie, udającą pannę, drożącą się, cnotkę, przez szyderstwo. CIASNODŁONI, ia, ie, skąpy, ftljtg, fnaujmg. CIASNODROG1, a, ie, drogi ciasne mający, engmegtg, ettgc Straßen fiabenb. Kraj ciasnodrogi. Oss.

Wyr. CIASNOŚĆ, ści, ż. CIASNOTA, y. ż, nieprzestron-ność, własność miejsca, naczynia i t. d. niewystarczającego temu, co ma mieścić w sobie, bte (Enge; Boh. tjsen’; Sorab. 1. cżesznoscż ; Yind. tesnata, tesnust; Carn. tesnóba;

Croat. tesznócha; Rag. tjesnos, tjesnocchja, tjeskocchja;

Bosn. tjeskochja, tiskochja ; Boss. TBCHora. Ciasność miejsca. Pilch. Sali. 413. Same ciasnoty (w liczb, mn.) tego miejsca bronią, abyśmy nie byli otoczeni nieprzyjaciółmi. Zab. 13, 301. Domeczek niewielki, w cia-sności musi się mieszkać. Oss. Wyr. (ciasno, tu ber (Elt* ge; enge, gebrängt). §, Ciasności, ciasnoty, przejścia ważkie, wąwozy, cieśniny, ettgc ^äffc. Już swoje hufy przez ciasności przeprawili. Warg. Cez. 9. — §. Ciasność, ucisk, nędza, ostateczności, ostateczne potrzeby, 33ebräug* ntß, äußerfte 9Î0tt;. Przywiodłeś nas w ciasność, położyłeś ściśriienie na biodra nasze. Budn. Ps. 66, 11. (na-gnałeś nas w sieć. Bibl. Gd.). Gdy miasto obiegł i ścisnął, w taką wparł ciasnotę nieprzyjaciela, że co do jednego od miecza polegli. Pilch. Sen. 159. Jużeś w tej j ciasności, że nie masz nad czym myślić, tylko uciekać.

mąka rozczyniona, ber £etg; Boh. et Slovac. tèsto; (cf. ber $eft 31 big.). Dal. tiszto; Ilung. teszta, tesztatska; Ciasnoszyja flasza. Cn. Th. CIASNY, a, e, Cieśniejszy    Rag. tjeesto ; Bosn. tjesto; Sorab. 4. często, kwasz.

compar. Ciaśniuchny, Ciaśniuteńki intens., nieprzestronny,    cżestko; Sorab. 2. schesto; Croat. tezto, tęszto, falak,

którego własnością ciasność, trudno mieszczący w sobie,    tesztecze, [Croat. tesztèn crudus); Carn. testu; (Lat. med.

enge ; Boh. tćsny, utâhlÿ; Slovac. tćsny; Bos. tjesan;    testum*piec piekarski); Vind. testenina, testouje, testu,

Sorab. i. cżesznć, cżjsny; Carn. têsn, tesne; Vind. te-    svalck; Ross. tLcto, rfeemo, ncmiBO. Dla smaku chle-

sen, tessan; Dal. tizkan; Rag. tjesnij, tjesan; Croat.    ba sypie się w ciasto przy rozczynach kmin albo anyż.

tćszen; Ross. tbchlih, TBcemE, meneTKin; (cf. Graec.    Przerabia się ciasto po należytym kiśnieniu do przyzwoitej

arevôg; Hebr. az, ytK uz, cf. wazki). Osiedli zbrojni    gęstości robienia z niego bochenków. Kluk. Rośl. 3.

miejsca ciasne, gdzie jakoby ważkie ścieszki przechody    262. Banię w cieście upiec. Cresc. 227. Kto duższ\

były w górach. 1. Leop. “Jud. 7, 5. Do nieśmiertelno-    z dzieżą bierze drugiemu ciasto. Zab. 15, 247. (kto duż-

290

CIASNO - CIASNY.

CIASTO.

Oss. Wyr. Już do tej ciasności przyszedł, że nie powinien się wahać na wszystko się ważyć. ib. §. Ciasność, ścisłość, ścisłe pilnowanie, ©euautgfett, (Strenge. Kto soboty u żydów nie czcił, tego bóg kamionować kazał; jednak ciasność ona święcenia na szkodę się ludzką nie CIASTO, a, n. CIASTKO, CIASTECZKO, a, n. zdrbn. 4.) ściągała. Sk. Kaz. 589. CIASNOSZKA ob. Ciasnocha.

CIASNOSZYI, yja, yje, szyję ciasną mający, engfyalftg.

CIASTU - CIĄŻ.

CIĄŻAĆ - CIĄŻĄC Z.

291

271.

Eccl.

BklNK.,

wane, służyły do prowadzenia wody. Star. Dw 2. Do obozu uciekli, -dalej w ciąż się puściwszy. Warg. Cez. 220. Najciężej raz webrnąć, w ciąż się brnie. Oss. Wyr.-§. Math. Linia w ciąż albo w bród, infinita, bez najmniejszej miary, którą do upodobania dłuższą rysować możesz. Sol. Geom. 4. *CIĄŻ, CIĄŻA, *C1ĘŻA y, i. brzemię, ciężar, bte Saft, bte Slirbe. Ulżyj nam trochę tej cięży, chceszli byśmyć służyli. 1 Leop. 2 Parał. 10, 4. (tej ciąży. 3 Leop). Czemuźby miał być służebnik twój ku próżnej ciąży panu memu? 1 Leop. 2 Reg. 49, 56. Wina podrosłych gron ciąże Przy małych tyczkach wią-

Kamień ciążą jest względem kapusty, którą przykłada. Oss. Wyr. (ciężarem, wagą, Saft, ©CUHcfyt). — Ciąża, ciężkość, Pte ©djtncre. To co przykrywa , swoją ciążą zatrzymywa od wznoszenia się to, co przykrywa. Oss. Wyr. § Dolegliwość, ucisk, ciężkość, bte Saft, Sefd;menttf, Schimmerni$, ©rangfal. taż to jest przyczyna mojej tej ciąży i troski dolegliwej. Tward. Pasq. 59. Ciąże, podatki, Abgaben, Saften. Ciąże i przeciążę, angańae et perangariae. Dworzanie podwo

żę. Peir. Hor. 2. N. b.

czas

szy, ten lepszy). Dalby i ciasto z dzieżą. Cn. Ad. 140. (zbyt dobry, dałby i koszulę z siebie). 2.) Ciasto, w liczb. mn. Ciasta, ciastka, ciasteczka, różne z mąki upieczone przysmaki Sacfmerf, Äudjeit. Ciasta rozmaite, torty, makarony, krepie, pączki, placki, i. t. d. Y ind. potiza, kra-pniza, gibaniza, pogazhiza, medelni, krapi, tostouniki, mokjaki, sbganki, meshta, kubunza; Ross. niipomitoe, o^aAbff, aM4ba, Kjjiara, xjrfeöeHHoe, 4poyoHa, cocyabna, iGBauiHHKï, XBopocTb; (Slavon. tistenica * pasztet; Slavon. tisteniçâr * pasztetnik). Drożdży używają do makarów albo ciast krajanych. Syr. 949. Mąki pszenne zażywają się do ciast przedniejszych różnego imienia. Kluk. Rośl. 3, Ciasta formowane, moździerzowe, garnuszkowe, fumetowe, Lek. C. 2. Ciasto francuzkie, gdy chcemy, aby w listkach było osobnych, smarujemy każdy listek masłem. Rog. Duś. 1, 33. — §. CIASTO, CIASTOCH, CIASTUCH, a, m. CIASTUSZKO, a, m. zdrbn., człowiek miękki, ni weź, ni połóż, nie mający swego zdania, ni to ni owo, i zimno i ciepło, miękisz, lele, flak, bez-kost, ctu roeidjer, rcetdtltdjer SDîettfd), ein Bötling, ber alles mit ftd; machen läfft. Ciastochami ich nazywa, Smotr. Lam.

57. Ciastuszko, człowiek jak ciastko, ciasteczko. Oss. YVyr. CIASTUCHY, ów, liczb, mn., kluski wiejskie obwa-rzane, (cf. paluchy), gefodjte ÂlôjSe, nue fie bie Säuern effen, Sauerflbße. CIASTOWY, a, e, od ciasta. £etg*. Ross. rb-ciflHMM. CIASTOZUJ, uja, m. mysz (u Homera, ugro-(payoç). Przyb. Butr. ber £etgfrcffer, ber 9?ame einer üDîauê tn ber Satrad). cf. chleburad.

Pochodź, ciaścisty, naciasta.

TIĄSZ ob. Ciążać. CIASZKA oh. Czaszka, w CIĄŻ adverb., ciągle, ciągiem, nieprzerwanie, co do miejsca lub też co do czasu, pasmem, w jednym tchu, jednym tchem, w jeden pęd, in Cstnem, tn ginem fort, tn einem 3U0<L uttunterbrüdjen ; Carn. v’êdnu; Croat. zajedno; Yind. skues, veden, v’sellei, smiram; vsaki zhafs, vefs-zhafs , spuvu; Bos. vazda , sueudiglje, udiglje, sueghjer;

Sklepy na wysokich słupach wciąż muro-

dy i stacye biorą, także i ciąże. Biel. Kr. 304.— §. Kara, karność, bte (Strafe, bte 3»ö;tigung, bte 3ud)t. Spowiednik miasto ciąży abo kaźni, kazał mu do Rzymu jechać. W. Post. W. 23. Kto żołnierza w ciąży nie ma, sam się zwojuje bez wojny. Fr. Ad. 45. §. W prawno-ści, ciąża, grabież, rzecz zaaresztowana. Dudz. 35. zajmowanie i rzecz zajęta, ba3 ^fdnben, ba$ ©epfchtbete, baS Bifcmb; Boh. obstawek. Z ubogiego ciążą biorą. Budn. Job. 24, 9. (zastawę Bibl. Gd.). Od tych, co płacić nie mogą, ciężko rzecz pożyczaną wyciągają, . i takie ciąże od nich biorą, jakie im ku obronie ciała są potrzebne. Kucz. Kat. 3, 171. (not. «zastawy«). Z dłużnikiem do wieży abo daje ciążę. Klon. Wor. 73. Kto ma ciążą, tego nie wiążą. Cn. Ad. 380. Rys. Ad. 27. Ciąże mają być w większej cenie, niż rzeczy, o które bywa ciążano. Herb. Stat. 534. Jaka ma być ciąża brana, za podatki królewskie. Herb. Stat. 88. §. Ciąż, pociąg, zaprząg, sprzężaj, bctö ©efpattlt. Ma dwoje ciąży wołów. Oss. Wyr. Zabrać chłopu ciążą. Oss. Wyr. (Ross. 4STB Tary dać drapaka). §. Ciąża kobiet, brzemienność, ciężarność, brzemienności, bte ©(fmangerfdmftj Yind. shrokust, shrozhina; Ross. npcBOHOmeme. Zona jego w ciąży zostaje; już jest w siódmym miesiącu. Tr. (Yind. ona je te sedmi miesenxz o’ drugem pafi, ni sama na febe). W ciąży być Ross. nppBOHOCiiTtt, upeBOHOiny, bo npeBt imani #Lia4eHua. CIĄŻAĆ, ‘CIĄDZAĆ cz. kontyn., Ciążyć ndk., obciążać kogo, ciężar nakładać na kogo, ładować go, einen belüften, tfmt eine Saft, eine Sürbe auflegen. Fig. uciskać, uciąźać, bebnttfeu, brücfen; (Boh. teziti pecuniam exi-gere). Trzeba mi się uwolnić od pewnego ciążącego mię długu. Teat. 2, 89. Na złość tym, którzy mię ciążą. 1. Leop. Ps. 22, 5. (frasują. 3 Leop. ib.). Którzy mię frasują a ciążą nieprzyjaciele moi. 1 Leop. Ps. 26, 2. Nie zasmączaj ani *ciąsz brata twego. 1 L,eop. Lev. 25. (ciąż). §. Jurid. ciążać, grabieżą sądową, strofami co od kogo wymagać, zagrabiać, zajmować sądownie, (cf. dzieckować), (gertcbtltd)) pfdubcn, burd) ^fftttbung erjmtngen; Yind. isara-ti, vunsarati, rubiti, salog vseti, fentati, saloguvati; Carn. rûbiti, rûbem; Croat. plenyati; (cf. Ross. TaraTbCH, prawo wać się). Kto komu w łące pasie, taki ma być cią— żan na sukni. Tarn. Ust. 158. Szlachcic, jeżeli tych pieniędzy nie będzie chciał brać, niech będzie przez starostę ciążan w bydlech. Herb. Siat. 81. Ilekroć trafi się ciążanie czynić, aby nie brano więcej, jeno coby stało za to, za co ciążają ib. 88. Byka wdów jego ‘ciądzają. Budn. Job. 24, 3. (w zastawie biorą. Bibl. Gd.). Ciążania obyczaj. Herb. Stat. 506.    *§. Ciążyć na kogo, żalić się

• na kogo, narzekać, ftd; über jemanben befebmerett, über tint flagett. Biskup ciążył sobie wiele rzeczy na mnie, wymawiając, iż już dosyć długo łaskę okazuje. Baz. Hist. 252. Na króla niektórzy sobie ciążyli, że ludziom nierządnym urzędy zlecał. Kosz. Lor. 169. et 168. b. Alexander W. na Arystotelesa ciążył, iż ono, czym wszystkich przechodzić chciał, to on drugim pisząc podawał. Modrz. Baz. 63. Warg. Kurc. 4. CIĄŻACZ, a, m. który zagrabił co. Dudz. 35. Który rzeczy urzędownie hamuje albo hamowane zabiera. Wiod. zajmacz, zagrabiciel,

tm (Stillen ; Eccl.

oiaH

Wiatr, morze CIĘ, CIEBIE ob. Ty.

Ci- CIEC, ciekł, ciecze, ciekę nijak, niedk., cieknąć jedntl., o ciekliznach, płynąć, fließen, ttuueu; Sorab. cźecż, czeku, cżecżżu ; Boh. tecy, teki, teku, tekati; Slovac. teku;

292

CIBORA - CICHOŚĆ.

CICHUCH - CIEC.

ber Çfdubcr, ber ctwcrê pfdltbet; Vind. rublenik, fentovez, salogajemauz.

Pochodź, ciężki, ciężkość, ciężar, ciężarny, ciężyć, do-ciężyć; ociążać, obciążać, ociężały, przyciażać, przeciążać, (cf. ciąg, ciągnąć). 2.) cf. tążyć, tęsknić i t. d. CIBOBA ob. Cybora. CIBORYUM ob. Cyboryum.

CI-Ć ob. Ci.

CICHACZ, a, m. człowiek cichy, cicho siedzący, milczący, ein füllet SDîertftî;, eilt @ttïïft|er. Ty pachołkiem cichaczaś dumał życie wiejskie, Teraz włodarzem, łaźnie i gry chwalisz miejskie. Zab. 8, 329. CICHACZEM przyslk., po cichu, milczkiem, pokryjomu, ukradkiem, tu ber 3ttlle, Sorab. 2. poschichne, po schi-chu. Z panną córką cichaczem się swata. Zabi. Zbb. 69. Cichaczem się wkrada do kobiet. Teat. 6, 23. Fałszywi przyjaciele cichaczem cię podszczuwają. Teat. 38, 104. CICHNĄĆ nijak, niedk., zcichnąć, ucichnąć dok., ciszeć, cichym się stawać, füll werben, rul)tg werben, ftd) bert# gett; Carn. potilmeti; Ross. thxhjtl, ompBTb. Cichną wiatry, a niebo w w'dzieki się przybiera. Przyb. Luz. 272. Na twe słowo scichł morski wiatr mnogi. Kulig. Her. 2. Musi zcichnąć wrzawa zawstydzonych chuci. Przyb. Ab.

26. CICHO przyslk., pocichu, z cicha, niegłośno, ftillc, Ciszej Compar., Boh. tjśe, Sorab. 2. schicho, żtillom ; Sorub. 1. cżicho,. cżische, pocżichu; Vind. tihu, rahlu; Croat. tiho; Slav. tiho, shutichi; Ross. thxo, tiiuikom-b, H3T> no4Tiixa, H3i> iioæthiiikh; Eccl. Tiixooópa3HO. Starszy głośno modlitwę mówi, a oni za nim, jak kto chce, lubo cicho lubo głośno. Star. Dw. 59. Cicho prędzej sprawisz. Cn. Ad. 78. Wielkie rzeki cicho płyną. Fredr. Ad. 28. (bez balasu, bez zgiełku, spokojnie). Starał się cicho ten interes zakończyć. Siem. Cyc. 122. Polska nigdy się z nikim łączyć nie powinna, Niech cicho siedzi, ale niech nie będzie czynna. Nieme. P. P. 9. — §. Cicho! Ciszej! ivykrzyk. przykaz milczenia, cyt! ft! fülle ! Cicho ! nie wrzeszczcie tak. Teat. 1, 7. Cichoż bądź, prze bóg żywy. Teat. 36, b. 128. Ciszej! (z prosta: stul pysk!) A ciszej z panią matką. Rardz. Tr. 286. Ciszej, życzę ci, wynieść się ztąd. Teat. i, 124. Gdzie państwa niemasz, nikt nie rzecze ciszej! Gdzie niemasz kota, tam biegają myszy. Bratk. F. 4. b. — 'CICIIO-CIIÓD, a, m. Ross. thxoxoæ'b, bradypus, berô gaultljtcr. ‘CICHOPŁAWNY, ‘CICHOPŁYNNY, a, e, płynący spokojnie , fttllfltejknb, fcmftflteßeub. Wody Caephiza ciehopła-wne. Źebr. Ow. 65. Cichopłynny nurt. Mon. 75, 594. Ilor. 2, 191. Min. — CICHOŚĆ, ści, z. umilknienie, spokojność, gdy wrzawy i głosu nic nie słychać (oppos. głośność, hałas), cisza, bte 3tlltcj Roh. tichost; Vind. ti-bust, tihota, tiha; Carn. tihóta; Sorab. 1. cżichota; Rag. tihos; Croat. tihoeha, tisslna; Dal. tihota; Slavon. tiho— cha; Bosn. tisccnost, tihochja, krotkost; Ross. thxoctî. W nocnej cichości. Jabl Tel. 153. W cichości bez gości, w komorze, w pokorze. Zegl. Ad. 265. Już cały świat w cichości, nikt stąpi i kroku, śpią, i zwierząt nie usłyszy skoku. Zab. 14, 121. chość morska, morskie uspokojenie, cisza, btC DJîccrc^ fülle. Cichość człowieka, łagodność, łaskawmść. Cn. Th.

füllet Sßefett, Sanftmut^ «euifeeügfett. CICHUCHNY, a, e, CICHUCZKI, CICHUTKI, CICHUTEŃKI, CICHUSIEŃKI, a, ie, intens, przymiotu., cichy, gaitj füll, letfe; Slovac. ti-chieki, tichueki. Cichuchnie, Cichuczko, Cichutko, Cichuteńko, Cichusieńko, Cichuteneczko przyslk., (EMttŚdjeit ftiü); Ross. THXOHBKO. Cichuchno, leguchno. Pieśń. Kat.

52. Chodził sobie cichuteńko. Boh. Kom. 3, 111. Burd nie łubie; ale bez hałasu cichuteńko byłbym go wyfo-rował. Teat. 1, 104. Dawid oderznął cichuczko kraj płaszcza Saulowego. Buda. 1 Sam. 24, 5. Milczcie wszyscy, ani szepczcie, I cichuczko ziemię depczcie. Groch. W. 367. Wszedł potajemnie a cichuczko. Leop. Judic. 4,

21. Cichuczeńko. Klon. Wor. 2, Cichusieńko wchodzi. Idoli. Tur. 91. Widział prorok boga w cichuchnym wietrze. Sk. Zyw. 2, 195. W cichuczkie strony śpiewam. Kolak. VU. C. 2. Częścią nań głosem woła, częścią cichusieńkie W uszy słówka posyła, bardzo malusieńkie. Bania/,. J. 2. — §. Spokojniuteńki, skromniu-teńki, fefjr ftitl, frtrtft, bcfd)etbett. Koń gdy się zapali, z onego cichuczkiego, stanie się wnet jako szalony. Rej. Zw. 75. Pan nasz cichuehny i serca pokornego. VU. Post. W. 204. CICHY, a, e, Ciższy comparât., nie-głośny, spokojny, fttll, ïttfyiq; Boh. tichÿ; Slovac. tichi, tichÿ; Sorab. 1. czichi ; Sorab. 2. schichi ; Croat. tih ; Garn. tih; Vind. tih, tihoten, miren; Bosn. tih, miran, krotak; Rag. tih, tihha; Ross. thxüî, thxe, óe3MHTe5K-HLiif, yroMOHHLiii ; Eccl. TiimecTByionuH. Skowronek nad sobą kobuza czujący, daleko bywa ciźszy. Hipp. 37. Na coż się przyda ciche morze temu, który juz utonął. Teat. 49, 4. Nie to mistrz, co się na cichej wodzie wozić umie; ale to więtszyv kiedy wstaną wiatry, iż i radzić i ratować umie. Rej. Zw. 113. Cichy jest, który nic nie mówi, abo skromnie mówi, nie czyni żadnego hałasu. Petr. Et. 273. Błogosławieni ciszy, abowiem oni odzierzą ziemię. Leop. Math. 5, 4. Nie tylko to jest cichy, co w kącie milcząc leży, a ninacz dobrego przygodzić się r>ie może; ale to jest cichy, który w cichości, w skromności a w nadobnej pomierzę, wszystkie rzeczy swe sprawuje i ludziom służy. Rej. Zw. 139. b. Natura zwierzęta ciche i drobne płodniejsze uczyniła, aniż srogie i wielkie. Boter. 3, — Po cichu, z cicha adverbia-liter t cicho, cichym sposobem, bez hałasu, zgiełku, fłtE, letfe, ntfytg; {Garn. natihàma). Bzekł jej zbliżywszy się, po cichu. Nieme. Kr. 2, 87. Po stole modlitwę każdy po cichu czynił. Kras. Pod. 2, 212. Jam niegłu-chy Mospanie, można mówić z cicha. Teat. 7, c. 43. Wyb. Kras. W. 15. Eccl. HCTOÆCTa, hh3kiimi> tojocomb. Prędzej swego po cichu dopniesz, niż hałasem. Zegl. Ad. 78. Z cicha frant, (z głupia mądry; układa się, a złe broi). Z cicha pęk, cicha woda, o człowieku figlarzu z układną minką; inszy w rzeczy, jak na pozór. Oss. Wyr. ein l)ctmltd)er »erftccftcr ©aubteb.

Pochodź, ciszeć, ciszyć, uciszyć, cisza , ucichnąć.

CIEC.

CIEGH - CIĘCI.

293

ciec, wycieczka, wyciekać; ściekać, ściek, stek, stok, śkłoy śklarz, śklanny, zaciec, zaciek; wszeteczny, wszeteczeństwo. 2.) cf. tok, toczyć.

Croat. techi, teehem; Rag. tecchi, teccem; Vind. tezhi, tozhi, tekel, tèzhem; Carn. têzhem, tek am ; Bösn. tecchi;

Ross. Temu, ieqb, Tetty, (obsol. pmrii, cf. rzćka, cf.

Turc, ciovi fluvius; cf. Graec. ■tf-eco). Strumyczek, który —CIECH, zakończenie wielu imion Polskich, n. p. Woj-między temi skalami ciekł, zatrzymały. Sk. Dz. 868.

Krew strumieniami wytoczona ciecze. 1J. Kchan. Jer. 195.

Z małych zdrojów rzeka ciecze. Miask. Ryt. 4. Rzeka między skałami ciecze. Warg. Radź. 124. Woda nabywa naturę onej ziemi, zkąd ciecze. UrzeŁd. 429. Nestora syn przychodzi, łza mu hojna ciecze, I żałosną donosząc nowinę, tak rzecze. Dmoch. II. 2, 163. Kruszec nigdy nie ciekł w tak żywe postaci. Uslrz. Tr. 11. Ross. jkii-4im>. Ciekący, płynący, flteßenb. Zdrój mam ciekący, lasek nieprzestronny. Lih. Hor. 77. Wyrok ten na wodzie ciekącej zapiszą, Niechaj się na nim wiatry za świad- CIECIERZYCA, y, i. cieciorka ogrodna, groch Włoski, btc ków podpiszą. Zmor. Siei. 221. Ciekące oczy, Irtcfettbe 3htgeit. Oczy mu cieką, bte 3Iligcu triefen tirnt. Cieczenie, choroba, ber gluß, ber fcĘarfe glltß. Cieczenie ustawne, fluks z oka, z ucha , fistuła, fistułka. Cn. Tli. bte ^tftel, b«3 SRoi;rgefd;nuir, $ol>lgefd)nmr. Rzezanie w łonie, albo ciekąca niemoc. Cresc. 211. ob. Ciekączka, ob. Tryper, rzezączka. Ciekący, ciekły, płynny, Boli. tekutÿ; Slavon. tekuch; fh'tßti}. Części ciekące, fluidae, humory ciała.

Kirch. Anat. 5. Przez poty, ciekąciejsze wychodzą humory. Krup. 5,361. (cieklejsze, płynniejsze, bte pßtgertt.)

Ciekątsze i miększe części, ib. 280. Krew w tej żyle jest ciekąciejsza i rzedsza, niżeli w innych, ib. 2, HO.

Krew mu z nosa ciecze, bte 9tafe blutet timt. , Ciecze'nie krwi z nosa. Comp. Med. 447. b(t§ 9?afeubluteu. — §. Ciec, zaciekać, kapać gdzie, etitreguett, Ijeretn lecfett, beretu triefen, iieretlt rinnen. Na zboże, żeby nie ciekło, boby inaczej gniło. Haur. Sk. 19. Wszędzie wiatr przewiewał, woda ciekła, którędy chciała. Wys. Loj. 52. Dwór powinien być dobrze opatrzony, aby kiedy deszcz , do dworu nie ciekło. Gost. Ek. 16. Podstawić naczynie, żeby weń ciekło. Torz. Szk. 264. Prov. Slov. Ked’ ne tece, kapkâ, si non finit, stillat, uid)t mit @d)effeltt, bod; mit Soffein. §. Beczka, garniec ciecze, nieszczelne są, bic $imne läuft, Iccft, rinnt. Beczka, póki w niej nic nie-masz, póty nie znać, by gdzie ciec miało; a skoro ją naleją, ali się wnet z kilku stron sączy. Garn. Dw. 360.

§. Ciec czym, płynąć czym, tmtt etnmS triefen, abtrtefeu.

Brzozy dziegciem cieką. Tr. §. Ciec dokąd, biedź szybko, rnolttn eilen. Już, ciecze ze krą do Gdańska w komiedze.

Klon. FI. G. 4. (płynie szybko statkiem). Czas chybkim CIĘCIWA, y, i. CIĘCIWKA, i, i. zdrbn., (Etym. ciąć), stru-ciecze pędem. Tr. §. Ciekące zegary* wodą lub piaskiem    na bydlęca    na łuku    rozpięta,    bte ©elpte an einer 3(mt*

ciekące, ÎBafferuiircit, ©anbuijreu, ©tunbeuutjren. Parki cie-    britft; Boh.    tëtiwa; Vind. tetiu,    tetiva,    tetiuka,    pozhasno

kace noszą na głowie zegarki. Tward. Daf. 32. Zegarki    sejme; Garn. tetiva, tetiv, tetivka; Sorab. 1. dżecżel;

ciekące, po których w nocy ornacką poznać namacawszy,    Rag. tetiva, tettiva ; Bosn. tetiua, sgięęa ; Ross. TeTima;

która godzina, a nie trzeba ich przewracać, bo same    Eccl. TÄTI1K1 Graec.    tétetvog.    Tęgą    cięciwą    pchniona,

się przewracają. Star. Dw. 33.    strzała obu    przebiła.    Oiw. Ow.    226.    Gdy im    do łuków

Pochodź, ciekać, ciekawy, ciekawość, ciekły, ciekłość,    cięciw nie dostawało, niewiasty warkocze swoje urzyna-

dociec, dociekać, naciec, naciekać, nadciec, nadciek, ociec,    ły a cięciwy kręciły. Biel. Ust. 129. Tę strzałę bystrą

ociekłość, otok, odciec, odciekać; pociec, pociekać, po-    najprzedniejszą moje Z szybkiego łuku i rączej cięciwy

tok, potoczny, potoczysty; podciec, podciek; przeciec, przy-    wypuszczam. Rast. F. 236. Cięciwy brzęczą, lotne strza-

ciec ; rozciec, rozcięli, roztok ; uciec, ucieczka, wciec,    ły świszczą. Krass. Oss. B. 2. Zbyt silona cięciwa naj-

wcichać, wściec sie, wściekły, wściekłość, wściekhna; wy-    prędzej się zerwie. Zab. 14, 112. (strugał, aż przestru-

ciech, t. j. wojska cieszy, Sieciech, i t. d. Jabł. Her. bte ©ubtpttg Dtcicr plntfcfyer Taufnamen, mm cieszyć tri)* fteit. CIECHANÓW, a, m. miasto w województwie Mazowieckim. Dyk. G, 1, 139. eine ©tabt tn SOîafureit. CIECHANOWSKI, a, ie, od Ciechanowa, mm (Etecfyamm). Ziemia Ciechanowska ma trzy powiaty. Dyk. G. 1 , 139. C1ECHANOW1CE, ic, liczb, mn., miasto w Podlaskim. Dyk. G. 1, 139. eine ©tabt tu ^obladpeu. [właściwie Ciechanowiec, wca, ob. Bal. Staroż. Polska II, 1282. 3].

CIĘCIE oh. Ciąć.

Btfererbfc, ŚHdjererbfe; Ital. eicerchia; Lat. cicer; Boh. cyzrna, cyzrle; Slovac. cyzrna; Hang. tsitster, ciczer-borso; Corn, zhizhàrka, »kihra, zisara, cicerka; Vind. zi-sara, cirsa; Croat. chichek, czaczaricza , cziczcrka, chi— cherka; Dal. szlanigrach; Sorab. 1. woski hroch ; Bosn. grâhor, jarik, grah jari, grasejaę; Svec. kikert, (cf. Graec. xâ/jivg pilula: Hebr. "DD kikar orbis); jarzyna do pokarmu używana ; lecz naszym gospodarzom Polskim nieznajoma. Syr. 1023. Kluk. Dyk. 1, 125. CIECIERZYCZKA, i, i. cieciorka dzika, cicer sylvestris, cicerula, bte ttńlbe ŚYtciicrcrbfe. Syr. 1025. CIEĆIERZYCZKOWY, a, e, od ciecierzyczki, (tnłibe) J^tdjer* .. Cn. Th. Boh. cyzrnowÿ, CIECIOBECZKA, i, i. płonna albo dzika cie-

cyzrny.

ciorka, cicerula, ciecioreczką zwana, że ziarna bardzo podobne cieciorce, ale liście drobniejsze. Syr. 1025. coronilla, rodzaj roślinny, rodzący strączki zdatne na paszę. Kluk. Dyk. 1, 158. Ciecioreczką pospolita, mała, upstrzona, coronilla varia. Jundz. 379. Ross. BH3C.îb, bunte ^ormmefe. C1ECIÓRCIANY, a, e, od cieciorki, $t* d)er*, Btfer*. Mąka cieciórciana. Syr. 1024. CIECIORKA, i, z. §. 1). rodzaj grochu. Cresc. 177, ob. Ciecierzyca, Ciecie-rzyczka, $trd)ererl)fe. Cieciorka, którą sieją na Mazowszu, a temi czasy poczęli w Sandomierzu, jest cicer angulo-UrzeLd. 93. — §. 2.) CIECIORKA, i, z. ptak, samica cietrzewia. Zool. 240. ba3 23trffmlm; Boh. tetriwek; Vind. bresna kura; Ross. Tepepa, TCTepita. (Ross. CTpe-neTi, otis tetrax; bte fletne irappe, Binm’gtrappe, ïrtel* trappe). Wstydliwe cieciorki. Banial. J. 3. Cieciorki kokały, cietwierze grały. ib. J. 3. b.

sum.

CIEKĄGY, CIEKĄTSZY, CIEKACIEJSZY ob.

287.

W CU-

gał, chlustał, aż konik ustał). Strzałka Kupidyna ma-luchna, lecz cięciwka tęga, Kiedy strzeli, i nieba samego dosięga. Sim. Siei. 22. — §. Math, linia prosta łącząca końce dwa łuku, chorda. Geom. Nar. 1, 7. Sol. G. 12. bte ©efme in einem Greife. §.*. Sznur, nić, eine ©djnur, ein gaben. Gardło mu bluźnierskie cięciwą zawiązali. Birk. Kaz. Ob. 4. Poty sułtan baszę pieści, póki go kat, cięciwę na szyję zarzuciwszy, nie udusi. Klok. Tur. 98. Cięciwka złota, srebrna« sznurek, eilt ©d)ttürd)eit. §. Me-dic. Cięciwa lub sucha żyła jest to część myszki wło-kienkowata, tendo. Perz. Cyr. 1, 33. eine ©efme im tyte* rifdjen Körper. C1ĘCIWNY, a, e, od cięciwy, Seinen ». Cięciwna żyła varix. Mą<z. bte 5trampfaber, ber Slberfrnpf.

CIECKAĆ się ob. Cackać się.

CIECZ, CIECZĄ, y, z. płyn, Hub. Wst. 130. liquor, flui-dum , bie glüßtgfeit, etnmś §lüßtgc$. Póki źwierzę żyje, jakaś cieczą w nim krąży. Zool. Nar. 6. Sok pożywny roślin jest cieczą wodna i t. d. Botan. 22. CIECZENIE ob. Ciec.

CIĘGA, i, z. (Elym. ciąć) dęga, pręga, przydłuższy szram, eine ©cfmnelc mm einem ^citfcfyenfiiebc. Metan, chłosta, bicie, ba3 $ettfd)en, ^ettf^enł;iebe, ©dmttffe, ©treize; Sorab. 2. sebtrejeb, pranz. Nieborak takie cięgi dostał. Teat. 8, 103. Taki język trzeba cięgą powściągnąć. Haur. Sk. 226. Już tu, już owdzie krocząc różne wije kręgi, To wprzód, to w tył się cofa, unikając cięgi. Toi. Saut. 33. Fig. Klęska, cios, ein ©toß, ein partes ©rcigntß. Angiel-czycy diabelną wzięli ciegç. Teat. 7. c. 28. CIĘGAGZKA, i, i. CIĘGOTY liczb, mn., przeciąganie w stawach, łamanie w stawach, ©lieberfctymerj, ©lieberreißen. Bywa też i dzieciom cięgaczka ; tak że się w nieb kości łuskają. Sien. 468. Ciegotv po stawach szczypiące. Przyb. Milt. 365. CIEGATURÀ, CYNGATURA, y, z. CIĘGATUR-KA, i, z. zdrbn.y przepaska, przepasanie, ber ©lirtcl, bic Scibbiltbe. żeby przyszła do siebie Owe to jedwabne potargały cięgatury. Tward. Pasq. 403. Zbądź cięgatury suknio opłakanej, Niech będą wolne z pięścią łokcie oba. Bardz. Tr. 186. Cyngatura fdscia podwiąsło, pas sukienny, którym dzieci powięzują. Mącz. CIĘGIEL, CYNGIEL, gla, m. u skrzypców deszczułka, o którą jednym końcem strony założone po nad podstawkiem w górę idą, ba3 ©aitett&retdjen ait ber Violine. Tr. Cyngiel u strzelby, Ger. ba$ Bengel, baczek pod zamkiem, za którego poruszeniem kurek w panewkę bije, Slavon. odponac, ber ©dpteHer, ber fbbrutf, ber Slbjitg bep einem ©cpießgeit>epr. Przyłoży rusznicę, ruszy cyngla. Pot. Jow. 2, 70. U kuszy, u łuku cyngiel, za którego poruszeniem cięciwa się spuszcza, ber ©cfmeEer att ber Slrmbrnfl Chcąc z kuszy strzelać, poruszano cyngiel, spuszczała sie natężona cięciwa. Papr. W. 1, 208. CIEGIEM, CIĄGIEM " ob. Ciąg. CIĘGŁOŚĆ, CIĘGŁY ob. Ciągłość, Ciągły.

CIĘGOTAĆ intrans. nied., głos wydawać kuropatwy, mie eilt Dîebfmfm fcfyrepeit. Kuropatwy cięgocą. Ban. J. 3, b. C1ĘGOTK1, tek liczb, mn., choroba, kurcz korzenia męz-kiego. Wtod. priapismus, ber Krampf bcś männlichen ©lie« beö. Cięgotki go napadły. CIĘGOTY ob. Cięgaczka.

CIEK, u, m. cieczenie, płynienie, ba3 fließen, ber $lnß; Slov. tok, (cf. tok); (Ross. toktj« potok); Boh. mok, cf.

mokry; (Vind. tek; Carn. tek; Rag. tjek ; Croat. techàj« bieg). Gdy Nimfy do bystrego Cefe sie przybliżą, Wstrzymane wody brzegi lekkim ciekiem liżą. Szym. Sw. W. 4. Bismut czyni ciek kruszców w topieniu bardzo subtelny. Krumt. Chy. 188. CIEKAC intrans. ndk., szybko biegać, laufen, rennen; Bos. tecchi, trricjatti; Rag. tecchi, itti tjekom, tarkatti, tarcjatti ; Carn. tękam; Vind. tezlii, tiekati, dirjat; Croat. tcclièm, tekelszem, dërchim; So-rab. 4. czekam («uciekam), Eccl. f>nCTaTHi pttCTaio, ója-roreinH, htth citbiiiho. Z dwom wybieżała I szalenie tam i sam po polach ciekała. Zebr. Ow. 360. On biega , cieką, z żydy handle wiedzie. Falib. Dis. F. Natura bystra, skłonna do złego, wierzga, cieką, biega. Podiu. Wroi. 21. Bystrym lew zjęty jadem, Cieką po puszczy zwierzęcym śladem. J. Kchan. Ps. 20. Cieką i krąży po miejscach rożnych. Susz. Pies. 2, Cc. Nic nie usłyszeć; głębokie milczenie Psów ciekających śrzód głuchego lasu. Tward. Da/. 82.    §. Ciekać około czego,

usilnie chodzić koło czego , etlMS fjifjńj Bctrcibctt, jjitlter fyer ffytt. Mistrz krzyżacki usilnie około tego ciekał, jakby wszystkie one zawziątki rozpróć. Krom. 322. enlxc studuit. §, Ciekać, dochodzić, dociekać, ślakować, nadjfpürctt, itad)forf(4;cn. Ciekał wszystkie jego myśli. Oss. Wyr. CIE-KAC się zaimli., o wilkach i psach: biegać się, grzać się, parzyć się, Ićhtftfcl; fepn (uon SBßlfeit uub §mnben); (Boh. bèhat se; Carn. se gonili; Vind. pojati se). Wilki tylko chodzą gromadnie w czasie ciekania się wilczyc. Żool. 308. (nmbmtb ber Srnnft); Vind. pojanje ; Ross. Te-na, renna.

Ciec. — CIEKACZKA, i, z. biegunka. Kluk. Rośl. 2. ber Sltrć&fottf; (Ocft. ba3 SUnuetdjcu). Gdyby przez konia bieżało i ciekączkę miał, dać mu... Syr. 939.    §. Ciekącz-

ka, pollucya, pochodzi z rozjątrzenia członków wstydliwych z zbyt żywej imaginacyi. Perz. Lek. 2, 5. ^Mlutioit, ©ameuergujj. §. ćiekączka jadowita, tryper, rzezączka, nosacizna. Perz. Lek. 2, 6. ber Tripper ob. Ciekąca choroba, pod sł. Ciec. CIEKAWOŚĆ, ści, i. chuć dowiedzenia się czego, pragnienie uczenia się, nabywania jakiej wiadomości, nowości, bte 9?eugtcrbe, bie üffiißbegterbe; (Croat. shegavozt« podstęp, chytrość); Vind. novushelnost. novusvedlivost; Rag. xéglja; Ross. jioóoiiutctbo, m>i-T.iHBOCTŁ ; Eccl. MHOrOHCKBHie f Boh. wśetećnost; (cf. wszeteczny). (Boh. tëkawost obieganie, ciekanie). Cudze wiedzieć rzeczy, ciekawość jest, a swoje potrzeba. Fredr. Ad. 4. Na tym sztuka, żeby w czytelniku ciekawość wzniecić, i do dalszego czytania go zachęcić. Zab. 1 2, Ciekawość prawd i błędów matka. Zab. 2, 237. Czegóż ciekawość babia nie wyśledzi? Kras. Mysz. 67. Ciekawość kobieca, niezbyta. Oss. Wyr. (Pani Ewa nie była ciekawsza). Ciekawość pierwszy stopień do piekła. Oss. Wyr. (przysłowie na zbycie się wścibiających dze sprawy). To co umysł przeraża bardziej słuchającego, ciekawość ostrzy i attencyą natęża. Mon. 63, 104. Ciekawość ludzka kusiła się nieraz o nabycie wiadomości przyszłych rzeczy. Zach. Kaz. i, 143. Przez ciekawość, au§ Sîcitgierbe. Jednego wieczora poszedłem przez ciekawość na reduty. Zab. 13,    212. CIEKAW1EC

wca, m. człowiek ciekawy; §. 1. biegający, ciekający chciwie koło czego, ber einem ©egenftanbe gierig uachrennt; ein gieriger fJîachfpürer ; (Sorab. 1. cżekawcż fugitivus, zbieg).

vlashen; Bag. xijtki ; Eccl. TeuiiMn; Ross. ;KH4Kiii. Woda jest ciało ciekłe bez zapachu, bez smaku. Mon. 74, 563. Rzeczy ciekłe, jak woda, powietrze i t. d. Rog. Dos. 2, 65. Ciekłe i stałe części ciała zwierzęcego. Mon. 73, 548.    §. Ciekły, domyślny, przenikający, mający do

bry nos, dobry węch; osobliwie też o psach myśliw-czych: ciekły chart; lecz to też znaczyć może: chybki, szybki, rączy; jebnęli fpftreitb, fcßnell remtenb. CIEKUŃ, a, m. biegun, eilt Säufer; {Boh. tćkaun * tułacz; Ross. tc-ueiob kursor, goniec, kuryer). Kuryusza i innych starców do senatu ze wsi przyzywano; zkąd i tych, którzy po nie chadzali, nazywano ciekunami. Budn. Cyc. Star. 28.

rzeczowa.

Komedya obaczyć tych chciwych ciekawców, jako wszystek oblecą świat, żeby skrzynie żelazne natkali. Opal.

Sat. 61. — §. 2. Pragnący dowiedzieć sie czego nowego, ein Neugieriger ; Eccl. MiioroiicKaiejib. Posłał Pan przez chłopca coś uwinionego; spolkawszy go drogi chłopiec, ciekawiec, spytał: co to jest? Dwór. J. Nie spytaj, sam lepiej wiesz, ciekawcze! Lib. Hor. 125. CIEKAWY, a, e, CIEKAWIE przysłk. 1. Ciekający, szybki, prędki, reitlteub, fdptcll lanfenb; {Sorab. 1. cżekawe fugax

pierzchliwy; Boh. tèkawy ciekający i tam i sam). Hordy- CIELAK ob. Ciołak. CIELĄTKO, a, n. zdrbn.

nieć zrażony Próżno ciekawe rozpuszcza zagony. Tword. cielę* młode cielę, ein jltltgeê Kälbchen; Boh. telatko;

Mise. 64. Tchórz ma nogi ciekawe. Klon. Wor. 3. Zająca prędkiego myśliwy zwie ciekawym. Klon. Fl. E. 2. Czas ciekawy, prędko uciekający. Nikt umrzeć nie ma, aż w ciekawym czesie Śmierć koniec pożądanej chorobie przyniesie. Pot. Pocz. 555.    §*. Ciekawy, prędki,

porywczy, popędliwy, Infug, hafłtg. W postępkach- swoich zawsze był ciekawy. Tr. — Chciwy wiedzieć, nauczyć się, neugierig, nußbegierig ; Boh, doskoenÿ; Slovac. wśetećny, (cf. wszeteczny); Vind. novusheln, novusve-dliu ; Carn. serbliv; Rag. xegljan ; Ross. jnoóonbiTHWH, ntlT.THBBlfi ; Eccl. oniU7HBl>, MHOrOnHTIIblH, MHOrOHCKa-TejHiafi. Ciekawym być. 'Ross. jioóonLiTCTBOBaTL ; Eccl. oiuia3HCTByK), Be;ibMH Hcnwryio. Kobiety zawsze są ciekawe. Teat. 48, 71. Niechaj wierzą, niechaj się ciekawie nie pytają ani badają o to. Kuczb. Kat. 82. {not. «w dawnej edycyi: wszetecznie«). Hurmem się snują bezecne potwory, Z pudła ciekawej uciekłe Pandory. Zab. 16, 89. Treb. \\ Pilny, troskliwy, fprgfant, forgfältig, fleißig. Oszukaństwa owczarskiego nie upilnuje i ciekawym gospodarstwem. Gost, Ek. 126.    §. Domyślny, przenikający,

leicht erratbenb, burchbrtltgenb. Darmo co przed tak ciekawym umysłem ukryć. Oss. Wyr. §. Szczególnie też wyraża przymiot psów myśliwczych wietrzenia, zwąchy-wania, za węchem tropienia, tum ^aghljnuben: gut fpftrenb. 2. Ciekawy, ciekawość wzbudzający, wart <iekowoś<i, interessujący, iutereffaut, bte Ncttgterbc ober SBtßbegterbe retßeitb. Napełniał on tym swoje składy, co natura wydaje najciekawszego. Zab. 14, 7. Oto ten bardzo ciekawy wyląg mego gniazda. Zab. 16, 150. Ciekawe między nami będzie tu spotkanie, Gotuję Jegomości niejedno pytanie. Kieme. P. P. 36. Ah to będzie ciekawa rzecz! Teat. 14, b, 47. Mieliśmy honor w ciekawszych bywać obrotach. Teat. 10, 78. ‘CIEKIWAC, Cziach. Przy. C. 4. czsttl. słowa Ciec, Ciekać, — C1EKL1ZNA, y, i. cieczą, płyn; eine $lüßtg?ett, etmaâ glüßtge§. SI kiesz. 34. CIEKŁOŚĆ, ści, i. płynność, bte ^lüßtgfett; kozhnost, tezhezhnöst, vlasbnost; Rag. xitkos; Ross. 5KH4HT)CTb. Ciekłość czyni, że cząstki nie są pod jednym związkiem, i ruszać się mogą, jedna bez drugiej. Rog. Dos. 3, 75. Ciekłość wody zawisła od pewnego stopnia ciepła albo ognia. Mon. 74, 563. Perz. Cyr. 4, 158. CIEKŁY, a, e, płynny, flüßtg, flteßenb; Sorab. 1, cżecżżatć, zbeżacżć, rozbeżacżć; Vind. tezhezhen, tekozh,

Slavon. teleshce; Sorab. 1. cżelatko; Sorab. 2. scheletko; Boss. TejcnoKTi, Te.ienoncKŁ. Rośnie Jaś jak cielątko, będzie wołek z niego. Opal. Sat. 2. Cielątko, w potocznym używaniu, człowiek rozlazły, nieumiejący sobie

je.

radzić, ein unbeholfner bnmnter SDîenfch (ein $alb SJîofiê). Ach! jakże to niezgrabne cielątko, ruchać się nie umie. Teat. 22, 109. Kto cielątkiem pojedzie w cudze kraje, wołem wróci. Dwór. F. 2. CIELĄTKOWA herb, księżyc jak na nowiu, rogami do góry, z którego śrzodka takiegoż połowę widać księżyca; na każdym rogu gwiazda. Kurop. 3, 10. ein SBappen. CIELCOWY, a, e, od cielca, nlbś *, Ütölber * . Stopa nogi ciekowej. 1 Leop. Ezech.

mar-

, 7. (wołowej 3 Leop.). Roboam postanowił sobie kapłanów bałwańskich i diabelskich i ciekowych. Leop. 2 Parał. 2, 14. (kapłany cielcom, których był naczynił. Ribl. Gd). — CIELE PIELE * tere bzdere, ni to ni owo, nie wiedzieć co, ni w pięć, ni w dziewięć, lart fart, nicht gehauen, nicht geftoeßen, weber gcfab jen, noch gefcbmaljcu. Ot prawisz kumie, właśnie ciele piele, Jeść, pić, nie dajesz, tylko mówisz wiele. Bratk. E 2. CIELĘ, ęcia, n. płód krowy, Kluk. Źw. 1, 202. baê Sîalb; Sorab. 1. cżelo; Sorab 2. sehele, schelle; Slovac. téla ; Boh. tyle, tele; Garn. têle, telęta; Vind. tele, telle; (cf. . liai vitello; Lat. vitulus); Slavon. tele; Croat. tele, telichi; Bosn. tele, juncicih; Rag. tele, jünaz; Boss. Te.iH; {Arab. ts'b'J tela> catulus animalium, quae habent ungulam fissam, pullus. Graec. kalog bos. Tuscis italus laurus; Iiebr. talet agnus\ Aeth. "bu tuli hircus); cf. cielica. Cielę beczy, beka. Dudz. 21. Ład. Dyk. 2, 380. Cielę rogów nie miało, a okoć wybodło. Mat. 2. Pod. B. 1. Przywiązał się, by cielę do krowy. Rys. Ad. 56. Chodzi za nim, jak cielę za krowa. Cn. Ad. 636. (jak cień za ciałem, Slovac. Chodi za nim, gako tela za krawu). Slovac. Prov. Bèda temu domowi, kd’e rozkazuge tèla wolowi * bieda temu domowi, gdzie cielę rozkazuje wołowi. Roz-Vind. te- igrał się, by cielę. Rys. Ad. 60. Vind. telezhiti, teletu-vati; falbem, tote bte halber hcrumfprtngeu unb fptelett; Sorab. 1. eżeleżu, eżeleżkam, (cf. giez). Skacze, by cielę u kołka, testudo volât. Cn. Ad. 516. Rys. Ad.Jj3. Więcej cieląt w jatkach bywa, niż starych wołów. Zegl. Ad. 270. (śmierć nie patrzy wieku). Ruszył konceptem, jak twe cielę ogonem. Mon. 71, 321. (nie udał mu się koncept). I tu ruszyłeś głową, jak zdechłe ciele ogonem.

Pimin. Kam. Cl.— Cielęciem wyjechawszy, wołem do    LESNOŚC, i, z. 1). istnośc zmysłom podpadająca, bte

domu się wrócić. Gliczn. Wych. N. 1. b. Nie jeden za-    ßörperltdtfcit ; Croat. telovnoszt, telesznoszt; Boh. felesnost,

jedzie cieleciem, a nazad sie wróci wołem. Haur. Sk. 179.    felesenstwj; Ross. TMecnocTb. Wykorzenienie namiętno-

Nazad sie wracaja całemi wołami, coście je wysłali byli    ści w tej cielesności być me może. Petr. Et. 225. Dusza

z domu cielętami.' Siar. Vot. C. b. Miedzy c.ielęty się wy-    nasza jest z cielesności i z duchowieństwa spojona; cie-

ehował, ex kara    productus.    Cn. Ad. 275. — §. W poto-    lesność jest jako głupi poddany i sługa niemądry; a roczne m używaniu,    człowiek    rozlazły, ni be, ni me, elit    znm i duchowieństwo jest jako pan i mądry gospodarz.

Tölpel, ein ».    Otóż stoi    ciele, mówże, co masz mó-    Cielesność chce wczasów, rozkoszy, i t. d. Sk. kaz oJ7. b.

wić. Teat. 50, b. 55.    §.    Ciele morskie, cm 50ÎCCI«,    Cielesność z duchem się nie zgodzi. Wad. Dan. 19.    2).

trichecus manałus, zwierz’podobny do konia morskiego.    Cielesne złączenie się, ber 33epfd;lflf, bie Md/Itdje Swmt*

Zool. 295. zwierze ziemnowodne, beczy jak cielę. Ład.    fdjuttg. Jest u Jurków sekta, w której ludzie zażywają

Byk. 2, 102. Sien. 320. *Cielcowie morscy, phocae. Otw.    wspołecznej cielesności z najbhższemi krewnemu KM. lur.

Ow. 67. CIELEC, lea, m. odchowane cielę, eût «bgcfe^    J64. Cielesność abo nieczystość z samym sobą, ob .Psota,

teśMb, ein fteitfalb; Rag. telïch, telescze, jCincich; Croat.    samogwałt; Cielesność z wolną ob. Porubstwo; Cielesność

telècz, junecz, telchècz; Hang. tulok; Sorab. 1. ezelcż;    z krewną ob. Kazirodztwo; Cielesność z niemą rzeczą ob.

cżelcżk; (Sorab. 1. cżjlc * byk); Ross. Teieiyb, ii04Te.ioin>.    Sodomia. — §. Cielesność, skłonność do nieczystości abo

nio-i swa-

Cielec, ciołak, juvencus. Dasyp. Ee. 1, b. Cielców mło-    bawienie się mą, zmyślność, lubiezność, bte ńlct{d;ltd;mt,

dych przy starym sprzężaju zaprawują do roboty. Haur.    ©tltltltdjfett, 3Bollü[tigîcit, 5b0lllifi, Ross. naOTOyroĄie

Sk. 50. Kozy, barany, cielcowie. Groj. Uiy. 2. Jéroboam    Toaroóie. Przodkuje przed cielesnością zapalenie

uczynił dwa "cielca (dual.) złote. Budn. 1 Reg. 12, 28.    wola, idzie za nią smród i nieczystość, kończy zal i po-

Niech nam tu dadza dwu cielcu (dual.) ib. 1 Reg. 18, 23.    kuta. Pociej. 34. Niektóre wody rozbestwiają do merzą-

CIELEC1NA, v, i. CIELECINKA, i, z. zdrbn., cielęce mię-    du i cielesności. Otta. Oto. 619. CIELESNY, a, e, od

so, cieleca pieczenia, (Oftr. Stdlberneë) Mbfïetfô'    ciała, do ciała należny, corperltcÇ, Körper », Selbem, leiblich;

braten: Boh. teletina, teletinka (. 2. skóra cielęca); Slovac.    Slovuc. et Bok. telesny; Garn, telęsn, slnvotne; Und.

telacina; Croat. teletina ; Und. telezho mefsu, teletnu me-    tclescn, shivoten; Slavon. tilesm, puten; Bosn. telesni;

fu, telezhje, teletina; Bosn. teletje meso; Ross. TeMrana.    Croat. telôvm, tcleszm; Rag. telesni; Ross. TMecumi,

Nie

Żadnego tu nie bija cielęcia, które nie ma 14 dni; ale    THiecenü, iuoTfcHUfi, iijothhwh; Eccl• JMHhh. Lole duża to cielęcina jest'tu tak tłusta, jak wieprzowina. Pam.    szne wieksze, niż cielesne. Cn. Ad. 27o. Diabli wołali

84, 889. ' Nic wiecej jeść nie każe, jak tylko pieczonej    głosy cielesnemi albo człowieczemi. Hej. Ap.. 01.

me

cielęcinki kawałek.' Teat. 35, 85. Cielęciny gatunek Garn.    cielesny.rozum, incorporalis. Oss. Sen 10. Boga ciele-

zhôl'iovna. C1ELECISKO ob. Cielsko 1. CIELĘCY, a, e,    snemi oczyma nie widzą. Mon. 76, 506. Abyśmy tu

roz-

od cielęcia; »s 5MlbcrBoh. telecy; Slovac. telacl;    cielesnego me rozumieli. Rej. Post. R. 1. Cielesny, cor-

Sorab. 1. cżelacżć, cżelacy; Vind. teleten; telezhji, te-    poreus. Zebr. Ow. 149. §. Zmyślny, lubieżny, jurny,

lezhen; Carn. telçtov, telezhje; Rag. leletni, junicni; Ross.    pustny, ftrtîtltd), fïetfd;ltd;, tPoUüfttg, 0etl; Jloss. iuioroyroA-

TCJianih; Eccl. TOhYh Cielęca skóra. Cn. Th. (Carn. telę-    »bin; Eccl. T-MOJnoÓHBbm, KOTopbiii tojiłko o ynpaincHiH

tèna). Cielęca głowa, głowa cielęcia, potrawa z głowy    h Hacbimemii T-wa CTapaeTCfl, atoóocaacTiibiM. Heligia

cielęcej —'Fig. głowa niepojętna, nierozgarniona, Ctlt    Mahometańska zbudowała jakieś niebo grube i cielesne,

ßalbitfopf. _ find, teletnja, teletuvanje * cielęcość, Stdh    AYo/c. Tur. 132. Mahometa szaleństwo znalazło dosyć

ierc». §. Botan. Cieleca główka, antirrhinum orontium.    ludzi cielesnych, co mu wierzą, ib. Głupie i nader cie-

Linn. ber Oran-t, ber ^Uttbêfopf, ïcnfcBbanb, gatunek wy-    leśne umysły. Oss. Sen. 17. Uczynki cielesne, jako są

żlinu; roślina jadowita. Kluk. DykA, 43. wyżlin czerwo-    nieczystota, plugawość, wszeteczność, porubstwo. Bial.

rze-

ny. Jundz. 325. CIELEMECKI, iego, m. gap', głupek, ettt    Post. 251. Nasienie koprowe duchy cielesne oczerstwia.

etttfal^ptnfcl. Si. kiesz. 35.    Syr. 392. (chciwość, chuć cielesną). Skłonność ku

Pochodź, cielny, cielić sie, ocielić są, ciołak, cielsko,    czom cielesnym. Sien. 62. Była niewolnica śliczna u pana

cielica, cieliczka, cielenie, cf. tclega. (Boh. telaćka ancilla    niepowściągliwego i cielesnego, który jej, wiele jej obie-

alens vitulos).    cując, zwieść nie mógł. Sk. Zyw. 2, 2o9. Sprawa cie-

CIELEŚNIE, CIELESNO przystk., sposobem ciała, podług    leśna Ross. comie; Eccl. KpoBOMUincTBO, KpoBOMUineme,

ciała, cielesnym sposobem, corpcrlid), betu Selbe ttadj, letb« ccyjCTBie, CMBineuio Tiijeeiioe, conrie.    .

lid), fletfcfńtd), betu gleifdjc ttad^; Ross. iliotckh. Chrystus CIELIC się zaimk. nied., ocielić się dok., o krowach łosi-chociaż cieleśnie szedł do nieba, obiecał wiernym swoim,    cach, łaniach: płód wydawać, cielę rodzić, falben (POtt Stu»

iż tu zawsze z niemi miał być. Rej. Ap. 1.— §. Lubie-    fyett, (Slcnbt^tcrcit, ^trfc^fti^cn) J Boh. teliti se, m . te e-

żnie, lPOtluftlg, Md;lid;. Cn. Th, CIELEŚNIE, a, tn. czło-    teti, tele vrezhi; Sorab. 1. cżelu, cżelim; Ross. Te.iiiTbca,

wiek cielesny, ciału oddany, eut flctfdjltd/cr, bem (Sorper er^    OTeambC/i, npimnaTL (Croat. telćchim, szkachcm kot tele,

gcbltcr, ftitltltd;er SDłeitfd), Ctlt SBoHüftlmg; Eccl. itoóocia-    vitulo, adolescenturio). O inszych zwierzętach mówią: oko-

CTem; Ross. na0T0yr04HHKi>. Ludzie niepowściągliwi,    cić się, oszczenić się, oprosić się, ozrzebic się, qu. v.

cieleśnicy. Gil. Post. 22, b. Mon. 76,306. w rodź. zeńsk.    Krowy, które się w jesieni cieliły, to im na wiosnę czas

CIELEŚNICA, y, eine fmultdjc ivultüfttge ^cibêperfou. CIE-    przypadnie. Haur. Sk. 54. Łam w polu cieliła się i opu-

ein nttferabel fmßlid)er Görper; Rag. telessina; (Croat. barb. tulina corpus animale). Niechaj cielsko obmierzle ziemia sobie skryje. Dardz. Tr. 404. O dusze sie nie stara, cielsko ma na pieczy. Klon. Wor. 62. Wyjdź z mego cielska, duszo obrzydzona. Chrośc. Fars. 43. Cielsko, w śmierdzącej ulgnąwszy kałuży, Chce mię w tym kale trzymać, jak najdłużej. Kochow. 96. Blade cielsko w chropawej uwiezło chudości, Powiedziałbyś, że z samych jest złożone kości. Zab. 6, 159. Minas.

szczała płód, bo nie było trawy. Buda. Jer. 44, 5. (na polu porodziła. Bibl. Gd). Przy cieleniu sie krów, różne bywają niebezpieczeństwa. Kluk. Zw. 1, 251. bepnt halben.

Krowy, które blizko są na cieleniu, jak chować. Haur.

Sk. 52. Łoszyca ocieliła się. Dudz. 21. ob. ocielona krowa, ocielać się. CIELICA, y, £., CIELICZKA, i, z. zdrbn., cielę niewieściego krowiego rodzaju, kroweczka;

(cf. jałowiczka, oppos. ciolak, cielec), ein ŚM;fdb, Sorab.

4. cżelcżka; Carn. tćliza; Vind. jeniza; Bosn. telięa, ju-nięa; Crcat. telicza, telichicza; Boss. remua, Tema, tg-    1). CIEM Genit. plur. subst. ćma.    2). CIEM *    ci,    cum    enclit.

Jiowa, TeayuiKa. I cieliczki mi padły i ciołacy. Sim. Siel.    primae personae ob. Ć,    ob. Ty.

86. Cieliczka mi do sadu przez płot przeskakuje, I kwia- CIEMCOWY, CYMCOWY,a,e, zciemca, zamszowy, fdmifd), teczki mi depce i szczepy mi psuje, Cieliczko nie przeskakuj! i ty Dafnisowi Daj pokój, krasna Cyrce, cudzemu mężowi. Sim. Siei. 104. Byście byli nie orali cielicą moją, nie trafdibyście byli gadki mojej. Badz. Jud. 14,

18. (jałowicą. Bill. Gd. tyr fd>t mit meinem ftalbe gepflügt).

§*. Ogólniej, cielica, za wszelką młódź stadną, (cf. cielę    słomiane dla źrzebców    ma być płótnem grubym    surowym

Hebr. et Aeth) jagnię, owieczka, eilt jintgeö $l)ter non ber    albo miękkim cymcem    obszyte.    Hipp. 33.

$ecrbe, ein ©d)dfd)Clt, Sćimmdjen. Cieliczko ma, biegasz CIEMIĘ, ienia, w., CIEMIĄCZKO, a, n. zdrobn., wierzchołek mi po krzach, po tarninie, A coraz to nie mało z ciebie wełny ginie, Pełno wszędy na tarniu twojego kożucha,

Pełno twej wełny po krzach. Gaw. Siei. 386.

CIELISTOŚĆ, ści, z. ciała dostatek, tucz, mięsistość, tyło-witość, bic gctfiigfett, bie Reifte; Boh. et Slovac. tćlnatost, libiwost; Vind. telounost, telovitnost. Posągi dawne mają we wszystkim, razem przy wydatnych wielu muszku-łach, siadłość i cielistość większą. Mon. 69, 652. — §.

Cielistość, kolor cielisty, $leifd)farbe. CIELISTY, a, e,

CIELISTO przysłk., 1. siła ciała mający, mięsisty, tyłowity, feift, flctfd)ig, beleibt, wohlbeleibt. Boh. et Slovac. télnatÿ, libiwy, libowy; Croat. telöven, jederen, libiv; Vind. te-loven, shivotnast, teloviten, telesnast; Sorab. 1. ziwotné;

Ross. T'ëæhmh , MOïtiibiH. Iż był człowiek cielisty, miał niemałe w kazaniu utrudzenie. Sk. Żytu. 483. Ukazały się twarzy ich lepsze i cielistsze nad wszystkie pacholęta, które pożywały potraw królewskich. Leop. Dan. 1, 15.

Wujek. ib. (tłustsze. Bibl. Gd.). Domowe zwierzęta bywają cielistsze i sytniejsze, niż dzikie, dla dostatku karmiej większego. Cresc. 80. Cielistym się staję; Croat. telo-vimsze. 2. Cielisty, cielistej farby, carnosus. Cn. Th. fletfcfyfarbig. Boh. teiny; Rag. nazargljen; Vind. telefna farba; Slavon, mesna boja. 'CIELNOSPOJ, oju, m., spojenie ciałem, syssarcosis. Perz. Cyr. 183. bte $leifd)9erbtn* bung. — 1). CIELNY, a, e, od ciała, cielesny, cörperltc^,

Seibcâ *, leiblid). Ross.etEccl. tmlhlih. Bez narzędzi cielnych, dusza ani widzieć, ani słyszeć nie może. Krup. 2, 7.

2). CIELNY, a, e, od cielęcia; krowa, łania i t. d. cielna, cielęciem chodząca, brzemienna, trddjtig (ooit Stuben, Ipirfdp füllen Itnb f. m.). Boh. teiny, stelnÿ; Slovac. stelnâ kra-wa, neb brezÿ krawa; Sorab. 1. zeżelna, fucżelna; Vind. breja, vimlezba krava; Rag. steona, skotna krava; Ross.

CTCJbHaa. Nie wybiegały się przed ich zapalczywością prośne maciory, cielne łanie, kotne sarny. Mon. 68, 187.

(cf. szczenny, źrzebny).— 1). CIELSKO, a, n. cielęci-sko, cielę mizerne, paskudne, eilt clcttbeö SMb. Tr.

2). CIELSKO, a,n. ciało mizerne, paskudne, eilt eleitbcr 8ctb,

OOit 0dmtfd)lebcr. Od sta skór ciemcowych, kozłowych i baranich. Instr. Cel. Lit. Od sta skór cielęcych, kozłowych, baranich i ciemcowych po złotemu. Vol. Leg. 5, 604. Vol. Leg. 6, 132. cimcowych. ib. 4, 355. C1E-MIEC, CYMIEC, mca, m. zamesz, ©dnttftyleber. Siodło

głowy, ber ©tyeitcl, berSßtrbel; Slovac. temeno, wrch hla-wi; Boh. paulec; (Boh. temeno, tèmÿnko, tÿmë sinciput)} Slavon. time; Bosn. timme; Croat. téme; Vind. terne, te-mena, glauni verh, verhotez glave, (2. teme, temenu, priednja stran glave); Carn. terne, verh glavè; (2. ba-sis, Gr. &E[iéhov fundamentum)\ (Rag. tjemme sinciput; Rag. temegl adminiculum; utemégliti solidare); Ross. Te-Mfl, twih, rBMHUKO. Najwyższa część albo wierzch głoww, vertex. Kirch. An. 3. Krup. 1, 29. Ciemiączko dzieoinne. Syr. 1179. Drżące ciemię u niemowląt, fonticulus. Perz. Cyr. 1, 154. — Fig. Nie bito go w ciemię. Teat. 1. b. 47. (nie głupi, er ifl ntd)t auf ben filopf gefallen). To mi to człowiek z rozumem i smakiem, w ciemię go nie bito. Zabł. Amfi. 6. Ona choć kobieta, Ma arcy bystry rozum i w ciemię nie bita. Zabi Zbb. 32. (Prov. Ross. Hoemb noro na T'BMHMK'B na ręku kogo nosić). 1. CIEMIĘGA, i, £., nużenie się, suszenie' mózgu, mozoł, Jlopfbredjen, ©dmńerigfeit. Im co z większą ciemięgą przychodzi, Tym milsze, tym bardziej czas w sercu ludzkim słodzi. IJot. Pocz. 105.— 2. CIEMIĘGA, i, m., mantyk, zmudnik, nu-dnik, który sam nie wie, czego chce, innych bez potrzeby kłopoce, ein langweiliger confufer SDîenfdj. Zęby ten ciemięga poszedł precz odemnie; niech ja się sama wr domu rządzę. Teat. 16. c, 68. Jeden, co imię tylko z orderowej wstęgi Miał pana, obyczaje brutala, ciemięgi.... Min. Ryt. 4, 269. CIEMIĘGAĆ intrans. nied., manty-czyć, głowę komu bez potrzeby suszyć, gadać ni to, ni einem "ofme Słoty ben $opf warnt madjen. CIEMIENIOWY, a, e, od ciemienia, SBirbcl*. Kości ciemieniowe. Kirch. An. 29. CIEMIENIUCIIA, y, z. 8aftye, 6d)orf; Gall. escarre, croûte. SI kiesz. 35. CIEMIENNIK, a, m. hel-leborus Sîicfcwttrj, roślina, której korzeń dla ludzi niebezpieczny. Kluk. Dyk. 2, 37. Ross. CTapo4y6ita. MIEBZYCA, y, z. ziele, helleborus albus Linn. veratrum album, weifte Sîieflwurj, korzeń mocno laksuje i mocne womity wzbudza. Ciemierzyca czarna, veratrum nigrum Linn. Gtyriftwurj, podobna pierwszej, kwiat jej zażywa się

owo

CIE-

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

49

na śledzionę, na melankolią, na szaleństwo i t. d. Kluk. Ruśl. 2, 214. Jundz. 502. Urzed. 178. Ztąd żart: bibę helleborum pij ciemierzycę, t. j. toś szalon, masz muchy albo koczki w głowie. Macz. Boh. ćemerice, ćemerka, keychawka; Rag. cemerizza, cemerikka; Vind. zhemerika, zhemerizni koren, maflak, kihna, korenina, tolouje, zliurnier, zhumerica; Garn. zhmerka, sęsamojda, talo-vje; Croat. chemerika, maszlak, kukuvjek, talovo trava; Bosn. cemerica, kukuvjek; Ross. aeaiepima, mixoTua; Sorab. boże żelo; (cf. Slovac. cerner fastidium; Carn. zhmęr; Rag. cemér; Hung. chcmer; Bosn. cerner; Croat. eherner » trucizna, venenurn). GIEMIERZYCZNIK, a,

m., GIEMIERZYCZNTGA, y, i., ziele podobne starcowi, czyli rucie, sesamoides magnum ; ©rojJfefatufraut. Syr. 1475. tychże skutków, co i ciemierzyca biała. ib. CIEMIERZY-GZNIKOWY, a, e, od ciemierzycznika, ©rofifcfamfraitt^». Syr. CIEMIĘŻCA, y, m., CIEMIĘŻNIK, CIEMIĘŻYC1EL, a,

m., uciemięźyciel, uciążający drugiego, ber 33cläfltger, 33e» brnefer. Ciemiężnik. Krom. 171. Ciemiężyciel wynosi głowę aż pod obłoki, a niewinność nogami zdeptana. N. Barn. 5, 555. IV rodź. źeńsk. cicmiężycielka, bte 33dd» ' fttgcrünn, bte 23ebrncfertitit. CIEMIĘŻYĆ transit, nied., zcie-miężyć, uciemiężyć dok., uciemiężać kontyn., uciążać, uciskać, trapić, Mdfttgcit, bcfcfyweren, bebrüteten; Boh. utjziti, utjzjm; Ross. y^pyqaib, yApynHTŁ. Nogi jego okowami ciemiężone, ręce związane. Birk. Zbar. C. 5. uciemiężone. Birk. Chmiel. C. 2.* Otaczają nas ci ludzie i ciemiężą. Teat. 18, 95. Gdy go zwycięży nieprzyjaciel, w niewolą lud jego zciemiężą. Jabł. Tel. 09. Co/, to za wiara, co swe uciemięża stróże! Zab. 12, 255. Możniejszy, co myśl człowieczą zwycięży, Niż który tysiąc tysięcy zcie-rnieży. Chcieli. A. 5.. b. Uciemiężać poddąnych. Teat. 40, 11. CIEMIĘŻYK, a, m, ziele, saxifraga. Sleszk. Ped. 409. ©tetitbrcd), etn Sïraut, ob. Łomikamień.

Po CIEMKU, adverbialiter, w ciemnym, po omacku, bez światła, tut gtltfterit, tappettb. Ross. bü noTCMKax’L. Gdy blizko przychodzą do nafty, muszą światło zostawiwszy, po ciemku kopać one naftę. Syxt. Szk. 100. Kto w po-ciemku chodzi, nie wie, gdzie idzie. Radź. Joan. 12, 35. Po zgaszeniu świecy wpociemku był raniony. Siat. Lit. 320. W pociemku nocnym i w zamierzknieniu. Budn. Prov. 7,

8. GIEMNAWOŚG, ści, i., farba na ciemną pochodząca, niezupełna ciemność, md)t gäit$lüd)c3 ©itttfel, grauer ©cl;tm» tuer. Vind. temlivost, temnozhnost; Ross. TeaiitOBaTOCTb ; Eccl. cyaiepKii, npiuipaieB. CIEMNAWY, a, e, CIEMNAWO przysłk., nie ze wszystkim ciemny, ntd)t gaitj buttfel. Vinci, temliu, temnozhen; Bosn. potaman, pomrricjan; Ross. TCMHOBaTbiM ; Eccl. TeMH0BH4HLiH. Izba, w której ma być trzyman szalony, powinna być trochę ciemnawa. Perz. Lek. 202. Ta ciemnawa cera, skrzywdzona nieco upałem. Weg. Mar. 5, 101. CIEMNIA, i, z., ciemność, miejsce ciemne, ciemnota, ciemno, baS ©ltltfel, ba3 $tnftre, bte $tltftentifh Co za pociecha błyska w ciemni duszy mojej, Meehalo, żono moja, twa cnota mię koi. Przyb. Abi. 25Ö. CIEMNIC czyn. nied., ucietnnić dok., ciemnym czynić, za-ciemiać, bltltfel machen, iierbttttfeltt. {Bosn. et Rag. tamniti). Wzywam światłości twojej na objaśnienie uciemnionyeh

braci. Mon. 05, 99. Mężnych serc w grobie śmierć sa ma nie ciemni. Jabł. Buk. J. 4, b. CIEMNICA, y, z. miejsce ciemne, bezświatłość, ciemno, ciemnia, ciemnota, baê ©Mtfel, bte $tnftermfć Ctlt ftnfterer Oli Kazawszy zamknąć okna, został' w ciemnicy. Oss. Sen. 75. (tcnebrae). §. Skrzynka j nazwana ciemnicą nositelną, camera obscura porłatilis. Hub. Wst. 257. eine ©autem obfcttra. §. Wiezienie ciemne, zwyczajnie podziemne, taras; bte £cimtt£ 31 big. ein fxnftreö imtcrtvbtfcf;eö (SefämjntfS ; Slovac. temnice; Hung. tömlötz, temsecz. Slavon. tavnica; Bom. tamniça; Rag. tamnizza; Croat. temnicza ; Vind. temniza, zhiha; Carn. temniza(»l. carcer, 2. puerorum llmbus) ; Eccl. ThMhiiHiiii Dano Józefa do ciemnicy, gdzie więźniów chowano! W. Genes. 59, 20. (do domą wiezienia. Bibl. Gd.). Przy apostołach w więzieniu był anioł i ciemnice im otworzył. W. Post. W. 508. CIEMNICZNY, a, c, od ciemnicy, więzienia, ©efćmgmjSC. Croat. tcmnichki; Hung. tömlötzös; Eccl. TCMHifiHLiM. Stróż ciemniczny dał kubek Sokratesowi z trucizną. Bud. Ap. 9. ber ©efmtgitipnmrter. Wrzucili ich do ciemnicy i rozkazali ciemnicznemu stróżowi, slrzedz ich pilno. Budn. Act. 10, 25. (stróżowi wiezienia. Bibl. Gd.). Odmienił szaty ciemniczne jego. Budn. 4 Reg. 25,

29. {Not. «szaty więzienia jego»). CIEMNICZNY, ego, m., Substantiv. » stróż ciemnicy, czyli więzienia lub więźniów, ber ©efmigittjStvärter, ©cfaitgetmmrter; Croat. tëmnichar; {Rag. tamnicjar caplivus, tamniejarstvo, captivilas; Eccl. Ta>inn-quiiiCL więzień); Bosn. tamnicjar; Eccl. josmhiuhhicb; So-rab. 1. yastwówski, yastwa wóbstaracżer. Nie wiedział ciemniczny nioczym. Budn. Genes. 59, 25. (przełożony nad domem więzienia. Bibl. Gd.). CIEMNIEĆ nijak, nied., /.ciemnieć, ociemnieć dok., ciemnym się stawać, fünfter werben, bltltfel werben. Croat. tëmnem; Rosstcmhistł, noTCMirBTL. Od strzał niebo tak było zakryte, Ze się tak zdało, iż zciemniał dzień biały. P. Kochan. Jer. 4G0. Jutrzenka zciemniała. Otw. Ow. 455. Fig. Niech bóg ociemniałe serca ich oświeci. Sak. Okuł. — Transi, brudnieć, nikczemnieć, utracić z blasku, z świetności, fcljlltuijtg werben, feilten ©lattj oerltcreit. Jakże przy tej białości czernieć szpetnie mieli, jak przy światłości ciemnieć. Bals. Św. 2, 420. Co minuta ciemnieją i niszczeją bardziej. Birk. Zyg.

8.    §. Ślepym sie stać, oślepiać, bïtlîb werben, Hübe wer»

bett, crWtltbcn. Ociemniał, obwisł z bojaźni. Oss. Baj. 2. Z żalu oczy mi zeiemniały, A członki zwykłej siły postradały. Chrośc. Job. 02. ‘CIEMNIK, a, w., człowiek ciemnotę lubiący, Carn. temnak, eilt Obfcumitt, eilt 0d)lct» d;er, Mntćhtfer. CIEMNISTY, a, e, CIEMNISTO przysłk., pełen ciemnoty, iwfl gtnftcriltjl, gaitj fünfter, bltltfel. Szukałem w lesie ciemnistego chłodu. Zab. 2, H8. (cf. cienisty). CIEMNIUCHNY, a, e, CIEMNIUTKI, CIEMNIUTEŃKI, CIEMNIUS1EŃKI, CIEMNIUTENECZKI, a, ie, — adverb. na - o, intens, aàj. Ciemny, fejjr fünfter, fefyr bnnfcl. — I). CIEMNO adverb. adj. Ciemny, » niejasno, niewidno, bez światła, fünfter, bnnfel. phys. et moral. Boh. ztemna, zśera; Croat. skuro ; Ross. tgmho. Ciemno tu, nie widno. Cn. Th. Ciemno, niewyraźnie, niezrozumiale to wyrażone, ib. Ciemno vf głowie. Oss. Wyr. (niema wiele światła, rozumu). Ciemno w szkatule, w worku (próżno). — 2). CIEMNO,

Slavon. tavnaxût; Ross. TeamoîKcmiM, pjr40/Ke.min. CIEMNY, a, e, bezświatły, niejasny, bez blasku będący, mewidny, fünfter, bltuM. Sorab. 4. cżemnć, cżmitć, cżrno-gitć; Boh. temnÿ, tmawy; Slovac. tmawy; Vind. temen, temnoten, temmen, mrazhen, timen, timnu, oblazhen, temliu; Carn. temnć; Bosn. taman, tmasti, tmuscjasti; Croat. tćmen, tmécli, skûr; Slavon. tavan; Bag. tàman, tàmni, tmàst, tminast, tmusejast, taamni; Ross. Teambift, TCMeirB, (Eccl. TeMiniKü podrzutek), (cf. Graec. têgevog de-lubrum, Svec. dimmer butîM, Ger. bâmmcrn; Lat. tenc-brae; Arab. tamara; Hebr. jtt'J taman abscondit). Noc ciemna. Teat. 56. c, 84. Opuśćmy to ciemne pomieszkanie. ib. 50. b, o. Jedne dni były jasne, a drugie ciemne, w których słońce widzieć się nie mogło. Sk. Dz. 893. Ciemny kolor, niejasny. Cn. fh. eine bltnflc garbe.— Moral. Ciemnych spraw, ciemna tez bywa robota. Jabt. Ez. 47. (światła się chronią). *§. Niesławny, nieznakomi-ty, nieświatły, ofmć Stitfe^cu, unanfefyntid), unbebeutenb, nie* brig. Przesądy nasze wskazują białogłowy na życie ciemne i na nieuctwo. Zab. 45, 64. Aurelian ciemnych i płodnych rodziców syn. Sk. Dz. 446. Żyje w stanie ciemnym. Now. Lor. 50. §. Ciemny, niejasny do zrozumienia, niezrozumiały, bltuM, um>crftäublid). §. Niewidzący, niewidomy, niedowidzący, ślepy, btbbc, Bltttb. Subst. ciemny, ślepy, ber 231mbc. Ciemna, ślepa, bic SItttbe. Usługuje mi ubogi ciemny. Teat. 38, 29. — Prov. Przy-gania ślepy ciemnemu. Oss. Wyr. (kulawy chromemu, ko-cieł garcowi, cf. sameś taki). §. Logic, nieoświecony, nieświatły, uuaufgcflćirt, fünfter, itnnńffenb. Oskarża niewinnego przed ludem, a lud ciemny słucha. Teat 45. d, 4. Wyb. Ciemne żydy. ib. 45. c, 4.

Subst. = ciemnota, ba§ 2)uuM. CIEMNOBARWY, a,

a, n.

e, farby ciemnej, bltufelfdrDtg, Ross. Teamou,Bi>THbM. CIE-MNOBLĘK1TNY, a, e, ciemnomodry, bltltMMmt; Ross. cHHCTHbiH. W ciemnoblekitnej farby szaty sie ubrała. Oku. Ow. 583. CI EMNOBRÜN AT N Y, a, c, z ciemna bruna-tnawy, bltltM&rawt, Ross. uepHOÓj^pbiil, TCMHOÓypbifl. Ciemnobrunatny kolor, Slavon. tavnomêrka boja. CIEMNO-CISA’SVY, a, e, o koniach kasztanowatych, bltuMfaftam* citliratut. CIEMNOCZERWONY, a, e, Cn. Th. bunMrotft, Ross. óaKaHHbiH. 'CIEMNOFAŁECŹNY, a, e, niezrozumiałe fałsze podający, bltuM Itltb falfet). Udał się Sakowicz do Krakowa, na pisanie ciemnofałećznej Perspektywy. Pimin. Kam. praef. (Perspektywa, tytuł dzieła Sakowicza, które Pimin o ciemności i fałsze obwinia). CIEMNOGNIADY, a, e, o koniach kasztanowatych, gniadawych, bitltMfaftamcit' braun, nun ^M'bett, Ross. TeMH0rHi54b]S; Slavon. mêrkov. CIEMNOMGLISTY, a, e, CIEMNOMGLISTO przysłk., mgłą gęsto zaćmiony, bid umnebelt, nom 9îcbel uerfünftert. Wszystkie zdarzenia zagasłyby w cicmnomglistej nocy, by nam historya świadectwa o nich nic dawała. Stryjk. praef. Ty-ber ciemnomglisty. Otw. Ow. 577. Dobrodziejstwem nocy cicmnomglistej, Rączą ucieczką uszła śmierci oczywistej. Oku. Ow. 443. CIEMŃOOKI, a, ie, oczu ciemnych, niejasnych, bltnMmtgtg. §. Ślepy, nie widzący, blbbe, bltJtb. Fortuna ciemnooka. Chrośc. Luk. 84. C1EMNORUSY, a, e, cicmnokasztanowaty, Ross. Tcumopycbiii cisawy, faftantCU-braun. C1EMNOROD, a, m. ślepourodzony, ein SlinbgebM)rj ner. Birk. Zbar. B. 3. b. CIEMNOŚĆ, ści, z., niejasność, brak światła, btc Stnftermß, bte SuuMfett, ba§ ®uitM. Boh. temnost, tmawost; Carn. témmâ, temmóta; Sorab. 4. cże-mnoscż; Vind. temlivost, mrazbliwost; Croat. temnozt,

widoku słabsze i ciemne za odbiciem się promieni, ber Scfattcn etneö Œôrpcrê; Sorab. 4. sen’, scżien, schcżien; Sorab. 2. sczeń, woszeń, kon; Boh. stjn; Slovac. stin, twona ; (cf. Hung. szin color, cf. Ger. ©d)etu) ; Bosn. sjen-na, osjenna, osina, (cf. Graec. <yxa)\ Vind. fienza, len-za; Carn. fenza, fenzbenina; Croat. szencza, tćnya; Rag. sjenna, sjen, zasjenna, obsjenna, {Rag. ein fades, line-amentum); Ross. tmł, orriurb; Eccl. tbiił, ctHl; (2. cuhł « CKimia, rnaiepb, naMerb namiot, cf. sień, cf. ściana); Slavon. sinnica * kuczka zielona, chłodnik, (cf. Lat. scena). Niepodobna by kto cień przestąpił, Który wszędzie tuż za nim, gdziebykolwiek stąpił. Protas. Jał. 43. Miasto czeladzi, cień za nim chodzi. Jabt. Ez. 72. (bez sług, hołota). Sam jeno na swój cień patrzy. Rej. Post. 2. q, 2. Jak cienie nieodstępne przyszli za nami. Hor. Sat. 258. Chodzi za nim, jako cień za ciałem, (cf. jak ciele za krową). Ross. npiiXBOCienb. Cienia się swego boi. Opal. Sat. 493. (wszędzie sic ogląda). Slovac. Swć-ho stinu sa lekaf; muchi sa zdćsif; ze stinom sa pasowa!. I cienia swego dziś się strzedz potrzeba. Pot. Arg. 447. Kras. Ant. 44. Rozpustnicy drżą i przed swoim cieniem. Jabt. Tel. 48. I włos ma swój cień. Rys. Ad. 76. Muszki, pajęczyny, albo jakiekolwiek inne cienie przed oczyma mu się zdają latać. Syr. 24. §. W malarstwie, cień, cienie, ciemne miejsca na obrazach, dla le-

temnószt, tmicza; Rag. tàmnos, tminne, tmuseja, tmà; CIEŃ, ia, w., CIEŃ, i, z., CIENIE, ia, n. powtarzanie się Bosn. tamnost, mrak, ( 2. łotrostwo inerlia)-, Ross. Teamom, tcmhoctł. Światłość jest ciało istotne, a ciemność jest utratą jego. N. Pam. 4 5, 357. Ciemnościami otoczył mię nieprzejrzystemi. Kul. Her. 85. Nic nie są ciemności, tylko znak słonecznej nieprzytomności. Susz. Pies.

5. E. 4. b. On prawa z tajników i z ciemności na światło wyprowadził. Pilch. Sen. łask. 5. §. Ciemność oczu, niedowidzenie, ślepota, btc Sliitbbctt. Oczy ledwie co widzą, ciemność na nie pada. Zab. 46, 358.    §. Ciemność mowy,

niejasność, niezrozumiałość, btc ©uuMbcüt, Um'crftrhtblüdp fett. CIEMNOS1WY, CIEMNOSZARY, a, e, buuMgrau;

Ross. TeMHOCi>pbiit, ciißbiii, caiypbiS. CIEMNOTA, y, z. ciemność, ciemno, bte giltftcrmjJ, baś ®UllM. {Croat. tmicza, tmina; Vind. temniza, temnota, temna). Grzechowi ciemnoty potrzeba. G om. Dz. 97. O mgło wieczysta, mętne ciemnoty! Zab. 43, 232. Nar. — Medic. Ciemnota, gutta serena, niemoc oka wewnętrzna, przy czystej źrze-nicy nic nie dajaca pacyentowi widzieć. Perz. Cyr. 2, 474. ber orane ©taar. CIEMNO WID, CIEMNO WIDZ, a, m., człowiek niejasno widzący, ein $löbftd)ttßcr, (£d)lMd)ftd)tigcr, słabego wzroku. Cn. Th. 4016. CIEMNO WRONY, a, e, o koniach karych, bltuMrappig, i)0U ^fcrbett. Ow koń był ciemnowrony, ten jest cisawy. Alb. z W. 4. CIEMNOZIELONY, a, e, Boss. TeMH03C.ienbu1 szekłakowy, Cn. Th. bunfelgriin. CIEMNOŻÓŁTY, a, c, buuMgeib. 'Cn. Tn.—

pszego odbijania się jaśniejszych, ber ©cfjfltten tlt einem Silbe. Malując, umiesz cienie udawać i na swoim właściwym kłaść miejscu, aby przez spór ciemne jaśniejszym dodawały świetności. Teat. 54. d, 9. Sposób robienia cieniów, albo bań różnego koloru. Comp. Med. 677. (Eccl. c-BHHormuiy, Graec. (TxiœyQacpéco < maluję). Cień i światło, Ross. CBUTJiOTbHŁ, ©djatteit uitb 8id;t.— Cienie, pierwsze rysy, słaby abrys, ber ©cljattcitrifS, ber 211>rtp. Cienie to tylko obrazu, wartego bieglejszego i ćwiczeńszego pędzla. Oss. Wyr. Ofiarowali według zakonu, którzy kształtowi i cieniowi rzeczy niebieskich usługują. 1. Leop. Hebr. 8, 4. (©djattenbtlb, SSorbtlb). —— Cień, rzecz znikoma, w'ątła, marna, ein ©djatten, etwas SBertlilvfeS, fieereö, (ritleS, Ser* gdngltdjeS. Moje wiersze są cieniem w porównaniu wier-szów W Pana. Boh. Kom. 4, 146. Nieszczęścia nowe, przeciw którym przeszłe cieniem były. Jabł. Tel. 53. Wszystko zdać się musi cieniem, lub istotą. Przyb. Milt. 57. Rzeczywiste upuszczamy dobra, abyśmy się za próżnym cieniem upędzali. Zab. 7, 164. (eitler, leerer ©djetlt). Prov. Sorab. 2. Chtoż sa teju sżenu pschima, ten nama niz garseżi. (cfi blask). Cień chwytać, łapać, («marność, zni-komość). Myśmy wczorajsi, i jak znikłe cienie, Tak dni ubiega naszych przedłużenie. Ghrośc. Job. 33.— Cień, najmniejszy, najsłabszy pozór, ber geriltgftc ©djetlt, (3llt* fcbcilt). Strzegę się, abym cieniowi nawet nieukontento-wania między mną, a Rzecząpospolitą, nie dał miejsca. Gaz. Nar. 1, 71. Stan. Aug. Delikatny człowiek cierpieć nie może cienia nawet, któryby mu honor uwłaczał. Teat. 9, 20. Cienia prawdy w tym nie masz. Oss. Wyr. Cieniów się nadziei trzyma. Sk. Dz. 825. Niech powie, jeśli kiedy cień kłamstwa jakiego mógł we mnie postrzedz. Boh. Kom. 3, 208. — Cienie, odmiany delikatne, nic do spostrzeżenia, cieniowanie, Gall. nuances, ©djatten, ©djat* ttruitg, Nuancen. Nic trudniejszego, jak wydać w słowmku rozlicznych słowa jakiego znaczeń cienie. — Cień, fałsz, nieprawda, ©djatten, nnivaljrljett, $alfdjljett. Iść za cieniem, za fałszywym wyobrażeniem. Oss. Wyr. Cień prawdzie ustępuje. Pieśń. Kat. 93.    §. Cień, o człowieku:

cień go tylko; zmizerniał, zniszczał, er tft IVtC Ctit ©djat* ten, nńc ein ©djatfeitlulb, elenb, pager. Kuglarze i ci, którzy się w niewolą podają, mają nagrody cień jednego człowieka. Szczerb. Sax. 259. Cień to tylko tego wielkiego bohatyra, któremu niegdyś świat się dziwił. Oss. Wyr. (nie ten człowiek, co był). §. Cień, dusza z ciałem rozłączona, duszyca, mara, ćma, eine abgcfcptcbenc ©cele, Ctit ©etft, etlt ©djatten. Cień abo dusza zabitego Achillesa z ziemi w postawie dawnej wymknąwszy się, ukazała się w nocy. Otw. Ow. 526. Próżne są przy ubóztwie dawnych cieniów składy, Weź sobie miłośniku ubogi twe dziady. IIul. Ow. 57. Matka przepowiada córce: radabyś potym cień mój zobaczyć. Gol. Wym. 194. Na kartach drogi czas zgubią i żywot jako cieniowie przechodzą. Sk. Kaz. 614.    §. Cień, mara, mamidło, obłuda, fałszy

wa postać, bobo, straszydło, etlt ©cpciltUtlb, Ctit ^opaitj. Iżby się tym większe wojsko jego zdało, kazał cieniów co najwięcej poczynić, i poubierawszy je w szaty, na konie powsadzać. Diel. Kr. 313. Biel. S. N. 34. Robią łowcy z chust, a z grzebi cienia, jakoby chłopa, i biorą je z sobą do łasa, gdy idą na niedźwiedzia; gdy tedy niedźwiedź rozdrażniony pójdzie na łowca, rzuci nań cień, którego niedźwiedź pochwyciwszy, mniemając by chłop, imię dławić, a w ten czas łowiec na cieniu go przcbodzie. Cresc. 641. Tatarzy cieniów na konie nawiązali, i tak straszydłami Polskę plondrowali. Falib. Dis.

C. 5.— §. Cień, miejsce cieniste, od słonecznego upału wolne, chłód, ber ©djatten, bic Mille, ein Ort, tvo©djafi ten tft, ein fd)atttd)ter fttfjler Ort. Sorab. 1. klotk, schcżien, kwodk; Sorab. 2. chlotk, (cf. chłód). Niech mi drzewa swego użyczą cienia, Od słonecznego niech bronią płomienia. Burl. D. 3. Milej podczas i w cieniu posiedzieć, aniżeli ustawnie na słońcu. Lub. Roz. 486. Uczynił sobie chłodnik i siedział pod nim w cieniu. 4. Leop. Joan.

4,    5. Las głębokim Cieniem, słońca promieniom wstręt czyni wysokim. Uslrz. Klaud. 29. Kto w słońce może patrzeć, ten nie szuka cienia. Pot. Arg. 444.— Transi. obrona, ochrona, protekcya, ©djitjj. W fortyf. cień, zasłona robotników od strzelby nieprzyjacielskiej. Tr. bte Sfieitbltttg. Pod cieniem mądrego króla śmiało uczeni wykonywają swoje roboty. Oss. Wyr. §. Miejsce ciemne, ustronie, ciemnota, ctit bitnHcr Ort, ®unfcll;e{t, ©itltïel. Tak nie cenię Miłości, bym szedł dla niej chętny w grobu cienie. Hut. Ow. 114. Z ostatniego cienia na najświetniejsze wylecieli urzędy. Nog. Fil. 137. Ulracać nikczemnie w cieniu wieku swego, nie skosztowawszy, co jest na święcie dobrego. Star. Vot. G. 4. Dzieło wychodzące z cienia drukarskiej prasy na widok publiczny. Teat. 47. D, a. §. Bolan. ziele, strzali jad, też nocnym cieniem zowią, iż sen przywodzi. Syr. 1374. dorionium 9îad;tfd;atten, ein Mant.

CIEŃCZEĆ, CIEŃSZEĆ, CIENIEĆ nijak, niedzcieńczeć dok.,' cieńszym się stawać, subtelnieć, bwtltcr werben, fet* ner werben ; Boh. ztenćeli; Ross. lOMiTb, TOimaiL. Ciało jego chudnieje i cicńczeje. Smotr. Ap. 34. Znakiem suchot, kiedy oczy wpadają, nosa koniec cieńczeje. Krup.

5,    572. Skorupa jaja coraz cienieje i subtelnieje, dla nasiedzenia kokoszy; jako też ścieńczeje, gdyby, w occie leżało. Sak. Probl. 179. Głos męzki zcieńczał. Zebr. Ow. 39. Otw. Ow. 73. Włosy ich zżółciały i zcieńczały. 1. Leop. Levit. 13. Fig. Maleć, mniejszeć, geringer werben. Starsi rozumieją, iż powaga ich cieńczeje, jeśli surowości nie przyłożą. Birk. Dom. J. 3. CIEŃCZYĆ, CIEŃ-SZYG czyn. nied., ścieńszyć dok., ścieńczać, ścieńszym uczynić,, umniejszać, bnittter ntadjcn, feiner machen, verbüit* nen, verfeinern, Geringer machen, verringern, vcrîlehtern, fdjntälllen. Roh. teneiti, ztenciti, ztenćowati; Slovac. zlcncugi; Croat. tencham; Sorab. 1. wocżenkoscżam ; Bosn. tanciti. stancili, otanciti; Rag. tanciti, tancjalti, otanciti, protänciti; ROSS. TOIIHTL, OTOHHTL, yiOHIITL, H3TOHIITI>; Eccl. CTOH-MHTb, croiniCBaTb, TOii’iy. Jak widzę, cieńczyć będzie ten palcat, aż się i złomie. Oss. Wyr. (strugał, strugał, aż przestrugał). Scieńczenic drzewa. Karp. 3, 16. Desz-czki do ścieńczenia, wanczosy, wasiłki. Klon. Fl. D. 5. Albom ja słuch przytępił, alboś głos sobie ścieńczyła. Teat. 9, 29. Rzecz tak opowiedział, że cieńcząc swe

ma

zasługi, drugich chwalił. Pot. Arg. 832. Cieńczyć, niszczyć kogo na majątku, ubożyć, einen audfaugen, tfm arm machen. Niezbędny pieniacz cieńczy poczciwego człowieka, włócząc go z trybunału na trybunał. Osa. Wyr. (Eccl. TOHmiTejiŁHLiH, HCTOtmaTejfcHBiiI, extenu ativus). CIEŃ-CZYC się, zaimk., * cieńczeć, stać się cieńszym, blhiner Jt)erben. Jak mu się twarz cieńczyła, kliniasto ściągnio-na. Przyb. Milt. 321.

CIENIĆ czyn. nied., ocienić, ucienić, zacienić dok., cieniem obtulać, befcljflttett. [Bob. stjniti; Slovac. stjnjm; Carn. senzhęm, senzheti). Czarna czupryna bujnie po barkach rozlana, Cieni kędziorem czoło wyniosłe młodziana. Przyb. Ab. 8. Kształtnym się paskiem tulipan ucieni. Zub. IG, 92. Nar. Można w opisaniu myśl nadobną ocienić, lubo też przygodnym wdziękiem umilić. Mon. G5, G09. CIENIEĆ ob. Cieńczeć. CIENIEJ ob. Cienko, Cienki. CIE-NIEK ob. Ciennik. CIENIK, a, m. zdrbn. rzeczown. cień, ♦ mały cień, cionek, eilt Heiner (Schatten. (Bag. sjenza, sjenniza; Croat. szenczènicza). Umrze w swej ślepocie, fałszywe ogniki, Biorąc za żywe światło i próżne cieniki. Jabl. Tel. 35. CIENIOWAĆ czyn. nied., cienie dawać, fdjatttren. pr. et Fig. (Eccl. ciituioniicaTit, malować); Boss. tbhhtb, TuiiH), ottbiihtb, OTTBiiHBaib; Fiind. Fienzhati, pofienzhati, safienzhuvati, sa fienzhati. Brzegi rzeki cieniowane. Przyb. Ab. 137. CIENIOWANIE, nia, n. działanie i skutek działania, b«3 6d;atttren, bte 6d)atttrnng, Ross. OTT'BHKa. pr. et Fig. Cieniowanie w malarstwie, dawanie cieniów, to jest, ćmienie, żeby światło żywiej odbijało. Oss. Wyr. Cieniowanie znaczeń słowa, Gall. nuances; bte Nuancen, (Ed^attirungcn. Trzeba dobrze język swój umieć, trzeba znać w osobnych wyrazach jego acz najmniejszą różnice i niby najcieńsze cieniowania. Pir. Wym. 221 et 243. CIENIOWY, a, e, od cienia, ©cJjałteu*. Cieniowej mara próżności, Obraz jest świeckiej zacności. Dar. Lot. 5. Vind. fienzhni. CIEŃISTOŚĆ, ści, z., mnogość cienia, 33efd)attung, (@d)atteitretd)tfmm). Sorab. 1. za-cżcmnenoscż. W starożytności jeziorom niektórym, albo cienistość, albo niesiegniona głębina cześć zjednała. Pilch. Sen, list. 313. CIENISTY, a, e, CIENISTO przysłk., w cień obfitujący, fd;attcnrctcl),    Boh. stjnny, stjnowÿ,

Bosn. sjennast, koji ima sjennu, osoj; Yind. fienzhno; Carn. fcnzhno; Sorab. 1. czmité, kwodkowné, kwokoyité; Rag. sjennast, sjenniv; Croat. tenydszt, szenchèn; Boss. t-b-HHCTBI0, CBHHCTŁIH, CUHHblll, CBUOBHLIÎi, Ó.iarOCBIIHBlH ; Eccl. llpIKT.IIbtll,. nOKpblTblit, KOTOpblli CBHb t. j. TBHb H8B04HTÏ, ó^arucBimoaiiCTBCHiibin. Cienista lipa. Pot. Arg. 377. W lasach cienistych. Lib. Hor. 14. W cienistym Helikońskim kraju. Lib. Hor. 21.

CIEN1UCHNY, a. e, CIENIUCZKI, CIENIUSIEŃK1, CIENIUTEŃKI, CIENIUŚKI, CIENIUTKI, CIENIUSIENECZKI, CIE-NIUTENECZKI, a, e, adverbia na-o, intens, przymiotu. Cienki, fcljr blinn, gaitj blinit, feilt, gart; Boh. tenjćky, tenaućky; Sorab. 2. schanuschki; Sorab. 1. cżenkużki; Boss. TOHeHbKift, TOHCHeKŁ. Duchy ożywiające przez cicniuchne kanaliki z głowy spływają. Mon. 68, 285. Z cieniutkich deszczek skrzyneczka mała. Cresc, 667. Na cieniuczkicj nici sprawy swe wieszają. Rej. Wiz. 83. Cieniusicńki. Pot. Arg. 451.

Słód rozciągnąć cieniusieńko na wietrze, aby wysechł. Gost. Ek. 107. Srebro cieniuchno uklepane, w małe blaszki strzyżone. Sien. 605. Cieniuczkie głoseczki. Groch. W, 352. Szepce mu cicho do ucha cieniusieńkim tonem. Mon. 73, 664. Śpiewał, jako mógł cieniuchno. Sk. Dz. 762. CIENKI, a, ie, Cieńszy Compar., * niegruby, nie-miąższy, büliit, feilt, ntdjt bt(f, nicfjt grob. (Boh. tenkÿ, ten-ce; Slovac. fenki; Sorab. 1. cżenki, fnadne; Sorab. 2, schanki, bejni, bojni; Slavon. tanak, tanean; Vind. tinek, tinfhi, tenck, tenak, tenko; Garn, tank, tenku, tanke, tajnshe; Bosn. tanahan, tanki, tanahni; Croat. tënëk, te-nèhen, tenshi; Hang gyenge; Rag. tanki, tànak, tanahan, tankovit; Boss. tohkm, tohoicb, tohko; Britan. minor. tanao ; lrl. tana; Pers. tend; Graec. rvvvôg; Lat, tenuis; Gall, tene; Anglosax. thyn; Svec. tunn; Ger. bitlttt). Jeleń nogi cienkie, jak badyle. Zab. 13, 271. Treb. Człowiek cienki, niegruby, nietlusty, niebrzuchaty, eilt bütttter, ntd)t btefer, fd;utdd;tiger fDîeitfd). Szczupły, cienki, glista. Cn. Ad. 1158. Cienki stan wzrostu; smukły, wysmukły. Tr. fcfylaitf’. Głos cienki; eilte feilte (Stimme. O materyach, na pochwałę lub naganę, cienka, przednia materya, eilt feiner 3wg, lub też cienka, licha, niedychtowna, eilt bum tter 3cng. Boss. TOinnma. Płótno cienkie, ob. Bisior, Kment. — Umyślnie robią bławaty rzadkie, cienkie, niedychto-wne, a za dobry towrar przedają. Gród. Dis. D. 5. Od cienkiego końca począć, powoli, stopniami, üOllt bitltttClt (Enbc anfaitoett, allmćtl/ltg, ftiifenmeife ctmaö betreiben. Eccl. noTOHKy, no4po6no, noMa.iy. Jezus w dzieciństwie swoim żadnego dziwu bóztwa swego nie okazał, bo nie chciał tego od cienkiego końca począć, i nie chciał tego między dziećmi, jako dziecię, okazować. Bej. Post. G. 4. (cf. od szarego końca). — Cienkie wytarte miejsce jakiej skóry, Boss. iiammia, naiumtKa. Cienki, wytarty, Boss.

‘ nawHHHHiii. §. O cieczach, trunkach, napojach, cienki, rzadki, niegęsty, nietęgi, niemocny, słaby, bültlt, tfOtt ®e-träufelt, nicht btef, ntd;t ftarf, fd)mad). Cienka, kawa, cienkie piwo, (cf. cienkusz). §. Delikatny, ostry, bystry; feilt, fd)arf. Cienki ma smak, nos, węch. Tr. CIENKO przysłk., Cieniej compar., niegrubo, niemiąższo, nie gęsto, bitlttt, feilt, nid)t bief, nidjt grab; Boh. tenee, ztenka; Sorab. 1. cienko, eżeneże. Gdzie cienko, tam się rwie. Fr. Ad. 57. Mury mają się coraz cieniej wywodzić ku górze. Haur. Ek. 6. Cienko śpiewa fig. spuszcza z tonu, er fpanitt ge= liltbere ©aiten auf. Co przedtem cienko śpiewał pod o-knem za kawałek chleba, teraz dmie jakby zjadł sto diabłów. Mon. 73, 589. Dam ja ci, wnet ty tu cieniej będziesz śpiewał. Oss. Wyr. (będziesz tańszy; utrę ja ci nosa, przytrę ci rogów, upokorzę cię). Ów nieborak już cienko przędzie. Falib. Dis. F. 2. (kalkuluje się).    Prov.

Slovac. Tenśeg kragaf musiś, parcius comedcndum. Cienko koło niego, chudo, chudeusz, skąpo koło niego, er muß fid) fcfjmal bebclfeu. Dwa półzłotki, cały wasz majątek, to cienko koło was, za kąty. Zabi. Fir. 11. CIENKOGŁOSY, C1ENKOGŁOŚNY, a, e, głosu cienkiego, fctufthmutg, flar, fetit. Ctenkogłośną piszczałkę miał z rogu białego. Banial. J. 2. b. Eccl. TOHKoraaceirB. CIENKOMÓWNY, a, e, mówiący cienko, fetitrebeitb. cf. Eccl, TOitKOCJOBeu,*, tohko-c.iobhłih argulus; TOHKOCJOirie subtilis disputatio; tohko-caoB.no subtylizuję. CIENKONOGl, a, e, nogi cienkie mający, bültltfi'tßtg. (Rag. tankonogh). Pająk cicnkonogi. Klon. Fl. B. 2. CIENKOPŁASKl, a, ic, wszerz cienki, flacb, ititb bttitit, btutit tu bte $läd)e. Tr. ob. Płytki. CIEN-KOŚC, ści, i., niegrubość, niemiąższość, szczupłość, delikatność^ bte ©timte, btc 3)nitit(iett, btc getitljeit, $larl;ctt, 3artbctt. Boh. tenkost; Slovac. tenkost; Bosn. tancinna; Vind. tinkota, tinkust, tinzhina, tinzhinost; Rag. tancina, tankovitos; Croat. tcnchina, tenchnoszt; Dal. tenkovitoszt; Ross. TO]iii3iia, TOHHiia, toiikoctb ; Sorab. 1. cżenkoscż. Cienkość ciała; cicnkość głosu; cienkość napoju. CIEN-KOWŁOSY, a, e, niegrubych włosów, bnititbaartij. CIEN-KUSZ, a, m., piwo poślednie, taśbir, baéS 9îad?btet*, §albs bter. (cf. doimek). Boh. redina, redinka; Vind. patezhi, sadnji ou, koritnjak; Sorab. patoki; Ross. nOMHBO. Spuściwszy ze słodzin dobre piwo, może się na też słodziny nalać wrzącej wody, i przepuściwszy osobno z chmielem, przygotować; tak będzie cienkusz, zdatny dla czeladzi. Kluk. Rośl. 5, 272. Upijałeś się pierwej piwem, teraz na cienkuszu przestawaj. W. Post. W. 3, 290. Dobry tobie cienkusz. Cn. Ad. 162. (takiemu takie; dobra Ma-tyaszowi płotka ; dobra psu mucha). §. Cienkusz także używa się o każdym słabym trunku pogardliwie, eilt bltit* rte§ fcfjlecfyteê ©ctrnitf überhaupt. (Boh. redinar cerevisiam secundariam vendens, cienkusznik, przedający cienkusz. W rodzaju zeńsk. redinafka).

CIENNIK, ‘CIENIEK, a, m., CIENNICZEK, czka, m. zdrobn., narzędzie od cienia, zasłona od upału słonecznego, od światła, i t. d., parasol, eitt Scfyatteiibacf), ctit 0tntitetifd)inn, Stdjtfd)tritt. Boh. stinidlo; Bosn. sjennięa; Rag. sjenza; Vind. fienzhek, fienzhnik; Sorab. 1. kwodzik, zakitadwo; Ross. TtimmcB, sohtiiicl. Cieniek umbrella. Mącz. (cf. umbrelka). Cicnnik, zasłona od słońca, od świecy. Cn. Th. Parasol, cicnnik, czyli daszek z kitajki, lub płótna, na prętach rozpięty, od upału słońca zasłaniający. Mon. 71, 66.    §.

Cicnnik, miejsce cieniste, eilt fdjatttflCV £>rt. Zdobiące i bogacące kraj nasz denniki. Pam. 85, 553. C1ENNY, a, e, od cienia, cieniowy, w cieniu zostający, 0d)atten«, tut 0d)attcit bcftitbltd). Aby się nie chronił ludzi, ani też osobliwego a jakoby dennego żywota wiódł. Gliczn. Wych.

K. 4. b. CIENSZEĆ ob. Cieńczeć. CIEŃSZY ob Cienki.

Pochodź, słowa cienki i cień: przycieńszy, docieńęzyć, przycieńczyć, zacieńczyd, wycieńczyć;    2. bezdenny, za

cieniać, cf. ćma, ćmić, i t. d.

CIEPŁAWY, a, c, na ciepło podający się, letni, wolny, etmaê mann, lau; Ross. Ten-JOBaTuit Zefir ciepławy. Zab. 15, 275. Treb. Cicpławość Ross. Ten.ioBaTOcri», bte Sam (>ctt, (cf. Tenjonaa « podymne). C1EPLEC, pica, CIEPLEK, pika, rn., kamień drogi, apsyclos. Plin. H. N. 57, 10. eilt gemtffer (Ebelftetlt. CIEPLEĆ nijak, nied., Ścicpleć, ocic-pleć dok., stawrać się ciepłym, marilt merbeit. Boh. tcplcti, ztepleti; Ross. Tcnaim», Tcn4t>io. Woda od słońca cic-plcjo. Ustr. Tr. 113. CIEPLIC czyn. nied., ścieplić, o-cieplić dok., grzać, ogrzewać, ciepłym uczynić, marilt lita* dielt, marinen. Bosn. utoplitti, zgriati, stopliti; Croat. to-pim; Ilung. taplâlom, (cf. topić); Eccl. tciltk). ‘CIEPLE-

NICA, y, z., ogrzewadło, naczynie do ogrzewania łóżek, eilt Settwdrmer; Croat. topilnicza; Rag. topliposte-glja. CIEPLICE, plie, liczb, mn., CIEPLICZKI, pliczek, liczb. mnog. zdrobn., wody z przyrodzenia ciepłe, manne Söaffer, manne SMbcr. Boli. teplice, wary; So-rab. 1. cźoplicża, czoplicżka; Croat. toplicze; Vind. to-pliza; Cara. toplize; Slavon. toplica; Rag. topią kupaliseta; Ross. Teimiuw. Wody, moc do léczenia mające, dzielimy na wody do picia i na wody do kąpieli służące, czyli cieplice. Krup. 5, 209. Cieplice thermae, wody mniej więcej ciepłe, a czasem gorące, mające coś z rzeczy kopalnych. Kluk. Kop. 1, 96. Ciepłe łaźnie abo cieplice. Sk. Żyw. 1, 50. W cieplicach abo łaźniach. Smotr. Lam, 4G3. Ciepliczki, thermulae. Mącz. §. Cieplica ogrodowa, Ross. Termina, trepauz, rośliniarnia, ciepłodom, ba3 $retB= IjaitS, ©emäd)3(;au3. Ananasy po różnych cieplicach ogrodowych w Europie nader są delikatne. Mon. 67, 824. Zagraniczne rośliny w ciepłodrjmach chowane. Pam. 82, 114.    §. Cieplice, powietrze ciepłe, ciepłota, Sßm'llic,

manne Sltft. Południowi podległe granice, Gdzie znój wieczny panuje i wieczne cieplice. Groch. W. 593. Bociani na zimę do cieplic uchodzą. Ilaur. Sk. 532. (do cieplejszych krain). CIEPLICZNY, a, e, od cieplic, SÖärili brunit *, Söanitbab*, manne Srunneit ititb SBaffcr betreffenb. Boh. teplienÿ. Cicpliczne zdroje są w poszanowaniu. Pilch. Sen. list. 313. Zkąd cicplicznych wód gorącość pochodzi. Petr. Szk. 3. Tatry siła wód cicplicznych z siebie wydają, ib. 5. I ciepliczne wody, zaś i te nic dla ludzi są od boga dane. Gorn. Sen. 235. Wszystkie zioła i ciepliczne wody znał i rozumiał. P. Kochan. Jer. 294. Gruzy ciepliczne. Nar. Tac. 2, 334. Ross. Ten.immi»iH trepauzo-wy. ‘CIEPLIK, a, tn. calorique, ber SBdrilteftoff, pierwsza przyczyna ciepła. Mierosz. Msk.— N. Pam. 6,320. Gie— płoczyn. N. Pam. 14, 200 et 6, 316. Cieplik, siła, która w nas czucie ciepła wzbudza. Wyraz ten cieplik szczęśliwie znaleziony, bo nic rażąc ucha, rzecz dobrze wyraża. Cieploczyn, jest wyraz zły, bo i z rzeczą i z jeżykiem niezgodny. Wyraz czyn > uczynek; wiec cieploczyr «uczynek albo skutek ciepła, a tu potrzeba oznaczyć nic skutek, ale przyczynę ciepła, więc należałoby raczćj ma-teryą ciepła nazwać ciepła czynnik, albo ciepła sprawnik. Czynnik i sprawnik mają to samo zakończenie, co cieplik, więc krócej będzie cieplik. Sniad. Jeogr. 284. ‘CIEPL-NIKOMIAR, u, m., calorimètre, narzędzie zdatne do uznania ilości zawartego w ciałach cieplniku, 3Bârmeftt>ffllteffer 1). CIEPŁO przyslk., niezimno, mniej niż gorąco, a więcej niż letno czyli wolno, marilt. Boh. tcple; Slovac. tc-plo; Slavon. toplo; Sorab. 1. schoplo; Ross. tcilio. Ma-h być ciepło, niechaj będzie znój. Rys. Ad. 59. (mam-li za jednę nogę wisieć, lepiej za obie). Ciepło i zimno z jednej gęby. Jahł. Ez. 154.,(i dmucha i chucha; raz tak, drugi raz inak; odmienny; Slovac. on i teplc i studéné ze swich ust pusća; studeni, tepli weter z gednich ust wipuscaf).— §. Ciepło w głowie, szumno, pijano, mani tilt $opfe, 0att3 ttltb 33rattÖ. Wszakże i Kato, choć cnot\ surowic Strzegł, często jednak ciepło miewał w głowic. Hor. 2, 157. Min. saepe mero calait. §. Gorliwie, gorą-

co, eifrig, tyfyfg, wann, uachbrücfltd;. Tu Jowisz córkę wziąwszy na pokoje Ciepło za Psycha i za synem prosi.

Kaz. 513. Nie ciepły ani zimny, na dzień kilka razy Odmienia się, jak owe u Włochów obrazy. Nar. Dz. 3, 158.    §. Ciepły, ciepło czyniący, grzejący. Cn. Th. marttt,

ermarmenb, warnt mâchent». §. Świeży, jeszcze ciepły, w świeżej pamięci, frtfd), noch warnt. Świeży a ciepły przykład. Wez. Zab. E. 2. Wlazł na drabinę, której stopnie jeszcze ciepłe były po katowskich nogach, i odwiązał wisielca. Dwór. H. 5.    §. Jurid. ciepłą ręką = za życia (mtt

warmer .S)anb), bet; Sebjetten, nod; bet; geben ‘ au3 fret;er $attb. Nic ciepłą ręką udzielić nie chcą, Aa śmierć swoje każąc czekać. Mon. 71, 582. Dar 'stu tysięcy ciepłą" ręka przed ślubem będzie wyliczony. Teat. 42." c, 64. Zapisy od testatora na łóżku śmiertelnym, lub ciepłą ręką, jak mówią uczynione. Ostr. P. C. 168. §. Ciepły, ciepło się mający, dobrze się mający, majętny, bogaty, warmftfjeitb, ftcf> wohl beftttbcub, oormögenb. Kogoż ciepłej wdowy zbiór nie wzruszy? Teat. 42. c, 13. Mógłbym jeszcze z rok szumieć i grać rolą panka, Potymbym się ożenił z jaką ciepłą babą, Notandum z babą starą, z babą dobrze słabą. Zabi Fir. 29. §. Na ciepłe nóżki, z rana, nim z łóżka ostygną, früh, früh ®îorgen$, (ebc no cl; btc ppe fait geworben ftnb). Znam cię, Waść zawsze gość na ciepłe nóżki. Zabi Z. S. 13. (z rana kobiety odwiedzasz). Prov. Slovac. Ma feple nohi bene Uli omnia succedunt.

Morszt. 98.' §. Ciepło co chować, w pilnej pieczy mieć, ctiMu warnt fmlten, forgfalttg bewahren. Ten co przekonanego o wywołanie przyprawił, ciepło głowę chować musi.

Gorn. Wł. N. 2.— 2). CIEPŁO, a, n., CIEPŁOŚĆ, ści,

z., stopień mniejszy goracości, większy letności, czyli wolności, bte SIdrme. Boh. teplo, teplost; Croat. toplina, to-plota; Dal. teplina; Sorab. 1. cźopwota; Sorab. 2. scho-plota; Rug. toplîna; Carn. toplùta; Vind. topluta; Ross.

TCiLiOTa. Ciepło w ciele ludzkim pomnażają wszystkie to przyczyny, które w nim powiększają ilość cząstek ognistych. Med. Dyk. 1, 542. Ciepło ciała zwierzęcego naturalne. Krup. 2, 30. Ciepło żołądkowe. Krup. 5, 30. Na wiosnę ziemia rozgrzewa się ciepłotą. Jeż. Eh. D. 5. 0-krywanie się skórą lisią, osobliwą czyni ciepłotę. Maur.

Sk. 500. Ciepło zbytnie, Ross. vulg. TenibiiiL. CIEPŁO-CZYN ob. Cieplik. CIEPŁODOM ob. Cieplice.— 2. cieplica, trepauz. CIEPŁ0MIAR, CIEPŁOMIERZ, a, m. narzędzie mierzenia ciepła, ba3 Thermometer, SMrmemcffcr.

Mon. 75, 588. Ross. ren.TOMT.p'B. Ciepłomierze oznaczają miarę ciepła przez płyn w śkle zamknięty. Kruml. Chy.

52. Rog. Dos. 2, 288. Hub. Wst. 219. Podnoszenie i opadanie ciepłomierza. Mon. 68, 291. Ciepłomierz Reau-mura. Zool. 147. Fahrenheita. Mon. 74, 563. (cf. powie- Pochodź. ociepleć, ocieplić, ocieplały. trzomierz, ciężkomierz, wiatromierz). CIEPŁONOŚNY, a, CIERAĆ oh. Trzeć. CIERKAC ob. Ćwierkać, e, przynoszący ciepło, wdrmcbrtngenb. Wiosnę pożera Rak CIEPLICA, y, z., (ob.> Trzeć) tarlica, narzędzie do otłukiwa-ciepłonos'ny. Mon. 71, 51. CIEPŁORODNY, a, e, ciepło    nia paździorów od włókna, (cf. pochy); bic §Ićdpjbreclic;

rodzący, nmrmecrjcągcitb. Ciepłorodne wiatry. Zab. 13,161.    Roli. drhlen; Sorab. 2. tarliza; Rag. tarliza; Croat. terli-

CIEPŁOŚĆ ob. 2). Ciepło.— “CIEPŁOŚLISKI, a, ie,    cza; Bosn. trrilica, za trritti lan; Carn. terliza, teriza; Vind.

śliski i ciepły, marmfchlüpfrtg. Broń swa ciepłośliską    terliza ( » 2. kłoda, panna na ręce); Ross. Tpenaina, Tpe-

Z pierwszego mordu, zagrzał zaś krwią towarzyską. Oho.    na.io. Naczynia do wyczyszczenia paździorów są: międlica

Ow. 520. "CIEPŁOSUCIIY, a, e, suchy a ciepły, tt)arm*    albo łamaczka, i cierlica albo pięciornia; pierwsze' dwie

troefen. Wietrzna Waga a naprzeciw niej ciepłosuchy Ba-    o dwóch żłobkach, drugie o czterech być powinny. Przędz.

ran. Fur. Uw. E. 4. b. CIEPŁOWIEWNY, a, e, CIE-    14. Ze w cierliey dwa razy tyle łamie się przędziwo, ile

PŁOWIEWNIE przysłk., ciepło powiewający, warmwel;enb.    w międlicy, wprzód przez międlice a potym przez cierli-

Ciepłowiewne Zefiry martwą rzeźwią ziemię. Zab. 5,324.    cę przepuszczone być ma. ib. 15. Po ususzeniu len

Pir. CIEPŁOWOLNY, a, e, CIEPŁOWOLNO przysłk.,    połamie się w drewnianej cierliey, gdzie się części przę-

wolnociepły, wolny, letny, geltltbwarm, lau, lattltd; mann.    dzy od nieużytecznych paździerzy oddzielają. Kluk. Rośl.

CIEPLUCIINY, a, c. CIEPLUCZKI, CIEPLUTKI, CIEPŁU-    5, 527. Cierlice te‘bywa ja debowe, bukowe, ib. 2, 158.

SIEŃKI, CIEPLUTEŃKI, CIEPLUSIENECZKI, a, ie, adverbia    Trzeć abo łamać len na cierliey Sorab. 2. tarlisch. —

na-o, intens, przymiotu. Ciepły, redit fclu warnt. Boh. to-    §. Wózek, którym starzy, miasto młoćby, zboża pociera-

plaućky. CIEPŁY, a, e, śrzedni miedzy gorącym a letnim,    li, ber TDrcfdjnmgeit be« ben Slltcn. Jeszcze we Włoszech

warnt. Boh. teply; Slovac. tepły; Dal. tepal; Slavon. to-    cierlica zboża pocierają. Tr.

poi; Croat. tópiil; (cf. bopić); Carn. tópl, Vind. topou, CIERŃ, ia, m. CIERŃ, i, z. kolec krzewin, ber 3)ont, ber toplo; Bosn. topli; Rag. topli;    Sorab. 1. eżopwć; Ross.    0tacf)d ait einem Strancbe; (Sorab. 1. eżerno, wowoneż,

TenJMft, Ten.TD, (cf. Lat. tepidus). Gdy cie na wsi ciepła    czerń, wohonz; Boh. trn ; Croat. tern, dracha, diracha;

izdebka ogrzeje, Siła i pięknych rzeczy i gładko napiszesz.    Rag. tarn, draccja; Bosn. trrin, draccja ; Vind. tern, dern;

Hor. Sat. 179. Chwila cieplejsza drzewa po zimie okryje,    Carn. tern; Ross. TepwB, lepiiie, uijiitb; Isl. thorn, thyr-

Łecz ciepłe Noty zły Boreasz zbije. Bardz. Tr. 454. Jak    ne; Angls, deorn; Angl, thorn; Dan. et Svec. torn,

ciepła kukiełka ten towar przedawać się będzie. Torz.    Cer. 2)om). Rośliny uzbrojone bywają cierniami, spinaj

Szk. 124. (prędki i dobry odbyt będzie miał). — Ciepłego    są to wystawujące chrząstkowate kolące części, twardą

co, ciepłe jedzenie, ciepła potrawa, etttMâ SBarmeÖ, cm    korą okryte, wyrastające nie z samego drzewa, ale tylko

Wärmet (Effeit. Przez tak długi    czas ciepłego nie jedząc,    z kory. Bot. Nar. 82. Gdzież jest róża bez ciernia? Pot.

nie dziw, że zmizerniał. Teatr.    21. c, 28. §. Ciepły, gor-    Arg. 679. (nic bez ale). Cierń fig. dolegliwość, ucisk,

liwy, nieobojętny, marin, eifrig,    nicht fait, nicht gleichgültig,    przykrość, dokuczanie, mól; Dorn, ©tad)el, 33efcf)werbe,

Ludzie owi bez goracości, sa ani ciepli ani zimni. Sk.    5ïrcn£, Ungemach. Nic nic jest na tym świecie bez cier-

nia, i jasne słońce ma chmury, korony ciernie w sobie maja. Groch. W. z rozjątrzonej rany wyjmie mi ciernie? Psalmod. 35.

Mon. 65,

Złote

sikara; Slavon. têrnjak; llag. drâcciscte, tarnoviscte , tarniscte, handracina; Vind. ternishe, ternouje, germo-vje, ternina; Ross. TcpnOBiime ; Eccl. TepHHHa; Sorab. 1. wowoncżżina , czernina. Chodzili po eierniskach i ostach nogami zranionemi. Dirk. Dom. 13. Cierniowisko. Volckm. 927.    §. Cierniska, z przyganą, fatalne, przykre, beze-

cne ciernie, a0fcf;enltd;e Sowen (bcit UnmtUert auäjubrücfen). Winnicę tę juz opanowały były cierniska. Dirk. Dom. 120. Na leśnym ciernisku wiszących jabłek nie widać. Pilch. Sen. 200. CIERNIASTY, a, e, CIERNISTO przysłk., pełen ciernia, lub cierniów, bowig, »oll Sonten, OOll ©tadjeltt, ftad)ltg, ooll Sowftrfindjer; Slovac. et Boh. trno-watÿ; Vind. ternjast, ternounast, ternasto, ternovo; Carn. ternat; Croat. ternaszt; Bosn. tergniui, draciui, terginui; Croat. germaszt, Sorab. 1. cżernoyitć, wowoncżoyitć ; Eccl. TcpiiHCTbiil. Cierniste gałęzie. Dirk. Gl. K. 7. Ciernisty, głogowity, dumosus. Macz.

Pochodź, ocierniać, ściernie, ściernisko.

CC

Kto

Zygmunt, ile razy go Polskiej korony ciernie do żywszego ubodły, wzdychał za swoim kochanym Głogowem.

Oss. Zyg. — II. CIERŃ, CIERNIE, CIERZNIE, ia, n. zbiór., krzew rozmaitego gatunku, nizko rosnący, kolców ostrych pełny, na nic się nieprzydający, tylko do przykrywania parkanów i płotów. Ład. Nat. 23. bte Soweit, Ctlt Sont* ftraitd) ; Boh. trnj-, Sorab. 2. scherne; Sorab. i. wowoncż;

Croat. ternye, gërm; Carn. ternje, gèrm; Slavon. ternjak; Bos. tergne, trrigne, trrinje, draccje; Vind. ternje; ternouje, ternina, trenje; Rag. targnę; Ross. Tepme,

Eccl. TepHHHa. Cierznie albo tarnic, małe drzewko kolące , na płoty zdatne. Cresc. 455. Cierznie i osty rodzić ci bedzie ziemia. Sk. Kaz. 90. Baran uwiązł w cie-rzniu rogami. Leop. Genes. 22, 13. (w cierniu. Bibl.

Gd.). Między chrosty ryczeli, pod cierzniem się zbierali.

Budn. Job. 30, 7. Trzask cierznia gorejącego. W. Eccl. CIERPIEĆ, iał, ieli, ię, nijak, niedk., ucierpieć, zcierpieć 7, 6. Król cierzniem koronowany. Orzech. Qa. 117. Nie    dok., przykrego co uczuć,    leiben, citt Hebel empftltben;

zbierają z ciernia fig.    VF. Luk. 6, 44. Czyś ludzi nie    Slovac. trpët, trpèti, trpim,    strpjm; Boh, trpeti, strpiti,

znał, czyś tak rozumiał    niebożę, Iż ciernie inszy owoc    strpjm, pokusyti ; Sorab. 1.    eżerpież, czerpu, cżerpim;

niż tarnki dać może? J.    Kchan. Fr. 63. Ciernie, a prze-    Sorab. 2. scherpesch; Croat.    terpeti, terpim, pàtim; Vind.

cię piękną różą rodzi. Auszp. 28. Paszk. Dz. 56. I cier-    terpet, terpim, terpeti; Carn. terpeiti, terpeti, terpim,

nie miłe, zkąd się upatruje róża. Min. Rgt. 4, 166. fi    terpishćm ; Slavon. terpiti ; Bosn. tarpiti, trripiti, terpiti, trri-

trudów nie żal, gdy jest o co). Nic po cierniu, kiedy    pit, pattiti, podnositi;; Ross. Tepntub, Tepniio, CTpa*4aTb,

róża spadnie. Rys. Ad. 47. W ciernie bracia. Rys. Ad.    CTpanuy, 6oJim>; Eccl. ^^pcTp^TH. ^ Cierpieć, po-

74. (a nasi w chróst, w nogi, hajda do łasa). Zdaje    nosić przykrość, uczucie mieć przykre, ettMŹ UtUtltgcne^

je się im, że stoją na cierniu, kiedy półgodziny zostają    nteS Ictbctt, (entpftitbcit), blllbeit, ertragen. To za nas ucier-

bcz rozmowy. Mon. 74, 546. (jak na brzytwach, jak na    piał, cośmy cierpieć mieli. Rej. Pst. Bb. 3. Nie jest

igłach). *§. Cierń, raczej ścierń, kłosów pniaczki na    rzecz godziwa, abym wolną była, kiedy ociec mój cier-

rżysku po sprzątnionym zbożu. Oss. Wyr. bic ©toppdrt.    pi niewolą. Węg. Mar. 1, 145. Zawsze prawie waryacyą

$. Botan. Ciernie białe, berberis    dumetorum, bte Serber*    cierpi. Teat. 55, 39. er leibet ant    SBatyltfittn. Cierpi ból

ftanbe (bte ^raiffelbecrc), krzewik,    noszący owoc okrągły,    zębów, er leibet an 3fltynfd)ntcr$en.    Co też to człowiek

pięknie czerwony, smaku kwaśnego. Dyk. Med. 1, 517.    z temi sługami ucierpieć musi! Teat. 30. b. 62. (maè man

ob. Piwnik , kalina włoska. — Ciernie zamorskie, cudzo-    bod) mit ben Scbtenteit leiben, anöftefyen muß). Wielką krzy-

ziemskie wonne, aspalathus. Cn.    Th. Ciernie koźle traga-    wdę cierpiwa ja z żoną od niego.    Papr. Kol. U. (dual. *

cantha, 23od3bont, Socfébtftcl, Sragant. CIERNIĆ cz. ndk.,    cierpiemy my dwoje). Cierpieć z    drugiemi lżej. Cn. Ad.

ociernić dok., cierniem grodzić, obsadzać, mit Soweit    79. Równo się sądźmy i pospólstwo i wy, Jednako

bepflanzen, bejdumett. CIKRNIEG nijak, niedk., ściernieć    niechaj cierpi, kto jest krzywy. Zab. 15, 273, Ńie potrzeba

dok. cierniem zarastać, w cierń wyrastać, jn Soweit lt)Crs    cierpiącym tłumaczyć, co holi. Kras. W. 47. (bcit Set*

ben, tit Soweit oernmcf;feit. CIERNIEW1SKO ob. Ciernisko.    beitbeit barf man ntd)t....). — Cierpieć na co, ubolewać

CIERNIOWATY, a, e, na kształt ciernia, na ciernie po-    nad czym, worüber ©djmerjen entpftitbeit, babc^ letbcit, fid)

chodzący, bowtd)t, boweitäbltltd). Cierniowata gęstwina.    barüber frällfcil. Cierpię na to prawdziwie, widząc, jak

Krom. 365. CIEKNIOWY, ‘CIERZNIOWY, a, e, od cier-    źle się Wc Panu jego gorliwość nadgradza. Teat. 1, 127.

nia, do ciernia należący, Soweit»; Boh. trnowÿ; Sorab. 1.    g. Cierpieć, znosić cierpliwie, unosić, ertragen, leiben

cżernanć; Vind. ternou, ternoujen, ternski; Carn. ternov;    (gebnlbig). Najlepsza sprawa cierpieć, czego zwrócić i

Croat. ternov; Rag. tarnov, draccevni; Ross. TepiiOBbiH.    poprawić nie można. Pilch. Sen. list. 3, 379. Widzisz!

Pogaśli, jak ogień cierzniowy. Budn. Ps. 118, 12. (jak    i teraz mi przymawiasz; ja do czasu cierpię. Boh. Kom.

ogień z ciernia. Bibl. Gd.). Cierniowa korona, co kole i    1, 307. Cierp', co i drudzy. Cn. Ad. 79. Pan Bóg dłu-

przykrości zadaje. Oss. Wyr. Cierniowa tarnka, prunum    go cierpi a czeka. 1 Leop. 2 Macch. 6, 14. Nie cierpieć

sylvestre. Macz. (ob. Tarnki). CIERNISKO, CIERNIEWI-    czego, nic znosić, ctma§ ttlcfyt leiben, nicht anäftebeit. Jak

SKO, a, n. ciernie, Macz. miejsce cierniem zarosłe, ctlt    dyabła tego cierpieć nie mogę, kiedy mi kto w mowę

Sornftrand), eine Sowljccfc; Boh. trniśfe, trnowiśłe; Sio-    wpada. Teat. 30, 55. (td; fattit ba3 nor ben genfer nicht

vac. trnowiśfe, kde mnoho trnj roste, trnowe krewj;    leiben). Nic cierpię sługi, któryby mną chciał rządzić.

Bosn. trrinje, draciscte; Carn. drazhje, srobratzhina,    Teat. 5 ,.b. 5. Jako pierwszego nie cierpi, tak ani ró-

ternishe, ternovina ; Croat. ternye, ternische, gcrmic,    wnego mieć nie chce. Psalmod. 69. Gdy go tu wewnę-

50

trznie ledwie cierpieć może, Inszych gachów zaciąga w niewstydliwe łoże. Jabi. Tel. 39. Ćierpieć co, dopuszczać, dozwalać, pobłażać czemu, etma3 leiben, bulben, jugehen, julajfen, »erftatten. Cierpi religia Machometańska kościoły chrześciańskie, gdzie z dawna zbudowane; ale nowe stawiać nie pozwala. Ktok. Turk. 130.    *§. Cierpieć ko

mu , czekać komu, wytrzymywać, cierpliwość z nim mieć, pobłażać mu, einem nactyfetyen, ©cbulb mit ttym tyahen, 9îacty« ftetyt mit ttym tyahen. Dokądźe cierpieć mam temu złośliwemu zgromadzeniu! Radź. Num. 14, 27. (dokądże znosić mam ten zły lud? Bibl. Gd.). O rodzie niewierny, dokądże cierpię wam? Budn. Marc. 9, 19. (dokądże was cierpieć będę? Bibl. Gd.). Bóg zbrodnie złych, którym długo milcząc cierpiał, będzie wszystkie ‘zaraz (razem) karał. Sk. liaz. 4. Póki mi cierpiano , używałem pożyczanego; a gdy teraz pożyczalnik swe odbiera, bronić nie mogę. "Sk. Zyw. 2, 405.    *§. Cierpieć ko

go, pobłażać, płazem puszczać, dopuszczać, einem etmaö geftatten, tytngetyn lafîcn. Takiej śmiałości panowie niko-muby z dworu swego nie cierpieli. Kosz L»r. Łokietek , nie chcąc już dłużej cierpieć krzyżakom tych swoich krzywd, uczynił pospolite ruszenie przeciwko nim. Biel. Kr. 180. — CIERPIENIE, nia. n. sam przeciąg uczucia przykrego, i to co się cierpi, baS Setben, ba3 man leibet tinb bulbet; Croat. terplenye; Garn. tcrplęnje; Vind. ter-plenje, terpetje; Ross. TeprrfcHie («cierpliwość), CTpadb;

Dozwól mi przerwać śmiercią ïeût, 45, c. 49. Byłem dobrowolną

mu

Eccl.

rzecz

305

CIERP-CIERPIĘTL

CIERPK - CIERPŁ.

mu cze

. CTpafthEa, cTpajvuiïe.

cierpienia okrutne, cierpień jego przyczyną. Nieme. Kr. 4, 74. (Ross. He-CTepriHMbin nie do ścierpienia, nieznośny). ‘CIERPIEĆ, peu, m. cierpienie, gorzkość, przykrość, kwas, niesmak, baé Setbeit; baê bittere, btc SBitterfeit. Bracia Władysława, wolą wszystkie cierpre odnosić, aniżeli brata okrutnego przywrócić. Krom. 175. Niechajże ciało cierpi, byle się tym rierpcem dusza jako z długu wypłaciła. Psalmod. 96. §. Cierpliwość, bte ©ebltlb. Skurczywszy ramiona a cierp-cu przyłożywszy, mówił... Gorn. Dw 192. CIERPIĘ TLI-WOSĆ, ści, 2. stan podpadający cierpieniu, podleganie cierpieniu, bte Setbenófdtytgfcit, 8etben8entpfangltcty!ett. Nie-cierpiętliwość, niepodległość cierpieniu, btc Unfdtytgfctt Jlt letbett. Dar ciał zmartwychwstałych pierwszy, niecierpię-tliwość, który to czyni, że już żadnej przykrości, żadnej boleści i szkody cierpieć nie mogą. Kucz. Kat. 256. Nie mieć żadnej skłonności i żadnego pragnienia, byłaby niecierpietliwość prawie głupia. Zubł. Roz. 95 et 169. Pilch. Sen. list. 54. 2!pattyie. §. Cierpienie, stan cierpienia, baś Setbeit, ber Bnftanb beś SeibeitS. Chory ociec, syna odzyskawszy, już nie czuje boleści, wielka roskosz przytłumia cierpiętliwość. Staś. Num. 1, 195. CIERPIĘ— TLÎWY, a, e, CIERPIĘTLIWIE przystk., cierpieniu podległy, Setbeu tinterro orf en, letbenSffitytg, Setbert empfmtgltcty; Sorab. 1. cżerpelnć. Ciało nasze po zmartwychwstaniu już nie będzie cierpiętliwe, ale nieśmiertelne, żadnej skaźoności niepoddane. W. Post. W. 2, 49. Ciało Chrystusowe na tym świecie było widzialne, cierpiętliwe, a boleściom poddane, ib. 3, 64. Syn boży niecierpię-tliwy, stał się cierpiącym. Sk. liaz. 1, i et 16 et 2, 547.

Co było w naturze Chrystusa cierpiętliwego i śmiertelnego , to cierpiącym i śmiertelnym zostało. Karnk. Kat. 36. Najwyższe dobro na umyśle niecierpiętliwym zasadzam. Pilch. Sen. list. 54. (na apatyi). §. Cierpliwy, gebltlbtg. Żaden nie może być tak pokorny i cierpiętliwy, jak Pan nasz. Sk. Zyw. 1, 1. On leząc cierpiętliwie to wszystko przyjmował. Papr. Kot. R. b. CIERPKAWY, a, e, trochę cierpki, ettt)rt§ tyerhe. Cierpkawy smak. Syxt. Szk. 102. Stimulans. CIERPKAWOSĆ, ści, i. łagodna cierpkość, eine geltnbe §erlugfett. CIERPKI, a, je, smaku kwasko-watego, usta ściągającego, tyerhe ; (Boh. trpky, kruty; Slovac. trpkÿ; Garn. terpke, skominast, pust, brïtke, garjup; Mnd. sharek, grenek, grenjak; Sorab. 1. yerć; Croat. tërpèk ; Bos. trripki; Ross. TepnKÜi; cf. Svec. kerl', Gall. chwerw; G er. perO ; Lat. acerbus). Wszystkie rzeczy, mające smak przeraźliwy, zęby cierpnieniem przerażający, nazwane są cierpkiemi; taki smak mają owoce niedojźrzałe. Dyk. Med. 1, 561. Cierpkie frukta Ross. ropjionHTiina. Cierpki kwaśny owoc Eccl. napo^OK’L. Drzewa leśne miewają owoc suższy i cierpczcjszy, niżli owoc domowych drzew. Cresc. 131. — Fig. Ztąd naj-cierpszą pojmuję gorycz, źe gorzko znosisz przygodę moję. Öss. Sen.”36. §. Transi, niełagodny, przykry, ostry rotbrtg, unangenehm, rauty. Cierpki, już jest gatunek gnie-wliwych. Pilch. Sen. 120. Libijczycy, lud cierpki i nieo-krzosany. Pilch. Sali. 151. CIERPKO przystk., Boh. trpce ; Ger. ty erb. Ma być cierpko, niech będzie kwaśno. Oss. Wyr. (mam za jedne nogę wisieć, lepiej za obie). §. Przykro , rauty, unangenetynt. Głosy, które cierpko w uszy wpadajn. Pilch. Sen. list. 2, 2. CIERPKOŚĆ, ści, 2. smak cierpki, kwaskowatość, bic £)crl)tgfcit5 Boh. trpkost, kru-tost; Slovac. trpkost; Dal. tarpkozt; Croat. terpkócha; Bosn. trripkóst; Garn. terpkust, pustota, skominost; Mnd. sharkust, grenkust ; Eccl. TepmtocTb; Sorab. 1. yeroscż. CIERPLIWOŚĆ, ści, z. wydoływanie dolegliwościom, przykrościom, btc ©ebltlb; Boh., trpćliwost, trpnost, sna-śeliwost; Slovac. trpezliwost; Sorab. 1. zcżerpnoscż; Rag. vstarpgljénstvo, ustarpgljenós; Croat. terplyivoszt, terpe-zlyivoszt, poterplenye; Carn. poterpeshlivost, poterplenje; Vind. poterpeshlivost; Slavon. usterpljenje; Hung. vzatar-plynyc; Bosn. ustrripgljenje, ustrripgljenstvo, terpgljen-stvo; Ross. Tepnh.niBOCTL, chocjhbocti, , TepnuHÎè, pa-BH04ymie, óeaoTBtTHOCTb, óeaoTB^Tie, ue3.io6a, (rep-nuMOCTb toleraneya); Eccl. ÖJtarocTpacrie. Która stałą myśl jaśniej może okazać, jako cierpliwość, to jest, aby człowiek skromnie znosił, cokolwiek nan przychodzi. Jer. Zbr. 93. Cierpliwości przyrodzeniem jest, wytrwać niezmarszczoną twarzą wszystkie stosy przeciwnej fortuny. Gorn. Dw. 358. Cierpliwość znosi, czemu zaradzić" nie można. N. Pam. 24, 327. Jobowa cierpliwość. 1. Leop. Jacob. 5, 11. Cierpliwość, najlepsze lekarstwo. Fr. Ad. 8. Cierpliwość panią rzeczy. Zab. 14, 153. Cierpliwość wszystko wytrwa. Cn. Ad. 79. Ile kto ma cierpliwości, tyle ma mądrości. Cn. Ad. 466. Oppos. niecierpliwość, Croat. neterplyivnozt, btc Uugcbltlb. Niecierpliwość, co się zda z wigoru pochodzić, jest słabość, która ludzi na złe zwykła wodzić; nie słucha nic, nie

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

pozwala nic czasu na pomiarkowanie, gwałtownie łamie rzeczy, łamie gałąź, niżli się owoc mu dostoi. Jabł. Tel.

stryja, brata W przeciwnym wojsku, nie zcierpnieje ręka! Chrośc. Luk. 79. Strach to niesłychany, aż na mnie ciało cierpnie, krew się z zimna zsiada. Bard. Tr. 556. §. Moral, ścierpły, cierpki, tetryczny, fünfter, ntnrrtfcl). Nie badźże taki ścierpły, rozfałduj to czoło. Treb. S. M. 54. tlERPNIACOŚĆ, CIERPNOŚĆ, ści, i. cierpkość, smak cierpki, §erbtgfctt, herber ©efchlltacf. Muszcz ma w sobie nieco cierpniącości. Urzęd. 97. Nasienie to ma w sobie cierpność dosyć znakomitą. Spicz. 47. CIERPNY, a, e, cierpki, herb. Orzechy laskowe są cierpniejsze, niżli Włoskie. Spicz. 424. Gdyby matczyne mleko było niejako cierpne a przykre, tedy.. Sienn. 464. Tamki cierpnę. Chodk. Kost. 54.

Pochodź, słowa cierpieć: do cierpieć, nacierpieć sie, odcierpieć, pocierpieć, przecierpieć, przycierpieć, ucierpieć, wycierpieć, zcierpieć.

337. Niecierpliwość mię bierze. Teat. 9, 59. — §. Wytrzymywanie, odwłoka, czekanie komu, cierpienie komu, bte Sangmutÿ. Wysławiamy boga dobroć, jego cierpliwość nad ziemi, miłość ku dobrym. Sk. Kaz. 456. Cierpliwość mieć Ross. yTepnuTB, yTepnjHBaio, neper04HTL.

CIERPLIWY, a, e, CIERPLIWIE przysik., znoszący cierpienie, przykrość, gebttlbtg; Boh. trpèliwy, trpnÿ, snaśe-liwy ; Vind. terpeshliu, terpezhen, pohleun, poterpe-shliu, poterpeozh, preterpezhen, (Vind. trepliu, terpe-ozh diuturnus; Carn. terpliv * znośny); Sorab. 1. cżerpacżć, zcźerpnć, cźerpliwć; Bosn. tarpecchi, terpecch, trripecch;

(Bosn. tarpivi, terpivi, trripiri, podnosivi, seto se mosge podnit, setose mosge trripiti * znośny); Slavon. vstêrpljiv;

Croat. terplyiv, terpeziyiv, terpliv, uztèrplyiv; Rag. tarpgliv , ustarpgljen ; Ross. TeprrfeaiiBŁiii, chocmbuh, paBHO^yuiHbiii, CIERZENIEC, ńca, m. sak na ryby. Cn. Th. 976. eilt ©ad* He3JOÓHŁiH, 'repmaiiBO, TepnMHBHO, óeaoTBBTiiŁifl; (Ross. nejs junt gt[d)fange. CIERZEŃCOWY, a, e, do cierzeiica TepnuMun tolerowany); Eccl. Tepn'MiiBOCTpacTHHH, óiaro- należący, @acftte$*. CIERZNIE ob. Ciernie, Cierń. CTpacTHUH. Cierpliwy w swoim nieszczęściu. Cierpli- ‘C1EŚ, i, z. (cf. ciąć, ciesać, ciosać, cios), ciosane drzewo, wie wszystko znosi. Oppos. niecierpliwy, mtgcbulbtg; (Vind.    balka, (Boh. tesanice; Ross. Teci> deska cienka); ber 33ab

napoterpeshlivu, navolen). Niecierpliwy, niedotkliwy (ob.    feit. Zbudował dom na czterech rzędach słupów cedro-

Wrzód). §. Cierpliwy, niepopędliwy, wytrzymujący, nie-    wych, ciesi tez cedrowe na słupiech. Budn. i. Reg. 7,

zgaga, czekający drugiemu, langmütig. Bóg długo cier-    2. (balki. Bibl. Gd). Bierzma domów naszych cedrowe,

pliwy. Niecierpliwy, nie do cierpienia, nieznośny, uner*    a ciesi nasze jodłowe. Budn. Cant. 1, 47. (stropy. Bibl.

irägltd), Wtletbltcfy. To jest niecierpliwy grzech u Pana.    Gd). Ciesi proste niespojone jedne przeciwko drugiej

Rej. Rost. L. I. 5.    *§. Cierpliwy, cierpki, kwaskowaty,    kładą, na czele żelazami je zejmują, ziemią fasują, na

obrzaskliwy, herbe. Gdzież on wiek szczęśliwy, Gdy chle-    pierwszej ciesi drugą kładą, i tak rzędy insze. Warg.

PNĄC,

bem daktyle i żołądź cierpliwy. Tward. Daf. 9. CIER-    Cez. 467. CIESAĆ, CIOSAĆ, ciesał, ciosał, ciesze cz.

nijak, jedntl., pocierpnąć, ścierpnąć dok., CIER-    niedok., ociesać, ' zciesać dok. siekierą obrabiać, okrzesy-

PNIEC niedok., z oskominy tępieć, (o zębach), ftumpf    wać, Jtmntent, mit ber 3wttttcrat't behauen; (Boh.    tesati;

tncrbeu (son bett Bitten, nad) etmaâ ©auernt). Po tych    Carn. tésôm; Rag. tessatti, iztessati, zatessati;    Ross.

owocach zęby cierpną i drętwieją. Mon. 70, 774. Cier-    Tecaib, remy, cf. teszarz, cieśla, Ger. Ttfctylcr). Na miej-

pnienie zębów sprawują owoce niedojźrzałe gryzione,    scu tym stehnaszy i kołodzieje cieszą i obrębują drzewo

skrzypienie n. p. piłą. Byk. Med. 4, 564. Ojcowie je-    do potrzeb swoich. Archel. 2, 44. On mu trunę ciesze.

dli kwaśne jagody a synom zęby cierpną. Radź. Jer. 31,    Sk. Dz. 262. Cieszę kamień, okrzosuję, kwadruje, gła-

29. W. Post. W. 288. ojcowie jedli cierpkie jagody, a    dzę. Cn. Th. ctrtClt ©teilt bebauen. Drogi kamieniem cio-

synom zęby zcierpną. Bibl. Gd. ib. — Cierpnący, dret-    sanym brukowane. Tward. Wl. 452. (ciosowym,    kwa-

wiący, ftumpf geworben ; b. activ. oskominy nabawiający,    drowym, mit Quaberfteuteu). Nieciosany kamień ob.    Orda.

btc    jłuntpf lltad)eitb. Ojcowie jedli jagodę cierpną- §. Fig. ciesać kogo, krzesać, heblować, eilten fyobellt,

ca, a w zębiech synom zostają    oskominy.    Radź. Ezecli.    fd)lcifeit. Ciosałem    cię przez proroki. 1 Leop. Ozea. 6,

48, 2. Wino cierpnące. Śleszk.    Ped. 424.    §. Cierpnąć,    5. (heblowałem. 5    Leop). Nieciosany, nieociosany, nieo-

drętwieć, odrętwńeć, stwardnąć, tarnieć, erftarreu (non    krzesany, gruby, grob, ungehobelt, ungefchltffeit. Skryjże się

#änben uub $üßcit: etltfchlafeit); (Eccl. Tępimy, cf. Lat. tor-    z tym swoim nieciosanym argumentem. Pini. Kam. 468.

peoj. Spuszczone pocierpły ci nogi. Hal. Ow. 497.    Jesteś nieciosanym drągiem. Nar. Dz. 3, 444. $.    Kliny

Cierpnienie nogi. Teat. 31, b. 53. ba3 Cśittfd)lafeH beo    na głowie komu ciesać, kołki, ob. Klin, Kołek.

$îtjüe§. Plastr ten pomaga onym miejscom, któreby cier-    Pochodź, (cf. ciąć) Ciesielczyk, ciesielka, ciesielski,

pnęły lub czujności nie miały.    Spicz. 26.    Ramię mu    ciesielstwo, cieśla,    cieślica; cios, ciosowy, ciosna, nacios,

zcierpło od tęgiego razu. P. Kchan. Orl. 4,    32. Kiedy    naciosać, dociosać ;    ociosać, pociosać, przeciosać, przycio-

szyja cierpnie albo drętwieje, nazad się ku plecom kur-    sać, oczosnać, odczosnaw, czosnek, podczos, podcieś, przycieś,

czy. Mącz. Skoro żołądek zasłabł, każdy członek cierpł    przycios, przycioska, wyciesać, zaciesać, tesak, teszarz.

i spadł z siły. Jak. Baj. 94. 'Śpiączka niektórych zwie- 4.    CIEŚĆ, G. cieścia, contr, ćcia , m. teść, Boh. test (ob.

rząt zimowa podobna jest do umartwienia i zcierpnienia    Teść) ojciec żony mojej, bet* $nmeu 33atev\ ber ©integer*

wszystkich członków; widziałem szczury tak zaspałe i    nater. Przyjedzie wywołany do cieścia swego w    dom i

zcierpłe. Rog. Doś. 4, 448. Ścierpły, na pół martwy,    z córką jego a żoną swoja, i ma-ż ten poczciwy ociec

zmartwiały. MaLcz. Cierpnę z biedy, trętwieję i bez zmy-    rozumian być za współwinowajcę, iż zachował miłość

siu chodzę. Bard. Tr. 202. Komuż, ujźrzawszy ojca,    córce swej i zięciowi? Gorn. WL N. 2. b. Żalem mał-

żonki zdjęty obesłał bracią    swoje    i ćcia albo cieścia,    ïfifer, £trfd;fd)ri)ter, Stoumfdjröter. §.    Cieśla ob. Dzięcioł,

ojca żony swojej. Stryjk. 310. Gieśd, to jest, żony    CIEŚLARKA, i, ź. żona cieśli, lub też robiąca ciesiel-

mojej ociec; niektórzy świekrem zowią, ale niewłaśnie;    stwo, bie 3itnmermanit8frait, Me 3iromermaimin ; Boh. et

bo świekier jest mężów ociec, którego także zowią po    Slovac. tésarka. ‘CIEŚLARNIA, i, i. ciesielski dwór, ber

łac. socer. Mącz. ^Jetro świekier Mojżeszów'. 1 Leop. Ex.    3ttnmer|»üf; Boh. tesârna. CIEŚLICA, y, i. ostrze zebu

48, 12. (cieść. 3 Leop). Annasz był cieść Kaifaszów',    przedniego, bie ©cfmetbefpt^e etiteê 35orbcrjaIm3. Kłów' cie-

Sekl. Joan. 18. — 2. CIEŚĆ, ści, z. synowa, niewiastka,    ślice wyszczerzają obłudy. Brud. Ost D. 5.    §. Cieślice,

sneszka; u Maczyńsk. czcią, bie ©djlMc^crtocfytcr. (cf. ciot-    Gall. hoyaux, eflettes, między narzędziami rzemieślników'

ka, pocieść).    robiących koło drzewa. Jak. Art. 2, 288. 3intnterbeile.

W CIEŚCIE ob. Ciasto.    CIEŚLIN, a, e, należący do cieśli, 3iwntermaitn3* ; Hoss.

CIESIELCZYK, a, m. ciesielski czeladnik albo chłopiec, eilt    iuiothhkobb. (ob. Ciesielski). Żydzi na Jezusa mówili:

3immergefett, 3iltnnennannêjmtge. Szydził z Krystusa, zo-    jeżeliż to nie on syn cieślin, to jest, Jozefów, który był

wiąc go Galilejczykiem i Ciesielczykiem. Baz. Hst. 3.    tego rzemiesła ciesielskiego. Bial. Post. 427.

CIESIELKA, CIESIOŁKA, i, i. ciesielstwo, rzemiosło cie- CIEŚŃ, i, z. CIEŚNIA, i. i. CIEŚNINA, CIAŚNINA, CIE-sielskie, ba3 3tttttner^attbn)Crf ;    (Boss.    TecKa < ciosanie). Na    ŚNICA, y, z. ciasne miejsce, ciasne    położenie, bie (Enge;

majstra wyszedł w ciesielce.    Pir. Pow. 166. Ze topor do    Boh. tjsen’, auzkost, aużina; Sorab.    1. cżisn; Bag. tje-

ciesiołki zwyczajnie należy,    Cieśla    tu myślę, widząc    skoccbja; Eccl. rfccmma. Zbili potężne wojsko małą

na grobie go, leży. Pot.    Pocz.    58. — §. Ciesiel-    garścią, iż było w cieśni. Petr. Pol.    390. Pod ogólnym

ka, robota ciesielska a^o jakie dzieło roboty ciesiel-    nazwiskiem ciaśnin, zawierają się wszystkie ciasne przej-

skiej, 3nnntenttann$ar&ett. Zamek drewniany wybornej cie-    ścia, któremi wojsko małym tylko frontem maszerować

sielki, tak w zamknięciu, jak w swej budowie. N. Pam.    a rozpostrzeć się nie może. Lesk. Mier. 91. enge

8, 436. CIESIELSKI, a, ie, od cieśli, 3MnntermannÖ * ;    (cf. przesmyk). Cieśnina morska, przesmyk, kanał ciasny

Boh. et Slov. tesarsky; Sorab. 4. cżeszlicżki; Rag. darvo-    łączący dwa morza z sobą, albo jednego morza dwie

djeglni; Slav. dêrvodilski; Eccl. 4peB04MaiejeHï; Graec.    części. Wyrw. G. 14. eine Meerenge; Boh. aużina, okijdli,

ÇvltiQyixoç; Boss. imothhbhhh. Wyćwiczył go, aby robił    klauza; Rag. morski prodor; Ross. npo.niBt; Vind. vos-

robotę ciesielską. 4 Leop. Ex. 35. Ten Jezus, którego    kust murja, morska tesnozha, voskumorje, voskovina;

ciesielskim synem zowiesz, zbudował niebo i ziemię; a Eccl,    §. Ścisk, nacisk, ciżba, bdö ©ebränge.

teraz tobie trunę ciesze. Sk. Dz. 262. Czynienie ciesiel-    Wielka dziś na rynku cieśń była. Tr. — Fig. ucisk,

skie, to jest, ciosanie, jest śrzodkiem do przyjścia końca,    ambaras, bieda, zawikłanie, 9Jotl), ©ebrćhtgc, SebrćtngutjL

t. j. do domu, Petr. Et. 4. Rubrykę, ciesielską glinką na-    ©rctngfctl, ©nge, SSerlegenfjCit. Aby jeśli ich w cieśni bę-

zywają, iż nią cieśle znaki swmje na drzewie wypisują.    dą rzeczy Król sam z lietmany przybyli w odsieczy. JabŁ

Kluk. Kop. 4, 353. ber Üfîütbel. CIESIELSTWO, a, n. cie-    Buk. Q. 3. Umysł się wzmaga, zostający w cieśni.

sielskie rzemiosło, ciesielka, ba3 3tntntcr^anbn?erT; Boh.    Kras. Mysz. 44. Wota "te ślubili pod czas" cieśni. Pot.

tesarstwj ; Rag. darvodjeglstvo; Ross. MOTHimecTBO ; Eccl.    Syl. 114. W tej cieśninie biedzącego się z sobą naro-

TeceibTBO, iMOTiniBŁe peMec,io. Józef żywność ciesiel-    du. Karp. 2, 425. Król w cieśni był przez buntowników

stwem sobie obmyślający. Groch. W. 554. Ciesielstwo    zdrady. Pot. Arg. 264. Psa w cieśni źle drażnić. Cn. Ad.

jest ich zabawą. N. Pam, 44, 178. Justyn robił cie-    984. CIEŚNIĆ cz. niedk., ścieśnić dok., ścieśniać, ciesielstwo, a wszedł na cesarstwo. Stryjk. Gon. J. 3. Cie-    śniejszym czynić, engen , enger machen, verengen, befdjrcin*

sielstwo robić Ross. iMOTHimaiB, naoTmuiaio;• Eccl. 4pe-    fen; Boh. stisniti, saużiti; Dul. ztizknuti; Sorab. 4. cże-

bc^mctbjio ; Graec. ÇvXuoyéco. CIEŚLA, i, m. rzemieśl-    sznoszeżu, zeżesznoseżu; Vind. stesniti, stesneishati; Croat.

nik od ciosania drzewa do budowli, robiący ciesielstwo,    tesznim; Rag. tjesetim, stjesetiti; Ross. tLchhtb, yîte-

ber 3bnmennamt; Boh. tesaf; Slovac. tesaf, (ob. Teszarz);    mm, yTkcHaTb, (Bosîi. cesniti perire, dolore cruciarï).

Sorab. 4. téscher, cżeszla; Carn. stenar, stçnovz, (cf.    Battyada świat cały śpiewać będzie pieśni, Moc go sławi

ściana); Bosn. drrivodiglja, marangun; Dal. därvodelya,    nauki, chociaż umysł cieśni."Hul. Ow. 99. Weź większe

därvodelich, drivodylya; Slavon. dcrvodilja, dervodilac;    dzieło do roboty, osnową tego ścieśniasz dowcip, ib. 485.

Croat. drevodelya, dcrvodelecz, czimèrman. (Croat. tiss-    CIEŚNIĆ SIĘ zaimk.: ft^i verengen, ftd) Mfd)rctll!eit. Kto nie

lyàr * stolarz; Croat. teszla dolabra; Rag. tesla* siekiera;    zna przystojnego ścieśnienia się sztuki, Ten nie ma o

Garn. tesla* barta, oksza); Bag. darvodeglja, darvodje-    pisaniu najpierwszej nauki. Dmoch. Szt. R. 9. Cieśnić

gliaz; Ross. imotiiiiicl, pyófleumcB, 40M034aTCÆi>, TeKTOHt,    się, kurczyć się, mniejszyć się, ujmować sobie, ftdj

(Ross. Tccja, TecjHua, tgcio — oksza, barta, ob. Te-    t>efćf?ranfcn, fid) etnfdjrctnfen. Cieśni się jak może, a prze-

sak); Eccl. Beme4lj.1aTe.iB. Miał u siebie mnóztwo mu-    cięż ledwo może swoim dochodem wyżyć. Oss. Wyr. —

larzów i ciesiel i wszelakich rzemieślników. Budn. 1    Passive Cieśnić się * CIEŚNIEĆ, cieśnicjszym się stawać,

»TT.™*™, Kiedy kt0 ™ nie-Weg. Org. 22. ÇIESNICA

Chroń. 22, 45. cieślów. Bibl. Gd.— §. Cztery przednie    jtdj verengen, enger werben; (Rag. cèznuti conßci dolore;

Bosn. ceznuti deficere); Eccl. dostatku, i rozum sie cieśni.

ob. Cieśń, Cieśnina. ĆIEŚNIEJ ob. Ciasno. CIESNIEJSZY ob. Ciasny.

CIEŚCIĘ - CIEŚLA.

CIEŚLAR - CIEŚN.

307

zęby, cieśle niektórzy zowią, ctenes. Mącz. bie @d)ltelbe*

Sowite, bie Shwbersntme. §. Cieśla, gatunek kózki, ceram-byx aedilis, różki ma pięć razy dłuższe niżeli kadłub, lęgnie się u nas wt drzewach. Zool. 164. eilte Strt 33aum*

CIESZE, CIESZĘ ob. Ciesać, Ciosać. CIĘSZKI, C1ĘSZKOŚĆ    Sorab. 1. trożtarnicżża. (CIESZYKAMIEŃ, ia, m. ciesają-

ob. Ciężki.    cy, ciosający kamień, lapicida. Volck. 459. ber ©tctnnte|s).

CIESZYĆ, ył, cieszy, cieszę cz. nicdk., pocieszyć, ucieszyć    CIESZYN, a, m. miasto i księztwo wyższego Szląska. Dyk.

dok., (Etymon dech znajduje się jeszcze w słowach uciecha,    G. 3, 113. îcfdfen, in ©dfleften; Boh. Teśjn; solatii lo-

pociecha, otucha cf. tuszyć, i w zakończeniu imion,    eus ; vel a ciasny, cieśnić, Frenzei in Wesłphal. monum.

Wojciech, Sieciech) łagodzić czyje zmartwienie, frasunek    2, 2420. CIESZYNCZYK, a, m. z Cieszyna rodowity,

odejmować strapionemu, Boh. feśiti, feśiwarn, trośtu-    ein îefdjner, w rodź. ieńsk. CIESZYNKA, bte &efd)nerinn.

gi, feśjm; (Slovac. feśjm obleclo); Garn. tasheti, odsha-    b. CIESZYNKA, i, z. gatunek strzelby ognistej, którą

liti, pobôsham, povôsham; Vind. tashiti, potashiti, od-    przednie w Cieszynie robiono, fine îefdjtne, eine 3lrt

shaliti, troshtati, potroshtati, arsvefelit; Croat. batriveti;    fteuergetpeljr. 51 Mg. CIESZYŃSKI, a, ie, z Cieszyna, Ze-

Sorab. 1. trożtyu; (Sorab. 1. cżeschu ramo); Rag. taxiti,    fester. — Księstwo Cieszyńskie. Wyrw. G. 258. ba$

tjesciti, utjesciti, utaxiti ; Dal. vtisiti ; Ross. tbumti», tu-    tpcrjogtlt. $cfd)en; Boh. feśjnsky.

my; (Eccl. Tïniï< opy^ia ko yBece.iCHiio). On ją cie- Pochodź, nacieszyć sie., pocieszyć, pociecha, pocieszał-szył, jak mógł; ale nie dała się ucieszyć. Prot. Jat 19.    ny, pocieszny, pocieszność, niepocieszny, niepocieszność;

Trzeba go w tej biedzie cieszyć, Teat. 54, c. D. 2.    ucieszyć, uciecha, ucieszny. 2.) Tuszyć, otucha, potucha.

Przyjaciel kiedy jest życzliwy, Najlepiej cieszyć może, CIETRZEW, ia, m. ptak, mniejszy od głuszca, tetrao te~ gdy sam nieszczęśliwy. Jabt. Tel. 299. Kędy płaczą,    tria:. Zool. 239. ber Sirfhaljn; Boh. tetrew; Slov. tetrew;

tam cieszyć, kędy smutno, tam bawić. Dzwonk. Stal. A.    Slav. tetrib; Vind. bresni petelin; Ross. TeiepcBb, KOcan^.

4. Łacno cieszyć chorego, gdyśmy zdrowi sami. J.    Cietrzewie czyste. Ban. J. 3, Cieciorki kokały, cietrze-

wie grały. Ban. J. 5. b. (foltern). Cietrzewie tokują. Zool. 270. fte baljen. Cietrzew głuchy, ob. Głuszec. §. Łając: cietrzew, głupiec, ein bummer 5ferl, ein Stuntman, ein ©d;öp3, ein fjhttfel. I ty nie pójdziesz ztąd cietrzewiu zdechły! Boh. Kom. 1, 254. Głupi cietrzewiu. Cn. Ad. 250. Na wszystko byłem zdumionym cietrzewiem, Le-dwiem się upamiętał, gdym już wybrnął z tłumu. Zab. 9, 366. Eyss. §. Herb, wspominają o nim autorowie, lecz żaden go nie opisuje. Europ. 3, 10. ein Sffiappen. (Cietrzew, inde nomen urbis Teterau. Frenzei in Westphal. monum. 2, 2415). CIETRZEWI, ia, ie, od cietrzewia, 33irfhalm *. Rodzaj cietrzewi należy do rzędu kurzego. Zool. 239. Ktoby komu sieć cietrzewią ukradł, zapłaci trzy ruble groszy, bistr. Cel. Lit. 313.

85.

Kchan. Dz. 238. — Cieszyć się zaimk. ftd) trüften, ul-żywać sobie umartwienia, folgę sobie czynić w frasunku. Tylko się płaczem cieszą. Paszk. Dz. 65. W tej tu samotności przy przyjemnej składania wierszów zabawie, cieszę się w mych nieszczęściach. Zab. 43, 49. Cieszący; troftretdj, troftltd); Ross. yr6iiiHTe.ibHhiH. §. Cieszyć, rozweselać, uweselać, erfreuen, freiten. To co nas dziś cieszy, jutro zasmucić może. Zab. 8, 268. Nar. Cieszy rolnika, choć z czoła pot leje, Plennych zasiewów owoc okazały. Zab. 14, 97. Nar. Syn mój zawsze powolnością i posłuszeństwem serce moje cieszył. Falib.

Dis. Q. 5. Dziś mnie nic nie cieszy. Teat. 36, c.

Nie ciesz Panie złych ludzi, nie ciesz mną, proszę. J.

Kchan. Ps. 165. (niech się nie cieszą z mojej zguby).

Gdy bóg małżonkom potomstwa nie daje, albo ich na CIĘTY ob. Ciąć.

Ger. bte ®d)lPauQerfd)aft. Królowa znowu przy nadziei znajduje się; już to dwudziesta druga ciężą jest. Gaz. Nar. 1, 510. 'CIĘZADŁO, a, n. narzędzie ciągnienia, dyszel, bie Seidifel. We śrzodek klęka wprawione bywa ciężadło, to jest, dyszel. Urs. Gr. 589. CIĘŻAR, u, m. waga rzeczom przyrodzona, ciężkość, to co cięży, bie Saft; Boh. autćżek; Vind. tesha, tovor, breme, teshina, bu-tora, buntara, vtesh; Bosa. tera, brimme, touar; Rag. tcgótta, texîna, tescîna; Carn. teshina, butara ; Croat. terh, breme; Ross, imKecTb, aóyaa.. Siłę ciał, którą ustawicznie na dół pędzone bywają, ciężarem nazywają. Hub. Mech. 72. bie ©cfylPerc ber ßbrpcr. Cała siła, którą ciężkość wywiera bez przestanku na jakie ciało, nazywa się ciężarem, pondus, ©diniere, ©ClPid;t. ib. 77. Nie jedno ciężkość , co ciężar. Przez ciężar rozumiemy cały zbiór cząstek mających ciężkość, które się znajdują w jakiej bryle; zatym można mówić, że mała bryła ma tyleż ciężkości, ile wielka, lubo ma daleko mniej ciężaru. Rog. Doś. 5, 515. bte abfolute unb relative ober fpe* Ctftfdfe ©djtocre. §. Ciężar, rzecz ciężka, uciążająca, brzemię, etroaś ©djtoereê, eine Saft, eine St'trbe. Phys, et Fig. Upadek cięższy pod ciężarem. Bardz. Luk. 5. Co nad

nim, prędką śmiercią dzieci ich, nie cieszy... Sk. Zyw. CIĘZA, y, z. (oh. Ciąża; brzemienność, Sorab. i. cżeża ; 2, 93. (nie da się doczekać uciechy, toeitll Cr fte (tn tfntcn feine $reitbe erleben Ićifft). Cieszący, pocieszny, ucieszny, erfreucitb, erfrcultdj; Ross. pa/tocroTBopHutl. Cieszyć się zaimk., weselić się, ftd) freuen, ftd; erfreuen, ftd; er*

<jó£cn. Dusza się cieszy przyjaeielskiemi dobremi radami.

3 Leop. Prov. 27, 9. (słodnieje. 1 Leop.). Cieszę się niewymownie, że cię tu widzę. Zab. 13, 55. Ja łzy gorzkie wylewam, gdy on tym czasem z moją rywalką się cieszy. Teat. 52. d, 114. Król Konarskiego chciał robić senatorem;, ale on wolał sam z sobą cieszyć się skrycie.

Zab. 13, 152. Cudzym się złym cieszyć, nędzna uciecha. Cn. Ad. 114. Ross. TbiuiiTŁca, nac.ia4HTbca, Kpa-coBaTbca. §. Cieszyć, bawić, śmieszyć, unterhalten, autu* ftrctt, lachen ntadjcit. Cieszą mię jego dowody, które tak są do rzeczy, jak pięść do oka. Oss. Wyr. CIESZYCIEL, a, m. cieszący smutnego, pocieszyciel, ber ütröftcr; Boh. fesitel; Carn. tushnek; Vind. troshtar; Sorab. 1. trożtaf.

Obróćcie oczy do boga, który każdego cieszycielem jest w smętku. Źrn. Post. 5, 593. Wszyscy wy jesteście bardzo marni cieszyciele. 1 Leop. Job. 16, 1. Duch twój niech będzie moim cieszycielem. Czahr. Tr. B. 3. CIE-SZYCIELKA, i, i. ciesząca w smutku, bte ïrôftertttn;

ma.

ma-

s\v

przyrodzony stan ciała człowieczego, próżny to ciężar. Karuk. Kat. 90. — Ciężary wojskowe, obłogi, bagaże, ©c* pddc, Sagage. Zawady i ciężary podróżne zastępów swoich zwiózł do miasta. Warg. Cez. 145. W mieście tym hetman plony jeńców i różne obłogi i ciężary złożył. Pilch. Sali. 253. Zostawiwszy obozowe ciężary, z jazdą dalej ciągnął. Nar. Hst. 2, 403.    §. Fig. ciężar, trud, tru

dność, uciemiężenie, ucisk, bie Saft, bte SOîüfie, bte 23e* bnufiutg. Kogo fortuna prowadzi przez stopnie, Umie z ciężaru nadgrodę szacować, Nie zna jej ceny, kto jej rychło dopnie. Zab. 14, 100. Nar. Wielki go ciężar, zacność familii gniecie. Bardz. Tr. 205. Kazimierz Sprawiedliwy zniósł wszystkie ciężary, to jest, podatki i danie nieznośne, które był Mieczysław wniósł. Biel. Kr. 102. Saften, Abgaben. Dłużnicy proces przewiedli; pokazały się ciężary przewyższające wartość substancyi. Kras. Pod. 2, 44. (długi, ©chulbenlafteit). Ciężar na roli, na gruncie; powinność. CIĘZARNOŚC, ści, i. brzemienność, ciąża, bte Sd;angerfd;aft; Slov. obtjżnost; Bosn. tegotnost; Rag. tegotnós ; Ross. TfOKeiocrL, Tamejuma, aenpa34H0CTb. Eccl. ópeMemiocTb, ya^oHOue, Y|>tKOHomęiłi'e. ZrmU cię— żarności są pewne, są i wątpliwe, z których nie zawsze brzemienność prawdziwą poznać można. Krup. 2, 217. CIĘŻARNY, a, e, 1*. ciężący, ciężki, ciężar mający, fd)wer, Schwere Imbettb. Co lżejsze żywioły wnetby na dół poszły, a ciężarne w górę zażby podniosły? Susz. Pieś. 3, M. 2. b. §. Ciężarny, brzemienny, w ciąży zostający n. p. żyw-ot, fchmaitger. Ciężarna t. j. kobieta, eine @(hroaitgere ; Boh. et Slovac. téhotnÿ, obtjżeny; sama-druha ; Piag. tegótna, nossechja, prisóbna, prisobniza; Croat. noszćcha ; Dosn. tegotna , breghja, sbabna ; Carn. noshézha ;. Vind. noshezha, shroka, teshka; Ross. onpe-Barbiaa. Ciężarną będąc, skoro tę złą wieść odbiera, Nagle gdy rodzi, tak zaraz umiera. Leszcz. Test. 256. Białogłowa, gdy się czuje być ciężarną, czego się strzedz IIaur. Sk. 438. CIĘZAROWATY, a, e, ciężar mający, ważący, ciężki; fchwct, Schwere unb @cwtd)t Ucierały się^ rzeczy twarde z miękkiemi, lekkie z cięża-rowatemi. Zebr. Ow. 1. Cieżarowate ciało, ontrosum. ib. 382. CIĘŻAROWY, a, e, od ciężaru, Saft * ; Vind. te-shonoshen, tovorski , tovoren ; Sorab. 1. wobcźeżenitć, wobkwadzitć. Wozy furmańskie abo ciężarowe. Archel. 2, 14. ĘCIĘŻBA ob. Ciżba). CIĘŻEĆ nijak, niedk., ścię-żeć, ociężeć dok., ciężkim być abo się stawać, fd)W0r fei)tt, fdjwer werben, fd)wer fallen, pr. et tr.; Bosn. tesekati, otesekati; Ross. TH/Ke.itTL, OTflżKentTt; Eccl. rarmmica, Tarowyca, TascerLTb. Absalona raz w roku strzyżono, bo mu włosy cięźały. W. 2 Reg. 14, 26. We dnie i w nocy ciężała nademną ręka twoja. 1. Leop. Ps. 51, 4. (ociężała." 3 Leop. bctite $aub lag fdnoer auf mtr. Suth-). Głowa mu myślami ciężeje. Jabl Buk. N. 3. b. ber isłopf Wtrb tl;m fchwer. Ciężenie głowy Eccl. TawKorjaBie ; Grace. ßaovxQaviov. Ściężały, fd)Wer geworben, fchwerfćtlltg. Przygodami i laty ściężali. Otiu. Ow. 167. Krew w nim? od ścieżałej starości tępiej.e. A. Kchan. W. 128. CIĘŻKI, ‘CIĘSZKI, CIĘŹEK, żka, żkie; Cięższy Comp. wagę jacy, ważący, ciężący, nielekki, fchwer, Schwere nnb ©e*

wicht babettb; Slov. taźki, teżki, tćżky; Doli. teżky, tćżek, teżśj ; Sorab. 2. schéschki; Sorab. 1. cżiaschki, cżeźki, cżeżkoyitć; Slav. tèxak; Carn. téshk, teshke , tęshejshe; Vind. teshek, teshak, teshaun , teshi, tesbku; Croat. tè-sëk, teséshi, teseji, smehek; (Croat. tesak* wyrobnik); Dosn. tescki, tesgjak, tegotan; (cf, Bosn. tesgjak» chłop); Dag. téxak, tegotan, teescki, tescka; Doss. TameKS, TBÎKKM, TH/KCiTL , TflJKe.TUH, THrOCTHblH, ÓpCMCHHLlil , ßli-CHifi ; Eccl. xAjKhK'i,, OTaroT’hH’B, (cf. TH/Kame praca, zysk, TH5KaTe.ib pracownik’, cf. Hebr. ~rp kaschah difficilis fuit; Hehr, pü laan ; Syr. p tean oneravit). Względem wagi, ciężaru, ciężki, oppos. lekki, fermer, nicht leicht oom ©en>tcf)t. Żelazna brona, którą ciężką zowią , ma żelazne zęby. Kluk. Roił. 5, 118. Uczuł coś na ramionach ciężkiego, i mniemając, aby nań kto ciężar kładł, ściągnął rękę. Sk. Żyw. 2, 408. Artylleryą dzielą na ciężką i na połową; ciężka służy do fortecy i przeciwko fortecy. Jok. Art. 1, 285. Ross. .lOMOBaa apmuepia. Ciężkie armaty albo murołamy. ib. Ciężkie działo Ross. 3a-Tinmaa mima.it. Nie podejmuj się brzemienia cięższego nad twą moc. Dudu. Syr. 13, 2. (quid vale ant liumeri).— Ciężki, nieruchawy, ociężały, nieskory, fchwer, fdnocrfdlltg. Żubry ciężkie. Dan. J. 2. Koń ciężki, spasły. Oss. Wyr. Ross. JOMOBaa jiomaAt. Objadłszy się bez pamięci, wsta-je nazajutrz ciężki i niezdrowy. Hor. Sat. 168. Człowiek ciężki, ociężały, Ross. MbniKOBartin. Wstań, nie żartuj i nie bądź tak ciężki jak ołów. Przyb. Ab. 447. Starzec laty ciężki. Groch. W. 290. Ciężki język, ciężka mowa, jękliwa, eine fchwcrc Sprache, fchwcrc Sltrêfpradje; fäjwere Bunge, nicht geläufige Bunge. Nie jestem mąż mo-wny, bo ciężki język mam. Budn. Ex. 4, 10. Lekarstwo ciężkiej mowie, za nabrzmiałością i ociężałością języka. Syr. 167.    §. Ciężki, trudny, fchwer, nicht leicht 51t hefte*

ben, mit 33ïu|e yerînüpft. Kaczki mają mięso czarne, a tym samym są ciężkie do strawienia. Boh. Kom. 1, 286. Ciężki oddech, gdy człowiek czuje ból, dolegliwość, ciężkość w oddychaniu. Krup, 3, 655. Wc Pan straszliwie ciężki do dogodzenia. Teat. 14, 71. (Sic ftnb fdjwcr Sitfriebert 311 [teilen; eö ift fd;wer e$ 5hwu recht ju machen). |. Ciężki do znoszenia, do przetrwania, tęgi, mocny, potężny, fchwer, fdjwer ju ertragen, fd)wer an^nhalten, pt beftelien. Ciężka choroba, eine fd/were 5\raufheit. Każdemu oja choroba najcięższa. Cn. Ad. 556. W szczególności: choroba ciężka, wielka choroba, epilepsia. Krup. 5, 645. bic [dimere toifheit, ba8 böfe SBefen, bie fernere 3?0tl). Ranami ciężkiemi czyli niebezpiecznemi nazywamy te, w których zadaniu naczynia krwi znaczniejsze obra-żonemi zostały. Perz. Cyr. 67. Sroga Lachezys ciężkie dziwy broi. Bardz. Tr. 551. Tam sie dopiero zaczęła ciężka bitwa. 1 Leop. 1 Mac,eh. 9, 17.' ein jmrtcr, fdjwe* rer śłantf. Nie wie, w jak ciężkiej teraz jestem toni, Gdy śrzód bezdennej fali nikt nie broni. Zab. 15, 159. Ciężkie to teraz czasy. Zabi. Fir. 29. Dni te ciężkie były wielce Rzynhanowi i okolicznym obywatelom. Sk. Dz. 841. Zaraz mu policzek ciężki wyciął za to. Pasz. Dz. 85. Dał mu twardą a ciężką odpowiedź. 1 Leop. 3 Reg. 12, 13, (odpowiedział mu srodze. Leop. 5). Cię—

da.

310

CIĘŻKI - CIĘŻKO.

C I E Ż K 0 C H - CIĘŻKOŚĆ.

L    4

żkie rozsiano wieści. Siem. Cyc. 574. §. Ciężki, przykry, uciążliwy, uciemiężający, ciężarem stający się; ferner, brüdenb, läfttg, nńDrtg, befd;tüerltsf>; (Carn. teshavni; Vind. teshak, poteshliu). Słyszeć o tym żałosna, być przy tym cięższa rzecz jest. Petr. Hor. praef. Ludzie zubożeli, lata drogie, panowie ciężcy. Falib. Dis. U. Ciężcy poborcę. 1 Leon. Ex. 5. Ciężką jego rękę uznawał nad sobą. Usbz. Kruc. 2, 178. Poddanych się pytał, jeśli roboty na nich nie ciężkie? Falib. Dis. P. Gdym był u was, nie byłem *ciężek nikomu. Leop. 2 Cor. 11, 9. Na to dowcipu swego zażywał, aby nie miał być ciężki komu w ojczyźnie. Star. Zad. C. Ludziom ubogim ‘cię-żek był. Kosz. Lor. 85. Pacyent, który nigdy nie chorował, bywa naprzykrzonym, gdy zachoruje, i ciężkim swą niecierpliwością, jak drugim tak i sobie. Perz. Lek. 344. Jeden król drugiemu może być straszny i ciężki, kiedy go przechodzi dzielnością. Star Woj. A. 2. Był ciężkim w tenczas Turek Persowi i jedenaście mu pro-wincyj odjął. Star. Dur. 43. Stałem się sam sobie *cie-żek. Leop. Job. 7, 20. (sam sobie ciężarem. Bibl. Gd.) Przymierzeniec ten był mu więcej *ciężek, niżli mu przydał pomocy. Budn. 2 Chroń. 28, 20. (bardziej go uci-snął. Bibl. Gd.). Heretycy nigdy tak ciężcy i przykrzy kościołowi nie byli, jak teraz. Sk. Dz. 854. Ciężki im się zdawał ten podatek. Sk. Dz. 1016. Pożyczyszli ubogiemu, nie będziesz mu ciężek, lichwę z niego biorąc. Radź. Ex. 22, 25. (nie obciążysz go. Bibl. Gd.). §. Ciężki na kogo, srogi, ostry, dokuczliwy, fdfuicr, liart, fdfarf, fłrettg, läfttg. Lepsza fortuna wielu rada zepsuje ; staropolska niesie przypowieść: ciężki z kaleki pan, z klechy pleban. Fr. Ad. 35. Oleśnicki najcięższy był na Witoł-Biel. Kr. 292. Bolesław na szlachtę i na lud pospolity ciężkim był. Krom. 250. Margrabia Myszeński ciężkim był na Czechy. Krom. 701. Na wszystkie miłosierny, a na samego siebie ciężki był. Sk. Zyw. 233. g. Ciężki, ścisły, ściśle dochodzący,t ostry, fcfyavf, genau. Ciężkie szukania Pigmaliona byty, Żeby się obu głowy przed nim nie skryły. Jabł. Tel. 107. Ciężkim go prawem dłużnicy gonili, Jam swą niewolą wyrwał go z ba-styli. Zab. 13, 249. §. Ciężka, dziećmi chodząca. Macz. brzemienna, ciężarna, fdfmangcr. Gdy już ciężka niewiasta przychodzi ku samemu porodzeniu, tedy... Spicz. 145. Sienn. 446. Poroniwszy dziecię, bo była ciężka, zaraz umarła. Petr. Ek. 64. Niewiastka twoja zcudzołożyła i chodzi ciężka z cudzołóztwa. Badz. Genes. 38, 24. (brzemienna jest. Bibl. Gd.). Szła Marya, ciężka od brzemienia, aby porodziła w Bctleem. Biał. Post. 66. Paszk. Dz. 74. Otw. Ow. 614. CIĘŻKO, CIESZ KO, *CIĘSZCE przysłk., Ciężej comp.t „ważno, nielekko, niełatwo, fermer; Boh. łezce; Slov. łażśko ; Dal. tesko ; Rag. tèscko; Vind. tesh-ku; Sorab. 1. cżcżczb, zeżeżka ; Slav. teshko; Ross. th;k-ko, TfljKe^o. Nielekko, z ciężarem, ciężąc, ważno, z wagą, fermer üült ©etiudlt. Ołów ciężko waży. — Ociężale, nie z łatwością, fdjrocr, fdjlüerfälltg. Koń dobry, ale"ciężko nosi. $. Ciężko, niełatwo, z trudnością przyrodzoną, fdllücr, mit fOJÜflC. Ciężko mówić ob. Jąkać się. — Ci którzy ciężko słyszą, gębę otwierają. W ej. An. 173. —

Ciężko, niełatwo co do pracy, trudno, fermer, irt 5Infe* IjMtg ber Arbeit. Dźwigacie kamienie we dnie i w nocy, robicie ciężko, nielekko. Birk. Zam. 14. Trzeba pracować ciężko na kawałek chleba. Teat. 13, c. 14. Musi tam ciężko robić. Paszk. Dz. 51. Teraz ciężko, potym będzie ciężej. Cn. Ad. 772. Ciężko było Jegomości ukłonić się. Teat. 26, b. 84. — Ciężko, z ciężkością, z trudnością, co do skutku, fermer, nutSJłfttyeju erlangen, fauer. Nie wie, jak pieniądze nam ciężko przychodzą. Teat. 15, c.

21. (tüte fdjroer imb fauer nur ba3 ©elb »erbtenen ntüffen). Z ciężka, ledwie, fd;tüerlief», mit Mje, fermer, mit 3łotj?, mit genauer 9îot^. Z cieikaby za to gardła nie dał. Erazm. Jez. A. 3. b. — Ciężko o co, trudno, rzadka rzecz, e3 fläit ferner um etttiaS. W historyi nieciężko o fałsz; przecież ją radzi czytamy. Oss. Str. 3.    §. Ciężko, mocno,

tęgo, co do stopnia, fdjwer, ftarf. Ciężko choruje. Ciężko raniony. — Niechaj tak ciężko nie zadrzymię, By mi z pamięci wyszło twoje imię. Jab. Buk. M. 4. §. Ciężko, uciążliwie, z uciskiem, ciasno, fdfmer, britcfeitb, läfttg, enge, gebrâugt. Na nas bardzo ciężko, od głodu zdychać nam z dziećmi przyjdzie. Falib. Dis. S. 2. Pyrrusowi przed Fabrycyuszem było bardzo ciężko. Rej. Zw. 101, b. Zewsząd mi ciężko, jeżeli wolą wasze uczynię, śmierci wiecznej nie ujdę, jeżeli nie uczynię, wpadnę w śmierć, doczesną. Sk. Zyw. 2, 373. Łódź na śrzód morza była, gdzie jej wały bardzo ciężko czyniły. Sekl. Math. 14. (dręczona była od walów. ib. not. dokuczały jej, fic festen iljm jit). Powinniśmy usiłować ciężko sobie czyniąc, jakobyśmy niepróżno łaski pańskiej przyimowali. Zygr. Eon. 322. (mus jaki sobie czyniąc, ftd) eilten 3ttHUt0 antfiuit). Kto sobie pierwej ciężko nie uczyni, tedy nieprzyjacielowi nigdy. Biel. Kr. 47. §. Ciężko, przykro, gorzko, markotno, fdjtuer, tütberltdjl, »er* brufJltdj, fraufettb. Gdym patrzał na twe błędy, jak mi ciężko było! Jabł. Tel. 97. Ona to ciężce przyjąwszy od sługi, jęła narzekać, płakać. Gorn. Dz. 92. §. Ciężką albo ciężko chodzić, dziatkami chodzić,tbrzemienną, ciężarną być. Mocz. fdfmattgcr fetjtt. 'CIĘŻKOCHODNIK, a,

m. który ciężko chodzi, ber einen ferneren ©aug fiat; Eccl. KOCHOXo^eifB. CIĘŹKOJĘZYCZNY, a, e, ciężkiego języka, momot, ftymcrjunfltg, non fernerer 3«nge; Eccl. kochoh-CIĘZKOM1ERZ, a, m. narzędzie okazujące stopień ciężkości powietrza, barometer. Hub. Wst. 187. ber ©tbmerntcffer, ba§ Barometer ; Carn. vrêmçnek; (cf. po-wietrzomierz, wilgociomierz, ciepłomierz, wiatromierz). CIĘ-ŻKOMOWNY, a, e, mowy ciężkiej, ooit fernerer ©pracl;e; Eccl. KOCHorjaro.iHBbiîi, Me^ennorjaceirb, Me4aeHHOH3bi'iHbiH. *CIĘ-ZKOMYŚLNY, a, e, z ciężkością myślący, fcfytücrbenfenb ; Boh. łezkomyslny, frasobliwy, mclankoliczny, fd;n)ermütl|ig. (ob. Ciężkosercy). Cieżkomyślność Boh.^ teżkomyslnost, melan-koîia, bie ©c^mermütfitgfett. CIĘŻKONOGI,, a, ie, nogi ciężkiej, fdjpcrfüfHg : Eccl. KOCHOHoriti. 'CIĘZKOPOJĘTNY, a, e, pojęcia ciężkiego, lub też do pojęcia ciężki, fdjttur* begretfenb, ferner fajfenb; ferner ju faffeit; Eccl. kocho-yiiHbiö. CIĘŻKORUCIIY, a, e, ruchu ciężkiego, fcfituerfalltg, ftdft ferner bemegettb; Eccl. Kocno4BHnaibiH. CIĘŻKOŚĆ, ści,

z. waga, własność tego, co jest ciężkim, bte ©cfjwere; Boh. fezkost, tiż; Slovac. feżkost; Śorab. 1. cżeżkoscż;

Yind. teshkust, teshkota, teshina, tesha , vtesb, teshku-ta; .Garn, tesha, teshäva, teshkozba, teshavnost; Croat. teskócha, tesina ; Bosn. tesekochja , tegota, tesccina ;

HîeiexonLKO. CIĘŻYĆ nijak, niedk., ciężkim być, fdftuer fallen, fdnuer fetpt, jur Saft fallen, ob. Ciężeć, Boh. tjżiti, stjżiti; Yind. teshiti, poteshiti, teshim; Garn. teshâti, tesbim; Croat. lesim, pertim, zmeclńm, smehkclńm; (cf. Croal. tesirn, tćsam operor, laboro); lions. ïarOTHTB, THromy, Tarouy. §. Absolute: ciężyć, ważyć, wagę mieć, ciężkim być, nielekkim, fd)mcr fep, pr. et fig. Bryły tak ciężą wzajemnie na siebie, jak cząstki z których się składają ą ciężenie na siebie brył, jest w stosunku ich mass. Sniad. Jeog. 23. Wszystkie ciała ciężą do środka ziemi. ib. (dążą ciężkością swoją, fie brücfen mit ihrer ©d/tnere (jecjen.... ct‘. prężyć). Głowa mi cięży. Teat. 8, c. 55. Uczuł coś na ramionach ciężkiego, ściągnął rękę, mówiąc: co takiego cięży na mnie? Sk. Zyw. 2, 408. (co mię uciska, maê brucft tttid) ft) fermer)? Cięży mu na sercu. Teat. 29, 70. (ließt ihm ferner auf b. £).). Niezmiernie sekret ten cięży mu na języku. Teat. 5, b. 77. Cięży mu to na sumnieniu. Oss. Wyr. (Yind. viest mene teshi). Ciężyć, ciężarem być, ciężkim komu być, jur Saft fallen, läfttß fern. Chleb w drodze nie cięży. Cn. Ad. 61.    (Aesopicum onus). Nie ciężą rogi jeleniowi,

ani skrzydła ptakowi, ani owies koniowi. Cn. Ad. 562. Bys. Ad. 48. (cf. dzięciołowi swój nos nie wadzi). Niech ci nie ciężą dla nas wszystkich nogi. Pot. Arg. 727. (nie leń się, śpiesz się). Zęby synowie nauki dostąpili, nie ciężą rodzice sobie im dosypować. Glicyn. Wych. M. 2. §. Cięży mi co, przykro, markotno mi, e3 ift mir läfttß, nńbrtg, rerbrüÇUd). Cięży nam uraźliwe od bliźniego słowo. Pot. Zac. 140.    *$. Ciężyć co sobie, za złe po

czytywać, narzekać, skarżyć się na co, etwas¹ übel nehmen, ftd) baröher aufljalten, bcfdnveren. Począł sie gniewać i grozić a ciężyć to sobie, że jeno jednego posła do niego posłali. Graz. Jez. H. Cesarzowa przyszedłszy ku cesarzowi, poczęła sobie ciężyć na cesarza. Eraz. Jez. J. 8. §. transit, ciężyć kogo, uciskać, eilten brücfen. Nie-masz tak uciemiążliwego jarzma, któreby nie ciężyło mniej ciągnącego, niżeli opierającego się. Pilch. Sen. 320. Niewczasem zmordowane powieki ciężą zczerwie-niałe oczy. Tward. Daf. 35. Ociec twój ciężył nas a gnębił twardym jarzmem. 1 Leop. 2 Paralip. 10, 4. (przyciskał 3 Leop.). Koń twardousty ręce cięży, ein Imrtmäu* Ińjeś spferb fällt ferner in bte Sauft. Tr. — Bardz. Tr. 168.

Rag. tegötta, teskocchja, têsckos, texîna; Ross. TamecTb,

Tarom,, TsroTa; Eccl. ópeMemiocTŁ. Usiłowanie ciał zbliżenia się do śrzodka ziemi, nazywamy pospolicie ciężkością albo uciążaniem. Rag. Dos. 2, 17. (cf. ciężar).

Ciężkość kieruje ciała zawsze na dół. Hub. Wst. 9. Ciężkość albo przyciąganie, dążenie nieustanne wszystkich cząstek materyi do złączenia się z sobą. Sniad. Jeog. 22.

Ciężkość gatunkowa. N. 1‘am. 6, 320. Srzodek ciężkości. Hub. Mech. 91. Jak. Mat. 3, 298. §. Ciężkość, ociężałość, nieruchawość, bte ©d)werfäfltßfett, Unklmlfltcfyfett,

Sangfamlett, nieochota, ociąganie się, bte llnluft. Co rozum gani, z roskoszą i z weselem, a dobre uczynki z ciężkością czynią. Sk. Kaz. 473 §. Ciężkość, trudność fizyczna, bte Scfmuerißfcft, bte SDtttye, bte ©dpere, SBefdpe» ntttß. Ciężkość piersi, opressio pectoris, uciśnienie i za-tchnienie w piersiach. Dyk. Med. 1, 548. Sruftbeflemmung.

Utyskuje na ciężkość piersi. Pilch. Sen. list. 414. Ciężkość oddechu, ib, 549. fdperer 2(tl)em. §. Ciężkość, ucią-żenie, dolegliwość, przykrość, SebränßittjJ, 58cfd)tt>crbe,

33ebrücfuitß, llitßcntcrd). Powiedzieli poddani, w niwczym ciężkości nie mamy, jedno iż na nas podróży ciężkie.

Falib. Dis. P. Opisanie ciężkości i nieszczęścia żydowskiego. 1 Leop. 3 Macch. praef. Wcisnęli na cię wszelkie ciężkości. ]Vrob. 45. (not. «to jest: męki i udręczenia«). Ci tylko jedne godzinę robili; myśmy cierpieli ciężkość dnia i upalenie. Biał. Post. 270. (mtr (mbett bc§ ïageé Saft unb $t£e ßctraßcu). Dajcie jej pokój, przecz jej ciężkości wyrządzacie? Sekl. Marc. 14. Urzędy powinny obmyślić, aby każdy swego bezpiecznie mywał, a ciężkości i szkody od drugich nie miał. Sk. Kaz. 432.

Jezus dla nędznych przyszedł, aby ciężkość oddalił, ib.

liebele». Ciężkość choroby. **CIĘZKOSERGY, a, e, serca ciężkiego, junt fdfmcrem Äerjctt; Yind. teshkoserzhen, tes-noumen * melankoliczny, hypochondryczny; - Yind. tesh-koserzhnost, tesnoumnost » hypochondrya, melankolia. C1NAC ob. Ciąć.

(ob. Ciężkomyślny). Eccl. THJKK0cep4biö twardosercy; za- CIOCIA zdrobn. rzeczown. ciotka, ïantdjeit. Kochana ciociu, kamieniały; TflżKK0cep4ie zatwardziałość. *CIEZKOÜCZNY, ciebie dziecinną miłością kocham. Glaizn. Pierw. 74. a, e, (Yind. teshkovuzhliu) który się ciężko uczy, uitßC* Ciociu, Vocativ.

le^rtß, ber fermer lernt, TIĘŻKOWATY, a, e, niby to CIOKAĆ, CZOKAC, CMOKAĆ, CECKAĆ czyn. niedok., Cio-

knać jedntl., (cf. czechać się, czochać się) lekko głaskać ręką, plaskać konia dłonią, mlaskać na konia, ftreb dfeltt, beflatfdien mit ber #anb/ flatft^en mit ber 3mtße, menu man j. SB. ein ^ferb ftretd)elt. (Yind. zhohlati; Cam. zho-hläm ; Ross. noKHyTt, TioKaTb, uoimyTL, mokqtl , umo-

442. Jezus wziął na sie ciężkości nasze, i znosił boleści nasze. W. Post. W. 2, 318. Gdyby kto na kogo fałszywie skarżył, a obwiniony za tą skargąby ciężkość jaką albo wiezienie podjął.... Sax. Art. 32. §. Umartwienie, zgryzota, 2>'crbntjS, ft'ränfuttß, Kummer. Obawia się Grecyi, wstyd go wszystkich ludzi, Własne sumnienie ciężkość największą w nim budzi. Morszt. 352. Przez jaki gniew Juno w te ciężkość wprawiła Męża tak szlachetnego i w srogie trudności? A. Kchan. VF. 1. §. Wiol- Cl.MIEC, CIMCOWf ob. Ciemiec, Ciemcowy. ki stopień, moc, tegość jakiego zdego, bte ©röjk eiltet CIN CIN! wyraża głos zięby, beit ©efattß beê fttttfcit auöju«

brücfen. Zięba ein ein woła. Ban. J. 5, 6. (Boh. cynka-ti tinnire; Garn. zhinkam fringillare; Ross. MHKHyTt, uHitaTŁ ćwierkać).

cieżki, przycięższy, ctltmö fd)tucr;? Ross. Tfl/KeuoBaTuft. Cieżkowatość TfT/Ke40BaT0CTb. CIEZUCHNY, a, e, CIE-ŻUTKI, C1EŻUTEŃKI, CIEŻUSlEŃKI, CIEŻUSIENIE-CZKI, a, ie, adverb.na — o; intens, adj. Ciężki, rcd)t feflt fd;mer, tttd)tiß fdituer: Ross. TamejieHeKi, Tame-ieHbivo, tu-

Jęczą dęby ciężko, od siekier cios odbierające. Bardz. Tr. 514. Jednym ciosem, gęba z nosem. Rys. Ad. 19. W samym kwiecie młodości doznał śmierci ciosu, Zginął, i już nie słyszy więcej twego głosu. Kras. Os. II. 3. b. Kilka ciosów jezycznych zadał mu w wierszach swoich. Mon. 68, 213. (przytyków, przycinków). §. Cios, szram, karb, kresa, blizna, paragraf na twarzy z cięcia, etttC ©djrantine, ©cl)utar* re, etu $teb. Czego się ów junak teraz wstydzi, oto swoich karbów i ciosów wyhaftowanych. Mon. 65, 360. §. Cios, klęska, plaga, stos, nieszczęście, ein Unglück* ftretd), etu ©tofL ©d)Iag, •piel), eine 3?tcbcrlage. Wojska tam

CSYh

KnyTb, MMOuaTb, cf. smoktać; cf. Gall. choquer; Ital. toccare; cf. tknąć, tykać, cf. Croat, czukati, (Germ. JUC* Jen); Croat. czmokati). Ciokanie, Czokanie, hahakanie i głaskanie rękoma młodych koni jeszcze płochych, pop-pysma. Man. Croat. czmok; Sorab. 1. poplacżwano. Klepie lubieżnie krasne twarzy jego wdzięki, I głaszcze je ceckaniem pożądliwej reki. Zab. 43, 320. Nar. Dał mi sie ogłaskać, cierpiał me ciokania. Toi. Saut. 53.

CIOKOLATA, CZOKÜLATA, CZEKULATA, y, z., z Włosk. cioccolata, bic 6I)ocpl«tc; Vind. fh okolą ta ; Boss. rneKoaa^, mOKOjaA’B, trunek z tabliczek złożonych z kakao, cukru, jąderek wanilii, cynamonu, goździków. Krup. 5, 12. Czokolata, jest to roskosz Hiszpana, herbata jest rozrywką Anglika. Zab. 5, 67. Teat. 55. b, 26. CIOKO-LATNIK, a, m., przedający ciokolatę, ber ©(mcolatenlmublcr. Boss. mcK0ja4HHKTi, garnek od czokolaty.

CIOŁAK, CIELAK, a, w., CIOŁEK, łka, m., cielę podrosłe, byczę, byczek, eut SMcufrtlb, etu 6ttcrd)en, etu $arr. Dasyp. E. e. i. b. Sorab, 1. cżcleż, eżeleżk. §. O człowieku, leń, gnuśnik, leżuch, etu Śarcnpautcr, ein faulem jer. Pastuchowie nie mają przy bydle na zagonie jak ciołkowie leżeć ani spać, ale zawsze pilnować. Haur. Sk. 52.    §. Ciołek, herb obraz byka. Orzech. Tarn. 11. byk

rogaty we śrzodku tarczy stojący, czerwony, w prawą o-brócony; na hełmie pół takiego byka, z korony jakoby wyskakującego. Kurop. 3, 10. eilt 2ß(tppcu. CIOŁKA, i, z., krówka, cf. jałówka, eine junge Âuÿ. Ciołka ta dwa-kroć do doiwa stawa, cieląt karmi dwoje. Nag. Wirg. 493. Weź czcią darem sobie te białą ciołkę. Zebr. Ow. 48. Ciołka morska. Sien. 323. CIOŁKOWY, a, e, od ciołka, byczy, ©tter*. Jowisz w dołkowym ukryty ciele. Anakr. 44. CIOŁUCH, a, m. z przyg. byczysko, ettt Ijdjf« lieber (Stier. Sprośny ciołuch. Hor. 2, 176. CIOŁUCZKA, CIOŁYCZKA, i, i., zdrobn. rzeczowa, ciołka, eilt Sujjdjett, kroweezka. CIOŁUSZEK, szka, m., zdrobn. rzeczowa., ciołuch, etu ©tterdjcn.

CIONEK, nka, m., cienik, mały cień, eilt flctltcr ©djrttteu. W waszym cionku, na waszych brzegach, o strumyki. Przyb. Ab. 197.

‘CIONKA, ćcionka ob. Czcionka.

CIORA, CIORBA, CIORCZEĆ, CIORKIEM ob. Ciura, Ciurba.

CIOS, u, m, (Etym. Ciesać, ciosać, ciąć), cięcie, mach, raz, ber $icb, ber 6d)l(tg; Boh. mrsk, drb; Croat. vuda-recz; Bosn. udoraę; Sorab. 1. pranz; Vind. vdar, vsick, vdarik, shlak, mah, fhverk, luzhai, vershai, shok; Carn. usék ; Ross. y4apü, Baxa ; Eccl.

jego cios dobry wzięły. Jabł. Buk. S. 4. Wszystko to na me serce jest śmiertelnym ciosem. Teat. 44,19. Skromny w pociechach, a cierpliwy w ciosach. Zab. 15, 341. §. Cios, ciosane drzewa, najszczególniej, ciosane .kamienie, kamienie ciosowe, (Boh. tes, dyl do pokładania stajni). 3tmmer$olj, glimmerte halfen, am geroitynlictyften, besamte Steine, $8rud)fteine, Quaberftetne. Kośeioł częścią z cegieł, częścią z ciosu wystawił. Nies. 1, 171. Wszystkie kościoły w Krakowie są z ciosów ogromnych zbudowane. N. Pam. 9, 280. (Ross. Tema, Tourna dzwono rybie). CIOSAĆ, CIOSANY ob. Ciesać. CIOSNA, v, z., nacięcie, na-rznięcie. Wlod. — Cn. Th. ber ©nfôntft. CIOSOWY, a, e, od ciosu, §teb*, #(iu*. Boss. iminiuS. Ciosowy kamień, ber érudjftettt, Qltaberftctn; Vind. fhtirivoglast kamen, na fhtiri vogle sdelan kamen; Boss. n.THTHHKT>. Ciosowe kamienie są pospolicie piaskowe, od znacznych skał odkowane; ze się różnemi narzędziami okrzesują, ztąd się zowią ciosowe. Ten który jest ziarna grubszego, ocina się w kwadratowe sztuki; Quabcrftetu u Niemców zwany; zażywa się zaś na budowę różnych gmachów zamiast cegły, które budowy nazywamy z ciosowego kamienia. Kluk. Kop. 2, 81. CIOSOWAĆ czyn. nied., wyraz flisowski, kiedy szkuta z wodą w tył się cofa. Mag Mskr. eut ©djiffenuort, n>amt baâ glußfdpff mit bcitt ©troÿ* me ftdj junte! jtcfyt.

‘CIOTCZANY, ‘CIOTCZONY, CIOTECZNY, a, e, CIOTECZNIE przy sä., od ciotki, Mimen», SDîutterfd&wefter *, mut* terjcfylDejłcrltd). Boh. tetiććin, tetin ; Sorab. 1. fotżinó; Bag. tcttich; Slavon. tecsich, teesiebna; Croat. techich, te-chichna; Ross. tctkhite; Eccl. 4BOiopo4iibM. Cioteczni bracia albo siostry, które się rodzą od dwóch sióstr. Sax. Porz. 425. (Slovan, tetceni bratri, dwóch sester sini); <palOMber, §alOf$n>cfter, ©efdputftcrJtnber. Izaslaw brat ciotczony Bolesława. Krom. 99. Givag. 32. Rej. Wiz. 74. b. Twój ciotczony brat ci to powiedział. Baz. Ust. 203. (Slavon. tćtak * mąż siostry ojcowskiej, lub matczynej, cf. cieść, czcią, teść). Fig. Pochlebca prawie dobrze wyćwiczony, Jest panom łgarzom ciotczony, rodzony. Rej. Zw. 216 b. Zna swój swego, wujeczny ciotczonego. Man. CIOTKA, i, z., CIOTUCHA, CIOTUCHNA, y, i. zdrobn., CIOTULA, CIOTUNIA, CIOCIA, i, z. zdrobn., matki siostra, ber SOîuttcr ©cfyrocftcr, bte SMmte, btcSafe, btc £aitte. Boli. teta, tctićka, tetka; Morav. tetka; Slovac. (etka, ot-cowa sestra, matkina sestra; Sorab. 1. czeta, maeżere fotra; Sorab. 2. schotta; Bosn. tetka, occina sestra, ma-terina sestra; Dal. teta; Garn. teta, tetta ( » 2. druchna); Vind. teta, tetta, ozhna ali materna festra, vizhiza, ui-zhinja; (*2. teta «druchna); Bag. tetka, vjna; Slavon, teitka; Croat. tęcza, ochina, materina szesztra; Boss. Tenta, Te-Tyimta; (cf. tata, teść, cieść, czcią, cf. 1 lal. zia; Graec. ty&lę, Chald. Ktotiiî ithela * mulier ; Hebr. DïTl dodah * amita). Ino była ciotka płodu Scmeli, bo była rodzona siostra Semeli. Ołw. Ow. 116. Ciotka jest (ojcowa albo) matczyna siostra. Sax. Porz. 125. (cf. stryjenka). Marya pozdrowiła Elżbietę: pokój tobie, moja miła ciotuchno! Żyw. Jez. 15. Pieśń. 10. Marya bieżała nawiedzieć Helż-bietę ciotuchnę swoje. Gil. Post. 272. Kochana moja

C I S - C I S K.

G I S K A G - C I S N.

313

ciotula tego wszystkiego narobiła. Teat. 52. c, 30. Mówiła do mnie jednego poranka: Wicszże ciotulu, że już mam kochanka. Zabi Bal. 11. — Stara ciotka, mego dziada lub mojej baby siostra; starsza ciotka albo prze-ciotka, mego pradziada albo prababy siostra. Sax. Porz. 125. Prov. Bliższa koszula ciała, niż rodzona ciotka. Mon. 71, 709. (bliższa koszula niż kaftan; krew nie woda; brat bratem). Obieszą tu i bez prawa, Będziesz miał, stłuczeszli kłótkę, Szubienicę pewną ciotkę. Bej. Zw. 237. b. (poznasz się z nią, poprzyjaźnią cię z szubienicą, fte werben bid; mit bem ©algen oerntdlden). — §. Febry pospólstwo nazywa drzączkami, zimnicami, psinami, ciotu-cbnami. Krup. 5, 527. baä falte fticHer. Na pierwszym noclegu febrę miał; ale ona zła, jako nasza Ruś mówi, ciotka w ziemię wnet przepadła. Erbst. Odp. Z. z. Febrę ciotką nazwano; może kto rozumiał, że ciotka za czarownicę miana, nasłała siestrzenicy tę chorobę. Czach. Mskr. §. Prostactwo świnię zowie ciotką żydowską, przez urągowisko, iż ją jakoby ciotkę szanują, nie jedząc świniny. Oss. Wyr. ein ©d)roeut, eine ©au. §. Siodłatą Wronkę ciotuchną llisy zowią. Klon. Fl. E. 4. b. eine trafie, tu ber ©d;tfferfprad)e.

CIS, a, m. drzewo nie wielkie zawsze zielone, twarde, giętkie, dające się polerować, mające czerwony kolor. Kluk. Roił. 2, 37. Boh. tis; Carn. lis; Vind. lils, lo-puh; Bag. lopùh; Croat. tisz, tisza; Hung, tisza-fa;. cf. Tisza; Pol. Tysza * Tibiscus; Boss. thcl, Heniiioueé 4e-pcBo; Lat. taxus; Ófterr. Źi$, £>djb. bte ©tbe, ber (Stben* Haum. Gdy człowiek pod cieniem cisa śpi, zaraża go. Urzed. 384. Nieluby cis. Koch. Boi. 99. Gościniec żałobnym cisem zacieniony. Otw. Oiu. 159. Włosy siwe śmiertelnym cisem opasuje. Bardz. Tr. 372. CISAWY, a, e, koloru kasztanowatego, orzechowego, jasnognia-dego; Croat. halat, halataszt; Slovac. rjzÿ, (cf. rydzy), fa* ftanienHraun, nußbraun. Sierść cisawa samą maścią podobna ogniowi. Hipp. 7. Sierść cisawa jest ogniowej natury. Lek. Kon. 3. Cisawej ^ sierści czworakie konie się znajdują: jasnocisawej, prawie mało nie czerwonej, cie-mnocisawcj.... ib. 4. CISINA, y, i. zbiorom., cisowe drzewo, drzewa cisowe, (cf. dębina, sośnina i t. d.) ©tHcn, ßtbenlmls, fêt&enMttme. Karp. 5, 52. Ambioryx się ciesiną otruł, której we Francyi i w Niemczech bardzo wiele. Warg. Cez. 144. CISION, a, m., cis wielki rozległy, etn großer mełt airôgebretteter fêtknbaum. Wyniosły cision różni się od wszystkich drzew obszernego lasu, pysznym liściem. Zab. 13, 168.

CISK, u, m., ciskanie, rzucanie, rzut, ber üffiurf, ba§ 2ßcrfen. (Bosn. tiska, tjeska, impulsas, turba, prasa); Boss. 6po-coicb; (Boss. tuckh, thcoukh prasa, szrubsztak); Vind. tifh, stifs « ścisk. CISKAĆ czyn. kontyn., I. CISNĄĆ je-dnotl., rzucać, miotać, merfeit, fcßmetßen, Boh. hazeti, ho-diti, chrljm; Sorab. 1. cżiskam, mjetam, cżisznu, zacżisznu; Sorab. 2. chischisch, chittasch; Bosn. hittiti, hittati, mech-jatti; Dal. hitati ; Hung. haitanni; Croat. hititi, hitati; Sla-von. hîttiti, bficiti; Vind. vrezhi, luzhati, mezheti; Carn. berkam, bersnem, berskam, luzham; Boss. Bep3iiTL, Bep-raib, ópociiTb, jynaTb, óypnaTb. Porwali kamienie, aby

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

niemi nań ciskali. 1 Leop. Joan. 8, 59. Im bardziej ciskamy na psy, tym bardziej szczekają. Mon. 70, 94. Kto z was jest bez wady, niech pierwszy kamień na nie wyciśnie. Odym. Sw. Mm. 2. Kamień ku górze rzucony, wraca się na głowę ciskającego. Bys. Ad. 21. Ciśnienie, cisk, rzut, ber Stëurf. Ciskanie, rzucanie, brt3 Sßerfen. Kiedy z muru kamieńmi bito, Żadne ciśnienie darmo nie leciało, Lub raniono lub kogo zabito. P. Kochan. Jer. 291. Cisnąć się, rzucić się, walić się, powalić się, ftd) werfen, fiel) fjmwcrfen. Spać mu się tak chciało bez pamięci, że na murawie cisnął się jak długi. Zab. 14, 241. Sz-ym. Ciskać się, rzucać się, miotać się, phys. i moral, ftd) werfen. Ryba jak w wodzie, tak i na brzegu ciska się. Osa. Wyr. Ciskać się ze złości, z gniewu, z niecierpliwości. Oss. Wyr. fiel; twr 3(rgerntß it. f. w. werfen. Niesłusznie na mnie gniewasz się i ciskasz. Teat. 46. c, 26. Ciskać się na kogo, uderzyć, miotać się, porywać się nań, barauf Regelten, ftd) baruber §erntad)en. Niech tylko nieprzyjaciela zoczy, zaraz się na niego ciska. Oss. Wyr. Na strzelbę, na ogień ciska się. ib. (niepohamowanie naciera). §. Ciskać czym, rzucać, miotać czym, mit etwas werfen. Wyszedł i drzwiami cisnął. Xiadz. 39. Ciskać czym i tam i sam, Jjttt itttb ber werfen, fcWcnbern. Szczęście ludźmi ciska jak piłą. Slryjk. Gon. E. 2. Namiętności życiem ludzkim ciskają. Mon. 65, 301. Ciska nim jak piłką. Oss. Wyr. (co chce z niego robi, i kozła i barana, er fptclt mit tljnt gangckll). §. Ciskać ogniem, światłem, promieniami, blaskiem, siać światło , migać, połyskiwać, błyskać, ©traldeu werfen, ftraljlen, Wißen. Rycerz tak świetną miał zbroję, że blaskami ciskała. P. Kochan. Orl. 1, 84. Tu dyamenty ogniami ciskają, Smaragd się śmieje, rubiny błyskają. P. Kochan. Jer. 365. §. Ciskać pieniędzmi, szafować, ©elb auSwerfen, t>erfd)lettbew, oerfdjmenbcn / 311m genfter tytnauS werfen. Po groszu zbierając, zbierzesz; po szelągu ciskając, rozciskasz. Bys. Ad.

58. Ciska, nie daje. Oss. Wyr. (rozrzuca).— II. CISNĄĆ czyn. jedntl., ciśnie praes., gnieść, tłoczyć, prop. et transi. brüefen, bntcfctt; Boh. tisknauti, tiskl, tisknu, macknauti, mackati; Slovac. tisknu; Sorab. 1. cziżczu ; VJnd. tishati, tishim, tishet, tiskat, drengat; Garn. teshim, tishim, drej-nam; Croat. tisebati, tischim, tiszkat, tiszkam; Bag. ti-snuti, (Bag. tiskati impellere; tîscati teuere; cèznuti angi, ob. Ciasny, cieśnieć); Bosn. tjesnuti, tjeskati, tisnuti, tiskati, tisetiti; Boss. THCHyTb, TiiCHy, thckrtl, uotb, >KMy. Szczuje psami i konia ostrogami ciśnie. Bor. Sat. 21. (zwiera, ściska, bodzie, er gte&t b. $f. btc ©pomen). Bót wielki skręca, mały ciśnie nogi. N. Pam. 23, 247. To trzewik nowy, gładki, a żaden nie czuje, gdzie mię ciśnie, jedno "ja sam. Eraz. Jęz. X. 2. (każdy ma swego móla, jeber weiß am Heften, wo tfm ber ©d;nß brueft). Piękny trzewik widzisz, a nie wiesz, gdzie mię ciśnie. Cn. Ad. 705. Ciśnienie, ścisk, ber Śrut!. Ciśnienie powie-trzokręgu na ciecze. Hub. Wst. 183. Skażona natura wszystko nam głowę ciśnie, abyśmy w ziemię patrzali i szukali pożytków jej. Bej. Ap. 5. (schyla nam głowę, brneft Utt3 ben $opf ntcberroftrW). *§• Cisnąć księgi, tłoczyć księgi * drukować, wybijać, bić, Situerbrutfen; Boh.

51

314

C I S N 4 Ć - C I S K Â W.

“G I S K A W Y - GIS Z.

Ciskawki, wyrostki mięsiste, blizny dawnych wrzodów wenerycznych twarde, głąbiste, w kanale żyły urynnej. Dyk. Med. 1, 552. SItt3müd;fe ooit betu mtlbeu $letfd)e in ber §rtntri'l;re. “CISKAWY, a, e, rzutny, rzutliwy, Śhtrf*, Ql> trorfen, leid/t jtt werfen. Po siwej wodzie wściekają się Trytony, Nagie po pas do siebie wabiąc Meluzyny ęiska-wemi fawory. Tumrd. W. D. 2, 103. CISNĄĆ, CIŚNIENIE ob. Ciskać, Cisnąć.

Pochodź, po dowie Ciasny.

knihu tisknauti, tlaciti; Boss. thchjtł, TiicKan., nena-T8TL. (Przybylskiego batrachom. ciśnięto w Krakowskiej drukarni szkoły głównej. Doli. tisk druk, Boss. Tiicnairie drukowanie). §. Cisnąć kogo, ściskać, uciskać, ciemiężyć, uciemiężać, einen briiefett, brmtgeu, l'ebvücfen, {Ross.

4pymiTb dręczyć). Dręczącym rządem synów Eola ciśnięto.

Przyb. Luz. 71. Wielki głód bardzo cisnął wszystkę ziemie. 1 Leop. Genes. 43. Cis'nie głód, wojna, powietrze.

Kucz. Kat. 5,428. Możniejszy uboższego ciśnie w domu, w grodzie. Teat. 43. d, 11. Wyb. Dać    odpłatę tym, któ-    CISOWY, a, e, od cisu drzewa,    (SiDcit*, 343*. Croat.    tiszov;

rzy was cisną. 1 Leop. 2 Tiiess.    1, G.    Nie będzie scho-    Ihing.    tisza-foc; Carn. tisav,    tisov; Ross. thcobliü.    Ciso-

dziło przeciwnikowi na wymowie, którą będzie rzecz na- we liście, jagody, drzewo. Ład. H. A. 24. szę cisnął. W. Post. Mn. 568.—    §. Cisnąć kogo do CISZA, y, z., umilkłość, skutek milczenia i nieruchu, cichość,

czego, albo na co, naglić, napędzać, musić, przymuszać spokojność, cichy spokojny czas, ciche spokojne miejsce, do czego, einen woju uoflutjcn,    jwingett. Lepszaby była    ©tille,    9îul;e; rulutje 'ftille Bett ;    ein ruhiger ftiller Ort. Roh.

rzecz, na to nikogo nie cisnąć,    na co    Pan Bóg rozkaza-    tiśina;    Sorab. 2. schischina,    schisch; Vind. lilia,    tihota,

nia nie dał. Gil. Post. 522. Gwałt cisnący nas do    ich    tih, potih;    Garn. potih;    Bosn. tiscinna; Rag. tiscina, ti-

wiary. Zygr. Pap. 50G. CISNĄĆ się zaimk., tłoczyć    się,    hocchia; Croat. tissina,    tihocha; Boss. Tinmma, ÓC3B15-

przedzierać się, wtrącać się, gwałtem się wdzierać, fid;    rpie, 6e3MirreîKHOCTi>, yroMOiTL, THinaiłinecTBO, óiarorn-

brćingett, ftd; burdjbrangcu, fid; embrdugen, fiel; Ijtnbrctngeit.    mie, ójaroyunitie, óesóypie, npeimpnoe. Świat ma roz-

Owce przelęknione cisną się gromadą, potrącają się, je-    rywki, ciszą ma zakąt domowy. Zab. 15, 172. Niedługo

dne na drugich się kładą. Dmoch. U. WG. (fie brćmgeit ftd;    Rzeczpospolita używała ciszy. Oss. Wyr. (spokojności kra-

Jltfatnnten). W bramach, gdy się cisnęli, wielu się zatło-    jowej). Cisza morska, morskie uspokojenie , bte ÜDïeereêftille.

czyło i zadusiło. Sk. Dz. 52. Cisną się hurmem w pole,    Po spokojnej przez czas niejaki ciszy morza, przypada

a od tylu tłoków Wrzask i zgiełk się przebija do samych    nawalność. Pilch. 'Sen. list. 5, 379). O ciszą bogów    prosi

obłoków. Dmoch. II. 1, GO. Otóż widzę, i bez pozwo-    wpośrzód morza Żeglarz, skoro mu obłok jasne    zorza

lenia ciśnie się. Teat. IG, 63. (swoją wolą, przeciwko    Z księżycem zaćmi. Hor. 1, 276. Kto wejźrzy na obronę,

woli pana domu się wdziera). Wszędzie się ciśnie.    Oss.    którą nieba    dały, Skała    mu będzie portem, ciszą nawal-

Wyr. (et biYUtgt ftd) dlcnifutlOeit eilt). Cisnąć się na    co,    nica. Zab.    15, 1G7.—    Cisza, ustronie, prywatne życie,

ku czemu, do czego, za czym, ftd; WOJU britttgett. Cisnąć    schronienie, przytułek, (cf. pokój « izba, od słowa koić), bic

się na wysokie w ojczyźnie stopnie, sięgać wielkich do-    ©tillc, ctlt ftiller 3Hfhtdjt3ovt, fttlleś Sebctt, Privatleben, (Sttt=

stojeństw.    Mon. 65, 141. On się mocą i    pieniędzmi już    fatttfcit. Nie dokażesz, bym w chaty    mej zamknięty ciszy,

dawno na    papieztwo cisnął. Sh. Dz. 1042.    (gwałtem tego    Nie miał nucić Lucetki, choć tego    nie słyszy. Zab.    13,

z ino-

dopinał). Gdybyć położono trochę złota na stole, cisnął- IGI. Tyle moja cisza jest pożyteczna Rzeczypospolitej, byś się do niego. Hebst. Nauk. e. b. Kobiety, co wam    ile drugich publiczne sprawy. Oss. Wyr. Kontent

w oczy błyśnie, Za tym się każda z swemi powabami ciśnie.    jej ciszy, nie zazdroszczę gmachów nikomu, ib. (z    mojej

Teat. 48. b, 56. Z przyrodzenia się i z dobrej swej woli chatki, z mego przytułku). C1SZEC nijak, niedueiszeć ku nauce    cisną. Kosz. Lor. 17. b. (garną    się, biorą się,    dok., ciższym się stawać, umilkać, uspakajać się, ftitt    wer-

mają się,    udają się). Przez wszystkie te    frasunki ciśń-    bcit, ftd; befflufttgctt, ftd; IcgClt, Ross.    THUiaib, Tiimaio.    Gi-

my się do prawej ojczyzny naszej. W. Post. W. 3, 199.    szeję, uspokajam się, silesco. Macz. Ciszeje morze, wnet

(ftd; burd;braitgcit, bttrd;bnitgcit, ftd; bnrd;arbeitcit). Wszyscy    się uciszy. Oss. Wyr. CISZEJ ob. Cicho. CISZKIEM przysłk.,

uciśnieni, ciśńcie się do niego. Kanc. Gd. 277. (chroń-    milczkiem, ukradkiem, z cicha, po.cichu, fttll, Ictfc, fjetttt*

cie się, uciekajcie do niego). CISKACZ, a, w., ciskający,    lid), verfti)l)lcit. Wilk na górę się skrada ciszkiem. Zab. 15,

co ciska, rzuca, miota, ber üBet'fcv, 0d;lcttbcrcr-, {Roh. ti-    46. Przydybał ciszkiem    do wrót    mojej chaty,    I puka w

skaï- drukarz, w rodź. zeńsk., tiskarka ; Rag. tiskalaz im-    okno Kupido skrzydlaty.    Anakr.    9. Ć1SZYĆ    czyn. iiied.,

pulsor). Boss. 6pocaTC.iL. Trzeci szereg u    Rzymian    skła-    ściszyć, uciszyć dok., koić,    uspokajać, śmierzyć, ciższym

dały lekkie chorągwie, sajdaczni i dobrzy    ciskacze.    Papr.    czynić, fttllcr tttad;cit, füllen, bcfdltfttgeit. Boh. tiśiti; Sorab.

W. 1, 101. (procowniki, włóczniarze). ĆISKANIE ob. Ci-    1. cżeschu, zmeru; Bosn. tiscili, utisciti; Garn. tasheti;

skać, Cisk. CISKANKA, i, i., gra dzieci ciskających pie—    Vind. potihati, otihati, tnshiti; Croat. tissiti, tissim, tasim,

niedzmi lub liczmanami, ctlt ©pici ber JSłtltbcr, b(t3 Söcrfeit    szaszim; Ross. yroMOHHTL, yrOMOitarL; Eccl. ó.iarorume-

ober 3Iltfd;lflgCtt mit ©elb über 9ïed;ciîpfcimtgeit. Trzeba za-    CTByio. Eolus hamuje i ciszy wiatry. Otw. Ow. 464. Ci-

cząwszy w ciskankę z chłopcy po miesiącu,    Kończyć    z pa-    szyć się, ściszać się * ciszeć,    uspokajać się, ftille werben, jtd)

ny wśrzód luster grając po tysiącu. Kras. Sat. 105.    (sto-    befdilfttgcit, ftd; bcrtibtgcit, ftd;    IcgClt. Gdy się ciszyli nieśmier-

pniami na szulera się formować). CISKAWKA, i, i., na- telni, wielki Jowisz głos wznosząc mówi... Przyb. Luz. rzędzie czyli kij od ciskania. Wlod. palcat rozszczepiony    7. Już jaśnieją obłoki,    i wiatry    się ściszają,    otoż wcale

do rzucania nim kamyków, bet* ©d)Ieubcrftocf, eilt rtttfgc*    ustają. Teat. 55. b, 7.    CISZYĆIEL, a, m.,    uciszający,

fpaltiter ©tod flehte ©teilte bannt ju fd;lcubcrn. §. Medic. uciszyciel, pocieszyciel, ber ©tiller, Scfanftiger, 33eru1)iger ;

potihovez, vtihuvauz, tashnik, potolashmk; Croat.    Boh. crk. CIURKIEM, CIORKIEM, adverbialitcr struga, z

tissitel. W rodź. zeńsk. CISZYCIELKA Croat. tissitelicza.    szmerem, kapka ża kapką, mit ©crnîtfdj tränfclnb, fprnbelnb.

iBosn. tiseiui, utisciui, koi se mosge utisciti « uciszliwÿ).    Lał z góry potop* wlewała mi sie z gałęzi woda ciurkiem

CIUCIUBABKA oh. Babka.    za kołnierz. Oss. Str. 7. Ciurkiem mu sie krew leje.

CIUCIURĄ , liczb, mii., trele śmieszne, lćtd)ct’Itd)c îl'iller. Nie    Boh. hrkem, crćkem; Carn. zurk * odnoga rzeki, ponik.

oain sie w klasztorze^zasklepić, pewnie tam mam śpię—    CIURKO przysłk., trelem ciągłym, jakoby ciurkiem (ob.

wać ciuciury. Feat. 45. c, 59. Wyb. (ob. Ciurczeć, ciur-    Ciuciury) triUernb. Toć mi to dworzanie, za magierką

kać, ciórko). _    piórko, Pośpiewują ciurko. Bies. D. 2.

CIUŁAŁ, CZULĄC czyn.niedk., uciuiać dok., z trudem i po- CIURMA, y, z., (Ital. ciurma, li schiavi di galera; Bosn. \\oli uzbierać, nt liii fant yufntnntcn Icfeit, (^ufammen flanben    cjurma, vozei od galje) niewolnicy galerowi, ©aleerenfela*

£)ftrr.) ; (Yind. shuliti * marudzić). Na tej drodze₅ długo    DCII. Ciurma na galerach. Kiok. Turk. 11. Jeżeli Turkom

ciułane rozposażył zbiory. Zab. 14, 255. Szym. Żyjemy    ciurmy nie dostaje, jak oni zowią, wybierają parobków

skromnie tym, cośmy za dobrych czasów uciułali. Weg. dużych i mocnych z niektórych prowincyj. ib. 248.

CIUPA, y, £., koza, izba nieporządna ciemna, ciemnica, więzienie, ein ©efangnißftnbc, ein ftnftercâ cngeS Sod). Ronty się ustawicznie włóczą; ślieznieby było, gdyby wsadzono do ciupy. Teat. 55. b, 28. Ja się lękam, żeby nas ojciec kiedy nie złapał i w ciupie gdzie nie zasadził. Teat. 27, 10.    §. O człowieku: Ciupa, głupek, ni to ni

owo, ni go weź, ni go połóż, ein einfältiger iropf, ein $infcl. Min. Ryt. 4, 251. CIUPAĆ czyn. nied., ściupać, dok , słabo bić, fdmmd) fd;lrtgeit, (cf. Ger. jttpfen). Nie ma siły ciąć, ledwie ciupie szabliną. Oss. Wyr. Jaka trwoga na mię uderzyła, serce ciupa,

Bardz. Tr. 67.

Mar. 5, 280. Z młodu robić, czulać sobie potrzeba, CIWUÄT, TYWUN, TYMON, a, m., [z skand, thion, thiun * znaszać, chować, abyś miał na starość wygodę. Haur. sługa 2]. Boss. TiyirE, Timym, cyrkularny sędzia, amt-Ek. 114.    man, marszałek domowy; wSyberyi gdzieniegdzie naczel

nas

nik; Eccl. rmym,, Tijm, cy/uot ^jxüühlixx (z Ta~ tank. TijHCKaa 1136a, TiyncKOil npiiKa3S, miejsce sądu duchownego, konsystorz). Ciwunów Wileńskich i Trockich, bo insze województwa litewskie tego urzędu nie mają, prerogatywa należy na przodkowaniu przed urzędnikami ziemskiemu i zagajeniu sejmików. Skrzct. Praw. Pol. 1, 212. W księstwie Zrnudzkim może ciwun sprawy graniczne, czyli urząd podkomorzego sprawować. Kras. Zb. 1, 208. ttt ben SSottoobfcf). Söilna uttb Trojf, ber erfte 8anbjcf;a[tM'eamtc, ber ^3rdfeê auf ben Sanbtagcn; tu ©anto* a w ciało utrapione bije.    giitcn, ©rdnsridjter. §. Urzędnik wiejski, ein ©orfbeamter.

Wylękłam się i wszystka jak ryba za-    Urzędnikom, włodarzom, tymonom, nie każą robić, ale

drżała, w piersiach ciupa i mowęm cale utraciła, ib. 509.    doglądać. Pelr. Eh. 108. Szołtysi, wójtowie, "kniaziowie,

iNie ściął go, ale ściupał. Oss. \Iyr.    tywonowie, bojarowie, tak nasi królewscy, jak dueho-

CIURA, CIOBA, y, m., lózak wojskowy, ein £rofdmbe bet) ber    wnych i świeckich i miejskich, każdy płaci z włoki po

2(rmee. Yind. falot; Ross. noroiimHKü. Ciórowie, Ciuro-    złotemu. Vol. 2, 1501. CIWUNOSTWO, CIWUŃSTWO,

wie liczb, mn., lóźna czeladź, zaszkodnicy, pico.wni, £rofi;    a, n., urząd, władza ciwuna, baś Slmt etne$ folgen fiitbaub

Yind. taborska flushana drushina; Boh. holanek, holan-    fdjen. Oberlanbfcfiaftbeaittten unb f. W. Siat. LU. 190. CI-

stwo; (cf. Ross. nypóaHt, nypna niezgrabny kloc). Nie    WUŃSKI, a, ie, od ciwuna, einen foldjett îtlintlt bctref*

znać, czy tu hetman, czy tu cióra leży, w tak plugawym    fenb, $inutn3*. Ross. TiynCKift.

lochu. Pot. Joiu. 51. Cióra leży w tym grobie, radujcie CIŻBA, y, z., cieśń, tłum, tłok, ścisk, ba3 ©ebränge. Doh. się kury, Ale o cóż na świecie łatwiej, jak o cióry? Pot.    tjskeu, tlacenicc, maćkanice; Rag. tiska; Yind. tifh, ti-

Jow. 64. latarowie gardząc nim ręówili do siebie: Ciura    1’hanje; Carn. drejn; Ross. 3aTopi, cśajKa. Po salach ciż—

toj nic ten nie wie, nie bywał w potrzebie. Paszk. Dz.    ba sroga, wchodzą i wychodzą. Żeb. Ow. 295.

25. Przymówka na owych ciurów albo karczmarzów, co C1ZIOANUS ob. Cyzyanus.

za wojskiem idą. Falib. Dis. N. 2. (ob. Markictan). Ciu- CIŻMA, y, z., CZYŻM, u, m., z Węg. półbócie, półchole-rowie obozowi. Tward. YVł. 125. (ci. ciurma).    wek, ein Ungerifdter i)albftte(el. Slavon. esizme; Bosn. ciz-

C1UBBA, CIOBBA, y, z., supa, żur, eine©nppe, eilte 33rn('C.    ma; Croat. chisma, cizmiza, chismessia; Dal. esisma;

(Carn. zhorba; Croat. barb. ejorba; Slavon. cforba, juha,    Rag. zizme; Yind. zhishma ; Carn. zhifma; Ilung. tsizma;

esorba). W niewoli ziemia mu i łoie^ darniowe i ciorba    (Tur. czyznu » obówie). Paszk. Dz. 154. Krok mu za

były. Tward. W. D. 97.    każdym stąpieniem się pląta, Dla nieuważnie wspak obu-

CIURCZEC, CIORCZEC nijak, nied., CIURKNAĆ jednłl., Ciur-    tych ciżem. Pot. Syl. 507. Portki, ciżmy, magierkę, wszvs-

kać kontyn., 1. strugą się lać, nitką się lać, sikać, z szme-    tko dyabli wzięli. Mat. z Pod. C. 5. Dobywa chustki na-

rem ciec, szczerkać, (in einem gaben) fprnbeln, rinnen.    tartej "piżmem," Pieści się z łytą lub małym ciżmem. Zab.

(Boh. hrćeti, erkati; (Boh. curati » szczać); 1 ind. zuriti,    9, 447. Zabi. Serce, świętym twym utwierdzony krzy-

tezhi, (Yind. zurlat > szczać). Croat. czureti scaturire, czu-    żem, Wyzuję co najprędzej z świata tego ciżem. Pot. Zac.

zeti, po mało czurim stillare). Ross. JKJpKHyTt, mypny.    111. Slovac. Prov,\\ krpcoch musi ćlowek na zenaze ro-

Krew z ręki na miednicę ciurczy. Pot. Jow. 2, 62.    2.    bit, a w ćiżmech gich trowii CIŻEMKA, CIŻMARZ, a,

Ciurkać, głos podobny do dzięciolego wydawać, bie ©tim=    m., rzemieślnik od ciżm, ber lîngcri[d)e §alb(ttefeimad)er.

nte be§ 0pcci)teś |mren laficit. Ciurkał dzięcioł. Ranial. J.    Slavon. esizmar; w rodzaju żeńskim, csizmarica; Slovac.

5. b. (ob. Ciuciury). Ross. »lypiinna, KO3040Ü kozodój; cf.    ćiżmar, ćiżmarka; Hung. tsizmazia.

CK •

C I S Z Y C - C I U B.

C I U R K - C I Ż M A.

515

316

- G K I - C K LI W 0 è Ć.

CKLIWY - CŁO.

C K.

obrzydzenie, obmierzłość, wstręt, Me UÜclfett, ber ©fei, 3tbfd;cu, bas ©rancit. Aż mię ckliwość bierze, że tak długo nie pojedynkuję. Boh. Kom. 4, 235. Nędza i ckliwość życia sprawuje ociężałość niesmak i nieochotę do wszystkiego. Mon. 68, 507. Sc0en$ut>erbntj3. Zab. 15, 191. Syta i nazbyt wolna zabawa w miłości ckliwość mi rodzi. Hul. Ow. 126. He niegdyś miłości dręczyły go żary, Tyle go ckliwość gnębi z tak dobranej pary. Zab. 15, 190. CKLIWY, CKNŸ, a, e, sprawujący morzenie, pr. et fig. cfelftaft, ©fcl erroetfettb; Boh. ośkliwy; Slovac. ośkliwny; Vind. gnufnoben, gnulen, gnufiten, ostu-

— CKI zakończenie imion szlacheckich, ob. - Ski.

CKL1Ć się, CKN1Ć się zaimk. nied., CKNĄĆ się, *CNAĆ się jedntl., ucknąć się, zecknąć się, zecklić się dok., zwijać sie, zabierać się na womit, übel werben, (fdjltmtn werben),

Übelfetten ütô jum ©rbredjcn Ijaben. ob. Czczyć się. Boh. et Slovac. ośkliwiti sobć; (Boh. ceknauti trunąć, pisnąć);

Sorab. 2. sze szeznusch; Bag. podviatise tkomu; Vind. gnufyti; Bosn. stusgitise, burtatise, tumbattise na moru; Croat. grusztisze, durisze; Ross. TommiTbca; (Carn. skly raene * boli mię, dolere ex vulnere). Tym, którzy den; Ross. ra4.iHBi>nl; (Carn. sklyvn punctorius bodliwy).

Nie masz dla mnie nic ckliwszego, jak być samaiz sobą. Mon. 63, 549.    §. Skłonny do cknienia, efeltg. Żadnym

ust ckliwych nie zostrzy nektarem. Zab. 15, 598. Oczy nie mniej ckliwe są od uszu, gdy bywają znarowione. Pilch. Sen. 367. (cf. tkliwy, tknąć; cf. tęsknić, tążyć).

się na morze puszczają, żeby się nie cklili, potrzeba używać.... Syr. 354. Cknicnie, ucknienie, nudy, nudność, ckliwość, bte U&elfctt. Cknicnie jest początek nie pewnego poruszenia mocy wyganiającej, przez którą usiłuje przez usta wygnać, to co jest żołądkowi przykro. Cziach. B. 3. Ktoby piołunu w trunku przed-tym używał, niżliby na morze wsiadł, takowy ujdzie ckle-nia morskiego i womitów. Syr. 349. SeefranfljCtt. §. Cknić się komu, mierznąć mu, przykrym musie stawać, etitetn junt ©fcl werben, lafttg, überbrüßtg werben. Nie chcieli do CLARZ, a, m. celnik, mytnik, ber 3 Mn er. Dyogienes, po-do mu , iż się im zeckniło dalekie żeglowanie. Biel. Sw.

157. Cnie mi się żywą być dla córek Heth. 1 Leop. Genes.

27, 46. (czknie mi się. 3 Leop.). Ckliło im się na niego czekać. Oss. Str. 3. (cf. Bosn. doękna, doęna * poźno; uęknitti morari, uęknenje mora). Tak się między Egip-czykami rozmnożyli Izraelici, aż cnęło się im przed Izraelem. Budn. Ex. 1, 12. Cnęło mi się z żywotem mym.

1. Leop. Eccl. 2, 17. (cknęło. 3 Leop.). {cl) l)abc bctS 8e* ben fait, überbrüpig. g. Cknąć sobie, przykrzyć sobie, mierzić sobie, obmierzać sobie, einen ©fcli(Unb ©raucn t>or etwas befommen, junt ©fcl l;abett, jum Überbruß fait fiabctt. Serce ckni, choć skaczą nogi. Jag. Wyb. D. 4.

Tych, którzy są jeszcze żywi, już je za umarłe mają, albowiem sobie ckną przed trupim smrodem, który po-zarażał wiele ich aż na śmierć. Jer. Zbr. 182. Jął sobie lud cknąć przez drogę i pracą wielką. Leop. Kum. 21,

4. Począł sobie Pan cknąć a styskować nad Izraelem.

1 Leop. 4 Reg. 10, 32. Cknący sobie, Ross. ópearywB, w rodź. zeńsk. 6pe3ryiiŁa. §. Ckni się komu do czego, tęskni za czym, zachciewa mu się, ftd) wanad) fel)!ten, bar* ttad) »erlangen. Skoro zobaczę, że się znowu Wc Panu ckni do zbytków, wołać nań becie: wara kocie, idzie o cię. Teat. 24, b. 77. CKLIWIE, CKLIWO, przyslk., brzydząc się, obrzydliwie, obmierzle, nudno, brzydko; Ross. et Eccl. Toumo, (cf. tęskno), efelljaft, mit ©fol. Czytane raz wiersze ckliwie powtarzamy. Mon. 75, 645. Ckliwo mi, ckni mi sie, nur tft übel, mtr wirb übel, ob. Cklić się. CKLI-WOŚC, CLIWOŚĆ.ści, z. morzenie się na żołądku, janie się, mierzienie sobie, czczyca, bte llOclfett; Boh. ośkliwost, ośkliwustka; Bosn. tumbanje, tumbanjięe;

Vind. gnufs, grosa, ostuda; Ross. TOniHOia, óaeBOTa; Eccl.

CKyna. Ckliwość, zbieranie się na womity, stowarzyszone z niesmakiem, czyli obmierźliwością, nudnością żołądka i z obfitym odsączeniem śliny w ustach. Dyk. Med. 1, 554.

Serca ckliwości abo kordyaki leczenie. Sien. Rej. g. Transi.

C L.

strzegłszy zgraję clarzów, szafarzów, prowadzących chudobę jakąś na śmierć..... Pilch. Sen. list. 2, 434. CLIĆ

cz. niedk., oclić dok., cło płacić. Mącz. »erjoHett, ben 3M jaulen ; Boh. cliti, clim; Eccl. mhtctbhth. W blokauzie muszą okręty clić, które do Rygi idą. Biel. Kr. 546. Kupcy mają jechać ku Wrocławowi przez Szrem i Poniec; a tamże mają clić; we Szremie mają dawać cła po cztery pieniądze od konia, a w Poniecu po półgroszku. Herb. Stat. 550. CŁO, a, n.. oplata skarbowi z towarów, wchodzących, wychodzących. Kras. Zb. 1, 209. ber 3oll, bte Slbgabe; Boh. clo; Sorab. 2. zlo; Sorab. 1. zló, czwo; Vind. zoll, muta, aushlak, stibra, zou, brodnina; brodovina; Carn. zôl (9îicbcrf. Angl, toll; Lat. te-lonium; Graec. rélog), avshlok; Bosn. dohodak, çarrina; Rag. ditchja, zarrina, haräc, prohodisete; Croat. malta; Ross, nonunna, TaMonuioe, Tanra; Eccl. MyT0 Cło wybierać Eccl. MHTOHMCTBOBaTH. 0 *clech królewskich. Herb.

zwi-

Slat. 95. (o cłach). Cło wodne, rzeczne, lądowe, mostowe, grobelne, (ob. Myto, falgeld, fordon, funtcoll). Myśl cła nie płaci. Rys. Ad. 41. Mon.-10, 225. (©ebam fett ftttb JoHfret), myśli urząd nie sądzi). Fig. Cło naturze płacić. Oss. Wyr. doznawać przykrość, ber 3îatltr Jollen. Oszczędność cłem wielkim nazywają. Teat. 42. d. B. (dochodem). §. Cło, miejsce wybierania cła, komora celna. Macz. bte 3oflfammer, baâ 3oll^auö, ber 3flf* Gdy szedł mimo cło , ujźrzał Lewiego, a on siedzi na cle. 1 Leop. Marc. 2, 14.

Sk. Żyw. 2, 199. Prov. Na ćle przyszło, na przewozie odeszło, male collecta, male disjecta. Rys. Ad. 42. (źle nabyte, nic bywa dobrze pożyte, mte gemannett, fo jerron* neu). Trzeba z nabożeństwem bożym nabywać; bo co na ćle przyjdzie, na mycie odejdzie. Lek. B. 4, b. Niepewne nabycie: Go na cle przyszło, żeby nie poszło na mycie. Pot. Arg. 725.

Pochodź, celnica, celnik, celny, odeclić, przeclić.

na

cle czyli poborach i mytach.

C M.

108.    §. Mole ulowe pospolicie dmami zowią. Ład. H.

N. 108. SDîotten, bte ftd; in ben Steitenftëcfett ntften. §. Ćmar o człowieku, krótkowidz. Si. kiesz. 37. ettt ŚLtrjftdjttgcr. (cf. ćmić).

ĆMA, ćmy, z., ciemnota, ciemność, bte ghtfłcnup, bte $)lUt*

1’elIjCtt ; Boh. tma; Slovac. tma, tmawost; Carn. temmâ,

m.,

zdrbn., miejsce grzebania umarłych, grobowisko, ber 5îtrcft* ijof; Graec. xoi^ifryoiov ; Lat. coemeterium; liai, cimite-rio; Gall. cimetière ; Slovac. cinter, cinterin, cyriter, hrob Hang. tzinterem; Slavon. cintór, grobje; Croat. czintor,.. czintorom, grobje, pogrobje, pokop, grobovische, dvor, czirkveni; Dal. czimitar; Rag. grobje, pokópje, pogrobje,

temnóta; Sorab. 1. cżma; Sorab. 2. schma; Bom. tma, CMENTARZ, CMYNTARZ, a, m., CMENTARZYK, a, tmuscja, tminne; Croat. tmà, tmina, tmicza; Vind. tem-ma, merknenje; Rag. tmà, tminne, tmûscja, tàmnos;

Boss. rata (Arab. et Hebr. DflK obscuratus est, cf. G er. bmnment ; Lal. tenebrae, ob. Ciemny, Cień). Już na oczy moje ćma śmiertelna pada, już ręka moja drętwieje. Zab.

Boh. hrobka, hfbitow, krehow; Vind. mertlishe, poko-palishe, britof, (Ö ft C r r. ftreptlwf), semishe, shógnena perst^ Carn. mertvalishe, pokopalishe, britof; Bosn. grobje; Ross. K.iaAÓnme, norocTb; Eccl. rpoóimte, Borpoóiuiua, umoro— rpoómuHoe MBCTO, MHoronorpeóaieabtioe mbcto, ycunajb-HHua. Miejsce, gdzie grzebano męczenników zwano ka-tacumbe; ale najzwyczajniejsze słowo jest cmentarze. Sk. Dz. 115. Cmyntarz. Biel. Kr. 458. Cmentarz u katolików jest miejsce poświęcone, ztąd się też zowie per excell. miejscem świętym, bte IjCilńje ©tćitte. Nie pochowają go na cmentarzu, nie będzie na cmentarzu leżał, inaczej, na świętym miejscu, t. j. ladaco, łotr, zarabia na pochowanie podlejsze, pod bożą męką, na rozstajnej drodze, pod szubienicą. — Cmentarz ewanielicki, z Niemieckiego kir-chów, Żydowski okopisko, okopowisko.— Ponieważ dawniej przy kościele parafialnym zwyczajnie był cmentarz, gdzie grzebiono, bierze się to słowo za plac koło kościoła , n. p. szła processya po cmentarzu, t. j. w około kościoła; nie jak Bożego Ciała po ulicach, Krzyżowa do krzyżów i figur. — Później na cmentarze naznaczono miejsca za miastami. Gaz. Nar. 2, 109. CMENTARZOWY, a, e, od cmentarza, fôtrdfijof*; Ross. K.ia46nmnwii, KJia4ÓiimcHCKiH. Siwe włosy na głowie, kwiatki to są cmentarzowe. Mon. 76, 449. Poszedł na cmentarzowe ugory. Brud. Osi. B. (Ross. norocTb parafialna duża wieś;

14, 332. Jako ćma od słońca \ proch od wiatru, nieprzyjaciele się rozproszyli. Sk. Zyw. 1, 39. Wolę ćmę    groboviscte; Sorab. 1. pohrebarna, pohfebancża, kerchow;

a niż jasność, niech o mnie nikt nie wie. Birlt. Ob. Kaz.

L. 2. b. (wolę nieznanym być, niż słynąć). Śmierć dla ojczyzny podjęta, we ćmy żadne paść nie może. Birk.

Zbór. C: 3, b. Jakaś ich ćma rozumu, jaka niewiado-mość prawdy zaślepia. Oss. Sen. 10. tenebrae. §. Tłum czego, gęstwa, chmura czego, tak że się aż zaciemia, obłok czego, tłuszcza, rzesza, eine btcfc SDîcitge, eilt bte« fer Raufen, eine tprojJc ©cfyaar. Tego roku niezmierna ćma myszy stogi wypasły. Krom. 685 (multitudo). Nie przeląkł się Chodkiewicz tak wielkiej ćmy, która z Azyi, z Afryki i z Europy wypadała. Birk. Chód. 6. Z tej tak wielkiej ćmy ludzi, nie znajdziesz nikogo, któryby go nie pożałował. Birk. Ob. Kaz. E. 3. b. Ćmy ludzi na około stały. Pot. Arg. 737. Ćma niezliczona w chmurach się wieszała duchów piekielnych. P. Kochan. Jer. 257. Cmy wojsk rozmaitych. Ryb. Ps. 57. Pytał Jezus ducha: co za imię masz, a on odpowiedział: dzieją mi ćma, bo nas sam wiele. Leop. Marc. 5, 9. (huf. Radź. wojsko.

Bibl. Gd. orszakiem. Kucz. Kat. 408. t. j. niezliczona rzecz szatanów. Karnk. Kat. 3, 437. Scgtott, ŚutI;.) Mógłbym ojca swego prosić, a on mi pośle więcej niźli dwanaście ciem aniołów. W. Post. W. 270. dwanaście zastępów. ib. ($tvi)lf Segiott, Slttf;.). Zjedzże ćmę dyabłów.

Teat. 16, c. 67. (całą beczką, sto kroć milion dyabłów).

Ćmą, tłuszczami, orszakami, gromadami, fdjaarettnwje.

Wozów pańskich stoi ćmami. Ryb. Ps. 127. (gęstemi    adj. norocTHbiii).

rzędami). Ścinaj a posyłaj dusze ćmą do Plutona. Pasz. ĆMIĆ czyn. nied., zćmić, zaćmić, oćmić dok., ciemnym ro-Bell. B. 5, b. Zbierały się ćmami tłuszcze, aż deptali    bić, zaciemiać, fünfter mrtd)eit, oerfutftcrn, »erbitltfdtt ; Boh.

jedni drugich. Budn. Luc. 20, 1. Z gniewu jeden dru-    tmjti, zatmjti; Rag. tamniti; Eccl. tmhth, tmk) pr. et fig.

giemu ćmami, tysiącami, czartów naliczy. Haur. Sk. 456.    Las ciemny dosyć, dym ćmi i kurzawa. Jabł. Buk. R. 4.

(kopami). *§. Ćma, dziesięć tysięcy, juvçiàç, ettte 2)ït)riabe,    Wisi zastęp skrzydlaty na wietrznej przestrzeni, Ćmiąc

jefyntflufenb. Budn. Ps. 3, 6. not. ib. Ps. 68, 17. ib. Ezech.    groty złotolite słonecznych promieni. Zab. 15, 161. (za-

16, 7. Ross. obs. mia 10,000, TMopmmbiH dziesięćtysię-    słania). Oddal mgłę, która ćmi twe oczy. Zab. 15, 293.

czny. Eccl. TŁMjl decies centena millia, txarovtaxLapvQia,    (zakrywa). Ćmią oczy larwą jakąś pokoju, a krew się to-

tmiiihho, Bb 4CCflTb TbiCHlib Kpaib * fiVQiûxHç decies millia;    czy i żelaza błyskają. Tward. Wi. 66. (mamią, łudzą, [te

TMOUHCJłeHHbiil, KOTopbiH Bb 10,000, 6e3uncjeHHbii1, reM-    bleitbeit btC Singen). Nie ćmi nienawiść cnoty, lecz oświeca,

HHKb naczelnik nad 10,000. — Boh. tern 1. reiment; 2.    W jej czarnych chmurach cnota dzień roznieca. Min. Byt.

tern 13,000. — Była ich liczba ćmy ciem i tysiące ty-    1, 245. ĆMIĆ się zaimk., ĆMIEĆ nijak, nied., utracić ja-

sięcy. Budn. Ap. 5, 11.    §. Ćma, mara, duszka, prze-    sność, ciemnym się stać pr. et fig., ftd) ćcrjtitfłcnt, ftd)

szkoda, ettt ©cfpenft, etn @ctfł. Na czarnoksięzkie zaklę-    »erbunfdn, fünfter werben, bunfel werben, t>oit feinem 8td)te

cia straszliwe Okropnym jękiem ćmy nocne zawyły. Kras.    »erltcrett; Boh. tmjti se, tmelose; Ross. TCMirbeTca, 3a-

W. Ch. 93. ćmy wichrzyste Ciemne obłoki na pola    TeMHh.iocb. Nie słońce, lecz ziemia się ćmi, na którą

wrzosiste I lasy pędzą. Kras. Oss. B. 2.    §. Motyle no-    pada cień księżyca. Wyrw. G. 56. (wirb ycrfuiftcrt). Po- .

cne czyli ćmy, phalaenae, latają w nocy. Zool. 158. 9îad)t=    wietrze się zćmiło pod strzałami, Nocą się pole zamrp-

öthjel, @d)mctterlttt(}e, bte nur beâ 9ïad)ti fRegeit. Ład. IL N.    czylo. Bar dz. Luk. 122. Oczy mu mgłą ćmieją. Odym. Sw.

318

G M I E L - CNOTA.

CNOTA - CNOTKA.

D. 3. (zachodzą ciemnotą). Ćmią mi się oczy, ślepiam, (nie dojrzę, nie dowidzę). Ćmi się w oczach, CŚ tturb ci-nein bunfel, oor ben Slugen; (Cam. temny se). Władzy w sobie nie czuję, ćmi mi się w oczach. Teat. 21, 22. Ćmienie w oczach, miganie, baS $ltntmcrn, flattent üor ben Sluijen. Ćmienie w oczach cierpiącym zdaje się, że widza muchy, iskry, farby rozmaite, płatki. Dyk. Med. 1, 557. Ćmi mu się w głowie, w mózgu; (miesza się w głowie, CÔ wirb fot Stopfe immer fmftcrer, bufterer, eon« fitfer). Ćmi się w worku, (coraz mniej pieniędzy).

ĆMIEL, ŚĆMIEL, a, m. pszczoła leśna gruba kosmata. Cn. Th. - Wfod. bte Söalblucne; cf. Graec. /Rhaca; Boh. śtmel, ćmel, ćmelik, cmelićek; Morav. ćmela; Croat. chmela, chela, (cf. pchela, chela « pszczoła); Sorab. 1. cżmewa; Ross. m&ieab, apis terrestris, bte (Erbfnmtmcl. ĆMIELOWY, a, e, od ćmiela, Söalbbtcncn » ; Ross. uiMejeBbiu,

UIMe.THHŁlft.

CMOKNĄĆ ob. Ciokać.

CMONO. Bóg najprzedniejszą moc w niebie cmono osadziwszy, Rząd jej prawem niebiednie stałym umocniwszy, Żeby wszystko w porządku swoim zostawało, Przestrzega. Bach. Ep. 69? [Błąd druku, zam. mocno. 4].

C N.

*CNAĆ ol. Cknać, Cklić.

‘CNIE, NIECNIE ob. Cny. CNOTA, y, z., od ceny czyli szacunku, czyli od słowa cny abo czci godny. Kpcz. Gr. 5, 101. ogół, zbiór własności, skłonności, uczynków rozumnego stworzenia z powinnością jego zgodnych, a zatym zasługujących na zaletę, ciąg usiłowania, by dogodzić swoim obowiązkom, bic ïitgcitb; Roh. etnost; Slovac. etnost, cnost; Sorab. 1. cżesnost, pocżcżiwoscż; Vind. z.hednost, brumnost, muzh, praunost, zhastlivost, poshtenost; Carn. zhednost ( « 2. ochędożność), kripkust, (cf. krzepkość); Bosn. krjepost, kripost, krepost; Slavon. kripóst; Croat. krè-poszt, dobrota, izverssenoszt; Ross. aoÓJiecTb, aoópo/fB-tgæl, ( « 2. dobrodziejstwo); Eccl. toactbo, (cf. godzić się). W tym ogólnym znaczeniu słowo cnota, jako jedna nie-rozdzielna, nie może być użyte w liczbie mnogiej; tym objaśnia się przysłowie: Jedna cnota nie cnota. Rys. Ad.

18. — Cnota, jest słusznością rządzący się rozum. Pilch. Sen. list. 2, 105. Mądre rządzenie wolą, jest cnota. Mon. 75,124. Cnota, z uwagą złączona skłonność i gotowość, która ukontentowania i dobrze dziania ludzkiego według przemożenia przyśpiesza. Mon. 70, 319. Cnota ludziom dobrze czyni. Weg. Mar. 3, 305. Cnota na tym zasiadła, aby ludzkiemu zgromadzeniu z niej pożytek i ratunek był. Petr. Et. 312. Cnota jest wad uniknąć a głupstwa pozbyć. N. Pam. 14, 262. Cnota i niewinność. Teat. 50, b. 58. Święta cnoto, tyś nie jest ponura i dzika. Kras. List. 2, 100. Niecnota podli, cnota ludzi większy. Mon. 67, 175. Cnota jest panią świata. Weg. Mar. 1,

146. Rzadko cnota pomaga ludziom do bogactwa. Teat. 46, b. 13. Praca doskonali cnotę. Teat. 46, c. 12. Cnota się z człowiekiem nie rodzi, trefunkiem się nic nagodzi, Kto jej szuka, w nią ugodzi. Cn. Ad. 82. Cnota sama się zaleca. Cn. Ad. 82. Cnota cudzej chwały nie potrze-

buje. Źegl. Ad. 35. Slovac. Dobre same sa chwali, (dobremu piwu nie potrzeba \\Tieehy. Dobry chrzan^ z miodem, a miód sam). Cnota nigdy nie umiera. Źegl. Ad. 34-. Za cnotą chwała idzie. ib. 31. Cnota grunt, cnota więcej waży niż szlachectwo, ib. 53. Lepsza cnota, niż kopa. Dwór. G. Lepsza cnota w błocie, niż niecnota w zlocie. Rys. Ad. 55. Milsza cnota uboga, nad bogatą niecnotę. Teat. 35, b. 15. Znamienity ubiór cnota, Lepszy niźli bryła złota. Petr. Eh. 18. Cnota ma zawsze swoich nieprzyjaciół. Boh. Kom. 5, 327. Slovac. Cnost ze zâwistu społu chodi; każda cnost ma sweho hanca. Pod cnotą moją. Tr. na charakter, na cnotę, na poczciwość, jakem poczciwy, fo ntctljr td) efjrltd; bin. §. Cnoty, gatunki własności, skłonności, spraw uczciwych, ü&tgeu* ben, einzelne SIrtcn ber Titgenb. Cnoty przyrodzone, które w nas zaszczepia przyrodzenie, albo do których nas prowadzi , natürliche ïugeiîbcit. Natura, w kogo cnoty, w tego też i przysady wlewa; lecz w Radziwile widzę tego nie chowała; bo dawszy mu cnot wiele, przysady nie dała. Warg. Radź. Pr. Cnoty chrześciańskie ; obywatelskie, StörßCrtltflenben. Cnoty towarzyskie uprzyjemniają życic ludzkie. N. Pam. 24, 326. bte gefeïftgett ütugcnbeit. Pojedyncze cnoty n. p. sprawiedliwość,? dobroczynność, pracowitość i t. d. (ob. na s. miejsc.) Żebyśmy tego do-kazali, dwie ‘cnocie (dual. * cnoty) są nam najpotrzebniejsze. Petr. Pol. 2, 391. Usiłują, aby mi młodą latorośl, którą ja w cnoty pędzę, z gruntu wyniszczyli. Teat. 30, b. 56. (pilnie w cnoty wprawiam). — Cnota niewieścia, per excell. wstyd, SBetbertitgenb, élire, SBetbcrefyre. Dworzanie na cnotę białychgłów czuwają. Petr. Eli. 18. Cnota jej, aż sic za nią wlecze, jak u sukni ogon; (zaszargała się).—    *§. Powiadają, że człowiek cnoty utracił, kto

się nie wysiekł, ale wedle prawa wywodził. Seid. 21; (honor rycerski, kawalerski). §. Cnoty w jestestwach nierozumnych lub nieżyjących , przymioty zalecające, dobre, pożyteczne, zalety; Tugenbett rcrnuitftlüfcr intb leblofcr SBefett, gute ®igen|d;rtfteiî, bte fte empfehlen. Ma tę cnotę mój koń, że... Cn. Tli. Nikt nie kupuje konia upodobanego z maści, ale z cnoty. Klecz. Zd. 100. Dwoje szczeniąt od jednej psicy są zrodzone, a wżdy każdy inszego przyrodzenia, każdy inszą ma w sobie cnotę. Falib, Dis. G. 3. Materia medica uczy poznania się na cnotach różnych rzeczy do lekarstw wchodzących. Krup. 5, 14. W różnych krajach różnej znajdują się cnoty piwa. Krup. 5, 95. §. Cnotę z musu, z potrzeby zrobić * co musisz, rad czynić; udawać jak gdyby ochoczo; bo kiedy nie możesz jak chcesz, chciej jak możesz; an3 ber cttte TJnjcnb ma* d)cit ; Slovac. Potrebu w cnost obratif. Przeczuwszy, co się z nim stać miało, uczynił cnotę z potrzeby, udając się najpierwszy do tamtej strony. Nar. Hst. 4, 126. Trzeba było zrobić z potrzeby cnotę, obiecałem tedy odmienić sposób życia. Kras. Dos. 26. §. Psia cnota! o czynności jakiej z pozoru dobrej, nie z rozsądku, nie z czucia powinności wypełnionej; eilte ®d)dutitgciib. CN01KÀ, i, z. z przytykiem: cnota mniemana, fałszywa, pozorna ironie. eine (ftfyihte, öUerltcbftc,) ïugettb. Te są tej płci cnotki, Sarkać na los kochania, a czuć, żc jest słodki. Teat. 42,

c. 55. §. Personif. cnotka, niby też to cnotliwy albo cnotliwa, (ob. Niecnota, niecnotka); ein »ftmeęnter £ugenbf>âfter, eine »ernennte ïugenbltafte. Chłopiątka złodzieje z początku, więc dla dobroci cnotkami one przezywają, jakoby rzekł niecnotka, rozumiejąc to po nich, źe się na cnotę bardzo przesadzają, i mają jej tak wiele, jak na wróblowej goleni mięsa. Gliczn. Wych. H. G. b. CNOTLIWOŚĆ, ści, i. cnotliwe we wszystkiem zachowanie się, wykonanie cnoty, bte £ugenblmfttgfett. Stan twój obowięzuje cię do cnotliwości i dania dobrego przykładu. Mon. 71, 715.

CNY, a, e, ‘CNIE przysłk., czcigodny, cześciwy, Bok. etny, etnostny, ctiwÿ; Vind. zhasten, zhastliu; Sorab. i. tże-stnć, czesny; Sorab. 2. czesni; Ross. neCTiiLin; (Rag. cja-stan decorus.) (oppos. bezecny), zacny, szanowny, fcijct|5&ar, adjtimgśuutrbtg. Naruszewicz w cnych przodków bogaty. Zab. 12, 8. Otwierają ci się wrota do cnej sławy. Jabł. Tel. 127. Mądry Konarski, cny kochanku Feba. Żab. 13 148. Poczciwy, uczciwy, elgltd), tugeitbfam, oppos. nie-’ cny, imef>rltd), uutugenbfam, abfdjCuUd). Popełniłeś czyn niecny. Teat. 18, 119. Niecne powieści i uczynki. Warg. Wal. 333. Kto co niecnie udziałał.... ib. §. Przedni, wyborny, nortrepd;, anêerlefcn. Na cnym słoniu jechał. Jabł. Ez. 70.

Pochodź, po słowie Czcić.

Opposit. niecnotliwość, brak cnotliwości, brak cnoty, bte lîntltûenblirtfttgfett. Niecnotliwości, niecnoty, występki, wady, Untugenben, Segler, Saftet*. Damy z niecnotliwościami te-mi, które w nich teraz upatrujemy, nie urodziły sie zapewne.

c o.

Mon. 71, 609. CNOTLIWY, a," e, CNOTLIWIE przysłk., pełen cnoty, wedle cnoty; tngenbfiaft; Boh. etnostny; Vind.

w czym, w czém, (Neutr. Pronom. Relat. Kto.) n)a$; Boh. co; Slovac. ćo, ćeho; Slavon. shto; Bosn. ça, seto, eja; Croat. sto, zha, kaj, chesza, chemu; Marii, chà; Garn. kaj, kar, zhegav, zhes; Vind. kaj, kar, gdu, kaizhesa, zhigavu; Rag. seto; Sorab. 1. schto, żto; Sorab. 2. zo , zogo; Ross. lno, acb; Eccl. kog (cf. ki, liai, chi, che; cf. Germ. fo; Lat. qui, quod, cujus). 1). Pronom, relat. które to, to co, U)a<5, ba3 n>a§. Nie z tego sądzić o biegłości grającego, co gra, ale jako gra. Zab. 12, 257. Co z gęby wyszło, tego w gębę nie wewleczesz. Pot. Arg. 583. Czymeś nie jest, tym się nie pokazuj. Jabł. Ez. 43. Zna każdy co pochodnia, zna każdy co świeczka. Kras. List. 91. Z czym przyszli z tym się nazad wracali. Mon. 69, 458. Wie, co po czym chodzi. Modrz. Baz. 164.— §. Co, zamiast który, która, n)cld)cr, U)dd)C, w liczb. którzy, które, tttcldje. My cośmy dniowi, bądźmy trzeźwi. 1 Leop. 1 Thess. 5, 8. (którzyśmy dniowi. 3 Leop.) Aby to wiedzieli ci, co od wschodu słońca i co od zachodu. 1 Leop. Jez. 45, 6; (którzy). Obywatele, co kochają ojczyznę. Gol. Wym. 198. Po rzeczownikach, zwłaszcza żywotnych, lepiej się kładzie który. ib. Otóż ten sam pan idzie, co wczoraj tir był; lepiej: który wcz. t. b. Nawet mówiąc po Niemiecku, jak Wielkopolanie, tak i Słowacy we Węgrzech, wyrażają ten nienajlepszy sposób: ber Sen*, iua3 (meldjer) geftent fuer mar (cf. b. $crr, fo geft. fy. Uh). — Używając Co zamiast Który, in casibus obliquis, dodają się stosowne przypadki zaimku On, n. p. co go, co ją, co mu, co jej, co ich, co je, co im, co z nim, co z nimi, co w nim, co w nich» którego, którą, któremu, której, których, które, którym, z którym, z któremi, w którym, w których, n. p. Daj mi ten rejestr, co go przejrzę. Teat. 7, 39. Ten dziś nieszczęśliwy, co u niego pieniędzy czuja. Zab. 13, 200. Trzcina, co ją wiatr wszędzie miota. Żab. 16, 192. Tej nie kochał, co od niej był kochany. Jabł. Tel, 88. Nie byli nigdy zelżeni, co im złość wyrządzali. Ryb. Ps. 42. Tak i w Czeskim : to ge ten, co sme ho prosili; to sau ti, co srne s nimi mlu-wili; tu magi hrnećek, co ge bjlek w nem. Erronee: Cebula wody zaraźliwe naprawuje; co żołnierze i żeglarze dobrze o tym wiedzą. Syr. 1224; (o czym). —. Bez dodatku

zhcdnosten, zhednostiten; Garn. zhędn (»1. chedogi); CO, *CZO, G. czego, D. czemu, Instr. czym, czém, Loc. Bosn. krjepostan; Croał. krepozten; Ross. AOÓjecTBeHHun,

400p04îiTe;iLiibm; (2. * dobroczynny); Eccl. KpacH04yimiŁifi.

Człowiek cnotliwy jest ten, który ma przyzwyczajenie czynić według praw i według powinności swojej. Mon.

75, 327. Pierwej czynimy cnotliwie abo niecnotliwie; toż potym stawamy się abo cnotliwemi abo niecnotliwemi.

Gorn. l)w. 342. niecnotliwy Sorab. 1. nekmanezliwć, ne-kmanstliwć. Nie ten jest cnotliwy, który pięknie dysz-kuruje o cnocie, ale kto cnotliwo rzeczy czyni. Petr.

Et. 99. Cnotliwym być, jest tym być przeciwko drugim, czymeś jest przeciwko sobie samemu. Orzech. Tarn.

mn.

27. Cnota wdzięczy, cnota wieńczy, Kto cnotliwy, ten szczęśliwy. Kras. List. 93. W cnotliwo strzemię wkroczyć ob. Strzemię. §. Uczciwy, poczciwy, cny, zacny, ebrltd), red)tfd)«jfctt, (debet*, brat). Nie zmyślam, wierz cnotliwemu słowu. Pot. Jow. 113. Obiecał cnotliwym słowem, że pokoju dotrzyma. Klok. Tur. 120. Goń gol kto cnotliwy. Pot. Jow. 154. (kto boga kocha, kto dobry chrześcianin, dobry katolik, rcer ein l*ed)tfdjaffener $et*l tfł).—

Niecnotliwy, niegodziwy, nie do zniesienia, abfdjettltcł), fatal, infant. Niecnotliwe miasto, niemasz za co kupić. Rys. Ad.

48. (bez pieniędzy do targu, bez soli do domu, darmo ;nic). Hetmani wojsko na miejsca niecnotliwe rozwiedli.

Krom. 602. iniqua. §. Cnotliwy, przywrócony do czci, ruteber cbrltd) gemacht, fur etyrltd) erflärt. Odpuszczamy zbiegom z wojska i czyniemy ich cnotliwemi tą teraźniejszą konstytucyą. Vol. Leg. 5, 122. (ob. wywód słowa cnoty od czci pod słów. Cnota), ‘CNOTNY, a, e, ‘CNOTNIE przysłk., cnotliwy, tugeubtyaft; Boh. etnostny. Niech co chce będzie, Choć już i złego, I w tym zapędzie Losu przykrego Czuli a cnotni Bądźmy ochotni. Kras. List. 2, 127.

"CNOTOŁOMNY, a , e, CNOTOŁOMNIE przysłk., występny, yerbrecfrcrtfd), untugerfbftaft, tugenbbrüdjtg. Srogim przystoi duszom ta chuć cnotołomna, Która z pokrzywdzają-cvm skrzywdzonego równa. Tent. 46, d. 44. “CNOTO-LUBNY, a, e, “CNOTOLUBNIE przysłk., lubiący cnotę, bte Sugettb Itcbeitb; Boss. Jioóo4o6po4’feTe.ibiiMM. CNOTÖ-RODNY, a, e, CN0T0B0DN1E przysłk., rodzący cnotę, ïugenb erjcugeub. Cnotorodne utrapienie. Chód. Kost. 42.

Nadgroda cnotorodna Nar. Dz. 2, 171. Zab. 14, 97.

to« ile — tyle, fa aiel— fo aiel; jeber. Co Polak, to rycerz. Gaz. Nar. 4, 55. jeber $lole ift ein 9Htterźmamt ; (fa aiel ^olcn, fa aiel Witter). Co rozum, to głowa. Past. F. 455. Co Polak, to Stanisław; co żyd to lichwiarz. Cn. Th. Na Ukrainie, co chłopiec, to muzykant. Mon. 65, 238. Co Polak, to Starosta; co Niemiec, to gienerał; co ksiądz to kanonik. ib. 65, 300. U Tertulliana, co słowo, to nauka, ile rozumienia, tyle wygrania. Sk. Dz. 3. — Iterationis Co— to «ile razy — tyle razy, mie aft— fa aft, lub też: skoro jeno — to, fabalb alź nur— fa. Co za broń porwą, to im z reku leci. Wad. Dan. K. 2. Ptaszka za nogę uwiązawszy, co ptaszek wzlecieć chce, to ono go pacholę do siebie potargnie. Sk. Żyw. 4, 239. — Progressions comparât, co — to« czym — tym « im — tym, je — befto. Lecąc z wschodów baba rzekła, co dalej, to gorzej. Sim. Siei. 404. Co dalej to bardziej go ku męztwu podżegał. Gorn. Sen. 345. Już ludzie co dalej to bardziej o rzeczy zbawienne niedbali. Biel. Kr. 484. Co dalej (to) gorzej się na

zdrowiu mając, szóstego dnia umarł. Sk. Żyw. 482. — Quantität, suffic. Co « dosyć, dostatek, dostatecznie, maź; genug; jiemlid) aiel. Z tym urzędem mam co czynić, a jeszcze większe brzemię nosić? Sk. Żyw. 235. Było; na co patrzeć, gdy w takim tłumie wjeżdżał. Sk. Żyw. 326. Jest co z sobą

Co żywo sobie nowe piosnki wrymy-

prżypadkow'ego : Jednegoż co i on wieku, nie jednakowej, co i on fortuny. Zab. 44, 42. (jednego wieku, którego on; nie jednakowej fortuny, której on). Przerysowanie mappy, w tejże wielkości, co oryginał. Zabór. G. 250.— §. Demonstrative: a. Co« to, toć to jest, to właśnie, baź, grabe baź. Co było nieszczęście twoje. Cn. Th. Co nie miało być tak. ib. — b. Wszystko to, co, alleź maź; alleź baź, maź. Co mam na sobie. Cn. Th.— §. Co to, identitatis exclusivac, baź tft unb bleibt. Co matka, to matka, a co macocha, to macocha. Cn. Ad. 667. (cf. mamka za matkę nie stoi,) eilte fOîuttcr tft unb bleibt nun einmal eine SOïuttcr, unb eine ©tiefmutter ©ttefm., lutter tft SDîutter. — lntensionis, co matka, to matka (wzór matek, matka na wybór, eine üDîltttcr obuć ©letten). Co dobrze, to dobrze, (« arcydobrze). Co się najadł, to się najadł. Co się upił, to się upił. Explicand. per ellips. co do tego, że się upił, to tęgo się upił, maź feinen Uiattfd; anbetrifft, fa mar er tudjttg. Oj" co pamiętam , to pamiętam, i będę póki życia dobrze pamiętał. Teat. 40, b. 60. Corn szczera, tom szczera. Mon. 70, 584. — §. Co — to, indifferentiae aestimationis, vel contemtus, maź nur immer. Co dać, to dać (niech kosztuje, co chce, conte ce qu’il coûte). Co bądź, to bądź (niech będzie jak chce, albo ile chce, bcitt fet), mie t$m maile; eź fet) fa aiel, alź ba maile). Com napisał, tom napisał. 4 Leop. Joati. 49, 22. Za co, za to, («za bezcen, byle zbyć), für beu crfteit beften ^reiź. Mon. 76, 5. Za co, za to przędą, gdy kto co ukradnie. Pot. Zac. 5. Czym — tym « byle czym, mit bent crfteit bem beften, glcid) »iel mumit, gleid) aiel mie. Rozumieją, że czym tym zbyć można święta. Lach. Kaz. 4, 446. Nie jest to interes czym tym kończyć się mogący, ib. i, 348. — Identitatis numeri : co

mam

samym czynić, by nad sobą panem być. Sk. Żyw. 441. Mam wam czego zazdrościć. Zab. 44, 520. — Go niemiara » niezliczone mnóztwo, eine unermeffltc^e fDZengc. Kościołów na sto i czterdzieści spalił; a wsi co niemiara. Biel. Kr. 480. Co dosyć, obficie, überflüßtg, genug. Nabrawszy sie co dosyć wszystkiego, uczynili odwrot od zamku. Biel. 456. — Co, ile, ralationis, co do « ile sie tycze, ile sie ściąga do, maź anbelangt. Przepędził życie w roskoszach, tak co do swobodnego życia, jako też i i co do miłego towarzystwa. Zab. 44, 40. Już co za to, i szelągabym nie dał, że się znacie. Teat. 24, 442 — Co partitive cum Genit. maź. Co nowego. Teat. 6, b. 26. maź ÜRetteS. Co innego jest mówić, co innego pisać. Kras. Bod. 2, 4 02. n»a§ auberź. — Nom. Genit. et Accu-sativum seguitur Genitivus Adjectivi ; reliqui casus sunt excepti e. gr. ku czemu dobremu ; czym twardym go uderzył; w czym brzydkim, a). Magnitudinis vel quan-titatis ascendentis, absorbentis, ile jeno, fo Otcl alé nur immer, maź nur immer. Co wojen, co szturmów i bitew na świecie było, niemal zawzdy z przyczyny bia— łycbgłów rosły. Gorn. Dz. 458. Wszystkę majętność moję, co jeno jej mam, tobie oddaję. Sk. Kaz. 455. Ucieka, co mu sił staje. Karp. 4, 446. Co z gardła wszystkim okrzyk uczynić kazał. Krom. 524. (z całego gardła). Niechaj rodzice dzieci odwodzą od złego, co najwięcej mogą. Modrz. Baz. 59. Bieży, co koń ma mocy. P. Kochan. Jer. 45. Co z mocy trzaskał. Kłok. Tur. 24. (z całej swojej mocy, ze wszystkich sił, anź allen Straf« ten). Co żywo » jak najżywiej, jak najprędzej, jak najochotniej, anź getbeź« unb ficbeuźfrfifteu, mit aller SWadjt, mit aller Slnftrengung, mit allem (S^fcr. Już wisi nad karkiem zguba , Co żywo do roboty, komu dusza luba. Nar. Dz. 3, 207.— Co żywo, co żywiej, co najżywiej, ob. Żywo.— Co żywo «ile tylko było żywych, alleź, maź nur lebte Hltb mebte. Biegło co żywo, chłopi, chłopięta, niewiasty i baby. Birk. GIK. 24. ślało, Co żywo z płaczliwych łez oczy ocierało. Ban. C.

5. — b.) Co, ile, magnitudinis dcscendenlis, by w najmniejszej cząsteczce, maź, et maź, im ©eringfteu maź. Póki co krwi w ciele, Będziemy krajów naszych bić nieprzyjaciele. Bot. Arg. 278. Oczy ledwie co widzą, ciemność na nie pada. Zab. 46, 358. Gęstość szarańczy ledwo co słońce przenikało. Slryjk. 654. Co stąpi « jeno co stąpi, co się ruszy, lezie, nogę za nogę kładzie. Cn. Tli. mit genauer 9îotl; unb SüJîüfte. Pleonast. Trwogi nikt po nich nie znał, co bynajmniej zgoła. Groch. W. 403. Głodem ich w więzieniu morzono^ i ledwie im co trochę chleba w wieczór dawano. Sk. Żyw. 2,447.—

c.) Co, ile, indifferentiae quantitatis et qualitatis by najmniejsza rzecz, by najlichsza rzecz, cokolwiek bądź, czy wiele czy mało, by tylko nie nic, nieco, coś, maź, etmaź, trgenb maź, tnel aber menig, gut aber fd)lcd)t. Lepiej co przed czasem, niż po czasie wszystko. Warg. Wal. 254. (lepiej rydz, niż nic). Lepiej co, jak nic. Cn. Ad. 437. Co patryarsze za pracę posłać, żeby wżdy nie z gołemi rękami do niego przyjść. Sak. Sob. B. 5. b. Co z mięższego tylko kamień obcinać. J. Kochan. Orl.

Ad. 7. Co dnia,

1, 56. Mówi leda co , co ślina do gęby przynosi. Cn. Ad. 520. Nie był w tym stanie, aby co mógł mówić. Zab. 14, 534. Będzie tego , co bóg da « dosyć dla mnie; (przestanę na tym). Ze mię palcem pokazują sobie, Parnasu wieszczka Polskiego, Co tchnę i podobam się, mam to z daru tw’ego. Twurd. Mise. 112. (quod spiro). Niech zawzdy sługa twój ma co czynić. Gorn. Dw. 569. Nie - co; co - nie «nic, ntd)t§. Pójdę z tobą, nie mam co robić. Zab. 7, 205. Teat. 9, 59. Człowiek nie ma co robić, cały dzień się nudzi. Kieme. P. P. 47. W głodzie wielkim trzy dni co jeść nic mieli. Sk. Żyw. 553. — §. Co, enumerat.: ile, jeber, jebc, alle. Co kwadrans, co-półgodziny, co półkwadransu zażywać lekarstwa. Krup. 5, 44. aUc SSferteljłunbc, alle ipalbeftunbe u. f. tu. Co dzień ją widzieć, co chwila z nią mówić, co ranek ją ubierać, co wieczór rozbierać. Teat. 20, b. 25. Co poczta odbieramy od nich wiadomość. Gaz. Nar. i, 205. Chłop radby co tydzień wójta, co miesiąc urzędnika, a co rok inszego pana miał. Ilys. co tygodnia« co dzień, co tydzień, aile £age, alle 5ßu« d)C. Który co dnia pije Węgierskie wino, po śmierci nie gnije. Bralk. U. Pisma jego, które co tygodnia wydaje. Mon. 73, 51. Co raz« za każdym razem, jebcS« mal, mit jebcilt Hliale. Laurze, na co raz nowe wdzięki się zdobywasz. Zab. 14, 154. — §. Co: ile razy, jak często, fu uft alS, fu uft mir immer. Car, co spojrzy na Kleopatrę, tym się więcej pali. Dardz. Luk. 2,18. §. Co, 'skoro, ledw'o co, jedno co, tylko co, fulmlb mir, fattltt. Co tylko u drzwi stanął, pada na kolana. Staś. Num. 2, 98. Słońce ledwo wytryskającą lam wędziło trawę, i tylko co pokazujące się wypalało kwiaty. Zab. 13, 170. Tylko co, o mało, o włos, o trochę, o krztę, tuż, już już, mit ettt SBettigeS, um ein #aar, mir ein 23têd;en, mir ein SlugeitWitfdten. Zaledwo że już tchnącą zastałem tu żonę, Com tylko sam nie skonał, myśląc że umarła. Teat. 45, d. 102. Wyb. Zdziwi się, a oczy mu co nie staną słupem. Min. Ryt. 5, 159. Tylko co od głodu nie umieram. Zab. 15, 89. Tylko co już pogrążonego Sameś wydźwignął i sameś ratował. J. Kochan. Jer. 2. O kęs co tylko nie zarwał szaleństwa. Zab. 16, 557. Oświadcza czekającym, że co tylko nie widać pana. Zab. 13, 192. co pies szczeknie, (er muß jebett 3lttgettl'ltcf er« fd)Ctlteit, fummett). Wnet powróci, tylko co go nie widać. Teat. 54, b. E i i. Ale że Jejmości nie widać! R-. Już też tylko co jej nie widać. Teat. 56, 28. Co« że« iż, baß. Biada tobie, co cię tak dyabeł zaślepił. Sk. Żyw. 1, 254. g. Co« że, tak iż, baß, fu baß Conjunct. W takie ręce przeniósł summę, co mu się podobno przyjdzie pożegnać z nią. Zab. 13, 202. Nie trzebaby cale ludzkiego znać rodzaju, co nie wiedzieć, żeby... Mon. 70. 822.    §. Co« aż, btS. W taką wparł ciasnotę nieprzy

jaciela, że co do jednego od miecza polegli. Pilch. Sen.

239.    $. Co« że, ponieważ, causal, ba, mcii. Zamek bez

ludzi zastał, co z niego pouciekali krzyżacy. Diel. Kr.

261. A co tak, to pozwalam. Teat. 56, 106. Iść nie mogą, co ich tak piaski osypały. Rardz. Luk. 162. Nie chcę tu przywodzić szczególnych przykładów tego nierządu, co zdaje mi się, że sambym popełnił bluźnier-

Stownik Lindego wyd. 2. Tom I.

stwo majestatu. Mon. 73, 379.    §. Co« zamiast że, mia

sto że, ftatt baß. Co inne dzieci płakały na widok książek, jam płakał, gdy mi je brano. Kras. Pod. 1, 39. Coby alchymiści powinni być bogatemi, ubożeją. Kłuli. Kop. i, 61. Coby si miał bić, to prosi pokoju. Lib. Hor. 68. Co miał ra o wstać, to spał, aż ku południu. Papr. Bije. 34. Co się miał kazać potykać, kazał się ustępować, a co się miał do Jassów wrócić, to się obrócił do Multańskiego Wojewody. Gwagn. 341. Ujął legat postu wielkiego, co przedtym dziewięć niedziel pościli, to potym tylko sześć. Papr. Hyc.— g. Co ante adverb. comparativor. vel Superlativ, jak, aufS. Ba-dzono mu, aby co najmniej spał. Sk. Żyw. 2, 366. (attfS minbefte, fu wenig al$ nur immer möglich). Ochrzcij się co prędzej. Sk. Żyw. 294. (attfS gefdjnńnbefte, jak najprędzej). Co prędzej do mojej czeladki. Dirk. Dom. 166. Co chutniej wysłuchaj mnie. Leop. Ps. 142, 7. Niewdzięcznicy maja być znoszeni co najłaskawiej, co naj-dobrotliwiej i co najwspanialej. Gorn. Sen. 560. Co najszerzej i najdłużej mógł, kraj zwojował. Stryjk. 362. Rozmów z nim unika, I co najdalej zawsze stroni i umyka. Zab. 16, 83. Weg.— Ante adject. comparai, et Superlativ. « jak naj * , am aller * . Cesarz za przyjacioły wziął sobie tych, którzy w rzeczach co lepszych, to jest, w wierze ku bogu,    stale trwali. Kosz.    Lor.    48.    Krew,

która z Troi idzie    z dawna    zawołana, W    tobie    przez

dwie co lepsze źrzódła pomieszana. P. Kchan. OH. 1,

61. Posłał posłów swych co zacniejszych. Diel. Kr. 435. Co największe drzewa podrobili. Stryjk. 346. Co win-niejsze rajce do wiezienia wsadził. Krom. 549. Czterech co najzacniejszych    więźniów.    Krom.    720.    Dał    im co

najlepszą ziemię. Sk. Żyw. 324. Czterech skopów co lepszych. Sk. Żyw.    2, 365.    Chłopu    co duższemu do

puszczał się o ziemię uderzyć. Papr. Dyc. 269. Z kraju na świecie co najobfitszego. P. Kochan. Jer. 15. W co urodziwszych tylko zwierząt lwy zęby utapiają, A zwierz co mniejszy, imo się puszczają. P. Kochan. Jer. 230. Siał co na najlepszej ziemi, spodziewając się co najlepszego urodzenia z niej dostać. Petr. Èk. 20.— §. Co« loci gdzie, mu. Dodaj to u nas na wsi, co ja z bratem sąsiadem pociągnę wina. Teat. 10, 95. Bodaj to na wsi, co wszystko tanio. ib. — §. Co gdy, co jeśli, co-pula transitionis conditionnas, Lat. quodsi vero, menu mut, metttt aber. ‘Gdybym był królem, byłbym sprawiedliwym, Co gdybym był biskupem lub oflieyałem, nie byłbym nigdy zgorszeniem. Weg. Org. 17. Stefan dowiadywał się, jeśliby Olbracht przyjacielskim lub nieprzyjacielskim obyczajem ciągnął do Wołoch; co jeśliby na Turki cjiciał wojnę wieść, tedy to mógł prościejszą drogą uczynić. Stryjk. 650. Uwarowali sobie przeszłych krzywd zapomnieć ; co jeśliby która strona wojnę odnowiła, aby poddanym jej wolno było panom nie dopomagać. Krom. 493.— §. Z przyimkami kładąc co, dawrni pisarze pozwalają sobie skrócenia,’* zamiast: na co« nacz; o co« ocz; po co« pocz; przez co«przeez («dla czego); za co« zacz, qu. vid. suis in loc. — §. 2. Co , interrog. — indirect. interrogat. vel exclamai, relative ad magnitudinem, qua-

52

was füll id) llttd)...). Cum enclit. Mądry, poczciwy,

na co

Mon. ■ 67, 149.

Zawsze

Pot.

322

C 0.

CO - C O D Z.

litatem, numer um, jak wielkie, ile; waê! wie Diel ! wie feljr! wie groß! Otóż, co tu kłopotu! Teat. 52, 30. Ah! co mi Wc Pan powiadasz! Teat. 33, c. 45. Patrz co się ich buntuje, a jak broni swoje ostrzą ! A. Kchan. W. 224. Jak piękna! co ma wdzięków! Teat. 30, d. 15.— Cum enclitico z przyrostkiem i. Cóż, Carn. kajshe; Sorab. 2. zoż. Coż było czynić. Cóż to ja słyszę! A cóż to! — §. Co, elliplice n. p. Co mi się tam w cudze wdawać rachunki? Teat. 33, 24. (co to do mnie, quid mea,

cóż kiedy nie modny! Kras. Mysz. 75. (co potym, się zda, waś Itüjjtë ? waS I)tlft3?) Otóż i ona! Cóż? Kiedy mąż z nią jest. Teat. 10, b. 43.    §. Co za * jaki, wa3

fur ein. Co za nauczycielowi rodzice syna mają poru-czyć. Gliczn. Wych. L. 3, b. Co mój był za błąd! Teat. 41, c. 381. Co za mina, uroda, co za wdzięk skromności, co za wielkość przymiotów w nim! Jabł. Tel. 83. Coż to za oczki, jakaż twarz, cóż to za lice! Zab. 15,

189. Ja nie wiem co teraz za ludzie na świecie. Boh. Kom. 5, 309.    §. Co wiedzieć, ani sposobu wiedzieć,

nie wiedzieć, wa3 weiß td); wer weiß? Co wiedzieć, jak rychło mieć będziecie takiego? Groch. W. 425. Pierzchliwych jeleni cóż wiedzieć, jak wiele? Paszk. Dz. 124. §. Coż, jakże, wie! nun! Cóż ci się podoba Warszawa, może ci i przypadła do gustu. Teat. 22, 65. Cum enclit. Coć nie, Cóż nie * a jakoż nie , czemuby nie, warum beim ntd)tl wa$ fonte id) u. f. w. beim uid)t. Cóż nic miałem znać; wszak to tego, u którego Wc Pan za szypra służył. Teat. 28, 121. Coć nie wie. cf. katać nie wie. §. Coś, cosi, cosik, coż toż, indeterm. Sub-stant. irgeitb ctwaó, tnjeitb wad. Jest jeszcze coś nad bogactwa droższego. Weg. Mar. 198. Znać było, że skrytego coś w sercu utaiła. Zab. 5, 435. Jutro jadę w drogę, jeśli mi na wyjezdnym coż toż nie przeszkodzi. Opal. Sat. 22. Musi tu w tym coś być. Teat. 54, b.

32. Twarz jego miała coś w sobie; bo zawsze była i w przeciwieństwie wesoła. Birk. Dom. 63. Zakładają sobie punkt honoru w tym, aby coś nad ludzi pokazać się. Lub. Roz. 240. Sparsere famam, quod Zebrydovius in conventu illo rcvelaturus esset coś, nempe quiddam, innuendo, eum singularius quid Rempublicam afliciens, ibi dicturum. Pias: Chr. 237 et 239. Już jest coś, i coś z tego zapewne będzie, sobie upatruje coś do sług. Teat. 6, b. 13. Odmówże mu co, zaraz gniewem szaleje i wie na cię cosi.

Arg. 322. Byłem też kiedy coś; albo czymsi. Cn. Ad. 50. Byłbym czymsik, gdyby mnie pewne nieszczęście w tę biedę nie było wepchnęło. Teat 7, d. 19. Czrtr.— Coś, cóż * cokolwiek, leda co, trfleitb IMŚ. Gorzej byłoby nadawać miastom tylko coś; albo wszystko, albo nic, nie masz śrzodka. Przestr. 285. §. Coś, adverbiali-ter, rationis incognitae, jakoś, Gall. comme ça, (JCWtffer 9J?aßcu, tlt (jcwtffcr 2Irt. Trzeba ich pożenić, bo coś mi-młosiernie na siebie z boezka poglądają. Teat. 15, 83. Jesteś coś pomieszana. Teat. 30, b. 21. Wc Pan coś dużo muzykantów rachujesz. Teat. 36, 9 Coś się nie długo bawił. ib. 24. c, 44. Ale coś nie słychać cię. Zab.

14, 122.— §. Inlerrogał. direct, co, c. enclit. coż, cóż, coś, 1M$? Cóż jest ta piękność ciała? oto! wór gnoju! Cóż jest to wdzięczne śpiewanie? oto! lekkie powietrza poruszenie! Co są potrawy? oto! trupy zwierząt! Co wonie? dymy! Co są odzienia i szaty? wnętrzności robaczków albo skóry zwierząt! Dais. Nied. 1, 204. No cóż tam ? powiadaj Wc Pan. Teat. 43, c. 58. Wyb. — Zab. 12, 403. Nieszczęśliwy! no coż mu? Teat. 8,

88. Co ztąd Persyuszowi, że kradli kwestory? Kras. Sat. 118. Cóż ci to, mój Krętoszu ! Teat. 33, d. 85. Jeśli ja tak chcę, co tobie do tego? Biał. Post. 107. Nadchodzi Jan, a Piotr mówi do Jezusa: a ten co! Biał. Post. 107. (waś will beim ber?) Jam prosiła o to. to co? A.) to, że nie chce. Teat. 26, c. 25. — §. Co? « causal, czegóż, dla czego, czemu, dla jakiej przyczyny, 1M3? warum? WOJU? Ale co nosimy tu i owdzie oczy i uszy swoje po świecie? w Polskę, to jest, sami w się wejrzyjmy. Orzech. Qu. 175. — Czego, czegóż? mi'i warum? Czegóż płaczesz? Kras Baj. 26. Czegóż ci tak gwałtownym twarz płonie rumieńcem, Cóż tu do wstydu? Zabi Amf. 57. Sami nie wiedzą, czego się śmieją. Zab. 12, 268. z czego się śmieją, ob. Śmiać się. — Czemu? u dawnych: Kczemu, to jest, ku czemu, ku jakiemu końcowi, przecz, dla czego, z jakiej przyczyny, z jakiego powodu i t. d. warum? Slov. keernu, pre-ćo; Sorab. 1. cżoholda, pżetżo ; Sorab. 2. zogodla; \ind. h’zhem, sakai, h’zhim, pokai, koku; Car/i. sakaj, po-zhim.pokaj; Rag. cćmu, zaseto; Slav. zashto; Bosn. cemu, zaseto, jere, jer; Dal. zasto; Croat. zakaj, kchemu, che-

mu,    zâch, jere, jer;. Ross. uero pa4H, 4-m uero, 3a

yfejrE, no uoMy, nomo, Bcuyio; Eccl. ueco pa4«; odpowiedź też gdzie niegdzie: ktemu, temu, barutlt. Ale kczemu to mówię? otoli ktemu, abyśmy... Modrz. Baz.

25. Ale kczemu to ? ib. 439. Ale rzeczesz : kczemu te dygressye? ktemu aby.. Orzech. Tam. 36. Na waszych zbrojnych biesiadach smaczno jeść nie mogę; czemu? temu, że tam zdrowie na łyczku. Star. Ref. 71. A to czemu? temu, że pospolicie... Archel. 2, 51. Czemu to Waszmość Mospanie Śtarosto, Obmijasz pany i nie chodzisz prosto? Temu, braciszku, że zemnie Starosty Dziś bez pieniędzy cale Bernat prosty. Bratk. B. 4. b. A to czemu? temu, bo w podobnym wieku.... Zabł. Roz. 99, Loco temu vitiosc tym n. p. Czemu to dziś tak? Tym bracisieńku, że... Bratk. B. 4. b. §. Po czemu! za jaką cenę, za jakie pieniądze, jak drogo, wie treuer ? ob. Po, §. Na co? na cóż? na jaki koniec? Croat. nakaj? WOJU? Jtt waś (gnbe? Na coż piszecie prawa, jeżeli ich nie słuchacie? Kras. Dos. 153. Na cóż nam wiele, gdy tak krótko żyjem? Hor. 1, 281.— O co, że tak, scilic. pójdziemy w zakład, założemy się. Cn. Tli. 555. Wfl$ fliltś, wa3 wetten wtr? cf. 0. — g. Czym Instrument, (cf. kim lustr, pronom, kto) womit? Ross.    Sorab. 2.

szim, szimga. Czym się to robi, czym się to dzieje?—Czym mię powiadają być ludzie? W. Marc. 8, 27. (kimże mię powiadają być. Bibl. Gd. wer (wa8) fatfcit btc Ceute, baji tel) \^T)}Lob. Czym. — W czćm? worin? Croat. vukaj ?

ob.    w. — C0DZ1EŃ ob. co dzień sub. voc. Dzień. CÜ-

C O D Z I E N - COFAĆ.

COFANIE - COT Y G.

323

DZIENNY, a, e, CODZIENNIE przysłk., każdodzienny, po-wszedny, täglidj, tagtäglid), alltäglid), $ag für £ag, nile liebe ïagc, jeben lieben Sag; Slovac. kazdod’enni; Sorab. 1. wschcdne, schiedni, schiednio; Sorab. 2. schedne. Bosn. svakdagani; Vind. vfakidanski, vfedaini, vfakdani, vfe-dnenni, vfakiden ; Carn. usakdane; Ross. Bce4eHHbiü, BCe4HCBHLIH, G5KG4HGBHbIH, 1104611110, 6y4HHIUHiH, iiacy-lnnbiM ; Eccl. no4HCBHbitt, noBce4HeBnbiw, T0*4e4HCBii’fe, e*e4HGBH0, Febry codzienne, gdy co dzień paroksyzm chorego dręczy. Krup. 3, 551. Codziennie prawie gorzej rzeczy idą. Zab. 6, 354. Bządzca dworu codziennie dla dyspozycyi przychodzi do pana. Kras. Pod. 2, 206.

Pochodź, cogodzinny, cokolwiek, cózkolwiek, comiesięczny, coroczny, copółroczny, cotygodniowy ; nacz; nieco ; ocz, wniwco, wniivecz; zacz; czyj.

COFAĆ, CAFAĆ, ‘CZOFAĆ cz. niedok., Cofnąć jdnt., sco-

rezolucyi nie jest w mej mocy i nie chcę się cofnąć. Teat. 3, d. 73. Ugoda ta się cofnęła Tr. rozeszła się, ift jurittfgegangen, rückgängig geworben. — COFANIE się, ba$ 3urücfjiel;ett, ber iRücfjug, bie SRetirabe; (Vind. posadja-nje, sadvliek, sadpoteg, nafaihoja, sadhod, retarada). Nieśmiertelne cofanie się Moreau było takie, że ten odwrót miał postać tryumfu. N. Pam. 4, 90. Cofanie się zbitego wojska. Lesk. Mier. 254. — COFNIONY, COFNIĘTY, a, e, którego cofnięto, jurüdgejogen. Puls mały cofnięty. Perz. Cyr. 5, 140. b) Cofnięty, COFNY, którego cofnąć można, podobny do cofnienia, do odwołania, Sorab. 1. rocżenitć revocabilis, juritcfjiebkr, pritdnefmtkr, wibemtfïiclj. oppos. niecofniony, niecofniety, niecofny, un* Sltrücfjieljbar, unnnberrufiicb. Mąż ten niecofny z podjętej raz roboty. Kniaź. Poez. 2, 99. Niecofne wyroki przeznaczenia. Przyb. Luz. 6. Niecofnionym nas wyrokiem fnąć doli., wstecz ciągnąć, wstecz    pchać, wracać, od-    fata w    swej utrzymują klubie.    Pilch. Sen. list. 1,    123.

wodzić, jurüd trccfen, jurüd jiefycn;    Ger. jattfen. 31 blg.;    Niecofnioną wzięła rezolucyą.    Teat. 28,    153. Gdy    tyl-

Boh. caufati , caufnauti: Sorab. 1.    cofam, cufam; Carn.    ko tam    staniecie przed boga    obliczem,    Pełnijcie    jego

zaufam; llebr. yv schubh reversas    est; Ross. noiMTHTb,    wyrok,    niecofniety niczym. Dmoch. II. 2,    G8.

nonauHBaib, ciMTMTb, oiimTHTb, narhtb, BbinaTHTb, bh-naanBaTb; Eccl. Bcnamaio. W woźnictwie czyli furmań- wycofać, zacofać. stwie, absolute: w ciasnym wąwozie, niema sposobu, COGODZINNY, a, e, COGODZINNIE przysłk., każdogodzinny, tylko cofać. Oss. Wyr. (jurück!) Cofać czym, końmi, koł-    co godzina    przypadający, ftünbltdj, $U jeber ©tilttbe; Ross.

mi, dyszlem; cofać co, karetę, wóz, konie; jnrülfjielun.    BceuacHHH,    ea<euacnbw, noBcenacHbiii; Roh. każdohodi-

Koń próżno zpienionym cofany wędzidłem Wziąwszy    nen. *COJESTWO, a, n. Eccl. UTOaceCTBO quidditas, by-

na kieł, w okropną przepaść z panem godzi. Hul. Ow.    cie czym.    COKOLWIEK, COLIKOLWIEK, C0ŻK0L-

WIEK, G. czegokolwiek, czegolikolwiek czegożkolwiek; Cokolwieczek zdrbn., Boh. cokoli, cokoliw, cokoliwek; Slov. ćokolwek; Sorab. 1. żtożkuli, żtożlern; Sorab. 2. habbon, habben; Bosn. sctogod; Croat. kajgod; Carn. kolzhekaj, karkol, enukolku, enukolkajn, merskaj ; Vind. kolzhkei; Ross. hgmhouiko , Majo - MajbCKH, byle trochę, mało, niewiele, aby krtę, coś, etwaä, eilt tuentg, ettt)a$ Söcntgel Cokolwiek przyszedłszy do siebie, znowu zapłakała. Zab. 14, 538. Ach Mości Dóbr. cokolwiek mogę mieć łaski... Teat. 24, c. 114. (ftttbe tcft nur einige 9îüdftd)L.). §. Cokolwiek, to lub owo, tak czy siak, bieß ober baśL c§ fey n>a$ eè fep. Nie wchodzę w to jego przedsięwzięcie, łacno-li mu się albo trudno udać może; cożkolwiek bądź, przecie mu chwałę przyniesie. Oss. Wyr. jakokolwiek. §. Cokolwiek, wszystko a wszystko, jakiekolwiek bądź, bez braku, ioa3 nur immer, U)û3 tr* genb nur, alles ofmc ltnter|d;ieb. Od tego wszystkiego cokolwiek cła dają, to wszystko idzie na intratę do meczetu. Star. Dw. 16. O lubieżna młodzi, colikolwiek świat ma TjjuiTbca, cn/iTHTBCH, mmiTbCH,    gwoli człowieku, zażywaj rostropnie. Zimor. Siei. 545.

nonaTHTBCH. Gdy Jesus rzekł tym, którzy go szukali: COŁAK, a, m. zielsko w jęczmieniu, ein lînfraut in ber ©erfte. Tr. jamci jest, cofnęli się nazad i padli na ziemię. Sekl. Joan. CO-LI, cf.-li, dubitat. aut interrogat. tt>a3 toofyl. Co-li 18. Na koniu, co się cafa, jechać niebezpieczna. Haur.    zemną będzie. Cn. Th.— COMIESIĘCZNY, a, e, COMIE-

Sk. 355. Zęby się koń w tył nie cofał, chodzić będzie    SIECZNIE przysłk., każdomiesięczny, co miesiąc przypa-

za nim człek z harapnikiem, który go za każdym za-    dający, ntcmatlidj), aUmonatlid), jebett SJîonat gefällig; Boh.

stanowieniem się na przód popędzi. Kaw. Nar. 385. Jak    każdomćsycny; Ross. BCCsrfecauHbiH, ewcMkcaMHbiH, noty 1 ko usłyszał to słowo, jak nie cofnie się nazad ! Zab.    BceiwtcauHO. COMINUTNY, a, e, COMINUTNTE przysłk., co

12, 271. Cofnie sie wzad mdła noga. Bardz. Luk. 6.    minuta przypadający, jebe 2Rtnute gefällig ; Ross. eatGMH-

HyTHbin. CONIEDŻIELNY, a, e, CONIEDZIELNIE przysłk., co niedziela przypadający. COTYGODNIOWY, a, e, co tydzień

Pochodź, docofnać, nacofać sie, odcofnać, pocofać,

141.

Cofać nieprzyjaciela, obracać go nazad, odpędzać, ben fteinb werfen, jurüd brängen. Ustępując zwycięzcom trzy razy stawa obracając się, i trzy razy cofa nacierające nań bufy. Staś. Num. 1, 155. Nieprzyjaciele naszych bez wszelkiej sprawy wojujących, zcofnęli, repres-serunt. Krom. 602.    §. Cofać, wstrzymywać, jUrilrf^alten.

Nie pomału szkodzili naszym, dokąd aż król wycieczek ich nie zcofnął, inhibait. Krom. 673. Nie cofnie wody człek, która uciecze. Pot. Syl. 274. — Cofnąć słowo, wyrok, odwołać, fein Sßort, feinen 3lirêfprud; jurüÆitefmtcn. Cofam słowo moje. Teat- 55, d. 36. Słowa mi swego nie cofnie-Teat. 8, 75. Zbyt porywczo osądził; wolał tedy cofnąć wyrok, niż sumnienie niesprawiedliwością obciążyć. Oss. Wyr. Cofnął od niewdzięcznika dobrodziejstwa, ib. er entjog tljm feine SBo^lt^aten, "jog feine £>«nb tum ifim ab. — Cofnąć zegarek, wstrzymać go, lub też wstecz go ry-chtować, bie U(»r anfyalten, ober and) ptrütfftellen. COFAĆ się zaimk., wsteczać się, iść w tył, iść wspak, ftd) jurttcfjtefien, anrücf mcidwn; Vind. posadjati fe, sasaduvati fe ; Ross. OTiuarHjib

cie.

Chętnie się do mej cofam prostoty. Zab. 13, 252. Nar. Cofnie się nazad od świętej nauki. Wiśn. 573. Od tej

324

C 0 N 0 G - GOT R.

COT RZEC - GUCHTH.

febeit brüten Tag. ob. Przezedni. C0TRZEC10LETNI, ia, ie, COTRZECIOROCZNY, a, e, Cotrzecioletnie , Cotrzecioro-cznie przysłk., przezroczny, jebeś britte 3afff. COTYGODNIOWY ob. Coniedzielny. CÓŻ ob. Co.

noc przypadający, febe

noc za

przypadający, Slov. każdotidni ; Boh. każdotihodni ; Boss. ejKCHCA'JiJbubiH, allfonntäglid), aWtvöc^entlM;. CONOCNY, a, c, CONOCNTE przysilc.,

9?ad)t gefällig;, Slov. każdonoćni.

# *CORA, y, i. CÓRKA, i, i. Córeczka, Córuchna, Corunia,

c u.

Corusia zdrbn., dziecie czyje płci żeńskiej (cf. dziewka, cf. syn, otrok), bie Tocfjter, baö ^öcf;tercl;en; Boh. dcÿ, dce-

ra, dcerka, dceruśka ; Slov. decra, cera, dcereeka, 1. CUCII psi, ob. Czuch. 2. CUCH, u, m. CUCHNTENIE, dgewka; Carn. hzhy, g. hzhyra, hzhyre ; Yind. h’zhi,    ia, ?/. smród zgniły, etlt faulet’ ©eftaitf; (Boh. cich, cuch

hzher, g. hzhere,    dem. hzheriza,    hzherka;    Croat. kein,    węch; Slov. cuch; Sorab. i.    cżueii, cżuchani). SmrodJi-

kchér, hoher, g.    kchere, dem.    keherka,    kcherchicza;    we wonią    rozpędzać cuchy.    Szusz. Pies. 2, B. 3, b.

Bosn. kcehi, kcchjerça; Slav. kchi, kcheri; Rag. kchi, g.    Cuch od człowieka, jest to wylot par smrodliwych z ciała,

kchjerc, pl. kchjcri, dem. kchjerza ; Ross. 40%, 40uepn;    bądź przez nozdrza, bądź przez usta, podpasze, nogi,

40liua, 40ueiiua; Eccl.    ftbineoh, AiUHua, Autepnua,    otworem warg    wielkich, lub łonem. Dyk. Aled. i,    590.

Aiu,epMnu,a, (cf. Berm. Toster;’ Grace. êvyârrjQ); (Sorab. i.    (cf. parsk), bet*    ©eftanf aitś ber 5îafe, auê bem 9)iuitbe, pott

dżowka, hrodźena    dżowka; Sorab.    2. żowka).    Jaka matka,    beit $üffeit    U. f. U)., ftiitfeitbcr s7ltf>cilt, fttltfenber ©dfmeiff. Za-

taka córka jej. Budn. Ezech. 16,    44. Yind.    kar mazhka    pach abo    ‘czuchnienie ust z    czosnku. Syr. 1118. Cuch

rodi, radu mishi lovi, (cf. jaki szczep, takie jabłko; nie    zwierzyny, mięsiw, nadgniły przysmrodek, ba3 SBtlbettjen

daleko jabłoni jabłko padnie). Córka swej matki we    ober Śilbpent, ba3 SOîüffcit. CUCHNĄĆ nijak, jedht., wyda-

wszem naśladuje, Suczka swej pani zawsze trop pilnuje.    wać z siebie zgniły smród, zaśmiardywać, zgnilizną trą—

Rys. Ad. 8. Wiele ze złych matek córek świetobli-    cić, faul ftinfeit, muffen; (Boh. cuchnauti odorari; Sorab. i.

wych. Auszp. 29. Zona, ba i corusia stroi mi cherche-    tżucham ol facio); (Bosa. disejati, mirisiti * Yind. fmer-

le. Tent. 45. c. 4. Wyb. To jest pana sędziego kocha-    dlivati). Z ust gdy komu cuchnie, pochodzi to często

na corunia. leat. 46, 55. Ojczyzna do was kobiet mó-    z zagniłości żołądka niestrawnego. Hmr. Sk. 407. Padł-

wi : miłe moje córuchny. Biel. S. N. 39. Oto moja co-    by trupem przy swojej Maruchnie, Choć jej    z nosa i

rusia. Teat. 26, d. 7. A Arpin wymowny, nuż dziecię-    z gęby, jak sto dyabłów cuchnie. Zab. 13, 64.    Nie dbaj,

cia swego, córeczki, czy nie płakał, idąc wygnaniec    chociaż zła wieść tobie gruchnie, Kto nie je    czosnku,

z Rzymu od miłej Terencyi! Groch. Tltr. A. 4. Przyspo- pewnie nim nie cuchnie. Zegl. /Ttl. 193. Niewiesk. Cu-sabiać sobie córkę, adoptować, Garn. pohzhyreti, ait    chną ścierwy pogniłe. Brud. Ost. E. 4. Trup    już cu-

Yocfytcr ©tatt aitltel)iuctt. (Górka adoptowana Slav. pokchi).    dmie, bo mu już czwarty dzień. W. Joan.    11, 39.

Bolesław pojął córę książęcia Halickiego. Biel. Ar. 95.    W domu cuchnie, wszędzie pełno śmieci. Zab.    16, 219.

Dwie córce (dual. » córki), ib. 359.    §. Niewłaśc. młoda    Wody żywe w    cuchnące sadzawki obrócili. Kul.    Her.

osoba płci żeńskiej, panienka, dzieweczka, Tod)tev, Tod)»    25. Zwierzyna    cuchnie, czuć jej, słychać jej, ba$    2ßilb»

tcrd)CU, HMbdjClt. Choć jej nie znał, ale widząc ją być    pręt muffelt, milbcitjt, liulbpert. Cuchnąć czym, monad)

młodą, córką ją nazywa. Otw. Ow. 412. Córeczka ma-    rtedfett, fiiitfeit. Mięso świszczów bardzo zwierzyną cuchnie,

latka, poimana z ziemi Izraelskiej, na posłudze żony    Zab. 12, 196. Ręce i usta ludzi upadłych jeszcze cu-

Naamanowej była. Sk. Raz. 370. §.    Córka chrzesna ob.    chnęły ofiarami bałwochwalskiemi.    Herb. Art. 76.    Fig.

Chrzesna. §. Fig. Córka, skutek czego, bie Tódjtcr, bie    To coś przeklęcie cuchnie miłością.    Teat. 30, '42.    (pa-

§rud)t, bie ÎBirfttug, btc ftolge. Córka    dumy zuchwałość.    chnie miłością, wydaje miłość, baä    ficljt itad) Siebe    airô,

Oss. Wyr. CÓRCZY, CÓREĆZNY, a, e,    od córki, Tod)tcr*,    riedft itacf) S.). GÜCHNY, a, e, Tr. cuchnący, cuch    wy-

tbdjterlid) ; Boh. deerin, dceruśćin; Slov. ćerin ; Carn.    dający, faul riedjeitb, Utuffenb, mtlben$CJtb.

hzhyrcn, hzhyrne; Vind. hzherni, k’zhirni; Boss. 40<iep- Pochodź, zacuchnać ob. po slowie\ czuć, czuch.

HinrL, 40'iepiun&; Sorab. 1. dźowcżenć, dżowcżżinski. CUCHTHAUZ, u, m. dom poprawy, z Niem.    ;

Córeczny wnuk Eccl. ^mepHUHupB, BiiytcB otł Aunepe.    Sorab. 2. zuchthausz ; Boh. dum kazne, kute; Ross. cmii-

(NB. ze od słowa córa, pochodzi pasierbica, zkad później    pirrejbHhiii 40mt>. Cuchthauz, sposób bardzo dobry do

w rodź. mezL pasierb formowano, ślad pokazuje Ross. et    uskromienia ludzi swawolnych. Haur. Sk. 159. Mon. 74,

Eccl. Ha^uepima, namepiina).,    488. Za takie cnoty odsyłają do cuchthauzu. Oss. Wyr.

CORAZ ob. co raz, raz. COROCZNY, a, e, COROCZNIE    Za twoje niewinność trzebaby cię na rok przynajmniej

przysłk. każdoroczny. aUjä^vltd); Slov. każdoroćni, kazdorocnÿ,    do cuchthauzu oddać Teat. 55, b. 95. Obaczę*, jak się

wyrocity, wyroćnj; Sorab. 2. każde leto ; Sorab. 1. wschele-    poprawisz do roku, Gdy w cuchthauzie ujmą ci obroku,

tnej Yind. vlakolicten; Carn. vçakljtne; Ross. cmero4-    Morszt. 73. I cuchthauz mu nie pomoże. Oss. Wyr.

Hbiii, noro4iio; Eccl. noBceabruaa, uto e?Kero4HO óbma-    (nic wart, tylko wisieć). CUCHTHAUZNIK, a, m. siedzą-

Çijk. Komissarz corocznie majętności wszystkie ma ob-    cy na pokucie w cuchthauzie, eilt 3ud)tfyâuëler. Bdtk.

jeżdżąc. A ras. Pod. 2, 280.    w rodź. ieńsk. cuchthauznica, bie 3uä)tf)äu31enit!t. CUCHT-

CORUCHNA, CORUNIA oh. Córa, Córka.    HAUZNICZY, a, e, do cuehthauznika należący, 3nd)tl)äu^

COS, C°SI, COSIŚ, ob. Co. COTRZECIODZIENNY, CO-    1er». Bdtk. CUCHTHAUZOWY, a, e, od cuchthauzu,

TRZEC10DZIENN1E przysłk., co trzeci dzień przypadający,    3«^^*. Stróż cuchthauzowy. Tr.

G U C I C - C U D.

G U D A C K - G U D A G Z.

325

czucie w kim wzniecać

(cf.

CUCIĆ, 'CZUCIĆ czyn. niedoli

rzeźwić, budzić, btc (gmpftnbmtg beleltcn, werfen, ermcrfen tn8 Nebelt bringen, mt§ einer £)|mmad)t, and bent ©rf;lafe werfen; (Croat. czoczati agi lare; ezoezan lentalor, satanas); Upada prawie bez życia ; przyskoczywszy, cucą go wszyscy. Staś. Num. 1, 192. Przybiegła ja cucić; jeszcze nie przyszła była do siebie, gdym poszedł. Nieme. Kr. 4, 90. Fig. Roskosze będziem roskoszami ezucić W o-wych przybytkach samej szczęśliwości. Kniaź. Poez. 2, 92. CUCIĆ się zaimk., przychodzić do siebie, orzeźwiać się, rzeźwić się, wzbudzać sie, ku ocknieniu zmierzać, sił, mocy nabywać, erwacfycn, fiel; ermuntern, munter werben, ftd) munter machen, im (Erwadjett begriffen ferm, frildjer werben. pr. et fig. Wdzięki łechcące pięknej Likory zdawały się cucić, i zaszpecać wszystkie jej towarzyszki. Zab. 13, 167.

Pochodź, po słowie: czuć.

CUD, u, m. *CUDO, a, n. zdarzenie dziwne niezwyczajne, którego przyczyny nie dochodzą. Boh. Dyab. 78 et 3, 117. etn SBunber, cf. dziw. Boh. diw, zazrak, (Boh. cud, cud * karność, cudny karny); Vind. zhudes, (zhuda admira-tio); Garn. zhudu, zhudesh ; Bosn. cjuddo; Slovac. diw, zazrak; Hang. tsuda; Rag. cjuddo, Croat. chudo, zhuda » wiele); Dal. csudo, cjuddo, chyuddo, chyudesza; Slavon. csudo , csudesàh ; Ross. nj40, nyvteca, y4HBJie-iiie, HeBH4a4fc, neBH4ai>mHHa; Eccl. ny4ecTB0, y4HBii-TCJibHoe 4^0. W liczbie mnogiej mówimy cuda, bo się dawniej w pierwszym przypadku liczby pojedynczej mówiło cudo. Kopcz. Cr. 2, 129. Rzeknie do was Faraon, dajcie po sobie cudo. Budn. Ex. 7 , 9. (uczyńcie jakiś cud. Bibl. Gd.). Herod nadziewał się widzieć od Jezusa jakie cuda uczynione. Seid. Eue. 23. Nas w wierze utwierdzą cuda Chrystusowe, syna wdowy wskrzeszenie, dziewki, Łazarzowe, i t. d. Paszk. Dz. 78. Bogu wolno czynić cuda. Rirk. Cł. K. 57. Cudo zmartwychwstania Pańskiego. Karnh. Kat. 39. Wielki cud, w ogniu nie zgorzeć. Sk. Dz. 1003. Ogień nie pali, a gore, o cuda! Wad. Dan. 87. Eccl. BejHK04B0CTBia. Cuda Częstochowskie, Kobylańskie, Sokalskie, i t. d. zdarzenia za nadzwyczajne poczytane przy obrazach w Częstochowie i t. d. — Cudem, cudownym sposobem, burd) Cttt 20Utt* ber, auf eine routtberbcire, mmtbenmllc 2lrt. Wiele dziwów po wszystkim świecie dzieje się; ale że się zawzdy dzieją, nie cudem, ale przyrodzeniem to nazywamy, że się to z natury tak dzieje. Riał. Post. 206. Cudem się stało, że z nas który nie zginął. Tent. 43. c, 129 b. —-§. Latius rzecz jaka dziwna, niezwyczajna, eilt)a§ Sßlttn

berbareS, SBunberfameS, ctit SBuitbcr, eht Stonbenuerf, Sum berbtng. Warg. Wal. 22. Siedm cudów świata, bie ftc* ben Smtbcrmcrfe ber Seit. Grób Artemizya mężowi swemu taki wystawiła , że go między siedm cudów świata, albo między rzeczy siedm, które świat wszystek za niejaki cud ma, liczą. Warg. Wal. 137. Paulinus ostry wiodąc żywot, cudem był świata wszystkiego. Sk. Dz. 338. Cuda o kim powiadać, cudowne rzeczy, wynosić go pod niebiosa, Söunberbtnge non einem erjagen. Cuda opowiadał o męztwie Czarnieckiego. Oss. Wyr. Ósmy cud świata, niepodobieństwo, bflô ad)te Suuberiverf ber

SBcft. Będzie ósmy cud świata, jeżeli on pić przestanie.' Oss. Wyr. — Miłość umie cuda czynić. Tent. 18, c. 25. ftc faun Suttber tfyun. Ciarlatan śpiewa : O cuda cuda, o śliczne cuda: Kto ma pieniążki, niechaj je tu da. Zab.

1,    104 Nar. — Disting. Cuda wyrabiać, cudowne rzeczy wyrabiać, tolle§ 3^9 machen, abentbcnerltd)e§, fonberk* re3 3^ng treiben. Cuda wyrabiał na weselu, skakał, pląsał , koziołki wywracał. Oss. Wyr. Nie zastawszy żony swojej w domu, cuda wyrabiał, ib. (nadzwyczajnie dziwa-czył). Cuda z ludźmi wyrabia w domu. ib. §. Poelycz. cud, le merveilleux, nadzwyczajne, nadprzyrodzone, nadludzkie, ba§ Suuberkrc. Nic nad podobieństwo nie stawiaj do prawdy, Cud w dziełach rymotworezych podej -źrzanv zawzdy, Ludzkim działaj sposobem. Dmoch. Szt. R.

41. “CUDACKI, a, ie, CUDACZNY, a, e, CUDACZNIE przysłk., dziwaczny, chimeryczny, nutitberlid), abenttyeuer--Itd), feltfam; Ross. iipnqy4;iHBŁiH. Myli się Marcin Gallus w cudackiej swojej powieści. Nar. f/st. 2, 249. Każdy uważa w sprawach cudzych coś, co mu się zdaje cudaczne i pełne chimer. Gyank. Log. 85. CUDACTWO, a,

7i. cudackie postępowanie, cudackie sprawy, rzeczy, toUeê nnmberltdjeei 3cng, Slbeutpeuer. Nar. list. 5, 109. Nar. Tac.

2,    503. CUDACZYĆ intr. niedk. dziwaczyć, wydziwiać,

nwnberltcf;e8 3t’itg machen ; Ross. nyaeciiimaTB. Nie dogodzi mu nikt, zawsze eudaczy. Oss. Wyr. Powiedz, czego chcesz, nie cudacz. ib. CUDACZYĆ się zaimk. pass. CUDACZEĆ 7iijak. nied., 1. zcudaczyć się, zcudaczeć dok., dziwakiem zostawać, etn nutnberltcf>er ,*pctltgcr werben, wun* berltrf) werben. Miło było z nim żyć; -ale teraz tak zcu-daczył się, że niesposób mu dogodzić. Oss. Wyr. Zcu-daczał ze szczętem, ib. 2 transi, cudaczyć co, zaplątać, zabałamucić, nerw irren, oerwtrfeln. Zcudaczył tak całą sprawę, że nikt jej nie rozwikli. Oss. Wyr. CUDAK, a,

m. CUDACZEK, czka, m. zdrbn., osoba lub rzecz śmieszna, nadzwyczajnej postaci, eine wunberlidje, abentljeuerlń d;e gtgnr, ein abenti)bnerlid)e3 ©ing; Ross. uy^ant, ny4e-CHHHij, qy 4041m, ny4op04t>e, npHqy4HHK,L; Eccl, 411BO-3pHTCJb. Gdy mię za cygankę Jejmość kazała ubrać, wszyscy się na mnie jak na cudaka jakiego patrzali. Teat. 52, d. 75. Spostrzegłszy go krzyczy: ach! coż to za cudak. Teat. 34, 62. "Myślę, czy się ów drżący skrzywiony cudaczek Nie da zgłaskać przekazem łakoci lub cacek. Przyb. Luz. 152.    \. Cudak, dziwak, niedo

godny, niejednostajny, nie tak żyjący, jak drudzy, etn ©rtUenflfogcr, etn abcittbeucrltd;cr Éeujd;, ein numbcrltrfter Stopf, JDUUberltdjcr ^eiliger. O cudaku, kiedy ty przestaniesz drwić głową. Teat. 10, 82. Ciężko z cudakiem wyżyć. Oss. Wyr. Cudakowi nikt nie dogodzi, ib. §. Pokazujący niby to cuda, kuglarz; etn îafcfyeufptelcr, ©aufler. Nie trzeba lekko ważyć ludzi, co pod postawą błaznów i cudaków po świecie biegają. Kłak: Turk. 182.    §. Cu

dak, cudotwórca, cudodziej, ein SBnnbertJjäter. Niemasz cudaka nad mojego ś. Antoniego. Ej panie Bracie, nie igraj z ś. Mikołajem, bo i-on wielki cudak. Oss. Wyr.— g. Święty cudak; nie wie co począć w kościele, klęka, krzyżem leży, czołem bije, w piersi się grzmota, policzkuje się, ręce wyciąga w górę i wpopczek, obrazki li-

yio^o-

Cudotwórcy, którzy cuda czynią. Gal. Al. 56.

Cudotwórca szalbierski albo czartowski, czar-

cu-

111.

n. moc

326

GUDACZK - CUDOR.

CUDOŚNY - CUDÓW.

że. Oss. Wyr. ein affecttrtcr ipetltgenfrejfer. — W rodź. zeńsk. CUDACZKA, bte ©rtflenfängertnn, bte £>etltgenfreffe* rinn u. f. w. ; Ross. npn'iy4»nu.a, yy^eciiHua. CUDKO ob. Cudo. CUDNOŚĆ, ści, z. uroda nadpospolita (cf. sudan-ność), SBuiiberfe^onpett, rtu^erorbcntltd)e ©d)i)nljctt. Dziecię dziwnej cudności, Wdzięczne, pełne słodkości. Pleśń. Kat. 29. Jadwiga była niepospolitej urody i cudnośoi. Biel. Kr. i 96. Król chciał okazać książętom cudność królowej, abowiem bardzo nadobna była. Radź. Est. 1, 11. (piękność jej. Bibl. Gd.). W tej cudności i zacności niemasz żadnej przysady. Pieśń. Kat. 130. Cudność albo uroda konia. Haur. Gosp. 147. Widzisz, w co się kończą cudności i rozkoszy świata. W. Post. W. 3, 502. CUDNY, a, e, CUDNIE przyslk, eudownie piękny, arcy-piękny, *sudanny, tmmberfcptt; (Boh. cudny karny; Vind. zheden bellus ; zhuden« dziwaczny; zhudliu * dziwny; Sla-von. csudun , csudno * cudaczny ; Rag. ejudan, ejudnovat, ejudnovit, ejuddotvoran * cudowny; Carn. zhudn ; Croat. chuden, chudavreden; Dal. chudan, chudovat, chudno-vat, chudnovit); Ross. uy^Mbin, uy^HO. Co szpetnego, to i złego; a co cudnego to też dobrego. Gliczn. Wycli. P. 8. b. Piękną byłaś śpiącą ;₅ lecz teraz cudną mi się zdajesz. Nieme. Kr. 5, 142. Zona Krescencyusza, była nad wszystkie we Włoszech żony nacudniejsza. Biel. Kr.

38. Cudne przy cudniejszym gaśnic. Zegl. Ad. 47. Cn. Ad. 165. (gwiazdy przed słońcem; świeczka przy pochodni). Koń cudny, który ma wzrost postawny, wielki a długi, tak iż każdy członek ma proporcyą. Cresc. 524. % Przedziwny, wart zadziwienia, wunbenwtt, bcnmnbenrô* nnirbtg. Kobiety mają cudny talent domysłu. Teat. 6, c.

30. Jest kościołów w Kijowie cudnych dosyć. Biel. Kr. 56. Dom cudnie murowany, gdzie albo marmurem albo sztukwarkiem wnątrz ściany, albo strop kwiaty pozła-canemi osadzono. Gorn. Sen. 256.    §. Przystojny, grze

czny, ivofilrtnftänbtg, artig. On ich niecudnie przyjął. 1 Leop. 1 Reg. 25, 15. Przystąpił Judasz cudnie, Pozdrowił pana obłudnie. Pieśń. 57. Milczeć młodemu cudniej, niżli wiele mówić. Cn. Ad. 469.    §. Cudny komu, miły,

słodki, wdzięczny, Mliii), angeitefmt. Drzewo oczom cudne a ku wejźrzeniu roskoszne. Leop. Genes. 3, 6. (wdzięczne na wejźrzeniu. Bibl. Gd.) CUDO, a, n. — 1.) zamiast Cud qu. v. — 2). dzika jakaś postać, potwora, straszydło, ein Söunbertyter, ein SSnnberbhtg ; Eccl. !|ik$t». Nie małpa, nie pies, nie wilk, nie kozieł, ot jakieś cudo! Oss. Wyr. Jeśli białogłowy ciężarne, będą o złych rzeczach myślić, to pewnie wyrodków i cudów narodzą. Sak. Probl. 217 — Cudko zdrbn., nie zawsze na naganę, czasem na pieszczotę z żartem: Ta dziecina prawie cudko. Oss. Wyr. etn SBmtbcrbtngdjen. §. Cudo, pokusa dyabelska, przeszkoda, dyablik, bies drobnego rodzaju, efn Seufeldjen, cm ©etflletn, etn ©cfpenftdjen. Święty bił się w piersi; a oto jedną rażą w końcu komina pokazało mu się jakieś cudo. Oss. Str. #*CUDOMOWNY, a, e, mówiący o cudach, SBnttberbtnge crj^lcitb; Graec. rsQœtoXôyoç. Cn. Tli. CUDOPRĘTY, epitet Mojżesza. Ryb. Cesi. D. 4. prętem czyli laską cuda czyniący, ber lDUlt* berfhtbtge 9)łofe3. CUDORODNY, a, e, cuda wydający

nnmbererjcugcnb. Cu dorodne Cyrcy gmachy, że w nich czarami swemi dziwy czyniła. Otw. Om. 552. Bardz. Tr. 152. CUDOŚNY, a, e, cudaczny, śmieszny, nmtlbcrltó), ltetftfd), Ićicfoerltd). Świszcz różne cudośne bierze na sie ciała ułożenia. Zab. 12, 186. ‘CUDOSŁAWNY, a, ej XUDOSLAWNIE przyslk., słynący cudami, burd) Sßmtber berühmt. Mąż ten po dziś dzień wielom świeci cudo-sławnie. Chód. Kost. 65. CUDOTWOR, u, m. potwora, eine üDîtpgcbttri. Nieprzyjaciel co zmyślne układa postury Przyjaciela, jest mi cudotwor natury. Min. Auz. 119. CUDOTWÓRCA, y, m. sprawca cudów, ber Sßnnbertbäter; Bosn. cjuddotuoraę ; Croat. chudochinitel; Dal. chudo-tvoritel, chudotvoracz, chudotvornik ; Rag. cjuddotvoraç, ejuddotvornik, cjuddotvoritegl ; Ross. yy40TB0peu:b, yy-40hoccu’B, yy404'BTeJb ; Eccl. yy404t>iiCTBHTe.ib,

TBOf>hl|h.

tbaumaturgus. Mon. 75, 588. W Maryi była większa wiadomość, aniżeli wszystkich cudotwórców. Bals. Niedz.

1,    157.

noksiężnik, etn Scfyivarjfünftler. Onych fałszywych cudotwórców pożarł zakręt wód. Birk. Dom. 18. CUDOTWÓRCZY, CUDOTWORNY, a, e, CUDOTWORNIE., przyslk., cuda sprawiający, itutnbcrifmttg, tmtnberndrfenb ; Slav. esudotvoran; Ross. yy40TBopHHM, yy40CHWM; Eccl. yy4ecoTO'mbni, yiu^oTKopHKT«, Boh. zazracny. Laska dotwórcza. Prz-yb. Luz. 52. Obraz cudotworny N. P. Stebel. 2, 367. Cudotworne Jezusa ręce. Kchow. Roz.

Im większa dzielność cudotworna któremu świętemu dana, tym większą dla niego sprawuje chwałę. Bals. Sw. 2, 237. Cudotworna natura. Tward. W. D.

2,    259. Cudotworna wymowa. Dmoch. Szt. R. 95. Cudotworny teolog. Mon. 65, 29. CUDOTWORCZYNA, y, z. sprawująca cuda, bte 2Bnnbcrtl)äterinn. Wszystkicheś cudów ty cudotworczyna. Susz. Pieśń. 2, F. 2, b. CU-D0TW0RN0ŚC, ści, z. CUDOTWORSTWO, a, działająca cuda, czy to bożka, czy przyrodzenia, czyli też z umiejętności, bte 2Bnnberfraft, bte SBnnbertptigfett; Ross. yy404imcTBic, liy404UttCTB0. Cudotworstwo cudowne od boga; cudotworstwo przyrodzone abo i nabyte, dowcipem, nauką; magia, cudotworność zabobonna, czar-towska. Cn. Th. "CUDOTWORZYĆ cz. niedk., sprawiać cuda, SBuitbcr tl;itn; Ross. yy40TBopntb; Eccl. ybaovkh-(tbobjtii, YB^OĄtttTii, ^a9‘ cjuddotvoritti. CUDOWAĆ intr. niedk., cudaczyć, dziwaczyć, wydziwiać, ît»UîtberIt<^eê 3eug tretbett. Cudujesz z czeladzią bez końca; jeśli będziesz tak cudował, nie utrzymasz sługi. Oss. Wyr. CUDOWAĆ się zaimk., dziwować się, ftd) ücrwnnbcrn, cudować się czemu, ftd) worüber nerwnnbcrn, erftanncn, etmaś beimtitbent; Carn. zchudite fe; Vmd. obzhuditi, pozhu-diti, savseti fe; Rag. cjńditi se, cjudditi se; Croat. chu-ditisze; Dal. zachuditiszę ; Ross. nony4HTbca. Temu się cudował, mirabatur. Zebr. Ow. 296. Temu słusznie wszystek wiek potomny ma się cudować. Birk. Dom. 100. Zastał go w kościele na modlitwie, której się cudował bardzo. Birk. Dom. 64. Pierwszy raz w życiu wschód słońca zobaczywszy, cudował się, ani się nacudował. Oss. Wyr. CUDO WIDZ, a, m. widujący cuda, ein Sßlttt*

man

na ro-na-

CUDOWIS - CUD Z.

C U D Z O Ł - CUDZO P.

327

berfeljer. Cudowidzowie Azyatyccy. Jan. Oksz. L. 4, b. (zabobonniki). CUDOWISKO , a, n. widowisko za cud uchodzące, ein SBunberfdjaufpiel, ein oernmitbernber 2htblicf; (Ross. qy40Biime potwora). Słowem jednym go uleczył z wielkim ludu cudowiskiem. Leszcz. Test. 721. Uczony ten prawdziwym był czasów swoich cudowiskiem. Mon. 65, 549. ’CUDOWNIK Bdtk. ob. Cudak. CUDOWNY, a, e, CUDOWNIE przysik., zadziwiający przez osobliwość, osobliwszy, nadzwyczajny, munberbarltcf;, aitß ererb entließ, befenber; Carn. zhüdn; Vind. zhudnu; Bosn. cjuddan, ejudnovat, zamjerni; Rag. ejudnovat, cjuddan; Croat. chuden, chudavredèn, chudovit; Dal. chudan, chudovat, chudnovat, chudnovit; Slav. esudnovat; Ross. qy^ecHHfi,

. 40CT0qy4HLiH, y^iimiTeiLiiLiu, mv4ccjio ; Eccl. «iy4HMbifi, qy404HCMUH, 40CT0qi04HbiH, y4aßiaeMbiH, qy404i>vibH'ii.

Doku tego stał się cudowny dziw. Haur. Sk. 55. Słupy te robotą prawie cudowną równają się odważnym dziełom Rzymian. Stur. Dw. 2. Wejźrzenie ztamtąd na ogrody tak piękne, że rzecz cudowna wypowiedzieć. Star. Dw. 27. Kabałę cudownie ciągnie. Teat. 48, b. 42. §. Activ. cuda czyniący, numbert^ätiej. Obraz cudowny N. P. — Ej co poczniesz z twoją biedą, §•. bóg cudowny ! Oss. Wyr. (bóg wszechmocny, może cudowmym sposobem ratować). $. Człowiek cudowny, na naganę, dziwaczny, niedogodzony. Oss. Wyr. ein ttwnberltcper 50?enfcfy; (Ross. qy4eeiiocTb cudowność).

CUDZIĆ c.z. niedk., zgrzebłem konia czesać i cbędożyć, eilt ^Pferb ftrtegeln ; Boh. cydit hfbelcem; Vind. zhesati, sher-bati, strugati, shtriglat; (Boh. ćaudjm potok czyścić; Carn. zhęditi; Vind. pozhediti; Croat striglyati). Koniczka nadobnie cudzimy, wycieramy, guńkami przyodziewamy; ale też koniczek musi za to skakać, kiedy mu każą. Rej. Zw.

95. Woźnica konia cudzi. Petr. Ek. 98. Alb. n. W. 5. Bies. b. 3. Petr. Pol. 25. §. Transi, ćwiczyć, potrzepać, bić, czesać, flopfen, fd)tagen, $ed)eln, berb bnrcfyroalfen. Turków częstokroć mężną ręką cudził. Wereszcz. Pob. C. 2, b. Kiejstut sam się z Prussami mężnie bije, w Żmudzi Krzyżaków cudzi. Stryjk. Gon. Q. 2. Dóg rycerza swego Skan-derbega wzbudził, Który Turków częstokroć mężną ręką cudził. Stryjk. Turk. J. 2. Uszedł, by go tam wojna nie trapiła, Owszem, by go w tych kłótniach nędza nie cudziła. Bardz. Luk. 98. — §. Culin. Kucharz, nim sztokfiszu włoży do garka, wprzód go wałkiem cudzi. Pot. Pocz. 711. (okłada, bije, by był kruchczcjszy). CUDZIDŁO, a, n. grzebło, drapaczka, szropa końska, ber (Striegel. 3). ^ o lit. 8. 457.

Pochodź, nacudzić, ocudzid, pocudzić, przerodzić, wy-cudzić, zacudzić.

CUDZOŁÓŻCA oh. Cudzołożnik. CUDZOŁOZKI oh. Cudzo-łożny. CUDZOŁOŻNICA, y, z. która miasto męża swego przyjmuje cudzego. Budn. Ezech. 16, 32. bie (Eljebrcdjcrhm ; Boh. cyzolożnice, smilnice; Slovac. cyzołożnice ; Vind. pre-shushtniza, preshushniza ; Rag. prigljubovza, hotimiza, pri— gljubovniza; Bosn. prigljubodivniça; Sorab. 1. mandżelstwa zwamarka; Ross. npejiio6o4'sfiiinu,a, .110604'binnma, npeno-004'BMua. Poganie cudzołożnice karzą. Sk. Dz. 712. *$. Nałożnica, bie Sepfcßläferimt, b«3 Scbśmeib. Nic sprośniej-szego, jeno miłować żony, jak cudzołożnice. Sk. Dz. 289. CUDZOŁOŻNIK, a, m. Boh. cyzolożnik, smilnik; Slovac.

cyzolożnik; Slavon. priljubodlivac ; Bosn. prigljubodivaç;. Carn. preshtnèk, presushtnek; Vind. preshushtnik, pre-shushtuvauz, preshoshnik, prelomnik tęga sakona; Rag. prigliubovnik, hotim; Dal. priliubodinik; Sorab. 1. dżelstwa zwamar; Ross. et Eccl. ÄK)goai;h, iifrMioGOftŁii, (jno604tiiqHK'B bękart), ber 61}ebre(tjer. Cudzą żonę wziął, jako cudzołożnik, za żywota jej męża. Sk. Dz. 815. CiU dzołożnikiem go zowią, iż cudzą żonę brał. ib. 861. CU-** DZOŁGZNICZY, CUDZOŁOZNIKOWY, a, e, od cudzołożnika, (51>ebrec|er*. Oko cudzołożnikowe przystrzega ku. 1 Leop. Job. 24, 15. Wy synowie ezarowmice, sienie cudzołożnikowe i nierządnice. 1 Leop. Jes. 57, 3. Pełni obrzydliwości Sodomskich, cudzołożniczyeh. B>rk Kaz. Ob. E. 3. ‘CUDZOŁOZKI, CUDZOŁOŻNY', a, e, od cudzołoztwa, c^eDred;ertfd); Slovac. cyzolożni; Boh. cyzo-lożny; Slavon. priljubodljiv; Carn. presushtne; Vind. pre-shusten, preshustliu; Ross. 4K)6o4tHHLiH, JK)6o4i>K)miH, npejiio6o4,BHHbiM. W mniemane albo raczej w cudzołóz-kie małżeństwo poszły. Sk. Dz. 596. Cudzołożny pokój. Bardz. Tr. 286. Jeżeliby mąż wolny z cudzą żoną sprawy miał, tedy cudze łoże nierządem cudzołożnym maże się. Kucz. Kat. 3, 146. Nałożnych i cudzołożnych bóg osądzi. Mon. 76, 553. Darem i zdradą ginie żony cu-dzołożnej. Bardz. Tr. 289. Cudzołożne, to jest, z inszej cudzej macicy latorośli, głęboko nie puszcza korzenia. Sk. Kaz. 543. CUDZOŁOZfWO, a, n. Boh. et Slovac. cyzolożstwo; Vind. preshushtvu, preshushnia, preshushe-nje; Dal. prilyubodinsstvo; Rag. prigljubodinstvo, priglju-bostvo; Bosn. prigljubodivstvo; Sorab. 1. zwameno ; Ross. 3K)Ó04'Bhctbo , npe.no6o4'BHCTBO, Hpe;no6o4'ŁHHie, npejnoÓLi; Eccl. nftłiKiisiiosiuirTKO . ber ©bebnteb. Cudzołoztwo lest krzywda małżeńskiemu łożu. Karnk. Kat. 345. CUDZOŁOŻYĆ cz. niedk., zeudzołożyć dok., cudzołoztwo popełniać, mieć sprawę z cudzą żoną, wystąpić z małżeństwa, z małżonkiem, z małżonką cudzą grzeszyć, etyebredjen; Boh. cyzolożiti, smil-niti, zcyzolożiti; Carn. presushtujem, presushtuvam; Vind. preshushtvati, presbushiti, preshushtuvati, sakon prelomiti; Sorab. 1. mandźelstw'0 waman; Rag. prigljubiti, hotimiti; Ross. jiio6o4i3HCTBOBaTb, npejio6o4'BHCTBOBaTb; Etd. npe-6jy>K4aTH, cnBepH04tiicTB0BaTb. Kto wejrzy na białogłowę, aby jej pożadał, ten już w sercu cudzołoży. Karnk. Kat. 345. Ćesarz ustanowił, aby o cudzołoztwo żony taki mąż obwiniać nie mógł, który też sam zcudzołożył. Sk. Dz. 84. §. Transi, cudzołożyć niewiastę, przywodzić którą do cudzołoztwa, etttc junt (Eljebrucfy nerlctten, mit tfjr (Sljebrucb, treiben. Zcudzołożył którą niewiastę. Petr. Et.

566. Żonę czyją, gdy kto jawnie cudzołożył, ten......

Szczerb. Sax. 51. Żony cudzołożone. Kanc. Gd. 188. Fig. Dopuszcza obyczaje swe tym sposobem psować, me-tlować i prawie jakoby cudzołożyć. Wereszez. Regi. 105. (przekabacać). CUDZOŁOŻYĆ się zaimk., cudzołoztwem się hańbić, fid; mit (SIjebrnćfy beflecfen. Ona założnica zcu-dzołożyła się od niego. Radź. Jud. 19, 2. Zeudzołożyć się. Rej. Ap. 26. *CUDZOMIŁ,\ą, m. cudze lubiący, ber frembeä (Eigentum gern Ijat. Niechby tego psi kąsali, kto się od żony oddali, Cudzomił. Petr. Hor. 2, Q. b. *CU-DŻOPAŃSKI, a,xie, inszego pana, son einer fremben $crr-

z dawnych z Włoska foryster,

mca, rn.

Ilebr. znale peregrinalus est, cf.

feftaft; Boh. cyzopansky n, p. ćlowćk. *CUDZORODY, a, e, Boh. cyzonarodsky cudzego narodu, OOtt einer fretttbett Station. CUDZORODAK, a, m. Od cudzorodaków kościoł był splugawiony. 1 Leop. 2 Macch. 5. (od cudzoziemców.

3. Leop). GUDZOSTRONNY, a, e, z inszej cudzej strony, nuê einer freinben ©cgeitb. Teraz Mars w cudzostron-nych oręż ręku składa. Hul. Ow. 54. *CUDZOW<ŁOŚGIEC, śca, m. do innej cudzej włości należący, eilt frember Sauer, ber auf eine anberc .Ç>errfd;aft gehört. Siat. Lit. 14, 20. Bndt. CUDZOZIEMCZEĆ nijak, niedok., zcudzoziemczeć dok., stawać się cudzoziemskim, przekształcić się na ble-jer cudzoziemski, jutu Slituhinbcr werben, auêlanbtfcb werben, «uëïâubtfdte SDtamcrett anneftmen. Tak nasz dom cały zcu-dzoziemezał, iż słowa Polskiego w nim nie słychać. Kras. Pod. 2, 48. Nie ze wszystkiem zcudzoziemczeli. Mon. 73, 140. Zcudzoziemczała łacina. Kopcz. Gr. 1, 75. CU-DZOZIEMCZYĆ czas. niedok., zcudzoziemczyć dok., na cudzoziemca przerabiać, pt einem üluêlattber uinforntett, auśb länbifd) machen.'Bndt. CUDZOZIEMCZYZNA, y, z. cudzoziemskie zwyczaje, rzeczy, stroje, sposoby mówienia, eh waê 31ublâubifct;eë; Boh. cyzozemćina. Naganne jest przy-Ignienie do cudzoziemezyzny takowe, które własnego kraju wzgardę ciągnie niegodziwą. Mon. 65, 79. W mowie cudzoziemczyzna, zwyczaj cudzoziemski, w' jednym lub kilku wyrazach, zwyczajowi narodowemu przeciwny. Kpcz. Gr. 2, 23. Slovac. inonaslcdowka, exoticismus. CUDZOZIEMIEC ,

nic tego kraju, ber SIuMdnber, ber grentbc; Boh. et Slovac. cyzozemec, ginozemec; Sorab. i. cżufobnik, zufnik; Vind. nesnanz, ptuji, ptuinik, isdeslielnik; Bosn. tughjinaę, in-nostrariaę, innostran, stranik; Rag. irmostranaz, innostran; Croat. innosztranacz, stranski; Slavon. inostranâc, jaban-lia; Dal. tuinizvanij; Ross. nymecipanemi, imooipaiieirb, HH0p04eu,,L, HiioacMCUB, cTpaHiibul, CTpaHHiiKb, nepecc-.reiieub , iiiionabiwiMKb ; Eccl. >jy/KC3eMeivb, HH03ejienb,

illlOUACMCIlbilliKT., HHOKO^HHHK-B, OBHTaJlbllllKb, llfrr.ccabtmsa..

W takich okolicznościach podejźrzany bywa przyjazd cudzoziemców albo przychodniów' w cudze miasta. Baz. list. 373. Mieli pilne oko nad przybywającemi do miasta cudzoziemcami. Teat. 26, c. 47. Alboż ja tu cudzoziemiec! Oss. Wyr. (czyż ja to nie znam!) Cudzoziemcowi to mówić. ib. (temu, co nie zna). Jaki mi cudzoziemiec! Anglik! Francuz! ib. (Jegomość radby udać, iż się inszą polewką wykarmił, jak my; albo zmyśla, że nie zna). CUDZOZIEMKA, i, z. niewiasta nie tego tu kraju, btc 9luśletttbertltlt, btc Srentbe; Boh. cyzozemka, ginozemkyne, cyzozemkyne; Rag. innostranka; Boss. qymecrpaHKa, mio-CTpaHKa, cipanHima. Pojęli byli żony z cudzej ziemi. 1 Leop. 1 Ezdr. 10, 44. (cudzoziemki 3 Leop.) Pojęli byli żony cudzoziemki. 1 Leop. 1 Ezdr. 10, 17. Wszystkie królowe Polskie były cudzoziemki, prócz Pileckiej i Barbary Radziwiłłówny. Skrzet.P.P. 1, 120. Ty mię znasz! a ja cudzoziemka. Budn. Ruth. 2, 10. CUDZOZIEMSKI, a, ie, Cudzoziemskie, z cudzoziemska, po cudzoziemsku przysit, Boh. cyzozemskÿ, cyzokragnÿ, cyzokraginny, pre-spolnj, cyzokragnÿ; Slovac. cudzokragni; Sorab. cżuzóbnć, pżezpolnć; Croat. sztranszki, zvânszki; Ross. »ijJKecTpan-

HbiM, HH03eMiibiM, niiopo4HMH, HHOCTpaHHUM ; Eccl. qy-HC63CMHŁIH ; «uSIĆmbifd;, frentb. Kto się z miodu nie przechodzi do ćwiczenia po cudzoziemskich krajach, i nie przypatrzy się dobrze miedzy cudzoziemskiemi narodami, nigdy nie może o ojczyźnie dobrze radzić. Star. Dw. Nie trzeba cudzoziemskiego ludu w ojczyznę wprowadzać, iż więcej im sie płaci, i nieprzyjacielowi przedają się. Star. Vot. B. b. Regimenta cudzoziemskiego autoramentu. Vol. Leg. 7, 675. Cudzoziemskiego wojska sto tysięcy. Leszcz. Gł. 144. Zioła cudzoziemskie pospolicie Włoskiemi zo-wia. Syr. 99. Cudzoziemskiemi językami mówić. Paszk. Dz. 114. Z cudzoziemska ubrany. P. Kochan. Jer. 38. CUDZOZIEMCOWY, a, e, do cudzoziemca należący, Sluê» lättber», bcm SluSlönbcr gehörig. Z rąk cudzoziemcowych nie będziecie ofiarować chleba bogu waszemu. 1 Leop. Lernt.

22. CUDZOZIEMSTWO, a, n. cudzoziemczyzna, nicswoj-skie obyczaje i t. d. 2ïuêïdnbifd)eê SOßefett, Slirôlflnbercÿ, frcmbc ©tttcn u. f. U).; Sorab. 2. zufba; Ross. qy®ecTpancTBO. Sposobili do cudzoziemstwa starych i młodych umysły. Przcstr. 93.    §. Collect, cudzoziemcy, îlitblanbcr. Pełno

tam cudzoziemstwa. — CUDZY, *TZUDZY, a, e, zagraniczny, cudzoziemski, nie tego kraju, niekrajowy, frentb, auśslcmbtfd), mcfyt ctnpetmtfrf; ; (Boh. cyzÿ; Slovac. cyzÿ, cur dzi; Slavon. tugji; Sorab. 2. zufi; Sorab. 1. cufy, cżuze, cżuzóbnć; Vind. ptui, rusnan; Carn. leshkc, ludske, lush-kc; Croat. luczki, tugyi, tuj i ; Bosn. tughi, tuj; Rag. tugh, tüghi; Dal. tuy; Jłoss. yyacifi, uyaeb, cipaimmicc-kîh, CTopoHHUH, HHOn.ieMOHHbiM, iwopo4Hbiß; Eccl. qy-ÎK4UH, VBiK^b, TBJKĄb,

ciągnąć, cug; Cer. jtefyett, 3ug). Odjechać w cudzą ziemię. Chci. Pr. 27. tu btc grembc reifen; Roh. cyzyna, do cyzyny gjt. Błędny, tułacz, wygnany z domu swego. W cudzych krajach ratunku żebrał i porady. Bardz. Tr. 429. Mieszkać w cudzej ziemi. 3 Leop. 4 Reg. 8, 1. (za granicą , itt ber Srentbe ; na pielgrzymstwie. 1 Leop.). Dziś wszystko cudze milsze nam się zdaje, Ztąd miłość kraju własnego ustaje. Karp. 2, 135. §. Nie nasz, do kogo inszego należący, ntdjt Ultfer, frentb. Cudze grzechy, które acz my nie sami czynimy, wszakże albo drugich naprawiamy, albo pomagamy, albo nie hamujemy, liebst. Nauk. I. b., 0. Z cudzych, nie z jego własnych słów. Smotr. Er. 39. Zęby dom jego nie zginął, majętność żeby w cudze ręce nie przyszła. Gorn. Sen. 213. Po cudzej woli chodzić. Budź. 55. Na cudzym wozie jadąc, cudze śpiewać pieśni. Pot. Arg. 543. Lepsze jedno oko swoje, niżeli cudze oboje. Cn. Ad. 780. Nic siągnij do cudzego, w swym sobie warz garku. Pot. Arg. 341, Kto po cudze posiega dobro, swoje niezawodnie utraci. Siebel. G4. Niżeli cudza, bliższa sw'oja ściana. Jabi. Buk. N. 4, b. (pierwej Sobkowi, potym Dobkowi). Cudzemu psu, cudzemu koniowi i cudzej żenie nie trzeba dowierzać. Rys. Ad. 6. Trzy rzeczy żadnego nie przynoszą pożytku: cudze pieniądze liczyć, cudzego psa karmić, cudzą żonę uściskać. Rys. Ad. 67. Tzudzą rolą orzą; kozy miedzy ‘tzudzemi płonkami pasą. Kosz. Lor. 64. (do cudzych żon się mają). Cudze choć uboższe szczęście w oczy kole, Hojniejsze cudze bydło i ży-źniejsze pole. Hor. Sat. 10. Cudze rzeczy lepsze nad

swoje sadzimy. Star. Vot. C. 5. Cudza kózka ma miąż- CUG, u, m. żywe. Niem. ber 3^0* Boh. tah, tdhlo, tażba; sze wymiona. Zab. 8, 52i. W cudzym sadku kwiateczki, Ross. iiyrs, zaprząg sześciokonny jednej maści, etlt piękniej kwitną róże, W cudzej niwie kłos pełny i obfite jUiJ, bret) ^aar Çferbe mm flletcfjer garbe. Do cugów kare-zboże.    Gaw. Siei. 572. Slovac. Susedowa    krawa wiceg    towych wszystkie konie jednej    maści i jednego wzrostu

mleka    dawa. Hogneśi zbożi na susedoweg    roli. Żaden    być muszą. Kluk. Zw. 1, 180.    (cf. fornalka, formanka).

w swoim, ale raczej w cudzym stanie jest szczęśliwym.    Faetona cugi. Ustrz. KI. 54. Cugiem jechać, poszostno,

Zab. 7, 07. Nar. Na ‘tzudzym chlebie dobrze hojnym    sześciokonno, sześcią końmi maścistemi, mit etitctn

być; łacnie ‘tzudzym szafować. Kosz. Lor. 118. b. Na    jugé fahren. Pierwsi nasi nie jeździli cugiem Rodzice, ale

cudzy chlćb nie wadzi naostrzyć noża. Burt. A. 5. Na    chodzili za pługiem. Min. Ryt.    4, 2G8. Mon. 75, 705.

cudzej    strawie hojno sobie poczynać, a z    cudzej skóry    Jak bystre konie w jednym cugu    ciągną. Psalmod. A. 2.—

szerzej    rzemień krajać. Kosz. Lor. 41, b.    (cf. kiedy z    §• Cug, jedna para z tych trzech    cugowych, ein ^aar ÖOIU

cudzego tedy nu nu! a kiedy z swego tedy nie nie).    ^oftjuge. Jeden    cug i drugi koni. Pimin.    Kam. 569. Prze-

Ross. Xopoiuo qyjKHMH pyitaMii acapE 3arpe6ari,. Lepiej    przęgam konia    z pierwszego cugu na    ostatni. Cu. Th.

cudzym grzbietem, niż swym zapłacić. Ca. Ad. 458. Cno-    852. Cug koni    podwójny. Cn. Th. 90.    §. Cugu jednego

ta cudzej chwały nie potrzebuje. Zegl. Ad. 55. (cnota sa-    konie. Cn. Th.    90. zaprzęgu, sprzeżaju    jednego, sait et*

ma się chwali). Wolę własnemi ozdoby jaśnieć, niż cu-    ttCltt Stltfpctlttt, DOlt etneilt ^ferbe. §. Milit. Cug, część

dzą szatą być odzianym. Zab. 12, 5. Slovac. Kukućka,    kompanii piechoty, większa od roty, pluton, peloton, beptn

żezulka, pawowim perim sa duri. Cudze ręce lekkie, lecz    SDîtlttptr, ettt peloton. Cugami, plutonami; pelotoitmctfe, tit

niespore. Cn. Ad. 109. Haur. Sk. 55. Rys. Ad. 5. (cudza po-    B^jeit. Kompania maszerować ma cugami; maszeruje

moc nierzetelna). Slovac. Ludske ruki lahke, ale neosożne.    pierwszy cug; zachodzi drugi cug, aby mógł za pier-

Tak rzeczy cudzych pilnuj, żebyś i swoich nie opuścił.    Budn.    wszym    maszerować.    Łęsk. Miern. 2, 215. g. Cug,    przeciąg,

Ap. 10. Kto cudze łyczko zgubi, rzemykiem swoim    przy-    odległość, dalekość    drogi,    bte 0trccfe, bte Sdltge,    bte EBeite,

płaci. Rys. Ad. 28. Łacniej cudzy grzech ganić, niż się    ber SBeg. Wielki pad albo cug jednego dnia uczynić,

w swoim poprawić. Pot. Jow. 121. Cudze progi pocie-    emetiri ingens spatium. Mącz. Nowogrod dalekim bardzo

rać. Bardz. Tr. 71. (po cudzych domach schronienia szu-    cugiem leży od Kijowa. Krom. 70. Widzę, żeś przebiegł

kać, ftd) unter frembett Seuten Ijeritltt ftojkn). Slovac. Pri    cug, a nielekki, Do Jeruzalem z ziemi dalekiej. Miask.

cudzom stole noże a widlićki utiraf; na fatku sa żiwif.    Ryt. 100.— Cug, wymiar pewnej drogi od rana do noc-

Cudzy koń* nie własnego chowu, ettt ^ferb tum frember,    lęgu, jazda na dzień, eine îagereife, ïctgefafyrt. Quot

tttd)t eigner 3n^t. Tu żadnego cudzego konia nie oba-    dierum est via wiele cugów mamy uczynić, niżli docią-

czysz, wszystkie mego stada i mego chowania.    Kras.    gniemy    do miejsca?    Mącz.    Ztąd miałem jeszcze    dziewięć

Pod. 2, 141. — Subsl. Cudzy, masc. cudzoziemiec, cf.    cugów    do Belgradu.    Klok.    Tarli. 244. Koniom    taki cug

obcy, ettt ftrember.— Sahst. Cudze n., cudzy majątek, to    na cztery mile    nigdy nie wadzi. Czachr. Tr.L.°L. §. Cug,

co nie nasze, ba$ Srcutbe, frembeô @ut; Rag. tuughje,    ciąg, przeciąg    czasu, ettt Beitraum, eine    Bcitrei^c. Krótki

tughîna; Ross. nystóima, »iyjKÓHiuia. Z cudzego się sze-    cug życia nie miły Odbywaj winem, także pieśniami. Petr.

roko kraje rzemień, ze swego szczupło. Dwór. B. 4. Kto    Hor. 2. P. 4. Długosz tylko ośmią lat cug panowania

pragnie cudzego i swoje utraci. Jez. Eh. D. 2. Biel. Kr.    Ziemiomysłowego wymierzył. Krom. 55. §. Cug, ciąg, pa-

520. Daj pokój cudzemu. Stm. Siei. 41. Bardzo ludzi    smo, ber 3nf(tntmett^aitg, ber Fortgang, bte $aucr, ber 3u0*

zawodzi    chęć na cudze chciwa. Groch.    W. 540. Kto na    Siedź, kto    chcesz na Ujazdowie, W tej chatce dobrze    mej

cudzym    skąpy,    swego nigdy nie udzieli.    Rys. Ad. 29. Cu-    głowie, A    założyłbym się z drugim, Ze noc prześpię    jc-

dzego zażywać miło. Cn. Ad. 115. (cudzy chlćb najsma- dnym cugiem. Kchow. 505. Idąc zwycięztwa szczęśliwe-czniejszy). W    cudze dwie łyżki diabeł    miodu włożył, a    go cugiem,    Jeden posiłek posyła po drugim. P. Kchan.    Jer.

w swoje    łyżkę.    Zegl. AJ. 200. Cudzym    się zdobić, głup-    195.    §. Cug w oraniu, w ciągnieniu, przegon, ciąg.    Cn.

stwo. Cn. Ad. 48. (cudzym pierzem). Co cudze, to nie-    Th. 70. ber gltrdjettjUg. — §. Cug wiatru, ber £uft$U0, ber

moje. Oss. Wyr. (nie zwykłem sobie nic przywłaszczać).    3ll0- Gdzie okno na przeciw okna, tam cug wiatru. Oss.

CUDZYMÓW, CUDZYSŁÓW, u, w. wyraz grammatyczny,    Wyr. Cug wody, prąd, bieg, ber Salt), ber 3^3 ^ SBttf*

nazywający znak w pismach i drukach, rozróżniający po-    feré. Nil siedinią cugów wali się otwarty. Zebr. Ow. 241.

wieść autora od wypisu z innego lub mowy innego, ot    (septem in cornua). §. Cug puścić * ustępować, zupełną

tak ». Kopcz. Gr. 1, p, 2. et 1, 5. ba3 SlnfuljrungSjetcfjett,    wolność zostawić, einem baä Selb räumen, oöEtge Sra)fyett

bet) beit Śltdjbritcfcrtt bte ©änjeaugen ". Slovac. cudzome-    laffeit. Puściliśmy nieboże cug, brniemy w grzechach,

nówka, znak predneseni.    Pimin. Kam. 48. Kochałam i tyś widział, żem kochała,

NB. W Polsk. jeżyku nie odkryłem żadnego juz słowa    ale Miłość ma powinności puszczała cug cale. Morszt. 491.

prócz wyżej wyłożonych, pochodzącego od Cudzy; w dyale-    Puszczam cug komu, ustępuję komu placu. Cn. Th. 903

Idach atoli na Łacińskie abalienare entfrembeit, znajduje się    et 1206.— Jurid. ustępować stronie przysięgi, bem ©e*

złozone od słowa cudzy, Boh. et Slov. odcyzowati, odcyzyti;    genpart beit ©tb befertreit. W sprawie gardłowej, gdyby

Sorab. 1. wocżuzobnam,wocżuznoscźam; Vind.natujati,satu-    obwiniony dowód albo cug powodowi puścił, tedy jeśli

jati; Croat. odtugyńjem, potugyńjem; Bosn. potughjiti, uci-    się obwiniony uczynku nie przy, może takowy dowód sę-

niti tughje; Dal. potuiti; Ross. et Eccl. 0Tqjr4irn>, omywali».    dzia przyjąć; ale jeśliby się do uczynku nie znal, cho-

55

Stownik Lindego wyd. 2. Tom I.

ciażby obwiniony cug puszczał, tedy go sędzia przyjmować nie ma. Szczerb. Sax. 107. Jeśliby dziedzic do przysięgi w sprawie jemu niewiadomej przyciśnion był, może cug aktorowi puścić, ib. 361. Gdy kto sprawę swą puści na czyje przysięgę, tedy mu też on zasię może cug puścić, ib. 361. Jeśliby aktor, albo potomkowi, albo rękojmi, cug, którymby go oni potkali, puścił, tedyby przedsię musieli przysięgać. Szczerb. Sax. 361. W sprawach kryminalnych nie ma być cug puszczan do przysięgi. ib. 353. Kto komu cug puszcza w sprawie jemu niewiadomej, ten go przyjmować nie powinien, ib. 362. Cug, sekwela, pochop sędziemu dany. Cn. Th. — CUGIEL, gla, m., CUGLE liczb, mn.,— Nient, ber 3ÜRCÏ, bte 3«gel; Vind. Zügel; Croat. czugel, czugèly, czugli; Sorab. 1. cżuhel; Boh. stjhlo, woteż; Sorab. 2. natschik; Slavon. kajàsi; Boss. iioboa’B- Przyprawione do munsztuku rzemienne cugle, jeździec w ręku utrzymuje. Kluk. Zw. 4, 183. W jeżdżeniu, jak cuglów nie popuszczać, tak też zbytnie skracać^ nie trzeba, ib. 185. Z reku mu się cu-giel wywinął. Zebr. Ow. 144. Popuścił cugle żartko koniowi. Leszcz. Cl. 34. Fig. powściąg, hamulec, ber 3Ü* gel, bte SMttbtguttg, $ entmutig, Sefcprattfttng. Puścić cugle, bett 3ttgel fdRcPeit Iaffen, (cf. rozpusta). Puścił cugle wszystkim namiętnościom swoim. Zab. 14, 12. (ob. Wysworo-wać). Swywola nie zna cuglów. Oss. Wyr. Zwycięztwu wolniej cugle puściwszy, wielu ludzi mieczem zgładzili. Pilch. Sali. 292. Cuglów ukrócić, powściągnąć, bett 3Ü’ gel attjteltctt, tttdptgett; Slovac. żadost na uzdę drżat. Każ ująć cugli tak wielkiemu mieniu. Chrośc. Job. 8. (łap tpllt bie Singel befdjltetbctt). Dobrzeć dobierze pomsta cugli za twą złość. Zebr. Ow. 213.    §. Cugle u sieci, sznury, za

które się ściąga, bte ©djnüre, womit baâ Stfcpttep jufammen gesogen wirb. Na pierwszym i na drugim cuglu, gdzie się sieci skrzydło z skrzydłem schodzi, myśliwca jednego zostawią. Haur. Sk. 538. CUGLOWAĆ czas. niedk., ucu-glować dok., cugle wkładać, chcłznać, jftgelrt, jatlltten. Wenus na wozie swym z dwiema ucuglowanemi gołębicami w złocistym uchodziła obłoku. Tr. Tel. 65. CUGLO-WY a, e, od cugla, 3^1®, 3ßMt*. Cuglowy rzemień. — CUGOWY, a, e, od cugu, ciągowy, 3ug*. junt 3ngc; Boh. tażny; Boss. uyroBLiii. Cugowy koń; Slavon. vozi-chi konj.

CUKATA ob. Cykata.

CUKIER, kru, m.. słodki stężały sok, wyciągnięty z trzciny Indyjskiej. Dyk. Med. 1, 602. ber 3ltcfer; Boh. et Slovac. cukr; Sorab. 2. zukor; Sorab. i. cżokor; Carn. zûkr; Vind. zuker, zókla; Bosn. ęukkar, ęakar, zakar, ęakara, zahara; Bag. zàhar; Croat. czukor, szecher, tersztikov med; Dal. czahar; Slavon. shecher, fhecher; Ilung. tzu-kor, nódmćz; Boss. caxapy; (Graec. <tćm%ciqov; Pers. scha-car; Malaie, dschaggrie; Hebr. “in*i zachar * candor, nitor). Indowie cukier z trzciny morskiej robią. Bardz. Luk. 40. Jakże kładziesz cukier? czy przed nalaniem czy po nalaniu kawy? Teat. 36, c. 20. Cukier pity, dopiero wyciskany z trzciny. Star. Dw. 29. 3ltderfaft. Cukier lodowaty, 3ucferfanb; Boh. cukrkant; Boss. ae^eiieus, cukier po zwyczajnym roztopieniu krystalizowany. Dyk. Med. 1, 603.

Kloh. Tur. 90. Cukier jęczmienny, ©crftettjucfer, rozpuszczony w wywarze jęczmiennym i gotowany aż do stężałości, aby z niego robić odłupki. Dyk. Med. 1, 604. Cukier mleczny, üDîtldjjltcfcr, otrzymuje się przez krystali— zacyą wyparowanej serwatki, ib. Cukier różany, 9îofett= jltcfer. Creśc. 496. Cukier mączka ob. Faryna, Sartmtjltc* 1er. cf. kanar, kanilys.— Głowa cukru, ettt §utl) 3wfer, dit Bitcfer^utt; ; Iioss. roiona caxapy. ob. Głowa. — Prov. Ma dyabeł dosyć cukru, i grzech czyni słodki. Pot. Arg. 401. (powabny grzech). I cukier bez dobrej woli w piołun się obróci. Cn. Ad. 178. (chlćb z solą, byle z dobrą wmlą). On dotąd nie znał, co w cukrze piołuny. Chrośc. Luk. 270. (pieszczoch fortuny, złego nie doświadczył ; nie wie, że róży niema bez ciernia). Daj siana wołowi, a cukru papudze. Mon. 70, 256. (każdemu, co mu przyzwoita; siana w chomąto, a w kapicę bawełny.) Cukru, głos si-nogarlicy, bal tKitfett ber Butfertaitben, Sacptaubett. Sino-garlicom, jeżeli dasz należytą wygodę, to ci za to nie pieprzu! ale cukru! zawsze wołać będą. IIaur. Sk. 429. CUKRY, ów, liczb. tnn. CUKIERKI, ów, zdrbn. cukrowe łakotki, 3ucferwerf, 3ucfere'.)ett, wety, ber SJladjttfdj; (Cam. slastje, sladzhiza; Croat. czukoria, szlaschicze; Hag. slaa-stje, slaasti; (cf. słodycze); Dosn. zakara, zahara, slastje, stvari siatkę, ęakarn). Zastawiono na końcu stół cukrami. Zab. 3, 110. P. Kochan. Orl. 1, 270. Zbytek w cukierkach stołowych i pokarmach cukrowanych, bardzo czerni zęby. Dyk. Med. 1, 605. Od funtu cukrów prostych, na rozmaitym korzeniu robionych.... Vol. Leg. 4, 359. — w liczb, pojedyn. CUKIEREK, rka, m. łakotek cukrowy, ent Soitbon, 3ucfcrplä($ctt. ‘CUKIERKANDEL Tr. ob. cukier lodowaty. 'CUKIERLAN, u, m. Tr. polewanie cukrowe, ber ßucfcrguP, ber ©téfptegel. CUKIERNIA, i, z, miejsce, gdzie cukier topią, lub też cukry, cukierki, nawet ogólnie wszystkie łakocie robią, btc 3W£Îerftcberet?, 3ucfcr« Imtfem), (Soniutorep. CUKIERNICA, y, z\ 1. CUK1ERNICZKA, i, z. zdrobn. puszka od cukru, btc 3lt^cr^üd)fe; Ross. ca-xapHwna; Slavon. kutia za shecher. 2. CUKIERNICZKA, i, z. żona cukiernika, lub też utrzymująca sama cukier-nią, bte 3ittferMcferttttt ; Boh. cukrarka. CUKIERNICTWO, a , n. cukierniczy kunszt, bte 3utferbacferfunft. CUKIERNICZY, a, e, CUKIERNICKI, a, ie, od cukiernika, 3u<fer» bacfcf*; Boh. cukraruw, CUKIERNICZEK, a, m. czeladnik cukierniczy, ber 3utferlmcfergefelle, chłopiec w cukierni, ber 3ucferMcferjmtge. CUKIERNIK, a, m. ten co robi cukier, lub też cukry, cukierki, łakocie, ber 3ll^crftct>er, 3ucferMcfer, ßimbitor; Boh. cukraf; Bag. sladiciar; Slavon. sladkopek; Croat. czukoràss, szmokoehin, sladkochin, szladkopek; Ross. U0H«i>eKTqHK5; Eccl. nuporoTBopeirc, npucntuiiiHKŁ. Hanyżu cukiernicy do białego cukru zażywają. Haur. Eli. 41.    §.

Hst. nat. cukiernik, lepisma, rodzaj owadu, podobny do po-czwarki molowej, znajdujący się koło cukru. Kluk. Zw. 4, 445. bte 3utfermotte. *CUKROMLECZ, a, m. Gall. Saccholate, tmldjjitcferfaureS ©alj, złączenie kwasu cukru mleka, w kształcie sól obopólnych Mieros. Mskr.— CUKROWAĆ, ował, uje, cz. niedk., ocukrować, pocukrować, ucukro-wać dok., cukrem zaprawiać, przysładzać, słodzić, jitcferrt, oerjttcfern, mtt3ucfer atttitad;ett, Croat. czukoriti; Slavon. sze-

keriti; Boh. cukrowati. Cukrowane potrawy. Bej. Post. E. dła, które gdy zcukrzeją, mogą służyć na konfitury. Ład.

3. Nie chce osieł polewki, być ją i cukrował. Rej. Wiz.    H. N. 102.

Pochodz. docukrować, nacukrować, ocukrować, pocu-krować, przecukrować, przy cukrować, zacukrować.

103. b.— Cukrem powlekać, polewać cukrem, überjUC* fern, fcejutfmt. Anyż, tatarskie ziele i t. d. cukrują. §.

Fig. słodzić, przyjemnym, powabnym czynić, powabu CUKUŁ, u, m. podstawa słupowa, ber $*ltß bc$ ©ßltlenfhttylS, przydawać, zalecać, füßmad)en, »erfaßen, angenehm mad)en,    baS §ußgefim3. Bndtk.

fc^utt machen, bef^ölttgen. Chrystus świętym słodził i eu- CULAG, u, w., CULAGA, i, z. z Niem. bie Bnlage, (Boh. krowa! miłość bożą. Hrbst. Nauk. K. 3, b. Niech to cu-    priplata, priplatek, przyczynienie pensyi). Culagi abo do-

kruje, kto chce, ja się boję i lękam. Podw. Wr. 57.    datku dla gwardyi. Vol. Leg. 7, 456. Ćulaga gwardyj Li-

Człowiek, kiedy co ma, nie wie, jak to smakuje, aż do-    tewskich. ib. 822. Miałby nierównie ozdobniejszą usługę

piero, gdy to straci, toż to cukruje. Haur. Ek. 5. Kto    kraj z kawaleryi narodowej za małym culagu przydatkiem,

sobie cudze szczęście cukruje, ten swoje bardzo gorzko    Kotł. List. 1, 89. CULAGOWY, a, e, od culagu, przy-

uczuje. Cn. Ad. 400. Tym sobie cukrowali wsze dole-    datkowy, dodatkowy, przypłatny, Bulagśl*, Bnlage*. Cula-

gliwości, że tak Pan rozkazał. Biat. Post. 121. Hetman    gowe pieniądze.

mężnym sławę cukruje, a drugim sromotę wyrzuca. Leszcz. CUMA, y, z. CUMKA, i, z. zdrobn., u Flisów, lina u pa-Cl. 75. Nagroda nagotowana w niebie, prace wielkie    chołka od sztaby uwiązana, którą się statek do lądu za-

apostołom cukrowała. Bals. Nicdz. 1, 230. Zyd zbrodnie    winąwszy uwięzuje do hartfula, ba3 Seil, womit bte 2Baf*

swe cukruje, szafrani, że się państwu smaczniuchną po-    ferfaljrjeuge am Ufer an ben Çfaÿl feft gcbuuben »erben. (Ross.

trawą zdadzą. Grod. Dis. F. b. Dyabeł cukruje z wierz-    npimait; Rag. celo). Obaczył czołnik małą cumą przy-

chu jako żółć cielesne lubości, aby tak przesłodzonym    wiązany. Bardz. Luk. 2, 16. Zakładać cumę. Jabł. Buk.

trunkiem opojony człowiek prędzej zginął. Psahnod. 8.    F. 4. b. Miejsce zgodne cumie. Chrośc. Luk. 68. Bardz.

Gniew zatajony po wierzchu zdradnie cukrujecie nieszczć-    Luk. 149. CUMOWAĆ czas. niedk., przycumować, ucu-

rą chęcią. Kchow. Roi. 109. TUKROWARZ, a, rn. fabry-    mować dok., strzosować, przybiwszy do lądu, statek u

kant cukru, warzący sok na cukier, ber Bntferfteber, cf.    hartfula uwiązać. Mag. Mskr. Ross. naniTt, npimajmib, npii-

cukiernik. CUKROWATY, a, e, podobny do cukru, na    na.iHBaTL, baö Sfßafferfaljrseug an bent sjjfaljle ant Ufer feftbtn*

kształt cukru pochodzący, juderartig, Jtuferdftnlt^. Melon    bett. Cumowanie, przycumowanie, Ross. npunaiKa.

cukrowaty. Syr. 1184. Do wina używają z apteki hałunu Pochodź, odeumować.

cukrowatego. Cresc. 353. Boli. cukrowatćti cukrowacieć. CUP! czasem przez różny sposób wymawiania, toż co cap! CUKKOWNY, a, e, jak cukier słodki, pełen cukru, gttefer* odgłos, znaczący chwytanie, złapanie, illippê! fRappê ! fuß, »ott Bncfer, fuß. Po gorzkim cukrowniejsza słodycz.    ©rapê! Łup cup po    sobie. Teat. 29, 122.    §. Czasem

Fr. Ad. 62. Będąć słówka cukrowne, a postawka cu-    to, co ciup! odgłos    uderzenia. qu. v. §. Właściwie ha-

dna, Pojźrzysz jeno kęs dalej, alić myśl obłudna. Rej.    sło przydybania niespodziewanego, bet) Uttöerfyojftcm Über*

Wiz. 76. Namowy cukrowne. Auszp. 109. (cf. jedwabne    faU: tyafd)! fmfd)! tya!    Dybał na niego długo, aż zawołał:

słówka). CUKROWY, a, e, od cukru, do cukru, do cu-    cup! a tuś mi! Oss.    Wyr. CUPAĆ intrans. niedole., z nie-

kru należący, Bucfer*; Boh. cukrowy; Croat. czukorni;    naćka, noga za nogą powoli milczkiem na kogo dybać,

Ross. caxapHbiii. Cukrowa trzcina, pełna jest drdzenia so-    iść za kim, żeby go złapać, einem fłtll nad)fd)Ieic()en, Uttt

czystego słodkiego, zkąd pochodzi cukier. Kluk. Dyk. 3,    tint 31t tyafd)en. Postrzegłszy z daleka idącego, cupał za

56. Macice cukrowe. Boter. 269. Cukrowe korzonki, bie    nim, aż go przycupał. Oss. Wyr.

Sutfentwrjel, rodzaj ogrodowin. Kluk. Rośl. 1, 210. Cu- CUPEL ob. Cypel.

c w.

Ross. rajona, npHTh, onopt, (Ross. pa3BajrB kłus). W drodze ^koniowi czwału przydłuższego pozwalać nie należy. Kluk. Zw. 1, 185. Czwałem, na czwał, int ©alopp. Osieł na czwał nie pójdzie nigdy, jako żywo. P. Kochan. Jer. 1, 205. (Boh. cwałem* spiesznie). Cwałem jachać abo iść, wałem, flucluatim. Cn. Th, 90. — O człowieku, czwa-łem, skokiem, im ©alopp, im Sprunge. A dalej dalej, wezwał, wezwał! Teat. 8, 64. Biegaj Wc Pan czwa-łem. Teat. 43, c. 51. Wyb. -Kto czwałem nie ucieka od pokusy, pokusa bierze go za kark i obali. Oss. Str. 3. Fig. transi. Rzeki bystre, które prędkim czwałem biega

krowa kolacya, wieczerza, która się zastawia w łożnicy CURUK! z Niem. gurutf! nazad, wzad! milit. Tr. państwa młodych dla swatów i gości odprowadzających *CUSZ ob. 'Czosz, *Czusz. ich na złożenie, bte Butfermaltfseit, baä Bntfermal, in ber Srautfammer, für bie ©afte, bie b«3 junge (Ehepaar bafńn be* gleiten. Słodycz małżeństwa często się z cukrową wieczerzą kończy. Oss. Wyr. Pierwszy cukrowy rok małżeństwa. CWAŁ, CZWAŁ, SZCZWAŁ, u, m. pęd najrączszy koński, Mon. 72, 662. baê erftc $iitterjal)r ber (E!)e.— Cukrowy, ber©alopp; Boh. zâwod, zâbod; Croat. pruscze, pruszech; ocukrzony, cukrem powleczony, posypany, cukrem zaprawmy pr. et fig. geliefert, überjutfert, jutferfüfC noU Bncfcr.

Cukrowa wódka. Oss. Wyr. W cukrowrym listku ostry proszek dany I niechcącemu często niesie zdrowie. Hor.

Nar. ded. Ćukrowm usteczka. Teat. 12, 80. Bncfemtunb.

Usta jej koralowe, pocałowania cukrowe. Groch. W. 543,

zcu-

Każdy ucinek z ust amanta wyrzeczony, jest to cukrowe dla kobiety słowo. Teat. 22, c. 37. alias Cukrowe słowa, obłudne, cf. jedwabne słówka. CUKRZEĆ nijak, nied., krzeć dok., cukrem się stawać, słodnieć, jn Bncicr werben,

Jtttferfüp werben. Z marchwi robią bardzo delikatne powi-

eût 6tiicfctyen papier; Vind. zhetertni list, shtertez listu; Ross. ucTBcpTKćt MCTa. Ćwiartka papieru złożona. Teat. 37, 174. Nie pisz na arkuszu, co się mieści na ćwiartce. Oss. Wyr. Nie żałuj ćwiartki dla przyjaciela, ib. (przecież napisz, abo odpisz na listy). CWIARTKOWAĆ, CZWARTKOWAĆ ĆWIARTOWAĆ ob. ĆWIARTKOWY, , e, z ćwiartki, tucrteL. Ćwiartkowa książka, ćwiartkowy list, ćwierćarkuszowy, Ross. mutra bł ueTBcpi'Ky, in Quarto. §. Cynę, do której czwartą część ołowiu dodają, ćwiartkową zowią. Kruml. Chym. 192.

Cwiertować.

do morza. Kul. Her. od 3. CWAŁAĆ, CZWAŁAĆ intrans. niedok., Czwałować kontyn., pędzić koniem jak najrączej, galopptrett; Boh. zabodati, zawodati; [Boh. cwalćti spieszyć się); (Bosn. kassati, drussati; Carn. dirjam ; Vind. sko-kuvati, na skok jesditi; Croat. pruszim). Jak uczyć koni czwałać. Bipp. 40. Fig. Czwala mi co w głowie, uwija mi się, snuje mi się po gïowie, e3 getyt mir It'öÖ tnt klopfe tycritnt. Najwięcej mu to w smutnej myśli czwala, że.... Pot. Arg. 229. Czemu się już przyuczył syn twój, to mu czwala w głowie, Radby tam i przeleciał, nic mu po tej mowie. Bej. Wiz. 88, b. Dziwne szumy w nich üßtertefytmt, roortlt ber inerte îtyetl Sllcp. cwalały. Tioard. Wt. 18. Nunc jam alia cura impendei ĆWICZYĆ czas niedok., sposobić kogo do czego, wkładać

peclori, insze teraz mam staranie na się, insze mi teraz w głowie czwrała. Mącz. §. Cwałać w czym, czwalać się, brnąć w czćm, z biedą i ciężkością się posuwać, mottu maten, ftd) mit SDîütye fortbemegen. W tymże błocie czwa-łać albo tkwieć, to jest, w tejże niefortunie, in eodem haesitare luto. Mącz. Wąż się czwała * suwa się. Wiod. ftd) fortroaljen. Cwałam się, tarde moveor, magna me mole fero. Cn. Th. Volutabrum kał, w którym świnie zwykły się walać, czwałać. Mącz. flety mctljeit. Fig. Czwałać się, uwijać się, kręcić się, ftd; herum tummeln, tyerunt brcljen. Kiedy mu w głowie ta się czwała scena.... Chroic. Fars. 460. Jeszcze narodów tak wiele się czwała, Zbiwszy ich, tam się zdobywaj bogato. Chrośc. Luk. 71. §. Transi. Czwałać co w głowic, czwałem przebiegać, porywczo roztrząsać , ctmaö tu feinem $opfe tyerunt mälzen. W głowę zachodzi bez mała, Wszystkie te różne rzeczy w myśli czwała. Pot. Arg. 229.    *§. Czwałać na kogo ob. Czyhać.

CZWALACZ, a,m. czwałem jeżdżący, ettt ©alopptrer; Garn. dirjavz.

Pochodź, docuiałać, docwałować, nacwalować się, po-cwałać, przecwatać, przycwalać, rozciualać, wycwalać się.

CWEJNOS , a, m. z Niem. dwóchnosek, dwójnos, miano, które dają ogarom. Kniaź. Poez. 3, 120. (cf. grzmilas, zagraj), etn 9łctme, ben man ben ©t(hibcrl;unbcn ju geben pflegt.

CWEL1CII, u , m. z Niem, ber Bwtlltd) ; (cf. drelich) tkanina lniana z podwAjnej osnowy; Boh. cwilink; Carn. dvojshert; Sorab. 2. zwilluch; Croat. czvilich, czvilih; Slavon. eset-verocip; Hung. kitoel, (cf. kitel); Ross. thicl. Namiot z cwelichu. W. Post. W. 3, 318. CWEL1CHOWY, a, e, z cwelichu;    Ö0U 3nufltd); Boh. cwilinkowÿ; Ross.

THKOBBlft.

ĆWIARTKA, i, z. ĆWIARTECZKA, i, z. zdrobniałe wyrazy słowa Ćwierć, czwarta część jakiej drobniejszej rzeczy, eût $terteldjen, ein Stcrtel, ber merte Óoh. ćtwrtka; Ross. neTBcpTita. Talary, półtalary, ćwiartki Hiszpańskie i Hollenderskie. Vol. Leg. 7, 499. ÜBlerteltlieiL Ćwiartki są to dwuzłotówki, 40 z grzywny. Vol. Leg. 7, 451. 2Id)b grofdlCttftücfe. *Ćwiartkówka, zł. 1, gr. 22. Pam. 85. 1, 60. Ćwiartka, czwarta część miary. Mącz. ein Viertel trgenb CU ne^ 3J?aße^. Walas prosi o ćwiartkę. Jacy za ćwiartkę winien. Oss. Wyr. (w sposobie mówienia chłopów, za ćwierć korca zboża, ettt $tcrtelfd)cffel ©etretbc). Ćwiartka mięsa, zwłaszcza pomniejszych bydląt, eût 9Stertcl ftletfd) non ïhteren, j. 25. etn iîalbMiertcl. Ćwiartka cielęciny. — Ćwiartka papieru, eût Ctuartblatt papier, etn 23Iatt papier,

332

CWAŁAĆ - Ć W I A R T.

ĆWIARTKOW - ĆWICZYĆ.

go w co, wprawiać w co, doskonalić w czym, eilten mo* rin tiben, ttyn rnopt oitfuhrcn, anlettcn, ttym 2lnroetfnng geben; (Boh. et Slovac. cwićiti, ewiejm; (cf. wyknąć, zwyczaj, cf. uczyć, cf. Ger. jtc^ett) ; Sorab. 1. pohutżam, nahanam; Rag. zabavgljati; Slavon. zabavljati). Na tym placu ćwiczą konie do jazdy. Star. Dw. 11. Przełożeni, aby czeladź swoje do wszelakiej powinności ćwiczyli. Modrz. Baz. 48. Nie trzymam z Marsem, co na bitne boje Ćwiczy sw⁷e szable, ćwiczy zbroje. Ryb. Geil. C. 2. Lepiej bogaty psa ćwiczy, niż ubogi syna. Bys. Ad. 35. Mądrego cudza nieostrożność ćwiczy. Pot. Syl. 4. Tego niech za mądrego zemną wszyscy liczą, Kogo nie doświadczenie, lecz przykłady ćwiczą. Pot. Pocz. 228. (po szkodzie mądry; lepiej przed szkodą być mądrym, cf. cudzym się przypadkiem kajać). Ćwiczenie, wprawianie, ba3 Übcit, bte Übung; (Slavon. zabava; Sorab. i. cżahnidba, hutżwa; Vind. nava-da, navajenje, vada, dopernashilii; Dal. nasstoyanye; Hung. dolog). Ćwiczeniem zowiemy wszelakie powtórzenie spraw dla potwierdzenia i ugruntowania nałogu (wprawy). Petr. Et. 120. Ćwiczenie, jakoby druga natura u młodego. Radź. Z. N. J. 18. Ćwiczenia ciała służą zdrowiu. Pilch Sen. list. 111. Sctbcêltbungcn. Ćwiczenie rozumu jest podobne do uprawy roli. Zab. 5, 128. Dowcip ćwiczeniem ostrzeje. Cn. Ad. 117. Dasz źrzebca na ćwiczenie do dobrego kawralkatora. Falib. Dis. G. 3. (na objeżdżanie). Siła, siła ma w wojsku przed liczbą ćwiczenie. Pot. Arg. 155. (t.j. wyprawa wojskowa, musztra, u-miejętność). Gdzie jest rada rozważna a sprawa ćwiczona, więcej jeden rada swą sprawi, niżli ich wiele, co nic nie umieją. Rej. Zw. 163. b. Ogólniej ćwiczyć, uczyć, wychowywać, edukować, formować, libctt, btlbctt, erjtetyen, unterrichten. Woźnica konia nie ćwiczy jeno ostrogą, mun-szlukiem, biczem i korbaczem; dozorca zaś ma ćwiczyć ucznia, napominaniem, groźbą, podczas biczem, a za-wzdy przykładem dobrym. Petr. Ek. 93. Ćwiczenie, nauka, edukacya. bte Unterrńtyt, bte Stlbmtg, bte (Erjtctyung. Dawniej wyjeżdżać młodym zabroniono Na ćwiczenie z ojczyzny, aż w dojźrzałym wieku. Star. Vot. C. 2. Kazimierz Jagiellończyk Długoszowi syny swoje do starania i do ćwiczenia nauk i obyczajów poruczył. Krom. 688. Jakie ćwiczenie, takie pociechy. Falib. Dis. J. 3. Źle czynią rodzice, którzy zaniedbywają dobrego ćwiczenia dziatkom. Modrz. Baz. 36. Dzieci bez ćwiczenia żyjąc, dorósłszy, do niczego dobrego się nie przydają. Petr. Ek. 97. Nie umiecie ćwiczenia dawać dziatkom z młodu. Opal.

przyległemi ustawicznie ćwiczyć się muszą. Stryjk. 551. Wszędzie od filozofów się badał, i z niemi się ćwiczył, Tak że się prędko między pierwsze liczył. Jabł. Ez. 5. On jest skarbnicą mądrości, z której się nawet i nieśmiertelni duchowie ćwiczą. Bzów. Roi. 61. (uczą się, doskonalą się, fte lernen, btlben fttf; baratté). §. Ćwiczyć się, rózgą, dyscypliną, smagać się, chłostać się, ftety pettfctyen, ftety fdjlageit. S. mąż ćwiczył się po grzbiecie rzemykami, z których każdy miał na końcu drót ostry. Oss. Wyr. Ka-pnicy ćwiczyli się dyscyplinami nieraz aż do krwi. ib. *CWICZEŃSTWO, a, n. ćwiczenie, układność, karność, Übung, 3u<fd' ®tś>ctplilt. Trzeba zawsze ćwiczeństwa a karności około siebie użyć, aby gniewem władnąć. Sk. Kaz. 314. ĆWICZEŃSZY comparât, particip. Ćwiczony, ob. Ćwiczyć. 'ĆWICZNY, a, e, przyjmujący ćwiczenie, pojętny, nauczny, gelehrig, empfänglich für Übung ttnb Buter* metfung ; Boh. cwićny. Głowy ćwiczne. Ryb. Ps. 89. ĆWI-CZYCIEL, a, m. ćwiczący drugich, upominacz, uczyciel, ber eilten übt, ber Bntermeifer; Sorab. 1. pohutżer, naha-nik; Boh. cwićitel. Chcesz być wodzem ślepych, ćwi-czycielem nierozumnych, uczycielem niemówiątek. Buda. Rom. 2, 49. (mistrzem. Bibl. Gd.) w rodź. ieńsk. ĆWI-CZYCIELKA, i, bte Untermeifennn. Ćwiczycielka córek. Teat. 30, b. 131. *ĆWICZYZNA, y, i. ćwiczenie, biegłość, wprawa, doświadczenie, Übung, ©cübfltett, gertigfcit. Wy przez rycerskie na wojnach ćwiczyzny Zasłużyliście względy u ojczyzny. Chrośc. Fars. 54. Turczyn kilkakroć twej doznawszy broni, Przeczuwa swoje z rycerskiej ćwiczyzny Nieuchronione pogromy i blizny, ib. ded. Żołnierze wodza zdrajcą zowią swej ojczyzny I swoje w zbrodniach domowych ćwiczyzny. Chrośc. Luk. 145. §. Sztuka, kunszt, misterstwo, doskonałość, fôunft, ©efcbicflidjfeit, gcrttgfeit. Dedal ostatniej ćwiczyzny czyny po sobie zostawił. Pot. Arg. 49. Srebra i złota do okrętu z lądu Dziadowskiej jeszcze wynosi ćwiczyzny. Pot. Syl. 81.

Pochodź, doćwiczyć, naćwiczyć, oćwiczyć, odćwiczyć,

Sal. 1. Jak się pachnące nazywają wody. Jakie z Paryża wywiezione mody, Jak trefić włosy, jak się pierś odkrywa, Nie to się, nie to ćwiczeniem nazywa. Karp. 7, 57.

Konrad będąc w złym ćwiczeniu z młodu i w roskoszy i w próżnowaniu wychowań, nie umiał się zgoła rządzić na swoim państwie. Biel. Kr. 117. Ćwiczony, wprawny, biegły, wyuczony, geübt, fertig, beroanbert, mtternńefen, gelehrt;

Vind. obhojen, povajen, svuzben; Ross. HCKycubin; Eccl.

OÓbWHHKL. Im ćwiczeńszy kto w swoim rzemieśle, tym wdększej czci godzien. Gorn. Dw. 23. Rozmyślania częste nas sprawniejsze i ćwiczeńsze czynią. Lat. Kom. C. 3.

Niećwiczeńsi pospolicie gorętsi. Biel. Kr. 489. Was na pomoc przyzywam, o Muzy ćwiczone, Cny Jowiszów narodzie, o panny pieszczone. Star. Vot. A. 3. Wszystkie prawie ćwiczeńsze narody chronią się tego. Star. Vot. B.

4. b. (polerowniejsze, ośwdeceńsze, bte gebilbctercit, CUltb öirtern Stationen). Zygr. Gon, 253. Ćwiczony, in malam partem przebiegły, sztuczny, kunsztowny, erfnnftelt, ftnbtcrt.

Pono rozumiesz, że mię ćwiczonemi Łzami i słówki zmówisz pieszczonemi. Past. F. 113. Zmyślone Słowa masz, śmieszki, pojrzenie ćwiczone, ib. 146.— Ćwiczenie duchowne, rekollekcya, rozmyślanie, geiftticfye Übung, Słctraclp tUltg. Cn. Th. Biskup osądził księdza na dziewięć dni ćwiczenia duchownego o chlebie i wodzie. Oss. Wyr. —

Ćwiczyć kogo słowami, napominać go, strofować, einen mit Sorten süchtigen, ifjn ermähnen. Ćwiczenie, napominanie, strofowanie, bie (Ermahnung, bte3u$t, 3ü$tfi?iwg Mit Sorten. Synu mój, słuchajże ćwiczenia ojca twego, a nie opuszczaj nauki matki twej. Radź. Prov. 1,8. ■§. Ćwiczyć rózgą, batem* chłostać, smagać, karać, mit Stützen,

^ettfcfjen u. f. n>. jfidjttgen, fragen, prügeln, fuchteln, sćwi-czyć, oćwiczyć dok., (Sorab. 1. sehwikam ferio; Vind. shi— bati, otepsti). Kto folguje rózdze, nienawidzi syna swego ; a kto go miłuje, ćwiczy go. Sk. Kaz. 420. Bękartem , nie dziecięciem boga się niech liczy, Kogo nie karze, kogo ten ociec nie ćwiczy. Pot. Pocz. 486. Przeklęty ten kucharz, jakżebym ja jego sćwiczył, gdybym    poćwiczyć, przećwiczyć, wyćwiczyć, zaćwiczyć, ćwik,

był Wc Panem. Tcat. 11, b. 19. Ćwiczony, wybity, sma-    ćwikowy.

gany, eilt ©eprngelter, ©ejücfytigter. Jeden ćwiczony stoi ĆWIECZEK, czka, m. zdrobn. rzeczown. Ćwiek, ein fletner za dwóch niećwiczonych. Oss. Wyr. (jeden bity, za dwóch 3tMcfuagel, ein 3tt>edd)ett, ein 3ntecf;    cwććek, cwo-

niebitych, cf. rózga brzozowa, rozum dawa). Ćwiczony    cek; Sorab. zwak. Byś więc ćwieczki przybijał do rozu-

miotełkami pod pręgierzem, ib. eilt ©eftdupter. Ćwiczenie,    mu słowa, Tedy snadnie odpadną, gdy szaleje głowa,

chłosta, obicie, osmaganie, ©djläge, ^ntgel, £>iebe. Wziął    Rej. Wiz. 68.— Fig. Ma ćwieczek w głowie * bito go w

rózgą dobre ćwiczenie. Oss. Wyr.— Fig. tr. ćwiczyć    ciemię, nie staje mu klepki, er fmt einen ©djtiß, er ift

nieprzyjaciela* bić, porazić go, bett fteinb fragen, pei*    gefd)offett. Ćwieczek musi mieć w głowie; życzyłbym od

tfdjen. Waleczny Sobieski ćwiczył Turczyna pod Wiedniem.    licha Dać jej z Jot ciemierzycy, niechaj się wykicha. Zabi.

Tcat. 32, 50. Hetman ten zwykł Turków ćwiczyć. Paszk.    Amf. 53. Ćwieczek ś. Ignacego w głowie, brak klepki,

Dz. 49. ĆWICZYĆ się zaimk.,' wprawiać się w co, wkła-    dziura we łbie; z przesądu, że kto od Jezuitów wystę-

dać się w co, doskonalić się, ftefy worin Üben; (Vind. fe    pował, mieszał mu ś. Ignacy rozum czyli iigurycznie,

vadit, fe navajat; Garn. umetam; Sorab. 1. pilnoseżu szo,    zabijał mu ćwieczek w głowę. ĆWIECZYSTY, a, e,

pohuknu; Slavon. zabavljati se, priucsâvati se). Szanujmy    ĆWIECZYSTO przysłk., pełen ćwieków’, ćwiekami pobity,

tych, którzy się w naukach ćwiczą szczęśliwie. Zab. 15, 68. Trzeba mu się ćwiczyć w naukach z młodu. Star. Ryc. 40. Młódź się zjeżdżała ćwdezyć w rycerskiej zaba-

oolt 3rcecfuagel, jtttecfig. ĆWIEK, a, m. gatunek gwoździ żelaznych z wypukłą głową, z Niem. ber 3t^ccf, ber 3wctf* nagel; Boh. cwek, ćwok; Croat. czvèk; Vind. shrebliza, wie. Star. Vot. G. 4, b. Wół, gdy we trzech latach bç- shebliza; (Vind. z\<Ać\ * gatunek ciasta, makarony). Ćwieki

dzie, poczynaj z nim się ćwiczyć ku robocie. Cresc. 550. Lud ten śmiałością wszystkich przewyższa, bo z Tatarami

ĆWICZYĆ.

ĆWICZEŃ - ĆWIEK.

333

gontowe. Oss. Żel. 64. Darował Otton Bolesławowi ćwiek z krzyża Chrystusowego. Nar. Hńt. 2, 95. Pieszy leni-

354

Ć W I E K A R - ĆWIERĆ.

ĆWIERĆ - ĆWIERĆARK.

wo

sma-

mu popuścisz, to on się domyśli na łokieć. Ilaur. Sk. 137. (cf. dano kurowi grzędę, a on się domyśla wieży). Ćwierć godziny Croat. fertaly vure, ob. Kwadrans. Ćwierć roku Eccl. TpwwBCfluie, Bpeiua TpexM-BCHUHoe, ob. Kwartał. — Ćwierć korca, ćwierć « czwarta część korca, lub też naczynie jakie do mierzenia zboża, mieszczące w sobie czwartą część korca, dzielące się na cztery miarki, etn $iertelfd)efel, etu Viertel, aud) ba3 SDîajL ba3 ein Viertel

wygra, ale dłużej dotrzyma, według onego przysłowia , jakby go ćwiekiem przybił. Fredr. Ad. 45. (piechota jak mur, nicporuszona, jak przykuta). §. Medtc. ćwiek, odcisk, nagniotek, narostek, eilt ©emdd)3 mtlbcit $letfd)e$, eine gleifdjüerlmrtung, ucr^drteteê ©efctmmr, emÜBerBcüt, lteräuge, SBarjC U. f. W. Narośliny przez stawy i członki, które łacinnicy davos, my ćwiekami albo gwoździami nazwać możemy. Syr. 739. Po staropolsku te ćwieki ku-rzemi okami zowią. ib. 1180. Ćwieki albo brodawki twarde pod palcy w nogach, furunculi. Syr. 110. Lilia ćwieki na członkach i stawach zasiadłe spędza, ib. — §. Ćwiek, mozoł, trudność, przeszkoda, kłopot; Summer, Verlegen« fycit, ©djmucrigfcit. To nie lada ćwiek. Oss. Wyr. (tu to sęk!) Coraz mu nowe w sercu leżą ćwieki. Pot. Syl. 185. Wbijać komu ćwiek w głowę, zadawać mu trudność, kłopot. Cn. Th. 1230. einem einen 9iagcl in ben Sopf fdjfogen, einen Seil; tönt einen ins QÇr fefccn, tym Summer nta« cfycn, tfym SIngft machen. Daj go katu! wbiłeś mi ćwiek w głowę. Teat. 19, c. 69. ĆW1EKARNIA, i, i. kowalnia ćwiekarska, bte 9?agelfd)nttebe. Bndtk. ĆWIEKARSKI, a, ie, od ćwiekarza, 3?ageIfd)mtbS «. Ćwiekarskie rzemiesło«. CWIE-KARSTWO, a, n. ba3 StagelfônitbSÿanbwerf. ĆWIEKAR-CZYK, a, m. czeladnik lub chłopiec ćwiekarski, ber 9îa« gclfdptttbgefellc, 3îagel[^mibj[unge. ĆWIEKARZ, a, m. rzemieślnik od ćwieków, ber 9îagelfd)mtb ; Boh. cwećkar, cwoćkaf. Bndtk.— W rodź. zeńsk. Ćwiekarka, bte 9?agcl« fdjmtbinn. ĆWIEKOWAĆ czyn. niedoli., ćwieki powbijać, ćwiekami pobijać, Bmeditagci etnfd)lagctt, mit Bwetfen Befd)Ia« gett. ĆWIECZKOWAć, ćwieczkami pobijać, mit 3wcdd;cit, 3»eÄn4geI^en Beilagen. Bndtk. §. Fig. Ćwiekować. gać nielitościwie aż do krwi, katować, męczyć, Bt3 (tuf3 33Iut pcitjd)Cll, jerpeitf^eu. Zły, jak bies zapalczywy, chciał mię ćwiekować. Teat. 17, 75. Mówisz: zając niedopiekły, Daj kań-czuka, wołasz wściekły, Wolisz kucharza ćwiekować, Niżli zająca ćwiertować. Min. Ryt. 3, 87. (scindere). ĆWIEKOWY, a, o, od ćwieka, 3^ccf «, 3wC(fttagel «. Ćwiekowa głowa.

Pochodź, docwiekować, naćwiekować, przećwiekować, wyćwiekować, zacwiekowac, zćwiekować.

ĆWIERĆ, i, i. czwarta cześć czego, (cf. kwarta), eilt 5Sicr* tel, ćwiartka zdrobn. qu. v., Boh. ćtwrt, ćtwrtce, cżtwrtka, cżtwrtina; Slovac. stwrf; Vind. shtertcz, zhetertinka, zhe-tertnina; Cara. zhetert, zhetertinka, zhetertnina, lirkćlz; Bosn. cetvrrit, cetvrritina; Slavon. esetvertina, litra; So-rab. 1. żtwortćlk; Sorab. 2. stwörsch, bertel; Bag. cèt-vart, cetvàrtina; Croat. chetèrt, chetertinka, fertaly; Dal. chetvart; Ross. neTBopma; Eccl. nerBepTb, neiBcpTas nacTb, neTBcpTHHa. Ćwierć łokcia, eilte üBtertelclle. Łokieć dzieli sie na cztery części, nazwane ćwierci, a ćwierć każda na sześć calów. Solsk. G. 2, 5. Prov. Na ćwierć

tttifft, ba3 Viertel. Korca Krakowskiego ćwierć, półmacek Lwowski. Cn. Tli. 304. Korca Sentlomirskiego ćwierć, ma garcy sześć; korca Sendomirskiego półćwierci trzy garce ma. ib. — ob. Inwentarze lit. miary. Ćwierć dębowa, sosnowa, t. j. naczynie ćwierć mierzące z dębiny i t. d. zrobione. Ćwierć kuta z obręczami żelaznemi. Handluje zbożem na ćwierci. Oss. Wyr. (nie na korce; drobny przekupień). Jeszcze teraz na ćwierci przedają. ib. (nie-masz tylko chłopi na targu; jeszcze panowie nie otworzyli śpichlerzów). Ćwierć żydowska, arendarska, (fałszywa). Podstawić ćwierć (podsunąć fałszywą). Prosił chłop we dworze o ćwierć, (ob. o ćwiartkę, o zapomogę zbożem, er Bat, tönt einen SBtertelfcfycjfel ©etretbe gu leiden). Ćwierć z czubem ob. Czub. Ćwierć pod strych ob. Strych, cf. korzec. Ćwierć funta, eilt SStcrtclpfultb. Ćwierć arkusza; eilt QuartBlatt papier; Ross. neiBepTKa nicią ob. Ćwierćarkuszowy,— Ćwierć mięsa, wołu, sarny, (o drobniejszych, ćwiartka,) ein Viertel öott einem ütBiere. ćwierć abo ćwiartka przednia, od przodu, ba3 SSorberöicrtel, poślednia, tylna, zadnia, pośladek, od zadu, ba3 ipilttermet« teł. Droższa dziś ćwierć mięsa, aniż na on czas był wół cały. Fulib. Dis. N. 2. Ćwierć, sztuka ćwiertowanego winowajcy, ba3 Viertel, ein ©tuet mm einem ©emertfy eilten. Dulcyn poszedł żywcem na ćwierci i ogień. Nar. Flst. 5, 306. został ćwiertowanym i spalonym, er nmrbc gcmerttyetlt. Skazany na roztargnienie od koni na ćwierci. Tward. Wt. 100. (mm gerben in nier ©tüde jerriffen merben). Niech mię na sztuki bisurmaniec płata, niech członki moje na ćwierci rozrywa. Jabł. Buk. B. 3. — Ćwierć drzewa, czasem u niektórych połeć drzewa, deska, ein Viertel eiltet jerfpalt« nen ober jerfegten öautnS, eine ^oljfpaltc, ein 23rct. Trumnę sobie za wczasu na pamiątkę śmierci Stolarzowi z dębowej kazał zrobić ćwierci. Pot. Bocz. 651. (z dębiny na ćwierci czyli połcie porzniętej). — Ćwierć w czapce, mającej cztery strony, n. p. jak konfederatka. Oss. Wyr. jeden ze czterech płatków, inaczej kwatera, ba3 Quarttcrd;en, in einer tńcrecfigcn SDîttjje, eines mm ben nier ©tttefen, moranS fie Bcfteljt. — Ćwierć roli, miara pewna inwentarska, czwarta część łanu, eilte SSicrtclBnfe. Nie bez nadgrody gospodarz mnie puszcza, za wierne wysługi Orzą obszerne ćwierci moje pługi. Zab. 16, 341. (synecdoch. obszerne pola, niwyj. Ćwiertnik, chłop na ćwierci roli osiadły,

n. p. siedzi Paweł na półrolku, Gaweł na ćwierci. Oss. Wyr. — Ćwierci pan, tetrarcha. Sekl. 69. (czwartej części państwa pan, ein SSierfurfł). §. Ćwierci wojskowe, kwartały, raty płaty wysłużonej, bte ©OlbatcngnatcmBer, ©ienftgnatemBer, ©ienftótcrteljafyre. Zabroniono prawem, aby żaden towarzysz z wojska albo do inszego rotmistrza nie wyjeżdżał, dokądby zupełnych czterech ćwierci z jednym rotmistrzem nie wysłużył. Jedna ćwierć a prima Aprilis ad primam Julii. Vol. Leg. 4, 488. Wojsko w borgowe zaszedłszy ćwierci, już nie ma czym się utrzymywać. Vol. Leg. 5, 765. Żołnierz, kilkadziesiąt na wojnie wysłużywszy ćwierci. Pot. Jow. 56. Za Stefana po ośm złotych husarzowi na całą ćwierć płacono. Star. Ryc. 20. ĆWIERĆARKUSZOWY, a, e, ćwiartkowy, na ćwierć arkusza wielki, $icvtelBogen«, Quart«, ćwierćarkuszowa forma, Quart«

ĆWIERĆBECZ - ĆWIERTN.

Ć W I E R T N I K - Ć W I K.

335

a,

cm

ma

format. Ćwicrćarkuszowa księga, ein Quartant, ein Quart» banb. ĆWIERĆBECZEK, czka, m. beczki czwarta część, eine SSierteltonne. Ćwierćbeczek, abo anta! trzyma garey 18 Warszawskich. Jak. Mat. 1, 5. Łejlt. Mier. 2, 26. ĆWIERCIEŃ Genit. plur. subst. Ćwiertnia. ĆWIERCIEN-NY, a, e, od ćwiertni, co ćwiertnie waży, korzeczny, modialis. MoLcz. 9Mter», u. f. m. ĆWIERCIÓFUNTOWY, e, ćwierć funta wynoszący, oiertelpfüttbig ; Vind. zhe-tertnofunten. ĆWIERCIOKRAG, ęgu, m. ĆWIERĆKOLE, a, n. kwadrans, narzędzie matematyczne, składające czwartą część okręgu. Jak. Art. 3, 288. Do zwyczajnych pomiarów ćwierćkole, czyli jako zowią ćwierciokrąg, qua-drans, majacy promień na stopę długi, jest najwygodniejszy. Zabór. G. 178. ĆWIERCIOROCZNY, ĆWIERĆRO-CZNY, a, e, ĆWIERCIOROCZNIE przysłk., trzymiesięczny, kwartalny, vierteljährig ; (Vind. shtertezhnolieten, trimese-zhen, kvatern). Ćwiercioroczny. Mon. 75, 594. Ćwierćro-czny prezes. Czack. Pr. 231. Boh. ćtwrtletnj. ĆWIERCIOWY, a, e, ćwierć biorący w się, jakąkolwiek miarą albo wagą, obejmujący ćwierć, SSicrtcl*, ein Viertel eiueâ üDîajleS ober ©en>id)teS entÇaltcnb; Boh. ćtwrtnj; Ross. ue-r-BepTiibiS. Ćwierciowy worek. Oss. Str. 3. Grzyb ćwierciowy. Mon. 71, 546. CWIERCMUROŁOM, u, m. ein 3Siertelmanerbred)Cr. Ćwierćmurołomy dwunasto funtową kulę strzelają. Jak. Art. 1, 212. ĆWIERGSOKOŁ, a, m.

' Słiertelfalfe, eine 2lrt ©efdjfij). Ćwierćsokoły jednofun-tową kulę strzelają. Jak. Art. 1, 212. ĆWIERĆWĘZE, a, n. eine SBiertclfdßange, 2lrt oon ©efdjiifc. Ćwierćwęże cztero - albo pięciofuntową kulę strzelają. Jak. Art. 1, 212.

Pochodź, po słowie: czwarty.

‘ĆW1ERDZA ob. Twierdza ĆWIERDZIĆ oh. Twierdzić.

ĆWIERCZEĆ czas. niedok., Ćwierknąć jednotl., Cierkać, Ćwierkać kontyn., skrzyp wydawać jak świerszcz, świergotać. Włod. jirpen, einen rangen $on fjören laßen; (Boh. cwrcéti, cwrćjm, cwrkam, cwrnceti, cwrncjm, cwrkâti, cwrkâwâm; Sorab. l.zcżerkarn; Sorab. 2. scżirzcfch; Garn. zverzhati, zverzhim; Vind. zherzhiti; Boss. niipKiiyTL, UHpKaTb, nnp-jHKSTb, niiKiiyTb, UHKaTb; Bosn. gjuberiti; Rag. xuberitti, xâmoriti, bighlissati). Świerszcz ćwierka. Budź. 21. Konik uszy wrzaskliwym ćwierkaniem obraża. Toł. Saut. 4. Zab. 10, 191. Eccl. koóhjkh, h CBcpnKH niipnaiOTŁ. — O wróblach i inszych drobnych ptaszkach n. p. Mało słowików, a wdzięcznie śpiewają, Ćmawróblów; kiedy lada-jak ćwierkają! ‘Bralk. F. 2. b. [Garn. shvergoletij. Żadne nad mego kanarka pisklę skromniej nie ćwierkało, 'loi. Saut. 33. Kanarek migdał chwyciwszy, ćwierkając ode-mnie uciekł, ib. 82. Wróbel porwawszy się podleci i pocznie cierkać. Min. Ryt. 2, 251. 1. ‘ĆWIERK, ‘ĆWIERCZ ob. Świerszcz. 2. ĆWIERK, u, m. ćwierkanie, świergot, skrzyp, ba3 Birpen, m ©ejtrpe, ber    ber ©rtße,

be§ èctmd;cnê; (Boh. cwrkani; Rag. xubér, xâmor). Świerszcz skrzydłami swemi ruszając, ociera je o grzbiet; a powietrze tym sposobem poruszone, wydaje ćwierki. Zool. Nar. 152.

Pochodź, świerszcz, świergotać, świerkotać, świergot, cf. świegot, świegotać, śuńegotliwy.

ĆWIERTNIA, i, z. (Etym. Ćwierć); Boh. ćtwrce, miara zboża różnej w różnych krainach wielkości, Croat. stertina, ster-tinka, stertinyak; Y ind. startin jek ; cf. kłoda, maca, korzec, ein ©etretbemaß, non nerfcfńebener ©röße, naci; 9?erf4nc-ben^ett ber ©egenbcn. Maldr albo ćwiertnia. Syr. 945. Ćwiertnie abo pewne mace. Chełm. Pr. Łaszt dobrej miary ma ćwiertni 26; ćwiertnia korcy trzy. Sol. Geom. 3, 435. Ćwiertnia Poznańska ma garców 42. Cn. Th. Maldr Paryzki 12 ćwierteń, jako i w Polszczę czyni; a ćwiertnia Paryzka jest tylko jako w Krakowie Kazimierska, albo w Wielkopolszcze Kaliska, bo także cztery korce czyni. Grzeb. Geom. M. b. Ćwiertnia Krakowska ma garców 36, Kaliska 52. Cn. Th. Ćwiertnia Toruńska, równa jest Krakowskiemu korcowi. Tr. — Wydano nań każdy dzień dwanaście ćwiercień (Genit. plur. zamiast: ćwierteń) białej mąki. W. Dan. 14, 2. (dwanaście miar wielkich. Bib!. Gd.). Sto ćwiercień pszenicy. 1 Leop. 3 Ezdr. 8,21. W. Post. W. 2, 153. ĆWIERTNIK, a, m. chłop na ćwierci roli osiadły. Oss. Wyr. ein SBtertetyüfiier ; (Boh. ćtwrtnjk * du SStertelfwuptmcmn). ĆWIERTOWAĆ, 'ĆWIARTOWAĆ, ‘CZWARTOWAĆ czas. niedok, poćwiertować, rozćwierto-wać dok., na cztery ćwierci rozciąć, rozszarpnąć, n. p. złoczyńcę, ütertpetlen; Boh. ctwrtiti; Vind. zhetertiti, na shtirje resdeliti; Iloss. »ieraepHTL, pa3qeTBepmL, neTBep-TBOBâTL, pa3lieTBepTBOBaTB. Wojewoda Wołoski syna cara Tatarskiego rozćwiertować rozkazał. Krom. 695. Każe cię ćwiertować 1 ćwierciami twojemi pale nasztychować. Paszk. Dz. 24. Pojmany, ćwiartowany od urzędu, który nie chciał bluźnićrców żywić, wziął swą zapłatę. Birk. Sk. E. b. — Fig. transi. Jeśli chcą Włochy poczwartować bogowie.... Bardz. Luk. 186.

Ć WIERZYĆ, czas. niedok. (cf. G er. perd) - na ukos) przeo-rywać, odwracać, radlić. Cn. Th.— Włod.— Budź. ó5. jrotebradjen, uberpereb acferit.

1. ĆWIK, a, m. ćwiczony, doświadczony, weteran, nienowak, niefryc, ein (Erfahrner, ein Semanbcrter, ein Weteran; Boh. ćwik, zwyk, zwvkly ku wsemu; Eccl. oółi'1hhkt>, MHOro— HCKycHbifi ; Boss. cipoMHbiîî. Exercitatus wyćwiczony abo ćwik, jak niektórzy mówią. Mąci. Wojenni ćwikowie wszyscy radzili, nieprzyjacielowi już nie dać się rozpościerać. Krom. 456. Więcej w jego wojsku było młodzików, aniżeli ćwików. Orzech, lam. 54. Większe być jadło dane zawodnikowi ćwikowi, niźli nowako-wi. Petr. Et. 103. Młodzik niewolnik, ‘maisz towarzysz, ćwik pan. Rys. Ad. 40.— Ćwik, przebieglec, szczwany, kuty na cztery nogi, karmiony szpakami, wronami, kos, ein 6d)laufopf, ctn'§uc&$, mit aßen £unbcn ge$efct; auf allen Vieren befragen, buretdneben. Kioperli, ten stary ćwik, wyprawił przed swoją śmiercią niepoślednią sztukę. Ałok. Turk. 92. Słyszałem' to od Sienickiego, ćwika starego i sławnego męża. Orzech. Tarn. 49.— Ćwik, stary karp , ein bm;jäljrtgcr großer Karpfen; and; im ©eutfeb. an einigen Orten Bmteîe; ein ^auptîarpfen. Za trzy lata stare karpie już będą ćwikami i okrasą gatunku. Haur. Sk. 141. (cf. kroczki,'stopniki). §. Kogut nie zupełnie wykapluniony, ćwikiem u nas zwany; głosu taki zupełnie nie traci; ale go przecież znacznie odmienia. Kluk. Ziu. 2, 129. (u koni i bydląt zowią to wnetr. Dudz. ó5). ber §albfapaun.

336

ĆWIKŁ - CYBET.

CYBOftA - CYCEK.

ber ©ptjjljalw, ber ntc^t gatlj oerfcbnltteu tft. Prov. Wpadî CYBORA, y, ź. cyperus Linn. roślina rosnąca na łąkach jako ćwik głodny, miedzy mdłe kuropatwy. Pot. Pocz. 117. mokrych. Jundz. 104. rodzaj trawy. Kluk. Dyk. 1, 178. (kto duższy, ten lepszy). §*. Skępiec i z dębu radby odarł ©ppergraâ ; Eccl. rajratrb ; Graec. ^alßävg. łyka, Aby dosypał konopnego ćwika. Bej. Zw. 217. b.— CYBORYUM indecl., CYBORYA liczb, mn., z Greckolac. u 2. ĆWIK, u, m. obejście, stan życia, brtö ©ewerbe, ber    katolików miejsce, gdzie sie chowają hostye poświecone

©tanb, bte Sebenśart; (Doh. ćwik edukacya). Zgodny do    z kielichem. Cerem. 1, 67. przybytek, schowanie święte,

żołnierskiego ćwiku. Tr. 3. ĆWIK, raczej ewyk, pospo-    ba$ (Stbortttm, ba$ ©cfyrctufdfen auf bem 2(ltare jur 2lufhe=»

lita gra w karty, ba$ Briefen, ein befamtteâ SïartenfpteL Bndt.    wafjrung be$ SMdjeS, ber hofften u. f. nt. Fercula pulpita,

ĆWIKŁA, y, 2. ĆWIKIEŁKA, i, i. zdrobn., rodzaj rośliny,    almarye, w których poganie chowali swoich bogów, ró-

beta Linn. rodzaje jego burak, boćwina. Kluk. Dyk. 1,    wnie były jak u nas cyborya. Mąez.

68. DJïaitgolb, 23ete, rotfic SîitOcu; Boh. turjn, mancholt; CYBUCH, a, m. CYBUSZEK, szka, m. rurka do ciągnie-Sorab. 1. tzerwona répa; Slavon. cikla; Dal. blitva; Vind,    nia tytuniu, która się w lulkę wsadza, berô ^fetfcitrolir,

erdezha repa, piesje, rona, póssa, pesa, peisa, plitva;    £abaf3rof;r, ütflbaftipfelfenrojjr, z Tur eck. tschubuk, tschebek,

Garn, peissa, pęsa, blitva; Croat. czikla, blitva; Huny.    tsebubek; Ross. uyóym, uyóyucm; Doh. treska, tryska,

tzékla; Bosn bitva, blitva; Ross, cnewia, CBCKO.iKa. Ro-    Cybuchy do kurzenia tytuniu bywają hordowidowe. Kluk.

ślina początkowie obca, teraz każdemu dobrze znajoma.    Dosi. 2, 158. ob. Kalinowe. CYBUCHOWY, a, e, od cy-

Jundz. 178. Ćwikła jarzyna ubogich. Syr.    1120. Zwy-    bucha,    £abaf8pfetfcnroÿï -. Munsztuk cybuchowy,

czajnie zowią buraki zaprawne ćwikłą, a liście ich zapra-    CYBULA    ob.    Cebula. —    CYC, u, m. z Ind.,    gatunek    manę boćwiną.— Ćwikła na stołach u nas,    a boćwina w    teryi,    ber    Blhh

Litwie bardzo jest pospolita. Kluk. Dyk. 1,    68. Krup. 5,    CYC, a,    m.    CYCE, ów,    liczb, mn., brodawka    czyli    guzik    u

piersi, osobliwie białogłowskich, bte B^|e, bte SruftlMrje; (Boh. cyc; Garn. sesz ; Sorub. 1. ziez, cjc, cżćcż; Bosn. sissa, dojka, sasaę, plur. saske, sisse, dojke; Croat. czeczèk, szeszecz; Dal. czicza, cziczak, doyka, szaszacz ; Hang. chiche ; Boss. coceijB, cocokü, THTbKa; liai, ciecia, zizza, tetta; Svec. tisse, disse, Ai tit; H isp. teta; Gall. teton; Alb.

Ger. Bijjc, 2)üte; Chald. Syr. “in ; Arab. *»in ; Hebr. n et Y£ schudli, cf. ssać, cf. dziecię, cedzić). Cyce często za całe piersi. albo raczej ich wypukłość, bte Srtlft, btC ©l*I;i)fmUiJ ber Sruft. Naczynia zbierające mleko, u których zwierząt wpodłuż brzucha dwoma rzędami położone są, jak u suki, wilczycy, świni, zowią się cyce. Zool. 68. (cf. promienie, wymiona), bte Prüfte ber ©ćtugifitere, bte tljre $DUW;gefäpc an ber Sruft I;abeu; junt llntcrfcl;tebe 0om ©tter. (cf. cycek). Pstra lamparcica w pokarm do-dawałać cyca. Bardz. Tr. 443. Ćyc niewieści, honestius dicitur piersi niewieście. Cn. Th. CYCAŁ, CYCAL, a, m. Boh. cycoś, cucak; Sorab. 1. cjcak, ssący piersi, ctlt ©aitgltmj. §. Pieszczoch, niewieściuch, eût Éîutterfofmdjen, ein Bötling. CYCATY, a, e, piersisty mammeatus. Macz. ftarï DOlt èn’tfteu ; Sorab. 1. cjcawy; Croat. czeczkaszt; Slov. cecaty; Hung. tsetses; Rag. sissast. CYCEK, cka, m. CYCKI liczb, mn., ivfaschuie zdrobn. rzeczowa. Cyc, część, podniesiona na piersiach, w której śrzodku brodawka. Kirch. Anat. 51. ber erdete £l)etl ber 23ntft, worauf ftef; bte Sruftwarjc beftnbet; Boh. cecek; Vind. sisek, zisei, zesek; Carn. zusèk; Rag. sissa, dojka, sissiza ; Sorab. 1, cjck, cżćcżk; Dal. szassak; Ilung. tsets, tset-setske; Croat. cz^czkck, szeszecz, szaszacz; Bosn. sissi-ęa; Boss. coceit'B, cocom, coconcm, THTbKa, Tmemta, Eccl. thtkh; Graec. tir&cu. Cycki, gruczołki mleko oddzielające , ciała gruczołkowate na wyższej części piersi. Krup. 2, 344. bte 33ruftwarjcn. Cyckom bolącym lekarstwo. Sleszk. Ped. 83. — Piersi białogłowskie, bte 20Cts berbruft ; bte Prüfte. Jeszcze w pieluchach i przy cycku Gliczn. Wych. K. 2. b. on ber 23ruft. Najmłodszy syn

56. Ćwikła jest czerwona, biała i czarna; nawet o żółtej piszą. Syr. 118. Prov. Czerwony jak ćwikła. Oss. Wyr.

(jak krew, jak cegła). Mdły jestem jak ćwikła, betiso.

teat, tett ; Angls. la ; Graec. zlrß-rj ;

ĆWIKLANY,

Mąez. (Croat. blitvenyak homo plumbeus). — Ćwikła leśna albo polna, SföalbUtangolb, Limonium, do ogrodnej podobna. Syr. 1281. Ćwikła pomorska, alypum, herba terri-bilis, Stat 9llppo ; wiesiołek od drugich zwana, ma kwiat i korzeń ćwiklanemu podobne. Syr. 1517. a, e, od ćwikły, 93?attgolb3', rotfie IRubcn * ; (Ross. cbc-KOJLiibiu; Croat. blitvin, cziklin; Hung, tzeklahoz - való).

Ćwiklany sok. Haur. Sk. 420. Ćwiklane liście ob. Boćwina, Ross. cbckojibhiiicd. Ćwiklany list ob. Rdest wodny.

Ć WINT N AL, a, m. na statku czyli szkucie, cwintnale są zimbelki, na których zamykają linkę abo kalaryfy; cwin-tnalc zowią się takoż kijki poprzeczne u dołu karnatów, na których też karnaty są okręcane, auf beit SBafferfafirjeitgcu, f/öljente Çjptëcfe, woran bte Seinen gebmtben werben. Magier.

Mscr.

*ĆW1TNY oh. Kwitnąć.

ĆWIZGULT, u, m. złoto w blaszkach z podłożonym srebrem, z Niem. brt‘3    ćwiżgułtu księga. Instr. Cel. Lit.

CWYKIEL, kia, m. klin, trójśpiczasty kawał, który w koszulę, w pończochy i t. d. wsadzają, z Niem. ber Bnucfel im $embe, tut ©trumpfe u. f. m.; Boh. ćwiki, klin;

Ross. uacTOÓHua, jacroBKa, cipn.ina. Fig. Aryusz, jak jedne kwaterę fałszywie zakroił, wnet do niej kilkadziesiąt innych cwyklów przystosował. IV. Post. W. 2, 143.

C Y.

CYBÄNT, CA’BUNT, a, m. CYBANCIK a, m. zdrbn. z Niem. ba3 Bteljbattb, żelazo, którym się fugi okołka u koła okrywają , inaczej też wyrwant. Archel. 3, 62. Ross. pBaHb, oóoHMa, CKOÓa. Ćybanty, wyrwanty, prędzej, prędzej, koło się zepsuło! Teat. 8, 62.

CABEBY, ów, liczb. mn., z Arabsk. największe z wielkich rozynków, bte ©ubebcit, Bt&ebeu.

CABET ob. Zybet.

jeszcze przy cycku. Weg. Mar. 3, 279. Panna widzę,    tzifrâzom; Garn. zifram, nacifrâvam, czifratb- ozdobić,

bo w wieńcu; ale z sporym cyckiem. Pot. Joto. 2, 43.    przyozdabiać). CYFROWY, a, e, od cyfry, ©Ijtffcr*,

‘Cycek dawać, piersiami karmić, Sorab. 1. ezecż dahwam,    Ross. m>i<i>LipHLiii.

fretfel; Croat. chiga ( « 2. żoraw studzienny, cf. Lat. ci-conia), czvérk, kolâch; Slav. kotur, z - kojemsze detcza igraju; Hung. tsiga, esiga; Boh. śamrha, brćadlo; Carn. fertavka; Bosn. zvark, zvrrik, kojim se djeęa igraju; Rag. zvàrk, varticka; Ross. BOjmeieL. Cyga, kiedy się od rzemienia kręci, Jaką po długich salach grą się bawią dzieci, W długim kole patrzając, ta biczmi pędzona, Krzywym kołem polata... zl. Iichan. W. 194. -Biczem cygę ocucają. Bor. 2, 162. Kar. (dzieci w nie grając, popędzają ją biczami, żeby nie ustawała). Po przysionkach biega lekka cyga, Gdy ją bicz miękki zacinając ściga. Susz. Pies. 3. K. 2. b. Lata myśl szalona, Jako cyga od dzieci biczami sieczona. Tward. Wl 56. Tak ska

cźeschu. CYCKOWY, a, e, od cycków, piersiowy, Sruft*, CYGA, i, z. krąglica, bąk, fryga, wartalka, ber 23rumnt* Srufttüarjcn « ; Ross. cockobuh, TiiTenHbiil. Około brodawek cyckowych, idzie okrąg pewny, kolko cyckowe rzeczony. Kirch. Anat. 51. Ross. pjMHHue. CYCON, ia, m. zdrbn. rzeczowa. 1.) Cycek, cyś, baó 23ntftćf;en. 2.) Pic-ściek, pieszczoch, ein 9Mutterfi3(mcl)en, Bärfltitg. Cn. Th.

694. Sorab. 1. cżćcźak. CYCOWATY, a, e, na kształt cyców, jitsenartig, bruftroarjenaritg. Cycowaty, wymiono-waty pociąg, mastrideus. Perz. Cyr. 1, 159.    §. lejbowa-

ty, fdjtrerfälltg. CYCOWO, a, n. miasto na Szląsku, 2Bar* tenberg łit ©Rieften. Tr. (CYCOWY, a, e, z cycu; BitśG, dist. cyckowy).

Pochodź, cyś, cf. ssać, cf. dziecię.

czesz, jak cyga, wściągniona rzemykiem. Zab. 13, 132. Urs. Gr. 140. Człek goni tańcem po ledzie cygę malowaną. Tward. Mise. 43. (zapędza się za fraszką, narażając się). Ferta się, skacze, kręci się, jak cyga. Teat. 12, 12. — Fig. tr. Cyga, osoba fartyczna, zawsze się ruszająca, żywe srebro, wszędziebylski, wszędziewścibski, trzpiot, co na jednym miejscu długo nie postoi, ein unruhiger ©etft, Öuetfftlkr.

CYGAN, a, m. CYGANEK, nka, m. zdrbn., Boh. cykań Sorab. 1. zygan ; Slav. ciganin; Croat. czigàn, cziganin; Bang. tzigóny: Lat. med. cinganus, cingarus; Ital. zinga-ro; Dal. cziganin, jegyupak, egiptianin ; Rag. zigànin, jeghjûpak; Bosn. çiganin, igbjupak; Ross. ubiraux ; ber Btgeutter. Syngara, miasto w Mezopotamii, zkąd znać owi cygani, którzy się po wielu królestwach włóczą. Sk. Dz. 266. Teraźniejsi cyganowie, włóczęgowie po naszych krajach, zdają się być plemieniem dawnych Ja-zygów albo Jazyganów. Nar. Bst. 4, 85. Ostr. Pr. Kr. 1, 214. Iż się przez cygany wiele złego dzieje, rozkazujemy, aby ich w państwach naszych nie było. Herb. Stal. 364. Zyg. Aug.— Cygan, odarty, włóczęga, opalony, ein Btgctnter, ein Slbgeinmpier, ein Herumtreiber, ein ©cfytMrjgebrannter, ©cfywarser, ©dtmnińger. Szewc jeden w gałganach, Jakby w szeregu służył on w cyganach... Jabi Ez. 177. (jak prawdziwy cygan, odarty). Włóczy się by cygan po świecie. Rys. Ad. 73. Mucha w mleku, abo cygan w bieli. Rys. Ad. 40. Łacnoć więc bywa poznać z murzynem cygana, Ale trudniej obaczyć, co wewnątrz u pana. Rej. Wiz. 76. Czarny, jak cygan. Oss. Wyr. (opalony).— Cygan, szalbierz, matacz, kre-tarz, złodziej, łotr, ein Bigler, Betrüger, Sotterkbe, ©pi^bube, S)ieb; Vind. zigan, savitnik, domishlenik, kur-betat; (Vind. oziganost « fortel, sztuczka; Croat. czigania fallacia-, cziganyazt, cziganyliv fallax). To wielki cygan, nie trafisz z nim do końca; wdaj się tylko z nim, zobaczysz, że cię z biczem puści. Oss. Wyr.— (Prov. Croat. Czigan velik, czigan mali, Vszaki szvoyga konya hvali). Poczekaj, ty stary cyganie! Teat. 30, 58. Cygan swemi dziećmi świadczy. Cn. Ad. 117. Rys. Ad. 5. (szalbierz szalbierzem; swrój swoim). Wyświadcza cygan dzieci, a

C^FRA, y, i. CYFERKA, i, z. zdrbn., sposób tajemnego pisania, eine ©(nftre junt ©cfyeintfdjreiben, z Wlosk. ciffra;

Gall. chifre; Lat. med. ciJTara; Boh. cyfra; Sorab. 2. zififra; Bosa. ęifra, pismo potajno; (Carn. zifra numerus;

Croat. czifra 1. ornatus, 2. signum, 3, striatura, dem. czifrica ; Ross. ubrnipT, ; Arab. et Ilebr. saphar * liczył nu-meravit). Przejęto list cyframi pisany. Kiok. Tur. 110.

W liście, co nie wyraził, cyfrą naznaczył. Jabi. Tel. 181.

§. Cyfra imienia czyjego, litery imienia początkowe ścią-gnione, ber SRamenśSjug, bte 6l)tjfre. Ross. Beii3e;ib. Juź się palą fajerwerki; cyfra nad same wzniosła się pałace.

Zab. 9, 149. Cyfra Jana Kazimierza CI. §. Liczba jakkolwiek pisana, bte Biffer, bte Sald; Croat. brój; Ross. mioo. Znajome znaki liczebne 1, 2, 3, 4 i t. d. nazwane cyframi. Łejk. M. 2, 3. Znamiona liczb nazywają się cyframi. Jak. Mat. 1, 3.    §. Cyfra, zero, w li

czbie kołko, oczko, przez siebie nie znaczące żadnej ilości, bic SJłnK. Cyfry nie mają swego mianowania w liczeniu , tylko znaczą, że nie masz w takowym podziale set albo dziesiątków albo jedności, któreby licząc trzeba mianować. Sol. Geom. 3, 83. Nie idzie w liczbę cyfra przez się sama, bo nic nie waży, jak plewa do miary.

Wad. Ban. praef. (Vind. gola, golina, karena). Fig. cyfra, zero, nic, fraszka, 9M, Sîtdjfê, Śiletitigfeit, Sagateü.

Nie mieć za sobą tylko samo szlachectwo jest to być to, co w rachunku nazywają cyfrą, przy której kiedy żadna rozumu, cnoty, poczciwości zaleta się nie znajduje, nic nic waży.

Mon. 65, 158. Nie podnieśli tych urzędów; ale je go-łemi cyframi uczynili i bez wszelakiej władzy. Biel. Kr.

607. Człowiek za cyfrę, kiedy w mieszku dziura. Bralk.

C. b. Niechaj się taki chwyta i zęboma, Cyfrą u ludzi, cyfrą będzie doma. Pot. Syl. 275. Sprawiedliwa, kiedy nie ma potęgi, za cyfrę nie stoi. Pot. Arg. 412. Groź mi życiem tyranie! śmierć ja cyfrą sądzę. Min. Ryl. 1,

82. Jak zagram na skrzypcach, cyfra wszystkie orkiestry. Zabi. Bul. 39. Teat. 56, b. 39. Przykłady te za cyfrę ważą. Wad. Dan. 219. Sprawiedliwości nie zejdzie na niczym, Pewnie winnego cyfrą nie odbędą. Pot.

Syl. 80.    §. Cyfra, miano, które się daje charcicom, ein

9?amc ber SSBinbfpiele. CYFROWAĆ cz. niedk., cyframi, tytłami pisać, mit Coiffent fcfyrctbcu; (Slov. cyfrugi; Hang.

54

C Y G K O W - G Y F R.

CYFROWY - CYGAN.

337

Stownih Lindeg9 wyd. 2. Tom I.

wszystkie złodzieje. Papr. Przyk. C. 3, b. (ber Btgemter    nomadicam vitam. Cn. Ad. 117. (włóczęgą sie bawić,

Beruft ftd) (Ulf feine Ätitber, (tlé 3^0^11, f*c tyOfen tltti    tułać sie). Tak opalony, że prawie cygańska ma cerę.

fielen). Niczym tego próbujesz, chyba samym sobą,    HaWm sk. 346. BtgeuucrfarBe im ©efidjte, fdjroarj&raun,

jako cygan dziećmi świadczysz. Pimin. Kam. 165 et 40.    olwenfarlug. Jednak mnie jakieś poty cygańskie przecho-

Prov. Slov. I ciganća ge sweg maleri wzâcné, (krew nie    dzą. Teat. 55, et 46. (niegodziwe, fatalne, z złego su-

woda). §. Cygan, miano, które zwyczajnie daje się    mnienia, 3tgeuiterfcf>n>etß, 2lngftfd)tt>etß Witt Böfen ©eituffeu).

czarnym chartom, dit ?ï(tl1te ber fdflMrjen SBtltbljuube. Boh.    Cygańska strzelba, niegodziwa, popsuta, że u cjganów

cykón. Charta czarnego nazwiesz cyganem. Bielaw. Myśl.    pospolicie taka bywa, 'eilt 3tgeuncrgetuel>r, eilt ©entehr in

strzelbą tą cygańską Ledwieśmy odegnali szarańczę szatańską. Zmor. Siei. 240. CYGAŃSTWO, a, n. 1. ród cygański, obyczaje i postępowanie cygańskie, 3tgemterep, tucffcr, une fte bie 3f0cmter sum SScrfauf machen; (Boh. ku-    jjtgeuneraWunft, 3tgeunerleben ; Slov. cigânstwo;    Boss. uh-

dla, kudlićka; Garn. popkarza). CYGANIĆ cz. niedk.,    rancTBO, (« 2. szyderstwo, drwiny). Siła się    ich było

oszukiwać jak cygan, w pole wywodzić, matać, plątać,    temi fanty i tym cygaństwem pozarażało. Falib.    Dis. 3.—

wikłać, kręcić, betrügen, berücfen, betmrtfieilen, breljen,    2. Zbiorom.* cyganie, 3tgeuner, 3tgenneroolf.

ucrbreljen, oertotcfeln. Już raz przynajmniej skończ tę Pochodź, nacyganić, wycyganić.

sprawę, nie cygań zemną dłużej. Oss. Wyr. Jak zaczął ‘CYGRYNOWY, a, e, z Niem, feegrün, morskozielony. Jej-cyganić jurysta, tak prostaczka szlachcica wykwitował,    mości płaszczyk cygrynowy czarny. J. Ossol.    Dyar. 12.

że summę stracił, a i szeląga nie wziął. ib. (ab. Ocyga-    (cf. G er. jittergrim, Ctbergrün).

nić kogo, oszwabić. Croat. cziganiti ; Garn. ozzeganeti, CYKADA, CYKATA, CUKATA zegAneti; Vind. oziganiti, oshertati; Ross. n,biraiiHTt>, rio-itbiraHHTb kpić z kogo, pacubiraimib przeszydzać). CYGANIĆ się zuimk., CYGANIEĆ nijak., zostać cyganem, człowiekiem cyganowi podobnym, junt 3üjCUttCr werben, einem 3tgcuttcr ćiljultcfj mcrben; (Boh. cykanowati sevagari).

CYGANKA, i, i., CYGANECZKA, i, i. zdrbn., kobieta

B. 4, b. Najpierwsze dzikowi we grzbiet cygan zadał    faktem Staube, woran etwa« fejlt. Otoli tą ognistą

rany. Otw. Ow. 111.    §. U chłopów, cygan, cyganek,

nóż podły składany, z trzonkiem drewnianym, jakie pospolicie cygany ślósarze robią, ein ganj orbtnarcS &afd)en*

y, i. CYTRYNAT

u, m.

skorupy cytrynowe cukrem zaprawne, baS ©ttroudt. Do pierników Toruńskich nakłaść cykady krajanej albo skórek cytrynowych. Comp. Med. 667. Cła płacą cukaty, słodkie rzeczy w cukier wprawione. Vol. Leg. 4, 81. Niewiasta przed rodzeniem ma być posilona dobremi trunkami, konfekly miodunczanemi, cytrynaty. Sien. 446. rodu cygańskiego, btc BtRCitnertUit; Boh. cykanka; Slav. CYKL, u, m. z Greckołac. cyclus, liczba lat w czasie pe-cigànka ; Sorab. 1. ziganiza, zyganka; Rag. ziganka,    wnym odwracających się, jak liczba niedzielna , liczba

jeghjupka, jejupka, jeghjupkigna; Bos. çigança, igbjupka;    złota, indykeya, epakta". Ostr. Pr. C. 2,    11. eilt d)rOttO*

Croat. cziganicza; Dal. jegyupka; Hang. tzigânyaszszony;    Iogtfcf;cr ©tycluS.

Ross. ubiraHKa. O cyganach i cygankach. Klon. Wor. 6. *CYKLOP ob. Okrągłook.

Zakazano Turkom pojmować owe białogłowy, co się po CYKORYA, yi, z. Cichorium Linn. podróżnik ziele. Jundz. świecie włóczą, my je cygankami zowiemy, nie mające 586. btc ©tdjorte, ffiegwart, ©itbwten; Croat. czikoria, ni czci, ni wiary. Ktok. Turk. 187. — §. Wróżka, czukoria; Dal. sutenicza pitoma; Slav. eikoria; Ross. un-wieszczbiarka, bte SÖMjrfagcrtmt. Jestem cyganką, kto    Kopia, co.mueBa cecipa, rieipoBbi óaTorw, tudzież cały

mnie chce użyć, Umiem dokładnie w'szystko wróżyć.    rodzaj roślin do cykoryi podobnych, tym nazwiskiem

Teat. 52, 64. Eccl. Ubiranciua meHbi, Bopomen. cye-    oznaczają. Dyk. Med. 1, 605. Jest ogrodowa, której

Bupiibia ra/taTCJbiniubi. §. Mataczka, filutka, eilte S3civtc*    liście młodociane używane w sałacie, fêubÛHCufalrtt, jest

©idjorieitcaffcc. Ład. //. N. 24. CYKÜRYJKOWY, a, e, na kształt cykoryi, cidjortettftynUd). (^ykoryjkowe rośliny jeden składają rodzaj. Dyk. Med. 1, 605. CYKORYJOWY, a, e, od cykoryi, ©tdjortClt*; Ross. uuiKopcMHbiH. Syrop

338

CYGANIĆ - CYGAŃSK.

CYGAŃST - CYMB.

gerinn, 0|m£M1huu. Czasem niekoniecznie źle, o kobie- też dzika, której korzeń upaliwszy do kawy mieszają, cie sztucznie się mężczyźnie wykręcającej, eilt ItfłtgcS pfiffiges grauenjhnmer. §. Kobieta płci oliwkowatej, płowej, ogorzałej na słońcu, ein brünettes, non ber ©oitite uerbraituteS ftraucnjtmmcr. transi. A ty cyganeczko, Wiedź

białoszyje siostry, jaskółeczko. Zab. 16, 318. üon einer    cykoryjowy. Dyk. Med. 1, 608.

©dftMlbe. §• Cyganka, gatunek jabłek ob. Jabłko, eilte CYKULATÀ ob. Ciokolata.

3lrt 3lepfel. CYGANOWATY, a, e, na cygana pochodzą-    CYKUTA, ziele jadowite ob. Szaleń,    Świnia    wesz. *CYKU-

cy, czarniawy, oliwkowaty, jigetuterdflttlici), , jigeunernrtig.    CIEC nijak, niedk., zcykucieć dok.,    szaleć,    oszaleć, nerriieft

CYGAŃSKI, a, ie, po CYGAŃSKU, z CYGAŃSKA przysik.    mcrben. Obeszło mię, żebyś nie    szalał,    żebyś nie zcy-

od cygana, do cygana należący, 3tgctntcr*, Jtgeuiterifcf;;    kuciał. Zab. 9, 68. Izyck.

Rosn. ęiganski; Croat. cziganski, jegyupachski; (Croat.    CYL, CYLOWAĆ    ob. Cel,    Celować.

cziganyazt, cziganyliv fallax; Vind. oziganski); Boss. ubi—    CYLINDER, dra,    m. wał,    [walec, 4]    słup okrągły. Sol.

rancKiil. Byli w koronie nominowani w kancellaryi kró-    Geom. 2., Rag.    ostńpiza;    Croat. osztupiaza; eilt    ©pltllber.

lewskiej rządcy cyganów; ci pod imieniem królów cy-    CYMBAŁ, u, m.    CYMBAŁEK, łka,    CYMBALIK,    ika, w.

gańskich znani, despotami byli cyganów i niejaką poli- zdrbn., z Greckołac. Boh. cymbał, cymbólek; Slov. cym-cyą utrzymywali. Czack. Pr. 1, 239. Chiromancya, prakty- bal; Hung. tzimbalom; Bosn. cimbal, glavosimbal; Ital. ka cygańska. Klon. Wor. 7. Cygański żywot prowadzić, cembalo; Croat. czimbola, czimbal, poudricza; Dal. pou-dricza, polububnicza; Carn. zingel, cimbala, wytâlu, wy- *CYMER, u, m. [ozdoba hełmu, pióropusz, z franc, ci-talze; Vind. zingle, dilize; Rag. poûdriza, polububagn; mier. 1] Przyłbice o dwu cymerach [duabus distinctam Sorab. 1. klincżżadwo; Boss. KHMÓajTL; Eccl. KYMBajCL; pinnis 1] miał na*głowie. Warg. Wal. 26.

Ger. Me ©tytttbel. Dzwon n. p. u zegara, Me ©locfe iît *CYN, u, m. Cynu w dobrą drogę nagotowaé, aby się in-eilter 0d)lagitbr. Człek jest zegar, ma w sobie skład    szym rzeczom dla nieopatrzenia nie odwlokła odprawa,

onego cały, Dusza jest jak sprzężyny, ciało jak cymbały. Zaw. Gosp.

Zabi. Zbb. 405. not. «cymbały, dzwony u zegara, które CYNA, *CENA, y, z. metal biały, miękki, łatwo sie topią— godziny biją». Na    wieży    ratusza Krakowskiego były    dwa    cy, mniejszej    ciągłości    od ołowiu. Kluk. Kop. 2, 189.

c -i

cymbały zegarowe.    Solsk.    Arch. 13. (dzwonkowe    gry,    b«8 Bttttt; Boh. cÿn, ceyn ; Slov. ein; Sorab. 2. zi n ;

©lotfenfptele). Cymbały na konia do sanek. Tr. btC    Sorab. 4. czén; Carn. zin; Vind. zin, kositer; Siar. o-

0cl;el(en be^nt ©d/ltttenfrtljren. Cyrabaliki. 1 Leop. Exod.    sitor, kalaj, kositer; Croat. kosziter, cziny, belo olovo,

59. §. Cymbał, Cymbały liczb, mn., narzędzie muzyczne    (Lat. med. cassiterium); Bosn. kositer; Rag. kossiter,

stronami drócianemi pokładane, które w graniu uderza barb. kalaj; Ross. ojiobo, (cf. ołów). Cyna Angielska jest się palcatkami, baó ^acfcDrctt, baê    Cymbał brzmią- najczystsza. Ład. H. A. 24. (cf. kontryfał, zynek). Cyna

cy. Smolr. Ex. 55. Szynkarka krzepki bok przy cym-    płatkowa do zwierciadeł. Tr. Me ©ptcgelfolte. Naczynia

bałach uwijała w koło. Mon. 76, 282. Para Serbów a    kuchenne cyną pobielają. Krumł. Chy. 493. yerjtnnen;

cymbał, idą w taniec kołem. Mat. z Pod. C. 3. Cym-    Boh. cynowati, cynugi; Vind. obkositrati, pokositrati, sa-

bałki słomiane modno zrobione, uchodzą teraz za for- kositrati, sazinati; Rag. kositeriti, pokositeriti ; barb. ka-tepiano. Tent. 15, c. 70. Dawid na cymbałach grając    laissati ; Croat. koszitrim, czinyam; Ross. jy/uiTL, błi-

rozweseli! Saula. Perz. Lek. 199. (na arfie). Chwalić bo-    BLLiyjKHBaio, nojy4HTb, nepejy4HTb. §. Z/noga w cymbałach dobrze brzmiących, chwalić go na cym- row. cyna * cynowe naczynia, brt$    3btngefd;trrc. Tu

balach chwały nabożnej. Wrobi. Zolt. 755. Appiona    na cynie jeść dają; ona z porcellany ma serwisy. Teat.

chełpliwego literata nazywał Tyberyusz cymbałem abo    43, c. 111. Wyb. Szczęśliwsze były wieki, kiedy na

brzekaczem świata.    Pilch.    Sen. list. 3, 26.— §. Głupiec,    cynie jadano,    niż oto    teraz, kiedy srebrami stoły za-

zgłupiały, nie wie,    co powiedzieć, jak cymbały nie    da-    stawiają. Oss.    Wyr.—    Rzemieślnik od cyny, konwisarz.

ją brzęku, aż uderzone, ein ©tnfaltptnfel, eilt ®ttmnucnt.    Boh. cynar; Croat. koszitritel, czingessar; Slav. kalay-

Jak się spotkasz z tym cymbałem, Golów jest w łeb ci    szar; Hag. kositeritegl, kalais.

ko ksieńce, wątróbki; ogólniej, nerki. Tr. (cf. Avstr. ©ejd)naberi, betâ $ijcpcu.fd;cl, bte cparcit ©tugerceibe eiltet gtjd;eö; Vieren.

CYNAMON, u, w., CYNAMONEK, nka, m. zdrbn. Laurus Cinnamonum Linn. drzewo rosnące na wyspie Cejl on, z którego mamy korę tymże imieniem zwaną. Kluk. Dyk. 2, 75. ber Bimntet, ber Bimmetkunt, bte 3t»nwfrtnbe, (yulg. ©rtttcMi Bal. canella); (Sorab. 2. zimmet; Sorab. 1. cjmmt, czimetska skora; Vind. zimath, cimarindel; Carn. zimat, kanęla; Croat. czimet, koricze szlatke, kanella; Dal. czinamomka, kanela, miriszna kora; Rag. cina-momka; Bosn. kanjella ; Sluv. sladka korica; Hung. tzina-mon; Slov. skofice, Boh. skorice; Ross. itopima, Kima— moiis; Eccl. KHiinaMOMT), KHHHaMOHŁ. Graec. y.lvmuov ; Iiebr. pftip kinnamon; Arab. grauiter oluit). Pacliną-cy cynamon, smak dający dziwny. Kćhow. Roz. 98. U nas kora cynamonowa, dawniej była cymcnt zwana, n. p. korzenie, szafrany, cymenty, cło płacą. Vol. Leg. 4, 81. Cynamon biały, cortex vinteranus, SDîafleflanb fd)er BtwroC Krup. 5, 125.— Drwa jak cynamon drogie. Teat. 10, 93. (bardzo kosztowne). Drewka, jak cyna-monki (bardzo szczupłe). Poszło w przysłowie potoczne, o izbie nie nagrzanej mówić : palono cynamonem. Oss. Wyr. CYNAMONIE, a, m. ptak, cinnamologus. Plin. H. N. 10, 33. który gniazdo swoje z samego cynamonu budować ma. Cn. Th. ber Bintmtwgel, Bintintlcfer. CYNA-MONKA, i, i. wódka przepalana z cynamonem, Bńlintt* branntntetn. CYNAMONOWY, a, e, od cynamonu, Bintntt*; Boh. skoficowÿ; Ross. Koptmubiit, KopimmeBuii. Ze-

palnąć samopałem. Teat. 43, c. 117. W pysk dostałem, CYNADRY, ów, liczb, mn., wnętrzności śniedne z ryby, ja-jak cymbał. Teat. 51, b. 52. (nue eut Mmtmer 3nnge).

§. Wmówię rubasznej cymbał, zadek, ber ÎIÜeriBCrtljefte, ber Hintere. Wziął kaducznic w cymbał. Oss. Wyr. Dał mu w dupę, w sepet, w cymbał, w chałupę, w zadek, w starą panią.

§. Cymbał, miano, które się daje gończym psom, eilt 9îantC ber ©teiubertymibe. CYMBALISTA, y, m. grający na cymbałach, ber Gpinbdift, ber ©t)tnbeljd)l«(]er; (Boh. cymbâlnjk; Slov. cymbalista; IJung. tzimbalmos; Croat. czimbalas, czimbulàss;

Carn. cimbalnik). W rodź. ieńsk. rymbalistka, Me (pntbalb fiiltn; Boh. cymbalnice; Croat. czimbulassicza ; Ilung. tzirn-balmoscà. ‘CYMBAŁT0WN1K, a, m. który cymbały robi.

Macz. ber 6pml>el:n«d?er, ber ©»ntklntadjer.

i, z. imię białogłowskie, Cimburgis. Jabł. ller. Xieżny Mazowieckiej, eilt Sctbentante.

CYMBORYUM ob. Cyboryum.

*CYMBULC, a, m. wielka strzała, przed czasy pospolita, falarica. Maez. ein großer SBitrfpfeil (33oljen).

‘CYMBURY liczb, mn., więzy, kajdany, 23ftnbeit, ^cjfeln. Wydarłem się , zeznawam, od śmierci, a mocą Potargawszy cymbury, ujdę ciemną nocą. A. Kchan. W. 34. (vincula). Już wieźnie w cymburath wiodą. Gorn. WI. Q.

XYMEC, ‘CYMCOWY ob. Ciemec.

1.    CYMENT, CEMENT, u, m. caementum, baê ©entent. zŁac., Brak u nas kamienia ciosowego zastąpić może cyment z wapna gaszonego , niegaszonego i z dachówki drobno utłuczonej. Switk. Bud. 563. (cf. astrych). W ubogiej chacie nie ma przystępu złe zdrowie do mnie, Kwita z cementów, z mchowych materacy. Rot. Syl. 27.

2.    CYMENT ob. Cynamon.

CYMBAL-CYMEN.

C YMEH - CYNAM.

339

CYMBARKA

cina, pstrość, upstrzenie w cynki, b(t8 ©efpreitfelte. CYNKO WATY, CYNOWATY, a, e, - ato przysłk., kostkowa-ty, na kształt cynka, sadzony w cynek, wie eilte Sßurfel* fünfe gestaltet. Cynkowate płótno, gemöbelte Setnmnnb. §. Cynkami, plamami obsypany, upstrzojiy gefprenfelt. Ryś cynkowaty. Dania!, Ü. Skóra rysia cynkowała. Klon. Wor. 80. Futro rysie im bielsze i cynkowafsze, tym droższe. Tr. Apis cynkowaty, varius coloribus. Zebr. Ow. 239.

m. Graec. xiraßgu, Lat. cinna-baris; Boh. cynobr; Sorab. cżinober; Bosn. cinabar; Vind. zinober, menni; Croat. czinabër; Dal. rumenicza; flag. rumenizza ; Boss. KiiHOBapü, ber 3Ûtober. Cynobr naturalny jest właściwym kruszcem żywego śrebra. Kluk. hop. 2, 229. Siarka z żywym śrebrem czyni owę czerwoną farbę cynober zwaną. Kluk. Kop. 1, 221. Sien. 330. CYNOBROWATY, a, e, na cynober pochodzący, jtmtobcrarttg. CYNOBROWY, a, e, od cynobru, ©inno»

wnętrzną cynamonową korę ode pnia cynamonowego oddzielają , w paski krają, pokrajaną na słońce wystawują, gdzie się w małe trąbeczki zwija. Dyk. Med. i, 610.

Woda cynamonowa, ib. 611.

‘CYNAR ob. Cenar.

CYNDAL, u, m. sandał, santalum, drzewo Amerykańskie, rzadkie i drogie, używane do farbowania. Ład. Dyk. 2,

280. ber ©anbelbaum. CYNDALOWY, CYNDALINÖWY,

CYNDEL1NOWY, a, e, ©anbei*. Sztukwarki hebanowe i CYNOBR, CYNOBER, bru, cyndelinowe. Rej. Wiz. 24. b.

XYNDELIN, u, m. kitajka cienka, feiner ütaffent. Kołaczyk ten w cyndelin albo w tawtę cienką zawięzują. Syr. 97.

XYNDERT, u, m. Cyndertu sztuka. lustr. Cel. Lit.

CYNDLOCH, u m. z Niem. zapał u strzelby, ba3 3Ünblocf>. CYND-LONT, u, m. zNiem. lont do zapalenia strzelby, bte3ünblunte.

CYNDPULWER, u, m. z Niem, podsypkai, ba$ 3önbpuIoer. Tr.

kształt piątki na kostkach, fünf ©tućf tu ber ©eftalt ber ber*. Boss. KiinonapiibiH. ftüllfe auf ber SBurfel. Trzywęglasta figura dwojaka, o 'CYNOLEJ, CYNOLEJNIK Bandtk. ob. Konwisarz. jednym śrzednim punkcie, Quinkunks czyni, który Po- CYNOWATOŚĆ, CYNOWATY ob. Cynkowatość. CYNOWOD laey cynkiem zowiemy; słowo to z Łaciny wzięte jest, ziele ob. Orlik ziele.

jakoby rzekł quinek. Orzech. Quincunx. t. j. wzór korony CYNOWY, a, e, od cyny, 3ûtn*, »Olt 3Ûtlt , mt3 3ÛM. So-Polskiej na cynku wystawionej. 66. Drzewa w cynek

1. CYNEK, nka, m. z «Lac. quinciinx figura z pięciu, na

rab. cżónowć; Boh. cynowy; Croat. koszitren; Bosn. et rozsadzać. Dudz. 22. Foremniejszej figury ku rozsadzę-    Rag. kositerni; Slov. cineni; Sorab. zinnowi; Vind. zy-

niu sadów niemasz nad 'cynka; bo do któregokolwiek    nast, kostiterjaù; Ross. ojobhhhhB. Cynowe minory naj-

kąta w cynku oka przyłożysz, lmet wszystek cynek    przedniejsze są w Anglii. Wyrw. G. 413. Cynowe na-

w oku swym razem masz. Orzech. Quinc. 66. Cynek,    czynie Ross. o.iobchhhicb. cf. cyna.

piątka na kostce Gall. cinque, Germ. 3ûtf, 3lblg. bte XYNOZURA, y, i. z Greckołac. niedźwiadek na niebie, ber frńtfc auf ber 3Burfel. Chciał się pojedynkiem Bić z nim,    flctlte 33(tr. Tym co za pasem ognistym mieszkają, Cy-

lubo kość zyzern lubo padnie cynkiem. Bot. Arg. 668.    nozura leniwo wschodzi. Bardz. Luk. 163. §. fig. ska-

Wszystkie rzucił cynki. Tr. §. Cynek, cętka, [dama,    zówka do miarkowania się za nią, eût SBaJjrjetdjcn, Ślttjetcfyett,

ein §lecfett j. 33. auf ber £>aut etncô ibtcreä, ein ©prenfleût.    9îtd)tung3jeicf;en. Elekcya'nowa przynieść miała zbawienną

Sobaka cynkiem niemałym upstrzona. Otw. Ow. 111.    cynozurę przez obranie pana w odmęcie tak burzliwym.

Murzyn swej skóry, jak cynków swych nie może odmie-    Tward. W. D. 37. Biorę to za cynozurę. Oss. Wyr.

wyżła. Pot. Syl. 34. (leda głupek, gdy ma dry). Cynki na oczach. Syr. 345. glecfcn auf bert Slltgcit; Boh. cynk na oku, belrno, cf. cętka, bielmo. — Fig. Wielka cnota milczenie; drugi co mu ślinki Niosą do gęby gada; ma też po niej cynki. Pot. Jow. 27. (cięgi, blizny, szramy, siniaki, blatte ftletfc, ©triemett). ob. Cynkowały, Cynowaty.

2.    CYNEK, nku, m. dęty instrument, zNiem. bte 3ûtfe, eût 231a3ûiftruntent ; Roh. cyn’k. Piszczałka podobna do kornetu. Dudz. 22. (cf. Boh, cynkati tinnire, cynkani tinnitus.)

3.    CYNEK, ob. zynek, półkruszee, gatunek ołowiu białego. Krup. 5, 148. ber 3ûtf, eût ipalbmetaU. •

CYNGATURA ob. Cięgatura. CYNGIEL ob. Cięgiel.

CYNKA, i, i. zinnia Lim. rodzaj rośliny. Kluk. Dyk. 3, 179. bte 3ûtte, eût $flattjengefd)led)t.

XYNKATURA, i, z. wazki 'harus nazwany cynkatura. Instr.

Cel. Lit. — Vol. Leg. 6, 134.

“CYNKOPSTROŚĆ, ści, i. cynkowatość, buitte3 ©efpreitfel. Złych w cynkopstrości czarna tygrysów Indya sie boi. Bardz. Tr. 136. CYNKOWATOŚĆ, CYNOWATOŚĆ , ści, i. kształt cynkowaty, bte ©eftalt einer SSürfelfüitfe. §. Pstro-

340

C Y N A R - CYNK.

CYNKOW-CYPLOW.

nić tygrys. Kul. fier. 189. Cynkami upstrzone rysie. CYPEL, pla, m. z Niem. ber 3ipfel koniec śpiczasty jakiej— Otw. Ow. 132. Leda kondys, gdy ma cynki, ujdzie za    kolwiek rzeczy, w drugą kliniasto wchodzący, Boh. tjpec,

dzięgi, mą-    ceyp, cÿp, cypek; (Bosn. cipkę lacima; Carn. zipią *

pulsowa żyła). U flisów cypel, narożnik lądowy. Haur. Ek. 174. klin lądu, który wychodzi na wodę. Magier. eine ©rbfptjje, £attbfpt£e, ©rbjunge, Caitbjuitge. Charpmy, cyplów i innych zawad, aby rotman przestrzegał od nich, dla szwankowania, ffaur. Ek. 171. — Cypel skały, szczyt, śpica; bte 0ptj$c etlteä ftelfenS. Siedział na cyplu wysokiej skały. Staś. Nam. 2, 49. Płyniem i wnet my cypel okropny ujrzeli, Okrążyliśmy on wisz groźny... Przyb. Luz. 160.— Cypel nadmorski, przedgórze, góra nadmorska zawiesista, .eût 93orgeburge. Widać nad samo wielkie wyniesiony morze cypel, wodą daleko od morza nietknięty. Bardz. Luk. 139. Cypel dobrej nadziei. Hub. Wst. 6. Przy cyplu Ameryki leży przesmyk Ma-giellański. Staś. Buff. 114. Szczupłe cyple południowćj Ameryki okazują uszczuplanie lądów a rozszerzanie się morza na południu ib. 114. (pointe.) §. Cypel, gwoźdź u główni, który w rękojeść wchodzi. Tr. bte Singel einer SDîefferflûtgc, $cgettfltttge. CYPLIK, a, m. zdrbn. ein 3tp* feldjcn. Koneweczka mała z cyplikiem albo noseczkiem, Mącz. guttulus, bte ©cfyuaufie einer batutę. CYPLOWATY,

ramionach płynie zaniedbany, Coż by go w złote cyrki utrafiła? Tujard. Daf. (pierścienie, ^actrlocfett). CYRKIEL, CERKIEL, kia, m. z «Lac. naczynie do określenia cyrkułu czyli koła służące, ber (Sirfel, baö 3nftrument. Boh. cyrki, krużidlo, kolokruh; Ilung. tzirkalom; Sorab. 2. cirköl; Sorab. 1. cżórkel, Carn. okroshdèl; Vind. cirkelz, cirkli, cirkel; Croat. krusilo , okrusilo, sésztilo; Rag. scetka, scestillo ; Boss. impKyai, Kpyatajio, Bopoóa. Do nakreślenia na papierze, na tablicy i t. d. okręgu koła, używamy narzędzia nazwanego cyrklem. Geom. Nar. 1, 7. Rozkroczywszy cćrkiel, uczynisz koło. GrzeLp. 6'. L. 2. b. W cćrkiel co czynić, pod cerkiel. Wlod. Bez cćrkla wszelakiego cyrkuł obwodzi. Bald. Sen. 36. Wynalazca jego barki nitem spoił, Tak jednak drugie końce równo w nim rozdwoił, Ze lubo jednej części miejscu stać przychodzi, Druga ją pięknym krańcem na koło obwodzi. Oliv. Ów. 311. CYRKIELN1K, a, m. rzemieślnik, co cyrkle robi, ber (Strfelfctutttb. CYRKIELNICZY, a, e, od cyrkielnika, (Strïelfrijttttbâ * . CYRKIELN1CTWO, a, n. rzemiosło cyrkielnioze, ba$ 6trf’clfd)mtbêl;anbn)crf. CYRKLI-NA, CERKL1NA, y, z. mizerny cyrkiel nie w najlepszym stanie, etlt elenber (Strîel. Prości mularze dłubią po kole cyrkliną drewnianą.

CYRKLISTŸ, a, e, podług cyrkla, ctrfelförmtg. Linie cyr-kliste, ellipsy, hyperboli, owraty. Sol. G. 60. Ross. Kpy-roBbift. CYRKLISKO, a, n. niezgrabny cyrkiel, eilt Utt* gefdjitfter, uugefc^lac^ter ßtrfel, ein fdjledjteS 3nftrument. CYRKLOWAĆ, ował, uje, czyn. nied., odcyrklować, ocyr-klować, zacyrklować, dok., okrążyć, okołować, obwieść w okrąg, ctrfellt, Clktrîeln. (Sorab. 1. cżerkluyu; Croat. sćsztilim; Bag. scetkovati; Croat, sćsztilitel* cyrklujący). Ocyrklował mi to kijem na piasku. Pot. Jow. 108. Naznaczamy komissarzów na ocćrklowanie osiadłości Kozackich. Vol. Leg. 3, 928. (określenie, ograniczenie). Przyrodzenie bieg życia naszego ocćrklowało. Nag. Cyc. 152. (oznaczyło, befttmnten, bejeidjtten, almteffeit.) Tr. Leszek Kraków murem I wałem ocyrklował do koła, jak sznurem. Min. Byt, 2, 27. (obwiódł, otoczył, umgeben, etltfdjliejlen, umjtngellt). §. Intr. cyrklować, kołować, krążyć, ftdj im Greife bemegeit, fretfen. Sokoł pod niebem bezpiecznie cyrkluje I po powietrznych krajach śmiało labiruje. Tot. Saut. 68. Płomień cyrkluje w piecu. Torz. Szk. 118. CYRKLOWY, a, e, od cyrkla narzędzia, ©irfel*. Cyrklowy nit, cyrklowe rozkroczenie. CYRKUŁ, u, m. CYRKUL1K , a, m. zdrbn., koło,’ obwód, linia na około pewnego punktu śrzodkowego w równej zewsząd od niego dalekości obwiedziona, ber (£irfel, ber $rci3, ber UmfreieS, bte (Sirfelftgur. Boh. cyrki; Slov. cirkel; Slav. shestâr; Eccl. KpyauMO. Każdy cyrkuł dzieli się na 360 gradusów. Wyrw. G. 41. Ross. obs. ueTBepib. Małych cyrkulików pewnej liczby według woli na ziemi pisanie. Boh. Diab. 2, 255. §. Prowincya, powiat, ber Sïretë einer Çrotunj ; (Vind. okroglishna oblastnia; Croat. \arme-gyia). Niemcy dzielą się na dziewięć cyrkułów. Wyrw. G. 202. §. Zjazd, zgromadzenie u dworu, ein (Sirfel bei) $ofe, eine SSerfammlung. Nie bywa już u dworu

a, e, na kształt cypla, jtpfeltg, fpijgg, feiltg. Boh. cypo- *CYRK, u, m. cyrkuł, koło, okrąg, ©rfel, 5îret§. Włos po waty; Boss. ^o.iroimbiH.

CYPR, u, m. wielka wyspa w Azyi na morzu śrzodzie-ninym. Dyk. G. 1, 134. bte 3nfel ©ppcrtt. Slav. Cipar; Carn.

Zhćrig. 2. Cypr, drzewo, cyprus. Blin. II. N. 12, 24. ber ©ppentlmum. (ob. Cyprys). §. Miano psów gończych, etlt 3?rtttte ber ©tauberfuntbe. Wilczek rączy z Cyprem swoim bratem. Oliu. Ów. 111. CYPROWATY, a, e, na cyprowe drzewo pochodzący, cpperarttg. Bandlk. CYPRO-WY, a, e, od drzewa cypru, (Eppern*, »on ©pperbctum.

Miły mój jest mi, jak grono cyprowe. Bibl. Gd. Cant.

I,    14. CYPRYJSKI, CYPERSKI, a, ie, z wyspy Cypru,

(Jpprtfd), (Ut3 ©typem, ©typem*. Król Cypryjski przysłał Ja-giełłowi podarunki. Biel. Kr. 299. Cypryjska Pani, We-nera, bte 33emt3. Prędzej czy później w koniecznej dani Trzeba hołd oddać Cypryjskiej pani. Zab. 10, 203.

Zubł. Cyperski korzeń ob. Ostryź wonny. CYPRYOTA, y, m. CYPRYJCZYK, a, m. z Cypru wyspy rodowity, ber ©typer, ©typariot. Bandlk. Slav. Cipravac. CYPRYS,

Sol. Arch. 65. CYRKLASTY,

CYPR - CY RE N.

CYRK - CYRKUŁ.

341

'KUPRYS, a, m. cupressus, rodzaj rośliny, którego gatunki są drzewa; najznakomitszy z nich jest Cyprys zawsze zielony. Kluk. Dyk. 1, 172. ber ©typreffettbaum, bte ©typrejfe; Boh. cypris; Vind. cipravo drevo ; Carn. ci-près; Sorab. cźipreszna; Slav. cipres; Slov. cypresow strom; Ilung. tzipros-fa; Bosn. ciprès; Croat. eziprès;

Dal. czempres, czipris; Boss. Kunapucb; Ecd. Kvnapuct.

Stary kupres. A. Kchan. 55. Kupres kopcowi podobny, ku ziemi szeroki, ku wierzchowi szczuplejszy i okrągło kończaty. Otw. Ow. 594. Cyprys krzewisty. Min. Ryt,

3, 24. Cyprys próchna i starości nigdy nie zna. Ład.

II.    N. 24. Cyprys rodotrwogi. Zab. 9, 218. (cf. cypr.)

§. Cyprys ziele, w ogrodach sie znajduje. Kluk. Roił. 2,

215. jest to gatunek świętozioła, Santolina Chamae Cy-parissus. Kluk. Dyk. 3, 50. ©typreffenfraut. CYPRYSOWY, a, e, od cyprysów, ©typrejfen*, Boh. cypriśowy,

Sorab. 1. cźipresznane ; Croat. czipreski; Ross. KtinapHC-HHÖ, KiinapHCOBbiH ; Eccl. KvnapicHbiß. Cyprysowy lasek,

Bosn. cipresciste; Croat. czipressische, etlt ©typreffeitmclb.

W krainach gorących z korzeni cyprysowych zbierają żywicę. Ład. Dyk. 1, 251. Cyprysowa gałka albo ma-charzynka. Cn. Th. btC ©typreffenuujk cf. cyprowy.

*CYRA, y, i. miejsce zacyrowane, eilte jttijefltcfte ©telle j. tm ©trumpfe. §. Szew jakiej rany, paragraf, szram, eine ftlicfitatlj, jugeflitfte SBiutbe. Bandtk. cf. cyrować, cyrulik, podług Bandtk.

CYRANKA, i, ź. CYRANECZKA, i, i. zdrbn.; Boh. cirka, cirka; Boss. uiipoicL, unpeHOKi, aTaüna, imeBOH mipoicL,

Lat. circia, crecea, anas querquedula. Linn. bte $rtedp (illte ; gatunek dzikich kaczek najmniejszy, znajduje się na stawach, jeziorach. Zool. Nar. 255v Cyranka jest właśnie między kaczkami karłem. Kluk. Zw.^Q, 322. —

Cyraneczka, równa się drozdowi. Kluk. Zw. 2, 322.

CYRENAJSKIE ziele, Sylphium, Laser, ©ęrcittfd) Saferfraut.

Syr. 187. eine 3lrt ©erftenfraut, daje sławną gumę smrodzieniec, dyabelskie łajno, assa foetida, £eufelśb brecf, zwana. Ład. Dyk. 1, 64. Cyrenajski sok. Syr.

187 et 529.

zwyczajnego w niedziele cyrkułu czyli zjazdu państwa po nabożeństwie. Pam. 84, 609. CŸRKULACYA, yi, z. bieg, obbieg czego, n. p. krwi w ciele, monety, ber Umlauf, Me tërrfuîatton. Harwej najpierwszy odkrył cyr-kulacyą krwi w ciele ludzkim. W ej. An. 9. Cyrkulacya krwi w ciele naszym dzieje się za pomocą serca. ib. 446. Wnętrzna cyrkulacya krajowa, handel dziejący się wewnątrz kraju. Pam. 85, 4, 4092. CYRKULOWAĆ nijak, niedk., być w biegu, krążyć, chodzić, cirfulteren, umlaufen, fyerunt gefyett. Cyrkuluje wieść miedzy ludźmi. Oss. Wyr. (gruchnęło, słychać). Cyrkulująca moneta, cyrkulacya, kurs mająca, bieżąca, od cyrkułu krajowego, $ret$», fôretëamU . Vind. okrog-lishni; Ross. OKpyjKHbift. Cyrkularny Kapitan, $rctël)aupt» mann. Cyrkularne listy. Teat. 5, c, 24. okolne listy, okólniki, flretéfôret&eu, CYRKULARZE. 2*. CYRKULARZ, a, m. cyrkiel, ber ßttTel, ba§ (Strfeltnftrument. Cyrkularzem opłatek wykrążają. Gil. Kat. 346. CYRKUMFLEKS, Slov. prokolec, Carn. streshèza, ber ©trcumfler, daszek.

o sposobach leczenia zewnętrznych chorób, dolegliwości, chirurgia. Perz. Cyr. 4, 3. Piłki cyrulickie. ib. 3, 453. CYRULICTWO, a, n. Greckołac. chirurgia, (cf. lek, leczyć), Me Chirurgie, Me SBunbarjne^funjł. Boh. ranarstwj, hogeni; Sorab. 4. howerstwo, kunźt howena; Croat. ra-nolichtvo; Rag. rukoljekarstvo; Ross. jupypria. (Ross. UbipioJibHfl < barwiernia, łaźnia). Cyrulictwo bardzo znaczna część lekarskiej umiejętności, podająca nam prawidła, jak z powierzchownemi niemocami, ranami i in-nemi przypadkami, całemu ciału ludzkiemu trafić się mogącemi, postępować. Perz-. Cyr. 4, 59. Znać się na cyrulictwie. Perz. Cyr. 4, praef. ÇYRULICZEK, czka, m. czeladnik lub chłopiec cyruliczy, ber ©cfclle ober Se^r* Imrfdjc bc3 Sffiunbarjte^, ber Sarbiergefette, SarMerjunge. Przyszedł cyruliczek do krwi puszczania. Boh. Kom. 4, 357. CYRULICZKA, i, i. kobieta cyrulictwem się trudniąca, lub tez żona cyrulika, barwierka, btC SBuitbarj* tinn, bic Sflrbterimt. Vind. briuka, briazhiza ; Ross. jib-Kapuia. CYRULICZY, a, e, od cyrulika, SBunbarjteS *, 61/tntrgcit. Nie wiem, czy ktoś przez całe życie obejść się może bez cyruliczej pomocy. Perz. Cyr. 4. praef. CYRULIK, a, m. lekarz chorob zewnętrznych, ran i t. d. z Greek, yeig ręka, i słowa: lek, leczyć, ber SlUtbarjt, ber ®Mrurp§, (SMntrg; Rag. rukoljeecnik, rannarnik; Boh. ranlćk, ranohogić, hogić, hogitel, ranar; Croat. ra-nolichnik, yirachitel; Vind. arjak, arzat, padar, brivez; Carn. ranozelnik, bryvz; Slav. brides; Sorab. 4. hower, ranom howiczer; Ross. nbipioJbiiHieL, xnpyprb, j'BKap'b, py4().>ierb. Kto i umysłową i działającą cześć chirurgii dobrze pojął i uskutecznia, ten wart imienia cyrulika. Perz. Cyr. 4, 02. Cyrulik położny. Perz. Cyr. 2, 267. accoucheur. W używaniu pospolitym cyrulik « barwierz, golibroda, ber 33arlucr.

CYRKULARNY, a, e,

ftiYtKOIlllU-

,,ïe 3aemnaH 3aiiiicfc, ua6a.ia; Graec. ysioóyoaępor. Dał mu ono srebro na szultbryf własnej ręki. 4. Leop. Tob. 4, 47. na cyrograf, ib. Dłużnik, który pewne summy podług swojej chyrografy albo urzędowej zapisy winien. Groick. Obr. 4 87.

CYROGRAF, CEROGRAF, CIIYROGRAF, u, m. ‘CIIYRO-GRAFA, y, i. z Greckołac. chirographum, własnej ręki zapis, karta, skrypt, bte $anbfd)rtft, 33erfd)retMtiig, DMiga* tion, ber ©djltlbbrief, Boh. gistota, (cf. istota); Vind. dou-gnu pismu, dougapismu; Ross. kaóaaa ; Eccl.

Weź szultbryf twój, napiszże 50.

4. Leop. Luc. 4 6, 6. weź cyrograf twój. 3. Leop. Jużci nic po cyrografie, kiedy długi popłacone. Biat. Post.

443. Gdy

mu cyrograf niektórych panów komissarzów pokazano, płacił je. Birk. /bar. A. 3. Słowo przy świadku jest jakoby cerografem i membraną, któremu ^CYSŁO ob. Czysło, Czcić.

nie uczyniwszy dosyć, musiałby dać w giełdzie winę. CYS, ia, m. zdbr. rzeczown. cycek, baâ 23ruftn)ârjd;Clt, baS Haur. -Ek. 4 73. Cyrograf iścow « kwit. Cn. Th. Cyro-    33rüftcl)cn.

graf iścow od dłużnika podpisany i jernuż oddany, re- CYSTERNA, y, z. z Lac. rów na wodę deszczową wymu-kognieya. ib. §. Cyrograf, skrypt na duszę dyabłu,    rowany lub ciosowym kamieniem wykładany, bte ßtftcrite.

czyli zapisanie się dyabłu, dite ÏCUfelMierfdjrctOlUtg. Cyro-    Boh. nadrżka, kaśna; Slov. cysterna, grant; Sorab. 4.

grafy dyabłom, które nierozsądni podpisywali, były pi-    wohdnć każeż; Carn, shtirna, (»studnia), steqva, dèshir-

sane krwią, jako największej przysięgi świadectwo. Czach.    na, gushtèrna; Vind. sterna, desharna, stekva, dishna

Pr. 2, 232. O kartach ostro opisanych mówi się: nie    shlcrna; Croat. sterna, gusterna, vodoszrana, nakapnyak,

skrypt dałem, ale cyrograf; jakoby, zapis tak surowy,    desgyemcza, peregr. eheternya; Bosn. gustirna; Dal.

jakiegoby ledwie sam dyabeł wyciągał. Oss. Wyr. CE-    sztudenacz; Rag. vodobranna; Ross. B040MBCTibiHme, bo-

ROGRAFOWY, a, e, od ccrografu, zapisowy, .Ç)aitbfd)rtft^,    40Cmü, B040xpannjmiue, 3Cnpa.mme; Eccl. poBCiiniiKb,

Jjanbfdtnftltd;, ©djulbbrtef». Boss. itaóajŁHMM; Eccl. pyno-    iipnaicjinine, sfmpajnuue, B040xpannTe.o>iiima, B040C0-

iihchłih. Obowiązanie bywa listowne albo cyrografowe,    Ćpanie, B040iipiare,ïiime. Cysterna, krynica. Cn. Syn. 482.

gdy się kto cokolwiek uczynić, listownie obowiezuje.    Świtk. Bud. 362. Sołtan srogim kosztem dał w ziemi z

Szczerb. Sax. 324.    ciosanego kamienia cysterny po drodze porobić, aby się

CYROWAC, owal, uje, czyn. nied., zaeyrować dok., roz-    w nich mogła woda dżdżowa z gór przyprowadzona zadartego co plecioną robotą pozaszywać, fłopfctt, fttcfcu,    chować dla pątników. Star. Dw. 64. — Allcgor. Opuścili

3.    2L eilten ©trumpf, eht Sod; juftopfcit. Ross. iirronaTb.    źrzódło wody żywej, a ukopali sobie cysterny rozwalone;

ob. Cyra. CYRULICKI, a, ie, od cyrulictwa, SBltltbarj*    które nie mogą wody zatrzymać. Pociej. 459.

nep», 6d;tntrgte», d)intrgtfd). cf. Graec. ysioooęyin, Sorab. CYSTERS, a, m. zakonnik reguły ś. Bernarda, od klaszto-

4.    howerski; Carn. ranozelnishke; Croat. ranolikarszki;    ru Cistertium w Burgundyi. Kras. Zb. etlt (StfierctCltfer,

Ross. nupfou.HiuiiH, UBipjojbHHqecKiîi, nupioJbHHKOBb,    ©ftercteitfermmtd). CYSTERKA, i, z. zakonnica reguły ś.

XHpypnmecKw, npaneCHbiti, ji-BitapcKifi. Cyrulicka nauka,    Bernarda, bte ©ifterctcnfertnit, (&tficrcteuferw>mtc. CYSTER-

SKI, a, ie, od Cystersów, ©ifterciettfer*. Zakon cyster-    Cresc. 229. Ogórki i cytrule sa bardzo niestrawne;

ski; klasztor cysterski.    wszakoż cytrule nad ogórki niestrawniejsze. ib. 229.

CYT! exclam, do milczenia, cicho! Lat. st! Ger. ft! jjjł! ‘CYTRYN, u, m. Cn. Th. Tr. CYTRYNA, y, z. CYTRYNKA, [tilt; Gall. st. chute; Ital.    zitto;    Slot). cit, st, ps, ho!    (dist.    i, i. zdrobn. cytr, cytrowe drzewo, lub    też owoc cytro—

Boh. cyt* czucie); Slav.    shuti,    mucsi; Sorab. 2. st!    sch!    wego czyli cytrynowego drzewa, bte ©frotte, ber ©fronen*

Rag. mûci ; Ross. iuhtł! (Ross. rtbiTb do psa fufcf)! itu-    kum mib bte $rud)t beś ©froiteukumS. (Boh. cytron ; Sio-

KaTb, einen $unb fufdjett laffen); Ecd. ijbiTb! ułiu-b, nac-B    vac. cytron; tiung. tzitrom; Sorab. 2. citrona; Sorab. 1.

MOJuaTL nOBeMBatomt. Cyt! już dosyć tego. Teat. 52. c,    czitrona; Garn. zitrona ; Rag. cetrûn; Slavon. citroni;

6. Cyt! Cyt! ktoś tu idzie. ib. 55. e, 4. Cyt! milczmy.    Bosn. cidrun, cedrun; Groat. czitrona; Dal. czetrun; Ross.

Boh. Kom. 5, 48. Cyt Paulinie z twym dekretem. Zygr.    mrrpotrL; Lat. citrus mediea; Arab. kidharen, kitaraen).

Pap. 362. (schowaj się z tern.) Ale ty cyt i ja cyt,    drzewo u nas w oranżeryach chowane; owoc zwyczajny

wiemy na się obie. Opal. Sat.    38.    Ej cyt! Teat. 18.    jest podłużny,    jasnożółty,    chudomiesisty, jedne kwaśne,

b, 8. Cyt! nie płacz! sposób    mamek tulenia dzieci.    drugie słodkie.    Kluk. Dyk.    1. 153.    Cytryny wielkiego są

Oss. Wyr. Cyt panowie! lżej mówcie,    by król nie usłyszał.    użycia w życiu    pospolitym i    w sztuce    lekarskiej. Dyk. Med.

Rej. Zw. 80. Cytcie panowie,    i t.    d. Wereszcz. Regi.    4, 619. Kładną cytrynki    na stół,    a gdy wycisną sok,

129. Cyt chłopcy. Tr. CYT, u, m. milczenie, uciszenie,    rzucą na śmiecie. Zab. 12, 14. Ross. óaApHHKa pewny

ba§ ©djtttctgett, bte ®ttHe. Milczenie powszechne; lecz    gatunek cytryn Perskich. CYTRYNOWY, CYTRYNNY,

pod onym cytem Widziałbyś rozróżnione myśli w sercu    a, e, od cytryny, ©tron en * ; Boh. cytronowÿ; Sorab. 1.

skrytem. Pot. Arg. 137. Okropny cyt świat wydaje.    czitronski; Croat. czitronszki; Flung tzitronyos; Ross. u,n-

Brud. Osi. B. 4.    TpoHHŁiH ; Ecd. nbupoBUH. Z kwiatów i    skórek cytryno-

CYTACYA z księgi ob. Przytoczenie, przywiedzenie. Cyta-    wych robią wodę dystyllowaną. Dyk. Med.    i, &21. Drzewko

cya do sądu ob. Pozew. CYTADELA ob. Twierdza, for-    cytrynowe. Kluk. Dyk. 1, 133. Slovac. cytronowÿ ström,

teca. CYTARA ob. Cytra.    Cytrynowy przedawca, cytrynarz Boh. cytronar, w rodź.

CYTAWA, y, z. Sorab. 2. Züttawa, miasto wyższej Luzacvi.    zeńsk. cytronafka. Kolor cytrynowy, ©troneitfark. CY-

Dyk. G. 3, 213, bte (Stabt Btffau. CYTAWCZYK, a, m. TRYNAT ob. Cykada.

z Cytawy rodowity, ber Bittfliier. CYTAWSKI, a, ie , od CYTRZYSTA, y, m. grający na cytrze, ber Bitfyerfpteler; So-Cytawy, Btttauer*, Btttautfd).    rab. 1. cżitarnik; Garn. citrar; Vind. zitrar; Croat. czita-

CYTER, CYTR, u, m. cytrynowe drzewm, citrus, Ecd.    rista; Dal. gudacz, (ob. Gędziec). Głos, jako cytrzystów,

iIHTp-b, ber ©tronenkum. Cytr, drzewo, którego owoc    grających na cytrach swoich. W. Apoc. 14, 2. W rodź.

zowią rajskiemi jabłkami, drzew'o zamorskie. Cresc. 414.    ieńsk. Sorab. 1. czitarnicżża.

Ten kraju skarb Maurytańskiego, dęby i cytry. Burd. Luk. CYTWAR, u, m. Zedoana, ber Bttwcr, Kaempferia Lian. 161. §. Cytr abo jabłko rajskie. Cresc. 414. ettt ^ara*    roślina, której korzeń w lekarniach użyteczny, ma zapach

btekpfel. ob. Cytrowy, ob. Cytrul, ob. Cytryna.    kamforowy. Kluk. Dyk. 2, 67. Boh. cycwar; Carn. zhme-

CYTOWAĆ zacytować ob. Przytoczyć, pozwać, zapozwać.    runka; Ross. ubiiBapnoe cumh. Nie ulżą trosków nalane

CYTRA, ‘CYTARA, y, i. CYTERKA, i, z. zdrbn. narzędzie    puhary Winem, ani wykwintne od Persów cytwary. Zab.

muzyczne, bte Bitter ; Boh. cytara; Sorab. 1. czithara,    11, 416. CYTWAROWY, a, e, od cytwaru, Borner*;

czitara; Sorab. 2. zittra; Slov. cytara; Ilung. tzitera; Carn.    Boh. cycwrarowy. Cytwarowe nasienie (ob. Glistne nasie-

citra, zitre; Bosn. çitara, çitariça; Croat. czitara; Dal.    nie), na proszek utarte, dawać dzieciom na robaki. Perz.

Lek. 191.

czitra, gussle, (cf. gęśle); Ross. ijiiTpa; Eccl. ideapa,

raujb (c^ gÇ^Ie)î (Pers. ciar quatuor, tar chor da) Ital. CYWA, CYWKA ob. Cewa; Cewka, guittarra; Gall. guitarre; Arab. kithar). Cytra Hiszpańska. CYWILIZOWAĆ czyn. nied., ucywilizować dok., obyczaić, o-Jez. Ek. D. 3. Miasto arfy i fletów i bębnów miedzią-    krzesać, ctwltftren. Nieucywilizowany jeszcze naród. Mik.

nych I krzykliwych kornetów i cyter rzezanych.... Zbił.    Turk. 402. CYWILNOSĆ, ści, z. sprawy cywilne, oby-

Źyw. B. 2. Ogromnemi bębnami, krzykliwemi trąbami,    watelskie, mieszczańskie, ba3 ©mlfad), ©9tlfad)en. Księ—

wdzięcznemi lutniami, przejemnemi cytrami, chwalcie pa-    dzu wdawać się w cywilność nie godziło. Xiadz. 278 (w

na.

CYT-CYTR.

CYTRYN - CYZYOJ.

345

Ryb. Ps. 294. Brzęk cytar twoich nie będzie więcej    świeckie, światowe sprawy, mcltltd)c ©ad)eit, SBelt^änbcl).

słyszan. 3 Leop. Ezech. 26, 13. (brzęk lucień twoich.    CYWILNY, a, e, CYWILNIE przysłk, (oppos. duchowny,

4. Leop.) Grać na cytrze; Vind. zitrati. ob. Cytrzysta.    oppos. wojskowy) obywatelski, mieszczański, ctotl*. Pra-

CYTROWY, a, e, od cytru, drzewa, ©tnmenbaum*, i)0tt    wo cywilne traktuje o szczególnych obywatelów pewnego

©trottenkumfyolj. z Afryki cytrowe zwożą stoliki. Bardz.    narodu związkach, jako n. p. o spadkach, kontraktach,

Luk. 2, 2. Na słoniowych cytrowe nogach kładną stoły.    przestępstwach, karach i sądach. Odr. Pr. C. 1, 7. ba3

Bardz. Luk. 180. Cytrowe jabłka, citrum, aurea mala,    bürgerliche Jftecfyt. Tenże tytuł pozostałym prawa Rzymskie-

mala mediea, nuptiale pomum. Urzed. 337. ©troue.    go księgom daw-ać zwykliśmy, ib. Urzędy przełożeństwa

CYTRUL, a, m. Gall. citrouille; Ital. cerdiuolo, bte ©truHe,    w sprawiedliwości są urzędy cywilne. Jez. Wyr.

wodny melon, [kawon, 4] bte SBaffermelorte. Cytrule, pó- CYZYOJANUS, CIZIOJANUS, indecl.. Świątnik, kalendarz ki są^młode, małe, zielone, lepsze bywają; ale gdy już    świąt. Cn. Th. — Dudz. etu gefttagêcalenber, ^eiligentagê*

twardnieją a ku żółtości przychodzą, nie są tak dobre.    calettber, geftcalenber. Z Wielkiejnocy liczy ciziojanus, da-

lekoli do ś. Jana. Hej. Źw. 159. Musisz liczyć i cizio-janus i godzinki, abyś powinności swej nie omieszkaj. ib. 58. b.

rzucił. Krom. Kr. pr. Rzuć w czacz cukry i orzechy, Zwykłe chłopcom to uciechy. Kochow. 105. '§. Nakoniec niefortuna abo śmierć przypadnie, To drugi, choćby nie NB. Zastanawiać się należy nad tym, ze pod zgłoską rad, czacz porzuci snadnie. J. Kochan. Fr. 24. (cacko, cy-, żadnego niemasz słowa początkowego Polskiego; bo błyktra, Spielern), Flitter, Slenbmetf, ©articles)). nawet i słowo cyga, jeżeli nie Węgierskie, przynajmniej CZAIĆ się zaimk. nied., uczaić się, zaczaić się dok., z cicha,

nie Polskie.

c z.

CZ. NB. Jak w naszym języku, wspólnym mu ze wszystkie-mi słowiańskiemi trybem k na cz zamienia sic; n. p. rok, roczny, bok, boczyć; tak tez w słowach cudzoziemskich, od których nasze ze swoim cz pochodzą, za te dwie głoski cz, znajdziesz albo k, albo c wymawiające się jak k, albo podobne do nich qu, n. p. czapka, Etappe, czysty castus, czwarty quartus.

CZABAN, a, m. CZABANEK, nka, to. zdrobn. (cf. caban, cap) wół wielki, jakie są Podolskie. Włod. eilt großer ^obolt* fd)er £>d)$. (Hag. vulg, cjobàn; Dal. cjoban, chyoban;

Croat. choban « pasterz). Czerniec trzodę pasie, czabany i świnie. Stryj/c. Tur. //. 2. Cło od wołów, czabanów, które z Wołoch, Multan prowadzą. Vol. Leg. 4, 82. Bij na oliarę, ile ich rok liczy, Opasłych z trzody byczej trzysta czabanów. Hor. 1, 208. Nar. Ofiarowano dwadzieścia i dwa tysięcy czabanów i sto dwadzieścia tysięcy baranów. Leszcz. Test. 515. CZABANKA, i, z. wielka krowa Podolska, eilte große Çoboltfcfie $îlt(), (Hag. cjoban-ka * pasterka). CZABAŃSKI, a, ie, od czabanów, oon ^0* boltfcjiert £>d)feit, 9îtnb*. Nie chcę, by w sforach czabań-skich rząd długi Po mej roli ciągnął krzywe pługi. Petr.

Hor. 2. Nb. (Hag. cjobanski * pasterski).

CZABR ob. Cąbr. CZABRZYCA ob. Cąbrzyca. CZAC ob.

Cza dz.

*CZĄĆ, XZYNAC obsol. znajduje się w składanych: począć, poczynać, zacząć, zaczynać i t. d. Boh. ćeti, ćjti, ćnu, poćnu, poćjti, zaćjti.

CZACH, CZACHT, u, w. CZACHY liczb. mn. Boh. sachta, dół górniczy, z Niem. ber @d)ad)t:, 33crgfd)ad)t. Tr. — Bndtk.

— ‘CZACZ ob. Czadz.

CZA CZEK, ‘CZACZKO ob. Caco, Cacko.

‘CZAD, u, to. sw\ąd od pieca, Dudz. 51. OfenbmtfL Suttfl.

Hoss. ua4Ti, (cf. ua4HTb swędzić); Boh. ćaditi « kadzić. qu. v. Ortolog skwarów kacerskich dymem okopciały,

Ruś tymże czadem zaraził. Smolr. Ap. 96.

‘CZADZ, ‘CZACZ, ‘CZAC, a,

podarek pieniężny, który między lud rzucają, ©efdfettfe,

@d)aitfh'tcfe, ©elb, bte unter baâ Soif gemorfeu merbeu, mis-silia. Cn. Th. (cf. Vind. zaznili < cisnąć, rzucić; Vind. zazaria * rzut; Eccl. ,|aTT

w tłok, bez różnicy komu się dostanie, tn bett Raufen ^tttetit toerfett, unter ben Raufen werfen, eö befomme eä mer ba molle. Nie ma się komu upominać, kto w czadz rzuci.

Gorn. Sen. 454. Dobrodziejstwa w czadz gminu kto mie-ce chełpliwie, Przyjdzie mu zgubić wiele, niż raz da szczęśliwie. Gorn. Sen. 10. Jeszcze łnkomcy przeklętą    cc, naładowane chrześcianami, z wyniesioną przy wiel-

duszą konają; a już majętność ich, właśnie jakby w czac    kim maszcie chorągiewką. Kich. Turk. 102. (ob. Czajki-

u\

CZ-CZADZ.

CZAIĆ - CZAJ.

nie pokazując nic po sobie, na co godzić, ukryć się, zasadzić się na co, zataić się, tit ber Stille, oerftecft, (leim* lid), offne ftd) baó gertngfte merfett ju laffen, worauf paffen, auf etmaê im Stillen lauern; (Hoss. najmie nadzieja, cf. czyhać, czatować). Czajmy się ze wszystkich stron na niego. Teat. 56. b. 105. Z onego pochopu przyszło się cofnąć i uczaić chłopu przy dawnym okopisku. Biał. Odm.

51. Taić się, kryć się przy czym, za czym, ftd) oerber* gen, ftd) oerftccfen bet) etmaê, hinter etmaä. Zdrada w owych słów obojętnych składzie, czai się ku podejściu. Zab. 14,

55. Obłudniku, czaisz się protestacyami, jakobyś był obyczajnym, przecię szczypiesz. Twórz. Wie. 25. Chytrze się uczai, Ale przecię natury swej psiej nie zatai. Paszh. Dz. 15. W mej zawziętości nigdym się nie czaił, I grzechów nigdy jako człek nie taił. Chrośc. Job. 117. Czaję się, simulo me dormire, mortuum esse, non audire; Graec. nnocrnoiovp-ai, ftd) ftelten, aB ob man.... ($. 33. fd)ltefe, tobt fet) n. f. JO.). Czaić się do kogo. Bndtk. przyczajać się, ftd) ju ctmaś l;mfd)letd)en, fńnfteljlen. §. Czaić się, schylać się na dół, ftd) fcjjen, fid) bilden. Tr. Poczekaj, aż się wiatr uczai. Chrośc. Ow. 98. (uciszy, bB ftd) ber SSittb legt). *§. Act. trans, czaić kogo gdzie Bndtk. zaczaić go, kryć go, zatajać w zasadzkach, ttn £ńnterl)alte oerftccfen, tu ben £>tnterf>alt, auf bie Sauer legen. CZAIK, a, m. statek wojenny na Dunaju, (ob. Czajka); etrt bemaffttetcil 2)0ltan* fd)tff, elit $ricgśfd)iff auf ber ©onau. Czajkiści, żołnierze należący do statków zwanych czajki. Oss. Wyr.

Pochodź, czajka, czajkista, doczaić się, naczaić, po-czaić, przeczaić, przyczaić się, uczajać, zaczaić, cf. czyhać, cf. czaty, czatować.

‘CZAIR, u, m. [CZAHOR, CZAHAR, drobne krzaki lub las rozmaitego drzewa; ob. Goszcz. Zam. Kaniówsk. 2]. Leżeli w zimowlach do wiosny Tatarowie, żeby koni swe paść mogli nowym czairem Tward. W. D. 47.

1), CZAJKA, i, i. łódka kozacka skórzana, cttt lebertter 5Î0* faîeuîal)tt. Kozacy łódki swe skórzane zowią czajki. Gwag. 559. Kozacy porohy przebywają w łódkach swych skórzanych, które oni zowią czajki, po linie się spuszczając, i także się po linie zasie ciągnąc. Biel. Kr. 6G0. Ruś to. (distingu. cacko, caczek) wtargnęli w tysiące łodzi, zowią to dziś Kozacy czajkami.

Biel. Kr. 52. Nar. Chód. 2, 287. $. Ogólniej, łódka, statek osobliwie zbrojny, czaik; cttt itaflrt, elit 9iad)ett, Cttt ftlufSfdjtff, ein $rtcg3fhtßfd)itf. Croat. sójka celox, (cf. Lat. denarius). W czacz co rzucić, scapha); Hang. sajka, hajótska; Bosn. sejajka; Slavon.

shajka ; (Hoss. manna, maenna gatunek weborków, gatunek naczynia wodnego). Czajki, kaiki Tureckie. Mik. Tur.

214. Przed okrętem Sułtańskim idą cztery czajki wielkie, które każą na stronę wszystkim statkom. Siar. Bw. 45. Żałosna rzecz, widzieć czajki Bosforem przychodzą-

sta). 2). CZAJKA, i, z. ptak, ber $ibi|; Boh. eeyka, eeyka, od hlasu éey eey, (cf. czaić); Bosn. çjejka; Slovac. ćagka, wodna lastowica; Sorab. l.sżawiza; Sorab. 2. kibut, (cf. kobuz); Vind. ribizh ; Rusn. [nafina, TertiTKa, 2.] ranna; (sed Ross. « macica szrubna); Boss. miraatma, nnra-rna, jyroBHiia, jiyrOBna, KenTyiuha; (Ross. Manna larus sikora) ; Eccl. nan-na; Graec. ramę. Rodzaj czajek, łringa należy do rzędu bocianiego. Zool. 247. Czajka tringa vanellus Linn. Baria vulgaris Klein, mniejsza od gołębia, przebywa na bagnach żyje owadem, ptak krzykliwy. Zool. 247. Czajki uciekającym w polach zdradne. Banial. J. 3. b. Ustroił się, właśnie jakobyś czajkę w strusie pióra ubrał; obskubżeno te pióra, alić po staremu czajka, a na głowie czubek.

Zebr. Zw. 112. Zdybał go jak czajkę na gnieździe. Cn.

Ad. 4319. przecież go uchwycił, enblrd; fiat er ifm bod; ernńfdjt.

CZAJKISTA,v, w. żołnierz od statków nazwanych czajkami. Oss. Wyr. ein ïfd;m;ftft. Austryaccy, Tureccy czajki— ści, Üfterreid;ifd;e, Titrfifdfe 2)onaufd;tff8folbaten.

‘CZAKLOWIE, *CZEKL0W1E ob. Sekiel.

CZAL, u, m, tył, zad, bie £)interfeite, ber bilden. Armatę

położywszy, na czai ustąpić kazał. Warg. Wal. 248. W CZAMLET, u, w. kamlot. Dudz. 36. z Włosk. camelotto, na tym zależy, abyś czoło i czai, ber ©antelot, materya, z włosów kozy Azyackiej robiona.

(Boh. śamlot; Sorab. 2. cammelot, camlöt; Vind. shamlot, valovitnu suknu; Bosn. cjambelot, muhaviar svitta, (ob. Muchair); Croat. chambolat, czambolat). Czamlet undu-lata toga. Cn. Syn. 934. Poseł od króla Cypryjskiego oddał Jagiełłowi kilka sztuk czamletu ; co na on czas był wielki upominek. Biel. Kr. 299. Towary cudzoziemskie muchairy, saje, czamlety cło płaca. Vol. Leg. 4, 81. Zygr. Post. 5, 621, b. CZAMLETOWY, a, e, karnleto-wy, z czamletu, ©amlots cameloten. Teraz żadnego nie-masz, któryby nie nosił szat czamletowych. Kosz. Lor. 103. b.

przepadający, ein fcfmeller friegertfdjer ©trctfjug, eine Streb fer es;. Gorzej że pójdą w czambuł Tatarowie i na Wołyń się podobno wyleją. Jabł. Buk. 0. 4. Orda puszczać czambółów nie śmie. Susz. Pies. 3. L. 2, b. Anton miał Partów, z Syryjskiego kąta, których Labien w czambuł wprawia, wygnać. Chrośc. Fars. 387. Tatar w czambule nigdy takiej szkodyby nie uczynił, jak lis tu w kurniku. Jabł. Ez. 115. Ukaz Carski był groźny, jak jest czambuł Tatarski. Jabł. Ez. 9. — W czambuł konia puścić, w czwał wypuścić. Czrtr. Mskr. ben ©alopp laufen laffett. W czambule, czwałem, śpieszno, ttn ©alopp, tu ber ©tle. Nie wieleby i pszczoła wskórała w czambule Pasieki i swe tylko oblatując ule. Pot. Poez. 171. — W czambuł, hurtem, w ogół, im ©anjen, im Slllgemctnen, überhaupt. On idzie, woła w czambuł lub z osobna z krzętern, Zęby pułki śpieszyły za wielkim rejentem. Przyb. Mût. 165. — W czambuł, w bród, obficie, podostatkiem, po szyję, po uszy, po dziurki, in Überfluß, btë an ben £>al3. Cztery mieć będę ładne razem żony, Koni ze dwieście i gwałt odalików, Sto sług, szerajów sześć, dziesięć szyflików, Wszystkiego w czambuł. Zab. 14, 251. Szym.

tym szyku najwięcej abo tył mocnemi ludźmi osadził. Papr. W. 1, 113. z Bielsk. 1 z czoła i z czalu nieprzyjaciół ostąpił. Warg. Kurt. 27. (et a fronte et a tergo). W ciągnieniu wojska już na froncie, już na czalu, często też w pośrzodku stawał. Pilch. Sali. 297.

‘CZAŁBATKA, 'SCZAŁBATKA, ‘SZCZAŁBATKA, i, i. czaszka główna, Boh. łebka, (Etym. Czoło) bte ipintfdjate. ber ^trttfcfmbel. (Vind. et Carn. zhelata * hełm). Zabiwszy go, z głowy jego, z czałbatki czaszę uczynił. Stryjk. 48. Zwycięzca dał sobie z czałbatki głowy Swentosława czaszę uczynić, ib. 122. Ze królowa Węgierska koronę ukradła, dlatego był Władysław koronowan z ś. Szczepana CZAMR ob. Cembrowina.

głowy szczałbatką na króla Węgierskiego, ib. 558.    CZANKA, i, z. drążek u munsztuka końskiego, bte Stange

am ^ferbejaume. Boh. can’k. Munsztuk złożony jest z cza-CZAMANAGA, i, i. gatunek sztuki mięsa Ormiańskiej; wprzó-    nek, z wędzidła i z podbródka. Czanki bywają proste abo

dy kilką dniami marynowanej w saletrze i ziołach różnych    wprzód pochylone ; są zakrzywione nieco nazad, są też

fRinbfletfi; auf 3lrmetttfd; $ugerid;tct. Sztufady, czamanagi,    i bardzo krzywe. Hipp. 58. Uszko u czanek, gdzie na-

kiszki, polędźwice. Zabł. Fir. 74.    główek przypinają, nie ma być bardzo nizkie, ani też

CZAMARA, y,- i. gatunek sukni długiej z rękawrami do zie- nazbyt wysokie, ib. 59. — CZAP ob. Cap.

mi, zwyczajnie prałackiej i kanoniczej, etn langer fKocî mit CZAPCZYNA, y, z. podła mizerna czapka, eilte clettbe mife-langen 31rmeln btë auf bte ©rbe, etn ^rtefterrocf, Somberrem    rabie SDîüije. U górala siekierka za pasem, Czapczyna z

rocf; (Boh. kaumar, kaumoro, we barwy sukno, genż se    kutasem. Kniaź. Poez. 3,203. CZAPCZYSKO, a, n. czap-

wlnau barwj). Na głowie kłobak ; czamara czarna zamia-    ka nieforemna, niekształtna, niezgrabna, eilte Ultgefcfylacfyte

tała ziemię. Oss. Str. 3. Zającami czamarę aksamitną miasto rysiów podszył. Pimin. Kam. 44. Miasto kirysiu, włóczy się w czamarze. Mon. 71, 470. CZAMARKA, i, i. suknia Perska wierzchnia, z guzikami do zapinania aż po szyję, ein ^erfifd)eö Oberflctb, mit Üïnôpfdjen btê unter baS Sïtitn. (Boh. ćamrda * fôttopfboljdien, ^ttopfbetu^eu). Miał na sobie żupan gredytorowy, czamarkę sukienną. Gaz. Nar.

1, 255. (ob. Kontusz).

CZAMBR, CZAMBROWINA ob. Cembrowina.

CZAMBÓŁ, CZAMBUŁ, u,

TZALUCHNY, *CZAŁY ob. Cały.

z Tatarsk. raptowna i krótka wojenna wyprawa, napad, najazd, zagon nagły, dorywxzy.

w.

ungeftalte Mfje. CZAPCZASTY, CZAPCZYSTY, a, e, mający nakrycie owiesiste, daleko zachodzące, okapiste, fappig, bemu|t, befappt. Czapczaste ćwieczki. Oss. Wyr. (z czapkami). Czapczysty żydowin. CZAPECZKA, i, i. zdrobn. rzeczown. czapka, ba3 93îü|d)ett, eine flehte ?!Jîüte. Wszyscy mają czapeczki szkarłatne na sobie. Star. Dw. 42. Zdjął czapeczkę. Mon. 68, 743. Jeśli podlejszego czapeczką uprzedzimy, tym nie będziemy po-dlejszemi, ale owszem obyczajniejszemi. Erazm. G. 3. (grzecznością kogo uprzedzić, ukłonem). Niczym sobie nie obliguje, jeno chlebcm a czapeczką. Star. Ref.

nas

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

55

55. (częstowaniem i grzecznością, czapką i papką). —

koty z panem, wnet ci czapka z głowy spadnie, Oss. Wyr. (przytrze ci rogów⁷, utrze-ć nosa). Mahomet wziął szpetnie w czapkę, gdy dobywał Białogrodu, gdzie wziął wielką szkodę na ludziach, i sam ranion. Biel. Św. 120, b. Lepiej wziąć po czapce, niż po łbie. Oss. Wyr. (zawsze dobrze, mieć się czem zasłonić). Czapkę już brał (zabierał się wychodzić). — Czapkę na stole położyć * bardzie kazać, imponować, btc ÏÏÎüije ober beit $ut auf bett £tfd) legen, tmpomreit. Kto ma sześć koni w wozie, tysiąc złotych w szkatule, a pannę wfe dwu milach, ten może czapkę na stole położyć. Rys. Ad. 55. —• Czapkę na czem wieszać, zasadzać sie, ftd) worauf ftlißett. Oni zaś na czym inszym tę czapkę wieszają, A szczęśliwe przypadki szczęściu przyczytają. Rej. Wiz. 53, b. — Każda głowa ma swoje czapkę. Pot. Jow. 54. (ile głów, tyle rozumów⁷, fo ińel Śópfe, fo Otel ©tmten). Na złodzieju czapka gore. Źegl. Ad. 48. Rys. Ad. 48. (niespokojne ma sumnienie; żyje by mysz na pudle). Mój Panie Jędrzeju, Nie gore czapka na wielkim złodzieju. Zab. 14, 563. — Jak o stara czapkę, tak o niebo dbamy. Rej. Wiz. 180. b. (nie wiele o to stoimy).— Już też to Iga , jak czapka. Zab. 15, 182. (potężne, oczywiste łgarstwo, ettte fnutbgretfïtd)e Süge). — Czapka za biret. Cn. Ad. 117. officium officio pensare, 28urft tmber 2ßurft, eine ftöfLcßfett erforbert bte attbere. — Kto z natury do czapki stworzony, Niechaj swą głową nie sięga korony. FJot. Arg. 21. (cf. dudku, nie grab siana; szaszku, nie podejmuj się legawego pola). Głowa ledwo do czapki, wcale nie do kołpaka. Oss. Wyr. (zadek do ławy, nie do krzesła; nie senatorem mu być; iż senatorowie zwyczajnie kołpaków używali). — U Rzymian czapka znak wolności; bez niej niewolnicy chodzili. Warg. Wal. 269. Dawniej u nas, sędzia, na sądzie wyłożonym, potwierdzając kupno jakiegoś imienia, brał czapkę od tego, który przedawał, a kładł ja na głow⁷e kupującego. Sax. Porz. 45. (cf. rózga). Czapek gatunki: kon-federatka, magierka, kołpak, szłyk, kapuza, mycka, ku-czma, jamółka; Ross. Ko.inaKt, Ko.inaaeict * czapka nocna, szlafmyca, duchenka, bte ©cfylafMttije. Wziął z sobą opończe i czapkę nocna. Baz. Hist. 87. Czapka skrzy-dlasta Ross. ocKpbLibitbi; czapka z czteremi cyplami Ross. Majaxaîi, Maiaxafi'iHicb ; gatunek dawny czapek Ross. noA-KanOKb, — Czapka biskupia ob. Infuła. — Czapka książęca, mitra, bte gürfrcmmtfic, ber gürftculjitt, bte ftürfteitfronc. Roman w⁷ czapce książęcej na stolicę Halicza od metropolity był podniesion. Stryjk. 205. Giermont był na stolicę Litewską w czapce książęcej podniesion według obyczaju z dawna zwykłego i od przodków⁷ podanego. Stryjk. 297. Czapka książęca Litewska była z aksamitu czerwonego w' strefy złote, kamieńmi drogiemi osadzona. Gwagn. 273. §. Transi. Czapka, przykrywadło, rzecz jaka podobieństwo niejakie do czapki mająca, ^«ppc, §aube, $ut, ÄO'pf. Czapka alembikowa abo kapitela. Comp. Med. 665. Ross. Ko.inaKx; bte $appe beś 2)tftilItrfoIDeitö, ber£mb Czap-

Czapeczka księża, którą koronę czyli plesz przykrywają, ob.

Jarinułka, piuska, bfl$ ^rtefterfappctyett. — Czapeczka dziecinna z materyi z bramką koronkową lub muślinową albo też i płócienną u uboższych, cm lśłtitbermtti$cl]Ctt. Po chrzcie kapłan małym dziatkom, które w szatach nie chodzą, da-wa białą czapeczkę. 'Kucz. Kat. 2, 3G9. — Tr. Czapeczka abo czaszka żołędziowa, baê ©d)ald)ett an ber Gid)cl.

Tr. CZAPIG ob. Capie. CZAP1GA ob. Czepiga. CZAPKA, i, i. pewny gatunek nakrycia głowy, pospolicie z futra, bte 9Äü$e; Boh. ćapka, ćepice, cepicka, (cf. czepiec); Mo-rav. cepka; Slavon. kappa; Croat. kapa; \ind. kapa, ka-piza ; Hung. sapka; Boss. manna, manonna; Fioss. obs. nana; (cf. Gerin. Etappe; Grace, xarrmt); Sorab. 1. meczą,

(cf. mycka). Żydzi na znak niechaj żółte czapki noszą.

Hrb. Śtat. 575. Czapkę na głowę włożyć. Tward. Wł.

171. btc 9Jîüj$e auffeßett. Czapkę zdejmować, b. 2)?. abneb-tttett. Wchodząc do kościoła, czapki nie zdejmował. Sk.

Dz. 86,1. Lotrostwo to i przed panem ledwo czapkę ^«zdejmuje. Falib. Dis. H. 2. Zdjęciem czapki, cześć wyrządzamy. Petr. Et. 516. (cf. odkryć głowę). Gdy wszedł, żaden czapki nie ruszył, na wzgardę jego wielką. Biel.

Kr. 500. Przyszedł do tego kresu wzgardy, iż nikt przed nim czapki nie zdjął. Zab. 7, 166. Sam nie uchylał czapki swej przed nikim. Chrośc. Job. 77. A cóż to, czapka na głowie, przed królem Jegomością? Oss. Wyr. (jakież to uszanowanie!) Cóż to, przyćwiekował kto Waści czapkę? przyrosłaż to czapka do głowy? przymarzłaż?

• (czemu się nie kłaniasz, czemu nie prosisz?) Cóż to? cięży czapka w ręku? (jak to śmiesz głowę nakryć przed panem?) Czapkę przed kim trzymać, łamać, czapką go czcić, czapkę pod pachą, kłaniać mu się, czapkować, j)0t einem bte 5D?uf$e, ben §mt dmefmten, ftcff »or t!;nt entblößen, neigen, benmtljtgett, itjnt (mftren. Sługami gardzisz, a tu im czapkę łamiesz? G om. Sen. 198. Kto tylko usty wy-znawa a czapką czci a nie czyni woli pana swego, ten będzie karany. Gil. Kaz. Bb. 3, b. Szedł za nim z czapką pod pachą. Oss. Wyr. (z największą uniżonością). Ztąd Czapka, oświadczenie grzeczności, ukłon, $öfltct)fcitöbc.$cn-' gitltg, Gompltntcnt. Sam się o ten urząd, nietylko pie— niądzmi, ale czapką, staniem, czczeniem i rozmaitemi pokłonami stara. Gliczn. Wych. N. 4. Uczy go, jak się ma ku każdemu mieć, tak słowy, jako czapką a ukłonem. ib. [j. 8. Czapką, chlebem i solą, Ludzie sobie ludzi niewolą. Rys. Ad. 5. Czapką i papką, ujmują przyjaciela.

Zab. 14, 35. Buntowmik chlebem, czapką i solą, wziął pospólstwo głupie. Pot. Arg. 347. — Czapkę mieć na bakier* junaczyć się, fantazyą stroić, ben $ut bte Qtteerc rnefen. (ob. Bakier). Czapkę natłoczyć na uszy. Oss. Wyr.

(nie chcieć słuchać, chronić się, by nie wziąć słowami po- uszach). Czapkę zapuścić na oczy ( nie chcieć widzieć, nie chcieć pokazać wstydu; często być bez wstydu). — Ma się za mądrego, jakby w czapce bobrowej chodził. Oss. Wyr. (że Jezuici nosili bobrowe    kołpaki,    cf.    ka    u rury konewki ogrodniczej drobne powybijane ma-

bobroww). — Darmo, trzeba tu czapki    uchylić,    ib.    jaca dziureczki. Kluk. Dyk. 1, 81. bte ŚLtppe, ber §ut (Utf

(prosić, uniżyć się, podleźć). Nie idzie o czapkę,    ale    ber    ©teßfattlte. Len żeby nie zamókł od deszczu, czapka-

pospołu i z czapką o głowę. Bej. Zw. 126.    Zadrzyj    no    mi    ze słomy prostej, gdy w mendle złożony jest, przy-

krywa się. Przędz. 9. (chochołami, ©trojlfappen, ©trombit*    Art. B. Czapnik, co czapki przedaje, ber SBctrretf ramer.

fd)d).— Cyrulickim materacykom według różnych części    Sukiennicy, czapnicy. Vol. Leg. 3, 592. (W rodź. źeńsk.

ciała różne imiona dają; na głowę, zowią czapkami głó-    Boh. ćepćarka, co czepki robi),

Pochodź, ob. Kapa, kapnik, ob. Capnąć, cap, ob. Cze-

wnemi lub kukułami; na brzuch tarczą.... Krup. 5,298. eine d;trurgtfcfye 5îappe ober Ęyaube. Czapki szańcowe. Lesk.    piec, czepek, ob. Czepić, oczepić, zaczepić, cf. skofia.

Mier. 2, 235.— Czapka u gwoździa, wierzch, ber $opf, CZAPRAK, u, m. CZAPRACZEK, czka, m. zdrohn. Turc. bie ^appe eitteô 9?agelê, bereut. Ćwieczki z czapkami. Oss. czapras, przykrycie na konie. A. Czrtr. Mskr. bte ©d)a= Wyr. (ob. Czapczasty). CZAPKOWAĆ, owiał, uje, intrans.    brafe; Sorab. 2. schabraka; Vind. shabraka, jesdarsku pre-

kontyn., trzymać czapkę przed kim, kłaniać się, prosić    gernilu, deka, fedlonski pervifek; Croat. czaprag; Hung.

mu się, nadskakiwać, wysługiwać, einem boftren, tbttt fÉmet*    tzafrang; Slavon. habâiia, chultan; Carn. dęka; Boh. pódl dît, ben Utttertfyanigft ge^orfamften machen.    Ze już wiedzą    stlani, dek;    Ross.    qanpatcL, qanpaqeKî.    Ôbaczyli konia,

o moim skarbie, wszyscy mi czapkują.    Teat. 41, 57.    z bogatym rzędem    i z czaprakiem, złotym.    P. Kchan. Orl.

Czapkowanie assystencyi miłym mu widokiem. Mon. 65,    4, 25. Złej szkapie czaprak haftowany nic zacności nie

302. Przedtym czapkował; a teraz chce żeby. mu czap-    przydaje. Star. Ref. 32.    §. Czapraczki, czapraszki, pę-

kowano. Oss. Wyr. TZAPKOW1ATR, a, m. 2Stnbmtt|e.    tlice śrebrne    przyszyte na żupanach, jak    noszą Wołosza,

Wiatry z tej strony wiały, na którą Eryk,    król Szwedzki,    Arnauci. A.    Czrtr.    Mskr. ftfbewe 3Î0cf)d?letfeit. Dosiągną-

nazwany czapkowiatr, czapkę swą obracał. Boh. Diab. 489.    wszy mu pod szyję czapraszki od płaszcza, zrzuca go z

CZAPKOWY, a, e, od czapki, mu|en*; Ross. manonHbiH,    niego matrona i rozgaszcza go. Pot. Arg. 748. CZAKO,mamubiH. Czapkowy baranek.    PRACZNIK, a, m. rzemieślnik od czapraków, ber ©d)ab*

CZAPLA, i, i. ptak, ardea cinerea Linn. żywi się ryba-    rafenntacfier. Bndtk. Czapraczniczka, w rodź. źeńsk. ib.

mi; ma nieprzyjaciół, osobliwie jastrzębia i sokoła. Zool.    bie ©cbabrafeittttadjertnn. CZAPRACZNICZEK, czka, m. cze-

250. ber ilîetjier; Sorab. 4. tżap, tżapula, cżapula; Rag.    ladnik czapraczniczy, ber ©cf>rabafenmac(iergefell. CZAPRA-

cjapglja; Bosn. cjapglja; Slavon. csaplja; Sorab. 2, schiit-    CZNlCZY,a, e, od czapracznika, ©diabrafemnadier *. Cza-

tawa; Croat. ćhapla, chaplya, potócbna, (zhapla « bocian,    pracznicze rzemiosło « CZAPRACZNICTWO, a, ». bfl8

ciconia); Boh. cepë, wolawka, (Boh. cap, bocan, bocian;    (2>d)abrafeutttacberl|anbmerf. Bndtk.

Dal. csaplya); Slovac. cep, cepa, wolawka, (Slovac. cap, CZAPSTRZYK ob. Capstrych. boćant ciconia); Carn. shtórkla, (Carn. zhapla* bocian); 4. CZAR ob. Car. 2. CZAR ob. Czary, ów.

©uppenfdjale, grojk îrtnîj^ale; (Boh. cara *1. kreska czary, czarowanie, gusła); Ross. napa, <i>iajn.; ztąd napo-uhhkt. cześnik, podczaszy; Sorab. 2. nop, nap; Vind. zhasha. Im dalej, tym się gęściej uwijają czary z kubkami, a ci piją. Chełm. Poprz. A. 4, b. Insze czary w gusłach, a insze na stole. Pot. Jow. 499. (ob. Czary). Czara podługowata, czołnkowTata. Cn. Th. Czara do ofiar. Ład. Dyk. 2, 446. bie Opferfcfyale.— Transi. Czara, otwór wulkanu, ber (Erater eineè feucrfpepenbeu Sergeś. Otwory na wierzchołkach gór ognistych czarą crater, dla podobieństwa kształtu nazywają. Hub. Wst. i 7. (ob. Czareczka,

2.

Vind. zhapla (*4. shtrok, shterk shtorkla * bocian; 2. CZARA, y, i. czasza, czasem miska na polewkę, eine ©d)ale, rogar, shtorkla, vezhi ribizh * czapla); Ross. uarbia, ita-nejbita, epo4ia; Eccl. qanaa, itan.ia, (cf. uamtyn», n,a-naib capnąć). Czaple są czarne, białe, popielate, niebieskawe, rdzawe i pstre. Ład. Nat. 25. Bosn. bukaę ardea stellaris; Ross. ny»4a czapla biała, łyszczak; qanypa czapla siwa; Tec.iOHOCB, KO.rniiKb pldtalea; óoiraHb gatu-tunek czapli, (cf. bocian). Czapla rybna. Banial. J. 2, b.

Czapla na wysokich nogach. Jabl. Ez. 4. Nie trzeba ważyć lekko mdłych nieprzyjacieli, Ro i mdła czapla czasem 'jastrząba ubije. Stryjk. 207. Umizga się, jak czapla w kobieli. Rej. Źw. 4 9, b. Mat. z Pod. C. 3. ftd| fcbnttegeit, nrie ber Sîeijier tut $ober. Miłosiernym okiem poglądać, jak czarka).

czapla schwytana. Mat. z Pod. C. 5. (cf. pokorny, jak wilk CZARCI, ia, ie, od czarta, czartowski, dyabli, îettfelê*. Prze-w dole, cf. wilcza pokora). §. Czapla, o człowieku, wy-    niknął Chrystus czarcie grody. Groch. 4, 77. Kto jest

sokonogi, eilt bocbbetittgcr, langbeiniger üDïenfdi; Boh. capa-    złym przełożonym, ten czarcią osobę na sobie nosi. Kosz.

ty.— §. Herald, czapla, herb, czubata czapla cała stojąca,    Lor. 36, b. Ćzarcia sztuczka. Oss. Wyr. Czarcie łajno

skrzydła do lotu podnosząca; w pysku rybkę mająca; ta-    abo dyable gówno, assa foetida. Krup. 5, 425. CZARCI,

każ w hełmie. Kurop. 3,40. eilt SBappen. CZAPLĘ, ęcia,    CZARCIA ob. Czart. CZARCIK, a, m. zdrohn. rzeczown.

». CZAPLATKO, a, ». zdrohn., pisklę czaple, baś 3«nge    czart, dyablik, b«3 £eufeld)cn; Boh. ćertjk, ćertjćek; Ross.

bcê 3łetyer3, eilt junger fKet^cr. Młode czaplęta we Frań-    qepreHOK%.

cyi jedzą za specyał. Ład. Dyk. 4, 363. CZAPLI, a, e, CZARKA, i, z. CZARECZKA, i, i, zdrohn. rzeczown. czara, od czapli, ffieilier*; (Vind. zhapelni). Kosztowne dwie czaszka, baö ©d)ald;eit, eilte flehte ïrhtfjcfyale; Ross. uapna, czaple kity wieszają się z zawoju. Tward. WŁ 405.    napouna; Eccl. uapKa; (Boh. ćarka, ćarićka; Slovac. ćarka

CZAPNICZY, a, e, od czapnika, SKufentacbcr*, Sarretfrćb    linijka, kréseczka; Carn. zhèrka * litera). Do ktołu mia-

mer

CZAPKOW-CZAPN.

CZAPR-CZARK.

347

*; Ross. manoqHHKOBK. ĆZAPECZN1K, a, m. co czap-    sto śklenic, starych przodków naszych trybem, czarek

ki robi. Petr. Et. 392. ber 20îü|tCîimacf)er; Ross. itianoniiHKK,    używajmy. Star. Ref. 4 74. Równą czarką Cekubskie wino

KOÆnaqHHK'B. Nie było wtenczas takich rzemiosł, jakich    będziem pili. Lib. Hor. 419. Polewkę pije garnuszkiem

się dziś namnożyło, nie było czapników i t. d. Gliczn.    albo czareczką. Cziach. D. 4. Ross. nouapouHO. Pijaczka

Wy eh. //. 5. Mularze, kowale, cieśle, czapnicy. Hrbst.    zaraz znowu do czarki. Pot. Jow. 426. (do kubka, do

awo

CZARNOBŁĘ-

na

czarnej, fc^margföpftG; Boh. cżernohlawy. Czarnogłowy koń, ci» 9)îoî;rcnfopf; Boss. BopoHonurifi. — Botan. Czar-nogłów, ziele, łani czyściec^ Cn. Th. Seseli Linn. ber ©cfel, ©efelfraut, SRoflfummel. Śleszk. Ped. 409. wielki kmin. Syr. 139. CZARNOGŁÓWKA, i, z. hist. nat. sikorka, parus atricapill. Linn. sylvia atricapill. Klein, ma głowę czarną, grzbiet popielaty. Kluk. Źw. 2, 273. bte irtetfe ; Boh. cźernohlawek; Rag. zarnoglavaz; (Slavon. cêr-noglavka » gil). CZARNOGRZYWY, a, e, z grzywą czarną, fdjiMrjittdlitg; pr. et fig. Burze czarnogrzywe. Pot. Arg. 607. Fale czarnogrzywe. Zab. 14, 271. ‘CZARNOISKRY, a, e, iskrzący się z dymem czarnym, mit fd)ltmr$eitt iRflU= d)e funfelnb. Czarna z piasku smolnego dzień chmura zakrywa, A cała czarnoiskrym góra ogniem ziewa. Zab. 5, 439. CZARNOKOZIENICE, ic, liczb, mn., miasto w Podolskim, bogate znajdującym się w jego gruntach alabastrem i marmurem. Byk. G. 1, 154. eine ©tabt tlt ^obo* Hen. 'CZARNOKRWISTOŚĆ, ści, z. Boh. ćernokrewnost melankolia, melankoliczność, bte ©cbtuarjblutigfeit; *czar-nokrwisty, melankoliczny. CZARNOKRUSZ, u, m. ^ed/Crj, kruszec czarny, mający w sobie miedź, siarkę i żelazo. Kluk. Kop. 2, 181. Shtpferfitoteit. CZARNOKSIĘZKI, a, ie, czarodziejski, czarowniczy, guslarski, jaitbertfd;; Ross. nepnoKHtDKHbiH, napo^HHMH, BOJuieónŁifi; Eccl.

czaro-

śklanki, do kufla). Mała czareczka. Lib. Hor. 28. Czarki, w których dla Sułtana rozpuszczają sorbet. Star. Dw. 30. cf. filiżanka. §. Botan. Czarki, ziele do farbowania an-chusa, rotlje C^fenjuntjeitnutrsel, ob. Czerwieniec, wołowy czerwony język. Haur. Ek. 178. CZARECZNY, a, e, od czarv, czaszowv, ©d)aaleit*, Boss. qapomibiH.

CZARLETAN ob. Ciarlatan.

CZARNAWCZYCE, ów, liczb, mn., miasto w Brzesk. Lit. znaczne pałacem i ogrodem książąt Radziwiłłów. Dyk. G. 1, 154. eine ©tabt in 8ittĘ "CZARŃAWA, ob. Czamoziem. CZARNAWY, CZARNIAWY, CZERNIAWY, a, e przysłk., pochodzący na czarne, fd^drjltd); Boh. et Slovac. näcerny; Sorab. 1. wobtżorn, natżorn, cżemnć; Bosn. çrrinomagnast, <;arnomagnast, naçrrin; Vind. zhernkast, zharnikast, pozhern, nazhern; Garn. zhernèklast; Croat. szńchern; Boss. nepHOBarafi ; Eccl. qepH0BH4HbiM, nepHO-o6pa3HHH. Już noc czarnawe rozwijała włosy. P. Kchan. Jer. 226. Przyodziany pióry czarniawemi. Otw. Ow. 81. Me-mnon czarniawy. Bardz. Tr. 250. Przetarła zlepłe snem czarniawe oczy. Zab. 14, 162. Czarniawość Boss. yep-HOBaTOCTŁ, bte ©djiudrjlid/fett. CZARNIUTKI, CZARNIUŚKI, CZARNIUTEŃKI, CZARN1USIEŃKI, CZARNUSIENECZKI, a, ie, CZARNUCHNY, a, e, - no przysłk., intensiv, przy-miotn. czarny qu. v. CZARNO, przysłk. przymiotu, czarny, fcfnnarj; Boh. ćerno; Croat. cherno, pr. et fig. A biało? biało! czarno? czarno! Cn. Ad. 1. (ob. Biało). U nas co biało, to biało; a co czarno, to czarno i zawsze czarno. Teat. 52, 12. Gdzie mózg? a w głowie, czarno-li czy biało? Zab. 9, 74. (jasno-li czy ciemno?) CZAR-NOBARWNY, a, e, koloru czarnego, fdjlMrjfarbig; Eccl. nepHOUBBTHUH. Jasna pochodnia w czarnobarwne cienie wystawiona, oczy obraca ksobie. Paszk. Bell. A. 2, b. CZARNOBLADY, a, e, - o przysłk., blady na czarne, bletdp fdpnarj; Vind. zhernoblied, zhernobleden.

KITNY, a, e, błękitny na czarne, fdpuarsblatt. Dama oczów czarnobłękitnych. Pam. 85, 1, 884. CZARNOBREWKA, i, z. kobieta brwi czarnych, eine ©cbtuarjaugeiibraunige. Czarnobrewka Doryda. Karp. 1, 28. CZARNOBREWY, CZARNOBRYWY, CZARNOBRWY, a, e, brwi czarnych, fd;n)ar$augcttbramtig ; Ross. yepnoópoBMH. Bolesław rozmiłował się w Kijowie piękności niewiastek czarnobrewych. Stryjk. 164. Czarnobrwa dziewoja. Mon. 75, 594. Pan ustawicznie się przenosi od czarnobrywej do jasnowłosej. Teat. 63. G. CZARNOBRUNATNY, a, e, brunatny czarne, bttttfelbvaitn; Vind. zhernoerjau, skurnozhern; Boss. 'lepHOÓypuM czarnobury. CZARNOBYL, a, m. botan. ziele, tojad, mordownik, pospólstwo na wńelu miejscach Czarnobylem, ogrodnicy bernardynem zowią. Jnndz. 286. Ross. M0p40BHiiK,L, nperpa4’B, npocipuibHaa TpaBa ; gcjccpteic ®b [tel. §. Geogr. Miasto w Kijowsk. dosyć znaczne, domu Chodkiewiczów. Byk. G. 1, 154. eilte ©tabt iit b. 2Boin?. Sijott). CZARNOGARDL, a, m. czarne gardło mający, eilt ©d;nntvjfet;l. Bist. nat. czarnogardl, pliszka, motacilla phoe-nicurus Linn. sylvia rubicilla Klein, ptaszek na głowie i piersiach czarny, ogon mający czerwonawy. Kluk. Źw. 2, 228. bie fdmmrje Sadjftelje, baś 5(cfcriitäiuid)eit, baś ©dmtarj* ïef^eit. CZARNOGŁÓW, CZARNOGŁOWY, a, e, głowy

.    .....IIOTBOftbllTi,

Sorab. 2. skuzwarski. O czarnoksięzkim jej powiadała błędzie. P. Kochan. Orl. 1,374. Szalbierz czarnoksięzki. Biał. Post. 156. CZARNOKSIĘŻNIK, a, m. czarodziej wnik, czarami się bawiący, ber ©djlMrjfuilftfer. Sauberer, ^epeitmcifter; Boh. ćernokneżjk; Carn. zhernasholz; Slavon. vishtac ; Boss. BepiiOKHHHtHHicb ; Eccl. Ya{)04T,H. K0J4yHŁ, rnaMaHî, Ky4ecHHK’b, óaa-tbHHicb. (Etym. czarna księga, nie księżyc). Szymon czarnoksiężnik przez sztuki dyabelskie latał po powietrzu. Birk. Ex. 5. Co Syrowie magiem, my czarnoksiężnikiem zowiemy. P. Kchan. Jer. 256. CZARNOKSIĘŻNIKA) WY, a, e, od czarnoksiężnika, ©djtvarjfüîtfb 1er», Sauberer-. Zamek czarnoksiężnikowy, P. Kochan. Orl. 1, 48. Fig. Wielki to czarnoksiężnik. Oss. Wyr. (człowiek osobliwie zręczny, biegły, któremu nic niepodobne,) eilt großer £>ercimtetfter. Opposit. Nie czarnoksiężnik, nie osobliwsza głowa, er tft fein £>erettmetfier. CZARNOKSIĘ-ZTWO, a, n. nauka i sztuka czarnoksiezka; bie fcfytuarje $unft, bte 3«ubercp, ^ereiimeifterep, ^ererep; Boh. ćerno-knezstwj ; Carn. zherna shola, zupernya, uràsha; Boss. yepHOKHiuKie, nepitOKHHwecTBO, bojiiicóctbo; Eccl. *iep-

HOKHH/KCCTBQ, KM|l(TK(), K0.I40BCTB0 , BC4yHCTB0 , nOTBOp-

ctbo. Perz. Lek. 209. CZARNOKWIT, u, m. ziele, Cyrcaea Linn. że ta go do swych czarów zażywać miała, czarownik. Syr. 755. §erenfraut, ©ieptyaitêfrant. Czarnokwit prosty, rośnie w zaroślach ; czarnokwit pochyły, na pagórkach. Jundz. 87. Boss. K0.t4yH0Ba Tpaea. Zowią go też czarownikiem, niewieściemi psinami, czarownicą. Syr. 734. Czarownicy u nas są dwTa gatunki, Paryzka i górna. Kluk. Dyk. 1, 131. CZARNOLAS, a, m. w Sandomirskim, o mile od Sieciechowa, wieś niegdyś dziedziczna Jana Kochanowskiego ; znajduje się w dziełach jego napis na dom w Czarnolesie. Kras. List. 20. ba3 Sailbflltt bc$ ©tdlterê 3o(iaitit ftodjaitmtrêît. CZARNOMORZEC, rca, m. nad mo-

s su-

e,

349

CZARNON-CZARNOZ.

C Z A R N O Ż - CZARNY.

rzem czarnym mieszkający, ein SHtftenberoofmer beê fdjlDûrjeu SDîeercê. Czarnomorce, lud najbitniejszy wr wojsku Moskiewskim. Gaz. Nar. 2, 262. Flotylla Moskiewska złożona z czarnomorców. ib. 1, 19. CZARNONAKRAP1ANY, a, e, z cętkami czarnemi, fdjmmrj gefprenfelt. CZARNO-NOGI, a, ie, nóg czarnych, fcbmarjfüßig. Chart czarno-nogi. Otw. Ów. 110. XZARNONOSZ, a, m. noszący się czarno, ein ©dnnarjgefleibeter, ber fid) fdpnarj trägt; Eccl. nepnoHOceim. XZARNONOSNY, a, e, czarne kolory noszący, fdimarje $arbe trageitb. W szaciech czarnonośnych. Chodk. Kostk. praef. CZARNOOKI, a, e, oczu czarnych, jdjmarjältgtg; Boh. ćernooky; Carn. zhernaoke; Rag. zar-nók; Ross. uepnorjia3biH ; Subst. Slavon. cćrnookaę « czar-nook, ©djroarjmigel. CZARNOPIÓRY, a, e, piór czarnych, fdjmarjfebrig, fc^marjgejtebert. Czarnopióry kruk. Mon. 75, 594. Smutnej wieszczby głosy wydały ptaki czarnopióre. Hul. Ow. 245. Czarnopióry orzeł Pruski. Mon. 75, 594. CZARNOPSTRAWY, a, e, cokolwiek pstry z czarnym, eb tt>û3 fdunarjlmnt. Bób czarnopstrawy. Zab. 10, 49. Koss. CZARNOPSTRY, a, e, nakrapiany czarno, fd)mar$ geflecft. XZARNORESZA, XERNORESSA, y, z. zakonniczy ubiór, habit, z Ross. pii3a szata, i qepHtiii, (ztąd Ross. nepHO-pH3eup& zakonnik), bte Slîbndjêfutte, ber 9Jîünd)^abit. [Pierwiastkiem tego wyrazu jest = habit mnisi ; knia, tu nie należy. 2]. Świata i rozkoszy jego wyrzekłem się, a przyjąłem te czarnoreszę albo kaptur czer-niecki. Stryjk. 516. Romunt zrzucił z siebie kaptur abo kapicę, cernoressę czerniecką. ib. 315. XZARNORORO-TNIK, a, m. Ross. uepHopaóoTemi prosty robotnik, wyrobnik, ein gemeiner Arbeiter. CZARNOŚĆ, sei, ż. farba czyli kolor czarny, oppos. białość, bie ©djmärjc; Boh. ćer-nost; Bosn. çarnochja, çrrinoehja; Vind. zhernost, zher-noba, zhernota, zhernina, vranost; Ross. uepHOCTb. Zimno jest matką białości, jak gorącość matka jest czarności i ogorzenia. Sak. Pr. 21. Fig. moral. Poznałem czarność jej duszy. Teat. 29, 6. (brzydkość). XZARNOSINY, a, e, ciemnosiny, fdjroarjblatt. Słońca będzie straszliwe zaćmienie Z obłoków ciemnych i chmur czarnosinych. Odym. Św. 2. S. 4. CZARNOSIWY, a, e, ciemnosiwy, fdjmarj» grau. Czarnosiwy koń, ein ©cfjroarjfdjintmel; Ross. Bopo-Houajufi, cf. wrony. CZARNOSKRZYDLATY, CZARNO-SKRZYDŁY, a, e, skrzydeł czarnych, fd)lMr$ geflügelt. Już nad głową krąży śmierć czarnoskrzydlata. Hor. Sat. 152. Czarnoskrzydlata noc. Zimor. Siei 315. XZARNO-SMUTNY, a, e, niewdzięczno czarny, traurig fdjmarj. Ko-cyt czarnosmutny. Hor. 1, 268. Nar. ‘CZARNOSZARY, a, e, szary na czarne, fd)mar$grau; (Ross. chbhïï, cf. siwy; CHBOCTb czarnoszarość). CZARNOTWARZY, a, twarzy czarnej, fd)tnar$ tum ©cfidjt; Vind. zhernolizhen. CZARNOWEŁNY, a, e, wełny czarnej, fdjmarjtüoHig. Owce czarnowełne. Otw. Ow. 264. CZARNOWŁOSY, a, e, włosów czarnych, fd)marjl)aarig; Vind. zhernolasen; Dal. czarnovlàszt; Ptag. zarnovlas; Ross. uepiiOB.iacbiß. CZARNOZIEM, u, m. grunt ziemi czarny, fdjiuarjer ©ruitb, fd)tnarje§ (Erbrcid; ; Ross. uepHOserb. Boh. ćernawa. Grunt płaski, z wierzchu niby czarnoziem. Torz. Szk. 4. Przekopawszy ten czarnoziem, piasek pokazuje się. ib. CZAR-

NOZÓŁCIOWY, a, e, żółć czarną mający, fdjmarjgalltg; (Vind. tegoten, sakernel). Ludzie czarnożółciowi do szaleństwa skłonni. Krup. 5, 4 et 419. CZARNUCHA, CZER-NUCHA, y, £, CZARNUSZKA, i, z. zdrbn., miano, co się daje czarnym krowom i kozom. Cn. Ad. 614. Boh. eernuśa. §. Bołan. Czarnucha, czarnuszka, nigella, ber ©djmarjfünn «tel, jest pospolita, jest i włoska. Ład. H. A. 25. Jundz. 287. ber ©djttmrjfttinntel ; Bom. ęrrinika, ęarnika, cjurek; Sorab. 1. tżorna Jvhimewkâ; Boas. uepHyniKa. §. Czarnucha Żytna, agrostema Githago Linn. gatunek kąkolnicy, rośnie między pszenicą, żytem i t. d. Kluk. Dyk. i, 16. Urzed. 157. eilte ©attung Dłabeit; Ross. uapnyxa gatunek dzikiego grochu. CZARNY, a, e, Czernicjszy Comparât. CZERNIUTKI, CZERNIUŚKI, CZERN1USIEŃKI, Intensiv., najciemniejszy ze wszystkich kolorów, wszelkiego światła pozbawiony, (oppos. biały); fdjmarj; (Boh. cerny; Bal. czàrn, csarn, vran, (cf. wroni); Sorab. 2. cżorni; Sorab. 1. cżorny, tżornć, tżornużki; Cr ont. ehern, vran, cherni; Bosn. garni, çrrini; Vind. zhern, vran; Carn. zhèrn, zhirn; Slavon. cêrn; Rag. zârn ; Ross. uepHBifi, uepemb, uepHe-xoHeKï, yepueHLKm; Finn. sorttan; Dan. sort; Svec. swart; Anglos. sweart; Samar. Tlü niger, (ci szary); Hebr. Tlü schachor * niger, cf. Turc, kara * czarny, ob. Kary). Rzecz ta, która drugą czarną abo białą czyni, bez pochyby sama musi być czerńsza (czerniejsza) abo bielsza. Gorn. Diu. 390. Od czarnych jagód będziesz miał czarną gębę. Zab. 13, 79. Czerniejszy niż smoła. Ezop. 6. Jak wągl czarny. Kul. Her. 112. (jak kruk). [Vind. zhern kaker vo-gel, prezhern;^ zherńeishi koker shoshou). Czarny jak atrament. Oss. Zel. 39. Czarny łabędź. Kosz. Lor. 66. b. (rzadka rzecz; jak biały kruk). Sorab. 2. Zarne ako schwon, bêle ako ron, rowno ako motele (motowidło), kschiwć ako rescheno (wrzeciono). Leszek czarny nazwany, dla włosów tej farby. Nar. Hist. 5, 72. I czarna kokosz białe jajca niesie. Rys. Ad. 76. Vind. zherna krava ima saj bićlu mlieku). Czarne mydło. Syr. 935. (gatunek mydła ciemnozielonawego). Kazał sobie dać kawy czarnej. Teat. 47, 2. (bez mleka, bez śmietanki). On się nawet czarnej krowy boi. Teat. 17, b. 47. (swego cienia się boi). Trzeba mu czarnej kury, kokoszy * zwaryował ob. Kura, kokosz, e3 rappelt bet) ilrnt. Cóż ten godzien, co córkę za owcę traci? wart on czarnej kury. Zab. 9, 72. Iźyek. (pójść do czubków, trtâ îolltyanê). A już też to warto czarnej kury! Teat. 43, c. 53. Wyb.— Czarna ziemia ogrodowa ob. Czarnoziem. — Czarne morze, Slavon. cêrno morę; b«3 fcbtMrje üJcCCr; (Ross. nonra czarne lub czerwone morze). Helespontem woda z morza czarnego do morza białego idzie. Star. Dw. 2. — Czarna miedź, fdjmarj SOłctflU, Tupfer mit (Etfen oermengt. Miedź od żelaza często nabiera koloru czarnego; przeto każdą miedź z rud otrzymaną, która cale czystą nie jest, czarną zowią. KrumŁ Chy. 509. Złotą monetę nazywamy czerwoną, śrebrna białą, a zdawkową czyli mieszaną z miedzią, czarną. Czach. Pr.. 1, 165. (fcjUMt'J ©elb), ©d)eb bemühe, tum âupfcr mit (Eifert nerfefjt.— Nocy czarne. Tward. Wl 175. (ciemne, fdjmarjc, ftitfirc 9Md)te). Czarny las, który zbyt zagęszczony, zarosły, nawet w dzień okropność sprawuje. Ład. H. N. 88. ein fd)marjer ftnftrer, btut

czary robiący, czarownik, czar-

fier SBctlb. Cis, cyprys i jodły do zaćmienia godne Czarny las bujno rodzi. Bardz. Tr. 523. Czarny las, ©d)iMtp tualb, zowie się las wielki w Szwabii. Dyk. G. 3, 31. Czarne lasy, bory, dąbrowy, brzezina, jesienina, klonina, grabina, leszczyna. Torz. Szk. 2 et 3. Ross. uepHOH jpbcl, èrtubfyolj. Do liściowego, czyli jak u nas zowią, do czarnego drzewa, należą dęby, jawory, jesiony, wiązy, lipy, brzozy i t. d. Mon. 74, 744.— Czarna droga, leśna, cttt 2Balbtt)Cg. Tątarowie wtargnęli do Ruskich krain czarną drogą. Biel. Św. 264. b. — (ob. czarny szlak). — Na czarne pole albo na czarny zwierz jechać, in apros. Mącz. flufê ©cptMtjtmlb jagen, auf bte nńlben ©djnmne; Boh. ćer-nÿ dobytek, weprowy dobytek (Ger. SBorfteitkep). — Czarna izba ob. Dymnik, bte fctpMtjc Hammer, bte 9îaurî;famntcr.— Czarne na białym (atrament na białym papierze) * piśmiennie, na piśmie, fdpuarj auf ntetjü, jcfyriftlid;, bocnmcnttrltd) ; (Ross. bt. uepH®, na ucpHO w brullionie). Czarne na białym. Pam. 84, 685. Wzbraniał się przyjmować, że nie widział czarnego na białym. Oss. Sir. 5. — Czarny chrze-ścian, ob. Czerń. Czarny, smutny, żałobny, fcptMtj, Trauer*, traurig. Czarnym się okrywa odzieniem pogrzebowym. Dardz. Tr. 322. Jakież to czarne nachodzą cię myśli! Teat. 28, 128. Widzę ją w najczcrniejszej melankolii, w nieukojonym smutku. Teat. 26, d. 4. Eccl. uepHO/Kej-uie melankolia, czarna żółć; Vind. tegota. Slovac. smrtna neb cerna nedèla Dominica Passionis, ber fünfte (Sonntag tu ber Saften, (ob. Biała niedziela). — Choroba czarna Ross. nepnaa hcmoiutj wielka choroba, kaduk, padaczka, ś. Walentego niemoc, bie fadeube ©ucbt; (2., melankolia. Bndtk). (Ross. nepiibiH roAt, Aem>, nieszczęśliwy rok, nieszczęśliwy dzień). Jest też pod słońcem, mówią, czarny dzień każdego, Dobrzeć to biały pieniądz mieć dla dnia czarnego. Jag. Gr. 4, b. (cf. burzliwy, pochmurny, oppos. pogodny, jasny). — Moral. Czarny, brzydki, występny, fdnoarj, pftßlid), lafterßaft. Ty rażący oczy moje, uchodź najczerniejszy człowieku. Teat. 2, 75. Ktożkolwick winowajcą, zbrodnia zawsze czarna. ZabŁ Am/. 72. (Carn. vojska zherna, bellum intestinum, rebellio). Czarny anioł, czarny duch Rag. zarni duh, ob. Czart, dyabeł. — Czarna księga, rejestr notowanych, poczet źle osławionych, btt3 fdjtnarje fRegtfter, baśl fdftuarje 31 ud). Powołania złodziejskie powinny być do oddzielnych ksiąg, czarne zwanemi, zapisywane. Gzack. Pr. 2, 236. Słyszysz, co czyni Fedra, macocha owa w czarne położona księgi? Pot. Syl. 10. Statut Litewski ostrzega, iż tylko powołania, urzędownie w księgach, czarne zwanych, zapisane, za istotne potwarzy poczytane być mają. Ostr. Pr. C. 1, 350.— Białe za czarne a czarne za białe udawać. Otw. Ow. 444. Czarne w białe obracają, t. j. złe w dobre, nigrum in candidum vertunt. Macz. au§ fdnuarj weiß ntadjen. cf. biały. §. Botan. Czarne ziele, anemone puisa-tilla /Ann. bte 5Üüd;eufdjctIe, bte iDfierbluine. Kluk. Roił. 2, 215.

Pochodź, czerń, czernic', czerniec, czerniecki, czernieć, oczernić, poczernić, przy czerni ejszy, doczernić, naczernić.

CZARODZIEJ, a, m., CZARODZIEJNIK, a, m., Boh. ćaro-degnik; Slovac. ćarodelnik; Ross. napocili, uapoBaiejb; ECCI. KyAĆCHHKTi, YüßO,VKH noksiężmk, ber Banktet, ©cproarjfunftler, ^eieeumetfter. Cza

rodzieje, co się wieszczki czynią, ludzi zdradzają. Eraz. Jez. R. 4. Przeciw naukom czarodziejników. ib. 0. 8. Jesteś jeden z czarodziei, którzy pewne mentale noszą. Zabi. Amf. 89. Czarodziejnik. Sax. Post. 17. W rodź. ieńsk. CZARODZIEJKA, i, czarownica, Slavon. ćarodelnićka, ćarodelnica; Ross. napoAtfiKa. CZARODZIEJSKI, a, ie, czarnoksiezki ; Boh. ćarodegny; Ross. uapoAHHHbm; jatl* krtfd), percumetftertfcf;, fcproarjfünftiertftp. CZARODZIEJSTWO.,, a, n. czarnoksięztwo, czary, bte ©CpNatjfunftelCty, $cten» meifterety, Bankiety ; Boh. ćarodegnictwj; Ross. uapoAiticTBO. Mężobójstwa, czarodziejstwa. Smotr. Napom. 43. Zdradził go swoim czarodziejstwem. Mon. 65, 28. Perz. Lek. 209. Szkoda, że ustało czarodziejstwo, to był sposób uczciwy zmyślania snów przyjemnych. Weg. Mar. 1, 117. CZA-ROSTWO, a, n. czary, czarowanie, Eccl. uapOBCTBo; £>c-' yetety, Bankte^. Ludwik XIV. zakazał juryzdykeyom, aby zaskarżeń o czarostwa nie przyjmowały. Ostr. Pr. Kr. 1, 86. Przez pławienie niewiast, zostało tym bardziej utwierdzone o ich czarostwie mniemanie. Mon. 74, 462. “CZAROTŁUM, a, m. tłumiący czary, bet Bauktfetttb, §e-' teitfefnb. Ty czarotłumie darmo masz mię w mieście sławić, Żebym się nie miała wżdy o krzywdę zastawić. Petr. Bor. 2, R. Not. «który czary tłumi, czarownice karze.» CZAROWAĆ czyn. niedok., zczarować dok., — §. intrans. czary czynić, gusłować, jftuknt, pe-teit, Bankiety treiben ; Boh. ćarowati ( * 1. linijować, kreskować; ; Slovac. ćariti; Bosn. ejarati, ciniti eine; Croat. czarati, czararn, satrim, bajam, czopram, bahoriti, bajati, czoprati; Vind. zuprati; Garn. zupram, zharkanje; Ross. napoA^aib, uapoAbHCTBO-narb, uapoßaTb, napoBanie, óaabCTBOBaTb, BOJiueóumiaTb, BOJiiiieócTBOBaTb, KoiAOBaTb, Bpaæiiïb, Bopomrrt, bojiu-Benie; Eccl. napOBaib, napyio, uapoBanie. Czarnoksiężnik czarował był Filippikowi o cesarstwie. Sk. Dz. 891. wróżył, et patte tpllt gcmaljlfagt. Czarujące słowa, czarownicze, Bflukmtorte. Moc czarujących słów tak gwałtowna bywa, że w nocnej cichości i miesiąc z gwiazdami bywa zatrzymany. Jobł. Tel. 153.    §. Transit, czarować,

zczarować, oczarować, uczarować kogo, czarów go nabawiać, einen kjaukrn, kpercu; Eccl. oejkjth , 3aroBopHTB, OKOiAOBaTb. pr. et fig. Zczarowaną ziemię na straży obsiadły mocy czartowskie. Jag. Wyb. D. 3, b. Zakochałem się prawie jak zczarowany. Teat. 30, b. 102. Zony Sułtańskie płacą czarownicom, aby ich nauczyły, jak mają uczarować cesarza, aby się w nich kochał. Star. Dw. 48. Oczy rychlej uczarować mogą, niż która baba ziołmi. Gor. Dw. 298. Otw. Ow. 259. Rozumienie jest w krajach wschodnich, że się znajdują ludzie, co z przyrodzenia wzrokiem czarują. K(ok. Turk. 148. Nic innego nie czynił, jeno się z białemi głowami zabawiał, co go były tak bardzo zczarowaly. Biel. Kr. 191. Musiał go ktoś oczarować. Oss. Wyr. (nie ze swojej głowy zrobił, nie sam z siebie, nie wiedzieć dla czego), cf. odczarować, odczynić. CZAROWIERCA, y, m. wierzący w czary, bet an Bau= krety glaubt. Nie mogąc przeprzeć tego czarowiercy, zostawiłem go z plebanem. Mon. 74, 462. CZAROWNICA, y, z., CZAROWNICZKA, i, z. zdrobn., czarami się trudniąca, czarująca, czarodziejka, guślarka, bte BwkrittU,

óaajLHHua.

Mon. 74, 358.

e, od

K04-

czort

CI C⁷'

foboltett. CZARTOPŁOCII, a

bte ©djroarjflinftlerinit, bte ^>cyc ; Boh. ćarodegnice, bozkor-ka; Carn. zupernèza, zuparniza; Vind. zoperniza, zuper-niza, zoprarza; Slavon. csaratariça, vishtica* Bosn. cjarov-niça, vracjariça; Ray. cjarovnizza, vilenizza; Slavon. csa-ratatica; Sorab. 2. chodota; Sorab. 1. kodota, khodota; Croat. czopernicza, sâtravka, bahoricza; Ross. liap04îiHKa, eraóaóa, K044yni>H, BOimc6nHD,a, pycajita; (dawniej Dry-ada Nimfa); Eccl. napoBHinta, Yapo^HHłii|a,

Czarownice szatanami mamią i mniemają, aby nocą na bydle jeździły i po rozmaitych się miejscach włóczyły. Sk. Dz. 306.    0 północy czarownice na ożogu lecą przez

kominy, Na rozstajnie, na bagna i na Łysą górę. Zahl. Zbb. 27. Teat. 25, c. 61. (Czarownic schadzka Carn. klęk). Mówiąc o czarownicy, powinno się wprzód wspomnieć ten dzień, w który było Boże narodzenie, n. p. przeszłego roku było w sobotę, otóż powinno się mówić: w sobotę Boże Narodzenie czarownica.

Gdy deszcz ustał w maju, czarownica przyczyną; zdechł wół jeden drugi, czarownicę winią. Opal. Sat. 12. Czarownica, trzebaby ją spławić. Oss. Wyr. (ob. Pławić). Tr. Czarownica, brzydkie i złe babsko, eine alte $ere, dît alteê Ijâffttdjeê Rofcê SKetb. §. Bolan. czarownica ziele ob. Czarnokwit. CZAROWNICZY, CZAROWNY, a, czarów% czarodziejski, czarnoksięzki, 3ćlibcr', Iperett*, jam berifcf) ; Vind. zoperski; Carn. zuperske; Ross. yapo^M-hłih, ribJuyHOBL, BO.imeÓHbiM, BopojKeÓHbiil ; Eccl. Óa.I-CTBeiiubiH, iioTKOfłbiiT«, uapo4,BHHŁiM. Po trzy kroć mówił słowa czarowne, których go była Medea nauczyła. Olw. Ow. 260. Wiersz czarowny. Bardz. Tr. 572. Medea cielce ogniste i smoki, czułe runa stróże, czarownemi słow:y Jazonowd powolne robiła. Olw. Ow. 257. Na tak wiele narodów głuche bogów' uszy Bezbożny złego ludu wiersz czarowny ruszy. Bardz. Luk. 101. Fig. Słowo, spojrzenie, oko czarownicze, t. j. ujmujące, łudzące. CZAROWNIK, a, m. CZAROWNICŻEK, czka, m. zdrobn., czarami się parający, czarodziej, czarnoksiężnik; bet 3flU* berer, $eremitetfter, ©trcarjfunftler; Boh. ćarodegnik; Rag. ejarovnik, vilenik, vjesctaz, maghiouik; Bosn. ejaratan, ejarovnik; Slavon. csaratâr, vishtac; Vind. zopernik, zher-nashulz, zbarounik , zopravez , zoprar ; Carn. zharkar, ko-shelnèk, koshelnékar; Croal. cbyarovnik, czopernvak, ba-javecz, charavecz, satrivecz, sâtrenik, ezopraveez; Ross. qapo4i3H, qapoBHnKb, qapoBaTe.iL, K0J4yHb, BOÆXBOBaiL, Bopomen, BOjmieónHKt ; Eccl. byÆecHiiK'L, Yjf>oyKH,

4yHT>, inaMaHb, óaa.iLtuiKi)« ₅ okiishhkt,, M\ii\, on.TKJTe.ih, HaroBopmiiKT», 3aK.iHHarC4b. Zegnania i zaklinania guślarzów i czarowników. Syr. 365. Saul wygnał wieszczki i czaro-wniki z ziemi. Radź. 1. Sarn. 28, 9. §. Botan. Czarownik ziele ob. Czarnokwit. CZAROWNY ob. Czarowniczy.

Pochodź, ob. pod Czary.

XZARSTWO ob. CARSTWO.

CZART, TZORT, a, m. CZARCIK, a, m. zdrbn., (cf. czarny, kary), dyabeł, szatan, wróg, czarny duch, bies, ber ©tmarje, ber Teufel, ber bbfe ftetttb ; Boh. cert, das, czert; Slovac. cert; Rag. zarni dńh; Sorab. czert; Sorab. 2. zart; Carn. zhèrt; Vind. hudizh, slodei, słomek, hudi duh; Croat. vrag, malik, szumrak, szotona, napasztnik, skra-

pecz, zlüdi, paklenik, hudich, djaval; Ross. ueprL, uopTł, Ky4b, Ky4eci; Eccl.    4iaBO.ib; (Hebr. hostis).

Psu oczy przedał, a czartowi duszę. Jabł. Ez. 161. Slovac. Cert neb dabel wśecko gedno, czart lub dyabeł wszystko jedno, (cf. nie kij, ale pałka). Tysiącami czarty liczyć. Klon. Fl. B. 3. (klnąć Boh. ćertowati). Gniewa się jak czart. Jabt. Ez. 219. Nie gryź z czartem orzechów. Rys. Ad. 42. (nie wdawaj się z człowiekiem niebezpiecznym, nie igraj z ogniem). Chłop swoje swoje. Teat. 30, 12. (każdy chce mieć racyą, utrzymuje swoje). Gdy czart swoje, pop swoje, od słów do słów, przyszło do czubków. Zab. 15, 182. Zły czart melancholia, anioł myśl wesoła. Dwór. AA. — W liczb. mn. czarci (czarcia), bte Teufel.— §. Tr. «licho, nieszczęście, ber genfer, bte ^ieft, ber T.... Czart tu wuja mego niesie. Teat. 5, e. 38. Co za czart was podżega i rządzi? Zab. 15, 1 1. Czarci go nadali. Oss. Wyr. (nieszczęście, choroba). Niechże go czarci wezmą. ib. (ob. Kat, kaci). Rzecz niesłusznie drugiemu wydarta, idzie do czarta. Teat. 54, c. 2. (źle nabyte, źle odbyte). Do czarta tam tego, do kata, co niemiara (ücrbcufert), Mel. CZARTKOW, a, m. miasteczko w Podolskim. Dyk. G. 1. 154. ein ©tabtd)Clt m

m. agaricus integer, gatunek bedłki, straszne czyniącej womity. Kluk. Dyk. 1, 13. ber ungeteilte Slätterfdfnmnmt, ber Tdubltug. CZARTORYSK, a, m. miasto z zamkiem w Wołyńskim, niegdyś księztwo, imienie Xżąt Czartoryskich, dzielnicy Jagiellońskiej. Dyk. G. 1, 154. eine ©labt mit einem ©*d)lojfe ln 28oll)i)it. eite» malê ent gurftentlmm. CZARTOSTWO, a, n. dyabelstwo, czarci, Teufel, Teufelei), Tettfelmerf, Teufelsbrut; Boh. ćer-towina; Ross. uepTOBiimHa. Córka moja okrutnie od czar-tostwa bywa dręczona. 1. Leop. Math. 15, 22. (od dyabła. Bibl. Gd). ‘CZARTÓWKA, i, z. dyablica, eilte Teu* feliitn, eitt TeufelSmcib; Ross. uepTOBua. CZARTOWNIK ziele, Bndtk. ob. Czarownik, Czarnokwit ziele. CZARTO-WSKI, a, ie, CZARTOWY, a, e, czarci, odczarta, dya-belski, TeufelS », teufelifd) ; Boh. ćertowy; Ross. uepTOBE, uoprOBTi, qepiOBCKiM. Czartowska w tobie gnieździ się pycha. Bals. Niedz. 1, 177. Czartowscy posłańce szarpali bóztwo Chrystusowe. BiaŁ Post. 82. Ta czartowrska Mość ze dyabły zuchwała. Teat. 7, c. 70. — Bist. Nat. Czartowe łajno, sok Laserowy, dla przykrego zapachu. Syr. 529. Smrodzieniec, TettfelSbrcd, czartowskie łajno. Kluk. Dyk. 2, 4. (cf. cyrenajskie ziele); (Vind. hudizhni klat, vrasbje blatu, oshank). Czartowe mlćko, Euphor-bia platyphylla Linn. TeufelSmllt, SföolfSmtld), gatunek Eu-forbii. Kluk. Dyk. 1, 212, Syr. 1491. (Carn. fidûlka, hi-vojka). Czartowe żebro, Komonica, ś. Piotra ziele, Łysina, Scabiosa succisa Linn. ber Teufelsabbiß, ber 3lbbtfś Syr. 883. (Boss. neproBii na.ieu.’L piorunek). CZARY, ów, liczb, mn. gusła, czarodziejstwa, czarnoksięskie sztuki, §ererei), 3«uber, 3ctxtbcrev), 3auberfmtft, 3ćubermlttel, 3«ubertraitf, 3ailberfraft; (Boh. cara, ćarka, ćariccka « 1. linia, kreska; Slovac. cârka; Carn. zhèrka « litera, głoska; 2. czary Boh. cara, ćary; Bosn. cjar, cjaranje, cjari, cini, hudóst, vrasgjanje; Slavon. esaranje; Croat. char, cjaar, chara, czopria, czopernia, bahoria; Dal. vilensztvo; Rag*

CZAS, u, m. (in Lor.ali w czasie, w czcsie), ciąg następujących po sobie chwil, bte 3^1) (Boh. ćas, doba; Slovac. cas; Sorab. 1. czas, tżas; Sorab. 2. zasz; Slavon. esas, dóba, vrime; Vind. zhas, zait, ura; Carn. zhas; Rag. vrjć-me, dobba (cjós « moment); Croat. vreme (chasz momen-tum)', Bosn. dobba, vrieme, vrjcme, brime, godina; (Bosn. cjas od vrjemena, hip* momentum); Boss. rOAHita * czas; Ross. nact * godzina, »iacoBiumcB zegarmistrz; Eccl. ro-rok , czas, cf. Ger. 3ott; Craect kog;

4HHa,

Kto

cjâr, ejaar; Vind. zhara, vrasha, zopernia, zherna shula; Carn. urâsha; Ross. BOJiuieócTBO, BOJmóa, koaaobctbo, BOAXBOBanie, Bopoatóa; Eccl. YapM< kjaccu, K;n>,YKOKsme, IUBMaHCTBO, BGAyHCTBO, Bl54yHCTBO, B0p05KÓa, flA'b, OTpa-Ba, iiaroBop’B, 0K»Kanïe. ćzary samego z nieba sprowadzą księżyca, Czarami mogła Cyrce, sławna czarownica, Przetworzyć niegdyś w świnie Ulisesa męże, Jadowite przez czary padają się węże. Nag. Wiry. 517. Pospólstwo w cięższe choroby wpadłszy, nie rozumiejąc przyczyn ich, natychmiast rozumie, że to są czary. Krup. 5, 621. Kto wierzy w czary, tego weźmie dyabeł stary. Rys. Ad. 31. W czary wierzy ( » zabobonnik, głupiec). Pędzla są większe, niżli złości czary. Zab. 15, 168. Czary! cuda! rzecz niepojęta! (cf. cud). To chyba czary! Oss. Wyr. Czary na zjednanie miłości u kogo, philtrum. Cn. Tli. eilt StcOeÖtranL Ścisnąwszy krzepko usta, odrzuć te pu-hary, Które ci daje Cyrce, wierz mi, w nich sa czarv. Zab. 10, 199.

Pochodź, ob. Czarodziej, czarownik, i t. d. czarować, odczarować, wyczarować, cf. czarnoksiężnik; cf. kary, czarny, cf. czarka.

TZÀRZ ob. Car.

rOJVL, Bf)T.lvlA

Hebr. ny eth; Arab. yTi tempus, pars capitis). Czas niniejszy, przeszły i przyszły. Karuk. Kat. 166. Czas mierzy się wiekami, rokami, miesiącami, tygodniami, dniami, godzinami, kwadransami, minutami. Solsk. C. 3, 18. Kald. 39. M. 1. Czas roczny dzienny. Syxt. Szkt. 274. Oszczędzaj czasu, czas płynie jak woda. Zab. 16, 311. Czas szybko bieży, wnet uciecze. Mon. 76, 197. Wszystkiego kupisz za pieniądze, oprócz czasu. Oss. Wyr. Czas wszystkokrotny. Zab. 9, 40. (ob. czas żerca). Czas wszystkotrawny. Zab. 12, 213. Czas ma skrzydła. Oss. Wyr. Leci czas. Slonk. Pers. 54. (ulatuje). Czas dziad, ale z kosą. Oss. Wyr. (choć poźno, przecież niszczy). (Bożek czasu Carn. Flins). Czas wszystko psuje. Żegl. Ad. 49. Czas wiele może; czas wszystko otwiera; czas wszystko trawi. Cn. Ad. 122. Gdzie rozum nie, czas pomoże. Rys. Ad. 15, Czas wszystkich rzeczy lekarzem. Jabt. Ez. 186. Czas doktor najpewniejszy. Zirnor. Siei. 142. Zostawmy to czasowi, może się Hrabia upamięta. Teat. 54,

53. Czas to zatarł. Tr. (zapomniano już tego, bariiber I)at bte 3ctl ©10$ tMcfyfctt Irtffcit). W piekle będzie żal a gryzienie sumnienia, pokąd czasu stawać będzie. Gliczn. Wy eh. [j. 5, b. $. Czas, pewna cześć czasu, ettt 3cit* tljetl, eilte 3<’tL eine gcmtffe 3eit. Jeden czas niebo cieniem okropnym zamroczy, Drugi jasnym promieniem z nagła wypogodzi. Zab. 14, 152. Wszystkie czasy mają swój czas, prócz czasu na świecie nic nic masz. Zebr.

Zw. 5. I czasy czasów swoich nie pilnują, W statku sie widzę nam akkomodują. Br alk. U. b. Bóg naznacza rzeczom swoje czasy. Bardz. Tr. 141. Śmierć czasu nie opowiada. B aurai. B. 2. (terminu). Długi czas na tym strawił. Birk. Dom. 56. Chcą go wziąć w krótkim czasie. Teat. 43, b. 70. (wkrótce). Każdą minutą i najmniejszym czasem, Ty mi na myśli. Zab. 14, 125. (w każdej najmniejszej chwilce). Będziesz się teraz cieszyć za wszystkie czasy. Teat. 55, b. 5. (za całą przeszłość). —    §.

Grammat. czasy, tempora, odmiany słów czasowych czyli czasowników verborum podług czasu. —    §. Czas, doj-

źrzały czas, że już odwłoka dalsza miejsca nie ma, fyolje Seit, ijödjft'e 30t JU etlM$. Już też czas abym powiedział Teraz, com od ciebie wiedział. Past. F. 79. Czasby mu już być statecznym, a nie jest. Cn. Ad. 117. Czas wielki, bardzo czas. Cn. Tli. §. Czas, czas właściwy czemu, bic kfittttmte recfjte fd)tcfltd)c 3^- Czas mówienia, czas milczenia. Sk. Kaz. 39. Wszystkie rzeczy swój czas mają, czas narodzenia, czas umarcia, czas obalenia, czas budowania. Budn. Eccl. 3, 1.    (Slovac. Każda wec

ma swog cas; Croat. Vsze z - vremenom szvojem hodi, Umret mora, stosze rodi). Wszemu czas ma być słusznie upatrowan, kiedy orać, więc orać, kiedyr plęsać, wiec plęsać, kiedy się bić, więc się bić. Rej. Zw. 113. b. Przyszedł i na niego czas. (nosił dzban , aż się ucho urwało). Co dalej to gorzej dzieje się, aż też- przyjdzie czas boży. Hrbst. Lek. B. Przetrzymał nad czas. Oss. Wyr.— §. Czas, wolny czas, ułacnicnie, łatwość od zatrudnień, SJîltjk, 3ćtt; Ross. 40cyn&. Drudzy czasu nie mają, a drugich nad czas dalej stawa. Warg. Wal. 270. Teraz się ucz, gdy czas masz, pokić czasu stawa. Paszk. Dz. 47. Musiało się to prędko zbyć, bo czas był bardzo ciasny. Zolk. Mskr. 17. Badbym czas kupić. Oss. Wyr. (wiele mam do czynienia nie wystarcza mi czas). Czasu zabrakło, ib. Czas truć Bosn. karsmati, dangubati, (ob. Czas). Będzie na to czas. Oss. Wyr. §. Czas, pora, sposobny czas do czego, pogoda do czego, gelegene 3cib redjte 3ctt, ©elegeitktt; Ross. Bpeiwa; Eccl. óaaroBpeMeme. Czas po temu, teraz na to pogoda. Cn. Ad. 119. czas ma, a czasu czeka, czas traci, qui occasiones amit-tit, maximum partem rerum bonarum amittit. Rys. Ad. 22. Kto czas ma czasu czeka, mnie zaś czas uciecze. Pot. Arg. 274. Kto czas ma a czeka, temu czas uciecze. ib. 315. Kto czas ma, czasu czeka, czas tylko upuszcza. Simon. Siei. 50. Czasu czekać, Ross. BpcMCHiiib (czasować). Kto czas traci, traci to, co czasy dają. Jag. Wyb. C. 2, b. Twój teraz czas, pomścij się. Teat. 54, c. D. 2. (na ciebie kolej). Kto czasu chybił, wszystko stracił. Sk. Kaz. 511. Wieszczowie upatrzywszy dobry czas, gdy mało ludzi było przy Jaropełku, rzucił się nań. Biel. Kr. 85. — §. Czas, czasy, czasowe okoliczności, bte 3ćttiurtftanbc, bic 3cńett, bte 3ett. Czasy teraz ciężkie. Teat. 18, 59. Drogi to teraz czas, trzeba się ująć. Mon. 75, 684. W zły czas przychodzisz, nie mogę teraz Wc Pana zaspokoić. Teat. 48, 60. I w złym czasie służyłem mu wiernie, i teraz w dobrym. Teat. 19, b. 5. Czas płaci, czas też i traci. Haur. Sk. 53. (ob. Płacić). W dobry czas kupić, przedać » w czasie kupnu lub prze-

wój). — Do czasu * na jaki , eine 3ettlattg, einige 3eit ;

czasu

odkorej; Eccl. OTHeJTBîKe.— by do doby, od jednego terminu w ciąż do drugiego, otl początku do końca w ciąż, yoit einer 3cit jur anbern nnuuterbrodfen, tum Anfang btv su Gttbe; uon einem 6ltbc bis JltUt anbern. Zakazanie łowów rozumie się od czasu do czasu i trwa od ś. Wojciecha aż do ś. Marci-Chetm. Pr. 199. Umarłego modlitwami po śmierci ratują pewnych czasów, od czasu do czasu co tydzień, albo też w każdy miesiąc dwakroć na każdy dzień. Paszk. Dz. 92. — "Ku czasowi, ku temu czasowi, koło tego czasu, gegen bie 30t, urn bte 3eit. Król sejm na ten czas w Krakowie złożywszy, sam ku czasowi z Litwy nie omieszkał przyjechać. Biel. Kr. 541. — Na czas, nie na niejaki czas, od czasu, auf etltc 3^ / OUf einige 3eit. Kto na czas się czym trapi, czyż już na będzie nieszczęśliwym? Żab. 14, 152. — Na czas, niekiedy, nieustawnie, juroetlctt, JU 3cttcu. Na pilny. Cn. Th. 441. Zły człowiek na czas dobrze uczyni. Seid. 61. (Vind. enzhafs). — Na czas, na czasie, na umówiony czas, w należytym czasie, wr swoim czasie, jur rechten 3eit, jur gehörigen 3eit. Na czas co oddać, ad diem. Cn. Th. 441. Prawic na czas trafił się jej obrońca. Warg. Wal. 242. Na dobry czas Wc Pan idziesz, Panie Instygatorze, zraniono tu offieyera. Teat. 7,

dąży zyskownym. Tr. Czasowi ludzie służą. Źegl. Ad. 51. Jest przyjaciel niektóry, co czasowi swemu służy, a nie zostanie z tobą czasu uciśnienia. Radź.. Syr. 6, 8. Czasów dobrych używać. Oss. Wyr. (lusztykować, biesiadować , ob. Wczas). Pan bóg czasy rozdaje. Rys. Ad.

59. W takich żyjemy czasach niestety, Ze wszystkie stany wypadły z kluby. Zab. 14, 357. U nas wszystko brzmi, huczy, gra, śpiewa, takie nasze czasy. Teat. 52,

41. Rozumieją, że jestem okrutnie bogaty, Ja atoli nic nie mam; nie takie to czasy. Nieme. P. P. 72. Gdzie się owe czasy podziały, kiedy to ś. Marcin rozdzielił się płaszczem z żebrakiem. Mon. 75, 685. Czasu patrzeć na kogo, aspektu patrzeć. Cn. Th. einem bte 3?atiöität ftelleit. §. Czas na dworze, piękny, pogodny czas, brzydki, słotny czas i t. d. bte SBttteritng, baê Setter, bte 3eit; Boh. poćasy; Vind. vreme; Croat. vrerne; Sorab. 2. gożba, wädro; Sorab. 1. wjedro; Jloss. Be4po, noro4a, noro4Łe. W tej podróży przypadku żadnego nie miałem; czasy były piękne, droga dobra. Kras. Dos. 252. §. Czas dobry, godzina błoga, czas szczęśliwy, etttę ge* fegnete glucfltćpe ©titube, oppos. zły czas, zła godzina, eine itttglütflidjie ©titube. Nie w dobry czas, w złą godzinę, sin/auste. Macz. Daj boże w dobry czas mówić, a we zły milczeć. Rys. Ad. 10. (Vind. per dobrei frezhi). Jeśli mu też sam zły czas lub gwałt kędy szkodził, Za lepszą to pogodą do skutku przywodził. Groch. VF. 126. Utopiona w zdradliwej wygodzie Nie wiesz, że rączo zły czas konia bodzie. Morszt. 52. — W boży czas, w dobrą godzinę, za bożą pomocą, w imię boże, jur glücflt* cfycit ©titube, uttter ©otteS ©egcit, tu ©otteS Sîomeit. Krzyknie na żołnierze, aby się w boży czas potykali. Biel. Kr. 510. W imię pańskie i w boży czas może wyjść ku rozrządzeniu tej Rzpltej. Wereszcz. Regi. 135. — In-terject. Czasie! czasie Pański! czas boży!* dla boga! U1U ©ottes Stilen. Czasie Pański! Tr. Czas boży Paulinie! a jeszczeż nie gwałt przykazaniu szóstemu! Zygr. Pap. 129. Czas boży! jakie oszczerstwo tego uczynił. Zygr. Pap. x. 3. Nic nie mówisz? o czasy! Teat. 45, d. 84. Wyb. o temporal — §. Czas, czasy, u kobiet, miesiączki, ba3 Éottatltdie ber Seiber; (Rag. vrjeme xensko, stvari xenske). W pięćdziesiątym pospolicie roku przestają niewiasty miewać swe czasy. — Na czasie, na czasach kobieta* w ciąży, przy nadziei, fdjtuaitgcr, guter Hoffnung, tu auberit Umftäitben. Widząc Józef panne na czasie, zafrasował się bardzo z tego. Żyw. Jez. 21. Żonka mi na czasach. Teat. {, 83. — Także i o zwierzętach, Doit Tlitcreit, tracfyttg. Przebieży drogę albo szczen-na suka, Albo uwija się liszka na czasie. Hor. 2, 174. (liszka kotna. ib. 170. Min.). *§. Czasy, podług Ross. godziny, kościelne księże godziny, bte ©tltltbcit, ba§ ©tint* bcitgebet, bte horae. Na czasicch (czasach) abo godzinach psalmy zwyczajne nie czytają się. Pirnin. Kam. 226. §. Czasu, czasów, za czasu, pod czas, w przeciągu czasu > jut 3ett, tMijreitb. Jak się zachować i czasu wojny i czasu pokoju. Petr. Pol. 102. Coć pieniądze pomogą czasu śmierci? Sk. Żyw. 2, 199. Nie opuszczaj pana swego tak czasu szczęścia, jako i nieszczęścia. Biel. Kr.

Słownik Lindego %uyd. 2. Tom I.

395. Pewnych czasów z niczego ta wielka machina zbudowana ręką boga, i jego się mocą swoich czasów zepsuje. Sk. Kuz. 446. ju gennffer 3ett, ju feiner 3^b Trzech czasów w dzień klękał na kolana swoje i modlił się. W. Dan. 6, 10. trzech różnych razów (trzy kroć. Bibl. Gd). ju bres) »ergebenen.Tageêjettett. Za czasu Króla Zygmunta. Pod czas panowania Króla Zymunta. Za czasów Zygmuntowskich kwitły u nas nauki. — Za czasu, za wczasu, wcześnie, bet) 3<Ùtett, jetttg. Król z radą za czasu hamował, nie czekając, że wrzód mógł wziąć siłę. Gor. Wł. T. 2. b. Obacz za czasu. W. Post. W. 2,

221. Którego czasu, o którym czasie, kiedy? ju tuel* ffyct 3eit, nm inclue 3^t, wann? (Vind. kovried, obko-vried, v kirei dobi, kiro dobo; Croat. ob kej oj dobi). Każdego czasu, zawsze, ju jebcr 3eit, immer, allejett; (Vind. vfaki zhafs, vfelei, vefs zhafs). Swego czasu; kiedy się będzie należało, ju feiner 3ett, jur gehörigen 3eit; Croat. zagóda, (ob. czas, do niejakiego cze

Eccl. 40ii'Br4’B, Ha HBKOTopoe Bpeaw. Co do czasu uchodzi, to za czasem ginie, Cnota w swej zawsze barwie, ta i w wieki słynie. Gaw. Siei. 367. (ob. Doczesny, doczesność). Widzisz, i teraz mi przymawiasz! ja do czasu cierpię. Boh. Kom. i, 307.    Każda rzecz do czasu

idzie, a swego się końca dopiera. Gliczn. Wych. 0. 2, b. Opatrzność tylko do czasu gwałcicielów ludzkości cierpi. Kras. Hst. 165. Będziesz ślepym, nie widząc słońca do czasu. 1 Leop. Ad. Ap. 13, 11. Zacharyasz, iż wątpił, na ustach i mowie skarany jest do czasu. Sk. Żyw. 427. — Do tego czasu, do tych czas (czasów), dotąd, do tej godziny, do tego momentu, bt£ auf biefeit £agŁ, su btefer ©tunbe, btó auf biefe 3<ût. — Od tego odtąd, od tej godziny non ber 3ett an ; Carn.

czasu do czasu, od do-

na.

na zawsze

zawsze czasem, czas on

56

d. 52. Cztr. Niechże tu będzie na czasie. Teat. 31, 24. Oppos. nie na czas, czasu uchybiwszy, w zfy czas, w złą porę, jur ttujett, ju einer ungelegenen Seit Prześladowanie heretyków nie na czas było od cesarza zaczęte. Klok. Turk. 116. Zniknąłeś mężu wielki, nie na czas zniknąłeś. Groch. W. 546. Hetmana Zamojskiego, nie na czas odejście, Terazby jeśli kiedy płakać na nieszczęście. Groch. W. 532. — Pod czas, w przeciągu, gdy się działo, gdy trwało, w ciągu, w czasie, czasu, jnr Bett, nmfjrcnb, unter. Pod -czas Te Deum laudamus armaty słyszeć się dały. Ust. Konst. 1, 161. — §. Pod czas—pod czas * czasem— czasem; raz— drugi raz; klb — halb ; einmal — ein anbermal. Bagnisko to pod czas Francuzi, pod czas Rzymianie przechodzili. Warg. Cez. 218. Koło obozu, pod czas aby położenie widział, pod czas dla rozmowy włóczył się. ib. 125.— Pod czasem, pod umówiony czas, pod należyty czas, swego czasu, ju feiner B^t Słowo stało się ciałem pod czasem, prżyjąwszy na się naturę ludzką. W. Post. W. 206.— Pod czasem, nie razem, z czasem, Za czasem, po mała, zwolna, Gam. pozhasno; mit ber B^tt, gemad), nad) gerabe, eine3 nad) bent attbern. Ze morski piasek nie rychło wysycha, przeto nie zarazem masz go sypać ^do murowania w wapno, ale pod czasem. Cresc. 35. Żywot matczyny nie zaraz dziesięciorga urodzi, ale pod czasem. 1 Lcop. 4 Ezdr. 5, 46. za czasem, ib. 47. — W czas, w naznaczony należyty czas, właśnie swego czasu, jur redjten B^t, jur gehörigen Bett; {Boh. zâhy; Sorab. 1. sähe; Bosn. urćd, navrjeme, zgodno). Wczas powrócił. Boh. Kom. 4,42.— Wczas, zawczasu, wcześnie, kt Betten, jcittg; (Vind. porzhafi, pergodi, sguda, sagoda). W czas się opatrować na przyszłe przygody potrzeba. Sk. Żyw. 2, 511. Złemu w czas, zachodzić potrzeba. Papr. Tr. G. 3. — Nie w czas za późno, ju fpćit, menu ci ntd)t mehr Beit ift. Nie w czas już, kiedy gore, a daleko woda, Niżli jej więc nanoszą, większa będzie szkoda. Rej. Wiz. 173. — Nie w czas, nie w sposobną porę, jur Itnjett, jur ungelegnen Bett, itngc* legen. Nie w czaseś nam, o wielki umarł Władysławie, Kiedy było, o kiedy potrzeba cię prawie. Tward. W. D.

12. On Pan, w rzeczach biegły, Niech odpoczywa, nie w swój czas poległy. Groch. W. 443. Nie w swym czasie, jur itnrccfyłeit Bett. Porwała cię śmierć nie w swym czasie. Groch. W. 541. — Inaczej w czas w miarę, po przeczkę , jak wypada, przystoi, ben llmftduben ange» tneffen, mit 9)faß, fcfyttfltd), gehörig, nerlmltutßmäßtg. Co w czas jest, zawzdy obieraj. Petr. Hor. 2. M. b. Polacy mówią, co w czas, to z nas, dając znać, że do nierównej rzeczy nre mamy się piąć. ib. Co w czas, to z nas, a co nazbyt, tam biesiady nie masz, pijawka się nie puści ciała, aż będzie pełna. Marz. Co w czas, to z nas; co w czas, to dobrze. Rys. Ad. 4. Głowa u konia ma być cienka, a w czas długa. Cresc. 524. — W ten czas, tedy, wtedy, ondzie, ju ber Bett, bantatè, alébauu, barauf; (Garn, tazhâs, takrat; Vind. tedai, tisti-krat, tistobart; Groat. tada, onda; Slav. onda). W ten sam czas, ju berfelktt Bett, ju gleicher Bett; (Cam. obso-rej). — Czasem, Czasami, niekiedy, kiedy niekiedy btśb roetleu, ju Betten, manchmal ; Vind. vzhafi, zhafi, kiro-bart, kiredobe, kotiremali, she zhafi; Garn, vzhasi, zha-si ; Croat. negda, kadkad; Sorab. 1. drude, dokwile; Sorab. 2. gażlim, wottargi, wotterga, zaszi ; Boss. Bpe-mghgmts, imoma. Czasem słońce świeci, Czasem z burzą pochmurną deszcz haniebny leci. Zimor. Siei. 164. Inaczej czasem, przypadkiem, może, Jitfćtlltg, ytelletcpt. A propo czy niema tam czasem kapitana? Teat. ii, b.

23. — Tym czasem, pod ten czas. Cn. Th. 1139. w tym, titbep, tu ber Bett, nnlpreub ber Bett; Gam. tem-zhasi, med tęm; Vmd. dozhafs, med tern, dokle, dotlei, tezhafs, dokler da, ta zhafh, vmiefs, vmiefama, s’zha-fam, v’ friednem zhafi, vdofriednjem; Croat. medtem toga. — Tym czasem, tymczasowo, docześnie, tubeffeu, hté auf metterê, auf einige Bett. —,Z czasem, za czasem, za czasy, za postępkiem czasu, mit ber Bett. Czas z czasem, czas za czasem, czas przed czasem, czas po czasie, wszystko się z czasem mieni. Rys. Ad. 7. {tempora mutantur et nos mutamur in illis). Wszędzie się skaza za czasem wprowadzi. Klok. Turk. 215. Za czasem wszystko się mieni. Cn. Ad. 122. Mieni się rada częstokroć za czasy. Past. F. 4. — Przed czasem, czas uprzedzając, zawcześnie, oppos. po czasie, nor ber Bett, hesę Betten, früpjettfg, fruf;, ju frit i). Wypowiedzmyż dla boga służbę tej niezgodzie, Bądźmy przed czasem mądrzy, bo nie wczas po szkodzie. Btaź. Tl. B. 2. Lepiej przed czasem, niż po czasie. Cn. Ad. 441. Rzemieślnikowi przed czasem nie płać, koni na borg nie przeda-waj, żony bez posagu do domu nie bierz. Rys. Ad. 61. (nie awansuj, nie płać z góry). — Przed czasy, przed dawnemi czasy, przed laty, nor Bitten; Vind. tanekeda.— W czasie > wcześnie, za wczasu, Oct) Bitten. Gospodarz ujmie sobie przykrości, gdy każdego z czeladzi o jego obowiązkach w czasie przestrzeże. Kras. Pod. 2,

54. W czasie, z czasem, kiedyś, mit ber B^tt, einmal, feiner B^it. Mąż dóbr żadnych, ani żona posagu nie miała ; a w czasie przemysłem dorobili się majątku. Ostr. Pr. C. 1, 212. Zobaczę, o co rzecz idzie, będziesz miał w czasie rezolucyą. Kras. Dos. 67. Urządźcie przynajmniej niewolą chłopa ; a przyniesie wam w czasie daleko więcej intrat. Przestr. 212. Pewnie to nadzieja nieurodzajów w czasie i ciężka potrzeba Ten publiczny magazyn założyła chleba. Karp. 1, 98. Jestem człowiekiem wesołym, lubię się w czasie rozerwać. Teat. 9, 4. Gdybyśmy rozrywki mieli poniechać i nie wyznaczyć im w czasie żadnej godziny, trzebaby nam przestać być ludźmi. Mon. 71, 341. — Po czasie, {oppos. przed czasem), za poźno, (cf. już klamka zapadła), ju fpćit; Carn. pozhasi, (ztąd: Garn. pozhasn* *pozdny, późny). Zgódźmy się na to, dać za mąż Kasię, Lepiej skwapliwie, niżli po czasie. Zabi Bal. 11. Po czasie daremne są wszelkie sposoby. Opal. Sat. 74. (lekarstwo po śmierci). Próżno, co się stało, po czasie żałować. Paszk. Dz. 120. Zaraz na początku choroby radź się lekarza; bo lepiej wcześnie, jak po czasie. Perz. Lek. 354. Poznaję teraz, żem źle czynił; szkoda, że po czasie. Teat

54, c. D. 2. (cf. po szkodzie mądry). Po czasie, już nie rychło. Diel. Kr. 223. — *Po czasu, za czasu, jur Seit. Polacy z synów Jagiełły jednego sobie po czasu żywota ojca za króla przyjęli. Herb. Siat. 3. — 0 tym czasie, o tej godzinie, nnt biefe 3eit. Wróó się, wróć ! nic dobrego; jutro! o tym czasie! Zabi Amf. 77. morgen tun btefe 3cit, (na ś. Nigdy). CZÀSIK, a, m. zdrbn. rzeczowa, czas; mała cząstka czasu, chwilka, ein flehtet’

Vind. zhafna befeda; Ross. rjaro.TE, (Ross. nacOBHHKŁ, nacoCviOB’L ob. Czasosłów). CZASOWY, a, e, od czasu, czasu się tyczący, 3<ht*, bte 3eh betreffenb; Boh. ćasny; Carn. zhasn; Vind. pofvetn ; Sorab. i. tżasznć, natżaszne; Botn. vremènit, vrjemeniti; Ross. BpeMetiHMÖ, (Ross. na-cOBuił, godzinny, zegarowy); Eccl. npHBpcMeHHbift, no4-jt-BTHbifi. ; Podziały czasowe są rok, miesiąc, tydzień i t. d. Zebr. Zw. 13. mówi nazbyt jest trudna, ib. 3.    §. Czasowy, od czasu

zawisły, czesny, doczesny, jetfltcf], Stergćutgltci). Czasowe nikną próżności. Tr. Czasowe ptaki, pewnych czasów od nas ulatujące, 3ug.üög1 Tr. (Ross. uacoBOił szylwach, warta). ‘CZASOWOŚC, ści, i. czesność, doczesność, Croat. vremenitoszt temporalitas.

Pochodź, czesny, czesność, bezczesny, wczas, wczesny, wczesność, wczasować, loywczasować, zawczasu, doczesny, doczesność.

Natura czasowa ludzkiemu rozu-

3etłf^ctl, ein 2Betld)en; (Hoss. nacoicb, naconmcb, naco-netcb godzinka). Postanowiłem sobie zabawić czasik jaki w kąciku. Mon. 71, 541. Upraszał o czasik jaki, iżby zgubionego towarzysza mógł poszukać. Filek. Sen. 162.

§. Pora, sposobność, okazyjka, ©elegenl;eit, rechter 3eit* punft. Czasik sobie upatrzył. Tr. CZASOBÓJ, oja, m.

CZAS0SÏ1UW, a, m. CZAŚOTRAWCA, CZASOMÜRCA, y, m. trujący czas , ber 3?htöbter. Przecie umniejszy się u nas cokolwiek takich czasotrawców. Mon. 71, 335 et

CZĄSTKA, CZĄSTECZKA, i, z. zdrb. rzeczowa, część; mała część, ettt £hetld)eit, eilt flet* lier ütlteil; Boh. ćastka , ćastećka; Slov. ćastka; Bosn. di-lak; Vind. dielzhęz, sranzhiza; Sorab. 1. tżastka , tćlk, dźelk ; Ross. qacTHua, uacTiwKa, MacTOnna. Atom, czyli drobna cząsteczka materyi. Mon. 76, 525. Każdy czło-

75, 588. Te nudne, te późne godziny, tak przykre cza- *CZAST Ross. ob. Część, somorcom. Mon. 65, 23. CZASOPIS, a, m. chronolog, ber -3ettbefcl)retber, 3ettrcd)ner. Tr. CZASOP1SARSTWÖ,

jPod. 1, 54. Niech jaki chce w ojczyźnie, kto urząd piastuje, Skoro jest w ogólności, cząstką się mianuje. Zab. 9, 114. Żadnej niemasz od zdrady wolnej cząstki w domu. Bardz. Tr. 302. (żadnego wolnego kącika). Po cząstce, cząstkami, fl;ctlmet)'e, ein TJjctlcfyett nad; bent attbern. Po woli po cząstce, dostajemy całości. Pilch. Sen. list. 4, 2. Cząstka wydzielona, dział, ber 'ïkh, ber einem pfdllt, bte portion. Ale się memu panu najznaczniejsza dostanie cząstka; zaczym i mnie z tych

e, od czasopisma,

a,

CZASOPISTWO, CZASOPISMO, a, n. chronologia, bte 3eitbefd)reilmng, 3eitrcd;nnng, Sorab. 1. lëtowne wopiszwa-no; Ross. jTinomicjieHie, iiana.ioniic.ieHie (era, od której się rachuje); Eccl. JOBTOMOBie (cf. latopiszec). Epoki, wiek jest cząstką towarzystwa, w którym żyje. Kras. które w historyi potęgi i w dziejach nauk Rzymu, stanowią w czasopiśmie przedziały. Czach. Pr. 1,50. CZA-SOPISARSKI, CZASOP1SKI, a, ie, odczasopisarza, Êfyro* nologen*. * CZASOPISMO WY,

Chronologie*, djronologijd). Narodzenie to kładąc, dwie znaczne czasopisarskie popełnił omyłki. Slebel. 24, 3.

Ze wszystkich epok czasopismowych rachunek indykcyj podlega najczęściej wątpliwościom. Czach. Pr. 1, 87.

‘CZASOSŁOW, a, m. z Ross. Macoc.iOBï, nacoBHiiK'B, rubry-cella, brewiarz, [pochodzi od wyrazu yacL* godzina; według łupów co przypadnie. Teat. 1, b, 8. Cząstka w dzie-greckołac. borologium, 4] bte SRnbrtcellc ber ©eifłltdjen, ba3    dzictwie, dziedzictwo nieznaczne wydzielone, ein gerht*

Sreoter. Modlitwy, które są w trebnikach i czasosłowach,    ger ßrütlieil. Rodzice dzieciom pozostałym cząsteczki

CZASOWAC

nabożnie odprawuje. Pimin. Kam. 95. ował, uje in trans, niedh., pauzować, czasu czekać, Ross. BpeMeiiHTb, latńren, pattfireit, femportfiren ; (Ross. nacoBaib, bawić czas niejaki). Niekiedy na odwłokach, na czasowaniu i na cierpliwym skutku czekania, więcej zysku, niżeli na żartkim zapędzie. Nar. Chodh. 2, 405. §. Gramm. czasować słowo, transit, konjugować, odmieniać słowo przez czasy i osoby, ein 3fhmort -conjugireit, abmanbeln,

CZASZUŁECZKA, i, z. zdrbn., czara, czarka, kubek, naczynie do picia, eine @d;ale, eine ïrinf'fdtale, demin. ein ©d;äld)en. Roh. ćiśe, ciska, (ćiśeti intro flarę, inflare, inspirare); Slov. ciśe, sak; Hung. tsésze ; Dal. esassa; Rag. cjàscja, cjasciza; Bosn. cjaseja, ejaseiça; Slav. esa-sha, shalica, zdilica, schalica; Croat. shaliza; Vind. zha-sha, zhashiza, skudeliza, shkedelza, moraushiza, sklediza; Ross. na ma, nautna, nameuKa, <t>ia;rb; Eccl.

OKfonrb Sorab. 2. nop, nap. Cudowna Bacha ma to w sobie czasza, Że wszystkie ze łba kłopoty wystrasza. Zab. 9, 36. Zabi Skoro w rękę wezmę czaszę, Wnet ze łba troski wystraszę. Anahr. 26, J. Kchan. I mnie po

tylko zostaw'ili. Birk. Ex. 20. — Fig. dziedzictwo, 6rb* thetl. Tu tylko nadzieja nasza; a cząstka nasza nie tu, ale w ziemi żyjących. Birh. Kant. A 2, b. Boże! cząstko sług swych wieczna I odpłata ostateczna. Groch. W.

111. {Sion. ćastkomenka antimeria, Rhetor.) CZĄSTKOWY, a, e, — o przyslh., po cząstce się udzielający, $u flet* tteit ^^etlett, fl/etl*. Siły pierwiastkowe albo cząstkowe, elementares. Hub. Mech. 416. Cząstkowo Ross. hoblitho. sposabiać słowo. Tr. — Jloss. cnpanb, cnpararb. Cza- CZASZA, y, £.; CZASZKA, CZASŻECZKA, CZASZUŁKA, sowanie, konjugacya, jest zbiór odmian, które w słowie, in verbo, zachodzą. Kopcz. Gr. 1, p. 127. Slov. skonawatelka, spogitelka, spogugićnost, spoganost; Vind. prehodishe; Carn. prekladnost; Ross. cnpaateme. CZA-SOWŁADNY, a, e, — ie przysih., rządzący, władnący czasem, jettenMjerrjchenb, bte 30t regterenb. Czasowładńe niebieskie okręgi. Tr. CZASOWNY, a, e, od czasowania czyli konjugacyi, konjugacyjny, mogący być czasowanym,

(Sottjitgattmrô », conjugobel; Kopcz. Gr. 1, 157. Czasowne słowo, słowo per exeell., czasownik, verburn, część mowy, podpadająca czasowaniu czyli konjugacyi, baś 3ch* morf ; Slov. ćasoslowo, słowo; Carn. zhasna besęda;

szkowate polipów. Cn. Th. 97. CZASZKOSKUR, a, skóreczka na głowie pericraneum rzeczona. Perz. Cyr. i,

23. Perz. Cyr. i, 81. CZASZNY, a, e, od czaszy, ©djalen*: Boss. qaniHbift, uamenubiH. 'CZASZOWIESZCZENIE, ia,.

n. wróżenie z czaszy, z czaszy, (cf. czary); Eccl. qaine-BOJXBOBanie, Ta30B0jmiBCHie syatomantia ; Graec, ).exa-

pracy dajcie wina czasze. Prolas. Par. B. 3, b. Niech przygotują napój, czaszę poświęconą. Teat. 46, c. 95. (bte Opferfdjflle). Czasza drewniana. Sk. Dz. 558. Kurpie miał na nogach, a czaszkę u pasa. Wys. Loj. 9. (Eccl. KfCLYarL. Boss. Kopnara, itopuamKa, cf. korczak; Eccl. KpacOByjiTj mierna czaszka od picia w Greckich klasztorach). Czaszą się bawić, piciem, kuflem, kubkiem, kieliszkiem, ftćf; bie 3^it mit 3c^cit vertreiben. Młodsi się grą, albo czaszą, albo gonitwami bawią. Pot. Syl. 467. — Rurna

voyatia, btc ©djalenmaljrfageres), Vaffenmabrfagerep.

Pochodź, cześnik, cześnikostwo, podczaszy, podczaszy na* podczastwo.

pina ; flung. tsata * bitwa proelium), śpiegowanie , wzwia-dy. Dudz. 36. Boss. no^'LHCK'L, wysyłani dla śpiegowa-nia, bie Sauer, baê ©piotttren; auf bie Satter auSgcfdjitfte ©olbaten, eine Sanerpartfiie. Stawiać kogo na czatach. Teat. 37, 198. Gdy sam skończysz czatę twoje, samego ciebie czatować będą. Birk. Ex. G. 4. Czatą zbieżeć nieprzyjaciela. Star. Byc. 41. (czatując napaść, attf ber Sauer überrumpeln). Potężne czaty wprzód puściwszy przed sobą, baszę irrytuje.    Tward. Wł. 60. (©freifpar*

tt;ieen). §. Czata, lózowanie się straży w nocy, doba żołnierska, bie 9?acbtmadjie. U Rzymian nocna pora dzieliła się na cztery czaty vigiliae; na początku każdej dawano znak w trąbie, po którym znaku czatnik obchodził straże, czy się też wszystko dobrze działo. Nar. Tac. 2, 323. CZATŃIK, CZATOWNIE a, m. czyhający, czatujący na co, ber Saurer, Slttflaurer, Slufpaffer; Vind. nazhakuvauz, sa-fednik, safeduvauz; Boss. no^mnmcB Eccl. cirvA^Hii CT,raa₍vmnuT>. Czatownicy jego w lesiech nałapali 300 człowieka, pacholików', ciurów*, kozaczków. Birk. Ob. K. f. Czatowniki na cudze dobra, ptakami pismo zowóe ognistemi. Birk. Chód. 28. Czatnicy. Nar. Ust. 3, 33.    §. Czatnik, stróż nocny obozowy. Nar. Tac.

2, 323. ber 9?ad)tnmd;tcr im Säger. Boss. no^munita czatownica, bie 2litf(auererinu. CZATOWAĆ, owal, uje, intransit, nied., czyhać na co, dybać na co, nieznacznie na co godzić, zaczajać się, zasadzać sie, morattf lauern, paffen, 3agb ntadfen; Vind. nastreguvati, napafuvati, skri-unu povanzhati, obvanzhati, nazhakuvati; Boss. ikumc-Karr,, ii04T,ncKH[;aTL; Eccl.

czasza, misa, pancw, w którą woda z cewek 'CZAT oh. Czad, dym, dymek, swąd. strzyka, a z niej w skrzynię opada; crater. Cn. A. 956. CZATA, y, i. CZATY, liczb. mn. [Turc, ćete excursio, ra-(bassin, baś ©pringbrumtenbccfeit, ba$ Vafftn). Czasza, w fontanie , to w co woda spływa. Oss. \Vyr. *§. Czasza, pewna ustanowiona miara płynów, ein gcttîtffeâ be* ftńnmteS üDîaajS fïüffiger SMitge. Czasza jest miara do miodu przasnego w Litwie, inaczej miednica, ma garcy 12, czyli garcy cechowych 6. Czack. Pr. 1, 292. W Litwie szynkownych garców 12 czynią czasze miodową. Ostr.

Pr. C. 2, 31G. Cechowych garcy sześć wmhodzi do czaszy, którą się w Litwie miody praśne w przedażach mierzą. Skrzet. P. P. 2, 147.    §. Czasza, czaszka, coś

na

kaształt czaszy, kubka, wydrążonego coś, nakrywającego drugie, etmaeS ©cbalenartigeś, wie ente ©d)a(e, wie ein ©cf)äld)eit ©cftflltcteé. Czasza ślimacza , perłowa, żółwiowa , skorupa, małż, 9Jîufcfjelfd)aIe, ©cfmecfenbatrô u. f. tt>.;

(Bosn. cjascka concha). Czaszułki albo małżowiny starte.

Spicz. 239. Ślimaków wodnych czaszułki. Cresc. 542.

corjiH4aieat>,

Czaszki u pławu morskiego miękkiego, któremi się jak bańkami barwierskiemi chwyta i przypina do czego, acetabula, bte ÿofüe Vertiefung in ben Sirmcn ber f olppett.—

Czaszka żołędziowa, czarka, baś ©d)ćtld)en mt ber dśidjel.

Eccl. n mocna* Czaszułki siedzą na jednym końcu 'żołędzia dębowego. Sien. 143. Szałwia ma strączki albo szaszułeczki, w których nasienie. Urzed. 153. (czaszu-łeczki, łupinki, ©erlauben, hülfen, ©djćtldjeu, tüpfeln).

ramion

na

CT»rMĄSTH, IlfmcnĄHTII, nPH"

c-BîK4y- Ichmość jak dyabeł na dobrą duszę, na rozrzutnych czatują paniczów. Teat. 7, c, 19. Podobnaś do kota, co w kącie czatuje zdradnie, Gdy myszkę czuje, niecnota cicho się do niej kradnie. Teat. 55, e, 14. Czatowałem też właśnie na Wc Pana, jak kot na przepiórkę. Tent. 17, 5. Zebrawszy hultajów kupę, z temi czatuje na życie Wc Pana. Boh. Kom. 4, 383. Czy macie wy sumnienie, na życie tak zacnego pana czatować, ib. 4, 580. Czatujący na zgubę nasze despota. Przestr. 187. '§. Transit, czatować czego, kogo * pilnować go, strzedz go, einem aujïanern, morattf lauern. Daremnie czatowali duszy mojej. Birk. Kant. B. 4, b. Czatuje dziesięciny ksieżej, dybie na bogate kościoły. Birk. Ex. D 2, b. CZATOWNIE ob. Czatnik, CZATOWSTWO, CZATO-STWO, a, n. rozbójstwo Menin. Turc. 1, 241. ©tragen, räuberet). CZATOWY, CZATOWNY, a, e, od czaty, na czaty wysłany, Sauer*, ©tretf*, Czatowny półek. Tr. eine

Anat. Czaszka w ciele ludzkim , kość wklęsła , bte $i)l)Ic, bie Pfanne eines 5ïnocl)eu3 im tfyiertfdjen Körper. Czaszka biodr, bic $öftpfflttne, bie Pfanne, bie 9Jrmpfanne. Czaszka goleniowa albo raczej kula w kolanie, na której czaszka biega, bte ^mefebeibe. Cn. Th. (Slav. csashica kolinu). Niemowlę o czworonóg w zgórę się dźwignęło 1 drżąc na mdłych czaszeczkach z wagą się stawiło. Zebr.

Ow. o82. (non dum pophte firmo >. — Czaszka głowy, głowią kość, trupia kość, czałbatka, kość jak czapeczka mózg otulająca. Zool 42. bte iptritfcbale, ber $fmf<$flbel, ber ©cfyäbel, (bie 'ptrnpfannc). Bob. et Slovac. leb, łebka;

siska, glubanya ; Boss.

Carn. glip, buzha, terma; Vmd zhellu, moshganska kust, buzha, zhrepina, glubanja, zlielna kust; Sorab, i. hwowné nop; C ront. lubànya

Kpam&, neperni, nepenoKti, nepenonmcL; Eccl. Yfrr.m> nauitta r.iaBbi. Spuściła sztukę kamienia z muru na gło-jeg°k> ¹ strąciła mu czaszkę Bmlz. Jud. 9, 53 (roz -biła wierzch głowy jego. Bibl. Gd.) Nie przejdzie przez grube czaszki Dobroć moralnej igraszki. AV</.v. List. 143.

CZASZAUZ, a, m. co czasze robi, ampullnnus, Marz. ter Sctyaleitntacber, (cf słojarz). CZASZKOWATY, a, e, "—

i cza-

O przysik., na kształt czaszki, fcfyalcfyenförmig. Nogi

Czcił go po plecach, pędząc go przez cały dziedziniec. Oss. Wyr. Czcił go należycie, aż nieborak czapkę na uszy natłoczył, ib. Uczciłże go, uczcił, nigdy pewnie nie nasłuchał sie był takich słów, jak teraz. §. Czcić kogo ofiarowaniem mu czego, raczyć go czym, spotykać go czym uczesnym, einem einen guten Antrag tljmt, ihm ©llte$ entbieten. Zmówili sie na Jawnuta Kiejstut z Olgierdem ; gdy sie oni dwa bracia Wileńskim państwem długo czcili, wziął go-połowicę Olgierd, a

©htifpanfne. §. Do czatowania, czyhania, zasadzania się skłonny, laurertfd), junt Sattem geneigt. Tr.

CZAUSZ, a, m. u Turków' pokojowiec, goniec. Dudz. 36. Wtod. Cn. Th. bet) ben dürfen, ein fmjïtng, ßammerjnnfer, Courier. Causzów nazwać można woźnemi albo miej-skiemi sługami, gdyż ich posługi osobliwie używają w sprawach domowych i prawnych. Klok. Turk. 233. ein tftrfifdjet ®ertcl)t3btencr. §. Czausz, miano charcie, ein 9îante ber SBtnbIjttnbe.

i i    ,1 •    /v.    ~    ,, Kiejstutowi ostatek udzielił. Biel. Kr. 218.— CZCI M1E,

CZAWUN, u, m. ogrodzenie wszelkie, z (Niem. battit. 1    • »    •    • .    , T    -,

r, ,    :    . L •,    ,    v , j lt,J    czciło rme i t. d. hnperson., zaszcyca mie, honor mi

klo~    ^ * w <* fw? ni⁴ ? r Nio

J    p r    J    chciał wydać wojewoda Wołoski Michała, strzegąc uczci-

CZCHNĄC ob. Kichnąć.    wego swego, boby mnie, mówił, to nie czciło, człe-

*CZCIA. i, i. socrus matka żony. Mocz. bie ©djttuegermnh ka, który sie do mnie skłonił, wydać. Biel. Kr. 342.

ter, cf. cieść, pocieść, teść.    Nie czciłoby mnie to , gdybym zamysły, raz gruntowanie

4. CZCIĆ, czcił, czci, czczę czyn niedk., poważać, szano-    postanowione, ladajako puścić miał. Krom. 503. CZCZE-

wać kogo, efyreit, oereljrett; Boh. ctiti, ctjti, ctjm; Slov.    NIE ob. Cześć.

ctjm, poctjm, w poctiwosti rnâm; Hun. tisztelem ; Vind. 2. ‘CZCIĆ, ‘CZYŚĆ, [‘CZEŚĆ, 4], czedł, czcił, czci, czcie, zhastit, poshtovati, zhastim , zhestim; Garn. zashtim,    tcie, czcze czyn. nied., sczcić, przeczcić dok., czytać, lefeit.

zhislam («liczyć, rachować); Sorab. i. tżcstżugu, cżescim,    Boh. ćjsti, ćetl, ćtu, (Boh. sćjsti, sejtam zrachować, zli-

cżesciuju, cżesciujem; Croat. chasztiti, chesztiti, postu-    czyć, ćislo liczba); Slov. ćtu; Bay. ctitti, setitti; Croat.

vati, postujem; Dal stovati, (Dal. esesstiti « sławić); Rag.    steti, chteti, chitam, stem, stejem, chtejem; Dal. chya-

ejastiti, cîtati, setovatti, pocjastitti, posetovatti, poeîtati;    tam; Slav. shtiti, shti, shtie, shtiesh, shtiem; Bosn.

Bosn. ejastiti, pocitati, setovati; Boss. uthtł , ury, ro-    ctitti, setitti, prosetitti; Vind. zhtimati, (ob. Stima; Vind.

B'BHCTByio; Eccl. UTy, nomiTaio, uecTBOBarb, roBiui-    shteti, shtejti, sheteu, shtiem, shtejem » liczyć, racho-

CTBOBaTH, roB^io, (qiy, noqmaio* 2. czytam, czytać); (cf.    wać; Carn. shtęti, shtęjem. id.)-, Ross.mnarb, umaio, (cf.

Graec. r leo, tiéco ; Hebr. HD2?, prostravit se, in Hithpael    cuecTb, cnmaib liczyć, rachować); Eccl. my, mnaio,

supplex veneratus est, adoravit). Czcić przykazanie, to    (my, noumaio« 1. czcić). Aby starszy pasterz pisać i

jest, czyniąc posłuszeństwo przykazaniu, mieć je w wici-    czyść umiał. Cresc. 571. Kto chce przyjść Do tej wiali i ej uczciwości. Gil. Kat. 110. Czcij ojca twego i matkę    domości, nie Iza jedno pisma czyść. Rej. Wiz. 3. b.

twoje. Radź. Ex. 20, 12. Czcij się, szanują cię. W.    Przedmowa ku temu, co ma czyść te księgi. Hej. Wiz.

Post. W. 456. Leszek kościoł ś. Michała zmurował i    Kto chce wyrozumieć te rozprawę, musi przeczcić pier

święto jego czcić przykazał. Star. Ryc. 51. (święcić, świątobliwie obchodzić, fet)Crit). Rag. cjastitti dón celebr are diem, (cf. nieczcić.) §.‘Gciąc (czcząc) Achimas króla, padł przed nim na ziemię 18, 28. (kłaniając szczycać go czym, uwielbiać go czym, einen womit be* etyren; Sorab. 1. wotżestżu , k tżestżi pomham. Niebem zwykła czcić Muza; tak Herkules z dołu Ziemskiego wziet przez prace k niebieskiemu stołu. Petr. Hor. 2, L. 3.    §. Czcić niedk., uczcić dok., szanownym uczynić,

upoważnić, powagi dodać, eljrnntrbtg macf)cn. Kogo wiek uczcił, tego i my szanować powinni. Pot. Arg. 268. Człowieka od boga uczeionego i uraczonego posądzać śmieją. W. Post. W. 562.    §. Czcić kogo u siebie, czę

stować, podejmować czym, być mu rad, eilten womit auftteljmen, iljn tractiren, bewirken, tfmt womit aufwarten. Ross. uecTHTb, nemy., Moi towarzysze już kilkakroć mię u siebie czcili. Sk. Źyiu. 93. Wina nie stało, i wstydzili się, iż wezwawszy gości, nie mieli ich czym do końca uczić. Sk. Żyw. 2, 114. (cf. uczta.) Czcili się do upadłej, Paweł za Piotra zdrowie spełniał, Piotr za Pawła, aż obadwa podochocili sobie graeko. Oss. Wyr. Iron. Czcić, uczcić kogo, poczęstować kogo, źle się z kim obejść, wyczubić, wybić, einen (übel) tractiren.

masz

na swe oblicze. 1, Leop. 2. Reg. mu się.) §. Czcić kogo czym, za

wszą. Rej. Ap. 79. Tylko przeczyść kilka kart. Rej. Wiz.

17. J. Kchan. Fr.t 24. Tu czcij, a pamiętaj, o czym rozmyślać. Żyw. Jez. A. Słowo boże cztą, jednak jako ślepi nie widzą prawdy. Seid. 52. Kto czcie, niech rozumie. 1. Leop. \\hth. 24, 15. Jak napisano jest w zakonie, jak tciesz? Sekl. Luc. 10 et 126. Jak czciesz? Rej. Post. Mm. 6. Kto o tym czcie, ma się czemu za-dziwować. Rej. Post. K. 2. Jeśliście dzieje stare kiedy czciły, Jako panie i panny na koniach jeździły. Biel.

S. N. 7. Dał księgi te pisarzowi i czedł je. Leop. 4. Reg. 22, 8. Czedł "pisarz te księgi przed królem, ib.

li. Gdy on na

na

tych księgach czedł. Leop. 2. Parał. 24,

19. Czciłem księgi Warkowana. (Jrzed. 354. fam się ecie. Leop. Est. 15, 9. (ba lieft man). Mszy ccione. Biel. Św. 257, b. Czetł. Leop. Hub. 2, 2. Będziesz czedł księgach słowa pańskie. Radź. Jer. 56, 6. Odezwa do tego, co czetł. Pelr. Pol. 2. Cztąc w historyi, szerzej o tym nauczyć się możesz. Rej. Ap. 52. To tam cztąc szerzej obaczysz. Rej. Wiz. Przypadł cztąc na on wierszyk Dawida. Rej. Wiz. 131. Poety z wielką pilnością trzeba żebyś przeczcił i zwartował. Gorn. Dw. 61. Kto przeczcie pismo to... Radź. Dan. 5, 7. Wziął list z rąk jego i przeczedł *gi. Leop. 4. Reg. 19, 14. Wierzysz wszytkiemu, coś przeczedł. Groch. W. 278. RadźŁ

2. Reg. 5, 7. Fapr. Gn. 202. Czcicnie. Turn. Ust. 21.

tisablivost, zhastisablenje. ‘CZCIWIARSKI, a, is, *?. p, zbójca czciwiarski. Pot. Arg. 59. bez czci i wiary, obuć ©lire uub ©lauben. 1. CZCZENIE ob. Czcić 1 et 2. cf.

CZf‘SĆ.

(czytanie).

2. CZCZENIE ob. Czczy6 się.

Pochodź, słowa czcić 1). cześć, czesny, cześciwy, czes-tka, częstować, czejtować, poczęstować, uczęstować, uczcić, uczta;— Od słowa czcić 2): czytać, czytelnik, czytelny, doczytać, naczytać sie, obczytać się, przeczytać, poczytywać, poczet, pocztowy, przeczytać, wczytać się, wyczytać, zaczytać się.

Boh. ćtitel; CZCZEW, TCZÓW, a, m. Derszawa, miasto Pruss zachodnich, Tczów. Krom. 317. bte ®tnbt 2>trfćf)an tu Seft* preujüeu. Miasto to zwało się wrprzód Snu i było hrabstwem. Dyk. G. 3, 106.

CZCZO, przysłk. przymiotu, ćzczy, nic wewnątrz nie za— wierając hohl Ultb leer, tutnenbtg leer. Na czczo, nad czczo, pokarmu do siebie nie wziąwszy; nie jadłszy, nie pi wszy jeszcze, nod) nüchtern, bet) nüchtern SÄagen, oh«c vorher [d)mt etma^ 51t ftd) genoututcu ju l;abett. Boh. ćtitrob; Vind. nateshe; Groat. natćsche; Rag. nasete sarza; Bosn. na-sete srrięa; Sorab. 1. nacż hutrobć; Ross. iiaTOtuaicB, (TigeTHO darmo, próżno). Doktor nigdy nie ma do pa-cyentów na czczo chodzić. Perz. Gyr. 2, 68. Żaden robotnik niech na czczo koło kruszców nie robi. Krup. 3, 702. Zrana nad czczo najlepsze używanie kawy jest z mlekiem. Krup. 5, 117. To muszą być uroki, zapewne cię która Złym okiem baba na czczo zajrzała po-

‘CZCICHUĆ, i, z. zbyteczna czci miłość, ambieya, bte ©I;r* futjjt, ber ©hr0c^i Vind. zbastishelnost, zbastishertnost;

Slav. ponosit; Sorah. 1. eżesciżadosż; Boli. źadosteti;

Ross. jnoóonecTie, cjaBOcnoóie, cjiaBOJiioócTBO , necro-jnoóie. ‘GZCICHUTNY, a, e, ambitny, ehrgeizig, tfg ; Vind. zbastishelen, zhatisherten ; Ross. mgcto^ioóii-BbiH, iiecTOwiioÓHbiH^ jno6oiiecinBbiM ; Eccl. JitoóouecTHbm.

Czcichutnym jestem, Eccl. jnoóonGCTByto.

1.    ‘CZCICIEL, a, m. czytelnik, ber Sefer;

Slop. ćtitel; Ross. »rreigb, (cf czytelnik). Mój miły czcicielu! W. Post. W. praef. ‘Tczciciel abo czytelnik.

Mącz. Stryjk. Gon. M. 5. w rodź. zeńsk. ‘czcicielka, czytelniczka , bte Scjertmt.

2.    CZCICIEL, a, m. czczący, cześć wyrządzający; Boh. ćtitel; Rag. cjastitegl; Croat. chasztitel; Hang. tiszteloe,

Vind. postuvauz; Ross. miiTeib, nomiTaTG.ib, ber $er* e^rer. Płonnych czcicielów głos nieba nie poruszy. Zab.

14, 104. Czciciel prawdy. Zab. 13, 411. Cnota uwieńcza swych czcicielów. Tcal. 48, 144. §. Czciciel, raczący, częstujący, szczególniej pojący do upadłej, ber gern tractirt, benurtbet, jutrinft. Wielki czciciel w domu swoim. Oss. Wyr. CZCICIELKA , i, i. czcząca , szanująca , cześć wyrządzająca, bte SSerebrertUlt. Mężowie także maja swoje czcicielki. Tent. 14, 54. ‘CŻCIENIE ob.

Czytanie, Czcić. 2.) — CZCIGODNY, a, e, CZCIGODNO przysłk. wart czci, uszanowaniaf pqważania, el)niUU'btg,, nura. Zabb. 11, 375. Zabi Na czczo, nim wam zajmie m-eljnutgśnutrbtg ; Boli ctihodnÿ, ctiważny; Slov. ćtihodni;    głowy dym z mocnych trunków. Hor. Sat. 158. bet)

Vind. zhàstivrieden; Garn. zhastit, zhastitliv; Sorab. 1.    nüchternem 50înt()C. Nie na czczo, szczególniej, upiwszy

cżescihodny, cżescidostoiny, tżestżownó; Rag. cjastni,    się, ntd)t nüchtern ; trnnfcn, bercut(c()t. Ledwo słońce świ-

posetovan; Ross. ^ocTonecTiibnI; Eccl. AOCTOMironecnibiii,    tafo, kiedy do mnie przyszedł, a już nie był na czczo.

BonrnTejieirE, AOCToroBbeMbin, roBbie^btibin. Uszanowa-    Oss. Wyr. Znać po Jegomości, że nie na czczo. ib. —

wszy czcigodne zwłoki jego. Pilch. Sen. list. 2, 40G. Nie    Na czczo, nie najadłszy się, nic napiwszy się, nie na-

zapomnę nigdy twarzy jego czcigodnej. Mon. C9, 130. karmiwszy się, łaknący, pragnący, nüchtern,    , bur*

Bogini w przyrodniej czcigodna okrasie. Kniaź. Poez. 1,    ftt(J. Mam ja dosyć, że i z domowemi na czczo spać

24. We wszystkich aby było czcigodne małżeństwo i    nie idę. Psalmod. 11. (Ztąd adjed. "naczcza ślina; je-

łoże niepokalane. Kucz-. Kat. 2, 657, — Sorab. 1. tżest-    juna saliva. Mącz). Czczo mi jest. Bndlk. czczy mi się,

żownoscż czcigodność, bte ©(urcürbtgfett, SSerehruttgSnmr*    ckni się, nudno mi, mir tft fo nüchtern, untnohl, übel, fdiltnun.

btgfctt. CZCI LUDNY, a, e, cześć lubiący, honor lubiący, CZCZONE A ob. Czcionka. CZCZONY ob. Czcić, ehrltebenb. Vind. zhastilubezhen.    CZCZOŚĆ, ści, z. próżność miejsca wewnętrznego, gdy

‘CZCIONKA, i, z. litera, głoska, ber 33ucl)ftctbe, bic Setter;    się wewnątrz nic nie zawiera, bte Secre, bte Sccrhett, bfl£

Boh. ćtena ; Slov. znämka ; Garn. zhérka; Vind. zharka ;    S)û))Ur bte Ipohlung; Carn. tèshlivost; Groat. teschina;

Sorab. 1. pisznik; Sorab. 2. buchschtoba; Slav. slovo;    Bosn. tascchjina, tasetina; Vind. tcshnost, teshnoba ; Ross.

Croat. pustuba, szlova ; Eccl. E5j,{KiJ mici.is, cthxîh.    Nie-    TiueTHOCTb    y Tineia.    Czczość vacuum inane, miejsce,

podobno wiele słów Polskich czcionkami ’ albo literami    w którym    żadnego niemasz ciała. Os. Fiz. 182. Rog.

łacińskiemi wypisać. Erasm. Jez. 11. b. Każdą czcionkę    Dos. 3, 57. ber leere ÜÎCUttn. Teraz najpospolitsze zdanie

w piśmie ś. każą ściśliwie zachowywać, i na literze    uczonych jest, że czczość jest na świecie. Rog. Dos. 3,

samej zasadzają duszne zbawienie. Riał. Post. 9. Grama-    64. — Czczość żołądka, gdy kto nad czczo, bte Sîtichtcru*

tyka obiera się około uczenia obiecadła, ‘tcionek i *rze-    \jett, Seerc be3 SDîagenô. Czczość moral, tr. daremność,

ków (syllab, zgłosek), słów i wszego języka. Macz.    próżność, nikczemność, bte Seerhett, 3Iergebltd)fett, ©itelfett,

‘Czczonka Zebr. Ow. 249 et 22.    ‘    ^ 9îid)ttgfett. CZCZY, *TCZY, ‘TSZCZY, ‘TZCZY, a, e,

‘GZCISZKODNY, a, e, naruszający cześć czyli honor,    eut*    wewnątrz    próżny, w    sobie nic nie zawierający, tltmeubtg

ebrettb; Vind. zhastishkodliu, ‘CZCIZAPAMIĘTNY,    a, e,    leer, ImbL    lebtg. Bosn.    taseti, prazni ; Croat. tisch; Carn.

nie pamiętający na cześć czyli honor, ehwcrgeffcu; Vind.    tèsh; Vind. tiesh, votou, luknast; üal. taschy, (cf. Lut.

zhastisablen. ‘CZC1ZAPAMIETN0ŚĆ, ści, z. niepamieta-    cassus); {Ray. tâsct invalidas); Ross. TmeTHbin; Eccl. Tiuift,

nie na cześć czyli honor, bte (S^VDeriJcffeu^ett; Vind. zhas-    ttuiii». Czczy, wewnątrz próżny, tmvettbtg leer, lebtg.

Czczy i nieladowany okręt. Oliv. Oiu. G2. Czczy wóz    czczycą nie wie, co czynić ma. Sien. 517. Dopieroby

Pot. Ary. 370. (cf. oskoma, ślinka, ba3 Söäfferit be3 SOhutbeś tvoitacl)). Matkę nakoniec zdejmuje czczyca, Ze się dotąd kto inny jej synem nasyca. Pot. Ary. 737. Zbądź czczyce. Zebr. Ow. 279. (pone metus). Szaty na sobie w wielkiej 'czczycy podrapała, ib. 237.

m. w piecu butnym, sklep niższej kontygna-cyi. Torz. Szk. 42. bie untere SBölbung int $üttenofcn. Czczyny w piecach powinny być z najtwardszego kamienia , bo ustawicznie szvty kładac i wvjmujac , mocno się psują. ib. 42. czczo CZECH, a, m. 'CZECHACZEK, czka, m. zdrbn., z Czeskiego królestwa rodowity, ber 33i)t)ttte; Boh. Cech, Gechaćek (a veibo obsol. ceti, ćjti, indpere; unde poćjti, zaćjti począć, zacząć, bo osada Czeska była pierwsza v czyli przednia, w tyle byli Slezacy. Bosa Mskr). Slov. Cech; Sorab. 1. Czech; Yind. Zheh, Pem, Pegam; Garn. Pęmz; Croat. Chèh, Pemeez; [luny. Tseh, Eccl. lIexE; Floss. BoreMeut). Nazwisko Polaków ledwie od siedmiu set lat do używania weszło, jako i nazwisko Czechów, których -Lacinnicy i Niemcy Boemami zowią. Krom. 1. O Czechu i Lechu dzieło, prozą pisane} Jana Kochanowskiego, zbija dzielnemi dowody, jakoby Polacy szli od Lecha, od Czecha Czechy, Czesi, czyli Czechowie. Kras. List. 89. Bracia nasi Czechaczkowie. Gost. Gor. 5. Dziś

skoki wyprawuje i podlatuje, ib. 61. Które statki furę    cię czczyca zdejmowała, gdybyś ich pieszczoty widział,

pierwszą odbyły z żołnierzem, do Francyi czcze powróciły. Warg. Cez. 105. Kiszka czcza, że po śmierci pró-żniejsza bywa, aniżeli insze cienkie kiszki. Krup. 2, 39.

Duch ubogi, czcza kaleta. Brud. Ost. H. 3. Tszczy.

Bud. 1. Sam. 6, 3. Tzczy. Cresc. 357,— cum Genit. 0 dusze tcze nieba, a pełne ziemi. Star. Ref. 34.— Czczy CZCZYN, u, o owocach, zbożach, jeśli o kłosie, skorupie, strączku, próżny; jeśli o ziarnie* nikły, leci’, tftUÜ, ÖOrt Sîujfeit, »Mit ©Ctvetbe, ÜOlt bcit 91eljrCtt. Czczy orzech, czczy owies. Cn.

Th. Jak źdźbło uschnie, niepłodność na czczy kłos przypadnie. Bardz. Tr. 548. — Czczy żołądek, na będący, nie zażywszy pokarmu, nudttew, $. 33. eût nnd)ter* ner (leerer) üJîageit. Boh. ćtitrobny, śtitrobny. Lepsza rozmowa, gdy nie czcza głowa. Cn. Ad. 447. (nie na czczo). — W ciągnieniu kartek, losów, czczy* płonny, przegrający * licho, mydło, leer, ntcf)t geroinnenb, yerfptelenb.

Czcza karteczka w loteryi. Oss. Wyr. eilte 9îicte in ber Süte* rte. — Czczy, wydęty, wewnątrz wydrążony, fjofil, au3gel)i)blt, tnweitbtß leer. Czcza gałeczka. Cn. Th. (Sla. shupalj). Ziemia tam dziurawa i czcza, bo drży na wielu miejscach pod wozami i pod końmi, tak iż się i zapadają. Boler. 91.

Tezy wrzód. Sien. 260. Fistula ib. Rej. eilt £>ol;lijefd)rtHtr, eine gifte 1- Nieczczy, pełny, niedziurkowaty, ni odęty. Cn.

u nas zwykli niektórzy mówić- aza ja Czech, słowa trzymać. Stryjk. 103. Co za Czech, słowo trzymać? Rys. Ad. 6. (znakiem, że Czechów za bardzo rzetelnych miano, cf. Czeskię słowo). Umknij Czechu! siłaś stawił. Rys. Ad. 69. (nie grab’ siana; yuid valeant humeril) §. Czech, grosz Czeski, ein 23i)^nt, ein 33öl)mtfd)er ©ro* [eben. Moneta drobna, szelągi, grosze, czechy, potrójne. Gost. Gor. 2.

Pochodź. Czechy, Czeski, Czeszka, czeszrzyzna.

Th. nid)t l)ol)l, ntflffto; Sorab. 1. krutć — §. Czcze wino, czcze piwo * wywietrzałe. Tr. fdfarfcr SBettt, fcbaleS 33ier.—

Czcze pole, czyste, szczere, otwarte, puste pole, fm)eÖ leereś gelb. Jako wicher moc traci, gdy w czczym polu świszczy, Wzmaga się gdy przeciwne zarośliny niszczy.

Wiod.

giezłko. Dudz. 36. koszula, osobliwie niewieścia, ciasnocha, płócienny kitel, ein Jßetberfjcmbe, ein Sein* raanbśfittel, ein langer Stuueurocf; (Boh. ćechel, ćechijk nocna koszula; Croat. choha toga rusticana; Tarć. Slavon. czoha * sukno; Bosn. cjohha, ęioscjęa, haglina dugga; (Lat. toga; Rag. cjóha, ejosciza* chlamys); YtnJ. zhikel, kikel, zhoka, koza; Carn. kikla; (Ross. qex0Z6, pokrowiec, powłoka); cf. Graec. lâXctcnç’, Lat.

Bardz. Luk. 45, Do brzegu zawinąwszy oczami czcze piaski obiega, ib. 132. — Moraln. Czczy, próżny, daremny, niepożyteczny, chlubny, chełpliwy, leer, uttnüjj, ttergeblid), eitel, prafjlerifcl); Sorab. 1. naproznoyite. Honor, honor! czcze słowo, które nic nie znaczy. Teat. 25, 81. Czczemi tylko odpowiadasz mi słowy. Teat. 9, c. 64. Już niechaj z tego dzi- ‘CZECIIEŁ, 'CZEIIEŁ, cliła, m. CZECHŁO, a, n. gzło, kiego plemienia Nic nie zostanie, krom czczego imienia Paszk.

Bell. B. 4. (Eccl. TineciOßie próżnomówność, gadulstwo).

Czczy człowiek, z lada czego szukający pochwały. Oss. Wyr.

'CZCZYC , *czczał, 'czczą nijak, niedk., sterczeć, fyeryorragen, in bie $)öl;e fielen. Skała tam nad wodą czczy, emicat.

uexojüK T>

calassis). Jeżeli zgadkę moje zgadniecie, dam wam trzydzieści czechłów i trzydzieści sukien. Leop. Jad. 14, 12. (prześcieradeł. Wujek. Bibl.Gd.) Córkom Syońskim odejmie Pan piękność trzewików i kołstki i czechły i letni— ki. Źrn. Post. 3, 622.    §. Śmiertelna koszula, ba$ 6ter*

beltembe, ber Seidtenfittel. Feralia amicula czecheł i inne. odzienie umarłych. Macz. Wprzód lekarza, śmierć, uprzątnę, rzecze, A zaś ich biały czecheł dość oblecze. Miask. Byt. 2, 151. CZECHAĆ się, CZOCHAĆ się, za-imk., trzeć się o co, suwać się, (cf. ciokać), (id) tnoran reiben, (ob. Odczochnąć). Czocha się Świnia o węgieł. Dudz. 36. Czochanie się, ocieranie się. Wiod bflö 3îet* ben an etlMö. CZECHCZÈUY liczb. mn. [gacie obszerne. 4]

Zebr. Oiu. 224. Z boków subtelne palce czczą miasto goleni, haerent in latere ib. 141. Karki najeżone, Szczeciny czczą do góry, by drzewa złożone, horrent. ib. 197.

Oszczep szyję przepędził i czczał po obu stron ciała, eminet ib. 109. Około jeziora trzciny błotne czczały. ib. 147.

mo-

*CZCZYC się zairnk. niedk., cknić się, morzyć się, ttebel* feit empftnbett. Lekarstwo jadącemu po morzu, aby się nie czczyło. Śleszk. Ped. 111. Sien. 529. 'Czczenie, rżenie, nudy, bie Ucbelfett. Lekarstwo naprzeciwko brzydzeniu i czczeniu i kręceniu na sercu. Sien. 472. (ob.

Czczenie, ob. Czcić). CZCZYCA, y, i. ckliwość, nudność, morzenie, btc Uebelfett, ber ®fel, 30ibemu(le. Bachus, co nudnej odejmując czczycy Troski nam ze łba swą kiścią wystrasza. Hor. 2, 277. Włóczeń, (ryba), sam w okręty skacze, gdy go w skrzelaeh gzik gryzie, tak że przed

W” () 1591 k()ni()szG

Łokci cztery lnianego białego płótna na czechczery. Gaz. 1. CZECZUGA, i. z. ryba, accipenscr ruthenus, gatunek

jesiotra, poławia się w Dnieprze; z ikry jego przypra-wują kawiar. Zool. 493. ber Sterlet, eine 2lrt Stor. Croat. kechiga ; Hang. ketsege ; [Boss. yexoHa, caóaa puóa, ciprinus cultratus). 2. CZECZUGA, i, i. gatunek szabli, eilte 51rt Säbel. Gdy nastąpiły z karabelkami czeczu-gi, nie zdołamy ordzie. Pot. Pocz. 417. Ten wziął konia z siedzeniem, tamten za przysługę Nieboszczyka

CZECHRAĆ,’CZOCHRAĆ, CZUCHRAĆ, ał, chrze, czyn. niedk., oczochrać dok., oczochrować konlyn., len z główek wyczesywać, wełnę czesać, ben ftlacflê riffeln, ober bte Solle främpeln, farbetfdjen ; Boh. eechrati; Croat. che-szrati, mikati ; Dal. gardassati, (cf. gręplować). Gdy len w główkach zczernieje, wyrywają go, suszą i oczochru-ją, zachowując nasienie w główkach. Przędz. 405. Wy- pradziada z lamusu czeczugę. Kras. Sat. 38. — Fig. Ko-młóciwszy czyli oczochrawszy len z główek, moczą ścista czeczuga kiernoza. Hor. 2, 445. Nar. (kieł), go. Przędz. 407. Dziewko, nie sromota-ć Wełnę cze- ‘CZEDŁ ob. Czcić, 2. czytać. ‘CZEGLANY oh. Ceglany, chrać, kądziel prząść lub motać? Chrośc. Ow. 435. Ten CZEHEŁ ob. Czecheł.

zatrzymywać się na co, póki co nie nastąpi, marten, auf etmaé» marten; Boh. eekati, eekawam, seekam, (caka nadzieja); Cura, zhâkam; Vind. zhakat, zhakati, strezhi; Bag. cekkati; Slav. esekati; Bosn. eekati, uzcekati; So-rab. 4. cżakacż, tżakam; Sorub. 2. zakasch; Croat. cha-kati; Dal. chekkati ; Boss. W4aTb,    naaTb, (cf. cza

ić), 0JKH4arb, ncpero4HTb; Ećcl. o>KH4ato, (cf. Hebr. nsn chakah praestolatus est ; DD27 sakah prospexil ; Syr. K5D exspectavit; Chald. JOD). Kto czeka, doczeka się, a kto się zaś sili Przed czasem, częstokroć go nadzieja omyli. Zimor. Siei. 448. Sim. Siei. 50.    Bóg długo cierpi a

czeka. 4. Leop. 2. Macek. 6, 44. Czekaj u drzwi. Star. Wot. E. 2. b. Czekaj na tym miejscu do zawołania. Teat. 49, b. 78. Jejmość czeka z kawą w ogrodzie. Teal. 49, c. 63. Miłość na długie czekanie narzeka. Jag. Wyb. B. 4. Czekaj! poczekaj! kształt odgrażania się: nie minie cię, dam ja ci, marte nur! (bu foUft fcfmn fefiett).— Czekać kogo, czekać na kogo, czekać za kim, auf CtltCU marten. Napisano u białego lwa, Nie czekają jednego dwa. Bys. Ad. 43. Cn. Ad. 565. Czekam cię od godziny. Nar. Dz 3, 50. Powiedz im, żeby za mną nie czekano. Teat. 30, c. 89. Nie dali się długo czekać. J. Kchan. Dz. 144. ftc lteffett utcl)t lauge auf ftd) marten. Czekać czego, czekać na co, miwutf marten, auf etmaS marten. Męztwo lat nie czeka. N. Pam. 5, 113. (uprzedza lata). Głupia to rzecz czekać lego na lata, czemu rozum prędzej zabieżeć mógł. strop niej czekać końca. Teat. 50, 14. Cierpliwie czeka poprawy jego. Psalmcd. A 3, b. Trzeba w cierpliwości łaski jego czekać. Zab. 12, 124. Nar. A sprawiedliwość kędy? czekajże jej zgoła, Kiedy umarli trąbę usłyszą anioła. Zab. 16, 124. Nar. Milczą prawa wr po-śrzód broni, ani się czekać każą. Siem. Cyr. 422. Czekać kogo abo czego pożądanego, wyglądać czego, kogo, einen ober etmaä ermarteu, fiel) bantad) feinten. Czekać kogo tęskliwie, śmierci się równa. Zegl. Ad. 52. Tyżeś jest, który ma przyjść, czyli innego czekamy? Leop. Luc. 7, 20. Skarb wielki, droższy złota, i czckany długo. Groch. Tr. B. 3. Czekać czego złego, obawiać sie, etmaS 23öfe$ ermarteu, beforgett, befürchten. Kara to nie mała, czekać kary. Pilch Sen. list. 3, 565. — Czekać czego od kogo, z rąk jego patrzeć, po nim się spodziewać, etma$ oott femanbeit ermarteu, fioffeu. Od złego nie czekaj dobrodziejstwa. Bys. Ad. 52. Cze-

który wełnę bije abo czechrze carminarius. Mąez. Czo- CZEKAĆ nijak, niedk., (doczekać, poczekać dok., qu. v.) chraniem częstym zmiękczała wełny, mgłom się równające gęstym. Otw. Ow. 215. — Fig. Skrzypnę wiatry je-żny włos jego czochrały. Przyb. Ab. 460. (rozwiewały fie jcnocljcten, locften feilt #aar). Tu łabędzie, tam kaczory, Swoje czochrały kędziory. Zab. 45, 53. (muskały, układały, kedzierzyły fie fraufteu, machten frairê). — Czochrać się, czesać się grubo, nieskładnie, nieforemnie,

Oss. Wyr. ftd) fampeln, ftd) ungefcfjicft fdmrnen, ftd) riffeln.—

Czechrać (opposit. czesać), włosy mieszać, fryzurę burzyć, kudłać, jeżyć, bie £>aare in ttnorbititng bringen, jer* raufen, bet) ben paaren raufen. Boh. cuchati. Czuchra-ją sobie brodę. Zahl. Amf. 44. Czochrać się z kim, targać się z kim, czubić się, iść za łby, za czuprynę się wodzić, fid) mit einem fier um raufen; (Croat. kechkati).

Przy kramnicy Rachelka z Chają Waśniąc się za łby czochrają. Kniaź. Poez. 2, 497.    §. Czechrać, skrobać, fra*

^eit. Chłop coraz się w głowę czochrał i skrobał.

Haur. Sk. 460. Ciało paznoktami czochrać. Eraz. 0. b. a. §. Czochrać, czochać, trzeć o co, reiben. Odyniec jest jakobv kirysem odziany z czochrania od sosnowego drzewa żywicy. Haur. Sk. 295. CZECHRANIEC, CZU-CHRANIEC, ńca, m. załebka, bitwa, rwanie za włosy,

$ aarraufen, 3<¹¹lf<?n. Obawiać się tu potrzeba kułaków, czuchrańców. Teut. 56, c. 7. CZECHRZYCA, y, i. roślina , chaerophyllum Linn. jest leśna, zwisła, kosmata, główkowa, żółta. Jundz. 190. ber Werbel. Boss. óyienb;

Zab. 12, 287.

Będzie najro-

Bosn. cescglika, cf. iglica. grzebienica. Syr.

CZECZOTKA, i, i. CZECZOTÉCZKA, i, i. zdrbn., pliszka ksykacz, Motacilla sibila, Linaria rubra minor Linn. ptaszek mały, który głosem swoim, między krzewinami ksykającym, czyni podobieństwo jakiej znajdującej się tam gadziny. Kluk. Źw. 2, 254. Ład. Nut. 26. eine 3trt Hänflinge, baś ©rfijJlettt, @d)marjMrtd)en, 3ttfd)erletn, (tu freuß. £jfd)eßfc), ©riifferletu, ber SDîeerjetftg. [Boli. ćećetka;

Boss. nenerb, uenorua; Carn. menishzhćk). Ptaszki drobne szare z Moskwy, które zowią czeczotki, gdy do nas w jesieni uciekają, dobra będzie zima. Haur. Sk. 8.

Czeczotki gromadne. Baniak J. 3, b. (w gromadach latające). Prov. Jak czeczotki na lepie pobrał. Rys. Ad.

56. Cn. Ad. 288. (wszystkich razem, jednym zamachem, er fiat fte alle tu einen @act gefangen). — Fig. Ten przez rodziców pannie czołem bije, Ä ten przez baby swe konkurrencyje Stroi zaloty, a tego czeczotki, Czuby służyste, tego wiodą ciotki. Jabf. Ez. 6.

kać po kim* spodziewać sie po kim, i)on jciltattbeit cr* warten, twfjreu. Tyle po Jazonie czekano, ile niekiedy Alexander wielki pokazał. Warg. Wal. 535. — *§ Czekać komu, ‘cierpieć komu, cierpliwość z nim mieć, einem uatyfe^en, ©ebulb mit tym tjaben, langntutytg gegen tylt fetin. Izali dłużej ma bóg folgować burzycielom praw bożych i ludzkich, izali im pan bóg dłużej czekać ma? Sk. Kaz. 543. §. Czeka kogo co, przeznaczenie, los; gotuje mu sie co, wisi nad nim, grozi mu, e§ erwartet einen etwas, c$ fte^t tym betw, er fyat cS ju gewärtigen, jn erwarten. Vind. popreistati, priedi stati, nadstati, nazha-kati; Ross. npe^e/Karb. Przeczuwam, że mnie tam pewne guzy czekają. Teat. 53, b. 50. Jeżeli mi wiernie służyć będziesz, tyle troje dukatów czeka cię jeszcze. Teat. 55, b. 12. Jedna nas wszystkich noc czeka. Hor. 1, 128. Giną wojenne narody, swoja czeka zwycięzców zguba. Bardz. Tr. praef. W tym momencie dostałem pozew i wielki mię process czeka. Teat. 52, d. 50. Jeżeli rolnik jest niewolnikiem, czeka kraj cały niewola. Przestr. 135. Zła to służba, gdzie korzyść nie czeka. Kras. Baj. 20.

Pochodź. (Boh. ćekanec * kandydat, ćekanka * kandydatka), doczekać się, doczekiwać sieL, naczekać się, oczekiwać, poczekać, przeczekać, zaczekać. (Boh. popoćkam sy długo czekam).

CZEKAN, a, m. z Węgiersk. Czekan albo nadziak różni się tym od obucha, że koniec od młotka idący jest zakrzywiony w obuchu, w czekanie zaś na prost idzie. A. Czrtr. Mskr. ein Ungartftycr 6tmffolben, ©ftyefatt; Slovac. ćekan c lava; Croat. chekich * młot, shaka * pięść; Carn. et Vind. zhokan * długi spis; Carn. zhok « pal, kół; Ross. nettami ( * 2. stępel mincarski; 3. rylec; ueKüHHTb MOHeiy * 1. bić pieniądze. 2. dłubać, rzezać, sztychować; nenaiimmcL un ciseleur sztycharz); Eccl. nettami maliens rostratus; dor-sum securis, (ob. Obuch). Clava muer one eminente mu-nita, genus teli usitatum Polonis, czekan vulgariter dici-tur. Rias. Chr. 558. Czekanów publicznie nosić ludziom zakazano, R. 1620. Vol. Leg. 3, 382.

‘CZEKAWY ob. Ciekawy. CZEKAUZ ob. Cekauz.

CZEKMAN, a, m. CZEKMANIK, a, m. zdrobn., kontusz Tatarskim krojem. A. Czrtr. Mskr. eilt ©artariftycö OBerfletb. Suknia nie modna, pas nie Perski, czekmanik łatany i wytarty. Mon. 72, 452.

CZEKULADA ob. Ciokulata.

‘CZELADA, y, m. zgrubiałe, (cf. czeladka, czeladnik), sługus, służący, ein ©tcnfłbotc. Ja to , ów Hołotkiewicz, poczciwy czelada, Którym się u Pańskiego wychował sąsiada. Treb. S. M. 78. CZELADKA, i, z. zdrobn. rzeczown. czeladź, ba3 ©eftltbe (im deminut). Boh. ćeladka. Gospodyni sama wszystkiego nie zrobi, trzeba jej czeladki. Birk. Zam. 17. Pani zważać ma, ażeby wszyscy czeladkę jej składający, mieli potrzebne do oświecenia się o swoich obowiązkach śrzodki. Zab. 16, 5. Godna pana czeladka. Bardz. Tr. 377. (jaki pan, taki kram). Ociec czeladki, ociec czeladny, pater famüias, ber Ipauêôater. ob. Czeladny. — Fig. tr. Usłuchaj boże głosu czeladki twojej. Groch. W. 65. (wiernych, tobie oddanych, ber ©eilten, beiner

Stownik Lindego wyd. 2. Tom I.

©cmettibe, beiner ©laubigen). CZELADNICA, y, z. izba czeladna, izba dla czeladzi. Switk. Bud. 55. bie ©eftltbe* ftube. Boh. ćelednjk; Morav. śalanda; Sorab. 1. tżeledżna żlwa; Hoss. 4t04ctiaa. CZELADNICZYSKO, a, n. zgrubiałe czeladnik prosty, rzemieślniczysko, ettt gemeiner $anbtt>erffr* bltrjtye, ©ieitfibote U. f. m. Mąż jako ezeladniczysko z pod choru i kruchty wygląda, a Jejmość cel trzyma przed ołtarzem. Mon. 69, 587. CZELADNIK, a, m. CZELADNI-CZEK, czka, m. rzemieślniczek, towarzysz pod majstrem robiący, ber £>aubn>erf3gefeile, Ipanbmerfśburftye, ber ©efelte. (Boh. ćeledjn służący); Boh. nâmezdnjk, (cf. namiestnik); Carn. xęl; Croat. detich, obitel, drusina; (Ross. ne4fl4H-iieurb służący, neM4HHita dziewka); Ross. no4MacTepbe; (Fccl.    , ueaH4Hitmi,    sJdga, niewolnik). Uczeń

u majstra po wyjściu terminowania zostaje czeladnikiem; będąc zaś już czeladnikiem, ma u majstra swego, którego był uczniem, przez rok za czeladnika robić. A. Zamoj. 80. Czeladnik kowalski ber ©tymiebegefeH. J. Oss. Bz. 53. Majstrom wolno więcej niż jednego chłopca trzymać w terminie i sporą liczbę czeladników. Ram. 83, 2, 431. Starszy czeladnik; Vind. starodrushnik, staritovarh, ber Slltgefelh Czeladnik kupiecki, kupczyk, pisarz kupiecki, ber ÄaufhtanuSbfeucr, ber ©teuer. Ross. npHKamma. CZELADNO przysłk. bogato w czeladź, gromadnie, orszaczno, z wielkim sługusów pocztem, reteb an ©tenerjtyaft, tuel ©eftttbe Ijaltenb. W kilka lat syn do domu powrócił Zuchwały, i konno i czeladno. Pot. Jow. 159. CZELADNY, ‘CZELADZIJNY, a, e, od czeladzi, ©eftttbc*. (Boh. ćelednj; Slovac. ćeledny; Sorab. 4. tżeledżnć; Hung. tselédbez valo; Vind. pofelni, poflovi, drushinski; Carn. dershinske). Czeladna izba. Teat. 2, b. 98. ©eftltbeftube; (ob. Czeladnica). Na drugiej połowicy dworu ma być zbudowan dom czeladny wielki lub mały, według wielkości czeladzi. Cresc. 25. (ob. Officyna, ©e* ftubenutyitung). Ociec czeladny, gospodarz, ociec czeladki, pater familias, ber £mil$t)atcr; Rag. otaz od obitili, doma-chin, kuclmik; Bosn. domacchin; Croat. gozpodar; Eccl. 40My B4a4MKa, xo3ttnmi, ąomokiitt,. Eządzcę domowego starzy ludzie zwali ojcem czeladnym, Polacy "gospodarzem. Retr. Ek. 2. Przodkowie nasi z panów wszelką nienawiść, a z sług w;szelką zclżywość otarli, zowiąc pana ojcem czeladki pater familias, a sługi domownikami. Pilch. Sen. list. 354. Gdyby wiedział ociec czeladny, którejby godziny miał przyjść złodziej, pewnieby czuł. Rej. Post. Mrnm. 4. Źrn. Post. 5, 734. Ociec czeladny oparkanił sobie winnicę. 3 Leop. Math. 21, 33. (gospodarz. 1 Leop.). Podobne jest królestwo niebieskie człowiekowi ojcu czeladnemu. 3 Leop. Math. 20, 1. (gospodarzowi. 1 Leop. — Bibl. Gd.). Słudzy ojca czeladnego. 3 Leop. Math. 43, 27. Gdy ociec czeladny jest dobrej myśli, wszystka czeladka z nim wesoła. Biał. Rost. 24. Matka czeladna mater familias, gospodyni domowa, bie ^auöiuutter; Croat. gozpoda-ricza; Eccl. 40M04ep>ttima. Roztropne matki czeladne i gospodynie. Syr. 441. Nawet i syn czeladny * do gospodarstwa się mający fyäuMtd), Ijauśtyaltertfty. Ociec jeśli syna chce mieć gospodarzem a synem czeladnym, doma przy sobie niechaj go trzyma. Gliczn. Wych. L. 1.    §.

Chleb czeladny, razowy, rozchodny, jaki czeladzi dają,

57

©eftnbe&rob, nrbtnćtreś $<w8Drob. CZELADŹ, i, i. sa to    bie wyższa, maxilla superior, złącza się mocno pod czo-

owe

. ne

obojej pici osoby, które za pewne zasługi i codzien-    fern z kością czołową. Kirch. Anat. 201. ber obere Sïttttt*

pożywienie służą. Kluk. Roił. 3, 409. *ba3 ©eftttbe,    batfctt, bie obere Stmnlabe, ber.Cbcrftefcr. Czeluść niższa,

bie Sicnftboten. Boh', celed, ccladka, chasa, (celed¹, cely    inaxilla inferior, ib. 102. ber Uitlerltefer. Sak. Probl. 67.

lid, neb cely dom), (Boh. celed, celed’ familia, domus);    Czelustki dziecięce. Sienn. §. Czeluść, albo raczej w liczb.

Slovac. cel ad, celadka, domownj celed; Hung. tselćd,    mn. Czeluści, otwor między szczękami, otwór gęby, bte

cheled; Dal. cselyad; Sorab. 1. tżeledż; Sorab. 2. zelaż;    Öffnung- jwłfdjett bert Älnnlöbett, ztąd tr. czeluść, czyli cze-

(Croat. chelyâd 1. familia, 2. persona; chelyadina, pûk    luści u pieca, ujście u pieca. Wiod. ber Ofetttttunb, ba$

plebs); Croat. drusina, drusinche; Bosn. cegljad gens, fa-    SJhtttblod), ba3 Ofenlod); Boh. celesten, ćelesten, zahfeb;

milia, cegljâde persona, cegljadinna vulgus; Bag. cegljad    Slovac. eelustć, zahfeb; Dal. cselyuzti; Rag. cegljusti;

persona, gens, natio, cegljadina plebs; (Carn. zhelâda ga-    Sorab. 2. jescżeje; Vind. mesteje, osteje; Ross. ne^ypa,

lea)\ Carn. dershina, drushina, posl; Vind. drushina, po-    nenypita. Ogorzały na twarzy, jak gdyby dopiero z cze-

fli; Ross. ne.M4b, ÄOMona^CTBO. §. Czeladź, rzemieślnicze    luści wyszedł. Oss. Str. o. Napisaćby to węglem na cze-

czeladniki, rzemieślniczki, £xwblocrf3gcfelleit, ©efellett, ©e*    luściach, alba linea in albo lapide. Rys. Ad. 50. Cn. Ad. 537.

feilen nub Cefyrjltltgeit. Majster ten zawsze dużo czeladzi    (ob. napisać węglem w piecu ; znać jak wagi na czelu-

trzyma. Tr.— Najemniki czyli rzędna czeladź. Sekl. Marc.    ściach; znać jak kretę na gipsie). CZELUŚCIOWY, a, e,

4. SDltetljltnge, Sbfiner. Czeladź obozowa, ciurowie, ber    od czeluści, od szczęk, ^tttttbaden *, Śłtitnlabett * ; Boh. ce-

&roß ber Slrmce. Jabi. Buk. P. b. Rozkazał Sułtan, aby    listnÿ; Slovac. celistny; Croat. laloclmi; Ross. ne.iiocTHtiH.

nasz poseł czeladź od siebie rozpuścił, zostawiwszy przy    Kość czeluściowa lub szczękowa, os maxillare. Kirch. Anat.

sobie osób kilka. Birk. Zbar. D. b. orszaku swego, non    49. Czeluściowe gruczołki leżą w policzkach, ib. 49. Krup.

feinem ©efolge. §*. W statucie Litewskim niewolników wo-    3, 154. §. Od piecowych czeluści, Ofcittnitttb *, ©djlltltb»,

jennych czeladzią nazwano. Czach. Pr. 2, 239. ftrtcggge*    Ofeitlod) *. Dym wychodzi rurą czeluściową w komin,

fflttgne. §. Fig. Niech bóg radzi o swej czeladzi. Rys.    Świlk. Bud. 304. ĆZELUŚNIK, a, m. (Carn. zhelęshnik,

Ad. 49. Cn. Ad. 558. (o swoich, o wiernych posłusznych    b«3 Ofengclmtber). Ramki czyli czeluśniki żelazne. Torz.

mu, feine Wiener, feine ©enteilte, bie ©einigen, (ob. Czeladka).    Szkl. 39. Z czeluśników żelaznych uformować ramę. ib. 39.

Na CZELE ob. Czoło. CZELNY, a, e, czołowy, od czoła, CZEMBRZYNY ob. Cembrowina, Cembrzyny.

©tim-s non ber ©tinte; Boh. ćelnj; Ross. ioóhliS, ioóo- ‘CZEMERYSSY, ów, liczb. mn. Dojazdy lekkiej należą cze-Bbiii. Milit. potkanie czelne, frontowe, od czoła czyli meryssy, którzy używają włóczni krótkiej i pancerza. Papr. frontu, gronie », non ber gronie, oon oorn. Litwa mężnie W. 2, 271. eilte Slrt ieict;ter SRettereę. (cf. Ćzeremissy). pierwsze najazdy i potkanie czelne Polakom wytrzymała. CZEMU ob. Co.

culum. Zool. 27. Kluk. Zw. 1, 41. ber jtttepte Sftagett ber uueberfauettbett £(ttere, bte §attbe, bte SDîü^e, baë ©am, ber 33îagettjtpfel. ‘Czepiec. Sak. Probl. 74. (Boh. cepec inte-stina, cf. żwacz, księgi, żołądek). ‘CZEPAC czyn. niedk., zaczepiać kogo, przeszkadzać mu, eilten antrtftett, ttttt t^llt anbtnben, tljttt ^tltberltcf) fepn. Waszym uprzywilejowanym szerokie mimo nas wrota dajemy; ni my ich czepamy, ni od nich czepani być pragniemy. Smotr. Elen. 8. CZEP-e, od czepca, $attbeit*. Fig. Nie boi się i chartów chciwych, Nie boi chartami myśliwych. Pot. Pocz. 410. CZEPCZYK, a, m. zdrobn. rzeczown. czepiec, ein pubien, $mtbletn, ŚMpp* cfyen; Boh. cepecek. Czepczyk na głowie z pstrocinami. Sim. Siei. 110. Odejmie Pan corom Syońskim ochędo-stwa trzewików, czepczyków i noszenia. Radź. Jes. 5, 18. CZEPEK, CZYPEK, pka, In., CZEPIEC, pca, m., czapka czyli siatka dziecinna lub kobieca, eilte $tttberl)«ube, 2Betber^aube; Boh. eepec, cepecek; Sorab. 1. tżepcż; Carn. shap, shapel, avba, tumbâna; Slavon. kapa, pocu-lica; Croat. poczulicza; Ross. neneum, nemmirn; (cf. Gr. axéng veslimentum ; Arab. vilta revïnxit; Hebr. zaiph, peplum). Dziatkom na chrzcie wdziewa kapłan głowę czepek biały. Karnk. Kat. 148. Po krzyżmie kładziono na cię biały czepek, odzienie godowne. Hrbst. Lek. F. 4. b. Król Zygmunt W czepku z młodu chadzał, włosy długo nosił. Biel. Kr. 533. (Ten czepiec w kratkę

Stryjk. 315.    §. Czelny, naczelny, celny, celujący, przód- CZEP, u, m. u zwierząt odsuwających drugi żołądek, reti-

kujący, na czele będący, $aupL, oorgefe^t, aitgcfeijen, oon nefjtn. W Jeruzalem, mieście czelnym żydowskim. Biat.

Post. 411. ^fluptffflbt. Zgromadzili się książęta i wojewodowie i czelni panowie, którzy byli nad innemi postawieni. Leop. Dan. 3, 3. (starsi. Bibl. Gd.). Przyzwał Jozue Izraelczyków, starszych ich, a czelniejszych między niemi. Radź. Jos. 23, 2. (przedniejszych. Bibl. Gd).

Przystąpili czelniejsi ojcowie plemienia Gileada. Budn. Kum.

36, 1. («Not. właściwiej: głowy», przedniejsi. Bibl. Gd).    COWY, a,

z czepcowemi

Wszyscy czelni wojska Tureckiego officerowie. Mik. Obs.    ogarów, ani

435. Śprawował kolacyą panom czelnym i hetmanom.

Sekl. Marc. 6. Róg Egiptu wielkiego czelne wparł pa-nięta w głąb morza. Geh. Hymn. 296.    §*. Kamień od

rzemieślników niedbałych wzgardzony, Na kąt czelny jest włożony. J. Kochan. Ps. 476. (na węgielny kamień obrócony. Karp. 6, 452). er tft junt ©efftein (©runbftetn) toon bett. fhttlj.

CZELUŚĆ, ści, i. CZELUSTKA, i, i. zdrobn., szczęka, kość, w której zęby, ber ŚłtrtltlMcfeit, ber ^tmtlaben; Boh. celist;

Slovac. celist, sóna; Sorab. 4. tżelizna, dżasno ; Cr out. chelyuzt, srćlo, lalóka, (zhelust genae); Slavon. cseljùst;

Dal. koszeticza, koszer; Vind. zhelusti, liże, (cf. lice);

Carn. zhelûst; Bosn. cegljńst, sgvataliçe, kositi od usta; na Ross. mc.iioctł, ( * 2. paszczęka). Samson czeluścią osiową kilka tysięcy ludzi pobił. Rej. Zw. 166. Rej. Post.

Gg. 5. Radź. Jud. 45, 15. Czeluść albo szczęka w gę-

ocza-

pleciony, na medalach i pieniądzach jego widzieć). Czepiec królewski, korona; czepiec książęcy, mitra; czepiec biskupi, infuła. Oss. Wyr. Czepek nocny, bie 9?aćt)t^aube, bie Stodjtmfifce. Włosy jej pod nocnym czypkiem zdawały się w⁷ nieładzie. Kieme. Kr. 4, 15. — Czepek, czepiec, białogłowskr, siatka, eilte SBetberfiaube. Czepki Morawskie staroświeckie, część stroju białogłowskiego. Sax. Tyt. 6. Gotuj jeść kucharko, będziesz miała na Krakowski czepiec. Pot. Joiu. 150. Ten czepiec jest nieco rozwarty, lepszego poszukam, aby bardziej tw⁷arz zasłonić można. Teat. 54, 91. Bursztynowy włos po ramieniach w złoty czepek zbiera. Tward. Daf. 54. Kornet tej jest własności, co u mieszczek kapturek czyli czapka, a u wiejskich kobiet czepiec. Teat. 24, b. 34. Przystoi-ć jak kozie w czepku. Cn. Ad. 634. (nie do twarzy-ć). Niewieściucho-wie czepkami głowy zawijają. A. Kochan. 260. redimicula mitrae, eilt BOdjett ber 2Bcibifd;feit. Do czepca on, nie do czapki. Oss. Wyr. (kobietą mu było być). W czepcu chodzi. ib. (spódnicę nosi, do kądzieli mu, niewieściuch dający się żonie rządzić, er trägt bte £iaube, bte §rau beit $llt, bte $ofcit). — Czepiec metonym. kobieta, n. p. za czepcami biegać, (cf. podwika), beit üffietberit, (bett (ś(filtr* jen) ltad)laitfeit. — Czepiec, czepce, znak mężatki, bte £mube, eut SJitribut einer ^erfeiratfieteit. Czepiec nic innego nie znaczy, tylko odmianę stanu panieńskiego w małżeński. Teat. 24, b. 34. Ucieka od czepca, (ob. Czepić). Jej się nie dziś czepce należą. Pot. Arg. 484. (już dawno nie panna). Czepiec jej sprawił. Oss. Wyr. (odjął jej dziewictwo). Czepiec lub czepce porzucić, ze strony mężatki znaczy, uchylenie się od życia z mężem, bte §ait* be mcgmcrfeit, itnb nicht länger mit beut Spanne leben mallen. Gryfina, zrzuciwszy czepiec niewieści, a ubiór panieński wdziawszy, zupełne cztery lata z Leszkiem rozprzężona była. Krom. 282. Okrywszy skórami piersi, pozrzucała czepce, a na warkocze wieńce powkładała. Otw. Ow. 157. (ob. Prostowłosa). Mościwe panie, że czepców nosić nie chcą, v/kornety się stroją. Teat. 24, b. 54.    $. Czepiec, cze

pek, łożysko dziecięce, bic 3iadigcbttrt; (Doh. cepec inte-stina)\ Carn. sèjnki; Vinci postelka, materna koshiza, koshuliza dietinska, senki ; ling. koscjugliza, kucchiza; Ross. ó.iOHa; Eccl. coponna, ó.iouua ns Heöme pognes MaACHetCL. Proch tego ziela matkom czepek, który po łacinie zowią secundina, wywodzi z żywota. Spicz. 92. Płód ludzki zawiniony jest w⁷ dwóch błonkach: te przed porodzeniem pospolicie otwierają się; przytrafia się zaś, iż miasto otworzenia się cześć ich oderwana zostanie na głowie dziecka na kształt czepku. Pospólstwo bierze to za znak przyszłego jego szczęścia; przeto części te pilnie chowają, rozumiejąc, iż gdyby zginęły, ci, którzy z niemi się urodzili, nieszczęśliwszemu nad innych byliby. Doh. Dyab. 567. Dla lepszego szczęścia niektórzy przy sobie nosić zwykli czepek swój, w którym się rodzili dziececy. łlaur. Sk. 178. Ten który szczęśliwym jest, pospolicie mówią, iż się z białej kokoszy, albo wedle Polskiej mowy, w⁷ czepku urodził. Kosz. Lor. 11. Ross. ouï bï copomdł po4H-ica, cr ift mit bem peinte, ht ber .fmitbe auf bte 2Belt gefontmeu, er tft eut ©lücMtnb. Cn. Ad.

1156. Dar. Dal. Sen. 58. W czepku sie urodził, a w powrózku zginie. Rys. Ad. 72. (wróżki zawodzą; inaczej mu się wyświęciło). Nie dokaże-ć, choćby się i urodzi! w czepku. Pot. Arg. 754.    §. Czepek, skórka otaczająca

tłustość w ciele zwierzęcym. Kluk. Źw. 4, 33. bte Settfjailt, bte @d;mecr(iaut. *§. Czepiec, żołądek zwierząt przeżuwających drugi. ob. Czep. —    §. Dolan. Czepek, caliptra,

kielich okrywający części owocowania na kształt czapki. Botan. 96. Kluk. Dyk. 1, 36. ber £wt, ber $eld) gemtffer ©emadffe; Ross. ^ypniirnuHicB czepiec rzepikowy. CZEPIĆ czyn. niedok., czepiać kontyn., czepnąć jedntl., uczepić dok., przypinać, przyhaczać, anftecfett, an^eftert, anfafett, attma* d)ett; Ross. utn.iHTb; (Vind. et Carn. zhepati, zhepęti, zhepim * przyczepnąć, uczepnąć qu. v.) ; (Ross. u/biikh, P’BnoqKa; Eccl. uenomta łańcuch; Ross. nunaa zaczepka, szykana). Pasterka każda swego kochanka świeżym wieńcem czepi. Pot. Arg. 65. (koronuje go, wieńczy, fte fröltt tfu, îrdnjt tfm, fejjt ihm eilten Slran$ auf, fteclt ihm einen $ranj an ben $opf an). Głowa uczepiona. Past. F. 44. ein ge* ftecficr $opf. Tak dziś siostry, tak swe córki czepić zwykli. Pot. Arg. 451. Czepić pannę młodą, czepiec jej włożyć, bie Srani JjduMn; Doh. ćepiti. Czepienie panny młodej, ba§ #ftu&eln; Doh. cepenj, (obrządek godowy wkładania czepca pannie młodej, który gdy jej ku głowie niosą, ucieka niby; swatki zaś chwytają ją i czepią). Wawrzkowa czepiła Kaśkę. Oss. Wyr. (cf. oczapić). §. Czepnąć, ująć, uchwycić, ergreifen, faffen. Rzecze a gładką Ewy rękę zwolna czepnął. Przyb. Milt. 141. CZEPIC się zaimk., uczepić się dok., lgnąć do czego, chwytać się o "co, fidi an etmaS anfiafcit, anfc|eit, anfiamntern; Ross. n/BmmTbca ; (Ross. ęmmh chwytny, dobrze się chwytający). Słabe łodygi wąsami czepiając się pobliższych ciał, do góry się podnoszą. Botan. 76. fie rmtfcn fid). Ledwiem się jej pozbył, uczepiła mi się, jak pchła kożucha. Teat. 22, 53. Biedak majętnej żonki szczerze się uczepi, ib. 43. b, 46. — Czepić się za co pass. zahaczać się o co, woran bangen bleiben. Idąc czepiał się za głóg, a rozumiał, że go kto trzymał za półek. Oss. Wyr. §. Czepiać sie, wieszać się przy kim, fid) an eilten Rängen, an tfmt Rebelt, ftcfy an tjjtt (iahen. Czepiają się mali przy wielkich. Oss. Wyr. Ledwo czepia się przy dworze, a ma się za dworzanina, ib. Nie wiem, czego on mnie się czepia, ib. §. Czepiają się pijawki ciała, biorą, bie Bgel fangen an, beijkrt ait. §. Imperson, czepia się co kogo, chwyta się go, trzyma się go, e3 bleibt etmaö an einem (»aftcit. Jak czeladź jego słowem bożym nie tyła, tak i córki nie więcej się czepiało, jak rzucony groch. Oss. Str. 3. CZEPIEC ob. CZEPEK. 2. Botan. Czepiec xanthium, rodzaj roślin, tak zwanych od czepiających się ramion. Kluk. Dyk. 3, 172. Dîaitfenpflanjen, SRanfengemäcfife. CZEPIGA, CŻAPIGA, i, ź. czepigi, ramiona nad pługiem wychodzące , za któremi chodzący za pługiem się trzyma. Cn. Th. 715. bie fpflngfterjen. ‘ĆZEPKARKA, i, i. robiąca czepki, czepce, bie £mubeitmacbcrtmt; Doh. eepćarka.

Dalsze pochodź, sł. czepić: doczepić, naczepić pić, oczepić, odczepić, poczync, przeczepić, przyczepić, rozczepić, zaczepić, zaczepka, zaczepny, uczepić, uczepnąć,

przyczepnać ; czapla, (cf. czapka); cepy Ross. om>nx; ce-powisko, dzierżak, u/biihhicb.

‘CZERAK, a, m. wrzód, ein ©efdjnritr. Czeraki bydło miewa na języku albo wrzody. Wolszt. By dl. 19.

‘CZEREDA, y, ż. motłoch, hałastra, ©cftubcl, ©cfjnmnu üütt Seilten. Zniszczyły nas kozackie czeredy. Kniaź. Poez. 2,

219. Zostawiliśmy ją z czeredą sług. Teat. 42, d, d. Zwyczajna możnych ludzi czereda. Mar. Pow. 1, 154. Eccl.

Yfrnp trzoda; 2. Eccl.    Hoss. uepe^a rząd, po

rządek , kolej, szereg.

CZEREMCHA ob. Smrodynia. CZEREMISSY, ów, liczb. naród Tatarów osiadłych na półn. Wołgi w Moskwie. Dyk.

G. 1, 155. (cf. Czemeryssy).

CZEREP, u, m. Ross. nepeim; Eccl.    [Pr• ztłuczony

garnek lub naczynie gliniane, ob. Trzop ; transi. 3] czasza główna, ber $U'ttfd)dbcl, bte $trufd)ale. Postrzegł cyrulik w ranie głowy jego kawałek czerepu wznoszącego się.

Perz. Cyr. 3, 3. Ukazał się w ranie kawał czaszki z obu-dwóch czerepów tabulae cranii odbity, ib. 1, 84. ‘CZE- Kraina, (Jtrcafftett.

REPAGHA, ‘CZERPACHA, y, ź. Ross. nepenaxa, żółw', CZERMIEN1EG, eńca, m. ziele, Arum Aegypt. ©wßaamukrt. bte ®d)tlbfwte. Zim. Siei. 252. Bufo, żaba .krostawa, Ru- Syr. 1029.    1. ‘CZERŃ ob. Cierń.

śniący jednym słowem zowią czerpacha , jest to żaba le- 2. CZERŃ, i, i. kolor czarny, ubiór czarny, ba3 ©cptMtje, śna. Urs. Gr. 144. bte dritte, cf. ropucha. — Fig. babsko, eine alte ©d;ad;tel, alte 23ttd)fe, alte §ere. Człowiek do gienerałów wolny wstęp ma, a ty od jednej baby na łeb wypychasz. Czy to mi wasza ta stara czerepacha sztabsoffieyer ! Teat. 16, b. 60.

CZEREŚNIA ob. Trześnia.

mn.

‘CZEKEWO, a, n. Ross. npcBO brzuch, ciało, ber Sand), ber Seib, (uepeBa wnętrza, trzewa, bte (Eingeroetbe). Wisiał Judasz, a zatym też trzewa Z rozpukłego niekiedy płynęły czerewa. Klon. Wor. 31. Nuż ja też swym twego żelazem pokosztuję czerewia tua corpora. Zebr. Ow. 309. Widząc jeden cyklopa drwi z jego czerewa, Trzebać będzie na trunę prawi, talię drzewa. Kchow. Fr. 144 eflSl. ‘Czerew n. p. Czerew rozpłaszczony. Zebr. Ow. 76.

‘CZERH1, ‘CZERHO, [z Rusk. czerha » kolej 2.] czerstwo, krzepko , żwawo, żywo , frijd) ! rafd) ! Czerhi na świecie we wszem przestrzegamy, Czemuż nie czerho staruszku zmieramy? Bratk. U.

CZERKAS, CZERKIES, CERKIES, a, m. 1. z Czerkass rodowity, ein ©trcaffter. Cerkies z urodzenia; ale wychowany w szaraju. Klok. Tnrk. 15, 2. Czerkies, gaszek, modniś, ju-naczek, ein ©tnßer, ein poltron. Zakochała się w młodym czerkiesie. Teat. 28, 35. Wysmukłe czerkiesy, raźne wiercipięty. Zab. 4, 139.    §. Junak, żwawiec, zuch,

brawura, czupurny, śmiałek, etn ©fenfrejfer, SrantarkS, ipaubegett. W wielu się rzeczach ten czerkies przećwiczył. Trep. S. M. 79. Szlachcic ten czerkies nie do samej misy, Zna się z żelazem. Kniaź. Poez. 2, 206. To mi to czerkies! Oss. Wyr. (to mi to zuch! gracz!). CZERKASKA, CERKIESKA, i, z. z Czerkass rodowita, bte ©rcafftertttn. Matka Sułtana jest Cerkieska, zdobyczy Tatarskiej upominek. Klok. Turk. 11. CZERKASKI, CZERKIESKI, a, ie, z Czerkass, ßttcafftfd). Hola hola, nie dobry to taniec, proszę o Czerkaskiego. Teat. 8, 74.    §. Czerkieski, ele

gancki, ftut$ertfd;. Czerkaskio czupryny. Brud. Ost. E. 8.

(nazbyt podgolone). Dostane męża według swego gustu, nie takiego kinala, ale z wysmukłemi wąsikami, z czer-kieską czuprynką. Mon. 70, 1 4. Czerkieski rządzik, letki, blachmalowy, ein Ictd)tc3 geWadnnaltcê ober bamafdrtcê $fer* begefdjirr. Na rządziku czerkieskim tu pukiel, tu nie. Mon. 69, 603.— Czerkieski, ladajaki, byle zbyć, nie rzetelnie dobry, oben (un* letdjt meg, ntdjt fo redjt. Czer-kieska robota. Czerkieski bankiet. Czerkiesko, po czer-kiesku, letko, byle zbyć, od ręki, oberfladjltd), üben (litt. Czerkiesko to sprawił. Czerkiesko to wziął, (po wierzchu, nie na głęboką uwagę). Po czerkiesku, nieporzą-dnie, nieprzyzwoicie, UttOrbetttltd), itltanfMttbtg. Niespo-dziewałem się stawić Pani tak po czerkiesku , ale dya-belski w drodze przypadek miałem. Tent. 53, d. 34. — Czerkieski, junacki, etfenfreffcnfcl). Idę ku niemu z miną czcrkieską, i mijając go potrącam. Mon. 67, 403. CZER-KASSY, G. Czerkass liczb, mn., 1. miasto w wojew. Kijowskim. Dyk. G. 1, 155. etne ©tabt im Äfjorotfdjen. 2.

fcfjmarje garbe, fdnuarje śHetbmtg. Świetno bywało pierwej ; teraz nie wiem, czemu czerń się zagęściła; dobrzeby żeby i ta czerń, żałobna maść, znak płaczu, zginęła. Gorn. Dw. 114. Obłóczę niebiosa w czerń, a jako wór kładnę na nie przykrycie ich. Budn. Jes. 50, 3. (w ciemności. Bibl. Gd. id; »erfülle tu $mtfcl bte Rimmel). W czerni chodzić, (op-pos. w bieli chodzić). Iloss. be ucpirs, tiauepHO, w bruil-lonie. §. Zbiorowo czerń, ludzie czarni, fdjroarjC Sente, ©dpuatje. Melanchlaeni, quos nos czerń v o camus, naród u Herodota czarnych ludzi. Sarn. 965 — Ross. ucpHt, uepiitie Æ104H, chłopstwo, pospólstwo, czarni chrześcia-nie, baś Satterttöolf, ba£ gemeine SBolf, ber Çfiliel. Zbuntował czerń albo chłopów Ukraińskich. Steb. 2, 272. Nieprzyjaciel pustki znalazł w Rusi, biała czeladź i czerń uboga pozostała, szlachta z królem w Prusiech. Birk. Chmiel. B. 3, b. Starodawna szlachta Litewska od Trojanów wywód swój zda się mieć; a prości ludzie i czerń z starych Giepidów; aczkolwiek też za czasów postępkiem z tejże czerni i prostego ludu, większa się część szlachty rozmnożyła. Stryjk. 80. W Moskwie, jako szlachta od kniazia, tak pospólstwo od bojarów obciążenie odnoszą; a na wzgardę większą potężniejsi uboższych czarnemi chrześciany nazywają. Gwagn. 510. Ubiegłszy sobie wszystkie u czerni fawmry Zsadził brata z stolicy Mołdawskiej Petryło. Tward. Wl. 54. Nieznaczni ludzie, czerń własna. Birk. Kant. B. b.— §. Czerń czego, chmura czego, ćma czego, wielka liczba czego niedobrego, dite große btdtte, bide S0îenge (oon ntd)t guten ©tngen). Jak różne od siebie rzeczy, rój pszczół, a czerń szarańczy, przecie jak to, tak owo robactwo. Oss. Wyr. — ‘Czerń, trzmiel, trąd. Tr. eine ipntnntel. £. Czerń, bunt chłopstwa, eilt Sanem* aufrubr, Śauemfrteg, zbuntowane chłopstwo, aitfruljrenfdjie Sanem. Ruszyła się cała wieś na czerń. Oss. Wyr. Nie dziw, że chłopi idą na czerń, kiedy ich żydzi skubią, podstarościowie drą, a panowie ani im się napłakać nie

zczer-

r. Kchan. Orl. 1, 143.

S. K. B. 3.

dadzą. ib. Czerń była za panowania Jana Kazimierza pod hersztem Chmielnickim, ib. CZERŃCZY ob. Czerniecki. CZERNI A WY ob. Czarniawy. CZERNIĆ czyn. niedok. nić, uczernić, oczernić dok, czarnym uczynić, fd)war$ UKtdtcn, fdjWĆtrjen; Bek. eerniti, zeerniti, zcćrnati; Sorab. i. tżornu, natżornam; Vind. zherniti, pozherniti, sazher-niti; Carn. zhirniti, zherniti; Rag. zarnitti, ozarnitti, po-zarnitti; Bosn. ęarniti, ęrriniti, mrricciti, omrricciti; Croat. cherniti, ocherniti ; Ross. nepHHTŁ, nepmo, nc-nepniiTL ; Eccl. nonepHimaio. Siwizny nie uczerni grzebień ołowiany. Kochom. Fr. 19. Wszystek się czarno ubrał ; tarcz mu uczerniono.

Czernić brwi Ross. cypiwiriL, cypM.uo. Słońce czerni, opala, bte (Bonne brennt fd;inarj. Czernić, brudzić, fdjntn* $tg machen, fd)inn|en, befd;ntn|en. Nie oczerni błoto, póki się go nie dotkniesz. Fr. Ad. 118. (cf. kto się smoły tyka). Moral, czernić kogo , hańbić , osławiać, potwarzać go, einen cmfdjwrtrjen, bejubeln, ncrnngltntpfen, uerläumbcn; Ross. MapaTL, aóe^HHnaTb. Dzisiejsza, o niestetyż! okrutna robota, Uczerniła mojego niewinność żywota. Morszt. 357. Umieją czernić w powszechności najlepsze postępki. Teat. 52, 37. CZERNIĆ się zaimk. niedk., CZERNIEĆ nijak, niedk., czarnym się stawać, ftd) fcfwdrjcn, fdjwar} werben; Sorab. 1. tżornu szo; Boh. eernati; Croat. cherneti ; Vind. ozherniti fe, zhern perhajati; Ross. nepHUTB, nonepirBTŁ. Skóra tak na mnie zczerniała, jak sadze. Chrośc. Job. 112. Skóra moja zczerniała na mnie. Budn. Job. 30, 50. Mróz zwarzył koniczynę , tak iż wszystka zczerniała. Dam. 85, 1, 149. Teraz mu od zbroi ramiona zczerniały. Lib. Hor. 17. Blednieć, czernieć, zdychać muszą przed srogiemi plagami Pańskicmi. Rej. Ap. 58./ Jakże przy tej białości czernieć szpetnie mieli. Bals. Św. 2, 420. (czarnemi się wydawać, fcftttctrj erfd;etlten). Czerni się, bezosob. Fig. mroczy się, zaciemia się, ćmi się, e$ Wtrb bnnfcl, e§ wirb fünfter, fdjwarj. Taki tam tłum ludzi, że się aż czerni. Oss. Wyr. Czerni się co, n. p. z daleka, widać coś czarnego, pokazuje się coś czarnego, miga się, e8 jetgt ftd) etwaö ©djwarjeö. Gdzie cokolwiek się czerni, kozacy biegną wszędzie lub pancerni. Jabł. Buk.

D. 3. Coś się czerni z daleka. Oss. Wyr. CZERNICA, y, i. 1. ryba, sepia loligo. Birm. ber îtntenftfd), 331fl(fftfd) ; Carn. zhernauka ; Bosn. lighna. —    2. Jagoda borowa,

borowka. Haur. Sk. 364. bte Slmtbeere, ipeöbelbeere; Vind. zherniza, barouniza; Ross. nepnima, nepuna. Czernice, owe jagody ubogich, od których nie tylko zęby sinieją, ale się z nich modra czyni farba do farbowania płócien. Kluk. Rośl. 2, 183. (Boss. et Eccl. nepHimie, <i>Hr£ æhkhx’E 4peßa sycomorus). (Ross. qepnimiHiiKt. 1. krzak czernic, czyli czarnych jagód; 2. likwor z nich). §. Czernica, zakonnica obrządku Greckiego, (cf. czerniec), eine griedjtfdje Sîonne ; Ross. nepmma. Aby czerńcy i czernice w kumostwo się nie wdawali. Sak. Sob.

B. 2. On był spowiednikem czerńcow i czernic swoich. Birk. Gi. K. 21. CZERNICZEK, czka, m. pliszka murzynek motacilla maura ptaszek krajowy, wielkości pospolitej sikory, główkę czarną mający. Kluk. Zw. 2, 255. ber jDłofirenfopf, eine 3(rt 23ad;jW$en. CZERNIDŁO, a, n.

i. czarna farba do farbowania czarno, fdjlMrje $(trbe, ©cftttćtrje, jmn ©d'WĆtr$en; Boh. eernidlo; Slov. eernidlo; Dal csarnilo ; Vind. zhernilu, zherninstvu; Carn.- zhirnilu, zhcrnüu; Bag. zarnillo, zarnopis; Sorab. 1. tźornidwo ; Bosn. ęarnillo, ęrrinillo; Croat. chernilo, chernillo; Ross. Mepiiłi.io; (w dyalektach słowo to aibo atrament, albo szwarc, albo to i owo razem znaczy). Czernidłem brwi sobie powiększają. Kras. Bod. 1, 17. Ross. cypMMO, cumie. (cf. 1< i cl i (Mo , błękilnidło, barwidlo, rumienidło, . ezerwienidło). Czernidło drukarskie, malarskie, ®nt(fer* fcftWötje, SDMjlerfcfwarje. Cresc. 169. Czernidło szewskie, szwarc, (Carn. galzh; Vind. gliz , zhrieulamas). Czernidło do pisania, inkaust, atrament, bte Milite ; (Sorab. 1. pi-szarske tźornidwo, tinta; Vind. tinta, zhrenilu; Dal. czar-nillo, czarnopisz, ingvaszl). Bez liter i czernidła na sercach swych maja zapisane zbawienie. Hilft. Art. 46. (sine alra-mento). Pisałem wszystkie słowa jego czernidłem. Budn. Jer. 36, 18. («inkaustem»). Cbcąc pisać, pióro czernidła nie puszczało. Sk. Dz. 276. Apostołowie nie na kartach, ani czernidłem, ale na tablicach serc ludzkich skład swój napisali. Sk. Dz. 27.    §. Moraln. osława,

czernienie , pot warz, obmowa , bflê Slnfc^trćtrjClt, fcjmwr^en, bte SBerfcbwchpng, bte ŚSerldńmbung. Przy wielkich dworach znajdują się podstępy, intryga, zdrady, i to co nazywają czernidłem. N. Ram. 12, 316. Nie było złości i ezernideł, którychby nie użyła do pokłócenia ich z sobą. Niem. Kr. 3, 150. Ciągłe ezernideł rzucanie zatrze świetne ślady czynów jego. Ust. Konst. 2, 227. Rzucał przed bratem czernidła na synowca, iż Niemcom sprzyja. Nar. Hst. 4, 60. 2*. Czernidło, czarny kolor, czerń, brud, ©cfwćtrjc, fcfwarje $(trbc, (©0U* leur), ©obntttiy pr. et fig. Kto kiedy w słońcu odrobinkę znalazł ciemności, kto w lilii makułę czernidła? Birk.

Któż kiedy wymyje czernidło z murzyna ? Birk. Zyg. 16. §*. Czernidło we krwi, melankolia. Petr. Wod. 24. 0d)morjblüttgfeit. CZERNIEC, ńca, m. w ogólności , człowiek czarny, uczerniony, ein ©djWflrjgefctrbfer, ełtt ©cftMrjer; (Rag. zaarnaz; Bosn. çarnaç, ęrrinaę* murzyn). Czerniec, co z piekła powrócił. Rej. Wiz. 159.— Czerniec, w czerni człowiek, ubrany czarno, ein fcfwarj ©eïleibeter, ein ©cfwarjrctf. Czerńcowie, którzy czarnego odziewania używają , jak mniszy w Polszczę albo czerńcy w Rusi. Budn. Zeph. 1, 4. Ztąd w Greckim kościele, na Rusi, w Moskwie, zakonnik czyli mnich, Czerniec, ein SDföndp in ber grted)tfd). Strdje, in SRenj-śett, tn Dłufffanb; Eccl. et Ross. ypiuihijh, vpi>nopn^M|h,    czarnoresza);

(oppos.    R’EAOftii^Lijh, neMOiiax^, MipcKiii nejOMKt

laik; CBameHiuiKł óMeut ksiądz świecki). Książe Woj-sałk był czerńcem albo mnichem Ruskim. Krom. 275. (cf. czernica). W ogóln. pop, mnich, ein SKond), eilt Pfaffe. Kazimierz czerniec, i syn jego, śmiały. Petr. Hor. C. b. Nie tak Cybele gzi szalone serca, Ni wróg Pitejski swego puszy *czerca (czerńca). Hor. 1, 90. Nar. W czerńce dać , do klasztoru na czerńca lub czernicę oddawać, in§ glofter geben, $nm SDîôncfye, jur 9îtmne ntadjen. Moskiewski żonę swą dawszy w czerńce, z inszą się żenił. Biel. Kr. 716. CZERNIEĆ ob. Czernić się. CZERNÏECKI, a, ie, od

czerńców, czerńczy, zakonniczy, mniszy, SDîiind)^;- Ross.    fd)trr, ©d)i)pfetnter. CZP7RPACZKA, i, i. która wodę czer-

qepneqecidi1. Zrzucił z siebie kapicę czerniecka, a wdzia-    pa, bte 2öaffcrfd)öpfcrtnu. fig. badaczka, szperaczka, bte

wszy zbroje, przyjechał do obozu. Stryjk. 313. Uszedł    gorfcfyertttU. §. Czerpadło, czerpak, naczynie od czerpa-

w czernieckim ubiorze. Leszcz. Cltiss. o9.— 2. 0d czer—    nia, baö @d)ópfgefdp, ber 0d)opfctlttcr. CZERPADŁO, a,

ni, motłochu, chłopstwa buntowniczego, buntowniczy,    n. CZERPADEŁKO, a, n. zdrbn.,* CZERPAK, a, m. na-

^5bels, SiülfiS*, ÜBaitettt*, 31ufruf)r⁵. Któryby z Kozaków    czynie od czerpania, CtU ©d)i'pfßc(d)trr, ©djöpfctttter, eilte

zar-

był nieposłusznym abo autorem czernieckiej rady, na    ©d)öpffellc; Sorab. i. tżerpak, tzeradwo; (Roli. eerpadlo

gardle będzie karan. Vol.    Tjeg. 5, 851. (sub titulo    bunt    1. miejsce u rzeki, gdzie wodę czerpają, 2. port; Hag.

ludu). Rozpuścił Kałaba dywan, t. j. czerniecka radę.    pallo siphon); Croat. czarpàllo, hèrg; ßosn. ispolaç; Vinci.

Ktok. Turk. 18. CZERNIECTWO, a, n. zakonnietwo, mni-    vodna vedriza, sajcmazh; Ross, qcpnaio, kobiitb, koójte;

chostwo, ber OrbenSjtattb, baö SWofłcrleBe«, OTöud)Stl)um;    Êccl. noqepna,10. Czerpak, naczynie drewniane na kształt

Ross. McpiieliecTBO, qepHOpii3HiiqecTBO. Wy zakonnicy    skopca, osadzone na rękojeści, którym w salitrzarni war

apostatowie jesteście od professyi, i reguły, i przysięgi,    czerpa się z kotła, albo woda dolewa się do kotła. Jak.

i czerniectwa swego. Smotr. Elen. 28. CZERNIENIE \b.    Art. 3, 288. Czerpadło. Dosyp. A. a. 4, b. Naczynia

Czernić, Czernić się, Czernieć. CZERNINA, y, i. prosię    w hucie używane drewniane, jako to, konwie, kadzie,

czarna polewką podlane. Teat. 22, b. 108. Golisz, ein    czerpaki, mają być jasinowe albo klonowe. Torz. Szk.

gerfd tu einer fdjUKirjeit ©nitce ßefod)t. (‘CZERNIOWY,    288.    §. Czerpak, mała czworograniasta sieć na lyby,

’CZERNISTY ob. Cierniowy, Ciernisty). CZERNIUCHNY,    ent HetneÖ IHerecftflCg gtfd)UC|. Tr. — ob. Czerp,

a, 0, CZERN1UCZKI, CZERNIUŚKI, CZERNIUSIEŃKI, CZER- Pochodź, do czerp ać, naczerpać, odczerpać, poczerpać, NIUTEŃK1, CZERNIUTKI, a, ie, przyslh. na — o, intens.    przeczerpać, przy czerp ać, nieprzeczerpany, wyczerpać, nie-

przymiotn. czarny, bardzo czarny, jak kruk, jak wagi,    wyczerpany, uczerpnać. §. uszczerbek i t. d.

jak murzyn, jak noc, jak dyabeł, (Sorab. 1. tżornużki) CZERSTWIĆ ez. niedk., oczerstwić, uczerstwić, zczerstwić gauj fdjnmrj, ïoÿlfôwarj, rafanfôwars,(fo^pe^raBcnf^warjfnxfi dok., krzepić, pokrzepiać, rzeźwić, czerstwym czynić, finfter). ’CZERNORESZA ob. Czarnoresza.    czerstwości udzielać, posilać, frtfd) unb munter unb ftnr!

CZERP, a, m. wiaderko, kożubek, naczynie do czerpania    mad)Ctt, ftnrfeit, crfrifc^eit, ermuntern, rege inneren. Szukali

wodv, (cf. czerpacz, czerpaczka), eilt ©djöpfctutcr, CtltC    jodła sobie, żeby uczerstwili duszę swoję. Budn. Tr. 1,

©djöpffeüe. Oss. Wyr. §. Kaszerz, kacerz, siatka mała    19. (posilili. Dibl. Gd.). Róże, ty mdłe zmysły czer-

okrągła na kiju, która ryby ze skrzyni dobywają. Dudz.    stwisz i szczęścisz pobożne zamysły. Odym. Sw. 2. A.

36. ber »Mrn, gtf^amen, ber Äcffer; ZM.eeren. CZER-    Uezcrstw' rozum i siłę , wlawszy W serce ufność w bo-

PAĆ cz. niedk, Czerpnać jdnt., naczyniem zkad wody lub    gu. Psalmod. 38. Zaniechaj mię, ze się mało oczer-

innej cieklizny nabierać,' fd)0pfeit, (cf. G er. ©d)'crpe 31 biß.);    stwie. Budn. Job. 10. 20. (abym się troszeczkę posilił.

czer-

Croat. czcrpati, czripati, chrepati, czreplyem, grabili,    Bibl. Gd.) Czerstwienie, rozruchanie, agitacya. CZER-

zajeti, zaimlyem, puliti; Rag. zrèpati, zarpsti; Dosn. ęar-    SIWIEC nijak., nied., zczerstwieć dok., zsychać się

pati, çerpati , çrripati, utociti; Vind. zhrepati, sajeti, sa-    stwym się stawać, jak chlćb, tiocïcit IDCrbeit, fyart mcrDClt,

jemati; Carn. sajęrmam; Ross. qepnan>; Sorab. i. tżer-    fd/nrf werben, WtC 33rot, menu CÔ alt Wtrb; Roh. zćerstweti;

pam, tżeram ; Slov. wodu ważjm, zaćjram, ważiti. Czer-    Ross. qepcTBim>, aaqepCTBBTb. Kawałek chleba zezer-

pali wodę i pili. Sk. Dz. 586. Studnia czerpaniem czy-    siwiał. Mon. 71, 379. Chlćb, gdy zczerstwieje, pomu-

śeieje. Ćn. Ad. 117. Próżna rzecz wodę czerpać rzc-    śniony piwem i w piec wsadzony, oświeza się. Kluk.

szotem. Min. Ryt. 3, 355.    Daremna praca sitem    czer-    Rośl. 3, 263. Nie tylko już ten chlćb zczerstwiał, ale

pać wodę. Haur. Sk. 174.    Nie ile chcesz, ale ile    zająć    i zakwitł. Oss. Wyr. §. Czerstwieć, oczerstwieć, orzeź-

możesz, czerpaj. Pilch. Sen. list 4, 2. Fig. et transi. wieć, rzeźwieć, krzepić się, rrtfd) mcrbcit, frtfd) , lUUlttCl, czerpać co zkad, brać zkąd, ctmaß uud;cr itelimcit, fd)6-    ftarf U)erben, ftd) ermuntern, ftärfen, crfrtfd)cu. bebus ro-

pfen. Chcącego skończyć    swoje prace weselicie,    Gdy    baczki, żeby oczerstwiały, wdzięcznie rozgrzewa. Kolak.

mu we źrzódłach mądrość    czerpać pozwolicie. Lib.    Ilor.    \U. R. 1. Ziemia, oczerstwiawszy, wstaje, zb. ledy ka-

66. Serce czuje obowiązki z twych łask czerpane. Teat.    tolicy wszędzie zaś oczerstwieli i silnemi się stali.^ Sk.

4G, 57. (wypływające, wynikające). Z cnót jego wierni czer-    Dz. 1079. CZERSTWOSC, ści, z. chleba suchość i

pali przykłady. Żab. 14, 24Ö. Szym. Czerpał z niego,    twardowatość z leżenia, îrodcnljett Uttb §drte alt ßCmorb!

co tajemnie myślał. Oss. Wyr. (zrozumiewał, wyrozu-    neu 33rotß^ Roh. eerstwost; Sorab. 1. czerstwoscż, Jloss.

miewał, wybadywał, forfdtcu).' ÇCZERPACIIA ob. Czerc-    uepcTBOCib, (nepcTBOBaTOdb czerstwowatość). Dla zbytniej

pacha). CZERPACZ, CŹYRPACZ, a, m. który wodę    czerstwości jeść nie mógł tego chleba, ile mdłe mając

czerpa albo lud wodą świeżą opatruje, ayuator. Mącz.    zęby. § Czerstwość, rzeźwość, rzczkość, żywość, (ar-

ber Saffcrfd)öpfer, ©d)öpfer, (cf. woziwoda); Sorab. 1. tżer-    skość, ©tarte, Sraft, SJîunterîeit, Sebenbtßfcjt. ^kwiecie

pak, tżerak, tżeracżk; Vind. sajemavez; Croat. borg;    mi młodości na czerstwości zbywa. Nul. O w. -!<>• n

Ecel. qepnaie.it. Uciecze sie‘do głębszych studniczek i    drugim do czerstwości animuszów, nie loda PO-*¹¹¹ 'Ç

do czyrpaczów ich. Rej. Post. a. 6. — Fig. czerpacz,    dawał. Warg. Wal. 89. CZERSTWY, a, e. CZERS1WO,

badacz, szperacz, ber ^erfdicr. §. Naczynie do czerpania    CZERSTWIE przyslk., wyschły, suchy, leżał}, o chlebie,

(ob. Czerp, czerpadło, czerpak, czerpaczka), eilt ©d)i)pfßC»    uid)t mebt frtfd), alt uttb fyart uont 5>rote. Roh. cerstwj,

szma-

Sorab. 1. czerstwy; Slov. eerstwÿ; Ross. qepcTBLiîî, qop-ctbuh , uopcTB'B ; (Ross. qepcTBOBOTLiiî czerstwowaty). Chléb ten tak długo leżał, ze aż czerstwy. Oss. Wyr.

Rzeź wy, krzepki, darski, żywy, rześki, frtfd), ftarf, munter, fräfttg, fraftöott; Vind. zherstvi, frishen, bersen, Sorab. 1. tżerstwć. Był Kazimierz I. silny, i na zdrowiu czerstwy. Nar. Hst. 2, 366. Jakim sposobem do tak * pożądanej, bo czerstwej starości przyszedł. Kras. Pod. 2, 149. Cieszę się, iż Wc Pana widzę tak czerstwym i rześkim. Teat. 33, 12. Wiedzą, iż Sarmatowie wszyscy biją czerstwie. Paszk. Dz. 54.

CZERW, ia, m. CZERWIK, a, m. zdrobn., robaczek drzewo i insze rzeczy toczący, mól, eine SDîabc, ein 2öurm; Roh. eerw, èerwik, cerwjeek; Slov. ëerw, eerwik; Sorab. 1. tżerw, tżerwik; Sorab. 2. zerw’; Slav. cêrv, cêr-vak; Bosn. çarv, çrriv, çerv, cjarv, çrrivak; Carn. zherv, zhervizhik; Ray. zarv, zarvich, zarvak, (w szczególn. jedwabniczek); Croat. cherv, chèrvek, kukecz ; Dal. czàrv, zórv, czarvak, czarvih; Ross. qepBT», qepBAKt, qepßa-qcia; Eccl. YßTtKh mojił noBpeauaiomift 04ew4y, qepB/i-qcKï, qepBHK'B, qepBeit't, (cf. czerwony, cf. krew, cf. ścierw, cf. Graec. tonen ; Lat. serpo). Czerw drzewny, ber ^oljmurm. Czerw nie w każdym drzewie się rodzi ; ale tylko w słodkim. Modrz. Baz. 239.    Rolą psuje

mysz obżarta ; czerw padnie na drzewa owocowe. Birk. /am. 17. Sławę nasze, jako czerw wiercą i dziurawią. Birk. Chód. 20. Czerw żytny, ber toimumit; (Bosn. gaz-rięa, gaglerięa). Czerw' koński abo rupie. Syr. 1161. Robaczek czerw'. Urzed. 533. ob. Czerwiec. §. Młody płód pszczół, zapłód pszczelny, bie junge Śieueitbrut. Pszczoły w lipcu najbardziej na miód, na czerw', z którego roje się mnożą , robią. Kack. Pas. 32. §*. Czerw, trąd, nierobotna pszczoła. Tr. bie §ummel, (cf. czerń). §. Czerw, bób na zębach końskich, bte Sollte auf beu 3«^ueu ber ^ferbe. Czerw, plama czarna na zębach końskich, z których się ich starość poznawa. Tr. CZERWCOWY, a, e, od czerwca, robaczka i rośliny, (Stfyarkcpeer *, SolwnntëMut *, toutes *. Ziarnka czerwcowe są nasienia, które na swym miejscu zostawia robaczek czerw. Urzed. 335. Czerwcowy, karmazynowy, ©arinafttt*. Czerwcowy jedwab'. Budn. Num. 19, 6. (karmazyn dwakroć farbowany. Bibl. Gd.). g. Od miesiąca czerwca, Czerwcowy Ross. Iioub-CKiii, ben SuntuS, 23radmumat betreffeub, 3iutiuö*. Dni czerwcowe. CZEKWIEC, wca, m. coccus, kermes, Ross. qcpBeiVL, K03flBua, owad drobny, ciemnoczerwonawy, w stanie poczwarki użyteczny do farbowania. Szczególny gatunek Polskim zwany znajduje się na korzonkach Kosmyczka i Biedrzcńca. Niektóre rośliny od imienia tych ziarnek czerwonych czerwcem nazywają. Znoi. 159. Mrô 3ol;anutéMut, bte fWntfdje @d)tlblau§, ber ^olntfcfye to* meg, bte rnilbe ober beutfdje @M)cutHe, ©ctyarlactyfimter, citt burpurrotfteg Sufect, bag feilte ßper an bte 2öur$elu einiger ©efträud)c legt, bte bafier and; Czerwiec fyetpett. Gąsieniczka tego owadu zwija się w kłębek fioletowy, rośnie i pęcznieje , i to to jest tego owadu poczwarka , pospolicie nazwana czerwcem, coccus Polonicus ib. Gdzie niegdzie dawniej chłopi robaczki szkarłatne, czerwiec zwane, na

dwór zbierać musieli. Ostr. Pr. C. 1, 53. Urzed. 333. Owad ten, niegdyś znaczne handlu Polskiego źrzódło, jedyna karmazynowego koloru zasada, teraz po wynalezieniu Amerykańskiej koszenilli, a podobno bardziej po zaniedbanym u nas tak drogiego owadu zbieraniu, u samych tylko Poleskich wieśniaczek na brudnoczerwoną farbę zażywany. Jundz. 238. — Czerwiec, roślina, scle-ranthus Linn. b«3 ©anbfraut. Jundz. 237. g. Karmazyn, szarłat, kolor szarłatowy, ©armaftn, ©parlait), ©djarladp farbę; Boh. eerwec; (Ross. qepBaifcift purpurowy, szkarłatny). Wełna czerwcem ukraszona. Budn. Hebr. 9, 17. (szarłatowa. Bibl. Gd.). By złości twoje były sfarbowane jak czerwiec, jako śnieg wybielone będą. I(ej. Post. E.

e. 3. Będąli grzechy wasze jako szarłat, wybielone będą, jako śnieg; a jeśli będą tak czerwone, jako c~zz"’izz, jako bawełna, tak zbieleją. 1. Leop. Jes. 1, 18. WWe-necyi nie mogąc wymówić naszego języka, przewrócili obiecadło, mówiąc k zamiast c, a m miasto w, tak iż mówią kermes za czerwiec abo szkarłat. Urzeß. 533. *§. Czerwiec, drugi przedni jedwab', bte pi)CJ)tc ©etbe, bag Jtuepte ©efptmtft beg ©ctbcmtumng. Gruby pierwszy jedwab' zowią bękartem, a drugi, który robaczki około swego domku toczą, jest wyborny, który zowią czerwcem pospolicie; aczkolwiek insza rzecz czerwiec. Urzed. 383. §. CZERWIEC, szósty miesiąc w roku, Junius. Ilaur. Sk. 485. ber 3uniug, ber Sracpmouat; Slov. et Boh. eerwen (Boh. et Slov. eerwenec lipiec, Julius); Sorab. 1. rożo-wć meszacżtzwo, smażnik; Sorab. 2. szmażki, (cf. ga, odłog, 23raćf;e); Slav. lipanj; Bosn. lipagan, ljepagn, gjugn; Rag. ljepagn; Vind. shestnik, roshm zviet, kref-nik, kriefnik, prashnik ; Croat. roshenzvet, ivanschak, klaszen, mleehen, lipan ; Dal. li pan, lyepan; Hung. szent Jvän hava ; Ross. Iiohl. CZERWIĆ cz. niedk., o owadzie; zapładzać, na płód nanosić; (tum Sltfecteu) Prit* ten, bie 23rut anlegen, 33rut anfefceu. Gdy się uczyni rój tak potężny, jakiego w ul trzeba, dopiero na nowy młody rój czerwić pocznie. Kqck. Pas. 9. Zwyczajnie pszczoły z jedną stronę plastru miód robią, a z drugą stronę czerwią ib. 32. CZERWIĆ się zaim. niedk., zaczerwić się dok., w czerw' się zapładzać, fabelt ober 20ur* mer anfeijcit, 23rut anfe^en; (Rag. ozarvittise, uzarvittise). Robactwo się w tym mięsie zaczerwiło. — Czerwi się bezosob., płodzi się, rodzi się, gnieździ się; eg brütet, eg Ijeeft, eu feijt ftd) śrut au. Gdzie ciepło i mokro w swej stanęły mierzę , Czerwi się, i rzecz każda rój swój z obu bie

rze. Zebr. Ow. 14. (concipiunt). Fig. Pszczółka, gdy się jej też zaczerwi niecnoty, To ona i śrzód lata przestanie roboty. Rej. Wiz. 80. b. (zagnieździ, wrodzi). — Passiv. Czerwić się, CZERWIEC nijak, niedk., czerwiwym , robaczywym się stawać, robaczeć, ntabtg tuerben, uumnfttcljtg m erben, SOîaben unb ïïSürmer befommen; Boh. eerwiwëti Croat. cherviveti; Dal. czarviviti; Ross. qepBHB$TB, oqep-BHBiiTL. Gdy sie w kapustach liścia na gąsiennice za-czerwią, zrywać i do szczętu je spalić. Haur. Sk. 74. Owoce statecznej wiary nie zczerwieją. Psalmod. 19. CZERWIEŃ, i, z. czerwony kolor, bag SRotl;, bte rotlje garbe. Senat niechaj w brunatni, posłowie w zieleni, a

sędzia niech chodzi w czerwieni, aby znano po szacie,

Cnata w czerwieni

a. czer-czerwona

śliwka, c. czerwona

na —

czer-

jakiej kto godności, Star. Wot. D. chodzi. Rys. Ad. o. (rubor est virtutis color). Eccl. purpurna przędza, ar04a itpaciObHaa ; (uepBienb * rubor, óanaHii purpur, ucpBen,rb aksamit czerwony). §. Czerwień w kartach, jedna ze ezterech maści, tu ber 0ptolf(irte, 9ïot(», §erjen; Ross. uepBH. -Czerwień do czerwieni dodać. Oss. Wyr. CZERWIENIAŁOŚĆ, ści, ź. czerwona-wość, bte 9î()tl;l{(t)fett. Czerwieniałość ciała jak szarłat. Syr. 1377. CZERWIENICA, y, z. > 1.) CZERWIENIEC, ńca, m. Botan. Anchusa tinctoria Linn. gatunek wołowego jeżyka, jego korzeniem łój i wosk czerwono farbują. Kluk. Dyk. 1,' 35. bte dd;tc rotl;e Oafenptmje, baś Sćtrkr* fraut. Czerwony wołowy język, czerwony korzeń, czerwienica, czerwone ziele. Syr. 1294. UrzeLd. 26. §. Czerwienice, czerwone borówki, vaccinium vitis Idaea , btc VOtljC ftepbelOcerc, bte Çmjklëbeere ; (Boh. eerwenice wony grunt, czerwona ziemia, (cf. okra). b.

gruszka, d. czerwona wierzba). CZERWIENIĆ, ‘CZYRWIENIĆ czas niedk., zczerwienić, uczerwienić, zaczerwienić, dok., czerwonym robić, rotfi Utad)en, rotlteu ; (Boh. ćerweniti, zeerweniti; Sorab. 1. tżerwenu; Croat. cherleniti; Bosn. çergljenitti, çarveniti, oçrrigljeniti ; Vind. kervaviti, erdezhu storiti, erdezlikati; Rag. zargljenitti, ozargljenitti, pozargljenitti; Eccl. qepB.ieino, qepMHFO purpurzę). Wino może być przyrumienione albo uczerwienione. Gresc. 354. Blizny jako czyrwcem zafarbowane a uczyrwienione Rej. Post. N. n. 6. §. Wstydu, rumieńca, raka kogo nabawić. Oss. Wyr. eittett fcfyaantrofO madteu. CZERWIENIĆ się zaimk., CZERWIENIEC nijak., stawać się czerwonym, ftd) rötljeu, errbtfycu, rotfy toerbett; Boh. ćerwenati, rdjti se; Bosn. çrrigljenitti se; Vind. erdezh povstati ; Groat. cherlenitisze ; Ross. uepB-ietruTb, 0’iepBieicBTb, uepBJieiiiiTbca y Kpacimb, noupactruTt, 6a-rp-BTb, noóarpmb, aiim>, iioajmb, pA*Tb, p^mbca, Eccl. 'iepMHOBaTiica. Rak gotowany czerwienieje. Zool. 112. Niewczasem zczerwieniały mu oczy. Tioard. Daf.

55. Tarcz mocarzów uczerwieniła się. Budn. Kali. 2,

3. Niech się czerwienią doły i potoki od krwi nieprzyjacielskiej. Pasz. Bell. B. 4. Moral, czerwienić się, piec raka, rumienić się, wstydzić się, sromać się, Vind. ira— muvati le, od framote erdezh gratati, emltljCU, fcflflflnt totfy wcrbcit, rôtit toerbcit. Czerwieni się, piecze raki. Cn Ad. 129. (Vind. erjaviza jo oblije). Czerwieni się zt swojej sprawy. Oss. Wyr. CZERW1ENJDŁ0, a, n. ruz rumienidło, barwiczka, l*otl?C Sdpuiltfc, 9toilflC. Kras. Pod 1, 17. Rag. zargljenillo, zargljeno ; Bosn. ęergljcnillo crrigljenillo, rumenillo. 1. CZERWIENIEC, ieńca, m botan. a., ob. Czerwieńca. b. Czerwieniec fałszywy, Pseud-anchusa, bte tpuubêptuge. Syr. 1296. 2. CZERWIENIEC, CZERWIEŃ CZYK, CZERWONCZYK, a, m. Ross. qepBO-HOIVB, uepBOHHOM, czerwony złoty, dukat, (ctlt ©olbgitb bett), Ctlt ®ucatett. Gdy ja nazbieram czerwieńców do woli, Będą się kłaniać mi i ministrowie. Jabł. Ez. 14. Gdybyś miał w reku czerwonczyki, tobyśmy kupili tego śpiewaczka. Boh. Kom. 1, 194. Co moment to inni kredytorowie attakują; a u nas w kieszeni niemasz

i jednego czerwicńczyka. Boh. Kom. 4, 364. Sto czer-wonczyków ib. 1, 129. CZERWIENIUCIINY ob. Czerwo-niuchny. CZERWIENNY, a, e, od czerwieni w kartach, £erjeu*, im Śłurtettfptel ; Ross. qcpBOimuii. Niżnik czerwienny. Kras. Sat. 103. cf. kinal. CZERWIE. ob. Czerw', CZERWI WY, CZERWLIWY, a, e, robaczywy, pełen czerwu, stoczony, ntabtij, t)oU Söürmer, nwrtutg,

lt)ltrmfttcf;tg; Boh. ćerwiwy; Vind. zhervizhen, zhervovitcn, zhervojeden; Rag. zarviv, zargliv, zarvgliv; Bosa. çrrivas, çar-vivaę, çrriviv; Croat. chèrviv; Bal. czarviv, czarliv; Ross. qepBHBUÜ; Eccl. qepBHCTHtt. Jabłko czerwiwe. Pot. Pocz. 387. Jabłko czerwliwe butwieje. Birk. C'nod. 20. Czerwli-we jabłka z drzewa lecą. Otw. Oiv. 283. Czerwiwy owoc. Z‘iiu. Gosp. Cieśla podcieś przewraca , jeśli nie czerwiwa. Rej. Wiz. 84, b. Korzeń czerwiwy wiary naszej. Orzech. Qu. 170. wadzisty, podległy wadzie, octbcrbt, beat Herberten unterworfen. CZERWONAK, CZERWONOG, a, m. ptak phoenicopterus ; z samych języków tego pta-stwa robili Rzymianie, aż do zbytków deboszujący, potrawę. Pilch. Sen. list. 4, 47. Plia. II. N. 10, 48. Obejdę się bez języków czerwonaków. Pilch. Sen. list. 4, 47. Ross. KpaciioópoBii, upacHOH rjcb, ber $lanttngo, ber mant, «Rotyfcber, JîotÇfup. CZERWONAWY, CZERWONA-SY, a, e, na czerwono pochodzący, rotfyltd); Boh. naeer-weny; Sorab. 1. natżerwen; Vind. ardezhkast, erdezhliu, erdezhkast, ermenozherlenkast ; Garn. erdęzhkast; Slav. cerljcnikast; Ross. upacHciibidit, KpacucucKij, aiOBaruM, KpaciioBaTUH, pumeBaTŁiS; Eccl. qepMHOBaiMÄ, qep.uiiOBH-4iibiu. Niebo czerwonawe. Banial. C. Czerwonasy. Haur. Sk. 12. CZERWONAWOŚĆ, ści, z. kolor czerwonawy, btc Jîôt^Itdjfeit; Ross. upacHOBaTOCTi), pumeBaTOCTb. CZER-WONCZYK, CZERWONEK, CZERWONIK ob. Czerwieniec. CZERWONIUCIINY, CZERWIENIUCHNY, a, e, CZER-W0N1UCZKÏ, CZERWONIUŚKI, CZERWONIUTKI, CZER-WONIUTEŃKI, CZERWONIUSIEŃKI, a, ie, przyslk. o, intens, adj. czerwony, gauj rotf), reefyt rotfi, (feucrrotlt, fltcf^rotll); Sorab. 1. tżerwenoytó, tżerwenużki; Ross. upac-îtexOHeiOE. CZERWONKA, i, z. biegunka krwawa, bte rotI;c 9tufyr, ber Sluttauf; (Boh. eerwenka, eerwena; Slav. kérvogriz). Czerwonka jest trojaka, pierwsza pochodzi z rozsiania jelit; druga z łupienia a odzierania ich; trzecia z otworzenia krwawnic; 'wszystkie te choroby czerwonką się zowią. Sien. Rej. Czerwonka, biegunka krwawa ib. Sprzykrzyło się im oblężenie, dla głodu i wonek, których było pełno między niemi. Biel. 265. Na czerwonkę co bydłu dawać. IJaur. Sk. 463. Czerwonka łona męzkiego * pławy męzkic krwawe. Sien. Rej. 231utl)arn. §. Szulersko, czerwonka, czerwona maść, czerwienna maść, czerwień. Oss. Wyr. tu ber $(U‘tc: Jîotfy, .*perjeu ; (Boh. cerwänky aurora borcalis zorza północna). CZERWONO przyslk. przymiotu, czerwony, rot!;. Wełna czerwono farbowana. 5 Leop. Ex. 25, o. (poczerwieniona. 1 Leop). CZERWONOBARWNY, a, e, farby czerwonej, rotflfflrbtg ; Vind. erdezholarbast. CZER-W0N0BR0DY, a, c, brody czerwonej, rotfyMrttfl; Carn. erjavobradz ; Vind. erdezhobradazh, erjavobradez, erdc-zhobradast. CZERWONOGARDŁ, a, m. ptaszek, gatunek

pliszki, bü§ Sfîotfyf'eMrîjen, 9îüt^Mftrf;eu; Boh. ćermak, cer-reacek, cerwenka, raśka; Slov. cerwenka; Croat. cher-lenopersznicza ; Slav. tvêrdkova punica; Sorab. 1. rocz-ka; Jioss. KaMeummcb, ruHCTOBKa, pcnoiOB'B; rnotacil-la rubeeula. Od podgardzieli do brzucha ma wypłowiałą czerwoność; w reszcie jest ciemnopopielaty, wielkością równa sikorze. Kluk. <Zw. 2, 275. cf. ludar-ka. ĆZERWONOGARDŁY, a, e, gardła czerwonego; ïotfyfcl/ltû, rotyljaljtg ; Ross. pcno.iOBbm. Dzwonek (ptak) czerwonogardły. Banial. J. 3. CZERWONOGL1NNY, a, c, glino mający czerwoną, rpflflefmttg. Czerwonoglin-na ziemia , terra rubricosa. Mącz. G Z E R W O N O G Ł O -WY, a, e, głowy czerwonej,    ; (Vind. erde-

zhoglau, erdezhaglaua). Szczygieł czerwonogłowy. Banial.

m. pliszka, motacilla Eri-

we

na,

J. 3. CZERWONO GON, a, thacus, ptaszek niewielki, na głowie biały z ogonem czerwonym. Kluk. Źw. 2, 257. ber 3łofl)fd)tMtR; Boh. ćerwenka; Garn. brojeza, brolèza; Vind. brojiza; Ross. riLtb. CZERWONOKRUSZ, a, m. kruszec w srebro dosyć bogaty. Kluk. Kop. 2, 163. minera argenli rubri, Sîi'tbgulbenerj. §. Kruszec zynkowy, blendzie podobny. Kluk. Kop. 2, 258. sterile rubrum, 3îi)tl)fd)l(ig. CZERWONONO-SY, a, e, nosa czerwonego, rotljltflftg. Czerwononose indyki. Klon. Wor. 35. Vind. erdezhonofat. CZERWONOŚĆ, ści, z. farba czerwona, kolor czerwony, cera czerwona, btC ; Boh. ćerwenost; Garn. erdćzhust, erdezhiza; Croat. cherlenina; Vind. erdezhnost, erdezhust, erdezhi-na, erdezhiza; Sorab. 4. tżerwenoscż; Ross. aiocTb, Kpa-CHOTa; (Eccl. nepsictiocTb purpurność). Szpetna czarna barwa, zieloność z czerwonością przemieszająca. Bern. Dek. B. 3. b. Czerwoność włosów Hoss. pbDKCCTb. Fig. Czerwoność grzechów naszych. Rej. Post. x. x. 2. (krwa-grzechy nasze). CZERWONO WŁOSY, a, e, włosów czerwonych, rothaarig; Vind.^ erdezholafen, erjauz; Eccl. nepMHOBJiacbiM. CZERWONOŻÓŁTY, a, e, żółtoczerwo-nv, lisowaty. Cn. Th. gelbrotfy, blonb. CZERWONUCIIA, y* i. CZERWONUSZKA, i, i. zdrobn., miano, które dają czerwonym krowom, eût 3łctllte ber rotbeit $ÎÜI)e; Boh.ce.r-winka, cf. wiśniucha, czarnucha, białucha. CZERWONY, a, e, Czerwieńszy Comp., kolor żywy nieskładany główny, w' porządku siódmy, rotl); Boh. cerwenÿ; Sorab. 2. eżerweni, zerw oni; Sorab. 1. tżerwene, czerwony; Croat. chèrlyen, cherleni, cherleno; Dal. czarlyen, zarljen, ru-jan; Bosn. çargljen, çrrigljen, çergljen, çrriven, çarven; Rag. zarvèn, zargljen; Slavon. cerljen; Turc, erghaewani; Carn. erdçzh , ardezh; Vind. ardezh, razh, zherlen, drezh; (cf. Graec. ègvPgôg, cf. rdza); Ross. uepBOHHbw (czerwienny), KpacHbiM, KpacHO, a.ro, cbipb; Eccl. nepMHbul,

Zakazano im za szlachtę się liczyć, ani też czerwonego ubioru nosić. Stryjk. 526. Szata czerwona. Sekl. Math. 27. (not. szarłalna abo purpurzana. Eccl. Y(HBi\eHHi|.r, CjiHMatrb). Twarz jego raz czerwona, a drugi raz zbladła. Zab. 13, 402. (cf. rak). Stoi niestrwożony, na twarzy czerwmny. Bardz. Tr. 520. Czerwone morze. Leop. Exod. 15, 22.*Slavon. cerljeno morę, ba§ rottye SDîeer. Czerwony wosk do pieczętowania, rofl)e$ ©tegeïn)fld)3. Szlachta .. Sieradzka ma ten przywilej, żeby czerwonego wrosku do

Słomnik Lindego wyd. 2. Tom I.

pieczetowania listów wszyscy używali, gdyż przedtym tam żadnemu wolno nie było woskiem się czerwonym pieczętować, tylko panom wielkim a urzędnikom. Gwagn. 201. Czerwone drzewo, ilîoflfljOlj. Do szpilkowatego, czyli, jak u nas zowią, do czerwonego drzewa należą sosny, jodły i jałowiec. Mon. 74, 743.— Czerwona moneta, złota, ©olbgelb, ©olbplbett. Złotą monetę nazywamy czerwoną, srebrną białą a zdawkową czyli mieszaną z miedzią czarną. Czach. Pr. 1, 165. Czerwony złoty, czerwony, czerwieniec, czerwieńezyk, czerwończyk, dukat, eût ©olbbtt* catcit, eût îdtcateit, (©olbgulben); Sorab. 2. zerwone (lotto; Garn. siat; \ind. siat, dekat; Bosn. sgjulięa, sgjuticięa; Ross. 30.iotoh. Powszechnie bierzemy dukat za czerwony złoty, w Śrzednich wiekach były to obiedwie monety rzeczy różne. Kiedy floreny zaczęły być podlejsze, czyste złoto wybijano i te nazwano ducatus. Gzach. Pr. 1, 165. (Ross. 'tepBemtoe 30.ioto dukatowe złoto). Wniesiono do nas czerwone złote, zkądeśmy złote nasze nazwali. Uchodziły z przodku za Kazimierza W. po 14, potem po 16 groszy; później za Olbrachta ustanowiono czerwony złoty po 50 groszy naszych, która cena i do tych czas przy naszym złotym została, choć potem czerwony złoty, od którego złoty poszedł, tak daleko wyniósł się w górę. Summar. B. Czerwony złoty, według swego nazwiska, niech nie idzie, jeno jako za naszych ojców chadzał, po złotemu jednemu, mając w sobie groszy trzydzieści. Siar. Ref. 170. Herb. Stat. 340. (1496 R.). — Za 32 grosza, za Alexandra 1505. R. ib. po sześciu złotych. Star. Ref. 99. po siedm złotych, ib. 169.— R. 1676 po 12, R. 1717 no 16, R. 1766 po 16³/₄, R. 1786 po 18 ził. polsk. Ostr. Pr. C. 2, 305 et 514. Czerwone złote z kratkami, co je zkonfederowani Holen-drowie biją, Polskiemi zowią, rozumiejąc, że je u nas kują, ponieważ do nich nie tak ztamtąd, gdzie je robią, jak ź Polski przychodzą. Grodw. Dis. C. 2. Czerwony * czerwony złoty. Z kramów wewnątrz płacą po 500 czerwonych, a z tych, co są ze dworu, po 100 czerwonych. Star. Dw. 12. Tysiąc czerwonych w szkatule ma. Star. Ref. 99.— §. Czerwona niemoc, czerwona choroba. Syr. 1481. czerwonka, (Boh. ćerwena nemoc), btC rotlje 9ïul?r. Nicw’czasami i lada zielskami, które głód śmierząc jeść musieli, zarażeni, na drogach ustawali, drudzy biegunkami i czerwonemi niemocami marli. Stryjk. 591. Cesarz Albrycht umarł czerwoną niemocą, która mu się dostała z melonów, bo je bez miary jadł. Biel. Kr. 315. Głód wielki i czerwone niemocy srogo w wojsku panowały. Stryjk. 629. — Botan. Czerwony wołowy język ob. Czerwienica, Czerwieniec. CZERWOTOCZ, u, m. toczenie czerwów, robaczywość, Me îôurmftidjtgfeit, ber SBurmftid) ; Boh. ćerwotoćina caries, (cerwotoc larmes)’, Slovac. ćrwotoć; Dal. csarvotocsina; Rag. zarvotoeniza, zarvotocina; Bosn. çrrivotocina, çarvotocina; Croat. chervojedina, chervoto-china; Dal. czarvotocznica; Garn, zhervojedèna, zhervovedè-zhervovina; Vind. zhervojedina, zhervouje, zhervizhje, zhervizhnu gniesdu; Ross. nepBOTomma, npoTOMima, Moanua. Piołyn pisma zachowywa od molów, od czerwotoczu,' i od myszy. Syr. 347. CZERWOIOGZNY, a, e, czerwi—

58

570

CZERW OW- G Z E S A G.

G Z E S A I) Ł - G Z E Ś G.

wy, toczony od czerwów, nwrmfttchig; Croat. chervojedni,    ścił go w koszuli, zgrai go). §. Czesać nijak., biedź,

chervotochni. ‘CZERWOWATY, a, e, do czerwia podo-    ciec, ciąć, laufen, rennen; Eccl. óaaroTenui, htth cnts-

bny, Eccl. ^epnemiAnuu vermiformis, UUtrmgeftaltet, ime Cttt    umo. Juz sie wszyscy z legowisk ruszają co duchu, Ten

SBurm.    z jaskini, ów czesze z borowego puchu. Żab. 1,183. Nar.

CZERYN, u, m. (Ross. ncpeini trzonek) podstawa ogniska,    Gzy    widzisz, jako za nim buczny junak czesze. Nar.

btc Unterlage bc3 $encrheerbe3. W lesie wymurować    cze-    Dz.    3, 154. GZESAG    się zaimk., a), czyn. ftd) lammen ;

ryn, a na tym czerynie zrobić ognisko, albo przynajmniej    transi, o koniach, kiedy sie wzajemnie po szyjach gry-

gliniany zrobić czeryn, wykopawszy dołek, wybić go su-    ząc czyszczą, 00U bcit |)ferbert, menu fte ftd) Ctltaitber auf

rową gliną twardą, i na tym zrobić ognisko. Torz.    Szk.    beu    Ralfen ^erumitagcu.    Wzajem się kobyłki czeszą. Ca.

170. cf. Ùerm. @d)crut, ©cfytrm.    Acl.    1290. (no’ga nogę    wspiera), b). biernie czesać się,

CZESAĆ, *CZ0SAĆ, ał, czesze, czeszę cz. niedok. uczesać,    czesanym być, gelammt werben. Włosy, gdy się nie cze-

poczesać, zaczesać, zczesać, oczesać dok., grzebieniem    sza, w kupę się zrastają. Comp. Med. 588. ‘CZESADŁO

włosy przeciągnąć, fömiueu, btc §aare fćttttntcu; Boh. ee-    ob. Grzebień, ob. Zgrzebło.

sali, eesawńm, ójanauti, cisi, ćjsnu, rozprawiti; (Slovac.    Pochodź, doczesać, naczesać, oczesać, nieoczosaniec,

ćeśi frico , ćesóni frictio); Dal. cheszlyati, esessyati; So- poczesać, p acz es, paczesny, przeczesać, rozczesać, wyczesać. rab. 1. cźessacź, ladzicj, tźcszam, wadżu, cźeszlu; Vind. CZEŚĆ, części contr, czci, z. honor, uszanowanie, czczenie, zhefati, pozhefati, zheshem, zhefam; Çarn. zhesati, zhę-    poważenie, bte ©lire, bte 3Serefiruug; Boh. ćest; Slovac.

shem; (cf. Carn. tesati, tęshćm vellicare crines; cf. Angl.    eest, poeta, poctiwost; Hung. tiszt, tisztelet; Sorab. 1.

teaze; cf. Gcr. jaufett); Rag. cescgljatti, izcescgljatti; Bosn.    cżcscż, tżestż; Sorab. 2. zescż, scżi, tschi; Vind. zhastitje,

cescgljatti, cesatti; Croat. cheszati, cheshcm, grebenim,    pozhastitje, zhast, poshtenje; Carn. zhast; Bosn. cjas, cjast,

cheshlati, cheshlyati; Slavon. esesati, strugali, (cf. ciosać);    posetenje, dika; Slavon. poshtovanje; Rag. cjast, cjas, po-

Ross. necari,, nemy. Grzebieniem się czeszesz. Warg.    setenje; (Rag. cjas donum, ob. Czesne, ejastitti munerare);

Radź. 175. Włos kawalerski    czesał grzebieniami. Bardz.    Croat. chaszt;    [Croat.    chaszt; Dal. esaasst; Hang.    tizth ?

Tr. 135. Czesał włos swój    płowy, po ramionach roz-    urząd); Dal.    stovanye;    Ross. uecTb, necTßOBanie;    Eccl.

puszczony. Tr. Tel. 56. Włosy najeżone Sczesz, niechaj    YhCTKOBZtnïe,    pfmiiocïc.    Cześć, którą kto    ma u drugich,

będą ładnie na ślub utrafione. Bardz. Tr. 225. Widzi z    dobre imię,    honor, btc (Etjre (bet) anbertt),    ber gute Słanie,

pozornej szyi wiszące nieczosane włosy, Cóżby rzekł, gdy-    gute Stuf.    Cześć znaczy imię między ludźmi dobre. Petr.

by widział ugłaskane? Olw. Ow. 29. Włos nieczesany    Et. 507.    Maciejowski    ustawicznie to    obmyślał, zkądby

niech igra z wiatrami. Bardz.    Tr. 365. ungcfâmmt. Włosy    król czćść,    a naród    sławę u postronnych miał    ludzi,

przez długi czas nieczesane w    kupę się wikła. Comp. Med.    Corn. Dw. 2.    Wielka    cześć na królewski bankiet we-

388. Nieuczosane włosy. Otw. Oto. 386. Broda nieu-    zwanym być. Dambr. 533. Równej czci, Ross. pamio-

czesana. Mon. 72, 709. Czesanie wdosów, ba3 Slämmcu;    necTHO. Wasza Cesarska Mość czynisz mi cześć, której

(Ross. nccna, nocna («fryzura). Czesać len, czesać weł-    się nie spodziewałam nigdy. Nieme. Kr. 2, 22. Bez czci,

nę; §lad)S ^ecfjelu, SSoQe Mmpeln; Ross. ynŁiKaTŁ, blimli-    bez części,    ‘bezećci (cf.    bezecny), bez honoru, uszano-

KaTbj OTpenaib; Carn. mikam, ahlam; Rag. gargasejatti;    wania, offne    (Elire, effrité.    Nie jest prorok    wzgardzeńszy,

Vind. dersati). Czesanie lnu, ba3 $cd)dn; Ross. ynocü.    a bezećci, jedno tylko w ojczyźnie sw-ojej. 1 Leop. Math.

Czesać suknią szczotką, szczotkować, beu Stocf bürftcu;    13, 58. (krom czci. 3 Leop.). Przez cię rycerska sława

(Vind. shzhetiti, poshzhetiti). Dziś Pan Comes sam so-    i chwała spodlała, Przez cię każda przewaga bezećci zo-

bie suknią czesze. Falib. Dis. R. 3. — Czesać konia, cu-    stała. P.    Kochan. Orl.    1, 306. Pokój    trwał bez wigoru,

dzić, grzebłern czyścić, etn ^fetb ftnegelu; (Rag. cesati ;    bez nauki, bez części.    Z ab. 15, 298.    Na czci kogo ka-

Vind. zhefati, strugali, sherbati).— Rybę czesać, oczo-    rać, na honorze, alt ber (SIire ftrafeit, (ob. bezecnym czy-

sać, sprawować, desquamare. Mącz. oskrobać, ołuszczyć,    nić). Jednych na ćciach, drugich na gardle karano. Biel.

$tfd)e (puppen, abfcfmppen; (Vind. łusko odstergati, ribjo    Św. 248, b.— Cześć, sława, chwała, btc 6I)rc, berfRuJjttt,

skorjo odernkati, shlepati, odluskuvati, ribe strushiti, luske    ba$ Sob. W bitwie ludzie czci dostawają. Corn. Dw. 18.

iz rib jemati). Skrobię ryby, czesze, czeżuję. Cn. Th.    Każdy z tych dopiął sobie nieśmiertelnej części. Zab. 13,

1008. (cf. szczeżuja).— Fig. Czesać kogo, ćwiczyć go,    418.— Cześć którą mamy dla drugich, uszanowanie,

okładać, ctucit prügeln, fdjmterett, rotójfen, gerben. Wyczo-    poważanie ich, biedere, (Ehrerbietung, Verehrung, Sichtung,

sać kogo, to jest, dobrze za łeb dorobić, urwać, depc-    Ipochachtung. Prawdziwa cześć jest poszanowanie ludziom

xum aliquetn reddere. Mącz. Rag. tessati, otessati, eru-    dla cnoty    powinne    na znak zapłaty. Petr. Pol. GO. Wszy-

dire. Nieuczesany,    nieokrzesany, nieutarty, nieulizany,    scy ptacy    ze czcią    wonnemu prym dają feniksowi. Zab.

mtgefd)Ifffen, ungehobelt. Niewstydliwy, nieuczony, hardy. 15, 161. Kniai.— Cześć, uczucie wewnętrzne tego, cze-Lat. Kom. D. 2, b.    Nieuczosany Kuryusz. Lib. Hor. 22.    go honor    wymaga,    punkt honoru, ba3 (Ehrgefühl, bte (Ehre.

Czesanie, pobicie,    chłosta, ^rügel, <SC|)läge, ©dimtcre.    Cześć też    miasto cnoty i poczciwości bierzemy. Petr. Et.

Dał mu nieszpetne czesanie. Oss. Wyr. (łaźnią, bankiet    310. Niemasz już na świecie ani czci, ani wiary, ani

mu sprawił).— Czesać, oczesać kogo, oszwabić go,    rzetelności. Teat. 3, 94. Widzieli, że ani czci, ani wia-

oszulerować, oszukać, etlteit überoorthetleu. Zczesał go    ry nie było w Wezyrze. Birk. Zbar. D. 2. (cf. wstyd,

nieszpetnie. Oss. Wyr. Dał mu czesanie. Oss. Wyr. (pu-    srom). Pełen czci, uszanowania dla kogo Ross. nomu-

— Cześć, znak uszanowania, wy-

n. p.

OKhijnm.

Boss.

TCÆbHLIM ; Eecl. YlitTIlin» rządzanie czci, co się dzieje na honor drugiego, bte ©b* renkjengitltg. Spuściwszy twarz swą ku ziemi, uczyniła cześć królowi. 1 Leop. 3 Reg. 1, J31. Uczynił’ cześć na twarz ku ziemi, 1 Leop. 3 lieg, i, 23. (pokłon, ukłon). Zowiemy też to czcią, . co z dobrego rozumienia o kim jakiekolwiek poszanowanie^. pochodzi, n. p. czapkę zdjąć, odprowadzić kogo. Petr. Eth. 307. Mnogiemi czciami uczcili nas. Bucln. Act. 28, 10. (wielką uczciwość nam wyrządzali. Bill. Gd). Na cześć czyją obiad dawać « dla niego. Cn. 77*. einem ju ©Ijren.— Ćześć bożka, cultus. Sk. Dz. 742. bte üBerejjrung ©otte3. On cześć uprzejmą czyni swemu bogu. Zab. 15, 162. Sylwanowi cześć czynią Faunowie. Zbił. Dr. G. 2. Wszystko czyńcie ku czci Panu. W. Post. W. 212. jur ©f>rc bcê $ernt. — Boga cześć! bogu chwała, ©ott £ob! ©ott fety bte ©lire. Dzień dzisiejszy, boga cześć, więcej niż kilkadziesiąt tysięcy więźniów nam przywrócił. Pot. Arg. 279. §. Cześć, godność, dostojeństwo; czci, dostojeństwa, godności, honory, ctltc djfjreuftefle; Cśfyrenftellen, (fe^rett). Cześć przyrodzenia nie mieni. Rys. Ad. 7. Czci i bogactwa mu obiecywał. Sk. Dz. 152. Dawszy cześć, dajże i wolą. Rys. Ad. 12. Kościół ś. zakon wasz przywilejami i czciami ubogacił. Dirk. Kaw. Malt. C. — §. Czci pragnienie, czcichuć, panosza, ambieya, bte ©fjrfndft, ber ©lirgetij. Królestwo ojcu wydrzeć chciał, zajuszony czci pragnieniem, łakomstwem. Sk. Dz. 787. Kościoł złością i czci pragnieniem Focyu-sza roztargniony, ib. 831 et 168 et 222. Harde czci pragnienie. ib. 851. Czci pragnący, czcichutny, ambitny, efir* fucfyttg, ef>rget|tg. Czci pragnącym duchem sobie stolicę przywłaszczył. Sk. Dz. 853.    *§. Cześć, uczta, biesiada,

bankiet na czyje cześć, ein ©Iircnntnl, cm ©aftmal; Slavon. csàst, gostba; Dal. chasztenye, gozba, gosztbina; Croat. goschenye; Vind. gostuvanje; Sorab. 2. goseżina. Mieszczanin jeden Krakowski prosił cesarza i królów na cześć do siebie w dom i obficie ich uczęstował. Gwagn. 64. Na nich uczyniwszy cześć, dostatkiem ich częstował. Biel. Kr. 107. Był Tarnowski u hordy Nahajskiej na czci, częstowali go tedy kobyłom mlekiem i mięsem końskićm; ale mu nie bardzo smakowała ona cześć. Diel. Kr. 572. Zgoda ta była listy, przysięgami, czciami obojej strony umocniona. Vol. Leg. 2, 769. Wesele wielkim nakładem, ozdobą, *cztami (z Czeska, zamiast: czciami), gonitwami, sprawowane było. Biel. Kr. 487. Umiękczał lud cztami, dary i innemi łagodnościami. Biel. Hst. 119. Pospolity człowiek ma sobie za wielką rzecz, mieć kogo u siebie na czci. Budn. Ap. 28. Senat i szlachta w ten dzień czci na siebie sprawiali. Otw. Ow. 275. Sprawił wielką cześć na pany swoje. Zbił. Dr. G. 2. Papr. Koi.

0. 2. b. Wolą drudzy *ćci (czci) sprawiać, niżli w pole wyj achać. Biel. S. M. C. 2.

NB. Tak w dawnych jak w nowych drukach często znajduje się część zamiast cześć, co niedbalstwu drukujących przypisać należy. — Pochodź, ob. po słowie: czcić.

CZĘŚĆ, ści, z. Cząstka, Cząsteczka zdrbn. qu. v., jedna z tych rzeczy, z których się składa całość, Ctit    ber

$betl (ehteS ©anjen) ; Boh. cast, ćastka, djl; Sorab. 1.

tżastż, tel, dźel, teil, dziel; Sorab. 2. żel, żelba : Bosn. del, dio; Rag. dió, djelak; Garn. dejl; Vind. dieu, diel, tal, rasdcll, fałat, stranik, part, piat, stran; Slavon. thàl, dio, rîs; Croat. del, tal, dćl, ztran; Dal. dii, dio; Ross. uacTL, naß, ynacTŁ, 40.1a (cf. caacUe, maciie szczęście). Cała rzecz większa od każdej części swojej osobnej. Sol. Geom. 26. Wziąć połowę, trójkę, ćwierć, piątkę, dwudziestkę, trzydziestkę jakowej liczby, jest to rozdzielić te liczbę przez 2, 3, 4, 5, 20, 30, albo ją przedzielić na 2, 3, 4 i t. d. równych części dla wzięcia z nich jednej. Jak. Mat. 1 , 55. Jedna trzecia część ob. Trójka, ettt drittel; jedna czwarta część, czwórka, ćwierć, ćwiartka, eilt Viertel; jedna piąta część, piątka, ein fünftel i t. d. szóstka, siedmka, ósmka, dziewiątka, dziesiątka, jedy-nastka i t. d. Zgoda dwóch 'trzech części narodu. Przestr.

12. (dwóch trzecich części). Ciało ludzkie składa sic z części twardych, z części miękkich i z części płynnych. Perz. Gyr. 1, 12. Cztery części roku. Kai. 39, M. 5. bte nier 3nl)re3jetten. Części dnia. Sekl. 6. bte TageSjetieu. Księga na dwie części podzielona, na dwa podziały, jaka jest Kras. Bist, na 2 części podzielona. — §, Cześć czyja, udział jego, feilt Slutljeil, feilt £(>cił; Eccl. 40M, YiSUTb, Hoss. ynacTOKt, ynacToneicE. Ta jest część nasza i los ten. Birk. Zyg. 25.— Jagiełło wziąwszy Witołda na część swego starania, najwyższe księstwo ziem Litewskich mu dał. Herb. Stat. 663. (zrobił go uczestnikiem swego starania, przypuścił go do dzielenia z sobą tego starania, er lief> ifm nu feiner 9îegieruitg3forge Sïnt^eU iteip Uten); Ross. npimacTHTbca, npunamaiLca; Eccl.

Część mający w czym, uczestnik Eccl. or>i>i|itiTOb , oómmiKb. Nie mający części w czym, nieuczestnik Eccl. R6i|iA(TMłT>. Pozbawiać kogo części jego Eccl. Keqihduo-

k. yth. Bześć losem na kogo przypadła Ross. noBhiTOieŁ. (cf. Eccl. 33onacTie mała pars, nieszczęście). Posiadacz części, t. j. części wsi, nie całej wsi, ber 2łeft$er etneS 5ttyeil§ be§ 25orfe3. Najwięcej jest takiej szlachty na Podlasiu, która tylko części posiada. Oss. Wyr. Część w jakiej pracy mający, dzielący jaką pracę z kim, ber Alt einer Slrbctt $l;eii Ijat, 21utl;eil lint. W postanowieniu trybunałów przez Batorego, miał swoje cześć wielki Zamojski. Oss. Wyr. W dziełach Sobieskiego miał część Jabłonowski hetman, ib. §. Częścią, nie całkowicie, jnttt £|)etl, nid)t üölltg; Ross. uacTito, otl nacra; Eccl. obo. Częścią tego dopiął. Tr. — Część - część; częścią - częścią; junt ïfieil - junt Tłjetl; tljeill - tljetfê; etne§ îftetlé - ait* bern îfieitë ; fonio!;! - aB and). Sorab. 2. nësto - nèsto. Ryś częścią biały, częścią bury. Zab. 16, 354. Częścią Zazdrość, częścią-nienawiść, częścią niewdzięczność ludziom oczy zasłaniała. Star. Zad. E. b. Linia prosta nie może być częścią na równi a częścią podniesiona. Jak. Mat. i,

12. — Po części, nie ze wszystkiem, niezupełnie, junt £tyetl, tttdft »ölltg, tttd)t ganj; Slavon. na dio; Vind. en diei, is ene strani, eno stran, nekai; Boh. gednak; Ross. omacra. Po części prorokujemy; ale gdy przyjdzie to, co jest doskonałe, tedy to, co jest po części zginie. Radź.

l.    Cor. 13, 10 Nie po części, ale wszystko ogółem oswobodził. Warg. Wal. 50. — Po wielkiej części, gro*

ficutfiethb; po większej części, po największej części, (jrof5= teiitl)Ctl3; (Vind. vezhi diel; Garn. yezhdejl).— Częściami, jedne cześć po drugiej, tfyettnmfe, $u einzelnen ©Oetleit, eh nett 2I)ctI nach beut aitbern; Boh. castećne; Boss. nonacTHO, nacTHO. Potyrn częściami jął wszystko odkrywać Jako na jego zdrowie czyhać miano. P. Kochan. Jer. 524.

nie o trunki, (cf. podczaszy), ber Saiibimmbfdfenr, Sanb« fcfyaMcfyeitf; Boh. ceśnjk, cjśnjk, cżeśnjk; Ross. qapoMHHKt; (ob. Czara). Eccl. bhhomtc.il. CZEŚNIKIEWICZ, a, m. syn cześnika, ber Sanbmmtbfdjenfcttfolm, 8anbfd)aft$f<f)enfeit« fülm. Wziąwszy jaki z duźemi guzikami fraczek, pójdę między szulerów, i będę się prezentował za jakiego cze-śnikiewicza. Teat. 22, 14. Pan Cześnikiewicz przesejmi-kował dwa folwarki. Kras. Pod. 2, 237. CZEŚN1KOSTWO, a, n. urząd cześnika, ba3 Saitbfdfeitfeitaillt; Vind. taberna-ria, tabernanstvu, likebuvanje, oshtirjastvu; Eccl. bhiio-.iHïie. §. Zbiorowo cześnik z zoną, ber Sa«bmuiibf(l)eitfe Uttb feine grau. Przejeżdżając zatrzymał się dni kilka u państwa cześnikostwa, naszych sąsiadów. Teat. 16, 11. CZEŚNIKOWA, y, i. btc Caubmunbfdfeitftnu ; Boh. ejsnice. CZEŚMKOWNA, y, z. córka cześnikostwa, bcê SaiiblllUttb* fd)enfentöcf>ter.

Pochodź, cząstka, cząsteczka, ucząstek, uczestnik, uczestnictwo , spółuczęslniclwo, uczęszczać, często, częstokroć, częsty. §. Szczęście, nieszczęście i t. d.

CZEŚCIWY, a, e, — o, albo — ie przysłk., pełen czci, uszanowania, OoU Ullïfnrcllt, el;rfurcl)t3i)i)lt; Boh. ctiwÿ; Sorab.

1.    cżeszny; Vind. zhastitliu; Boss. noHTHTCMiibiH; Eccl.

YiitTHKTi. Ludzie cnotliwi, ubogą ofiarą błagając bogi, by-wali miani za nabożne i cześciwe; a ludzie grzeszni, chociaż hojnie krwią bydląt oblewali ołtarze, przecie przezwiska niezbożnych i nieeześciwych uchodzić nie mogli.

dny, cny, zacny, elpmtrbtg, ad)tuttg3nutrbt<j ; Boss. qecrnuii,-

Gorn. Sen. 22. (religiosus, irreligiosus). Okrutnicy nic- 1. CZESINY, CZESTNY, a, e, od czci (ob. Cześć), czcigo-cześciwi Scyron, Gieryon i t. d. Gorn. Dw. 382.

CZĘŚCIUCHNO intens, adv. często, często gęsto, bardzo    (Dal. csesstit « sławny). Nie tylko z dostojeństwa, ale i

często, gar fel;r aft. Prawda cześciuchno pokryto siedzi.    z urodzenia potrzeba do tak wielkiej sprawy czesnego,

Gorn. Dw. 17. Fal. FI. 140.    po naszemu, zacnego człowieka. Źołk. Mskr. 59. Nieczc-

w CZESIE, w czasie oh. Czas.    sny, bezczesny, bezecny, infamis, eljrIo3, titfaut, fdjmtbltd).

CZESKI, a, ie, 'CZESKO, po CZESKU przysłk. od Czech, O synu nieczesny, co z ojcowskim nieprzyjacielem prze-boĘmfcl); Boh. eesky; Slovac. ćeski, ćeśki; Croat. cheski; stajesz. Zebr. Zw. 129.

Dal. czesky; Hany. chćhiil; Boss. EoreMCiuH. Wacław 2. CZESNY, a, e, od czasu, czasowy, doczesny, jeitltcf); był razem królem Czeskim i Polskim. Dyk. G. 1, 155.    (Boh. ćasny; Carn. zliasn). błogosławił im bóg, tak na

Po Czesku mówić« jezjkiem Czeskim, Sofinufcl) fprecfyeit.    czesnych, jak i na duchownych dobrach. W. Post. W.

Z Czeska mówić, zarywać czegzczyzny, bdt Sü^tttcn forcit    2, 113. Ostatecznego czasu żywota czesnego twego. Biał.

laffctt, bltrd;bltcfeu loffen. Pierwej gdy co zacnego i w Pol-    Post. 53. Hacz nam dać Panie, po żywocie czesnym

szcze zmawiano, Tedy to Cześkiem słowem zdzierżeć    on wieczny. Biał. Post. 114. Wzgardziwszy terni rzecza-

obiecano. Bej. Zw. 241. (cf. Co za Czech słowa dotrzy-    mi czesnemi, żąda wiecznych.    Wrobi. 91. Kucz. Kat. 3,

mać. Czechów za bardzo rzetelnych ludzi miano). Czeski    354. Czesrrość,    doczesność Boss. BpcMcunocTb. §. Cze-

grosz, albo Czeski, (cf. Prążki), cttt 33öljinifcl)er ©rofcfyett, sny, wczesny, jeittg, frul), grul)«; Sorab. 1. tżasznć. Bóg Ctlt 23i)l;me; Boh. eesky, (6 groszy Polskich). Czeski ka-    da ziemi waszej    deszcz czesny    i późny. W. Dent. 11, 44.

mień, fałszywy dyament; bo w Europie dyamentami zfa-    (ranny i późny.    Bibl. Gd.) grul)    « intb ©patregeit; (Sorab. 1.

bryfikowanemi popisują się o'sobliwie Czechy. Kluk. Kop. tżasznoscż wczesność).

2,    26. cm 23öl;intfd)er ©tein, ein unâcl)ter ©entant. Nie tyl- CZESTKA, 'CZOSTKA, i, i. zdrbn. słowa cześć, gloriola,

ko dyament się świeci ; aleć i Czeskie kamyki blask wydaja. Oss. Wyr. (pozór oszukuje. Nie wszystko złoto, co się świeci). Zamiast brylantu, Czeski mi się tylko dostał kamyk. Teat. 29, b. 59. Znać się na Czeskich kamieniach, (znać się na malowanej twarzy, na lisach). Tak się stosuje Czeski kamień do dyamentu, jak liczman do czerwonego złotego, szych do złota, nędza

eilte flehte ßfire, flctitltcftc 6l>re, eilt grellen. Kiedy wstąpi w nas chciwość zbytnia czestki, człowiek prawie nic nie widzi. Gorn. Dw. 84. My się na świeckich rozkoszach, zyskach, czostkach, łakomstwie bawiem. Sk. Kaz. 232.

farbowanych ‘CZESTN1K, a, m. uczestnik, ber ©ftetlttefmicr, (ob. Cześć).

CZESTNY, a, e, na części dzielny, sztuczasty, particularis. Marz. tfictlbar ; Boss. qacniUM. CZĘSTO przysłk. przymiotu. częsty, CZĘŚCIEJ Compar., wiele razy prędko powtarzając, oft; Boh. easto, castegi; Slovac. ćasto; Slavon. ese-sto; Carn. zhestu; Sorab. 2. zćsto, zeseżej; Sorab. 1. tżasto, huslo, tżastżey, hustżischey, husteżo, (cf. gęsto); Vind. zhestu, gostu, velikobart, vshtat; Boss. nacTO, no-uacTy, nouame. Mało a często, stoi za wiele. Cn. Ad. 472. 'Często częstokroć« bardzo często, gar oft. Często częstokroć dla obrony królestwa nieprzyjacielskie najazdy mężnie podjęli. Herb. Stat. 3. — Często gęsto, bardzo często, fel)r oft, feljr fjäuftg, (cf, 'ugęszczać « uczęszczać,

Przez wiarę stałem sie członkiem Krystusowym i czestni-kiem pomazania jego. Katech. Gd. 19. do złotogłowu. CZESŁAW, a, m. imię męzkie, niby to, CZESTNY, CZESTŃE ob. Czesny, Czesne.

Czechów sława. Chmiel. 1, 60. ein üDîanuSnante.

'CZESNE, ego, n. Substantive, (Bag. ejas donum, ob. Cześć) honorarium podarunek sędziemu, etn @f)reitgcf(l)Ctlf, $0lt0« rar, für ben $tcf)ter. Czesne abo pamiętne, które zwykło być sędziemu, gdy którą rzecz skazowaf, dawane, było odjęte; wszakże taż płaca pod innym imieniem, które pamiętnym zowią, jest odnowiona, które na miejscu onego czesnego bywa brane, i jeszcze to czesne w wielkości przewyższa. Herb. Stat. 403. Vol. Leg. 1, 22. (R. 1347). ob. Czesny.

CZEŚNIK, a, m. urzędnik ziemski, od czaszy zwany, że w czasie przyjazdu króla w swojej ziemi miał mieć stara-

cf. £)&b. btcfmald, bicffcemelbct, bńf&efagt, ob. 21 big.) Nasi plundrowali Węgry, za tym płacz i narzekania przychodziły do Władysława często a gęsto. Biel. Kr. 429. Często gęsto w dół wpadnie, kto .go pod kim kopie. Pot.

Bosn. cestokrat, gustokrat); Bag. cestokrat, velekrat, ve-cchjekrat; Vind. zhestukrat, velikobart; Carn. pogostu; Croat. gusztokrat; Llung. gyakran; Boss. MHOronpaTHO ; Eccl. p.auacT®, amorouacTB,

i.ftioriuim^M, uiioraifui, i.uso-

ob. Często. CZĘSTOKROTNY, a, e, CZĘSTOKRO-

a;iu;6LY>

Jow. 65. — Dosyć często Boss. uacTeubKO. Tak często,

tyle razy Boss. kojkjkæo. CZEŚTOBIT, a, m. którego'    TNIE przydli, raz po raz częsty, oftmalig; Sorab. i. tźas-

często biją, ber oft ©d)ldge Mömmt, eilt Slligeprugelter. CZE-    tokrotżnć; Eccl. u o toyu tr t,NT» R°**- MHoroicpaTraiÂ.

ST OBYŁ, a, m. uczęszczający gdzie, bywający często,    CZĘSTORODNY, a, e, CZĘSTO IłfODNIE przysłk., rodzący

ein fleißiger, Bäiiftijcr 23efnd)CV. Ten Jegomość czestobył w    często, oft gebälirenb, oft jeugenb. W kościele laska paninym domu. Oss. Wyr. CZĘSTOCHOWA, y, z. Jasna Gó-    ska, duchem świętym płodna, Nowe syny częstorodna.

ra, Mons Claras, miasto w Sieradzkim, wsławione cuda-    Groch. W. 140. CZĘSTOŚĆ, ści, z. wielokrotne powta-

mi P. Maryi, której tam kościoł jest bardzo bogaty. Dyk.    rzanie się czego..., bte Ipduftgfeit, btc OftntaltgfCtt; Bosn.

G. 1, 155. £fd)enftod;au, eilte ©tabt in ©trabten, mit einem    ccstoebja; Croat. chesztocha, gusztoeba; Sorab. 1. hu-

■Berü^mteu SJîarienbilbe. Juz też i w Częstochowie takie cu-    stofcz, tżastotnofcż ; Bag. cestina, cestoccbja: Boss. nada się nie dzieją, jakie ten Jegomość w karty dokazuje,    CTora, nacTOCTt; Eccl. ysuToerh, ryCTOCTb, (cf. gęstość),

(cud nad cuda). Ofiaruj się Wc Pan do Częstochowy,    Jak częstość uprzykrzenie, tak rzadkość ma w sobie coś

e,

(niezwyczajnego nie pomoże, na to trzeba cudu). I w    pożądanego. Lub. Boz. 225. CZĘSTOTLIWY, a,

Częstochowie tego nie widać, (Osobliwość nad osobliwo-    CZĘST0TLIW1E przysłk., nic raz, lecz często powtórzo-

ściami). Gada, jak w Częstochowie (jak w wieży Babilon-    n) ; w grammat. słowo częstotliwe, frequentutivum. Kopcz.

skiej, różnemi językami, jak opętani, których pełno w    Gr. 2, 197.    (oppos. jednotliwe); Sjov. castotliwć słowo.

Częstochowie). Tak trudno to, jak Częstochowy obronić, CZĘSTOWAĆ, ‘CZĘSTOWAĆ, owal, uje, cz. niedk., po-(rzecz snadna, bo Częstochowę sama N. Panna obronić    częstować, uczęstować dok. Czestowywać czestetl. (ob.

Stochowie. Teat. 52, b. 88. Zabi Zbb. 41. (jak Piłat w kredzie, jak pies w kościele, ©ani unter bcu ^rapljetcn;

Vind. Taku trebi, kaker tern v’peti).— Częstochowa (Czę-stochowająca. Zrn. LJost. 3, 787. b) składa się z słów: często i chowa; ztąd liczygroszów i łapipieniążków, łowi-szelążków tym wyrazem cechują n. p. To panosko prawdziwie Częstochowa. To Pan Częstochowa. CZĘSTOCHOWSKI, a, ie, od Częstochowa, 5£fćf)ettftocl)auer *, öon $fd;enftod)au. Forteca Częstochowska. Dyk. G. 1, 156. Ślubował odprawić Częstochowską drogę. Paszk. Dz. 27. co

miała przeciwko Szwedom). Potrzebny, jak dyabeł w Cze-    Cześć, uczta), dawać jeść i pić, podejmować gościa, być

mu rad u siebie, tractiren, bcmtrt^cn; (Bag. ejastitti mu-nerare; Sorab. 1. teżstżyu czcze); Dal. chasztim; Bag. ctovatti, ctujem, setovatti; Boh. hostiti ; Bosn. gostiti; Croat. gosztim; Vind. gostuvati; Ross. ucctiitl , nemy, Częstować absolute biesiadować, bankietować, tractiren, fd)m«ufeu, baufettreu. Częstuje, gra, baliki daje, suto szafuje pieniędzmi. Teat. 14, 107. — Transitive częstować kogo, ctltcit tractiren. Kucharza rad winuje, gdy kto gości źle częstuję. Cn. Ad. 406. Dobrze częstuję, kto ma nie żałuje. Cn. Ad. 90. Skarżą się, żeście (obiecał się do Częstochowy, er gelobte eilte 2öaHfal)rt    ich źle na obiedzie częstowali. Baz. Sk. 362. Wdzięczne

nad)....). Obrazy Częstochowskie, któremi rycerstwo    było Jagicłłowi poselstwo od Czechów, i przeto czesto-

pod czas wojen piersi swoje uzbraja, a za największy    wał posły dobrze. Biel. Kr.    298. Uczestujwa (Dual) go,

skarb synom swoim leguje. Nar.    List. 3, 83. (obrazy    a uweselmy się z nim. Sk.    Dz. 578. Cycero czestowy-

wyrażające N. Pannę, jaka w    Częstochowie, bywały    wał co przedniejsze swego    powiatu ludzie. Kosz. Cyc. 5.

o cudowny jej obraz pocierane),    ćud Częstochowski;    Częstowanie, uczta, ‘cześć,    biesiada, bie ©aftcret), baS

cud większy nad Częstochowski, (bardzo wielki). Jeśli    TractieretlBosn. gozbina, gostenje; Vind. gostovanje;

się mój koniuszy na jarmarku nie upije, będzie to cud Eccl. yromenie, yptaîAeiiïe. Częstować kogo, poić większy niż Częstochowski. Oss. Wyr. Częstochowski    kogo, einem ptriltfen (tpn befdufcit, trunfcn lnadjett). Jakże

żołnierz, bożogrobski, papiezki, księży, odpustowy, nic-    nie poczęstować, gdy kto w dom przychodzi, Jak cze-

ćwiczony, niewprawny; ponieważ w Częstochowie załogę    stować, a nie pić? i to się nie godzi. Kras. Sat. 55.

utrzymywali Paulini, nawet dowódzcami jej i starostami    Tak go będę częstował, że go będzie w każdym kącie do-

fortecy byli, aż do panowania Stanisława Augusta. Dyk.    syć. Cn. Ad. 533, (wystrychnę go na świnię, że pijany

G. 1, 156. Poszły zbiory, jak Częstochowskie skarby,    będzie bluł i t. d.) Częstował go, aż nie trafił do do-

(nie wiedzieć, gdzie się podziały, znikły z dymem, ani    mu. Cn. Ad. 129. (vel ebrius, vel plagis impos animi

ich śladu niemasz). Kresa Częstochowska, (tęga, eilte    factus). Fig. Ir. Turczyn w każdym państwie, które opa-

tüdjttgc ©fbrammc, od krćsy tegoż obrazu cudownego,    nuje, Senatora, biskupa, jak chłopa częstuje. Pasz. Dz.

na twarzy Najśw. zadanej od poganina). Rycerz z kresą    49. (tak się z niemi obchodzi, jak z chłopami, er trać«

Częstochowską. Oss. Wyr. Kadencye Częstochowskie, wierszyska ladajakie bez ładu i składu, jak w organi-ścich książkach. ‘CZĘSTOKÓŁ, u, m. palisady, zasieka palisadami, Tr. bte $erpaltfabiruiig, ' ein ^alifabemier^au. ob. Okołokop. CZĘSTOKROĆ przysłk. raz w raz często, Oftmals ; (Boh. eastokrót; Slov. èastokrât, mnohokratć ;

łtrt fte, twe Säuern). Częstować kogo kijem, przeżegnać go kijem, wylatać mu skórę, wygarbować, eilten mit bem ©tocfe tractiren. Poczęstował go nieszpetnie przez łeb. Oss. Wyr. Policzkami częstować, mit Ohrfeigen tractiren. Częstują cię pogębkiem. Past. F. 131. §. Częstować kogo ^ czym, (cf. czcić kogo czym), spotykać go czym,

CZEZÜJE ob. Czesać. XZETKA ob. Cętka. CZET WERT, a, m. CZET WE RYK, CZE-

ofiarować mu co poczesnego, entetu einen eljrem'ülleu Sin- CZESZE, trag tlntn. Częstowano go województwem ; ale wolał CZETWER,

starostwo. Oss. Wyr. CZĘSTOWAĆ się zaimk. a.) sie-    TWERTNIK, a, m. zdrbn. pewna miara zbożowa Ruska,

bie samego, sobie rad być, ftd; felbft tvacth'CU. Gości za-    [Czetwert zawiera w sobie korzec i garcy 24 polskich;

prosiwszy, sam się częstuje. Gn. Ad. 268. Sam się    Czetweryk zaś garcy polskich siedm. 4] eilt 3îettptfd;eé

częstuje, nie da się prosić, sam sobie dolewa, sam się    Stormitaß. Ross. ueTBcpifc, 8 czetwertników, neTBepHKŁ,

bierze do szklanki, nie trzeba go częstować, sam pije.—    ósma część czetwerta, 4229 calów kubicznych Paryzkich.

Poczęstować się, uczęstować się, uraczyć się, użłopać    (cf. cwiertnia).

się, upić, się, ftd; betrfltfcit, bciteücht. Zona jego dobra, CZKAWKA ob. Szczkawka. CZŁAP ob. Szłap. póki się nie poczęstuję i póki jej się nie zagrzeje w gło- CZŁEGZEK ob. Człowieczek. CZŁECZY, a, e, człowieczy, wie jaki trunek. Haur. Sk. 194.—b.) Wzajemnie się czę- ludzki, człowieczeński, uteitfdjhd;, 9)îeitfd;eit*. Człecza natura łakoma a zła. Pot. Jow. 217. Króla tego ród człeczy przeklina. Karp. 2, 76. Ona w człeczyna ciele aniołem się zdała. Auszp. 24.    §. Possess. czyjsik, nie wiem czyj,

do kogoś, lecz nie wiedzieć do kogo należący, trgcitb je» ntanbeê (etitCÔ 9)îeit)d)ett). Czyj ten płaszcz ? Człeczy. CZŁECZYNA, y, z. człowieezyna, z pogardą, niewielki gracz, nietęgi pachołek; lub z pożałowaniem, biedaczyna, nieborak, ein elenber erMrmltdjct SDïeitfd;; ober and; : ein ar* mer bebaueritśhtmrbtger SDîettfd;. Śmieszna człeczyna chciała się ze mną zmierzyć. Oss. Wyr. Kogoż się tu bać! takiej człeczyny! ib. CZŁECZYSKO, a, «. człowicczysko, w rubasznej mowie, n. p. Stryj mój jest dobre człeczy-CZĘSTY, a, e, CZĘSTSZY, CZĘSC1EJSZY Compar. wkrótce sko. Weg. Mar. 3,    10. ein guter tof. Dobre człe-

czysko, choć czasem lubi się gniewać. Teal. 14, d. 22. Człeczysko prawne, ib. 7, b. 33. CZŁEK oh. Człowiek. CZŁEKOBOG oh. Człowiekobog. CZŁEKOLURNOŚĆ ob. Człowiekolubność.

stować, ftd; etrtattber tuedjfelfctttg tracttreit. Fig. Koperczaki stroić , komplimentować się, prosić się, mit Ctliaitber ©01U= pltmente mad;en. I w tym łaski dosyć, Nie dać się bardzo długo częstować i prosić. Pot. Arg. 8. Częstują się, jak N. N. do wieży. On. Ad. 130, (rad każdy drugiemu ustępuję). Częstują sie, jak N. N. z wieży. ib. fkażdyby rad" być pierwszym). CZĘSTOWN1K , XZESTOWNIK, a, m. który cześć a biesiadę jaką sprawuje. Macz. ber ©a* fttrcr, îractirer; Dal. chasztitel, gosztenik; Croat. gosztitel, chasztnik; Eccl. qpe>K4aTe.iF>, qpeat4HTe.it. Gdy gospodarz się odwrócił, wymknąłem się z izby; dogonił mnie wśrzód podwórza niespracowany czestownik. Kras. Podst. 2, 11.

wielokrotnie powtórzony lub powtarzający się, tyduftg,

Oft; (Boh. castÿ; Slovac. easty; Ual. eseesst; Croat. chószt, guszt; Ilag. et Bosn. cóst; Vind. gost, vnogen, veli, kubarten, pogosten ; Sorab. 1. hustć, tżastotnó, tżastokrotżnć; Ross. qacmft; Eccl. yaiiis gąszcz, cf. gesty, CZŁONECZEK, czka, m. zdrbn. rzeczown. członek, ba£ częsty). Wolę częsty mały zysk, niż większy a rzadki.    ©liebdjci!, ©Itcblctlt, eilt fh’tltcö ©lieb. Roh. cżlaneek,

Pot. Jow. 93. Gość częsty i długi, rychlej się sprzykrzy.    elanćek; Vind. vudizh, kotrigizh; Sorab. 1. staweżk.

Cn. Ad. 263. Kraj ten ma źrzódła częste. Warg. Radź.    Młode jego członeczki w trunienkę schowali. Zbił. Dr. H.

31. Krużganek czestemi koszami albo lukami ozdobiony.    1. Członeczki twoje drżą    od zimna. Zyiv.    Jez. 29. Nie

Opis. Jer. 55. Jako siekierka częsta w reku rękę czyni twar-    ma w człowieku    członeczka , któryby nie    miał swego

dą, tak grzechy częste twarde serce. Dirk. Zbar. C. 2. b.    własnego bólu. W. Post. W. 2, 286. Członeczki śliczne.

“CZŁON,

m.

a, m.

Wrzaskiem wszystkich okrutnym i częstym a gęstym    Groch. W. 365. CZŁONEK, nka,

ksykaniem znacznie był zelżony. Warg. Wal. 245. (ob.    część    jakaś oddzielna ciała zwierzęcego, baé> ©lieb, eilt

Gęsty* częsty). Eccl. qaenuo, qaen, óbmato, crebresco;    Tbetl    beś t()ierifd;cit ©örperä; Slovac. elanek, klaub, ud;

Ross. qacTBTt gejcieć; Bosn. cćstiti, cesto ciniti ; Rag.    (Boh.    elan, cela godna kustka); Boh. elanek, aud, klaub;

cestiti, cestovatti, zacestiti, uczęszczać, Croat. cheszto-    Rag.    sckgljan, sckgljanak, cekin, cclanak, zglób ; So-

vati frequentare, cheszlili celebrare.    rab. 2. zlonk, lenk, (cf. Germ. ©cleitf); Bosn. çlàn, çlén,

CZESZCZEĆ nijak, niedk., zczeszczeć dok., Czechem się sta-    ęlanak, cglian, udo; Slav. cslanak, prigib, lidal; Croat.

wać, na Czecha zarywać, junt SttylUClt mcrbeit; Boh. sóe-    chlènk, zglob, kotrig, chlanyek; Dal. chlanak, zglob,

śtjti, bohemizare, seeśtily, bohemizatus, zczeszciały. CZESZ-    sklyàn, sklyanek ; Garn. zhlank, ganek, gib, ud, (Carn.

CZYZNA, y, z. wszystko co Czeskiego jest, język, spo-    zlink condylus); Vind. zhlink, glied, sklep, vud, kotrig;

sób, obyczaj, towar Czeski i t. d. baè 23i)^mifd;e, etma3    Sorab.    1. staw, hrodżclne stawo; Ross. qaeat; Eccl. y Ab.

2h)^ntifd;eö, 25i)f;nttfd;c @prad;e, ©cbrditd;e, Söaareit u. f. m;    Ciało    człowiecze złożone jest z wielu członków, które

Boh. destina, eestinka; Slovac. ceśina, eeseina. Polak,    jedna    dusza żywi; przez nię oko ma swoję moc do wi-

chociaż nie będzie w Czechach, jedno iż granice Szlą-    dzenia, ucho do    słyszenia,    i insze członki    mają swoje

ska przejedzie, to już inaczej nie będzie chciał mówić,    własności. Karuk.    Kat. 74.    (narzędzia zmysłowe, SnutClt*

jeno po Czesku; a czeszczyzna, wie to bóg, jaka be-    mcrfjcugc). Wszystkie członki należą do zupełności cia-

dzie. Gorn. Dw. 42. Czeszczyzna, towary, ziemiopłody    la ludzkiego, ib. 90. Członki są miedzy sobą spojone,

Czeskie, osobliwie kamyki Czeskie, (cf. norymberszczy-    że kiedy jedne co boli, wszystkie boli, kiedy jeden

zna). CZESZKÀ, i, z. z Czech rodowita, btc Söfylttttttt;    członek co cierpi, wszystkie ciało cierpi. Karuk. Kat. 79.

Boh. ćeśka; Slovac. ceska, eegkina; Sorab. 1. cżiska,    Zmordowane członki dobrze tu wypocząć mogą. Teat.

cżechowka; Croat. chehinya. (2. Boh. deska czarownica,    8, 84. Eneasz zebrał członki, do ziemi się schylił.

Gall. bohemienne, cf. cyganka).    Dmoch. II. 2, 221. (skurczył się, er blicftc ftd;, jog ftd)

qaeiiBK) Graec. Gj-anOnóo) membra concido, "wy człon kuje, (cf. rozczłonkować); ciLieirocMOBHTHca, cor.iaciiTŁca mho-ruM'B bo e4Htio, zgodzić się jednomyślnie; Eccl. npe-M.iCHflTHC/i, nepepo4HTLca przeobrażać się, przekształcić. CZŁOjNKOWATY, a, e, articularis. Macz. członki, przeguby mający. Cn. Th. z członków składany, gltcbertg, jer* gHeberł. Bag. sckgljanast; Dal. szklaniaszt, zglobni ; Croat. kotrisni ; Eccl. q.ieHHCTLiil ; Vind. vuden, kotrishen ; Carn. udn; Sorab. 1. stawotne. — §. Członków wiele abo wielkie członki mający. Cn. Th. grojhjltebertg, ftarfgltebertg. CZŁONKOWY, a, e, od członka, do członków należący,

gufatnntcn). W sztuki i n;t członki był rozsiekany. Stryjk.

367. Mają wzrost olbrzymi i ogromne człony. Przyb.

Luz. 325 et 155. §. Członek, per excell. członek mezki, wstydliwy, plemienny, płodny, tajemny, nizki, wszeteczny, b«3 ntćmnHcfye ©tcb, b«§ ©Heb, bctS3euguitg8gltel>. Boh. ei-oâl , gebak; Slavon. esoviese udo; Bag. xilla ; Sorab. 1. rnuzki stahw, narodny staw, muzka hanba; Carn. kurz;

Y ind. moshki fram, rep, kurz, sbpiza ; IJosn. sglizda;

Eccl. cpaMiibie y 4M. Członek naturalny, mezki lub korzeń. Krup. 2, 139. Członek mezki. Sleszk. Ped. 214.

Członek tajemny mezki. Otw. Ow. 591. Odcinać chłopcom członek płodny. Hul. O w. 112. Członki wstydliwe. Sk. ©Heb», ©Heber *; Boss. qaeriOBLifi.

człowiek, ettt SJieitfcfjcfyeit, ettt STerlcfjcit. Slovac. eloweèik, ćlowjeek; Boh. elowjeek, żiwueek; Slav. csovicsac; Bag. cjovjecîz, cjovjêcjaz¹, (vulg. baghègl); Bosn. çlouicjaç; Croat. chlovechez ; Dal. chyovichacz, cjovjêcjaz ; Sorab. 2. zloweschk ; Sorab. 1. cżwoyecżk, cżwoyecżko; Boss. ueiOBMieitT.. My jesteśmy mdli a słabi jego człowieczkowie. Baz. Hist. 13. On nędzny człowieczek natychmiast był uzdrowion. Bej. Post. B 4. Niemasz ni człowieczka, ni bydlątka w mieściech Judskich. 1 Leop. Jer. 33, 10. Najlepsześ schował dla siebie człowieczku. Pot. Jow. 139. Jest to w swoim gatunku człeczek arcypocieszny. Teat. 24, 119. Człowieczek to z główką. Oss. Wyr. (szpak, choć mały, ale głowiasty; mało ciała, wiele mózgu). Bę-deż sie ja lękał tegoż człowieczka ! ib. (karła, pigmejozy-ka). 'CZŁOWIECZEŃSKI, a, ie, 'CŁOWIECZEŃSKO, ‘CZŁOWIECZEŃSKIE, po CZŁOWIECZEŃSKU przysłk., człowieczy, ludzki, od człowieka, trtenfc^ltd) ; (Croat. chlo-vechanszki, chlovechki). Chrystus wziął na się naturę człowieczeńską. W. Post. W. 206. Moc bożka Chrystusowa pokazuje się w męztwie człowieczeńskim. ib. 263. Ciało człowieczeńskie ib. 2, 51. To nieczłowie-czeńska, ale bożka wiadomość. Bej. Ap. 42. Nieczło-wieczeńską, ani świata tego, ale bożka naukę okazał. Rej. Post. M. 3. Słyszysz nieczłowieczeńską sprawę, ib. Rr. 4. Pamiętaj Attyllo, żeś człowiek ; obacz się, iż nie-człowieczeńsko czynisz, ale jako smok okrutny ludzie mordujesz. Gwagn. 659. Nieczłowieczeńskie czynisz. Biel. Sw. 123. Po człowieczeńsku, po człowieczu; Eccl. qe-CZŁOWIECZEŃSTWO, a, n. ludzkie

Dz. 825. Przez ubrania ich znać wstydliwe członki. Paszk. CZŁOWIECZEK, abbrev. Człeczek , czka, m. zdrbn. rzeczown. Dz. 122. Członek wszeteczny. Pot. Jow. 2, 38. U Izraelitów na_ członku plemiennym obrzezanie ustawiono.

W. Post. Mn. 53. Mazanie około nizkiego członka. Sien.

452. Do rozmnożenia narodu ludzkiego służą członki naturalne tak mezkie, jak białogłowskie. Kircli. An. 61. bte ©d)aaiitt$etle, BwpngśgHeber, SdjaamgHcbcr. §. Fig. lr.

Członek jakiego społeczeństwa, towarzysz, ettt SJHtglteb,

©Heb einer ©efettfd)aft; Vind. tovarsh, fravenvud; Eccl.

CT®jieciiHKT). W kościele bożym są różne członki, to jest, rozmaici ludzie, rozmaite narody. Karnk. Kat. 79.

Wierni członkowie Chrystusowi. W. Post. W. 205. Martwe członki w kościele, ludzie zli. Karnk. Kat. 79. Członek rady. Oss. Wyr. Pan Schultz, członek Pruskiej akademii. ŁeLsk. Miern. 2, 205.    §. Członek u źdźbła,

trzciny, łodygi, ziela, drzewa, kolano, kolanko. Cn. Th. wyrostki poprzeczne, btC SnotCtt, bte ©Heber. Członek czosnku. Cn. Th. eine 3die be§ ÄnoÜlmtdjS. §. Członek w mowie sporszy, odstęp, ein 3l0fd)nttt tu einer Siebe; członek w mowie drobniejszy, peryod, eilte Çet'iobe. Modlitwę mówił rozdzielnie i jakoby po członku, z słowy się nie kwapiąc. Erazm. Ob. E. 2. Członek, punkt, kategorya, paragraf, artykuł; Vind. odstavik, artikel ;

Boss. CTaTbfl. Począł czynić wyznanie wiary po członku, każdego członka z osobna pismem dowodząc. Baz.

.lOBBKOCTpaCTHB, czyli człowiecze przyrodzenie, stan człowieczy, bte 2)?enfdp l;cD, tnettfd;Itd;e 9?atur; Boh. ćlowćcenstwj, lidstwo (2. clowććenstwj niewolnictwo); Slovac. ćlowecenstwo ; Sorab. 2. zlowezstwo ; Carn. zhlovestvu; Vind. zhlovcshtvu, zhlovezhnost; Bag. cjovjectvo ; Croat. chlovechànsztvo ; Dal. chyovichansztvo ; Bosn. cjoujecjanstvo; Boss, qe.io-B’MCCTBO. Cyrcc chciała przemienione w bestye ludzie Ulyssesowe do pierwszego człowieczeństwa wrócić, by z nią mieszkał. Petr. Ek. 25. Do złego skłonniejsze jest człowieczeństwo nasze. Gorn. Wi. N. 2. Człowieczeństwo Jezusowe. Sk. Dz. 65. Apollinarzysty trzymali, iż człowieczeństwo Chrystusowe duszy nie miało. Sk. Dz. 635. Nie złemu człowiekowi jałmużnę dać, ale człowieczeństwu. Budn. Ap. 23. Czym jest różna natura od persorfy? natura jest istność, która na jednym

Hist. 52. jebett Sirtifel, jebett f ttnei. Członki wiary, artykuły w'i ary, bic ©laubeirôarttW, bic Slrtifel. Członki kreda, niejakim podobieństwem , którego ojcowie nasi często używali, członkami nazywamy. Bo jako w ciele część od części członki dzielą, tak w tym wyznaniu członkiem to zowiemy, cokolwiek o każdej rzeczy z osobna wierzyć mamy. Karnk. Kat. 10. Dwanaście członków wiary ś. Symbolum, kredo, skład apostolski. Sk.

Dz. 2G. Bej. Post. X. x. 5.    §. Adverbial, członkami, po

członku, na członki. Cn. Th. gHebcrweife. Vind. po vudi, po vudach, Boss. CTaieilHŁift. CZŁONKOWANIE, ia, n. membratura. Macz. etn gltebrtgerSatt, ber ©Hcberbait. Eccl. qjeitOBCHie. CZŁONKOWATOŚĆ, ści, z. articulation Eccl. mweHOBeiiie. Spojenie kości z sobą niby szwem jakowym złączonych, nazywamy członkowatością. Perz. Cyr.

1, 24. Palce składają się z trzech członkowatości. ib.

albo na

375

CZŁONKÓW - C Z Ł O N K O W A T.

CZŁONKOWATY-CZŁO W.

1, 21. ©Uebcruttg, ©Iteberfuguitg ; Eccl. óaarocoineHCHie * sv~ccQ(xo<Ttin składność ; Eccl. BMetmfo articulo ; coq.ieHHio, caaraio hko MjeuM Graec. (ïvv-ciq&qÔco ; couieHCnie, q.te-BOBT» cjoJKenie Graec. (tvv-ôo&qcogiç, "zeżłonkowanie; H3-

rowo

res

wielu stanąć może, jako człowieczeństwo, które jest i w Piętrzę i w Pawle i w innych jedno i t. d. Sk. Kaz. 555. Człowieczeństwo i bóztwo Chrystusowe. «6.361. Tak prosto jest ich człowieczeństwo, jak niewypolerowanc zwierciadło. Gliczn. Wych. 11. 4. b (ludzie naturalni, bez wszelkiego poloru). §*. Człowieczeństwo, ciało człowiecze czyli ludzkie, ber inenfd;ltd;e ©orper, ber Selb. Kto przeciwko człowiekowi występuje, ten na człowieczeństwie, to jest, na ciele cierpieć i karan być ma. Szczerb. Sax. 42. Widząc synaczka nagiego, zakryła rabeczkicm człowieczeństwo jogo. [t. j. wstydliwą część ciała. 4] Pieśń. Kod. 112.    §'. Człowieczeństwo, ludzkość duszy,

50îenfd;ltd;fett ; Croal. chlovechtvo; oppos. nieczłowieczeń-stwo, nieludzkość, okrucieństwo, btc llnmcufd;ltc!;łett, ©raufamfett. Szalone nieczłowieczeństwo pod sławy przezwiskiem krew ludzką przelewa. Tr. Tel. 184. §. Ztńo-ludzie, btc 9Jten[d;ctt, btc 5Dîenfd;l)ett. Raczyłeś ciało przyjąć na twe bóztwo, abyś zbawił człowieczeństwo. Pieśń. Kat. 170. CZŁOWIECZY, a, e, od człowieka, odludzi, ludzki, ob. Człowieczeński, ntCJifcf;üd)r SDîeujcfieit » ; Roh. elowéèj; Slovac. elowćcj; Sorab. 2. zlovczni ; Sorab. 1. cżwoyocżżi; Slav. esovisej, csovicsanski ; Vind. zhlovec-shki, zhlovcken ; Garn. zhloveshkc; Bosn. cjouecjan, cjoujecki; Croat. chlovechii ; Ross. ’ic.TOB-iriecKüi, oe.io-Buuiił. Człowiecza rzecz chcieć, a bożka naznaczyć. Pot. Syl. 284. Do zupełności ciała człowieczego należą kości i żyły. Karuk. Kat. 179. Obyczaje człowiecze. Tr. (człowiekowi przystojne, przyzwoite). 'CZŁOWIECZYCA, y, i. Boh. elowecice; Vind. zhloveckina, midier kobieta, cf. 'żeńczyzna. 'CZŁOWIECZYM ob. Człeczyna; (Rag. cjovjeccina; Ital. homaccionc, (huomo grande, cf. człe-czysko, człowieczysko ; Boh. elowććina mięso człowiecze). CZŁOWIEK, contr. CZŁEK, a, m. jestestwo duszą rozumną obdarzone, ber SDîenfd); Boh. elowek; Slov. elo-wek ; Sorab. 1. cżlowek, cżlowk; Sorab. 2. zlowek, zlojek, eżloweck; Vind. zhlovek, zlovck; Garn. zldovek; Dal. chyovik, cjovjek; Rag. cjovjck; Slav. csovik; Bosn. çlovjek, cjovjek, çlovik ; Ross. qeaOBfiiCB. Bóg stworzył człowieka, zwierzę rozumne, zwierzę nad inne wszystkie zwierzęta i kształty i urodą i wszystkiemi innemi sprawami ozdobione. Rej. Pst. KU. 3. — (Prov. Croat. Chlo-vek, to je sztvâr velika, koga mores rech’ chlovika, magna est dici posse kominem). Człowiek człowiekowi bogiem, człowiek człowiekowi wilkiem. Pot. Jow. 173. Człowiek człowiekowi zdrowie, człowiek człowiekowi zguba. Cn. Ad. 131. Jak ryba rybą żyje, tak człowiek człowiekiem się wspiera. Gliczn. Wych. K. 5. Człowiek nie bydlę, nie kamień. Gn. Ad. 131. (cf. krew nic woda). Człowiek od człowieka, nie może być więcej człowiekiem. Jcz. Wyr. By najświętszy był człowiek, tedy przedsię jest człowiekiem, t. j. błędom podległym. Sk. Kaz. 479. W każdym miejscu i czasie człowiek jest człowiekiem, Te same w nas skłonności, co były przed wiekiem. Aras. VF. 46. Nie jest człowiek w człowieka. Teat. 43, c. 128. Wyh. (jeden nie jest do drugiego podobny). Albo się to człek w człeka nie uda? Boh, Kom. 1, 74. (alboż to jeden nie bywa podobny do drugiego?)

Nic I»edę człekiem, jeśli ci nic dogodzę. TeuL 21, c. 45. (człowiekiem poczciwym; jakem poczciwy, jakem człowiek, id; tmtt fein 3D?enfc(;    -, lein el;rltcl?ev DJîeitfd; feęii.

IDCnn id;... ) W'człowiecze (w człowieku), link. Kant. B. — W. Post: W. 192. Siena. 289. W. Post. Mn. 247. O nędzny zaślepiony człowiecze! Hej. Post. LU. 5. (człowieku!) — Wedle człowieka, podług człowieczeństwa, sposobem człowieczym, stosownie do ludzkiej natury, nten[d;ltd;et SBetfe. Ludwik był bliższy powinny Margrafowi, aniżeli księciu: dla tego, wedle człowieka mówiąc, mógł być w podejźrzeniu o większej skłonności ku tamtej stronie. Wys. AL 527.    §. Theoi. człowiek, człowie

czeństwo, krewkość, bet* SDîenfd), bie titenfd;ltd;e Dîatur, ©ebrcd)ltd;fett, Süiibkftti]fctt, ÜÜ?eitfd;ltd;fett. Umorzyła w sobie ś. Tekla zwierzchniego człeka. Sk. Dz. 55. beit äußern 20îeitfd;cn. g. Rycerski człowiek, rycerz, Ctit 9îib tcrSntann, eilt 9Utter. Każdy rycerski człowiek winien o prawdę ręką czynić. Gorn. Dw. 2G6. W rycerskim 'człowiecze (człowieku) potrzebniejsze jest posłuszeństwo, niż meztwo. Gorn. Dz. 79.    §. Pospolity człowiek zbio

rowo pospólstwo, lud, ludzie, ber gCllU’tttC SDîCUtlt, ba3 SSolf. Wyszedł przeciw Kazimierzowi pospolity człowiek z żonami i dziećmi, z wielką radością takiemu królowi, którego kilka lat pożądali, Biel. Kr. 52. *§. Kilka i t. d. człowieka, zbiorowo kilku ludzi, głów’, incbrcre îDîCUtlt, mehrere Svbpfc. Znaleziono tam kilkoro człowieka tej sekty. Dirk. Dom. 8. Walentynian tysiąc sześć set człowieka prowadząc. Krom. 7. Ziemia pięcioro człowieka zabiła. Wez. Zup. C. \. Miał u siebie w niewoli dziewcząt z chłopiętami i pospolitego gminu z naszych ośm-dziesiąt człeka. Paszk. Dz. 24. p. Człowiek, per. ezcell. mąż słuszny, człowiek jak potrzeba, vir, etlt SDïauit, eilt Oattjcr îOîrtnn, ein rechter SDîaitit. Wszystkośmy ludzie; tylko xiadz pleban człowiek. Rys. Ad. 71. To mi to człowiek ; całą gębą człowiek. Ots. Wyr. Miałem się też kiedy, jak człowiek. Cn. Ad. 50. (florui). Iron. Jaki mi człowiek, (ob. Człeczyna, człeczck). §. Człowiek, człek, służący, lokaj; Ross. 'icjobbicb, ber 23ebtentc, ber 5)tcnfP bote, ber Mat;, ber 33itrfd;e, ber $erl, (cf. wetu 2)ïenfd;). (Boh. elowćk niewolnik). Trzeba officerowi konia pod człeka. Tent. 56, b. 65. Dobryś na hetmana, Lecz lada-co na człeka, a gorszy na pana. Zabi. Amf. 11. Alussin Puszkin annolt. ad antiqu. leges Russ. p. 2. anatio Rus-sorum antiquissimis temporibus divisa fuit duplici ordine boiarum et hominum. Vocabulo vir aiyscŁ intelligaban-tur primi insignes genere et divitiis; vocabulo uejOBtKï omnes generaliter liberi, divisi mullis gradibus secunduin varietatem generis.» — Człowiek, w Polskim języku zastępuje zaimek zbiorowy Francuski on, Niein. Wflłt, który także przez pierwszą lub trzecią osobę liczby mnogiej wyraża się, n. p. człowiek robi a robi * robimy a robimy » robią a robią, Gall. on travaille, watt arbeitet. (Także i francuzkie on pochodzi od rzeczownika homme; a niemieckie watt jedno jest z rzeczownikiem ber SDîaitlt mąż). Jak to Polak szczęśliwie żył pod Augustami! Człek jadł, pił, nic nie robił i suto w kieszeni. Kieme. P. P.

10. To prawda, że bóg człeka stworzył dosyć ładnie.

CZŁOWIEKOB - CZŁOWIEKOŻ.

CZŁOWIEKOZB - CZOŁG.

377

Żebym jednak wykształcił figurkę dokładnie, Chciałem    'CZŁOWIEKOZBAWNY, a, e, zbawienny dla ludzi', ittctt*

Paryż odwiedzieć. ib. 46. ift tval;r, ©ott fiat einen ganj fdienerlöfenb ; Ecel. qeiOB4>KocnacHTe4bHhifi. (Eccl. qejOB-fe-

qecTByto^ Graec. dv&Qco7zêo[icci ; Eccl. ueiOBbKOCTpacrie, Graec. dv&Qco7ro7rd&ua, adj. qeÆOBbKOCTpacTHbiH ; Eccl. a on sobie próżnuje.    qeÆOBi>KOCTpacTByio dr&gmnonu&śai)

Cn. Th. nufer einer arbeitet, ober man arbeitet, tdj arbeite CZMER, CZMYB, ob. Szmer. §. Czmeranie w głowie, w nnb er geljt müßig.— Opuszczają człowiek przed słowem oczach, ein bufeltgeâ ©efrtebel im fôopfe, in ben Siugen. dostać: a gdzie tego dostanie? (gdzie człowiek tego do-    Bndtk. Zab. 40, 332. CZMERAĆ, CZMYRAĆ czyn. niedk.,

stanie? wo beîbmmt man baê? mo ift baë ju fiabeit?) §.    gmćrać, frtebeln, frabbeltt. Piórkiem w gardle czmeraj.

W liczbie mnogiej zamiast człowieki teraz używamy sło-    Perz. Lek. 462. — Czmyrzy mi sie w głowie, w oczach,

wa ludzie; Boh. lidé, lidi; Yind. ludi; Croat. lyudi; lecz e$ frtebelt mir im SÎOpfe, in beit Singen. Bdtk. u dawnych pisarzów tak liczba mnoga jak podwójna, CZOBOTY ob. Choboty. CZOCHAĆ się ob. Czechać sie. CZO-pluralis et dualis w częstym używaniu; (Vind. zhloveki;    CHRAĆ ob. Czechrać. CZOFAĆ ob. Cofać. CZOKAĆ ob.

Croat. dva, tri, chetiri chloveki). Uznawszy to, że lu-    Ciokać. CZOKAN ob. Czekan. CZOKULATA ob. Ciokolata.

dzie są człowiekami, nie mieliby tak hardzie a posta- 'CZOŁAK ob. Wielkoczoły. CZOŁECZKO ob. Czoło, Czołko. wnie na swą ludzkość kazać. Gliczn. Wych. F. 3. Na ta- CZOŁDAR, a, m. Pers. czoldur, przykrycie wełniane ko-kie śwńadectwo ma siedmiu człowieków obrać. Stat. Lit.

24. Dw-a człowieki wstępowali do kościoła. 4 Leop. Luc.

48, 40. Budn. Luc. 48, 40. Wujek ib. O dwu czło-wiekach. Wi Post. W. 2, 4 73. Dwu człowieku własne-

artig erfdjaffen; ober : man ift jroar oon ©ott gans artig er* fdjaffcn toorben tt. f. rn. Osobliwie tym nieznacznie się wytyka pierwsza osoba: Człowiek robi,

smate na konie. Czrtr. Mskr. eine loollne JOttige ^ferbcbecfe. Croat. barb. cjultar. (ef. koc, dera może też i czabrak, eilte ©dfabrafe). Ubrawszy konia w kosztowme czołdary. Pot. Jow. 24 7. Koń sekiel wszystek w bród ufarbowa-mi rękami zabił. Wys. Kat. 306. Śmierć wzięła mi ra-    ny, Na którym czołdar złotem haftowany. Kochow. 54.

zem dwu człowieku. Groch. W. 424. Różność władz    Iiioń pod złotym czołdarem. Pot. Syl. 472. Pot. Arg.

dusznych nie może dwu człowieku z jednego czynić.    840. Rzędy, siodła, (czołdary. Pot. Jow. 90. (cf. kołdra).

Pelr. Et. 402. CZŁOWIEKOBÓG, CZŁEKOBÓG, a, m. U Trotza ĆZOŁDRO deka stajenna końska, eilte ©taübecfe. Jezus łączący w sobie bóztwo z człowieczeństwem, ber CZOŁECZKO, CZOŁEM ob. Czoło. CZÓŁENEK, CZOŁEN-©Ottmcnfd). Gdy człekobóg podchodził pod ostatnie pra-    IvO ob. Czołnek.

wo, Rykła góra i słońce zaćmiło się krwawo. N. Pam.    'CZOŁG, a, m. czołgacz, płaz, ziemiopłaz, gadzina czoł-

2i, 363. CZŁOWIEKOBÓJCA, y, ra mężobójca; Ross. ueaoBBKoyóifiua, ber SDłenfdjentobter, ber SDîorber. CZŁO-W1EKOBÓJSTWO ob. Meżobójstwo, zabójstwo. 'CZŁO-WIEKOZGUBNIK, a, m. gubiący człowieka, ber SDłeitfćbenoer* berber; Eccl. uejtOBBKoryÓHTejib. 'CZŁOWIEKOKSZTAŁTY, a, e, kształt człowieczy mający, menfcfyciigeftaltet; Eccl.

KOKHAhiiit, YAOKUKOOfiEa^hHi., ^cc^ ucjiOBisKOOópaay']» ; Graec. eiv&Qomo-iioQcpóco. ‘CZŁO W1EKOLUBEC, bca, m. lubiący człowieka, ber SDîenfcfjenlteber, SOîenfc^enïtebpaBer, SDîenf^enfrenitb; Boss.

MCJOBŁKOJiioóeuB. W psałterzu Słowiańskim bóg nazwany człowiekolubcc. Teat. 24,44. Czrtr. not. Błahodarim tia władyko czcłowikolubcze, t. j dzięki tobie oddajemy władzco, człowieka miłujący. Pimin. Kam. 94. Eccl. qejiOBliKOJtoô-CTBjto; Graec. cpik-uv&Qoonéw. CZŁOWIEKOLUBNOŚĆ, ści, z. humanité, co się zwyczajnie przez ludzkość wyraża. Teat. 24,

44. Czrtr. not. bie üOîenfdjenltebe, 5D?enfd;enfrenbïtd?fett; Hoss. qe-jiOBJiKo.ifoóie ; Eccl. qe,iOBtno.rioócTBO. CZŁOW1EKOLU-BNY, a, e, - ie adv., człowieka lubiący, miłujący, menfdfeit*

Itebeitb, mcitfd;eitfrenitblid; ; Boss. qejioBtKOJioôHBbiM, człowie-kolubny, humain. Teat., 24, 44. Czrtr. not. (cf. ludzki).

'CZŁOW1EKONIENAWIŚĆ, ści, z. mizantropia, nienawiść ludzi, ber 2Jieitfd;cn^aß; Eccl. uejtOBŁKOHeHamui-Hie. 'Człowiekonienawistnik, mizantrop, ber 50îenfd)en*

Raffer; Eccl. qeJ0BŁK0HeHaBH4Civ& ; Boss. qejtOBtKOHeHa-bhcthiikl, w rodź. zeńsk. qe^OBLitOHeHaBHCTHnua ; ndject. ueJtOBbKOHeHaBHCTHun mizantropski. CZŁOW1EKORODNY, a, e, rodzący ludzi, menfdjenäengeiib; Eccl qejtoB4>Kopo4iiuH.

CZŁOWIEKOŻERCA, y, m/ ludożerca, san.ojedz, ber üDîenfcbenfreffcr ; Eccl. qe^OBtitonomnpaTe^t. CZŁ(*WIE-KOŻERNY, a, e, menfdjcnfrejfertfdj ; Eccl, qejoBtKoa4HWH.

YZtOKTi-

gająca sie, eilt frted)Cltbe§ Altfect. Słysząc szmer liścia, myśli, czy się jaki czołg pod krzakiem wije. Przyb. Milt. 276. Bóg o chropawym czołgu , w dobrodziejstw podzielę, Tak jak o płomienistym pamięta aniele. Przyb. Ab. 4 4 4. — §. Czołgami ob. Czołgiem. CZOŁGAĆ się zaimk. kontyn., Czołgnąć się jednotl. płazać się, pełzać, pełznąć, chodzić ślizgając się na brzuchu płaskim, frte* dien., auf bent 23aud)e fort gleiten, tote bie ©djlaitge itub ait* bere frtedieitbc Sttńere. Bosn. smuęatise, plaziti; Croat. hulyatisze; Boss. npecMbiKaibca ; Eccl.

Gad e.zoł-

nat^TH.

gający się, zwierzęta, które nie mają żadnych członków' zewnętrznych do przenoszenia się z miejsca na miejsce, ani skrzydeł, ani pletew, ani nóg. Zool. Nar. 497. §. O zwierzętach nożnych, raczkiem, chyłkiem łazić, ottf adelt Otercit frted;eu. Czołga się na bałuku. Bardz. Tr. 44. Chodzić na nogach, jest rzecz przyzwmita; czołgać się zaś na ręku, jest przeciw przyrodzeniu. Bardz. Boet. 4 44. Trójnogi starzec w parze z czwornogiem dziecięciem Czołga się opłakanym ku ziemi przygięciem. Zab. 8, 395. Koryt. Wieprz, któremu sadło, Tak że prawne się czołgał, na ziemię opadło. Zab. 45, 444. — §. Fig. Czołgać się, nie unosić się , nie wznosić się, nizko się wlec, frieren, ftd) ntebrtg ant Sobett fmtfdjlcppeit, ftdj nt$t ergeben. Poziomym tylko Muza nasza krokiem, ledwo się czołga. Zab. 44, 366. (nizkim tonem śpiewa). Bojąc się czołgać drugi, w obłokach się gubi. Zab. 46, 402. — Moral. Czołgać się, z pokory, uniżać się pokornie , pokorzyć się, airô $entutl> gebeugt geßeu. Niż mi piorą bogomyślności odrosną, czołgać się będę do krzyża. Psalmcd. A. 3. b. Musi się czasem czołgać, by

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

59

mógł powstać potym. Przyb. Mllt. 264. Zwyciężeni pod zwy- welikć celo ma; Sorab. 1. wulkoh tżowack ; Vind. zlio— cięzcą kształtem jakich po ziemi czołgają się raków. Tward.    lak, velkozhelast; Eccl. qejHCTtifi, ióhctliM.

Wł. 257. fte Wecken öor ttjm. Czołgać się, uniżać się nik- CZOŁKO, CZOŁECZKO, a, ». zdrbn. rzeczowa, czoło, brt$ czemnie, podlić się, płaszczyć się, ftd) frtettyettb WCgroerfett, ©ttrnd)cn, eine flehte ©tint,-Boh. cżjlko, ejlko , Ross. ,io— ftd; rcegroerfenb uor einem frieren. Ross. paóojrfcncTBOBaTb.    óokb, joóońHKi, joóhki. §. Czołko, czułko, opaska

(Hung. szolgalnO służyć). Czołga się w prośbach, dumny    czoła używana od kobiet, eilt SBetberfopfpttfC eine    ©tint»

w faworach. Teat. 52, 25. Wolą raczej, aby się pod ich    bhtbe. Jejmość w długich kornetach, w czułku i    man-

czołgano nogami, niżeli żeby mówiono kiedy prawdę    toleciku, prezentowała postać naszych prababek.    Kras.

22, 58. Brzydkież to są te czółka, te kaftaniki, ib. 54, b. 21. Co przedtym chodziły w czołeczkach; dziś o trzech piętrach noszą fryzury, ib. 36, c. 112. (cf. Eccl. nejKii, nocrpimtenie bojocobb ho nóy ßM npaeü). CZOŁ-KOWA Jejmość, w czołko ubrana, t. j. mieszczka, parafianka, prostaczka, oppos. kometowa.

bez ogródki. Zabi Roz. 78. Czołganie się, Jasienie;    Pod. 1, 143. Ubrać się w czołko albo w duet.    Teat.

Ross. nejtoirbKoyro^ie. §. Arlill, Gdy kula z armaty nawiasem wystrzelona po pierwszym uderzeniu znowu porwała się do góry, i tak na przemiany padając i skaka-jąc, nieprzyjacielowi kilkakrotnie szkodziła, takowe strzelania nazywają czołgające, Gall. à ricochet, w początkach nazwano je głuchemi, boulets sourds. Jak. Art. 1,

faim, ettt ftaÿtt, eht^acfyeit, £)efł. ettte Bitte (ef. Ger. ©djeldji, ©djale) ; Boh. ćlun, kocâb, kocabka ; Slov. ćlun ; Hung. tsónak, chonok; Croat. chun, ladja ribichka, ladijcza; Sorab. 2. zoln, zown; Sorab. 1. tżowm okręt); Bosn. cjun, plav,

Vind. zhoun; (Vind. zholn, zkuln; Garn. zhovn, zkuln * okręt; Garn. zhovnar» majtek; zhovnishe = port; Chin. tsoun, czołn) ; Ross. aejtrb, miOBt; Eccl.nojuie, óothhicb, ÆOiO'ma. Czołno jest z całkowitego drzewa wyrobione i to zawsze przy statkach prowadzą. Magier.- Czołny albo łodzi z jednego drzewa są wydrożone. Klon. Fl. E. i. Czółna do wożenia się po wodzie, bywają bukowe, sosnowe, topolowe. Kluk. Rośl. 2, 158. Przy statkach mieć potrzeba czołn, także dla potrzeb jakich sprawowania i ceł odprawienia. Haur. Eli. 171. Włożyli go na czołn i szukali największej głębiny w rzece, tam go wrzucili. Birk. Gl K. 24. Wsiadłszy na czołno, po rzece pośpiesza. Przyb. Luz. 208. CZOŁNEK, CZÓŁENEK, nka, m. 1. CZOŁNIK, a, m. CZÓŁENKO, CZOŁNKO, CZOŁNECZKO, a, n. zdrb. rzeczowa, czołn, b(lê d;eit; [Boh. elunek; Slav. ćlunek; Bosn. ciunàk; Croat. chunek; Hung. tsonakotska; (Vind. zholniz « okręcik); Sorab. 1. tżowmicżk ; Ross. nedHOKB, ne.nioneKB. Wsiada w czołnik płytki. Pot. Syl. 197. Czołnik mały Nieraz z niemi w półmorza fale zalewały. Pot. Arg. 229. Chrośc. Luk. 156. Czołnek przy brzegu uwiązany. Warg. Cez. 35. Wierzbina łub im daje na ich niewielkie czołniki. Bardz. Luk. 56. Gdy inne statki płyną pełnemi żaglami, Mój się czółenek puszcza miałkiemi wodami. Tol Saut. pr. — Anat. chrząstka czółenko formująca, carti-lago arytoenoidea. Perz. Cyr. i, 148. Czółen czyli za-klęsnina ucha, scapha. Perz. Cyr. 1, 180. ber Ofyrtncfyter. §. Czołnek tkacki, iglica tkacka, narzędzie pospolicie drzewiane, na które nawijają się nici na wątek, i przerzucone przez podłużną przędzę, rozciągnioną na nawojach, z nią się mieszają, bflê ©cfylff ber SBeber, ba3 2Be* berfdjtff, bte ©d;teß[pu^le, ber ©cfyüjje, navicula; Boh. elunek; Rag. cjûnak, sovicllo, sovillo; Vind. fnovauniza; Ross. iKajibHbiH uejuiOKB, Me.iHT>; E cl. «toMOKB TKaqe-ckw. Kończystym czołnkiem wątek w śrzodek zapuszczony Chyżemi palcy miecą z tej i owej strony. Otw. Ow.

439. Wyraz ten czołgające strzelanie, ' już nieco wzię- CZOŁN, a, m. CZOŁNO, a, ». łódka rybitwia, ettt gtfcfyer* tym jest, ale lepiej naturę rzeczy tej wyraża, na odbitkę strzelanie. Jak. Mat. 5, 161. sj3vallfd)tt[jc, ^rellevfc[;itfe.

(Sorab. 1. Slav. csùn;

Działobitnie czołgające, batteries à ricochet, od czołgającego strzelania. Jak. Art. 1, 369. |h'rtl(battcneen. CZOŁ-GACZ, a, m. pełzacz, czołg, ber ^rtecfjer. Rodzaj piąty gadu czołgającego się, amphisbaena, nazywamy czołga-czami, że nie przez sprężynowatość sarnę, jak inne węże, lecz stulaniem i rozwodzeniem pierścionków członkowa-tych czołga się. Kluk. Zw. 3, 37. Wąż czołgacz. Zab.

14, 251.    §. Nikczemnik podły, bakę komu świecący,

pochlebca, ettt (mebertrM;ttger) Sîrtcdjer; Ross. paóojtn-cïBOBQTCJb, paócKuł. CZOŁGANIE się, CZOŁGANIE, ia, n. CZOŁGANINA, y, i. CZOŁG, u, m. płazanie się, b«3 ^ttec^en, bfl3 ©efrtccfye. Już wąż (szatan) dąży ku Ewie, nie tak jak przedtym pochyłą iczołganiną, lecz do góry się wznosząc. Przyb. Milt. 276. £. CZOŁGIEM,

CZOŁGAMI adverbial, czołgając się, frtcdjeitb. Smokowie czołgiem bieżą. A. Kchan. 38. Tatarzy czołgiem się podmykali pod okopy. Tiuard. W. D. 65. (na bałuku).

Czołgiem idzie przy brzegu. Tward. Pasq. 95. Czołgami.

Tr. CZOŁGANIEC, ńca, m. czołgacz, płaz, ziemiopłaz, ettt frtecfyeitber SBurnt, ettt ^rtccfycr. Za piękną sobie rzecz ma czołgańcem być ziemskim i zaniechać pomocy boz-kiej, która cię do góry prowadzi. Birk. Kant. B. 4. b.

§. Czołganina, ba3 5frted)cn, ba3 ©efrtedje. Piaski wąż orze, długie swego czołgańca zostawujac ścieżki. Bardz.

Tr. 21. CZOŁGATNY, CZOŁGLIWY, ‘a, e, zdatny się czołgać, czołgający się, frtedjcitb, junt śfricdjcu geeignet.

Eccl. na-ĘjuhMt, npecMbiKaiejiHbiü. Zwierzęta o czterech nogach i robactwa czołgatne i ptastwa. Leop. Act. 10,

12. Przymierze z bestyą polną i z ptakiem niebieskim i z czołgatnym zwierzęciem. Leop. Ozeasz. 2, 18. Podobieństwo czołgatnych zwierząt. 1 Leop. Ezech. 8, 10.

(ziemiopłazów. 3 Leop.) Niektóre z gatunków czołgliwe-go gadu. Przyb. Milt. 227.

Pochodź, doczołgiwać sie, doczolgać sie, naczołgać się, odczołgać się, poczołgać się, przyczołgać się, rozczołgać się, wczołgać się, zaczołgać się, zczołgać się.

CZOLISTY, a, e, czołowaty, frontosus. Volck. 341. Wielkiego czoła. Mącz. grojljttnttg ; Boh. ćelaly; Slov. ćelaty, kdo

CZÓŁ NIK - CZOŁO.

CZOŁO.

379

(neaa, skały nadbrzeżne); Ross. jloóe,

ycho

216. Wątek w ostrym czołniku śrzodkiem samym lata palców dziełem. Zebr. Ow. 128. (cf. płocha). Gdzieby same czołnki tkaczego rzemiosła tkały, nie potrzebowalibyśmy mistrzów. Petr. Pol. 15. §. Czołnek do kadzidła, narzędzie kościelne, z którego ksiądz kadzidło do tury-bularza czyli kadzilnicy sypie, od kształtu łodkowego rzeczone , zowie się też i łódka, bte 20eî^raud;ëï)üd;fe ttt bett l^trcfjen. Wystawił kościoł wielki i bogaty, Tamże wniósł wszystkie stoły i ołtarze, Czołnki, kadzidlnie i turybularze. Odym. Św. G. 2. b. — 2. CZOŁNIK, łodnik, bęr ©duffer etttcś $aljn3; (Vind. zolnâr, zholnar, veflar remex). CZOŁNISKO, a, n. czołn niewiele wart, niezgrabny, ein ungefdncfter fmj31tc[;er $afm. Trzask nazbierał z czołniska starego. Bar di. Luk. 1 48. W czołnisku przewieziony. Bardz. Tr. 511. CZOLNY, a, e, 1. od czółna, lM;n*, 9îacf)en*. 2. Czolny, czołowy, od czoła, ©tint*. Artill. Czolny rygiel, czółna szpona, sztuka drewniana, spajająca w samym środku dwie. ściany łoża armatnego. Jak. Art. 3, 288. baë £hteerl;oIs, baä in ber Stfitte bie Sa* Dette DCrlmtbet. Lesk. Mier. 2, 241. (ob. czoło łożowe armatne).

CZOŁO, a, n. Czołko, Czołeczko zdrbn. qu. v., wydatna część przedniej głowy nad oczami między skroniami, bte ©tirne; Boh. celo; Slov. celo; Bosn. celo; Sorab. 1. czoło, tżowo, (tżolizna* brew); Sorab. 2. zollo, liszina; Slav. cselo ; Rag. celo (celo summitas); Vind. zbellu, zhelu ; Carn. zhelu; (*mózg; zhélâda * hełm); Croat. chèlo; Eccl.

jióa, Jiórnia, jLOÓOBima. Jan Chodkiewicz czoła był wysokiego. Birk. Chód. 2, (ob. Czolisty). Od czoła damy modne stroją się i przystojnie udają. Mon. 69, 588. (ob. Czołko, czołeczko). Ryć czołem, brodą, w ziemi, w błocie, pogrążonym być, biê ait ben $al3 Derfttnfen fepn, fńngcftrcdt ba liegen. Ten który chciał sto sążniów bujać nad sokołem, Potknął się i w szkaradnym błocie ryje czołem. Zab. 16, 87. Treb. §. Czoło, siedlisko radości lub smutku, ukontentowania lub nieukontent. i t. d. bie

©tirne, ató ©4 ber Weiterleit ober SetrubnijL Bufnebenljett ober llnjufr. W samym niebezpieczeństwie nie zmarszczyła czoła. Leszcz. Cl. 50. (bte ©tirne runjeltt ; Vind. zhelu gerbati, sagerbati). Zwykli, gdy czują, że ich kto o co prosić ma, czoła pomarszczyć, kozła postawić, brwi do kupy zegnać, twarz odwrócić. Gorn. Sen. 5. Na miejscu ochoty twarzy wnet surowe 1 posępne, i czoła kwaśne Saturnowe pokażą mu. Tward. Wl. 152. Gdzie chęć przychylna, uprzejmość wesoła, Nikt się nie krzywi, nikt nie sępi czoła. Zab. 16,187. Kniaź. — (Croat. Prov. Kade szërcze ni veszelo, Raduvat sze nćmre chèlo). Czoła jasnych niebian podła chuć nie chmurzy. Przyb. Milt.

105. Jej czoło zdało się być rozpogodzone, ib. 145. Łatwo z jej poznać możesz czoła, Jak jest z odwiedzin twych dzisiaj wesoła. Zab. 16, 77. Nie chciał i najmniej o tym trudzić czoła. Kul. Her. 48. (kłopotać się, mozolić się). — Czoło, siedlisko poczciwości, wstydu, lub przeciwnie, bte ©tirne, ©t| ber (Ebrlicfyfeit, ©dfaamfmfttgfcit, ober be§ ©egentfyciB. Na czele mieć lub nie mieć napisane, n. p. Cóż dziwnego, że zwiódł, nie miał na cze

le napisano, że hultaj. Oss. Wyr. (z pozoru nie można było wyczytać, jaki wewnątrz). Nieletko zaufałem mu, bo jego czoło go wydawało. Oss. Wyr. Piątnowany będzie nosił na swym niewstydliwym czele te litery, które godzien, żeby na oczach jego napisane były. Gorn. Sen. 320. Wedle starej przypowieści, u tych niemasz czoła, u których wstyd zagasł. Modrz. Baz. 201. (ob. Bezczelny; effrons, Gall. effront, ftiru(o3, imDCrfcpmt). Gdybyś cokolwiek miał czoła, sam wstyd powinienby cię przerobić. Min. Byt. 3, 23. (sromu, wstydu, ©d)aant, ©cfyaant* Imftigfeit). Niewiasty te, już wstyd z czoła starłszy, za-kusiły niewstydliwej miłości. Petr. Ek. 102. (psu oczy przedały). Otrą czoła, a jawnie bez wstydu wszystko złe broić będą. Jer. Zbr. 7. Świat teraz bez sumnienia, bez wstydu, bez czoła. Zab. 6, 16. Już teraz bez czoła jawnie jął gwałcić. Birk. Dom. 19. Czoło miedziane, nieczułość na honor, na wstyd, eilte cf)CWe ©tirne. Trzeba mieć czoło miedziane, kto co chce na świecie wskórać. Kras. Dos. 57. Po tak niegodnej akcyi, jakiem czołem śmiałbyś się pokazać przed nią ? Teat. 55, 2. (chybaś najbezczelniejszy). Czoło, bezczelność, bezwstyd-ność, z śmiałością i zuchwalstwem, ©tinilofigfeit, ©d)aant* lofigfeit, grecfyftcit, $ecffjett. Kto ma czoło po temu i kredyt, może się podpisu swej reki zaprzeć. Teat. 7, c.

20. Czoła na to potrzeba! Oss. Wyr. Jak do potęgi przyszli, ku większej wzgardzie swej przysięgi, czoło śmieli pokazać, Tward. Wl. 47. (hardzie się stawić). Z wysokiego czoła, górnie dzieci swoje przyodziewają. Gliczn. Wych. F. 3. b. (zuchwale, dumnie). §. Czoło, przód czyli wierzch rozmaitych rzeczy, bie ©tinte, bte gronte, ber bösere, erhabnere, yorbere Xijzïi Dcrfcfytebner $tn* ge : czoło budynku, facyata, bte SSorberfette citteś ©ebfttr* beih Każde czoło u sieni i u bramy w koło było pod jedną miarą. Radź. Ezech. 40, 14. Komory tej bramy, czoła jej i ganki jej i okna... Budn. Ezech. 40,

56. — Artill. najwyższa i najszersza część łoża armatnego zowie się przodkiem albo czołem. Àrchel. 5, 60. bte Saffetenfitrne. — Czoło okrętowe, brzeg, ber 23orb eitteS ©djtff3. Czoło okrętów bardzo wyniosłe, burzliwościom i szturmom gwoli. Warg. Cez. 62. — Czoło koła, bte ©tirne, ber śattb etneö fiîabcê. Czoło koła jest sama okrągłość powierzchna koła. Sol. Arch. 49. — Milit. Czoło wojska, front, bte gronte einer 2Irmee ; Ross. cTpoil. Litwa miała na Niemców w czoło uderzyć, a Prussowie z tyłu i z boków. Stryjk. 524. Don rontc, non ber gronie, (cf. czai). Giedymin w bok Prussakom uderzył, tak iż się musieli z czoła do bocznej bitwy obrócić; Litwa zaś w jednakiej sprawie i na czele i po bokach stojąc, tym śmielej nacierała. Stryjk. 550. Uczynił Sędziwój czo* ło szerokie, aby się tym większe wojsko zdało. Gwagn. 272. Litwa z czoła ściśniona i z zadu, pierzchać poczęli. Stryjk. 210. Iż wszyscy byli chciwi ku potykaniu, nie mogli się zgodzić o czoło pierwsze, kto się miał pierwej' potykać. Biel. Kr. 468. Pędzili ich na samo czoło kosza. Warg. Cez. 78. (do samego kraju obozu, ob. Kosz); Czoło postawić, czołem się stawić (oppos. tył podawać) [id; einem ftellcn, iftm bte ©pt|e bieten. Nie wierzyli, aby

z. cześć, czczenie, najwię-

kto miał być tak śmiały, by czoło wystawić miał przeciw nim. Birk. Zyg. 29. Z wojskiem tym mógł każdego czasu nieprzyjacielowi czoło postawić. Nar. Hst. 2, 65. Czołem też to niewinności trzeba się stawić po-twarcom. Teat. 33, d. 39. (odważnie, śmiało). Wszystek sposób wojny należy na samych żołnierzach, gdy się czołem opierają. Baz. Sk. 342. ¹ Na czoło zachodzić, naprzeciw iść czemu, grabe entgegen geßeu. Z góry on zaraz wszystkim przeciwnościom na czoło zachodził. Oss. Wyr. Czoło w czoło, oko w oko, Stint gegen ©tim prosto naprzeciw, grabe gegen über. Podczas pełni, kiedy czoło w czoło Słońce pogląda na miesiączne koło. Susz. Pieśń. 3. T. Na czele być wojska, dowódzcą być, an ber ©wije ber Strntec fep, comntanbtren. Na czele in-teressów, rządów , przełożonym być, (ob. Naczelnik). Fi-zycz. na czele, z przodu, oon Vorne. Siadł przy ołtarzu i z onym tak wiele Stało prałatów po bok i na czele. Chełch. Popr. A. 2. b. — Na czoło wyjeżdżać, na popis wyjeżdżać, ftd; womit ftertwr tfjuu, bannt groß tJjun^prafi» len. Fałsz to est, czćm na czoło wyjeżdżamy, że . . . Pilch. Sen. lis 2, 365. Ze swoim na czoło, z cudzym do kąta, choć dobre. Fredr. Ad. 23. (każda liszka swój ogon chwali). §. Czoło, prym, wybór, okrasa, zaszczyt, ber Vorjug, bie ßftre, bic Sterbe, boś $aupt, ba§ Vornetuw fte, 2(n3erlcfcnfte. (of. cel, celować). Przypowieść, pierwsze czoło, niż tył, to jest, lepsze. Kosz. Lor. 58. Wszystkich hetmańskich czynów dank i czoło, sprawa Chocimska. Susz. Pieśń. 3, G. 3. b. Cabany wycho-wałe, czoło pysznej trzody. Zim. Siei. 203. Owieczko moja, duszy mej duszo, Żadne mnie teraz rozrywki nie wzruszą, Bom stracił czoło mej trzody. Karp. 1, 39. Dam kozła, który czołem jest między memi trzodami wszystkiemi. Past. F. 52. Czoło naro'du", obywatele, którym kraj szczęście swoje powierza.. Dyar. Gr. 135. Zebrał starsze Izraelskie i czoła familii. Leop. 2 Par. 5, 2. (przedniejsze. Bibl. Gd.l Michałowicz, czoło partyi swojej. Pam. 85, 1, 789. (głowa, naczelnik, herszt). Po wywiewaniu zboża, pierwsze od wiatru, ile cięższe, jest czoło, śrzednie pospolite. Kluk. Roś. 3, 233. Między pismami Seneki czoło trzymają listy. Pilch. Sen. list. pr. (pierwszeństwo, prym mają). U niektórych statek sam i N powaga ma czoło; i w kim to widzą, to już u nich wielki człowiek. Gorn. Dw. 46. (jedna sobie szacunek). §. U kucharza : czoło, tłustość na wierzch się wzbijająca (cf. okrasa), bte gehangen, baś gett, baś oben auf feßmimmt, menu etmaé gefoeßt wirb. Gdy się mięso gotuje, zbierają czoło, i w osobną rynkę składają na omastę innych potraw. Oss. Wyr. §. Czołem bić ziemię, schylać się ku ziemi, aż czołem jej się tykać, mit bet ©tinte bte ®rbe berühren, ftd) tief bté jur (Erbe büdeu. Trzy razy czołem w ziemię uderzył i pocałował. Star. Dw. 58. Między ze-wnętrznemi wewnętrznej czci boga znakami jest u nabożnych i ten, że czołem biją w kościele; ztąd czołem bić, właściwie cześć bogu oddawać; przenosząc zaś do ludzi, przesadzać w uszanowaniu ; Ross. óhtł ucjomb wyraz zakazany przez Katarzynę II. auf fein 3Ingeftd)t jur (Erbe nie* berfallen. Porzucił się na ziemię głęboko schylony, Wy-

bija czołem pokorne ukłony. Przyb. Ab. 409. Stanęli przed książęciem chłopi skarżąc się o krzywdy swoje, z pokłonem czołem nizko bili. Stryjk. 314. Czołem komu bić, czcić go za boga, adorować go, czołgać się przed nim, pokorzyć się, (cf. upadać do nog, do stóp), uerefucu, aitbeteu, ftd; »or einem bemütbtgen, uor ifmt fhedjeu. Konstantyn W. do tego wszystkich poddanych wiódł, aby z nim Chrystusowi czołem bili, a kłaniali się bogu. Sk. Żyw. 273. Narody te bałwanom czołem biły. Birk. Kant. B. 4. Po śmierci Wacławowej Władysławowi panowie i szlachta poczęli bić wnetże czołem. Biel. Kr. 4 73. Swemu obrońcy uderzmy czołem. Past. F. 201. Czołem wielkiemu hetmanowi wolę uderzyć, a niżli szczęścia dalej pokusić. Birk. Zam. 33. Ryngołtowi potym Pruskie książęta z daleka biły czołem, po szkodzie medrszemi będąc. Stryjk. 243. Zna on tę śliczność a czołem nie bije. Past. F. 33. — 'Czołem!» najniższy pokłon! najniższy sługa, Untertt;antgfter, ©crötteur! ©e= borfamfter! Czołem wprzód, czołem, obaj się witają, I wzajem dokąd i zkąd się pytają. Jabl Ez. 36. Czołem Miłości Waszej Rossyjskie kniehynie, Czołem panienki Lackie, czołem wam boginie, Zegnam was. Zim. Siei. 320. Czołem za cześć, convivio laulo accepti lae-tos ac gratos se postridie testantur. Cn. Ad. 135. (cf. cześć, uczta), wir banfett für gütige Vewtrtlntng. Made dziękujęć, miej cześc i chwałę; czołem za cześć, bywa też mówiono. Macz. (ob. Cześć, pokłon, ukłon, cf. czapka za biret). "CZOŁOBABWY, a, e, czoło barwiący, krasząc, bte ©ttrne Jterettb. Wiążą mię czołobarwe kolory twej twarzy. Zab. 8, 224. CŻ0Ł0B1TNIA, i, z. bicie czołem, najpokorniejszy ukłon, bte Verbeugung mit ber ©tirne btó au bte (Erbe, bte tieffte Verbeugung; Ross. KorBiionpetuoiieme; (Eccl. ne.ioóniHn, ueioOmte suplika, ueioóimiiWL suplikant). Ukłon pierwszy czyni we drzwich, który stanie za czołobilnia. Mon. 68, 238. — Czołobitni CZOŁOBITNOŚĆ, ści, ksze uszanowanie, adoracya, Verehrung, Anbetung, tieffte Untertljfiutgfett, bemütfngfte Unterwerfung. Murzynowie przed nią czołobitnie czynili, a nieprzyjaciele jej proch podnóżkowy lizali. Birk. Zbar. B. b. Niechże tedy uniżona za to będzie czołobitnia bogu. Psalmod. 92. I serca i bramy miała stolica otworzone, z czołobitnia pana czekając. Tward. Wł. 16. Ciebie boga chwalim, pana wyznajemy, Tobie czołobitnia nizką oddajemy. Kcliow. 349. Prędkonogi Tatarzyn, także Turczyn srogi Czołobitnią nizką do twojej odprawują nogi. Pet. Hor. F. 2. Tiuard. Mise. 8. W jakiejem godności Zostawała niedawno, i czołobitności Jakiem brała od ludu... Ustrz. Klaud. 66. (guantisper procerum cingebar studiis). Ona wielu zalotników do czołobitności przed sobą ciagneła. Bals. Św. 2, 84. CZOŁOBITNY, a, e, CZOŁOBITNIE przysłk., naj-uniżeńszy, alleruntertßantgft, unterwürfig. Czołobitne oddał ukłony. Zimor Siei. 285. Te ozdoby tym równe, które bogom czynią, Ten ukłon czołobitny, jakby przed boginią. Min. Ryt. 1, 130. Dziękujęć czołobitnie. Pot. Jow.

4. CZOŁOBiTNE subst. neutr., czołobitnia, uniżoność, bte bodjfte (Ehrerbietung, (EOrenbejeugung. Miasto pokłonu i

CZOŁOWY - CZOP.

CZOPOWAĆ-CZOSNACZ.

581

czołobitnego, Posyłam kolędę, anioła pańskiego. Birk. Zam. 4. CZOŁOWY, a, e, od czoła, ©tint*; Boh. cel— nj; Ross. .ioóobłih, joóhmm, ioókobmh. Kość czołowa na przedniej części czaszki głównej. Krup. i, 20.    §. Na

czele czyli przodzie się znajdujący, an ber ©piße beftnb* ltd), SSorber * . Skoczył z trzemasty ussaryi na piechotę czołową nieprzyjacielską. Nar. Chód. 4, 459. §. Przedni, celny, główny, §aupt*, twrueljinft. Ulice w ogrodzie czołowe i ulice węższe. Kluk, Rośl. 4, 41. Do siejby ziarna powinny być zupełne, ważne, czołowe, jak nazywają. Kluk. Rośl. 3, 189. CZOŁO WATY, a, e, na kształt czoła, wielkiego czoła, czolisty, mit einer ©tinte, ftirnig, großfttnttg. Cn. Th. CZOLSKO, a, n. pogardź, nieforemne, niekształtne czoło, eilte uugefcffladjte ©tirne; Ross. lómne (cf. łbisko).

Pochodź, czelny, naczelnik, naczelny, bezczelnik, bezczelny, bezczelność, przyczółek, wielkoczoł, czolisty, cf. czeluść, cf. czeladź, cf. człowiek.

CZOMBR ob. Cząbr.

tva). Czopek wrzecionowy, Boh. cepowe u wretena, wypukłość pewnej części żelaznego wrzeciona, na którym robi sie gliniana kula czyli dusza bomby. Ten czopek oblepiony gliną, służy do ukształtowania oka bomby. Jak. Art. 3, 289. ber ©ptnbe^apfen, SBaljenjapfen. Czopek do flaszy, zatyczka, korek, ber ©föpfel. Czopki do flasz, butlów, bywają z kory korkodębu. Kluk. Rośl. 2, 68. Butelkę czopkiem dobrze zatkać. N. Fam. 4 7, 24 2. Buteleczka czarna z krzyżykiem na czopku. Teat. 24, 174. Czrtr. (starego wina butelka zapieczętowana). §. Czopek lekarski, supozytoryum; supposilorium, rzecz słupkowała, z płótna, bawełny, mydła, słoniny i t. d. którą wsuwają w otwor zadni, podług rozmaitych choroby przypadków. Dyk. Med. 1, 634. ein ©tußljäpfdjeit, 3dpfct)ett. Na zapieczenie psu w zadek mydlany czopek wetknąć. Ostror. Myśl. 25. Czopek na podniebieniu, języczek, uvula , ciało okrągławe , gąbczaste, zawieszone w głąbi podniebienia na korzonku języka. Dyk. Med. 2, 673. b«3 3«Wen feinten ant ©aunteit; (Vind.

CZOP, a, m. kończaste drewno do zatykania beczki, ber    zhepizh, jesizhek, zapfel; Slav. rćsa; Bosn. resa, jezi—

3apfen, Boh. cep; Slov. cep ; Hang. tsap ; Sorab. 2. zop;    cjaę od gbrrilla ; Croat. chepecz). Czopka spadnienie, ocie-

Sorab. 1. tżop; Croat. chep ; czep, pipa, vinotochka;    czenie, żaba. Cresc. 258. Cn. Th. Proszek ten z miodem

Vind. zhep, zhop, pipa,    veishniza, satik, veha, pila ; Carn.    goi w gardle jagodę, którą zowią czopek. Spicz. 459.

zhêp; Slav. pipa, Ross.    muni; (Lat. cipus; Ital. ciaffo).    §. Czopek, krtani błonka w ujściu jej, głosowi    służąca,

Czop beczki. Mon. 74, 96. Wyjęto czop, nawarzyło się    krtani w jedzeniu broniąca, epiglottis. Cn. Th. ber I>Ctt>eg*

piwa, trzeba go wypić. Teat. 34, 80. (cierp' za swoje    liée 2)ecfel ber Suftrötire, ber 3uN0MfrecM, ber 3rtpfw*

winy). W obłokach bóg wody trzyma , jak pod czopem,    CZOPOWAĆ czas niedk., zaczopować dok., zatykać czo-

By nagłym świata nie zlały potopem. Chrośc. Job. 95.    pem , nerjapfett, mit einem 3apfett nerfeilett. §. Czopowrać, dok.

Handlować i korcem i czopem. Jabl Ez. 158, (i żytem    odczopować * czopowe opłacać (cf. mycić, odmycie, clić,

i trunkami, mit ©ctrćiufe ßaitbeln). Pospólstwo drą, aż    odclić), 3^PtcitgcIb jafilen, Tranfftcuer pollen. Wina już od-

do czopa, aby były zbytkom nakłady. Psalmod. 85.    czopowane urząd pieczętować ma, aby drugi raz od nich

(aż do dani od trunków, ob. Czopowe). Czopem się czę-    nie czopowano. Vol.    Leg. 3, 58. CZ0P0WN1K, a, m.

sto żegnał. Kchow. Fr. 150. (podlewał sobie, sączypi-    poborca czopowego,    ber 3^Pfeil90bctlUte()iner, Traitffteuen

wosz, moczywąs, kufel    mu patrzy z oczu, moczymorda,    cinitetwtcr. Vol. Leg. 2, 667. CZOPOWY, a, e,    od czo-

Ctu SMjapfeit, eilt üftttßfittcl). Piwo młode czop wysadza.    pu, 3^Pf^^ s* Czopowa dziura Ross. 40.ióeaa>,    Czopowy

Oss. Wyr. (młody niecierpliwy władzy nad sobą). Uchyl    brat, kuflowy, piwosz, moczymorda, moczywąs, czopem

czopu, wnet będzie po piwie. Oss. Wyr. (niech nie bę-    się żegna, ettt ^Solljvtpfen, eilt 9?aßfittel, Gruber ©attfaitê.—

dzie karności, wszystko pójdzie wniwecz). §. Czop, za-    Artill. Opaska czopowa, obrączka opasująca czopy armaty,

rzezanie drewna do wiązania. Cn. Th. ber 3ûpfüt dît et*    Jak. Art. 3, 306. b(ł3 3dpfcitBrtîtb, ber 3apfcitretfcn. Czopo-

Item 3itttmer(l0l5e, womit e3 in baê aitbere gefügt wirb. Czop,    wa sztuka, ta część armaty, gdzie się dwa boczne czopy

biegun, oś, na którym się co obraca, jak n. p. drzwi,    abo wałki znajdują, na których rura się spuszcza i pod-

ber 2#firjapfen, bte Singel, ber 3apfeit; Slov. cep w dwe-    nosi. Jak. Art. 3, 289. ba3 3dpfenftü<ï in ber Manette. Ar-

rjch. Czopy nazywają się końce jakiegokolwiek walca,    matę dzielą na denną sztukę, na czopową i wylotową,

na których on się obraca. W armacie są to dwa wałki,    Łejk. Miern. 2, 240.    — CZOPOWE, ego, n. Substantive

z tejże materyi co" armata, na których rura jak na osiach    w Polszczę opłata od    rozmaitego rodzaju trunków. Kras.

spuszcza się na dół, albo podnosi się do góry. Jak.    Zb. 1, 222. b(I$ 3flpfettgelb, bte îrailffteuer ; (cf. kotłowm);

Art. 3, 289." bte ©(fytlbjapfen ait ber Kanone, an beit 2Äör*    (Boh. pobećowne, posudne, (ob. Sęd); Fine?, pitna vezha,

fern. ŁeLsk. Miern. 2, 240.    §. Czop liny, zowie się u fli-    taza od pitju). Wszystkie miasta od wyrobku piwa, go-

sów koniec polnej liny, do którego zacinają się flisi.    rzałek i wszelkich miodów, czopowe do skarbu wnoszą.

Magier. ba$ Xauenbe, woran ftcfe bte ©djtffjtelfer fpannett.    Skrzet. P. P. 4,345. CZOPUCH ob. Cepuch. (Vind. zhep-

§. Człowiek czop, gap', drągal, kol, głupiec, niezgra-    poun ? wielki czop).

biarz, eût bummer ©tocf, eilt $Io$. Stoi - na kształt czo-    Etym. cf. czepić, szczupły, Boh. ćjply; sopel.

pa, i nic dowcipnie powiedzieć nie umie. Teat. 41, 17.    Pochodź, doczopować, odczopować, zaczopować.

CZOPEK, pka, m. CZOPECZEK, czka, m. zdrbn. mały CZORT ob. Czart. CZOS ob. Cios. CZOSAĆ ob. Czesać, czop, ein 3apfd)en/ ettt Reiner 3dpfcn; (Boh. cipek; Sorab. CZOSNACZEK, czka, m. alharia, ba§ ^itoblaudjêfraut, ziele 2. zopik; Sorab. 4. tżopik ; Croat. chepecz, chepicz;    po drogach i dąbrowach nizkich rosnące, śmierdzące jak

Vind. zhopezh, zhopzh, zhepizh, pipek, piliza, saber-    czosnek. Kluk. Rośl. 2,246. 8ättd)el, ißalbfitoMaucfy. CZO-

tna^ ift, baê ift, tft, mianowicie, naljntltd;. Umniejszyłeś go, czusz, pana Chrystusa syna twego. Wrób. Zott. 16. Dziwne dzieje, czusz, starego i nowego zakonu, ib. Pamięta ich, czusz, poganów. ib. 17. Aby w tego, który miał przyjść po nim, wierzyli, to cusz, w Jezusa. 1 Leop. Act. 19, 4. (to jest, w Jez. 5 Leop). Co siejesz, nie siejesz onego zboża, co ma być, ale gołe ziarno, to cusz albo pszenice, albo czego innego. 1 Leop. Kor. 15, 57. Żebyście odtąd byli innego, to cusz tego, który zmartwychwstał. 1 Leop. Rom. 7, 4.

SNAK, u, m. gatunek ozanki, Teucrium Scordium, ma *CZOSTKA ob. Czestka, zdrobn. rzeczown. cześć, zapach czosnkowemu podobny. Kluk. Dyk. 5, 109. Ozan- ‘CZOSYK, a, m. nać, ctu ©d)pff, ©cfybffltmj, ©proflfc. Młode ka czosnkowa. Jundz. 505. ber £ad)Cnf'noWaud), SBaffcrbatl)’ czosyki albo łodygi, które sie na kapuście albo też na cno Cl. CZOSNEK, snku,*CZOSTEK, stku, m. allium, ber £aud); inszych ziołach na ostatek puszczają, podczos, cyma. Mącz. Boh. et Slovac. cżesnek, ćesnek; ze z rozdjlnich straućku *CZOSZ, *CZUSZ, *CUSZ * co jest, to jest, jest, Lat. id est, srostly gsa, rozćesuge se, rozbira; Slavon. cseshnjak, bili luk; Vind. zbefnik, zhefen, knoblach, riesanje, fol;

Carn, zbesn; Rag. ccssan; Croat. cheshnyak, cheseny;

choicl ; Eccl.

YCCHTiKT»

Bal. luk esessni, cheszan; Bosn. luk cesan; Boss. ne-rodzaj bardzo liczny i cebule w sobie zamykający. Gatunki jego u nas są: płodziszek, por, ogrodowy czosnek, rokambuł, główkowy, luk, cebula szalotka, ogrodowa, tatareczka. Kluk. Dyk. 1, 21.

Czosnek pospolity, allium sativum, ber ŚUtoWaitcfy; Sorab. i. kobowk. Dyk. Med. 1, 634. rozmnażają go, główkę jego na części rozebrawszy. Kluk. Rośl. 1,212. (cf. czo- *CZTA, uczta ob. Cześć,

sać). Czosnek babczy, psi, niedźwiedzi, allium ursinum, CZTERDNIOWY, CZTERDZIENNY oh. Czterodniowy, Cztero-Sarenlfludl, $UttbMaud>, ilîamfel. Syr. 1231. Ross. nepe- dzienny. CZTERDZIEŚCI, stu, dziesięć cztery razy, uierjtg;

mima, nepcMiua, nepeMymna.

C'BaHCU,T>; Czosnek Syberyjski ciii3yir6; Czosnek polny, allium agreste. Urzed. 17. intlbcr ^nobland). Czosnek win-niczy, ampeloprassum, rośnie na winnicach. Urzed. 18. ber SÖCtnlaitd). Czosnek łuczek, łuczny czosnek, łuczy-ozosnck, czosnek ługowy, biały, słodki, Włoski. Cn. Th. allium schoenoprasum, ©dputtlaud) ; Carn. drobnak. Prov. Czosnek ma białą głowę, a ogon zielony. Rys. Ad. 7. (stary, lecz jary). Czosnek trzykroć przesadzony obraca się w truciznę. Rys. Ad. 5, (zbytne powtarzanie szkodzi). Niedbaj, chociaż zła wieść o tobm gruchnie, Kto nie je czostka, pewnie nim nic cuchnie. Źegl. Ad. 7. (niewinność puklerz). 2. Czosnki, zaciosane pale, zasieka, palisady, rogatki, @pti$pfafyle, ^altfabeit, $erl;aue, ©ctylagMuntc. Ciernie , czosnki albo rogatki. Chmiel. 1, 464. Miasto wałem, czosnkiem z palów zaostrzonych i z przekopem warowne. Fal. FI. 148. Wysieść z pletnicy nie było gdzie, bo brzegi wysokie były, a Moskwa do tego czosnku nasadziła. Przeto Zamojski, kazawszy znieść koce i w wory ich nakładłszy, dał każdemu po worze, którychby na-miotali na on czosnek. Na brzeg wysiadłszy, nie uczynili tak, jak im był rozkazał, nie namiotali worów na czosnek; ale zaraz jęli czosnek siec, i wysiekłszy, pod parkan się ukwapili. Biel. Kr. 716. U Trotza czosnek, kolec na nogi, ctltc ftujkltgcl. CZOSNKOWAĆ cz. niedok., zaczosnkować dok., czosnkiem zaprawiać, mtt Śłltoblaitd) attinacfyctt. Czosnkowany, alliatus. Cn. Th. CZOSNKOWA-TY, a, e, na kształt czosnku, fitoblaucftMptltcf); Eccl. qe-CHOKOBaTUH. CZOSNKOWY, a, e, od czosnku, Sand;*, .^uoblaud)*; Boh. ćeśnekowy; Eccl. qecHOKOBbiu; Ross. uecHOiiMMH, xynoBHä, .lyiiiLiu. Czosnkowa główka. Dyk. Med. 1, 634. Ross. iicchokobkr. Czosnkowy moździerz Ross. BCCHOiiMHua. Czosnkowa polewka (Carn. bozpor). Czosnkowy zagon (Carn. zhèsnishe). Czosnkowe pole (Carn. zhesnouje). Czosnkowy przedawca Boh. ćeśnekar, w rodź. źeńsk. ćesnekarka. Czosnkowy członek (ob. Członek). Czosnkowe ziele, gęsi polej, Carn. kremuz, kirshćt, alliarium, ma korzeń czarny, który czosnkiem wmnia. Urzed. 22, sconlium, SadteitfttoWaud). Krup. 5, 205.

582

CZOSNEK- CZOSNKÓW.

C Z 0 S T - CZTERDZIEST.

Czosnek z nasienia Ross.    Boh. etyridcct, ćtyridceti ; Slovac. śtiricat; Slavon. csetêrde-

set; Sorab. 1. schtyrzecżi, żtercżctżo ; Sorab. 2. stiiriża-sebeża, sturżascza, stiiriżastet; Bosn. ceterdeset, cetrri-deset, czetrrideseti; Vind. shtiridelct, shtirredi, stiredi; Carn. shtirdćsęt, sbtiridesiti; Croat. ebeterdeszet; Dal. che-treszti; Rag. cetardesćt, cetreesti; Eccl. neTLipe4ec/n'B, Ross. copoKT,, (cf. sorok). CZTERDZIESIATNICA, y, z. pierwsza niedziela w post, iż już jest w czwartym dziesiątku dni do Wielkiej Nocy. Sk. Kaz. 86. (cf. siedm-dziesiątnica). ber CfftC ©Oltlttag tlt ber Saften, Invocavit, Wstępna niedziela. — §. ob. Cztcrdziestnica. CZTERDZIE-SIATNIK, a, m. heretyk, członek sekty czterdzicsiątni-ków, to jest tetradvtôw i Apollinarystów. Pimin. Kam. 29. eine 2trt Scfcer. ‘CZTERDZIESTEK, stka, m. ogół z czterdziestu, eine 3al)l non Słterjtg, ein ©anje3 non $terjtg ©tnef. Bzów. Roz. 26. CZTERDZIESTOWKA, i, z. CZTER-DZIESTN1CA, CZTERDZIESIATNICA, y, z. post wielki, 40 dni trwający, bte ßroße Saften, btc nteritgtägtcje haften ; Rag. cetardcsetizza, korizma; Croat. cbeterdeszeticza, che-terdeszetnicza, ebeterdeszetka, korizma, poszt 40 dan; Dal. posztna, chitcrdeszeticza; Bosn. korizma; Ross. ne-TUpC4ecaTiini],a. Cztcrdziestnica postów ma świadectwo i w starym zakonie z postu Mojżesza i Heliasza, i z cwa-nielii, bo tyleż dni Pan pościł. Sk. Kaz. 110. Czterdzie-siątnica. Pimin. Kam. 84. — §. Adwent nazywał się też kiedyś czterdziestnicą, że czterdzieści dni do wielkich świąt poszczono. Cer. 1, 184. §. Czterdziestnicą, kobieta 40 lat mająca, eine SSierjtgerinn. CZTERDZIESTNIK, a, m. czterdziestek, liczba czterdzieści w sobie mająca. Cn. Th. ein ©anjcS non ntcrjtg tëtnbetten. §. Człowiek czterdziestoletni, ein ^tcrjtger. CZTERDZIESTNY, a, e, czterdzieści mający, tńerjtg entf;altenb. Post w liczbie swych dni czter-dziestny. Groch. W. 62. Postu czterdziestnego nie pościł. Sk. Dz. 788, Sak. Prob. 153. CZTERDZIESTODNIOWY, CZTERDZIESTODZIENNY, a, e, CZTERDZIESTO-DNIOWO, CZTERDZIESTODZ1ENNTE przysfk., dni czterdzieści trwający, lub co 40 dni przypadający, nicrjigtägtg ; Slov. śtiricatodćnni; Vind. sbtiredidanski; Ross. nerape-4ccaT04HCBiiMM. CZTERDZIESTOGODZINNY, a, e, CZTER-

C Z T E R D Z I E S T 0 G - C Z T E R N À S.

CZTERNY - CZTERY.

383

DZ1ESTOGODZINNIE przysfk., godzin 40 trwający, yterjtg* ftuitbtg ; Vind. shtiredivuren ; Boss. coponnimbiH, copoKO-yCTHbin. Czterdziestogodzinne nabożeństwo, Ross. copo-KoycTie, coponoycib, copouHHH. Modlitwy czterdziestogodzinne po kościołach nakazano. Tivard. Wi. 95. CZTERDZIESTOLETNI, a, ic, CZTERDZIESTOLETNIE przysfk,, lat czterdzieści trwający lub co 40 lat przypadający, tuerjigjfllj* Vtg; Boh. ctyridcetilety, ctyridcytilety; Sorab. 4. żtercżetletne. CZTERDZ1ÈSTOLUDNY, a, e, ludzi czterdziestu mający, uterjtg IDîattn fyabenb. Czterdziestoludną gromadę strachem przeraził. Mon. 73, 571. CZTERDZIESTY, a, e, w porządku po trzydziestym dziewiątym następujący, ber Słterjtgfte; Boh. ctyridcaty ; Slovac. stiricâti; Sorab. 4. schtyrzety, żtćrcże-teré; Sorab. 2. stürizasti; Slavon. csetêrdeseti ; Bag. ce-tardeseeti, cetardésti, cetverodesseti ; Croat. chetërdeszeti ; Dal. chetverodeszeti; Carn. shtirdesetè; Vind. shtirredni, shtiridefeti ; Eccl.

Boss. copoKOBOM. CZTER-

'Czwar-

e, cztery dni

Prawa na zby-

Y6Thipep(AThlH,

LETNY, ob. Czteroletni. CZTERMIESIĘCZNY, a, e, CZTER-MIESIĘCZNIE przysfk., cztery miesiące mający, lub co cztery miesiące przypadający, yterntoilfltltd), quadrimestris. Cn. Th, CZTERNAŚCIE, '‘CZWORONAŚCIE, stu, cztery nad dziesięć, tucrjelht; Boh. ćtrnact, ctrnâcte; Slovac. strnâst, ctrnâcte; Slavon. eseternaest; Bosn. cetrrinade-ste, cetrrinaeste; Sorab. 4. schtyrnacże,» żternatżo; Sorab. 2. stürnasczo, sternasezo; Bag. cetarnàdest; Vind. shter-naist, stirinaist; Croat. chcternajzt, chcternayszt, cheti— rinayszt, chetérnadeszte; Dal. chetarnadeszt, eheternajeszt; Boss. qcTbipna4ü,aTb ; Eccl. YeThiftotn^ccMe. Summując pokolenia od Abrahama do Dawida jest pokoleń ‘czworo-naście. Sekl. Math. 4. Czternaście kroć Boss. ueTbipna4-naibio; Boh. ćtrnactkrat. Za czternaście dni, za dwa tygodnie, za dwie niedziele, Gall. quinze jours. CZTERNASTKA, i, z. liczba czyli cyfra 14 wyrażająca, bfe 35ters jelllt ; Boh. ctrnâctka. W kartach francuzkich, jedna z nich, o 44 okach; także w grach niektórych karta dobrana aż do czternastu ok, eine Spielfctrte tum 14 îlngett, ober bie inertu Singen tutti mncïjt. CZTERNASTNIK, a, m. jeden z heretyków 2go wieku, którzy święcili Wielkanoc 14go Marca, einer t>on beu 5îe^ern, bte Oftent ben 14tcn üMrj feierten; Eccl. ueTbipei^ecaTHHKii. CZTERNASTOLETNI, a, e, CZTERNASTOLETNIE przysfk., czternaście lat mający, lub co czternaście lat przypadający, ttierjclm5 jäprtg; Boh. ćtrnactilety. CZTERNASTOLATEK, tka, m. chłopiec o 14 latach, ein $nal>e tum 14 Streit. CZTERNASTOLATKA, i, z. dziewczyna o 14 latach, ein ttter* 3etynj%tgeS »$cn. CZTERNASTY, ‘CZWARTONASTY, ‘CZWARTYNASTY, a, e, w porządku po trzynastym na-stępujący, ber 2>terjel;nte ; Boh. ctrnâctÿ; Slovac. strnâsti; Sorab. 1. schtyrnaty: Sorab. 2. stürnasti; Croat. cheter-nadeszti, chetirinayszti, cheternayszti; Dal. cheternajeszti; Bosn. cetrrinaesti; Slavon. csetêrnaesti; Rag. cetarnadeesti, cetarnaeesti; Vind. shtirnaisti, shtirnaistni, shtirinajsti; Ross. neTbipHa4itaTbiH; Eccl. YeThipeii^ecsiTiJ. tynasty potomek Rzymskiego cesarza. J. Kochan. Dz. 289. (czternasty ob. Czwartonastnik). 'Czwartegonastego roku. Budn. Genes. 44, 5. (czternastego. Bibl. Gd.). Trzynastego i czw’artynastego przydać nie może. Zrn. Post. 2,

293. b. CZTERNY, a, e, ezworny, cztery w sobie zamykający, quatemarius. Mącz. mi3 tuerett beftelienb, yter entijaitenb, getueri. 'CZTERÖBOK ob. Czworobok. CZTE-RODROŻE ob. Czworodroźe. 'CZTEROKAT ob. Czworokąt. CZTERODNIOWY, CZTERDNTOWY, CZTERYDNIOWY, CZTERDZIENNY, CZTERODZIENNY, a, trwający, lub co czwarty dzień przypadający, üiertttgig; Boh. ćtwrtodennj, ctyrdennj ; Sorab. 4. źteridneyski; Vind. shtiridanski; Rag. cetverodnévni, cetverodâni, cetveroda-gni, cetverodânik ; Ecd. YeTnepo^MieKhiiT». tek ustanowione, nazywają sie czterodniowe. Mon. 74,

257. Łazarza czterydniowego Chrystus wskrzesił. Sk. Żyw. 54. (po czterech dniach). Czas czyli przeciąg czterodzien-ny Ecd. ueTBepo4neBie, quadriduum. GZTEUOFUNTOWY, a, e, cztery funty ważący, tnerpfftnbtg ; Vind. shtirilibrast, shtirifunten; Boss. ueTbipe<i>yiiTOBbiii ; Sorab. 1. żteripau-tak czterofuncie, n. gwicht od czterech funtów. CZTE-

ROFUNTÓWKA, i, z. armata czterofuntową kulę strzelająca, eilte Dterpfmtbige Kanone, ein SSterpfnnbcr. CZTEROGODZINNY, a, e, cztery godziny trwający lub co cztery godziny przypadający, tuerfhmbig ; Vind. sbtirivuren. CZTE-ROGRANIASTOŚĆ, “ CZTEROGRANIASTY ob. Czworogra-niastość. GZTEROKITNY, a, e, o czterech kitach, ttierfeberlub fcl;ig, mit tńer $eberM[d;ett. Czterokitny na głowie mocny szyszak bierze. Dmoch. U. 439. CZTEROKOŁOWY ob. Czwo-rokoły. CZTEROKONNY, a, e, o czterech koniach, mit tuer gerben. Wóz wielki czterokonnv. Jak. Art. 2, 292. Sorab. 1. żtćripżażnć wóz. CZTEROLETNI ob. Czworoletni. CZTERO-ŁOKCIOWY, a, e, ó czterech łokciach, ttiereUig. Czterołok-ciowy wzrost. Mon. 74,4 00. CZTEROMIESIĘCZNY,'CZWOR-MIESIĘCZNY, a, e, CZTEROMIESIĘCZNIE adv., cztery miesiące trwający, lub co cztery miesiące przypadający, tuernto* natlićt) ; Vind. shtiri mefezou; Boss. ucTBepoMucmmbitt. Pszenica czwormiesięczna, po wsianiu w czterech miesiącach prawie dojrzewa. Syr. 928. CZTERONOCNY ob. Czworonocny. CZTEROPIĘTRY, CZTERPIĘTRY, a, e, o czterech piętrach n. p. dom, tmn tuer ©iocfmerfeit, ttiergabig. CZTEROSETNY, CZTERSETNY, CZTERYSETNY, a, e, czterysta obejmujący, tum ttierfmnbert, an£ ttierlmnbcrt befieitenb. §. Czterysetny, 'CZWARTYSETNY, 'CZWOROSETNY, w porządku po trzysta dziewięćdziesiąt dziewiątym następujący, ber oicrfmnbertfte ; Boh. ctyrstÿ; Slovac. śtiristi; Sorab. 4. żteristoterć; Rag. ce-tverostoti, cetverostottini; Boss. ueTbipe cotmh. Aby każdy rok czwartosetny bywał przestępny. Sak. Kal. D. 4. Czworosetny. Mącz. CZTEROSYLLÂBNY, CZWOROSYL-LABNY, a, e, z czterech syllab czyli zgłosek złożony, toter* fi)I£>tg; Vind. shtirifilben ; Slovac. stworoslowkowiti; Sorab. 1. żteriszilabne. CZTEROZŁOTÓWKA, i, z. pieniądz cztery złote ważący, ein Siergulbenftütf. Z grzywny mają bić 80 czterozłotówek, którym to czterozłotówkom odtąd imię złotego naznaczamy. Vol. Leg. 7, 451. St. Aug. cf. reński.-CZTERY, 'CZTERZY, G.éch; mascul. exclus. CZTE-RZEJ; liczba między trzema a pięcia śrzodkująca, t)iet; (Boh. ćtyfi; Slovac. stiri; Carn. shtiri, zhvetiri, shtir; Vind. shtiri, stiri; Slavon. esetiri; Croat. chetiri, stiri; Bosn. cetiri ; Rag. cettiri; Sorab. 1. schtyri, schtyrio, żtćri; Sorab. 2. stiiri; Ross. ueTbipe; Aeol. xstoqu; Pers. ciar).

384

CZTERYKR - CZUB.

CZUB.

Przyjeżdża czterema końmi. Teat. 22, 411. Przyrodze-    ku, a zatem łacny do ogrania. Teat. 7, d. 40. Dobrze

nie czterech części roku. Sien. 435. Wszystkich *czte-    w czubkach zagrzani, wracają z karczmy. Zab. 16, 152.

rzęch ewanielistów przeczytał. Bial. Post. 115. (czterćch).    Rozum utrącą, w czub nalawszy wina. Pot. Pocz. 652.

Miała do ośmdziesiąt i ‘czterzech lat. ib. 125. (czterech).    Nikomu nie przepuszczą, jak się w czub naleje. Kochow.

Sędzia z sześcią albo *czterzemi. Herb. Siat. 21. (cztere-    Fr. 101.— Pójść w czuby, za łby, ob. Czubić się, po-

ma). ‘Czterzy niedzieli, ib. 78. (cztery). Przez cztery księ-    czubić się, ftd) (Ut bte ftöpfe frtegett, mit etltattber rflltfCrt,

życe. Leop. Jud. 19, 2. (przez cztery miesiące. Bibl. Gd).    bel) bctt ipaarett jaufett. Dla ciebie pójdę w czuby z sa-

Jakby on cztery zliczył, kiedy i trzech nie umie. Oss.    mym dyabłem. Teat. 11, b. 41. Ja w czuby pójdę za

Wyr. (niepodobna, by więcej umiał, mniej nie umiejąc).    ciebie, ib. 53, 62. Wnet się w czuby spróbujemy. Teat.

Z kwitkiem poszedł na cztery wiatry. Teat.    24, b. 76.    52,60. Bili się w czubki po naszemu. Boh. Kom. 1, 360.

(w świat, tu bte luette Seit). Dom, w którym    cztćry kąty    Od słów do słów, w czubki zostali graczami. Zab. 15,

a piec piąty. Teat. 7. c, 73. (pustki, niemasz    nic w nim,    182. Czubki, zaczubki, załebki, bitwa, fRattferep ; Boss.

bte tuer leerett 3Mube). Szukam, przewracam    izby cztery    BOJOCHHKa, BOJOcaHOUKa. Prawda, że z tego wszystkiego

kąty, i nic znaleźć nie mogę. Teat. 43, c, 3.    Wyb. (ca-    przyjść do czubów może, 1 tak było po śmierci Augusta

luteńką izbę, ctEe tuer SBtttfel). Spi na wszystkie cztery    wtórego, Ci bili Sasów, owi bili Leszczyńskiego. Nieme.

boki. Teat. 8, b. 17. (tęgo, jak zarżnięty, jak zabity).    P. P. 86. Zwady, swary, o mało nie przyszło w czuby.

Cztery kąty, cztery mury, więzienie, tuer SDîaitent, baê ©e*    Mon. 76. 141. Czuba podnosić, głowę podnosić, pysz-

fältglttß, ber 2lrreft. Cztery kąty odpowiedzą mi za twoje    nić się, b(l3 £>öupt ftolj ergeben. Kto więcej wziął, nie

postępki. Teat. 7, 113. Między cztery mury zamknąć go    miałby dla tego czuba podnosić nad drugiego, ani dumy

kazali. T'eût. 7, c. 67. Cztery litery (k. i. e. p. oh. Kiep).    sobie stroić. Gil. Post. 403. b. — §. Czub koński przy-

(cf. Lat. trium literarum), $imb$fott. Za cztery litery czy    rodzony, włosy nad czołem między uszami, ber ©cfjopf

mię Wc Pan masz. Teat. 43, c. 47. Wyb. Nos i uszy    eûtes fpferbeê über ber ©tinte jjnufdjett ben Öfirett; Boss.

obciąć gotów, zwłaszcza gdyby mu kto jakieś słowo, ze    uoMa, xonta, xoxoib, xoxojokb, xoxojouhk'b, xoxjh-

czterech liter składające się, powiedział. Mon. 65, 456.    me. Rozpalonym żelazem w samym czubie między uszami

Zaklina go na przyjaźń, miłość, na boga, na cztery lite-    przypal koniowi wzdłuż skórę. Lek. Kon. 21.— Czuby u

ry. Mon. 73, 141. CZTERYKROĆ, ‘CZTERZYKROC,    koni dla ozdoby, kutasy stojące z frandzlami, w które

cztery razy, tuermal; Boh. ctyrykrót; Vind. shtiribarti, shti-    łby koni cugowych przybierają się, ^ferbegltflftCtt, ^ferbe*

rikrat; Boss. ueTbipewAM, ueTbipmo. Poruczył go po    Mfd)e, jur 3teratf> auf beu Hopfen ber STutfćĘjpferbe. Konie

czterzykroć czterzem żołnierzom, aby go strzegli. 1    w czubach, postylion w burtach. Xiadz. 19. Żeby była

Leop. Act. 12, 4. CZTERYKROTNY, a, e, czterykro-    w stajni wszelka gotowość, konie przybrane; o czubach

tnie adv. cztery razy powtórzony, tncrfälttg; Yind. shtiri-    nie zapomnieć. Teat. 26, b. 12. Konie bez czubów, ib.

barten. CZTEUYPALCOWY, CZTEROPÀLCOWY, a, e,    19, c. 8. §. Czuby kobiece, stroje głowy bardzo wyso-

na cztery palce. Cn.    Tli. tnerftugcrtg, üier ginger    groß.    kie, i wszelkie tegoż gatunku ubiory, trzęsidła, pióra,

CZTEROPALCZY, a,    e, o czterech palcach n. p.    czło-    fyofyer SBetberfopfpttß, fôogel. Te modne kornety u panny

wiek, Oterfingertg, mit Oter gttlgern. Czteropalczasty. Btidtk.    Cześnikownej nie podobały mi się; kto to widział takie

CZTERYSETNY ob. Czteroselny, cztersetny. CZTERYSTA,    czuby na łbach! Teat. 26, b. 60. Rada, że nastawiła so-

cztery sta, G. czterecbset, sto cztery razy,    tuer^nnbert;    bie na łbie czubów; dziwuje się sobie, że jej z tym pię-

Sorab. 1. schtyris’ta,    żteristoterni; Sorab. 2. stüri    hun-    knie; ja jej się dziwuje, że jej chce się babilońską wie-

derli; Bosn. cettrista.    CZTERZONOGI ob. Czworonogi.    że dźwigać. Oss. Wyr. §. Czub, czubek u czapki, pióro,

Pochodź, czworo,    czwarty, ćwierć i t. d.    kutas, eine ßnaftc, ober ein geberkfd) an ber 2Rüße. Ten

CZUB, a, m. CZUBEK, bka, m. zdrobn., chochoł na    z opiętym kołnierzem , ów z podwójną klapką, Drugi z czub-

wierzchu, czupryna stercząca, zjeżona , ber 0d)opf auf    kiem; a ja też z mą niepyszną czapką. Zab. 9, 364. Ejss. §.

bem topfe; Vind. zliop, kop, pląsem, kopp; Garn. zhop;    Czub, czubek u ptaków, wężów i t. d. ber 0d)opf, ber $ufd),

Ital. ciuffo; Slovac. śtica; Boh. chocholka; Slavon. kruna;    ber gcberbltfd). Wąż podnoszący łeb z czubem. Bardz. Tr.

Sorab. 1. tżecż ; Bosn. huhor, percin, kika; Croat. kńkma,    496. Dłuższe pióra na głowach niektórych gatunków pta-

kukmicza, pernicza; Dal. huhor, huhorich; Bag. huhor,    etwa jeżące się, czubem nazywamy. Zool. 72. Każdy du-

huhorich; (Eccl. uyÓB, hocs nTHuitt dziób). Czub na    dek ma swój czubek. Cn. Ad. 340. (każdy ma swoje przy-

głowie człowieczej z włosów, ber ©d)opf, $aarfd)opf. Ta-    ganę; nikt bez ale). Znać dudka z czubka Cn. Ad. 1361.

tarowie łeb wszystek golą, wyjąwszy młodzieńce, co so-    (powderzchność wydaje, co się wewnątrz świeci).— Czubie czuby na wierzchu głowy zostawując, koło uszu za-    bek kura, koguta, grzebień koguci. Cn. Th. ber $afmett*

kręcają. Gwagn. 589. Uchwycił mię za czubek głowy    famnt. §. Czub góry, wierzch, wierzchołek, bte Sergfitppc,

mojej i podniósł mię. 1 Leop. Ezech. 8, 3. (za kędzie-    Sîoppe, Sergfptße, ber ©tpfel. Konie biegły, Gdzie góry

rze. Bibl. Gd.). — Czub, czubek, meton. głowa, łeb, ber    rosłym czubem nad morze wybiegły. Bardz. Tr. 401. Lek-

tfopf, ber ©cfyopf, ber 9ît(fel. Nalać sobie w czub, upić    ko się Parnas wznosi, dwa czuby mający. Bardz. Tr. 358.

się, podpić sobie, fïd) betrtnfeit, beiutfett. Mieć w czubie,    Niedaleko miasta mała górka wschodzi, Ta czub na kształt

podchmielonym być, etntrtö łtt ber tatę fjabett. Nalał w    schodzistej płaszczyzny rozwodzi. Bardz. Luk. 44.— §. Czub

czub, tak że rozum stracił. Jabl. Ez. B. 4. Ma w czub-    w mierzeniu, nalewaniu, to co nad strych wychodzi, ba$

Übermaß, ma§ «ber bert (strid? tu bie fwtye ftetyt, tmlleS, mety» lictyeä 9)?aß. Nalać wina z czubem. Teat. 28. b, 7. (peł-niuteńko). Muszę koniecznie wypić z czubem za zdrowie Wc Panny. ib. 28, b. 104. Tylko z czubem, ib. 11. §. Serwety składane w czubki, na kształt czuba, czubka, ©ewteiten, nue ein ©ctycpf gebroctyeu. Serwety składają się na różne fozy, w łodzie, w czubki. Dwór. D. 1., §. Botan. Czubek Turecki, centaure a benedicta, gatunek chabru. Kluk. Dyk. 1, 114. chaber kosmaty. Jundz. 426. (Sarbenbenebtct, bernardynek, oset Włoski. Chmiel. 1, 646. Ross. cioro-jiOBiiniCL. §. Czubkami zowią w mowie pospolitej braci miłosierdzia

bonifratrów, bie Barmherzigen 93rüber, u których utrzymuje się w Warszawie śpital dla obłąkanych; ztąd czubki, Gall. les petites maisons * śpital obłąkanych, baê 3rreutyau3, ÜîarrentyanéS. One szaleją, a jego nie zawadziłoby oddać do czubków. Teat. 11, b. 11. Idź, idź, głupi dziadu do czubków, ib. 7, b. 66. (potrzebujesz kraty bonifraterskiej). Wpadł, jak ten, co się od czubków zza kraty wyrwie, ib. 56, b. 20. Zabi. Bal. 20. Ledwie nie oszalał; mało brakowało, żeby go do czubków zapakować, ib. 25, c. 30. Każemy mu je-

zapomni, choćby i na wjazd starosty uczubić konie. Oss. Wyr. §. Czubić kogo, bić kogo, prać go po łbie, czesać, targać za czuprynę, Ctnen be^ bert paaren sanfCJT. Czm-bić się zaimk., wzajemnie w czuby z sobą pójść, za łby się wodzić, etnanbcr m bie £>««re fallen, ftety bep ben Äö* pfen frtegen, flety tyerunt raufen, saufen ; (Slavon. esupatise, svaditise). Wielka mię chętka bierze zczubić ją. Teat. 33, b. 46. Wałek czubił Maćka, Maciek czubi Walka; ot tak na świecie, raz ten górą, drugi raz ów. Oss. Wyr. On taki dziki w kochaniu, jak wr czubieniu. Teat. 30, 84. Baby się kłócą, krewni się nie lubią, Panowie straszą, a słudzy się czubią. Kras. W. 72. Tam chłop się z chłopem pokłóciwszy czubi, Gdy z drogi umknąć nikomu nie lubi. Zab. 9, 145.    §. Czubić, skubać, Bndtk.

jupfen; Crout. chiipati; (Croat. chubim, chubeti * patrzeć z rozwartą gębą, jak gap'). CZUBOWY, CZUBKOWY, a, e, od czuba, czubka, ©ctyopf*. §. Od czubków, czubienia się, Dîanf =, ©ttylägerep. Nasi czubkowi rycerze. Zab. 15, 184.

Pochodź, doczubić, naczubić, odczubić, poczubić, prze-czubić, uczubić, wyczulić, zaczubić, zaczubki, cf. czupryna, czupurny.

dzieć to do siebie, fittylen, empftnben; (Boh. ćjti, cii, cigi, cytjm, ceytjm, ceytjwam, uceytiti, uceytim senlire, odorari, cyt sensus; Slovac. ćuf.ćauti, ćul, cugi audire, citent tac-tus; Sorab. 2. zusch sentire, zusche sensus; Sorab. 1. tżuyu, czuju, czujem sentio; cżucż odorari; cżucżi sensus, odoralus ; tżutżo tactus; Bosn. cbjutiti, cjutti, uzchju-titi sentire, cjutti, ejuvati custodire, (cf. czuwać), chju-chjenjc sensus; Croat. chutiti sentire; chód, chutenya: Dal. chyuchenya sensus; Croat. chutenye tactus; ehuti, chujem, audire, chuienye auditus ; Slavon. osititi sentire ; chutiti, csuti audire; chutenje auditus; ticanje, pipanje, tactus; Rag. chjûtjeti, cjutti, sentire; cjutti, audire; chjûchjenje, sensus; Vind. zhutiti, obzhutiti, pozhutiti, sazhutiti, sentire; zhut, zhuti, zhujem audire; zhuti, zhuili custodire, vigilare; (ob. Czuwać), zhutik, obzhutik, zhutenje sensus, tactus; Carn. zhuti, zhujem, vigilare, zhutiti, zhuteem, sentire; potip, tactus; Ross. nyflTt, nonyaTt audire, sentire; nyBCTBO— BaTb, B03nyBCTBOBaTL, omyTHib, omymaTŁ, sentire; qyB-CTBOBRHie, nyBCTBO, B03nyBCTBOBanie, omymeiiie sensus; Eccl. nyBCTBMiime, nyBCTBimo organum sentiendi ; Chald. et Syr. rPU tsuth * auscultare, attendere). I. W ogólności, postrzedz swoje zmysły czymsiś wzruszone, fittylen, empftnben. Znąk śmierci w chorym, nie czuć boleści. Karp. 2, 144. Czuje się, daje się czuć, Pass. eê ttńrb gefntylt, empfuitben. Ból wszelki nie tak się czuje, Gdy kto go lekko przyjmuje. Cn. Ad. 42. Mniejsza przykrość się nie czuje, kiedy większa następuje, ib. 510. Czucie, władza czucia, stan w którym się co czuje, uczucie, to co się czuje, baê Empftnben, ba3 gütylen, baś ©efittyl, błe tëmpftnbung. Dó czucia służą żyły suche, które się w różnych częściach ciała znajdują. Kirch. An. 87. Czucie, jest to pojęcie przedmiotu zewnętrznego, czyli wrażenie, które jaki przedmiot czyni na duszy za pośrzednictwem zmysłów. Dyk. Med. 1, 635. Gdy się cokolwiek nerwów dotknie, czucie się w nas wzbudza, że poznajemy co jest

szcze dzisiaj czuprynę ogolić i zawieść do czubków. Teat. CZUĆ transit, kontyn., mieć zmysły czym poruszone, i wie-7, 62. ‘CZUBA, y, z. (Boh. cuba, wilczura), szuba, suknia z futrem, (cf. czucha), eine ©ctyaube, ein ^eljroef. Księża chodzą w czubach Tureckich miasto rewerendy. Stryjk.

Tur. //. 2. Przystojniej w czubie chodzić cudnej klacze,

Niż gdy szpetula pani w czubie skacze. Bratk. M. 2, b.

Przysiadł się ów orator luby Do dziewki ślicznej owej wiernej czuby. Jabl. Ez. 196. CZUBACZ, a, m. zwierzę jakiekolwiek czubate, ein îtyter mit einem ©ctyopfe; (Ross. xoxaani> rozczochrany). W szczególności, czubacz, Columba cucullata. Klein, bie $aube«ta«be, ma na tyle głowy piórka sterczące. Zool. 226. CZUBATKA, i, i. sikorka, parus cristat. Klein, ma na głowie czubek z piórek pstrokatych. Kluk. Źic. 2, 274. bie ftanbeumetfe, bie ©ctyppfmeife;

(Garn. zhôpka; Ross. xoxayiua, kura czubata). CZUBATY,

CZUBIASTY, a, e, - o adv., czub mający, fctycpftg, mit einem ©ctycpfe; Vind. zhopast, kopash, kukmast, perni-zhast, grebenast, koppasti; Garn. zhopàst; Slovac. cho-cholatÿ; Sorab. 1. tżecżoyitć; Rag. huhorast; Dal. hu-horjav; Croat. kukmàszt; Bosn. huhorav; Ross. xoxjaTbw.

Wyglądasz mi, jak nasza czubata kaczka. Teat. 51, b.

70. Dzierlatka czubata. Banial. J. 3. Czubate kury, z czubem na głowie. Kluk. Zw. 2, 96. ^etltyütynev; Carn. zhôpka; Ross. xoxayma. Czubate smoki. Otw. Ow. 168. Czubata albo parchowata żaba. Syr. 825. (ob. Ropucha). Czubata przyłbica. J. Kochan. Dz. 56. Fig. Rodem kokoszki czubate. Oss. Wyr. (całe to plemię kata warte, jedna drugą ladaco, krew nic warta). §. Czubaty, czubiasty, wydatny, wysadzony, wypukły, bnfetytetyt, baufctyictyt, bauctyńtyt.

Na mokrych rolach zagony na samym wierzchu czubiasto robią. Haur. Sk. 46. ĆZUBIĆ cz. niedok., w czub na głowie stroić, mit einem ©ctyopfe »erjteren, einen ©ctyopf auf bem $opfe ntattyen. Babsko czubi łeb w trzy piętra, tym też straszniejsze. Oss. Wyr. (czuby stawna, buduje). Czubić konie , czuby im na głowie wystawiać, ben ^ferben Qua* ften uub Grollen auf bie Śiipfe fetyen. Wieśniaczysko stangret

60

385

CZUBA - CZUBIĆ.

CZUBOWY-CZUĆ.

Stownik Lindego wyd. 2. Tom I.

386

czuć.

c z u ć.

Ó4HTH,

ostre, gładkie, co miękkie, twarde, suche, cieple abo zimne. Wejch. An. 4 88. Czucie jest rozkosz albo ukontentowanie, boleść albo przykrość, od wzruszenia zmysłów pochodzące. Boh. Djab. 30. — Wewnętrznie; w duszy czuć, wzruszonym być, moraln. tnnerltd) empftttbeit, füllen. Czuj sam dobrze twą nędzę i my będziem czuli, Jak ten, najukochańszej co płakał Urszuli (Jan Kochanowski). Dmoch. Szt. R. 18. Coś tam w sercu czuję ku tobie. Teat. 53, b. 59. Gdy miłość równe czucie dwom osobom daje, Za coż ten jeden płaci, a drugi przedaje? Hul. Ow. 69. §. Węchem czuć, czuć, woniać, burd) bctt ©ertld) cntpftm bett, rtcdjett, (Öfterr. fdjmccfctt). Mam katar i niezłego ni dobrego węchem nie czuję. Jabl. Ez. A. 2. Czuję tu zapach rozmarynu. Teat. 55, b. 39. Uszy mają a nie usłyszą, nozdrza mają, a woni czuć nie będą. 1 Leop. Ps. 113, 6. Nie czuję w Warszawie wonności tytuniu, który Sułtan w Stambule ciągnie; niechby zaś pod nos zakurzył, wnet uczułbym. Boh. Dy ab. 39. Kiedybyście wy czuli ten cuch, którym ja czuła, gdy ze mną mówiła, zrzucilibyście ją. Wys. Kat. 180. Swoje maszczą dłonie, Tylko aby Sabejskie od nich czuto wonie. Kochom. Fr.

12. Czuć od niego. Oss. Wyr. (śmierdzi). Czuć mu z ust. ib. (c3 rtedjt tlmt attś bem SDfttnbe, cf. słychać). Daleko żyr orłowie, dalej sępi czują. Pot. Arg. 514. (wittern). Kot, gdy myszkę czuje, cicho się do niej kradnie. Teat. 55, e. 14.— Fig. Czułam ich przez skórę. ib. 55, e. 38. Wilk jeden, wielki łapikura, Gdy szedł, na milę wkoło czuć go było frantem. Zab. 13, 280. TreLb. Czuć z daleka tchórza. Oss. Wyr. (poznać bojaźliwego po minie). Czuć zaraz co śmierdzi, ib. (łotr, niepoczciwemu z oczu patrzy). Wilk głodny krąży, kędy owce czuje. Paszk. Dz.

15. (miarkuje, zwąeha, wittern, werfen). Póki w mieszku twym co czują, Poty cię wszyscy szanują. Cn. Ad. 886. Ten dziś najnieszczęśliwszy, co u niego pieniądze czują. Zab. 13, 200. Czuje wilka w życie. Rys. Ad. 8. (miarkuje coś). Tam ludzie, gdy chmurę czują, po ścianach szkarłatne sukno rozwieszają. Paszk. Dz. 8. Starzy bliższą czują śmierć nad szyją. Prot. Kont. D. 3, b. — Czuć o czym, zwąchać czego, pomiarkować, etwnö wittern, fptb reit. Czując pan u popa o groszach, posłał nań. Petr. Ek. 45. Poborcy gdzie czuli o ludziach majętnych, łupili ich z majętności. Budn. Ap. 90. Bolesław syna Hinka pojmał, że czuł u jego ojca o pieniądzach. Biel. Kr. 144. Swój skarb straciwszy Nero, na łup się wdał, gdzie czuł o bogatym. Stryjk. 59.    § Czuć, baczyć, uważać,

poważać, bemerfett, betrachten, erwägen. Nad ludźmi wielcy królowie panują, Jednak nad sobą niechaj boga czują. Petr. Hor. 2. D. 2. Miła wolność, ale kiedy się z posłuszeństwem zgadza, i zwierzchność nad sobą czuje. Fa-lib. Dis. 0. § Czuć do siebie, czuć nasię, w sobie po-strzedz i uważać, znać się do czego, ftd) bewufft fetjtt, att ftd) wahrnchnten. Ale nie mniej i konie do siebie to czują, Ze w złocie, że i złote wędzidło smakują. Tward. Mise. 143. Harda Netta, iż gładkość swą do siebie czuje. J. Kochan. Fr. 65. Jest kto, co na się nie czuje nic złego, Ni miecza, ni strzał nie trzeba z sajdakiem Nosić za takiem. Petr. Hor. D. 3. b. {integer vilae). Znaczny to pan,

ale czuje i nad miarę, iż jest dostatnim. Kras. Podst. 2,

169. §. Czuć, czułym być, czułość mieć, łatwo być poruszonym, empffnbfattt fetjtt, empftttbeit, ©mpftnbititg baben. Czym szczuplejszy jest pręt poprzeczny w szalkach, tym bardziej czują. KrumŁ Chy. 62. — II. Czuć nijak, nied., czuwać, nie spać, wndjett, ttidjt fd)Iafen; Boh. bdjti, bdćl, bdjm, bdjwam, (cf. budzić), Slovac. bdjti; Bosn. bditti; Rag. bditti, bdénje; Croat. zkoznuvati, zkoznujem, sztrâ-sim; Ross. Ó4im>, Ó04peTB0BaTb; Eccl. KT^tTn 6410, no64*TH, óes^ CHa Bpeam npoB04HTi>, He cnarb. Spisz Wc Pan, czyli też czujesz! Teat. 6, 58. Jest siła tych, którzy czują i nie śpią całej nocy, w karty grając. Dambr. 548. 1 Leop. 1 Thess. 5, 10. Gdyby wiedział, której— by godziny miał przyjść złodziej, pewnieby czuł. Rej. Post. Mmm 4. Czujmy, spać się już nie godzi. Groch. W. 53. Sen mi przypadł taki, iż ani spałem, ani też czułem cale. Sic. Żyw. 408. Czujcie, a bądźcie zawzdy gotowi. Rej. Post. LII. 6. Patrz, abyś tego, coś sobie czuciem dostał, spaniem nie stracił. Sk. Zyw. 2, 13.    §.

Wartować, pilnować, strzedz, wadjeit, bewad)ett, 2Bad)e J)ab ten, auf ber 2Bad)e fetjtt. Każda rota po murze zbrojna nie spiąć czuje. A. Kochan. Jer. 245. Stróżowie w bramach ustawicznie czują. Prot. Jat. 12. Czucie, vigilia, straż nocna, bte 9?ad)twad)e, btc 28ad;e. Przyszło czucie jutrzen-ne. 1 Leop. Ex. 14. — Czuć o czym, na pieczy co mieć, strzedz czego pilnie, etwas) bewachen, bewahren, beljüthen, forgfälttg in Sicht nehmen. Ty o mnie na wszelki czas czujesz. Ryb. Ps. 117. Czujcie z pilnością o powierzonych wam owieczkach. Smotr. Lam. 8. Przestrzeżono Trojnatę, aby o sobie czuł. Stryjk. 288. (aby się strzegł, aby się miał na ostrożności, er foEte attf feiner |wth fetjn). Zetrzyj sen z oczu, a czuj w czas o sobie. J. Kochan. Dz. 237. Czuć w czym, bacznym być, aufntcrffam fetjtt, worauf a dp ten. Rodzice niechaj czują w tym, aby dzieci swych z młodości nie rozpuszczali. Gliczn. Wych.E.6.— Czuć o sobie, chodzić koło siebie, zabiegać, fur fid) formen, fur fid) Hin was bemüht fetjtt. Iż o sobie czuł X. Zebrzydowski, przez wojewodę Wileńskiego czyniąc staranie, przeto dano mu biskupstwo Krakowskie. Gorn. Dz. 58. —

III. CZUĆ SIĘ zaimk., czując przy sobie być, przytomnym sobie być czując, czułość mieć z przytomnością, ©cftthl haben, ftd) fühlen, bet) ©efuhl (©mpftttbititg) fetjtt. Była w zachwyceniu; wołano na nie, a ona się nie czuła; przybiegły i inne siostry, a ona przedsię nie czuła. Sk. Żyw.

113. Zdumiała będąc, nie wiedziała co czynić, a ledwie się czuła, gdzie stoi. Sk. Żyw. 2, 198. Z onego dziwni ledwie co sie czuje. P. Kochan. Jer. 256. Nic czuje się z radości. Teat. 54, 87. Eccl. neBi34'BTHCH. Jeśli się dobrze czuję, Więcej cię nad się miłuję. Groch. W. 386.— Czuć się na mocy, na siłach, na pieniądzach, czuć do siebie żeś mocny, silny, pieniężny, fid) bet) Kräften fühlen, feine Straft fühlen. Czuje się po siłach, i zna dobrze, że brzemię to udźwignąć może. Pilch. Sen. list. 2, 175. §. Czuć się w czym; do czego; czuć się « czuć co do siebie, znać się do czego, ftd) bewufft fetjn, an ftd) fpttrcit, ftd) getroffen ffnbeit. Kto się nie czuje, niech się nie frasuje, A kto się czuje, niech się poprawuje. Rys. Âd. 28. Kto się sam w czym-

C Z U C H - G Z U H A Ć.

CZUHAJ - CZUJNY.

387

ą na upad dziś dzień.

j. Byb. Ps. 4. On na mię czuha, aż Leop. 1 Reg. 22, 8. (czwała na mnie. 1 Leop.). Przez nienasycone łakomstwo czyhał na dobra klasztorne. Birk. Dom. 155. Złodziej, który na cudze mieszki czuha albo godzi. Mącz. Zabk. MŁ 42. Stać komu o gardło, też czuhać na kogo, niektórzy mówią. Maćz. Pod wojsko się podmykał, czyhając na to, jakoby mógł kiedy na nieopatrznych uderzyć. Papr. Ryc. 174. Na zdrowie jego czyhać miano. P. Kochan. Jer. 524. Czekał czasu, czyhał na pogodę. Gorn. Sen. 460.

o a?

g to

kolwiek czuje, Drugiego w tym nie winuje. Cn. Ad. 770.

Kto się w czym czuje, wszystko mniema, by o nim mówiono. Kosz. Lor. 179. Jak się szczęśliwie umiera, gdy człowiek nie czuje się do niczego. Pam. 85, 2, 127.

Kto się złym czuje, tego zarzut wzruszy. Kras. Antim. 11.

Do czego się nie czuję, do serca nie przyjmuję. Cn. Ad.

194.    §. Czuć się, wchodzić wsie, brać do serca, in

ftd) ge^ett, ertragen, bebettïen. Jałmużna grzechy odkupuje,

Czemuż się w tej mierze człek skąpy nie czuje. Prot. Jał.

A. 4. My którzyśmy przyjęli jego prawo, mamy się czuć i znać, żeśmy jego    poddani. Gil. Kat.    76. Boga za pa-    ‘CZUHAJ,    aju, m. CZUJA, ‘SZUJA, i, z. CZUJKA,    i,    z.

na znać, jest jemu    poddanym być, sługą jego się czuć    zdrobn.,    czuba, czucha, płaszcz z rękawami Tatarski,    Ru-

i na wszelakie rozkazania jego posłusznym być. Wiśn.    ski, ein £atartfd)er ober 3łeujHfd)er Jfacfelrr. Kontusze,

557.    §. Czuć się, strzedz się, czuć o sobie, na pieczy    żuki i czuhaje, wschodowe ubiory. Tward. Wł. 201. Dla

się mieć, pilnować się, Croat. chuvatisze, auf feiner £>utf|    niego krawcy szyją telety, krają złotogłowy, a z nich zaś

feęn, 9ld)t t;abeu, tracfyfant fepn. Radzili Iwoniemu Kozacy,    kontusze, czuhaje, hazuki. Opal. Sat.    115. Chmielnicki

aby się czuł, a wiedział, jako daleko ma ufać Ilieronie-    ochotników poubierawszy w ordyńskie czuhaje, żeby stra-

mu. Gwagn. 153. Czujmy się bracia, pan blizko, oto idzie,    szniejsi byli.... Tward. W. D. 50.    Czuhaj wdziawszy

strzeżmy się, aby nas niegotowemi nie zastał. Sk. Żyw.    Ruski. ib. 77. W szubach i szujach    chodzą. W. Post.

2, 19. Czujcie się starzy, czujcie się i młodzi, Obliczcie W. 2, 103. (cf. szuja, nikczemnik), stopnie, wiele już ich macie W górne    pałace. Groch. W.    CZUJE ob.    Czuć. CZUKULATA ob. Ciokolata CZUŁAĆ    ob.

411. Sk. Żyw. 421.    §. Czuć się biernie    ob. Czuć czynn.—    Ciułać.    CZULE ob. Czuły. CZUŁKO ob. Czółko.

CZUCI!, u, m. (cf. cuch) węch, wiatr, wonią, (o psach), CZUJKA, i, z. płaszcz z rękawami, eût -Dîanteïor, SDîantelrPcf. baê Jîtcd)eu, baé> 2Btttern, ber ©erud), bte SBitterung (etneé ob. Czuhaj, Czuja, Czucha.

3agbfmnbe3, cf. bte ©ud)C, Slblg.); Doh. euch, eich; Slovac. CZUJLIWY, a, e, CZUJL1WIE adv., dotkliwy, snadny do cuch, citedelnost odoratv.s; Sorab. 1. cżucżi, cżuchani,    obrażenia, etttpftnbfam, jart. Błona w oku winogronowa

(tżucham, wuszledżam sagio); Ross. qyn>e (> i. słuch, 2.    bardzo jest czujliwa. Krup. 2, 314. CZUJNOŚĆ, ści, z.

czuch, wiatr, wonią). Czuchu dwojako pies używa, któ—    niespanie, czucie, ba$ 2Bad)ett, bte 2Bad)famfeit, @d;lafloftg*

ry ma doskonalszy wiatrem, który ma słabszy tropem.    fett; Boh. bedliwost; Sorab. 1. wachownoscż; Vind. bu-

Ostror. Myśl. 8. (cf. wietrzny, kopytny). Czuch u psa    dnost; Ross. CoApetmociL, Ó4®Hie, Ó4HTeabH0CTt; Eccl.

znaczy się nosem i trąbą, bo nosem wiatru nabiera, a    6o4pocrt. Postami, czujnościami i modlitwami się tra-

trąbą go mózgowi podaje, ib. 7. Śledziłem zwierza w    pił. W. Post. W. 32. Częścią klęcząc, częścią stojąc,

boru, śledził w lesie głuchym, Włóczyłem się cały dzień,    trwał na czujnościach. Wys. Loj. 10. Czujnościami i rozjeżdżać za psim cuchem. Pot. Joiu. 59. Czuchu dobrego,    rnaitćm udręczeniem martwić się. Karnk. Kat. 349.    §.

nosa dobrego, Sorab. 1. wutżuehatć, wuszlćdniczki.    Baczność, pieczołowitość, pilnowanie, bte 2Bad)fantfett, bte

Pochodź, czuły, czułość, bezczuły, bezczułość, czujny,    2Id)t, £)&ad)t, 3Iufmerffamfett. Żona dobra staraniem, czujno-

czujność, czuwać, doczuwać, naczuwać sie; poczuwać sie,    ścią i przemysłem przyniesie lepszy posąg, choć    uboga, niż

poczuć, przeczuwać, przeczuć, nadczuw.ać, czuhać, czyhać,    owa modna bogata. Kras. Pod. 2, 146. Od    starej su-

cucić, ocucić, ocykać sie, ocknął, ocniewać sie.    rowości i czujności rycerskiej odstąpili. Sk.    Dz. 522.

CZUCHA, CZUHA, y, z. szuba, czuba, suknia długa futrem    Obrócił całą myśl swoję do wojny i rycerskiej czujno-

podszyta, (cf. czujka, czuhaj), ein langer ^eljrocf. Czucha    ści. Stryjk. 125. Oppos. Nieczujność, ospałość, gnuśność,

na nim z czerwonego adamaszku. Warg. Radź. 166. Księ-    W. Post. W. 2, 356. bte ©dfldfrtgfett, Unacfdfamfett, £rög*

ża tam w czuchach Tureckich chodzą, miasto rewerendy.    fyett. §. Czujność, czucie, uczucie, władza czucia, ba$

Paszk. Dz. 51. Gdy sobie wspomnisz one dziwne czuhy,    ©ntpftnbett, bte ©Utpftnbung, bte ©ntpftttbfantfett. Bieluń czuj-

one stradiotki, delie, żupany.... Rej. Źw. 57, b.    ność członków i krew zastanawia, i boleści    ztłuczenia

CZUCHRAĆ, CZOCHRAĆ, CZUCHRANIEC ob. Czechrać.    uśmierza. Sien. 80. Nie było ani głosu, ani    czujności,

CZUCIE ob. Czuć. CZUHA ob. Czucha, Czuhaj.    ani zmysłu dziecięcia. 1 Leop. 4 Reg. 4, 51.    Pełne

CZUHAĆ, CZYHAĆ na co intransit, kontyn., czuwać na    co,    szaleństwa czujności mają. 1    Leop. Sap. 14, 25.    Ross.

pilnować czego, oko mieć na co baczne, czatować, strzedz uyTKOCTŁ bystrość słuchu, woni, cuchu; Slovac. citedel-na co, worauf lauern, paffen. (Boh. ćihati, wycjhati, (cijhar nost odoratus. CZUJNY, a, e, CZUJNIE, CZUJNO adv., ptasznik); Vind. nazhakuvati, safeduwati). Wszyscy    na    nieśpiący, niespany, trad)eub,    trąd), munter; Boh. bedliwÿ,

krew strzegają, mąż na śmierć brata swego czuha.    1    ostrażity; Slovac. bedlitedlni;    Vind. buden, sbujen;    Croat.

Leop. Mich. 7, 8. Na baranka niewinnego czuhają, ja-    zkozen; Sorab. 1. waehowné, wachwate; Ross. 6415HHHH,

koby się krwią jego popoić. Bzów. Roi. 66. Szatan usta-    64HTejf>HŁiH, He4peMaHHbiM, necoH.niBbiH, 6o4petiHbni, 604-

wicznie na dobre czuba. ib. 110. Czuhała i załawiała    pocTHMH, 6o4pwn- Nie wszyscy zaraz czujcie, śpij ka-

nań, i chciała go zabić. 1 Leop. Marc. 6, 20. Czyha a    żdy na swym miejscu, a czasem bądźcie czujni. 1 Leop.

czeka na rozdrapanie twoje. Rej. Post. m m m. 5. Czy-    4 Ezdr. 11, 8. Czujne smutki nędzne wycieńczały ciało.

Cf>T»40ROi\ïe. Dwóch czułości nie można w jednym sercu mieścić. Teat. 44, d. 30. — Czułość, moc wzruszenia, bie Kraft JU rühren. Czułęść pióra jego, mowy, pisma.— Nicczułość, NIECZULEŃSTWO, a, n. obojętność, zimność, bie ©leidjgülttgfeit, Kalte; Slovac. necy- CZUMA ob. Cuma.

tedlnost indolentia. Nieczułość pana na złe, cały dorn CZUP1C intrans. kontyn., CZUPNAĆ jednoll., uczepnąć, przy-w nierząd wprowadza. Ksiądz. 208. W nieczułości na po-    czepnąć, przyczaić się, schylić się, fiel) nieberbrncfcit, nie*

wszechne dobro, domowym tylko zaprzątają się zrzędzę-    bereiteten, nieberfmtcrn. Na równinie psi mają z zającem

niem. Mon. 65, 257. Konwulsye krasomowskie słucha-    do czynienia, bo czupnie na miejscu, że go aż psi w

cza w nieczulcństwie i oziębłości zostawują. Zab. 8, 142.—    zapędzeniu pominą, /[aur. Sk. 299. Ledwie co w krze-

Czułość, czujność, niespanie, bie SBachfantfcit; Boh. bde-    wiu czupiąc Witeza dojźrzała. Zebr. Ow. 358. (virgultis

lost, bedliwost. Sen jest kradzieżą, której natura w nas    abdita). Szeliny dostawszy czupnęła, (fructicumque recon-

szuka, Lecz ją umie oszukać czułością nauka. Zab. 15,    dita silva delituit). ib.

332. Nagi — Baczność, uwaga, baczne oko, pilność, CZUPRYNA,'SZUPRYNA, y, z., CZUPRYNKA, i, z. zdrobn., pilnowanie, strzeżenie, piecza, bie Slnfmerffamfcit, Obacht.    cf. Lat. capronae; czub na wierzchu głowy, ber ©chopf,

Kchtfamfeit. Do tej czułości obowiązani są opiekunowie    A)aarfchopf auf bem Kopfe; Boh. ćupryna, wlasy, ktere z

względem sierot, których staranie mają. Bals. Niedz.

1, 319. Do takiej czułości obowiązani są gospodarze względem domowych, ib. 1, 320. CZUŁY, a, e, CZULE, CZUŁO adv. CZUTKl, a, e, CZUTLIWY, a, e, czujący, czucie mający, fühlenb, entpfinbenb; (Boh. ćily ala-cer, vividuś)\ Boh. ćitedlny, cytedlny, cytliwy; Yind. et

Ross. mmHŁiH. Czym

Otw. Ow. 120. — Czujny, lekkiego snu, prędko się ocucający, leife fchlafenb, leicht erwachenb; Ross. nyTR-iö, ny-tokü, uyTKO. Słyszy czujny, choć i śpi, gdy co najmniej skrzypnie. Pot. Arg. 449. Czujne żurawie. Ranial. J. 2. Nosorożec czujny. Ranial. J. 2. Czujne koguty. Oss. Wyr. §. Baczny, uważny, pilny, nie zalegający pola, wachfailt, achtfam, aufmerffam. Chart czujny, w ślad gońca uparty. Otw. Ow. HO. Miał wielkie cnoty, czujny rozum, mądrość. Sk. Żyw. 2, 434. Napominał go, by czujnym był w sprawowaniu państwa. Star.Dw. 52. Pasterz najczujniejszy. Kanc. Gd. 54. 0 dobrym pospolitym pilno a czujno myśli. Kosz. Lor. 9. Będziecie strzedz czujnie domu. 1 Leop. 4 Reg. 41, 6.— §. Czujny, czujący, czuły, empftltbenb, entpfhtbfant. Rzeczy nieczujne. 1 Leop. Sap. 15, 18. Nieczujna natura. Susz. Pieśń. 3, U. 4. Ludziom bardzo delikatnym, uraźliwym i czujnym, wolniejsze przykładać wezykatorya. Krup. 5, 400. Czujne ziele ob. Czułozioł, Czułek. §. Czujny komu, dający musie uczuć, uciążliwy, femaubcn eutpftnblich, bnufeub für ihn. Rozrządzone tym sposobem ciężary poddaństwa, mało co będą czujne chłopom. Mon. 67, 213. ib. 191.

CZUŁEK, łka, m. rodzaj i gatunek rośliny, mimosa, którego dotykane liście stulają się, i dopiero się po niejakim czasie rozwijają. Kluk. Dyk. 2,112. Czułozioł. Ład. Dyk. 2, 289. bie ©innpftanje. CZUŁO ob. Czuły. CZUŁOŚĆ, ści, z. władza czucia, tkliwość, baö ©efühläöermogen, bie ©mpfinbungśfraft, bie ©mpftitb* fantfeit; [Boh. ćilost vivacilas, alacritas); Boh. cytliwost, cy-tedlnost, eitedlnost; Rosn. chjuchjenstvo; Yind. obzhutli-vost, pozhutnost, zhutlivost; Carn. zhutlivost; Rag. chjuchjen-stvo ; Ross. uyBCTBCHHOCTŁ ; Eccl. óiaronyBCTBie. Czułość, siła znajdująca się w nerwach, która za każdćm ich dotknięciem czucie sprawuje. Sniad. Teo.222. W kim serce czułe, czułość ostrożna, Chwalić takiego nadto niemożna. Kras. List.

126. Śliczna czułość serca, nie może patrzeć, jak kurczę rżną, a męża katuje. Teat. 19, c. 90.— Czułość, wzruszenie, poruszenie, bie Sßühwng; Ross. ysmaemc; Eccl.

Carn. zhutliu, obzhutliu; Rag. chjutiv; Rosn. chjuchjv; Sorab. 1. wutzuyité; Ross. «lyBCTBemibm, 'iyBCTBHTejbHUH. Serce moje nie zatwardziało, jest czułe. Teat. 48, 52. Utworzyć machinę czutliwą. Zabi Roz. 172. Mniej czu-tkim i dotkliwym umysłem to zniesie. Rilch. Sen. 343. Czuły, snadno czujący, łatwo wzruszony, entpftltbfam. Serce od natury ma bardzo czułe. Kras. List. 426. Eccl.

Cep4060jlbHŁIH, KÂiirOYBKbdKbîl'L, , czulejsi są pacyenci, tym wolniejszych im potrzeba lekarstw, Krup. 5, 762. (im delikatniejsi, pieszczeńsi). Serce czułe, oraz umysł szczery Są dwa wieczne poczciwych ludzi charaktery. Zab. 11, 585. Zabi — Czuły na co, wzruszony czym, gerührt DOtt ehM§. Czas korzystać z jego powolności, kiedy na moje usługi tak czuły. Zab. 14, 250. Szym. Na los nieszczęśliwych najczulsi nieszczęśliwi. Oss. Sir. 9. — Oppos. Nieczuły, obojętny, zatwardziały, twardy, kamienny, uitempftltWtd), gleichgültig, hart,* (Slavon. ncositljiv). W pięknym ciele, czyż może być nieczuła dusza! Weg. Mar. 1, 137. Bądź stałym w przedsięwzięciu, nieczułym na bole. Hal. Ow. 240. Alboż mogę być nieczułym na taką obelgę? Zabi Roz. 87. Nieczuły jestem Eccl. neuyBCTByio. — Activ. Czuły, wzruszający, poruszający, rithrenb, kweglid); Rag. ochinutni; Ross. yMiUHTejbHbiM. Napisał o ich nieszczęściu list bardzo czuły. Mowa bardzo czuła. — Pass. Czuły, którego czuć może, sensilis. Cn, Th. entpftttbhar, fühlbar. §. Czuły, czujny, nieśpiący, Wrtchfatlt, ltirf)t fchlafenb, munter. Jason smoku czułego snu nabawia. Zebr. Ow. (pervigilem). Nikt nie był z mężów tak ranny, tak czuły. Dmoch. II. 2, 348. Spodziewali się naszych niedbalszych i nie tak czułych zejść. Warg. Cez. 53. (vigilantes). 'Czuła noc, niespa-na, bezsenna, fchlciftoS, burcfMoacht. Mam te nadzieję, że przecie za laty Nie będą moje czułe nocy bez zapłaty. J. Kochan. Oz. 25. — Czuły, strzegący, uważny, pilny, mad)* fam, aufmerffam, Mtheitb, forgfaltig. Pod czułym ona wychowana okiem. Zab. 12,56. Czulejszym pasterzom ustąpmy. Smotr. Ap. 110. Mąż bogobojny, a w czynieniu sprawiedliwości czuły. Psalmod. 25. Aby obywatele granic państwa swojego czule od sąsiadów bronili. Star. Ref. 17.

pfedu wisy, kśtiee; Sorab. 1. krużeneże; Rag. kikka; Croat. perćin; Bosn. kikka, percin; Ross. nynpyHt; (Ross. *iy-npHua gatunek dawnej zbroi); Eccl. nejnm. Włosy po samym wierzchu głowy wyrastające, są czupryną. Kluk. Zw. 1, 45. Kazali mu czuprynę ogolić. Teat. 7, c, 62. (waryat, oddać go do czubków, wart czarnej kury). Ju-

nak to, znać i z miny i z czupryny.

Teat. 18, b. 33.

nćirrifd), al&ertt, oerrücft. Bieganie na koniu takie byłoby czurvłowe, a nie nauka kawalkatorska. Hipp. 4-8.

CZUSZ ob. Czósz. CZUTKI, CZUTLIWY ob. Czuły, wstają, jeżą CZUWAĆ konlyn. et frequ. verbi czuć; czujnym na co być, baczność na co mieć, ein mad)fame3 2(itge Raten, über et-Wflê inanen; (Vind. zhuiti, zhuti; Croat. chuvati ; Boni. cjuvati; Iiag. cjûvati). Każdy w swej się sławie kocha, każdy na nie czuwa. Krom. Bluz. ded. Do policyi należy czuwanie na wszelkie bunty, rozruchy. S. Grodz. 2, 78.    §*. Czuwać o czym, wystrzegać się czego, ftd) bu*

tfiett, auf feiner £>utl) fe»U. Czuwał o zdradzie; widział ja w gębie ich. Birk. Chmiel. C. 2, h. Czuwać na co, czyhać, czuhać na co, czatować, worauf lauern, paffen. Dworzanie na cnotę białychgłów czuwają. Petr. Eh. \ 8. W Turczech na urzędy, jak psi głodni czuwają. Kłok. Turk. 99. Jak tygrys, który gdzie z ustronia czuwa Na dwie sarny w igraszce, tak on śpiegując się przyczaił. Przyb. Milt. 11. Ćzuwa, jak dyabeł na dobrą dusze. Oss. Wyr. (jak najchci-wiej na co wartuje). CZUWACZ, a, m. czuwający na co, czyhający, ber Saurer, Raffer auf etwaë, SXufïaurer; {Vind zhu-vauz; Garn, zhuvaj; Rag ciûvalaz; Croat. chuvar * stróż; —-w rodz. zeûsk. Czuwaczka; Croat. chuvaricza * pasterka, chro-nicielka; Croat. chuvąrnicza custodia; Carn. zhuvajnishe, ber 58ad)ttlmrm). CZUWAŁOŚĆ, ści, z. czujność, pieczołowitość, baczność, pilnowanie sie, Me SBacBfamfeit, 2(d)tfamfett Pracą, staraniem, czuwałośęią i zabieganiem niebezpieczeństwom, rychło w wielką się wzbił sławę. Pilch. Sali. 129.

Anioł wziął Habakuka za czuprynę, i stawił go nad jamą Danielową. Zal Test. 318. (za czub). Piknęło go, czupryna mu wstaje. Bardz. Luk. 6. (włosy mu się). Poprawiwszy sobie szuprynki, a otarłszy gdzie brudno, odszedł. Rej. Zw. 24. Panicz z wysmukłemi wąsikami, z czerkieską czuprynką. Mon. 70, 44. Czerkazkie czupryny. Brud. Ost. E. 8. (wygolone). Niedobrze ma czuprynę przystrzyżoną, suknia na nim wisi, cały niezgrabny. Zab. 13, 63. (nie elegant). Zjeżona szupryna. Rej. Wiz.

159. Wzięli się za czupryny, za łby, za czub, za boże poszycie, fte fneßten ftd) au bie töpfe, an bte £>aare. Kiedy dwaj za czupryny, do kalety trzeci. Pot. Pocz. 643.

Godzien targali się za czupryny, Te zawzięte syny. Jabl.

Ez. 144. Patrzę, dwóch się trzyma mocno za czupryny. ib. 4. Powiedz Jegomości, Niech przestanie, by nie miał na czuprynę gości. Nar. Dz. 3, 429. Dać komu po czuprynie, w łeb, w czub. Dwa razy się po czuprynie poskrobie, niżeli się raz do mojej zerwie. Oss. Str. i.

Daleko Waści do mojej czupryny, ib. (jeszcześ nie dorósł; jeszcześ się zemną nie zrównał). Chłopiec jeszcze od ziemi nie odrósł, a już panu ojcu do czupryny siąga. ib.

(zły nad lata). — Długów ile czupryny, ib. (ile włosów na głowie). Nad zwyczaj zagrzałać się czupryna. Auszp.

63. (łeb ci się zagrzał). §. Czupryna u konia, włosy miedzy uszami nad czołem, ber @$0pf be$ ^ferbei). Przyciągnij koniowi czuprynę. Tr. §. Poet. Wierzch, szczyt, ber ©tpfel, berSBtpfel, ber ©tebel. Widziałam, kiedyś zam- CZWAŁ, CZWAŁAG oh. Cwał.

Viertel. Jedni chcą trzecizny, drudzy czwareizny. Czach. Pr.

2, 6. CZWARTACZEK, czka, m. rhomboïdes, ćzworo-ścienna figura, tylko po dwie ściany i po dwa kąty równe mająca. Solsk. Geom. 2. eilte laitflltdje Jiailte. §. Anat. Muszkuł w tył ruszający łopatkę, wtyłruszak, eilt rauten* förmiger SOiuèfel, ber baê ©clmlterblatt btntcruntriś bemeßt. Tr. CZWARTACZKA, i, z. febra, która czwartego a czwartego dnia się wraca. Mgcz. Daś ütertägtge ^teDer. Kwar-tana, czwartodzienna febra; Boh. ćtwrtaćka; Vind. shtertiza, zhetertniza; Carn. zhetertniza; Croat. chetertacha zimlicza, chetertàcha; Sorab. 1. na żtworte dżen khodżacża zehmni-cża, ztwortohdneyska. CZWARTACZNY, a, e, od czwartaka, üî^ontîmê *. Gdy miesiąc czwartacznym aspektem albo promieniem lewym na Lwa pogląda... Syr. 330. ob. Czwartny. CZWARTAK, a, m. poczwórny grosz, eilt Słtergrofcfieilftutf; {Boh. etwerak 1. quaternio, 2. scurra, sannio, nebulo, ,cf. czwarzyć); Sorab. 2. stwiirek, vierka; Rag. cetvartak, cetveri, cetverizza; Vind. zhetertâk, shtertnik, birinj ; • Ross. iieTBepxaKï, qeTBepraqcH^; Eeel. YCTHCfUiip. to 30 czwartaków wziął. Warg. Wal. 532. Czwartaków owych Augustowskich koło Mastrychtu bardzo wiele, a tam zowią je Polskiemi; a idą tam każdy za pół orta, ośm ich tylko w talar. Gród. Dis. G. 2, b. §. Gatunek jęczmienia, który we cztery rzędy w kłosie ziarno rodzi. Haur. Sk. 15, (cf. plaskur, sześeiorak), ińerjeiltge ©erfte.

§. Math, rhombus, czworościanna figura, cztery ściany równe mająca i po parze kątów równych. Sol. Geom. 2. ber Jtyombtrê, bie Jîaufe, bte fftautenftgur. Astron. Czwar-

kom nachylał szupryny, Puszczał nity pewny mur i trwałe CZWARCIZNA, y, i. czwarta część, ber 1'iertC TTctl, ba§ dębiny. Papr. Try. D. Kołysne czupryny drzew. Przyb.

Ab. 11. Cedry, chwiejcie czupryny wasze i wy sosny! ib. 148.    §. Cypel, ucho u woru, berBipfel, ba3 £>ljr an

GZU-

einem @acfe. Worki z związanemi czuprynami. Tr.

PURNY, a, e, CZUPURNIE adv., jeżący się, junakowaty, nadstawiający miną, sierdzisty, szorstki, l)tfüö t)0r ber ©tint, îurj angebunben; (Ross. aonopHUii przysadny). Zawsze co mali, bywają czupurni, A jak po Polsku zowią ich, są durni. Jubł. Ez. 69. Już teraz to pan zacny, co kołpakiem wstrząsa Sobolim. czupurnego potrząsając wąsa.

Nar. Dz. 3, 115. CZUPURNOŚĆ, ści, z. sierdzistość, junactwo, ljt£tge3 SBefen, ©tfeitfreffem).

CZURZYĆ ob. Ćiurczyć.

CZURYŁO a, m. 1. [rodzina znakomita w ziemi Przemyskiej.

Początek jej wyprowadzają od Andrzeja Cyryla ze Stojany, którelo imię na Czuryła przekręcono. Papr. Ogród król.

On za

Przedni. W szesnastym wieku wsławił się Marcin Czu-ryło w bitwach z Tatarami i Wołoszą. Papr. Herb. Ryc.

536. Lud w ziemi Przemyskiej śpiewa pieśń o jakimś Czuryle, wojowniku. Jest też i taniec zwany Czuryło. Ob.

Paul. Pieśń. L. rusk. w Galie. II. 149. — 1] z Rusk. czer-kies, pałogłowiec, chłystek, ein ©cfylucfer, ein ©dimtitbler.

Patrzajże, jak się stroi, on czuryło młody. Klon. Wor.

58. Jeden i drugi czuryło, Któremu także z swoją Jejmością nie miło, Poprze żywo to zdanie, że człek ma żyć wolnie. Nar. Dz. 3, 170. 2. Rotan. Czuryło, z Greek. xvçlXXog, sesamoides parvum, fleht ©efamfraut. Syr. 1474.

CZURYŁO WY, a, e, waryacki, czerkieski, fdjmtttblertfd),

tak słońca i przeciwny każe na inny dzień prawo odłożyć. Mon. 67, 448 et 445.    §. Czwartak, koń czwarty

do trzech przyprzężony , ba3 Otet'tc spferb. Bndtk. CZWARTEK, tku, m. czwarty dzień po niedzieli, w tygodniu piąty, ber 2)onncrftag ; Boh. ćtwrtek; Stov. śtwrtek; Hung. tsötörtck, chevtertek; Sorab. 2. stwortk; Vind. zhetertik, ‘CZWICZYC ob. Ćwiczyć. CZWIERCIEN ob. Cwiercień. zhetertek; Carn. zhetertk; Bosn. chetvartak; Croat. che- CZWIERTOWAC ob. Ćwiertować.

tertèk, chetvertak; Dal. chetvartak; Rag. cetvàrtak; Slav. ‘CZWÓR, ‘CZWÓRY, a, e, CZWORAKI, a, ie, czterech csetvêrtak; Boss. ueTBeprt, neTBepTOMb. Czwartku! tygodnia synku, w rzędzie piąty. Zab, 12, 82. Czwartek tłusty, ostatni przed postem. Oss. Wyr. Wielki czwartek, czwartek przed Wielkanocą, ber gritue ®onnet'fłag ;

Slov. zeldni śtwrtek ; Vind. veliki zhetertik ; Slav. veliki csetvêrtak : (cf. wielki tydzień). W wielki czwartek wieczerzy Pańskiej bywa wzmianka. Pot. Joiu. 2, 27. Prov.

Pragnie , jak żak czwartku. Oss. Wyr. (że czwartek pospolicie żakom był pozwolonv do rozrywki). CZWARTKA ob. Ćwiartka. CZWARTKOWAĆ ob. Ćwiartkować. CZWAR-

we czworo, czterech razem

YCTKCfnnn.

złącznie, nier neretnt, mer mit emanber. We czwórkę chwycimy się do wykonania tego. Teat. 25, b. 61. Czwórką, czterzej a czterzej. Cn. Th. jn tńcreit, je mer. Czwórka, cyfra cztery wyrażająca, bte Ster. Czwórka w kartach, jedna z nich, mająca cztery oka, albo dobrana do tej liczby, Boss. uernepTKa. Teraz dobrze uważmy czwórkę pikową. Teat. 48, b. 44.    §. Czwórka, jedna czwrarta

część, y₄. Jak. Mat. 1, 60. eilt Stertel. Dwie czwórki, ²/₄. ib. Slav. esetvertina ob. Ćwierć, ćwiartka. CZWORKO-WAĆ, CZWORAKOWAĆ cz. przyczyniać, quadruplicare, wermerfältigcn, tńerfad) neunten. Kwadruplikować, jedne miarę brać cztery razy, czworko-wać. Sol. Geom. 4. Czworakować, czworako czynić, Macz. Czworkowanie, poczwarte powtórzenie. Cn. Th. CZWORLETNI ob. Czworoletni. CZWORMIAROWY, a, e, cztery miary trzymający, i)tet* Sïafl Imltenb. Czworo-miarowe naczynie. Dmoch. U. 2, 293. CZWOROMIE-SIECZNY ob. Czteromiesięczny. CZWÓRNASÓB, w CZWÓRNASÓB, CZWORNÄSOBNIE adv., poczwórnie, cztery razy tyle wynosząc, üterfälttg, tńerfad); Boh. etwer-

TKOWY a, e, od czwartku, ©onncrftagö*, bomterftägltd). Zgromadzenie uczonych na obiady we czwartek od króla Stanisława dla nich dawane, zwało się czwartkowym. Nar. Cliodk. ded. CZWARTNY, a, e, czwartego stopnia, im inerten ©rabe. Księżyc, gdy się przez szóstą część nieba oddala, to zowicmy aspekt szestny ; przez czwarty, to zowiemy czwartnv albo kwadra. Spicz. 191. CZWAR-TODNI, ia, ie, CZWARTODNIOWY, CZWARTODZIEN-NY, a, c, co czwarty dzień przypadający, lub też cztery dni trwający, inertägig, ben inerten £ag gefällig, nier ïage bauernb ; Boh. ćtwrtodennj. Trzeciego dnia mieli z grzechów powstać; lecz stali się czwarlodniemi, a przeto już śmierdzą. W. Post. W. 328. Kwartana albo febra czwartodniowa. Syr. Bej. Czwartodzienna. Mącz. (ob. Czwar-taczka). CZWARTOLETNI, ia, ie, co czwarty rok przypadający. Cn. Th. alle oter 3al;re gefällig, ińerjafyrtg; (Boh. ćtwrtletnj, ćwierćroczny). CZWARTOSETNY ob. Czter-setny. GZWARTONASTNIK, a, m. Gzwartonastnicy, którzy 14 lunae Wielką noc obchodzą, quartodecimani. Zebr. Zw.

122. bic ©a&Battaner. CZWÂRTOSTOPNIOWY, a, e, arithm. pomiary dwuczworogranne czyli czwartostopnio-we. Ustrz. Alg. 2, 170. derpotcnjifd), tn ber inerten tenj.    CZWARTO WAĆ ob. Ćwiertować. CZWARTY, a,

e, w porządku po trzecim następujący, ber Sterte; Boh. ctwrtÿ; Slov. śtwrti ; Sordb. 1. schworty, żtwórte ; Sorab. 2. stworti; Vind. sbłerti, zheterti; Carn. zhetertc; Bosn. cetvrrté; Croat. cheterti, stćrti; Dal. chetvarti ; Rag. cet-varti ; Slav. esetverti ; Boss. neTBepTuli. Nogi mam tak słabe, żebym się za czwartym krokiem obaliła. Teat. 55, b. 54. — Czwarta scilic. godzina , Stere, nier ltf>r. Czwarta bije; jeszcze nie masz czwartej; już po czwartej; o samej czwartej przyjechał. — We grze Rumelpikiecie, czwarta, karta czwarta od króla, bte Quarte tnt Sltmelpt-fet. Po czwarte * czwarty raz, junt inerten, werten! ‘CZWARTENDWUDZIESTY ob. Dwudziesty czwarty. ‘CZWARTYNASTY ob. Czternasty.

CZWARZYĆ cz. niedk., udawać, zmyślać, yerftellen, norge* ben, simulare-, (Boh. eweraćiti, scurrilem esse). Mowę sobie czwarzyłem, a białogłowskie wziąwszy na się kre-

zy, podszedłem ją.    Arg. 822.    §. Czwarzyć 06.

Swa rzyć, wadzić. CZWARZYĆ sie zaimk., udawać, jakbyś nie chciał, drożyć się, niby to odrzucając dziękować, ftd; fdjetnkr weigern, Komplimente nnb Keremonteu madjcn, flet; jtcreit. Dudz. 36. Włod. Cn. Th.

rodzajów, ińercrlet); Boh. ctwerÿ; Slov. śtworni, śtwora-ki, śtwornasobni ; Vind. shtirisorten ; Bosn. cetiristruk; Slav. csetverostruk ; Sorab. 1. schtworaki, żtworć ; Sorab. 2. stwöraki; Boss. neTBepoaitift, neTBepubw, ueTBeporyóhiu; Eccl. neTBepaKÜt. Czwór rodzaj majowej miodunki znajdujemy. Syr. 1353. Pospolicie sadzą trój albo czwór rodzaj wina. Cresc. 307. Czwóra jest rzecz najlepsza ku zachowaniu pospolitego dobra: dobrze czynić, dobrze się sprawować, dobrze dziatki wychować, i dobrze orać. Budn. Ap. 119. Rola tęga czworego potrzebuje orania. Cresc. 657. §. Na ‘czwórą ob. Czworo. §. Cztery razy tyle czyniący, yterfrtdj, Dtewtal. Czwóra ośm czyni 32. Grzęp. F. 4. b. Podał go czworakiej czworo straży żołnierzy. W. Ant. 12, 4. (szesnatu żołnierzom. Bibl. Gd). W czwór sposób, w czwórnasób, dermo!, ińerfact). Acz nieprzyjaciół w czwór sposób więcej w liczbie było, niż naszych, wżdy ich głupstwo pobiło. Stryjk. 506. ‘CZWORAK, a, m. Substant., zamykający czterech, cf. czwartak, cm Sterling; Ross. neTBepHH, Sterlinge. CZWORAKO adv., na cztery gatunki, na cztery części, na cztery razy, tnererlep, derfadj, oiertljetltg, dermal ; Boss. neiBepoaKo ; Eccl. qeTBepaiîO, »ieTBepimcFO. Jeślim kogo w czym oszukał, nagradzam czworako. 1 Leop. Luc. 19,8. Prot. Jabł. B. w czwórnasób. CZWORAKOWAĆ ob. Czwórko wać. CZWORGRANNY ob. Czworogranny. CZWÓRKA, i, z. czworo czego, czworynek, tuer @tncf, cm ©attjeê DOlt Steren; Boh. ćtwerka; Sorab. 2. stüriza; Bag. cetve-rizza; Croat. ehetvericza; Boss. ucTBcpKa, neTBepiia; Eccl. We czwórkę,

niedk.. w czwórnasób

Slov. stworo ;

czworo.

mon-

u, m. CZWOROGRANIEC, ńca, m. kwadrat, eilt Öuabrat, ein Sterecf; (Bag. cetuneroùghliza; Vind. zhveterovogelje, shtirivogelstvu ; Croat. krisnicza). Cztery czworograńce mogę tak złączyć , że z nich będzie jeden większy rograniec. Rog. Dos. 1, 14. Czworograńce. Mon. 75, 556. Czworgran. Dmoch. //. 1, 314. — Arith. Ilość każda, przez siebie rozmnożona, czyni czworogran liczby. Ustrz. Alg. 2, 6. bte Jöuabratjatyl, drugi stopień, da potestas. ib. 9. CZWOROGRANEK, nka, m. zdrbn., kwadracik, etn 33tere<M)Ctt, Qucibratdjett. Czworograniec podzielić możesz na wiele czworogranków pomniejszych. Rog. Dos. 1, 197. CZWOROGRAŃIASTOŚĆ, CZWORO-GRANISTOŚĆ. CZWOROGRANNOŚĆ,

Czterokąt, figura cztery boki

m.

nâsob, ćtwernasobne, (ob. w ‘czwór sposób). W czwórnasób teraz zda sie być śliczniejszy. Groch. W. 371. CZWORNASOBNY, a, e, cztery razy tyle wynoszący, öterfrtdj, merfolttg; Boh. cwrtnasobnÿ, tyle czwóry. Cn.Th. Czwornasobny, samoczwarty, quadruplus. Mącz. CZWOR-NOG ob. Czworonog. CZWORNY, a, e, czterny, cztery w sobie zamykający, quaternarius. Mącz. tńcr dttjilflltenb, twt Dtcrcit, flU§ tucirn Ów z koniem pojman, ów na placu ścięty, Jeśli go czworne nie uniosły pięty. Jabi. Buk. N. 2. CZWORO, czworga, zbiorowo, cztery czego, tuer ©tücf, t>ter oon etroaê; Boh. ćtwero;

Rag. cetvero; Sorab. 1. schtw’ore; Bosn. cetuero; Slav. csetvero; Vind. zhvetirn, zhveteru; Ross. ucTBepo, qei-Bepu. Czworo drzwi wielkie, przez które wchodzą ze czterech stron. Siar. Dw. 6. Egipcyanie z ‘czwóra (czworga) rodzaju ziemi dwój tylko sprawiali. Cresc. 90. Nie rzekę przed ‘czworem (czworgiem) albo ‘pięciorem osób, ale przed wszystkim światem. Gorn. Dw. 326. Osobliwie czworo się używa, gdy liczba ta zawiera osoby różnej pici: czworo dziatek, czworo ludzi. Dawniej zamiast cztery księgi: czworo ksiąg, lub raczej: ksiąg — Na czworo, na ‘czwórą, czworako, na cztery części n. p. podzielić, w inet* Tjietle t^Ctlctt. W czworo, we czworo, czworako, cztery razy, na cztery, tuerfad), ttt$ ©esnerte. We czworo chustkę złożyć. Tr. Pomarańczę rozkrawaj na czwórą abo w sześciorą. Sien. 536. We czworo za nim posłał. Tr. (czterema różnemi drogami). Czworgiem, czterma, nttt tńerett, JU tnemt. Czworgiem robi, po inwentarska rozumie sie, czworgiem bydła. CZWOROBOCZNY, a, e, o czterech bokach, tńct5 fetti®. Wysuwka ta ma dziurę czworoboczną. Jak. Art. 1, 197. CZWOROBOK, a, m, czterobok, trapeziurn. Sol. Geom. 2. quadrilaterum. Geom. Nar. 1, 36. eilte ôteïfettigc $tpv. CZWOROCZĘSTNY, a, e, na cztery części się dzie-lący, quadrißdus. Mącz. ob. Czworoszczepny, otcrt^etltij. §• Quadrantarius, Mącz. czwarta cześć zawierajacv, beit werten £fjetl ent(ialteitb.Ł CZWORÔCZÜBNY, a, e, V czterech czubach, tHcrfdtopjtg, mit tner ©djopfcit. Na głowie blask się świeci czworoczubnej kity. Dmoch. II. 2, 271. CZWORODROZE, a, n. czterodroże quadrivium. Mącz. eilt Streujjtveg, wo tner Siege jufammen ftoflen; Eccl. «pe-ctcu'b. CZWORODROZNY, a, e, na cztery drogi, tuer» wegtg. Czworodrożne rozstanie, gdzie sie cztery drogi schodzą. Mącz. CZWORODZIELNY, a, e, CZWORODZIELNIE przysłk., podzielony we czworo, tńertljetltg ; Ross. ueTBe-ponacTHo; (Rag. cetverodjêliti, quadriparliri). CZWORO-DZ1ENNY, a, e, czterodzienny. Mącz. cztery dni trwający, lub co czwarty dzień przypadający, otcrićigtg; Boh. ctwrto-dennÿ, ćtyrdennj; Ross. lieTBep04neBHbii1. Łazarz czwo*-codzienny w grobie. Miask. Ryt. 134. CZW0R0DZ1URY, CZWORÖDZIURNY, a, e, quadriforis, o czterech dziurach. Macz. werlödjertg. ‘CZWOROGŁOSIE, ia, n. kwar-teta, śpiewanie lub granie we czworo, Eccl. neTBeporo-JOCHoe ; Ross. qeiBeporojocHoe, ueTBeponiiCHems. CZWO-ROGŁOWY, CZWOROGŁÓWNY, a, e, o czterech głowach, tuerfüpftg; (Vind. shtiriglavast). Czworogłówne strum. Smotr. Ex. 8. CZWOROGRAN, CZWORGRAN,

czwo-secun-

ści, i. cztero-graniastość, czwororożność, quadratura. Mącz. bte Ste* Tttltfl, bte Stcrecłtijfett ; (Boh. ćtwerhranost; Rog. cetve-ronùglos). Kości tyłu wyobrażają nierówną podługowatą czterograniastość. Kirch. An. 25. Czworogranność obwodu, kwadratura cyrkułu. Ustrz. Alg. 77. CZWOROGRANIASTY, CZWOROGRANISTY, CZWOROGRANNY, a, e,— o adv., kwadratowy, werecftg, ßllflbrat*; Boh. ćtwer-liranÿ, etwerhranatÿ; Slov. śtworohranni ; Bosn. cetvero-krajni; Sorab. i. żteristronatć, żteristronskć. Studnia czworograniasta. Doter. 1, 222. Miasto czworograniaste. ib. 51. Mila czworograniasta. Rog. Dos. 3, 122. Rota czworogranna. Dmoch. II. 2, 8. (bataillon quarre). Gzwo-rogranny, czworokątny, czwororożny, o czterech kątach, quadrangulus. Mącz. Czworogrannym drogi zawalił głazem. Chrośc. Job. 190. Czworogranista ukośnie figura, szybiasta, rhombus. Cn. Th. Czworograniasto ukośny, rhombi figuram habens. Cn. Th. Co było czworogranne, to robię okrągłym. N. Pam. 14, 263. (Czworogrannym czynić, Rog. cetveronCigliti). CZWOROGRANOSŻEŚCIO-GRAN, u, m. quadratocubus albo piąty stopień. Ustrz. Alg. 2, 7. bte fedjêfadje Qitabratjaljl, bte fünfte <ßotenj. ‘CZWOROJARZEMNY n. p. wóz, quadrijugus. Zebr. Ow. 225. o czterech jarzmach, tnerjodjig. ‘CZWOROJE-DNI, a, e, w czterech jeden, mentereint. Jehowa jest bóg jeden, nieczworojedni, jeden,, nieczterojedni. Farnow. 45. ‘GZWOROJEZYCZNY, a, e, o czterech językach, tnerjihtgtg, i>ott tner Sprachen; Sorab. 1. żteriyazecżnć. CZWOROKĄT, a, mająca. Juk. Mat. 1, 52. eilte triernmtfltd;e fttgur, ein SSterecf. Solsk. G. 2. quadrilaterum. Geom. Nar. 1,36. Garn, shtirvogl; Vind. shtirivogel; Rag, cetverokùtie, cetveronùghlo, cetve-ronùglich; Ross. neTBepoyroJbHHKŁ. Czworokąty dzielą się na czworokąty prosto rzeczone, na nierównoległoboki trapezia i na równoległoboki parallelogr. Jak. Mat. 1, 98. CZWOROKĄTNY, CZWOROKATOWY, CZWORKĄ-TOWY, a, e, CZWOROKATNIE adv., o czterech kątach, quadrangulus. Mącz. tnertt)illfli(J : Slov. ćtweruhelny; Sorab. 1. żtórirożnć; Bosn. cetveronughli; Rag. cetveronùgli, cetverokrajni, cetvcronùglast; Carn. shtirvoglat; Vind. shtirivoglat ; Ross. qeTBepoyrOJtbHUM. Figura czworokątna, która prosto nazywa się czworokątem, jest ta, w której żaden bok nie znajduje się równoległy drugiemu. Jak. Mat. 1, 98. Czworokątnym czynić, (Vind. shtirivoglati). Arystoteles dobrego człowieka czworokątowym zowie, to

Ka.

392

CZWORO K O Ł - CZWORO R.

C Z W O R O R O C Z - C Z W O R O Z.

jest, trwałym, statecznym, rsrgayorog. Jak czworoką-towa kostka, na którąkolwiek padnie stronę, mocno stoi. Petr. Et. 36. (cf. »terfdjufńg, »terfdjröttg. 31 b Ig.). CZWO-ROKOŁY, a, e, o czterech kołach. Cn. Th. CZTEROKO-ŁOWY, »terrdbrtg; (Vind. shtirikolefen). Z wozem czterokołowym idą muły przodem. Dmoch. II. 2, 333. CZWO-ROKOŃCZATY, a, e, o czterech końcach, »terettbtg, »ter* fptftg ; Vind. shtiribodeshcn, shtirishpizhast; Ross. neTBe-poKOnenHbiM. Czworokończaty szyszak. Dmoch. II. 327. CZWOROKONNY ob. Gztcrokonny. CZWOROKROTNY, a, e, — ie adv.] cztery razy powtórzony, czworaki, »ter* fetefy. Illość czworokrotna, quadrinomium. Ustrz. Alg. 7. CZWOROKSZTAŁTNY, a, c, o czterech kształtach, qua-driformis. Mącz. »iergeftnltct, »terletbtg. CZWOROLETNI, CZWÓR LETNI, CZTEROLETNI, ia, ie, CZWOROLETNY, a, e, cztery lata mający, lub co czwarty rok przypadający, »tcrjdlmg; Boh. etyrletnj, etyrletÿ; Vind. shtirilieten, shtiri lćta star; Sorab. 2. stüri letni; Sorab. 1. schtyri-lietni, żtwortak, żteri leta starć, żtwortacżk; Bosn. cet-vrritâk; Rag. cetveroljetrii, cetverogodni; Eccl. neracpo-■i’BTHbiH. Pisałem to dzieło w czteroletnyrn więzieniu swoim. JabL Tel. pr. Czworoletnicgo napijaj się wina. Lib. Hor. 18. Czworlctniego wina. Petr. Hor. B. 3. Czworolelni czas, Eccl. nerBepo.wrie* CZWOROLECIE, ia, n. — CZWOROLICZEBNY, a, e, cztery liczący, »1er* jatyltg. Nieco czworoliczebncgo, quaternio. Macz. CZWO-ROLISTY, CZWOROL1ŚCIANY, o, e, o czterech listach, »ierbldttcrtg; (Vind. shtirilisten, shtiripernat). Kwiat czwo-roliścianv. Krumł. 354. CZWORONAROZNY ob. Czwo-rorożny/ *CZWORONAŚCIE ob. Czternaście. CZWO-RONOCNY, a, e, czteronocny. Macz. »tcrnddjttg. CZWORONÓG, CZWORONOGI, CZWORNÓG, CZWORNOGI, *CZTERONOGI; a, ie, CZWORONOŻNY, CZWORNOŻNY, a, e, o czterech nogach, »tcrfnjltg; Boh. etwernohÿ; Rag. cetveronögh, cetveronoxij ; Garn. zheternog, shtirnogat; Vind. shtirinogen, zhetertnog; Slav. csetveronoxni; Croal. chetveronog; Sorab. 1. żtćrinohatć ; Ross. ueTBcpoHori«. Pełno tam zwierząt czterzonogich. Herb. Art. 130. Bydle czworonogie. Syr. 710. Cresc. 575. Otw. Ow. 488. Odmieńmy czworonożne zwierzęta na dwunożne, myśliwiec będzie bohatyrcm. Kras. List. 191. Trójnogi starzec w parze z czwornogiem dziecięciem Czołga się opłakanym ku ziemi przygjęciem. Zab. 8, 395. Koryt., (starzec o kiju, dziecię na ręku i nogach, na bałuku) — Czwornóg, o czwornóg, na czwornóg adv. o czterech nogach, auf »tcr ftüpen, auf Steren. Na łapach co chodzi czwornóg, nieczysto wam będzie. Budn. Levit. 11, 27. (na czterech nogach. Bibl. Gd.). Niemówiątko chodzić jęło na czwornóg, i całem Zwyczajem niemych zwierząt pomykać się ciałem. Otw. Ow. 614. Co na piersiach o czwornóg łazi, nie będziecie jeść. 1 Leop. Levit. 11. Wstępował o czwornóg na rękach i na nogaph. 1 Leop. 1 Reg. 14, 13. (czołgając się. 3 Leop.). Zebr. Ow. 382. “CZWORNÓG, CZYVORON0G, a, m. Subst. czworonożny zwierz, ein 3Stcrfüpier, ein »terfüptgeä Tbfcr. Odeszły na spoczynek czwornogi i ptaki. Przyb. Milt. 122. ib. 148. CZWORORĘKI, a, ie, o czterech ręku, »terljânbtg ; Sorab.

1. żtćrirucżnć. CZWOROROCZNY, a, e, czteroletnią cztery lata mający. Mącz. »terjdljrig. CZWOROROGI, a, ie, CZWÖROROZNY, a, e, o czterech rogach, albo kątach, czworogranny. Mącz. »tcvftönttg, »terecftg. Czwororogie berety. Teof.Zw.E. 2. CZWOROROŹNOŚĆ, ści, z. czwo-rogranność, quadratura. Mącz. bte ^terecftfjett, bte 33tentng. CZWOROŚCIAN, 'CZWÓRŚCIAN, u, m. tetracdnm. Geom. Nar. 2, 50. cm »terfctttger ntatljemattfdjer Körper. Foremny czwórścian. Przyb. Milt. 69. CŹWOROŚCIENNOŚĆ, CZWORŚCIENNOŚĆ, ści, i. czworakość ścian, bte 35ter* fcłtfgfcłt. Trójścienność, czworścienność. Czach. Pr. 2,

205. CZWOROŚCIENNY, a, e, o czterech ścianach, ötcrfetttg. Czworościenna figura, quadrilaterum, figura o czterech ścianach. Sol. Geom. 2. (ob. Czworobok, Czworokąt). ‘CZWOROSETNY ob. Cztersetny. CZWOROSIEK, a, m. świder do wiercenia armat, na powierzchni wydrążony w fugi, w których osadzają sie cztery hartowne ostrza. Jak. Art. 3, HO. equarrisoir, eilt Sînnonenüoljreï nut 4 ©djnetbett. CZWOROSKŁADNY, CZWOROSPOJNY, a, e, — ie adv., czworako złożony, Dtcrfad; jufatnmenge* fe|t. Gzworoskladne słowo, czworosłowie, czworoslów. "CZWOROSOWITY, a, e, poczwórny, czworaki, »tevfad). Chusteczkę trzy - i czworosowita, ta wódka maczać. Syr. 1291. CZWOROŚPICZASTY, a, e, — o adv., o czterech śpicach, »terfptptg ; Vind. shtirishpizhast, shtiri-bodeshen. 'CZWOROSTRAZ, y, z. straż poczwórna, ze czterech ludzi, eine 2Bad)c »on üier 33îamt. Wsadził go do ciemnicy, podawszy go czworakiej czworostraży żoł-nierzów pod straż. W. Ad. 12, 4. (szesnastu żołnierzom. Dibl. Gd.). CZWOROSTRONNY, a, e, o czterech stronach, üterfetttg. Kocicł nie jest u nich, jak u nas okrągły, ale czworostronny i podłużony. Switk. Bud. 277. CZWO-ROSYLLABNY ob. Czterosyllabny. CZWOROSZCZEPNY, a, e, quadrifidus. Cn. Th. czworoczęstny. Mącz. co sie na czworo rozszczepia, »terfpaUtg. ‘CZWOROTOCZNY, a, e, toczący się czworgiem, ze czterech stron, czworako płynący, tuerfad) ftrümcitb. Przyjdzie do wód czworotocznych ewanielskich potoków. Smotr. Lam. 15. CZWOROWĘ-GIELNY, a, e, o czterech węgłach, czworokątny, î>ter* iuiltfeltg, »terecftg. Położyli pod głowę i nogi dwa *ka-mienia czworowegielne. Sk. Dz. 1185. 'CZWOROWIO-SŁY, XZWORÖ WIOSŁO WY, a, e, o czterech wiosłach, »terntbertg. Bat czworowiosłowy, Ross. meóporB, Bepeił-'CZWOROWŁADZCA, y, m. samoczwart władający, panujący z równą władzą z trzema jeszcze, tetrarcha, Ctn SSterfurft; Eccl. neTBepOBMCTHHicb. Tetrarchą być, Eccl. HCTBepoB.iacTBOBaTH. CZWOROZĄB, ęba, m. te~ trodon, rodzaj gadu, którego wszystkie gatunki morskie mają szczęki kościane. Zool. 196. üßterjafut, Stadjelbaud), ctn ©efdjledń »on 5tnt>rpelftfć(ten. (cf. płaskosz). “CZWORO-ZAMCZYSTY, a, e, o czterech zamkach, pod czterema zamkami, »terfd;l»fferig, unter »ter ©djlöffent. Jej się wczwo-rozamczystej nie obronisz wieży. Groch. W. 527. CZWO-ROZĘBY, CZWOROZĘBNY, a, e, o czterech zębach, otcrjdbntg ; (Vind. shtirisobast), quadridens. Mącz. Cn. Th. W trzecim roku owieczkom znowu dwa zęby wypadają i nazywają się czworozębne. Wolszt. 107. 'CZWOR.O-

(cf. Lat. cuius). Dajcie,

ŻENIEC, ńca, m. po czwarty raz się żeniący, ber ftd; junt,werten mal oertyeiratljet; Eccl. ueTBepojKeiteirB. *CZWO-ROŹEŃSTWO, a, n. małżeństwo po czwarty raz powtórzone , bte werte 6^e ; Eccl. neTBepoópanie, æeHHTBÔa na MCTBepTOH JKeH®. *CZWORŚCIAN ob. Czworościan. CZWÓRY ob. Czwór. CZWORYNEK, nka, m. czwórka, ro czego, fßtere, ein ©an$eê »an Steren; quaternio. Urs. (Ir. 444. Kostka z czterema okami, eine SBürfel mit wer Sagen. Czworynkiem, adverbialiter po cztery, p Steren. CZWORZYSTY, a, e, poczwórny, czworaki, wcrfad). Czwo-rzysty czerwony ,zloty. Czack. Pr. 167.

CZY, CZYLI, CZYŻ conj. interr.,

(cf. kto, kogo); Dal. chigov; Rag. cij, cigov, cigova cigovo; Ross, qeii; Eccl. yHH co czyje, każdemu, Bogom, sobie i bliźniemu. Karp. 7, 9. Oddaj, co czyje. Prot. Jal 9. gteb ab, trem wae> ge* prt. Żaden nie ma cudzych rzeczy ruszać, gdzie ten, czyje są, na to nie zwala. Herb. Siat. 554. (ten do którego należą, ber beffett fie ftnb, beat fie gehören). Na czyim wózku siedzisz, tego piosnkę śpiewaj. Cn. Ad. 526. wm (beffett) meffett 33rot ici) babę, beffen Sieb id; finge. Nikt się do siły teraz nie udawa, Gdyż ten wygrywa, czyja lepsza sprawra. Zab. 46, 343. Sędzia nie ma patrzeć czyja, ale tylko znać jaką sądzi sprawę. Mon. 65, 58. Czyja szkoda, tego i grzech. Cn. Ad. 157. mer ben ©dp* ben fiat, barf für ben ©patt ntdft fargett. Wie bóg, czyj baran, czyj kozieł. Cn. Ad. 4231.    (Vir nobilis ducebat

hoedum templo hostiam; videns autem colonum suum du-centem agnum, institit, ut cummutaret secum, dicens, in-decorum esse, herum offene sacris hoedum, colonum vero

czwo-

na początku mowy: azali, aza, izali, abo, Lat. an, num, bet; ber fitbirecten ftrage p Snfange be§ ©aßeö, wirb bteR Fragewort, tatę ba§ Sateini* fd;c an, num, im ©eutfdjen bloß burd) bie Snaerftatt attêgc* brücft. Boh. ći, zda, zdąż, zdali; Slov. ci, ciii, zdali, zdażby; Hung. azé; Vind. zhe, se, ali, aku; (cf. Ital. se;

Lat. si); Garn. ki; Sorab. 4. acz, da, hacż, hacżto,

acżteisch; Sorab. 2. léz, lezbü; Bosn. jeda; Slav. zàr;    ejus agnum. Qui cedens precibus dixit: cujus sit agnus,

Croat. ali, iii, iliti, jęli; Dal. ako; Ross. er^a, pa3B«;    cuius hircus, homines latere poteris, haud deum). Wie

Eccl.çpjX' yóojn. Czyż mogą w lasach morskie przeby-    bóg czyj kapłun, czyj baran. Rys. Ad. 73. W tłumie

wać delfiny, Czyż mogą pływać dziki wśrzód morskiej    nie znać było, kto czyj. Warg. Cez. 199. (cf. naszyniec,

głębiny? Dmoch Szt. R. 6. fannctt wofjl ©eebelpfńne....,    waszyniec, taer p taem gehörte, mein einer pgebärte. cf.

fältltett 2öilbfd;weilte.... Ona z Ludwikiem uciekła; czyż    Eccl. KoecTpaHeifB; Graec. nodanoę, cujus?) — Interr.

być może! Teat. 30, b. 444. ift ba$ möglid;! Czemuż    indir. Czyjeżby oczy tu nie zapłakały! Past. F. 10. Coś

mnie nie kochasz? R*. Czy ja wiem. Teat. 27, 431.    ty nagotował, czyje proszę będzie? Prot. Jal 40. Interr.

metß id;3 ! (id; weiß felbft itidit). Pola , łąki, sady, za po-    direct. Czyj? meffett? Co się wam zda o Chrystusie: czyj

kojem, a czy hojniejszego pożytku nie przynoszą? Falib.    syn jest? Leop. Math. 22, 42. Czyj ten kapelusz? §.

Dis. A. 41. bringen fie nid;t einen großem 9htßctt? Croat.    lndetermin. Czyjś, nie wiedzieć czyj, kogoś tam, trgenb

nćli? §. Czy, we śrzodku mowy, 4. jeżeli, ob, n. p.    jentaitbeś, jcntaitbcö. Czyjś koń w zbożu. Czyjś pienie wiem, czy mu dał, id; weiß nid;t, ob er ifmt gegeben    niądz znalazł. CZYJKOLWIEK, bądź kogośkolwiek, meś*

fiat; (ober and;:) id; w. tt. bat er ibm gegeb. Nie wiem,    fen and; immer; Slov. ćikolwek; Sorab. 4. niecżejiżkuli.

czy przyjdzie, ob er tommen wirb, (ober:) id; w. n. wirb    CZYJOSTRONNY, a, e, do czyjej strony należący, meffett

Cf fontmeit? 2. albo, ober. Ten czy nie ten? Cn. Th.    partîtes; pgebörig. Łatwo poznać można, kto jest czy-

bcr? ober ntd;t ber? §. Czy - czy, Slov. ci — ci ; ći-    jostronny, kto czego chce i życzy. Mon. 71, 440. CZYM

ciii; Croat. ali - ali ; interr. direct, n. p. Czy on czy    Instr. Pronom. Co; 2. Czym adverbial, n. p. czym prędzej*

nie on? ł}». on to jest, on! Teat. 8, 22. ift er§? o r ift    jak najprędzej, aitfS gefd;winbefte. §. Czym - tym *im-tym;

erś nid)t?— Interr. indir. Czy ty chcesz, czy nie chcesz,    je-bcftO; Boh. ćjm-tim; Sorab. 4. cżim. Czym głupszy, tym

musisz bvć moja. Teat. 54, c. b. 2. bu magft molictt, śmielszy. Czym więcej pieniędzy, tym mniej spokojności. Ober ttidjt Czy tak, czy siak, już się stało. Teat. 30, 56. CZYMBURY ob. Cymbury. CZYMSIK, CZYMSIS ob. Co, Coś.

fet; Ultlt fo, ober attbcrS. Czyś bogacz, czyli z liczby CZYN, u, królów dzieci, Czy nędzarz, umrzesz. Hor. i, 4 99. dives-ne an pauper, bu magft nun reid; feip, ober ein ÜtonigS* foRlt, Ober eilt Settier.... O ty, czyś człowiek, czy bozkim zrządzeniem Anioł na moje pociechę zesłany, Czyś człowiek, jak ja, czy nieba osiadasz, Powiedz czym jesteś.

Kras. Woj. Choc. 89. bądź, bądź, bądź, (eittmeber —) ober 5. 33. O bu, (entmeber) Éenfd? ober (Engel, burd; ©ot*

m. co uczyniono, uczynek, bie fpnblltng, bie £bat, ba3 2Berf ; Boh. ein ; Slov. ein , ćinetnost; Croat. chin, chinenye; Hung. tsinâlâs ; Slav. csinjénje; Sorab. 4. ztżink, skutk; (Rag. ein operatio\ ein, nâcin modus; Bosn. ein od obraza effigies, ein, nacin modus, ratio; akt komedyi, giest; plur. ein i* czary, cf. odczynić); Bosn. djello, posao; Vind. djanje, djanstvu, delu, naredba, storjenje, djanje; Carn. dijanje; Ross. A’BÖCTßie, 4tîiCTBO, teś pgttitg jtt meinem Profite gefanbt, SOîcttfd;, mie id;, ober (Ross, wmt porządek, ranga, dostojeństwo, niiHOBHiiKt bc§ ^tntmclê Semobiter;.. and;: Obu! btt magft nun ÏÏÎenfd; urzędnik); Eccl CŁAtKUIie, Kei|ih. Wyraz czyn to samo fet;it ober 6... and;: £) bu! fepft bu nun...    znaczy co uczynek. Śniad. Jeogr. 285. Czynienie a czyn

CZYJ, yja, yje, relat. possess., do kogo należący, kogo-siś, meffen,    ment 'gehörig; Boh. ej; Slov. ći, eiga,

cigé; Slav. esiji, esija, esije; Bosn. cigov, ciji; Sorab. 4. cżei, tżey; Sorab. 2. zoji, żeji; Carn. zhegâv, zhegava, zhegavu, (cf. czego, cL co); Croat. chij, kojega, koga,

CZYCHAĆ ob. Kichać. CZYHAĆ ob. Czuhać.    różne są rzeczy: czynienie jest robienie, a czyn, rzecz

urobiona. Czynienie, czasem i śrzodkiem do końca i końcem; czyn zawzdy końcem. Petr. Et. 4. Najlepsze czyny, to się często iści, U dobrych w cenie, u złych w nienawiści. Zab. 12, 309. Miałem ręce, nie do dobrych czynów, lecz do złych robót i niecnoty. Kul. Her. 24.

61

Slou/nik Lindego wyd. 2. Tom I.

594

CZYNIAG-CZYNIĆ.

C Z Y N I C.

Bohatyrskie czyny, przewagi, §elbentf>flten; Boh. hrdinstwj; Ross. no4BHr&. Cały kraj jego się czynmi zdumiał. Jabi. Tel. 54.— Czyn, czynienie, sposób czynienia, postępowania, baë    b«ś> Raubein, bte fxmblung, ma3 man

treibt. Przykład monarchy jest czynem narodu. Staś. Num. 2, i99.— Czyn, dzieło, robota, praca, gatunek pracy, bte 9(rbett, bte 2Irt ber Arbeit. Tam kilka obrazów i rzniętych sztuk czynu misternego. Pot. Arg. 208. — Czyn, dzieło przez wzgląd na sprawę, rzecz uczyniona, zrobiona, stworzona, stworzenie, istność, fcm«ttbe3 SBerf, ©e* fctjopf. Bóg ziemi i wszystkiego co na niej jest, jako czynu swego, nie przebaczywa. Módl. Gd. 47. Psalmista woła na kreatury bezduszne, i na wszystkie czyny pańskie: chwalcie pana! Birk. Kant. A. 2. b. Ciebie o twórco wszelakiego ‘czyna (!), Proszę o łaskę i pomoc w potrzebie. P. Kchan. Jer. 276. *§. Czyn, naczynie, b«3 ©crćitl), ©cfcfytrr. Jako na śmieciach leży z domu wyrzucony Wiotchy czyn, takem jest od ludzi wzgardzony. J. Kochan. Ps. 41. (naczynie. Karp. 5,78). *§. Czyn, ofiara, bttë Opfer. Ja sam za ojczyznę, za się, za syny, Sporządzał Jowiszowi uroczyste czyny, sacra. Zebr. Ow. 479. *§. Czyn , ‘czyny, machiny wojenne, wieżo, tarany i t. d. podług łac. opera , $rieg$mafd)tnett, 33elageruną^mafd)tnert, 3.93. SOîatterbredjer, Tjjnrntc, 9Berfe. Hetman wojskowe cieśle w onej dobie Po drzewo na czyn w lasy wyprawował. P. Kochan. Jer. 335. Do szturmu potym przysposabia czyny I przeciw basztom wieże swe zatacza. Chrośc. Luk. 53. (opera). Tym tedy czynom , machinom, taranom, wieżom, przydał załogę. Chrośc. Fars. 445. Z nowemi czyny Gof-fred następował; I co najwyższy przed wysoką broną Jeden postawił, i z niego szturmował: Wieża to była, którą z drzew złożono. P. Kochan. Jer. 287. Już i wojennych czynów odbiegali, a nieprzyjaciel śmiele naciera i tłucze tarany, ib. 292. Myślał przekazić, aby leśne czyny Do wojska nie szły, i aby inszej wieży nie robiono, Z któ-rejby znowu wątły mur tłuczono. P. Kochan. Jer. 530. ‘CZYNIĄC, ‘CZYŃ1WAĆ czyn. czstl. słowa: Czynió; * często czynió, zwykle czynić, powtarzając czynić, zwyczaj ' mieć czynić, Rag. cinukati; 31t tl)Utt pflegen, oft tfwn, 31t Rubeln pflegen. Król ten czynił źle przed Jehową, jako . czyniwali ojcowie jego. Budn. 2 Reg. 45, 49. Dobry żołnierz rad prawdę miłuje, jako czyniwali przodkowie nasi. Star. Ref. 440. Star. Ryc. 54. Coś mi przedtym troskliwą czyniwał tęsknicę, dziś cię pragnę. Lib. Hor. 22. (sprawował). Za radą Nigidyusza Cycero wiele czyniwał. Kosz. Cyc. B. 5. CZYNIC cz. kontyn. i niedok., uczynić dok., działać, robić, tfiun, ntadjeit; Boh. einiti, ćinjm, ućinjm; Slovac. einit, einjm; Dal. esiniti; Hang. chinalni; Croat. chiniti, vchi-niti, uchinyam, ehinîm; Slavon. esiniti, uesiniti; Sorab. 4. eżinież, cżinim, cżiniu, Iżinu; Ger. tfntn; Sorab. 2. zi-nisch, huzinisch, szinisch; Rag. cinitti; Bosn. einiti, uci-niti; Yind. storiti, djati, diem, dejem, (cf. stworzyć, dziać); Carn. sturim, dęłam; 'Ross. mhhhtł, yuHHHTb, ymnum., CTpOHTb, TBOpHTb; Eccl. ci&KKATH, CEftMOIUTII , absolute czynić, wyrażając sarnę czynność bez określenia jej w czym * nie próżnować, działać, robić, czynnym być, tfjatig fep, tliun, fyanbcln. Wiele czyniąc, nic nie czynią,

albo przynajmniej nie to , co czynić powinni. Mon. 67, 65. W przeciągu życia swego, nic nie czyniąc, wielkie rzeczy czynił. Żyw. Jez. 54. Wiele czynił, a zdał się, jakoby nic nie uczynił, ib. 52. Kto wiele mówi, mało czyni. Teat. 45, 54. W domu zawzdy trzeba co czynić, próżnować nigdy. Hrbst. Nauk. 0. 6. Chcesz, abyć się sługa nie skaził, niechaj zawzdy ma co czynió. G om. Dw. 369. (robić, pracować, zatrudnionym być). Insza pięknie mówić, insza pięknie czynić. Wysoka mowa na nizkie czynienie. Fr. Ad. 48. Takich nau-czycielów świat chwalił i chwali, Którzy ucząc czynili, czyniąc nauczali. Min. Ryt. 3, 567. Widziałem ja i mądrych, choć dobrze uczyli, Przecie z nami prostaki, toż co my czynili. Gaw. Siei. 366. (tak postępowali, sprawowali się jak i my). Niepodobna, żeby kto dobrze chciał czynić, nic nie czyniąc. Zab. 3, 48. Albo czyń, albo daj pokój, hortatur ad serio agendum. Cn. Ad. 3. Czyń, masz-li czynić. Cn. Ad. 437. — (Slovac. cinenliwi, agendus, co się ma czynić). Dobrze czynić; ani dobrze, ani źle czynić; z przyłaju czynić; źle czynić. Petr. Et. 4 20. Slovac. Gin dobre a pvawe, ne bog sa cisara ani krala. (cf. cnota puklerz). Przestańcie czynić źle, a uczcie się czynić dobrze. Kat. Gd. 87. (sprawujcież się dobrze). Czyń, co masz czynić. Cn. Ad. 437. Masz-li co uczynić, czyń dobrze. Cn. Ad. 444. Co śmiesz radzić, śmiej sam czynić. Rys. Ad. 64. (wykonać). Co źle czynić, to źle i mówić. Cn. Ad. 400. Dzieci to prawią, co czynią; starzy, co niegdyś czynili; a głupi, co dopiero czynić myślą. Zab. 5, 97. Zobaczymy, co z tym czynić. Zabi. Dz. 408. (co z tym robić, zacząć, począć). Wolno ci, czynić z nią, co chcąc. Teat. 40, b. 62. Cóż czynić, gdy innego nam braknie sposobu. Teat. 44, d. 46. it>a3 ifr 31t tłum? m«$ ift 31t machen? Nic wiedzieli lekarze co czynić z chorym panem takim, i czegóż nie czynili w nadziei łaski cesarskiej ! Birk. Ex. G. 2. b. Zakon tylko te sprawy czynić rozkazuje, które człowiek czynić może cnotliwie. Karnk. Kat. 209. Sami z siebie żadnej rzeczy dobrej bez pomocy bozkicj nie możemy czynić, ib. 449. (wykonywać, do skutku doprowadzać, uskuteczniać). Jam z mojej osoby wszystko czyniła, bym ci ulżyła przykre wyroki. Zab. 44, 207. (podług przemożenia się przykładałam). Oblubienica cnotliwa radaby i pomyślenie oblubieńca swego uczyniła. Zrn. Post. 5, 577. b. Nic odpuści im bóg, bo czynią na miłosierdzie jego, jako na karb. Gliczn. Wych. E. 3. b. (postępują sobie, grzeszą). — Czynić, sprawiać, ziszczać, skutkować, Ijeriun'bringen, 31t Sfficgc bringen, ntad)en. Wężowy trank jest przyrodzenia ciepłego, która ciepłość jego czyni kąsanie jego. Sienn. 487. Jaką w ludziach odmienność te czasy czyniły, Zwierciadło bozkiej prawdy na ziemi zaćmiły. Biel. S. M. A. o. W zwadzie uczynił mężobójstwo. 3 Leop. Marc. 45, 7. (zbroił mężobójstwo. 4 Leop. popełnił mężob. er begiettg eilten üDîorb).— Czynić pogrzeb, wesele, sprawować, rtirê* rid)tcn, ücranftalten. Czynił mu wspaniały pogrzeb. Oss. Wyr. Córce jego w zamku czynił wesele. Falib. Dis. M. Inaczej: czynić komu wesele, rozrywać go, rozweselać, einem Vergnügen machen, ifm crgöfjen. Febus swą lutnią bogi cieszył i czynił wesele Jowiszowi. P. Kochan. Orl. 4, 56. — ‘Czynić ku czemu, przykładać się do czego,

CZYNIĆ.

CZYNIĆ.

395

wpływać na co, woju Betragen, mttnnrfen, baju Reifen. Nic tak nie czyni ku szczęśliwemu żywotowi.... Mącz. confert.-Owoce czynić, rodzić, grüßte bringen, tragen. Złe drzewo złe owoce czyni. W. Post. Mn. 309. Bóg okazał się w ciele, i przyszedł na świat, uczyniony z niewiasty, to jest, narodzony. Gil. Post. 16. (gejeugt, geboten). — Czy-nić przemowę, kazanie, słowa, modlitwę, eilte 9îebe, ^re* bigt halten, ein ©ebet »errichten. Chryzostom kazania w Antyochii czynił. Sk. Dz. 316. (mówił, miał, prawił). Bardzo pożyteczne kazanie uczynił. Wys. Al. 65. Czas nie po temu, abym długą jaką przemowę do was czynił. Birk. Chód. 6. O zbawieniu dusz słowa żywe i ogniste czynił. Birk. Dom. 65. (verba facere). Uczyńmy modlitwę za duszę jego. Birk. Chodk. 40. (módlmyż się; lafft itltS eilt ©ebet Herrichten).— Przysięgę czynić, przysięgać, przysięgę składać, eilten ©ib ablegen. Przysięgę swą czyniąc, czoła swego prawą ręką dotykają się. Paszk. Dz. 113.— Posłuszeństwo komu czynić, posłusznym mu być, einem ©eÿorfam ertnctfen. Posłuszeństwo, które Turcy Cesarzowi swemu powinni zawsze czynić. Paszk. Dz. 106. — Sprawiedliwość czynić, rozsądzać, przyznawać co czyje, ©e* recfytigfeit attênben, l>anbl;aben. Leszek objeżdżał wszystkie krainy, czyniąc wszędzie sprawiedliwość poddanym. Biel. Kr. 116. Żaden sobie sam sprawiedliwości nie może czynić, ale do urzędu powinien się udać. Sax. Tyt. 129. — Liczbę komu czynić, zdawać rachunek, rachować się, sprawiać się z czego, 9îed)cnfd;aft ablegen, Sftecfynung able* gen. Sługa księdza pozwał, iż mu myta nie zapłacił; ksiądz zaś pozwał, iż mu sługa liczby nie uczynił. Gorn. Wl

K. 4. My cię wolno precz puścimy, kiedy nam liczbę uczynisz dostateczną ze wszystkiego. Biel. Kr. 48. Bym miał zgubić tak szlachetny lud, nigdybym za to bogu liczby nie mógł uczynić, ib. 55. Czynić z kim liczbę, rachować się z nim, słuchać liczby, rachunków⁷, ob. Liczba. — Czynić komu dobrze lub źle, wyrządzać, einem ©lltc3 ober 33üfe3 thun, ermetfen. Nie czyń złemu dobrze. Dwór. H.

3. Czyń dobrze, aby i tobie czyniono. Jabl. Ez. 69. Skarżąc się na niewdzięcznych, mówimy w przeciwnym wyrozumieniu: czyń tu dobrze złemu! Kopcz. Gr. 3, p. 91. ba tÇue man einmal beut Söfeit ©utcś! Bogatemu dobrze czynić, strata. Cn. Ad. 36. Dobrze czyń każdemu, i niewdzięcznemu. Cn. Ad. 190.— Źle. komu czynić, szkodę, krzywdę, złość, einem etmaś 8öfe8, ©djaben, Unrecht n. f. m. tjmn. Uczynił co dla mnie, i uczynił rzecz niemałą; potym zasie uczynił mi krzywdę. Gorn. Sen. 162. Nie dopuszczą nikomu czynić złości. Paszk. Dz. 109. Uczynić sobie co złego. Cn. Th. 1178. Myślę sobie co złego uczynić, ib. 440. (ftclj ein 8etb antljun). To czyń innemu, co też sobie życzysz. Budn. Ap. 10. Każdy co inszym czynił, niechaj się spodziewa. Pot. Jow. 96. — Wygodę sobie czynić, wygadzać sobie, dogadzać sobie, wczasować się, odpoczywać, wylęgać się, wysypiać się, ftdjS bequem machen, flfyś commobe machen. Kazał mu król, aby sobie w domu uczynił wczas, wkrótce go mając odesłać do wojska. Zat. H. T. 128. Czynić sobie wczas, wypróżniać się, potrzebę przyrodzoną odprawować, na stolec, na dwór iść. Cn. Th. 1326. jtd)8 leichter machen, fid) erleichtern, ftd) entlebigeit, feilte ^»tljbnrft »errichten, auf ine ©emmobität gehen.— Pomoc czynić, pomagać, £mlfe leiften, Ipülfe »erfdiaffen. Mieszczanie chcieli sobie pomoc uczynić. Sk. Dz. 55. (fie motlteu ftd) — Dobrze mi czyni to lekarstwo, ob. służy mi, eê t^ut mir gut, e3 bient mir.— Strach czynić, strachu nabawiać, straszyć, ©d)rec* feit »erurfachen, in ©chrecfen feigen. Ogień niebieski strach czyni błyskaniem, Ziemia złym głodem, a woda wezbraniem, Powietrze morem. Groch. W. 555. — Dosyć, za-dosyć czynić, genug thun, ©einige leiften, pełnić, uiścić, oddać, co komu należy, Rag. zadovogliti; Carn. sadovo-lim; Ross. 40MeTB0pirn>, y^OBaeTBopim,. Miasto dosyć powinności swej czyniło. Warg. Cez. 238. Jeśli lekarz uczynił wszystko, co do uzdrowienia chorego należało, tedy uczynił dosyć swej powinności. Gorn. Sen. 528. Dosyćuczynienie, dosyć uczynienie, bie ©eiiugthuung; Slo-vac. zadostiueinerń; Ross. yro/utocTt, ynpaBa, y40BJie-TBopeHie. Dosyć uczynienie jest krzywdy uczynionej komu nadgrodzenie. Kucz. Kat. 2, 560. Pospolicie dosyć uczynienie to zowią, kiedy kto rzecz jaką, którą winien, spełnia. O przejednaniu mówiąc, dosyć uczynienie znaczy taką nadgrodę uczynić, na którejby rozgniewany miał dosyć. Karnk. Kat. 240. — Czynić co z czego, robić z czego, udziałać, etnmił morauê machen, »erfertigen. Z wełny czynią opończe, wełence. Paszk. Dz. 121.— Czynić, tworzyć, machen, fchaffen, erfd)ajfen. Ten świat przez boga uczyniony, rozumie się, stworzony. Salin. 2, 485. Tyś uczynił nieba i ziemię. Gil. Kat. 50. — Czynić kogo czym, robić go czym, einen tUOJU machen. Pytał ich, jeżeliby to prawda była, że Pan Harlej był uczyniony hrabią. Mon. 67, 294. Zamojskiego Król Stefan uczynił kanclerzem i hetmanem. Oss. Wyr. Rzetelność twa czyni cię szacunku celem. Zab. 15, 518. Nauki życie nasze czynią błogosławionym. Gorn. Sen. 433. Tak mu mądrze odpowiedział, że go kpem uczynił. Oss. Wyr. (na kpa wystrychnął). — ''Czynić w co, przemieniać, przekształcić, »er* manbeltt. Passya odmienia człowieka każdego, i w inszego go czyni. Weresz. Regi. 4. — W prostackiej mowie, czynić* czarować, (cf. odczynić; Bosn. ciniti cini, cjarati * czarować; Bosn. cini, cjari * czary). Babsko tak krowom coś uczyniło, że się nie doją. Oss. Wyr. (cf. uczynek, urok).— Czynić sobie żarty, śmiechy z czego, stroić żarty, fid) worüber lllfttg machen. Tyś sobie ze mnie śmiechy czyniła zdradliwe. Past. F. 109. — W rachunkach: czynić jaką summę, wynosić, im üîechiten: iitadjeit, betra* gen, au§mad;cn. Sto czerwonych złotych czyni 1800 złł. Oss. Wyr. — Czynić komu pożytek, chwałę, sławę, przykrość * przynosić, bringen, einbringett, etntragen, thuit. Ociec zostawił mi dobra, czyniące rocznej intraty koło 50,000 złł. Mon. 67, 622. (dochodu dawać, przynosić). Nie pytam się, ani rachuję, coby mi on folwarczyk uczynić mógł. Gorn. Sen. 255. Trybunały, kondescensye i kompromisy, więcej czynią jak wioski. Kraj. Pod. 149.— Wojny czynić z kim, toczyć, staczać, prowadzić, Kriege führen. Kontor i Pruski Ludwik, częste i wielkie wojny czynił przeciw Żmudzi. Stryjk. 259. Podobnież: czynić pole, w polu się bić, ftd; im $elbe fd;Iagen, in einer §elb*

396

CZYNIĆ.

C Z Y N I C I E L K A - CZYNNY.

[d)lad;t fćimpfett. Ilarcuj mężnie sobie, Czyń pole, harcuj szeroko, By cię znać było’daleko. Kosz. Lor. pr.— Czynić z kim, walczyć z kim, mit jentanben ju tl;uu fyabett, mit tljtn [tretten, fdmpfeit. Sami z sobą tak długo broniami czynili, Pokąd ostatni nie legł i ducha nie oddał. Opal. Sat. 4. Rzymianie w bitwach z nieprzyjaciółmi czyniąc, za ojczyznę się potykali. Star. Ref. 18. Polaków Turek był świadom, gdy z Wołochy czynił. Biel. Kr. 432. Chę-tliwie do siebie skoczyli I mężnie z sobą chwilę niemałą czynili. Papr. Ryc. pr. Rzekli sobie, o pannę z sobą czynić, a któryby którego zabił, miał dobrowolnie precz jechać. Papr. Ryc. 10. Z Parysem czynił o swą Menelaus. Zbił. Dr. G. 3. Każdy rycerski człowiek winien o prawdę ręką czynić. G om. Dw. 266. Pokrzepiaj się, a czyńwa (dual ■■ czyńmy dwa) mężnie za lud nasz. 1 Leop. 1 Parał. 19, 13. Kto będzie śmiał obstawać za nim, ze mną będzie miał do czynienia. Teat. 9, 51. (er UUrbtS mit mir Jlt tfyltlt fyabett).— Czynić słowami, wadzić się, spór wieść, (cf. *gadać się), dysputować się, [id; l;entnt bfôputiren. Długo słowy z sobą czynili, a darmo. Birk. Dom. 10. — Czynić prawem, prawować się, rozprawiać, rozsądzać się, rozpierać się, t)or ©crtdjte mit ciltanbcr Jtt tbnit ÿftben, proceffirett, [treitcit, gerid/tlid) etwas [nd;en. Słusznym a sprawiedliwym prawrem czyńwa (dual.) z sobą, że jeżeli twoje zdanie fałszywe, ty go zarzucisz, a . . . . Baz. Ust. 43. Będąc powinien ukrzywdzony sam czynić o swą krzywdę, a nie mogąc czynić przez niedostatek, rad nie rad zjednać się musi. G om. Wl E. Kto o zabitego ojca nie czyni, ten wstępowania na jego dziedzictwo nie godny. Sk. Dz. 1042.— Czynić za kim, ujmować sie, ftd; jemattbeö aniteÿmeiî.— Czynić za kogo, zastępować go, einen oertreten. — Czynić przeciwko komu, knować co przeciwko komu, étions miber jentanben unter* neunten, miber tint (djmtebeit. Skoro się Absalon widział pojednanym z ojcem, zaczął znowu czynić przeciwko niemu i życiu jego. Zal. II. T. 7, 182. — Czynić z kim o co * traktować z nim, negocyować, mit einem nntcrlmnbeln; Sorab. 1. zakhadźam. Papieże przez posły swoje między cesarzem i Królem Polskim pilnie o pokój czynili. Krom. 546. (dc pace diligenter egerunt). — Czynić o czym, traktować o czym, mOüOtt (jflttbeln. O lasach i żytach w osobnym dziele czynić będziemy. N. Pam. 10,57. — g. Nie ma tu co czynić, nie ma tu miejsca, er I;at l;ier nid;t3 $n tljUtt. Miedzy temi dwoma gniew niema co czynić, których pospołu na jeden urząd wysadzono. Warg. Wal. 118. §. Czynić, udawać, »ergeben, ntadjcit, tbnit als ob.... (cf. czynić się). Czynił minę, jak gdyby był najprzywiązań-szym, Teat. 57, c. 24. — §. Czynić z nim kompanią, składać towarzystwo, obcować z nim, mit einem ©efcU(d)aft rnadjen. Z kimże to i kędy kompanią chcecie czynić. Birk. Ex. //. 3.— CZYNIĆ się zaimk. 1. Passive robić się, stawać się, gemacht m erb en, getljön merbett, gc[d;el>en, mer* ben. Jakie się to prześliczne dziewczę uczyniło, Gdyby róża rozkwitła, aż patrzeć miło. Tręb. S. M. 94. maS bai für ein [d;óne8 SDïdbdjen gemorben i[t. A2. Czynić się recipr., robić się, działać się czym, [id; mojtt machen. Juliusz Ce-zar> gdy już wszystkie przcciwniki swoje wygubił, uczy-

nil' sie jednowładcą Rzymskim. Stryjk. 74. Potrzebnym sie komu czynić, starać sie, żeby sie nie mógł obejść bez ciebie. Uss. Wyr. — §. Czynić się, czym nie jesteś, udawać się za co, zmyślać się, ftcfy fur etWfl$ auêgebert, [id; su etroaê matten, maö mau nidjt tft, fid; [teilen, als ob...., [td; oerftellen. Głupi, a mądrym się czyni. Cn. Ad. 252. Nie czyń się tym, czymeś nie jest. ib. 564. Czynisz się, czymeś nie jest. ib. 157. Rez cnoty szlachcicem się czynić, taki rozum jest, jak ktoby się bez duszy żywym być mienił. Sk. Zyiu. 2, 172. Widząc szaleństwo jej, uczynił się tym, że zwyciężony jej prośbami, chciał jej już powiedzieć. Eraz. Jez. J. b. (udawał, Cf [teilte ftd;). Uczynię się , jakbym o niczym nie wiedziała. Teat. 30, b. 47. Ze przeciw tobie mógł co twój przyjaciel zgrzeszyć, uczyń się, że nie wiesz. Hor. Sat. 53. CZYNICIEL, a, m. czyniący co, który co uczynił, sprawca, wykonywacz, spełniciel, wypełniacz, beredter, ber Mbrtnger, fSttlljte^er ; Slovac. einitel; Sorab. 1. ztżinicżer, tżnieżer; Rag. cinitegl; Croat. chinitel; Hung. tsinalo ; Bosn. cinitegl, ucinitegl; Ross. co.tuTejb, (couh-H^Tejb autor, pisarz; Eccl. uhhobhhk'B naczelnik, porządek robiący). Odstąpcie ode mnie czyniciele nieprawości. Wys. Kat. 469. 1 Leop. Luc. 13, 27. 1 Leop. 3 Macch. 2. Lewitowie i czyniciele zakonu, czyniący roboty w domu Pańskim. W. 5. Ezdr. 5, 58. Bądźcie czyniciele słowa, nie tylko słuchacze. Leop. Jac. 1, 22. Mowa nie będzie skuteczna, aż się pierwej uczyciel okaże czynicielem. W. Post. Mn. 199. Niechaj słów i przykazań twych wyko-nywaczem I szczerym czynicielem będę, nie tłumaczem. Pot. Jow. 1,2.    §. Czyniciel, czyniący za kim, zastępca,

rzecznik, adwokat, pełnomocnik, ber Vertreter, €>ad;maltcr. w rodź. zeńsk. CZYNICIELKA, bte îbâtcrinn ; Croat. chi— nitclicza ; Rag. cinitegliza ; Ross. coAfcTejbHHaa (cf. couh-HHTeJbHtma autorka, pisarka). CZYNIENIE ob. Czynić. CZYNIROD, u, m. ziele Rodzeniec, Phyllum Bryon, tvdl[cf; Singelfrmtt, SJîdttnletu. Sgr. 757. CZYNIWAĆ ob. Czyniać. CZYNLIWY, a, e, mogący być uczynionym, podobny do uczynienia, tljnnlid;,* Vind. storliu, sdelatliu, dopernashliu. §. Czynliwy, czasem albo częstokroć czynny. Osx. Wyr. skłonny do czynności, gern tfydttg, gc(d;dftig. CZYNNIK, a, m., czynnik, sprawnik. Sniad. Jeog. 285. oft. Czyniciel. §. Arithm. factor. Alg. Nar. ber gactor tu ber SOłuIttpltc. Mnożny i mnożnik nazywają czynnikami mnogości. Jak. Mat. 1, 25. Łejk. Mier. 2, 7. CZYNNOŚĆ,, ści, z. skłonność do czynienia, pracowania, niegnusność, ustawiczne czynienie, bte ïlmtigfett ; Carn. delovnost; Vind. oprauli-vost, opravilnost, djanstvu, savjetnost, skerblivost; Ross. AtHTeübHoerb, pacToponHOCib; (Eccl. qmmocTb porządność). Czynność, owoce pracy pomnażająca. N. Ram. 24, 327. *§. Czynność, czynienie, zatrudnienie, sprawa, robota, praca, bte ^dtigfett, bte 23e[d)dfttgung, baś ©e[d;dft, bte 9(rbeit. Sejm w swoich postępuje czynnościach. Departament czynności zagranicznych. Tr. (interesów, spraw, ber anSmdrt. 2lugelegeul)etten). §. Powołanie czyje, rzemiosło, stan życia, to czym się trudni, ba3 ©emerbe. Bndtk. CZYNNY, a, e, - ie, adv., skłonny i wrprawny do ustawicznego czynienia, robienia, pracowania, działania, dziel—

CZYNSZ - CZYNSZOWAĆ.

CZYNSZOWNIK - CZYŚCIĆ.

397

ny, tfycittg; Slovac. cinitelni, cinenliwl, ćinitliwi; Vind. delen, delatliu, djanski, opravilen; Hoss. AiaejibHbw, ^HCTBjromiii, pacToponHUM, (cf. iihhhbim ładny, nadobny); Ecd.

BemHUH Graec. 7iolvnaoyy(av ; Ecd. 4'MHCTbiii, (cf. Te.ibHbiiî porządkowy). Człowiek to bardzo czynny, jeden zawiaduje wszystkim. Jestem czynny Ecd. mho-roBeiuecTByio, Graec. noXvnQayficovéoo; cf. Ecd. Beme.uoó-CTByH). §. Grammat. Słowo czynne, verbum activum, wyraża sąd o tej rzeczy, która co czyni względem drugiej. Kopa. Gr. 4, 32. (cf. bierne, nijakie). Trotz zowde czyniącym; czynne zaś u niego jest Gerundium.

Pochodź. *doczynić, dobroczynny, dobroczyńca, dosyć-czynny, dziękczynny, naczynie, naczynie, obczynić, odczynić, poczynić, przeczynić, przyczynić, przyczyna, przy-czyńca, przy czynny, rozczyn, rozczynić; uczynić, uczynek, uczynkowy, uczynny, uczynność; bezczynność, wielkoczynny, wszystkoczyn, zaczynić, złoczyńca, złoczyństwo. Boh. ći-nohra, 'czynogra •- drama.

CZYNSZ, u

$eit. — Czynszować komu, być czyim dannikiem, hara-czowym, jemaubett jtnśbar fetpt, il;m shtfen, tym tributär fct)U. Oss. Wyr. Pochodź, odczynszować, zaczynszować. CZYNSZOWNIK, a, m. 1. co czynsz jaki daje, ber 3tu3tttanu, ber 3trtê jaljlt; Carn. zhimshman; Croat. chinsnik; Dal. fitnik; Boh. poplatnjk, auroenjk; Ross. Tarjieifb, oópo-MiiHKł. Gospodarz tego, któremu imienie najmuje, zo-komornikiem, czynszownikiem albo najemnikiem. Sax. Tyt. 213. ÎDttetÿêmcinn. W szczególn. czynszownik, chłop opłacający się, miasto robienia pańszczyzny, eilt 3tn3baucr, ber ftatt ber łperrenbtenfte 30tö jafylt. O czynszownikach osadnych. Ilaur. Sk. 43.    2. Czynszownik, co czynsz

wybiera, nakazuje. Cn. Th. ber 3^4^ , ©cl^opherr, ber ftef) 3tn§ jaulen Iafft. CZYNSZOWY, a, e, od czynszu, 3in8*; Boh. cyneźny, auroènj; Carn. primske; Boss. oôpomtbiît, THr.ibiH, (cf. ciachły, ciągły). Ukażcie mi monetę czynszową. Buda. Math. 22, 19. Sekl. ib. 22. (którą czynsz się płaci, bte 3infeim'tuje. Sutl).)* Czynszowe grunta, z których czynsz płacą. — Czynszowy, płacący, nie robiący z gruntu, na czynszu siedzący, 3ht3 jableub, «uf 3^ fb tieitb. Szlachta czynszowa, trzymająca pod panami w dobrach ziemskich grunta, na Ukrainie osobliwie i na Rusi, za najem pewny, wolna od pańszczyzny czyli dni pańskich, 3tit3abel, ber ©ruubjtnś jalńt. Najwięcej możno-władzcy uciskali obywatelów przez czynszową szlachtę. Ust. Konst, i, 248. CZYNSZYK, a, m. zdrobn. rzeczoiun. czynsz, drobniejsza inwentarska danina, którą poddani oprócz robocizny z roli czyli najmu opłacają. Oss. Wyr.

MHOrO—

UHHH-

sam

wie

g°

rn. nazwisko powszechne podatków pieniężnych. Kras. Zb. 4, 222. ber 3hrè, überhaupt, eine @elV abgabc ; Lat. census; Svec. tims; Gall. cens; Boh. cynże, aurok; Croat. chins, haszen; Dal. fit; Carn. zhimsh, strôshèg, rnitje, (cf. myto); Yind. zinsh, zhienf; Boss. et Eccl. (nirjo), pillij 0Kp₀Ki, Bf>OKT,. 'Pewnego pieniężnego czynszu na rok każdy płacić musiał. Sk. Dz. 14 34.

Czynsz jest podatek niejaki, który z dochodów jakiejkolwiek rzeczy płacon bywa; abowiem cokolwiek dorocznie bywa dawane, może być zwano czynszem, który może

pan, którego własność ona jest, stanowić. Szczerb. Sax. eine flehte S'febeiiûbiyabe; Boh. aurocek.

34. Roczne czynsze na lampy, na kościoły. Tward. Wł. 'CZYNTAKOR, u, m. Ćzyntakoru z jedwabiem półsztuki. Czyn-404. (opłaty). W szczególn. czynsz, płaca z gruntu, z    takoru bez jedwabiu półsztuki. In w. Cd. Lit.?

roli, ©runbjinś, £errenjin$, $errem)cf«fle. Z gruntu czynsz CZYPEK ob. Czepek.

albo płat roczny. Chełm. Pr. 135. Z roi, które nieda- CZYREK, rka, m. furunculus, wrzodek mały jako gołębie wno pod jarzmem poddaństwa niechętnie i opuszczenie    jaje, kończaty na wierzchu. Comp. Med. 395. wrzód koń-

uprawiał rolnik, znaczny dzisiaj czynsz z ochotą płaci.    czaty, drdzeń mający, czerwony, bolejący, ib. 8. eilt fleh

Mon. 65, 298. Podzielił grunta między chłopów za    ne$ fptijtgeä ©e|d)tî)ür.

czynsz pewny. Pam. 83, 532. Na czynsz, w czynsz pu- CZYRPAĆZ ob. Czćrpacz. CZYRWIEC ob. Czerwiec, ścić, zmienić robociznę w opłatę. — Czynsz gruntowy CZYRWIWY ob. Czérwiwy. CZYŚĆ ob. Czcić 2).

Ross. no3eaieJbHOe, no3CMeibHhia 4<3Hbrn. (Ross. nocą- CZYŚCIĆ, ił, i, czyszczę cz. kontyn., oczyścić, wyczyścić ateHHoe czynsz gruntowy podług sążni). Inaczej na czynsz    dok., czystym czynić, czystszym robić, chędożyć omia-

puścic rolą, zaarendować, zadzierżawić, za pewną sum-    tując, otrzepując, ocierając i t. d. reinigen, fäubern, retu

mę w najem dać, puścić, i)crpad)teu. Na czynszu siedzieć,    nwćben; Boh. eistiti, ućjstiti; Slovac. ćistjm; Hang. tiszti-

z gruntu czynsz płacić, dzierżawę trzymać, rttlf ^rtćftt ft^ert.    tom; Yind. zhistiti, zhediti, zhistuvati, ozhishuvati, ozhe-

Moi rodzice ubodzy szlachta byli; siedzieli na czynszu.    dit, pozhedit, pometat; Bosn. eistiti, ocistiti; Slavon. esi-

Teat. 22, b. 47. ob. czynszowa szlachta, (Carn. kasn *    stiti; Bag. eistiti, ocistiti, izcistiti; Sorab. 4. cżiszcżicż,

zboże, co się rocznie w czynszu oddaje). — Czynsz z    tżistcżu, tistżoseżu, schwarnu, redźu ; Croat. chiztiti,

najmu, z domu, ze stancyi, i t. d. komorne, ber SOîtel^*    zchisztujem, sznâsim; Boss. nHCTHTb, nnmy, cnncTUTb,

Jtn5,    bte    3tnf^i Boss. noJKH.toe. Czynsze od kramów.    cunmaib ; (cf. Hebr. "pł zuchach; Lat. castus). Narzędzia

Star.    Dw.    43. — Czynsz od kapitału. Tr. ob. Prowizya,    do czyszczenia zębów. Czerw. Nar. 32. Wiatr    powie-

procent. Fig. dochód, intrata, bogactwo, (Einfünfte, trze, powietrzne wodę czyszczą wiewy. Zab. 2, 272. Nar. (Etnfommen, 9îeid)tltum. Dwór ubogim zamknięty, czynsz    W miejscu, gdzie gospodarz czyści od plew ziarna, Wydaje    honory, Ztąd i sędzia wspaniały i gienerał możny.    skakują z opałki boby albo grochy, Jak je rolnik    podrzu-

Hul.    Ow.    226. Układność wszędzie wielkie czynsze bie-    ca i wiatr niesie płochy. Dmoch. II. 2, 25.    Konopie

rze.

Bej. Wiz. 44. (popłaca). CZYNSZOWAĆ cz. kontyn.,    czyszczą od wszelkiego chwastu rolą. Haur. Sk. 32. Czy-

płacić komu dochód coroczny, 3ht3 jaulen; Boh. aurociti.    ścić ranę ciepłym winem albo wódką z octem. Perz. Cyr.

W szczególności, płacić z roli, zamiast roboty czyli od-    4,69. Żółw' czyści krew. Jabł.Ez.^Ś. Czyszczące lekar-

bywania dni pańskich, ©runbjtitS JClfylCU, fl«f ©WUbäittS fh    stwa, depurativa, zdolne do oczyszczenia massy humorów

CZYŚCIEC, śea, CZYSZCZEC, szczca, szca, m.\. Boh. oćistec; Slov. oćistec Rog. ocistnik; Sorab. 1. tżistź, cźiszcż ; Croat. ochisztnik, mezto ochischavanya; Hung. tisztito hely; Slav. rnuka ocsistenja; Vind. tc hize; Carn.

i do oddzielenia od nich mogiłek obcych szkodliwych.

Byk. Med. i, 636. Gorączki pomierne czyszczącemi zo-wią, że zamuleń różnych początki lćczą. Krup. 5, 417. îlîetntgungSftcber. Czyszczenie białogłowskie miesięczne.

Krup. 2, 17G. miesiączki, czas, bte monatliche Steinigung ber    vize; Ross. miCTHMme; Eccl. mhctcitb, onib hhcthtcjł-

Söctbcr; Ross. MHCTKa. Woda Drużbacka białogłowskie    huS; ba8 §egfeucr, u Katolików, miejsce, gdzie dusze

czyszczenia przywraca. Petr. Wod. 16. Fig. et pr. Pra-    ludzi pobożnych do czasu pewnego męki za grzechy swe

wnik czyści worek, lekarz ciało, spowiednik sumnienie.    cierpią, mając nadzieję, że oczyszczone przez ogień do

Mon. 71, 429. (wypróżnia). §. 7V. Czyścić bydlę, rzezać,    nieba przeniesione będą. Karnk. Kat. 45. Ogniem do-

trzebić. Cn. Th. cafłrtrcit, yerfd/netben; (cf. wałaszyć, klęs-    czesnym, który czyściec zowiemy, przeczyścić się muszą,

nać, mniszyć, kapłunić); Croat. kopim; Bosn. tribiti,    Sit. Żyw. 2, 292. Miejsce między niebem i piekłem,

sckopili, cf. skop. CZYŚCIĆ się zaimk. recipr., chędo-    które łacinnicy purgatorium, Polacy czyścem, Śłowianie

żyć się, fid) reinigen, fćiubem. Czyści się od rana do    mytarstwem nazywają. Sak. Dusz. 154. — Rhras. Prze-

wieczora ; a przecię brudna. Oss. Wyr. fic fdllbert ftd),    szedł przez czyściec. Oss. Wyr. (już teraz biały łabędź

pilfd fid). g. Purgować się, brać na purgans, junt 211*«    z czarnej wrony). Kto    się w    czyścu śmieje, niech się

führen nehmen, fiefy reinigen, purgiere». Czyścił się piguł-    piekła boi. Hrbst. Nauk.    F. 3.    (nie mów hop, aż przekarm. §. Fig. Czyści się niebo, czyści się na niebie,    skoczysz). Czyściec na    ziemi,    piekło na ziemi, przy-

wypogadza się, CÖ pcitert ftd) auf, flärt ftd) auf. CZYŚCI-    krość znaczna doczesna, bte .*pölle auf (Srbcit, 9îot(|, ^etu.

CA, y, i. drugi gatunek storzyszka, clinopodium alter,    Co za czyściec, mieć żonę! Teat. 18, b. 4. Czyściec

bie gemeine pirbelburfie, 20irf*elbi*fteu. Syr. 567. Boh. kii-    wytrzymał z złą żoną. Oss. Wyr. Bawić w tym domu,

nopad. CZYŚCICIEL, a, m. który czyści, ber Peiniger,    jak w czyścu.— 2. Botan. Czyściec, ziele, Slachys Linn.

Êduberer; Sorab. i. tżistżer; Vind. zhistitnik, ozhedovez;    rodzaj, którego gatunki leśny, błotny, roczny, polny, pro-

Ross. MHcmifcmHKE; (Eccl. yiicTHmb kaP{an» HHCTmeib-    sty. Kluk. Dyk. 3, 99. Stoßncffel, warzony a pity, wyczy-

CTBO kapłaństwo). VV rodź. ieńsk. CZYŚCICIELKA, bie    szcza stolcami. Urzed. 16. żywiczka. Jundz. 309. — Ła-

3icinigeriutt. CZYŚCIE adv. przymiotu, czysty« czysto,    ni czyściec, czarnogłów, niru łanie kotne się pasą dla

rei», fauber. §. Tr. fig. Zupełnie, wcale, ze wszystkim,    snadniejszego okocenia. Syr. 141. ©efelfaante, fRoßfüntmel.

wollig, gdujlid) ; (Vind. zhistu niz.li« zgoła nic; Vind. zhi-    CZYŚCIOCH ob. 2. Czystek. CZYŚCOWY, CZYSZCZO- ~

stu nikar « bynajmniej ; Vind. zhistu, zielu «cale). Mą-    WY, a, e, od czyśea, $egfeuer*j Boh. oćistcowj. Trzeba

dry bez wojska czyście się obejdzie. Oorn. Sen. 505.    nam w zatrzymaniu jakim być czyścowym, wypłacając

Nasi mogli się w Gdańsku, wybiwszy Brandeburczyków,    dług sprawiedliwości bozkiej. Birk. Chodk. 18. ‘CZYSCI-

czyścic obejść bez Krzyżaków. Biel. Kr. 175. Doskona-    TELNY, a, e, — ie adv., do czyszczenia służący, reini«

le, dobrze, pięknie, wyśmienicie, tndlfontmen, gut, t>rr«    genb; Ross. MHCTHTe.fimimh. CZYŚCIUCHNY, a, e, CZY-

trefflid), fd)öu. Duży młodzieńcy, na murach stojąc, bar-    SCIUTKI, CZYŚCIUSIEŃKI, CZYŚCIUTEŃKI, CZYŚCIU-

dzo czyście bronili miasta. 1 Leop. 2 Macch. 12, 27.    TENECZKI, a, ie, —    o adv.,    intensiv, adj. czysty, fel?r

Uspokoiło się potym bardzo czyście wszędzie. Birk. Dom.    reitt, fauber uttb reitt;    Ross. mhctcxohoh'B, (uHCTeiibKift

16. Czyście być zdrów, belle se habere. Macz. Umie    dosyć czysty). Woda przeźroczysta i czyściutcńka. Prot.

czyście pływać. Papr. Kol. T. Niechaj nie mówią w swej    Jat. 11. Czyściuchne wody. 1 Leop. Ezech. 52, 14.

myśli: czyście tak nań. Ryb. Ps. 63. (dobrze mu tak!)    Weźmij ezyściuchnego cukru. Sien. 557. Gołębiczka jest

Czyście, jak potrzeba, dokładnie, należycie, Gall. com-    cichuchne, proste a czyściuchne zwierzątko. W. Post.

me il faut, gehörig. Jeśli projekt taki będzie zawierał    VU. 417. Czyściutcńko w worku (próżniuteńko).

kilka kategoryj czyście ułożonych, któreby potrzebowały ‘CZYSŁO, a, n. poczet, liczba (od słowa ‘czcić* rachować), jakiej modyfikacyi; na ten czas na każdą z tych katego-    bte 3^1)1 i Boh. ćislo; Bosn. cislo; Carn. zhislu; Ross.

ryj czyście ułożoną, i żadnej obojętności nie podającą,    mhcjio; Eccl. YHCMA MiiCMCHima. Lustrum, pięć lat,

ma

być turnus dawany. Vol. Leg. 7, 617. Czyście,    pięcioletne ‘cysło. Fair. 625.

kretyjski, którego liście gummę pocą, wrzosowy i słoneczny. Kluk. Dyk. 1, 132. Giiftrofc.

CZYSTEK, stka, m. CZYŚCIOCH, a, m. wykwintniś, w oehędóstwie zbytkujący, ber bte 9îetnltd)fctt übertreibt. CZYSTO adv. adj. czysty, rettt, fauber. Czysto w domu, jak wymiótł, retu OUÖgeFe^rt tnt $aufe. Onegdaj pełno gości, a dziś czysto, jak wymiótł. Oss. Wyr. Czysto w głowie ; próżno, pusto, leer. Czysto, z czystością duszy. Cn. Th. rettt, feufd); Ross. u-MOMyvtpeHiio. — Czysto, gracko, walnie, łepsko, ob. Czyście, berrltd), »oUfommeu. Czysto się popisał. Oss. Wyr. — Czysto, pewna rzecz, rtd)tig, ftdjerltd). Czysto ma jakieś podej-

otwarcie, jasno, jawnie, oczywiście, affen, offenbar, beut« 1. CZYSTEK, stka, w. eistus Linn, rodzaj rośl. u nas jest lid), augcnfcfyctnltd). Gdy go cesarz wyciągał na oddanie hołdu, odpowiedział czyście, że nie dla tego przyjechał.

ta

398

CZYŚCICĄ - CZYŚCIE.

CZYŚCIOCH - CZYSTO.

Usłr. Kr. 1, 117. Tyś czyście skłamał. VU. Dan. 13, 2.

9. Widzicie, jak was czyście oszukał. W. Post. W.

20. — Ironie. Czyście, pięknie, ślicznie, wyśmienicie,

■wybornie, Iterrlid), febott, aUerltebft, trefflid). W wielkiej powadze jesteś i czyście sprawujesz królestwo, że i tego nie dokazujesz! W. 3 Reg. 21, 7. Król Czeski Gold-berski powiat Wrocławskim rajcom wydarł, a iż mu ci do nabycia państwa Wrocławskiego dopomogli, bardzo czyście odwdzięczył. Krom. 526. Probe curasti, ej czy-ścieś sprawił, stoi za kozi rożek twoja sprawa. Mąc.z.

CZYSTOŚĆ - CZYSTY.

CZYSTY.

399

na

czynsze, PO-

wasze.

źrzenie i będzie czatował. Teał. 52, b. 68. Do czysta, ze szczętem; Ross. 40 «mera; gaujlid), ganj unb gar (mit ' #flUt unb $aar). Wyczyszczę ostatki domu Jeroboamo-wego, jak wyczyszczają gnój aż do czysta. 1 Leop. 3 Rßg. 14, 11. Wszystko pobrał do czysta. Cn. Ad. 4271. -Łeb mu do czysta uciął. P. Kchan. Jer. 232. (gładko, piękne), glatt tucg, rctit lucg. Palec do czysta ucięty. Chełm. Pr. 124. Śrzednia mąka, nie do czysta z otrąb wypytlowana. Syr. 930. Wyczyszczę do czysta żużelicę twoje. Budn. Jes. 1, 23. (wypalę aż do czysta. Bibl. Od.). Ograł go do czysta. Mon. 76, 724. (do grosza). Zmókł do czysta (do nitki). Za zdrowie aż do dna sa-mego wypijano; wszyscy tam do czysta użyli. Gaw. Siei. 369. CZYSTOŚĆ, ści, i. CZYSTOTA, y, z. ochędożność, ochędóztwo, bic Feinheit, ©auberfeit, 9îcinlid)fctt ; Boh. cistost, eistota ; Slov. eistota, eistotnost; Hung. tisztasäg; Bosn. cistochja, krasnost; Dal. csiztochya ; Sorab. 1. tżjstoscż, cżistocż; Yind. zhistost, zhistast, zbistnost ; flag. cistócchja, cistost; Croat. sznaga ; Croat. studnost; Jloss. ijHCTOTa, utHpocTL; (cf. Lat. castitas; Ital. castita ; Germ. 5ïeufd)hett). Nieczystość, btc Unrctnlid)feit, Unreinheit. Nieczystość skóry, zapchawszy pory powierzchowne , parowaniu przeszkadza. Krup. 5, 568. Czystość potrzebna do utrzymania zdrowia. Fig. tr. Czystość obyczajów, serca, bie Dichtheit ber Sitten, beô $cr$euć>. Niemasz mu podobnego w prawej prostocie, W straży od złego i w serca czystości. Chrośc. Job. 11. Czystość, cnota, ściągająca się do miarkowania miłostki. Petr. Ek. 50. bie Heufd)hett ; Garn. stud; Sorab. 1. poziwoscż; Eccl. yu*40My4peHie ; (Ross. UHCT04yiuie, MHcrocepjcuie * szczerość, uprzejmość, poczciwość). Czystość, panieństwo, dziewictwo, 3uugfraufri;aft, 3uitggcfeflcnfd)aft, fleufd)l)eit. Czystość ślubować; czystości dochować; umrzeć w czystości. Czystości nie znajdziesz, chyba w brudach, (panieństwo chyba pod płocienniczką). Bernardyńska czystość, (iron. cielesność , rozpusta ; z przesądu, jakby ci ojcowie nie byli wstrzemięźliwi). Oppos. Nieczystość, bic Uufeufdjheit i Ross. noraw*, (Ross. nenucTb franca, świerzb). Uczynki cielesne., jakie są cudzołoztwo, porubstwo , nieezystota. W. Post. M. 408. Leop. Levit. 22, 3. Rej. Zw. 78, b. CZYSTY, -CZYSTOTNY, a, e, CZYSTSZY, CZYŚCIEJSZY Comp., chędogi, niebrudny, nicplugawy, retu ; Boh. cisty, èistotnÿ ; Slov. cisty, ćistotny ; Hung. tiszta ; Sorab. 1. tżistć, cżisty, cżistotnó ; Sorab. 2. cżisti; Rag. cist; Bosn. cist, crassan, ugljudan; Carn. zhist ; Yind. zhist, zhe-den, gol, studen, zhisten, poshten ; Slav. cęist, chisti; Croat. chiszt, sznâsen ; Dal. chizt, kraszan ; Ross. mh-CTŁitt, »ihctï; (cf. Lat. castus; Germ, fettfd) ; Hebr. *]T zach). Wody czyste, które są zupełnie przeźroczyste, bez wszelkiego koloru, zapachu i smaku. Kluk. Kop. 1, 115. Żadnej wody niemasz tak czystej, aby nie miała mieć jakiej przysady. Syxt. Szkl 19. Moral, fig. Serce czyste, sumnienie czyste, bez plamy, bez skazy, reitt, unbcfïccft. Sumnienie jego czyste jest. Teat. 49, 95. W ofiarę najczystszą serc parę oddali, ib. 43, c. 104. Serce czyste jak bursztyn. Mon. 74, 140.— Czyste oko, wzrok niezfałszowany, nieobmaraiony, nieuprzedzony, ein

retneê ungefdlfchteS, ungetrübtes Singe, ofme SBorurthell. Dlatego się dziwujesz, iz tego Jegomości tak poważamy, ze nie tak czystym, jako my, okiem, na niego poglą-dasz. Boh. Kom. 4, 160. — Czysty rozum, prosty, naturalny, reiner, natnrlid)er SBcrftanb. Mam z łaski boskiej rozum czysty. Boh. Kom. 1, 303.—Czysta intrata, czysty dochód, czysty zysk, bez dcfalki, reine «ünfte„ reiner ©ctutnit u. f. tu. Czystą intrate nazywam najmy i t. d. Mon. 14, 152. Mam 40,000 czystego sagu. Teat. 22, b. 50.— Co do wstrzemięźliwości, czy-⁸ty* nielubieżny, niecielesny, feufd); Ross‘ muoMy4peH-HbiH, ’iHCTon.iOTHMM. Czystość obyczajów miłujący, powściągliwy, sromięźliwy, czysty, castus. Mącz. Jest nauka boża czystotna, mierna , układna, spokojna. Eraz. Jez. Q.

7. Dokąd się sprośnym wnijść ptakom nie godzi,‘Tam się łabędzi czysjych ^ gromady zbiorą. Hul. Ow. 129. Eccl MHCTOTOJioÓHBbiM. Czysty, zachowujący cnotę czystości czyli panieństwa, feufd),‘uubeflecft, juugfrćtultd).‘ Stanisław Kostka czyste życie aż do śmierci przepędził (t. j. w panieństwie, w dziewictwie umarł). Czystym jestem, Eccl. UBJOMy4pcTByio; aciiv. czystym, wstrzemięźliwym robię kogo, Eccl. mi.io>iy4pio, yu-MOMy4paio; Graec. craxpQoviÇcQ. §. Czysty* jaki być ma, jaki być powinien, doskonały, zupełny, należyty, wyborny, przedni, (cf. Gall. comme il faut, cf. czyście), gehörig, uölltg, uollfotnmeu, brau, red)t. U dworów, im kto najwszeteczniejszy, tym się ma za najczystszego dworzanina. Gorn. Bw. 14. Tęskno było dziecięciu między kądzielniczkarni siedzieć; wolał być między chłopy czystemi, a uczyć się tych spraw, które mężom należą. Biel. Kr. HO. (unter gemad)tcn Muttem, unter gattscu Muttem). Mają sobie za wielką rzecz, kiedy o kim jest ta sława, iż czysty towarzysz ; otoż aby dostali tej sławy, czynią jak najgrubiej mogą. Gorn. Dw.

151. Hiszpan jeden, czysty mąż, przestrzegał hetmana, aby.... Dwór. J. 3. Żal mi młodości twojej ; byłbyś za prawdę czystym człowiekiem i na wysokie dostojeństwa godnym. Sk. Żyw. 50. Co lepiej jest, prostym być, czyli czystym a uczonym człowiekiem ! Gliczn. Wych. H.

4. Syny miał bardzo czyste a cnotliwe. Gliczn. Wych. F. 1. b. Paszk. Dz. 110, U Witolda i młódź ćwiczenie czyste miała. Biel. Kr. 287. Czysty gospodarz , diligen-lissimus. Mącz. Wojsko wielu czystych mężów uroniło, fortissim. Krom. 418. Mężny, śmiały, czystego serca, masculus. Macz. Czyste, śmiałe a mężne przyrodzenie, generosa et mascula indoles. Mącz. Dziatki młode bardzo czystej są pamięci. Gliczn. Wych. J. 7. b. (przedniej, bystrej). Weźcie sobie czystych użytków ziemi w sedy 1 Leop. Genes. 43, 11. (weźcie co najlepszych rzeczy. 3 Leop). Widziałem na wendecie czystych rzeczy siła. Alb. n. W. 5. Takeś tu Wc Pan czystych rzeczy napowiedział, iżby szkoda którą inną rozmowę w to wtrącać. Gorn. Dw. 380. Figura jego udatna, wzrost hoży, talia piękna, noga czysta. Teat. 22, b. 37. Dajcie jałmużnę, a wszystko wam czyste będzie. Sk. Żyw. 99. (będzie wam się wiodło dobrze, wyśmienicie). To czysta ‘prawda. Teat. 17, b. 25. bic reine äd)te MhrhetL Daj mi czysty pokój. Teat. 8, c. 12. (święty, miły po-

400

CZYTA Ć.

C Z Y T A C Z - CZYŻ.

kój). — To czysty waryat. Teat. 22, c. 24. (ze wszys-    wnie czyta, uczy, professor. Mącz. g. Fig. W oczach,

tkirn, cala gębą). Z niego czysty hajduk. Falib. Dis. L.    minach czyich czytać, z nich dochodzić, domyślać sie,

3.— Przypadek czysty, goły, nic więcej jak przypadek,    tu jetMltbc0 3ht0ett lefeit. CZYTACZ, CZY 1ANIEC ob.

eilt bioder 3uffltt; Eccl; çaMOcryuafi ; Grâce, avropatla.—    Czytelnik. CZYTELNIA, i, z. lcktoryum. Cn. Th. słu-

Ironice: Ba to czysta, mężczyznom niechaj będzie wszys-    chalnia, ber Sefefartl, §örffl(ll, audytoryum. CZYTELNICA,

tko wolno, a wy białogłowy święcicami bądźcie. Gorn.    y, z. CZYTELNICZKA, i, z. czytająca, rada czytać, bte

Dw. 265. g. Czysty, jawny, oczywisty, rzeczywisty, offen*    Sefertttit; Boh. etenarka; Croat. stelnicza, chtelnicza;

kr, (tltflettfffiefaltd). * Biskup Krakowski na Leszka* Litwę    Ross. nmaTeJBHima, KHHroneTHHua. Może któren z czy-

przywodził, aby temi czystemi [częstemi ma wyd. pierwo-    telników lub czytelnie, mnie pomieści w liczbie onych

tne; w wyd. Boh. jest tu błąd druku.    1| wjazdami nieprzy-    autorów.... Mon. 72,759. To pismo poświęcam grzecz-

jacielskiemi turbował go za to,    że go    więził. Biel. Kr. 162.    nym czytelniczkom moim.    Mon. 68, 517. CZY ÏELNIC1WO,

g. Pole czyste, szczere, otwarte, niezarosłe, offcueö gelb.    a, n. lektura, czytanie i to co czytają, bte fiechtre. Mo-

Otoczywszy ich w czystym polu, nie wątpił o porażce    menta, które trawiemy w naukach, w czytelnictwie....

ich. Uslrz. Kruc. 2, 376. Zamek w trudnym miejscu,    Mon. 65, 24. Ciekawość rozżarzona coraz się gorszego

zwłaszcza w równi czystej między wodami. Biel. Kr. 168.    czytelnictwa ima. Kras. Pod. 2, 247. Przyzwyczajony do

CZYSZCZĘ, CZYSZCZENIE ob. Czyścić.    zagranicznej mowy i czytelnictwa, myśl swoję francuzką

Pochodź, naczyszczać sie, oczyścić, oczyścialnia, prze- po Polsku przetłumaczył. Kras. Pod. 1, 48. CZY1LL-czyścić, wyczyścić, poczyścić.    NIK, a, m. 'CZYTACZ, XZYTANIEC, Kchow. Fr. 86.

CZYTAĆ cz. kontyn., czytywać, ‘czytawać częstl., przeczytać    ten, co czyta, rad czytać, ber 8efer; Boh. ćtenar ; Slov.

dok., (ob. "Czcić, *czedł), pisma znaki zbierać i wyrozu-    otenar; Croat. stavëcz, chtelecz ; Rag. setioz, ctioz,

miewać, lefeit; Boh. ćjsti, ćisti, ćetl, ćtu; (Boh. ej tam *    setionik ; Bosn. ctillaç; Vind. et Carn. bravz, berauz,

liczę, rachuję); Slov. eitóm; Vind. brat, brati, berem,    poberavez, (cf. zbieracz); Sorab. 1. lafwar; Ross. mua-

(cf. brać, zbierać, zebrać); Carn. brûti, berem; (Carn.    tcjb , Kintroncni, mem>. Czytacz, który jedno uporu

zhitarn attende)-, Bosn. cjatati,    setitti    ; Sorab. 1. lafowacź,    nie będzie miał, naukę    pisma będzie mógł wyrozumieć,

lafuyu ; Croat. chteti, chitam,    steti,    stem, stejem, chte-    Gil. Post. 325. Przyjmij    wdzięcznie, mój chrześciański

jem; Dal. chyatam; Ross. MirraTB, umaio. Kazimierz    czytaczu, tę pracą moję. Gil. Post. A. 5. Któren z czy-

mnich, najpierwszy król Polski, co czytać umiał. Biel.    telników moich. Mon. 72, 759. g. Czytelnik, urząd

Kr. 54. Szkoda do    tego    pisać, co nie umie czytać.    w dawnym kościele czytania    pisma głośno i nauczania

Pot. Jow. 179. Czytywajmy    razem z    sobą książki, mam    pacierza; drugi z    mniejszych    porządków święcenia    ka-

ich znaczną liczbę. Teat. 28, 18. "Czytawają Mojżesza.    płańskiego. Karnki Kat. 264. Kucz. Kat. 2, 617. ber

1 Leop. 2 Gor. 3, 15. Czytywałem z podziwicniem płód    SSorlcfer tit ber $ltrd)c. CZYTELNOŚĆ, ści, z. możność

twej muzy. Zab. 14,390. Ten tylko czytać książkę może,    bycia czytanym, bte 8eferltd)feit; (Boh. eitedlnost* 1. czu-

który ją potrafi w tej myśli czytać, w jakiej pisana. Perz,    łość, 2. czytelność). Oppos. Nieczytelność, bic Ultlefer*

Lek. 560. Czytać na książce, czytać w książce, tu etitcnt    ltcfyfett. CZYTELNY, a, e, CZYTELNIE, CZYTELNO

2M/C lefeit. Spytano go, jakieby księgi czytał? a on    adv. możny do czytania, dający się czytać, leferltcl); (Boh.

rzekł: jam więcej na księgach miłości czytał, niżeli na    ćitedlny (« 2. czuły); Eccl. neTKW, nemo; Vind. branjliu,

innych. Sk. Żyw. 2, 91. Nie widziałem nikogo w do-    bratliu, berliu, beratliu). Na bani napisz wierszyk, lc-

mu naszym, któryby oprócz kościoła, na książce czytał.    dwie znać z przodku, za czasem występują one litery i

Kras. Boś. 21. Ćzyta    wiele; utonął    w księgach. Cn. Ad.    wysadzą się tak    czytelno,    jak czytelniej drukarz    ich

158. Czytać komu,    entent    tun’Icfeil.    Czytać piszącemu,    wybić nie potrafi.    Birk. liaz.    Ob. li. 3. Nieczytelny,    itltle*

dyktować mu z karty, Ctltetlt tłOtlt 23IrtttC btełtrett. Czytać    ferltd). Charaktery tego rękopisma przez dawność czasu

nad umierającym. Pim. Kam. 210. (modlić się nad nim    stały się nieczytelnemu Teat. 37, d. 49. Charakter jego

z książki). Czytać mszą, odprawiać mszą czytaną, nie-    bardzo nieczytelny i drobny, ib. 26, 25. Ross. TapaóapcKoft.

śpiewaną, ani mówioną, mieć cichą mszą, eine 5D?effe    Nieczytelnie pisze. Teat. 20, b. 141. Ross. noTapaóapciui.

(ftill) lefeit. Czytany Ross. »itnauHMH, mtomlih ; Eccl. me-    Trzeba też dzieci wprawiać w czytanie nieczytelnych cha-

HLiit. Czytanie, ba3 Sefeit , sam czyn czytania i to co    rakterów. Pir. Pow. 150. CZYTYWAĆ ob. Czytać,

się czyta, bte €ectitrc ; Slov. citâni; Boh. ćtenj; Vind. et Pochodź, doczylywać sie, naczytać się, obczytany, po-Carn. branje; Ross. 'imanie ; Eccl. yhTenïe 'iTeiiiflue;    czytywać, poczytać, poczet; przeczytać, przy czytać, roz-

Sorab. 1. lafwano. Czytanie do nauki droga. Cn. Ad.    czytać się, wczytać się, wyczytać, zaczytać się; cf. czcić,

138. Człowiek bawiący się wielkim czytaniem. Mon.    czciciel, czcionka, czysto.

wi. ptaszek mniejszy od szczygła, na grzbiecie oliwkowy, fringilla spinus, linaria viridis. Klein. Zool. 221. ber 3^0^ be3 3^d)eiîi 3îte* berf. 3wtfe; Boh. cjż, ćjżek; Slov. eizik, ciża; Hang. tzizige ; Rag. ciz; Bosn. ęiz, cizer ; Carn. zisćk, lisz, liszhćk; Sorab. 2. ziż, ziżik; Sorab. 1. schwicżk, faba;

70, 239. Dobre czytanie, Slov. dobroćitanliwost, or- CZYWUN ob. Ciwun. 1.₅ CZY-Ż, CZYŻ ob. Czy. thoepia, Vind. berrozhnost. §. Czytać naukę jaką uczniom, 2. CZYŻ, a, m. CZYŻYK, a, dawać, uczyć, lekcye dawać, leljren, Icfcn, ^orlefnugctt Ijaltcit. Ś. Augustyn w Kartaginie retorykę czytał. Sk.

czne

Dz. 293. Trzeba nam professora, coby prawo Polskie czytał. Star. Wot. C. 2, b. Przez lat 5 prawo kanoni-jako professor czytał. Birk. Dom. 153. Który 'ja

raz

eus

raz

zbierać trzaski. Pot. Arg. 519. Nie miej za 'dęba liche jego trzaski. Jabł. Ez. 137. Mały robak wielkiego dębu tocząc na ostatek obali. Tr. Chłop jak dąb. Budn. Ap. 51. (sążenisty). Łakomca myśli o tym, aby darł i z dębu łyka. Rej. Zw. 231. b. Fig. tr. Ślij juz dziewosłęby I sadź na wsparcie domu twego dęby. Pot. Syl. 247. (podpory, filary). §. Dąb, herb, na tarczy młodociany dąbek o pięciu korzonkach; na trzech jego gałązkach trzy żołędzie. Europ. 3, 11. DABCZYNA, y, z. niepozorny dąb, eilte UMttfctmUdje Cictje. Tamaryskus tak daleko różny od Bagna, jak dąbczyna od wrzosu. Urzęd. 2. DĄBEK, bka, m. mały dąb, eilt (Stegen, eine fletite Ctd)c; Boh. daubek, daubecek. Dąb rodzi żołądź, z którego potym wynika dąbek. Petr. Ek. 54. *g. Prov. Własny nieboszczyk, dąbek, co w stojączki zdechł, Rys. Ad. 73. (DABIN ob. Tabin). DABIEŃ, bnia, m. dębieć, dębowy kij, eilt dćtcfyenflrittel. Glinę w korytach drewnianemi młotkami czyli dąbniami potłuc. Torz. SzkŁ 69. Glinę dąb-niami ubijać, ib. 170. DABNIK, a, m. miejsce dębami osadzone, eilt mit Ctcfjett liefertet Ort. Dąbniki w rynki rozsadzone, ogień łakomy pożarł. Zmor. 129. DĄBROWĄ, y, i. gaj dębowy, eilt ©cf)eitttKtIb,‘ Boh. daubrawa; Slov. dubi; Vind. dobja gosda, dobji borsht, dobje, dobovje, (dobrova < wrzos), hrastje; Carn. dobrâva, hrastje; Bosn. dubraua, sylva; Rag. du brava sylva, dubravisete, hrasc-tovisete sylva cerrina, (Bag. Dubrovnik * Raguza); Croat. dubràva sylva majorant arborant, sylva roborea, hraszti-na quercetum); Boss. 4yôimK,L; Eccl. ßÄBf>iiR£i, 4y6poBa, qacTOil h rycToft auct, saltus, 4peMyqen .iucï, ocoôjii-BO 4yÓ0B0H. Ztuczone świnie żołędziem nazad z dąbrów się wracają. Otw. "Wirg. 418. Po dąbrowie chodził. Biel. S. M. A. o.— Herald. Dąbrowa, herb., wpo-lu błękitnym podkowa biała ; na niej krzyż złoty i przy ocelach z obu stron takie dwa. Kurop. o, 11. eilt Sffiap* pelt. Geogr. Dąbrowa, miasteczko zachodniej Galicyi, ein ©tdbtdjcn in Sßeftgalicicn. DĄBROWICĄ, DUBROWICA, y, z. miasto w Brzeskim Litewskim. Dyk. G. 1, 176. eine ©tabt in 8itt$. DABROWISTY, DAB RÓWNY, a, e, pełen dąbrów, rcicl) (ttt Cidjcitmćilbern; Croat. dubravaszt sylvosus, dubravni, dubravszki sylvestris; Boss. 4yópa-BHLiil, 4y6paBHCTbiH ; Eccl. 4y6ppBHCTtifi, 4y6poBUH, Dabrowisty, saltuosus. Mqcz. W lipeu łąki leśne i „dą-browne mogą być sprawiane. Cresc. 695. DĄBRÓWKĄ, i, z. imię żony Mieczysława I. [DOBRÓWKA, zowiąją stare roczniki, a Thietmar (IV, 35) wykłada jej imię przez łacińskie bona. 2] — g. imię wielu miasteczek i wsi. DABROWNA, y, ż. miasto w Pomezanii w Prusiecli, ©tlgcntwrg in fSreitßen. Wyrw. G. 581. g. Dąbrówna, Du-browna, miasto w Witebskim nad Dnieprem. Dyk. G. 1, 176. eilte (Stabt in b. 2B. Sßitebff.

Pochodź, dębina, debinny, debinowy, dębowy, dębianka, debiasty, dębić, korkodab; Boh. duben, kwiecień miesiąc ; dubrawnik pszczelnik. siekierą DAĆ, dał ez. dok., da, dadzą Fut. — daje Praes. — (Dawać frequen. et contin. q. v.) (oppos. brać), geben; {Boh. dali, dal, dam, dawati, dawam; Sorab. 2. dasclr, Sorab. 1. dacz, dam; Vind. dati, dâl, dâjem, dajati; Croat. dati,

Slav. zelencsica; Croat. czàyzlek, sterlinecz, ternyovka; Hun g. tsiz ; Boss. tfflJKt, mhżkhkTj , UHmuneiCL, fern. qn-. HtOBKa, qn5K0B0qK3. Czyżykowie zieleni. Banial. J. 3. Czyżykowie psykali, ib. J. 3. b. Oto ten czyżyk zielony, Śpiewa jak umie swej samicy szarej. Karp. 1, 47. CZYZOWY, a, e, od czyża, czyżyka, 3ctftg * ; Ross. qn-5KOBLiii. CZYŻMA ob. Ciżma.

D. d.

J3 czwarta głoska abecadła, u Greków delta, w Hebrajskim języku daleth zwana. Kras. Zb. 1, 222. D. jedne tylko mamy łacińskie. Now. Char. W odmianie słów Polskich, pospolicie pod d wtłacza się z n. p. idę, idziesz, dzida, na dzidzie. Często też, osobliwie u dawnych zamienia się we śrzodku słowa na j, n. p. władca, zamiast władzca, jedynowładca, równowła/ca, święto -kra/ca. §. d. abbreviat. n. p. d. iBgo czerwca, znaczy: dnia. §. w abbreviat. i t. d. d znaczy dalej.

D A.

1.    DA! godło dziecinne kłaniania się lub dziękowania, eilt SBortóiett, nunntt gmtj fleiite Słtnbcr ifir Compliment machen, ober ftd) bebaitfeit. Mamka mówi Jasiowd da! Oss. Wyr. Tatuniowi za jabłuszko Jasiek : da Tatuniu, ib.

2.    *DA! słowo przydatkowe niepotrzebne. Dudz. 31. wy-dosyć powszechny, jakoby hasło lekce ważenia :

mniejsza o to, niech tak będzie ! pa ! fep3 ! Wa3 liegt brait ! Nie Wieliczka to zbroja, mówi, da dobreńka. Jag. Gr. B. 2. b. Nie chodź tam Wojciechu, rzekł Jakub; da! odpowiedział Wojciech i odszedł. Oss. Wyr. {Vind. da, de * żeby, aby, by; Carn. de; Dal. da, ali; Hung. dé; Croat. da; Bosn. da sale; Eccl. 4aóbi żeby, 4a 6y4eTï> niech będzie; Bag. da! partie, exhortât, nu! nuże)! DA DA DA; głos śpiewającego bez wyrażenia słów, ba ba ba! la la la! wenn man fingt oÇne beftuninten £c?t. Śpiewa: Matusia w lasek pognała jagnięta: da da da, da da da. Teat. 53, 58.

DAB, ębu» m. żołedziorodne drzewo, bte Ctcfje, ber Cicfp fcaitltt; Boh. dub, (od tuposti, t. j. twrdosti), zyraak, zymnj dub; Slov. dub, swjda, dubowÿ strom; Sorab. 1. et 2. dub; Wind. dob, sholodio drevu, sholodje, hrast, (cf. chróst); Carn. dob; Hung. dub, antiquis erat quer-bona arb or, quia primum mortalibus victum dédit, ab Hebr. 21D, unde et dóbr (dobry) a Slavis derivatum est. Carn. dôb aesculus, dobsti excavare, hrast quercus ; {Hung. domb collis); Slav. rast, cer; Bosn. dub, 1. ar-bor, 2. quercus, hrast cerrus; Bag. dub arbor, robur, hraast quercus-, Croat. hrazt, hraszt; Rost. Ayö-b. Dąb, drzewo między leśnemi jedno z najwyższych. Kluk. Roił. 2, 17. Dąb w niebo się wzbija. Dar. Lot. 6. rozłożysty. Bardz. Luk. 45. trwały. Past. F. 8. Nie trzeba w dąb uderzyć, kto go chce wyciąć. Birk. Kaz. Ob. K. 3. b. Łatwo zbierać gałęzie, kiedy dąb upadnie. Tward. W. D. 259. Ściąwszy dęby, każdemu wolno

Słownik Lindego u>yd. 3. Tom I.

62

D A G.

402

Kr. 249.

dajern, davati; Dal. dati; Hung. adni; Rosn. datti; Sla-von. dati; Rag. datti, davati; Ross. 4aiŁ, 4Ubqtł, 4am>i-BaTb ; Lat. datus, dare, do, dedi; Graec. ôîdcopu, âcôaco, dote; Hebr. nfi teth; Ind. dadami, dadasi, dadati). Dać co, jest odjąć sobie, a ku używaniu podawać drugiemu. Gorn. Sen. 350. (cf. udzielić). Co drugiemu dasz, tego sam nie masz. Bys. Ad. 6. Daj temu, daj owemu, aleć nie masz. Cn. Ad. 149. Dziś daj, jutro daj, aż sam nie masz nic. ib. Dawszy raz, dwa, musisz dziesięć. Cn. Ad. 533. Nikt nikomu nie daje, czego sam nie ma. Biel. Kr. 119. Mon. 71, 794. Dwa kroć daje, kto rychło, a trzy kroć, kto ochotnie daje. Cn. Ad. 179. Prot. Jat. 7. Trzykroć daje, kto nieproszony daje. Zegl. Ad

69. Wszystko mówią: daj, daj! darów czekają. Sk. Kaz. pr. Kto dał, ten dał, by jeno dał. Birk. Ex. H. 2. — Dać ex oppos. braniu, geben, Im ©egenfa|e beé 9ïehs incité. Dadzą majętnemu, a i to, co miał, wezmą ubogiemu. Groch. W. 566. Bach. Ep. 29. Głupi daje, mądry bierze. Rys. Ad. 15. Głupi bierze, a mądry daje. Cn. Ad. 252. Wszyscy chcą brać, a nikt nic nie dać. Cn. Ad. 1269. Musi kto pierwej dać, toż dopiero drugi weźmie. Gorn. Sen. 544. Bierz, coć dają. Dwór. H. 2. Głupstwo nie brać, kiedy dają. Jak. Raf. 126.— Dać, z podmyśliwaniem przysłówka dobrowolnie, gutwillig geben, nut ©utem geben, freiwillig geben. Abo daj, aboć wydrę. Cn. Ad. 1. Daj chceszli, alboć wydrę. J. Kochan. Dz.

75.— Dać komu co, udzielić komu co, użyczyć, eh nem etwaé geben. Bóg swą mocą raczy nam dać dobra wszelakie. Karnk. Kat. 379. Tym dwiema córkom z potrzebę pokarmu dać nie miała. Wys. Kat. 2. Z dzierżawy swojej dziedzictwo da synom swoim. 3 Leop. Ezech. 46, 48. (oprawi. 1 Leop.). Dusza daje nam życie. Teat. 23, b. 94. Nie jest to łaską dać życie człowiekowi, ale myśleć trzeba o jego wychowaniu. Teat. 49, c. A. 2. (płodzić człow.) Ile kroć dasz ustek twoich, Tyle kroć użyczę swoich. Groch. W. 344. Rozpustnie: Panny strojnym dają. Dwór. K. 3. (faworów nie odmawiają). Ta Jejmość daje, (przypuszcza cieleśnie do siebie, szafuje ciałem). Dać komu lekarstwo, na poty, eh nem 3lrjenet) geben, eingeben. Praca niech daje na poty. Pilch. Sen. list. 389.— Dać, zdarzyć, geben, ocrletheu, gewähren. Któżby mi to dał, bym mógł widzieć boga, Bym znał, którędy bliższa k niemu droga. Chrośc. Job. 84. Któżby mi dał, by zdatna do tejże przysługi Krew moja służyła wam przeciąg wieków długi. Teat. 45, 8. Grzech w nas panuje: o ktoby nam dał dobrze tego się korzenia dokopać, ktoby nam dał ten korzeń umorzyć, jakim-by nam był zbawicielem. Sk. Kaz. 510. Jednym praca, drugim cnota, wielom szczęście daje. Fr. Ad. 1. (zdarza, szczęści im, sprzyja).— Bóg daje, zdarza, ©ott oerletljt, giebt. Daj boże, boże daj, bogdaj, bodaj, ©ott gäbe! Daj boże, bym fałsz przerzekł, mniejszaby to była. Groch. W. A. 3. Boże daj w dobry czas mówić, a we zły milczeć. Rys. Ad. 10. Dałby bóg, oby bóg dał, möchte ©ott geben, »erlcthen, ©ott gäbe, bafL... Dałby to bóg, aby tylko na nieprzyjacioły śmiały był. Psalmod. 15. Nie daj boże * broń boże, uchowaj boże, ©ott wolle nicht, ©Ott

OcOüt^e. Panna ta winy żadnej nie ma, nie daj tego boże. Sk. Żyw. 1, 17. Boże daj zdrowie, na zdrowie, jur ©cnefuitg. On tu umyślnie rześkim głosem kichnie, Wszyscy: boże daj zdrowie! Pot. Jow. 2, 4. Widząc go ochotnie jedzącego, rzekł: boże daj ci na zdrowie. Sk. Żyw. 236. (niech ci służy! ©ott laffe eê btr wohl befoutnten). Boże daj szczęście, szczęść boże! fy. daj Panie Boże! ©lltcf Jlt! SinttU. baé gäbe ©Oit! Więc co daj boże szczęście, ruszmy Ossę wprzódy. A na Ossę Pelion wsadźmy. Min. Ryt. 4, 281. (w imię boże, tu ©otteé Stauten).— NB. Opuszcza się słowo Bóg, Boże, a kładzie się daj » bog-daj, bodaj, boże daj « oby, wollte ©Ott, gäbe ©Ott! Daj się tacy ludzie rodzili. Warg. Wal. 208. Przyjdzie i wam powiedzieć ostateczne słowo, Daj, żebyście lepszych lat doczekali zdrowo, Daj, żebyście do śmierci, krom sielskiej dziewice, Nigdy nie poznawali miejskiej miłośnice. Zunor. Siei. 188. Biadaż mnie! dajbym już więcej nie-żyła. Zmor. Siei. 197. Nie jeden głos poszedł z ust poddanych: daj tego nie zażył, bodaj zdechł, niż zażyje. Opal. Sat. 29. Poległ w ulicy on gospodarz miły, Od gęstych: daj zdrów! pozbył chłop i siły. Biaiob. Odm. 15. (od częstych, bodaj zdrów, t. j. kielichów za zdrowie spełnianych, »on bcnt »feien ©efnnbhettétrlnfen, mm bert tue* len ©efunbfyetten).— Da bóg, da-li bóg, dali bóg, jeśli bóg da, zdarzy, dozwoli, wenn ©ott gtebt, geliebt Cß ©ott, fo ©ott roili. Będzie-li Pan raczył, abo da-li nam bóg zdrowie, uczyniemy to abo owo. 1 Leop. Jac. 4, 15. O tej rzeczy się z czasem w Paryżu, da bóg, muszę dowiedzieć. Kras. Doś. 97. Dali mi bóg oglądać ojca mego, oddam ci hojnie tę uczynność. Gorn. Sen. 36. Da-li mi bóg teraz ujść, na potym będę ostrożniejszy. Cn. Ad. 144. Lepsza chwała bogu, niż da-li bóg. Cn. Ad. 449. Birk. Krz. Kaw. 7. Orzech. Qu. 155.— Takaż przysięga: dali bóg, dali pan, (cf. tak mi panie Boże dopomoż), iOflbrljaftig! Sorab. 2. lez boh da; Boh. bohda; Sorab. 1. pschisamoce, pschisamace, pschi samei mocy boschei. Czy to nie nasz Pap? a dali bóg ci on sam! Teat. 50, 29. Tegom dalibóg najbardziej życzyła, Abym się ciebie do woli naprała. Past. F. 135. Dali bóg, jak żyję na świecie, nie widziałem podobnej bestyjki. Zab. 15, 181. Dali bóg ojczyznę miłuję. Birk. Zam. 55. Cóż tam słychać? Nic, dali Pan! Zab. 9, 522.— *Dać, pro causa causante rozkazywać, kazać, zlecać, (cf. Gall. faire faire), befehlen, laffett, oeranftalten, (machen laffen). Dobry żołnierz, umie kowalowi rozkazać, jakim kształtem ten tesak, i jak dobry ma być, który robić daje. Gorn. Dw. 56. Jam sobie raz dał to pismo studentowi czytać. Teat. 50, 4. Gdy synaćzek miał sześć lat, dali go rodzice uczyć gram-matyki. Sk. Żyw. 2, 35. Syny swe dać czytać uczyć. Gliczn. Wych. J. 8. Annę dano uczyć po Polsku. Biel.

Platynę papież dał wsadzić, ib. 434. Wielu łudzi Nero dla pieniędzy dał pozabijać. Star. Ref. 100. (NB. Teraz rzadzej sie używa dać zamiast kazać; w brew zaś przeciw Polszczyznie Niemcy swoje bitten laffen, tłumaczą dać prosić). — Similit. Da się to widzieć. Past. F. 115. (wyjawi się to samo przez się, pokaże się, baé wirb fleh jetgen). Da-ć się to widzieć, jeżeli on ważność

daru twojego uczuć potrafi. Tent. G4. Dać sie we znaki, (cf. znak). Ranę komu dać. Ot,w. Ow. 154. (zadawać, eine 2Bunbe nerfeßen). §. Dać, nie bronić, dopuszczać, permissive, taffen, julaffcn. Za pana swego da się zabić. Jabl Tel. 72. Dałbym sobie oko wyłupić, jeśli to nie prawda. Cn. Ad. 140. Dał się bóg napić, a dyabeł nie dał się wyspać. Rys. Ad. 12. Zabija mię jak bydło, a płakać nie daje. Zabi Amf. 23. Sobie prawdy ani mówić nie damy. Groch. W. 565. Nie da się więcej uprosić. Źrn: Post. 2, 359. b. S. Grzegorz dać mu pogrzebu z bracią nie chciał. Sk. Dz. 586. Prosił, aby mógł przystąpić do Jagiełłą, i dano mu to; przyszedł tedy pod namiot do króla. Biel. Kr. 262. Similit. Adrast zwyciężony prosi o życie, Telemak mu go daje. Jabl Tel. 270. (daruje, nie odbiera, er fcfjcnft tfwt brtś Sebcn). §. Dać co za co, płacić, für etttwê geben, jaljlen. Co dać to dać, zapłacić i przepłacić, geben traé» inan nnr fyaben ntitt, e3 mag fofien, ma§ e§ mili, überzahlen. Namawia żona męża, co dać to dać, byle kasztelanią kupić. Opal. Sat. 39. Co dać to dać, kobiety muszą mieć koronki. Haur. Sk. 554. W targu kupujący daje t. j. pieniądze płaci albo ofiaruje, podawa, ber Käufer gfebt, jablt ober bietet fur et* ma§. n. p. Dajcie Waszmość złotych dwanaście! Alb. n. W. 12. Przcdający daje, to jest, spuszcza, ustępuje za jaką cenę, ber ÜBerfänfer gtcbf, läffi bte Sßaare für einen ge* Itnffen fjjretë. To drogo dwanaście złotych! ośm złotych weźmiecie? ]J*. Nie dam od dziesięciu! Alb. n. W. 12.— Dać na rękę, zaliczyć, zadawać, dać zadatek, qu. v. auf bic £>anb geben, fpanbgelb geben. §. Dać na co, łożyć na co, nakładać, morauf oermeubeu. Tym pogardzili, na co się w tym żywocie praca i czas darmo daje. Sk. Zyw. 2, 50. Dać czemu * poświecić czemu, geben, mctfjen, nńbmen. Dawszy sprawom zawiłym ledwo nie dzień cały, odpoczywał wieczorem. Jabl Tel. 16. Noc potym spaniu dali. Otw. Ow. 287.— Dać głowę * stawić głowę, życie, fet* neu $opf geben, junt ffaitbe fefjett, laffen. Dałbym głowę, że jest nienawidzonym. Teat. 29, 7. — Dać głowę, zdrowie, życie * położyć życie, feinen 5vopf, fein £cben laffen. Trzeba nam dla boga nie wzdrygać się i zdrowie dać. Sk. Zyw. 2, 43. Chętnie przy tobie na śmierć pod miecz damy głowy. Teat. 44, 27. Dać życie i t. d. tracić, utracać, feilt Sebcit uerlterett. Co komu inszemu żywot chciał wziąć, przyjdzie go dać jemu samemu. P. Kochan. Orl. 1, 57. Rychard strzałą postrzelony, dla swojej chciwości zarazem gardło dał. Star. Ref. 98.    §. Dać kogo

do nauki, na naukę, ku wychowaniu * oddawać go, et* neu tu ben Unterricht u. f. w. geben. Rosło dziecię i do nauki dane, prędko się wiele nauczało. Sk. Zyta. 334. Na naukę dany, prędko pojmował, co słyszał. Sk. Zyw.

218. Umyśliła jedne córkę komu innemu dać ku wychowaniu. Wys. Kat. 2. — Dać do jakiego miejsca, oddawać, an einen Ort fmtgebeit, funtbitit, geben, tfinn. Ludzie rycerscy byli do więzienia dani. Baz. list. 18. Nim go do więzienia dadzą, mają mi go tu wprzód przyprowadzić. Teat. 85, C. Do ciasnego więzienia papież go dać kazał. Sk. Zyw. 526. Chciał do stajni dać konie podróżą znużone. Toi Saut. 47. — Dać co komu, oddawać

mu, jego woli, póruczać mu, poddawać mu, einem je* ntaitbett übergeben, gänjltd) überlaffen, ihm $ret3 geben. Pan ten arendarzom zdziercom dał poddane swoje. Groch. W. 565. Czyniłem sprawiedliwość, nie daj mnie potwarcom moim. Budn. Ps. 119, 121. (nie podawajże mnie im. Bibl. Gd.). Ja tobie dam w posłuszeństwo, a w opanowanie twoje wszystkie narody świata tego. Rej. Post. S.

s. 1. Nie mogąc dłużej okrucieństwa jej wytrwać, chce wszystko dać we dyabły. Gorn.Dw. 311. (dyabłom oddawać, do kata porzucać). Simil. On na miecz ostry wszystkich da. P. Kochan. Orl. 1, 73. (skazał, poświęcił).— Adverbial. Daj go bogu! wykrzyknik zadziwienia! baja bid; ber liebe ©Ott! Daj go bogu, jak Wc Pan czerstwy, co za cera, twarz jak pełna! Teat. 7, c. 41. Cud niesłychany, daj go bogu! Góra w połogu. Kniaź. Poez. 5, 124. Min. Ryt. 4, 113. Simil. Daj go katu, baß bid) bergen* fer! Daj go katu, mało! Pot. Jow. 108. I ty także pustakiem chcesz być, daj go katu! Treb. S. M. 47. — Dać na wolą czyją, zdawać na jego wolą, zostawić jego woli, spuszczać co na niego samego, jeiltanbeö 2ßtüfül?r überlaffen, tfmt etmaê frei) laffen, c3 ihm hcitnfiellcn. Jezus bezżeństwo na wolą daje, nie przymuszając do tego. Rial Post. 134. Chciał oblężonego wolno przepuścić, lecz jeśliby się też chciał bronić, tedy mu to dał na wolą. Biel. Kr. 176.    §. Dać na kogo, zdawać nań, jcmanbeit

etma3 überlaffen, anbetm ftetlen. Cieszył go mówiąc: już to na mnie daj, sprawię ja to. Sk. Dz. 870.— Dać na kogo nijak, wzglądać na niego, wzgląd mieć nań, szanować go, attf femanben ctivaê halten, ihn inert!) halten. Syn na ojca nic nie da; a córka sprzeciwia się matce. Jiadz. Mich. 7, 6. (lekce waży ojca. Bibl. Gd.). Chłopczyk ten na pedagoga nic nie dał. Dwór. K. Sędziowie wasi na śwńadki nic nie dają. Gorn. Wl. K. 3. Ja na te rozumienia nic nie daję. Krom. 5.    $. Dać w gębę, po gę

bie, po uchu i t. d. * bić, cin§ geben, (eine Ohrfeige, Schläge U. f. m.), (dflagcn. Teraz w pysk ciężko dać komu. Zab. 13, 29. Gawdz. Dał synowi w gębę dosyć głośno. Falib. Dis. 111. Dał mu pięścią w gębę. Zab. 13,82. Trzykroć Arachnie w łeb dała Minerwa. Otw. Ow. 220. Jednemu z posłów dał w gębę. Biel. Kr. 294. Dał sobie w łeb o ścianę. Mącz. Jakby mu w gębę dał, zawstydził się. Cn. Ad. 294. Dawszy dyabłu i rozkoszom po gębie, za cnotą się udał. Orzech. Tarn. 21. (porzuciwszy je). Jakbyś wszystkim dał po uchu. Pot. Syl. 450. (zmieszani są). Dać komu w nos. Cn. Ad. 140. Jakoby wszystkim dał po nosie. Ghrośc. Fars. 86. Dała mu w nos szczutkę, że aż odskoczył. Oss. Str. 3. (ob. Szczudłek). Tak jakby mu w pysk dał, nazad odskoczył. Jabl Ez. 145. Dać komu po grzbiecie, po skórze dy~ biku, po tybinkach qu. v. * wygrzbietować, wygrzmocić. — Ellip. Dam ja ci, poznasz, z kim masz sprawę. Boh. Kom. 1, 41. (id) Witt btr geben! Slov. pohnem fa). Bym się nie rozgniewał, wierz mi, żebym ci dał dobrze, tak żebyś pamiętał. Gliczn. Wych. G. 3, b. Za to zuchwalstwo dam ja wam, złodzieje! Zab. 14, 280. Da on tobie, jak się o tym dowie! Teat. 53, 6. Ej dałemże jemu, dałem! Boh. Kom. 1, 359. Simil. Dałbym sobie « nawarzyłbym

na

przypu-

404

DAĆ.

DAG.

sobie piwa, tty mürbe mir fc^on betten, tty mürbe fdtyit au* îomrnen. Niechże mnie bóg broni, dałcibym sobie. Teat. 1,6.99. Dałabym ja sobie, żebym w taką historyą weszła. Teat. 40, 56. Dałaćbym sobie, nie! nie chcę się w to wrażać. Teat. 54, 47. — Dać czym o co * bić, uderzyć czym o co, momtt gegen etm«3 ftylagcit. Przez gniew zapalczywy Z góry dał mną o ziemię. J. Kochan. Ps. 149. (z góry mnie na dół pchnął. Karp. 6, 401.) Fig. Dać czym o ziemię, porzucić co, odrzucić, etmaś megmerfeit, «errner» feit. Tą prawdziwą rozkoszą wolą białogłowy dać o ziemię, a nic zachować się temu, który je szczerze miłuje, niźliby.... Gorn. Dw. 309. Widząc, iż go mieć nie mogła, umyśliła dać wszystkim o ziemię, a nie przyjmować ani listów, ani darów, ani w tę stronę, gdzie on był, patrzać. ib. 275. Simil. Dać precz * porzucić, odrzucić, megmerfeit. Dam precz wszystko a wszystko, a cało odejdę. Zebr. Ow. 296.    §. Słowo dać, słownie przyrzekać,

fein SBort geben. Dajesz mi na to swe słowo. Teat. 34, c. 41. Daj teraz słowo, że wkrótce dasz rękę. ib. 54, c. D. 2. Słowa mi danego nie dotrzymał, ib. 8, b. 91. Simil. Dać rękę na co, przyrzekać co podawaniem ręki* feine $anb morattf geben, c3 mit einem $anbftylage ycrfprctyeit. Wszyscy rękę na to dajem, że tego czynić nie będziemy. Sk. Dz. 729. Dali sobie na to rękę, dali ręce drugim rozjąć. Budn. Ap. T. 2. (symbolum zgody i ugody). Zmowę Paweł ś. i danie ręki, rozchodząc się, uczynił z ś. Piotrem, aby ubogich ratowali. Sk. Dz. 29. Zaczym sobie na zgodę dawszy ręce wzajem, rozeszli się. Żab. 14,

71.    §. Dać komu godzinę, dzień, czas, miejsce, *zrok,

rok * naznaczyć, wyznaczyć, einem btC ©tltllbc U. f. m. geben, beftimmen. Ich rada jest, aby dnia dzisiejszego, który sobie dali, po leżach wojsko wasze pobili. Warg. Cez. 108. Niech pozwany wie, od kogo i na który dzień rok mu dano. Gorn. WY. Q. 4. b. Zlecił swoim, aby dali zrok, (rendez --vous, congress), abo miejsce posłom cesarskim, gdzie się zjechać mieli. Dali im tedy zrok za tydzień niedaleko od pierwszego miejsca. Papr. Ryc. 105. Ross. co?K4aTfccn, c?KH4aTŁca. Nie to mię obraża, że cnocie po rozkoszy dajecie miejsce, ale to, że ją na sztych kładziecie z rozkoszą. Gorn. Sen. 229. — Dać komu wyższe miejsce, dać mu dank, przodek, wprzód, naprzód » przyznawać mu pierwszeństwo, ustępować mu, einem meinen, tym natygeben, tym ben SSorraitg Iajjcn, ben $ orrait g geben. Ludzie wyższe miejsce dali rzeczom potrzebnym, niżli rzeczom dobrym. Gorn. Sen. 165. Dał mu miejsce po prawej ręce. Tr. — Uczony jeden temu rycerzowi dał wielki dank w sprawie, w męztwie i w dzielności wojennej. Gorn. Dw. 180. (ob. Dank). S. Bazyli— uszowi przodek sam Libaniusz daje. Sk. Dz. 265. Nic dam ci wprzód, nie ustąpię-ć placu. Cn. Ad. 566. Lecz i Klorynda w ten czas Argantowi Męztwem i sercem naprzód nic nie dała. P. Kochan. Jer. 241. Mięsa tych wołów inszym nie dadzą wprzód sma'kiem i dobrocią, oprócz Angielskim. Roter. 78. Nie dam nikomu wprzód, co się wojny tyczy. Alb. z W. 20. Głosem wam nie damy wprzód i naukami. Otw. Ow. 193. Dać wprzód na kogo • dać pierwszeństwo komu, einem ben SSorjng geben. Nie dbałam ja na wysokie panięce stany, Nie dałam wprzód dostatnie i wielkie pany. Zimor. Siei. 336. — Aliter miejsce, ucho komu dać, słuchać go, einem Iftaum geben, eh nem ©cltyr geben. Mąż lekkowierny słowom zdradliwej żony dał miejsce, i nie wysłuchawszy młodzieńca, potępił go. Sk. Żyw. 322. Słowom jego miejsce dali. Zbił. Dr. D. 4. Prosił go, aby jego posłom ucho dał. Sk. Dz. 223. Ucho jedno daj skarżącemu, drugie chowaj obwinionemu. Cn. Ad. 1193. Pot. Arg. 92. (mówiwszy za baranem i za wilkiem mówić trzeba). Nowiny nam smakują, tym dajemy ucha, Nie myślimy, że co dzień bóg pacierza słucha. Pot. Zae. pr. Znajomym prędsze ucho dają. Auszp. 53. Jabł. Tel. 149.— Miejsce dać czemu, stosować się do czego, czynić podług czego, ftty mo* nad) bequemen, 3ianm geben, fid) baritaty etnrityten. Jeślim godzien, że mię naśladować I miejsce memu chcesz dać przykładowi. P. Kochan. Jer. 118. Wojsko Tortozę wziąwszy, miejsce dało zimie i roku nowego czekało, ib. J.

3.    §. Dać bitwę, wydawać, staczać bitwę, eilte ©tylfltyt liefern. Gdy bękartowi Karola W. Leszko bitwę dał, w onejże sam zabit. Krom. 42. — Szturm dać » szczać, (Sturm laufen, einen Sturm «eranftatten, ftürmeu (eine Stabt), bcftürmeit. Dam szturm ten z rana piątego dnia oblężenia. Ustrz. Kr. 1, 282. Domyślił się, z której strony dać szturm król umyślił. P. Kochan. Orl.

4,    423.— Dać odpór * odpierać się, bronić się, odejmować się, SBtberftaitb leiften, SBiberftanb tyun. Jeśli namiętności nie z początku zaraz się hamują, tedy dusza nie jest już w stanie dania odporu natarczywośćiom. Pilch. Sen. 128.— Ognia dać » wystrzelać, getter geben, lo$ ftytcpctt, fenem. W ten czas właśnie ognie dały owe posłane rejmenta ze skrzydeł. Jabi. Buk. K. 3. b. — Dać tył nieprzyjacielowi. Chmiel. 1, 83. (uciekać, ob. Tył, bcm geiltbc beu fRucfen menbeit). §. Dać przyczynę, racyą, zdanie * przekładać, powiadać, bte Urfatye, beu ©rttnb ange* ben, «erbringen, «ertragen, feine SJïepung fagen, feine Stirn* me geben. Dajcie swe zdania, lecz nie bądźcie szalone-mi. Zab. 15, 185. Jak jurysta daj w tym swoje zdanie. Teat. 32, b. 441. Czemuż tak pomieszany? czemuż nie dasz zdania? ib. 45, d. 35. Wyb. By wynikłe w kraju zamieszania na mnie nie padły, Dajcie swoje zdania, dajcie, jak krew oszczędzić. Teat. 45, d. 56. Wyb. Trzeba, ażeby ministrowie dali przyczynę, dla której żądają większej liczby majtków. Gaz. Nar. 1, 3. Piąta racyą dajesz, mówiąc, że... Pimin. Kam. 137. — Dać komu radę, radzić mu, einem 9îaty geben, tymratycu. I nad tym nam się zastanowić zdaje, Choć rada dobra, zważyć, kto ją daje. Zab. 12,307. Czemu rady nie dać, (ob. Rada). — Dać liczbę * zdawać rachunek, jfietymmg ablegcit. Panowie z przełożeństwa swego na ostatecznym sądzie srogą liczbę dać mają. Star. Ref. 157. Winien będę liczbę dać za każdą duszę. Stryjk. 493. Masz dać dostateczną liczbę bogu z tych owiec, które ci zwderzo-no. Gorn. Dz. 83. Simil. Dać komu sprawę, (ob. Sprawa). Dać komu znać * donosić mu , eilten ctmaS mtffeit laffeit, tym $U mtffeit tyun. Poseł nasz przeczuwszy to, dał o tym znać do króla. Biel. Kr. 119. Simil. Dać mu do poznania, c$ einem su erfeititeit geben. Gdybyś jej mógł

Dać do zrozumienia, z daleka namie-

na

nieznacznie dać do poznania, że sie w niej kochasz. Teat. 52, d, 91. nić, namknąć, non wetten Jtt nerftellCU gcDett. §. Dać, podawać, itbcrretdfett, reichen, geben. Daj sam tę szablę z ręku. Bardz. Tr. 161. Fig. Dać sposób, podawać komu sposób, pokazywać, ein îDZtttel an bte £anb geben. Pozwólcie mi, dać wam sposób, że wolność i sławę sowicie utrzymacie. Jabl Tel. 145. Simil. Wieczny pokój wam daję. ib. 149. (podawana, głoszę, tdj gebe eitcfy einigen Trieben). Aliter Dać pokój * zaniechać, ju Trieben laffcn, mit grtebett Taffen, (Deftcrr. grtebett geben). Dajno mi pokój. Teat. 30, 5. Daj złemu pokój. Cn. Ad. 150. (nie drażnij złego; nie budzić licha, kiedy licho śpi). Ale daj jeno pokój, mej to zleć robocie. Jabl. Tel. 143. (nie mieszaj się do tego, zdaj na mnie). Możesz-li sprostać temu, podejmuj się, a nie możesz sprostać, daj pokój. Bial. Post. 134. (nie wdawaj się). Bagatele, dajcie tym rzeczom pokój. Zabi Zbb. 14. (porzućcie je). Zelżywrość będzie, jeżeli temu dobywaniu damy pokój. Warg. Cez. 164. (jeżeli go przestaniemy dalej ciągnąć). Odciągnęli, i oblężeniu pokój dali. ib. i 20.    §. Dać ko

mu, przypisywać, przywłaszczać, einem jufdjretben, juch giten. Lub słusznie, lub niesłusznie dają jej tę winę, Byle ona została żywą, ja niech ginę. P. Kchan. Orl. 1, 142. W swoich elogiach przyjacielowi nic, ale prawdzie i cnocie wszystko dał. Warg. Wal. 271. Co własnego jest bogu, bożemu dajemy częstokroć człowieczeństwu. Ilrbst. Nauk. D. b. Daje mowę komu , attribuo oratio-nem. Cn. Th. Dać na pochwałę, za wygraną * poczytywać za pehw., za wygr. bcifut crflctrett, (Umlegen. Powiedz nam Morson ; wszak to za pochwałę dają, Kiedy się młodzi ludzie o rzeczach pytają. Sim. Siei. 18. Już lud krzyknął, dając Simonowi za wygraną. Sk. Źyw. 437. — Dać w języku jakim, oddawać, wyrażać, geben tn einer @prad;e, auêbrücfen, nücber geben. X. Golański życia sławnych ludzi Plutarcba dać w naszym języku, przedsięwziął. N. Pam. 15, 370.    §. Dać list do kogo, wyda

wać do niego, etn 6d;retbeu an einen erlaffen. Pismo Wc Pana dnia pierwszego maja do mnie dane. Mon. 71, 304. (cf. datowany, cf. dan). — §. Dać komu dobry dzień i t. d. oświadczać mu dz. d. einem ben guten D3îor» gen u. f. m. nwufcfjeu. Więcej nie umie, jedno czapkę zjąć, a dzień dobry dać. Rej. Zw. 151. Dawszy sobie wzajem dobra noc, do spania się zebrały. Toi. Saut. 39. Piękne słówka komu dawać, dieta dulcia dare. Macz. feigne Sorte geben. §. Obiad, kolacyą dać komu, dla kogo * sprawiać, einen fDîtttag u. f. m. geben. Dajmy mu kolacyjkę dziś u siebie. Teat. 19, c. 3. — Dać na stół, przynieść i stawić potrawy na stół, zastawiać, ba$ (Effcit auftragen, (Sffett geben, ba$ ®ffcu anrtdjten. Dano jeść, usiedliśmy sam na sam oboje. Zabi Amf. 57. (ob. pierwsze, drugie danie). §. Dąć z córką, za córką, dać w posagu, wyposażyć córkę, ber £od;ter mitgeben’, jur ütuêfteuer geben. Zony co teraz szukają, Co z nią dadzą wprzód się pytają. Cn. Ad. 1369. — Dać córkę za kogo , wydawać ją za mąż, bte $ocf;tcr att jemanbeit Derlei* ratzen. Posażnej panny za chudego pachołka nie dadzą.

Teat. 26, b. 75. Dana była za męża narodu kapłańskiego. Zrn. Post. 3, 674. b. Nie dam mu córki, nie dam. Boh. Kom. 4, 179. — g. Dać na szpital, kościoł, szkołę, mszą, odkazywać szpitalowi, zapisać mu, beut 6pttalc »ermaßen. Cn. Th. g. Dać co, supponow^ać, przypuszczać na chwilę, bcu gali auuefmtcu, bert gali fet' jen, etnrditnteu, jugefteljen, jttgebeu. Nic jesteśmy my zakonnicy użyteczni; dajmy to, iż tak jest; któż nieuży-teczności naszej przyczyną? Kras. Pod. 2, 162. {Crout. poztawimo). Daj to , żem gdzie brodu chybił, Któż to nie w'ie, żem człowiek był? Groch. W. 517. (gefefjt!) Dajmy to, że rodziców jakich szlachetnych córa jest wydaniu.... Bals. Niedz. 2, 116. Dajmy na to, że mamy wprawdzie plan fortecy, lecz nie posiadamy rysunku jej okolicy. Lesk. Mier. 262. keimten nur an; angenom* men; fefcen mir bett gali; gefefct bcu gali. g. Dać komu do czego, dopuszczać mu, eä einem jtt etwas fontmen laffen. Wojsko nasze dosyć miało zabronić nieprzyjaciołom żywności ; do boju zaś nieprzyjaciołom żadną miarą nie dało, elici ad pugnam non potuit. Krom. 617. Wypędziwszy syna z domu, nie dął mu na oczy. Oss. Wyr. (przyjść albo pokazać się, er ließ tim nldjt oor feine STugeit fontmen). §. Dać na borg, na kredyt, borgować, auf (frebtt geben. Dać na weksel, na cyrograf, na słowo, pożyczać. — §. Dać komu, pomagać komu, służyć mu, przydawać mu się, stawać mu się użytecznym, einem beb fen, Uttfsen, WOJU bienen. Coż tedy nam tytuł da, żeśmy chrześcianie ? Kiedy spraw chrześciańskich sława u nas tanie? Co nam to da, żeśmy koronni synowie, Kiedy się nie sprawujem tak, jako przodkowie ! Paszk. Dz. 110. §. Dać wizytę, 23cfltd;c abftatteu. Wizyt ani odbiera ani ich daje. Pam. 84, 1060. — Dać karty, rozdawać, $ar* ten geben (tnt Spiele). Ja daję karty. Teat. 52, d. 104. (Boss. Ha34aiL, na34aBaTB za wiele kart rozdawać). — Dać jaką naukę, czytać, lekcye jej dawrać, (ob. Dawać), eine SBtffcufdmft geben, Icbreit, lefett. Znakomitsze osoby krajowe dają tam darmo bieg fizyki i innych umiejętności. N. Pam. 13, 56. — Dać z siebie przykład, etn Sepfptel geben. Dał z siebie przykład, jak ojczyźnie służyć. Jabl Buk. U. 4. b. — Dać drapaka, ob. Drapak, g. Zcgl. Nie daj! mówi sternik na flisów, kiedy mają przestać pojazdami robić. Magier. (jürt auf JU rubem. Daj jej pałasz, ob. Pałasz. — §. Tntrans. Dać w jaką stronę; ob. Dawać, n. p. okna na ogród dają* wychodzą, (Gall. donner), bte geitftcr geljett in ben ©arten. DAĆ się 1.) Passiv, ad. Dać. 2). Dać się recipr. zaimk., siebie samego oddawać, fid; felbft übergeben, abgeben. Starosta dał się do wiezienia. Sk. Dz. 154. Dajże się kędy do szkoły, aż się grammatyki nauczysz. Tivorz. Wie. 39. Teraz mnie naśladujcie, na naukę się moje dajcie. Zrn. Post. 3, 502. b. g. Dopuszczać co do siebie, ftd; laffen, ttt 2lnfejmug fetuer felbft julaffen. , Trzeba mężnie walczyć, a nie dać się zwyciężyć. Sk. Źyw. 250. Poddawać się ustępować, ulegać, ftd; ergeben, .nadjgeben. Jam Gofifred, daj się, a więźniem bądź moim. P. Kchan. Jer. 566. Nie daj się; (hasło zwyczajne zagrzewające w bitwie). Tak oblężonych głodem morzył, aż się musieli dać.

Biel. Św. 45. b. Mniemał, iż dwoje ludzi jednemu się nic dają. Sk. Żyw. 199. Ty nie daj się Fortunie; lecz nacieraj "wszędzie Śmielej, im cię nabardziej prześladować będzie. A. KcJian. W. 149. ne cede malis. — (Rag. datti se).— O trunkach i potrawach; da się pić, da się jeść* niezłe, albo też: bardzo przednie: e$ Irtfft ftd) tritt» fen, e$ -Mtfft fiel) effett; e8 pafftrt, (ober auch : e8 tft febr y or» trcfltd)). §. Dać się winnym, przyznawać się, ftcl) für fdptlbtg crilärcit, feine @d)itfb gefteljeitetngefteljeu. Dręczony był tak długo, aż wyznać złodziejstwo swoje i dać się winnym musiał. Sk. Żyw. 1, 156. g. Dać się na kogo, zdawać się, spuszczać się na kogo, fld) rtltf einen DCrlaf* fen, fiel) i but nbcrlaffen, fi cif ilint bab in geben, fief» it;nt über» geben. Na śś. doktory się dać, jest to dobrze wierzyć. Herb. Art. 44. Oszukał Zygmunt Jagiełłę, że się nań, tak iż coby wyrzekł miedzy nim a Pruskim mistrzem, miał król na tym przestawać. Biel. Kr. 270. Zbigniew dał się na łaskę królewską, bo mało już wierzył Pomorzanom, ib. 75. Leszek musiał Pawłowi więzienie dobrze nagrodzić, za wynalazkiem wojewody i scholastyka, na które się oba dali. Biel. Kr. 163. Zgrze-

na karanie twoje,

dał

- ST.

ÆMHTtica, 4Mioca, KiuiiiTbCH, Ha/tMiiaTLca, rop4tiTtca. go się z tej chluby nad insze dmie narody, że w swojej ziemi z wieków żyje. Tward. Wl. 8. Gniewają się, dmą się, a zaperzywszy się, klną. Gliczn. Wych. E. 4. Eccl. Æiiyca na noro; Graec. nvéw oęygr spiro iram.

Pochodź, dąsy, dąsać się, nadąsany, wydąsać się; dma, dym, dymić, dymać, dodymać, dodać, nadymać, nadąć, dętość, nadętość; odymać, odąć, obdymać, obdąć; poddy-

406

D A Ć B - DAĆ.

D A Ć.

szyliśmy, dajemy się i spuszczamy czyń z nami, co chcesz. Sk. Zyw. 407. Naostatek poddać się musieli; potym się dali na łaskę królewską. Papr. Rycr.L Dał się na konia swego, wodze mu puszczając, gdzieby się obrócił. Sk. Dz. 593. DADZIBÓG, DAĆBÓG, a, m. Bogdan. Mon. 75, 588. imię męzkie, Bohdan, Theodorus. Jabl. Her. ein SDîattnêttattte. — Eccl. 4a*6or&, 4amyóa, 4<nn6a, bożek szczęścia, u Rossyan, aż do chrztu Włodzimierza.

Pochodź, danie, dawać-, bodaj, bogdaj, Bogdan, chlebodawca, chlebo daj, dań, dannik, danniciy, danny, dan, data, datować, datek, datny, dodawać, dodać, dodatek, dodatkowy, dodawacz, dodawca; nadać, nadawać, nada-tek, nadawca; naddać, naddatek, naddawca; oddać, oddawca, oddatek, oddalmy, nieoddatny, ob dać, obdawać ; podać, podawać, podawca, podatek ; poddać, poddawca, poddany, poddanik, poddaństwo ; przędąc, przedaz , prze-daj, przedajny, przedajność, przedawca , odprzedawać , sprzedawać, rozprzedawać, wyprzedawać, powyprzedawać; przydać, przydatek, przydatkowy, przydatny, przydatność, przy dawca ; rozdać, rozdatek, rozdajmy, rozdawca; udać, udatny, udatność, udawacz; wdać, wdawać; wydać, wydawca, wydatny, wydatność, wydatek; wzdawać sie; zdawać, zdać, zdanie, zdatny, zdatność; powzdawać; zadawać, zadawca, zadatek, zadana. Pierwodawca, prawodawca, zakonodawca, rekodawca, rekodajny.

DAG, dął, dęła, dęli, dmie, dmę, cz. nied. dmuchać, powietrze wypąchywać, 'dunąć, (cf. tchnąć), blafeit, Sttft blafcnb non ftd) geben; Boh. dauti, dul, dugi, dmau , duty; Slov. duchóm, dutj; Sorab. 4. duju, dujem, du -yu, duhtżo; Sorab. 2. dusch, dunuseh; Rag. dutti dîmati, dûbati, dunuti;    (Carn. dęti, dęm » prac

sobie zadawać); Carn. pihneti, piham; Yind. piha-ti, pishem , piham, pihanje, pili; Croat. hlideti, puss'em, puhati, Slav. puhat; Bosn. dunut; Ross. 4ynyTb, AyTb, 4JH); Eccl. Ayio, 4aiy; (cf. Gr. dtopa exhalo, cf. Lat.

tumeo). Absolute dąć, wiać, blafeit, tttetjcn. Wiatr dmie. Dudz. 19. On też wicher dący ustawać zwolna począł. Jabl. Tel. 82. Zefiry pod me nogi ciche swoje dęcia składają. Min. Ans. 18. (wiania, powiewy). Fig. Dąć, pysznić się, dmuchać, odymać się, puszyć się, ftolj bla» fen, ftd) aufblafen, btcfe tłum, ftd) blähen, (cf. duma). Co przedtem cienko śpiewał, teraz dmie, jakby zjadł sto dyabłów. Mon. 75, 589. Jakże to dmą ci ludzie, co to z chudego pachołka zrobili się panem. Teat. 22, 16. Jak teraz dmie Achilles, dopiął, czego żąda. Dmoch. II. 2, 44. Ustroję się w złoto, będę brząkał pieniędzmi, będę dał, jak pan. Teat. 55, b. 14. Rzekł; Sarknęły Achiwy, że dął tak zuchwale. Dmoch. II. 2, 48. Ty możesz w podłej chacie Z pany i jak pan żyjąc, dąć przed swaty bracie. Zab. 9, 515. Izyck. — Dąć czym, nadymać się czym, womit blef tbtttt, ftd) womit bldften. O biedny Trojańczyku, chlubą dmiesz daremną. Dmoch.

II. 2, 20. Patrząc, jakie przed nim stoją Wojska, jacy rycerze, dmie wielkością swoją. N. Pam. 22, 114. — Dąć na co, dmuchać na co, auf ctwaâ blafeit, worauf juttblafett. Wszyscy wiatrowie niebiescy dęli nań a zbierali się. 1 Leop. 4 Ezdr. 11, 2. Każdy dmie na wodę, gdy go ukrop sparzy. Rej. Wiz. 195. (kto się na gorącym sparzył, i na zimne dmucha, chucha; przypadki czynią ostrożniejszym , podejrzliwym, etu $ntb ba$ ftd; oerbranitt bat, fdjeut baś geuer).— Dąć w co, dmuchać w co, tit etwaS blafeit, btltctlt blafeit. Już wiatr dobry dmie w żagle. Jabl. Tel. 27. Dmijcie o wiatry w Fingalowe żagle. Kras. Oss.

C. 5. b. Neptun Trytonowi w głośną konchę dąć każe. Otw. Ow. 21. Dąć w fujarę, w lletrowers i t. d. Rozrządź myśliwstwo, ale z gruntu prawie, Bo jeśli w sen dmiesz, nie wygrasz na jawie. Bielaw. Myśl. B. — Dąć co, nadymać, rozdymać co, etwad aufblafen, etmaś blafeit. Dmie pęcherz, a pęcherz rośnie. Oss. Wyr. Dąć perłę fałszywą, bańkę szklarnią i t. d. robić co czczego wewnątrz. Hu-tarz dęciem szkło w rozmaite kształty utwarza. Pilch. Sen. list. 5," 72. burefjê SBlafen. Niektórych sprawy podobne do złotników, co dęto, a nie odlewano robią. Pilch: Sen. list. 46. drożeniem, $of>lavbett, auśgcbbftlt, |o$I, ntdjftntaf* ftt). Ten ołtarz nie był lity i pełny, jedno jakoby dęty, wewnątrz czczy. 1 Leop. Ex. 58, 7. (wydrożały. 5 Leop. au3gcl)öl)lt, Ijoljl); Boh. duty; Dal. supaly.— Fig. tr. Dąć kogo, poddymać, podbudzać, nabechtać, (Ross. 4MHTb, Æviy napuszać kogo), ritten aufblafen, aufftefieu, aufadfeu. Dął go ustawicznie, żeby przeciw prawom i władzy wierzgał. Oss. Wyr. On ci gra ; ale kto inszy dmie. ib. (inszy jest przyczyną, inszy czyni. Jest ktoś za zasłoną ; on tylko sprawcą na oko). DĄĆ się zaimk., nadymać się, puszyć się, ftd) aufblafen, ftd) aufbldbcit; Boh. dmauti se, dmu; Eccl,

Sro-

DAĆBÓG - DACH.

DACHÓWK-DAKT.

407

mać, poddać, po dymne ; przedymać, prze dać) przydymać,    Dachówka żłobkowata. On. Th. ^orftjtCijel. §. Zbiorowo

przydać, przydymek, przydymić; rozdymać, rozdoLć) wdy-    dachówka, dachówki = dach ceglany, dom pod dachówką,

mać, ivdąć, wzdymać, wzdąć, wydymać, wydąć; zadymać,    brtâ 3tegelbad). Wstąpiwszy na dom, przez dachówki spu-

zadąć, zdymać, zdać. 2). Dech, tchu, dychać, tchnąć    ścili chorego w pośrzodek izby. Budn. Luc. 5, 19. (wle-

cum dérivât. 3). Dmuchnąć, dunąć, dmuchać cum dérivât.    źli na dach i spuścili go przez dachówkę. Sekt. Luc. 5,

DAĆBÓG ob. Dadzibóg.    19. przez posowę. Bibl. Od.). — Impropr. Dacbów-

DACH, u, m. Daszek zdrobn., przykrycie czyli pokrycie do-    kę marmurową zdjął z kościoła Junony a położył nią

mowę, z Wem. brtê ©ad); Svec. tak; cf. Lat. tectum, te-    kościoł Fortuny. Warg. Wal. 9. (pokrycie). §. Dachówki,

gere; Graec.rtyog, azśyog; Hebr. niW; Boh. kryt, krytka,    gatunek gołębi, bte ©adRattbe. Gołębie są różne: kruczki,

krów, (cf. kryć); Sorab. 1. cżjecha, tżecha, (cf. strzecha);    noski, włochate, garłacze, bębenki, dachówki, izdebne.

krew, kwradżita tżecha; Sorab. 2. tschecha, kschiilo,    Ilaur. Sk. 127. DAĆHÓWKARŻ, a, m. co dachówki robi,

kschiiwo, kschylo, kschischo; Garn. stręha, streiha; Vind.    ber ©ad)pfaititcitarl>etter. Bndtk. Bosn. opekàr. DACHÓW-

streha; Croat. sztröha, sztrossina, krou, kröv; Dal. sztre-    KOWATY, a,'e, - o, adv., pochodzący na dachówkę,

ha; Bosn. krov, strehha, pokrov od kuchje; Rag. kroov,    bad)pfaitlttd)t. Łodyga dachówkowata, caulis mbricatus,

pokrov, strèha; Slavon. krov; Ross. CTp^xa, upoBja,    łuskami dachówkowato przykryta. Jundz. Bot. 2, 14. DA-

KpLiniKa, naiyóa; Eccl. Kp0i!7i noKßOBX, ³^a, a40, KP0_    CHÓWKOWY, a, e, od dachówek, ®ad)pfaititett ». Eccl.

B.ia, CTponb. Pokrycie albo ’dach bez fundamentu ostać    uepeniniHbiil. Łupik dachówkowy łupa się w grubsze ta-

sie nie może. Smotr. Ap. 12. Szczyt albo dach domowy.    blice i używa się na    pokrycie dachów, zamiast daehó-

Cresc. 5G. Dach słomiany, poszycie, strzecha,    eilt ©tro|)»    wek. Kluk. Kop. 2,    83. Dachówkowo adv. w kształcie

bad). Dach gontowy, gonty, ettt @d)tnbclbad), dach cegła-    dachówek, tit ©adfjtegelform, nue eine ©adjpfaitite. Listki dany, dachówka, eilt 3ićC}eIbacf;. Pod strzecha, pod gonta-    chówkowo układane. Bot. Nar. 86. DACHOWNÏA, i, z.

mi, pod dachówką» pod dachem słomianym, gontowym,    cegielnia od dachówek, eilte ©adjpfanneitbremterct), eilte

ceglanym. Dach dwoisty, eilt OterfetttiJCiS ©ad). Dach nie-    3ŃMelfd)Cltrte 31t ®ad)pfaitltClt. Grunt do wystawienia dacho-

dwoisty, na obie strony schodzisty, eilt Sattelbad;. Gn. Th.    wni. sposobny. Vol. Leg. 5, 150. Summa na wystawie-

Dach Włoski, ettt ttaltentfdjeê ©ad). Świtk. Bud. 109. Kie-    nie tartaku, cegielni i dachowni. ib. 5, 150. DACHO-

co dachówki pali, ceglarz od dachó-

m.

dy naprzód ludzie budować poczęli, wywiedli na domiech    WNIK, a,

wysokie dachy, iżby łatwiej deszczowa woda ściekać mo- wek, ber ©ad)pfaitlteitbrettner. Bndtk. DACHOWY, a> e, gła, a dach się nie kaził;    wszakoż wnet i ozdoba przy-    daszny, od dachu, ©ad)»; Boh. krycy; Boss. KpbmienHbiii,

stapiła, tak iż owe dachy,    co je Włoskiemi zowią, a nie    KpOBejbHbm. Dachowy kamień, ardoise. Staś. Bufj. 144.

są, i stoją by kominy abo studnie niepokryte,    nigdy tej    Dachowy pokrywacz, ber ©ad)becfer; Garn. krovz; Vind.

piękności i tego pożytku nie przynoszą. Gorn.    Dw. 411.    krivez, strehokrivez;    Boss. KpoBeibiuincb. §. Dachowe,

Na wroty potrzeba dachu. Cresc. 24. (ob. Daszek, obda- ego, Subst. neulr. (cf. komorne, czynsz od mieszkania), szek). Fig. Kobiety gotoweby na dach włazić, byleby je płaca od dachu, od kwatery, Öltartterijelb. Tr. tylko widziano. Teat. 55, 59. (wszelkich używają sposo-    Pochodź, daszek, daszkowaty, obdach , obdaszek, pod-

bów, by oczy na sie ściągnąć). Kto w dachu nad sobą dasze, poddachowy, przeddaszek, przydaszek. nie zabije dziury, Ńiemasz dziwu, że zmoknie, skoro 'DAGA, 1, i. DASZKA zdrobn., deka, tulich, pugio. Mocz. przyjdą chmury. Pot. Arg.    342. (złemu zawczasu zapo-    (cf. tasak), eilt ©old), (cf. Germ. ©cgeit szpada); (Itak

biegać). Dziury w dachu    nic zatka, gdyby nie kapało.    daga; Boh. dyka; Lat. sica). Rana mieczem, puina/em,

Pot. Arg. 637. (wszystko aż    musi). Prov. Slov. Moknę gako    dagą abo inszą bronią, sposobną do zamordowania kodach.— Lepiej mieszkać pod dachem, niżeli w opończy.    go sztychem, zadana.... Chełm. Pr. 166. Zbójcy mieli

Pot. Jow. 107. (lepiej doma, niż pod namiotem, w polu).    krótkie dagi pod pancerzmi. Jer. Zbr. 12.

Meton. Dach, dom, pomieszkanie, ©ad) Uttb §ad), £>an3, DAGA, i, i. deszczka jedna z tych, z których się składa SBo^inutt}. Oba razem nie możemy pod jednym mieszkać    dno u beczki i t. d. [właściwie każda deszczułka u becz-

dachern. Teat. 18, 126. Za dawnych czasów bracia pod    ki. 4] etit 5łret »Ort beiten, aitë weldjett ber SJobcit ettter

jednym dachem mieszkali i z jednej miski jadali. Oss.    ©oittte, etrteś $affeś> jufattttnettflefeft tft. Ty czopu me przy-

Wyr. Pozwolić komu dachu ; dać schronienia., przytułku.    bijaj, żebyś tym pochopem Dagi we dnie z wątorem nie

DACHOWE ob. Dachowy. DACHÓWKA, i, 2. cegła da-    wytrącił czopem. Pot. Jow. 40.

chowa, ber ©adjjteflel, bte ©adjpfattlte ; Boh. śkridlice, kri- DAJ ob. Dać.

dlice, dlażice, dlażićka, żlabowice, Slovac. skridlica, Sorab. DAJCZMANEK, nka, ni. nierniaszek, skąpiec, ettt Guider, (z

i. kortkoyitć cżćhćl; Carn. stręshnek; Vind. kórz, strehen zhrep, strehna opeka, strehen ziegeu ; Slavon. crip; Bosn. ópeka, kuppa; Rag. krôvniza, kuppa, ploccja; Croat. czigel DAJĘ ob. Dać.

krovni, krovni chrèp ; Dal. krovnicza, kuppa; Ross. uepe- *DAK » więc, tedy. Dudz. 31. folijltcf), alfo. ob. DA. nima, nepcnimKa, rycaKt; Eccl. CKiYl^,Lah Dachówka po-    DAKTYL, u, m. owoc palmowy,    bte ©attel; Boh.    daktyle,

dobnież jak cegła robi się z gliny. Kluk. Kop. i, 303. Da-    datel (»2. datel dzięcioł); Rag.    dattala; Vind. dotala , dachówki są wyginane, są i karpiówki. Kluk. Kop. 1, 504. §o(il»    telni ; Bosn. dattili; liai, dattolo, dattole; Graec.    ôuxtvloç;

jtcijel ttttb 31ad)5te0el Ober ^tćberfdjlodtRe; Boh. kurka, dlażica.    Eccl. et Boss. fi>i!iniKrb ; Graec.    (point Ujźrzał

Niem. ©eitt(d)er). Co z grochu nie doje kawalca słoniny, To włoży do kalety Dajczmanek nasz miły. Rej. Źw. 241. b.

na

pal

408

DAKTYL - DALEKI.

DALEKO.

mic owoc, który daktylami zowią. Sk. Zyw. 1, 55. Niech będzie dany braci po jednemu finiku albo daktylu. Pimin. Kam. 342. Daktyl, drzewo daktylowe, palma, Phoenix Linn. Kluk. Dyk. 2, 481. ber ©attelbautn; \ind. dotalnik, dotalnu drevu; Rag. póma. §. Daktyl leśny Indyjski, tamarynda, owoc mięsisty. Ład. Dyk. 2, 322. bic Śfcamartnbe. Urzed. 384. Daktyle morskie Rag. parstzi, parstazi. DAKTYLOWY, a, e, od daktylów, palmowy, Satteln*, Çalttt « ; Boh. daktylowy; Ross. $hhhko-Bbib. Daktylowy gaj, Vind. fad palmavega drevefa, do-tala. DAKTYLOWATY, a, e, do daktylu podobny, batteh förmig. Bndtk.

DAL, a, ni. DALA, i, z. dalekość, oddalenie, odległość, Dudz. 56. bic SBcttc, bic (Entfernung, bie gerne; Boh. dal, dalka, dalekost; Ross. 4a.n>, j&aia, Aa.iuna; [Yind. delà, delova, dougust* długość ; Arab. Sxn longus; Graec. tyle procul). Wpadł w gęste lasy i skały okrutne, Zkąd patrzał, w dal od ludzi w swym żalu na morze. Jabł. Tel. 331. Antyocb Pompiliusza, gdy z dala obaczył, wita go. Papr. Pr. B. 2. (ob. z daleka), auö ber gerne, non Seiten. Tyś tu przyszedł z tak dala. Jabł. Tel. 250. (z tak daleka, non fo fente). Albo z bliża gromili, albo z dala pociskami ranili. Warg. Cez. 220. (cf. obdal, opodal). W malarska. W dali, w tyle, w głębi, im #uttergrunbe, iu ber Stefę, in ber gerne, in ber (Entfernung. W dali wioskę w lesie odmalował. Tr. Na dalą podanie , bic Vertiefung, ib. — §. De Tempore Na dal, na dalszy czas, na przyszłość, tlt ber gerne, in bie Sufunft, für bie 3nfuuft; Vind. sanaprei, napried , naprei ; Sorab. 2. nadalschcm, hindalej. Gdzie obywatele na dal nie myślą, tam państwa upadek blizki. Kras. Pod. 1, 249. Mądra ostrożność patrzy na dal. Teat. 26, c. 47. Co za korzyść ztąd weźmiesz, iż się w *dalą snujesz? Chodk. Kost. 30. Na dal wszystko odkłada, (ob. Dojutrek). DALECE ob. Daleko. ‘DALECZE, a, n. dal, oddalenie, bic (Entfernung, bie gerne. Bojaźnią zdjęci stali zdalecza. W. Ex. 20, 19. (z daleka. Bibl. Gd. non gern, non Seiten). ‘DALECZKI, a, ie, DALECZKO adv., obdalny, opodal, przydalej, etlMÖ mett, etmnö fern. Ujźrzał ją pozadź da-leczko. Wys. Kat. 5. Sam jechał daleczko od wszystkich. Wys. Aloj. 175.    ,

DALEKI, a, e, DALSZY comp., nieblizki, odległy, Boh. daleky (obs. Boh. dcly, cuius loco , dluhy długi, in comp. delśi) ; Slov. daleki, dalsi; Vind. dclezh, dalizh, (cf. Vind. dęli, dalshi * dłuższy); Garn. daine; Bosn. daleki; Rag. dalèk, dalecni; Croat. dalćk, dalćchni ; Sorab. 1. dahlocżnć, dahlischi ; Sorab. 2. daloki; Ross. 4ąjicidii, 4ajibubiii. Daleki miejscem, odległy, oddalony, mett, fern, entferent, betu £)rte nad;. Niemasz męża w domu, poszedł w drogę daleką. Budn. Prov. 7, 19. Dalsza Gallia, ulterior. Cn. Th. Lepszy jest sąsiad blizki, niźli brat daleki. Radź. Prov. 27, 10. Wolał dalekiego nieprzytomnie miłować, niżeli się w czym blizkiemu przytomnie przykrzyć. Sk. Zyw. 1, 203. Jam tu cudzoziemiec i swoich daleki. Jabł. Tel. A-l. (od swoich daleki, od nich oddalony). — Tr. Daleki powinowactwem, mettldufttg ner« maubt. Cn. Th. Fig. tr. Daleki, obszerny, mettldufttg, mett

auêfjofüenb. Udał się do duchownego, ale dalekiego wykładu tego tu słowa. Biał. Post. 115. (z daleka wyprowadzonego, mett bergcfmljlt). — Daleki od czego, daleki czego Fig. tr. fern, entfernt. Co u drugich ganimy, sami od tego dalecy być mamy. Gol. Wym. 527. (strzedz się, warować się tego). Te dwie rzeczy tak są niepodobne, i tak dalekie od siebie, jak słońce od ziemi. Teat. 32, b. 118. W targu dalecy od siebie. Oss. Wyr. (nie zgadzają się jeszcze o wiele, ftc ftttb nud) mett oott etnattber). O jakeś jeszcze ojca twego przezorności daleki. Jabł. Tel. 42. (jcszcześ jej nie doszedł); jeszcze wiele brak, bit btft nod) mett bäumt entfernt. Aliter Daleki od czego, co do chęci, wstrętny, nieskłonny, fern mormt, abgeneigt. Namawiałem go, aby wieś kupił ; ale od tego daleki. Oss. Wyr. Dalekim być od kogo. ib. (nie lubić z kim przestawać, stronić od kogo, nie sympatyzować z kim, nie lubić się, nie wiązać się, nie mieć serca do kogo). §. Daleki czasem, tak przeszłym, jak przyszłym, fern, Cltt* ferut, non ber 3<nt, umt Vergangenheit unb 3nfunft. Tamten wiek tak jest daleki od naszego, iż nam oni mogą bajać to, co chcą. Gorn. Dw. 263. (tak dawny, dawno-ścią oddalony, fu fern U. tt., fo alt). Dalekie rzeczy upatrujemy, a blizkich nie widzimy. Cn. Ad. 141. (przyszłe upatrujemy, a teraźniejszych nie widzimy). Dalszy, dalej ciągnący się, następujący, następny, ber fernere; Ross. npouih. Dalszy ciąg « kontynuacya. N. Pam. Przyjdzie potyin ku dalszym latom. Módl. Gd. 116. Wpadłem w niebezpieczeństwo Do dalszych grzechów, przez me w żądzach niezwycięztwo. Kul. Her. 59. — W dalszą albo na dalszą odłożyć, Tr. (na dalszy czas, na dal, na przyszły czas, auf bte lange Vaut fcf;tcbcn, uerfcbtebcu, auf* fdjtcben). DALEKO, DALECE adv. oppos. blizko, mett, fern, entfernt; Boh. et Slov. daleko; Croat. dalko, daleko; Slav. daleko, Sorab. 1. dahloko, daleko, daloko; Sorab. 2. daloko; Vind. dclezh; Garn. dè lćzh; Ross. /umeito, 4ajicue; (cf. Ital. da lungi), miejscem daleko, mett, fern. pr. et fig. Daleko mnie ztąd do domu? R*. Któż cię wie, gdzie mieszkasz. Teat. 8, 56. Daleko ztąd do onąd. Gem. 60. (nie godzimy się, nie trafiasz w rzecz, nie przypadamy na jedno ; jak kulą w płot). Daleko paś świnie od ogrodu. Cn. Ad. 142. (strzeż się okazyi do złego; mijaj). Dalekośrny od siebie; ja kwartę gorza-łeczki po dwa grosza, a pan młody rosolią po dwa czerwone. Falib. Dis. E. 3. Jako niebo tQd ziemi, tale prawda od tej powieści daleko siedzi. Zebr. Zw. 114. Te materye tak daleko są od zagniłości, jak niebo od ziemi. Syxl. Szk. 145. Bóg wysoko, przyjaciel daleko. Cn. Ad. 29. Pot, Arg. 831. (nie masz ratunku, nie ma przed kim się żalić). Zimno, głodno, do domu daleko. Oss. Wyr. (wszystko złe na raz). Transi. Daleko spokrewniony, mettldufttg ucrmaitbt. §. Daleko czasem , fern, lange nod). Daleko do wieczora. Cn. Ad. 142. Daleko do tego, wiele wody upłynie. Cn, Ad. 141. Daleko w noc, głęboko w noc, mett ttt bte 9ład)t, tief tu bte 9?ad)t. Już daleko w noc, boję się, ażeby nie było za nierychło. Teat. 33, b. 63. Rozmowa' się na daleko zanosić miała. ib. 24, c. 87. (przedłużyć, ftd) m bte £dn*

Z DALEKA - DALEJ.

DALEKOSG-DALMAT.

409

jtetycn). §. Tak daleko, tak dalece, do tego stopnia, weit, btë battît. On nie tak dalece przyczyną jest szkody, jak mniemają. Karnk. Kat. 543. Ten jednak początek krucyaty nie miał tak dalece wielkiego skutku. Ustrz. Kruc. 2, 91. (nie tak bardzo wielkiego skutku, er patte eben nicfyt fepr großen (Erfolg). — In Comparât. Daleko więcej, mniej, daleko lepszy i t. d. Cn. Th. roett, bet) wetten tneïjr, weniger, belfer ; Ross. ropa34o. Z DALEKA, z dala, oppos. z blizka, twn Söeitcn, tn ber (Ent* fernnng, tn ber gerne, auê ber gerne, attê ber (Entfernung; Boh. z daleka, wzdalenć; Sorah. i. z dalila, fdaloka ; Sorah. 2. fdala, fanfdala, fdalöka, wot dalöka; Vind. od delezh, od sdalzh; Ross. H34ajieKa, 0T4ajene; Eccl. H3-4ajeue, H34a4ena, 34ajieiie, OT4ajena. Bzecz to jest doświadczona, źe człowiek człowieka Bardziej lubi nie widząc, i kocha z daleka. Pot. Arg. 175. Z daleka miłość płuży, powszednieje z blizka. Pot. Jow. 23. Często się rzecz większa zdaje z daleka. Pot. Arg. 175. Tward. W. D. 2, 219. Czy mniemasz, abym ja tylko z blizka był bogiem, a nie bogiem z daleka! Leop. Jer. 25, 23. Z daleka się przymawiać, zachodzić na co, (nieznacznie, niewzręcz). Z takiemi szaławiłami nie trzeba się wdawać wcale, albo bardzo z daleka. Teat. 15, 35. (ostrożnie). Lepszy z daleka, niż z bliska. Oss. Wyr. (nie do życia, nie do obcowania). Z daleka się mieć od kogo, nie zbliżać się, ftep fern palten, md)t annäfjern. Człek gdy pijany, powinien się z daleka mieć od swojej żony. Zabi Amf. 65. — Z DALSZA compar., z odleglejszego miejsca, twn einem noep entfernteren Orte, mt$ einer noep grient (Entfernung. Wino im z dalsza było sprowadzone, tym go bardziej lubili. Klecz. Zdań. 16.— Po DALEKU, opodal, obdal, entfernt, weit. Car Zawol-ski stanąwszy nie po daleku Kijowa, posłał do wojewody Kijowskiego. Stryjk. 665, — DALEJ Compar., 1. względem miejsea, weiter; Boh. dal, dale, dalegi; (cf. Boh. dele , dyl* dłużej); Slov. dal, daleg ; Croat. dalye; Vind. del, dele,

najpóźniej, jeżeli aż jutro). Najdalej za godzinę powróci. Teat. 27, 16. — b.) Względem teraźniejszości, dalej co prowadzić, dalej ciągnąć * kontynuować, (weiter) fort* fe|ett. Teraz ciągnijmy dalej dyskurs nasz o hucie. Torz. Szk. 100. Przypomniałem mu, na czym mówić przestał; on zaś tak dalej rzecz prowadził. Kras. Pod. 2, 155. Dalej robili. Torz. Szk. 91. Pisz dalej. Tr. Dalej niż godzinę mówił. ib. (dłużej, länger). Mieszkał tam dalej, niż mu król naznaczył. 1 Leop. 2 Reg. 20, 5. (dłużej. 3 Leop.). I t. d. * i tam dalej, u. f. w., unb fo weiter. Jesteś pasibrzuch , darmozjad, zuchwalec, i tam dalej. Teat. 55, b. 93. Ach co za delieye, Gdy się ujmiemy za szyje, I tam dalej, i tam dalej, Będziemy się bą kochali. Zabi. Bal. 72. §. Interj. Dalej! dalejże! naprzód! ruszaj! nuże! weiter! oorwartś! marfcl)! friftp! Dalej bracia śpiewajmy sobie. Teat. 55, d. 16. Dalej na dwór, nie tu. Gn. Ad. 143. Dalejże do więzienia. Teat. 50, c. 90. (fort!). Namaca osła surowcem po boku, i woła^ dalej! Zab. 14, 278. Dalej, dalej, ciągnij prędzej. Teat. 55, c. 56. A dośćże już tych żartów, dalej kiedyś kawaler! Bok. Kom. 1, 356. (wychodź, masz pistolet , proszę na ładunki). Ustawicznie na niego trzeba wołać: a dalej! a dalejże! (leń, leniuch, ociążały, wół, leniwiec). Dalej w błoto! (obces, z kopyta, nię zastanowiwszy się). Dalej na łeb! (łam kark, szyję, rób co ci się żywnie podoba ; idź do dyabła, kiedy koniecznie chcesz). Dalejże, w nogi! Teat. 29, 95. (uciekaj). DA-LEKOŚĆ, ści, i. oddalenie, odległość, bie Seite, bic gerne, bie (Entfernung; Bok. dalekost, dâlka, dal; Sorab.

l.    dahlocżnoscż; Croat. dalekocha, dalecłńna ; Vind. de-lezhina, delnost; Carn. dalnost, dala; Rag. dalecîna ; Bosn. delezina ; Ross. 4a,iŁH0CTŁ, 4a.iHna, pa3CTOflHie; Eccl. 4aaeK0CTt. DALEKOPIS, u, m. telegraf. Gaz. Kr. dalopis, ber gernfcfyretkr, Selegrapfj. 'DALEKOWID, a,

m.    teleskop, ein gernrobr; Croat. ochnik; Ross. 110430p-Haa Tpyóua. ‘DALEKÖWIDNY, a, e, daleko widzący,

she del; Carn. dèl, dalej; Sorab. 1.    fern fe&enb; Ross. 4a.ibH0BH4HbiH. ‘Dalekowidność Ross.

dale, dahley; Sorab. 2. dalej; Slav. daljè; Ross. 4a46e,

4a^bine, (cf. 40ÆOH precz). Do Warszawy z Drezna dalej na Kraków , niż na Wrocław. Dalej Warszawy pojechał,    szość, przydalszy, cf. długi. Carn. dalsham extendo; Ross.

(za Warszawę). — Idź dalej się żywić. Cn. Ad. 144.    4aJiHTb, 4a.n0 oddalać; Eccl. 4a.n0 prolongo, 4aj®io abstineo.

(szukaj sobie gdzie indziej). Nadgrodą dalej zaprowadzi DALIBÓG, DALIPAN ob. Dać, dali bóg. człowieka. Jabł. Tel. 37. (do dalszych czynów). Kto DALMACYA, yi, z. prowineya granicząca z Bośnią, z od-ogarnął wszystko, dalej wszystkiego niemasz nic. Gorn.    nogą Wenecką i z Serwią. Dyk. G. 1, 157. ®altttatien.

Sen. 506. (nad objątek wszystkiego). — Co dalej to    Dalmacya, jakoby dała mać, bo tę prowineya Królowa

bardziej, im dalej tym bardziej, im dłużej t. b. tak o miejscu jak i o czasie, je länger, je ärger. Baba lecąc ze wschodów wołała: co dalej to gorzej. Rys. Ad. i.

Dawno to babą rzekła: co dalej to gorzej. Sim. Siei. 101.

Cn. Ad. 89. Zegl. Ad. 40. Częstemi darami człeka tego co dalej to bardziej podżegał. Gern. Sen. 515. —

2. Dalej względem czasu, a.) względem przyszłego, weiter I)trt, ferner ßitt. Gdyś teraz kontent, co się dalej stanie,

nie myśl. Hor. 1, 277. Cóż dalej, Mości Dobrodzieju!    Dalmatas maxime in

Teat. 17, c. Jak najdalej, jak najpóźniej, jak najdłużej,

OUfâ fpätefte, CtufS längfte. Lat najdalej potomnych żądza.

Warg. Cez. A. 5. Najdalej jutro ci oddam, (już to

z so-

4aÆbH0BH4H0CTb.

Pochodź, obdal, opodal, opodalny, opodalnośc, oddalić, dal-

Pannońska synowi swemu dała była. Biel. Kr. 12. DAL-MAT, DALMÂTCZYK, a, w. w Dalmaeyi urodzony, ber ©almattcr ; Croat. Dalmatinecz. W rodź. ieńsk. DALMATKA, i, bie Salmatierinn. DALMATYCKI, DALMACKI, a, ie, od Dalmaeyi, balmattfd). DALMATYKA, i, z. ubiór, którego dyakoni i subdyakoni w obrządkach kościelnych używają. Kras. Zb. 1, 223. ein f)3riefterrocf mit lurjen 3lermeln. Vestimentum brèves manicas habens, quod apud usu. Hinc ob similitudinem quan-dam vestis diaconi, sacerdoti ad aram assistentis, dahna-tica appellatur. Bellosthen. *Dałmucya, ‘Dałmueyum ; n. p. Oblókłszy proboszcza w dałmucyą z Krakowa precz

Stownik Lindego tvyd. 3. Tom I.

63

410

DAŁO MAN - DAMSKI.

D A M U L A - DANIE.

wypędził. Biel. Siu. 245. W dałmucyach z kościoła ich wywlókł, ib. Nic chodził w szarłacie, w hatłasie, w dał-macyum, ani w kapicy. Rej. Post. C. 1.

DAŁOMAN ok. Dołoman.

DALSZOŚć, ści, i. większa odległość, odleglejsza dalekość, bte grßjJre Entfernung. Quoad tempus przyszłość, bte 3ufunft.

Nie mam przyczyny czekać dalszości. Tcat. 35, 76. DALSZY ob. Daleki.

DAMA, y, i. z Franc, zacniejsza białogłowa, eilte Dante, 2. DAMULA, i, i. samica daniela, ba3 Damttytcr, bte Dam* eilt attgefelieiteê ^raiteiljitlimer; Vind. dama, gospa; Rat]. ßctß. O łani albo o damulach. Uaur. Sk. 297. Danieli— vladikka, plemeniza, góspoja, plemkigna ; Ross. 4a»ia. ca. Rndtk.

Jejmość Panna Konsyliarzówna wysokiej cdukacyi dama. DAN, data, na kształt <Łac. datum, w podpisach skryptów Teat. 8, c. 42. Przysłuż się tak wielkiej damie. ib. 54, n. p. dan w Wiedniu dnia 17go czerwca 1798 r. pisze 34. Pod Jagiełłami, Wazami i Piastą Lepiej niż damą było być niewiastą. Kras. List. 160. Przestawanie z damami jest najlepszą grzeczności szkołą. Zab. 4, 151. Zaproszono go na posiedzenie z damami. Lub. Roz. 476.

(do kompanii damskiej, tu eilte Dantcuąefellfdjaft). Dama orderowa, bte OrbCttÖbatltC. Iron. Jaka mi dama! (czymsik większym się zmyśla, niż jest). Pódl. Dziewiątnc grono dam Parnaskich. Kochow. 16. (Muzy), g. Dama, gra w warcaby, bierki, baé Damenfptcl; Ross. 40B04i>. Grać w damę, w bierki. Cn. Th. Dama we grze damą czyli bierkami zwanej, dwie bierki złączne, eilte Dante, bte man ilu Danteufptele ntadjt. Dama w karcie, bte Dante tut ßarteitfpiele. Ross. KpaM królowa, bic fôôitiptit. As prze-graje; dama wygrajc. Teat. 22, 5. Dama ta już mi cztery razy przegrała, ib. 22, 3.

Pochodź, damka, dameczka, damula, damulka, damu-leńka, damski.

DAMASZEK, szku, m. stolica Fenicyi, sławne miasto fabryką adamaszków (qu. v.), nożów i szabel. Wyrw. G.

261. (ob. Demeszek , demeszkowany), Dantajcuśb DAMASCEŃSKI, a, ie, z Damaszku, ©amafceitifd;, Damafcener*.

Wonne mydło Damasceńskie, które z Syryi przywożą.

Sien. 565. DAMASCENA, DAMASZCZYNA, DAMA-SZCZYZNA, y, i. gatunek przednicjszych śliw, Santa* feetter ^fhutmctt ; pruna damascena. Linn. 0 damascenach śliwach trzeba wiedzieć, że my je Węgierskiemi zowiem. przed. 375. Nietylko ze śliw Węgierskich smażą powidła; ale też i z damaszczyzn bywaja dobre. Haur. Sk.

76. "DAMASZKOWY, "DAMASZKOWNY, a, e, adamaszkowy, na kształt adamaszku, Dautaft*, bamaftarttß, tute Dautaft. Na damaszkownej kwieciem murawie siedzieli. DANGIEL herb, pas przez śrzodek tarczy, na którym dwa Przyb. Milt. 112. (t. j. kwiatowanej, wżorzystej, napeł-    listki winne. Kurop. 3, 11. eilt ÎBappctt.

nionej kwiatami, jak adamaszek tkany w kwiaty, cf. de- DANIJA, ii, i. królestwo północne na południc stykające

się z Niemcami, z innych stron dwoma jest oblane morzami. Wyrw. G. 543. Diïltemarf; Bosn. Danija, Danimar-ka, Danęika; Boh. Duns; Ross. 4aHiu. 'DANIN. Sk. Dz. 809. KA, DAMULENKA, z. zdrobn, rzeczown. dama, eilt Sailt* dziś Duńczyk qu. v. ob. Duński, cf. Gdańsk, Gdański. d?eit. Widziałem wiele dameczek w frantostwie, ale DANIE, ia, n. Subst. verb. Dać, qu. v. baS ©eben. §. Da-rzadko w cnocie podobnych do Rozynelli. Mon. 74, 123.

Zabawne damuleńki. Treb. S. M. 60. Szukaj tych 'da-mulków (damulek), które to o niczym nie myślą, tylko jakby się ufryzować.... Teat. 28, 21. Damula, iron. pieszczoszka, grymaśnica, sznurowana buzia, buzia, wy-kwintnisia, ein Bietpüppcfyeit. DAMSKI, a, ie, od dam,

meszkować).

DAMBROWA ob. Dąbrową.

DAMKA, DAMECZKA, 1. DAMULA, DAMULKA, DAMULECZ-

kobiecy, Damen*, grauen * ; Ross. 4aMCKUt. Damski kapelusz, damski krawiec. Płeć damska = kobiety, ba3 tuetb* ltd)e ©cfd;Icd)t, ba3 fdjotte ©cfcfylecfyt. Nie ma milszej zabawy płeć damska, jak czas trawić na czytaniu romansów. Kras. Pod. 2, 246. Po damsku, po kobiecemu, n. p. Przebieram się po damsku, i nie źle w tym stroju wyglądam. Teat. 14, c. 23. fid; in graitcttfletbcr »erfleh ben, ftcb atö Sraucnjtiitmcr »evfleibcit.

się też: działo się; gegeben, gcfd)el;ett; bail Datum atrôju* . britcfeit; cf. dać. Boh. dan, dawka.— DAŃ, i, i. DANINA, y, i. należytość, która się daje albo płaci zwierzchności, podatek,' czynsz, bie 5It>qaI>C, ©alte, Steuer; Boh. dan, danka; Sorab. 2. dan; Sorab. dahn, dan, dahwk; Slavon. dânak; Vind. dazha', daiza, taza, dazia, taz, vezha, shti— bra; Garn, shtibra; Ray. dachja, zarrina, barac; Croat. dacha, podanyek ; Dal. daczija ; Ross. 4am>, 4aua, khh-coht>; (cf. Graec. öaveiov); Eccl. yp₀KT>. ^an> kmiece są: czynsz, najem, miodowe czynsze, gajowe dani, karczemne, rybne czynsze, kapłuny, kokosze, kury, chmiel, jajka, łój, pieprz, gęsi, owies, żyto i t. d. Za w. Gosp. Klasztorne wsi winny dawać dań królewską. Tani. Ust. 81. Zalecił Jezus Piotrowi ś. płacenie dani za siebie i za niego. W. Post. Mn. 562. (myta). Dań wybierający Ross. 4anLinnKT>. Dań płacić Vind. vezhuvati. §. Dań, haracz, trybut, płata lcnnicza, bte 8el;it3(jelut(;r, ber Dribut. Prędzej czy później w koniecznej dani, Trzeba hołd oddać Cypryjskiej pani. Zab. 10, 205. Zabi. Przyznaj, żeś serca mego jest panią, I wszystkie myśli mc są pod twą dania. Zab. 14, 130. §. DANINA, nadawanie, bte 33eleb* nmtfl, Se(mö»cr(etlmin], Sluôftattuitg, 0d;cufumj. Wszystkie prawa, swobody, wolności, daniny, przywileje, przez przodki nasze dane, dzierżeć będziemy. Herb. Stat. 7. Ktoby co z dóbr królewskich bezprawnie i bez daniny naszej zabrawszy, zatrzymał.... Siat. Lit. 17. Plac ten z przyległościami, jak danina obmawia nieboszczyka Koniecpolskiego, na śpital dajemy. Vol. fjpy. 5, 10. Bez dozwolenia pąpiezkiego, za samą daniną ksiąźęcia, biskupstwo trzymał. Sk. Dz. 1095.

nie, dawanie, zastawianie stołu potrawami, etu ©aitg Spctfeu bety üftaljljettcu. Pierwsze danie, drugie danie i t. d. Wiel. Kuch. 599. Vind. dajanje, daja, dajina, red noshnja jestvin; Carn. jestnina; Sorab. 1. brechta yedze. Gdy nieco z tego dania skosztowano, nastąpiło trzecie. Zab. 3, 109. Kurczęciem na pierwsze danie stół mier-

inu

DANIEL - DANNICZY.

DANNIK - DAR.

411

ftntgS *, 2hrêftattung3 *. Listy dannicze na starostwo, (cf. przywilej). DANNIK, a, m. hołdownik, lennik, opłacający się, dań czyli daninę płacący, ber SelmSträger, änhtyfhdp tige, (Steuerpflichtige ; Ross. 4«ïhhiik'b , acaummcB ; Eccl. 4aH-hhk'b , 4aH04aTCJib. Jesteśmy sąsiadów naszych dannika-mi, gdyż ich fabrykantom musimy sie ciężko opłacać. Pam. 84, 16. Kosz/Lor. 163. DANNICTWÖ, a, n. hoł-downictwo, leństwo. Bndtk. bie Selmbarfcit. DANNY, a, e, co może być danym, datny, dawalny. Cn. Th. 117. geb* bar, baê gegeben merben fann; Slovac. dawanliwî. — Act. Datny, datliwy, rad dać, gem gebenb. Wam daję z dan-nej życzliwości. Susz. Pieśń. 2, A. 3.    §. Danny, z cze

go się dań oddawa, danniczy, Eccl. Amnuvr, tributair, jiitö« bar, mornm gezahlt merben muß. Alfons uczynił danne księstwo swoje kościołowi Rzymskiemu, i postąpił na rok dawać cztery uneye złota. Sk. Dz. 1159. DANO, DANY ob. Dać.

nie obdarzyć, a drugie zaś noszenie, co mógł mieć w ogrodach. Hor. Sat. 175.    §. Danie lekarstwa, tyle ile

się na raz daje, miarka i waga lekarstwa, dom, eine 2)0* fié Slrjene^, eine ^urtiun. Tr. Miara albo waga dania na raz soku piołunowego. Syr. 351. 'DANIEC, ńca, m. Od boga daniec. 1 Leop. 2 Reg. 21, 19. ob. Bogdan.

1.    DANIEL, a, m. DANIELEK, lka, m. zdrobn., imię męz-kie żydowskie, n. p. Daniela proroka, ®atticl; Boh. Dan-gel, Danek.

2.    DANIEL, a, m. DANIELEK, lka, m. zdrobn., cervus dama, ber $Cttmptrfd|, zwierz w Polszczę mało większy od sarny. Zool. 373. Germ. sup. ïaitnlurfcfy; Ital. daino, darnina; Gall. daim; Holi. deyn; Boh. danek, dannel; Carn. damjek; Vind. fiern, fern, (cf. sarna); Ross. Jianb, (cf. łani, jeleń). Samica, oh. Damula, cf. przekkoza. DÀNIE-LĄTKO, a , n. DANIELE, ęcia, n. ciele daniele, ba8 3lUtQe bc§ $ammf)trfche3. Bndtk. DANIELI, a, e, od daniela, 3)amm*

IjirfcfM. Danieli róg. Rndlk. DANIELICA Bndlk. ob. Damula. ‘BAŃSKO ob. Gdańsk.

'DANIŃ, Duńczyk ob. Dania. DANINA ob. Dań.    DAPOBTA, DEPORTA, y, i. gatunek jabłek, eine 2lrt Śipfel.

DANK, u, m. nadgroda zwycięzka, którą zwycięzca odnosi,    Bolesław książę Wrocławski Cystercyany do klasztoru

z AHem. ber Sauf, ben ber (Sieger tu beu furnieren befallt,    Lubuskiego wprowadził z klasztoru Porteńskiego ; ciż roz-

ber ^reiś; Roh. dank, dar po bogi w turnegi. Między    kosznego drzewa jabłka, które i teraz daportami zowie-

wszystkiemi co gonili, najpierwszy dank odniósł i pier-    my, w Polszczę rozkrzewili. Krom. 209. Biel. Kr. 111.

wszy klejnot wziął koniuszy księcia Pruskiego. Wtóry    Rozmaite są gatunki jabłek: słodkie, winne, bursztówki,

klejnot wziął dworzanin jeden, który na zamku, goniąc    deporty. Ład. H. N. 50. Rajskie abo daportowre jabłka,

na ostrze z tymże koniuszym dank odniósł. Gorn. Dz. 58. Urzed. 335.

Na tych gonitwach nad wszystkie inne pierwszy Zerbi- DAR, u, m. DAREK, rku, m. zdrobn., upominek, darowi-nowi Szkockiemu przyznawali dank królewiczowi. P. Ko- zna, co się drugiemu daruje, ba$ ©c[d)cttf, btC©abe; {Boh. chan. Orl. 1, 360.    §. Tr. et fig. Pierwszeństwo,    prym,    dar,    darek, auplatek;    Slovac. dar, darunek; Sorab. 2.

przodek, zaszczyt, ber Vorrang, Sorjltg, btc (Sl)ve.    W go-    dahr;    Sorab. 1. dahr,    dabrk, dahtżo; Carn. dar; Yind.

nitwie z drzewy mieli przedniejsze miejsce i dank dziel-    dar, daruvanje;    Bosn. dar,    pokłon,    ciast,    dóraę; Rag.

ności Jan Tarło i Jarocki. Stryjk. 711. Prawda, że Grec-    dar, darov, vrés; Croat. dar,    prikaz, darecz;    Dal. pokłon,

kim i Łacińskim językiem są nauki pisane; ale ten dank chyaszt; {Dal. dar saltem); Ross. 4ap’E, 4apOBiiuina, nonie językom ma być, lecz ludziom. Gorn. Dw. 51. Uczo- k.iohhoc; Eccl.    4apoK'B; Graec. öcoqov; Chald. Tal.

ny jeden naszemu rycerzowi w piśmie swym dał wielki    vXTo; Graec. doQtw).’ Dar znaczy się to, co dobrotliwie

dank w sprawie, w męztwie i dzielności wojennej. Gorn.    i darmo bez żadnej nadziei oddania bywa komu dawano.

Dw. 180. Mały dank, wzięta dostojność z pieluchy. Zab.    Kucz. Kat. 172. Inna rzecz jest dar, a inna darowanie.

12,    3. Cnota jedna dank czyni człowieka istocie. Zab.    Gorn. Sen. 397. Nie każdy dobrodziejstwa godny dar

13,    320. Kto słuszniej wojnę zaczął, każdy ma patro- imienia. Zab. 14, 558. Pir. Kto dary odrzuca, snąć i

na, Dank u bogów wziął tryumf, pogrom u Katona.    dawcę z niemi.    Jag. Wyb.    C. 3, b.    Daru    sędzia brać

Bardz. Luk. 4. (victrix causa diis plaçait, S. v. C.) Wo-    nie będzie, bo    dar zaślepia    widzące.    Budn.    Ex. 25, 8.

jenne szczęście jedni przeczytają Bogu, a drudzy dank    {Slovac. darober« mimera, captans; Eccl. 4apouaaieieH'L

żołnierzom dają. Groch. W. 252. Kraków między mia-    darogłodny). Dar za dar, słowa za słowa. Rys. Ad. 10.

sty Polskiemi dank przedniejszy trzyma. Krom. 36. Mon.    Dar za dar, darmo nic. Mąci. (czapka za biret). My, co

76, 529. Wszystkich hetmańskich czynów dank i czoło    możem, niesiemyć w dereniowej czarze, Miód w plastrach

sprawa Chocimska. Susz. Pieśń. 5, G. 5. b.    [ orzechy; w większym    weź chęć darze. Gaw. Siei. 387.

DAŃNICZY, a, e, od dani lub daniny, podatkowy, czyn-    (chęć    nasze poczytuj za podarunek). W darze wziąć, da-

szowy, ©oben«, Abgaben«, 6teucr«; Sorab. 1. danski; Eccl.    rem wziąć, junt ©efcfyeitfc befummelt. Chociażem nie wziął

4aHHMH. Rodzajów danniczych nazwiska: przewód, porno-, tego od natury w darze, Abym na złotostrunnej mógł cne, powóz, stróża, stan, powołanie, targowe, leśne,    brząkać cytarze.... Zab. 6,3. Darem dać, w darze, w po-

osep, godziwe (godne), na raz, krowa, podworowe, opo-    darunku, jtun ©efctyeufc machen. Darem darować, na wiele. Nar. Hst. 2, 86. (dodaj: wątrobne). §. Hołdowniczy,    czność, sposób mówienia w transakcyach, znaczący, że

haracz płacący, tributrttr, Jtnêbar; Sorab. 1. dahwkownć;    kto na wieczność co rezygnuje.— Fig. tr. Dar, dary,

Vind. vezhi podvershen, vezhliu, vezhonosen ; Ross, aca-    przymioty dobre od boga zdarzone, @(fbe, ©oben, gute

uiHHit; Eccl. 4aHHŁift. Wołosza była raz dannicza Pol-    (natürliche) Gigcttfcfiaften, Talente. Wszelki datek dobry i

szcze, drugi raz Węgrom, teraz jest Turkom. Oss. Wyr.    dar doskonały z wysoka jest od ojca światłości. Salin. 80.

§. Danniczy, nadawczy, nadawający co, iRelebmtngś «,    Dar ducha ś. Kucz. Kat. 1, 172. Siedm darów jest du-

412

DARCIE - DAREM.

D A R E M S Z C Z - DARMO.

mu

Daremnie się na przycin

ano.

cha ś. Hrbst. Nauk. L. 7. Myślą o nich, jakoby mieli dar wszystkich cnot potocznych. Kłok. Turk. 122. Jest w nim grunt poczciwości i dar większy nad mienie. Teat. 43, 82. Dal ci bóg dary, zażywaj miary. Zegl. Ad. 56. Cn. Ad. 140. — Boży dar, dary boże « chlćb, jadło, ©ot* tcé ©abc, 33vot, ©peifc. Chleba coraz ubyło, a gdy bożego daru w koszu niestało, chodził-Ezop z próżnym. Jabł. Ez. A. 4. Jeżeli żebrak przyjdzie, kiedy on używa darów bożych (wyrazem tym oznacza jedzenie), daje jedne potrawę. N. Pam. 16, 39.— Z daru bożego, z zdarzenia bożego, z łaski bożej, burd) ©ottc3 ©d)tcfuttg, burd) ©ot* te$ ©tiabe. Tak wielkiemi zwycięztwy panowanie swoje z daru bożego okrasił. Sk.Dz.Sll.— *§. Przestępca taki zostanie bezeczci, ani onemu niech będzie przystęp ku dostojeństwom, i żadnych darów na szaciech [t. j. w szatach, in vestibus. Voll. Leg. I. 46.— 1| albo winnych rzeczach niech nie dostąpi. Ilerb. Stat. 553. (orderów, znaków zaszczytnych, ®l)reitjetd)en, £>rbcn). ‘DARCA ob. Darownik. NR. pochodź, ob. pod slow. Darować.

DABCIE ob. Drzeć, Drę.

DARDA, y, i. 1. włócznia, oszczep, pocisk, ber 2ßurf|pteß, ÏÏlurfpfcil; Vind. darda, fuliza, kopje; Carn. Croat. Rosn. darda; Hung. dórda ; hal. dardo; Eccl. 4ap4a, koiiïc, Craec. dógv; Ross. 4porB, 4poiHK’B; Sorab. 1. leba, lebicźka. Groty, dardy, glewie, im z wyższego miejsca puszczone bywają, tym mocniej biją. Papr. W. 1, 218. Piechotny ma być wyprawiony z rusznicą,, szablą, siekierą, a dziesiętnik z dardą. ib. 2, 267. Żołnierz nie idzie do kościoła, To musi przed kościołem dardy pilnować. Dwór. R. 4. (Vind. dardiza * głownia mieczowa). 2. Darda, forteca wyższych Węgier nad Drawą. Dyk. G. 1, 159. eilte Scftung tu Ober * Ungern.

DARDAŃSKI, a, c, Trojański, Jarbauifd), Jrojautfd). Dardań-ski osieł, wierutny głupiec, ein magrer, cd)ter, recht poHfoin* inner ©fei; (może alluzya do konia Trojańskiego). Cóż to on mi baje ten osieł Dardański? 7eań29,103. Widzisz Dardań-ski ośle, o czym tu mowa była. ib. 28, 72. ib. 22, 45.

‘DARDAROWY, a, e, ogromny, okropny, fürchterlich, eittfef}* lid), abfd)Cltltcl), fdjrccflid). Krzyknie na niego Dardarowym głosem. Tr. może Tartarowy?

DĄBEK ob. Dar. ‘DAREMNIĆ czyn. niedole., udaremnić dok., daremnym czyli próżnym uczynić, pcrcitclll. Użyjcież tego na mój pożytek, niech nie będzie udaremniona inteneya moja. Mon. 73, 528. Zakon te cała robote jego udaremnił. Stebel. 2, 380. DAREMNIE, DAREMNO przysłk., próżno, bezskutecznie, umfoitfi, »ergebend, fnufytloS; Boh. daremne, zbuhdarma; Slovac. darebne, daremne, nadarmo; Sorab. 1. podarmo, nadarmo, podarmu; Vind. sabstoin, sastoin, obstoin; Carn. sadstoin; Croat. sauman; Ross. Bcye, cyc; Eccl. T„lłie ki sadzisz; gardzić niemi umiem. Teat. 1, 40. Jedna godzina niech daremno nie minie. Paszk. Dz. 39. DAREMNOŚĆ, ści, z. próżność, bezskuteczność, bic SScrgeb* licfyfctt, ©ttelfeit; Boh. daremnost; Vind. sabstoinost, pras-nost; Ross. cycTHOdt ; Eccl. cyercTBie, c»eTi’c, CKdh-Daremność naszych starań. DAREMNY, 'DARMY, a, e, darem dany, darmo dany, umfottft gegeben, gefcbeitft;

Sorab. 1. darmacżkowne; Ross. 4apOBUä. Oecon. Daremny dzień, nie za najem, nie za pańszczyznę, etil littent= gelblid)cr Jag ber Untertanen, (ob. Daremszczyzna). §. Bez przyczyny, bez zarobienia, bez zawinienia, Utnfottft, Ultoer* f^nlbet. Niedaremna to kara. §. Bezskuteczny, próżny, bez użytku, untfonft, oergebltd), frnc^tlüê; (Roh. daremny; Croał. sztńnyszki, zahmânszki, zabsztunyszki, zobsztńn-szki, zobsztńny; Eccl. Tomift). Darmo robisz; daremna to robota. Cn. Ad. 145. Złym miała być darrna pokuta. Wad. Dan. 75.    0 darmćm usprawiedliwieniu człowieka.

Raz. Hst. 1. Rad jestem, że nasza praca niedaremna. Tent. 5, b. 72. Daremną nadzieją się karmić Ross. cy-erCTBOBaib; Boh. daremnjk nequam, ineptus, w rodź. żeńsk. daremnice. DAREMSZCZYZNA, y, z. nie za pieniądze, ani z powinności robota, daremny dzień, eilte liltcutgelbltcfyc Strbeit, eine Strbeit ober ein Slrbettëtag, ber bem Untertanen nid;t geregnet n)irb. Daremszczyzna są w szczególności roboty chłopskie panu nie za najem, ani za dzień, ale nad powinność i bez wziątku, n. p. Kazał gromadzie jechać do lasu za daremszczyznę. Gromada za daremszczy-znę powinna to albo owo zrobić. Oss. Wyr. Darmocha. Bndtk. DABMO adv. za nic, darem, bez zapłaty, nadgro-dy, darowanym sposobem, Ulttfottft, gcfcfyettft, JUtlt ©efd)Cllf; Roli. darmo, geśitne; Slovac. darmo, nadarmo, daremne; Sorab. 1. darmo, podarmo; Sorub. 2. darmo, dermo, podarmo, podermo; Rosn. nadar, na pokłon, nacjast, stugne, bez plachje, tugne, za gljubav; Croat. napoklon, zabsztuny, sztunya, mùhta, mubticze, zahmân; Slavon. muhta, Dal. za ludu; Garn. urnân, sabstoin; Ross. 4a-pOM’b; Eccl. 4apoM'L, 4apH0; Graec. donqsixv. Dar za dar, darmo nic: Cóż mi We Pan przywiózł? A cóż mi Wc Pan dał zawieźć? Dwór. G. Darmo chcą wszyscy. Cn. Ad. 115. Darmo czego dostać, ib. Darmo nic, brząknąć tu trzeba. Zeyl. Ad. 15. Slovac. Za penaze flinta strila. Przełożeni miłują dary, a darmo nic nie czynią. Kosz. Lor. 102. Boli gardło, śpiewać darmo. Mon. 70, 648. (niemiło służyć bez nadgrody). Umarł dawno, co dawał darmo, (chcesz mieć, to kup'). Drov. Slov. Umrel darmo-dag, nastał widrigroś. Darmo nauczyciel nie ma dziatki przyjmować, bo ich ociec, iż ma na co inszego, przecz-by też nie miał mieć nauczycielowi? Gliczn. Wych. M.

6. b. Uczenie się darmo. Pum. 84, 705. Bogatych ojców dziatki, aby się nienapierały uczyć w imię Pańskie, to jest, darmo. Gliczn. Wych. M. 6, b. (za bóg zapłać, bezpłatnie). • Niedarmo wszystko ludziom niebo przędą, za żal i troskę daje to co miło. Pot. Syl. 144. Pół darmo, na pół darmo, za pół darmo, ob. za bezcen. §. Darmo, bez przyczyny, niewinnie, bez zasługi, UUtfonfł, Mjlte ttrfaclfe, uuoerbtcitt, uttoerfcbulbet. Nie darmo to; coś tu jest. Cn. Ad. 568. Nie darmoś się ty zezowatym urodził. ib. Nic nigdy darmo, mówią, natura nie czyni. Pot. Zac. 66. Nie darmo go tak zowią. Cn. Ad. 566. Nie darmo on daje; wie on czemu daje. ib. Nie darmo ludzie gadają, ib. 510. §. Darmo, daremnie, bezskutecznie, próżno, bezużytecznie, płonno, umfottft, oergebenś; \ind. sauman, sabstoin, prasen; Carn. sa obstojn; Rosn. zalu-du, zaman; Ross. cyTeTHO, BTyH«, Bcye; Eccl. Bonite.

e,

DARMOSTRA-

m.

D A R M 0 B I T - DABMOLEG.

DARMOMÖW - DAR M O W S.

Przestańmy o miłości wzmiankę czynić ; darmo, darmo, kochać nie będę. Teat. 1, 103. Te wydatki czy pójdą na darmo? Teat. 33, d. 54. Darmo robisz; daremna robota. Cn. Ad. ,145. Nie od rzeczy powiedział, co te wyrzekł słowa, Ze darmo być cnotliwym boli bardzo głowa. Star. Wot. E. 2. b. Niechaj ten raczej na świecie nie żyje, Kto tylko na nim je darmo i pije. Nar. Dz. 3, 212. (ob. Darmojad).— Darmo, niepodobno, niepodobieństwo, niemożna, oljnmögltd). Darmoć tego dokazać, darmo niebożę. Oss. Wyr. (pójdziesz, jak zmyty; nie tw-ojej to głowy, nie twego rozumu ; za wysoko to na ciebie). — DARMOB1T, a, m. nieokrzesany, którego darmo bito, etn Ungesogeuer, beit feine 6djl«ge gejegett babett. Między ludzi przyszedłszy, nie siedzieć jak darmobit, ale umieć i ku temu i ku owemu przymówić. Rej. Zw. 112. b. DARMO-CHA ob. Daremszczyzna. DARMOCHLEB, a, m. próżny chich, darmojad, darmostrawT, próżna strawa, fruges con-sumere natus, ein ltltmtjser Sroteffer; Boh. darmochleb homo nihili; Ross. x.iiiöo-B/ni. Darmochlebów zowią przy dworze garkoskroby. Rurl. A. 5. DARMOCHLUB, DAR-MOClIWAfi, a, m. próżno się chlubiący, chełpliwy, butny, ein spraflljanê, l'rabler. Czemu kłopot (urząd) kupujesz, biedny darmochlubie? Klon. Jud. 12. Darmochwał i sroka do siebie podobni, głos tylko obu, a więcej nic. Zab. 5, 403. Darmochwał i bęben zdają się być zrobione dla zagłuszenia. Zab. 5, 158. Mon. 75, 588. DAR-MOCHLUBNY, a, e, DARMOCHLUBNIE odo., butny, prnlp lerifdh Piszę to dla tych nieuków darmochlubnych, żeby mieli czym się skutecznie pochlubić. Syr. 248. ‘DARMO-DAJ, aja, m. darmo czyli darem dający, darownik, daro-dawca, (ob. Darmowski), ber @d)eitfer, ber nmfonft gtcbt. Prov. Slovac. et Boh. Umrel darmodag, nastał wńdrigroś, cf. umarł dawno, co dawał darmo. ‘DARMOGONNY, a, e, bezskutecznie goniący, yergeWtd) jagettb. Wszyscy przed sobą go mając darmogonni zostali, bo go nie poznali, ani wiedzieli, kto był. Chodk. Kost. 29. “DARMOIIARDY, a, e, bez przyczyny hardy, eitel irrjjtg, obite Urfadje tren fug, trofctg uttb ntd)té bafitnter. Patrząc na darmohardego chłopa, każdy szara pychę u siebie snadnie omierzić może. Rej. Zw. 53. DARMOJAD, DARMOJED, DARMOZJAD, a, m. darmochleb, pasorzyt, próżniak, niewart chleba, próżna strawa; fruges consumere natus, Ross. TyHea40it'B, etn umtftfer fêffer, Sdjmarpfier; Ross. xjbôo-bæ'l. Precz ztąd wszeteczna zgraja brzydkich ludzi owych Darmojadów nikczemnych , przyjaciół stołowych. Nar. Dz. 3, 40. Mon. 75, 588. Nie mogę cierpieć w domu takich darmozjadów i pasibrzuchów. Teat. 55, b. 48. Ty stary darmozjadzie! ib. 30,53, Co to za zbytek trzymać wiercipiętków, kręciwąsów, darmojedów, moczymordów. Mon. 71 , 483. Bardzo plugawm żył z owemi darmojady, kozactwem, haj-ductwem. Falib. Dis. E. 11. Nazbierał darmojadów. ib.

D. 1. Darmojadowie. J. Kochan. l>s. 47. Darmojedztwo Jloss. TyHea4CTB0 próżniactwo. DARMOJEDNY, a, darmostrawski, próżniacki, unnüfj 93rot effenb, müfftggân* gertfd). Chodk. 2, 552. Bndtk. DARMOLEG, DARMOLEG, a, m. leżuch, gnuśny, ospalec, etn gaulettjer, Sarenbauter. Ty darmolegu, co czynisz, Iż o sobie nic nie myślisz !

Onegoć się wierszyka chce, Da bóg na piecu komu chce. Rej. Zw. 231. ib. 135, b. Od darmolega żołnierza, co nim świat grzeją, niech płacą złotych trzy. Lek. D. 2. Cóż ma darmoleg, co na piecu dyszy? Jedno wszy we łbie, pod kołnierzem myszy! Rej. Zw. 222, b. DARMO-MOWNY, a, e, inanüoquus, pletliwy, który nic krze-czy nie mówi. Mącz. fallmbcnfcl), fdjłMtjlmft, rcafdjettb; Boh. darmotlach. DARMOMYŚLNY, a, e, rojący sobie coś w myśli, ów, co po powietrzu sieje ziarno, albo buduje na wietrze, fdjtüärmcrtfd), djtnwrifdj. DARMOP«ŁOCH, a, m., tchórz, który się swego cienia boi, którego pęcherzem wystraszysz, który się i myszy zlęknie, eilt $untytf«ntei', ein $afe. Darmopłoch boi się, gdzie nie ma bojaźni. Sak. Okuł. 52. DARMOPYCH, a, m. zdrbn., nadęty a nie ma przyczyny, ein oerbicnftlofer ©toljcr, ein Slufgeblafe* ner. Darmopychy dufali w dostojeństwach swoich. Rej. Post. F. f. f. 1. Darmopycha unosi ona pawia myśl jego, że też ani dobrej myśli, ani dobrych czasów użyć nie może. Rej. Zw. 142. Darmopyszkowie gardzili nami. Rej. Zw. 09. Tak się zagęścili darmopyszkowie i samochlub-cy, że niema miejsca, gdzieby się ów kąkol bujno nie rodził. Mon. 75, 105. Niespokojnego tego darmopycha uskromić trzeba. Pot. Arg. 145. DARMÓS1LNY, a, e, daremnie się silący, perge&ltd) «ltgefh'Cngt. Zapalczywości zbość rozumem nie może darmosilna Medea, frustra re-pugnans. Zebr. Ow. IGO. Darmosilna śmierć zwalczona. Cliodk. Kost. 59. Darmosilna fortuna. Tward. W. U. 2,

273. DARMOSTÓJ, DARMOSTAJ, ja, m. DARMOSTO-Jx\K, a, m. kreciwąs, wiercipięta, storzypięta, zawalidroga, ein muffig ba Stebenber, ber feine ©telle uttnüjj einntmmt. Czemu tu stoicie cały dzień próżnując, na kształt darmo-stojaków? Kulig. Her. 147. Zje kilkaset dukatów na jednym obiedzie, Kilkaset darmostojów otoczony jedzie. Nar. Dz. 5, 415. Mon. 75, 588. Liczny go poczet dar-mostajów okrąża. Pilch. Sen. list. 1, 282. Co to za zbytek trzymać darmostojów-, wiercipiętków, kręciwąsów, mo-czymordów. Mon. 71, 483. DARMOSTRAW, a, w. DAR-MOSTRAWCA, DARMOTRAWCA, y,

WSKI, iego, m. daremna strawa, próżniak, eilt Uttltüj$cr St'Pb effet; Roh. darmotrat. Darmostrawca zuchwały, w igrzysku szczęścia niestały. Dar. Lot. 9. Abraham nie chował storzypietków, darmostrawcówr. Bals. Niedz. 5, 08. Wiersz ten przypisuje frantom, rzygulcom, łakomskim, darmostrawskim, wytrzesikuflom. Dzwon. Stat. A. 2.    §.

Darmo co trawiący sam, marnotrawca, utracyusz, bet ^raffer, Sergeuber, Scrfdpenber. Za nim się wlecze dar-mostrawskich siła, A już się wszystka majętność przepiła. Groch. W. 504.    §. Darmo co strawiający komu, ber, eh

nem etmaś uergeubet, oerfdmienbet, pcrberld, burdjbrtngt. Żaden uczonemu nie jest cięższy, tylko czasu darmotrawca. Budn. Ap. 80. (co mu czas truje, ein 3^erberber). DAR-MOSWAR, DARMOZWAD, a, m. swarzący się, wadzący sie o ladaco, o to, co niewarte, zawadyak, kłótnik, ein 3(mffftd)tiger, ein 3dnfer. Rychlej zwalczy poczciwego człowieka skromne milczenie każdego, niżli darmoswara wsze-teczne a uporne słowa. Rej. Źw. 140. ‘DARMO WSKI,, iego, m. zart, darmo wszystkiego chcący, ber alleś ge-

f rna-i zaraz list

tier*

414

D A R M 0 Z J A D - D A R O W A Ć.

DAROWANIE -DAROWANY.

fdfcnft fuibctt will. Kupniowskiego w tym użyć potrzeba, Darmowskiego proszę zaniechać. Haur. Sk. 2. DARMOZJAD ob. Darmojad. DARMOZWAD ob. Darmoswar. DAR-MOZYT, a, w. darmo żyjący, vivant à discrétion, ber tu ben I;tucm lebt. §. ob. Darmochlćb, darmojad. DAR-MY ob. Daremny.

NB. Dalszy ciąg pochodź, pod słowem Darować.

DARŃ, ia et iu, w., DARŃ, i, z. płat ziemi korzonkami przcrosłej, ziółkami, trawami obkrytej, (cf. murawa), ber fïïafett, ein ©tuet geftodfciten IRafenê; Boh. dm; S'orab. i. dorn, dern, derno; Jloss. 4epH’L; Vind. seien dern, se-lina, vasha, trata; (Vind. dern* gruda, kra; Carn. dern scopulus); Carn. vasha, rushèna; Sorab. 2. blome; Slovac. hat z pażiti. Trzy ołtarze z darnia. Otiv. Ow. 176. Z darniu ławy. JabŁ Tel. 65. Murawnym mokrą ziemię darniem wskroś okrywa. Hui. Ow. 161. (Bosn. pobasiti). Darnie kopię, (Carn. rashim). — §. Darnie ziemne, torf, bryły ziemi do palenia sposobnej, składające się z kleju i korzonków różnych roślin, ber Torf. Ład. H. N. 28. DAR-NIASTY, DARNIOWATY, DARNOWATY, a, e, na darń pochodzący, do darnia podobny, rrtfetfflrttfl. Bn-dtk. DARNINA, y, z. zbiorow., darnie, murawa, Dfafctt; Croat. tra-tîna; Boss. 4epitHiia. Stół ich był utłoczony z darniny. Brzyb. Milt. 155. Tym czasem na kwiecistej spocznijmy darninie. Teat. 51, 14. DARNIOWY, DARŃOWY, a, e', od darnia, Oîafctt = ; Boh. drnowÿ; Ross. 4epnOBbiîi. Na darniowej wśrzód kwiecia spoczywa kanapce. Teat. 5, c.

33. et 16, b. 100. DARNISTY, a, e, DARNISTO adv., pełen darnia, rftfcitrctcl;, yoll Stufen; Eccl. /tepimcTbiiî. DARNOWIEC, wca, m. gatunek mrówek, które w trawie żyją. rozproszone bez kopca, formica caespilum. Kluk. Zw. 4, 385. btc ©ruêumctje. *DARNY, a, e, czupurny, opryskliwy, fytfdß Dor ber ©tinte, jäbjiU'lttß. Choleryk darny, śmiały, zarosły, szczupły i fałszywy, Na żółty poszedł kolor, suchy i gniewliwy. Comp. 698.

‘DAROBIERCA, y, m. biorący dary, ber ©cfd)citfencl;mcr; Boss. M340invicu^ ; Eccl. Awpommwb, ^aponpieMiniini, ^apoai tMb. ‘Darobierny Boss. M340HMCTBCHHbul. ‘Darobierność Boss. M340HMCTBO. DARODAWCA, y, m. darownik, dający darem, darujący, Croat. dareslyivecz; Dal. blagodarnik, da-rovnik, millodarnik; ber ©djcttfcr, ©cfdfcttfgcbcr ; Eccl. 4a-po4aBeu,b; Graec. dœyod'ôzyg. Szczęście podobne złemu darodawcy, który częstokroć niegodnych obdarza. Zab. 7,

222. Koss. ‘DAROLUBNIK, a, m. lubiący dary, eilt ©e* fdteitfltcbftabcr; Eccl. 4apo4io6ie, Graec. (pû.odcoota; Eccl. 4apo4to6eitb, Graec. cpdódcogog; oppos. 4apoHeHaBHCTHbm, Graec. piać dcoQog. DARONOŚNY, a, e, noszący dary, Oefdjenfbrtitgcnb; Eccl. 4aponocHbn1, Graec. dcooocpogwóg; Subst. s^ftpiiochiib, Graec. iïcoooqôyog ; Fern. 4aponocima. DAROWAĆ, ował, uje, cz. niedk., podarować dok., darowywać frequen. darem dawać, frfyenfeit, Jltttt ©cfdjettfc flC* beu; Boh. darowali, - owal, darugi; Slovac. darugi, da-ruwóm; Sorab. 1. dahruyu; Vind. daruvati, obdaruvati, darovititi, darujem, shenkati; Carn. daruvati, darujem; Rag. darivati, darovatti; Bosn. darovati; Croat. daruievati, daruvati, prikazati, prikasujem; Dal. darovati; Slavon. po-kloniti; Ross. 4apoBaib, 4apyto, 4apciB0Barb, vulg. n.ia-

HHTbca, nOK.iOHHTbca ; Eccl. 4aptiTH; Graec. dwgśm; Chald. Tal. »xtj» Kto drugiemu bezpłatnie co daje, świadczy albo dobrowolnie ustępuje, ten mu to daruje. Gal. Cyw. 3, 7. Jam ci sto wołów obiecał, mój Boże ; Lecz kto ich nie ma, darować nie może. Jabł. Ez. 91. Darowanemu koniowi ob. pod. sŁ Koń. §. Darować kogo czym, udarować k. cz. dok., obdarzać, eilten womit befdfenfeit. Ja śmierć blizką czuję, A tak cię temi księgami daruję. J. Kochan. Fr. 58. To najpewniejszy skarb, który zakładamy u przyjaciół, darując ich. Budn. Ap. 96. Obiedwie strony darowały sędziego równo hojnie. Petr. Ek. 54. Darujcie mie ta godzina, a ja obrócę cała na chwałę boga. Birk. Kant. A. 2. Jednym oka rzuceniem udarować mnie nie raczysz. Teat. 5, c. 34. Skarga roczne dzieje Baroniusza polszczyzną darował. Birk. Sk. D. Obiecał wielkie udarowanie, jeśliby doszli. Warg. Cez. 114. (podarunek, dary). §. Darować co komu * odpuszczać, wybaczać, ycrjctljctt, fcijcitfctt, crluffett; Sorab 1. wodacż; Vind. odpustiti, odpushati, odpushanji, odpust; Slav. oprostiti; Croat. opraschali, oproztiti, oprascham, pros-chenye; Dal. prostenye; Bosn. prostiti, prascchjati, prasetati, oprostiti, prosetenje, oprosetenje, odpusetenje ; Boss. npocniTb, npoigaib, ocTaBiiib, ociaMenie, iicbh-HCHie, noMiooBaitie ; Eccl. npocTbiHH. Nigdy sobie tego nie daruję, żem tak łaskawego ojca zmartwiła. Teat. 54,

d. 21. Bóg daruje-ć; bo gdyby on nie darował, z dobroci swej.... 1 Leop. 4 Ezdr. 7,67. (odpuszcza. 5 Leop.) Niech ci daruje Pan Bóg ; niech ci odpuści. Kucz. Kgt. 2, 586. (niech ci przeźrzy obs.). Niech Pani daruje, Ze się przed nią w zbryzganym fraku prezentuję. Nieme. B. B. 27. Daruj mi Panie, nie przyjmę tych pieniędzy. Teat. 53, 46. Sprawę u sądu zaczętą drugiemu darować albo odstąpić. Chełm. Pr. 25. crlnffcrt. Darowanie lat małoletniemu. Gal. Cyw. 2, 164.— ‘Darować kogo czym* odpuszczać mu co, einem etiM§ fdjcttfeit, crlaffett, yevjet* ftett. Leszek buntowniki, miłosierdzia proszące, winą darował. Krom. 296. Jagiełło kucharkę, która go po-myjami oblała, od karania wyzwolił, i obrazę swoje darował. Krom. 456. — DAROWANIE, darem dawanie, ©cfycnfctt, btc ©cfyeitf’uttß. Darowanie winy, odpuszczenie, odpust, baćs $crjettycn, btc ^crjct^utg. DAROWANY, contr. DAROWNY, a, e, darem dany, gcfcfycttft, JUttt ©efdfcttfc ßClltacfyt. Darowanemu koniowi nie patrzą w zęby. Cn. Ad. 147. Bys. Ad. 9. Boss. 4apoBOMy kohio Bii 3yÓM He CMOTpflTB. Darowną wieś jedne za niezbo-żność wziął. Sk. Oz. 242. Darowna^ owa od Wulkana tarcza Achillowa. Tward. W. Ü. 81. Żołnierz się teraz zaraz ćwierci darownych upomina. Star. Bef. 112. — §. Grać w darowanego, ©d)citfcit itttb Sogtrctt fptclctt. Wolski. §. Darowny, od darowania, ściągający się do darowania, ©cfyettfttltßö *. Obiecał król połowicę tej jętności na wychowanie sług do kościoła r darowny napisać kazał i zapieczętował. Sk. Żyw. i, 572. ben ©d)enfmtß#nef. §. Darowny, mogący być darowanym, t. j. 1.) darem dany, ttJCtè ßefdfcitft WCïbeit fatttt, febettłbar; 2.) mogący być odpuszczony, wybaczony, jctbltd), crlaffltcb ; Boss. npocTmejbHbiił ; Eccl. npocTimwH.

DAROWIZNA - D A R S K O S C.

DARTY - DARZYĆ.

Tl 5

Występkiem jest w twych oczach już nie darowanym, zania na wielu miejscach znacznie słynął. Birk. D. 50. Być kiedy od twej córki kochanym. Przyb. Luz. 47. DARTY ob. Drzeć.

podarunek, darowizna, baś ©cfdfeuf, btC ©abe; (Vind. da-rofitje). Wypędzili tych posłów i z darunkami Falib. FI. 42. DARY ob. Dar. ‘DARZNAC nijak, jednt., wydoływać, zdołać, podołać, gciMd;fcit fet;it, tut ©taube feptt. Nie darzną ręce na złe, deficiunt. Zebr. Ow. 204. Wiele ich jest, którzy nie darzną się popisować a oka-zować w prawym chrześciaństwie. Gil. Post. 1^2. b. Mdli z żydostwa w wierze byli, którzy z strony pokarmy brakowania, nie darznęli używać wolności od tego ehrze-ściańskiej Gil. Post. 5. (Ross. 4ep3ityTb śmieć, odważać się).

DARZYĆ cz. ndk., udarzyć, zdarzyć dk. szczęścić, błogosławić, ©ebetbett gcOeit, ßebetljeit laffctt, fegnett, beglttcfett," uerlet^ett (©lud, $>etl, ©C0CU, 5ßi>f»lfart(l) ,* Boh. zdafiti. Zdarz nam wszystkie nasze sprawy, Zdarz o boże nasz łaskawy. J. Kchan. Ps. 136. Chciał wiedzieć, zdarzył—li bóg drogę jego, czyli nie Leop. Genes. 24, 41. Wino cerę darzy. Mon. 73,    93. (daje, b. 2B. twlctfd, fltebt garbe).

Nieudarzony, nie płożący, nieszczęsny, ofuie ©ebctfictt, el;ttc gortîommeu, UUijefcijttet. Pnie zostawione siłom samej natury, wydają gałązki nieudarzone i liche. Fors. 54. — Darzyć, zdarzać komu, sprzyjać mu, szczęścić mu, (JCUHHJCU fei;n, feętt. Ofiarym bogom czynił i matce Wenerze, By przedsięwzięciu memu zdarzyły w tej mierze. A. Kchan. W. 60. Zdarz mi Apollo ! prośbą'cię tu wzywam, Niech z czerstwą siłą mej pracy zażywam. Hor. 1, 142. — Absolute Zdarz bóg!» szczęść boże, pomaga bóg, ©ritß cud; ©ott, ©lud $u! ©lud auf! Przychodząc, rzecze ona: zdarz Pan Róg, a cóż rozmawiacie? Rej. Wiz. 39, b. **§. Darzyć, obdarzać, świadczyć, bcfd;cufcu, ©Ute3 enuetfett, mtttbctlcit. Znając dobrze szacunek krajowych pisarzy, Wchodzi w ich stan, zachęca, chwali, wspiera, darzy. N. Pam. 16, 120. — Darzyć kogo czym ndk., udarzyć kogo czym dk., obdarzać czym, uszczęśliwiać czym , nuuutt bcglttdcit, bcijabcit, bc* fd;eufcu. By nas wygnańców kiedy udarzył powrotem. Przyb. Milt. 105. Już gdzieś w obcej dziedzinie wdziękiem gładkiej twarzy I okiem dobroczynnym lud szczęśliwy darzy. Zab. 5, 412. Wyzwolone sztuki nie mogą nas udarzyć cnotą; ale duszę sposobią do przyjęcia cnoty. Pilch. Sen. list. 3, 15. DARZYĆ się żaimk.- ndk., (zdarzyć się dk., qu. v.). Wieść się, udawać się, iść po myśli, szczęścić się, geltugeu, glücfcu, gut eiitfd;lagcn, glüdltd; etufd;lageu; (Boh. darjm se,— iti; Vind. fe pergodi-ti, fe permeriti). Cisowe drzewo na górnych miejscach lepiej się darzy. Haur. Ek. 166. befletbClt. Potym się wojny szczęśliwie darzyły. Lib. Hor. 95. Komu się klacze i żony darzą, ten nie żebrze chleba. Oss. Wyr. — Darzy się bezosob., powodzi się, szczęści się, c3 gd;t gut, C'3 gellt üOît ©tatteu ; Sio. dari sa. §. Transi. Darzyć się * przypadać, stosować się, przystawać, ftd; fd;tcfett, paffen, (tuobl) aufte|eu, ftebcit (gut ober übel). Kiedy szkatuła na suchotę stęka, modne się nie darzą stroje. Pot. Arg. 439. Chłopięta, gdy rurała obaczyły, tak jako zwykły,

swemu

Ross. He3ar.ia4HMŁiS. DAROWIZNA, y, i. darowanie, DARUJĘ ob. Darować. ‘DARUNEK, nku, m. dar, upominek, czyn darowania i to co. się daruje, podarek, ba3 ©d;cu* fcu, b(t3 ©efdjeuf, bte ©djenfung, Ugoda, przez którą rzecz jaka, albo prawo jakie bezpłatnie przeniesione bywa, zowie się darowizną. Gal. Cyw. 5, 25. (cf. donacya). Tego darowizną nie nazwę, co każdy sam sobie da. Dardz.

Luk. 127. Darowizna może sie stać pod kondycyami.

Chel Pr. 64. DAROWNIK , a,V ‘DARCA, y, m, da-rodawca, darujący co, ber ©dfeufer, ©efdfeufgebcr; Vind. daruvauz, darovitnik, obdaruvauz; Sorab. 1. dahruwar;

Rag. daritegl, darövaz, darovnik; Dosn. darovnik; Croat. darovnik, daritel, prikazitel, dareslyivecz; Dal. blagodar-nik, millodarnik; Ross. 4apiiTe;u>, 4aponaTe.1t; Boh. dar-ce. Darowizna może być pod kondycyą, aby darownik rzecz darowaną, póki będzie żyw, miał w swojej pos-sessyi. Chel. Pr, 64. Duchu ś. darco twego wiary klejnotu drogiego. Kanc. Gd. 248. — W rodź. zeńsk. daro-wnica, bte ©d;enferinu, ©efd;eufgcbcrtuu ; Rag. dariteglica;

Eccl. 4apHTe4bHiiu,a.

Pochodź, sł. dar, darować: darzyć, nadarzyć, obdarzyć, wydarzyć, zdarzyć, zdarzenie, *kozidar; darunek, podarunek, podarze, podarek ; nadarować, naddarować, obdarować, podarować, przedarować, udarować, rozdaro-wać, wydarować.

DARSKI, a , ie, rześki, żwawy, żywy, krzepki, rafd), roac» fer, Ijurttg, flirt!, munter, frtfd;. Ubiega się i darski i leniwy, strenuus. Brud. Ost. B. 10. Niedarski, gnuśny, iners. Urs. Gr\ 180. Młódź darska szła na odsiecz krwawą. Mlask. Ryt. 2, 125. On w bitwach tych jak darski junak stawał. Bardz. Luk. 2, 20. Darską nogą uderzyć w ziemię. Hor. 1, 173. Nie traci ceny koń, choć idąc drogą, Darskie mu nogi poszwankować mogą. Kochow. 6.

Pojmują wszystko łatwie darskicmi swemi rozumami.

Birk. Dom. 148. Darski do czego, ochoczy, gorliwy,

»oll Sftutlj , Stift, 6t)fer Jlt ctlturê. Widząc go sposobnego do spraw i darskiego do wszystkiego, począł go miłować. Boter. 4, 146. Ludzie dowcipni, do wszystkiego darszy. Petr. Pol. 58. Twardym snem kłopoty Umarza, a powstaje dziarstszy do roboty. Zab. 11, 184. *§. Darski, śmiały, zuchwały, (ob. Dziarski), Ross. 4ep3Kin, 4ep-30CTHHH. Były tak darskie ręce, które te karty z ksiąg wyszarpywały, ale Bóg te na wszystko śmiałe ręce sam hamował. Smotr. Ap. 85. DARSKO adv., rześko, żwawo, rafd;, frtfd), maefer. Przodkowie nasi młodzież rześko ćwiczyli, jak konia darsko zwracać, bronią zręcznie szermować. Pilch. Sen. list. 5, 14. Na koniach gładko, darsko, kręte koła zwijał. Pot. Arg. 577. Na nich darsko dosyć natarli. Warg. Cez. 102. DARSKOŚĆ, ści, z. rzc-skość, żwawość, ochoczość, bte 9îafd)l;ett, $ttfd)fiètt, üffia» derzeit, SDîunterîett. Od darskości gnuśność stroni. Brud.

Ost. D. 2. Obrano ich według darskości, męztwa i cnoty. Petr. Pol. 135. Górę nad nieprzyjacielem trzyma darskości, męztwa. Bzów. Roz. pr. Gdzie sława swe namioty rozbija, tam animusz wspaniały według sił swoich darskość swą pokazuje. Gwagn. 450. Darskością ka-

gdy się im kto nie zdarzy ani upodoba, jęły mu się przypatrować.,.. Gliczn. Wych. H. 7. b. (gdy im kto nie przypada do smaku, do gustu).

‘DĄS, u, m. zwyczajnie w liczb. mn. DĄSY, ów, sapanie z gniewu, dęcie, (ob. Dąć), kwasienie się, krzywienie się, marszczenie się na kogo, stawienie kozła, ba3 ©cfynatt* bett oor 3l’ra, ber Umotfle. Nie wiedzieć zkąd się wzięły te dąsy i sapy. Pot. Arg. 743. Zkądźe tyle względem nas wszystkich dąsów i goryczy? Przyb. Abl. 23. Zaprzestańcież dąsów, weźcie mię za gwaranta i zróbcie przymierze. Zabi Zbb. 12. Cierpliwa dobroć nie wywiera dąsów. Kniaź. Poez. 2, 89. (Inde nomen urbis Sax. Oeffau, stomachantium urbs, 3ot'kbitri3, Söut^enftabt, # dérivât Frenzei in Weslphal. monum. 2, 24141. DĄSAĆ się zaimk., krzywić się na kogo, sapać z gniewu , oor 3ont fdjnauben, umotlltg, aufgebracht werben. Idź prawda a bogiem , niech się dąsa kto chce. Dambr. 354. Dąsałeś sic Wać pierwej, i ja teraz będę. Zabi Amf. 77. 1 zajrzy w oczy i główkę schyli, To się nadąsa, to się umili. Zab. 11, 267. Zabi Niechaj się nigdy słaby na mocnych nie dąsa. Kras. Baj. 61. (cf. ‘sierdzit a nie duż).

ty historya nasza pewniejszą być zaczęła. Nar. Hst. 2,

6.— Fig. Wina dawnej daty. Oss. Wyr. (stare, alte SB.). To dawnej daty rzecz, (zastarzała, o której dawno zapo-mniono, ettM§ 9Ilte3, längft SSergeffeneê). Nie teraźniejszej, dawnej daty, starodawny, staroświecki, staromodny, tłom alten ©djlage, mm bet alten SBelt, altfränftfd), altmobtfd), altüâterifd). Astolf, rycerz starej daty. Kras. Mysz. 53. Chociaźeś zacny człowiek ; ale starej daty. Teat. 43, c. 109. Wyb. To maź starej widzę daty, Tak piszą, źe się bili za zony przed laty. Teat. 48, b. 7. Zona jego nie jest dzisiejszej daty. Teat. 15, 61. (fte tft lttcfyt nad) ber jejdgen SSBelt). — Pod datą, zart, pijany, podchmielony , beraufd)t, benebelt. Wyszedł ode mnie dobrze pod datą. Oss. Wyr. (popamięta dzień, wyszedł podchmieliwszy sobie). Był dobrze pod datą; pod dobrą datą, (dobrze podpiły).

DATEK, tku, m. co się daje, dar, płaca, bte ©abe, ba$ ©efdjenf, bie SMofimtug, ber So^n; (Boh. datek; Sorab. 1. dahwk, dahweik; Vind. davek, daja; Carn. davk). Łaska Pańska bez datku, nic nie wazy. Rys. Ad. 34. Cn. Ad. 428. Bez datku łaska właśnie, jak rzeka bez wody. Jaq. Gr. A. 3. Kto datek obiecuje, a nic nie ma, nie je-DA®?£K' szt“' ]n- idrin, rzeczom, dach, b«8 cl«Cli,    ₍J zawiedzie.    R M 52. Datek od dawcy zale-

®ad)Iem,.®n«d)cn, rot Heute« ®<irf,; Bot. strata, krowec;    cenfe bierZ(!    c„    AŁ 149; Kló miaf ₀₍₁ ci/bie da_

Ymd strehiza; Gnat. nadsztrössck; / on KpOBeauta.    k T    dawcy szczodrobliwemu. Psalmod. 100.

daszek od deszczu ,Von.    -5, 702    era towtoO,, »«to.    „je datkiem sie uwodz(ć. ale niewinności bronić. Teat.

bndł, wypustka, podcienie    Ftg. Patrzeć jak z pod dasz-    Ą(. , ₄₀    (nie*^ sie przekupi4 przedarować). Chęcią

ku, z pod powiek, posępnie, ponuro, nicochoczo, me-    j datkiem mierza' us, [ Zak - m Wszelki

uprzejmie, tutKimMt«, fmjto unter    ben Supbrouttm te.    da‘tck dob    ; dar doskona,v%. wysoka je3t, od ojca

wrtliclciu Melon. Daszek,    chatka    chałupka, domeczek,    światlości.    ³Salin. 80. (talent). Wedle datku służba. J.

»litte »mibdten. Furmana bioto, flisa deszcze tra-    Fr ₄ (jakapfaca> taka praca). Pański datek

pią, Ze s,ę Obadwa pod swój daszek kwapią. 6emm.    .    V. Ek. 11 Datek pana dobre-

84. Ubogiego żywot lepszy jest pod daszkiem swoim; •> czvni »‘ju^e pilnego. Rys. Ad. 9. "Datek, wydatek,

27. k₍“>,r;K.cÄn4TÄ tsz!ü: k.«*•**•/ “ s^S’ 7icz> a da,ek kaidy ‘

v*    i “ i» a • i ⁶ p i    ir    ,, w^ziatek napisz. 1 Leo]). Syr. Az, 7.

circimßexus, znaczek przedłużenia nad zgłoską. Kpcz. Gr. rkĄtrpńn /, rvi f .-k’

1, p. 58. M mm en, ber ©Kiimfte. ob. Daszkowaty.    ^TLIWOŚĆ,    DATNOŚĆ, dci, £ hojność, dobroczynność,

szczodrość, gotowość dania, świadczenia, bte $m)gebtgfett ; Sorab. 1. dahruwacżnoscż; Vind. darovitnost; Rag. bla— godarnos , blagodarstvo, darovitos; Croat. dareslivozt, darcslÿivoszt ; Dal. blagodarnoszt, darovitoszt; Ross, no-AaTanBOCTi», nu4aTH0CTb. DATNY, a, e, lubiący dawać, szczodry, hojny, dobroczynny, freigebig; Sorab. 1, dah-ruwacżnć ; Vind. radodarn, dareshliu, daroviten, rado-dajezh, darotliù; Rag. darovit, blagodaaran, blagodar-nik; Croat. daresliv, dareslyivecz ; Dal. blagodaran, darovit, blagodarnik, darovnik, millodarnik; Ross. no4a-TjlHBblH, n04aTHblfi, 6aar0II04aTMBbIH, BC.IHK04apOBHTblM. Miłość ostatniego sknerę datnym i wspaniałym czyni. Teat. 7, c. 14. Doktor rad, wie że Pan w chorobie dalniejszy. Jag. Gr. A. 5. b. Był Bolesław Chrobry szczodrobliwy, datny, jako pan; jednak więcej żył miernie, a niż rozkosznie. Biel. Kr. 44. Kto i hojnego i datnego pana nie miłuje? Sk. Kaz. 152. Pilność sługi dobrego, czyni pana datnego. Rys. Ad. 54. Datnym być Rag. blagodariti. \. Datny, danny, dawalny, co może być danym. Cn. Th. maö gegeben merben faun i Slov.

imię Staropolskie, Damianus. Jabl Her.

DASZKA, DAZKA, i, z. zdrbn. rzeczowa, daga * puinalik, mały tulich, deczka, pugiunculus. Maoz. etn flctiter Sold) über Segen. (ob. Deka). Wystrzeliła mu daźka z pochwy i przebiła mu przez przyszwę. Sien. 561.

m.

416

DĄS - DATA.

D A T E K - D A T N Y.

DASZKO, a

DASZKOWATY, a, e, na kształt daszku, spuszczony, owie-sisty, wydany, badjartig, nnc etn Sad) ober Sadjeldjen.

Skrzynka ta ma wieko daszkowate. Jak. Art. 1, 303.

$. Pod znakiem grammatycznym, daszkiem, mit einem étrcumflcr ober Sdcfyelcfyen. Daszkowate â francuzkie. Tr.

DASZNY, a, e, dachowy, od dachu, Sad) *; Ross. Kpo-BeatubiH. DÀSZYSTY, a, e, dachem pokryty, bad)tö, nttt einem ®ad)e bebeeft. Bndt.

DATA, y, z Łac. wyrażenie dnia, którego się co działo, ba§ Saturn ; (Croat. datum). Daty forma: dan z Krakowa trzeciego dnia stycznia 1572go roku. Cn. Th. (ob. Dan). Datę odmienić, pomknąć, przyczynić, ib. (cf. antydatować). Datę położyć. — Transi. Data, epoka, pewny kres czasu, ber 3ettpuuct, bte tëpodie. Naród Polski religią Mieczysławowi w inien ; a od tej dopiero da-

DATOWAĆ - DAWAĆ.

D A W A N - D A W I Z.

417

no

daw-anliwi ; (Ross. 4aTeabHbii1 na4e>Kb Dativus, trzeci przypadek).

DATOWAĆ cz. ndk., datę kłaść, datą oznaczać, bałtrett. List datowany z Wiednia dn. 17go lutego 1788 R. (ob. Dan, Data, Dać, antydatować).

DAWAĆ, czestl. i kontyn. si. dać, oft geben, jn geben pflegen; Boh. dawati, dawawam; Slov. dawat, dawóm > dawâwâm ; Sorab. 1. dawacż, dahwam; Sorab. 2. dawasch-Kto dawać może, bogatym; kto brać musi, ubogim słynie. Zab. 13, 74. Szczęśliwsza rzecz jest dawać, aniżeli brać. Sk. Kaz. 283. Dobrodziejstw ani dawać, ani brać dobrze nie umiemy. Gorn. Sen. 1. Slov. Pro. Kdo mne dawa. ući ma dawat, d»re est docere reddere. Dawanie i branie dobrodziejstw jes\, rzecz święta. Gorn. Sen. 94. Ziemia z siebie owoc davfa. Odym. Św. A. a. 4. b. (wy-dawa, gtebt, bringt l;croox). Dawały owoc niektóre sześć-dziesiątny. 3 Leop. Math. 13, 8. Dawać komu, darowywać komu, ju geben, jn fdfenfen pflegen. Dawał darmo studentom kałamarze, pióra, papier i książki. Sk. Żyw. 2, 146. Dawać ognia, gener §n geben pflegen. Tygle te były tak twarde, że o stal bite ognia dawały. Torz. Szk. 85. Dawać chwałę, nadzieję, winę, zdanie, przestrogę i t. d. (cf. znaczenia pod sł. dać wyłuszczo-ne). Gdy one zwierzęta dawały chwałę, upadali oni starsi. 1 Leop. Apoc. 4, 9. Dobrą po sobie nadzieje dawa. Furm. Uw. F; 2. b. W czymże dawacie winę człowiekowi temu? Żarn. Post. 3, 771. Tak właśnie jak ślepy, dawał zdanie o kolorach. Torz. Szk. 135. Dawać przestrogi. WeLg. Mar. 1, 224. Pośpieszę dawać wiedzieć Panu mojemu, że.... Teat. 19, c. 19. — Dawać lekeye, Unterricht geben; Ross. npeno4aBaTb. W szkołach wojskowych dawany jest język Niemiecki i Francuzki. N. Pam. 11, 180. Są dawane dziś w szkołach lekcye fran-cuzkiego języka. Dyar. Gr. 155. Każda nauka jest łatwa, kiedy uczący umie ją dawać. Pir. Pow. 158. — Dawać listy do kogo, wyprawować, SSrtcfe an eilten crlaf* fett. (ob. Dać;. Częste listy do niego dawał, i upominki posyłał. Sk. Dz. 604. Dawajacy spadek. Tr. trzeci przypadek. Kpcz. Gr. Dativus, Slov. dawatliwi, dawatliwec; Ross. 4axe.ibHHH na4e>Kb. §. Dawać ndk., ofiarować, oświadczać się z czym, anbieten, bieten, geben wollen, ge» ben. Dam wszystko , com nie dawno przez Ulissa dawał. Dmoch. U. 2, 196. Dawano mi wczoraj za konia piętnaście; jeno że na borg chciano. Alb. ». W. 16. Dawano - nic chciał! pfe Panie Jędrzeju, Nie gore czapka na wielkim złodzieju. Zab. 14, 363. Miał - liby Rrutus od Cezara wziąć żywot, gdyby mu go dawał? Gorn. Sen. 98.    §. Dawać dokąd, nijak., podawać się

w jaką stronę, być obróconym ku czemu, skierowanym, zmierzać ku czemu, wychodzić, motyin gefeit, gerietet feptt, gefeljrt fepn. Leżała niegdyś ŁPolska między dwoma morzami; z jednej strony morze północne, z drugiej morze czarne dawało na morze południowe. Przestr. 185. Okna z pokoju dawały prosto na ogród. Lub. Roz. §. Dawrać na kogo (ob. dać na kogo), poważać go sobie, auf einen etwas (geben) halten, tl;n achten. Na wojska wielkie nic nie dawał, aż głód go do poddania przymusił.

Słownik Lindego tvyd. 2. Tom I.

Birk. Kr. Kaw. 55. DAWAĆ się pass., ob. Dawać, dać. DAWAĆ się rccipr., dawać się na kogo, spuszczać się nań, fid) auf jemanben »erlajfen, ftd) an tim galten. Za toć też dziękujemy królu, iż sam sobie nie ufasz , a iż się na ludzie dawasz. Orzech. Qu. 37. — Dawać się komu, ulegać 'mu, ustępować mu, poddawać mu się, einem nadjgebeit, wetcf)en, ftd; tbm ergeben. Pana oczekawaj, a nieszczęściu się nie dawaj. J. Kchan. Ps. 36. Gdy cierpiał nie groził, ale się wolnie dawał onemu , który sądził niesprawiedliwie. 1 Leop. 1 Petr. 2, 23. Królowie nie radzi się dawają domownikom, i tym, którzy ustawicznie koło nich bywają. Modrz. Baz. 518. (nie słuchają ich). Faliszkowie nie potencyi, ale wierze Rzymskiej się dawają. Warg. Wal. 206. Gdy się oblężeni dobrowolnie dawali, puścił ich z zamku wolno. Biel. Kr. 367. DAWANIE, ia, ». częste danie, öftere^ ©eben; ofiarowanie , Verbieten. Dawanie potraw (ob. danie pierwsze, drugie i t. d.), ber ©ang ber 6petfen. Lepiej się gościom podobało drugie dawanie. Zab. 3, 109. DA-WACZ, a, m. ten, który dawa. Mącz. ber gtebt, ber ©e« ber. 1. DAWCA, y, m. który dał, ber gegeben liât, ber ©ober; Boh. darce; Vind. dajauz; Sorab. 1. dahwacżer; Rag. davaoz, davalaz; Bosn. dajnik; Croat. daynik, da-vavecz, davecz; Dal. davac, dajalacz; Hung. adó; Ross. AQfneih, ĄsneAb; Eccl. ^aKM|h Dobre serce dawcy, dodaje szacunku darom. Kras. Pod. 2, 94. Ochotnego dawcę bóg miłuje. Prot. Jal. 7. Widu na swoich dawców zapomnieli. Zab. 14, 104. O ty dawco losówd Teat. 45, 42. Wyb. Dawca zakonu. Kucz. Kat. 3, 36. Bial. Post. 68. (zakonodawca, cf. prawodawca. Ross. npcno4anarejb nauczyciel). 2. DAWCA w rodź. ieńsk. • DAWCZYNA, y, z. btc ©eberimt; Bag. davaliza; Ross. no4aieji>HHua ; Eccl. 4aBa.iBiiHu,a, 4aflTe.ibiuma. Ceres była nietylko wynalazcą zbóż, ale i dawcą ich i stworzyeielką. Olw. Ow. 208 et 314. Pallas była dawcą oliwy. ib. 314. Dawczyna żywota, któraś mie z gardła wód wydarła. Kochow. 115. DAWCZYNI. N. Pam. 20, 190.

DAW1Ć cz. ndk., udawić, zadawić dk., dławiąc dusić, einen nntrgen ; Boh. dawiti , dawiwam, (Boh. daw pressura); Sorab. 2. dawisch, dajisch; Sorab. 1. dahwu, zadawu; Croat. daviti ; Bosn. daviti, udaviti ; Rag. daviti, udaviti, zadaviti, zadavglîvati ; Vind. daviti, sadavit, gerzhiti, (Vind. daviti * cielęta bić, Stälber fdjladjteit); Carn. daviti, dàvèm ; Ross. 4aBHib, 4aBHjTb, 4aBjHBaTb, 4aBJio. Pojmawszy dłużnika, dawił go, mówiąc: zapłać mi! W. Post. Mn. 371. Fig. Wychodziła często cnota ś. Dominika; ale ją dawiła synów niepilność. Birk. Dom. 115. (tłumiła ją). Dawić się, dusić się, zadawiać się. Cn. Tli. ftd; tt>nr* gen. DAWICA, y, ź. ślinogorz, wrzód, który w gardle zalega. Sien. 519. bte ^alêbrdutte; Carn. daviza; Croat. da-vnicze, zadavnicze, zadusnicze; Rag. davnize, zadavnize, zadùscnize; Bosn. davniçe, zadavniçe; (Ross. 43BKa prasa, ścisk, nacisk). DAWICIEL, a, m. dusiciel. Cn. Th. ber SBurgcr ; Eccl. 4aBHTe,ib. DÀWIZW1ERZ, a, m. mia-psa gończego. Otw. Ow. 111. ber 9îante ettteë ftetibun» beS, Sßürgnulb, Söilbnmrger; (Ross. 4aBiiio 1. ciężar do prasowania, gwieht, 2. sidło: 4aBÆGHHHa udawioneby die)

64

418

DAWID - DAWNO P.

D A W N O S Ć - D A W N Y.

Pochodź, nadawie sieL, podawic, zadawiać, udawić, zdawić, cf. dłabid , dławić, przy dławić, wydławid.

DAWID, a, m. DAWIDER, dka, m. zdrbn., imię staroza-konne, ®a»ib; So7'ab. 2. Dabo, Dabko.

DAWIDKA, DAW1DÓWKA, i, i. gatunek gruszek, eilte 2lrt Strtten. Dawidki gruszki , clawią i ledwo jeść się dadza. Ład. //. N. 46.

'DAWIÊNKI, DAWNIUTEŃKI, DAWN1USIEŃKI, DAWNIU-TKI, DAWNIUŚKI, a, ie, DAWNIUCHNY, a, e, intens. Adj. dawny, fcfir lange fier, fett gar fel;r langerBett. adv. in. - o , Tlawienko, dawniuteńko i t. d. "DAWNIE cz. ndk., dawne dzieje wspominać, alter 2)tnge gebeuten. Wielkie rzeczy Elkana i Anna dawnili, Małgorzata niemniejsze z Janem ponowili. Chodk. Kost. epigr.

DAWNO adv., długi czas temu, lange, »or langer Beit, feit langer Bett, (Oloä »on bet* Sänge bet* Sergaitgeitfiett btë pr Gegenwart, disting. długo); Roh. dawno; Slov. dawno; Slav. davno ; Vind. daunu, dauno, dauna, dougu, pre-daunu, preddougem ; Rag. davno; Sorab. 2. dawno, dauno; Sorab. 1. dawno, zastara, zastarofeze, nehde; Ross. 4aBit0; Eccl. AaKhll0, ÄfteB2iie, (d- Mewiej), (cf. Lat. diu). Już też dawno, jak mieliśmy honor Pani służyć. Teat. 15, c. 21. Dawno się już znamy. Cn, Th. Stary dawno pamięta. Cn. Ad. 1096. Dawno żyję na świecie; wiem dobrze świat jaki. Teat. 44, d. 54. (nie dzisiejszym, nie dziś się na świat urodziłem). Nie mówiłżem dawno, że tak będzie ? Karp. 4, 54. Jak dawno, tote lange ; Carn. odklej; Croat. od kada, (ob. Odkąd, od którego czasu), fett t»te lange, fett mann. Pytałem sie go, jak dawno już był w zakonie. Kras. Pod. 2, 149. Dawnoż temu? tp fdfott lange? Niedawno, itid;t lange, ofmläitgft; {Ross. HC43BH0, HaMtiHCL; Croat. onomadne; Rosa. toic, malloprie; Vind. vunou, vunouka, pred kralkem, nedau-nu, vnuvizh, v’kratkem, novizli). Nie dawnoś panem został, nie dawnoś był nędznikiem. Cn. Ad. 570. (pamiętamy, kiedyś boso chodził). — Od dawna, z dawna, od dawnych czasów, »ott alten 3ctt.cn Ijcr, fett langer Bett; Croat. zdavna; Rag. odavna; Vind. sdaunaj, od nekeda, od starega; Carn. sdavnej ; Ross. H34aBHa, hckohii; Ecd. OTMiiora. Widzę od dawna, że twe źrzenice Na ubrana przez jesień rzucasz okolicę. Chód. Gess. 89. Z dawna dawno, z dawien dawna, od niepamiętnego czasu, »on UralterS fier, »01t uralten Betten l;cr, fett gar fefir langer Bett ; Ross. roiOiM. Lisy wyśmiawszy kusego, noszą więc ogony, jak nosiły z dawien dawna. Zab. 15, 281. Treb. — DAWNIEJ compart., przed dłuższym czasem , rychlej, »or längerer 30t, länger, eher ; Ross. 4aBa, 4a-Bcua. Dawniej być musi ten, który rodzi, od tego, którego rodzi. Zach. Kaz. 1, 15. 'DAWNOCHWALNY, a, e, starochwalny, od dawna chwalny, altbcrüljmt, langte* rüfnnt. Dawnochwalny dom. Papr. Gn. 104. *DA-WNOLETNI, ia, ie, stary, podeszły, altbetagt, fjodjbetagt. Obawiał się, aby ojca jeszcze mógł żywego oglądać, ile tak dawnoletniego. Krom. 551. 'DAWNOPOMNY, a, e, pass. od dawna wspominany, altbefannt, altbernfimt, »on 3llter3 ber crioäbltt. Stara Wandalska dawnopomna Wisła. Morszt. 101. §. Activ. Dawne dzieje pamiętający,

alte Stttgc gcbenfettb. Dawnopomny Nestor, ob. Pomnik, pamiętnik. DAWNOŚĆ, ści, i. upłynionego czasu długość, btc »erfloffene BOtlänge, bte Säuge ber »ersoffenen Bett, btc Sänge beä 30t»crlauf$, baS Sitter; (oon ber gegeitmärtt* gen nnb pfünfttgeu BOtlängc, długość); Cara. davnost, sdavnost, nekdina; Rag. dâvnos, davnina; Croat. dav-noszt, davnina; Rom. davnina, daunost ; Eccl. ^annocTt. Same nawet kamienie dawnością się psują. Zab. 8, 598. Wiem o tym od dawności.    Teat. 14, 85. od

dawna, lange fd;ou, feit langer 3ctt. §. Dawność, starożytność , bu3 Stttert^nm. . Co o, Lukrecyi Rzymska dawność głosi, Te widzę cnotę w tobie. Zab. 14* 120.    *§. Relativ. Późność, jak dawno czemu, bte ®pä*

, bte »erfloffene Sänge, 3. é. ber 3?ad;t, baś 30tmaf5, te fpät eś> fet). Chłopi po gwiazdach dawność nocy upatrują, także po pianiu kogutów dawność nocy uważają, i predkoli dzień będzie upatrują. Haur. Sk. 185. §. Jurid. Dawność w prawie, preskrypeya, czas po którego upłynieniu prawo do rzeczy jednej stronie przepada, drugiej przypada, bte Serjäßrttng; (Vind. polietenje, polietu— vanje). Praescriptio abo dawność wynaleziona jest dlatego, aby każdy w dobrach, których nabywa, bezpieczniejszy był. Szczerb. Sax. 60. Dawność ziemska. ib. 524. Dawność dziedzictwa zastawnego do ośmnastu lat szła ; które gdy przeszły, tedy takowe dziedzictwo przy tym, który pożyczył, zwykło zostawać. Herb. Stat. 521. Szczerb. Sax. 65. Mon. 67, 502. Trzytygodniową dawnością upada niewiasta, o gwałt sobie wyrządzony nie czyniąca. Dwóch-tygodniowa dawność służy temu, który o konia pożyczonego skaleczonego, w czasie niedziel dwóch, nie będzie pozwany. Ostr. Pr. C. 1, 159. Rzeczy ruchome bywają trzymane dawnością i długim ich używaniem za własne. Chełm. Pr. 61. Rzecz kradziona dawnością nigdy nic ginie. Sax. Porz. 119. DAWNY, a, c, czemu już długi czas, dawnobyły, lattge »ergangen, alt, lang; (bloß tum ber »ersoffenen 3ett; »on ber gegenwärtigen nnb funfttgett, długi); Boh. dńwnj ; Slovac. dawny; Rag. daavgni, davgnèn, dav-gneni; Carn. nekdan; Rom. davni; Ross. 4aBHiîï, 4aBHit-iimiil, /taBCUiHui (przeszły), iickohhhm, (cf. Lat. diu). Już dawne lata, jak się tak nie cieszyłem. Teat. 45, c. 97. Wyb. (eg ftttb lange 3al;re, bafś id;....). A mój Dobrodzieju, nie ten to czas dawny, już i panowie żyją teraz okrągło. Zab. 15, 209. bag futb tttdjt tnel;r bte alten Bäten. Zwyczajnie chwalim dawne, nasze ganim lata, Mieli, panie, i nasi ojcowie brodawki. Teat. 45, c. 8. Wyb. Ale my dawnych wieków ludzi pochwalajmy, Wszakże na teraźniejszych czasiech przestawajmy. Sim. Siei. 100. Dawni są dawnymi; a my jesteśmy ludzie czasów teraźniejszych. Teat. 55, 77. (ob. dawnej daty rycerz, człowiek). Gdzie owa skromność, gdzie on wstyd surowy, Który zalecał dawne białogłowy. Nar. Dz. 4, 45. (dawnych wieków białogłowy, bte Tratten alter 3^tt). Tak starego, jak niedawnego wieku historycy. Stryjk. 45. Gieografta dawna, opisanie dawnego świata, aż do upadku państwa Rzymskiego. Wyrw. G. 5. bte alte (Srbbefdjretbung, bte Se* fdjrelkttg ber tërbc, wie fie »or 3lltcr8 war. Kato dawniejszy, major. Warg. Wal. 117. starszy, ber ältere (Satf. Cy-

D A Z K A - DBAĆ.

DBAŁOŚĆ - DĘBIASTY.

419

cero i Demostenes dawni są nasi nauczyciele. Nag. Cyc.    ale jej sprawczyny. Bardz. Tr. 494-. — Nie dbać czego

pr. 14.— Od dawnego czasu będący, trwający, lange 3^1    nie uważać czego, etmo3 ntcfyt

ty er bauernb, alt. Dawny on mój, od szkół jeszcze przyjaciel. Zab. 15, 426. Rzeczy dawne nowym ustępują.

Corn. Sen. 566. Dawny ja na świecie, a Waszeć ledwo nie dzisiejszy, ledwo wczorajszy. Oss. Wyr. (ob. Niedzisiejszy; ein Veteran, fein Neuling; cf. ćwik, cf. fryc). §.

Dawny, przeszły, bywszy, gemefcn. Dawny kanclerz. —

Po DAWNEMU, dawnym trybem, zwyczajem, ttacty altem SBraitdj ttttb 0ttte. Po wsiach jeszcze może kochają się po dawnemu; w miastach modna panuje galantomia. Kras.

Dos. 58.— Po dawnemu, po staremu, jak wprzódy,    dać jej potrafi, cura adjuvat illam. Zebr. Ow. 49.— Opito ety mtc POr. Tyś pan mój po dawnemu. Zab. 11, 3.    pos. Niedbałość, oft. Niedbalstwo, incuria. DBAŁY, a, e,

Ztądeś odjechał mężem moim, Czemu nie    wracasz    moim    DBALE adv. baczny, pieczołowity, starowny, zabiegły, aćtyt*

nazad po dawnemu? Chrośc. Ow. 78.    fant, adjtcnb auf etmaê, Sorge trageub, forgfam; Boh. dba-

Pochodz. starodawny, starodawność,    zadawnić,    zada-    lÿ; Slovac. bedliwi. Ociążałe serce, nie zaraz na pociechę

umienie, zdawnić.    dbałe. Groch. W. 434. Oppos. Niedbały, nie uważający,

DAŻKĄ ob. Daszka, Daga.    itnaćtytfaiU, ittctyt actytcub. Naród swawolny i śmierci nie-

DĄZYĆ nijak, kontyn., (Zdążyć dok. qu. v.) usilnie dokąd    dbały. Falib. FI. 74. Przyniedbalszy. Petr. Pol. 120. tro-

zmierzać, nactybrütfltd) motyitt ftrcbcu, mottacty trauten, tint*    chę zaniedbały, etmaś 3U itactyläfitg. Człowiek niedbały ob.

Ï)tu eilen. Ilekroć poznać zechcesz, izaliś postąpił, uwa-    Niedbalec.

żaj, czy do tegoż samego dąży chęć twoja dzisiaj, do    Pochodź, zaniedbać, zaniedbanie, (cf. zaniechać), nie-

czego dążyła wczoraj. Pilch. Sen. list. 280. Jak rozum, dbalec, niedbalstwo. za jedyny, kres, do którego dąży, ma prawdę; tak wola, za jedyny cel, do którego dąży, ma dobro. Bals. Niedz.

1, 200. Przyrodzenie wszystkiego, co jedno rośnie, dąży wzgórę. Pilch. Sali. 283.

Pochodź, nadążyć, zdążyć, wy dąży ć, podążyć.

•&

utcbtś bar-

ait» ittactycit. Nie dba nic, choć go kt dza. Bach. Epikt. 64. A wszakoż tej dobroci twej ludzie nie dbają. Wrób. Zołt. 7. On prośby jej nie dbając, pobieżał. Ezop. 26. Król nie dbał tego nic, śmiechem go odprawił. Biel. Sw. 184. Nie bój się, nie dbaj nic, milo mi tu w twojej chałupce. Sk. Kaz 509. DBAŁOŚĆ, ści, i. baczenie, baczność na co, troskliwość o co, wzgląd, starowność, bte 9lotyt, 9lctytfamfett, Sorgfalt; Boh. dbalost. Urody lub ma dosyć, lecz dbałość przy-

w czym uprze-

D E.

DEALBACYA, yi, z. pobielenie chymiczne, bielidło, baś Übermetjkit, Uberftlbern, 2Beij)ftcbeu. Poczęto kować szelągi miedziane; już ich teraz nie widać, wszystkie na potrójne przekuto, dealbacyi dodawszy. Star. Bef. 169. DEBANKOWAC cz. niedok., zdebankować dok., we grze, z DBAĆ intrans. kontyn., stać o co, trwać o co, baczyć na    banku zrzucić, einem btc 53attf fpreitgen, ttylt bcbaitftren.

co, dać na co, wzgląd mieć, uwagę, uważać, poważać    Zdebankowany jestem; nie gram więcej. Teat. 9, 49.

co, auf etmas actytcit; (Boh. dbali, - al, — am; (Boh. dba pie- DĘBCZAK, a, m. kij dębowy, eilt (Eictycnfnüttel. Niech tłuką dębczaki odważne ręce. Bardz. Tr. 57. DĘBCZYNA, y, ż. młody dąb, eine flehte junge fêictye; (Boh. dubec; Carn. hrastizh). Liście z młodej dębczyny. Sien. 390. Spicz. 240. §. Debczyna, quercetum. Zabor. Geom. 561. ein (Si* ctyenmalbctyen. DĘBIANKA, DĘBIONKA, i, z. nie jest to owoc dębu, ale obrastające gniazdo pewnego o wadu. Bot. Nar. 186. galas, ber ŚaUapfel; Boh. et Slovac. dubowâ kulka; Sorab. 1. dubenka; Carn. dublize, doblize; Y ind. knoper; Ross. AyóflHKa. Są dębianki pod liściem i dębianki przy szypułce; przydają się dla farbierzów i na atrament do pisania. Ład. //. N. 29. Cresc. 46o. DĘBIA-NY, a, e, dębowy, z liścia dębowego, dfictyett», fêhtyenlattb*. Bndtk. DĘBIASTY, a, e, na kształt dębiny, eigenartig Dębiasty kolor, podobny do liścia dębowego. Tr. mie (Si* ctycttlaitb. — Człowiek dębiasty. Bndtk. sążenisty, ein stier* fdjrötiger Svcrï; Boss. AyôiiHOBarB, niezgrabny, cf. olszowy Piotr; (Ross. AyóacB 1. gatunek długich sukień chłopek, które dębowym liściem farbują; 2. koryto dębowe). DĘBIC cz. niedok., wydębić, zdębić dok., dębować kontyn., (Bndtk.) skóry dębową korą przyprawiać, eilt gett in ber gölte beiden, in ber gotye gar madien; Ross. Ayömb, *y-6aio. Dębiona skóra. Cn. Th. Dębienie skór Boss. Ay6-Ka, Ayójeitie. §. Fig. tr. Dębić, wstrzymywać, hamo-

D B.

cza); Yind. marati (e ; Croat. marati). Dbać o co, mor* auf ad/teit, barattf 3îüdfid)t ttclnnen, fid; barnnt befümmern, baratt fel;rcit. Kto nie dba o rolą, nie będzie też ona

się dziwują, a mało oń dbają. Bej. Zw. 45, b. Człowiek łżywy tak o boga, jako i o ludzi nic nie dba. Ezop. 64. Boga się tylko lękaj, a nie dbaj o ludzie. Zab. 13, 246. O dzieci, żonę, dobra nie dbam, choć weźmiecie, mniej trwam oto, byleśćie kraju uchowali. Bardz. Luk. 125. Tak się mam, jak o mnie dbasz. Teat. 35, 20. Tyle dbam o to, jak pies o piątą nogę. ib. 24, c. 84. ib. 24. O jutro nie dbam, gdy się dziś dobrze mam. Cn. Ad. 771. Nie dba o to, (Yind. fe nizh nc mara sa tu); niedbam Eccl. uc-paAHTeJBCTByio. — Dbać na co * uważać na co, *wzglą-dać, auf etroaS adttcn, bentdft^ttgen, barauf fRüdftc&t nett* tuen. Prawdziwemu animuszowi nie przystoi brać się o żarty i słowa, ponieważ ludzie mężni, jak lwi na szczenięta, tak oni na lekkie ludzie nie dbać mają. Birk. Zyg. 50. Mądra głowa nie dba. na głupie słowa. Cn. Ad. 516. Jesteś prawdziwy, nic dbasz na nikogo, nie patrzasz na osob ludzką. Leop. Marc. 12, 14. Sędzia ten boga się ie bał, i na człowieka nic nie dbał. Seid. Luc. 18. Nie dba nic na śmierć, nie śmierci go wstyd,

dbała oń. Cresc. 655. Wszyscy mu

O-* -

420

DĘBIĆ - DĘBORÓG.

DEBOSZ - DECH.

z którego wierzchołka dwa jelenie rogi wyrosły. Kurop. 3, 42.

4. DEBOSZ, u,m. hulanka, hulanie, dite ©ebaucfye, ftfyttmfuttg. Sprowadzono kilkoro sani z miodem i gorzałką na dopełnienie zwycięzkiego deboszu. Nar. Chód. 4, 442. Całą noc tam trawili na swobodnej zabawie, któ-

wać, jutüctyaUeit, etnfyalten,, jufütmnen galten. Aeolus tarasem dębi wiatry, cohibet. Zebr. Ow. 554.

*DEB1Ć ob. Dybić.

DĘBICA, y, i. 4. quercetum dębowy gaj. Mącz. dębnik, eilt (Sb cfyemüälbtfyctt, (cf. dąbrowa). §. Dębina, młody dąb, eilte junge (Ettye. Bndtk.— Fig. Kobieta przerosła, dragan, drabina. Bndtk. eilt übergroßes ltltgefd>fo(fyte& ftraueitjtlltmer. 2. Dę-    rą z francuzkiego nazywamy deboszem, a po naszemu

bica, miasteczko w Galicyi nad Wisłoka w cyrkule Tar-    swywolą. Lub. Roz. 477.    2. DEBOSZ, a, m. hulacz,

nowskim. Dyk. G. ein étâbtcfyeit ht ©altcteit. DĘBICZ,    hulajko, einer ber beDau^irt. Ten Jegomość debosz, mi-

herb, na tarczy trzy oszczepy do góry ostrzem, takież    zguś, galancik. Xiądz. 52. DEBOSZÓWAĆ ob. Hulać,

trzy w hełmie. Kurop. 5, 42. ctit SSappcn. DĘBIEC, DU- DĘB0\\AĆ oh. Dębić.

BIEC, DEMBIEC, bca, m., DEMBEL, mbla, rn. dębowy DĘBOWIEC, wca, m. kij dębowy, dębczak, dębieć, ein ©i* kij, eilt (Sitfyeilfîtütel; (Ross. ayóeirt rózga). Kazał car ich    (fyeitfmtttcl. Twardym go zagłuszył deboweern, stipite

u pręgierza knutami i dębcami wychłostać. Gwagn. 534.    quer no. Zebr. Ow. 504. ‘DĘBÓWKA ob. Dębniak. DĘ-

Dłużnicy w Moskwie knutami i dubcami bywają wzbierani.    BOWY, a, e, od dębu, (Std)eu*; Slovac. et Boh. duba-

iŁ. Który nie dostoi Placu, wnet go na klocu mistrz dęb-    wi, dubowÿ; Sorab. 4. dubanć; Bosn. dubou; Rag. du-

ccm

przystroi. Paszk. Dz. 60. Zmudy, które zbierają    bov, hrastov; .Croat. dûbov, hrasztôv; Vind. dobou, hra-

ogryzione zdziebła, Radzę niechaj się wideł strzegą abo    stou; Carn. hrastov; Ross. 4y6oBüH; Eccl. 4yÓHuR, 4y-

dembla. Pot. Jow. 406. *§. Dębiec, dąbiec, młody dąb,    óobłih. Kory dębowej potrzebują garbarze do garbowa-

eht junger (Stcfybauttt. Bndt. DĘB1KUFEL, tla, m. moczy-    nia skór. Bot. 486. Drzewo dębowe. Kluk. Rosi 2, 48.

morda, wytrzęsikufel, moczywąs, opój, eilt ©(tufattS. Nad-    Wieniec z dębowych liści. Zab. 45, 5. Zbudowali' krzy-

grobek pijanicy. Tu debikufel leży.... Kochow. Fr. 450.    żacy twierdzę dębową przeciw Toruniowi nad Wisłą, gdzie

(twardyłeb). DĘBINA, y, z. zbioroiuo dębowe drzewa,    zowią Dybów, ale mają zwać Dębów. Bielsk. 420.— Dę-

©tcfyeit, las dębowy, eilt (Shfyeitttmlb, drzewo dębowe, (Si*    bowy kij, dębowa wić, ein (Stefy enfnüttel, eine (Sicfycitgerte.

cfyenjiolj; (Boh. daubj, dubina; Slovac. dubowina, Sorab.    Dębowa wić uczy robić, a brzozowa rozum dawa. Cn. Ad.

\. dubina; Croat. dubovina, hrasztovina ; Carn. hrashina,    452. Kto się nie porusza słowy, Tego porusza dębowy

hrastina; . Vind. hrastovina, hrastje; (Ross. 4yónHa * kij,    (kij). Cn. Ad. 567. Ftg.tr. Dębowe słowa, groźne, chło-

palica; Rag. dubina» przepaść); Rag. dubovina, hrasto-    sta grożące, ®r«Ułl>orte, Srofyltltgeit, ©Oitltcrmorte. Kto gar-

vina). DĘBINNY, DĘBINOWY, a, e, dębowy, z dębu, z    dzi słowy prostemi, tego trzeba dębowemi. Cn. Ad. 539.

dębiny, unit (Stcfyeitfyolj, (Streit». Debinna    albo dębinowa    Porzućże te słowa, Bo na taką kwestyą odpowiedź    dę-

brama. Cn. Th. DĘBISTY, a, e, dębów    pełen, öoll (Sb    bowa. Min. Ryt. 4, 518. Chciał go był upomnieć    dę-

efyett; Eccl. 4yÔH0TUH. (DEBKA ob. Depka). DĘBNIAK, a,    bowemi słowy. Budn. Ap. 42.    *§. Delia dębowa, jakiś

m., 1. boletus arboreus sessilis; gatunek hubki, rosnący    dawny sposób leczenia francy, eilte Doit beit alten Slrteit,

na

dębach; może być zażywany. Kluk. Byk. 4, 76. ber    bie ^eitertjcfye Ärflitffyeit ju fyetlen. Nieszczęsna miłość sza-

(Sicfyfcfymailtllt; Boh, dubowka (dębowka). 2. Dębniak, dą-    ty wymyśliła nowe, Paniom metle, mężczyznom delie dę-

browa, dębowy las, gaj, ber ©ttfyetttMlb, (Stcfyenfyûttt. Bliz— bowe. Pot. Jow. 162.

ko Dodony był dębniak , w nim gołębie, co przyszłe rze- DEBRZA, y, i. Ross. et Eccl.    AyópaBa,    ocoôæhbo

czy opowiadały. Warg. Wal. 504. DĘBNICA, y, z. 8ol)e, Ha hmkomł mIictb, dolina wazka między górami, obrosła ©arbcrlofye. Dębnica garbarska, abo sok miękkich dębią- drzewami, wodą oblana, eilt CltgeS mit 33äuHielt bemacfyfeiteS nek. Sien. 522. aqua gallarum, qua uluntur optantes coria.    itllb 001t SBaffer ltlltfloßettcS îfyal. (2. Eccl. 4eóp,L »    las,

Śleszk. Ped. 440. DĘBNIK, a, m. Eccl.    4yÔHHK’B, dą-    4c6pHWH * leśny). Tu jamy mchem odziane, tu debrze,

browa, debica, eilt (StcfyettttXtlb. §. Dębianka,    galas, ber ©ûll*    tu cienie. Sim. Siel. 47. Leszczyna bujna w debrzy;    wi-

apfel. Jałowiec dobry i dębnik od powietrza. Lekarst. C.    nograd przy górze. ib. 58. Wszystkie debrze, wszystkie

2. b. DĘBNO, a, n. herb, na tarczy krzyż, spodem na    cię lasy słuchywały. ib. 85.

lewym rogu abdank; na hełmie między dwoma rogami DECH, G. ‘déchu, tchu. D. dechowi, tchowi, lustr, dechem bawolemi krzyż. Kurop. 5, 42. eilt SBappeit. Twe dębno (tchem), powietrze, którem zwierzęta żyją, wciągając i starożytne jedną miarą chodzi, Nigdy Katylin, ani Api-    wypuszczając, ber51tl)ein; Boh. dech,    dych,    dchnutj; So-

cych nie rodzi. Kchow. Fr. 49. DĘBONOSEK, ska, m.    rab. 2. diich; Sorab.    4. dech, djch,    dych,    dćchel; Rag.

* za-

Ross. jy yóoHOCKa, loxia chloris, ber ©rntiftltf, ptak, krzy- dńh, duh, (cf. duch); Bosn. duh, dih, dihanje, pih; Dal. wonos, wywielga. ‘DĘBOSIEK, a, m. Eccl.    4y6ocfiueur&,    dih, dussak,    pihanye; Croat. dihanye, (Croat. duha

Grace. dQvoxônog, co dęby siecze, ber (Sidjeilfyttcfer ; Ross.    pach;    Croat.    dehnenye « wonią); Vind. odih, fapa,    duh,

4y6oc4meHie, Graec. àQvïzopUa. DĘBNY, a,    e, 1. koloru    slap,    (Vind.    duh dajeti » pachnąć; Carn. dushk »    aër);

dębiastego, liścia dębowego, etcfyeitlaitbfarlńg. Między go- Ross. et Eccl. ^«jioKeme, dOXHOBeiiie. Zkąd masz ten łębiami do wsadzania w nowy gołębiniec,    najlepsze są    dech,    który    w się bierzesz i wypuszczasz? 6om.    Sen.

dębne, po nich siwe; białych się ‘waruj.    Cresc. 585.    237.    Serce    zdrowe jest źrzódłem krwi i tellów udziela

2. Dębny, dobrze wydębiony, gut tli ber ©CU" gelegen. Dę-    żywota wszystkiemu    ciału. Kosz. Lor.    75. We wszystkich

bna skóra. Bndtk. DĘBORÓG, u, rn. herb, pień dębowy,    znajomych językach    wyraz znaczący    dech,    przeniesiony

pełność, brak, ber Mangel, ber ©efect. Koło nich jest wielki defekt, fara chudnieje, a syny swoje, zapożyczając się, bryzują. Gliczn. Wych. F. 2. b. (ubóztwo). Defekt w rachunkach Ross. nanerL, nanoTï, He^ouerï. §. Wada, przywara, ułomność, geiler, Mangel, ©ebred;en, ©efect. Na defekta śledziony lekarstwo. Gomp. Med. 34. Gdy pacyent defekta opowiada, lekarz powinien dać podług ich mniemania uczoną rezolueyą. Kras. Pod. 2, 487. — §. Moral. Chwalić defekta, jest więcej niż zdradzać. Kras. Mysz. 40. Pokuta za popełnione przez 5 lat ‘defekty (defekta). Sk. Zyw. 4, 338. Przez całe życie nie wiedziała, co to jest najmniejszy defekcik przeciwko niewinności, ib. 339. (wykroczenie). DEFEKTOWY ob. Niezupełny, niecały; Ross. HaueTHU». DEFENDENT, DEFENDENS dysputacyi. Warg. Wal. 306. odpornik, ber ©efenbent in einer ©imputation. DEFENDOWAĆ , bronić w dysputacyi, (cf. ‘gadać się). DE-FERENCYA, yi, z. uleganie, poważanie, ustępowanie, uniżoność, bic 3ład)giebigfeit, ©ufmttjfton, Unterttycmigfeit. Mędrszych słuchaj z deferencyą. Jabl. Tel. 463. DEFE-R0WAĆ komu, ustępować mu, ulegać, podlegać, poddawać mu się, einem nadjgeben, meicf;en, ef;rerbtetig oor ipm jnrucftrcten, ihm miß fahren, untertänig fepn. Na ów czas szlachecki stan deferował senatorom. Petr. Pol. 98. Wojewoda Wołoski, iż nie deferował Sułtanowi, rozgniewał się nań pohaniec. Gwagn. 649. §. Deferować co komu , ofiarować mu. Cn. Th. §. Deferować co albo kogo, donosić, odnosić, bettoitciren, angeben, ju miffen tun. fr.; ob. Delata. DEFINICYA, yi, ź. wyłuszczenie rzeczy zwiezie, dostateczne i jasne. Kras. Zb. 4, 230. opisywanie, (ob. Oznajmienie. Modrz. Raz. 7, cf. obmowa), określenie, wykład, bie Seftnition; Dal. dozpitak; Ross. onpe-,4MeHie. Definicya czyli istotny opis. Mon. 76, 542. DEF1NUOWAĆ, opisywać, określać, oznaczać, wyłuszczać, wykładać; Dal. dozpiti ; Ross. onpeAU-imb. DEFINITOR, a, m. radzca zakonny, osobliwie w zakonach ś. Franciszka, ber ©eftnitor, geiftltcĘe 9îat in ben Orben be0 Ę gran* ci0cu0, ber £)rben0rat. Przy definitorach zostawała władza, póki trwała kapituła gieneralna, sądzić i stanowić prawa. Birk. Dom. 86. Przewielebny Ojciec Definitor dobroczynnego fundatora wielbi. Mon. 65, 88. DEFINT-TORZ, a, m. izba zakonnych obrad, bte ©rben0rftt0jlube, bie SRatêftnbe in einem Stlafter.

jest do znaczenia duszy, spiritus, anima, nvsvya. Kopcz.

Or. 3. p. 74. (ob. Duch, dusza). Dech tracę, omdlewam. Teat. 28, b. 181. Byłby dłużej jeszcze mówił, gdyby mu było tchu stało. Gaz. Nar. 1, 73. wenn tpllt ber Sltpem jugement pätte. Już czuję śmierć, juz nie za-długo tchu nie stanie. Staś. Num. 4, 202. Jak umarły leżał, ledwo co tchu mając. Sk. Dz. 689. (Vind. bresodihliu, bresfapen). Póki tchu stanie, do ostatniego tchu, i. e. do śmierci, do zgonu, dozgonnie, bt0 junt lebten 2ttpem* juge.— Jednym tchem, ciągle, bez odetchnienia, ile tchu stawa, tu einem 2Itbem, in einem 3^. Trzeba było jednym tchem wypić. Mon. 68, 88. (duszkiem). Petr. Wod.

32.— Co tchu, co tchu staje, jak najszybciej, jak najusilniej, au0 tmUent 5ttpem, aufm fcfiueEfie. Co tchu pobiegł za granicę. Zab. 13, 82. §. Grammat. Dech u Greków jest dwojaki, gęsty * i rzadki ", spiritus asper i tenis. Dech gęsty wydaje się przez letki chuch, nakształt Polskiego h; dech zaś rzadki cale słyszeć się nie daje.

Przyb. Gr. Gr. 3. ber ©ried)ifci)e spiritus asper uitb tenis.

DECHOWY, a, e, .od tchu, Sitnem*; Ross. 4yxoBbiłi.

Pochodź, pod sł. Dać.

DĘCIE ob. DAĆ.

DECYDOWAĆ cz. niedok., zadecydować, udecydować, dok , osądzać, zdanie dawać, stanowić o czym, wyrok dawać, bcctbirett, ben Slumfprud) tpuu, entfdjetben. Sam głos zabiera, inszych zdania tłumi, Chce decydować, jak doktor w katedrze ,    1 słowa swoje mieć ryte na cedrze. Min. Ryt.

5, 334. We wszystkich rzeczach decydować będą, nie wiedząc nawet o czym mówią. Mon. 63, 213. Powziął ton decydujący, jakbv na trybunale siedział. Kras. Pod.

2, 233. DECYMALNY ob. Dziesiątny. DECYZYA, yi, z. wyrok, rozsądek, bte ©ecifion, bte éntfteibung.

'DECZKA ob. Daszka, Daga, Deka.

DEDÜKCYA Kras. Zb. 1, 230. ob. Wywód. DEDYKACYA ob. Przypis, przypisywanie dzieła komu, bte 3u)^tift, 3w* etgnung, 3uetgnungmfd)rift, ©ebicatfon. Dedykacya jest to rozumna przymówka autora, aby co wziął za to, że napisał książkę. Kraj. Pod. 1. Lotos w swojej ‘dedykatoryi (dedykacyi) kalendarz swój zegarem zowie. Zebr. Zw.

DEDYKOWAĆ ob. Przypisać. DEFALKA, i, z. DEFAL-KATA, y, i. odtrącenie, potrącenie, spuszczenie, zniżenie n. p. czynszu, ber Ślbjug non einer Summe, baê 3Ibjte« pen. Kredytor dla wyliczonej summy, przed czasem zwykł 1. DĘGA.    i, i. pręga, blizna, szram. Mąez. bte Schmiele Dort

z niej pewną kwotę* wytrącać, i to wytrącenie od summy    Sd)ldgen, £>tckn, eirt §teb, eilte 8d)römme, Sdjmarre; Boh.

rachunkowej nazywa się u kupców escompte czyli defal-    gizwa,    (Boh. duha * tęcza, cf. ducha, duha); Vind. proga,

było bicie, kołat z gęstych razów; a na ciele siność, dę-gi, guzy, rany/ Opat. Sut. 30. W czerwonych dęgach ciało na grzbiecie się wzdyma. Dmoch. II. 2, 310. Sza-belne w karku poniósł degi. Jabl. Buk. N. 2. Te dęgi, któreś w’głowie odebrał, służą patronowi ku twojej obronie. Teat. 30, c. 62. Skarga dęg pełna, (ob. Posieczo-na). Dęgami kogo nacechować. Macz.

DECHOW-DEFEKT.

DEFEKTÓW - DEGRADA C.

421

kata. Ustrz. Alg. 277. Emfiteuta z przyczyny nieurodza-    shlakni    snamik; Sorab. 1. mozel, podrenieża. Sine deju defalki żądać nie ma. A. Zamoj. 449. Z arendarzem,    gi były    na niej od twardego leżenia. Ezop. 52. Słyszeć

ile razy rachujesz, defalka musi być zawsze. Haur. Sk.

220. DEFALKOWAĆ cz. niedok., zdefalkować dok., wytrącać, flbjteljien, obred)lten. Staroście mogłoby się co w skarbie defalkować z tego, co do skarbu płaci, żeby miał co więcej pachołków do imania zbrodniów. Gorn. Wł. P.

2. b. §. Defalkować, podefalkować, pogorszyć co do intraty, mniej intratnym uczynić, fd)lcd)ter machen, Ijerab bringen, an éiufünftcn fdjmdlern. Komissarz ten dobra 2. DĘGI ob. Dzięgi. pańskie podefalkował. Zab. 13, 403. DEFEKT, u, m. DEGRADAGYA, yi, z. zniżenie ze stopnia, rangi; u ducho-DEFEKCIK, a, m. zdrobn., niedostatek, niecałość, niezu- wnych odświecenie, bte 2)egrabattüJt. Obrządek odbie-

422

D E G R A D O W - DEKLAM.

DEKLAMOW-DELAT.

rający komu prerogatywy jego przeszłego stanu. Kras.    wstawanie przeciw czemu, raczej żwawe, bujne niż do-

Zb. 1, 250. DEGRADOWAĆ cz.niedok., zniżać do mniej-    wodzące i gruntowne, bab Declamtrcit gegen cttMS. Pismo

szej godności, składać, wyzuwać, ruszać z urzędu, wy-    pełne deklamacyi, a czcze w dowody.— Gatunek kraso-

święcać, odświęcać, begrabircit, betu flîaitgc entfernt, Dentin    mowy, eine 3(rt 9îebcit. Seneka pisał deklamacye. DEKLA-

tCV fejjClt, aBfc^ett ; Eccl. pa3ma.TOBaTb.    MOWAG cz. niedk., głosem i gestami myśl silnie wyra-

DE1STA, y, m. bożnik, który samego tylko boga przypu- żać, bcclautircn. Deklamować na co, przeciw czemu* gło-szcza, ber Dcift. Satyra przeciw bożnikom czyli bczbo-    śno powstawać, gadać, gegen CtlV>ai5 bcclamtrett. Deklamo-

żnym deistom. Mon. 67, 25. U deistów cała rzecz wy-    wać, *krasornowskic się ćwiczyć. Cn. Th. to jest, w wyznać boga i słuchać rozumu. Lach. liaz. 1, 196. (cf. ate-    mówieniu, ftdj im Dedamtreit, in ber Bîcbcfuitft ubeit.

usz). DEISTOWSKI, a, ie, bóżniczy, bożny, bciftifd;. Żył DEKLARACYA, yi, L, DEKLARAGYJKA, i, z. zdrobn., o-i umarł po deistowsku. Zab. 5, 280. DÈ1STOWSTWO, a, n. bożnictwo, bie Deifrcrep.

DEK, u, n. 1. DEKA, i, z. z Niem. bte DedtC, (cf. Lat. teges), przykrywanie , przykrywka , nakrywka , nastołka, naścielnik , dywdyk, derba, bte Decfe, ^fcrbcbccfe, (Sattel* bccfc; Sorab. 2. deka; Carn. deka, farkćsh; Vind. koin-ska odeja, farkesh, koinska plahta, vlfta; Rag. sacraföc; DEKLINACYA ob. Przypadkowanie, spadkowanie , forma, Croat. barb. cjultar, (oh. Czołdar); Ross. obs. noiCTL. Po-    Boh. ohybka, ohybatelka; Slovac. odcbilnost, ohibatelka.

słali mu konia dobrego, siodło pozłocone z dekiem. Biel.    ohibnost; Slavon. pregibanje; Vind. pregybalshe; Carn;

Sw. 125. Manufaktury na deki końskie, koce, kilimki.    prestavnost; Boss. cwiOHenie.

Pam. 83, 359. Na dzielnym koniu siedział, którego DEKOKT, u, m, DEKOKGIK, a, m. zdrobn., wywar, wy-dek złoty nakrywał. A. Kochan. W. 530. Słoń szedł okryty haftowanym dekiem. Jabl Ez. 70. Konia przykrywać deką płócienną czasu gorącego dla kąsania much; a zimnego czasu deka wełniana jemu zdrowa. Cresc. 521.—

Deka, kilim, nakrycie, Croat. poplun; Ross. o/yfimio; eilte DEKOMPOZYCYA oh. Rozkład. N. Pam. 6, 318.

Itfcfybecfc, 53cttbccłc lt. f. w. Dek włosianych jedenaście DEKRET, u, m., DEKREGIK, a, m. zdrobn., wyrok prawny, dla okrywania przybytku. W. Exod. 26, 7. (opon. Bibi.    bab Decret, bab llrtbftl; (Vind. povela vkasa). Dekret albo

Gd.).— Daszek nad czym, bab Dad)clcl)ett, Dachen. Deki    ortel, rozstrzygnienie, które sędzia na sądzie między strona ulach najpiękniejsze gontowe. Koch. Pas. 18.— I¹    nami czyni, którym jednego wolnym czyni, drugiego

winnym być uznawa. Szczerb. Sax. 67. Wielkie bezprawie i krzywda na świecie, Dopiero prawo pisać przy dekrecie. Zab. 15, 236. Otrzymałem wexlowym prawem dekfecik na Wc Pana z exekucya. Teat. 3, 67. Dekretami wzgardziwszy, sprawiedliwość czynią sobie sami. Star.    Woł. D.    Wyrok szczęścia    albo dekret    śmierci

słowa    twoje    będą    dla mnie.    Teat. 4,

Spieszcie się, bo skoro sędzia na dekret może    być gorzej.    Pot. Sgl.    82. skazanie,    skaźń

bab $evbammumibltrtl)eil. Dekretu oczywiste, za stawieniem sie stron obu, ob. Oczywisty, oppos. Zaoczne, kon-tumacyainc, gu. v. DEKRETAEY, ów, dećretalia papae, bte papftlicDcn Decrefalieit. Rej. Ap. 56. DEKRETALSKIE księgi, ib. 88. id.— DEKRETARZ, a, m. księga, w której ostateczne wyroki, podług formy, z dowodami i odwodami ułożone, mieszczą się. O sir. Pr. C. 2, 45. (cf. senteneyonarz),    bab    DecretcnprotocoH, Urtbctlbbudj.    DE

KRETOWAĆ cz. ndk., wyroczyć, wyrok dawać, bccretirctt, bcit rid)terlid)cn 3(ub[prucD tfmn. §. Dekretować kogo, ska-zować, eilten ücruvtbctlen, odekretować dk. — W niedługim czasie 150 na tenże zabój odekretowano. Chrośc. Pars. 164. osądzono, skazano. DEKRETOWY, a, c, z dekretu. Cn. Th. wyrokowy, becrctilläßtg.

m. pokrywać/ DELATA, y, i. (ob. deferować kogo) odniesienie, doniesienie do sądu, bte Dcnunctation, bte 3litgabc, 5lnflage, bab 3lngcl'cn, Slttjetgeit, bte Sln^cłgc. DELATOR, a, m. donosiciel, odnosiciel, donośca, oskarżyciel, ber ©eiiunctaut,

narzędzi muzycznych, u lutni, cytry, nakrywka, bte $etfc etiteb tmtftcaltfcpcit Snftntmentb, ber Dîefmtanjbabett. U lutni grzbiet, w którym się głos odbija, jest na dole, a deka z kołem i z strunami na wierzchu. 1. Leop. praef. na Ps.— Deka u zamku, blacha zamek pokrywająca, bte 3)e(fe, bab OberWcd) ctrtcb ©cllloffcb. Rygiel, klamka, zasuwka, deka, sprężyna i inne części zamku do drzwi. Teat. 6, c. 58. — Deka pasztetowa, przykrycie z ciasta, ber ^afteteitbccfcl. Deka, blacha abo papier, na którym ciasta się pieką, bab 33Iećf; ober papier, worauf Sîitcben gebaifeit werben' Tr. — Deka hełmowa u herbu, ber .‘pclmbecîel ctneb Sßappeitb. Tr. §. Fig. Płaszczyk, pokrywka, pozór, ber ®ccfmaittcl, bte 33cf{pntgung. Krzywoprzysięstwu swemu deki szukał, t. j. omawiał go, ogradzał, lalcbram perjurio quaes. Macz.

2. DEKA, i, z. daga, tulicii. Macz. ber ®oM;, Deczka, Daszka zdrobn. qu. v. (cf. Cer. 2)egeu, cf. fledwit); (Gall. dague; liai, daga; Graec. {h)yw; Hebr. lp*i, cf. tasak). Ukłóli go dekami. Stryjk. 65. Deczka, daszka , mały tulich. Macz,

DEKALOG, u, m. z Greek, dziesięcioro bożego przykazania, dziesięciorg, ber T)ecalogub, bte $eljit 63ctwte.

DEKANALNY ob. Dziekański.

DEKIEL, klu, m. nakrywka panewki u strzelby, ber ^Jfait* itcubeefel ant @c^iePgewc|re. Dekiel z panewki i nabić! Kaw. Nar. 277. (tryb musztry). DEKARZ, a. dachów, ber T)ad)becfer. Bndtk.

DEKLAMÀGYA, yi, z. stosowanie tonu i giestów do myśli, dla dokładnego onej wyrażenia, bte 'Déclamation. — Po-

świadczenie się, oznajmienie, obwieszczenie, bte ßrflavunij, 33cfaniitmadptmp— Przyrzeczenie, obietnica, bte SScr^et* jhtng, bab 9Sevfpvecr;eit. DEKLAROWAĆ cz. niedole, oświadczać, oznajmować, obwieszczać, erfldreit, Oefamtt ma^cit. — Przyrzekać, obiecywać, ycrfpred/ctt, t)crl;etpeit. Teat. 16, b. 28." DEKLAROWAĆ się ob. Oświadczać się.

warzyny, ber ®ecoct; Rag. uvarak; Croat. varenicza, oku-łia; Sorab. 1. yuszka wotwarena. Napój lekarski robiony z wywarzenia roślin lub innych substancyj. Dyk. Med. 1, 640*. Kluk. Rośl. 2, 274,

ÊL-

155.

kołnierzmi delie. Bej. Zw. 57, b. Delijki z grzbietów rysich. Nieme. P. P. 427. Czy délia przy kołnierzu, czy kołnierz przy delii ma zostawać? Sak. Ok. 15. (czy bie część wyższej władzy, z obowiązkiem sprawienia się    nos dla tabakiery, czy ona dla nosa?), (cf. delutka, de-

Slitjeiger, 2lltgeber, 2ÏUÎIâger. Delatory oskarżają podstępnie. Hor. Sat. 56. W rodź. zeńsk. delatorka. DËLEGACYA, yi, z. poczet osób mających wlaną na sie—

z jej użycia. Kras. Zb. i, 251. Deputaeya, słowo dziś    lura, deliura). *§. Delia dębowa, dawny sposób leczenia

użyte na miejsce delegacyi, na dawniejszych konfede-    francy, ein alteS SOîitteï bte Słeiterifdje Słrattfbett ju tyetlett.

rackich sejmach zażywanej, znaczy wszystko jedno. Kolt.    Nieszczęsna miłość szaty wymyśliła nowe, Paniom me-

P. P. 4. (cf. komissya), bte Delegation, Deputation. DELE-    tle, mężczyznom delie dębowe. Pot. Jow. 162. *§. *De-

GAT, a, m. DELEGOWANY, do delegacyi należący, de-    li junak, *deliunak, (Croat. délia vir strenuus), eût fêifett*

putat, ‘porucznik. Far. 525. (Croat. naruchnik, odluchnik,    freffev, Srantarbrtê. Tu o delijunacy, tu sławni rycerze!

podoblasztnik ,• Y ind. odposhiljanik, odpofianik ; Bosn.    Groch. IV. 462. Każdy w deliunaka kopia zawadził,

odregbjen); ber ©elegirte, Deputirte. DELEGOWAĆ cz.ndk.,    Wereszcz. Pob. C. 5.

uwaga, z

różnych zdania złożona, która namawia do rezolucyi umysł radzącego się. Kub. Roz. 455. (cf. konfereneya, obrada, namowa), jest to niby anatomia rzeczy zaproponowanej, bo rozbiera, składa, uważa jej najmniejsze cząsteczki. ib. DELIBEROWAĆ cz. ndk., rozmyślać sie nad czym, rozważać sobie co, rozbierać, roztrząsać, bîrotf>fd)lagcu. Dwie są uwagi każdego deliberującego, skutek i bezpieczeństwo. Lub. Roz. 456.

z ramienia swego kogo zsyłać, einen belcßtreit, beputireu ; DELIBERACYA, yi, z. rozmyślanie się nad czym, rozwaga, Yind. odpoflati, odposhilati; Bosn. odrediti ; Croat. na-    rozmysł; bte 33eratf>frf;lagtm<j; Slov. rozmislelka;

rucham, odluchujem.

DELEKTACYA, yi, z. delektowanie się, rozkoszowanie, ueieszanie, uciecha, bte @rQÖ$ung; Eccl. KpacoicTBO, npa-cOBanie.    DELEKTOWAĆ kogo    cz. ndk., miło    ucieszać

kogo, einen erflögen. DELEKTOWAĆ się zaimk., ucieszać się, zażywać delicyi, rozkoszować, fiel; ergäben ;

Pioss. Hac.ia/tHTLCH, itacjaJK4aTŁCH ; Eccl. HacjacTBHTHca, wpamyca. Delektować się z kim, ob. Pieścić się z kim.

1.    DELFIN,    a,    m. DELF1NEK,    nka, m.    zdrbn.    zwierz,    DELICYA,    yi,    i. delektacya, rzecz delektującą,    specyał,

dłuższy od świni morskiej, w oceanie Europejskim.    eilte ©elicrtteffe. Najwięcej w liczb. mu. DELICYÉ, de-

Zool. 594. ber 2)elpbtn, eine 2trt großer @eeftfd;e; (Slov.    likactwo, rozkoszniczy żywot, rozkosze; (gr^ö^lidyfeiten,

mo-

delfin, morska swina ; Garn. delfin; Yind. delfin, dupin;    Sonne, 2(nnnitf>, Vergnügen. Tu nietylko o odzianiu

Bosn. duplin, pliskavicza; Croat. delfin, dupin, pliszka-    wa, ale i o delieyach albo rozkoszach tego świata. JSiat.

vicza; Rag. pliskaviza). Delfin * Świnia morska. Oliv. Ow.    Post. 42. , Annibala Kapuańskie delieye zgubiły, jak Bo-

67.    §. Delfiny u armaty, bie Tklpbtiteit, bie .Spattbbrtbcit    lesława Śmiałego Kijowskie delieye psuły. * Petr. Et.

ait ben Kanonen. Antaby u armat zowią delfinami, po-    186. Cały ten dzień w okrutnych mękach, jako na de-

nieważ na kształt tych bywają uformowane. Archel. 5,    lieyach strawił. Birk. Kant. B. 2. Ah cóż to za delieye,

60. (ob. uszy    armaty. Jak. Art.    5, 290).    Gdy się    ujmiemy za    szyję, I    tam    dalej    i tam dalej,

2.    DELFIN,    a,    m. niegdyś książę    udzielny    delfinatu, pó-    Bęcłziem    się    z sobą    kochali.    Zabi.    Bal.    72.    Widząc,

źnicj następca tronu Francuzkiego, ber ©aupljtu, ber    iż sąsiedzi delieye płodzili, rzekł: hojnie używają, jakby

§raitji)jtfc()C Kronprtnj. Hubert Delfin, widząc się bezdzie-    jutro mieli umrzeć. Budn. Ap. 67.

rzecz. delikat, papinkarz, pie— szczoszek, cm Reiner ÎÔeidVfimj, 3«D(tinp Delikacik żołnierzem nie będzie. Opal. Sat. 55. Niemasz nic śmieszniejszego , jak ubogi wyniosły delikacik. ib. 51. DE-LIKACKI, a, ie, DELIKACKO adv., pieszczony, wymyślny, wykwintny, przysmaczkowy, wytworny, delikatny, U)Ctćf;Itd;, öerjdrtelt. Delikackie ciało. Petr.Ek.Al. Delikac-ki, rozkoszniczy. Cn. Th. 927. moHujttg. Nie żył dęli— kacko, jak domator jaki, ale żył jak żołnierz w trudach krwawych. Birk. Chodk. 52. DELIKAGTWO, a, n. wymyślność, w!ytworność, przebieranie, brakowanie w rzeczach, pieszczotliwość, bte Seid)Itd;fctt, 3öetDtfd;bett. Deli— kactwo, rozkoszniczy żywot, delieye. Cn. Th. 927. DELIKAT, a, rn. pieszczoch, niewieściuch, wczasownik , papinkarz, eut 2Md)!tmj. Dla rozpustnych delikatów⁷ i Włoskich niewieściuchów służbę bożą skracają. Pimin. Kam. 90. Choćby nierad, musi pić, aby go delikatem nie nazwano. Haur. Sk. 159. Delikat, rozkosznik. Cn. Ad. 152. — W rodź. zeńsk. DELIKATKA, i, pieszczocha, eine 2Betdfitd;e, SBetdjltîtgtnn. Biada tym boginiom, tym delikatkom upstrzonym. Brud. Ost. E. 8. DELIKATNIE ob.

tnym, włości swoich odstąpił Filipowi, synowi króla Fi- ‘DELIJUNAK ob. Delia, lipa, pod warunkiem, aby imię jego przyjął; od tego DELIKACIK, a, m. zdrbn. czasu królowie Francuzcy zaczęli dawać najstarszym synom swoim, dziedzicom tronu, tytuł Delfina. Dgk. G. 1,

162.    §. Żart. Delfin, ogólnie za starszego syna, nastę

pcę, dziedzica, pierworodnego, ber (Srftgebotjrne, ber 6r* be, ber Thronfolger (im @cf;cr$c). Urodziła delfina. Oss.

prowineya Francuzka. Wyrw.

m.

Wyr. DELFINAT, u

G. 503, baö ©elpbtnat. Dyk. G. 1, 162. DELFINÓWY, a, e, od delfina, 2)aupbttt$p, bcn S)anpl;tn betreffend DEL-FINOWA, y, i.' żona Delfina, królewicowa Francuzka.

Tr. bcś ®aitpbnt§ ©emablinu.

szata zwierzchnia. Cn. Tli. gatunek kierei wciętej, opończa, ein Obcrrocf, infonberbeit ein 2Baffeim>cf; (Croat. del'ia vir strenuus). Ephestris, suknia żołnierska, którą na zbroję kładą, delią może być zwaną. Majez. Skanderbeg włożywszy na się wedle zwyczaju, deliją na pancerz, jechał miasto oglądywać. Baz. Sk. 208. Dziś co kurta, to dołomań; co delijka, to nasuwień. Dwór. //. Zdją-wszy im poddańską suknią, w delije je ubierają i do siebie na służbę biorą. Petr. Pol. 100. One z dziwnemi

DELIA, DEL1JA, ii, DELIKA, DELIJKA, i, i. zdrbn.,

Delikatny. DELIKATNOŚĆ, ści, z. pieszczoność, pie- DEMESZ, DEMIESZ, a, m. DEMESZKA, i, z. zdrobn., głó-skliwość, papinkowatość, btc 3Beicl)ltd)fett,    Boh.    wnia Szamska, głownia demeszkowana, od miasta Da-

uraźliwość, pieszczoność, bic 3ćl't^ctt, 30rtftć^feit,    Ryt. 3, 334. Starodawna Tatarska demeszka. Pot. Pocz.

pfmbltdjfeit, ^clifatejfc. Przez delikatność sumnienia mego,    417. Często na płytkość demesza otwarte piersi wy-

nie chce być dłużej narzędziem zguby jego. Teat. 7, c.    stawia. Tcat. 51, d. 106. Owcmi demeszami junackiemi

19. Jeśli to honoru mego delikatności nie naruszy.    opryszczkowie twarz mu poznaczyli. Mon. 65, 360. DE-

Teat. 9, 85.—■ Delikatność gustu, smaku, dowcipu,    MESZKOWAC cz. ndk, żelazo na wzór fabryk Damaskich

wybór, wykwint, bte geintycit, ©djarfftmtigfcit. — Delika-    kwiecić, bantafctrctt, cf. Ross. BoponuTb, cf. HacTdKa.

tność względem drugiego, troskliwa względność, bte ©C*    Demeszkowany Vind. tomoshken, tomasziran.

licatejfe gegen auberc. Delikatności w oświadczeniu uży- DEMNOWESZKA ob. Mendeweszka.

bic Semreratte, Macz. - Modrz. Baz. 11. Boss. Hapo40-HrinajBCTBo; Rag. puukovladanje. DEMOKRAT, a, m. który demokracyi broni, ‘szczycą a mnoży. Mącz. ber ®C* ntocrat, gminowładzca, osoba z gminu, chudeusz, chudy -pachołek. W rodź. ieńsk. DEMOKRATKA, i, bte Ścntbfra* tinn. DEiMOKRATSKI, a, ie, gminowładzki, gmino-

wać należy. Teat. 3, b. H. — \. Cienkość, subtelność, DEMOKRACYA, yi, i. z Greek, gminowładztwo, gminorządztwo, bte gemalt, 3(tvt^ett. Delikatność pędzla zaleca to malowanie, ten obraz. DELIKATNY, a, e, DELIKATNIE adv., pieszczony, pieskliwy, papinkowaty, wykwintny, bc= licat, lueicpcf/, nersartclt ; Boh. autlÿ; Slov. chlipnÿ, den-glawÿ; Garn, gingav, gingavast, prâshn; Sorab. 1. wa-hodné ; Ross. HT/KenBW, nyr.ieubKiił, ;no6oc;iacTHMii,

C.iacTO.iroónBUH ; Eccl. jiacKOCft’bAi», mafkocthuh. Powsze-    rządny, bcmccrattfcf».

chnie mówiąc, białogłowy słabsze są, i delikatniejsze, DEMONOMANIA, ii, z. z Greek, szaleństwo dyabelskie', dla niżeli mężczyzny. Krup. 5, 237. Delikatna gąbka, ib    którego ludzi zwano opetanemi. Krup. 5, 616. bte TetP

Tak mam nos delikatny, że gotowam umrzeć od jakich    fctóbeftftuttg, (ob. Obsess, opętaniec, nawiedzony),

okazanie na oko, btc ©emonftration, bie ©artljnmtg, 23e* mciśftt^rititij, ber SeineiS, (frmei^. Dowód prawdy mate -matycznej. Zab. 11, 129. DEMONSTROWAĆ cz. ndk., zdemonstrować dk., okazywać na oko, pokazywać jak na dłoni, zmysły przekonać, po matematycznemu dowodzić, bemonftriren, erinetfeit, betnetfen. honoru uwłaczał. Teat. 9, 20. Sprawa bar- 1. DENAR, a, m. z Greckołac. pieniądz, dawny Polski,

R. 1368 wartał groszy trzy; R. 1620 szeląg jeden. Ostr. Pr. Cyw. 2, 500. eine veraltete fpolntfcfje édjeibeinünje. Cliczn. Wy ch. M. 1. Arabowie i teraz pieniądze wszelkie dinarami nazywają. Czack. Pr. 2, 141.

zapachów. Teat. 55, b. 25. — Delikatny, subtelny, eien- DEMONSTRAGYA. yi, i. DEMONSTRACYJKA, i, z. zdrbn. ki, niezgrubiały, fein, bttltlt, fuOtiL Jeszcze to drzewko delikatne. (Vind. tinkosloshliu). Na teorbanie najlepiej się ydaje ruszenie delikatnych palców. Weg. Mar. 1,36.—

Dotkliwy, obraźliwy, letdjt $u »erleben, bcltcat, jart. Człowiek to widzę delikatnego sumnienia, i skrupulat. Boh. Kom. 1,

65. Delikatny człowiek cierpieć nie może cienia nawet, któryby mu

dzo delikatna, bardzo zawikłana. Teat. 39,258 Roh. Kom.

4, 72 — Smakowity, wyśmienity, wyborny, föftlid), be*

Itcat, lUUlrefltd;, auScrlcfeit. Ananasy nader są delikatne i wyborne. Mon. 67, 82 i Delikatne potrawy. Teat. 46,

18. Tego jedynie pragnął Apicyusz, aby jak najdelika- 2. DENAR, DYNAR, a, m. zwyczaju, zdrbn. DENAREK, DYNA-

tniej jadał. Zab. 7, 196. — Delikatny dla drugich, względny, ostrożny, przezorny, pełen attencyi, belicat ^egen attbere, boli TMicateffe. Obaczysz, jak delikatnie usłużę Wc Panu. Boh. Kom. 4, 257.

‘DELIUNAK ob. Delia. DEL1URA, y, £ DELUTKA, i, i. wołoszka, ferezya, szuba, (oh. Delia), eilt SSöallacflifcfier Dberratf. Deliurę na sobie miał Tyrskiej roboty. Którą piękny pasaman w krąg obchodził złoty. Otw. Ow. 181. Kędy owe szkarłaty twoje, któreś obiecował na deliury krajać janczarom swoim? Birk. Knz. Ob. F. 3. Delutka, zwierzchnia suknia hez rękawów. Tr.

DEMAGOG, z Greek, herszt ludu, wódz, naczelnik pospólstwa; Eccl. napo40B04HTe4b; Hap040B04CTByro demagogiem jestem; Hap04OB04CTBO naczelnictwo nad ludem.

DEMASKOWAĆ cz. ndk., maskę złożyć, pr. et fig. bentaffb rett, bie iUłaijfe ableßcit; (Vind. odshemati, resobrafiti). Proszę o demaskowanie sie. Teat. 9, b. 46.

‘DEMBEL, bla, m. DEMBIEC ob. Dębiec.

REK.rka, m. dryfus, trójnóg ber ®ret)fitß. Kocieł, postaw na denarku, abyś podeń mógł węgle podkładać Sien. 565. Garniec trójnogi abo na dynarzc stojący. Eraz. Ob. F. DENKO, a, n. zdrbn. rzeczowa, dno, ber flehte Sobeti eh tte8 ©efäßeß; Bag. dànze; Ross. 40Hue, 40iimuiko, (cf. donica). Szklanka bez denka, kulawka, eilt TltmtnelßlaS, eilt ïttmntclc&ett. Tr. Kapelusze z głębokióm denkiem. Teat. 22, 58. (z głęboką głową, £mtc mit einem tiefen Sobcit, tiefen ^opfe). ‘Denka na głowach od broni padały. Leszcz. Class. 84. (przyłbice, bie fJKcfclbaitben).— Denko pod co, podkładka, ber 23obctt, bte Unterlage jti etmaö. Denka brak jeszcze Jejmości do czółka. Oss. Wyr. ber Teller ($. 2). einer £attbe). — Denko, wieczko, przykrywka, ber ©eefel, baS $ecfeld)ett. Formę tę z wierzchu równym przykryć denkiem i kamieniem przyłożyć. Haur. Ek. 178- *

‘DENNOŚć, ści, z. dna, denna choroba, łamanie stawów, bte @id)t, baś ©Itcberretjkn. Denność nóg, darcie nóg,

65

zwań

UO.yfBÏ.YBNB,

W trybunałach Polskich, dependent,

HOjyLfnYiYBHHKTi.

nazwisko młodzieńca, do nauki prawnej sposobiącego sie, pod mistrzem w tej nauce biegłym, czyli mecenasem. Kras. Zb. 1,252. ein jttrtfitfdjer firaetteant, ©rpectant.

Mecenas każdy za swoich dependentów odpowiada. Vol.

Leg. 7, 700. (cf. palestra, palestrant). DEPENDOWAC od kogo. Teat. 7, 26. et 52, 16. oh. Zawisnąć, należeć.

DEPKA, DEBKA, i, i. u szewców, drewienko śpiczaste, które się pod haskę na kopycie posuwa. Mag. Mskr. b. b. ©dptfter, ein fptińgeS Seiftcnlmljcbcu.

DEPORTA ob. Daporta.

DEPOZYT, u, m. rzecz zwierzona ku schowaniu. Farr. 527.

Sax. Tyt. 42. pokład. Cn. Th. złożenie. Ustrz. Tr. 52. skład, rzecz u kogo złożona do przechowania, ba§ Dc* ppt, btc ^Unterlage. Fig'. Gdy ś. ciało do skrytego schowano lochucudowna wonność wydała ludziom ś. depozyt. Sk. Zyw. 1, 507. Więcej u nas ubogich w depozyt , aniż panów z depozytami. Gost. Gor. 24.

‘DEPRESS, u, m. struna tonu opadającego, eilte gebämpftc DEPUTACKI, a, ie, od deputacyi, Deputation^*. Sejmik de-

putacki postanowiony jest do obierania deputatów na trybunał. Leszcz. Gl 75. ber DeputatiouManbtag. DEPU-TACYA, yi, i. słowo dziś użyte na miejsce delegacyi, na dawniejszych konfederackich sejmach zażywanej, może się różnić tym od kommissyi, że deputacya jest zbiór ludzi, wyznaczonych do wykonania lub przygotowania dzieła, władzy prawodawczej służącego; komissya zaś jest zbiór ludzi wyznaczonych do władzy wykonawczej. Koli P. P. 5. btc Deputation, ber 9lu§fd;ujL DEPUTAT, a, m. deputowany, w powszechn. osoba z nadaną sobie na czas od wyższej zwierzchności władzą namiestniczą.

co m-

DEN N Y - DEPTAĆ.

DEPTACZ - DEPUTAT.

425

dna. Sten. Rej. ob. Podagra ; Yind. resvucîenost.— 1. ‘DENNY, a, e, scyatyczny, dnawy, artrytyczny, suchobolny, gtd)ttfd) ; Boh. dnawy; Yind. resvuden, resvudenizhen, derhavizhen; Croat. vuloslyiv ; Boss. rpBDKHBiii; Eccl.we-nOBOÓOMsneHTb. Denna niemoc, albo w stawiech bolenie. Urzęd. 45. Kto ma scyatykę, to jest, denną boleść.... Spicz. 20 et 247. Denna boleść, dna, to jest darcie. Sien. Bej. Eccl. naetiOBnaa óojbshb.

2. DENNY, a, e, od dna (ob. Dno), 23obcn*, bcn 33oben ctneê ©efajkê betreffcnb ; Boss. aohhbih, (cf. bezdenny). Denna sztuka, cześć armaty w śpizu najgrubsza, poczynająca się od dna. Jak. Art. o, 290. Łęsft. Miern. 2, 240. ba§ 53o* bcnftućf einer ©anone; Boss. obs. 3e,iefiHHKB. Obręcze położone na dnie armaty zowią denne obręcze. Jak. Art. 1, 138. Lesk. Miern. 2, 240. btc Sobenretfen. Skrzynia denna w stawie, najgłębsze miejsce przy upuście, którym zbytnia woda upływa. Osiń. Żel. 83. ber 23obenfflften, bie 23obenljttyIê tu einem Detd;c, bie tiefte ©telle au ber ©djleufe.

DENTYSTA , lekozab , zebolek, ber Binant. Najzręczniejsi dentyści. N. Pam. 16, 28.

DEPCĘ ob. Deptać. ‘DEPCZYCZEŚĆ, tak może być ton , co nie dba o rozumienie ludzi o sobie. Petr. Et. 109. ber bie (ütyre mit güßen tritt.

DEPENDENCYA ob. Zawisłość; Ross. no^uiiHemiocTB. DEPENDENT, a, m. w ogóln. dependujący, subaltern, ein 9lbfjdngtger; Boss. noÂUimeHHBiîî, noMUTCHB; Eccl.

©aite, ein gebämpfter Ton. Jest dyszkant z basem, są śrzednie tenory, Jest flet rzewliwy, jest i depress spory, Są alty głośne.... Kchow. 523.

DEPTAĆ, ał, depce, depcę cz. ndk., zdeptać dk., nogą cisnąć, treten; Boh. dupań, (ob. Tupać, tąpać, stopa); Croat. tèpchem, (cf. Croat. tepzti, tepem*bić); Sorab. 1. tep-tam, taptam, tepcu, tepccm, (cf. Gerrn. tappen, bie Dap* pe; Hebr. «]Bü tapap ; Lat. depsere, depso; Hung. tapo-dom; Yind. tapat, stopit; Carn. taptati ; Vind. tepsti, tepem*bić); Ross. tomaTB, TOiray, HCTOirraTB, HCTaniBi-BaTB. Deptać- po ziemi. Pot. Arg. 596. Jeden drugie-

mu depce koniem pięty. Jabł. Buk. G. 3. b. Wyjdzie na pożytek ziarno, jeśli skoro wznijdzie, często będzie deptane. Birk. Dom. 115. Rurmus deptający, pompe foulante. Jak. Mat. 3, 408. — Deptać glinę, utłaczać, po-tlaczać depcąc, treten, eben treten, uteber treten. Depcę skóry, jako szwiec, garbarz, Graec. deçà, déipca ; Lat. depso. Cn. Th. Deptać wino, jagody, grona, tłoczyć, ben SBein treten, austreten, trotten, (f eitern); (Slav. vêrshi-ti). ^Grona pozbierał, a pacholęciu deptać one kazał. Sk. Zyw. 1, 351. dłaźyć. 1 Leop. Jes. 16, 10.    §. De

ptać koło czego, pilnie chodzić a chodzić, włóczyć się ustawicznie, fid) um etmaö forgfälttg bemühen, bie güjk nićDt fronen, fid) baS ©e^cn nid)t oerbriefSen laffen. Deptać za sprawą. Oss. YVyr. (kierować swoje sprawę, ustawicznie chodząc za nią, odwiedzając sędziów i prosząc). Aliter Nie wprost, na około chodzić, z daleka tentować, niri't grabe ju, oon meiten ftd; monad; beftreben, Gelegenheit fu* d;en. Już dalej nie depcąc piórem koło płota, Pytajmy się, coli to taka za robota? Łaezn, Zw. 6. Chytrze koło niej depce, I powoli w ucho szepce. Jak. Baj. 400. §. Moraln. Deptać po czym, deptać co, zuchwale wzgar-dzać, bezwstydnie znieważać, mit gitfSen treten, böcbft oerćdjtlid) befmubeln. Przetoż cię świecie zdradliwy, Depcę już z twemi pompami, Czas ci też być pod nogami. Dar. Lot. 7. Wiarę pod nogi swoje rzucają i depcą. Smotr. Ap. 52. Sercem podniosłym to depce, nych zadziwia. Pilch. Sen. list. 1, 339. Depce względy cnoty i obowiązków swoich, cały w tym, aby swego dokazał. Mon. 65, 163. Już nie po ziemi, lecz po ludziach depce. Pot. Arg. 596. Niezbożny depce po lepszym, niżli sam jest. Sk. Kaz. 5. Kto pieniędzy nie ma, każdy go lekce waży, każdy po nim depce. Star. Ref. 102. Nie bądź pochyłem drzewem, niech cię nikt nie depce. Bej. Wiz. 51. Zdeptanie, pogarda, ba§ unter bie ftujk treten, ba§ Sîiebertreten. Jaka po tej sławie wzgarda i narodu zdeptanie. Pam. 85, 2, 258. DEPTACZ, a, m. ‘DEPTA, y, m. (Cn. Th.) co depce n. p. glinę, wino. Włod. ber Bretter ; Croat. tepècz vayabundus, włóczęga, tułacz. DEPTALNIA, i, z. gdzie się co depce, btc trottfelter, ba§ Trottfafb Grona pozbierał i w deptalnią wrzucił, a pacholęciu deptać one kazał. Sk. Zyw. 1,551.

Pochodź, do deptać, nadeptać, obdeptać, odepłać, oclde-ptać, podeptać, poddeptać, przydeptać, przedeptać, rozdeptać, udeptać, wdeptać, wydeptać, zadeptać, cf. tupać, tajpać, stopa, stąpić, stopień, cum derivatis.

Słownik Lindego wyd. 3. Tom I.

W Polszczę zaś szczególnie tak sie nazywali sędziowie trybunału głównego, z ziem i województw od współo-

wny kuropatwie. Ład. H. N. 29. przepiórczy król. Mącz. chrościel, rallus Linn., crex Klein, ber 20ad)te(fbltig, w kolorze podobny do przepiórki, w wieczór i w nocy ustawicznie się odzywa. Zool. 245. Ross. 4epraur6 ; Carn. derskash; (cf. Carn. derkam « ślizgam, ślifuję; cf. Vind. derskati, derkati, poderskati, oderskati* grześć, grzebać w piasku). §. Po wsiach ćwiki dworskie nowieyuszom i niebywalcom wyrządzają psikusa, iż ich wyprawują na derkacze, dając im karbik w ręce, po którym palcatem chrobocze, niewiadomie wyszedłszy w pole, jakoby derkacze wabił, osłoniwszy się płachtą. W tym zaczajone wygi wypadają, nuż po owym zasłonionym, każdy pyt— kuje, gdzie dopadnie, drwiąc i szydząc z fryca. Ztąd sposoby mówienia liczne : posłał go na derkacza, t. j. wywiódł go w pole, naraził go na coś niedobrego, gdzie mu skórę wygarbują. Derkacze łowi, t. j. nie wie, co robi. Grał już derkacza, t. j. nie fryc, nie nowina mu to. Idzie dopiero na derkacze, t. j. dopiero to jego pierwsze pole, ledwo co zaczyna, zaprawuje się. Łowić mu jeszcze derkacze t. j. jeszcze mu potrzeba doświadczenia. Nie bywał na derkaczach, t. j. nie ma doświadczenia, nie bywalec, nie ćwik, fryc. Przedni myśliwiec na derkacze t. j. niczego nie świadom ; próżno się chlubiący z tym, czego nie zna. Oss. Wyr. (cf.

420

DEPUTOWAĆ - DER HA.

DERKACZ - DESCENS.

w zlotolitej derze. Pol. Arg. 744. (w czapraku). (Ross. 4epiora, 4epio)KHna gatunek grubej rnateryi). bywatelów wybrani. Kras. Zb. 4, 233. 4.) ein ©cputittev, DERKACZ, a, m. ptak od głosu tak zwany, \vielkością ró-ctit SlBgeorbneter. Ross. bhóophom; 2.) ein ODergerid;t#Çof* beputirter, DEPUTOWAĆ cz. ndk., wysyłać kogo z ramienia swego, zastępować się kim, einen beputtmt, aberbtten.

Z supliką posłów deputują. Jabł. Ez. 473.

DERA ob. Derha. DERBISZ oh. Derwisz. DERBSKO ob.

Derpy. DERDAĆ ob. Dyrdać.

DEREŃ, renia, m. krzew Ruski abo Podolski pierwszej wielkości; owoc rodzi na kształt małej oliwki, smaku podobnego jagodom berberysowym. Kluk. Roił. 2, 54. cornus Lim. Dereń Swidwa. Jundz. 438. bcv (Sontel-bannt, cf. Ger. ©oritlettt, ©Icrletu, £crltmj ; (Boh. dfjn larix);

Boh. drjnka; Vind. drenu, dren, drenovu drevu, (cf.

Vind. dren »tarn, głóg); Carn. drin, drejn; Slov. drjn-kowÿ ström; Croat. drén, drenek; Rag. drjen; Dal. drin; Slav. drinovina ; Bosn. dren, drin; Ross. 4epeifL;

(Sorab. 4. wulki wowoneż). Dereń zawiły. Dar. Lot. 5.

DERENIAK, a, m. trunek na Podolu, robiony z jagód dereniowych; który gdy się wystoi, w smaku i kolorze podobny do wina Węgierskiego. Ład. H. N. 29. bet'

(Forneltnetn; Boh. drjnka, brjnka. DERENIOWY, a, e, od derenia, (SontcD; (Boh. drjnowy larignus); (Croat. drenov).

Dereniowe drzewo, twarde, białe, zdatne na rękojeści.

Kluk. Rosi. 2, 54. (Rag. drjenovina; Bosn. drenovina, drinovina, dernouina; Croat. drenovina). Czekają cię u

mnie ubogie dary, Wspienią się mlekiem dereniowe skoki przypiekać.) • czary. Tward. Daf. 20. Dereniowe jagody. Ład. H. N. 29. DEROGAGYA, yi, i. uwłoka, ujma, ubliżenie, naruszenie, ®ONtclftvfd)Cit; (Boh. drjnky; Rag. drjegnina; Bosn. dar-    btc ©cfylltäljlmtm], 0tfHMd)ltmj. Jurid. Derogacya nie znosi

gnina, dergnina, drrignina; Vind. drennulla , drenina ,    tak jak abrogacya dawniejszego wyroku; ale przeciwnym

drenek, drenu sad; Carn. arlijze, arlishke). Dereniowy    po części lub w zupełności ustanowieniem, słabi go i

las Rag. drenovisete. DERENIORODNY, a, e, cornifer.    nadweręża. Kras. Zb. 1, 115. btc SMberumj etiteö Uïtijctfê.

Cn. Th. rodzący derenie, conteleit&ettgettb ; cf. Carn. Dri- DERPY, ów, ‘Torpatum, miasto Inllantskie z biskupem i nopjolje » 4). Tracya, 2.) Adryanópol ; Croat. Drenovo polye akademią. Lex. G. 470. Derpt. Dgk. G. 4, 464. Derp-Hadrianopolis ; Carn. Drinopojlz Thracus.    sko. Tr. ©orpat tu Sicftanb.

DERESZ, DERESZAK, a, m. DERESZEK, szka, m. zdrbn., DERUS, a, m. a. zdzieracz, co drze, zdzierca, eût ©cfytttber, koń czarnej abo czerwonej maści z pomieszaną sierścią    ber einem btc §aut über bte Cljrcit jtel)t, eilt flader; Vind.

białą, eût fttd)elfjat'tgc3 (fttcfellmrtgeś) |l(erb, eût CRappe ober    dertnik, omusnik, omusovez; (Ross. 4epjHrB gorzkie

ßudjef, mit einigen mcnigeit untermifdjten meinen paaren au    ostre, rzeczy, n. p. chrzan, pieprz i t. d.) b. pass. de-

ben Seiten. DERESZOWATY, DERESZKOWATY, a, e,    rus, odartus, ein Abgelumpter, Abgertffiter, ob. Gałgan.

jak deresz upstrzony, fttd)elfl(t(trig. Tr. Dndtk.    DERWISZ, DERBISZ, a, m. Derwiszowie, t. j. ubodzy,

‘DEREWACZ, a, m. [przysiółek na południe ode Lwowa,    odłączeni od świata, zakonnicy Tureccy. Kłok. Turk. 470.

śród wielkiego lasu. 4] Teraz wichry szturmowne Dere-    Mik. Obs. 261. eût ïürfifdjer 2)emńfd;, eilt ÜÜKutd). Fig.

waczem głuchym I tam i sam rzucają, jako listem su-    transi. Chudy derbisz, goły jak Turecki święty, chudeusz,

cbym. Zimor. Siei. 26.    chudy pachołek, eût armer Witter, arm une ein Settehnöndj,

DEREWNIA, DEREWNICTWO ob. Drewnia.    eilt armer Teufel. Jam derwisz goły jak bizon, nie mam

DERHA, DERA, y, i. kilim, *nastołka, deka, eilte Secfe J.    nic. Teat. 44, 64. On chudy derbisz, nie ma nic, zgło-

33. ^ferbeefe. Jak tylko konia ochędoży, derha przykryć    dniały jak i ja. Trep. S. M. 79. Ten się dzisiaj w so-

go powinien. Kaw. Nar. 46. W kulbaczeniu derha tak    bolach odmie jak ropucha, A jutro goły derbisz, w garść

ma być złożona pod wójłok, aby jej mało co z pod ubogą chucha. Źegl. Ad. 72.

kulbaki widać było. ib. 393. Okrywać kocami albo de- *DESABÎLKA, i, i. z Franc, négligée damski, eût ©antenne« rami końskiemi. Wolszt. 37. Towary Tureckie, kobicr-    gligće. Widziałem Wc Panią, byłaś w desabilkach atła-

cc, kilimy, derhy. Vol. Leg. 4, 82. Aby konie zbytnie    sowych. Teat. 28, b. 68. ob. Dezabilka.

nie parowały, okrywają się derami, osobliwie spracowa- 'DESCENS, u, m. Medic. spadek n. p. główny. Haur. Sk. ne. Kluk. Zw. 4, 280. Konie po brzegach stoją w zło-    407. zstok, od stoczenia się na dół, ber $erabfütß ber

tolitych derach. Pot. Syl. 498. Koń stoi już gotowy    ^eiufytigfeiten, j. 33. au$ bem köpfe.

DESEŃ-DESMA N.

DESOLAC-DESPOT.

427

'DESEŃ, DESSIN, u, w. z Franc, model, sposób, układ,

Rossyi północnej, wielkości szczura. Zool. 542. eilte 3trt t>aâ $efftn, baê SDłufłer. Posadzki z marmuru białego i    fletlter Śtber.

czarnego w różne desenie, przyozdobione malowaniami. DESOLACYA ob. Spusztoszenie, DESOLOWAĆ pustoszyć.

N. Pam. 9, 276.    DESPEKT, u, m. zelżywość, obelga, niecześć, pogarda,

DESKA, i, i. DESZCZKA, Deszczułka, Deszczułeczka zdrbn.,    bte SSerunefirung, bic Uitelire. Na co cię bóg jeszcze trzy-

(cf. tarcica, dranica, dyl) piłą wytarty z drzewa płat, zna-    ma? abyś gorszym był? abyś mu despekty i nieposłu-

czniejszej nad grubość szerokości, ba^ 33ret; (Slovac. des-    szeństwa czynił? Sk. Kaz. 512. Despektu nie rad derka, prkno; Morav. deska; Boh. deka, dska, deśtka, des-    piał. Gwagn. 670. Gdy kto gardzi urzędem, despekt czy-

tićka, prkno, (Boh. deśtka » klepka); Sorab. 4. deska;    niąc urzędowi.... Petr. Pot. 462. ‘DESPEKTOWAĆ cz.

Carn. dêskâ; Hung. deszka, dezka; Dal. dazka; Rag.    niedok., zdespektować dok., znieważać, zelżywać, einen

dàska, zka, zhu, setizza, dasetizza, scticiza; Croat. dez-    »eruueljreu. Pysznego serca ludzie tych despektują i znie-

ka, deszka, daszka, deszchicza, ciska; Slavon. daske;    ważają, którzy się ich woli sprzeciwiają. Star. Ref. 9.

Bosn. daska, daęka, ęka, dasccica; Ross. aocko, 4CKa, DESPERACKI, a, ie, DESPERACKIE, DESPERACKO, DE-Tecmma, tgcl; Eccl. xect, Tectmua; (cf. ciosać; Graec. tiaia, dalach-, cf. 9îiebcrf. et Svec. disk, Tifd); cf. liai, de-sco) ; Vind. dila, dilla, diliza; Sorab. 2. delà. Deska długa. N. Pam. 15, 59. Deskami pokładać, taflować Sorab. 1. deskuyu, zdeskuyu. Chce przynajmniej deskę z rozbitego ułapić okrętu. Pot. Poez. 45. Ostatniej się deski uchwycił. Tr. (ostatniego śrzodka, cf. brzytwy się tonący chwyci, er liât bn§ mtfferfte SNittcl ergriffen. O deskę    (cf. zuch), (Boh. zaufalec), ein ^erjnmfelter, ©efpcrater. Co

tylko od zguby być. Tr. o włos, o palec, nur eilt $actr    za desperat zuchwały! Jabł. Tel. 264. Mam-liż dla przy-

breit tnrnt Untergänge, bem SSerbcrben nahe.— Przewlekłby    krych zgryzot zostać desperatem? Na zawsze rozbrat z

go przez deskę » chudy jak gont, jak szczepa, śledź, skó-    lubym uczyniwszy światem? Zab. 11, 120. Desperat;

ra a kości, burre, tnie ein ©dftitbel, £>rtltt nnb Shtocfjen.—    samby się zabił. Haur. Sk. 422.— Zuchwalec, śmiałek

Z deski spaść, pod ławę, próby nie wytrzymać, »en ber    zuchwały, eilt befperater, »enuegner grenier. Ojca miał na-

Sanf fallen, unter bie San! falten, bic ^rrbe iiidjt auêbalten, ltidjt befreien. Gdyby herbów szlacheckich metryki pisano,

Za co go, jaki, komu, od kogo nadano, Siłaby z deski

spadło wymyślonych figli, Siłubyśmy szlachciców w pa-    eilte ^erjineifelte. Z owej spokojnej i niewinnej dziewczyny

robki postrzygli. Pot. Poez. 611.    §. Deska do gniece-    taką zrobił desperatkę. Teat. 21, 86. DESPEROWAĆ

nia ciasta. Cn. Th. bie Sente, baś fteigbrel §. Deski,    intrans. niedok., zdesperować dok., zrozpaczyć, zwątpić,

deszczki, okładki książek, bie ©clialcn bc§ tëtnbanbeê ber    »crjwetfelu. Podłych to dusz znakiem, w nieszczęściu de-

Sncl)er. Od deski do deski księgę przeczytać « od końca    sperować. Teat. 4, b. 145. My się rzniem sami, żeśmy

do końca. Cn. Ad. 765. non einer ©dynie bt§ jur aitbern, zdesperowali. Bardz. Luk. 65.

»Ort Slltfflrtg bi§ 3lt ©nbe, burd) Ultb burd). Biblią czterna- DESPOTA, y, m. DESPOT, DESZPOT, a, m. według ety-ście razy od deszczki do deszczki przeczytał. Birk. Zam.    mologii    Greckiej,    pan, rządzca jedynowładny. Kras. Żb.

26. Przewróć kroniki Polskie od deszczki do deszczki.    1, 254.    ber £)errfd)er. Serbscy książęta despotami się na-

Orzech. Qu. 11. Ma-li być exekucya, tedy musi być    zywali,    a słówko    despota po Polsku znaczy pan, po Sło-

od deszczki do deszczki statutu. Gorn. Dz. 50. Umiał    wiańsku    ‘władyka.    Pimin. Kam. 544. (ob. Władzca). De-

szpot, tytuł hospodarski, ber ^oSpobar ber 3Mbrtlt, 20ab ladjey. Deszpot prawdziwy był wygnan od Wołochów', a na to miejsce przyjęli Alexandra za hospodara swego. Gioagn. HO. /. Kochan. Dz. 52. Gorn. Dz. 161. Rossy-ański deszpot. Krom. 578. (ob. Car). §. Despota, absolutny monarcha, samodzierzca, samowładzca, jedyno-władzca, ber $efpot, ein befpottfdjer Regent. Król nasz nie despotą, ale ojcem i głową narodu być powinien. Gaz. Nar. 1, 170. ‘DESPOTSTWO, a, n. hospodarstwo, panowanie hospodarskie, bte $0?pobrtn»itrbc. Turcy mu de-spotstwo wracali. Stryjk. Turk. K. 5. DESPOTYCZNOŚG, ści, i., DESPOTYZM, u, m. despotyczne panowanie, ab-solutność, samodzierztwm, ber T)eêpott3mu3, be§potifd)e3 £errfd)en. Despotyzm, rząd jedynie na woli panującego zasadzony. Kras. Zb. 1, 254. Despotyczność kąty otoczona, do nóg jednego sobie równych kuje. Mon. 68, 170. DESPOTYCZNY, a, e, DESPOTYCZNIE adv., samodzier-

całą gramatykę od deszczki do deszczki. Kraj. Pod. 140. Wyliczył im od deszczki do deszczki ich wszystkie ło-trowskie sprawy. Biel. Kr. 680. §. Grobowa deska, tru-na, mary, grób, śmierć, baś> Seidfenbret, ber ©arg, ba§ ©rab, bic Safire, ber Tob. Przodkowie nasi aż do grobowej dochowywali deski związków małżeńskich. Mon. 76, 802. Przedsięwzięli częstować się do deski grobowrej. Chrośc. Fars. 498. Człowiek, gdy się nie nadziewa, Wpadnie w wieczór na deszczke, choć po ranu śpiewa. Rej. Wiz. 150, b. Po małej chwili potem na deszce już leży, Już co się mu kłaniało, precz od niego bieży. Rej. Wiz. 55. Ty śmiesz mi mówić jeszcze, Rodryga na grobowej rozciągnąwszy deszce. Morszt. 190. (zabiwszy go).

Pochodź, deszczkoioy, deszczułka, deszczułeczka , liczy-

deska.

DESMAN, a, m. gatunek bobra, znajdujący się w Laponii i

SPERATNIE, po DESPERACKU adv., rozpaczywszy, paczający, zwątpiwszy, pełen rozpaczy, befperat, »crpeifelt. Był on melancholicznej a prawie desperackiej myśli. Sk. Zyw. 1,560. DESPERACYA, yi, z. zwątpienie, rozpacz, bie SScrjwetfhtltg, 5)efpernti0lt. Do ostatniej mię przyprowadziła desperacyi. Past. F. 156. Desperacya, serca i siły dodaje. Cn. Ad. 155. DESPERAT, a, m. rozpaczeń,

roz-

der złego i desperata, który nietylko odstąpił od boga; ale i własne swmje syny palił i zabijał na ofiary Baalowi. Sk. Żyw. 2, 295. — " W rodź. zeńsk. DESPERATKA, i,

428

DESSAWA - DESZCZ.

DESZCZ K A - DESZCZ 0 WN.

Po deszczu, po ustaniu deszczu, nad) betu Jîegeit. 1 ptaszek, kiedy po dżdżu, każdy głośniej śpiewa. Rej. Wiz. 35. Po deszczu zawsze zwykła być pogoda. Past. F. 254. (cf. po wojnie bywa pokój). — Dla deszcza, od deszcza, ycr bein Stegen, gegen ben Stegen. Gdy jedziesz w drogę, ano piecze słońce, Nie chroń się dla dżdża wziąć sobie opończe. Rys. Ad. 45.— Na deszcz, znakiem na deszcz, znamionuje deszcz, bflś Debciitet Stegen. Gdy się po mie-

deszcz. Haur. Sk. 103. —

czy, samowładny, beśpoltfcf), MUltttfdjranft. Rząd despotyczny albo samowładny, gdy najwyższa władza, żadnemi nie określona prawami, od jednej panującego zawisła woli. Wyrw. G. 1, 113.

DESSAWA, y, i. miasto w Anhaltskim. Dyk. G. 1, 134.

©effött im ftürftentfmm SinÇaU, nomen urbis dérivât a ver-bo dąsać sie, Frenzei in Westphal. Monum. 2, 2414. quasi urbs stomachantium, ,3ornlutrg. DESSAWCZYK, a,

m. z Dcssawy rodowity, eilt ©cffcwer. DESSAWSKI, a, szkaniach dymy włóczą, na ie, od Dcssawy, ©effrtUtfd).    Z deszcza pod rynę * poprawił sobie z pieca na łeb, mtćS

DESSER. Xiądz. 78. ob. Wety. DESTYLACYA, DESTYLO- bem Stegen in bte Traufe fomnten; Slovac. Trefił sam s kiga WAĆ ob. Dystylować.    na palicu. Trafiły tedy z deszcza pod rynę niebogie. Zab.

DESZCZ, a, vel u, ‘DEŻDŻ, Gen. dżdża, vel dżdżu; Dat.    15, 279. Treb. Zimor. Siei. 230. Pot. Pocz. 454. Od

deszczowi, ‘dżdżowi, bistr, deszczem, ‘dżdżem, Plur.    zazdrosnego pana przystałeś do zazdrosnej pani, to tak

deszcze, Mżdże, ber Siegelt. DESZCZYK zdrobn., Slovac.    właśnie, jak z deszczu pod rynę. Teat. 52, d. 74. Ze

deśf, desd; Boh. deśt, mokosta, prśka, prśenice, plis-    dżdżu idziesz pod rynę ; śmierci szukasz panie! Pot. Zac.

kenice; Bosn. dasg, dasgd, kiseja; Sorab. 1. deischcż, dci-    28. Ze dżdżu pod rynę ustąpić, t. j. z małego nieszczę-

schcżik, deżeż; Sorab. 2. deischcż; Vind. desh, dish,    ścia w większe upaść. Mącz.— Jak deszcz, dżdżem pa-

dishei; Carn. dèsh, shja; Huny. esö; Croat. dësgy, go-    dać* licznie, tutę [Regentropfen, Ijmtftg. Jak deszcz padali,

dina; Dal. dasbgy, godina; Slavon. kissa, kisha; Ross.    licznie zginęli. Cn. Ad. 289. Dziś policzki dżdżem spa-

405K4L, 40W4HKÏ, 405KH(HueKï; (cf. Graec. dsvm madefa-    dają. Teat. 20, b. 215. pente regnet e3 Ohrfeigen. §. Fig.

cio; Graec. devais rigatio; Syr. nyz? efjudit). Mówimy w    Hojnym deszczem swoje oko moczy. Bardz. Tr. 90. £(jrćt*

drugim przypadku deszczu lub dżdżu, bo też w starych    ttengup, Stprancnftrom. Żałując Pompeja puszczają deszcz

księgach dwojako pisane znajdujemy to słowo deszcz luh    hojny z oczu. Bardz. Luk. 134.

deżdż. Kopcz. Gr. 2, p. 244. Gdy wapory (wyziewy) w    Pochodź, deszczonośny, deszczorodny, deszczowy, de-

chmurach, zebrane w krople do nas padają, jest deszcz.    szczyć, dżdżyć, odedidżyć, deszczyk, dżdżowy, dżdżownica,

Kluk. Rośl. 3, 88. Hub. Wit. IGO. (Bogini deszczu Carn.    dżdżysty.

Marna). Deszcz drobny prószący Boh. prś; Ger. ©trtltbrc* DESZCZKA, i, z. zdrobn. rzeczowa., deska, brt3 23retd)cit; gcit, (cf. pryskać). Deszcz drobny pada, mży Boh. prśi,    Boh. deśtka; Slovac. dcstièka; Hung. deszkâtska; Slavon.

prśjm, - eti, prśjwati; Carn. pershy, e3 riefelt. Deszcz    dascsica ; Croat. düschicza; Ross. 40eenKa, Tecmma,

pada, deszcz idzie, dżdży, c3 regnet, (Vind. dćsh hodi,    tccl; Sorab. 2. delka, delzizka. Na bokach każdej de-

dish gre, disheti, dishuvati, dishuje; Croat. desgyi; So-    szczki dwoje figurowania będzie, przez które deszczka z

rab. 2. sze bisch, sze padaseh ; Slavon. kisha pada). Przez    deszczka się spoi. 3 Leop. Exod. 2G, 17. Do grobowej

wszystkie lato ustawicznie deszcz szedł. Biel. Kr. 80.    deszczki wierność ci moję dochowam. Teat. 28, 14. (do

Dżdże ustawicznie szły przez całe lato. ib. 3G9. Deszcz    śmierci, do trumny, ob. Deska). Od deszczki do deszczki

bije (ob. Bić). Mały deszcz bywa z wielkiej chmury. Zabi.    ob. Deska. DESZGZKOWY, a, e, z deszczek, z desek,

Amf. 76. (oppos. Z małej chmury wielki deszcz, ob. Chmura).    33veter*, 33retćpen*, 23rct * ; (Eccl. TecOBbiii; Vind. dilast,

Idzie deszcz, jako cebrem lał. Mącz. Na wiosnę ceber    diln). Lepsza jest żywność u boga pod przykryciem de-

deszczu, łyżka błota; na jesień łyżka deszczu, ceber bło-    szczkowym, niżli hojne gody w gościnie bez domu. 1

ta. Oss. Wyr. Deszcz jak z konewki się leje. Tr. Błoto    Leop. Syr. 29, 29. (pod dachem podłym. Bibl. Gd). Ross.

było, i bardzo ślizko od dżdża. Biel. Kr. 579. dla deżdżów’.    tccobhh jtŁce, drzewo na deszczki zdatne. (Ross. 40ma-

Rudn. Ezdr. 10, 9. Dżdża pragną trawy, żeby orzeźwia-    iihicb skrzynia deszczkowa, hebel deszczkowy).

Ch. 35. Ja tego jak kania dżdżu a jeleń źrzódła pragnę. Teat. 24, b. 48. ob. Kania. Kto jest dżdżu ojciec? Budn. Job. 38, 28. Błogosławcie wszelki dżdżu i roso Panu ! W. Dan. 3, G4. — Deszcz wielki nawalny, lunący, nawałnica, etn ^lajjregctt. Deszcz ‘przewalny. 1 Leop. Zachar. 10, 1. Ross. JMBCHb; Carn. plóha, (ob. Pluta); Sorab. 1. hliyencża. Deszcze ciągłe, Vind. dishouje, dishuvanje, dishoje; Carn. deshevje; «nfyûltenbc fRcgeitgnffc. Deszcz z śniegiem, (Bosn. susnisgięa). Deszczem omoczyć, bct'C* gucit, (Eccl. OAimSAirni , 0405K4ai0₃ 40JK4b HH3nyCTHTH * 'odeszczyć, odżdźyć; Sorab. 1. pżiperscham appluo ; Vind. skusdishuvati perpluere *przedeszczyć, przedżdżyć; Croat. nadesgyen implutus; Sorab. 1. podeschcżi perpluit).— Po deszczu, w deszczu, w deszcz, pod czas deszczu, tttt Regelt.

ły, Dżdża pragną ziółka, które czczość wysila. Kras. W. DESZCZONOŚNY, DESZCZONOSY, a, e, dżdżonośny, przynoszący deszcze, rcgeitbrtngcnb; (Rag. daxdonossan). De-szczonosa w rozliczne sie stroi farby tęcza. Bardz. Tr. 560. DESZCZORODNY, DESŻCZORODY, a\ e, deszcze rodzący, regenerjengenb. Smutnej jesieni szczątek deszczorody. Zab. 6, 331. DESZCZOWY, a, e, dżdżowy, od deszcza, SRegcn*; Boh. et Slovac. destowÿ; Sorab. 1. deżcżowd, deżcżownć; Croat. dësgyèn; Ross. 405K4cbmh, 405K4eBHbiił, 40H0KCBŁ1H, 4omanbiH, 4omaTui1, (cf. 40maH'b, 4maH’L stągiew). Deszczowa woda, dżdżownica, (Croat. desgyevina; Vind. dishouniza, deshouniza, kap, strieshenza). Deszczowy dół (Ross. BbiMomia). Deszczowa glista, dżdżownica, (Vind. dishni zherv, dishounik). Deszczowy ptak, DESZCZOWNIE, Gall. pluvier; Lat. pardalus pluvialis. Trotz. 2, 4409.

DESZCZUŁ - DĘTY.

DEUTERON - DIACISCE.

429

ca komorki krew zewsząd odnosi. Zool. Nar. 8. Kluk. Zw. 1, 53. bte £>oWabcr. Łodyga dęta, fistnlosa, jak u traw. Bot. 39. Raka dęte nogi. Otw. O w. 622. Kij dęty albo wydrożony, w którym miecz bywa. Mącz. — Dęta robota, wypukła, Ipofüarbett.

DESZCZUŁKA, DESZCZUŁECZKA, i, z. zdrobn. rzeczowa., deska, deszczka, ctit gattj fetiteś) 35retd)eii. Ustrugaó de-szczuleczki. Perz. Cyr. 5, 20. Bosn. dasccięa; Boss. 40-mewa; Eccl. TecHHHKfl; Boh. topynka.

‘DESZCZYĆ nijak, niedok., (cf. dżdżyć), deszczem spadać,

fyerab regnen, nńc Siegen fierabfalleit. Rozpłakali się duma- DEUTERONOMIUM, piąte księgi Mojżeszowe, Ross. inopo-jąc nad sobą, A z oczu łzy im deszczą z serdeczną ża- aanoHie; baö fünfte îhtd; 3Jîop.

łobą. Przyb. Milt. 298. DESZCZYK, a, m. zdrobn. rze- DEWOCYA, yi, z. nabożna bogomyślność, nabożność, bte czown., deszcz, ein Reiner Siegen; Boh. deśtjeek; Rag. dax-    $etu>tum, SlitbMRtgfett, anbćtcljttge 53ctrad)tung. Ma męża

diz; Sorab. 4. deischcźik; Sorab. 2. dejschcżik; Ross.    ślepego na dewocyi w Częstochowie. Teat. 22, b. 4. U

40JK4HK'B, 40/KmineK'B. Pamiętaj tylko pilnie, co się dzieje,    Franciszkanów na dewocyi siedzi, ib. 28, 35. DEWOT,

Wprzód deszczyk mały, a potym się leje. Bratk. X. Złoty    a, m. nabożniś, świętoszek,    liziobrazek,    dławipacierz ,

deszczyk, (pożyteczny na rok).    Fig. Skropi nieraz te    eilt 3lnbücl)tlcr. DEWOTKA, i,    2. nabożnisia, święcica r

prochy deszczyk łez rzęsisty. Przyb. Ab. 224. ‘DESZCZY-    świętoszka, bte Slnbćtcfjtlertnn, 23ctfdnvefter ; (Vind. Ne tapeta).

STY ob. Dżdżysty.    Pójdę do dewotek, bowiem tak wiec zowią Święte one

‘DESZr^T ob. Despot.    dziewice i wdowy. Opal. Sat. 48. Dewotce służebnica

DETERMINACYA, yi, z. przytomna śmiałość, bte ©lttfcfyloffcin    w czymsiś przewiniła, Właśnie na ten czas, kiedy pacie-

fiett; Ross. ptuuiTCJibHOCTb. Brak determinacyi Ross. He-    rze kończyła.... Kras. Baj. 06. Metressa, na starość

phuiHMOCTb, bte Unentfcfyloffcnfictt.    §. Przedsięwzięcie cze-    dewotką. Zab. 43, 250. Nar.    Furt ztąd,    o święte bez-

go, postanowienie czego u siebie,    myślenie czego, umysł,    bożne dewotki! Jabł. Ez. 435.    Oj dewotki,    od wódki nic

ber gefaßte SntfdjlnjJ, ber 35cfd)lnß; (Rag. odluka). Dziś od zaczynajcie modlitwy, z wydychaniem na gorzki bul bul nich determinacyi proszą, komu uczynią preferencyą. Teat.

19, b. 37. DETERMINOWAĆ kogo, ez. niedok., przywo- a, e, naboźniczy, betuh. Bndtk. dzić do jakiej decyzyi, do jakiego u siebie postanowię-^    DEZABILKA, i, 2.    z Franc, negliże,    ba3 Slegltgće.    Wdziej

nia, eilten beterimmren, woju fcefłtmmen. DETERMINOWAĆ deząbilkę. Teat.    51,    b. 93.    ob. Desabilka.

się zaimk., rezolwować się, postanowić u siebie, przed- DEZDŹ ob. Deszcz.

siębrać, ftef; 1110311 eutfcfüteßcit. Determinował się oddalić z ‘DEZERTATY, ów, dobra odbieżałe, odbieżalizna, tit 8ttdj tego kraju. Sk. Żyw. 2, 444. DETERMINOWANY, ma to    gelaffene ©üter. Tr. DEZERTOR, a, 1 n. właściwie woj-

samo znaczyć, co odważny i śmiały; lecz dziś znaczy ra-    skowy zbieg, potym ogólniej zmiennik, odstępca, ber ®e=

czćj„ że kto gotów odważyć się na cnoty i niecnoty, we-    ferteur. pr. et fig. Zawstydzi się ów podły dezertor mo

dle interessu. Jcz. Wyr. odważony na co, postanowiony, jej siostry. Boh.' Kom. 4, 487.

betermtmrt, entfdjloffen, befttmmt; Ross. pmiMTe.ii.HbiH, ctoiî- DEZOBLIZANTKA, i, z. kareta na jedne osobę, n. p. dobili, CToeicb; oppos. nephuiHMbiH.

DĘTKA, i, z. rzecz jaka czcza wewnątrz swojej powierz-chności, która się dmuchem nadyma, n. p. bańka, etttiaS imterltd) #ol>le3, balii Slnfgeblafeneś, eine Slafe, ffiafferblafe,

Sctfeitblafc u. f. tn.; Ross. 4yTHKT>, 4yTbmr&. Czy widziałeś te bańki na wodzie, te z piany Dętki, gdy strumień    DIABEŁ ob. Dyabcł.

pędzi powodzią wezbrany? Min. Ryl. 4, 293.    §. Perła    DIAK, DZIAK, a,    m.    kleryk    Ruski,    śpiewak    cerkiewny,    ctit

robiona, dla różnicy od prawdziwej, Ctlte ©lamperie, fal* fcfyc attê ©la3 geblafene ^icrle. Dętki, perełki szklane różnego kształtu i koloru, które przy hutach paciorniki z rurek szklannych przy kagankach robią. Magier. Mscr. Jubiler mieć powinien pilne oko, aby zamiast pereł nie kupił dętki. Bals. Św. 2, 72. Kramarze perłami dętki zowią, rubinami szkiełka. Pot. Pocz. 406. DĘTOŚć, ści, z. wklęsłość, wypukłość nadęta, etlte aitfgeblafeitc Ipofiluttg,

Ctlte $bf)ltmg, SBiilbuttg ; Boh. dutost. Płuca zawarte są w dętości piersi między żebrami rozciągającej się. Zool.

4 7. DĘTY, a, e, imiesl słowa dąć, gcblafcit; Boh. duty;

(cf. Ger. $ute). Dęte instrumenta, czcze wewnątrz, któ—

bul bul! Mon. 73, 200. (cf. bul! cf. ból). DEWOTNY,

ktorska, eilte $utf$e für eine ^erfon. Ja sobie tu karetkę dezobliżantkę na jedne osobę upatrzyłem. Mon. 74, 567.

D I.

©lertctrô tum ber ©riecfyifdfen $trdie, ein $trd)eitf«itger, Santor; Rag. diak, diakon; Bosn. diak, sgjakan, koji slusgi mis-su, (2. skulat » żak; Croat. diâk, dijak * żak; Croat. diach-ki literarius) ; Eecl. 4iaia; itepKOBHMÎi, 4biflieKL, uep-kobhmh npHneTHHKi, uepKOBHHKî. (4iaKrB npHKa3HhiH, Graec. loyo&krję sekretarz; Ross. obs. 4ŁflK’b 4. sekretarz, 4jmhoh 4bHirb sekretarz stanu; 2. kantor, śpiewak; Eccl. no4-4bHKt, ntBeifb śpiewak). Dziak cerkiewny. Perz. Lek. 259. Jakobyś przedtym nigdy diakiem nie bywał, i try-ody cwitnej nigdy nie czytał. Pimin. Kam. 223. *§. Sekretarz, ber ©ecretair, ®el;ettnf^reiber. Był diakiem u Sapiehy przedtem, niż uciekł do Moskwy. Stryjk. 658. dmuchnieniem głos wydają, Slafeinfirumente. Flety, Przyjechało dwóch diaków ‘dumnych, jako to u nas pie—

czętarzów. Zołk. Mskr. 50. (sekretarzów stanu, abo kancle-rzów, 6taat8fecretaire, Sanjlcr). Znana jest prostota onych starych pisarzów albo diaków. Stryjk. 243. (o latopiszcach mówiąc). ‘DIACISCE, a, n., DIAĆZYSKO demin. diak z przytykiem, śpiewaczysko, kantorzysko , eilt elcitber iUrc^ett

re za

trąby, waltornie, piszczele, surmy, puzany, szałamaje, dudy, są instrumenta dęte. Muzyka dęta ob. piszczelna muzyka. §. Dęty, wydęty, wydrożony, czczy, piszczałko-waty, auSgc^o^lt. Ćymbały dęte. Zimor. Siei. 174. Żyła dęta, vena cava, szerokim otworem do prawej ser-

DIAKON - DLA.

430

sce

DLA praepos. reg. Genit. wyraża przyczynę, powód, zamiar, megett, auä Urfadje, für, um; Sorab. 1. dla, Sorab. 2. dla; Boss. mu, Eccl. Mn,

(cf. dzieło, dzielnie,

fditger. Diaczysko będzie beczał jak kozieł. Sak. Persp. 33.— §. Pisarczysko, ein ©djretber, (©djmierer). Diaci-sie omyliło. Stryjk. 607. (jakiś latopiszec Buski cerkiewny). DIAKOŃSTWO ob. Dziekaństwo. DIAKOWIEC, wca, m. Filiponi dzielą się na popowców i diakowców\ Czack. Pr. 1, 84. Popowcy mają kapłanów, diakowcy tylko sług kościelnych diakami zwanych, ib. 1, 301. etltC ©ectc tu ber ©rietfylfaen flircie, bte ftatt ber ©ctftltdjen bios Sïtrdjettbtetter liait. ‘DIAKOWSTWO, a, n. służba diaka cerkiewnego, ba§ Sttrd)eubteneramt, (Santorami Wszystek żywot swój na diakowstwie strawił. Pimin. Kam. 327.

DIALEKT ob. Dyalekt. DIAMENT ob. Dyament.

DIASEK oh. Dyacheł. ‘DIDKO, a, n. [rodzaj duchów ziemskich * dyasek. 2] z Busk. dyabeł, ber ïettfel. Tak się rozśmiał brzydko, Ze gdyby na Rusi, toby rzekli didko. Jabi. Ez. A. 4. Na cię jak didko ryknęła. Pimin. Kam. 359.

*D1ED, a, m. Ross. a&at* dziadek, dziadunio, ©roßödterdjett.

Jedwabne owre słowa, bracisieńku, ojczeńku, diedu.....

Klon. Wor. ded.

DIETA ob. Dyela.

DIEZIS czyli krzyżyk w muzyce przed notą położony, znaczy, aby zamiast tego tonu przed którym jest położony, wziąć wyżej półtonem. Magier. Mskr. f ba$ üîreuij, ba3 bte 9?ote um einen I;albctt $ott erhöbt.

*DIG ob. Dyg.

DIN DI DON! brzmienie czyli dźwięk dzwonu, eilte Sfrtdjafp ututtg beô ©lotfeutotrô, bcś ©eläutel Kiedy na podróż wieczną Magda się wybierała, Dzwonica użyteczną naukę dla mnie dała: din di don, din di don. Teat. 52, c. 25.

DINAB ob. Denar. D10NYZY ob. Dziwisz. DIURNAŁ ob. Dyurnał. DIWA ob. Dziewona, Dyana.

D L.

,y i.Ar\, 4'KAhMA,

działać); cf. Graec. did; Vind. sa-delu, savolo, satorei, sato,sol; Carn. savol, savle; Croat. ràdi, (cf. rad), zbog, (cf. bo), zaradi, zarad, kroza, krozech; Dal. chichya; Slavon. cicha, zaradi, poradi, radi; Bosn. ęjechja, zaradi, radi, cjchja; Rag. za, zaradi, radi, rad, zjechja, kroz; Boh. pro; Slovac. pro, (ob. ‘Prze, przecz). Dla « przyczyna jakiego skutku, mcgctt. Ręka dla roboty zgrubiała. Warg. Wal 249. (od roboty, z roboty, oou ber Arbeit). Racya, ait 8 ltrfad)e, megett, dla tego* przeto, beSmegett; Vind. satu, satorai, satiga voilja, sategavolo, sategadelu; Carn. sategavolo, satôrcj, satń, torej; Ross. Toropa^tt; Sorab. 2. dla togo, togodla; Sorab. 1. tuhtege weeże dla. Nazwań jest apostoł naczyniem wybranćm, dla tego, że był prawie pism świętych jako naczyniem a jakoby alma-ryą. 2 Leop. Hieron.A. (przeto że był. 1 Leop). Dlaczego, czemu, przecz, meSmcgcit, me&jalb, mamut. Tak nie byłoby żadnej przyczyny, dlaczegoby się godziło, lub nie godziło. Kucz. Kat. 2, 660. (przeczby. prior. edit.). Boh. proc; Vind. sakaj; Carn. sazhésvolo; Ross. nero pa4H, 4>w nero, 3a ubMt, no nejiy. — Powód, bett 23emcguttg$gruub mrôjtt* brüefen : megett, au3, urn. Przecześ Herodzie złośliwy, Dla

Chrystusa bojaźliwy! Groch. W. 60. (czemu sie jego boisz?) Pozwolili na chrzest, więcej dla bojaźni, niźli dla boga. Biel. Kr. 97. inek au3 gurdjt, al3 itm ®otte$ Men. Dla boga kogo prosić, przebóg, przeSżywy bóg, einen um ©otteê Stilen bitten. Kozacy dla boga prosili hetmana, aby tam nie jeździł. Papr. Byc. 10G. Dla boga! interj. aefy nm ©otteö Sillen! Dla boga! Bywalaź kiedy taka lekkość sroga. Paszk. Bell. A. 4. Dla boga! co to za cnota w tych ludziach była. Falib. Dis. 0. 2. — Uczyń to dla mojej przyjaźni. Zabi. Zbb. 12. tljue ba$ (Ut3 §reunb* fd)aft für mtcf); Garn. salubu; Vind. samojedelu, metnctmc« gen; (satvojedelu * dla ciebie, betnetmegeu).— Kierunek, wzgląd, stosunek, für jentaub, in SRütfftdjt, in Sfofeÿuttg feiner. Wiele mam dlań ( = dla niego) obowiązków. Teat. 18, 50. Kto wie, jak ta noc mogła być dlań nieszczęśliwą. ib. 18, 12. Idź precz, te mowy nie są dla mnie. ib. 12, b. 25. (nie przystoją, nie szykują się, bergletdlClt 3teben fhtb nick für mtd;, fetteten fiel; nieftt für midi). Dziwno mi, źe ona cię nie lubi, gdy. właśnie jesteś dla niej. Teat. 45, c. 309. (bu luft gauj für fie). — Przeznaczenie, cdi, zamiar, bte Słefttmmmtg, beu 3mcd au^ubrucfeu, für, metjeu, 3lt. Nie dlatego człowiek jest, aby żył; ale dlatego , aby wedle rozumu żył. Petr. Et. 25. nid;t baju ift ber 3)î. ba, baß er.... Dusza [nie dla ciała, ale ciało dla duszy jest stworzone. Sk. Zyw. 2, 255. Królowie dla ludu, nie lud dla nich jest postanowion. Modrz. Baz. 86. Czy nos dla tabakierki, czy ona dla nosa? złotnik dał wyrok: nos dla tabakiery. Kras. List. 92. Nic dla wróżki żył Augur, ale dla intraty. Kras. Sat. 119. (nie dla nieba, ale dla chleba, non propter Jesum, sed prop-ter esum). Dla zdrowia wszystko człek wytrwa. Cn. Ad. 157. Dla chwały, by też nie wiedzieć co. Gemm. 62. (chwała każdego wzbudza). Dla kompanii dał się Niemiec obie-sić. Gemm. 62. (jur ©efellfdjaft, ber ©efellfdiaft roegett).— Dla kogo, na pożytek czyj, für jentanben, ju feinem Śeften ( * Dativus commodi). Cokolwiek jeden dla drugiego czyni, to wszystko u nich z statecznej chętliwości pochodzi. Wary. Wal. 175. Nie wieszże, coby mi dlań (dla niego) uczynić przystało. Teat. 18, 50. Ty jeden możesz ją dlań zachować ib. 18, 21. Do tych czas żyłem dla drugich; czas, abym żył i dla siebie. Staś. iVwm. 2, 174. Bądźcie więc jedno dla drugiego, ponieważ jednakie macie chęci. Teat. 14, e. 50. Człowiek się nie dla siebie tylko rodzi, Żyć mu też tylko sobie się nie godzi. Pilch. Sen. list. 56. Tak nie dla siebie w jarzmie robią woły, Nie sobie biedne miód zbierają pszczoły. Stryjk. 237. sic vos, non vobis. Pszczółka nie sobie miód zbiera, Wół jarzmem dla drugich kark sobie naciera. Teat. 46, b. 22. Nie dla siebie biedna owca wełnę nosi. Budn. Ap. 31. Dla dobrego gościa nie żałuj. Cn. Ad. 137. Urodził się ‘nas ‘dla (dla nas) Syn boży, ‘Ciebie ‘dla (dla ciebie) dał przekłóć sobie ręce. Bogarodz. Biel. Kr. 19.— Dla, zapobiegając, um 3U öfltyfitjjeu, wegen. Dla małej rzeczy wielką stracić. Cn. Ad. 156. Dla ptastwa nic siać, głupstwo. Cn. Ad. 156. (żeby ptaki ziarn nie zjadły). Jagnięta od matek na noc odłączają dla podeptania. Cresc. 562. (żeby ich nie podeptały). Zbudował zamek, a iz-

dian, qu. dolina ruky, cf. dół); Slov. dlań; (Sorab. 2. dlon długość); Sorab. 1. dwon; Slav. et Bosn. dian; Rag. dian; Croal. dian, pergische; Carn, et Vind. dian; Eccl.    Boss. .ia40HL, ia40uia; (Eccl. 40.TOM,

4a40Hr& kadzidło) ; cf. Graec. ena&Xov. Dłoń cała

na oczy,

na

biec gliną ze wszech stron oblepił dla spalenia. Biel. Kr. 454. (zęby ich nie spalono). — Dla, wyrażając przyczynę przeszkadzającą, wegen, m, bte Urfadje ber Serwin* beruttg gtt$jubïücfen. Do tego przyjdzie za czas już nie długi, Ze dla pałaców mieć nie będą pługi Roi do uprawy. Hor. 2,170. Nar. oor lauter ÿaîtôfteit nńrbS ait 2(tfer* Tartb fehlen.

Etym. cf. dzieło, działać, cf. ‘wedla, wedle, podle.

DŁABIĆ, DŁAWIĆ cz.ndk., gnieść, ściskać, britlfen, fiteten; Ross. C43BHTB, C4aBatiBaTb ; (Boh. dlabati * dłubać). Garncarz miękką glinę dławiąc, lepi naczynie. 4 Leop. Sap. 15, 7. Nocne dłabienie, gdy się komu we śnie widzi, jakoby był duszon, dłabion. Macz. ba3 211pbrücfett, bte 3llp, bte    (cf. mara). Dławią jagodę, a gdy wytry-

śnie ziarnko mięsem nieobrosłe , tedy się już godzą jagody zbierać. Cresc. 335. — Dłabić, dawić, dusić, bntcfeit, würgen. Do ostatka gdy mię siepa , dłabi, nęka , Mdła białogłowska nie przemogła ręka. Chrośc. Ow.

101. Herkul w kolebce jeszcze węże dławi małemi ręczynami. Leszcz. Cluss. 58. Ścinaj, przeszywaj, obcinaj, brodź w jusze , dław jako muchy, a posyłaj dusze ćmą do Plutona. Paszk. Bell. B. 3. b. — Tłoczyć, dłaźyć, ściskać, bntcfeit, preffeit. Wina w prasie nie będzie dławił ten, który był zwykł tłoczyć. 1 Leop. Jes. 16, 10. (dłażył).    Obierali winnice swoje i dłabili. Budn. Jud.

9, 27. (tłoczyli. Bibl. Gd.) —• Tr. et fg. Walą w stosy bór żyjący, À stosem się stos dławi. Brud. Ost. D. 11. einer wirb »om aitbertt gebrängt, (dusi się, ściska się). Morału. Człeka z jednej strony przyciska i dławi głupstwo , z drugiej zaś strony frasunek. Gorn. Dw. 360. — Dławić robotę, nie robić z chęcią, jak się należy, ale poniewolnie z przymusu, z uprzykrzeniem, nierączo, nierzeźwo, oerbroffen arbeiten, ob. Dłubać. DŁABIKURA, DŁAWIKURA, y, m. kurygoń, złodziej na kury, eilt £ut()* nerwürger, ^it^lterbieb. Tu legł, niegdy piwowej od chorągwi ciura, Stary dławikura. Kchow. Fr. 147.

Pochodź.'nadłabić, nadławić, oddławić, podłabić, przy-dławić, wy dłabić, zadłabić, udławić.

‘DŁAZIG, ‘DŁAZYĆ, cz. ndk., nogami tłoczyć, deptać, gnieść, lltit güßeit treten; (Boh. dlażiti, dlażdjti» brukować; dlażdeny, dlażeny* brukowany ; dlażice, dlażicka płaska dachówka). Niech go dłaży nogami nieprzyjaciel. 4 Leop. Job. 18, 13. (niech go depce. 3 Leop.). Wina, w prasie nie będzie dłażył ten, który był zwykł dła-żyć. 1 Leop. Jes. 16, 10. (dławił ten, który zwykł tłoczyć. 3 Leop.) On szczęście i nieszczęście lekce sobie waży, A przypadłe przygody pod nogami dłazi. Bej. Wiz.

62. Tr. fg. Dusić, dławić, tłoczyć, uciskać, brältgcit, würgen, brüefett, bebrücfcit. Gdy jeden (z grających w szachy) liche pieszki dłażył, Na co więtszego drugi ważył. J. Kchan. Dz. 90. Jeden z tych przyjaciół dla drugiego wszystko mało waży, Już tam wierę jednego obcy niech nie dłazi. Rej. Wiz. 43. Jak sowy zająca , tak go wszyscy dłażą. Rej. Wiz. 102.

Pochodź, nadłazić sieL.

DŁOŃ, i, z. ręka od junktury do końca palców, bie fladje i)anb, pon ber ^anbwnrjel, biś $n ben giitgerfpijjeit; Boh,

’ ÄMHb, w mięsz,

palma; dłoń spodnia, vola, ber ftanbtetter; dłoń zwierzchnia. Cn. Th. ber Yyanbrücfen. Dłoni dołek, hir, ib. bte .'pöfüung ber iitwenbigeit $anb. Zwyczajnie znaczy sarnę szczególnie wewnętrzna część ręki, spodnia dłoń, ber •jbanbtetter, bte fladie Yrumb. ‘Ręka* dzieli się' na grzbiet lub część zewnętrzną , i na dłoń lub cześć wewnętrzną. Krup. i, 142. Pieczenie dłoni, znakiem jest suchot. ib. 5, 572. Phras. Swędzi go dłoń, świerzbi*spodzie-się _ pieniędzy, bte ,S)attb jucft ; man Dofft ©elb etttjune^ tltett. ściska dłoń, ciasnej dłoni* skąpiec, sknera, kutwa . ein tnaufer. Dawać całą dłonią * hojnie. Otworzyć dłoń * rozdawać, feine milbe i)attb aitftljnn. Zamknąć dłoń* przestać dawać. — Meton. Z duszybym rada tę twarzyczkę dłoniami obłożyć. Teat. 28, b. 31. (policzkami, mit £)I;rfeigen). Dłonią w dłoń bić, ręka w rękę, hasło zgody, dobijając targu, ftanb in #anb fragen, mit einem £anbfd)lag einig werben. Dłonią w dłoń uderza; zgodab zgoda ! Teat. 36, c. 130. Przedawaj, kupuj, handluj, bij dłonią w dłoń, zysk sobie ugoń. Klon. FI. G. 3. b. — Fig. Jak na dłoni * oczywiście, gani angenfdjeinltd), fyanbgreiflid;, foitneitflar. Miał go za proroka, który jak na dłoni, przyszłość i przeszłość widział. Oss. Sir. 3. To tak jawno, jak na dłoni. Min. Byt. 1, 287. Już wszystko wiedzą, jak na dłoni. Pot. Syl. 85. Pokażę mu to, jak na dłoni. Boh. Kom. 4,

123. Zab. 15,    184. Siem.    Cyc. 40. W    nauce    tej

oko się każda    rzecz pokaże, i żywo jak    na dłoni wy

stawi. Bog. Dos. 1. praef. — Prov. Kiedy mi na dłoni włosy urosną. Cn, Ad. 737.* nigdy, wenn mir auf ber inttern flauen £mnb £>aare wadifeit werben; nie! §. Dłoń, miara, eilte ^anblweit, alS 9Naaß; (Bosn. pedagl, cetiri prrista). Dłoń    cztery cale    składają. Ostr.    P. C.    2, 296.

Morze ustąpiło    od brzegu    na sześć dłoni.    I°am.    83, 64.

Fig. Wielu to ich na ojcowskim tronie Usiadłszy, długo, szczęśliwie dziedziczą? Nie napisałbyś niemi całej dłoni! Pot. Syl. 275. "DŁONIATONOGIE gąski. Klon. FI. A. 3. b. palmipèdes, fdjwintmfüßig, fladjfüßtg. DŁONIASTY, DŁO-NISTY, DŁONIOWATY, a, e, na kształt dłoni ułożony, bte ©eftalt einer fladjcit £>attb babcitb; Eccl, 44anncTbn1. Liście dłoniste, f. palmatum, na pięć części podzielone jest, na kształt ręki na pięć palców. Bot. Nar. 56. Korzeń dło-niasty, radix palmata, ma dwie spłaszczone główki, których spód jest palczasto podzielony. Jundz. Bot. 2, 7. Liście dłoniaste. ib. 27. — §. Wielkości dłoni, eiltet* ^anbbreit, mm ber ©rüße ber fladjen fmnb. Oto na dłoń dałeś dni moje. Budn. Ps. 59, 15. (not: tdłoniste abo dłoniowate, t. j. tak krótkie jak dłoń»). DŁONIOWY, DŁONNY, a, e, od dłoni, jur fladjeit Yyattb gehörig ; Eccl. 44aHHbiii; Boss. .ia40HHŁ»1. (Eccl. ja40HHBiH kadzidlny). Dłoniowa prążka, incisura in manu, Cn. Th, §. Dłoniowy, dłonisty, dłoniowaty, wielkości dłoni, twn * ber ©röße einer jïad)en .$anb. Cn. Th.

432

D Ł Ó T O - DŁUBAĆ.

DŁUB ACZ - DŁUG.

dać, benagelt, beflaufeen. Odłubać dk. Odłub to skrzydełko. Tr. — Dłubać robiąc, od niechcenia robić, litt-luftig arbeiten, tröbeln, janbern, tânbeïn; Ross, kobłipstl. Inszo robić, insza dłubać. Fr. Ad. DŁUBAĆ sie gdzie, dokąd zaimh., drapać się dokąd, z trudem i powoli dokąd się dostawać, ftd) nńtbfant tui) funarbetten. Robak dłubie się do góry. Bndl. DŁUBACZ, a, m. drożyciel, co wydłubuje n. p. koryta, czółna. Włod. ber 9tuś5pi>^Icr, bev etwaê fmfll anśarbettet, sztycharz, snycerz, pieczętnik, ber Stupferftecfier, ^etfcbirftcdjer, 33itbfcf;nt^er ; Vind. dlietnik, dubez ; Fccl. 40.16nTe.it.    §. Który dłubie a nie pracuje,

mitręźny, mitręga, eût unlnfftger Arbeiter, eût ütröbeler, Sauberer, Bndt. — DŁUBACZKA, i, z. narzędzie od dłubania, ein SBerfjcng jum ©cfmtfceln, ©tönern; (Bosn. du-backa, dubka). Dłubaczka do rzezania, śnicerska, rzemieślnicza, cm ©d)nû$mejfer junt ®tnftf;nti$en ; Sorab. 1. dówpacżk, prćnka. Tak potrzebny jest wzór rzemieślnikowi, jako gnyp, dłubaczka, piła, bez których nic począć nie może. Pilch. Sen. list. 2, 78. — Dłubaczka balwierska, szpatelka. Cn. Th. ber ©patcl ber Sönnbärjtc ; Boh. dlabatko. — Dłubaczka zębna, narzędzie do zębów wypychania. Włod. piórko do zębów, śpilka do zębów, dłubiząb, zebodłub, ber Batmftodjcr. DŁUBANINA, y, i. ciągłe dłubanie, drobiazgowa robota n. p. plewienie, wybieranie z ziarna, langmetltgcś ©tod)crn, Glauben, £rib belu. Fig. Matactwo, treflem;, Dnrdiftccfem). — Collect. Rzeczy dłubane, drożono, ctitmś tëûtgcfdpttldeS, fêûtgegra» bettet Klecz. Zd. G7. DŁUBIUCH, a, m. łyżeczka od dłubania w uszach, ber ftfirlojfet. Tr. DŁUB1ZAB, DŁUBO-ZAB, eba, m. dłubaczka zębna, drevvicnko, piórko, śpilka do zębów, ber Sftlutftccfycr; Rag. zubàtka; Croat. zubàtka, zubodub; Sorab. 1. zubow tżistżer; Bosn. śpilka od zùbi, zubatka; Boss. 3yóo>mcTKa. Zębacze abo dłu-bozęby. Teat. 12, 126. Dłubizębem zęby przeczyszczać, TeaL 49, c. A. 2.

Pochodź, nadłubać sie, odłubać, oddłubać, podłubać, poddłubać, przedłubać, rozdłubać, ivdłubać się, wydłubać, zadłubać, zdłubać.

Pochodź, dwójdłonny, trójdłonny, czterodłonny i t. d.

DŁOTO, a, ». DŁÓTKO, a , n. zdrbn., narzędzie od wydłubywania, baê Ipofjletfen, ber £>ol;lntetpel, ber Sftctfsel, ba$

©temmctfeu; Roh. dlńto , dlAtko ; Slov. dlâto, dlatce ;

Morav. dlâlko; Vind. dlietu, dlictvu, glodilu, isbodalze, isresalu, dlietze; Corn, dlejtu, vovzhèzh; Croat. dléto, dlćtczc; Dal. dlitto, dubka, glabachka, dubachka; Rag. dljêto, Ijéto, objeteliza; Croat. barb. mascklm; Bosn. dljéto, dubka, dubacka; Ross. 4iaio, 40.1010, 404Ó100,

Baano, Ban,10; Eccl. 40.10'me; Sorab. 1. blożtko; Sorab.

2. bloschzo. Przepłaca on, co śnicerz sztucznym wyrżnie dłótem. Hor. Sat. 65. (cf. rylec). Dłótka żelazne i świderki. Gost. Gor. 100. Stalszej pamiątki trzaby na tym grobie, Niż twe sa dzieła, kielnio, pędzlu, dłóto !

Żab. 9, 198. Melon. Dłóto * snycerstwo, ber üDîctjkl, btc 23iïbî;aucrîuuft, jak pędzel za malarstwo. — Dłóta używają też cyrulicy przy rozczłonkowaniu trupa, do wycięcia zepsutej kości ; sa ordvnarvjne. i żłobkowate. Czerw. Nar.

18, 39'. DŁÓTKO WATY,‘ a, e, na kształt dłóta, metpeb artig, nue eût SDîetpel. Przednie zęby są w końcach ostre dłótkowate. Zoo!. Nar. 24. DŁÓTOWAC cz. ndk., wydłótować dk., dłótem wyrzynać, metpcht, att&neijMn, ftcinutcn, anäftemmen, pnśgrabcn ; Vind. dlieteti, dlictviti, dlietuvati, sdlictuvati, vunsdlietiti ; Ross. 40.10THTŁ, 40-Jiouy; Eccl. 444x10, (cf. dłubać). Dłutujcie na marmurze wieczne jego czyny, Niech je widzą i wznowią godne ojca syny. Oss. DŁÓTOWY, a, c, od dłóta, 5Dîct$cI⁵,

©teiumctfcit * ; Ross. 4040THM1I. Dłutowa robota. Oss. Wyr.

Dłutowy snycerz, ‘dłótnik, Vind. dlietovez, dlietnik, sdlietovauz; {Eccl. 4.iaT04’B.iaTC.u-> ' scapellofactor, 4,iaT0B4a-ranniue scapellotheca).

DŁUBAĆ, ał, ic, cz. ndk. drożyć, wydrożać, ryć, żłobić, wypychać, ł;iU;lett, fioki auéîgraOcu, auêftod)cru; Boh. dlau-bati, daubati, dlabati, (Boh. dlab fugowanie, laskowanie, cf. dławić); Slov. dlabu; Bosn. dubsti, izdubsti ; Croat. dubzti, dubom; Dfll. dubziti; Garn. dóbsti, dôbem, do-bam, dôblem ; Vind. clubiti, dlietiti; Sorab. 1. dowpam, depam, djpam, dipnu, djpu, tipu ; Ross. 40.ióiiTb, ko-

BbipHTt, kojynaTb; (cf. Lat. dolabra. Durkh. 1, 272. DŁUG, u, m. należytość ko cf. łub , łubie). Dłubię obrazy, ryję obrazy. Cn. Th. 33tb    płacić    winien    ,    bte    ©d)ttlb,

ber etnfcljlttjjellt, CtltgraOeit. Dłubanie, actio sculpendi vel ejfectus. Cn. Th. ba$ ©cfntipeit, ©dlittfitrerf. Ghędogie    dług;    Sorab.    i.    dów, doi,    winwatoscż ; Vind. doug ,

dłubanie, rzezanie. Cn. Th. (ob. Rzeźba). §. Dłubać w czym, gmerać w czym, tuortlt Iiernmftocticrit. Dłubie w zamku szkatułki, chcąc ją otworzyć. Boh. Kom. 1,

444. Gołebiezka w swej pulchnej odzieży dłubie, Nie jedno piórko wyskubie. Zab. 15, 196. Dłubać w zębach, zęby wypychać. Cn. Th. tit bett Sä^rtClt ffacljerit, bie    ftodjerit. Dłubać w nosie palcami, mit beit §tlt⁵

gem tit ber 9?afc flaubcnt. Dzieci aby w nosie palcami nie dłubały, rozjątrzywszy bowiem miazdrę, wdać się ogień może. Mon. 70, 69.— Dłubać się w głowę * skrobać się w głowę, ftd; int $opfe frrtpcit. Lepiej gotowe mieć wojsko, niż w głowę się dłubać, kiedy tuż nieprzyjaciel. Pot. Arg. 715. — Dłubać komu w mieszku, szyplać komu mieszek. Cn. Th. einem ben Beutel fegen, bett Mentel plnnbern. — Dłubać co jedząc, obierać, *ogło-

od kogo, którą kto kc : man einem fdptlbig ift jalllcn, bie ©elbfcfmlb; (Boh. et Slov. dluh; Sorab.

r-r C

vunstoja, vunostaja , dolg, douh ; Carn. dolg dolga , a dolg* długi, quia in longum excedit\ Croat. dusnoszt; Bal. dügh ; Slav. dùg; Hang. adóssóg; Rag. dugh, duugh; Bosn. diigh; Ross. 40,irK; Arab. nbl ex-trahi ex debitis). Są niektóre długi, co o nie nie pozywają; dług długiem przecie jest, choć się go nie upominam. Gorn. Sen. 405. Długów cierpieć nie mogę. Boh. Kom. 2, 403. (płacę wszystko). Dług, wielki ciężar. Cn. Ad. 158. Długów ma, jak włosów na głowic, ib. 161. utonął w długach. Utopiony w długach aż po uszy. Kłok. Turk. 95. Dług zaniedbany ginie. Cn. Ad. 162. Długi idą w długą. Dwór. E. (ob. Długi). Wziął go dya-beł za stary dług. Rys Ad. 72. (już dawno godzien był piekła). W długu brać. Herb. Stat. 319. an ©djutlb an* nehmen. Dług długiem, a to podarunek. Oss. Wyr. (qui

c--

dùg.

DŁUGAWY - DŁUGI.

DŁUGO - DŁUGO Ć.

433

4anHirfie. §. Co do czasu, o teraźniejszości

bene distinguit, bene disputai). Reszta długu pozostała Ross. 40Hi>ma. Długi płacić, pospłacać, z długów się wypłacić, wybrnąć Bosn. izdusgitise; Croat. odusitisze; Eccl. 0T40^r0BaTHca, pacnaaTinŁca, 4o;in> 3anjtaTHTB. Długów się upominać, (Bosn. skogjatti dug, skuppiti dug); długów wymaganie Ross. npaBeacL, długów wy-magacz Ross. npaBCTUHicL; Boh. na dluli dat, na borg dać; na dluh brat, na borg brać. — Fig. Dług śmiertelności wypłacić. Pilch. Sali. 145. umrzeć, ber Słatur bie ®d;ttlb bejablen. Panowawszy wiele lat, musiał się uiścić śmierci z długu. Stryjk. 255. musiał umrzeć. §. Powinność, obowiązek, należytość, bie ©djltlbtgfett. Boże, czy zdarzasz co , czy nie, tyś bogiem, Żeś stwórca, za to dług mój, wiernie służyć. Zab. 11, 1. Koss.

Pochodź, dłużek, dluien, dłużny, dłużnik, dłuinica, dłużyć sie, nadłużyć się, odłużyć się, zadłużać się, zdłużać.

DŁUGAWY, a, e, Długawo adv. cokolwiek długi, obdłużny, etroaś laug, laugltćf; ; Boh. dlauhaty; Vind. dungovilen, podougi : Ross. 4oarHiiCKÜ1, 40.irOBaTbifi. Czworograniec długawy, parallelogr. Rog. Dos. 1, 44. Łodzie ważkie długawc. Przyb. Luz. i 3.

DŁUGI, a, Comp. Dłuższy; oppos. krótki; lang; (Boh. dlauhy, Compar. delśj, ab obsol. dely, (cf. dalszy, daleki); Slov. dlauhy, dluhi, dłużsi, dlukśi; Sorab. 1. dolhi, dlieschi, dowhi, dowhużki, dljschi; Sorab. 2. dlujki, dlejschi; Vind. doug, dolg, dolge, dalshć, Vind. doug, dung, dong, dęli, deleishi, dalshi; Croat. dug; Slav. dug, dugaesak; Rag. dùgh ; Bosn. dugh , dughi, dusgi; Ross. 404riił, 4oaon>, 4amiHŁiH ; Graec. óóh%oę; Arab. t\vn; Hebr. gadel). Długi co do czasu, trwający, trwały, laug, laugroälircub, tu 3(ufc^uug ber 3ćtt. Choroby długie, które dłużej nad setny dwudziesty dzień trwają, jak puchliny, różne wyrzuty.... Krup. 5, 7. Niech cię pan Bóg chowa nam długie lata. Groch. W. 160. Abyś długi czas był żyw, a iżbyś był długowiecznym na ziemi. Kosz. Lor. 80, b. Wykrzykiwano : długie lata cesarzowi! Sk. Dz. 742. — Długi, długim się zdawający, nudny, laugroetltg, lang. Nie uwierzysz, jaki mi czas długi ; od godziny już nudzę się. Teat. 24. c, 85. Czas każdy długi w kłopocie. Rej. Ap. 84. Dłuższa sobota, niż niedziela. Cn. Ad. 161. Slov. dlużśa sobota, neż ne-dćla. — W długą iść, w przewłokę, ftd; tu bie Säuge jtefjen, auf bie lange Śauf fommen. Gdy w długą szło oblężenie, mocą odeprzeć nieprzyjaciół odważył się. Krom. 759. Nie dobywali zamku pilno, zatym to szło w długą. Biel. Kr. 367. Poszłoby to w długą, na posiłki czekać. Warg. Cez. 152. Tuszę, że ta rzecz nie postąpi w długą. Groch. W. 254. W długą proces powlecze się lat kilkanaście. Falib. Dis. F. 3. Długi idą wr długą. Dwór. Ę. (ob. Dług). Na długą zanosi się (z zamilczeniem, n. p. rzecz, wojnę i t, d.), e§ fdjctnt roa3 langwieriges roerben ju nrolleu. §. Względem miejsca długi, mający długości rozciągłość większą od szerokości i głębokości, lang, betu Sławne nad;. Frankowie długich sukień używali. Sk. Dz. 494. Srzedni palec zowie się też długi palec. Krup. 1, 148. Uczyń dłuższe powrózki twoje. 1 Leop. Jes. 54, 2. Na murawę cisnął się,

.'Słownik Lindeyo v.<yd. 2. Tom I.

jak długi. Zab. 14, 241. er warf ftd; Ijnt, fa lang cr mar. Galatea nad długą olszę urodziwsza. Otw. O w. 544. nad wysoką olszę, Irod;. On dłuższy od brata, wyższy, większy, böfier, größer. Fig. tr. Długi język ma. Teat. 55, b. 50. (świegotliwy, niedobry do sekretu). Długą rękę ma< złodziej. Cn. Ad. 561. er ntad)t lauge Singer. — Na długa * na dłuż, tn bie Säuge. Trzeba wiedzieć, jak wiele która figura ma na długą i na szerzą. Grzęp. G. F. 4. W długą, daleko, w długą drogę, w pole, tn3 Söctte, tu bie Seite, in§ fre^e Selb. Koń, zbywszy jezdca, w długą ucieka. P. Kchan. Orl. 1, 551. Pierzchnęła w gęste chrosty w długą uciekając, ib. 1, 372. Do szabli nań skoczą, on w długą popuszczał, uciekł przez trzy rzeki. Papr. Gn. 1029. Trans. Nie rozwodząc się w długą, powinność ta na trzech rzeczach zależy. Petr. Ek. 70. (w długą rozprawę, szeroko). DŁUGO adv., Dłużej Comp. (— oppos. krótko), laug, lauge; Boh. dlauho, Comp. dćle, dyl, (cf. dalej, daleko); Slov. dlauho, dluho, delegi; Vind. dou-gu, del, dele; Croat. dugo; Sorab. 1. dolho, dowho, dljic, dlćy; Sorab. 2. dlujko, dlej ; Ross. ao.i*e, 40JLiue; flou*,.

i przyszłości; o przeszłości zaś: dawno qu. v. Iattg, tlt 31ufefwng ber 3ett, bod; l>lo§ oou ber ©egenroart unb 3ufunft; (tron ber Scrgangenljctt muß c3 Reißen: dawno). Długo się dobre pamięta; a złe jeszcze dłużej. Cn. Ad. 159. Kto sobie długo żyć obiecuje, rzadko się, jako trzeba, sprawuje. Cn. Ad. 401. Niedługo to tego. Teat. 15, 29. Niedługo twego wesela. Cn. Ad. 574. Już też długo i wiele znosiłem cierpliwie. Hul. Ow. 259. Długoby o tern mówić. Cn. Th. A długoż tego będzie ! Zegl. Ad.

5. Długo żyć Ross. Miioroa-BTCTBOBarb ; Eccl, 404roi®T-ciByio, 40.iro4eHCiByio. Nie za długo * wkrótce, in $ur* jen. Nie za długo po nią tu przyjdą. Psalmod. 67. Jak długo* póki; tak długo* póty, nue lauge; fo lauge. Jak długo żyjesz, tak długo trzeba ci się uczyć, jak żyć. Pilch. Sen. list. 2, 259. (Vind. taku dougu, tezhafs, do-zhafs). Nieprzyjaciel wie, 'długo na granicach leżeć macie. Gorn. Wł. T. (jak długo, czy długo, czy krótko). Na długo* na długi czas, auf lange 3pü* w fric Sänge, auf bie Sauer. Piękność nie na długo płaci, Nagle pozorny czas jej krasę straci. Morszt. 240. — W długo « w długą (ob. Długi), szeroko, daleko, tlt3 Seite, roettläuf* tig, in bie Säuge. W długo rzeczy nie wiodąc, szalonym impetem na przednią straż uderzył. Psalmod. 90. §. Długo, względem miejsca czyli placu, daleko. Cn. Th. lang, tu Slttfefung be3 Jtaurnś, lang Çtn, Iattg geftredt. Długo się nosi. Tr. Długo koniowi ogon spuścił, ib. '§. Z długa, z dawna, feit lauge. Oto z długa pożądany dzień przyszedł. Teat. 47, c. 129. Boh. zdlauha z wolna, powoli, wolno, po mału. 'DŁUGOCHWOSTEK, stka, m. Ross. 40.iroxBOCTHK,&, ptaszek, parus caudata, sikora ogoniasta, bie ©djUMUJUtetfe. Ross. 40iroxBOCTbiîi dłu-gochwosty, długoogonny. DŁUGOC1AGŁY, a, e, ciągnący sie długo, langroierig, in bie Säuge fiel; jteßeitb. Choroba długociągła. Krumt. 124. DŁUGOCIEUPLIWOŚĆ, ‘DŁU-GOMYSLNOSĆ, ści, z. powolność długa, znoszenie długie, bie Saugmutb; Boh. dlauhoćekanj, dlauhomyslnost,

66

a, ie,

showjwagjenost; Vind. dougostcrpliunost, dougovolnost ; Ross. 40;ir0TepirfiHie ; Sorab. 1. dolhocźakani, dobromysl-nost, dowhomosznoscż. Długo nam przewlóczny i łaskawy bóg nam cierpi ; dawno zbieramy skarb gniewu jego z przewłóezności i długocierpliwości jego. Sk. Kaz. 545. Długomyślność. 4 Leop. 4 Ezdr. 7, 55. DŁUGO-CIERPLIWY, przewłoczny, langmutlng ; Vind. dougster-piiven, dougovolen; Ross. AoarOTepniaiiBbiH; Eccl. ^VLro_

, ÄOjrcuyiHH'BHiii'B ; Boh. showjwagjenÿ ; ’ Sorab. i. dowhomosznć. Długocierpliwym być Ross. 40.iro-lepn^Tb. DŁUGOCZESNY, a, e, czas długo trwający, długotrwały, lauge baucrub. Sami rzemieślnicy, którzy tych bogów robią, nie sa długoczesni. Budn. Bar. 6, 45. (trwali. Bibl. Gd.). ‘ DLÜGODZIENNY, a, e, wiele dni trwały, tueltägtg. Osłabiony długodziennym trudem. Wad. Ban. 145. Eccl. 40.iro4CHCTByto długo żyję. DŁU-GOJĘZYCZNY, a, e, języka długiego pr. et fig. lauggttu* gig; Ross. 40.irofi3H'Mhm. DŁUGOLAG ob. Dyląg, dryblas, drygant, drabina. DŁUGOLETNI, ja , ie, wieloletni, iHClp;rtg ; Garn. dolgulejhie; Ross. 40jro,TBTiibM. Długoletnia wrona. Lib. Hor. 78. Długoletnie podejmuję znoje. Zab. 5, 580. Eccl. AO.iro.TBTcrnyio ; Graec. nolvyco-rsco, perenno. DŁUGOLETNOŚĆ, ści, z. długie lat pasmo, bte 3Kcljahrtgfctt; Ross. AOJrojfeiie. Wszystko skłóciła mienionemi losy długoletność. Pilch. Sen. list. 350. DŁUGOMOWIEC, wca, w. rozwlekły w mówię, etlt Saug* rcbiter, ein @d)md$er. DŁUGOMOWNOŚĆ, ści, z. nałóg przewlekłego mówienia, bte 2Bcttfd)metftgfett im Sieben, bte SBortfeeligfett ; Sorab. 1. dowboretzniwoscż. DŁUGOMO-WN\, a, e, DŁUGOMOWNIE adv., rozwlekło mówiący, lattgrebenb, mett[d)metftg; Eccl. ÄO.iror.iaro.iiißbin. *DŁU-GOMYŚLNOŚG ob. Długocierpliwość. DŁUGONOGI, a, ie, nóg długich, laugfüptg; Boh. dlauhonohÿ, ćapaty; Sorab. 1. döwhonohatz; Vind. dougonogen; Croat. dugo-nog; Ross. 40.iroiiorifi. Długonogie kuligi. Banial. J. 5. DŁUGONOSY, a, e, nosa długiego, laitgitaftg; Ross. 40a-roiiocbiii; (Subst. Rag. dugonossaz, dugonos, nossan, w rodź. zeńsk. nossana). Ross. AO.iroHOCitKb curculio, ber WcHäfer. DŁUGOPAMIĘTNY, DŁUGOPOMNY, a, e, pamiętający długo, lub też wart, żeby go długo pamiętać, Innig gebenfenb, lange benfnutrbig ; Eccl. ^oaronaMaTHuIi. Krótkie swoje pociechy żalem długopomnym pieczętuje. Banial. G. b. Teraz ku jego długopomnej chwale, Nad głuchym grobem oświadczmy swe żale. Zimor. Siei. 195. Subst, Ross. ÆOnronaMfiTCTBO * długopamiętność. Verb. 40a-rona>MTCTByio * długo pamiętam. DŁUGOPŁAJGA, y, m. płacący długi (ob. Dług), ber ©thttlbenbejahler; Eccl. Aoaro-p®uiHTe.ib; Graec. XQtolfjTrjç. DŁUGOPŁYNNOŚG, ści, i. płynienie długie, fig. trwanie długie, lattged Strömen, lange Satter, fr. ‘DŁUGOPŁYNNY, a, e,— ie, adv., płynący czyli ciągnący sie, trwający długo, laugpfHg, lang* bauernb. Tr. DŁUGOPOMNY, DŁUGOPOMNOŚĆ ob. Dłu-gopamiętny. DŁUGOPOTOMNY, a, e, — ie, adv., przez długie potomstwo trwający. Tr. eine lange SMjfommcufdjaft ^inbttrd) bauerttb. ob. Długowieczny. DŁUGORĘKI, ręki długiej, longimanus. Mon. 75, 594. lauglmttbtg; Rag. dugorùk ; Vind. dougoroken ; Ross. ^o.iropyKw; Eccl. py-

K040.irm, 40.iropyKin, pynacTbiil. Artaxerxes długoręki, iż jedne rękę dłuższą miał. Kosz. Lor. 112. Fig. tr. Mający długie ręce, dosieże daleko, potrafi zemstę wziąć, ber eilten langen Statt liât, weit reichen faim, mächtig ift. Sięgający i po cudze, długie palce ma, smyk, złodziej, ber lange ginger ligi. DŁUGOROCZNY, a, e, — ie, adv., długoletni nieb jćifjrtg. Życzy mu zdrowia długorocznie. Rot. Syl. 392. — Długo się przez rok ciągnący, ftd) lange im Satyrę fcf;Iep= pettb, langwierig. Padają siewby mostem, w żałość się obraca Źądość oracka, w niwecz długoroczna praca. Zebr. Ow. 9. DŁUGOŚĆ, ści, z. długotrwałość, dłużą, dłużyzna, co do czasu, lub co do miejsca, bte Sänge ; Boh. dlauhost, dyl, dylka; Slov. dluhost; Vind. dolgust, dougust, delova, dungust, dongovina, delà; Garn. dolgust; Sorab, 1, dowhoscż ; Sorab. 2. dlujkoscż, dlon; Rag. diglina, duglina; Bosn. duglina, dusgina ; Croat. dugócha, dusina; Ross. 40;iroxa. Długość życia. 3 Leop. Bar. 3, 14. (długowieczność. 1 Leop.) Wyliczać wszystko, potrzebaby długości na to. Gil. Post. 70. (długiego 'czasu). Rozległość długości samej tylko, nazywamy linią. Jak. Mat. 1 , 4. — Geogr. Od pierwszego merydyanu rachują się stopnie długości gieograficznej. Wyrw. G. G5. Lesk. Mier. 2, 188. Długość jeograficzna, kąty, pod któremi się przecinają wszystkie południki. Sniad. Jeo. 73. ‘DŁUGOS1ERCZY, a, e, sierci długiej, langhaarig (am Seihe), cf. sierć. Ross. 4oaromepcTbn1. *DŁU-GOSPALSKI, a, ie, sypiający długo, laitgfctylafenb, lang* fcftldfertg. Odpoczywają nie na piernatach, jak ty Panie Długospalski, ale na twardym materacyku. Pimin. Kam.

89. DŁUGOSTAJNY, a, e, ciągnący się przez długie staje, ftd) burd) lange Selber jtetyeub. Są węże, które prosto w piasku piersią brodzą I długostajne czołgiem brozdy wyorują. Bardz. Boët. 172. DŁUGOSZ, a , m. człowiek długi, wysoki, longurio. Dudz. 36. eilt langer, großer battit; Boh. dlauhoś, dlauhoss, slombidlo, ko-lohnńt, Sorab. 1. dówhowcż.— Tr. Zwłóczący, ciągnący wszystko w długą, rozciągły w pisaniu, w powieści, ber aHed behüt, in bte Säuge jtetyt.— Nom. pr. Jan Długosz, Long inus, Kanonik Krakowski, Nominat Lwowski, nauczyciel Jana Olbrachta, Alexandra, Zygmunta I. i Kaz. ś. jeden z pierwszych naszych dziejopisów. Kras. Zb. 1, 239. ber polntfc&e ©cfd)tdjtfd)retbcr Sotyamt ©lugofcf;. Michał Ernest Długosz pisał Joan. III. Viennense Vcnit, vidit, vicit. — §. Botan. Czerwony korzeń nazywają też Długoszem , że liścia jest długiego i wązkiego, onosma. Syr. 770. anchusa Linn. rotlie OchfettJUttge. — Gwoździki Indyjskie, że mają gałązki obdłużne. ib. 899. 5itbtaitt(d)e Meitbluincit, flos Africanus. — Osmunda rodzaj do kry-topłciowych należący, tu należy podeźrzon, strusie pióro. Kluk. Dyk. 2, 160. Traubenfarn. DŁUGOSZATNY, a, e, ubrany w długie szaty czyli suknie, lattgröcftg. Długoszatne Persy. Pilch. Sen. list. 267. DŁUGO-SZGZĘSNY, a, e, — ie adv., przez długi czasu przeciąg szczęśliwy, lang glücfltd). DŁUGOSZYJNY, DŁUGOSZYI,'DŁUGOSZYJAW Y, a, e, szyi długiej, lang* hälftg; Ross. 40.iromea. Długoszyje gryfa gardło. Bielaw. Myśl. D. 2. Dyabli długoszyjawi. Sk. Żyw. 1, 96.

, e, uszy iren. Osły

e, wysoki, na długich nogach, procerus.

do niewoli wróci. Gorn. Dw. 541.

DŁUGOT U W - D Ł U G 0 Z Y W.

DŁUSZCZ - DŁUŻĘ N.

455

Banie mające zbyt długie wałkowate szyje nazywamy baniami długoszyjnemi albo fialami. Krumf. 52. Ross. 404rouieÜKa. DŁUGOTRWAŁOŚĆ, ści , z. trwanie długie, bte lange 2)aner, Sangnńertgfctt; Slov. dluhotrwanli-wost; Sorab. 1. dowhotracżnoscż; Vind. dougogvernost, dougovremnost ; Ross. 40.ir0BpeMeHH0CTb, 4oar04eHCTßie; Eccl. MHoroBpejieHCTBO. DŁUGOTRWAŁY, a, e, — e adv., trwający długo, ciągnący się, laugcbattentb, langwierig; Slov. dluhotrwanliwÿ; Sorab. 1. dowhotrayaczć, dowho-tracżne; Vind. dougogveren, dougovriemen; Ross. 4411-TC4bHbiü, 404ro4eiicTBeHHbiH, 404roBpeMeHHbiä; Eccl. MHoroßpeMeHHMH, BpeMCHmifi, npo40.miiTe4bHbiîf, 404-roBpeMeHHbiti. Długotrwała choroba, która nie tak gwałtowną będąc, do późnej starości człowieka się trzyma. Perz. Lek. 146. Długotrwałym być Ross. 4oaro-4CHCTB0BfiTb; (Eccl. si n o r o Bp e m e h ct b y 10 ).    Długotrwałym

czynić Ross. 4oaroBpeMCHCTBiiTii. DŁUGOUCHATY, a, e, ucha długie mający, langbfjrig, langjtpfeltg, langbätt' feltg. Rogate biretv, długouchate mycki. Gil. Post. 41, b. DŁUGOUSŹNY, DŁUGOUSZY, długie mający, langolmg, »on langen długouszne. Jak. Baj. 61. Fig. tr. Długouszy i. q. osieł, ein Sangobr. DŁUGOWIECZNY, a, e, DŁUGO-WIEKI, a, ie, — cznie adv., długo trwający, lange inäbreitb, langwierig, lange baucrnb, lang lebenb; Roh. dlauhowéky; Slovac. dluhoweki; Rag. dugovjecjan, dugovit, dugovjecni; Ross. 40.ir0B-BUHbnl ; Eccl. MiioronbTHbiii. Długowieczna wojna. Bardz. Luk. 163. (bez końca). Umarł długowieczny już, i bardzo stary. Sk. Zyw. 1, 226. Czcij ojca, abyś był długowieki na ziemi. Leop. Exod. 20, 12. Abyś długi czas był żyw, a iżbyś był długowiecznym. Kosz. IjOr. 80. b. W starych ludziach jest mądrość, a w długowiecznym czasie roztropność. 1 Leop. Job. 12, 11. (w długim czasie. 3 Leop.). Bóg ich w błogosławieństwie długowiecznie chowa. Warg. Wal. pr. Mięsa nie jedzą, przeto długowieczni są w mierności onej. Sk. Zyw. 2, 585. Długowieczną mu potomność obiecali. Krom. 58. Mamy inszy świat nad wszystkie rzeczy okiem dojźrzane daleko wyższy i długowieczniejszy. Birk. Krz. K. 29. — Nie-długowieczny,, t. j. nie długie będzie jego życie. DŁUGOWIECZNOŚĆ, ści, z. trwanie długie, życie długie, lange $aner, langes Sebcit; Boh. dlauhowćkost; Ross. mho-roałme; Eccl. 40ar0BbuH0CTb. Długowieczność żywota. 1 Leop. Bar. 5, 14. (długość żywota. 3 Leop). DŁUGO-WIEZITOŚć, ści, z. wysokość, proceritas. Macz. anfebn* lid/Sänge, ©röjSe (00m Stoffe). DŁUGOWIĘZNY, DŁU-GOW1ĘŻY, a

Macz. lang, l>od), lang geftrccft, ljod;betnig, langbeinig. Świnie długo więznę, procero corpore, ib. Długi człowiek, smagaj, długowięzy, jak niektórzy zowią. Macz. — Ross. 404r0BH3biii » nieforemny, niekształtny, niezgrabny. DŁUGOWŁOSY, a, e, włosów długich, langhaarig; (Vind. dou-golasen). Długowłosy Smynteus, intonsus. Zebr. Oio. 312. et 107 et 144. DŁUGO WŁOS, a, m. Subst. eilt Sang* haar. Bacha z zarosłej głowy zwano długowłosem. Olw. Ow. 137. DŁUGOWY ob. Dłużen, dłużny. DŁUGOŻY-TNY, DŁUGOŹYWOTNY, a, e,—tnie adv., żyjący dłu-

go, długowieczny, długoletni, langlebenb; Rag. dugovit, duggoyjecjan; Ross. 404r05KiiB0THLiH:, 404roauf3HeHHbiîi; Eccl. Be\iiiK05KH3HeHHŁiii. Bodaj szczęśliwie, bodaj długo-żytnie. Pot. Syl. 474. Człowieka długożywotnego lekarstwo to zachowuje. Syr. 532. starego. Subst. Ross. 404-roænBOiie. DŁUSZCZA ob. Dłużca. (DŁUTO, DŁUTKO-WATY ob. Dłóto, Dłólkowaty). *DŁUZ, y, z. DŁUZA, y, z. 1. długość, dłuzyzna, co do miejsca, bie Sänge eiltet' ©a* dje; Boh. zdalka; Sorab. 2. dlon; Ross. 404rora, 44ima, 404ima, 41HHHHKI.. Extensio logitudinis, quae vulgariter dłuż nominatur. Szczyg. Tyn. 173. Dymensya względem dłuży, szerzy i głębokości. Mon. 76, 111. Wszystka dłużą jego była 25000 łokciów. Leop. Ezech. 48, 13. (długość. Bibl. Gd.),— Na dłuż, na dłużą, w dłuż, w dłużą, wzdłuż, tn bte Sänge; Boh. podylmo; Ross. b/io.il. Przysionek na dłużą ma 50 łokci. W. Ezech. 40, 36. (w dłuż. Bibl. Gd.). Zchodź sobie ziemię na dłużą i szerzą jej. Budn. Genes. 13, 17. (w dłuż i w szerz. Bibl. Gd.). Rej. Post. Jii 5. Przysionek miał 50 łokci wzdłuż, a 50 w szerz. W. 3. Reg. 7, 6. (w dłuż. Bibl. Gd.). W dłuż arszyn Ross. noroimofi apinimb.— W dłuż, podłuż, wedle, längS, nad) ber Sänge. W dłuż rzeki z obu stron są lasy. W dłuż brzegu miasto budował. Tr. §. Co do czasu, na dłuż, w dłuż, w długą, na długą, na długi czas, tn bte Sänge (ber 3(4* nad;). Furya onej choroby niejako uśmierzyła się, i w dłużą poszła. Wys. Al. 568. Gdy w dłuż ta choroba zachodziła, mawiał, iż mnie bóg z sobą mieć nie chce; dla tego tak nierychło umieram. Dirk. Chód. 58. bte $ranf1)eit 50(3 ftd) in bte Sänge. Na dłuż odkładać,    anf bte    lange 23anf    fdpeben.    2. Dłuż, y, z. sznur

ciesielski.    Włod.    Dudz. 56.    Cn. Th.    1118. bte, ©cljnur ber

Btmmerlente, (Mrtner, bte 5iid)tfd)nur. DŁUŻCA, DŁUSZCZA, y, i. - iv liczb. mn. DŁUZCE. rzemienie długie, które się sokołowi do nóg przypinają, dla odciągania na-zad, bte Sönrfrtemcn, womit ber nod; ro|ie ftalfe 3ttrnrfgejo* gen wirb;    Ross.    404żkhkji. Dokazują    ludzie, że ptak leci,

gdzie mu    każą,    i że się z    łasa do    pięści, do dłuszcze,

, ał, eje,

nijak, niedk., dłuższy,m się stawać. Cy. Th. lang werben, länger werben. DŁUŻEC ob. Dłużce, Dłuszcza. 2. ob. Dłużęn.

DŁUŻEK, żka, m. zdrobn. rzeczowa, dług, eilte flehte ©djjulb. O nędzny dłużek umordował bliźniego swego. Rej. Post. H h 5. Odebrałem mój dłużek. Boh. Kom. 1, 200. DŁUŻEN, DŁUŻNY, a, e, winien co komu, mający długi do zapłacenia, fcfjnlbtg, i>crfd)ttlbet; Boh. dłużen, dłużny; Sorab. 2, dłużni; Sorab. 1. dowżnć; Garn. dolshne; Vind. doushen, sadoushen, sadershan; Bosn. dusgjan; Croat. düsen; Dal. dusan ; Rag. duuxan; Ross. 404r0Bbiii, 404-mHbiii. To słowo być dłużnym nie ma miejsca, jeno między dwiema. Gorn. Sen. 545. Dłużen mi (Vind. vunsta-jezhen, yunostajezhen). Jest tak dłużny, że jego majętność za to nie stoi. Gorn. Wi. D. 2,b. (zadłużony), ocr* fdjulbet. — Dłużny, długowy, od długu, tyczący się długu, ©dutlb *. Karty dłużne, które na siebie daje jaki bogacz, tyle ważą u kredytorów, jak pieniądze. Pam. 84, 866. ©djulbbriefe, (cf. weksel, skrypt). g. Moral. Winien»

powinien, obowiązany, verbltnbcn, verpfltd)tct, fd)nlbtg. Uważ, jaką wierność dłużnyś jego łaskom. Oss. Sen. 37. debes.

i też którzy dłużni cudzoziemcom, mogą zbywać towarów ku płaceniu długów, i także brać sobie towary w długach sobie winnych. Herb. Stat. 319. Vol. Leg. 2, 680. W jakim przypadku ten komu dłużno, na rękojmiach długu dochodzi. Sax. Art. 23. DŁUŻNOŚĆ, ści, z. dług, zadłużenie, powinność, nmS man fdntlbtg tft, bte @d)ulbtgfett; Carn. dolshnost; Vind. doushnuest; Slavon. duxnost; Croat. dusnozt, dusnoszt; Ross. 40.i>khoctł («obowiązek, powinność). Ubóztwo wnieść ci w posagu. Nie jestże to aż do samego grobu wkładać na siebie^ ciężar nieodpła-conej? nigdy dłużności? Teat. 2, 82. DŁUŻNY oh. Dłużeń. DŁUŹSZOŚć, ści, ż. długość przewyższająca, większa długość ,t bte Merlegenfyett ber Säuge, bte größere Sange.

1.    DŁUŻYĆ cz. niedok., podłużyć, zdłużyć dok., długim uczynić, przydłużać, przedłużać, lang mad) en, verlängern, in bte Sänge jteljcn; Boh. dljti; Slovac. dlużif, zdlużif; So-rab. 1. dljiu, dljim; Carn. dalsbam; Ross. Ąmib’, Eccl. 4aato. Dłużą żeglugę, wolniąc zbyt śpieszne żagle. Przyb. Milt. 107. Jeśli wam jest słodkie moje panowanie, dłużyć go wam potrafi jej serce. Teat. 45, d. 21. Wyb. A że nie zdłużę słowy z gruntu złój przygody.... nevemo-rer. Zebr. Ow. 562. Dłużyć się recipr., wzdłuż się ciągnąć, ftd) verlängern, ftd) tu bte Sänge gelten; Ross. 4jhtbch.

2.    DŁUŻYĆ cz. niedk.. długu nabawiać, einen in 6d)ulbcu bringen; Rag. dùgliti; Eccl. 40Jaty; Vind. doushit, obdou-shit « winić, obwiniać; Ross. 40,i>khtb; (Rag. dugovati negotiari, tractari). DŁUŻYĆ się zaimk. niedok., zadłużyć się dok., długi zaciągać, w długi wpadać, in @d)ut* ben fallen, ©djulbeit ntadjeit, ftd) verfd)nlbcn; Boh. zdlużiti se, dlużjm se, dlużjwam se ; Eccl. 40.i*yca. Kto się rad dłuży, nierad słowa trzyma. Rys. Ad. 30. Kto się nie dłuży, żywot swój przedłuży. Cn. Ad. 391. — Dłużyć się komu « stawać się komu dłużnym, winnym, obowiązanym, einem fd;nlbtg merbett, fid) be^ itmt vcrfd)ulben. Będziemy się teraz strzedz, dworowi się dłużyć. Teat. 8, 114. Nie powiadaj, iż lepiej bogu niż on służysz, Bo mu się bardzo w prawdę każ.dym słowem dłużysz. Papr. Koi. J. 3. b. DŁUŻYNA, DŁUŻYZNA, y, z. dłużą, długość miejsca, bte Sänge, bte örtliche Sänge; (Croat. dusina, duglina). Ogień całą dłużynę cyrku zajął. Nar. Tac. 2, 353. Grodziły folwarki w przepisanej sobie dłużynie drzewa i żerdzi. Nar. tist. 2, 293.

Dalsze pochodź, przymiotn. długi: nadłużyć, naddłu-żyć, [obdłużyć, 5] ob dłużny, podług, podługowaty, [podłużny 5/, przedłużyć, przydłużyć, wydłużyć, według, wzdłuż , po-dłuż, zadłużyć, zdłużyć.

Jeśli tak umiłował nas bóg, i my dłużniśmy jedni drugich miłować. Budn. 1 Joan. 4, 11. (i myśmy powinni.

Bibl. Gd.). Ross. 40J5KeitCTBOBaTB winnym być.

DŁUŻEŃ, żnia, m. DŁUŻNIA, i, i. DŁUŻEC, żca, m. deska obdłużna do zamykania barci, ein lättgltcfyeö 23ret sum 3unwd)en ber Stenettbcule. Otwór barci zamyka się deską, u nas dłużniem albo dłużccm zwaną. Kluk. Źw.

4, 278. Skoro matka z rojem kąt zostawi goły, Dopiero bartnik, starki dłużnią w ulu zatka. Jabł. Buk. J. 2, b.

DŁUŻEJ Compar. adv. Długo gu. v. — DŁUZ1UCHNY,

DŁUŻUCHNY, a, e, DŁUZIUTKI, DŁUZ1UTEŃKI, a, ie,

‘DŁUZMIEBNIGT W O, a, n. na-

— o, adv., intens, adj. długi, fefyr lang. Linią dłużuchną i prościuchną uczynisz, longissimam. Mącz. ‘DŁUZMIEU-N1GA, y, ż. narzędzie długością ber Säitgemeffer, ein rnatfic* mattfd)e3 infiniment. Tr.

uka matematyczna mierzenia długości, bte SongtntCirte, Sait* gcnntcßfnnfi. Tr. ‘DŁUŻMIEBNIK, a, m. mierzycief długości, ber Sängenmeffer, ber bte Sänge anöuttßi. Tr. DŁUŻNIA, i, z. dłużą, dłużyna, długość, bte Sänge. Zapadlina błoni wzdłu-żnią. [to adj. 1] Perz. Cyr. 1.59. 2. ob. Dłużeń. — l. DŁU-ŻN1CA, y, ż. rzecz jaka długa, deska, tarcica i t. d. długa, etmaS Sangeö, ein langet 33rct n. f. tu. Gdy nosisz rzecz jaką długą, jako dłużnice, łaty, żerdzie, deski, drągi, krokwie, podnieś we śrzodku ich wagi. Sol. Arch. 18.

2. DŁUŻNICA, y, z. DŁUŻNICZKA, i, ż. zdrobn., która dług winna, bte ©djulbltcriltn; Boh. dłużnice; Slovac. dlu-żnica, dlużnieka; Carn. dolshniza; Rag. duxnizza ; Croat. dusnicza Hung. adósnć; Ross. 4oa>KHima. DŁUŻNIK, a, m., DŁUŻNIGZEK, czka, m. zdrobn., który dług winien, ber Scfntlbner; Boh. et Slovac. dlużnjk; Sorab. 1. dowżnik;

Vind. et Carn. dolshnik, doushnik, sadoushenik; Bosn. dusgjan, dusgnik; Rag. duxnik; Croat. dusnik; Dal. du-san; Hung. adós; Ross. 40.I5Khhk,b ; Eccl. aaeMiiHK'B, 3a-hmiuhkb. Dłużnik kto jest, musi mieć tego, kto mu pożyczył. Gorn. Sen. 344. Dłużnikiem jest, kto u kogo pożyczy, kto za kogo ręczy, kto co kupi na kredyt. Sax.

Porz. 72. Potkawszy ubogiego dłużnika swego, umordował go. Rej. Post. Kk. 3. Zły to dłużnik, który lży swego wierzyciela. Oss. Sen. 51. Dłużnik wesoło bierze, smutno oddaje. Cn. Ad. 161. Zły dłużnik, gdy rzecz pożyczaną wróci, Choć lichwy nie da, płacze, łaje, kłóci.

Pot. Syl. 61. Od złego dłużnika i plewami bierz. Rys.

D M.

wiew, baö 23el;eu, Slafen ber Suft, bcê 2Bńtbe$, ber SBtttb. Dmą rosistą Zefir wiejąc zgoła Z ziemie na wiosnę wyprowadza zioła. Rardz. Tr. 121. Dmy i wiatry. Otw. Ow. 262. Straszny wilk chlewom, dmy wietrzne sadom. Nag. Wirg. 494. Nasze płonne nadzieje Po powietrzu dma rozwieje. J. Kochan. Ps. 209. Lekką dmą zaigra chmurka z liściem powiewnym. Hor. 1 , 113. Nar. Dma ją

Ad. 52. Gród. Dis. D. Kazał nam bóg to płacić, co mo-żem jako złym dłużnikom, czymkolwiek, jako mówią, i plewami. Sk. Kaz. 427. (Prov. Dal. Od zla dusnica y kozę bez mlika). *§. Dłużnik, ten, któremu dłużno, wierzyciel, ber ©d^nlbljerr, ©laubiger. Polacy względem tego słowa różnicy nie zachowują, i tćm jednćm słowem dłu- DMA, y, ż. (ob. Dąć) wianie wiatru, wiew, podmuch, po-żnik nazywają i tego, kto winien, i tego, komu winno.

Słowo wierzyciel Polakom nie bardzo zwyczajne; przeto go dłużnikiem, t. j. komu dłużno, mianują. Sax. Rej.

Uciekłam dla długów, a czystości mojej, jeżeli mię wezmą dłużnicy, zachować nie będę mogła. Sk. Żyw. 1,308.

DŁUŻNO adv.t należy się dług, man tft fdjitlbtg; Eccl. 40.1-mHCTByerB. Kupcy, którym dłużno w cudzych stronach,

D M Ę - D M U G H.

DMÜCHACZ-D N A.

437

r>.

DMU-

*DNA, y, z. denna czyli dnawa niemoc, łamanie stawówr, suchobolność, seyatyka, bte ©licberfraitfltett, (£)bb. bie ©letcfye), baś ©lieberreijJett, bie ©id/t; Boh. dna, że sedna kosti dobjra, dnawa nemoc; Slovac. dnauzlamanj ; Vind. vudna boliesen, resvudenost, resvudenizhnost, derhaviza, , hudiza; Slavon. dêrtavica; Ross, rpuma; Eccl. u-ieHOBHa» Óo.rb3Hb. Darcie w członkach wszelakich ; dną niektórzy zowia albo denną boleścią. Sien. Rej.— Sorab. 1. sucha stawów boloscż, gichtcż; Sorab. 2. chwat. Dna nożna pedagra. Cresc. 617 et 165. Croat. vûlog ; Dal. guta; ba3 ^ubagra, ba3 3tppcrlein. Dna ręczna. Sien. 107. chi-ragra, Slovac. rukobolja; baś ©Ijtragra. Dna brzuchowa, dna członkowa, dna jelit albo trzew, jelitne darcie, dna A dozna, jeżeli    nożna albo nóg darcie. Sjen. Rej. Dna trzewna. Sien.

mu gęba nie opuchnie. Pot. Arg. 75. Gdy on kilka kroć    139. bie 2)arntgicl/t; (Croat. dna; Vind. zhreuna hudiza,

dmuchał w ul i w roje, Buntując wojsko na swojego pa-    derhaviza, skermina, zhreuna grisha). Boleści w biodrach

na, Kazał go Brutus obwinić przed sądem. Chrośc. Fars.    także dną zowią. Urzed. 141. baâ Ipüftmeï/. Przynieśli do

156. *On se fit un art d'exciter de vains tumultes dans    Jezusa człowieka dną złamanego. Sekl. Math. 9. («parali-

les diètes, d'y proposer des fausses matières, capables de żem zarażonego.» not.). To ziele, kto dnę spojoną cierpi,

podchwyciła I juz upadającą bez wszelakiej szkody Zatrzymała , tak że się nie dotknęła wody. Otw. Ow. 304. — Dmą zowie wiatr chłodny, w lecie powiewający, etesiae. Otw. Ow. 294. — Spragnionemi ustami nocną dmę łapają. Bardz. Luk. 60. nocne powietrze, bte ÜJÎacbtluft. §. DMA ob. Dna, choroba. DMĘ, DMIE ob. Dąć. DMIDZBAN, a, m. moczywąs, kufel, moczymorda, nalewajko, wydmikufel, wytrząsikufel, ettt 9?aflfittel, ©aufaitS. Piwkiem dmi-dzban troski poi, Mnie rym z lutnia serce goi. Byb. Gejl. B. 2. b.

DMISALOPKA, i, z. z Franc, demie saloppe; gatunek krótszej salopy, eine $albfaluppe. Nie potrzebuje też Jejmość Dobrodziejka mantylków, dmisalopek, kryzów? Teat. 22. c. 51.

DMUCH, u, m. dmuchnienie, dęcie, dma, ba§ SBetyett, ba» Slflfcit. Lekkich motylów dmuchem twym wydajesz roje Zefirze! N. Pam. 44, 265. Dmuchnieniem ruchomy, którego dmuchnienie łacno poruszy, flabilis. Cu. Th. Upadłby od dmuchu. Oss. Wyr. (słabiuchny na nogach). DMUCHNĄĆ cz. jednotl., Dmuchać kontyn., dąć, dymać, powietrze oddechem tężej wypychać, mit bcitt SDîmtbe Olafen ; (Boh. dmejebati, dmeychawati, dmychati ; Vind. pihati, pishein, piham). Iskra się rozpali, jeśli na nią dmuchać będziesz. Radź. Syr. 28, 15. auf etrcaS Olafen." Ogień ginie od dmuchnienia. Birk. Chód. 24. Nikt nie może w piszczałkę razem i w kornet dmuchać. Pot. Jow. 35. itt etttWS Olafen, fltnettt Olafen. Dmuchałem ja wprzód w ru-ale nienabita. Alb. n. W. 14.— Dmuchać dla stu-dzćnia, blafett, urn etma§ abjitfuljleit. Dmucha, kto się parzy. Pot. Arg. 317. Kto się na gorącym sparzy, i na zimno dmucha. Cn. Ad. 366. cf. chuchać, gebrannt $tnb fdfent baê fetter; (Slovac. Kolio râz popali kasa; wżdicki gu fuka; Ross. OmmeniŁca na mo.ioicb, óy^ernu 4yTb n ua B04y; cf. po szkodzie mądry). Każdy dmie na wodę, gdy go ukrop sparzy. Rej. Wiz. 195. Starej trzeba było przypowieści słuchać, A już na zimną wodę sparzywszy się dmuchać. Pot. Arg. 55. Dmuchać nà co, mieć w podej-źrzeniu, ostrożnie postępować, ostrożnie w czym z czym i z kim być.— Lepiej dmuchać, niżeli chuchać, melius abundare, quam deficere. Cn. Ad. 438. (lepiej studzić, niż grzać). I dmucha i chucha; ani ciepły, ani zimny, bez charakteru, er tft nidjt fait, nid)t marin; fait uttb mann auS einem SJîmtbc. I dmuchasz i chuchasz, ciepło i zimno z jednej gęby u ciebie wychodzi. Jabt.Ez. 154. — Dmuchnij chuchnij, a zaraz będzie! (gdy kto gorąco nagli; wzięte to z kuglarskich trybów, którzy chuchają na swoje sztuki), ba$ lafft fttft fu gletd) blafett; blafe nur, eś tutrb gletd) fertig.— Dmuchać wt palce * chuchać w garść, łapę lizać, in bte leere §anb blafett, £mugerpfoten fangen. Przedtem dobrze w palce dmuchał; dziś z łaski żony karetą jeździ. Teat. 33, b. 8. — W ul dmuchnąć, licho pobudzić, narazić się, natrzeć, tu ben Slicnenftücf blafcit, bcn getnb rei|eit. Niech kto w' ul dmuchnie,

soulever tous les esprits, ce qui s'appelait * souffler dans la ruche, pour mettre les mouches en furie.» Rulhière hist. d. Pol. 1, 45. cf. pszczoła. Dmuchać, poddymać, poduszczać, «»Olafen, aufieijeit, attfbe^ett. Wszczął się tumult, w którym jak poczęto dmuchać, Ukłóło wojsko gniewne swego komendanta, ib. 134.— Dmuchnąć co do ucha, szepnąć, einem etroaS ttrô £)ÿr Olafen, etnOlafcn,. einramten, jnflüftern. Dmuchnąć mu w ucho, co ma mówić. Tr. — Dmuchnął warcab * chuchnąć go, zbiwszy, einen ©amenftem Olafen, mcgblafen, mit 23Iafen nehmen, fr. Ross. oynaTL. — Dmuchać pod nos komu. Treb. S. M.

6. pyszno się stawić, grać mu na nosie, einem trofeit, iOn ycräc(;tltcf; OcOanbeln, tfmt auf ber 'Nafe fptelett. Nie da sobie w nos dmuchać. Rys. Ad. 46. Spostrzegli, jak Oktawiemu Antoniusz pod nos dmuchnie. Chrośc. Fars. 97. cf. dmuchać komu w kasze — Dmuchać z pychy, dymać, dąć, nadymać się, odymać sie, »or 6tülj Olafen, aufgeOlafen fepit. Szalenie postępował, i wysoko dmuchał. Jabl. Tel. 78. Dmuchaj sobie poważnie, zadrzyj nosa w górę, oh wnet z ciebie będzie walny konsyliarz. Teat. 36, c. 15. Dumą on puszył nieprzyjemną I dmuchał .parą wysoko nikczemną. Zab. 15, 374, Wąsami dmuchać. Stryj. Tur. B. 5. (trząsać, mit beut ©dfiturrbarte brauen). §. Dmuchnąć dokąd, ucieknąć, drapaka dać, mofitn ftie* Oen, molitit fließen, eutfpringen. Z tego domu do swojego dmucha. Jabł. Ez. 188. Dmuchnął w nogi. Oss. Wyr. §. Dmuchnąć, palnąć, grzmotnąć, golnąć, eilten 0tretd) geben, einen £>ieb yerfe^en. Dmuchnął go w pysk. Tr. Ślo-zem uderzyć, dmuchnąć, świni raz dać. Cn. Th.

CII ACZ, a, m. dymacz, co dmucha, bcrSIafer, einer ber mit bem üOîtntbe Oläft; Eccl. 4yH0BiiTCJL. DMUCHAWKA,' i, i. rura do przedmuchywania, eilt 331aferu(ir. Udając przez dmuchawkę głos jej męża, przymusił ją, aby pojęła go za męża. Boh. Dyab. 2, 127.

Pochodź, pod sł. Dać.

D N.

ma

Szlachcic, któryby szlachcica zabił, brzydkie

101.

pa samo acz zda się,

458

D N A W Y - D N 0.

D N 0.

rozwięzuje ją i rozpędza. Spicz. 44. *DNAWY, a, c, denny, suclioboiny, scyalyczny, gtcbftjd) ; Boh. dnâwÿ; Slovac. dnauzlamanÿ; Eccl. u;ieno6o.iB3HeH,L, Bt cocTaB’BX'L 6o-.IB3HL iiMliBH. Miejsca ciała dnavve, w których ból i łupanie bywa, tą maścią nacierać. Syr. 1509.

DNIA, DNI ob. Dzień. DNIEĆ, dniało, dnieje, bezosob. nie-dok., dniem się stawać, świtać, Tag werben, tagen; Boh. dnjti se, dnilo se, dnj se, dnènj se; Vind. fe denit, deniti fe, fvitati, den fe diela, fe déni, fvita, bershi; Croat. danisze, dânje, szvenüjem; Bosn. suanuti; Rag. svanuti, svagnîvati, rasvaniti se; Slavon. svanu; (Ross. 4HCBaiB, 4BI0K) dzień gdzie przepędzić), Ross. GBkiaeTŁ. Na ziemi mierzcha się i dnieje. Przyb. Milt. 175. Już podobno dnieje. Teat. 18, 15. Fig. Słaba dniejących dopiero nauk poświata. Nar. Hst. 2, 6. DNIENIE prima lux. Mącz. bag Tagen, ber Tagegaulmtd). Zwykły wstawać równo z dnieniem. Przyb. Milt. 141.

DNIEPR, NIEPR, u, m. Biel. Kr. 5. Borysthenes albo Dniepr rzeka wedle wsi Dnepersko źródła ma. Gwag. 482. płynie przez znaczną część Litwy. Byk. G. 1, 168. ber $luß TUttcper.

DNIESTR, NIESTR, u, m. Tyras, wielka rzeka Polska, zaczyna sie od gór Karpackich, płynie przez granice Podola i Mul tan. Dyk. G. 1, 168. Ład. H. N. 29. ber glup 3>mefter ait ber 2Satlad)tfd)en ©rattje.

DNIOWY, a, e, ode dnia, Tageg*; Ross. AueBUbiii. Już się słońce na zachód schylało, i dniowe światło pod grube chmury spuszczało. Zab. 14, 158. Srebro nosi białość a jasność dniową. Przed. 596. W wyliczaniu wszystkiego, na dniowym by mi biegu zeszło. Smotr. Lam. 54. (dniaby mi nie stało, ber Tag möchte iltdjt Sttretcbcn). Dniowe bistorye. Klok. Turk. 56. btc Tageggefd)tci)teu. My cośmy dniowi, bądźmy trzeźwi. 1 Leop. 1 Thess. 5, 8. (dzień tylko żyjemy, wir ftitb nur iwu heute). DNIOWONOCNA równość. Zebr. Zw. 101. bic Tag * ltub. Nad)t * (Mctdic ob. Nocorównia.

DNO, a, n. Denko zdrobn., spód, zawarcie dolne naczynia, ber Arbeit eineg @efd;łvre§, ber unterjie TIjctl, tu bcuftd; ©c» fajJe, ©cfdjtrre u. f. W. cubtgeu; (Boh. et Slovac. dno; So-rab. 1 et 2. dno; Carn. et Vind. dnu, pod; Slavon. dan-no; Croat. et Rag. dno; Bosn. dno; Ross. 4H0 ; Hebr. pN eden basis, fundamentum; cf. Ger. 33obcit 21 big). Jeśliby jagody czarne na dno były kładzione w kadź, tedy wino rumieńsze bywa. Cresc. 555. Dno w beczkę wprawić (Bosn. zadnitti, staviti dno). Spiszcie wasze imiona, i na dno Włóżcie w co , a los rozsądzi nas snadno. P. Kochan. Jer. 125. Gdy już reszty dopijał przykładnie, Cud nad cudami, postrzegł prawdę na dnie; Bajka to była, co o niej pisali, Jakby w dnie studni siedziała nieboga, Znać filozofy wina nic pijali. Kras. Ant. 71. Do dna wypić, big auf beu Subeit retu augtrinfeu. Nierychła oszczędność, gdy na dnie same drożdże zostają. Opal. Sat. 152. Późna oszczędność na dnie. Pilch. Sen. list. 5. Nie wczas ten skąpić poczyna, Który się, gdy mało na dnie, ‘oszczy-mia, sera in fundo parsimonia. Mącz. Leciała jedna sum-po drugiej, i nie prędzej się postrzegł, aż gdy w szkatule dno obaczył. Mon. 65, 571. Już dno widać w mej szkatule. Zab. 15, 26. Gawdz. — Dno karety, spodnia deska, ber 25i)bett tlt etltcr iîutfcfje. Jak pończochy sobie zbryzgasz, powiedzą, że bez dna musisz mieć karetę. Teat. 22, 122. (żeś pieszą szedł, że karety nie-masz). — Dno armaty. Lesk. 2, 259. ber 23obett einer 6a* mute. Dno armaty jest pełność śpiżu w armacie, poczynająca się od dna komory, a kończąca równo z denną listwą. Jak. Art. 5, 290. Metal, zamykający kanał armaty z tyłu, nazywa się dnem. ib. 1, 159.— Dno okrętu, nawy, ber ©djupbobcit. Tr. - Ross. 4Hiime. §. Dno wieży, dolna wieża, in fundo, kara kryminalna, różniąca się od górnej wieży, kary cywilnej, bag 23ltrgm⁻IiefL baguer* lieft, bag uutertrrbifcl/c TljurmgefćtnguifL ber Srinttttalarrcff. Dolna wieża na łokci 12 głęboka była. Ostr. Pr. Cyw. 1, 581.

ma więzienie na dnie w wieży przez rok wytrzymywać. Krom. 711. Mężobójcy na dnie w wieży pokutę mają czynić. Herb. Stat. 252. Był wsadzon na dno do wieży. Biel. Kr. 249. Ktoby do wieży na dno skazanemu jaką folgę czynił i dopuszczał mu sobie siedzenia wyższego, niżli na dnie czynić, albo kominy w wieży budować, takowy.... Stat. Lit. 155. (cf. do wieży w ziemię wsadzić, ib. 154).— §. Dno morza, rzeki » grunt, ber Stfeereg&obeu, ftlußbobett, ber ©rttub. Krzywą kotwicę spuszcza prędko na dno. Kulig. Her. 284. Wojska Faraonowe w czerwonym morzu na dnie zostały. Psalmed. 75. Okręt wodą się zalał, a na dno poszedł. Sk. Dz. 579. W Szwecyi są jeziora dwa dna mające, z których jedno pewnych czasów podnosi się, i na kształt derki wodę okrywa, potem znowu kryje się wgłębi. Kluk. Kop. 1, Rzeki Hiszpańskie mają brzegi wysokie, a dna a-bo nórty nizkie i niegłębokie. Boter. 8.    *§. Pierwej do

Pontu Dunaj dnem ueiccze, Niźli kto nadeń w me struny łagodniej uderzy. Miask. Ryt. 2, 112. (do dna, ze szczętem, do ostatniej kropli). §. Dno, spód jakiej mate-ryi, tło, ber 23obcit, ber ©ritttb etlteg Bcugeg. Czerwony karmazyn na gładkim dnie. Gost. Gor. 108.    §. Math.

Dno basis. Grzep. II. (podstawa, bic ïhtftg). §. Dno oka, retyna, bic Jïetine tut 2(uge. Tr. §. Botan. Dno, recepta-culum, w kwiecie ta miazga gąbkowata, na której korona, prąciki i zarodek są osadzone. Bot. Nar. 125. ta część w roślinach, na której naprzód kwiaty, potem owoce lub nasiona są osadzone. Jundz. 2, 96. ber üBubeit tu eiuer 231itme. §. Fig. tr. Przepadnij na dno piekła z duszą i z ciałem. Teat. 55, b. 85. Dna nie mieć, granicy nie mieć, feilten 23obeu, feilte ©rdltje (taben. Rozrzutność dna nie ma. Mącz. (ob. Bezdno, bezdenny). Łakomstwu dna nie masz. Petr. Pol. 66. (nienasycone). Niemierne dawanie dna nie ma. Bud. Cyc. 125. Morze nie ma dna, nie ma też i zbytek, Zawsze ćhce więcćj, mało mu świat wszytek. Klon. Fl. B. 4. Wieczność nie ma dna. Oss. Wyr. W tej jego powieści dna się nie domacasz. Oss. Wyr. (gruntu, celu).— Na dno, na dół; na dnie, na dole; auł beu éobeit, 51t Sobeit, uact; unten, su ©ruube. Hardy, spadniesz dziś na dno, coś wczoraj wykrzykał na wieży. Pot. Arg. 51. Wszystko czas trawi, wszystko jako woda cicha, Czego się kolwick dotknie, dno spycha. Pot. Zac. 207. Na dno idę,

(aż

b. 77. bis ptm ïï>tebcrfe('ctt. Do oba-51. Do roku, do miesiąca, do tygo-

to

D 0.

Continuât, od-do, üOlt — Jlt. Od słowa do

D N Y - DO.

że pływam. Kulig. Her. 84. Każdy ciężar na dno opada. Oss. Wyr.— Do dna, biS attf bcit ©rmtb. Nie popychaj mnie do dna. Oss. Wyr. (nie gub' ze wszystkićm). Za-brnąwszy do dna, nie mógł się cofać. ib. (nawarzywszy piwa musiał go pić). Jozuego miecz dzikie narody do dna wysięki. Miask. Ryt. 19. (do szczętu, z kretesem, zgoła, zupełnie, biS anf bcit ©rttitb, ganj nttb (jar, tulflhj). §. Westchnąwszy ciężko ze dna głębokiego 1 tocząc z oczu nieprzebrane zdroje, Rzekła.... Odym. Sw. K k. 5. (Bosn. izadna, odadna, funditus), z gruntu serca, głęboko, tient ^erjettS ©runbc, tief aitffeitfjettb.

Pochodź, denko, bezdno , bezdenny, bezdenność, denny, dna, (Sorab. 1 zadnu funduje).

DN Y ob. Dzień.

D O.

DO praepos. reg. Genit., wyraża w ogólności kres dążenia, pt; lieberf. tu; Slovac. et Boh. do; Vind. do, dokle, dosdei; Garn, do, da; Sorab. 1. do; Sorab. 2. do, doj, dow; Slavon. do, dok; Bosn. do; Croat. dó ; Dal. darri, darrido; Boss. 40, 4ame (*nawet do); Eccl. joiih^ene do, cf. Lat. donec; Hebr. li? adh * usque in, ad, cf. od), wyraża kres względem czasu, miejsca, stopnia czynienia * poty, JU, lu3 Jtt. Temporis: Kazał mi czekać na tćm miejscu, do zawołania panicza. Teat. 19, b. 78. Tak do nocy od poranku Musiały prząść bez ustanku. Zab. 15, 278. Treb. Przyjaciołkąm ci do śmierci serdeczną. Past. F. 150. Szczerość serca do śmierci nam chował. Zab. 12, 579. On was zawsze szanował od pierwszej młodości, Aż do swej białej skroni i późnej starości. Groch. W.    552.    Do    trzech    lat była    jak niemą; przy

końcu roku    trzeciego    mówić    poczęła.    Sk. Żyw. 2, 72.

Do czwartej, do piątej w noc. Cn. Th. Dowidzenia! muszę iść. Teat. czyska. ib. 52, dnia, do czasu * a. do wyjścia lub też w przeciągu, roku, miesiąca, tygodnia, czasu, mnet'Mb eine? Baljreś, fOîonateê, einer 2öocl;e, einer ijcwtffcu Seit. Wszyscy do roku pomarli. Lal.    D. 4.    b.    Pigwy    w zimnie    mogą trwać dłużej, niż do    roku.    Cresc. 412. Mógł    dwieście napisać

wierszów do godziny. Hor. Sat. 65. Do czasu mu pożyczył. Oss. Wyr. b. do roku, do miesiąca, do dnia, na każdy rok, na każdy miesiąc, co rok, co miesiąc, per singulos annos, alle Ąalpe, alle SDtonat«, jajniki;, monatlief;. Miał swoje eztery wielkie posty do roku ten święty. Sk. Żyw. 1, 526, Świszczę raz tylko do roku kocą się. Zab. 12, 194. Slovac. raz do roka, raz do dn’a, do mesâ-ca. Do dnia (ob. Dzień). Do czasu * czasami, kiedy niekiedy, pt Betten, bisweilen. c. do roku, do czasu ob. Do relation, niżej.— §. Loci et gradus. Do kolan, do kostek woda * po kolana, po kostki. Cn. Th. Ing ait bte Wttee, (aż do). Upadł śnieg wielki do goleni. Stryjk. 658. Kto do tej biegłości chce przyjść, musi bardzo wiele czasu strawić. Gorn. Dw. 122. Jeszczeć to nic; jeszcze nie do krwi. Cn. Ad. 520. Aż do krwi zarznąć, de vivo rese-care. Mącz. btS auf$ Silit. (cf. do skóry, do żywego). Do halerza sie wydał. Pot. Arg. 650. bis auf eilten geller. Do

459

szeląga wyliczył. Teat. 42, d. D. Pułk ten był do człeka wycięty. Ćhrośc. Fars. 270. In3 anf eilten SDîaitlt, biS auf beit lebten Staun. Nie było i jednego, któryby się podobał, nie było i do jednego. Sk. Kaz. 171. Wszystko to pilnie do jednego słówka zachował. W. Post. W.

68. Zrn. Post. 5, 685. b. Wszystko tu ganisz, aż do drzew i wody. Karp. 1, 46. Jużeś się do woli najadł. Bardz. Tr. 554. do sytu qu. v. Do gruntu, z gruntu, zgoła; do końca, zupełnie, doskonale, biS pt ©ttbc, tiolP fommcit, ppllcitbet. Często nie do końca uczony doktor bardzo szczęśliwie leczy. Gorn. Dz. 116. Do czysta, do szczętu, do boga ich, do kata, do biesa ich tam, vid. suis in locis. Do gardła bronić, do upadłej, do ostatniego tchu, auf Seib unb Selten. Rozpacz do gardła bronić się radzi. Krom. 85. Pana naszego nie chcemy odstąpić; ale przy nim być do gardł swoich. Bielsk. Kr. 67. ślubował im do gardła przeciw Tatarom pomódz. Stryjk. 250. —

słowa, aż boli głowa. Cn. Ad. 771. tui u einem SBorte junt aitbent. Od kieliszka do kieliszka, aż się upił. Oss. Wyr. Ode dnia do dnia. t— Do, tam (pt), itad), auf. Pojechał do Polski, nad) poleli. Odjeżdża do dóbr swoich. Gaz. Nar. 1, 269. er reift auf feilte ©nier, (ju f. ©.). Jechał do dóbr swoich. Sk. Zyiv. \, 512. Zasłano go do wschodnich krajów. Smotr. Ap. 80. Jejmość wyjechała do miasta. Teat. 14, 70. (disting. na miasto, cf. miasto). Skoro się do wsi kapłan jakiś ukazał, wnetźe się lud zbiegał. Sk. Żyw. 1, 185. wchodząc do wsi, beipit ©tttjaitge tnS ®orf. — Do * ku, meram direetionem physic. vel moral. jtt, gegen, nad), (molpit gerietet). Tył podawszy, do lasów się mieli. Stryjk. 520. Kto myśliwy do trąby,- nabożny do księgi, Gospodarz do minucyi, gach zawsze do wstęgi (ma się). Pot. Jour 54. fiel) Jtt etWttS galten, fiel) woju halten, ftd; woran inaction. Idź do dyabła! do kata! qu, v. Do brewiarza księdzu ! Gemm. 65. (curet sua). A do boru! a do domu! do kościoła! do szkoły chłopcze! wtllfi bu woltl in bic Sclptle! fort! utarfd)! iit bie @d;ttle! Kiedy nie rozkaz wyraża, to przynajmniej jest wymówka braku i niedostatku jakiego czyli potrzeby: jeszcze mu do szkoły t. j. potrzeba, (er muf! itüdj lit bte @d;ttle). Skoro pierwsza straż rozruch usłyszała, I do sprawy się i do broni miała. P. Kochan. Jer. 228. No Mości Panowie, dalej do siebie! dalej bijcie się! Teat. 51, 110. (skoczcie do siebie, paeft eud) an, gebt auf etttaitbcr loS). Natura ciągnie wilka do łasa. Gemm. 172. Do tego wypił (w ręce tego), a innemu oddaje. Bralk. J. 4, b. (cf. gdzie indziej mierzy, a gdzie indziej uderzy). Nalewa duży kufel, niech się kto chce troszczy, Rzecze, a ja do ciebie, księże podproboszczy. Weg. Org. 5. Do ciebie! Teat. 8, 45. (w twoje ręce, td; trtltfc cS btr Jtt).— Pół do pierwszej, drugiej, trzeciej, czwartej, l;alb ©ittS, Bmct;, $ret) U. f. w. zaś kwadrans lub trzy kwadranse na pierwszą, drugą, trzecią, ein Wierteł ober bm; Viertel auf ©tltS; przeciwnie zaś znaczy kwadrans do pierwszej «brakuje jeszcze kwadransa do pierwszej, to jest, trzy kwadranse na pierwszą, eS fefilt und) eilt Viertel JU eilt Wir, eS ift bret) Viertel. — Direct, finis, facultatis, celu,.

440

D 0.

D O.

zdatnośęi, zdolności * ku, na, 311. Człek sam do pracy stworzon, ptak do lotu. Chrośc. Job. 23. jur Slrbett ge« fdmffcn. Do rad jeżyk, do boju ręce dały nieba. Dmoch. II. 2, 119. Wszystko już wybrano, co ma być do drogi, i o butelce się nie zapomniało. Kras. Pod. 2, 116. Człek i do rady i do zwady, znajdzie go jak go kto chce, omnium horarum homo. Mącz. (oppos. Ani do rady, ani do zwady, do niczego). Do ludzi człowiek * układny, ludzki, (oppos. odludek). Pióro do pisania, eilte ©ctyretbfcber. Piórko do zębów (ob. Zębodłub, dłuboząb). Szczotka do botów, szczotka od botów, eine ©ctyiltybül'ftc. Szczotka do sukien, od sukien, eilte Etleibetbül’fte.— Elliptice signiß-catione directionis phys. vel moral. Go się komu nie podoba, to mu nie do śmiechu. Zab. 12, 269. (to mu nie śmiesznćm, bnś ift ityrn nictyt junt Sactyctt, nictyt läctyerltcty). Nie do śmiechu mi teraz Kubo ! Teat. 34, c. 2. (tcty bin jctyt nictyt junt Srtdicit geftimmt). Ani mnie do snu, ani mnie do jadła, Cała mnie moja spokojność odpadła. Kniaź. Poez. 2, 192. (nie chce mi się ani snu ani jadła, id) tyabe roeber Sufi junt (Effen, itocty fartu id; fd;Iafcit). — Cmn cllipsi vcrb. należeć, tyczeć się, ściągać się, et similium, (mit 2lu3Iaffwtg ber Beiwörter: angetyett, getyören, betreffen; fid; bestehen, aulangett u. f. tu.). Co mi do tego? Cn. Ad. 93. mag getyt bab midi ait? Slovac. Co kolio do teho, co komu do tego? ZabŁ Amf. 20. Wam W'cale nic do tego. Teat. 54, 74. Jeśli ja tak chcę, co tobie do go? Biał. Post. 107. Zkąd to, że mię masz na tak lnej pieczy, Coć do mojej sromoty i do moich rzeczy. P. Kochan. Jer. 255. Jeśli tak osądzili biskupi, a coż cesarzowi do tego? Sk. Zyw. 1, 271. Co do mnie, żeś jest szczodrszy ku drugiemu? To do mnie, żeś jest pan mój po dawnemu. Zab. 4, 5. Koss. Do czegoć nic, daj pokój. Cn. Ad. 194. (ttmś tttetyt beiitcö 2tmt3 ijt). —- Mnich co do sukni, ale wilk wewnątrz. Sk. Zyw. 1, 173. (co się tycze sukni, tua3 beit 9iod betrifft). Możnaż znaleźć co tak pustego, jak ta skała? do żywności, co głodniejszego? do samej miejsca posady, co straszliwszego? Oss. Sen. 1. (quid ad copias — quid ad homines). — §. Do « na, przeciw, gegen, lUtber. Zebrał wojsko wielkie do Pruss Bolesław. Biel. Kr. 97. Kto do kogo ma jaką dolegliwość albo krzywdę, niech się do dworu uda. Haur. Sk. 228. Bolesław miał zadawnione do Włodzimierza u-razy, że ojcu jego niektóre zamki poodbierał. Nar. Hst. 2, 133. (cf. miał na nich urazę. ib. 5, 176). (Brać do urazy, do poprawy ob. Brać). Większa mi to od was pokuta, niż mój do was grzech. Steb. 2, 216. (niż moje przeciw wam przewinienie). 1 komuź tak siła do mnie wolno? Ustrz. Tr. 31. (przeciw mnie). §. Do * w, wewnątrz, nad;, nad) - litu, tn-tytnetn. Pobili, krom tych, co do zamku uciekli. Stryjk. 270. Sobiesława Król Czeski wygnał do Polski. Biel. Kr. 78. Lud się do wsi zbiegał. Sk. Zyw. 1, 183. Oddajeć córkę do rąk, posag pod poduszki. Teat. 45, c. 166. Wyb. Brać do serca, do główmy, do pamięci, (ot. Brać). Pięciu zabito, jednego pojmano do zamku. Stryjk. 270. (NB. Do complet directi-onem, quam ku indicat; licet indistincte in vulgari, et praesertim apud antiquos). —    §. Do relat., accommodât.,

31t, iiertyältmfhitftßtg 31t, beauem, gefetyteft jn.... Jeżeli A do B, jak B do C, tedy też A do C, jak B do C. Geom. Bedzież tu sto snopów, dziesięć korcy, piętnaście łokci? fb. jako do korca, jako do snopa, jako do łokcia, t. j. zawisło od tego, jaki to snopek, korzec, łokieć, c$ fotnmt auf bte ©arbę au, auf ben ©etyeffel, auf bte (Elle an ; je nad;« bem bte ©arbę, ber ©ctyeffel, bte (Elle ift. (corrige hoc in loco Trotzium). Do żelaza też to, do srebra, do ręki, do człowieka, do szczęścia, t. j. żelazem się to, ręką i

t. d. dzieje. Cn. Th. zawisło od tego, jakie żelazo, jakie srebro i t. d. Żniwo bywa obfitsze jub chudsze, jak do roku. Oss. Wyr. Zboże do czasu plenne, do czasu płonne, ib. Nie do tego to ; nie zgodzi się to na to. Cn. Ad. 579. Do rzeczy mówić, krzeczy, ku rzeczy (cf. dorzeczny), jur ©actye fprectycit, paffeitb, fctytcfltcty, jroetfmdptg. Niż co nic do rzeczy masz gadać, lepiej milcz. Teat. 29,

7. Mówiąc do naszego interessu, rozumiem, żem.... Teat. 31, c. 60. (stosownie co się tycze). Prawdziwie nie rozumiem, do czego to Wc Pan mówisz, ib. 27, b. 88. (do czego stosując, zamierzając, nwtytlt auś, motylu Jtcleitb). Do czego suszyli sobie głowy nad określeniem człowieka? Teat. 11, b. 9. (na co, WOJU ? 31t Itmê (Eltbc?) Pióro do mojej ręki, podług mojej ręki, ctlte geber nad; lit. S). Lekarstwo do oczu « przypadające do oczu,, (nieprzeci-wne oczom). Do ręku mieć co, pod ręką, na doredziu, bet; ber £aitb tyaben. Tłumaczenie do słowa « słowne, literalne, tum 2Bort 31t 28ort, mbrtltcty. — Accommodât, ku * według, gerndp, nacty. Powiedz do prawdy, jeśli nie żartujesz. Past. F. 99. ber SBatyrtyett gentäp, tut (Ernff. Ja to do prawdy utrzymuję, iż trudniejsza jest.... Zab. 6, 540. (serio, bez żartu, tu Söatyrtyett, tilt (Eruff). Są takie rzeczy, które gdyby się działy do prawdy, nie śmiaćby się, ale lękać należało. Zab. 12, 265. (w istocie, tit ber ïtyat). Do prawdy? ]}•. nie inaczej! Teat. 36, 23. (wirf* lid)? tit ber Styat?)— Do* podług, 31t, nacty, angenteffeit. Widziała przed sobą ładnego chłopca do gustu swego. Teat. 14, c. 6. Cóż to Wc Pani w moim dyskursie nie jest do gustu? ib. 26, 46. Cale nie do twarzy była u-brana. Teat. 19, c. 54. Teraz przedziwnie kapelusz do twarzy. Zab. 12, 74. ftetyt gut juin ©eftetyte. Drugiemu sama nawet wada jest do twarzy, ib. 12, 266. Nie do twarzy ci ten humor ponury. Zabi. Z. S. 1, 15. Nie pociągną kary Woły nie do pary. Pot. Jow. 2,6. (niedobrane). Dobierać konie do miary « jednego wzrostu, (równe). §. Do* względem, relat. tit 2infetymtg, ju, alt. Doktor nieszczęśliwy do pacyentów. Mon. 69, 804. Miewa człowiek do człowieka szczęście, wiele kroć nieuczony doktor ulecza szczęśliwie. Gorn. Dz. 116. Szczęście mieć do ludzi. Teat. 10, 112. W pośmiech do ludzi, a potem w wzgardzenie przyszedł. Kosz. Lor. 16, b. To mi się do szachów nie podoba, iż nader wielka umiejętność w tej grze być musi. Gorn. Dw. 122, (z tego, dlatego, przeto, z tej miary, z tego względu szachy mi się nie podobają, bab null nur ant ëctyactyfptele uictyt gefallen). Wady do niewiast są cztery, swoboda, wielomowność, niestałość, strój. Peir. Ek. 67. an ben SBetbern. Jest to do człowieka wielka wada, gdy o tern mówi, o czérnby mil-

D 0.

D 0 B'.

441

czeć miaï. Kosz. Lor, 99, b. Jedna tylko do niej wada, NB. Gdy prawie wszystkie słowa z przyimkiem do ze strasznie ciekawa. Teat. 40, 60. (w niej, an tlir). Oso-    składają się lub składać się mogą; żalem niepodobna wszys-

bliwa jest cnota do pana, układność a pokora. Kosz.    tkie, (nam infinita prope sunt et pro arbitrio cujusvis

Lor. 137. Byli bałwochwalcy wielcy, co tylko było do    componi possunt. Cn. Th. 127.) zwłaszcza we wszystkich

nich dobra, że byli ludzkiemi. Biel. Kr. 45. t. j. u nich,    ich znaczeniach tu wyliczyć; umieszczą się na swoim miej-

IMS ait leiten ©Utes war.— §■ Do* przy, u, bet), ait. Nie-    scu, najpotrzebniejsze, i te na które się przykłady znalazły.

ein 3eittf»eil, eine 3«t, eine SGBeilc, ein Slttgenbltcf; (Boh. doba * czas, punkt czasu, chwila; kształt, forma rzeczy, cf. ozdobić; Sorab. 2. dobba * czas; Slavon. dóba * czas; Croat. doba aetas; Dal. dobba, vćk » wiek; Rag. dobba 1. czas, wiek, 2. dobba, dobniza » godzina; Bosn. dobba 1. czas, 2. godzina; Vind. dobnik * zegar; Ross. y40Óie, y40ÓCTB0 pora, pogoda do czego, wygoda, cf. podoba, cf. ozdoba, cf. Hebr. 2ÏÏ5 toph dobry). Wiedz, że w każdej życia dobie, Dla ojczyzny tylko żyjesz. Nieme. P. P. 133. (w każdym momencie). Doba czasu nie minęła, Wc Pan trzy razy odmieniłeś swoje przedsięwzięcie. Teat. 24, c. 92.    §. Pewny czasu punkt, pora, eilt gemijfer

Bettpnnft, eilte 3<dt, eine gegebne 3cü. Przyjdziesz do mnie jutro o tę dob'. Leop. 4 Reg. 10, 6. (o tym czasie. Bibl. Gd.). Dobry skowroneczku, już ty śpiewasz sobie, A ja poczynam także o twej robić dobie. Gaw. Siei. 592. Czujcie psi wierni, najwięcej nieprzyjaciel w tę dob' trzodom szkodzi. Gaw. Siei. 386. Hemus i Rodope, śnieżne o tych *dob góry, ludzie przedtem były. Zebr. Ow. 139. (nunc). W jedne dob ucichał ogień, a o drugiej zaś dobie ogień na wodzie się rozgorywał. 1 Leop. Sap. 46, 18. Croat. ob kojoj dobi * o którym czasie? §. Doba, pewny czasu rozmiar, przeciąg, ein befttmmteê 3ettmafL Na dobę, od doby do doby * na 24 godzin, mer nttb jmanjig ©tnnbcn; Ross. cjtkh, nocyrouHO, nome4eHCTBo; Eccl. Bcenome4eHCTBie, ipMbie cyrai, h 4em, h hobl. W gościńcach płaci się od stancyi na dobę; od doby do doby tyle a tyle. §. Sam czas, pora, grabe bte rechte 3^tt. W tćm wskok do Selenissy żeby ulżyć sobie Kwapi królewna, i ma ją na dobie. Pot. Arg. 582. Podrastać, prawie na dobie być, niektórzy mówią, pubescere. Mącz. Niedoba, fig. niedoźrzałość, bte Unreife, (Sîtnblteti). Wyście mię z dziecinnćj ćwiczyli niedoby, i wychowrańcem u siebie widzieli. Chrośc. Fars. 206.-— Czas na dobie, w dobie*

bogę oskarżył do ojca złośliwie. P. Kochan. Orl. 4,101. 'DOB', i, i. DOBA, y, z. cześć czasu, chwila, jakiś czas, Ułomek ten tak da ognia do stali, jak krzemień. Torz.

Szk. 63. Miasto próżnych powieści, kolejno sobie do stołu czytali. Sk. Żyw. 1, 390. Służyć do stołu, (ob. Służyć, stół). Spodziewaliśmy się Wc Pana do nas. Teat. 22, b.

20. Niech mu do oka powiem.... Teat. 22, b. 123. (w oczy, trt bte Singen, tiré @eftd)t).— §. Do * Datims com-modi, dla, na, für. Tymokrat był przed Troją boku mego pilny, Myśli do Protezyla mych śpieg nieomylny. Jabł.

Tel. 187. Czasu jednego kupować coś do klasztoru dwóch braci posłał. Sk. Żyw. 1, 155. NB. rzeczy zdolne wmieszczać się, kupują się do n. p. wołu, chleba, beczkę wina do klasztoru; rzeczy nie zmicszające się, kupują się na n. p. rola, wieś; dla, comrnune. — §. Do » ku negative * od, przeciw, gegen, Öor. Wstręt Wc Panny do Erasta, z uprzedzenia pochodzi. Teat. 25, b. 35. Damy nasze wstręt mają do gospodarstwa. Zab. 16, 41. (cf. wstręt od- złego. Dmoch. Szt. R. 57.).    §. Do razu, do słowa » od ra

czas po temu, czas służy, bte 3^it ift gunftig, gelegen., ent* fpred)cnb. Jeśliś mądr, używaj, póki czas na dobie. Petr. Hor. B. 2. (pókić służą lata, używaj świata). Tak prędko nasze zmykają lata, Więc trzeba wrcześnie używać świata, Póki czas w dobie. Zab. 13, 424. Zabł. §. Doba, dola; stan, położenie, sytuacya, bte Sage, ber 3ttftanb, ba£ Sfeftnbctt, ba3 @d)t(ffal. Królewic w prywatnego jechał z domu dobie, Dzielnością nieśmiertelnej sławy szukać sobie. Pot. Arg. 216. Wszystko to są przypadki nic ściągające się bynajmniej do teraźniejszej doby twojej. Teat. 50, c. 67. Dziś koniec klęskom, legnę spokojny już w grobie, Gdy zostawię ojczyznę i was w- lepszej dobie. Niem. P. P. 35. — Niedoba * niedola, Ungcntad). Boleje z tej swojej niedoby, że dla choroby daremnie upłynie mu lato. Jabł. Buk. F. 2, b.

Pochodź, nadoba, nadobny, nadobność, podoba, podo-

zu, zrazu, zaraz, za pierwszćm słowem, auf8 erfte Utai, auf$ erfte SBort. Do słowa pierwszego dał zań asprów 10,000. Paszk. Dz. 29. — §. Significatio pronominis do diverse determinalur significatione vcrborum, nominum, adverbior., quibus subjmgitur: vid. e. gr. należeć do kogo , przegrać do kogo, płacić do kogo, baczyć do kogo, czuć do siebie, widzieć do siebie, wiedzieć do siebie, znać do siebie, mieć do siebie, porównywać co do czego, 'przypodobywać co do czego, stosować co do czego albo z czćm, stosunek do czego, stosowny do czego, stosownie do czego, podobieństwo, podobny, podobnie do czego, przypadać do czego. — §. II. DO praeposit. inseparab. przydane do słów, wyraża a), kierunek czynności, słowem z którćm się składa wyrażonej, ku jej celowa, ba§ do gtcbt ber §anb* luitg ber bantit jufamnteitgcfefiteit B^tmorter bte Sttdjtimg ber $aitblmtg nad) einem gemtffen Objecte, dochodzić czego, dobadywać; b). domierzanie, zbliżanie się ku skutkowi, w formach słowra niedokonanych, ttt ben itnnollettbetctt 3ett* formen rfitft e8 bte $attblung bem (Erfolge itérer, dojeżdżał, doprowadzał, dościgał, dotłukał, dobijał, dobywał, c). w formach słowm dokonanych wyraża uiszczenie skutku, ttt ben ooüenbeten Bcttformcn brncft eśl ben nurfltdjett (Erfolg ber tpaitblung ober titre Strfnng ait8, dojechał, doprowadził, dościgł, dotłukł, dobił, dobył.— Z zaimkowymi słowami wyraża w formach- niedokonanych staranie się nabywania czego, bet) ben Reciprocis ttt ben nnooUcnbeten 3ettformen, ba3 Streben etroaS jn erlangen, dorabiać się, dobadywać się, dosługiwać się; w formach zaś dokonanych nabycie czego, ttt ben oollenbetett 3«tformen, ba3 mtrfltcfye (Erlangen, dorobić się, dobadać się, dosłużyć się; d). wyraża przyczynianie, przybywanie, przyrost, Iptnjufugung, 25crmebritng, 3nfa|, nod) mef>r, al$ bereite gefdjefjen mar. Dogotuj do tego, coś już nagotował. Dodaj do tego, coś dał, bo nie dosyć.

67

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

biła

bać, upodobać, podobny, podobieństwo, przypodobać, *przypodobywać; ozdoba, ozdobić, ozdabiać, przyozdabiać, zdobić, niezdobny, niezclobność.

‘DOBACZYĆ sie zaimk. dok., 'dobaczać sie niedok., *doba-czawać się czestotl., domyślić sie, erfel/eit, alutcfuiteit, tttutfy« maßen. lleśmy się mogli z rzeczy dobaczyć, quantum ex ipsa re conjecturant fecimus. Macz. Dobaczam się, domyślam, conjecturo. ib. Dobaczawam się, baczę, subintel-ligo. Mącz. Dobaczenie, domysł, conjectura. Mącz. dojrzenie, spostrzeżenie, ba3 (Erfcl;en, Sllnteluitcu, $Dtutl;ntaßen.

1.    DOBADAĆ się czego zaimk. dok., dopytać się fig, dojść, znaleźć, erforfd;cu, erfragen, perauöBrtitgeit, erfahren. Będziem milczeć, ani się dobadasz słowa na nas. Tward. W. D. 67. Mowę zawarł, że się na nim nikt słowa nie doba-dał. Haur. Sk. 400. Płomieniem się prawdy dobadamy. Bardz. Tr. 388. (cf. domacać się). Więźnia pojmanego męczeniem prawdy się dobadać. Tarń. Ust. 259. Różnych używszy sposobów, dobadała się nakoniec wszystkiego po słowie. Leszcz. II. T. 115. Zginą, jak wszystko ginie i upada, Ani się o nich potomność dobada. Chrośc. Job. 91. DOGADYWAĆ się niedok. et czestotl., dopytywać się, wypytywać się, fig. dochodzić, szukać, forfcfyeu, fragen, ju erforfd;en fncfycit. Pompejusz sternika się o wszystkie gwiazdy dobadywa. Bardz. Luk. 134.

2.    D0BADAÇ niedok. i czestotl. słowa Dobość qu. v.

DOBCZYCE, czyc, miasto w Krakowskim. Dyk. G. 1, 168.

eine (Stabt tnt $rafautfd;cu.

DOBEK, bka, m. imię starodawne Dobieslaus. Jabł. Her. §. Prov. Pierwej Sobkowi, potem Bobkowi. Rys. Ad. 57. pierwej sobie, potem tobie; pierwszy ja, drugi ty; bliższa koszula ciału, niż suknia; krew nie woda.

DOBIĆ czas. dok., dobijać niedok. et cze.stotl., Boh. dobiti, dobigi; Rag. dobitti; Vind. dolpobijati; Ross. 40ÓHTb, 40-ÓHBaTb, npimiHÓHTL, npimiHÓaTB, dokładać do plag, nod; lltcfyt* fdjlagcit. Kogoś ty uderzył, oni dobijają, A rannym jeszcze ran przyczyniają. J. Kochan. Ps. 99.    §. Dobić

komu, wybić go należycie, wygarbować, wyłatać skórę na urząd, wytrzepać, fig. porazić, pogromić tęgo, einen tnćf;ttg burd;malfcit, tüchtig fd;Iagen, ben fteinb anfê .fpanpt fc^Iagett. Za moje żyto, jeszcze mi dobito. Źegl. Ad. 284. O moje żyto, jeszcze mtiież dobito. Rys. Ad. 52. Komendant nasz nieprzyjacielom rządnie dobił; dał im pokój, aż się blizko podszańcowali, a w ten czas puścił strzelbę, i pobił ich bardzo wicie, a drugie gonił daleko, bijąc, a do pięciu set ubił. Biel. Kr. 360. Gdy im dobrze dobili, pierzclmęli na górę, gdzie ich wiele zginęło, bo ich gonili. Jer. Zbr. 191.— Dobić, do pobitych przyczynić, außer ben fd;wt ©efd;lageneit und; fdflagcn. Ostatka wojska nieprzyjacielskiego dobił. Warg. Wal. 322.    §.

Dobić, wbić aż po należytą miarę, nollenbś einfcfylagctt. Dobić gwoździa. §. Dobić kogo, domordować, dokonać, na śmierć zabić, yoUettbś tobt fd;lagctt, ben Jtcft geben; Ross. KOponyHb 4aTb itowy. Gdy w onym łamaniu kości drudzy umierali, jeden jeszcze żywym zostawał; którego kaci z umysłu dobijać nie chcieli, iż młody, aby wylćczyć się mógł. Sk. Żyw. 152. Baba mu kamięniem głowę prze-i umierając wołał na pacholę, dobij mię, aby nic

rzeczono, iżem od niewiasty zginął, ib. 406. Saul będąc zraniony, dobić się kazał orężnikowi swemu ; który gdy tego^uczynić nie śmiał, sam się mieczem swoim dobił. Sk. Żyw. 2, 160. Ostatnie okrucieństwo, pokonanego dobijać. Teat. 6, c. 68. Masz żyć głupim na święcie, każ się lepiej dobić. Zabi Zbb. 111. (zabić, zarznąć). Niedobity, na pół zabity. Cn. Th. Dorzezać bydlęcia, doszlachtować, tiolleitbS tobt ntadjeit, abfct)lad)teu. §. Tr. Dobić do lądu, przybić, przylądować, wylądować, aitći Ufer ftoßeit, aulaubeu. Fig. Dobić we grze, jeszcze lepszą kozerą, przybić, przy tłuc, notlcnbê abtrumpfen, nberftedjeit, tu ber Śłarte. — Dobić kogo, wyniszczyć go zupełnie, dogubić, einen gćhgltd; tué SSerberben fturjeu, tl;it gaitj ruintreu. Zawsze Pan Uegient swego pryncypała o szkody przyprawiał; ale go teraz dobił. Oss. Wyr.— Dobić interessu, dokonać, dotrzeć, do skutku przyprowadzić, ukończyć, Sit ©taube bringen, sur ©nbfdfaft bringen, beettbtgen. (cf. Lat. icere, ferire, e. g. foedus). Dobiłem interessu, bądź dobrej myśli. Teat. 12, 9. Targu dobić, dokończyć, ukończyć, albowiem przy zgodzie w ręce sobie biją, dłonią w' dłoń biją, einen Stauf abfdjltcßert, abmaeßeu. Skoro znacie się na tćm; prędzej dobijemy targu. Teat. 18, b. 24. Nastręczono mu do kupienia znaczną część kryształu; dobił targu, bo dla niego był bardzo zyskowny. N. Pam. 3, 274.— §. Intrans. Godzina dobija, dobiega, docieka, dochodzi, bte ©titube fd;Iägt doQ , btc ©titube bridjt jeßt au. Oto już dobija godzina, w której to cię spotka, co od tak dawna ku tobie zmierza. Oss. Str. 3. Dobija już godzina, w której albo ocalić ją albo porzucić przychodzi. Gaz. Nar. 1, 146. DOBIĆ się, zaimk. dok., bijąc przedrzeć się dokąd, ftd; W mojńtt bitrd;fd;lagcit. Dobił się przez nieprzyjaciół aż do obozu. — Tr. Dobić się do lądu, statek wodny do pala przyprowadzić, aulanbeit. Fig. transi. Dobić się, z trudnością, z przezwyciężeniem, z przełamaniem przeszkód dokazać, ftd; bnrdfarDetten, (burd; alte .funberittffe). Dobić się czego na kim, biciem czyli chłostaniem wycisnąć co od kogo, erpritgclu, erfdflageit, mti fntgelu, ©d;!ageit erhalten, bcnurfcit, f;eraitul>rtngen. Mówić jej to, co się królowi zdało, kazano; czego gdy się dobić na niej nie mogli, odwlekli ją na stronę. Sk. Żyw. 2, 242. Dobić się czego, biciem się, walką, wojną, orężem nabywać, zyskać, zdobyć, erMtltpfcu, erfedjteit. Sławy dobrej nikt się z nas doma nie dolezv, trzeba się jej dobić. Biel. Kr. 162. Fig. tr. Z trudnością dopiąć, mit ytcler SDhtfie erhalten, erlangen. Ledwo się najlichszego urzędu dobił; chociaż przymiotami na najwyższy zasługiwał. Oss. Wyr. §. Dobić się, dobić siebie samego, do-rznąć się, domordować się, fig. dogubić się, dokonać się, ftd; beit leßtcit ©toß geben. Przegrywał, ale się łatał; co teraz, to się już do ostatniego dobił. Oss. Wyr.— §. DOBIJAĆ się niedok., bijąc dodzicrać się dokąd, ftd) btë tt>0* l;tn burd; Jtt fd;lagett fitdfen. Tr. Złodziej do tej kamienicy dobijał się i drzwi wyłupował. Teat. 32, b. 73. (włamywał się, er yerfucbte em$ltbred;en). Złodziej na kradzieży z dobijaniem się zachodzącej schwytany. A. Zamoj. 203. Stebftalil Uttt (Stltbrttd;.— Dobijać się do lądu, zmierzać, kierować do lądu, do brzegu, itad; bCUt Uf Cl' jufteitew, laits

beit Wüllen.— Dobijać sie o    co, dobijać sie czego, wal-    nijak., do końca białym się stawać,    üöllig weiß    werben,

ezyć o co bijąc się, walcząc    o co usiłować, wojną, orę-    Prządki mają prząść z wodą piękną,    w czystćm    ją raa-

żem czego dopinać, wbrew    trudnościom dopinać czego,    jąc naczyniu, aby prędzej płótna i    nici na blćchu się

pr. et fig. ftcty um etwas fctylagen, worum fämpfen, ftreitcn;    dobielały, i bielsze były. Haur. Ek. 56.

m. co czego do czego dobiera, ber etwaê augfuctyt, auMieft, ber Sluëwcïtyler; Boss, 4o6npaieat. DOBIERKA, DOBIORKA, i, i. 1. co się dobrało czyli dostało do rzeczy, do miary, etwa$ jur ^arhe", 31tm üDiaße u. f. W. 9lu§gewćityltei Naprawki i dobiorki łoż, koł, osi, dyszlów. Jak. Art. 1, 259. cf. wybierki. §. Activ. Dobierka, dobieranie, baé ülttêfuctyeu, 5lttÖwätylen be§ ^ajfenben. 2. Dobierka, piwo jeszcze nie zachmie-lone, którćm się war zaprawia, bie Sierwitrje ; Sorab. 2. brażka, (cf. braha), cf. Ross. cycjo.

ttacty etwaS trauten, fłreben. Przodkowie nasi mieczem się DOBIERAĆ ob. Dobrać. DOBIERACZ, a, dobijali o berło. Nar. Tac. 3, 26. Namawia go znów zbierać wojska rozegnane I dobijać się w nowych walkach o wygrane. Przyb. Luz. 235. Król w nagrodę daje mu tę, o którą tylu królów dobijało się próżno, tę która ty-lą bohatyrami wzgardziła. Staś. Num. 1, 213. Gdyby cię nie kochał, zapewneby się tak mocno nie dobijał o ciebie. Teat. 44, b. 30. Hetman głośno dobijał się o przywrócenie dawnej władzy buławom. Ust. Konst. 2, 6. Obarą życia własnego gotowem się dobijać jej ręki. Teat.

53, 16. Śrzodkiem tysiąc niebezpieczeństw dobijam się DOBIESŁAW, a, m. Dobek, imię; n. p. Dobiesław Kmita, celu miłego oczom naszym. Teat. 50, b. 31. W szaraju Nies% 4, 230: ©obieêlauâ, eilt 9?ame. damy przez cały wiek swój, różnemi sposobami dobijają DOBIEŻNY, a, e, dobiegający, tytitlaufeitb, tyittju laufenb. się łaski i łóżka cesarza. KM. Tur. 47.    §. Dobijać się, (oppos. odbieżny). Astron. Obieg miesiąca dobieżny sy-

dogubiaćsię, doniszczać się, tnt 58egrtff fetylt, ftd) ben le|* nodicus, rachują od złączenia się go ze słońcem do po-teit ©treicty jit »erfcfccn, pr. et fig. ob. Dobić się.    wrotu na tenże sam punkt. Hub. Mech. 518.    Miesiąc

DOBIEDZ, dobiegł, dobieżeć,    dobieżał, cz. dok., dobiegnąć,    dobieżny, przeciąg    czasu od jednego    złączenia księżyca

dobiegnie jednotl., dobiegać    kontyn., dobiegiwać czestotl.,    ze słońcem aż do    drugiego złączenia następnego, ib. 476.

Boh. dobéhnauti, dobćhl, dobćhnu, dobjhâm; Slovac. DOBIJAĆ ob. Dobić. DOBIJACZ, a, m. dobijający, co do-dobéhnuf; Sorab. 1. dobieżacż, dobjżu, dobjżim, dobj- bija, ber üüüettbê Dtë Jlt ©ttbe fetylägt, ttocty tttetyr Ultb Dejfer ham; Ross. 40Ó®maTŁ, 40ÓuraTB, 406®rHBaTb. Dobiegać,    fttylćigt, ben ©arattß    mactyt. —    §. Zegl.    Rotmańczuk czyli

do kresu dążyć, zbliżać się,    (betlt Biele) julflufeit, ftd; (t^tlt)    dobijacz, bywa na    pomocy rotmanowi, kiedy ten kilka

laufenb ttatyen, im begriffe feptt (e8) ju erreichen. pr. et tr. statków prowadzi. Magier. Mskr. ber Unterlootfe.

Dobiegamy z flottą do samego brzegu, A żagle DOBITA, y, z. DOBITKA, i, i. dobicie, dobijanie, ostateczne uderzenie, ostatni cios, dokonanie, dokończenie, przywodzenie do końca, docieranie, dotarcie, ostatnie słowo, uzupełnienie, dopełnienie, koniec, ber ©itabcnftoß pr. et fig. baS ©arau&nadjen, 3lufretben, baê Seenbigett, bte ettblt^e SSoIljte^ung, SSoUbrtttgung ; Ross. 40óiiBKa, 4o6nBanie. Wartkim swym piechurom nieprzyjaciela prawie pokonanego dobitkę dawali. Pilch. Sali 224. Nar. Tac. 2, 483. Na dobitkę jeszcze talar. Oss. Wyr. (żeby * targu dobić, bent ipattbel eilt ©ttbe 3U ntadfett). Na tobie zależy dobita interessu. Zabi Zbb. 41. Na tobie zależy dobita rozpoczętej roboty. Teat. 24, c. 80. Pić na dobitkę t. j. ostatni kielich, 311m 33efd/luß, um ben Trumpf brouf 31t fejjett. Na dobitkę daje się stare wino, (na dokładkę, na stępel, na dopojenie, dolanie, na wety). Na dobitkę nieszczęścia mego, i to jeszcze.... Teat. 54, 19. (cf. niedobitki). DOBITNOŚĆ, ści, i. dobijanie, dosadność, wyrażenie w miarę rzeczy pod strych , ba§ 33têl|tnfcblagett, (Etttf^lagen, genaue! Eintreffen, bte ©enautgïett, 31ngemefen= fiett, baê Treffen, Raffen, Slitpaffen. Dobitność strzelby, fuzyi. Dobitność wyrazów. Praw niedobitność i niewyraźne onych stanowienie. Dyar. Gr. 84. Owa piękność i dobitność wiersza Trębeckiego. Dmoch. Szt. R. 88. DOBITNY, a, e, DOBITNIE adv., dobijający, donośny, dosadny, pod strych, dokładny, do rzeczy, btś> tym fctylagettb, twUeubS nteber fttylagenb, btê tytn treffenb (junt Biele), treffenb, paffettb, attgemeffen, etnbrtngenb, bttr^brtngenb. Losy me nieszczęsne, tym ostatnim i dobitnym ciosem odrywacie mię życiu. Teat. 2, 117. — Wyłuszczenie jasne i do-

Gdv już już wytkniętej dobiegali drogi, to.... Dmoch. II. DOBIOR ob. Dobor. DOBIORKI ob. Dobierka.•

3, 212.

ku tej stronie ściągamy w dobiegu.... Przyb. Luz. 151.

— Dobieżeć, dobiedz, domierzyć, stanąć u kresu, (bflê Rte!) erlaufen, erreichen. Dobieżał kresu swego szczęśliwy robotnik. Birk. Sk. A. 2. Już on kresu dobieżał i bierze zapłatę Za cnotliwe postępki nieśmiertelną szatę. M. Kochan.

311. Kiedyż mej koniec będzie nadziei, kiedyż żądanej dobiegnę mety! Zab. 14, 364.    §. Dobiedz kogo, doścignąć, na

eilten etntyotylett, (itytt erlaufen). Tr. Dobiedz czego, osiągnąć, otrzymać, ettnag erlangen, erhalten, erreichen. §. Dobiedz do kogo, dokąd, gdzie » dopaść, prędko i dorywkiem udać się, doskoczyć,⁴ dojechać, 31t jemanden tytnfprtngeu, einen (Sprung WOtyttt mactycit. Pozwól mi jeszcze dobiedz do tej wioski, którą ztąd widać. Teat. 54, 45.    §. Intrans. Godzina

dobiega, dopływa, docieka, dobija, bie ©tUttbe jetylägt, bte ©titube brictyt ait, ift ba. Gotujcie się do sądu, ostatnia dobiega Godzina; głos się straszny po świecie rozlega. Dmoch. Sąd. 50. *DOBIEG, u, m. dobieganie, do-biegnienie, dobieżenie, baö 31t ©übe laufen, Einlaufen,

Erlaufen, ©itttyotylen. Dobiegamy z flottą do samego brzegu, A żagle ku tej stronie ściągamy w dobiegu. Przyb.

Luz. 151. im ©inlaufen, int ©tnlanf, Ętttlauf. DOBIEGŁY, a, e, mogący być dobieżonym, doścignionym, erreictybar.

Równe na syna on zlawszy zalety Plac mu zostawił nie-dobiegłej mety. Kniaź. Poez. 1, 71.

DOBIELIĆ cz. dk., należycie wybielić, gehörig meißelt, »oll« fontmen weiß mactyett, weiß bleictyett. W wybielonym płótnie pozostają niektóre smugi niezupełnie dobielone.

Przędz. 86 et 87. DOBIELIĆ się zaimk., DOBIELEĆ

mu

zaraz

nteit.

bitne. Dy ar. Gr. 79. To wymawiając, glos jego staje sie silniejszym i dobitnym. Staś. Num. i, 84. DOBITO, DOBITY, ob. Dobić.

DOBLIŻYG cz. dk., dobliźać ndk., przysuwać, przymykać, itćtycr rüden, nüfier fferbepfüljren, italjent. Coż nam po osobistych talentach, kiedy intryga do najwyższych do-blizyć nas zdoła honorów. Mon. 65, 140.

DOBOR, DOBIOR, u, m. dobieranie, dobranie, baö iptltjn* neunten; Ross. Aoóops; dobrany wybór, bte betroffne, paf* feitbe 21tt8»t>affl; Ross. 4060p*, noAÓops, noAoóoópaHie. Z gromadnym doborem bieży od zamku N. Dam. 3, 343. §. Niedobior, oeconom. dochod niepomyślny, fel)lgefcl)lagc* nc ©imtatyttte. Arendarz waruje sobie niedobior intrat z nieurodzaju lub klęski publicznej pochodzący. Ostr. Pr. C. 1, 275. (gdy nie wychodzi na swoje; Ross. HGAOÖop’E* reszta). DOBÔRNY, a, e, DOBORNIE adv., dobrany, wyborny, (UlSetlefett, an3gefud)t. Po zlożonćm w dobornych wyrazach J. K. Mości dziękczynieniu .... Dy ar. Gr. 320. DOBOR-NOŚĆ, ści, z. wyborność, wrybor, bte 2tuÖcrIefen|tCtt.

DOBOŚĆ, dobodł, F. dobodę cz. dk., dobadać kontyn., (di-sting. dobadać supra Nr o 1.). Boh. dobusti, dobodl, dobodu, śpiczastćm czćm, n. p. rogiem dosiągnąć, dokłuć, przebić, tr. fig. dopiec do ostatniego, dokuczyć, dogryźć do żywego, Dotteubö bnrd)fted)en; einem aufê änßerfte pfe^en, i^n peinigen, martern btó aufS 23(ut. Biada temu domowi, gdzie krowa dobada wołowi. Rys. Ad. 4. gdzie krowa dobodzie wołowi. Lek. C. 4. b. (gdzie żona przewodzi); Slov. Beda temu domowi, kde rozkazuge tćla wolowi, (cf. gdzie donica rządzi, tam wiercimak błądzi), Na ziemię pada Mnóztwo ptastwa, gdy zima mroźna im dobada. A. Kchan. W. 157. Nie to, że sam mało ma, ale mu dobada Z więcej iż u siebie, widzi u sąsiada. Pot. Pocz. dobada. Pot. Syl. 371. Nie ciebie samego obrała fortuna, któremuby tak ciężką dobodła krzywdą. Oss. Sen. 33.

DOBOSZ, a, m. DOBOSZYK, a, m. zdrbn.. co bębni, bę--bennica, ber Trmntnelfd)ldgcr, ber Tambour; (Slav. bub-njar, tambor; Vind. drumlshloger; Croat. bobnar; Ross. óyóeHiUHKTi, óapaóanuiHKTi; Hung. dobos, dob verö; Flung. dob, dobostka * bęben; Hebr. mn tympanum, cf. tupać). Bęben w ręku dobosza trwa cały; choćby w niego uderzał pałkami przez całą godzinę. Rog. Doś. 3, 328. Dobo-si równo ze dniem dadzą znak do ruszenia. Jak. Art. 2, 305. Nie zda się, chyba na dobosza* nic wart być żołnierzem , człowiek na mało zdatny.

‘DOBOTEK, [DOBYTEK, tku, m. > bydło. lj. By dzikie be-stye sobie dobotki na pokarm drapiąc, żyją. [laniatu pe~ cudum viventes. 1| Warg. Wal. 260.

DOBRA ob. Dobry, ob. Dobro.

DOBRAĆ F. dobierze, dobiorę cz. dk., dobierać kont., Boh. dobrati, - al, doberu, dobjram; Bag. dobratti ; Sorab. 1. doberu, dozbjru, dozbjram ; Sor. 2. dobrasch; Ross. 40-ópart, AOÓnpaTB, przyczyniać co jeszcze brakuje do zupełności, uzupełniać, ttod) Iffnp neunten, ttod) titefir ffittp neunten. Prawo to pozwala tylko dobranie do dawnych sędziów; wybrać a dobrać nie jest jedno. Gaz. Nar. 2,

8. (kompletować). §. Dopełniać, domierzać, y o U macfjCU,

mdl füllen. Gdy dobrali miarki grzechów swoich, miał ich Saul zupełnie wykorzenić. Zal. Hst. 151. (cf. przebrać). W siłach nie dobrali miary pogaństwu, w starciu przemożeni. Bialob. Odm. 34. (nie dosięgli, nie doszli miary im, nie równali im, fte fatltett tltlten nid)t gletd), pleiten timen md)t baś 5Dîa$). — Dobrać, brać aż

po..... bt$ iDopttt nehmen, greifen, langen, (ttelmtenb) font*

pr. et fig. Dobrał aż do źrzódła. Oss. Wyr. (wykopał). Nie wczas ‘oszczędzamy, gdy dna dobieramy. Gn. Ad. 200. Rozkoszy skromno zażywaj; nie dobieraj do dna. ib. 1001. — Dobrać komu do żywego, dojąć, do-bość, dopiec, dogrzać, dogryźć, dociąć, einem btë auf# 33lut jufeffeit. §. Dobrać, do szczętu, do reszty co zabrać, oottcnbś toegtteljinen, bcu Steft nad; nehmen. Dobrał nieprzyjaciel ostatka. Tr. §. Dobierać, wyszukiwać z umysłem , wybierać stosownie do czego, forgfrilttg JU ettoaê atrêtoalffett, anpaffett, airêfudjen. W zapraszaniu gości uważaj , żeby przyjaznych sobie dobierać. Kras. Pod. 2, 58. Dobierajmy ludzi zdatnych, ojczyznę kochających, pracowitych. Kolt. List. 1, 108. Sposobnego mowy był osobliwy, dobierał wyrazów nadzwyczajnych. Kras. Pod. 2, 65. Gładkich, pewnie pożyczanych dobierasz wyrazów. Teat. 2, b. 100. Jak cię uwielbiać należy, słów nie dobiorę. Teat. 19, 6. (słów zdatnych nie znajdę, td) ffttbe baju feilte ptnretcpcnbcu 21uëbrücfe). Dobrany, stosownie do czego wybrany, $n etttattber paffettb anêgefnd)t, fdjtcflid), auśerlcfen; Ross. noAOÓpaitHbiH. Niemasz ich wielu; ale też za to dobrani. Teat. 15, 44. Któż nad was paro szczęśliwie dobrana, Bardziej bogaty w domowe zaszczyty. Żab. 12, 56. (cf. do pary). Prawdziwie Antek jest dla niej dobrze dobrany. Teat. 54, b. 47. Źle dobranym do Wc Panny Walery jest mężem. ib. 1, 94. Ar-cytchórz, między tchórzami w dobranej będzie kompanii. ib. 11, b. 25. Dobrać klucza, einen ©Rüffel anpaffen. Kazała mi taką drugą kupić kłódkę, a to aby tćm łatwiej klucza dobrać można. Teat. 52, d. 29. Cudze zamki dobranym kluczem otwierać, ib. 52, b. 74. — Dobierać głosem, tonem, wtórować, dosadzać w śpiewaniu, w graniu, bic ©ttutine, bie Tone nmitad) ntobultren; accont* pagntrett. Chłopiec nadobny, brzmiącym dobiera ^ do lutni głosem, i w dzięk z nią twój dzieli. Anakr. 65. Grał biedny pasterz swoje kłopoty, Słowik zaś z góry los je^-go niedoli Wtóremi wraz dobierał szczebioty. Zab. 15, 421. Zabi DOBIERAĆ się verb. med., do pary się zgadzać, stosownie do siebie się zdarzać, na co sobie podobnego trafiać, lub też podobnego sobie szukać, ftd) 51t ciitaitber paffen, fćptcfen; p emanber treffen; fcttteô ©Ici* d)ett ftuffett, ftd) p feinet @lctd)eit gefeiten. Właśnie się dobiorą; on sowiźrzał, a ona rozumie, że wszystkie rozumy posiadła. Teat. 26. c. 61. Dobierają się poczciwi, dobierają się i łotrzy. Oss. Wyr. Najszczęśliwsze małżeństwo , gdy się dobiorą serca i umysły zgodne. Treb. S.

M. 51. Otóż to teraz prawdziwie wyśmienita dobrała się kompania. Teat. 52, d. 102.    §. Recipr.activ. Dobrać

się dokąd, do czego, czego, z trudnością dochodzić, dosięgać czego, przedzierać się do czego, ftd) tritt Æ*îül)e bimüarbettcn, mit genauer 3?otü erreichen. Nieprzyjaciele po

rzecz dobra,

i co nie z dobrćm Rzpltej dzieje. Dobra , w licz. mn. co kto posiada, ©liter, 23eft£tfflillt. Dobra ruchome, sprzęty, ruchomości, kapitały, bcmegltcffc ©liter; Ross. 6.iaraa. Dobra są dwojakie, jedne ruchome, drugie nieruchome. Zamoj. 111.

Każdy

własnych się trupach dobierali do wału. Tward. W. D.

24. Po rozbiciu okrętu, na desce przyszło mu dobierać się portu. Pot. Pocz. 686. Żal mi, że się nie dobrałem na tę górę, przy której była akcya. Caz. Nar. 1, 324. §. Trzeba nam się coprędzćj do szkatuły i skarbcu dobrać. Teat. 1, b. 76. wir muffen un3 baran ntadjeit, ob. brać się do czego. — g. Dobrać się czego, dokopać się, fig. dostąpić, ergraben, grabenb worauf ftoffen, grabenb erreichen, fig. fferauśbringen. Gmachu fundamenta poczęły się rozsiadać, jako na miękkiej osadzone ziemi; i nim się dobrano twardej, niemało zabrało czasu i pracy. Pilch. Sen. list. 598. Gdyby do sekretu się twego dobrali, Jak w łańcuchu żelaznym w nimby cię trzymali. Jabt. Tel. 329.

DOBRADZYN, a, m. DOBRYSYN, imię staropolskie. Jabl Her. ein ffîante.

DOBRANY, DOBRANO, ob. Dobrać.

DOBRE ob. Dobry. D0BREŃK1 ob. Dobruchny.

DOBRNĄĆ, cz. jedntl. w bród pieszą idąc dojść aż .... fig. dociec, trafić aż do źrzódła, do początku, dośledzić, wyśledzić, po nitce dojść kłębka, po szwie trafić, po licach znaleźć, Iu3 ffttt waten, erforfdjett, ergnutbett.

DOBRO, a, n. Slov. dobre; Bag. et Slav. dobro; Vind. dobru; Hoss. 40Ópo, 40Ópe ; Eccl. BWOie pożyteczna, pożytek przynosząca, ba3 ©lit, CtlMŚ ©ute3, .’pcilfameö. U stoików jedno tylko samo dobro jest uczciwe. Gorn. Sen. 558. Przez dobro oznaczamy, to wszystko, cokolwiek człowiekowi służy do jego zachowania. Mon. 75, 90. Dobra są trojakie: doczesne, cielesne i duchowne. Hrbst. Nauk. 65. zwierzchne , cielesne i duszne. Petr. Et. 56. O trojakiem ‘dobrze (dobru). Hrbst. Nauk. 86. Między dobrem też jest różność, bo dobra cielesne lepsze, niźli dobra z fortuny ; ale dobro duszne to oboje przewyższa. Ezop. 46. Pan bóg jest sprawcą wszystkiego w nas dobra. Hrbst. Nauk. E. 5, b. Miłują ich i wszego im dobra życzą. Kosz. Lor. 136, b. Dopiero ludzie dobro swmje znają, Kiedy czas minie, kiedy miawszy go, nie mają. Pol. Arg, 130. — Najwyższe dobro, summum bonum, finis bonorum, ba3 ffödjftc ©ut. Pan Bóg jest najwyższe dobro doskonałe. Prot. Kont. B. 4, b. — ‘Dobro, moralna dobroć, cno-tliwość, ba3 ©ute, btc moraltfcffe ©üte, bte &ugenbff«ftigfett. Z dobrymi dobrym będziesz, gdy się ze złym zbracisz, Byś był najostrożniejszym, własne dobro stracisz. Sirn. Siei. 59.    §. Dobro* lepsze, zdrowie, korzyść, wypływ

z dobra, skutek dobra, błogo, ba3 Sefte, ba3 $etl, bte Sßofjlfarty, ba3 ©Ut. Chwała, dusz tylko wielkich własnym jest i szczególnym dobrem. Teat. 46, c. 97. Powiadano Ludwikowi, że nie byłoby to z dobrem Rzpltej, jeśliby chciał testament Kazimierza wcale we wszystkim chować. Biel. Kr. 204. Pomyślimy Jadwidze o małżonku takim, któregobyśmy rozumieli być z dobrem Rzpltej. ib. 225. Senator powinien króla napominać w tych rzeczach , w których Gorn. Dz. 103.    ¹

Dobra nieruchome, grunta, folwarki, domy, wsie, klucze, majętności, uitbemeglidje ©liter, ©ruubftucfe, Raufer, osobl. Sanbgüter; Slov. pozemskÿ statek; Vind. semlishtvu, polsku dobrustvu, leshezhu blagu; Slav. dobro, imanje, (cf. imienie); Sorab. i. et 2. kublo; Rag. bàsctina, bà-setiniza; Ross. öyTOp'B, noMucibe, noMUCTbHue. Ma dobra znaczne, ma wszystkiego po dostatku. Mon. 67, 346. Dziś tylko szlachcic dobry, co ma dobra. Jag. Gr. A. 2, b. Jechał do swoich dóbr. Sk. Zyw. 1, 512. Odjeżdża do dóbr swoich. Gaz. Nar. 1, 269. ‘DOBROBIER-CA, y, m. na którego spadają dobrodziejstwa, udarzony, udarowany, ber (Empfänger ber SBoffltïjat, ber Unterftüfte, ber Sîeffmer. Lepiej być dobrodziejem, niż dobrobierca. Petr. EL 286. Petr. Pol. 2, 200.

DOBROĆ, i, z. dobrota, dobrotliwość, skłonność do czynienia dobrze, albo ku dobremu, bte ©lite, bie ©ut* ffeit, btc Neigung junt ©uten; Rag. dobrost, dobrotta; Sorab. 2. dobrosch, dobrota; Sorab. 1. dobrota; Slov. dobrota; Croat. dobrota; Carn. dobruta; Vind. dobruta, dobrutnost, dobrustvu, dobrutlivost; Rosn. dobrota, dobrostivost; {Eccl. 40ÓpocTb= KpacOTa, karność, piękność). Dobroć jest to owa skłonność miłością tchnąca, którą powodowani do szczęścia bliźnich się przykładamy. Now. Pam. 24, 325. bte ©ütigfett. Matka jest dobroć, wdzięczność córkę rodzi, Dobroć, przodkuje, wdzięczność za nią chodzi. Bratk. pr. Fizyonomia pełna dobroci. Teat. 7, 21. opli ©lite. Dać się uprosić w tćm, co jest ku zgubie tego, kto prosi, dobroć to niedobra jest. Gorn. Sen. 79. Łaskawość gatunek tylko dobroci, jako i miłosierdzie ; dobrotliwość wraz z dobroczynnością jej skutki.— Dobroć, uprzejmość ku drugim, łagodność, powolność, skłonność ku tkliwości, bte ©aitftmittf), 3Zadp gtebtgfctt, ©eltnbigfett, ffictcMjett. Dobrocią złego pokonasz. Cn. Ad. 175. §. Dobroć, bycie dobrym, zbiór dobrych przymiotów, doskonałość, ba3 ©lltfepit, bte fommenffeit, ©üte. Nie jest to dobroć, lepszym być od najgorszego. Min. Ryt. 4,151. Dobroć wody, żelaza, ziemi. 7V. przymiot chwalebny, zaleta. ‘DOBROCHĘTNY, a, e, — ie adv. benevolus. Mon. 75, 594. moIjlmPflcnb; Ross; 40-öpoxoTHUÖ. DOBROCHNA, y, z. imię, Roni facia. Jabl Her. D0BR0ĆKA, DOBRODŹKA ob. Dobrodziejka. ‘DO-BROCZYN, u, m. czyn dobry, dobrodziejstwo, eine gute ftaubltutg, eilte ©utt(mt, Sßoffltffat. Pamiętaj być wdzięczną ich dobroczynów. Tward. Pasq. 114. YV liście swym siła przyznawa królewskim dobroczynom. Tward. W. D.

90. Oni za przyjaźń i za dobroczyny, Do ostatniej go przywiedli ruiny.. Chrośc. Fars. 165. DOBROCZYŃCA, y, m. dobrodziej, dobrze czyniący komu, ber ©llttlmter SSofflttjńter. (niejako oppos. złoczyńca). Sorab. 1. do-brotżink ; Vind. dobrotnik, dobrutnik ; Carn. dobrutnek ; Croat. dobrochinitel; Dal. dobrochinäcz; Rag. dobrocinaz, millodarnik, dobrocinitegl, blagodarnik ; Ross. 6;iaro4a-Tejtb, 6jaro4’STCJL, ó.iaroTBopcupb, ójtaroTBopniejb ; Eccl. 4o6po4*^aTejb, 40ÓpoTBopemi, niwronoftUTeiib. dobroczyńca ludzi jest prawdziwym synem bogów. Staś. Num. 1, 172. Mądre jego rady czynią go prawdziwym obywatelów dobroczyńcą. Zab. 15, 135. W dobroczyńcy

KlUrO-

jysmn'e, KiuroTKopeme. Więcej w tobie cny Książę, dobroczynność prawą Ważę, niż dobrodziejstwa ręką zlane łaskawą. Zab. 14, 360. Dobroczynność potrzebą jest wspaniałej duszy, Zwiększa szczęśliwość, cudze kiedy więzy kruszy. Teat. 46, d. 12. Dobroczynności i społeczności nie zapominajcie. 1. Leop. Hcbr. 13, 16. dobroczynności i udzielania. Bibl. Gd. §. Dobrze czynienie , skutek dobroczynności, bic 2Bof>ItI)at. Dobroczynność lepsza

a, e, — ie adv., skłonny do czynienia drugim dobrze, czyniący dobrze, gutt(;attg, iimf)ltl)(itig. Boh. dobroeinny; Slav. blagodaran ; Carn. dobrutne; Vind. dobroskasliu , dobrutliu; Ross. AOÓpoTBopHbul, ó.iaro^TCJbiibiil, 40Ópo-4HTeabHbiH, 6jaro4UTHbiH ; Eccl.

swoim sam siebie szacuje. Zab. 14, 561.    §. Nom. pr.

Dobroczyńca, Bonifacius. Jabł. ller. §. W rodź. źeńsk. Dobroczynnica, bie Söobltljdterinu ; Y ind. dobrutniza; Rag. dobrocinitegliza, blagodarniza ; Croat. dobrichinitćlicza; Dal. dobrochinicza ; Iloss. ó.iaroTnopin eatHHua, óaaroAa-Teaimima. DOBROCZYNNOŚĆ, ‘DOBRZECZYNNOŚĆ, ści, z, skłonność ku świadczeniu drugim, ku czynieniu im dobrze, bie ©uttljättgfett, ©utfierjigfeit, ©utfyeit, SBoljltlmtig« feit. Roh. dobroeinliwost ; Slov. dobrocinnost, dobrodin-stwj; Dal. dobroscinshro ; Vind. dobroskasnost, dobru-tlivost; Croat. dobrochinztvo ; Bosn. dobrocinstvo; Ross. 4o6poTBopenie, óaarcMaTb, ójaroAtTe^LCTBO ; Eccl.

niż dobra wola. Cn. Ad. 176. DOBROCZYNNY,

4ORf)OTK0(>nm., Riwrono-äst/uikt», aio6o4o6p04T5TejbHbiH. Dobroczynny jest, nie, który ogląda się na odwdzięczenie; ale który dobrowolnie czyni dobrze. Zab. 7, 250. Koss. Dobroczynnym być, Rag. dobrocinitti, dobrodjellovati; Sorab. 1. dcretżinu; Ross. 4o6po4l3aTb, 4o6po4iio, ó.iaroTBopiiTb, 6aaro-4'bflTb, 6.iar04trcjibCTB0BaTb, ô.iaro4l>.ïaTi>, 6,iaroco4t-arb, 4o6pOTBopHTb; Eccl, 4o6po4’feHCTByio, ó.iaro4lno; Graec. èveçyetéco. ‘DOBROCZYSTY, a, c, niewymownie dobry, tmll (Sute, ltuau^fprecBlid) gütig. Bądź chwała Duchowi ś. dobroczystemu. Groch. W. 118. DOBRODAWCA, y, m. dający co dobrego, ber ©ekr tum ctmaś* ©uten, ber ©UttÇâtCï, Sßpfüft'ätcr. Bożka okwitość na szczodrobliwe a chętliwe dobrodawce wylewała się. Gil. Post. 281. DOBRODZIEJ, eja, m. dobroczyńca, łaskawca, czyniący komu dobrze, (cf. etymol. złodziej), ber 2Bol;ltl)(iter, ©uttljâtcr; Roh. dobrodinec ; Ross. 4o6p<)4'M («dobry, prawy człowiek), ó.raro4l>aaTejib, 4o6poxorb; Eccl. 40ópo4hjaTeab. Im kto dał więcej dobrodziejstw, tym większym dobrodziejem. Gorn. Sen. 548. Ubogi sam, dobrodziejem jest uboższych. Zab. 8, 66. Dobrodzieju potrzebnych, lekarzu schorzałych, Takli-ć się to dziś płaci od ludzi zuchwałych. Groch. W. 208. Dobrodzieja szanuj. Cn. Ad, 176. §. Tytuł, dawający się z uszanowania i w mowie i wT piśmie, atè ©jjrentttel, (gttabtger $err, 3f>ro ©naben), nad; 5lrt bcś 3taltänifcl)Clt Signore Padronc. Jegomość, który za honor poczyta pisać się moim sługą i podnóżkiem, gniewałby się, gdybym go nic nazwał dobrodziejem moim, i jeszcze osobliwym , lubo mi nic dobrego w całćm życiu swoim nie uczynił. Mon. 67, 461. Ojcze dobrodzieju , otoż nasi żniwacze. Teat. 54, d. 25. O mój dobrodzieju, trzebać to czasem i poszaleć. Kras. Pod. 2,

141. Pana mego dobrodzieja serdecznie witam. Zab. 13, 198. Witajże mość Mzieju (mości dobrodzieju). Mat. z Pod. A. 2. Panowie dobrodzieje! — Którzy nad ludźmi władzę mają, zowią je dobrodziejmi. W. Luc. 22, 25. (gitäbtge Herren Slttlj.). Jaśnie Oświecony Mości Książę Dobrodzieju. Jaśnie Wielmożny Mości Dobrodzieju. Wielmożny Mości Dobrodzieju. Jaśnie Wielmożny Mości Panie i Dobrodzieju. Kochany Mości Dobrodzieju. W. M. C. Pana Dobrodzieja najniższy sługa. NB. Pan Dobrodziej, wyraża mniejsze uszanowanie, niż samo szczególne słowo Pan ; większe zaś, niż z przydajnym spójnikiem , Pan i Dobrodziej. Ztąd też to nieszykownie często nieboszczyk Naruszewicz w przypisaniach swoich króla Panem i Dobrodziejem tytułował, chcąc razem wymienić i powinność swoje i obowiązki względem monarchy. — Wac Pan Dobrodziej roztwarza jeszcze ten tytuł, używane zaś jest najpospoliciej na okazanie uszanowania bez uniżenia; ale Kochany Dobrodzieju, daje się tylko od wyższych niższym ; toż : Mój Dobrodzieju ! Jegomość Dobrodziej używa się najwięcej mówiąc o kim z drugie-mi w jego przytomności; do niego zaś samego per apo-slrophen. — Mości Dobrodzieju! zastąpiło dawne Mospa-nie bracie i Mości Panie. — Wac Pan , bez Dobrodziej, do niższego albo sobie równego ; tak nauczyciel do ucznia, ociec do syna mówi. — Skraca się Wac Pan dobrodziej , odmieniając się w zbyt poufałą tytulaturę i niedorzecznie, na wasindziej, wasdziej, aspandziej, waspandziej, asindziej ; co wszystko jest błędem złego przez prędkość wymawiania, w pisaniu zaś często przez pierwszą sylabę Dóbr. oznacza się. — Alluz. Co się niegdyś pokornie nazywał Maciejem, Dziś jest Jaśnie Wielmożnym Mości Dobrodziejem. Kras. Sat. 95. (tft Beu* tc CtttC fellcnj.) Dziecko ledwo wie że żyie, już wiedzieć zaczyna, że Pan, że Jegomość Dobrodziej. Mon. 65, 87. ein Iwdjgnäbtger iperr. §. W prostej mowie dobrodziej przez się per excell. rozumie się ksiądz pleban, ber .Ç»crr Pfarrer (auf bem Sattbe). Mon. 79, 534. Zakonnicy dobrodziejami zowią per excell. fundatorów albo dających im jałmużnę, SBofjltfntter ber ftird)cn nnb SRoftcr, ënutber getftlicfjcr Stiftungen. D0BR0DZ1EJASZEK, szka, m. zdrobn. rzeczowa, dobrodziej, ItefeeS SBofyltljĆttercben. Iron. Jeżeli mię postrzegą ci dobrodziejaszkowie, zapewne będą sobie wnosić, że.... Tent. 11, 56. bie lieben Herren. Po wieśniacki! per excellent, ksiądz pleban, ber $err Pfarrer (auf bem Saube). DOBRODZIEJKA, i, z. DO-BRODŹKA, DOBROĆKA, i, ź. zdrbn., dobrze czyniąca komu, bie Sffiofiltlwtcrinn, ©utfbdteriun. Ross. 6jaro4t-TcahHHita. • §. Względem mnichów dobrodziejka, świadcząca im, fundatorka kościoła i t. d. bie 5BoJ)ltf>ßterinu ober Stifteriuu einer frommen 9Inftalt. Dobrodziejka Reformatów, Jezuitów, i t. d. §. Tytuł uszanowania, w tymże samym używaniu względem płci żeńskiej, jak względem mężczyzn Dobrodziej qu. v. a!3 (Efyrcmtwt gegen baä roetbltcfie ©efdhecftt, eben fo gebraust, mie gegen baë männliche Dobrodziej. Wac Panią Dobrodziejkę odstąpić muszę. Teat. 7, b. 63. Życzyłbym", by Waść Dobrodziejka więcej kochała swego mężyka. Teat. 43, c. 83. Wyb. Za coż

^farrerê * (auf beut Saitbe). Prostactwo księżą rzecz rozumie, gdy dobrodziejową nazywa n. p. do-brodziejowe woły, snopki, t. j. plebańskie. Oss. Wyr. DOBRODZ1EJSKI, a, ie, 1. dobrodziejowy, Sßobltflä* terê'. Ross. 6,iaro4liTe4bHŁiti. 2. Dobrodziejski, nom. pr. imię familii Niemieckiej spolszczonej n. p. Augustin Gutthäter, Dobrodziejski rzeezonv. Groch.

577. DOBRODZIEJSTWO, a, n. co się komu dobrego świadczy, bte 20of>ltI)at. (Etymol. oppos. złodziejstwo, przybrało szczególniejszego znaczenia). Boh. et Slov. do-brodinj ; Rag. dobrocinstvo, dobrodarje, millodarnos; Sorab. 1. dobrotżina; Vind. dobroskastvu, dobrutva; Croat. dobrochinstvo, dobrochinztvo; Dal. dobrochinyeny; Ross. 400po4'bïeaL, 6jaro4biiCTBie, 64aro4'feTe.ibCTBO, ójtaro-4aTb, 64aro4baHie, ójaroTBopeme; Eccl.

GlUrOJTUKTBO ^

Dobrodziejstwem, i uczynek dobrze działania

DOBROGOST,

tta.

lubiący to, co

OT.

mcnawi-

, e,

Graec. tvxaQ7iog\ Subst. 40Ópo-‘DOBROPŁYWANIE , ia , n.

ejj-

40Kp0(T*KETEin,, Graec. tvßovlog, ltn^lrat^eitb, gutratljettb ; Eccl. 40ópoeo-Btryio, Graec. tvßovXevco, dobrze radzę. 'DOBROROD, u, Eccl. ßOEßopoXie, EiaroąoAie, Graec. evyévcia , nobili-

nobilis, cbel ge

tas ; Eccl.

Jejmość Dobrodziejki z sobą nie przywiozłeś? Zab. 15, 198. Dobroćka dobrze mówi. Teat. 29, b. 122. Skraca się też Dobrodziejka, równie jak wyżej pod Dobrodziej pokazano, skoro słowo Pani nastąpić ma, w poufałej mowie, na wasinka, waśka, asinka, aśka. §. Ironie. Alluzya , przytyk i do pierwszego znaczenia dobrze czyniący, i do tytułu Pani i Dobrodziejki n. p. Teraz mężem każda składa, Ze jest okrutny, że dziki, Takie to są dobrodziejki. Zab. 13,29. Gawdz. Tak to za zwyczaj bywa tym dobrodziejkom, które to nosa zadzierają do góry. feat. 54, 51. Zjadłaby mię ta dobrodźka. Teat. 24, b.

8. Nie kochaj nigdy, wskazuj nadziei promyki, Oj nie wiesz jeszcze, co to sa za dobrodziejki. Nieme. P. P. 50. Pot. Jow. 94. DOBRODZIEJOWY, a, e, od dobrodzieja, tyczący się dobrodzieja, 2BoI)ltf)dter3*. Ross. óua-roAbiejieBTi. Ten grzeszy, kto w oddawaniu dobrodziejstwa, nie czeka czasu dobrodziejowego, jako i ten, który czas swój, na który czekał, mając, oddawać nie chce. Gorn. Sen. 49, 2.    §. Dobrodziejowy, księży, ple

bański

W.

Eiurhiiiii’i.

zowiemy, i rzecz tę, która się daje, jako pieniądze, dom, szaty, jedno imię obojgu temu jest; ale od siebie to daleko różne. Gorn. Sen. 130. Nie każdy dobrodziejstwa godny dar imienia. Zab. 14, 558. Dobrodziejstwo jest dobrowolna uczynność, dając radość i biorąc ją zdawania. Gorn. Sen. 21. To przeciwne rzeczy sobie: dobrodziejstwo a krzywda, ib. 183. Kto potrzeby nie uczuje, ten też nie pozna dobrodziejstwa. Bial. Post. 203. Dobrodziejstwo cudniej dać, niżli brać. Zegl. Ad. 62. Dobrodziejstwami obdarzyć Ross. 0Ó4ar04tre.ibCTB0BaTb. Obdarzony dobrodziejstwami Eccl. 6.iar04'bHCTB0BanHbiii, Graec. evsgysrrj&elç. — Dobrodziejstwa prawne, prawa szczególne, które dla całej klassy obywatelów, jako n. p. dla małoletnich, przez ustawę są dozwolone. Gal. Cyw. 1, 21. 9M)t3tW>I)ltl)atCtt. §. Ćollect. Dobrodziejstwo * dobrodziej z dobrodziejką, (bte gitdbtge $errfd)aft). Moście Dobrodziejstwo, proszę pójść do sali, bo kolacya gotowa. Teat. 7, c. 32. DOBRODZIETNY, a, e,—■ ie adv., dzieci dobre mający, gute Śłtltbcr fiabenb. Eccl. 6.iaroncua4HUH; Gr. svctnóyorog. 'DOBROGŁOSIE, ia, n. Eccl. ^₀. RfiorMćie Graec. evcpcovta, cf. harmonia, ber 2Bo('lfIang. DOBROGNIEWA, y, z. imię białogłowskie, niby dobra

w gniewie. Chmiel. IGO. Jabl. Her. eilt ÎBetbentamc, 33o* a, ot. imię męzkie, Bonaventura. Mon. 75, 588. Nies. 1, 103. (cf. Radogost). 'DOBRO-GUSTCA, y, ot. szczycący się dobrym gustem, eût 51c= ftliettfer, ber ftd) etite$ guten ©efdjmacfü rüfmtt. Wielu jest młodzików, którzy jak się sami nazywają, są dobrogust-cy. Mon. 73, 689. (DOBROIĆ się czego, cz. dk. brojąc na się ściągnąć, ftef) (burd) Safter) JUjtefyeit. Pamiętaj, że sie dobroisz czego dziwnego takióin twojćm kazaniem. Baz. Hst. 26). ‘DOBROLÜBEC, bca dobrym, eût Stcbfiaber beś ©uteit; Eccl. GiuroiHOGMih, K0_ TOpoii 40Ópoe jnoóurE ; Graec. cpdótcalog, qdayaflog. DOBROM1L, a, ot. miasto w wojew. Ruskim, teraz w cyrkule Sanockim. Dyk. G. 1, 168. eine Stabt tu ©alb ctcit. Z DORROM1LSK1EJ drukarni mamy edycye Kadłubka, Długosza, Orzechowskiego. ‘DOBROMIŁA, y, i. Czeskie imię białogłowskie, eût SBclberitailte, (cf. Bogumił). 'DOBROMIR, n, m. Czeskie imię męzkie, eût SDîaitlrôna* tue. 'DOBROMOWCA, y, ot. dobrze mówiący o bliźnim, dobrorzeczący, eût ©egiter, ber ©utc^ rebet unb nńtufd)t. Niejednego już ewanielia z złomowcy dobromowcą, z furyata cichym uczyniła. W. Post. Mn. 86. DOBRO-MOWNY, a, e, benedieus. Urs. Gr. 108. Dobrzerzeczący, dobrorzeczliwy. Cn. Th. 128. ©ute£ rebeub, fegncttb. DO-BROMYSLNY, a, e, — ie adv. dobrze myślący, gut beu* fettb, gut gcfûtnt; Boh. dobromyslnÿ; Ross. ÓjaroJiMC.ia-miiî. Gdy Polska króla mądrego dostała, Pod nim się iści dobromyślnych zdanie. Zab. 16, 79. Dobromyślność, myślenie dobre, bte gute ©eftnuttug, ©utficrjtgfett; Boh. dobromyslnost. ‘DOBRON1ENAWIDNIK, a, ot. dzący dobra, beö ©Uten getitb; Eccl. 4o6potieitaBH4eiirŁ, Graec. giaóy.alog (DOBRONOWAC, cz. dk. "bronowania dokończyć, ju ©ttbe eggen; Ross. 4o6opoHiiTb, 40óopo-HOBUTb; Sorab. 1. dolocżicż). ‘DOBROOBYCZAJNY, a, e, — ie adv., obyczajów dobrych, nwfilgeftttet, ituWauftrntbtg ; Eccl. 40Ópoo6bi>iHbm, Graec. svy&tjç; Eccl. 4o6pooÓLiue-ctbjk), Graec. evrjftéco. ‘DOBROPAMIĘTNOŚĆ, śc-i, i. pamięć dobrego, baś ©ebeufen beê ©Uten; Eccl. 4o6po -naMHTCTBO, Graec. svfivrgioavvy. *DOBROPAMIĘTNY, a, e, — ie adv., pamiętny dobrego, bc3 ©utClt CÛtgebeitï; Eccl. 40ÓponaMHTHbiH, Graec. svfivryioov. — Eccl. 40ópo-naiwaTCTByio, Graec. tvgvrjgovéco. ‘DOBROPAN, Boh. et Slav. Dobropan Merkury. 'DOBROPŁODNY, a ie adv., płodny w dobre frukta, fruchtbar alt guten grud)*

ten ; Eccl. flOEponaojMiT,,

n.i04ie, Graec. svxocQTiîa.

Eccl. 4o6pon.iaBanie ; Graec. svnloia, dobra żegluga, eilte gute Sdpffartb. 'DOBROPRAWIE, ia, n. Eccl. ro/₍.uiOnïe, Graec. svvogict, reda legum constitutio; Eccl. 6aar03aK0HHbiii, Graec. svvogog ; Eccl. 6.iaro3aKomoca, Graec. svvogéopai, bonis legibus regor ; Eccl. 6.ïaro3aKOH-CTByio, 6aaro3aKOHio, Graec. tvvogko , bonas leges fero. DOBRORADNY, a, e, — ie adv., Eccl.

m.

&0Ef>0f>04htrL, caaropoĄtui^,

40Ef>0Tü

piękność, ozdobność). Spraw mych jest wodzem twa

dobrovoljan, dobrovoljno,

Slav.

bohren. DOBRORZECZEŃSTWO, a, n. dobrorzeczenie, błogosławienie, błogosławieństwa, bie ©egttUUg, ber @egeu. Dwór pełen dobrorzeczeństw, consonat precibus faventium. Zebr. Ow. 174. DOBRORZECZL1WY, a, e, — ie adv., benedicus. Cn. Th. dobromowny, mol)lrebenb; Ross. 40Ópo-piiMBbiM,' Eccl. 40ÓpociOBntiH, 40ópoc.iaBHbiif. DOBRORZECZYĆ cz. ndk., błogosławić, fcgttcn; (oppos. złorzeczyć). (Boh. dobrorećjti, dobrorecjm; Slov. dobrorecif; Dal. blagossloviti ; Carn. blogerrezhem). Dobrorzeczyć komu, dobrego mu życzyć, einem ©ute$ nnutjcfyen, fegnett. Nie szkodzić jeżykiem winowajcy; ale i owszem mu dobrorzeczyć, dobrego mu życzyć. Gil. Post. 27. Na tej górze ci staną, aby dobrorzeczyli ludowi Israelskiemu ; a naprzeciwko ci staną ku złorzeczeniu. Leop. Deut. 27, 12. Ci, co tobie złorzeczyć będą, niech sami przeklę-temi zostaną; a ci co tobie dobrorzeczyć będą, niechaj też błogosławieni będą. Radź. Genes. 27, 29. (którzyby cię błogosławili). Prot. Par. B. 2, b. Dobrorzeczenie, błogosławieństwo, życzenie dobrego, (cf. żegnanie), bflö Segnen, ©nte3münfc!)en. Prot. Jat. 7. (Vind. shegen, bla— gerrezhenje, posrezhanje). §. Dobrorzeczyć komu albo kogo, wysławiać go, uwielbiać, wychwalać, Ctlteit pretfen, lobprctfcn, ergeben. Poklęknąwszy chwaliłem i dobrorze-czyłem boga. Radź. Genes. 24, 48. (błogosławiłem Panu. Bibl. Gd). Za to dobrorzeczył bogu. Radź. Dan. 2,

19. Domie Israelski dobrorzeczcie Panu, domie Aaronów błogosławcie Panu. 1. Leop. Ps. 134, 19. Podnoście ręce wasze ku miejscu świętemu, a dobrorzeczcie Panu. 1 Leop. Ps. 135, 2. Dobrorzeczcie Panu tak dobremu. Kanc. Gd. 151. Dom pański, gdzie powinnoby być dobrorzeczone imię pańskie. BiaŁ Post. 180. Dobro-rzecząc mu za łaski i dziękując, ib. 221. O cnotach jego wiecznemi czasy nie ustanie dobrorzeczenie i wysłowienie. Kolak. Cat. B. 2.    *§. Rzekła Jobowi żona: do-

brorzecz bogu a zdechnij. Budn. Job. 2, 9. (złorzecz. Bibl. Gd. żegnaj boga, porzuć go, fegitc ©ott, intb fttrb. Yutlj.) 'DOBROSERCY, a, e, serca dobrego, gutfyerjtg; Ross. 4o6pocep4euHBiu, 40Ópocep4biii ; Subst. 40Ópocep-qie. ‘DOBROSŁAWIG czyn. ndk., błogosławić, dobrorzeczyć, uwielbić, fegnett, lobpreifcrt. Otóż teraz dobro-sławcie Panu; wszyscy słudzy pańscy. Leop. Ps. 133, 1. (błogosławcie Panu. Bibl. Gd.) Wywyższać cię będę Boże, i będę błogosławił imieniu twemu wiecznie. 1 Leop. Ps. 144, 1. Bag. dobroslovitti consecrare. Do-brosławny ob. Dobrorzeczliwy, Dobromowny. Boh. Dobro-sław imię męzkie, Dobrosława, imię białogłowskie. ‘DO-BROŚNIEDNY, a, e, do jedzenia dobry, gut $U effen; Eccl. 4onpocLH«4htn>, Graec. idsatóg. DOBROTA, y, ź. DOBROTLIWOŚĆ, ści, i. dobroć, skłonność do czynienia dobrze, bte ©Ute, bte ©uttgfett; Boh. et Slov. dobrota, do-brotiwost; Sorab. 1. et 2. dobrota; Vind. dobruta, do-brutliwost, dobroskasnost, dobrustvu, dobru, dobrutnost; Carn. dobruta; Bosn. dobrota, dobrostivost; Dal. do-brovnossth; Croat. dobrota, dobroszlivoszt, dobrovnoszt; Rag. dobrost, dobrotta, dobrostivost, blagostivos, do-brohotnos; Ross. 40Óp04yuiie, 4o6poTa; (Eccl.

święta dobrota. Ryb. Ps. 40. Utracili dobrotę posłania, jako heretycy. Zygr. Pap. 277. Szczodrobliwość płynie z szlachetnej dobrotliwości i chętliwości. Warg. Wal.

142. Bóg sprawiedliwemu błogosławi, a zastawi go, jak tarcza, dobrotliwością (swoja. Bibl. Gd. Ps. 5, 13. DOBROTLIWY, DOBROTNY, a, e, DOBROTLIWIE adv., skłonny do czynienia dobrze, dobroci pełen, wofyltlwttg, gut* tfyättg, gutmütig; Boh. et Slov. dobrotiwÿ; Dal. dobroz-tiv; Bosn; dobrostiv; Rag. dobrostiv, blagostiv, blaagh; Croat. dobrosztiv; Vind. dobrutliu, milolerden, dobro-ferzhen, dobrutlou, dobroskasliu; Carn. dobrutliv, do-brutne; Slav. dobrostiv; Ross. 4o6poTHbiiî, 4o6po4ym-hmh, óiarocTUHHbiil. Bachus dobrotne bôztwo, mite nu-men. Zebr. Ow. 271. Niewdzięczności trzeba się spodziewać , A przecie dobrotliwym nie przestawać bywać. Jabl. Tl. 333. Aniołowie ludziom wolą bożą dobrotliwą oznajmiali. BiaŁ Post. 79. — Dobrotliwe choroby, które gwałtownych przypadków nie wzniecają, łatwo lekarstwom ustępują; tak bywa dobrotliwa ospa, w której dzieci nawet nie leżą. Perz. Lek. 36. łagodne, geltnbe. DOBROWIERNY, a, e, orthodoxus, prawowierny, red)t* gläubig; Eccl. 4o6poBtpHbiH ; Subst. 4o6poBbpie, ob. Pra-wowierność. 'DOBROWOLEŃSTWO, a, n. chetliwość, chęć, uprzejmość, życzliwość, bte 3unefpng, ©enetgtfiett, ©eiuogeitljett, bas Söoljlrootleu. Sorab. 1. dobrowohlnoscż. Zły jest stróż długiego wieku bojaźń, ale dobrowoleń-stwo albo miłość jest wierny stróż. Kosz. Lor. 28, b. Zobopolne dobrowoleństwo. Eraz. Dw. //. 2. Szaleni radują się ze złości; a między cnotliwemi jest dobrowoleństwo. Radź. Prov. 14, 9. (przyjaźń. Bibl. Gd). Gdy przesądy szlacheckie panują, żadna skłonność, żadne dobrowoleństwo, żadna sprawiedliwość w Rzpltćj być nie może. Modrz. Baz. 73. Panie, ty ubłogosławisz sprawiedliwego; jako tarczą dobrowoleństwem obwarowałeś go. Budn. Ps. 5, 12. (dobrotliwością. Bibl. Gd). *§. Pozwolenie, wolność, gres^ett, ©rlmtbuijh Dobrowoleństwo dano każdemu powiedzieć, co się komu zdało mówić. Biel. Hst. 59. Cocceius chrześcianom dobrowoleństwo dał, które byli przodkowie jego wygnali. Biel. Św. 50. 'DOBROWOLA, i, i. DOBROWOLNOŚĆ, ści, i. wol-nóść woli moralna, bte Sre^ntinigłett, ber fre^e 2ßtlle; Boh. dobrowolnost ; Dal. dobravolya; Croat. dobroYolynoszt; Vind. radovolnost, prostovolnost, fvojovolnost; Ross. 4o6po-BOJbCTßO. Z dobrowoli serce się wiec wzdrygnie. Wad. Dan. K. 33. Dobrowolność ma dusza, liberum arbitrium. Zygr. Gon. 77. O dobrowolności i o siłach a mocy człowieka każdego, ib. (cf. wolna wola). DOBROWOLNY, D0BR0W0LEN, a, e, — ie,— o, adv., z dobrej woli, bez musu, z chęci własnej, fre^mtUtg, gutnnlltg, (Ut$ et* genem üffitUcn, fret); Boh. dobrowolny; Slov. dobrowolni, dobrowolne; Dal. dobrovolyan ; Sorab. 1. dobrowohlnć ; Croat. dobrovolyën ; svojcvoljno ; Rag. dobrovogljan , dobrohoteechi, vogljom; Bosn. dobrovoglian, dobrovoglno ; Vind. dobrovoln, fvo-iovolen, radovolen, volen, voljan, dobrovolnu; Carn. do-brovolne, radovoln, volne; Sorab. 1. dobrowohlne; Ross. 40Ôp0B0JbHUM, CaMOnpOH3BOyIbHMM, eaMOXOTHHM,

caMOBOJibHBiM, BOJiero. Robić albo zaniechać co, za samym rozkazem duszy naszej, jest to czynność dobrowolna. Gyank. Log. 42. Wszelka zaś sprawa, wypadła bez nakazu duszy naszej, zowie się niedobrowolną, ib.

42. Mon. 76, 18. Dobrowolna wola, zowie po sło-wiańsku samowłastyem. Sak. Dusz. 79. Wszystko wykonywa bóg w wybranych swoich nieponiewmlnie ; ale dobrowolnie. Salin. 5, 121. Mieczem dobrowolnie się przebiwszy, dał przykład wzgardy śmierci. Warg. Wal. 78. Woda najzdrowsza, która ze stoków sama dobrowolnie wypływa. Cresc. 9. Dobrowolnie się drzwi same otworzyły. Oho. Ow. 155. (o swój mocy). Niedobrowolne łzy z oczu jej się sączą. Teat. 44, b. 28. (mimo woli swojej płacze; przymuszona jest płakać). Grzech dobrowolny, karania godny, grzech nad wolą, odpuszczenia godny. Cn. Ad. 276. Składajmyż dobrowolnie część majątku naszego, bez musu. Zab. 11, 255. (Boh. dobrowolnik, Carn. radovolz * ochotnik). *§.. Uwalniający, pozwalający, wolny, gm)», $m)f>Cttś *, frei). Dobrowolny list, pielgrzymujący list, aby kto był dobrowolnie prze-puszczon krom cła, libellas, literae passus. Mącz. Jeden z was zostanie- się niewolnikiem moim; a wy drudzy dobrowolnie idźcie do ojca waszego. Leop. Genes. 44, 17, (jedźcie w pokoju. Bibl. Gd.) *§. Dobrowolna droga, dobrowolny gościniec * publiczny, otwarty, pospolity, jawny, bte frcpc, offne Sanbftraße. Gwałt na dobrowolnej drodze uczyniony. Herb. Siat. 547. (wnet potem : na pospolitej drodze). Na dobrowolnej drodze ranił go. Chełm. Pr. 168. Szlachcic drugiemu dobrowolną drogę zasiadł, chcąc go zabić. Siat. Lit. 554. Zebrawszy łotrostwa na dobrowolnych drogach rozbijał. Stryjk. 656. §. Snadny, powodujący się, łacny, powolny, gutmütig. Umysłu dobrowolnego człowiek bywa zawsze za nos wodzony, a pospolicie nie od najlepszych. Oss. Wyr. Ta odpowiedź u Augustusa, który był łaskawy a dobrowolny, zeszła się. Eraz. Jez. J. Gdyby wasze miłość wiedział, jak jest dobrowolny, byłby was już pożenił. Teat. 25, b. 11, DO-BROWONNY, a, e,— ie adv., dobrze pachnący, tnoljlrte* d)enb. Dobrowonne zioła. Leop. Cant. 8, 14. ‘DOBRO-ZIARNY, a, e, ziarna dobrego, gutförmg, tunt guten nem; Eccl. óaaroaepnaHB; Graec. evuylig. DOBROZIEL-NY, a, e, ziół dobrych, gutfrduterig; Eccl. fLiarosuannbiil; Graec. tvyXoog; Eccl. 6jar03.ianH0CTb Graec. svyXoi'a. *DO-BROZIEMNY, a, e, ziemi dobrej, gutcrbtg, non gutem 33i)* beu; Eccl. 6jiaro3eMHbifi Graec. nyeiog. DOBROŻOŁCZY, a, e, żółci dobrej, gutgaUtg; Eccl. ójaromeauiibiH Graec. tvyoXog. ‘DOBRÓŻYCZLIWY, a, e, — ie adv., sprzyjający dobrze, mutylgcmogeu, benevolus. Urs. Gr. 108. DOBRUCHAĆ, cz. ndk., udobruchać, dk., łagodzić czyj gniew, uspokajać, ugłaskiwać, ubłagiwać, einen befdnfiigen, nue* ber gut machen; Boh. udobfiti; Rag. udobrovogliti; Yind. podobruvati, potolashiti, pomirnati; Sorab. 1. woszmel-noseżu; Ross. c40ópHTb, C4aópiiBaTb, y40ÓpaTb, y40-óptiBaTb, (cf. y40ÓpHTb, yvtaôpHBaib pochwalić, polecić). DOBRUCHAĆ się recipr. ftd) bcfdnfttgcn, lieber gut werben ; Bosn. izjiditise, izjadatise; Ross. y406pnTbCH. Krzyczał, klął, aż się nakoniec udobruchał. Teat. 29, 61. Tu

Słownik Lindego wyd. 3. Tom I.

się szanowny starzec udobruchał, spokojność chmurne czoło wypogodzi. Kniaź. Poez. 2, 440.    §. Dobruchać

się, dobrym się stawać, lepszym, poprawiać się, polepszać się, gut werben, beffer werben, ftd) bejfent. Nie wiem, czyby nie rad słuchał, Takich piosnek, albo się niemi nie dobruchał. Pot. Arg. 598. Zaczęła mysz exhorte ; kot jej pilnie słuchał, Wzdychał, płakał; ta widząc, iż się udobruchał, Wysunęła się..; Kras. Baj. 75. (skruszonego udawał). §. Udobruchać się komu * jednać sobie kogo, ftd) einen wteber gut ntad;en. Gadzinie się nie udobruchasz ; chyba żebyś gadziną został. Fr. Ad. 115. (DOBRUDZIĆ cz. dk., Dobrudzać ndk., dosmolić, do reszty pobrudzić, »oUenbê fd)mujjtg mad)cn. DODRUKOWAĆ cz. dk., brukowanie dokończyć, bb3 $tt (Ettbe pflaftern; przyczynić bruku, ttodj ntefir fłtttJU pflaftern; Ross. 40M0-CTtiTb, 40CT,iaTŁ, 40cmiaTb). DOBRUCHNY, DOBRZU-CHNY, a, e, DOBRUTKI, DOBRUTEŃKI, DOBREŃKl, a, ie, intens, adj. dobry, arcydobry, bardzo dobry, redit fe^r gut., Dobrzuchny, miluchny, wyborniuchny, bel-lus. Mącz. Żal mi Pana; Pan taki dobruchny, Młody, uczony, grzeczny i miluchny. Teat. 45, c. 22. Wyb. Nie Wieliczka to zbroja, *da dobreńka. Jag. Gr. B. 2, b. DOBRY, a, e, (Compar. Lepszy qu. v.) jaki powinien być ze wszystkich miar, phys. et moral, gut; Boh. dobry, lepśj; Slov. dobri, lepsi; Dal. dobri, dobar; Yind. do-ber, bulshi — boi ; Garn. dóbr, bulshe; Rag. dobar, dobra; Croat. dobër, - bra, - bro, bolshi, bolsi; Slav. dobar, bolji; Sorab. 1. dobry, dobre, lepschi ; Sorab. 2. dobri, lepschi; Bosn. dobri, dobar, bogii; Ross. 4o6pwM, ó.ia-riw, (cf. Ger. tapfer 31 big., Hebr. nn toph., cf. G er. man barf, bürfen, cf. Sorab. 1. dérbi szo). Kto nie umie być dobrym mężem, dobrym ojcem, dobrym sąsiadem, dobrym przyjacielem, ten nigdy nie będzie dobrym obywatelem. Mon. 70, 561. Niech będą dobrzy, będą szczęśliwi Polacy. Kras. Sat. 27. Dobrego sternika niebezpieczeństwo pokazuje. Cn. Ad. 109. Lepićjci być dobrym chłopem ; niżeli złym popem. Gliczn. Wych. 0. 6. Rzadko za dobrego dworzanina mają tego, który nie umie pochlebować. Modrz. Baz. CG. Rada jest dobra i zła. Lub. Roz. 421. Dobry każdy, może być lepszy. Cn. Ad. 85. Klecz. Zd. 87. Zważono cię i znaleziono w tobie niedobrą wagę, mniejszą miarę. Birk. Ex. (ob. niżej dobra waga, moneta, miara). §. Dobry, per excellentiam, poczciwy, cnotliwy, gut, redjtfdjaffen, etyrltd), tugenbfmft. Z dobrym będziesz dobrym ; a ze złym, takim łotrem, jak i on. Falib. Dis. FI. — Simon. Siei. 59. (z kim kto przestaje, takim się sam staje). Zmazą naznaczony, od-przysiądz się nie może; bo kto raz zły, zawsze za niedobrego bywa poczytan. Szczerb. Sax. 18. Zowię dobrym, człeka ze wszech miar doskonałego, którego na złe zhołdować żaden mus nie potrafi. Pilch. Sen. list. 275. Kucz. Kat. 1, 182. Dobry zawsze dobrym. Zegl. Ad. 62. (cf. jedna cnota nie cnota). Pierwej być dobrym, potem mądrym człekiem. Zab. 14, 80. Dion historyk wszystkim dobrym nie sprzyjał ; znać że sam nie był dobrym. Sk. Dz. 456. Dowiódł niewinności zeznaniem i świadectwem dobrych ludzi. Cheł. Pr. 168. —

68

wlazł na

450

DÓBR Y.

DOBRY.

Iron. Będzie ona tak dobra, jak drugie. Teat. 36,. c. 111. (nie lepsza od drugich). — Blandiend. X. Skarga od Klemensa dziwnie umiłowany i tytułem dobrego ojca nazwany. Birk. Sk. D. 4, b. (miłego, kochanego). §. Zacny, znakomity, wyborny, Refflttf/, üorjügltcf), gut. Rozumy osobne, któreby ku czemu dobremu, jako mówią, przyjść mogły, zwątpiwszy o sobie, biorą się do tego, zkądby pożytek jaki mieć mogły. Modrz. Baz. 540. — Znaczny, spory, co do wielkości, liczby, siły, wagi ; ogromny, potężny, liczny, gromadny, (jut, CUtfeljttlid), l)C* trädjtltd). Chciał mieć na on sąd dobrą kupę biskupów. Sk. Dz. 389. Dobra głowa X. Skargi, która one trzaski i wrzaski wytrwała. Birk. Sk. E. b. Matce , słysząc żegnanie tak żałościwe, Dobre serce, że od żalu zostało żywe. J. Kchan. Dz. 115. Umarł w dobrej starości, mając 79 lat. Sk. Dz. 84. (podeszły, sędziwy). Gdy król na nic nie dbał, ostrze i z dobrem łajaniem napisał do niego papież. Sk. Dz. 649. Już dobre dwie godziny mnie męczyli. Teat. 22, 51. Dobra waga, miara, suta, sowita, strychem, z czubem, z okładem, gute3, md)ltcf)e3 ©enńcfjt. Dobra moneta, (oprócz właściwego znaczenia niezła, niefałszywa) moneta sowita, per excell. Pruska i Gdańska, że Pruski jeden złoty za dwa Polskie wartał, gutes ©elb, ^reujltfôeS ober ©anjlger ©elb. Dobry grosz, eilt guter ©rofcfyeit. Fig. Kazać go przepędzić przez rózgi, a to 12 razy dobrej monety. Teat. 13, 33. (suto, tüdjttg). — Dobrego domu. Warg. Cez. 118. znakomitego, utw gutem $aufe, tum cmfelmltdjer familie. Boss. no-p04HbiH, nop04HCTbiH. 2. * dobrego łoża qu. v. Szlachcic dobry, prawdziwy, ciu guter, ćicfyter ©belmamt. Dziś tylko szlachcic dobry, co ma dobra. Jag. Gr. A. 2. — Dobrego łoża, niezłego łoża dzieci, t)ou guter, eljeltdjer ©eburt. Pozwolono mu, aby dwaj synowie, których z nią miał, za syny dobrego łoża poczytani byli. Sk. Dz. 1163. Bękart dobrym się staje, jeśli ociec matkę za żonę pojmie, a choćby jej nie pojął, tedy po jego śmierci może go król dobrym uczynić. Szczerb. Sax. 16. Bękart, a z niedobrej matki syn. Gliczn. Wych. B. 2. (z niemężatki). Dobrego ojca i matki dziecię, ib. G. 1. (dobrego, prawego małżeństwa). §. Dobry, ze względem na czułość serca, łagodny, łaskawy, ludzki, gut', gütig, leutfeltg. Miał miłość u wszystkich Henryk, dla dobroci osobnej, od której dobrym był nazwany. Krom. 283. Z dobrym, targ dobry. Jag. Gr. C. 2. Matka Wc Pana tak dobra była kobiecina, że jćj nic odmówić nie mogłem. Teat. 29, 49. Bóg dobry widzi nasze żale. Przyb. Ab. 170. (miłosierny). Physic. Łagodny, nieostry, niosurowy, gut, nid)t Mfc, md)t ftreng, utdjt part, utd)t fdjarf. Dobra ospa, która podług zwyczajnego biegu czasy lub stajanie swoje odprawia. Krup. 5, 332. — Z pogardą, z przytykiem, jakoby poczciwiec, barszczyk, ni go weź, ni go połóż, ciastuch, ciapu kapusta, ciapu groch, flak, rozlazły, do prowadzenia za nos, gutmütfug, gut, el) il tel), j. $3. ente ctjrltcfye $aut, eine gute ©cele, jîmpel. Był z tego rodzaju ludzi, których to pospolicie nazywają dobra dusza. Kras. Dos.

13. Wzruszony dobry prostak miłosierdziem drabinę i odwiązał wisielca. Dwór. H. 3. (cf. poczciwa du

sza). — §. Dobra wiara, bona fi,des, zupełna wiara, ütreu unb ©laubett, tmUtgc UeDerjeugung, innere Ueüerjeuguug. Dobrą wiarą rozumie czynić bogu przysługę swoją surowością. Xiądz. 38. — §. Dobry, » zakończonym na -ina n. p. dziadowina , chłopczyna, kobiecina * dobry dziad, dobry chłopiec, dobra kobieta, gut, lieb, arm, Debaucrmh mürbtg. Dobra ziemia, że takiego łotra nosi. Falib. Dis. J. — §. Dobry do czego * po temu, zdatny do czego, sposobny, taugltd), gefdjtcff, fdjtcfltd), gut. Towarzysze! teraz czas dobry bankietować. Lib. Hor. 39. Upatrzywszy sobie dobry czas, gdy mało ludzi było przy Jaropełku, rzucił się nań. Biel. 85. (pogodę, porę). Na dobry czas idzie instygator, zraniono tu officera. Teat. 7, d. 52. Czrt. (w sam czas, gerabe 51t rechter 3^it). Dobre do oczu

n. p. szkło. Cn. Th. Okręty pożądnie bieżały, Bo dobry wiatr po sobie miały. Zbił. Dr. J. 2. — Dobry, nieskażony, niezepsuty, unuerborbeu, gut. Coż to znaczy! jakbym przy dobrym zostawała rozumie? Teat. 7, c. 66. Na to gdybyśmy pamiętać i dobre oczy mieć chcieli, nie takbyśmy upornie dysputowali. Zrn. Post. 3, 641. (zapatrywać się dobrze na to). — Dobry, wart, godny, roertli, mürbtg, gut. Albo to mnie się wstydzicie? albo to ja nie taka dobra, jak kto? Teat. 26, 76. but td) md)t fo gut, mie jemattb? Tacy dobrzy są szlachta w Niemczech , jako i w Polsce. Teat. 26, b. 85. — W prawie, wartość mający, ważny, mocen, gültig, gut, red)tS* fräfttg. Weksel dobry na mnie samego. — W formie plenipotencyi: co przez niego uczynione będzie, za dobre i ważne, jak gdyby przeze mnie uczynione było, mieć będę. — §. Dobry, użyteczny, pomocny, nft$ltd), gut. Drugim dobry, sobie zły. Cn. Ad. 214. Inszym nie może być dobrym, kto sobie samemu złym. Budn. Ap. 6. On w dobry sposób mówi. Teat. 48, 53. (użyteczną, zbawienną radę daje). Lekarstwo dobre na głowę, na piersi. Cn. Tli. Dobra przedaż (gdy kto dobrze, t. j. z zyskiem, drogo przedal). Dobre kupno (tanie). — g. Dobry, pomyślny, szczęśliwy, ermÜU|'ct)t, glücîltcf), gut. Mam ci dobrą nowinę powiedzieć. WeLg. Mar. 1, 141. Umiałem i w złym czasie służyć jemu wiernie, i teraz w dobrym. Teat. 19, b. 5. Dobre mienie, dostatek, 2Boljlftanb, So^abeu(ictt, Söoljl&eftttben. Nie łakomili się na dobre mienie; ale wszystko opuściwszy, z jałmużny tylko żyli. Star. Dw. 49. Dobrego czasu używa, ma dobry byt, ob. Czas, Byt. Dobrego zdrowia ci życzę, (cf. kichnąć; na zdrowie). — Exclam, ellipt. Dobra nasza! (sc. sprawa) ot wygraliśmy, zyskaliśmy! eS ftel;t gut mît unS! Cn. Ad. 163. Jeżeli te przykazania boże wykonamy, dobra nasza! Lach. Kaz. 1, 223. Gonił Turczyn Mazura, ten się bał zawoja; Gdy mu spadł, rzecze Mazur, o już dobra moja. Paszk. Dz. 57. — W dobry czas, w boży czas, jur glücfltd)CU ©tuttbc. Daj boże w dobry czas mówić, a we zły milczeć. Rys. Ad. praeßscine.— Dobry dzień, pomaga bóg, albo moja służba , jak dworzanie mówią, salve. Mącz. guten 2ng ! guten SJłorgeu ! Przychodzę dzień dobry powiedzieć WcPanu! Teat. 29, 62. Dobry dzień nam dali. Jabł. Buk. S.

3. Dobry wieczór, przyjacielu. Teat. 55, d. 13. guten

, a dobrej woli nań 4, b. (cf. serce; nie

3(I'CUb. Dobra noc, gute 9?ad)t. Dobra noc! bóg was zegnaj, domowi i krewni. Groch. W. 575. (słowa konającego). Niemasz cię juz, przeszedłeś, dobrąś noc powiedział, Jako gość, który z nami dziś w gospodzie siedział. Groch. W. 546. Dwie flasze na stoliku; nowe prośby; jeszcze na szczęśliwa dobra noc. Kras. Pod. 2, 12.— §. Dobry, relative, stosownie do kogo dobry, dosyć dobry, jemanben gut, gut geuug. Dobra Matyaszowi płotka. Cn. Acl. 162. Dobry tobie chléb. ib. Dobra psu mucha. ib. Slov. Dobra psu mucha, a chlapowi repa, (szkoda psu białego chleba, nie mieć pereł przed świnie; takiemu takie). — Restrict. Dobry, mniej dobry niż co insze, mierny, śrzedni, gut, paffaM, erträglich. Dobre to; ale owo lepsze. Cn. Ad. 167. Dobry chléb, kiedy niema kołacza, ib. Dobryć to, kiedy lepszego niema. ib. 188. §. Dobry, wypogodzony, wesoły, gut, fröBlid), Reiter. Niepodobna jest być zawsze dobrego humoru; raz we-sołemi i żartobliwemi, drugi raz smutnemi i ponurc-mi bywać zwykliśmy. Teat. 50, c. 53. — Dobra myśl, ob. pod słów. Myśl.    §. Dobra wola, 4. chęć,

chętliwość, przychylność, łaskawość, ochota, guter Sfihlle, fïîetgung, 3unetgung; Ross. H3BOieHie; (Boh. dobra wule, cessya). Dobra wola stoi za uczynek. Cn. Ad. 164. Najwspanialszy bankiet, lecz bez dobrej woli, Jako mięso bez chleba, i jaje bez soli.    fot. Arg. 140.

Chleb z solą, byle z dobrą wolą. Gemm. 30. Czasem dobrą wolą rychlej *pożywiesz, czego złością nie zmożesz. Ezop. 35. Chwała bogu na wysokościach, a na ziemi pokój, ludziom dobrej woli. Biał. Post. 62. Na ziemi dobra wola boża przeciwko ludziom, ib. 79. Aniołowie ludziom wolą bożą dobrotliwą oznajmiali, ib. bert üDtett* fdjctt einen Spülgefäßen, fiut 1). Nie mam dobrej woli na was. 1. Leop. Malach. 1, 40. (nic lubię was). Iż im na gardło stal, myślili mu też nie mogli być. Gliczn. Wych. sprzyjali mu, nienawidzili go, fie maren ifim nicfyt geneigt, ntcfyt jngetban). aliter. Prosili ojca, aby dobrą wolą ukazał pielgrzymowi w domu swym. Biel. Hst. 28. (gościnność; aby mu był rad, aby go dobrze podejmował, częstował, er mödjte il;n gaftfreunbfdfaftlid) aufitefmten). 2. dobra wola, nieprzymuszona, wolna wola, frezer Sil' le; Slovac. dobra wule; Ross. caMonpoH3BO;iLHOCTi>, caM0np0H3B0JibCTB0. Jeśli po dobrej woli nie pójdziem, musiemy. Groch. W. 549. /. Kochan. Dz. 130. Czy po dobrej woli, czy przezdzięki, musisz! Zabi. Amf. 24. (cf. dobrowolny). §. Dobre słowo, uprzejme, zaleta, pochwała, ein guteS Sort, ein fiobfprnd). Dajcie mi dobre słowo, upomnijcie mile. Zimor. Siei. 488. Słowo dobre, stoi za datek. Cn. Ad. 408. Tyś mi i przed ojcem dobre dawał słowo. Teat. 54, c.B. 2. (zaletę, rekomenda-cyą, dśmpfefilung). Spodziewam się, że Wc Pan za nami dasz dobre słowo. ib. 8, 49. Dobrego mu słowa żaden nie rzecze. Cn. Ad. 470. (nic nań nie daje). Sromocić go poczęli, słowa mu dobrego nie dając. Birk. Dom. 46. Kto statecznie wytrwał bole i męki, ma dobre słowo u pogan samych. Birk. Krz. K. 24. (cześć, zaletę). §. Pod dobrem słowem, pod poczciwćm, pod słowem honoru¹,

ki)m ©fmenmorte. Maciej odpowiedział pod dobrem słowem swćm, iż pożyczonego konia jak własnego chował. Herb. Stat. 540. DOBRE, ego, nijak., częstokroć jako rzeczownik używane bywa, baS ©Ute. Pan Bóg wszystko dobre daje. Iłrbst. Nauk. K. 4. b. Złe zapobiegające większemu złemu, staje się dobrem. N. Pam. 24, 304. Bliziuchno dobrego złe posadzone jest. Pilch. Sen. list. 3, 225. Samo się dobre chwali, a złe gani. Dwór. J.

3. Dobre samo się chwali ; Slavon. dobre samo sa chwali, (dobremu piwu nie potrzeba wiechy). Dobre z dobrem, a złe samo. Rys. Ad. 9. (od łotra i łotr ucieka). Najlepiej się zna dobre po stracie. Kras. List. 2, 65. Poczęło u nas ku dobremu iść ; pytam cię, ku jakiemu dobremu? Smotr. Ex. 44. Częstokroć i nieszczęście na dobre wychodzi. Teat. 23, 428. (bient jum ©Uten, junt Seften). Zobaczysz, że ci to na dobre wyjdzie. Teat. 8, 104. Ona tu dla jego dobrego jedzie. P. Kochan. Orl. 4, 29. (dla jego wybawienia, 511 feinem Scfteu, jit feiner Soljlfatyrt). Wiem, że dobrego coś za te wieść wezmę. Teat. 42, d. B. (dobrą nadgrodę, itKtê ©utcê). Co on teraz dobrego zamyśla? Boh. Kom, 4, 299. (maê Bat er jefct ©uteê nor?) Coź tu słychać dobrego? Teat. 47, 44. (ma3 ift ('1er ©U' te§ JU Boren?) — £. Co dobrego 5 coś niepowszedniego, coś osobliwszego, znakomitego, maë 3ted)te3, merô Slupcr* orbentltdfeê, nmê Sd)äf$kreö, SofikreS, ŚldjtungSrofirbigeS. Pieseczek wedle niego, kładzie się by co dobrego. Groch. W. 360. Oppos. Nic dobrego, nic wart, nie wiele wart, ein îaugenidjtS, ÎJjuuicfytgut; (Croat. marka). Oh co za nic dobrego ten synal! Teat. 56. b. 81. Pójdź sam, ty nic dobrego! Zabi. Amf. 40. Próżniaku, ty nic dobrego, jak to niemam się gniewać! Teat, 54, b. 436. Nic dobrego jeden urągał się z ubogiego ; a ten mu tern zapłacił: nie ubogiego, ale złoczyńcę wieszają. Budn. Ap. 30. Tyś dobry, ale my są nic dobrego, Zgniewaliśmy cię wszyscy do jednego. Groch. W. 570.    *§. Przyjechał

goniec Moskiewski, opowiadając, iż posłowie wielcy z Mohrem jadą. Stryjk. 777. (przywożą coś pomyślnego, z czego może być pożytek, mit etmaê ©utem, mit guten !$0r' f d)ldg en).

DOBRZE adv. (Comp. Lepiej qu. v.) jako powinno być ze wszech względów, gut-, moljil) Boh. dobre; Slovaö. dobre; Sorab. 4. dobre, dere, deri; Yind. dobru, prou; Garn. dobru, prov; Dal. dobro; Croat. dobro; Slavon. dobro; Ross. 4o6po, xoporno; Eccl, K!Wro. Nie będzie w Polsce dobrze, aż pierwej bardzo źle. Rys. Ad. 50. Gry azardowne we wszelkich państwach dobrze rządnych zakazane. A. Zamoj. 206. in aßen mofflgeorbneteu Staaten. Dobrze tak! walnie! Teat. 36, c. 58. Ross. HcnoiaTt. §. Pożytecznie, pomocnie, dogodnie, nüfßid), Ijeilfam, er* fpriefßidj, gut. Dobrze, co umieć. Cn. Ad. 489. Wszystko dobrze, w miarę. Budn. Ap. 430. Dębowi dobrze na gruncie twardym. Jak. Art. 3, 455. Dobrze mu z tóm. Mon. 67, 392. (dogadza mu to, et Rcftttbet futy mol)l baki)). Dobrzeć on mówił. Teat. 45, 61. (t. j. zbawiennie , dobrze radził). Dobrze kupić = tanio, gut laufen, mofylfcil laufen; dobrze przedać* drogo, gut «erlaufen, treuer »er* laufen. Dudz. 22. — Dobrze się mieć, zdrów być, bo-

czona

gatym być, mieć dobry byt, (ob. Mieć się), ftd) wofyl be« ffubcn, gcfunb fepn, in guten Umftüubeu fepn, fétu guteö 2ïu^« fontmen fiaben, fetne 9Zotl) leiben; Ross. óaaroiiMUTbca. Nie potrzebują zdrowi lekarza ; ale ci, co się nie dobrze mają. 1 Leop. Marc. 2, 17. Mam się dobrze, żyję sobie wygodnie, wszystkobyś u mnie miała, czego potrzebujesz. Teat. 44, b. 40. Stróż przy więźniach tych ma się dobrze. Star. Dw. 20. (dobrych czasów używa, zarabia, zyskuje). Simil. Dobrze mi jest; tak co do zdrowia, jak co do bytu, nurtftgut, wir tftwotil, id) beftnbc mtd) woljl, fowoljl in 5Iufel;ung ber ©efuubbeit, «18 beśł 2lu3fontnten§. Dobrze mi było w domu przyjaciela mego. Kras. H. 49. Brać będziecie starostwa, i dobrze wam będzie. Nieme. Bib. 7.— Dobrze urodzony, z dobrego domu, tum gutem §(Utfe. Szlachcic dobrze urodzony. Mon. 70, 776. (cf. dobrego łoża).— Dobrze, szczęściem, jutu ©lüefe! gut. Iwan posłom konie rozsiekać kazał; jeszcze dobrze, że sami ztąd zdrowo wyjechali. Biel. Kr. 587. Jestem wdowiec; dobrze, że mi córka pomaga gospodarstwa. Teat. 54, c.B. 2. §. Dobrze, snadno, łacno, nietrudno, leid)t, uid)t fdjwer, o (me tucie ©d)mtertgfett, gut, woljl. Zmieści sie ich tam dobrze dwieście. Cn. Th. 129. Dobrze to mówić; lecz nie doznawać. Teat. 25, 110.    §. Tak do

brze jak « stoi to za to; toż samo jak, fo gilt alS 0Ü; eben fO »tel, als ob.... Już tak dobrze, jakby rzecz skoń-była. Teat. 2, b. 110. Już sami urodzeni Polacy, tak dobrze jak nie swoim gadają językiem. Mon.Q'l, 717. §. Dobrze w miarę, czyście grzeczy, w sarn raz, gehörig, paffer.b, gevabe tcd)t, gut. Wezmę suknią na próbę, czy mi w niej będzie dobrze. Teat. 48, b. 15. Tak snadnie odbił piłkę, żeby i towarzyszowi dobrze do uderzenia przyszła. Gorn. Sen. 125. (na rękę). Dobrześ mi się nagodził, opportune. Cn. Th. §. Dobrze, wiele, znacznie, mocno, bardzo, sporo, tüchtig, »tel, ftatT, gut. Jest on bogaty, i dobrze bogaty. Teat. 17, c. 55. Dobrze gładka i piękna była. J. Kochan. Orl. 1, 259. Trzeba, żeby mnie ogień zagrzewał obfity, Dobrze gorętszy, niż ten zwykły pospolity, ib. i, 55. (daleko gorętszy, toeit Ijetjkr). To się dobrze potem stało. Zrn. Post. 5, 555. b. Rzeczy dobrze mniejsze. Gorn. Dw. 587. Dobrze większa część senatorów do tego się nachylała. Gorn. Dz. 26. Ko-leander, romans dobrze głupi. Weg. Org. 25. Tu szerszy, a tam dobrze zwężony. Alb. z W. 20. Trudno było zawściagnąć bystry impet wody, Gdy już dobrze przerwała groble i przegrody. Zab. 15, 296. Tu się nam dobrze na boty okroi. Star. Wot. B. 2. Dorna się rzeczy choć dobrze są przednie, Zdadzą powszednie. Klon. Fl. B. 2. Mąż dobrze uczony. Papr. Ryc. 556. Zdrów jest dobrze. Teat. 15, 10. Dobrze podpiły. Dudz. 22. Sam dobrze przede dniem taż drogą się puścił. Warg. Cez.

14. Dobrze w noc. Cn. Th. (poźno, fpät tu bic 9Zad)t). §. By dobrze « gdyby nawet, chociaż nawet, wenn glctd)., Uttb wenn aud); felbft wenn aud) fogar. Filozofa przystoi słuchać, byś dobrze był panem jego. Budn. Ap. 41. By dobrze stała śmierć tu przedemną, Bać się nie będę, bo Pan mój ze mną. J. Kochan. Ps. 51. By dobrze tu ziemskie rzeczy wieczne były; jednak za one niebieskie nie

stoją. Sk. Źyw. 2, 14. Żadnej rzeczy nie mógł mu odmówić, by mu tez dobrze i na wojnę kazał’ z sobą jechać. Gwagn. 487. By też dobrze nas nikt nie gonił, od głodu poginiemy. Warg. Kurc. 21. Izalić tak potrzebne pieniądze, jak oko i ręka? nie tak! aby dobrze tak, uczyń sobie gwałt, obetnij to worki! Sk. Kaz. 626.    §.

Dobrze, ledwie, jedno co, (cf. źle * skoro, jeszcze nie zupełnie), fauttt. Dobrzem odszedł * jedno, ledwie. Cn. Th. 129. Dobrzem żyw na to («ledwie); nie mogę na to patrzyć, ib. §. Dobrze nie« ledwie nie, o mało nie, o trochę, o krte, o włos, prawie, faft, Uttt Cttt £>aav, tun ein ftleńte3,    Od bojaźni dobrze nie umierali. Smalc.

48. Portret ten dobrze nie przemówi. Cn. Ad. 1285. faft sum ©predjeit. Biedna sinogarlica , kiedy owdowieje, 0 jako ciężko stęka, dobrze nie szaleje. Zirnor. Siei. 257. Rycerze go dobrze nic z płaczem prosili, aby nie odstępował od oblężenia. Biel. Kr. 264. Szlachta się wszystka dobrze nań nie rzuciła, aż musiał jechać precz. ib. 567. Dobrze już ze skóry ubogich ludzi nie łupiono. Star. Ref. 100.— Aliter. Dobrze nie « jeszcze niezupełnie (cf. źle), itod) lttcfjt rednod) mdjjt gattj. Śmieje się z łatwowierności jej, i za drzwi dobrze nie wyszedłszy. Teat. 22, 49.    §. Dobrze relative stosownie do kogo,

gut für jcmauben, gut (genug) für tfm, fd;tcfltd), paffeitb für t(;tt. Dobrze ci tak, masz za swe. Zub. 9, 567. (wczas tak na cię, e$ gcfd;tel)t btr rcd)t). Całe wojsko zbrzydziło mię skaleczonego, I mówiło do bogów: to dobrze na niego. JabŁ Tel. 207. Dobrze tobie kozy paść. Cn. Ad. 192. §. Moraln. Dobrze « ludzko, dobrotliwie, dobroczynnie, gütig, leutfeltg, mcufdjettfreunbltd), gut, mty. Dobrze drugim czynić a dawać, to sobie za cesarskie szczęście poczytał. Sk. Dz. 571. Dobrze czyń każdemu, i niewdzięcznemu. Cn. Ad. 190. (ob. Świadczyć). Bogatemu dobrze czynić, strata. Cn. Ad. 56. Lepiej dobrze czynić, niż życzyć. Mon. 75, 25. Ross. AOÓpomejaic.ifcCTBOBaTb. — Subst. 4o6pomejiaTe,iBCTBO życzliwość; AOÓpomeiaTC.ibHbiii życzliwy; Subst. AOÓpomeiaTe.ib, fem. 4o6po?KeiaTCJbHii-u,a.— Dobrze czynienie. Teat. 18, 106. brt§ 2Bol)ltl;un. Dobrze działanie, nic rozumie się sobie; ale komu inszemu. Gorn. Sen. 511. Dobrze się sprawować, zachować, (Vind. dobrudjati). Dobrze kogo wspominać , jemaitbeś tut ©Uten (tut heften) gebeuten. W pośrzód publicznych o-świadczeń, nie dobrze go wspominali. Mon. 75, 574. ‘Dobrze mówcie tym, co wam źle mówią. 1 Leop. Luc. 6, 28. (dobrorzeczcie , błogosławcie im, wünfdjt i^ucn ©u* tCÖ, fegnet ftc). Jestem mu dobrze, życzę mu, faveo. Macz. Uprzejmie ze mną jest dobrze, areta me complecti-tur familiaritate. ib. (życzliwie , przyjacielsko, przyjaźnie, przychylnie, uprzejmie). Oni z sobą dobrze. Nieme. Kr. 5, 52. Dobrze z kim mieszkać, ob. Mieszkać. §. Dobrze! interj. affirm. gut! fd)ön, rcd)t! Ross. baaroace. Dobrze! stanie się tak ojcze. Teat. 42, d. Zamiast tego, co miała mówić dobrze! zawsze odpowiadała nie! Teat. 27, 17. (ob. Tak). DOBRZEĆ nijak, niedok., zdobrzeć, wydobrzeć, dok., dobrym się stawać, lepszyć się, naprawiać się, gut werben, beffer werben, ftd; beffent. Moral, i fig. Człowiek mieszkając z dobrym człowiekiem zdobrzeje. Gil. Post.

na-

na-

na

DOBRZECZYN - DOBYĆ.

DOBYĆ.

453

210, b. Z łasa przeniesione krzaki, pod ogrodniczym staraniem dobrzeją. Mon. 71, 385. Rana dobrzeje. Óss. Wyr. (goi sie, mtrb ßeil, fietle). Psy dobrzeją taką odprawą. Tr. [Hoss. 4o6p®Tb tyć, tłuścieć, grubieć). ‘DO-BRZECZYNNOŚĆ ob. Dobroczynność. DOBRZUCHNY, DOBRZUTEŃKI, ob. Dobruchny. "'DOBRZYC, czyn. niedoli., naprawiać, polepszać, dobrym czynić, gutmacfien, beffew, lU’rbcffew. Dobrzyjcie drogi i sprawy wasze. Budn. Jer. 7, 3. Dobrzyj albo udabrzaj serce twoje. ib. Boss. C40-opiiTŁ, C4aópnBaTb lepszy smak nadawać, 040ópaTi>, 040-ópHTt, 406pio potwierdzać, approbować. DOBRZYC się, ulepszać sie, poprawiać sie, ob. Dobrzeć. DOBRZYŃ, ia, m. miasto w wojew. Płockim, stolica ziemi Dobrzyńskiej. Byk. G. 1, 168. eine Stabt in b. SBoitti. ^31ojî. (Sarni. 2. Dorine; G er. Thibcrn wieś w niższej Luzac.). DOBRZYŃSKI, a, ie, od Dobrzynia, ®obr$iner», tum ®o» brjtn. Konrad, nim wezwał Krzyżaków, ustanowił duchowną milicyą na wzór kawalerów mieczowych, dajac im w possessyą zamek Dobrzyń : ci krzyżowi żołnierze, zwani od zamku bracia Dobrzyńscy, potem złączeni zostali z Krzyżakami. Nar. Hst. 5, 200.

Pochodź, od stówa dobry, oprócz składanych z dobro : udobruchać, rozdobruchać, wy dobrzeć, nieiv y dobrzały ; *ma-lodobry.

DOBUDOWAĆ, cz. dok., dobudowywać, czestotl., budowania dokończyć, auêbaucit, tmltenbś fertig bauen, tmttenbcn; Boh. dostawëti, dostawjm, dostawugi; Boss. 4ocTpoim>, 40-CTpaHBaTt; Eccl. 403ti4aio. Budował i dobudował kościoła. 1 Leop. 3 Reg. 6, 9. (dokonał. 3 Leop.). Przywiózł córkę do miasta, dokąd nie skonał a nie dobudował domu swego. 1 Leop. 3 Reg. 3, 1. Budn. ib. Kościołów' zaczętych dobuduj. Sk. Dz. 517. Dom jeszcze niedobudowany. Zebr. Zw. 117. Domu nie dobudował. Biel. Hst. 50. §. Do budynku przyczyniać, przybudować, naci) ntefir bauen, baju bauen. Do pałacu jeszcze dobudował pomieszkanie dla ludzi. Dobudowanie; Ross. 40-cTpoHKa; ein 9?ebeugebäubc.

DOBUDZIC się kogo, zaimk. dok., cucić, ażby się ocknął, budząc ocucić, einen ermccfeit, aufmecfeu, ermuntern; Boh. dobuditi se ; Boss. 4o6y4HTtca, 4o6yżKaiocL, 40Óy*u-Buiocb. Tak okrutnie zasnęli, »że się ich dobudzić nie można było. Sk. Żyw. 2, 288. Pot. Bocz. 547. Zasypiają tak mocno, iż ich dobudzić sie nie można. Krup. 5, 15.

DOBYĆ, ‘DOBYDŹ, ył, ędę dok.,“DOBYWAĆ niedok., kon-tyn. et frequen. — §. właściw. nijak., dobywać, aż do pewnego czasu bywać przytomnym, dostawać, doczeki-wać, big (ju einer genńjfeu 3ctt) bleiben, ba bleiben. Dobywa on zawsze aż do swojej godziny. Oss. Wyr. ztąd czyn. Dobywać miejsca, miasta, fortecy, oblężeniem, szturmowaniem brać miejsce, einen £)rt, eine Stabt, geftung belagern, beftürmcu, eiujuueljmcu [neben; dobyć miejsca, po dobywaniu wziąć, erftürmen, einnefimen, erobern; Boh. do-beyt, dobyt, dobyti, dobył, dobudu, dobeywati, zdo-bywati, wybogowati, (w inszych dyalektach ma znaczenie dostawania, nabywania, zyskania, wygrywania, korzystania, zwyciężania, Sorab. 1. dobycż, dobydu, dobydżem, dobywam, dobéwam; Sorab. 2. dubusch, dobiidnusch, do-

bünusch; Yind. dobit, sadobit, predobiti; Carn. dobiti, dobim; Bag. dobitti; Slavon. dobiti; Bosn. dobitti; Croat. dobiti, dobivati, dobavlyati; Ross. 40ÓBITL, 40ÓbiBaTL). Dobywali zamku, a dobyć go nie mogli. Papr.Ryc. 512. Złoto silniej dobywa fortec, niż ołów i żelazo. Kolt. List. 1, 93. Wołoski Wojewoda miał być gotów dobywać pod Turki Białogrodu. Biel. Kr. 435. (Slavon. tuchi grad). Głód fortec dobywa. Bardz. Luk. 62. Śmierć tarczywa Ze wszech stron przypuszcza szturm na mie i dobywa. Kulig. Her. 285. Nie dobywa się tych fortec, które długo attakować trzeba. Teat. 15,41. (matt belagert tttdjt foldje geft...). Zamek nie dobyty. Baz. Sk. 487. którego nikt dobyć nie może. ib. Krom. 619. uuerftürmbar, unetunefim» bar. Dobycie, Croat. nadobladànye; Ross. rpa40B3HTie, nOKopeme. §. Dobywać, wyciągać, wyjmować, dostawać, [>eraug$ieficn, fjeraugnefjmen, fiettmrjiebcn. Dobywa szpady, chcąc zabić napastnika. Teat. 53, b. 26. er jiebt ben ©c» gen. Na cóż nosić szablę, gdy jej nic chcesz nigdy dobywać. Zab. 12, 288. Za Mieczysława nastał w Polszczę zwyczaj dobywania pod czas ewanielii do połowy szabel, znak gotowości ku obronie wiary. Warg. Hst. 13. Na słowo: dobądź pałasza! za rękojeść się chwyta a pałasz z pochew się wyciąga. Kaw. Nar. 360. Dobądź miecza. Bardz. Luk. 2, 56. Pilch. Sen. 30. Miecz dobyty, eilt bloßes ©djrocrt. Biel. Kr. 98. szpada dobyta, ein bloßer Segen. Similit. Chustki dobywszy, ucierał sobie nos. Dobywa chustki, natartej piżmem. Zab. 9, 347. Zahl ?r ueflt baS Scftuupftucf) ficraitS. Jak rzeczy w ucho wpadłe nazad dobywać. Perz. Cyr. 2, 81. roieber fieraugfjolilen, mteber fyerauS bcfonun.cn. Tr. i fig. Wynajdować, wyszukiwać, beroorfud)en, heraus [neben. Pogrzebionych dobywał. Źm. Post. 5, 532. b. wykopał, er grub fie attS. Dobywać źrzó-dła, odkopywać, aitfgrabcu. Dobycie gruntów na budowanie chałup. Barn. 85, 403. Dobywanie, dobycie, u górników, baS ftorbcru, bic ^yorberung, wypróżnianie wnętrza górzystości, wyrebowanie. Mier. Mskr. Dobywać tajemnicy, sekretu» dochodzić go, dowiadywać się go, baS ©eljeimniß [icrauâ ßoßlcu, erforfeften, ergrimben.- Jednego próżność, drugiego gniew wszystko fdutowi odkrywał, Tego chwaląc, temu przecząc sekretu dobywał. Jabl Tel. 224. Dobywać głosu, tonów, sadzić się głosem, tonami, feine Stimme, Tinte, [lörcn laffen, erfdjallen laffett. Dobywał głosu Dominik ś., a różaniec zalecał. Birk. Dom. 16. Takich tonów on muzyk dobywał, że go Jowisz u stołu rad pe-wnie posłucha. Jabl. Tel. 111. (er (milite foldje Töne fier» y or). Dobywać siły, dowcipu, konceptów, sadzić się, silić się, natężać się, feine äräftc, feinen 2ßij$, feine ©infälle aufbieten. Kat chciał wszystkiej siły dobyć, i w szyję ciął, ale miecz się do rękojeści skrzywił. Sk. Dz. 262. Dobądź swego dowcipu. Boh. Kom. 1, 252. Każda rzecz, która już umiera, Ostatnich sił dobywrn, i one wywiera. Leszcz. Class. 78. W głowę się skrobie, konceptów dobywa. Jabl. Ez. C. 3. — Dobywać świadków, wynajdować, wyszukiwać, wystawiać, Beugen auffucfien, auffteHen. Jęli go prześladować, rozmaitych fałszywych świadków przeciw niemu dobywając. Wys. Loj. 43.    §. Dobywać

kogo, wydźwigać, wyprowadzać z czego, wyswobadzać,

wyratować, wyrywać, einen (aué ber 9îotfi, auS ber ©efai)r) ïjeraugretfien, ergeben, empor (»eben, timt anf^cïfen. W jakim baczeniu cnotę bóg ma, patrzaj każdy, I jako jej dobywa z ciasnych kątów zawzdy. Papr. Iiyc. 405.

dobytkiem mieć będzie. Tr. DOBYTKOWY, a, e, bydlęcy, ÜSteb⁵, £frter * ; (Sorab. 1. dobetkownć, dobewacżnć, zyskowny). Ma ziemię bardzo bujną, co się dotyczę pastw dobytkowych. 1 Leop. Num. 52. *DOBYTNY, a, e, mogący być dobytym (ob. Dobyć), etmteljmkr, ju erobern mögltd); oppos. Boh. nedobytedlny; Eccl. HenoKOftHMi. DOBYWAĆ ob. Dobyć. DOBYWACZ, a, m., DOBYWCA, y, m. dobywający miasta, fortecy, ber (Eroberer, (Etmtebmcr etneë £)rt$; Vind. premagauz; Boss. noKOpHiean. DOBYWALNY, a, e, dobywaniu miast służący. Cn. Th. (Eroberung^ *.

Fortuna, co okrutnie z największych żartuje ludzi, innych dobywa z prochu najnieszczęśliwszych. Zab. 15, 45.

DOBYĆ się, DOBYWAĆ się zaimk., a. dobywać się dokąd, wdzierać się, wcisnąć, gwałtem się gdzie włamywać, mit ©cmatt embrtagen, etnbrecfyett, emfturmen.

Chlać.

Złodziej się do komory dobywa. Jabł. Ez. B. Gdyby się kto do domu czyjego dobył w nocy i uczynił szko- ‘DOCHADZAC czestołl., ob. Dójść, dochodzić, dę.... Chełm. Pr. 162. Baz do komory złodziej się do- DOCHLAPAĆ, DOCIILNĄC, dojeść, dóżłopać ob. Chlapać, będzie, Zchwyci koguta śpiącego na grzędzie.... Zab.

12, 508. Zbrojni się do domu arcybiskupa dobywać po- DOCEŁOŚCIć cz. dok., dochłostać niedok., chłostą dokuczać częli, i już tyłem przez sad przełazili. Sk. Żyw. 2,    455.    fig. dogryźć,    doćwiczyć, mit Rieben    jufejjen; qitcüen, mar*

b. Dobywać się zkąd, z pod czego, wydobywać się,    wy-    tent, peinigen.    Woźnica tak koniom    dochłostał, że aż le-

łamywać się, fid; Ï; er oor arbę tlen, ferwor bringen, I;eroor brc*    cowy ustał. Czach. Tr. A. 2. Zły język gorzej może docken. Itadość chciała pokryć, którą w sercu miała, Lecz    chłościć, Niż jadowite swoim żądłem węże. Pot. Syl. 26.

nie mniej się na jej twarz ona dobywała, Jabl. Tel. 5.    Śmierć wszystkim jednako dochłości. ib. 601. Twórz. Ok.

A. 5.

Krwistym ludziom zwykła się często dobywać krew z nosa. Gomp. Med. 447. Słońce, gdy się zza chmury do- DOCIIOD, u, m., a. dojście, dodążenie, stanie u kresu, będzie.... Karp. 7, 55. Dobądź się    z pod wód Neptu-    dosięgnienie, ba3 bi3 fuit    ©efiClt, ba3 (Erretten, (Erftreben,

nie i dodaj pomocy. Bardz. Tr. 540.    Radby się dobył,    (Erlangen; (Bag. dohod advenlus; Sorab. 1. dokliad aditus).

jako zwody mucha. Pot. Syl. 479. O jak są mocne przy-    Pewnym jutra.*dochodem pochlebia swej biedzie, Aż tu

rodzenia siły, Łzy mi się, chociaż trzymane, dobyły. Morszt.    śmierć nagle kosą jak w kłos nań zajedzie. Zflb. 16, 577.

260. Mnie się łzy z oczu dobywają. Boh. Kom. 5,    502.    Dochód przy    przepalaniu gorzałki,    n. p. wódka docho-

<Łzv mi się z radości wielkiej dobywają. Teat. 42,    d. D.    dem trąci. X.    Kam. ściek, fusy, 23obenfaf>. §. Intrata, pro-

et 54, c. c. Słuchaj, jęczenia z tąd się dobywają, ib.    went, przychód, pożytek, baś (Etnfommeit, bte (Einnahme,

55, d. 41. Z bladej jego twarzy rumieniec słaby doby-    bic (Etnfültfte; Slovac. duchod ; Boh. duchod, duchodek,

w a się. Karp. 1, 88. Prawda przez jego się usta doby-    auteżek, prjgem; Bag. dohodak; Carn. dahodishe , porwała. Sk. Oz. 1072. Po drzewkach się winna latorośl w    hodishe, perhodilshe; Vind. dohodek, dazha, perhodishe,

górę dobywa. Ustrz. Klau. 29. (pnie się). Choć pokry-    notervsetik, noterpritje; Croat. dohodek, dohodok; Dal.

wa, na wierzch się miłość szalona dobywa. Morszt. 218. prïhodyschye ; Bosn. dohodak, prihodiscchje; Boss. 40-DOBYTEK, u, m. DOBYTCZĘ, ecia,    n., bydło domowe,    X046, iipiixo4ï, ypoiCE;    Eccl. 40x040116, (oppos. rozchód,

zaprząg, obora, po wiejsku chudoba,    bc§ jankiel), &0u3=    wydatek, expens). Źle,    kiedy rozchód większy, niż do -

totere;    Boh. dobytek, dobytće (w inszych dyalektach sło-    chód. Cn. Ad. 77.    Dochód mały wielkiego rozchodu nie-

wo to    znaczy korzyść, zysk, zdobycz: Carn. dóbizhk;    strzyma. ib. 195.    Masz dochody niemałe, miej serce

Vind.    dobizhek; Bag. dobit, dobitak; Croat. dobichëk;    wspaniałe, ib. 240.    Pieniążki są; dochody to, dochody z mo-

dobitëk; Bag. dobił; Sorab. 2. dobutk, dobusche; Sorab.    jego folwarku.    Boh. Kom. 1, 87. Wybieranie dochodów do

1. dobćtk, dobetżik; Z?oszj. dobit, dobitak,    pribitak; Sla-    skarbu Rzpltćj.    Pilch. Sen. 58. Dochód roczny, Carn. lejtnè-

von. dobitak; Eccl. 4o6Łrrie * zdobycz). Pies, byk, zwie-    ze; Bosn. lictina, dohodak, jährlich (EtnfomntCU. Przyjrzę każde, jeśli szkodę zrobi, pan jego ma nadgro-    dzie Siewierskie państwo z Nowogrody W wasze, jak by—

dzić,    a to jeśli one dobytczę albo zwierze weźmie w    ły i przedtem dochody. Paszk. Bell. B. 5. b. (czynszo-

swoję    moc. Sax. Art. 45. Jeśliby sędziowie z ciążanych    wać wam będą).    Bag. dohodarstvo quaestura; dohodar-

rzeczy oddalili też i jedno dobytczę; tedy temu, któ-    nik quacstor; Boh. duchodenstwj; Ger. eine 9îente;    adj.

ry szkodę ucierpi, według szacunku onego bydlęcia    duchodenskÿ» subst. duchodnj, ber Sftentmetfier, fem.    du-

straconego mają wrócić. Herb. Stał. 506. Ofiarowali bo-    chodnice. DOCIIODNY, a, e, czego dójść można,    dogu spokojny dobytek, to jest, dwanaście cielców. Biel.    stępny, erreichbar, äulctttgltcfy; (Carn. dahodne adventitius).

Hst. 52. Nie możemy poić trzody, póki się nie zżenie    Niedochodny, niedostępny, inaccessus. MaLcz. Boreas    opa-

wszystek dobytek. 1 Leop. Genes. 29, 8. Maximinus ce-    rżyska stwierdza w lato niedochodne. Banial. K. 2. §.    Do-

sarz z młodych lat pasł dobytek. Biel. Sw. 54. Smok    chód czyniący, intratny, einträglich, (Einfnttfte briłtgenb ;    Boh.

ten wielkie szkody w ludziach i dobytku czynił. Tward.    duchodnj; Vind. duhodizhni; Boss. 40X04HHH:, npHX04HHH,

Daf. pr. W gorącu wielkim dobytki jej    przed wozem    xatÖHUM. Wynajdę dochodną dla ciebie funkcyjkę. Teat.

ustały; tedy ujźrzała krynicę, z której gdy    się napiły by-    50, b. 100.    Posiadał dochodne starostwo. Ossol. Mow.

dieta, wnetże siły wzięły. Sk. Żyw. 1, 277. Ludzi so-    94. DOCHODOWY, a, e, od dochodu, (EtnfouttttenS*, (Etn*

bie równych na swój dobytek rachują. Przestr. 26. *§. Zdo-    itafmt*. Księga dochodowa. DOCHODZIĆ, DOCHODZENIE

bycz, bie S3eute, ber $aub. Ciało, że skazitelne, ziemia    ob. Dójść. bOCHODZJCIEL, a, m. dochodzący czego,

upominający sie o krzywdę, poszukujący krzywd, powód, powodowa strona, ber fîadjfudjer, M)forfd)er, Slnfudjer, 9ÎÜ*

się wioski.₅ Pot. Pocz. 714. Mnodzy się ważą Indyi dochrapać, Zadajae bogactw gwałtownych nałapać. Klon. FI. C. 2. b.

(jer; Boh. zpytatel; Bosn. iziskalaę; Boss. iicnuraiejb.

Instygatorowie Rzpltej są dochodzicielami krzywd jéj wy- w ‘DOCHWATKI, w DOCHWYTKI, w DOCHWYTKĘ adverb.y rządzonych. Skrzet. P. P. 1, 203. In fern. DOCHODZI- wdopadki, w dorywki, dorywczo, eritńfcfjettb, aufgreifenb,. CIELKA Bosn. iziskalica; Boss. HcnLiraie^bHiina.    cr^flf^enb. (Sorab.i. skwatom, spiesznie). Jarosław, w do-

DOCHOWAĆ cz. dok., dochowywać kontyn. i częstotl., do-    chwytkę wojsko zebrawszy, ubezpieczonego Bolesława

chowuje Pr., dotrzymać co do czasu lub kresu pewnego,    uskoczył. Krom. 70. (rapłim, eilenb#, fd)ltcU, nad prędce,

Bewahren, galten, aufkeitmfjren, któ jur enter genńffeu 3eiO    w biegu, w pędzie). Ruś spaliwszy zamek, w dochwytkę

ki3 Jtt einem geitńjfcit flutete; {Boh. dochowati; Yind. do-    z niemierną zdobyczą, do domów' odeszli. Krom.    310 et

braniti; Ba.g. dohraniti, dohragnivati). Drzewo do po-    329.— W dochwytki, z nienacka, znienagła,    obiter.

trzeby w trojaki sposób dochowywają; dochowuje się al-    Macz. byle zbyć, od reki, okeuljtu, leid)t mej. *§.    W do-

bowiem w stosach na otwartćm powietrzu, albo wszo-    chwatki co pisać, i tędy i owędy, ex intervallis.    Mącz.

pach, albo też pod wodą. Jak. Art. 5, 170. Majątku do-    Chwile, które nam z nienacka zbywają od potrzebnych

chować, nie roztrwonić, fein SSerittügeu jnfmnnten kalten,    spraw, w *dochwatny czas niektórzy mówią, tempus sub-

erlmlten, ntd)t nerfcttlenbcrn. Skarbów' nie sobie stary do-    secivum. Mącz. Succisivae operae wdochwatnia    robo-

chowywa. Prot. Kont. B. 2. Masz bogactwa, myśl jak-    ta. ib. Succiswe aliquid agere w dochwatki abo    w do-

byś dochował pieniędzy. Zab. 15, 171. Łacniej dostać,    rywki    co czynić, jako niektórzy mówią.    Mącz. w oderwa-

niż dochować. Cn. Ad. 409. Trudniejsze jest. dochowa-    nych    od innych zatrudnień chwilach.    DOCHWYCIĆ cz.

nie dóbr nabytych, niżeli nabycie. Nag. Fil. 183. — §.    dok. zupełnie uchwycić, tmfiicj ergreifen,    faffett, feft galten;

Dochować wiary, słowa, ütrcne nitb ©lailkcit galten, 2Bort    (Rag.    dohittiti, dohitati; Croat. dohititi,    dohitavam). DO-

I;alten. Kto bogu wiary nie dochowa, ten ani ludziom.    CHWYCIĆ się czego zaimk., chwytając dosięgnąć, za-

Cn. Ad. 370. Kto nikomu nie wierzy, niewart, aby mu    chwycić, crilHfdjeit, erkafdjeit, ergreifen. Krokodyl, gdzie się

dochowano wiary. Teat. 52, d. 15. Wiem, że on two-    człowieka doehwycić może, tam go pożrze. Kosz. Lor. 45.

jej pani słowa nie dochowa, ib. 48, b. 15. Dochowa DOCIĄĆ, iął, ięli; F. dotnie, dotne cz. dok., docinać niedk., tajemnicy, zatrzymawa tajemnicę. Cn. Th. er kemakrt baS    do szczętu uciąć, tmllettbś bttrdjfmuen, akljaueit. Utniemy

©efictnttttfi, kefialt e3 ket) ftćf?.— Dochować kogo, aż do    dwie ławice dla pływania, a potem maszt skręcony dotnie-

wieku męzkiego wypielęgnować, wyhodować, kiS $u (et*    my u dołu. Jabt. Tel. 81. Nie dociąłeś tej gałęzi. Tr.

nem gemiffen Stlter) aitferjieken, ergeben, grojś jtekeit. Jam cię    Kat ją trzy kroć ciąwszy^ uciąć jej szyi nie mógł, i tak

w żywocie nosiła, a piersiami swemi trzy lata żywiła, icho-    nieodciętćj odbiegł. Sk. Żyw. 2, 557. Dociąć, zabić na

wała, i dochowała tych lat. 1 Leop. 2 Macch. 7, 27.    śmierć, dobić, öoHenbS tobt machen. Tatarzynowi, gdy nie-

Dochować kogo śmierci abo do śmierci,    do zgonu go    wolnik w drodze zachoruje, zetnie go, czasem i    nie do-

utrzymać, karmić, opatrzyć, eilten ktë an    ben £ob unter*    tnie, tylko zamorduje. Haur. Sk. 516.— Dociąć,    podrą-

fialten. Kto ojca mego w starości dochowa? Sk. Żyw. 2,    bać po pewny kres, naciąć, naderznąć po pewną miarę

12. Ociec stary zgrzybiałość swoje synom polecał, i o    długości lub głębokości, ktè nmktit Ijaueu, któ ju einem

pogrzeb i dochowanie prosił, ib. 1, 44.— §. Dochować    keftimmten |UlttCte kin fmiteit. Dotnij do tego sęku. Tr. §.

się czego zaimk., chowając doczekać się, wychowując    Dociąć, w pień co do jednego wyciąć, dotępić, doni-

doczekać się, wychowując wystawić, burd) (Srjie^ung fur    szczyć, alles ooIlenbS nieberkaiteit, tu bie Pfanne hauen, nie*

fick ^ryorkringen, ftd) erjiekeit. Przez ten krótki czas ła-    bcrfäkeltt. W pogoni nieprzyjaciela docięto. Tr. §. Cum

two było poznać, jakichbyśmy wkrótce mogli byli do-    Dativ. Dociąć komu, uderzyć kogo do żywego, eilten l)aiten,

chować się aktorów. Teat. 24, 80. Czrłr. §. Equinar.    fotogen, baj$ erś fühlt, tyn rcacfer bur^gerken. Dociął chłop-

Stadnik dochowuje klaczy, dosyca, dospokaja, ber $engft    cu za tę swawolą. Tr. dobrał mu do żywego. Tr. §. Fig.

tijut ber ©tute genug. Stadnik, dochowywając tych świe-    Docinać komu, przycinać słowami, szczypać, przymawiać,

rzop, które jeszcze pożądają, chować też pragnie i inne,    przytyk dawać, sznupkę dawać, einem mit ©iitkele^eit jtt*

chociaż już nie potrzebują. 'Hipp. 20. DOCHOWNY, a,    fe^ett" auf it;it ftickelit, t^it mit SBorten angretfen. Tak so-

e, sposobny do dochowania, trwały, nertimfirkar, aitfDemapr*    bie językami docinały obie. Mon. 76, 7. Ah śmiałku!

kar, bauerkaft. Suchary od chleba lżejsze i    dochowniejsze.    także język twój dotnie, dokuczy każdemu! Min.    Ryt. 1,

SI Ob. 145. DOCHOWYWACZ, a, m.    dochowujący,    73. Dziwna ci się widzi rzecz, że podłego stanu Człek,

pilnujący, wypełniający, ber Spalter, (Erfüllet, 33eokad;ter.    ubogi, tak żwawo śmie docinać panu. Min. Ryt. 1, 288.

Szanow-ny ten mąż, ścisły dochowywacz sprawiedliwości.    ob. Docinek, Przycinek.

Nieme. Kr. 4, 169.    DOCIĄGNĄĆ cz. dok. Dociągać niedok., ciągnąć co do pe-

DOCHRAPAĆ się czego zaimk. dok., dogramolić się do cze-    wnego kresu, kt$ JU einem gcmtffen ^llltctc IjtiRtekeu, fpait*

go, dojść po chrapach, trudnościach, przeszkodach, zwło-    neu, befyneit; Boh. dotahnauti, dotahl, dotâhnu, dotaho-

kach, mit faurer SOîüke citblt^ bod) etroaê erlangen, (ergab    wati; Sorab.i. docżanu, docżaham; Ross. 40TaHyTb, 40-

tent). Po dwudziestoletniej pracy ledwiem się tego do-    TarnBaTŁ. Gdy ręce, które świat stworzyły, Do dziur,

chrapał, co mam. Teat. 1, c. 35. Nilu się dochrapawszy,    sznurami kręcąc, dociągało Bezecne plemię, z miejsc swych

przyklękła na brzegu. Zebr. Ow. 25 et 258. Dochrapał    wypadały stawy. Odym. Sw. 2, H h. 4. Dociągnąć cię—

ciwy. Mlask. Ryt. 2, 151. bte (Scfute auffpamtClt. Docią-    idj îonttnc fd;oit etiuaé auf bte (Spur. Docieknę tajemnicy,

ga Juku Chiron. Bardz. Tr. 322. napina, dopina, cr fpanut    Teat. 18, 121. Dociekam celu waszego, chcecie mnie

bdt Sogett. Dociągnij przączki, poprzęgu do tej dziurki.    podejść, ib. 54, 74. Coś jest w tej robocie takiego, cze-

Tr. — Slov. Prov. Timi zubami teg koźe ne dotahneś,    go nie dociekam, a co oni chcą przede mną utaić. ib. 7.

temi zębami tej skóry nie dociągniesz, (nie dokażesz te-    b, 57. Dociekajmy co możem, co dociec się godzi, Wiek

mi śrzodkami). §. Dociągnąć czego, fig. tr. dopełniać do    nasz w wielu odkryciach dawniejsze przechodzi. Kras. W.

pewnej liczby, do pewnego stopnia, doprowadzać, eé bté    12. O wszystkim już wie ociec; przez kogo mógł tego

IDOljtlt bringen. Niekompletowe rejmenta dociągnąć trzeba    dociec? Zabi. Z. S. 69.    Uszedł tak skrycie, że go    naj-

w czasie wojny do tysiąca. Leszcz. Gi. 114. Na rejestrzyk    pilniejsze straże dociec    nie mogły. Nar. Hst. 2,    385.

kreski przypisowa! tym dyscyplinom, które przeszły, aby    (postrzedz). DOCIECZENIE, spostrzeżenie, odkrycie, bic

przyszłych dociągał tćm pamiętnićj. Birk. Sk. 23. W    ®rfarfd)itug, ©rgrititbititg, 2Bal;ritel;iuuitg. Historya natural-

domu przedam dobytek i swego dociągnę; a do Ołomuń-    na była śrzodkiem do docieczenia szkód i pożytków go-

ca zapędziwszy, ciągnie mię Niemiec jak chce. Gost. Gr.    spodarskich. Weg. Mar. 1, 101. Tortury, ten dziki i

62. (dopnę swego). Pierwej dziesięć garncy wypiwszy,    niepewny docieczenia prawdy sposób. Ostr. Pr. Kr. 1,11.

nic mu nie szkodziło; a teraz ledwie ośmiu dociągnie, a    Odkryłem zdrajcę, zna on to moje docieczenie. Teat. 45,

często mu się potoczyć przyjdzie. Mon. 68, 205. Jak    6.24. DOCIECZONY, którego docieczono; i do dociecze-

wiele chory ma pić tej wody, nie wyrażę, jedno żem    nia, mogący być docieczonym, eittbccft, erforfdjt; U. erforfd)*

już namienił, iż najwięcej do garnca ma dociągać. Syxt.    lid), Clttbecfbar. Kołtun ma swoje zaledwo drobnowidzem

Szk. 285. (kontynuować aż d. g. er folié bié $. e. T. fort*    docieczone włoki. Perz. Lek. 14. oppos. niedocieczony,

fejjClt). — Tr. Dociągać czego, ciągnąć na co, dochodzić    itlterforfd)Itd). On względem interessu jest niedocieczony.

czego, dążyć do czego, szukać czego, worauf futtjteljien,    Teat. 39, 248. Z niej nic nigdy wyczerpnąć nie można;

btuarbeifett, barnacl; ftrcbcit, fid) barunt bemühen, eé fud;cn.    niedocieczona, nikomu się nie zwierzy. Teat. 14, 97.

Żydzi opuściwszy urząd, sarni sobie sprawiedliwości do-    DOC1EK, u, m. docieczenie, baé 9?ad)ftirfd)eit, ©rforfd)eiî.

ciągali. Seid. 21. Nie tylko żeby mieli podług sprawie-    Roztrząsamy tu drogi z    wesołym dociekiem Jakie    nasz

dliwości swojego własnego dociągać, ale wielkiemi szkodami    wspólny twórca przedsięwziął z człowiekiem. Przyb.    Milt.

łupią jeden drugiego. Gil. Post. 13. Nie tak dalece moc    245. Idąc człek wolno pewnym tropem doświadczenia To

rozciąga swoję nad niemi, jako więcej sztuk i fortelów swych    swemi dociekami w naturę zamienia. Zab. 15, 87.

dociąga. Jan. Lig. B. (używa fortelów, cr fudjt BOU feilten DOCIEŃCZYĆ cz. dok., Docieńczać niedok., do pewnego sto-iÜUUftgrtffcu ©ebraitd) Jit Uiad)Clt). §. Dociągnąć do końca,    pnia cienkim uczynić, zupełnie wycieńczać, btś SU einem

dokończać, dokonać, bté su (Śttbc fortfebeit, beeitbtgeit. Jak    genuffeu ©rabe ucrbuuucu, u od) ntcl;r oerbüuiteu, oollcitbé

to przykro będzie resztę dni w samotności dociągnąć.    gaits bültlt luad)Clt; Rag. dotànciti.

Teat. 15, c. 9.    §. Neutr. Dociągnąć dokąd, dojść, do- DOCIERAĆ ob. Dotrzeć.

jechać, stanąć, bté l)iit Stcficu, bié btit gdaugeit, bté biit DOCIERPIEĆ med. doli., do pewnego kresu lub do samego fommcit. Strudzony nie jestem drogą, tak iż do miasta końca wycierpieć, jeszcze więcej cierpienia nad już znie-dociągnąłbym dziś. Teat 42, d. D. _    sione doświadczyć, besuchtem geiiuffcu funcie leiben, bul*

DOCIEC, iekł, iecze cz. dok., DOCIEKNĄĆ jedntl., DOCIE-    ben; oollcubé auéleibcit; uod) mel;r baju leiben, bulbcu, tra»

KAC konlyn. domierzyć do kresu, wybiedz, dobiedz, wy-    gen; (Vind. doterpeti). W czyścu ostatka docierpieć ma-

pełnić zawód, ju (Sube laufen, auélaitfeu, beu Sauf tuillcitbeit;    my. Bej. Post. Ee. 3.

(Vind. dotezhi; Croat. dotechi, doteehem, nadotéchem;    DOCINAG ob. Dociąć. DOCINEK, nku, m. docinanie czego,

co się tnie albo rąbie, docięcie, zupełne do szczętu ucięcie, baé tnHltgc Slbbaueu, 2ôegl;aucu, 9îtcber^aueu. Już na docinek siekierę podniósł; w tćm burza drzewem zachwiała i obaliła go. Oss. Wyr. §. Tr. fig. Przycinek , przymówka, przegryzek, przekąs, uszczypek, eine @ttd)e* lep, elit 6ttd)eliuort, ein #teb, ein (Stieb (mit Śłorteu). Idźże sobie z temi docinkami. Teat. 56, c. 16. Zawsze fu— rye, zawsze jakiś docinek, zawsze jakaś kłótnia, nigdy w dobrym humorze. Zabi Arnf. 61. Mocne to są, lecz słuszne docinki. Zabi. Zbb. 10. Mon. 7l, 457.

Dal. dotechi; Rag. dotecchi, dotjcccem; Bosn. dotecchi, stecchi, dotrricjati). Intransit. Wszystkich nas grób czeka , Czy prędzej, czy pośledzej zegarek docieka. Lib. Hor.

44. Już ostatnia godzina na zegarzu docieka. Psalmod. 99.

Niedobrą nowinę medyk przynosi: zegarek docieka. Falib.

Dis. A. 1. Widząc, iż zegarek życia tego dociekał, i śmierć się zbliżała, często o niej rozmawiał. Sk. Żyw.

2, 45. Już docieka ten czas. Dyar. Gr. 194. §. Transitive Dociekać czego, dochodzić czego, śpiegować, badać, szlakować, śledzić, einer (Sadje na<^forfd;en, nadjfpu*

reu. Docieknąć, docięć, dojść czego, odkryć co, do- DOCIOSAĆ cz. dok., dociesywać czejtotl., ciosać aż po, bté wiedzieć się, domacać się, wywiedzieć się, wytropić, fmt jimmern, flauen, befyaueu; Ross. ^OTecaTb, 40TCCbiBaTL; auéfpüreit, erforfdjen, ergruubeit, moluuter fommcu. Jest tu uiilltg bebauen.

nie, doniesienie ciskaniem, baé blé I)tn ffierfeit, Treffen, baé (Erreichen mit bent SBurfe. Już było oboje wojsko sobie przyszło na oko, ale nie na docisk broni. Warg. Kurc. 28. extra teli ictnm. Już na jedno dociśnienie broni

jakaś zdrada, muszę wszystkiego docieknąć. Teat. 24, c. DOCISK, u, m. dociskanie, dorzut, dociśnienie, dosiągnie-

106. Musze smutku tego dociec przyczyny, ib. 53. d. 55.

Wiele rzeczy z samego wejźrzenia na mnie dociekł, ib.

16, b. 25. Nie mógł docieknąć nic rzetelnego. Jabt. Tel.

9. Już trochę kłębka dociekam po nici. Pot. Syl. 431.

doczekiwa. Prot. Kont. B. Po mnie tego^nikt nie doczeka, abym się boga zaprzeć miał. Sk. Żyw. 1, 193. Patrz czas zazdrośny, gdy mówim, ucieka, Dziś twoje, jutra kto wie, kto doczeka. Hor. i, Si. Koryt. Doczekam tego, dali-bóg, żeć tego będzie żal. Cn. Ad. 195. (uj-źrzę to). Doczekał, dożył, doszedł sta lat. Cn. Th. DOCZEKAĆ się czego zaimk., skutek czekania osiągnąć, et* mag erfüllt feljeit, ermarten, e§ erleben, ntd;t nntfonft gemar* tet paben; Boh. doćkat se. Kto czeka, doczeka się, a kto się zaś sili Przed czasem, częstokroć go nadzieja omyli. Zimor. Siei 148. Simon. Siei. 50. Czekać, a niedocze-kać się, śmierci się równa. Haur. Sk. 172. Takiej to doczekałem się pociechy z dziecięcia mego! Teat. 55, 32. Jego tu najpewniej doczekać sie można. Staś. Num. 2, 108.

bhzko siebie byli. Warg. Kurc. 29. ad teli jactum. — §.

Dognębienie, dotłoczenie, ostatni ucisk, dociążanie, böl*

Itçjeé Sîteberbrütfen, ÜJîieberbeitgeit. Syknąwszy na docisk brzemienia zatoczył się pod strzechę. Przyb. Abl. 137.

DOCISNĄĆ cz. jednotl., dociskać niedok., dociskiwać częstotl. dorzucać, rzucić aż do, btg mofUtt merfett. 1. Dorzucić, dosięgnąć rzuceniem, mit bent SBurfe crretcDert; (Boh. do-tisknauti, dotiskl, dotisknu wydrukować, odbijać druk;

Vind. dotifniti * dotknąć; Vind. dostifniti * przyciskać);

Bosn. dotisnuti, dorinuti protrudere; Bag. dotisnuti; Croat. dohititi, dohitavam; Ross. 4o6pociiiB, 4oniBLipHyTb. Do tej lipy kamieniem docisnął. Tr. Docisnął mety kamieniem. />.    2. Dociskać kogo, dognębiać, domorzyć, ju

33obcu britcfeu, bolleitbg mcberbructen. Ubóztwem dociśnio-ny, majętność swą przedał. Radź. Levit. 25, 25. Jeszcze

żaden strach ani    zgroza nas nie dociska, a już się boga    DOCZERNIĆ cz. dok., doczerniać koni., poczernić do pe-

przemy. Rej. Ap.    25.    §. Przymuszać, musić, jmtitgeu,    wnego    kresu, zupełnie poczernić, big ju einem gemiffen

itii^tgen. Trzeba    go jako ostrogami do tego docisnąć.    <pmicte    über @rabe fdjmćfrjen, böllig fd;marj madjen; Ross.

Rej. Post. J. i. 1. Az niewola docisnęła go do tego, 40uepHiiTb, 40liepHHBaTb.

ślił inną rzecz. Erazm. Jez. J. 5. §. Dociskać czego na DOCZESNY, a, e, — ie, adv., do czasu tylko trwały, nur na kim, wyciskać na nim, wymagać, wymuszać, bOlt je* auf eilte B^t, jeitig, nicht illtinermäbrenb, einftttJCÜtg; (Boh.

lltanbeit Ctmag erphtgett. Jako ty masz czego dociskać na nim, gdyś jest jako nędzny robaczek. Rej. Post. H. 8. Nie dociskać nic na Panu upornie. ib. H. 8. Wszakoż nie dociskać tego na nim upornie. ib. DOCISNĄĆ się zaimk. dok., przedrzeć się aż do, fid; big Ijttt burcflbrältgen. Iż się nie mógł do drzwi docisnąć, chciał oknem wyleźć. Baz. Rst. 59.— Docisnąć się czego, dostąpić, dopiąć, dochrapać się czego, dodrzeć się do czego , mit 9)ïübe er* reichen, erfpmtitgeit, (crbrmtgcit). Docisnął się urzędu. Tr.

DGĆWICZYĆ cz. dok., do końca wyćwiczyć, wydoskonalić, big jur Mfoinuteubeit üben, burd; Übung benmllfommneit. Nie-

easny; Sorab. 1. natżaszne, tżasznć; Ross. BpeMeHHblii; Eccl. 1104aliTHbiH, „pHKp-sMeiibiii, Tńu/. svojedanshni ; Garn. enzhas). Dał sprawę o chrzcie swoim Jan ś., iż jest doczesny, i ustać ma. Sk. Źyiu. 2 , 156. Doczesne a krótkotrwałe są te rzeczy, które bogactwy nazywają. Warg. Wal. 227. Doczesne są rzeczy, które widziemy, a których niewidziemy są wieczne. Baz. Hst. 229. Gdy się dobrze powodzi, nie znać, kto przyjacielem doczesnym, a kto nieodmiennym. Budn. Ap. 152. Jurid. Doczesny posiadacz * dożywotnik, zastawnik, arendarz, dzierżawca; wieczny, dziedzic, pan dziedziczny. DOCZESNOŚĆ, ści, z. doćwiczony, niedoskonały, niedouczony, ummllfbtttnieu, bent    trwanie ograniczone czasem, bie Bettigfett, biß Sauer blog

Cg llbd; an Übung fcljlt. Łatwo potępiają i ganią, co ich    fur eilte Bett, bte Beitlidjfcit. Nieśmiertelni duchowie w

niedoćwiczone przechodzi umysły. Mon. 68,196. (cf. niedo-    swej nieśmiertelności, A ziemscy mieszkańcowie w swo-

warzony).    jej doczesności. Kolak. Cat. B. 4.

DOCCIĆ, DOCZC1C, DOCZEDŁ ob. Doczytać.    D0CZYN1Ć cz. dok., Doczvniwa6 częstotl., dodziałać, dorobić,

DOCZEKAĆ med. dok., Doczekiwać częstotl, czekać aż póki,    dopełnić roboty, dokonać, etroaS ju (Snbe bringen, bollenben;

dotrwać czekając, marten fi) lauge bp,* atpbauerub mar*    Sorab. 1. dotżinu. Zupełny, doskonały, doczyniony, per-

ten, auêmarteu; Boh. doćekati, doekati, doekam; Sorab.    fectus. Macz. Proch ten schowaj, a co większych ziarnek

2. dozakasch; Sorab. 1. docżakacż; Bosn. doćekati; Vind.    doczyń. Śien. 528. cf. szczyniać. (Boh. doemiti“se, popeł-

dozhakat, perzhakati; Croat. dochekati, dochekivati,    grZech, występek),

dochakati; Dal. dochekati; Rag. docekkati, docekki- *hqq2YŚĆ ob Docz tać vati; Ross. 40**4aTb, 40tKH4aib, ii3*/Kii4arb, H30>K4aTb,    t,x .    “

?» >

Bbiac4aib, BbDKH4aTb, Ha*4aTb. Woła, proszę doczekaj! D0CZ\SCIC cz. dok., doczyszczać kontyn., do końca poczy Papr. Kol. 0. 3. Doczekać czego, skutek czekania    ścić, bölltg retu UiadjCU, gaitj reinigen; hag. docistiti ; Los

osiągnąć, ermartcit. Doczekał go na drodze. Oss.    40llHCTiiib, 40immaTb , 40liniu,HBaTb.

Wyr.— §. Tr. fig. Doświadczyć, dożyć, erfahren, crie- DOCZYTAĆ cz. dok., *D0ĆCIĆ, 'DOCZCIĆ, ‘DOCZYŚĆ, (‘do-bcit, ermartcit. Ojcowie, którzy po synach swych niejakiej    czcdł); Doczytywać częstotl, do pewnego kresu lub. do

pociechy doczekać pragną, na nauki im nakładu nie ża-    końca przeczytać, bii? nmbtit bltrdllefctt, Jtt (Eltbc lefeit; Boh.

łują. Gliczn. Wych. M. 2. Takiej nędzy starość biedna    doćisti, doetl, doćtu; Ross. 40uecTb, 40UHTaTb, 40iitiTbi-

69

457

DOCISNĄĆ - DOCZEKAĆ.

DOCZERNIĆ - DOCZYTAĆ.

Slownik Lindego wyd. 2. Tom Ï.

40-

Baro. Latopiszce lada jako piszą, według swojego zwyczaju, w dowodzie i w doczytaniu chromego. Slryjh. 243. Nie doczyta sam do końca, i drugich od czytania odstrę-czy. Xiądz. 278. DOCZYTAĆ się czego zaimk., czytaniem dowiedzieć się, osiągnąć z książki, (burcfyS Scft’u) erfahren, erfeljen, cntberfcu; Boh. doćjst se. Ostatka się ‘doczcić (doczytać) możesz w 4tym rozdziale. Rej. Post. D. 5. Uciesznych kunsztów, których się kiedy doczedł, wiele pamięta. Kosz. Lor. 13, b. Gdy przełożony człowiek czyta, nie może być, aby się ‘doczyść (doczytać) nie miał, co na jego stan należy. Kosz. Lor. 11, b. Czytając zawzdy się tego doćcić możesz, ib. 9, b. Czytam książkę, abym się doczytał, jakbym się złości ustrzegł. Hor. Sat. 103. Patrz na twarz moję, a doczytasz się w niej prawdy. Teat. 55, d. 14. Rozumiałem, żeś ty miał więcej czytać, niż on; ale widzę, nie doczytałeś się jeszcze; czytaj jeno pilniej, ujźrzysz, że to dawnięj inaczej było. Twórz. Ok. E. 2.

DODĄG, ął, dodmie cz. dok., Dodymać niedok.. 1. dopełnić powietrzem, nud) ntcl/r jublafcu, aufblafen; Sorab. 1. do-duju, dodujem. Dodymaj pęcherza jeszcze nie dosyć nadętego. 2. Fig. tr. Dyabeł mu te myśli dodyma. Tr. (poddawa, poddmuchiwa, podżega go, etublrtfcn, eńtgc* ï»ett, bte ©ebanfcit lt. f. U).). Wszystko na oczy wyrzucił, co mu tylko zajadłość dodymała. Tr. Tel. 298.    §. DO

DAĆ się czego zaimk., doniecić się, Ctblafen, anblafcn, burd) Slafett peruorbtntgcu, anfaćf;ett, mtregeit. Dodać się ognia. Oss. Wyr.

DODAĆ, DODADZ cz. dok., Dodawać niedok. et końtyn., dodaje Praes. niedok., dodawa Pr. frequ., doda futur., do danego przyczynić, przydać, noc!) Htel;r I/iuju geben, juge* hen, julegeu; Boh. dodati, dodâwâm; Vind. dodati, doda-jati; Garn. dadam, dadajam; Rag. dodatti; Oroat. dodati, dodanye, nadodajem; Bosn. dodatti, nadodati; Sorab. 1. dodacż ; Sorab. 2. dodasch; Ross. et Eccl. 404arb, 4aBaTt, 404aame.— Do jednej wsi dodał mu jeszcze i drugą. Kras. Pod. 2, 145. Arith. Dodawać, odejmować, mnożyć i dzielić, cztery działania. Jak. Mat. 1, 15. abbt* ren, jufamutenja^len. Dodanie, dodawanie, postępowanie, którćm dochodzimy liczby wyrażającej, wiele dwie lub więcej liczb razem czynią. Lesk. Mier. 2, 5. bte 5lbbttt0U, baé 9(bbtrcu, 3ufrtntmeureci)ueu. Wartość całą wielu liczb przez jedne liczbę wyrazić, jest to, co się nazywa dodanie uczynić. Jak. Mat. 1, 16.— Gramm. ‘Dodane imię, Dodane, adjectivum. Tr. przymiotnc imię, przymiotnik. Kopcz. bfl3 ßtgenfd)aft3luort.— §. Ogólniej: przymnażać, przyczyniać, powiększać, (ńttjufttgen, julegeu, jugebeit, ner* nteljreu, er^o^cn, ncrftärfeu. Nie trzeba ognia do ognia dodawać. Pilch. Sen. 221. Dodaj siły, rządź pióro, rozpal umysł zimny. Groch. W. 26. W tém utrapieniu nadzieja dodawała siły, a miłość pociechy. Staś. Num. 2, 126. Kto mi głowie mój łez doda, wody i źrzódeł oczom. Kulig. Her. 5. Dodaj sił i sposobów szlachetnym naszym obrońcom. Gaz. Nar. 2, 272. Miejsce i czas często śmiałości dodaje. Rys. Ad. 40. Dodawać serca, zagrzewać, zapalać, zachęcać, £>ctj Utadjcn. Dodaję serca na złe, podbijam bębenka, Cn. Th. 132. poduszczać, podburzać, pod

żegać, mtljejjcu. cf. Dodać koniowi ostrogi. §. Podawać, dostarczać, dostawiać, donosić, dowozić, dosyłać, über* geben, übermalen, liefern, juljäubtgeu. W bochnie chleba, Koreckiemu sznuru jeden Grek dodał do ucieczki z Stambułu. Leszcz. Class. 39. Dodano Koniecpolskiemu w pasztecie sznuru, świdra i piłki, któremi się z wiezienia wydobył. Klok. Turk. 109. Dodawać służącym wszystkiego, co im potrzebne, bądź zdrowym, bądź chorym, jest rzecz sprawiedliwa. Zab. 16, 10. Upatrowali, aby oblężonym najmniejszej rzeczy rzeką nie dodawano. Krom. 654. (ne quid importaretur). Oni dodawali naczynia, a niewiasta nalewała. 1 Leop. 4 Reg. 4, 6. Klucznik powinien tworzydła kupować, i urzędnikom za też pieniądze dodawać do folwarków. Gost. Ek. 38. Ty sam dodaj ratunku , któryś dodał nadziei. Siem. Cyc. 328. Porażony ledwie uciekł na dodanych koniach. Biel. Sw. 230. Giuagn.

72. (na obcych koniach, których mu dostarczono, auf fourutrteu, procurtrteu ^ferbeit). *§. Godzien jest, abyście mu we wszem wiary dodawali. Sekt. 49. (przychylnie wierzali, gent ©laubeit geben). §‘. Zewsząd w silnej obławie psy zębów mu dodają. Zebr. Oui. 62. mersis in corpore rostris, (zęby w nim utapiają, fte grabe» tl;re 3‘tl;»e etn). (DODAR-CIE, D0DARTY ob. Dodrzeć). DODATEK, tku, m. co się do czego przydaje, dokładka, bte3ugrtbe, ber3»faf$, Sep* f«f$; Boh. dodawek, dokładek, dolożenj; Sorab. 1. pżi-dahwk, wobwisk; Vind. perdavek, navifek, pervifek; Carn. poverhnina, povershèna; Slavon. nadodavak; Croat. doda-vëk, nadkladek, prisztava, doday, doversek, nadavek, nadolósek; Dal. dodatje; Bosn. nadodak, pridàk, nanu-tak; Rag. nadometak, pristavak, priloxak; Ross. 404a-TOKb, BblHOCb, 40BbC0K,L, npHBUCB, npHBBCOKB ; Eccl. 40-4a»a. Powiadał mi to, z tym dodatkiem, że on to pewno wie. L. Ilogrewa miernictwo wojenne z dodatkami J. P. Łejkiego. Dodatek w przekupstwie i kramarstwie, przyrzucenie, nadłożenie nad ilość zapłaconą. — Simili-ter: Dobre urodzenie nie zawsze z dodatkiem chodzi. Karp. 4, 100. (zresztą, czego do tego potrzeba, z majątkiem). Dodatek, rzecz nieistotna, ale taka do istotnej przypadłość, która przyłączona lub odcięta tejże nie zmienia n. p. Cnota sama prawdziwe dobro ; resztę, co ludzie cenią, ledwo zejdzie się za dodatek ważyć.— Aliter Nic bez dodatku nie powie; nigdy rzeczy w istnej prawdzie, żeby fałszu nie przymieszał, nic tak, jak słyszał, zawsze coś musi od siebie z swojej głowy przyłożyć. DODATKOWY, a, e, od dodatku, dodawający się, 3ufßf5⁵» 3u0ßs be*, jugegebeu; Ross. 404aT0»Hbiii, 40óaBo»Hu». DODATNI, ia, ie, dodawający, przymnażający, jugebcnb, uer* nteljrenb, crljöfyeub. Ilości dodatnie, positivae quantitates. Sniad. Alg. 1, 9. Przywracanie dodatnie, reductio addi-toria. Krumi. Chym. 501. Podział elektryczności na dodatnią i odjemną. Scheidt, rap. Znak w arytmetyce rzetelny czyli dodatni, signum positivum, znak nierzetelny czyli odciążny, negatimim. Ustrz. Alg. 3. DODATNIA, i, z. dodanie głoski do jakiego wyrazu, albo wyrazu jakiego do mowy. Kopcz. Gr. 2, 23. epenthesis. DODAWACZ a, m. DODAWCA, y, m. który czego dodaje, bet 3wg^s bet, 3»f»gcr, Sermefjrer; Eccl. 404aTe.ib. Chryste, mę-

D ODAWANIE - D O D Z I E K

DODZIERAĆ-DOGADAĆ.

459

Ty sam wielkich rzeczy sprawco. DODZIERAĆ ob. Dodrzeć.

żnym sił dodawco ;

Groch. W. 121. DODAWANIE ob. Dodać.

DODŁUBAĆ cz. dok., do końca wydłubać, DoIIenbê au^i^len;

Ross. 404046.111™, 404aJi6iHBaT'D.

DODOIG cz. dok., resztę wydoić, tmllenbê auömelfeu; Ross.

DODZIERZEG cz. dk., Dodzierżawać kontyn. dotrzymać, dotrzymywać, pr. et tr. fig. galten btó ju einem gemiffeu 3 eit* puncte, erhalten, aufhalten; galten, Beobachten, erfüllen; Roh. dodrzati, dodrżjm, dodrźugi, - owati; Vind. dodersha-4040HTŁ.    ti; Ross. 404epmiBaTb,    404epmaTb. Jeleń ganił    rogi

DODRAPAG cz. dok., do końca podrapać, tmflenbâ mit ben    swoje, które go psom dodzierźały. Ezop. 17. Jastrzębie

Sîageln jerfleifcticn, jerfrajjett. DODRAPAG się do czego,    gonią i sarny małe, a psom    ich dodzierżawają. Cresc. 618.

zaimk., dodzierać się, ftd; mit ©emalt moflin bnrćftarbcitett.    Rękami jego dodzierźana.    Otw. Ow. 117. On dodzierźy

Rękoma obiema i    zębami radby    się    dodrapać    do    tego, tego co ma, a nie wydrze mu nikt z rąk. Smotr.    Lam.

czego zada. Mon.    71, 316.    prf. Widząc, ze zamku    nie dodzierży, poddał się.    Bia-

DODRUKOWAĆ cz. dok., do końca wydrukować lub więcej    lob. Odm.    15. er mürbe ba§ Schloß nicht behaupten tonnen,

jeszcze podrukować, tmUenbS JU ©nbe brncfeit, ober nod)    Wygnany    stryj , ani synowcowi, ani sobie państwa do-

mel;r baju bntcfcn;    Ross. 4oneqaTarb,    4onenaTbiBaTb.    dzierżał. Biel. Zam. 29.    Nie dodzierźał naszym    pola

DODRZEG cz. dok., Dodzierać niedoli., do końca rozedrzeć,    Swidrigał. Birk.Kr. 295. dostać placu, dotrzymać, obro-

dotyrać, doszarzać na niwecz; Boh. dodrati, dodriti, do-    nić, er behauptete baö gelb nicht. — Dodzierżeć słowa,

deru, dodru, dodrówam; Ross. 404paTb, 404epaib W    wiary, SBort halten, streue Uttb ©tauben halten. ;On nikomu

stroju dawnym matka umarła, Jeszcze go i córka z wnu-    nie dodzierźał słowa. Biel.    Kr. 403. Napominali go, aby

czka nie dodarła. Teat. 43, c. 80. Wyb.— Fig. Dziesią-    już co raz rzekł, inaczej    nie czynił, a słowa swego

tej w ciężkiej pracy dodzierając skóry, Ubogi kmieć osta- dodzierźał królowi, ib. 415. Dać gardło wolał, niż wia-tni dług płaci natury. Pot. Jow. 58. bie jelmte tpaut reißt    ry nie dodzierżeć. Gorn. Sen. 178. Kogoź kiedy z tego

er ftd; tu feiner ferneren Slrbeit ab.— Dodrzeć, dołupić,    chwalono,    źe sobie dodzierźał wiary? ib. 352. Dodzie-

zdzierstwem nabywać, noch mehr erpreffeit, erfd)inbeu. My-    rżałeś' swej pani stateczności. Groch. W. 444. Długo-li

ślił więcej jeszcze skarbów dodzierać. Nar. Tac. 2, 277.    tego pokoju dodzierżą nieprzyjaciele? Sk. Kaz. 434.

mować komu, sprawować co na kim, dosadzać komu, auf jemattben ftarf mirfen, ihm mann ntad)eu, ilm anfenern. Łaska bożka ustawicznie mi dodziewa, pała we mnie. Orzech. Qu. 55. Więc to ona nasza miła exekueya była, która nam tak długo dodziewała. ib. 17. Jeszcze coś mam w sobie, co mi bardzo dodziewa. ib. 144.

(evectas opes adhuc augere).— Dodzierać, dokonywać ‘DODZIEWAG komu cz. ndk., jakoby czynić na kogo, doj— roboty dziejącej się darciem, skubaniem, Jlt ©ttbe fd)leißen, twHenbS auffäjleißen. Spać nie pójdziecie, póki zaczętego pierza nie dodrzecie. L.

DODUSIG cz. dok., dodławić, dokonać dusząc pr. et fig. eitb$ erwürgen, ben Steft geben. Choćbym konał, tobyś mnie jeszcze dodusił. Teat. 32, b. 28. Nad równość się wyniesie i snadno dodusi konającej wolności. Leszcz. Class. DODŹWIGNAG cz. jednt., dodźwigać ndk., aż do pewnego

13. Aliter. Ledwo dodusił kieliszka, ledwo dodusił robo-    kresu podźwignąć, btë mofun aufheben; Ross. 404BHHjTb,

ty* nie z ochotą, leniwo, nieglaznie dopił, dodziałał,    404Bitraib, 404BiiniBaTb.

mit genauer Sîotlf beeuben.    DODZWONIĆ czyn. dk., do pewnego czasu podzwonić, dzwo-

DODYGHAĆ czyn. dok., ostatni dech wyzionąć, dowieść ży-    nienia dokonać, btë JU einem gemiffeu Beitputtfte lauten,

cia, ju ©ubc athmen, auSathmen, feuebenb eubtgett. Czasby    yoïlenbS ju ©ubc lauten, airêlâuteu; Boh. dozwoniti, Rag.

już, pozyskawszy wolność za zasługi, Reszty dni moich    dozvonitti, dozvaagnam. DODZWONIĆ się zaimk. dk.,

zwrotu dodychać spokojnie. Hul. Ow. 140.    dzwonieniem nabywać, ftd/ erlernten, burćt;^ Sauten ermer*

DODYMAG ob. Dodać.    ben; Boh, dozwoniti se.

DODYSPUTOWAG cz. dok., do końca podysputować, jtt ©u* DOFARBOWAĆ cz. dk., zupełnie lub do pewnego kresu be bifputiren. DODYSPUTOWAG się czego zaimk. dok.,    pofarbować, biö ju einem gemiffen pucte färben, tmUenbS

a mężnćm porażeniem fałszywych proroków dodysputo-wał, źe im tę wolność wrócono. Teof. Zw. D. 3.

DODZIAŁAG cz. dk., Dodziaływać kont. et frequ., dokonać dzieło, ju ©nbe bringen, imlienbcit, fertig mad)cn; Boh. dodélati, dodélawati; Vind. doldjati; Sorab. 1. dodże-wam; Ross. 404'MaTb, 404’fejibiBaTb. Zostałoli co, coby jeszcze mężnie dodziaływać się miało? Zebr. Oiu. 327.— Ross. He404t;iKa niedokonanie dzieła , niedokonana rzecz.

DODZIENNY, a, e, do jednego dnia tylko, na jeden dzień służący, eintägig, auf einen $ag, für ben £ag. Kozy ten pańskie pasie i pasterz dodzienny, Ja krowy własne pasę, jam pasterz niezmienny. Gaw. Siei. 377. ob. Doczesny, czasowy, doroczny.

dysputując osiegnać co, etmaS erbifputiren, mit ©iêputiren färben; Ross. 40Kp«ąciiTb, 40KpaimiBaTb. erhalten, "erringen, erfämpfen. Naród Czeski dobił się tego, DOGADAĆ [DOHADAĆ. 1] cz. dk., domówić, mowy dokonać,

perorare, ju ©Itbc rebeu. Z początku nic: ale jak dogadał i zwał się Dyomedem, twarz Telemaka zbladła. Jabł. Tel. 297. §. Dogadywać komu,' podszeptywać, podpowiadać, dmuchać w ucho, dyktować co ma gadać, einem etmaś ein* Pfteru. Czego ty nie wiesz! Jawnuto poczciwa, Duch jakiś tobie wszystko dogadywra. Kniaź. Poez. 2, 203. — §. aliter. Dogadywać komu, docinać, dorzucać słowy, przymawiać, einem mit Sorten jufeßeit, auf ihn ftpeln. Oss. Wyr. §. Dogadać się zaimk., ściągnąć na siebie mową, językiem swoim zarobić, fiel) burd) Sieben Ctmaâ jnjiehen. Dogadał się tego, że go do kozy zapakowano. Oss. Wyr. §. aliter. Dogadać się, dopytać się, dojść, dociec, domyślić się, bnreb Sieben unb fragen erforfd;eu, h^*

airêbrfltgeit, erraten, erfragen. Tego się z podpisanej summy    rzeczy doględea. 1 Leop. o Macch. G. Jakizkolwiek on

wnet dogadasz. Orzech. Qu. A. 2. Małobym się tego nie doga-    jest doglądacz w rzeczach starożytnych, przecież tego

dał. ib. B. 3. Zkądby RoxolaniRossanami i Rusakami nazwani    niepostrzegł, że.... Oss. Wyr. DOGLĄDACZKA, DO-

hyli, trudno się dohadać. Stryjk. |wyd. pierw. 112. ob. do-    GLEDACZKA, i, i. przyględaczka, spectatrix. Mącz. do-

had. 1] Tego się namacać ani dogadać żadną miarą nie ino-    zorczyni, bte 2(uffe!)evtmt, 9îad)fdjcrimt. Jejmość Panie Pró-

żemy. Teof. Zw. A. 4. (cf. zgadywać, zgadnąć). (Ross. ne40-    żnosieclzkie, stolikowych zabaw najprzywiązańsze doglą-

ra4i<a nieostrożność; HeAOraAJiHBŁiHniezgadywający dobrze).    daczki. Mon. 70, 132.

DOGADZAĆ ob. Dogodzić. DOGANIAĆ ob. Dognać.    DOGŁADZIĆ cz. dk., zupełnie pogładzić, öölltg fertig glätten,

DOGARAĆ ob. Dogorzeć.    auśgldttcu; Ross. 4oraa4HTb, 4oraa>KHBaTŁ.

DOGARNAĆ się do czego zaimk. jedntl., dogarnywać się DOGMA Rag. povèglja, nûredba ob. Nauka.

czstotl., dochrapać się czego, dociskać się, dogramolić się, mit MIje uttb 9îotf» erlangen, erptaefen. Ledwie się do tego urzędu dogarnął. Tr.

DOGASIĆ cz. dk., do szczętu wygasić, oblltg auMiifdjcit; Croat. dogasziti, dogaszujem. pr. et tr. ben ©arairê lita* rijCtt. Jaka to chwała, okrucieństwa mąk się nieprzele-knąć, serce brać od boleści, która ma człowieka dogasić. Birk. Krz. K. 23.

DOGIĄC cz. dk., Doginać ndk., do pewnego kresu nagiąć, btó fjtit ju ctmag beugen; Sorab. 1. dohnuyu permoveo ; Vind. dolpogniti, dolnogniti.

DOGLĄDAĆ cz. dk., Doględywać czstl. dosięgać okiem, dozicrać, przenikać okiem, zachodzić okiem aż, dopatrywać się, dostrzegać, mit beitt 231tcfc burdjbrtugcu, bitrdp fdjauett; Boh. dohlidnauti, dohliżeti, dohljdam, dohledam, dohljżjm; Sorab. 1. dohladuyu; Vind. dogledati; Croat. dogledati; Ross. yrafulrrjb, naó.nocTii, iiaó.iK)4aTfc, cmo-

TpllTB; Eccl, ciMOTpllTII. ,    .

stawy, Jeno prawie doglądaj do serdecznej sprawy. Rej. Wiz. 76.    §. Doglądać gdzie, zaglądać, zazierać, roofnit

uadjfe^Ctt, lĄnfcfjaiten. Trwajcie tu, żeby nas pan na tém-że miejscu nalazł, gdy się do nas doglądając wróci. Źrn. Post. 3, 7G1. §. Doglądać, mieć na oku, dozierać, pilnować, dozorować, ein Singe auf ctmaö ^abeit, 2lct;t bar^ auf fiabctt, 3lcf;t geben, bte 31ujftd;t pabeit; (Boh. dohljdam se custodio, servo). Doglądaj pilnie dobytku twego, a miej pieczą o trzodach twoich. Dąbr. 246. Potem pito za zdrowie małżeństwa przyszłego, Każdy pełnił; a jeden doglądał drugiego. Sirn. Siei. 20. DOGLĄDANIE, ia, n. dozór, baczność, pilnowanie, bte 3lufftd;t, £>bad)t; Boh. dohliżeni. W tćm wszystkićm szafowaniu superintenden-cya abo doglądanie mieć beda wojewodowie. Vol. Leg. 2, 742. DOGLĄDACZ, DOGLĘDACZ, a, m., DOGLĘDCA, y, m., dozorca, ber 3luffcper ; Boh. dohledae; Ross. naóJK)-4aTe.it; Eccl. iiacMOTpiiTCJib, na4cMOTpHTC.it. Król niechaj postanowi doglądacze po wszystkich krainach. Budn. Est. 2, 3. (not. teraz zowiemy rewizorami; możern też zwać dozorcami). Panu temu nietrzeba doglądacza. Rej. Ap. 14. Postawiłem cię doględaczem nad narody, abyś podwracał i budowmł. Radź. Jer. 1, 10. Tward. W. D. 2, 159. Doględacz, któremu to pan poruczył sprawy swoje, aby ich doględał, a u nich stał, jako wójt u roboty. Rej.Ap. 14. (przystaw). Doględea miasta. 1 Leop. 2 Macch. 4, 1.    §. Dopatrujący, badacz, postrzegający,

ber Seobadjter, 33etnerfer, gorfdjer. Ten który doględea jest wszech rzeczy, a między wszystkiemi świętemi najświętszy, Bóg. 1 Leop. 3 Macch. 2. Łaskawy wszech

Nie patrz ty na człecze po-

DOGNAĆ cz. dk., DOGONIĆ dk., Doganiać kontyn., *Dożonąć, 'dożenie, ‘dożonę jednt., 1. do pewnego miejsca aż spędzać, blé liudjttt treiben ; Boh. dohaneti, dohoniti, dohna-ti, dożenu; Sorab. 1. dohnacż, dohanam, dohonam; Sorab. 2. dognasch ; Croat. dognati, doganyam ; Vind. dognati, dognajati, doshenem ; Rag. doghnatti, dogonim; Ross. 4orHaTb, 4oromiTb, yrnart, yronart, oóomaTt, oöroiiaib. Aby każdy bydlę nieprzyjaciela swego obłą-dzone do niego dognał. Sekl. 22. Już pasterz dogania bydła do szałaszu. Oss. Wyr. — §. Tr. Doganiać do roboty, flntreiben jur Slrbett. Włodarz dogania żniwiarzowi aby prędzej żęli. Oss. Wyr. §. Doganiać czego, dokonywać ; dognać czego, dokonać, ju (Silbe treiben, ju Cśltbc bringen, beeubtgcu. Dognać zagonu, doorać aż po miedzę , cały zagon wyorać. Oss. Wyr. Dognał długiego żywota. Bardz. Tr. 39. Zbity nie raz od Cezara Tu swego Domioyusz dognał życia, tysiącem ran ginie. Bardz. Luk.

124. Similiter Dognać podpiłego, zupełnie go upoić, eilten öcraufdjtcu uoIlenbS fertig tnadjen, yollenbćs befaufen. Podpiłego uprosił do swej gospody, a tam dognawszy go do upaśei, iż i ręką i nogą władnąć nie mógł, bar-wierza przyzwał. 6'om. Dw. 206. §. Doganiać komu czćm , nacierać nań, napędzać go w kąt, napierać w ciasny róg, einen ciutreiben, tu bie (Snge treiben, tu3 ©e-brnttge bringen. Na rozmowie szkolnej z filozofii zarzucający broniącemu kaducznie doganiał. Oss. Wyr. $. Dognać absolut, neutr., domierzyć, dodążyć, stanąć u mety, dopędzić do jakiego miejsca, brtś (Stibe beś Srtttf‘3 erreb d)en, erjagen, habet; auf o tunten, anlaitgen. Jak sie kopnął z Krakowa rano, dognał do Warszawy wieczór. Oss. Wyr. — $. 2. Doganiać kogo , dościgać kogo, gonić za nim, ścigać go, einem nadjfejjett, nacfjjagett, hinter tfjnt Iw fet)tt. Dogonić, dognać kogo, doścignąć go, wyścignąć go, einen etttljolen, tfnt erjagen, tbnt nafyfontuteu, tfut erreichen. Doganiałem nieprzyjaciół moich i dognałem ich. Budn. Ps. 18, 5G. (doścignąłem ich. Bibl. Gd.). Gonił go przez siedm dni, i dogonił na górze Galaad. Radź. Genes. 31,

25. (dognał go. Budn. ib.) Gońcie ich co najrychlej, bo ich dogonicie. Radź. Joz. 2, 5. Prędszy w biegu dogania wolniejszego. Rog. Doś. 1, 282. Ta co później poczęła, nietylko pierwej bieżącą dogoniła, ale ją też wyścigła, tak iż późniejsi stali się przedniejszemi. Sk. Żyw. 2, 70. Wątpię, żeby ją kiedy dogonić mogła, ponieważ ta pieszo chodzi, a ta szybko pędzi na jeleniu. Teat. 52, d. 80. Choćby karanie na nogi chramało, Przecie złośnego będzie doganiało. Lib. Hor. 61. (pomsta i na chromym dojedzie). Ledwom cię tu dogonił,

takeś rzeźwo uciekał. Teat. 52, 19. Idź, ja cię dogonię w drodze. Teat. 53, d. 15. — Fig. et tr. Rozpacz moja pod ziemią nawet was dogoni. Teat. 48, b. 48. (śledzić, prześladować was będzie). — Dogonić kogo w czćm, zrównać, einen worin eirtljoleu, ibm glctcl; fommen. Podwojoną pilnością dogonił współuczniów tych nawet, którzy dawniej od niego zaczęli się uczyć. Oss. Wyr.— aliter. Znacznej chwały z nauk doganiał, wątpiono zawsze , czy świątobliwszym był, czy uczeńszym. Birk. Dom. 4. (zarabiał, nabywał, er erwarb fid; großen Jk). — Dogonić co opuszczono, odwetować, ba§ Słerfaumte cinfioleit, einbrtltgen. Co dziś opuścisz, jutro nie dogonisz. Cn. Ad. 92. DOGNANIEG, ńca, m. którego dognano, dogoniony, dościgniony, ber 6iugcl;i)ltc, (Erjagte, auf ber $lud;t im 3îad;fej$cit (Ergriffene. Staś. Num. 2, 256.

D0GN1Ć nijak, dk., Dogniwać ndk. zgnić na nice, twllenbê uerfanlen, ganj burdffaulcn. Starej i już zgrzybiałej długiem życiem baby, Tu ezerwem przetoczone dogniwają schaby. Rot. Jow. 57. Gęśli moja, rzucam ciebie, ju-żeś podstarzała, Dogniwaj rozstrojona, rzucona pod ławą. Zab. 16, 514. — Fig. tr. Gnuśnego życia dokonać, twlleitbb ju (Eitbc faullenjeu, bib anb (Eitbc ein fauleb geben führen. W domu się zasiedział, i zapewne dognije za piecem. Oss. Wyr. — Dognić , w rzeczach, które zgnicie doskonali, znaczy dojźrzeć, do pory przyjść n. p. gruszki, które zgniłkami zowią, dopiero dobre, kiedy dogniją.

DOGNIESĆ czyn. dk., dogniatać ndk., do końca ugnieść, DoU* enbb fneten; jufammeit brücîen, ntebetbrüd’eu'; Boh. dowalćti; Ross. 405KaTt, 4omiiMaio, aomTciitl , 40j>itmitBaTŁ.

DOGNOIĆ cz. dk., dognoiwać ndk., do końca przegnoić, iwlleitbcb burd;faulen laffen, burd;bungen. Mokry gnoisty nawóz z suchą słomą niedognojoną mieszają. Haur. Sk. 50. itid;t twlltg burd;gcfaulteb ©troi;.

DOGODA, y, z. dogadzanie, dogodzenie, co do czyjej potrzeby lub chęci przypada, przysługa, łaska, dobrodziejstwo , bab 2ötllfafiren, bie üffiillfafjruug, bie Scfriebigmtg, ber ©efallen, ber 3)icnft; Boh. whod; Vind. nahdajenje; Croat. prilika, za-dovolschina ; Ross. yr04a, yro5K4GHi0; Eccl. ypQ?^ï£₉ aro*

arenie, payenïe, kaioyhmuctko , (Croat. dogoda , dogaja-nye casus ; Rag. dogoghjaj, dogodjaj ; Slav. dogadjaj * przygoda ; Vind. dogod, nahaia * skutek). W tej mierze nam wielką dogodę uczynił starosta. Vol. Leg. 3, 610. Żebyś wdzięczność uznał za taką dogodę , Dam ci za razem białą krowę za nadgrodę. Otw.-Ow. 91. Żałował swego dobrodziejstwa, odnosząc od krewnego nie według zasług swoich dogodę. Krom. 569. Sułtanowi kwoli słonie przyszły, aby pompie jego dogodę uczynić. Birk. Chód. 5. (służyć pompie jego, ju feiner ^radjt jn bienen). Prawdy nie było, ale tylko wiele pochlebstwa i dogody łaskom Cesarskim. Birk. Sk. B. 2, b. (ubiegano się o łaskę). Powinność nasza jest prawdzie dogodę uczynić. Birk. Sk. B.

401

DOGNANIEG - DOGODA.

DOGODNOŚĆ - DOGODZIĆ.

Eccl. 3Æoyroa?4eHic, bre Itttbefriebtguug. DOGODNOŚĆ, ści,

i.    chęć dogadzania, bie SBillfölwigfeit, ©efäffigfeit, 23eqitennmg nad) ben üMnfdien anbrer; Garn, sadovolnost; Bosn. za-dovoginost, ugodnost; Vind. podloshnost; Ilag. zado-voglnos'; Croat. prihchnoszt, zadovölnoszt ; Sorab. 1. pżiprahwnoscż ; Ross. 6aaroyro4HOCTb, yrO/WiiBOCTt, yßt-tjhboctl, crOBopiiBücib; Eccl. npnr04H0CTb. Jeżeli nie będzie okazywana dogodność dla żądań sąsiadów, będziemy

w niebezpieczeństwie_____ Gaz. Nar. 1, 45.    §. Dogoda,

wczesność, wygoda komu, btc 23cquemltd;feit, (Emumfdjt* licit fur jemanben. DOGODNY, DOGODLIWY, a, e, — ie adv., chętny dogadzać, powolny, powodujący się, wittfćfó rtij, gefällig, fid; bequemenb; (Slov. prihodnÿ congruus)-, Vind. flushovolen, prilosbnu, radoflusbliu ; Garn. perleshn; Croat. prilichcn, vugôden, zadovôlyen ; Sorab. 1. pod-wohlnć, pżiprabwnć; Sorab. 2. sgod, sgoż; Rag. ugo-dan, zadovogliv; Bosn. ugodan, zgodni, prigodni; Slav. ugodan; Ross. yro^HŁifi, 40ra4MBbifi, ó.iaroBOibHbiii, yBtijiHBbiM, yro4JHBbn1, ó.iaroyro4Hbii1, croBOpmiBHil, eoiMacHO; Eccl. exo4HTeibntiH, ó.iarocMonbiił, cuaBbiueub.— Dogodny, przydatny, podług życzenia, podług potrzeby, na sam raz, prawie na czas, Pen SBÜltfdjen, beit Sebitrff ntffen eittfprecl;eub, grabe redit, gelegen. Powołany do usługi publicznej, staje się dogodnym życzeniom współobywa-telów. Gaz. Nar. 1, 301.    §. Dogodny, dogodliwy, któ

remu dogodzisz, betu mau eb letd;t red;t madjeit faun, leidjt 3U beliebigen, oppos. niedogodny, nie do nasycenia, uspokojenia, dogodzenia, dziwaczny, zrzędny, chimeryczny, uicijt ju befriebtgeit, grillig, numberltćfy Wykwintne i niedogodne obżarstwo skarby pożera. Pilch. Sen. list. 128. Żadne zwierzę nie jest tak dziwne i niedogodliwe jak człowiek. Mon. 71, 52. Krytycy, te niedogodliwe geniusze. ib. 70, 242-

DOGODZIĆ cz. dk., Dogadzać ndk., od słowa godzić, t.

j.    zmierzać; 1. trafiać, trafić, dojść do celu, bib fi in tref* fen, erreichen, erjtelen, er werfen, mit bem Sföurfe ober 6d;la* ge treffen. Roll, doboditi jacere illuc, projicere, dohazyti, dohoditi; (Slav. dogoditise* przygodzić się; Vind. sedo-goditi, nahajatife * zdarzyć się; Croat. goditi* dogadzać, dobrze czynić; Croat. dogâdyatisze, dogójamsze, doga-gyamsze* przygodzić się, zdarzyć się; Rag. dogodittise accidere; Bosn. dogodittise, zgodittise, prigodittise eve-nire). Do mety dogodził. Oss. Wyr. Tak dobrze tej bestyi w łep pałką dogodził, że się wnet wywróciła. Teat. 54. c. i i. Dogadzać do czego, dodążać, dobiegać, junt Biele eilen. Już dogadzał do kresu swego życia podeszłym wiekiem; kiedy zbrodnia zabójcza naturalnej wydarła go śmierci. Oss. Wyr. 2. Dogadzać komu, kwoli mu czynić, ulegać mu, skakać jak zagrają, pobłażać, einem ju Sötllen leben, tbm willfahren, eb ilmt rcd;t ju mad;eit fnfficit, fid; nad; ipnt bequemen, nad; ifint tu

2, b. (ubiegano się o łaskę). Powinność nasza jest prawdzie    allem rtdffcn. Dogodzić komu, zadosyć mu uczynić, eb

dogodę uczynić. Birk. Sk. D. 4,b. Umiał Jozue 600,000 lu-    jemanben red;t mad;cn, red;t treffen, il;m ©eititge leifteit, i$n

dzi dogodę uczynić, porządnie im wymierzywszy ziemię Pa-    beliebigen. Bosn. ugaghjati, pogagbjati, ciniti na voglju

lestyńską. Birk. Zam. pr. (wygodę, wczesność, ©enuge leiften,    drugoga, zadovogliti, ugoditi, pogoditi prilecchi, napra-

bte iwtlligc 93equcmlid;lctt ycrfd;affcn). Mieć z czego dogodęj,    witse, zgoditi, bitti ugodan; Carn. sadavobm, perlęshem

woran eine MIfe, 0tü|e, 33equemlid;!eit I;abett. Niedogoda,    se; Croat. zadovolyiti, Ugajati, ugajam; Vind. perkladitć

et czstotl., i. dopalić się, dotlić, dopłonąć, big juetnetu beftimmteu Atmete bin brennen, «ugbrenueu, »Mig jtt 6nbe brennen, »ollenbg ougbreuuett; Boh. dohoreti, dohofjm, do-horowati, dohorugi ; Croat. dogareti, dogóram ; Rag. do-goritti, dogorjetti, dogaaram ; Bosn. dogarati, dogoriti ; Ross. 4oraptn>, 4orapaT> "Świeca na stole dogorywa, mało co materyi mając. Tward. Wł. 187. Pręty, których ogień jeszcze wskroś nie przejął, powoli dogorywają i przemieniają się w węgiel. Jak. Art. 1, 66. Świeca do-gorzawszy zgasła. Birk. Sk. E. 5. Ogień dogorzały gaśnie. Budn. Cyc. 35. Księga cale wyjęta z dogorzałego ognia. Sk. Dz. 512. Światło w ten czas, kiedy dogorywa , Najwydatniejszym obwieszcza sie blaskiem. Kras. W. Ch. i 11.

skladiti; Rag. zadovogljti, pogoditti, pogâdjati, pogodîvati,    Dognaé. DOGONICIEL, a, m. który dogania lub dogo-

ugâdjati; Sorab. 4. powohlam sze; Ross. yroAHTb, yro-    nił, ber 9tad)jaijer, !)îad;fe^er, (Srjager, ®rl;afcl)er; w rodz.

nuan», yro4HHqaib, chhth, chhcxo4hth, 6iiaroyro>K4aTb, zeńsk. DOGONICIELKA, i, bte fJtatyjagerimt, 0?ad)fe$ertnn. yHopoBHTb, yHopaBMBaib, no44a*HBaTb, no44a4HTb. Doga- DOGORZEC, nijak, dk., Dogarać nied., dogorywać, kontyn. dzać jak wrzodowi, ob. Wrzód* z największą ostrożnością,

(jak najpieskliwićj). Komu szczęście dogadza, tego w głupstwo wprowadza. Rys. Ad. 31. Niech dobrego człowieka jakim kto chce zowie, On sumnieniu dogadza, a nie ludzkiej woli. Groch. W. 545. Najlepsze sprawy zazdrość opak sądzi, Nie może wszystkim dogodzić, kto rządzi. Teat. 7, 44. Czrtr. Jeszcze się ten nie urodził,

Któryby wszystkim dogodził. Teat. 15, c. 5. Uszom prędzej można dogodzić, niż oczom. Zab. 3, 259. Trudno dwom panom dogodzić. Rys. Ad. 68. Dogodzić wszystkim trudno. Cn. Ad. 1 95. Pan bóg ludziom nie dogodzi, a coż człowiek! Rys. Ad. 58. Dogodziłeś mu, nie mogłeś mu lepiej uczynić. Cn. Ad. 195. Wc Pan ciężki do dogodzenia. Teat. 14, 71. ©te ftltb fcfjmer Jlt Dcfrtc* bigett ; e3 (mit ftyroer, eg tyncn rcdjt ju tnad;en. Slov. Kdobi mu uhowef móhol ! Dogadzanie, stosowanie się, Ross. yHOpOBKa, yHopaBiiiBaHie. Dogadzać sobie, chuciom ulegać, sobie być rad, ftd) einen guten ïag pflegen, fei« nen Stiften genügen ; Eccl. caMoyro4CTBOBarłi. Dogadzam sobie, delikackie, lubieżnie żyję. Cn. Th. 132. (ob. Bonować , lusztykować). Dogadzanie sobie Ross. caiaoyro-4ie. Dogadzający sobie Ross. caM0yr04HHKT>, tu rodz. zeńsk. caMoyr04HHita. — §. Dogodzić, wygodzić, służyć do nasycenia życzeń, jur Śegnentltcfyfeit bteiten, nûjjcn, junt Vergnügen btetteu. Na co zbiory? jeżeli nie mają dogodzić! Dla nas są, nie my dla nich, niech dogodzą miernie. Kras. Sat. 47.    §. Dogodzić komu, ironie, do ży

wego dojąć, dokuczyć, dobość, einen tüchtig burdjneljmen, tym bis aug Sebeu fontmeu, tyit rnaefer burcüprngelit, burd;*

Jtefien. Powróz napadłszy, tak onćj nierządnicy dobrze po grzbiecie dogodził, że z bólem i wstydem uciekać musiała. Sk. Żyw. 2, 211. DOGADZA się, DOGODZI się, zaimk. zadosyć się dzieje, eg gefctuebt genug. Bóg chciał, żeby się było miłosierdziu jego dogodziło i sprawiedliwości dosyć stało. Salin. 4, 163. DOGODZICIEL, a, m. dogadzający, dogodny komu, ber cg einem red)t matyt, i {jut ©einige leiftet Rag. ugoditegl, zadovoglitegl, zado-voglnik ; Croat. zadovolitel ; Ross. yro*4aTC4b, npoiiLieut,

Już moja świeca dogorywa, a on jako

słońce moje nigdy nie ustanie. Sk. Żytu. 2, 156. (ja schodzę). Fig. tr. Dogorywać, dogarać, konać, kończyć się, na schyłku być, zachodzić, wychodzić, dochodzić, dobiegać, dociekać, jtt Gśnbe gcfycu, erlösen, auggcfyeit, untergeben. Twoja miłość może już gaśnie, może dogorywa. Teat. 48, b, 41. Dogorywające oczy jego ib. 50, 117. (feine ftd) bredjenben Slugeu). Już czas dogorywa obrad naszych. Dyar. Gr. 524. Trzeba nam korzystać z tej dogorywającej chwili. Gaz. Nar. 1, 154. Śpi człek w letargu, choć życie dogara. Zab. 14, 161. — 2. Activ. Dogarać, dogarać komu, dogrzewać mu, dopiekać, dokuczać, einem marin madjeit, tym eńtyetyen, tym sufejjeit. Statek, cierpliwość, wiara, Gdy szczęście dogara, Nie we wszystkich jednakie. Chrośc. Job. 3. Teraz tćm większy ogień jej dogara. Pot. Syl. 15. Okrutnicy tej chciwość ludzkiej krwi dogara. Zab. 1, 168. Gdy im strach już nie dogara.... Chrośc. Fars. 92. Cum Accusât. Dogarać kogo, id. n. p. Jakoż może inszy człek, co go nie dogara, i nie z jego jest krzywdą, lepiej domówić się, aniżeli ten, co o jego idzie skórę. Haur. Sk. 249. Zdradliwe słowo tak cię dogara, że nie milczysz na nie. Susz. Pieśń. 1 B. 4, b. — ‘Dogarać na co, gorąco nacierać na co, btjjtg ttmrauf lośigeljen. Nieprzyjaciel potęgą na wały dogarał. Chrośc. Fars. 448.

gliza ; Croat. zadovolitclicza.

DOGOIĆ cz. dk., DOGOIWAG ndk. czstotl., uleczyć zupełnie ranę, do końca zagoić, eilte 28unbe OüüCltbÔ Jltyctlcit. Kiedy się rana już wyrówna, potem ją chłodnym plastrem dogoić. Perz. Cyr. 1, 72. DOGOIĆ się, zaimk. dk., ju* betlcit, bctl merbett. Ledwieśmy z jednego wyszli, i rana się z niego nie 'dogoiła, a już drugie następuje nieszczęście. Sk. Dz. 1137.

DOGOLIG cz. dk., do końca ogolić, ben 3)art tmllenb^ ab* fd)eeren; Ross. 4o6pim> , 4o6pnBaTB.

DOGOŃ, u, m. dogonienie, pogoń, baê Sîa^fc^cu, 9îad)jagen;

Ross. 4oroHi«a, 4oroH'B, 4orOHH, yroHKa, yroH^. Chybkie czyniać, notb mebr btujn focfien; Ross. npucipanaTb, npw-przyśpieszał dogony. Przyb. Abl. 30. DOGONIĆ ob. dpanbiBaiL.

npoii40xa; (Roh. dohazovac conciliator, stręczyciel; fern. DOGOSPÓDABOWAĆ, DOGOSPODARZYG cz. dk., gospo-dohazowaeka). DOGODZICIELKA, i, z. Rag. ugodite- darstwa dokonać, Jtt (Snbe mtrtyfdjafteu; Boh. dohospoda-

fiti perdere, absumere, alleS ocrmtrtl)fc()afteu ; Boli. dosedla-ćiti desinere rusticari.

DOGOTOWAG cz. dk., dogotowywać kontyn. et czejtotl. i. dokończyć, zupełnie gotowym uczynić, tmllettbö fertig ma* d)cn; (Boh. dohotowiti, dohotowugi, dostrogjm ; Croat. dogotavlyati, dogotovlyati, dogotavlenye). Poczętych rzeczy dogotować, doprawiać, maturare opus. Macz. — 2. Dogotować, ugotować, dowarzyć do końca, tmfleubS fo* d)eit, (jar fod)CU. Zastawiano potrawy najzdrowsze i najlepiej dogotowane. Xiadz. 76. Ross. 40CTpanaTt, 40CTpa-nMBaTfc. —• Dogotować czego więcej, gotowanego przy-

DOGRAĆ - DOGRZAĆ.

DOGRZEŚĆ - DOIĆ.

463

DOGRAĆ cz. dok., Dograwać kontyn., Dogrywać czstotl., gry dokonać, czy to w karty, kostki i t. d. czy muzycznej czy teatralnej roli, ju ©nbe fptefat, ôottenbê au«fpielen; Boh. dohrati, dohrawati; n. p. Stanęło na tym, aby grać przestali, A jutro rano ostatka dograli. J. Kchan. Dz. 98. / smyczkiem gdzieś Lampetydę Petal obaczywszy, Rzeknąc, dograsz ostatka w piekle się stawiwszy, mieczem go ciął. Zebr. Ow. 108. (,stigiis cańe caetera manibus). Dograć roli w sztuce. Oss. Wyr. g. Dograwam komu 4. in graham collusoris jus postulantis amplius ludo. Cn. Th. id; (jebe einem im ©piele Satisfaction, śReoange, palte itmt bis

P ©Ube ©tid;. Dograj mi, expie lucrandi et perdendi vi-Cn. Th. Dograna, dogrywana, w maryażu, powtórna gra, w której dorabiają się gracze do liczby ok zamierzonych do wygranej.

DOGRAMIAĆ ob. Dogromić.

DOGRAMOLIĆ

leje pot z człowieka. Jak. Baj. 158. Fig. tr. Dogrzało im wino. Zab. 13, 214. ber Sßein inapte ipnen lmpers, Dogrzewa mi, skwarno mi, gorąco mi, c« toirb mir f;etjL §. Dogrzewać, grzać aż do pewnej miary ciepła, dogotowywać, dowarzać, noep bcffer warmen, nodp inärmer mad;en. Niedosyć grzana wóda, dogrzewaj jej jeszcze, g. Dogrzewać, przygrzewać do ilości już zgrzanej , nod; meljr mx einer @ad;e mdrmen, nod; mepr ptnju mdrmeit. Niedosyć wody, trzeba będzie więcej jeszcze do-grzać. g. Fig. tr. Dogrzewać komu, dopiekać mu, dojeżdżać kogo, przypierać do cieśni, dokuczać mu, einem nmrm ma* d;en, tyn bringen, ipm einpei^en, ipm jufe^en. Dogrzewał częstemi listami, prosząc go o posiłek. Ustrz. Kr. 1, 23. Pieczyngowie Polakom częstemi najazdami dogrzewali. Stryjk. 52. I ten któremu zła żona dogrzewra, Wyszedłszy za drzwi, zanuci, zaśpiewa. Zab. 9, 120.’ Dogrzewać będę koniom mężnym szybkim lotem. Hul. Ow. 192. Dogrzewa mi, skwarno mi, duszno mi. Cn. Th. id; bin im ©ebrdnge.

pewnego swego doeromoliïa Ge ?zST'hJ'Tm ™GRZEŚC Bo«™b*ć dk‘ *•*■*7** kont. et czstotl. do

■    TT\ AUT?    40rpecTfc, 40rpe<mi VoGRZEb1ć

i    , \ , ^    ’r,    \ l,})0drï    S,Ç czeg° zaimk., grzebaniem dojść fig. dogramolić sie

ïxa "Liï,:    - s;-

DOGRODZIC ez. dk.. do pewnego kresu ogrodzić, ‘(mi m-    FjL „„li-T7. doda'₁re s,ç

W" «mstaeit ; Ross 4oropo4im>, 4oropaatiiBaTt.    p,3<-. g,,,]!,    7    11-    “ lzeg,u ,°ï'zei"

D0GR0M1C es. dk.. Dogramiać nici. i kontyn., zbiwszy do-    Ù J L Z' .• a -    , ?CÔJ w,e,^é>

bić, porazić do szczętu, »ollcitb« fragen, but ©nraitb swoim. Wi Post TG2    n‘izn™ roz"mlllcm

mad;en. Dębiński pod Hadzbem. Moskwie dogromił i nie- nnrn^rwivv ‘ ’ , *    ’

które miasta spalił. Gwagn. 118.    UUG1UŁWJNY, a, e, zdolny sprawić • ciepło, dogrzewający,

DOGRYŹĆ cz. dk., Dogryzać nied., dourzeć zębami, doszar- ptfeeitb , Wfirutenb, beip ntadjenb, f)ti5C gebenb. Dębowe drze-pać, ootlenbê serbeißen, zermalmen; Boss. 4orpM3Tb, 40- wo , ,° jef. (l°grzewne. Kluk. Rośl. 2, 19. Piec ten rpM3au>. Mięso tak twarde, że go nie dogryźć. Fig. ma ^yć szeroki na łokieć, szerokość ta bowiem najdo-Zniszczyć, zatracić, zagubić, zgładzić, i)emid;ten, yollcitb^ grzewmejsza ib 1, 169. Kiedy nad piecem szklarskim anfteljrcn. Jak szanowne owe reszty starożytności, któ- pokazuje się dym błękitny letki, to znakiem, że piec rych czas wiekami swojemi nie dogryzł. Jez. Wyr. g.    oogrzewny i dobry. Torz. Szk. 118.

Fig. tr. Dogryzać komu, dopiekać mu, dokuczać, dojąć DOGRZMIEĆ nijak, dok., Dogrzmiewać nied., do pewnego do żywego, einem Çcfttg gufejjcn, tftn mit beipenben fRebctt u.    kresu grzmieć, jn    einem gemiffe» functe    bin    bonnern, 3»

bgl. gnalett. Im mi bardziej chce dogryzać, tém mi mil-    6ttbe bonncnt; Rag.    dogarmjetti.

jest tyranka. Tcat. 52, d. 85. Muszę jej także do-    na *DOIIAD , z Boss.    4ora4Ka, na domysł,    a»f    ©cratbemol;!,

gryźć na wzajem, ib. 53, c. 71. Widzę, że jej zazdrość auf gut ©lücf. Cyrulicy chwytając sławnych doktorów re-dogryza. ib. 52, d. 93. Gdy się bracia książęta wadzili cepty, na dohad ich do chorych używaja. Syr. 246. a wadzili, gdy im dogryzło, jęli panowie o tćm radzić, Mówią na dohad, około, circiter. Groick. Obr. 224. by cudzoziemca posadzić monarchą. Stryjk. 217. (gdy im DOHANDLOWAĆ cz. dk., dokonać handel, auMjanbeln, 3» się przejadło). §. Dogryźć kogo fig. domartwić, mar- (Snbc banbeln, ben ^anbel aufgeben. DOHANDLOWAĆ twieniem zabić, einen mit bctßcitben, nagenben SBerbru^ się czego, zaimk., handlem zarobić, ftd) etmaś erl;anbeln, tobten, in« ©rab bringen. Ustawicznie prześladując, do- burd; ben £anbel ocrbtcneu; Boss. HaioproBarŁ. gryźli go nakoniec, że z wielkiego frasunku umarł. — DOHEBLOWAĆ cz. dk., heblem dogładzić, btś moI;in abljo* DOGR4ŹĆ się czego, zaimk. dk., gryząc dójsć, fid; 31t bcltt, üoKeub« abljobclu; Boss. 40CTpynaiTb, 40CTpjraTb. etmaé burd;bcipeu, pr. et fig. Takci bywa: trzeba się do- DOHULAĆ cz. dk., do pewnego kresu pohulać, bt$ 311 et* gryzać smaku. Hrbst. Nauk. C. 7. b. DOGRYZACZ, a, m. nem gennffeit ÿuucte fdptmrmen, f^melgeit; Ross. 4ory.iaTŁ. dogryzający, dopiekający komu, ber einem jufept, t^tt oer* DOIĆ cz. dk., Doiwać czstl., 1. obsol. mlekiem karmić, pier-folgt; Eccl. yrpbmTeab; Boss. a3BHre.ib.    siami karmić ssącego, fangen, bie 23rnft geben, fangen laf*

DOGRZAĆ cz. dk., Dogrzewać kontyn. i nied., dopiec, do- fen, mit SJînttermüd) ndfyrcn. (Slov. dogjm lacto\ Vind. dojït, skwarzyć, mann matten, bipeit, märmen bi« 31t einem ge* zifei dati; Garn, dojïm; Bosn. doiiti, zadojïti, podojïti; rniffen ©rabe. Słońce świeci, dogrzewa, dopieka, Że się Rag. doitti, zadoitti; Croat. doiti ; Eccl.

marm.

ces.

mu

się, zaimk. dok., dogramoliwać się, ct czstotl., doczołgać się, dowlec się aż do, bi3 mol»» frieren; Boss. 3aTamijTbca, 40ópecxb, 4o6po4nib. Ja-szczórka ranna zaledwie sobą

cont.

sza

KopMHTb, B03AOHTŁ; Ross. 40HTB ; Boh. dogili lak karmić piersiami, jak nasze doić krowę znaczy; Croat. doiti,

gnąć, fid; burd; îanbeltt uub Sptelerep jujteljeu. Igrał i doigrał' się nakonicc, iż kark skręcił. Oss. Wyr.

doim, nadoiti, nadajam mammam praebeo, doina, poda- DOIMEK, mka, m. doimek Iwinny, poślednie wino; przy-jam, podoivam mulgere; Sorab. 2. dojsch; Sorab. i.    lewają albowiem wody na grona, gdy juz mało w nich

dohyu, deja, dej im , szczególniej doić krowę; zaś pier-    zostało, i gdy już pierwsza moc dobrze z gron wysią-

si dawać Sorab. 1. czećz daliwam, cżeschu, (cf. cyc),    kała. Mącz. lura, ftrefterruettt, 9lacf;metlt, Sfllter. §. Doimek,

Boh. kogiti, (cf. koić); Hebr. *n dad > mamme, mamka;    poślednie piwo, cienkusz. Mącz. 9?ad)bier, 2lfterbter, $alb*

Vind. dojiza, doika, dojiteliza, doiniza, (cf. dojka); Croat.    liter, Scfymalbier.

dojka; Garn. dojiza, dojniza ; Hang. daijka, dayka; Dal. DOISKAC, ał', iszczę cz.dk., doiskiwać kontyn. etfreq., szu-doyka; Rag. dójniza, doitegliza; Slav. dojka,. doilia;    kanie kończyć, szukać aż póki nie znajdziesz, najdować,

Bosn. doiteglięa, (Bosn.    dojka, sissa, *    cyce); Sorab. 1.    btó ju ßitbc fud;ett, fltdjen bt3 man ftitbet, (Ross. 40HCKarb,

dojka mamka ; (Sorab. 2.    dojka skopiec)    ; Ross. 40Hinna    40HCKHBaT[> wynaleźć); w szczególn. o wszach, kończyć

mamka). Niewiasta chłopca mlekiem doi. Sien. 547.    iskać, laufen    btë JU Ośnbe, tmllcitbä aitêlaufcit. Doiskała    ma-

0 mleku i o mamce, albo jak długo ma być dziecię    tusia synala    i posłała paść trzodę. Oss. Wyr. —    Doi-

dojone. ib. 464. Awicenna każe dziecię doić do dwu    skać kogo, dobadać kogo, do ostatniego go wyexami-

lat; aczkolwiek u nas jest obyczaj tylko do roku. ib. 446.    nować, do ździebła komu sumnienie przetrząść, eilten

Po ocieleniu krowom trzeba świeżej karmi nakładać, bo    red;t atrèftfrfdfen, l;aarfletlt erailtiittreit. aliter: Doiskać kogo,

dojące cielęta, krowy starą karmią rychło sobie obrzydzą.    wyłudzić komu pieniądze do ostatniego grosza, wyszy-

Cresc. 549. (cf. Vind. dojïnza, fvinska rnati, doiezha    piać kogo z    grosza, einem ba3 ©elb Itad; etuauber abhufeit.

fvinj * maciora prosięta karmiąca; Vind. doizhe, doizhck,    Nadskakiwał    mu, póki go miał z czego iskać; jak go    do-

doinizbezh, doinu diete * ssące niemowlę przy piersiach;    iskał, ani mu się na oczy pokazuje. Oss. Wyr. §. Doi-

Vind. perdoizhek, perdoinizhezh, skupdojcn, perdoizhe    skiwać czego, doiskiwać się czego, dochodzić czego,

collactaneus). 2. Doić n. p. krowę, mleko wyciskać z wy-    szukać czyli starać się osięgnąć, etmaS }U erlangen fu*

mion, melfett; Boh. dogiti, dogil, dogjm, dogjwam,    cl;cit. Upominał Kiejstut Mistrza, aby mu zamek ten

srotâm ; Sorab. 2. dojsch ; Sorab. 1. dohyu, dejim, deju; Ross.    wrócił pierwej, niżliby go mocą doiskiwał a wojsko Nie-

40im>; Vind. mleft, molfti, molfèl, molfen, moufti, mou-    mieckie pomordował. Stryjk. 410. Będący wdzierżawie

fern, mufóm, mov’fiti, mov’fim; Carn. rnovsti, movsem;    wierzycielowi dług na imieniu zapisany zapłacić ma, a

Croat. mulsti, doyti ; Bosn. musti, pomusti; Rag. musti,    sam tych pieniędzy doiskiwać się na isteu. Stat. Lit.

muzom; Eccl. Meib3nin, ii3Meab3inii, (cf. mleko, mu-    260. — DOISKAĆ się, zaimk., skończyć iskać samego

snąć, pomusnąć, cf. Lat. mulgere). Według zwyczaju    siebie, fid) felDft jujube laufen, twllcnbé aućllaitfett. Fig.

trzy razy na dzień doją. Haur. Sk. 64. Z mlekiem do    Tr. Wyszyplać się do ostatniego grosza, ftd; gaitj allé!*

dojenia    Miła    krówka nadstawia pełnego wymienia.    Lib.    geben, bt$    auf bcu    lejjeit ©rofdjett.    D0ISZCZ\G się,

Hor. 1    22.    Przy dojeniu krów ehędogo się dziewki    za-    zaimk. wypłacić się    ze wszystkiem,    wypełnić obietnicę

chować mają. Kluk. Zw. 1, 221. — Fig. allus. Co dzień    zupełnie, ftd) tpontft tmllettb^ abftttbeit. Połowę długu

skarb powierzony jak swą krówkę doi. Tcat. 51, 35.    wprzód mu oddawszy, teraz dopiero byłem w stanie do-

(odziera go). Kozła doić próżno, j. u skąpego nic    iszczenia mu się. Ld.

nie uprosisz, albo brać tam gdzie n masz trudno, al- DOIWO, a, n. dojenie, ba§ fOîelfeit, ba$ ©Clltelfe. Żadna bo też: darmo co robić. Cn. Ad. 361. Dójmy Rzpłtą, krowa nie wchodzi do piekarni na doiwo, tylko ta, któ— rzęźmy złote grona. Klon. Wor. 14. Ludzi doić. Teat.    rą po imieniu wołają. Haur. Sk. 51. Skopiec do doiwa.

14, 95. wysysać, ssać, korzystać z nich, wyłudzać od    Pot. Arg. 652. Ciołka ta dwa kroć do doiwa stawa,

nich, odzierać ich, jemauben melfett, i^U rupfen, timt bcu    Nag. Wirg. 495. ad mulctram.

Beutel fegen, tbu fangen,    atrêfaugeit. On    im dobrze z wor-    DÓJ, ju, w. dojenie, ba$ fOîelfcit. Pasterki do doju statki

ka złoto doi. Teat. 33,    c. 4. (dobywa,    wyłudza, er loeft    gotowały, 'lward. Pasy. 58. §. Mleko z jednego doju,

tlutcn bać!    au3 b. 93.) §. U flisów Szkuta doi,    zna-    wydój, ein    (^eiuelfc,    9)dld; tum einem    helfen. DOJKA, i,

czy, iż    się    przez nie woda sączy. Magier. Mskr.    bie    z., dójnica,    skopiec    do dojenia, bic    üDîelfgeltC ; Sorab. 2.

6d;ittc ift lećf, (fangt Sßaffcr eilt). DOICIEL, a, m. do-    dojka. Trzoda chętnie podaje do dojek wymiona. Zab.

jacy, ber ÜJïcIfer, Sauger; Eccl. 40meib; Vind. moufo-    4, 511.    §, Dojna krowa, eilte fDîtlcfyfltlj, fMfitb. Dojki

vez, moufenik; Rag. muzalaz, muzaz. W rodź. zeńsk.    dla doiwa do obory przyganiają. Haur. Ek. 178. (Vind.

DOIGIELKA ob. Dojka, bie üüMîerittit ; Vind. moufiza.    dojiza, cfoika⁻; Croat. dojka, doyka; Dal. doicza; Hung. dayka *

Deriv. doiwo , doj, dojka, dojny, nadoić, nadajac, po- mamka). doić, poddoić, udoić, wydoić, kozodoj.    DOJĄC, Fut. dojmie, cz. dk., Dojmować kontyn., do pe-

DOIGRAĆ, cz.dk., Doigrawać kontyn., doigrywać czstotl., do-    wnćj miary brać, pewną ilość brać, bi3 Jtt einem gettuf

kończyć igrania, bis 31t (Sttbc fpiclcit, täubeln, ftc^ ocrmeb    feu fWaße nehmen, Ross. 40HHTb, 40Hi«iaTb. Wierzyciel,

leu. (Rag. doigratti; Ross. 40iirpaTb, 40HrpiiBaTb* dograć,    ileby długu swego na wziętym koniu dojął, ma na oso-

dogrywać). Dzieci doigrawszy, uciszyły się. Oss. Wyr.    bie szukać. Sax. Porz. 119.    £. Dosiągnąć, dostać, do-

DOIGRAĆ się czego, zaimk., dożartować się, dofiglować    chwycić, ergreifen, auffaffen. Ziemia sporych dojęła Zy-

się, przez figle i letkość jaką na siebie przykrość ścią-    wiołów, i swą wagą na dół się chynęla. Zebr. Ow.

DOJACHAĆ-DOJECHAĆ.

DOJEMNY-DOJEŚĆ.

465

2. (traxit). Dojąć aż do, przeniknąć, przerazić aż po, tmrébrmgen btô auf.... Chociaż go płatnął tęgo szabli— skiem, przecież dla grubego kaftana nie doją! aż do ciała. Oss. Wyr. Dojąć do żywego, dać kminu z dzięgielem. Gemm. 71. einem btë aitê geben fornmen. Do żywego byłem dojęty oziębłością jego. Teat. 36, b. 24. (tknięty, wzruszony aż do, gerührt, bewegt, burchbrungen). (cf. dojemny ból). Nic tak żywo nie dojmuje człowieka, jak wzgarda. Przesłr. 330. Dojmujące słowa, obraźliwe, beleibtgcnbe Söörtcr, Schimpfwörter, ehrenrührige Wörter. Niesłuszna lżyć służących dojmującemi słowy. Zab. 16, 35. Dojmować komu, dokuczać mu, dopiekać, dogrzewać, einem heftig snfc$en, ihn peinigen, martern, quälen Diö aufS SieuPerfte. (Croat. dodijati, dodjati, dodeati, dodéjam; Dal. dodivam). Dojmował mu wiatr zimny cichy. Boh. Dyab. 3, 244. Gdy mu ogień dojmować począł, zawołał: Jezu zmiłuj się nade mną. ib. 3, 244. Biczami ogniste-mi im dojmowali, ib. 3, 245. Żadne uciski tak mi do żywego nie dojęły, jak ta poślednia. Pilch. Sen. list. 415. Co po sentymentach, kiedy głód dojmie. Kras. Pod. 2, 256. Nie dojmie temu jad w złości obrzydły, Kogo Pan trzyma pod swojemi skrzydły. Kras. Woj. Ch. 40.

*DOJACHAG ob. Dojechać. DOJADAĆ ob. Dojeść.

Dojechać kogo czćm , uderzyć, trafić, einem cilrë perfefcM. Lentula dojechał bułatem. Teat. 46, d. 29. Pięścią kogo dojechać, pugnis incursare. Macz. §. Dojeżdżać, ogólniej, dogrzewać, dojmować, dogryzać, dokuczać, przypierać do cieśni, einem jnfepen, ihm marm machen, über ihn herfahren, ihn bröngen, quälen. Więcej jadowitym językiem dojeżdża, niż nieprzyjaciel ręką. Kosz. Lor. 49, b. Srogie groźby ustawicznie dojeżdżają. Baz. Hst. 146. Zazdrościwi ludzie dojeżdżają mnie i szczypią. Budn. Cyc. 40. Kosz. Cyc. 46. Tak się uszczypliwemi słowy dojeżdżali , I gniew w sobie wzajemny ku sobie wzbudzali. Gaw. Siei. 577. Około trefnowania z uszczknieniem trzeba być bardzo ostrożnym, abyś wiedział, kogo masz dojechać. Gorn. Dw. 144. Niechaj cię Pan dojeżdża a ne-dzi, aż zginiesz. 1 Leop. Deut. 28, 23. (trapi. 5 Leop. ber $err foE bid) bcimfuchcit). §. Pass. Dojechać czego złego, oberwać, zarobić bitego na grzbiecie, dowojować się, doigrać się, dożartować się, fich etwaś Ś0feć> jttjiehen, (erringen, erlmfcben). Ten co o tym nie myśli, ani go chuć wiedzie, A wżdy czasem ani wzwie, gdzie guzu dojedzie. Rej. Wiz. 130. Sam guza dojechał i drugiego pokaleczył. Star. Ref. 61. Serce straszliwe a czegoś dowiedzie, I sławę traci i guza dojedzie. Rej. Zw. 212. DOJAZD, u, m. dojeżdżanie, baê btë 1)in fahren, Slnfabrcn, DOJEMNY, a, e, — ie adv. dokuczający, dopiekający, dojmujący, recht jufefcenb, bis an bie ©cele gehenb, bnrchbrtn» geitb. Śluby wymuszone przez dojemne bole, Nieważne są. Przyb. Milt. 104.

Slnfommen ju SSagett, ju fferbe; Ross. 4oi34'6.

DOJECHAĆ, F. dojedzie, dojadę, czyn. dok., Dojeżdżać kon-tyn., dojechać, zajechać aż do kresu wozem, koniem, statkiem« stanąć, btë wohin gefahren fornmen, geritten font* DOJEŚĆ, jadł, F. doje, dojem men, gefegelt fornmen; anfommen, anlangen; dojeżdżać dokąd, zbliżać się jezdno lub statkiem, ftd) bent Orte nä« hem, barauf jnfahren, jnreiten, jufegelu. Boh. dogeti, dogel, dogedu, dogjźdjm; Croat. dojahati, dojahujem; Bosn. dojahati ; Rag. dojahati, dojezditi; Ross. fixait, 40^3-mait, 40,t34HTt, 40’fe3*HBaTb. Dojeżdżając do domu, strawę zbierać szaleństwo. Cn. Ad. 195. Dojeżdżał już obozu, lecz dla strzelby nieprzyjacielskiej nie dojechał.

Ld. Kupcy Tureccy Wenetów żeglartswem morskićm dojeżdżają. Paszk. I)z. 119. (do nich dopływają). Żeglowanie Kolumba, który nowego świata dojechał. Syxt. Szk.

159. (dopłynął, er ift bis in bie neue 28elt gefommeu).

“Dojechany, którego dojechano, bereift, WO mau btó \)vx gefommeu ift. Już Ameryka, już i Magiellana Śmiałym Hiszpanom morzem dojechana. Klon. Fl. C. 2, b. §. Dojeżdżać kogo, dościgać, łapać, chwytać, dopędzać, einem nachfefien, nachjagen, nach ihni bafefwu, naci) ihm greifen.

Dojechać kogo, doścignąć, dognać, dogonić, dopedzić, einen etnholen (ju SBagcn, su Çferbe, ju ÎSaffer); einen erjagen, erfahren, erretten, erfegeln. Pobiegłem pocztą, abym go dojechał. Tr. Dojeżdżać w myślistwie, nacierać koniem na psy, auf ber 3agb, ben 3agbbunbeu nachfe$en, nachjageit.

Bzemiesło myśliwca tego, który psów dojeżdża, ciężkie jest. Ostr. Myśl. 48. Ty będziesz zwierzyny, psów dojeżdżając, doganiał okrzykiem. Bardz. Tr. 122. (ob. Do-jeżdżacz). jj. Dojeżdżać kogo czćm, nacierać czćm niego, womit auf jemanben loögebeu, auf ihn einhauen. Gdy go żołdak pałaszem dojeżdżał, zdjął z siebie szyszak, i okazawszy czćm jest, znalazł litość. Nar. Hst. 4, 107.

na

cz. dk., Dojadać kont., do szczętu zjeść, resztę zjeść, ooflenbS aufeffcu, ben 9îeft ner* lehren. Boh. dogjsti, dogedl, dogjm, dogjdam ; Sorab. 2. dojescż; Ross. 40^0™, 4oi4aTb, 40Kyuiaib, 40KymitBaTb. Co mu ku żywności dawano, on nie dojadając, ubogim to niósł. Sk. Zyw. 2, 7. Czego nie doje ciało, dusznym się to pokarmem nagrodzi, ib. 1, 55. Pośpieszajmy się, abyśmy ostatnią potrawę obiadu swego dojedli. Baz. Sk.. 584. Z przyjacielem dojadać trzeba korca soli. Pot. Arg. 530, (cf. dokładać z kim). Ostatek, czego nie zjadła gąsienica, dojadła szarańcza. Leop. Joel. 1, 4. (pojadła. Bibl. Gd.). Niedojedzony, nicht willig oerjebrt, übrig. Tą, co się gęściej była na spodku ustała, Niedojedzoną juchą, oczy mu zalała. Otw. Ow. 202. (cf. niedojadki). §. Dojadać czego, chciwie zajadać, gierig uerf^ltngen, ftch barüber hermachen. Pochlebcy gorsi niżli krucy, bo krucy tylko po śmierci ścierwu dojadają; ale ci jeszcze za żywota bardzo klują a oczy łupią każdemu. Rej. Zw. 49. §. In-trans. Do sytu się najeść, nasycić się do w’oli, fiel) 0Ö1* lig fatt effen. Kto nie doje, nie dopije, Ten mądrze i długo żyje. Cn. Ad. 346. Kto doje, dopije, ten w'ronię tyje. ib. 47. Ani dospać, ni dojeść, ni wcza-żadnego Nie mogą mieć, dla kęsa pożytku nędznego. Rej. Wiz. 54. Wysechł z zgryzoty, nie dojadł, nie do-spał, ubiegając się za fortuną. Zab. 15, 196.    §. Fig.

tr. Dojadać komu, dogryzać mu, dojmować mu, einem empftnblich jufe^en, ihm läftig werben, auf ihn erbringen. Zką-dem się wzięła, pilnie się badasz, A do żywego prawie dojadasz. Comp. Med. 384. Zaprawdę mało nie tak oblegającym, jako i oblężonym, oblężenie to dojadło.

zum

su

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

70

466

DOJEŻDŻAĆ - DOJRZEĆ.

DOJRZEĆ-DÓJŚĆ.

Krom. 417. (nec levior fuit). Kościołowi Rzymskiemu do- spy gorzała, Gdy w-brzuchu końskim Greków nie dojrza-jadąsz. Pimin. Kam. 323. (domawiasz, docinasz).    ła. Miask. Byt. 2, 71. Dojrzany, dojrzały, którego doj-

DOJEŻDŻAĆ ob. Dojechać. DOJEŹDŻACZ, a, m. myśliwiec,    rżeć można, widomy, widzialny, widoczny, fühlbar. Doj-

który psów dojeżdża, ber 9?ad)fej$cr, ber Säger, ber beit    rzanie adv., widomie, widzialnie, widocznie, ftcfytkrltdjl.

Sagb^uuben nachfejît unb tbltcn baS gefangene Sötlb abntmmt;    Chrystus pa ziemi dojrzanie mieszkał. Birk. Gi. K. 55.

Boss. 40"fe3}KaqeH. Dojeżdżacze już sądzili, że jelenia    Robactwo malutkie i ledwo okiem dojrzałe. Boh. Pr. 2,

upuścili. Jak. Baj. 168. Kchow. 323. §. Natarczywy, nie    252.    §. Dojrzeć do kogo, zajrzeć do niego, dopaść na

dający odetchu, natręt pilnujący kogo, ber anf einen    etn*    chwilkę, ju einem hmfehen, einfprecfjen anf einen Slngenblttf.

bringt, loêbrtngl, timt feinem Trieben läßt.    Dojrzyj do niego, doglądaj, dowiedz się. Cn. Th. §. Doj—

DOJMEK ob. Doimek. DOJMOWAĆ ob. Dojąć.    rzćć, dojrzeć czego, dozorować, oko mieć, pilnować cze-

DOJNICA, y, i. od dojenia statek, skopiec, dojka    (disting.    go, dopilnować, nad)fepen, nadjfcfyanen, ein obad)tfameê 2lu*

donica), bie SDïeïfgelte; Sorab. 1.    dohyna,    doncżka, deina,    ge haben, 3ld;t geben.    Pilnie    doźrzał wszystkich ścieżek

doina; Slovac.    dogecÿ nńdoba,    śechtar;    Croat. doilni-    moich. 3 Leop. Job.    13, 27.    (strzegł. 1 Leop.). Lepiej

cza, sèhtarka;    Vind. shehtàriz, shehtar, moulnjak, mouf-    dojrzeć samemu, niż    wierzyć    drugiemu. Cn. Ad. 781. cf.

ni fod; Bosn.    siglo, vidro od    mljeka;    Bag. siglo, bi-    Pańskie oko, konia    tuczy. (cf. przez posłów wilk nie tyje;

xica; Boss. iio40mhhk,b, (cf. 40tme, 4011HTKO denko); Eccl.    cf. cudze ręce lekkie). Kto nie dojrzy oczkiem, ten

40MHHKTi, Æoiouime , 40MHbiii cocy4'B, (cf. Garn. dojniza;    zapłaci mieszkiem. Bys. Ad. 31. Kto okiem nie dojrzy,

Bosn. dojnięa, dojiteglięa « mamka). Konwie i dojnice.    mieszkiem dołoży. Cn. Ad. 850. Wyszedł rano na po-

Hor. 2, 321.    §. Dojnica, vasa, vasella, znana w Niem-    le, chcąc dojrzeć roboty. Papr. Gn. 1106. Jakem ludzi

czech miara, więcej płaska niż korzec, od formy dojni-    dojrzał i dopilnował, wszystko było lepiej. Kras. Pod. 2,

cy wzięła nazwisko. Miary nie było pewnej tych dojnie;    144. Potrzeba samemu gospodarzowi dojrzeć; bo cudze

równie w Litwie, i na Ukrainie, od 8 garcy do 2 korcy,    ręce lekkie, ale nieużyteczne. Cresc. G55. (cf. dozór, dobyła w tej mierze różnica. Czack. Pr. 292. etn gennffeâ    zorca, dozorny).— Dojrzćć kogo, postrzćdz go, poszla-

SMaaß, etn ©cfjafF, eine ©elte. D0JN1K, a, m. izba gdzie    kować go, einen roobety ertappen. Nie w jednym go doj-

krowy doją, bte SDMfftube. X. Kam., cf. piekarnia. DOJNY,    rżał, i już miał na niego podejrzenie. Oss. Wyr. Tać

a, e, od dojenia, 93MD; Boh. dognÿ. Dojny statek ob.    się Phoebę podobała, lub dokąd czysta, lubo niedojźrza-

Dojka, dojnica. §. Krowa dojna, którą doją, dająca mlć-    na była. Zebr. Ow. 44. (inobservata). Nie tylko to, ale i

ko (oppos. jałowa), eine SJlelffulj, bte 2DÎtld) gtebt, (Boss.    inne jeszcze było doźrzenie na nie. 1 Leop. Sap. 19, 14.

40HHaa; Vind. smoufna krava). Cudzego, choć uboższe    §. Przewidzieć, opatrzyć, zabiedz, itforforge tragen, verhüten,

szczęście w oczy kole, Dojniejsze cudze bydło i ży-    Witołd przed śmiercią warownie tego 'dojzrzał (dojrzał),

zniejsze pole. Hor. Sat. 10. (więcej mleka daje, lepsze,    żeby starosty Podola nikomu, krom samego króla, nie

e$ gtebt mehr 9Md)).    oddawali. Krom. 576. (providere). §. Zaimk. Dojrzeć się,

DOJONY ob. Doić.    samego siebie widzieć, okiem dosięgać, poznawać się,

DOJRZAŁY ob. Doźrzały.    ftd) felbft feljen, beobachten, ernennen.

dójdzie, dojdę Fut. Dochodzić niedok., 'Dochadzać czestotl., do pewnego kresu idąc dobliżać się, btś hm fontmen, gelangen, reichen; Boh. dogiti, dosel, dogdu, dochoditi, dochazeti, dochazym; Bag. dôchi, dohodim; Vind. doiti, doidem, dohajati, dopriti; Carn. dojdem ; Croat. doyti, dohajati, dohajam; Dal. dochi, dohodim; Bosn. docchi, dojti, priti, dohodili; Slavon. dóchi; Sorab. 1. dondu, donhdu, donhdżem; Sorab. 2. dojhisch, dojisch, hin-hisch, tam hisch, dopschisch; Ross. 40HTH, 40iuej'B, 40X04«Tb, 40xa>KHBaTL ; Eccl. 40xo*4y. Dochodzić do czego, dochodzić czego, idąc zbliżać się do czego, iść aż do czego, btó roohtn gehen, gehettb btó mohtn femmen. Dójść, stanąć, btö wohin gelangen, anfommen. Pięknyć to zawód; wszyscy do tego celu dążą, nie dochodzi wielu. Zab. 13, 15. Zabi. Kto pragnie dójść do miejsca wyznaczonego , powinien się jednej trzymać drogi. Pilch. Sen. Ust. 334. Po schodach dojdziesz do sali. Teat. 53, b. 29. Snadno było dochodzić każdemu miejsca tego, gdyż bliskie było od miasta. Odym. Św. 2. H h. 4. b. Miasteczka Jezus Betańskiego Dochodził, tłumem ludu otoczony, ib. 2. U. 4, b. Nie stawiając kroków dójść

1. DOJRZEĆ, ‘DOJŹRZEĆ, ‘DOŹDRZEĆ, ał, cz. dok., dojrzy, 2. DOJRZEĆ, DOJRZEWAĆ ob. Dojźrzeć, Dojźrzewać. dojrzę Fut. Dozierać niedok., okiem, wzrokiem dosięgać, DOJŚĆ, DÓJŚDŹ, doszedł, doszło, doszto cz. i nijak, dok., widzieć, btó hm feheiL mit ben Singen btë hin retdjen, gnt feljien; (Boh. zriti widzieć); Boss. 403pHTb, 403npaTB. Oczy jego starością zaćmione były, iż nie mógł dojrzeć. Radź.

Gen. 48, 10. Doktor, że już był stary, Nie dojrzał, przeto na nos włożył okulary. Pot. Jow. 122. Oczyma nie dojrzę.

Teat. 42, d. a. Jeśli tak daleko dojrzemy, jeśli tak daleko wzrok nasz dojdzie, doniesie, abo wzrokiem dosiężemy. Cn.

Th. Piękna wspaniałość zawzdy patrzy wzgórę, Do cnoty doź-drzy wszędy i przez chmurę. Bej. Zw, 211, b. — §. Oczyma czego dosięgać, baczyć, postrzegać, etroad feljiett, erbltcfctt, bemerfett, mahrnehmen. Prawie byli doźrzeli oczyma swemido tajemnic bóztwa jego. Rej. Post. R r. 2. Kto siedzi wysoko, Nie dojźrzy prawdy, która zakryta głękoko. Jabl Tel. 24. Przez krzewy i porosty dojrzeć ich nie można było. Pilch. Sali. 209. Troszczą się, gdy jedne łezkę smutku dojrzą w naszćm oku. Przyb. Abl. 92. Ujrzysz jego od szranków, ujrzysz i przy kresie, Nie dojrzysz, kiedy w koniec z końca się przeniesie. Zab. 15, 165.

Wraz jej dojźrzą, wraz obu ogień opanował. Zebr. Ow.

277. Nie do końca wszystkiego, co trzeba, w tćm zwier-ciedle dojrzeli. Twór. Ok. A. 2. Troja kiedyś w pierwo-

D O J Ś Ć.

'CTj

P'

CO

do mety pragną. Mon. 65, 161. Głos mój już nie dochodzi do serca jego. Teat. 18, 135. (nie przenika, bringt Jtidlt bnrd)). Dochodzi wiatr, zawiewa. Cn. Th. Dojście, przyjście aż do, baé> Sttytnfommen, Sttytngelaugeu. Dosn. ct Rag. doscjastje; Dal. dosasstye; Croat. dosasztak, do-sesztek, dohajanye, dohod. §. Dójść do wieku, doczekać, dożyć, erleben, erretten. Błogosławiony, kto doczeka a dojdzie do tysiąca dni. Bibl. Gd. 12, 12. Wybrali za arcybiskupa syna jego, który i pięciu lat był nie doszedł. Sk. Dz. 865. Najlepszy wiek ów pośrzedni, który zgrzybiałości nie doszedł, a młodość nazad zostawił. Gorn. Diu. 97. Niechno do moich dojdziecie lat, dopiero poznacie. Teat. 48, 54.— Dochodzić kogo, równać mu się, zbliżać się do niego, einem gletd) fommen, tym glctcl)en. Leszek ojca wr cnotach nie tylko dochodzić, ale też przechodzić pokazował się. Krom. 42. Wierz mi Dorotko, muszę przyznać zgoła, Ze gdy się śmiejesz, dochodzisz anioła. Zab. 40, 392. ZabŁ §. Dójść czego, dostąpić czego, osięgnąć, dostać, erretten, erlangen, etyal* ten. Przez nią doszedł tronu cesarskiego. Bardz. Tr. 538. Wielą bied dójść potrzeba milczenia nauki. ib. 506. To cośmy mieli, utrącamy, i tego, czego pragniemy, nie dochodzimy. Zrn. Post. 3, 542. Jam już dostąpił, czegom żądał; a ty nigdy nie dojdziesz, czego pragniesz. Teat. 52, 45. Dójść sprawiedliwości, wyjednać sobie sprawiedliwość. Ld. — Dochodzić czego, poszukiwać czego, upominać się o co; starać się by dostąpić, odzyskać, od-wetować; Vind. podjiskati, prejiskati ; 311 erlangen fud)eit; ba3 ©einige futyen, forbent; rügen, atytbeu. Majątek po umarłym w roku nie dochodzony, na skarb będzie wzięty. Teat. 43, b. 90. Aby Roscyusz dóbr tych nie dochodził, oskarżono go, jakoby ojca zabił. Siem. Cyc. 1. Mieczysław wojną tego chciał dochodzić, czego od panów Polskich z dobrą wolą nie mógł mieć. Biel. Kr. 108. Rudolf na Ottokarze ziemi Rakuzkićj dochodził. Krom. 283. (re-petebat ab eo). Przedysław córkę Ottona w małżeństwo sobie porwać miał; której potem zelżywości wojną Otton dochodził. Krom. 69.— Dójść, otrzymać, dokazać, wziąć, zabrać, auśrtdtyen, befontnteu, crfmlten, nehmen, megnelmten. Czego dobrocią dójść nie mogli, złością dowieść chcą. Gorn. Dw. 286. Dobył każdego zameczku ich, i doszedł każdą twierdzą ich. 3 Leop. Jud. 2, 12, (odzierżał każdą ogrodę ich. 1 Leop). §. Dochodzić by się dowiedzieć, dowiadywać się, dociekać, szperać, forftycn, nad)forfd)eu, unterfntyen, ju erfahren, 31t ergrünben, ju entbeefen filmen. Boh. zpytowati, dotazowati se, dopjdjm se; Bosn. doba-viti ; Vind.\ nadohajati; Croat. obnahajóm; Ross. ncnbnaTb, ucnfeiTtiBUTB, yBi4aTi>, yBi34HTb, yBi540MHTbca, pa3bHC-nan>, paasHCKHBaio, C4B40BaTb. Dochodzenie czego, ba§ $orfd;en, 9ład;forfd;ett, 9?acf>fud;cn, Unterfud/en, bte Unterfu* diung ; Boh. dotazowanj; Ross. CB'Bpeme, CBbpKa, C4B4-CTBie, HCKb. Dalej tej tajemnicy dochodzić będę. Teat. 3, b. 15. Nie zawderzaj ślepo; dochodź, czyli to jest prawdą, co mówią. Przestr. 15. Dochodzili nowych ludzi, zjeździli morza. 1 Leop. L. H. 1. Dójść, dosiądź badaniem , poznać, odkryć , przeniknąć, zgruntować , zgłębić, erforfchen, ergrünben, bafńnter fommen, auf ben ©runb

fommen. Mnie wierz, com doszedł sam przez doświadczenie. Past. F. 0. Tak był doszedł Pytagoras. 1 Leop.

L. H. 1. Staram sie, jakobym mógł pojąć ścieżkę najwyższego, i dojść cząstkę sądów jego. 5 Leop. 4 Ezdr. 5, 34. (wyszladować cząstkę. 1 Leop.)] ( Vind. nadopriti, na-doiti). Gdy się żaden rycerz nie upominał wieńca wałowego, doszto (Gerund.) tego i wierzono, iż Mars ludowi swemu dał na ten czas ratunek. Warg. Wal. 26. §. Dochodzić, szlakować, śledzić, postrzegać, nacfjfyürett, be* obad;ten, Im 2luge tyaben, fpioniteit. Dójść czego, wyśledzić, dostrzedz, poszlakować, auêfpüren, attêfptortiren, ge« waljt werben, ertappen. Doszto go, poszlakowano go. Cn. Th. Doszto go w czym. ib. (doznano). Doszto czego u niego, naleziono szukaną rzecz przy nim, man f>at3 bep tym gefmtbcn. Jeśliby kto człowieka ukradłszy, przedał, a doszto tego nań.... Radź. Ex. 21, 16. (znaleziony był w ręku jego. Bibl. Gd. gdyby się to nań dowiodło). Ka-płanowa córka, bedzieli doszła w nierządności.... 1 Leop. Lent. 21. (doźrzana. 3 Leop)— Doszły, partie, praet. pass. którego doszto, lub którego dójść, dostąpić, dosięgnąć, doszlakować można, erreicht, erlangt, jugäitgltcfi, erretcpar, erforfdtyar; Roh. dośly. Dom w samej nurcie jaskini zamkniony, Słońcu, wiatru niedoszły. Zebr. Ow. 50. (non ulli pervia vento). Niedoszłe okiem skarpy i góry. Pot. Pocz. 619. Nieogarnione są bozkie sądy i niedoszłe drogi jego. Bial Post. 66. 1 Leop. Rom. 11, 33. Dójść z kim sprawy, ładu, trafić z nim do końca, dać sobie radę z nim, poradzić sobie z nim, mit einem fertig werben, mit tym 31t (Eitbe fommen. Z nim sprawy dójść nie można; wszystkie układy nasze przewraca. Teat. 19, b. 6. Dojdę ja z nim sprawy, wiedzą ludzie, żeśmy miewali kiedyś nad mężami władzę, ib. 1, 38.    §. Do

chodzić miary, pełnić miarę, ba3 SWaaj-ś ooll ntadjcu, C$ ooll füllen. Jednako grzeszy, gdy kto z miary wykracza, jako i ten, kto miary nie dochodzi; równy występek jest, gdzie co zbywa, jako gdzie niedostawa. Kosz. Lor. 114. §. Dochodzić sukni, donosić, dotyrać, dodzierać, dopłatać chodząc w niej, einen Jłocf iwEenb^ abtragen, twüenb3 abretyen , abttltyen. Dochodzić szaty, zedrzeć. Cn. Th. §. Dochodzić, dociekać, upływać, zbiegać, ubiegać, wypływać, zbliżać się do końca, 311 fênbe geben, 3u éttbe laufen, ner* laufen. Zegarek dochodzi, godzina dokończenia roboty upływa. Gaz. Nar. 1, 63. Dochodzi życie, gotuj się na mary. Tr. Dochodzi rok. Cn. Th. kończy się. — Dochodzi godzina, ósma, dziewiąta, dziesiąta, tylko co nie wybije ósma, dziewiąta, dziesiąta, e$ Wtrb gletty twll fd;lagen. Dochodzi mi" lat pięćdziesiąt. Cn. Th. kończy mi się 50 lat, td; werbe halb" fnnfjtg 3abre »oll Ijabcn. §• Dochodzić, do pory swojćj przychodzić, dostawać, doźrzewać, jur Sietfe fommett, reif werben, jetttg werben. Wino, które później dochodzi, łatwiej zebrać. Cresc. 307. Doszło już żyto. Oss. Wyr. Doszły, doźrzały, dośpiały, reif, Jttr fReife ge« fommen, jeittg, gereift, (cf. Slavon. doshasti* przyszły). Kładź nieco jagód nierzałych z doszłemi do prasy. Sien. 623. Złe niedoszłe; ale też złe przestałe grona. J. Kochan. Fr. 58. Dzieciuch, aby się tego za nieujrzałych lat uczył, jakoby miał czasu swego doszłego brakować. Gliczn. Wych.

F. 2, b. Lata niedoszłe. Warg. Cez. 94. (cf. małoletni, jutrkami i pielgrzymami, ib. R. 7, b. Królowie nasityl-małoletność). W niedoszłym wieku lat swoich umarł. Stryjk.    ko dojutraszki, na kogo więc mają łożyć. Rot. Arg.

232. Wolemy być własnemi katolikami, niżli jakiemiś nie-    i 13. — 2. Do jutra odkładający, ber (tEc3 (Ulf beu 5D?or<

doszłemi unitami. Sak. Rersp. C. 2, b. (cf. niedonoszony,    gen »erfótebt, ein Sauberer. Mówili przyjaciele, aby się

niedowarzony, zielony), ztąd Substant. DOSZŁOŚĆ, do—    spowiadał, On wszystko, jutro, jutro, kapłanom odkła—

źrzałość, dójście pory swojej,, i    wymiar    sił z    niej    po-    dał, Umarł on dojutraszek z swojćm odkładaniem. 1 apr.

chodzący, bte «Reife, bie jjcttigung;    ber burd)    «Stounb    Kol. 0. b. Dojutrkowie nigdy nie żyją, ale żyć mają.

greife erlangte ©rab ber Sraft. Podług doszłości w siłach,    Pilch. Sen. list. 542. Zygmunt Aug. Sarn. 1224. Kojal.

zrzcbięta trzeba na stajnie brać. Hipp. 23. Niedoszłość,    95. crastinus. Zygmunt III. z przyrodzenia dojutrek.

niedoźrzałość, bezsilność, niekrzepkość, niezdolność, Uli*    Nar. Chodk. 1, 110. babiusza nazwano dojutrkiem. Zab.

reife, O^nmac^t, ftraftlofigfeit, ttnfcijugfeit. Paweł ś. pisze:    4, 287. cunctator, odwłóczyciel, odkładacz. Nar. Tac. 2,

chodźcie duchem, iźeby nam okazał, niedoszłość naszę    296. Jednego tylko, Marto, trzeba, wszystko    fraszka, Niepu-

do wypełnienia zakonu. Gil. Post. 172.    §. Dochodzić,    szcza na wieczerzę Pańską dojutraszka. Pot.    Pocz. 71. DO-

do skutku przychodzić, $u ©tanbe    fomnten.    Jeżeli Hrabi-    JU1RZNY, a, e,— ie adv., do jutra trwały, doczesny, biö

na odkryje te intrygi, wesele nie    dójdzie.    Teat.    38,    277.    morgen mćtfirenb, oergdttgltd), furj. la miłość nie wieczna;

Trzeba było siedzieć spokojnie, a weseleby było doszło.    ale dojutrzna. barnov. 67. Miły boże, jakie nasze zabieli. Doszły, do skutku przywiedziony, uskuteczniony, ju    gania około majętności doczesnych i dojutrznych. Hrbst.

©tanbe gekommen, JU ©taube gebracht. Pierwszy sejm nie-    Nauk. J. 7. Na on żywot wieczny, nie na ten dojutrzny

doszły, był Krakowski za Zygmunta I. Skrzet. P. P. 1,    oglądaj się. ib. A. 5, b. DOJU1RZNOŚC ob. Nietrwałość,

57. *§. Dójść na co, skutecznym być na co, zdać się krótkość, doczesność.    ,

na co, rooju taugen, itufscn, btencn. Wiedział, na które DOKĄD adv.-cum encl. DOKADZE! DOKADZE? 1. wzglę-choroby ta woda nie dójdzie. Syxt. Szk. 209. *§. Impers.    dem miejsca, gdzie, do którego miejsca?    mofńn? (Boh.

Doszłoby, żeby nie miał etc. vel doszłoby tego, owego,    dokąd, dokud, dokawad, kam, (cf. kędy,- kąd); Slov. dokud,

absurdum foret nescire, quidni? quidni faceret? quid mi-    kam, k(Te; Carn. dokâm, kamer, kam; Vind. Jkam, kaj ;

rum, si? Idem valent Uli modi loquendi: co za dziw? je-    Croat. kàm, kamo; Dal. karno; Slav. kuda , kamo; Eccl,

szczeby dobrze, a jakoż, ut Graecis mxç ov. Cn. Th. 142.    ksmo, K°ss- uy4a > 40Kj4a; Sorab. 1. dżeto; Sorab. 2.

jakby niemiał n. p. mieć, wiedzieć, n)te foEte er bcnit ntdjt    żowon). Panie, dokąd idziesz?^Dokąd ja idę, nie mo-

fyafecn, miffcn? Trotz bierze: doszłoby, doszłoby tego, za    żesz zemną iść. W. Jan. 13, 56. Pyta się wszystkich,

uszłoby, cś gicnge nod) mit, gienge nad; bin, mürbe nod)    których spotka, zkąd, dokąd i po co idą. Mon. 67, 670.

angeben,    pafftrcn. Doszłoby, żeby pieniędzy Czołem wprzód, czołem, obaj się witają, I wzajem do-

nie miała; doszłoby ubóztwa jego, ale pychy jego    nikt    kąd    i zkąd    się pytają. Jabl. Ez. 36. Co inszego kędy,

nie pochwali. Tr. §. Dochodzi mię co, dostaje mi    się,    co    inszego    dokąd. N. Pam. 22, 104. Dokąd, dokąd

odbieram co, przychodzi do moich rąk, do mnie, eä    źli ludzie tak się porywacie? Petr. Hor. 2, Q. 3. (quo ruitis).

fommt ober gelangt etroaS bi$ ju mir, id) erhalte, empfange.    2. Dokąd, względem czasu, stopnia, dopóki, jak daleko,

Nie w tym rzecz jest, jako nas co dochodzi, i co    nam    jak    długo,    (odpow. dotąd), mte lange, mle weit, btä mte

dają; ale jakim umysłem. Gorn. Sen. 21. Wszystkie    pie-    lange, resp.    fo lauge; Vind. dokler, doklei; Boh. dokud;

niądze przez jego mnie dochodzą ręce. Teat. 48, 65.    Ross. 40K0Jfc, 40K0,Tfe. Dokądże lud ten wzruszać mnie

(Vind. noterpriti, noterhoditi). Mam za to, że cię list    ma ku gniewu, i dokądże mi wierzyć nie będą? Radź.

ode mnie posłany doszedł. W arg. Radź. 2. Doszłe tu w    Num. 14, 11. Dokądże będziecie tak twardego serca,

tych dniach z różnych miejsc listy, donoszą.... Gaz. Nar.    Wrób. Żolt. 6. Dokąd nas chcesz zapomnieć, dokąd

1, 257. (nadeszłe, erlangt, eingetroffen, ctitgcgangcu). Do-    swego stada nie nawiedzisz pasterzu? Groch. W. 1.

szło mię co, doniosło się do mnie, pervenit ad aures    DOKĄDKOLWIEK adv., byledokąd, byle gdzie, do jakie—

meas. Cn. Th. e3 tft mir ju £)l/reu gefontnteu, id;    fmlie tu    go bądź miejsca, irgcub mobiit, motyin nur immer. Boh.

(Erfahrung gebraut, obsol. Doszło kogo wiedzieć: n.    p. Do-    kamsy; Vind. kamerbodi, kamerkoli, kamdergram ; Croat.

szło to wiedzieć Fulkona arcybiskupa. Krom. 268. Co    kamgod, kamgoder; Sorab. 1. rnedże tam. §. Do które-

skoro wiedzieć doszło Przemyśla.... ib. 265. §.    Zaimk.    gokolwiek czasu, stopnia, fo lange nur immer, fo mcit

Dochodzić się czego, chodzeniem dostać, zyskać, nabyć,    nur immer. Dokądkolwiek kto będzie z domu Rakuzkie-

ściągnąć na się, etma$ ergeben, mit ©eben ermcrbeit, erlatt*    go. Czachr. Tr. H. 2.

gen, ftcb jujiebeu.    DOKARCZOWAĆ cz. dk., do końca wykarczować, oolleitbâ

DOJUTREK, rka, m. DOJUTRASZEK, szka, m. zdrobn., 1. auśrobcit. Dokarczowali część jaką pola. N. Ram. 13, 76. do jutra tylko mający trwać, doczesny, ber ttltr bt3 îDîar* DOKARMIĆ cz. dk., Dokarmiać, dokarmiwać nied. et czstl.,

gen lebt. Gdy dziecię do chrztu trzymała, pytając się jej, jakieby mu imię dać, odpowie: Dojutrek; co znać, że duchem prorockim wymówiła, bo dziecię nazajutrz umarło. Nies. 1, 166. Coż ci pomoże, nędzny dojutrku, wszystkim światem panować. Hrbst. Lek. B. 2. Krótkiemi dojutrkami jesteśmy. Hrbst. Nauk. B. 6, b. Do-

nad

dotuczyć, opaść, ootlcitbś feift machen, fett mäften; Ross. 40KapMHTt, 40KapMMBaiŁ. Krowę taką najlepiej dokarmić, i zabić na domową potrzebę. Haur. Sk. 52. Do młyna wieprze dawać, coby ich dokarmiwać. Gost. Ek. 42.    §. Dziecię odchować, ein $inb m jum SlDfc^cu mi

ber «Bruft fäugeu, ein $\. abfebcn. Matka dokarmiwszy

dziecko, oddała ojcu. Oss. Wyr. §. Do śmierci dochować, ju £obe füttern, bis an ben $ob unterhalten.

DOKĄSAĆ, F. dokąsa cz. dk., dogryźć, z resztą przegryźć, ooHenbS pbeißen, burchbeißett, tobt beißen; Sorab. 1. dokuszam.

DOKAŻ, u, m. Boh. dokaz, dükaz, dokazka, dükazek; Ross. 40Ka3aHie, dowód, dokazanie, okaz, ber (ErtüCtS. §. Dopięcie, uiszczenie, przywiedzenie do skutku , wykonanie , baS SluSridjtcn, ju ©taube bringen, 33emerfftellb gen. Wezyr zbity nieszczęścia dokazem. Zab. 15, 77. DOKAZAĆ, F. dokaże cz. dk., dokazuje Pr. Dokazywać czstl., okazać na oko, dowieść, przekonać, ermeifeu, be* metfen; Boh. dokazati, dokażi, dokazowati ; Yind. dokasa-ti, skasati ; Ross. 40Ka3aTb, 40Ka3HBaib. Żaden mi tego nie dokaże, żeby wiek teraźniejszy był jakaś now-ą przywarą zarażony, któraby ^wiekom dawniejszym nie była znajoma. Mon. 67, 701. Żadnego pewnego dowodu niemasz, czymby kto tego dokazował, iż to prawda. Erazm. Jez. Ii. 7. Dokazywać komu, dowodzić, przekonywać go. Oss. Wyr. §. Dokazać czego, dopiąć, dójść czego, uiścić, postawić na swojćm, przywieść do skutku , wykonać, $u ©taube bringen, auSfübrcu, erretten, bemerfftelli* gen, bercirfen, auSrichteu; Boh. dokazati; Sorab. 1. wopo-kazu, dotekuyu ; Yind. skasati, storiti, vunspelati, do-konzhati, dopernesti ; Carn. dapernasham ; Ross. Hcne-

Żyw. 2, 349. Krzywdzisz ubogich, niewinnych mordujesz, Nad prawdą, cnotą, co chcesz dokazujesz. Wad. Dan. 167. Dokazować nad słabym nie wielkie męstwo. Cn. Ad. 196. Łacno nad umarłym dokazować. ib. 411. Ma prawy rycerz skromnie zwycięztwa zażywać, nie dokazując okrucieństwa swojego nad zwycięźonemi. Star. Iiyc. 55. (nie wywierając, o&nc feine ©raufamteit augju* lajfen). §. Absol. intrans. Dokazywać, działać przewagi, wielkiemi czyny popisywać się, große Späten tlmn, ftd) Ijemttfmn. Ten kawaler na przeszłej wojnie wiele dokazywał swoją dzielnością. Boh. Kom. 4, 307. Duch Eliasza przeszedł do Elizeusza, i jeszcze z większym skutkiem dokazywał, niżeli w jego nauczycielu. Żal. Test. 220. Nagadaliśmy się z sobą o dawnych czasach; miły Boże, jak to przed laty Polacy dokazywali! Oss. Str. 1. In pejus Dziwy wyrabiać, szaleć, popisować się czém i jak nie potrzeba, mit łlunftfiitden, jlünftele^eu, ©treidjen

U. f. tt>. fié Ijenmrtÿun. Dokazywał na koniu, aż kark skręcił. Oss. Wyr. 'DOKAZACZ, a, m.\ Ross. 40Ka3aiejL; Sorab. 1. wopokazwar, dowodziciel, dokazujący, bet ($r* metfer, 9hrôridjter, 2lu3fnfjrer. 'DOKAZALNY, a, e, — ie adv., Ross. 40Ka3aTeJbHbn1, do dokazania, mogący być do-kazanym, okazanym, dowiedzionym, wykonanym, crmetë* kr, ausführbar.

najOBaTb. Cnota może dokazać wszystkiego. Bardz. Tr. DOKAZIĆ cz. dk., do szczętu pokazić, oollenbS oerberbett, 514. Co niegdy prawość, dzisiaj dokazują grosze. Teat. auftecfen, infictren; Boh. dokazyti; Sorab. dokafycż.

43, b. 63. Drozd. Usilność a czas wszystkiego dokaże. 'DOKI adv., dopoki, dokąd, jak długo, rote lange? Doki te-Zab. 12, 287. Statek i cierpliwość wszystkiego dokaże. go bawienia? Teat. ó3, 100. Doki to znowu tego bę-Teat. 26, 65. Złotem wszystkiego dokazać potrafię, ib. dzie ? ib. 53, 23.

53, b. 24. Obaczemy, kto z nas swego dokaże, i komu 'DOKIDAĆ, cz. dk., dorzucić, docisnąć, fytnjnmerfeu ; Ross. się ten cud piękności dostanie, ib. 5, b. 3. Dokażemy 40KHnyTfc, 40KH4biBaTŁ.

swego, nie turbuj się. ib. 38, 277. Nie mógł swego doka- DOKISNAĆ jednotl. dk., dokisać, ndk., dokwaśnieć, do reszty zać. ib. 54, c. C ii. Jeżeli go batog nie nawróci, szu- przekisnąć, oollettbS bwcflfdnertt; Rag. dokisnuti; Ross. bienica reszty dokaże, ib. 26, b. 31. Kto chce mniej do- 40KHCHyTb, 40HHcaTb.

paszczy wilczej Łup wyrwać, niż dokazać, że poeta zmilczy. Kras. Sat. 119. Mało dokazał mieczem Drakon krwawy, A Ezop wygrał, chocia bajki plecie. Hor. Nar. pr. — Slov. Prov. Timi zubami teg koże ne dotâhnes, (nie dokażesz terni sposobami, nie dociągniesz skóry terni zębami). Dokazać, przewagą co do skutku przywieść, ztąd ile razy używa się przy lichym jakim dziele , pochodzi na szyderstwo n. p. Mój pan synal, cze-gożby nie dokazał, jest to ptaszek obrotny. Teat. 29, 69. — §. Poradzić z kim, przemódz, przeprzeć, zwyciężyć, pokonać kogo, mit jemanbett fertig tnerbeu, ©lücf mit i^m h^ben, bte Oberbaub Imbeit. Dowmunt przeważnie a często dokazał przeciw Krzyżakom. Stryjk. 306. Aleksander W. szczodrobliwością a nie oną wielką mocą swą nad wszystką Azyą dokazał. Orzech. Tarn. 67.    §.

Dokazać komu, wyrównać mu, einem gleid) fontmett. Cezar nie dokazał Alexandrowi dziełami. Oss. 'Wyr. §. Dokazywać nad kim, wydziwiać, pastwić się, ftch an je* maubeu meiben, übel mit ihm umfprtngen. Służy mu dostatek, aby dokazował nad uboższemi, żeby gniótł słabszego. Bard. Tr. 466. Lepsza rzecz jest, być zwycięzcą siebie samego, niżeli nad nieprzyjacielem dokazywać. Sk.

469

DOKĄSAĆ - DOKAZAĆ.

DOKAZACZ - DOKŁAD.

kazać, zakrawa na więcej. Nar. Hst. 3, 267. Łatwiej z DOKŁAD, u, m. DOKŁADKA, i, i. dodatek, przyczynek,

przydatek, dopełnienie, bie    ber 3ufa£, Setjfajjîi

Boh. dokładek, (cf. Boh. duklad przycisk; Ross. 40Kia4’B, 40K4a4Ka relacya, przekładanie , sprawca, 40Ma4nHK,B referent. Czack. Pr. 1, 258J. Do tego, co się już mówiło, bardzo mało albo nic do dokładu mi się zostaje. Gorn. Dw. 224. Zkąd wziąć doklad tych rzeczy, których prawie nie dostaje. Gost. Gor. 65. Dalszą tu teraz o* tern dam naukę, dla zupełnego dokładu i wiadomości. Haur. Sk. 161. Prawa mają panować, a dokład, wykład, poprawa praw, ma być przy urzędzie. Petr. Pol. 261. Dokład, appendix. Fr. Ad. Polityki Arystotelesowej z dokładem ksiąg ośmioro Petrycego. Powinność kmiecia jest, iżby pracę dla pana odbył; ale niemasz tego dokładu , iżby sam przez się pracować miał. Kras. Pod. 2, 226. Zawiłość stylu pochodzi częścią z dokładek i łatania. Pilch. Se?i. list. pr. Tak rzekł, a Zefir bez dalszej dokładki Porwał i w pustym porzucił ją le-sie. Morszt. 69. (bez wielkich zachodów, bez korowodów, nic nie dokładając, Mme metterś, o^ttc mcitere Urn* ftänbe). — §. Dokład, dokładanie się kogo, zasiąganie czyjego zdania, baS    , baS Scrattyen. Grzegorz

nakazuje, aby krom dokładu papiezkiego pomazować

króla Polskiego nie ważyli się biskupi. Krom. 108. (in-    Wie.    84. Tak im    Moskwa dokołatała    , iż od ośmiu ty-

Biel. Kr. 574.

DOKOŁATAĆ się czego, dok. zaimk., kołataniem wskórać, dopukać się, doprosić się, ftd) et* mè erftopfcu, mit Klopfen, Stoßen, Sd;Iagen bemirfeu, mit 50ïüt;c uitb 9?otp erringen.

jussu eo, ef.    mimo niego). Miasto po Febowym stanowił    sięcy    ludzi ledwo    ich    zostać mogło    półtrzecia tysiąca,

dokladzie, posuit jussam Phoebeń sortibus urbem. Zebr.

Ow. 58. — g. Warunek, kondycya,bie Sebinguug. Przyjął od nieprzyjaciół pokój z temi dokładami.... Ustrz.

Kr. 2, 175.    Dał nieprzyjacielowi pokój z temi dokła-

dy, które on    sam w rozpaczy podał. ib. 341. DOKŁA-    DOKOMPLETOWAC    ob.    Dopełnić, uzupełnić; Boh. celiti,

wykonać, ootteubö auêfü(ireu, becnbigeu, ootlcnbcn. Boh. dokonań, dokonawati; Sorab.i. dokonam, dokonacż ; Slov. dokonawam; Yind. dokonzhati, dopernesti; Bosn. dospit-ti, Vrrisciti, svrrisciti; Dal. dozpiti; Croat. dokonyati , obverssiti, dovershiti; Boss. BepmiiTb, coBcpiuaTb. Oto idziemy do Jerozolimy i dokona się (Pass.) wszystko, co napisano przez proroki. Seid. Luc. 18. (wypełni się, ziści się, c$ mirb «lleê erfüllt merbeu). Dokonała się rzecz, już wszystko uczynione. Macz. Dokonanie, uskutecznienie, uskutkowanie, uiszczenie, bie (Erfüllung, üMlcnbung, 2luê* füfirung. Wilhelm upornie się starał o dokonanie małżeństwa z Jadwigą. Stryjk. 440. Polacy uporną śmiałością a dokonaniem i skutkiem szczęśliwćm na Lwa uderzyli. Stryjk. 509. Prawa miłość boża ‘doskonanie zakonu jest, iż czyni, co jedno zakon przykazuje. Sekl. 91. (Slov. dokonónj decisio). — g. Dokończyć, do końca przywieść, eitbeit, beeitben, tmllenbeit. Nie;ten, kto pocznie, ale kto dokona, zapłatę odnosi. Sk. Zyw. 2, 170. Oby tak łacno dokonywać sprawy, Jak to je łacno dobra chęć zaczyna. Kniaź. Poez. 2, 143. Kto od boga poczyna, wszystkiego dokonywa. Cn. Ad. 391. Począł budować, a nic mógł dokonać. W. Luc. 14, 30. Łacno począć, niełacno dokonać. Cn. Ad. 413. Nie żałuj słów, wszak nie pieniądze, a dokonaj tego, coś począł. Gorn. WY. Q. 4, b. (kontynuj do końca). Dokonanie, koniec, dokończenie, ukończenie, baś 23ceitbcu, bie Scenbtgung, SMeitbung, baś (Eltbe. (Yind. konzhnost, dokonzlmost). Mąż mądry nic tylko o początek się stara, ale i o dokonanie. Budn. Ap. 82. Każda rzecz stworzona ma początek, tudzież i dokonanie, a to skończenie jest jawne. 1 Leop. 4 Ezdr. 9, 5. — Grammat. Słowo dokonane, oznaczające czyn zupełnie uiszczony, ein Bfitmnrt ber iwllcnbeteu £>aitbluug aclionis consummalae. Słowo dokonane: dałem ded'v, niedokonane: dawałem dabam. Kopcz. Cr. 3, 2. Slov. dokonany, to, co se giż stało. Nedo-konalć słowo , imperf. verb. — Dokonać życia, koniec robić życiu, beut Scheit ein (Eitbe mad)cn, ba$ Sehen eubigen. Słabość wielka dokonała jćj życia. Teat. 49, 101. Strach i nieśmiałość przed czasem dokona to biedne życie. Teat. 6, b. 72. Jak to rzecz piękna dokonać życia przed śmiercią. Pilch. Sen. list. 264. — aliter. Wieku, życia, dni dokonać * dokonać * umrzeć ; dokonywać * umierać, feine ïage eubigen, «bfdjeiben, flerben. Na starość zubożały, w zgrzybiałości wieku swojego dokonał.

Ów staruszek, mimo wszelkie zabiegi, dokonał wieku swojego. Kras. Pod. 2, 249. Gdy kto na śmiertelnym łożu dokonywa.... Tward. WY. 138. Karol W. dokonał r. 814. Dz. 857. ob. Konać, zgon.

DAĆ ob. Dołożyć. DOKŁADNOŚĆ, ści, z. dostateczność, zaceliti, (cf. cały); Yind. dozeleti. zupełność, bie 2Mftćinbtgfcit, Umftdublidjfcit ; Boh. duklad- DOKONAĆ, 'Doskonać cz. dk., Dokonywać czstl, zupełnie nost; Ross. HcnuTHOCTb, no4poÓHOCib. Solignak z taką dowodnością i dokładnością pisał dzieje Polskie, iż....

Stebl. pr. Coż warta taka powieść, w której nie ma potrzebnej do sądzenia o rzeczach dokładności. Oss. Wyr.

*g Pójdź na miejsce wysokie, tam maluj te wesołe wejrzenia, te piękne brzegi i dokładności. Karp. 3, 12. ces coteaux, ce lointain, bicfc Streifen ; podobno tu uchybił przytoczony autor sam dokładności, używając słowa niedostatecznego ; może rozumie przez nie w powszechności wszystkie połączone widoki, jakoby przynalcżytości, przydatki, przykładki. DOKŁADNY, a, e, — ie adv. do-fożny, dowodny, dostateczny, zupełny, untfMltbltd), au$* fli^ltd), tmllftaubig; Boh. dukladnÿ; Yind. popoun, pozie-len, islozhliu, iszielen ; Boss. hciimthłw, no4po6uhiH, oöcTOHTe^biibiH, (Boss. 40K4a4Hbitt relacyjny). Co ? ja babiarz? o! co nie, to nie! ale tylko cale dokładny w moich powieściach. Teat. 48, 17. Wyobrażenia dokładne, które zupełnie okazują pierwsze swoje wizerunki, do których należą. Cyank. Log. 80. Nie widziałem wprawdzie twarzy jego dokładnie; ale jest młody i wdzięczny.

Teat. 53, d. 47. g. Do nitki, całkiem, ściśle zamykający, przypadający, genau paffeitb, aitfdjließenb, fttapp. Pod klapką u wiaderka w pompie daje się skórka lub sukno, żeby dziurę spodnią dokładnie i szczelnie zamykała. Suiitk. Bud. 346.

DOKLEIĆ cz. dk., dokleiwać czstl. zupełnie, lub więcej jeszcze przykleić, twflenbS anleimen, nod) rneljr anleimen ; Ross.

40iaciiTb, 40iueiiBaTb.

DOKLEPAĆ cz. dok. doklcpujc Pr. Poklepywać czqstotl., do reszty poklepać, DolleitbS heflopfeit. Poklepać kosy. A’. Kam. Poklepawszy chłopca matusia, puściła go wolno. Oss. Wyr. —

Fig. Dojmować, dokuczać, nicberflopfen, uieberbritefen, jufejjcit.

Ci, którym nędza doklepuje, za zwyczaj są podejźrzliwi.

Mącz. g. Doklepać roboty, byle jak skończyć robotę, zbyć ladajako, niechętnie, z ociąganiem się, dołatać, eilte 2lrbctt ju (Enbe lepem, fdjhtberu, baß (te nur fertig tmrb, gletć^= ttiel nue, fertig jammern. Podobnież Poklepać pacierza.

DOKLUC cz., dk.,

470

DOKŁADNOŚĆ - DOKOŁ.

D OKO MPLET - DOKONAĆ.

DOKŁÓć cz. dk., dokolc F. dokalać ndk., do szczętu pokłóć, twllenbś erftec^cn, 511 (Eitbc ftcd)eu; Boss. 4okojoti>s 40Ka4binaio; Eccl. 40K04aio maclo. doklwać ndk., dziobem przekłóć, twllcubä burcfyptcfcn, ju (Ettbe piefeu; Boss. 4eK4CBaTb, 40K4eBbmaTb.

DOKOŁA ob. Koło.

DOKOŁATAĆ, F. dokołace, cz. dk., dogruchotać, dołamać, dopsuć, tmlleitbä ju tëitbe Hopfen, burd; Klopfen, Stoßen,

Sdjlageu gu ©ruube richten ; Boss. 40KoaaTiiTh, 40Koiaim- Zab. 6, 205.

BaTb. Dokołatał powozu. Oss. Wyr. g. Posadzić, dokuczyć, dobić, dojąć, einem jufepeu, tüchtige Stöße geben.

Już ci tę broń wydarto i dokołatanoć nią dobrze. Twórz.

Dokonać kogo, dobić go, domorzyć, einem beu iRefł    DOKOŃCZYCIEL, a, m. który dokończą, ber 23ecnbtger,

geben, ba3 ©araué ntadjen, tintööEtg aufretben. Croat. zkon- SBoEenber. Yind. dokonzhar, dokonzhavez, dokonzhauz, sde-chati, zkonchâvam; Ross. KOHaTt, 40K0HaTB. Radził,    lauz, dopernashar; Bosn. dospitegl, suerscillaę; Ross.

nie wdawać się w negocyaeye; dokonać raczej nieprzy-    coBepiniiTejb. De la Cépède, dokończyciel historyi najado! wojną. Tward. WŁ 35. Tak ich za trzy miesiące    turalnćj Buflona. Gaz. Nar. 1, 306. — Dokończycie],

dokonali i wybili, iż ledwo który żyw został. Sk. Dz.    wyprawiciel, sprawic-iel, confector. Mącz. ber Setncrfftellh

862. Starość wszystkiego dokona, confiât. Mącz. Wy-    ger, Mjtefjer. W rodź. ieńsk. DOKOŃCZYCIELKA, i, bie

nędzonem był suchotami; ode dnia aż do nocy dokony-    Seenbtgertmt, $rflenbertnu, 35oU$tC^ertmt; Ross. coBepniH-

wałeś mnie. Radź. Es. 38, 12. Dokonywać się pass.-    TejBHima. Marya miała być dokończycielką zakonu, da-

consumi, aufgerteben, nerjcbrt werben, [Croat. zkonehatisze).    nego na białegłowy. Biał. Post. 257. DOKONYWACZ, a,

Chleb w przyjmowaniu sakramentu dokonywa się, eon-    m. wykonywający co do ostatniego stopnia doskonałości,

sumitur. Zygr. Gon. 252. DOKONYWACZ, a, m. DO-    ber etttxrô ganj nnb »oUfomtnen auëfü^rt. Grybowal był pier-

KONAWCA, y, m. ktÓFy czego dokonywa, ber SSolIettber,    wszym przewodnikiem i ostatnim dokonywaczem odmia-

3Sollftrećfer, 33eenbtger. Slov. dokonówatel; Croat. zverssïtel;    ny artyllcryi Francuzkićj. Jak. Art. 1, 225. DOKOŃ-

Ross. BepmiiTe;ib, 40BepmirrejiB. Sprawca i dokonawca    CZYWAĆ ob. Dokończyć. DOKONYWAĆ ob. Dokonać,

wiary Jezus. 1 Leop. Hebr. 12, 2.    DOKAPAĆ inlrans. dk., dokapie Fut., aż do pewnego kresu

DOKOŃCZYĆ cz. dk., Dokończać ndk., Dokończywać czstotl.    przekapać, lub do końca wykapać, btë wotytn träufeln, JU

i ndk., do końca doprowadzić, do reszty pokończyć,    ©nbe träufeln, (Ulätränfeln; Croat. dokapati, dokaplyem.

czstotl., do pewnego kresu lub do końca wykopać; na kopane przyczynić, W gtt ctncnt gcnuffett ÿnnctc pin gra-hen, nollenb^ nnëgrabcn; nad; tnefyr bflju graben. Boh. do-kopati, dokopawati; Rag. dokopatti; Croat. dokopati, dokapam ; Ross. 40K0naTB , 40KanBiBaTB. Dokopię dzisiaj rowu tego. Tr. DOKOPAĆ się czego zaimk., kopaniem dójść czego, trafić na co, ergraben, burd; ©raben ermatten , atrêgraben. Bosn. dokopatise, doseghnuti; Ross. 40-KonaTBca. Dobrej się dokopał rudy. Haur. Ek. 178. Ledwie się dokopał wody. \Yereszcz. Reg. 52. Dokopał się czerwonego piasku. N. Pam. 15, 291. Dokopywają się skarbu. 1 Leop. Job. 3, 21. Nieszczęśliwi, co na skarb chciwi, Nie mogą się dokopać go w ziemi. Chrośc. Job. 18. Simil. Dokopać się do czego, kopaniem dójść do czego, ft$ big tualuu burd)graben, burd;arbctten. Miejscami dokopują się do kamienia piaszczystego. Torz. Szk. 4. Fig. Dokopać się, dobadać się, domacać się, dowie-

spełnić, ukończyć, yoüenbö beeubtgeu, enben, nrllenben. DOKOPAĆ cz. dk., dokopie Fut. dokopuje Pr., dokopywać Slov. dokoneugi, dokonawóm; Boh. dodèlati, dodelawa-ti; Sorab. 2. dokonzowasch ; Sorab. 1, pżetżinu; Croat. dokonchati, dokonchatati, dokonyati, dokonyavam, do-kancham, (Croat. dokanchati* postanowić, uchwalić); Rag. dovarscitti; Bosn. dovarsciti, suarscitti, suerscitti, dospiti, dovrrisciti, izvarsciti; Yind. dokonzhat, dâdjati, dolvpra-viti, odpraviti, dostoriti ; Carn. dadelam; Ross. 40KOH-nilTL, 40KOHliait , 40KamiHBaTB , 40BepiIlHTB,    014^-

,mtb ; Eccl. CKOHuaiB, CKOHuaBaTB, naBepmaio. Porównanie dnia z nocą smętnej zimy dokończą, przyprowadzając z sobą wesołą wiosnę. Fur. E. 4, b. Nieprzyjaciela od rzeki odpędza; w tćm dokończono most. N.

Pam. 4, 86. Chciał żegnać, nie dokończą!, słów nie domawiając. Jabł. Tel. 325. Budował kościół, i już go dokończywano, gdy.... Sk. Dz. 226. Pytano ich, za czyjómby pozwoleniem dokończywali budowania onego?

Budn. 3 Ezdr. 6, 4. Król dobrej myśli zażywał, A tańców dokończywał, Gdy.... Zbił. Dr. G. 2. Ńiedokończo- dzieć się, erforfdjen. ny, unbeenbet, umwHenbet. Zaczyna niedokończony kończyć DOKOPCIĆ cz. dk., kopciem do pewnego kresu lub do napis. Teat. 53, c. 9. Sorab. 1. nedokoncżenitó infinibi-    końca powlec, bt3 tnofuu mit fJtand) nberjtcf)en; twllenbê

lis; {Yind. dokonzhen, konzhen* końcowy, konieczny).    raudjertg ntad;eu; Ross. 40K0imrrB, 40KaniiHBaTB. DOKO-

Dokończenie, dokonanie, koniec, bte Seenbtgung, ba3    PGIEĆ nijak, dk., do końca przekopcieć, ntdlcnbS bltrdp

©nbe. Yind. dokonzhnost, konzhnost; Ross. 4041^8, 40-    raudjeru, ganj ran^ertg tnerben; Ross. 40KonrfeTL.

Ijeit, nottenbê au&nafjen. Rag. dokositti; Ross. 40kochtb, 4ona-miiBaTB. Nabierz świeżego siana dla bydła ; a ja dokosiwszy, bo już trochę zostaje, pójdę za tobą. Sk. Zyw. 162. Przykosić do nakoszonego kosą, ttod; ntetyr ^ńtJU mäkelt. Gdy trawy nie stało, poszedł, aby jej jeszcze dokosił.

4tiaHie, 404'fe.iBiBaHie, 014^8, coBepmeHCTBO. Lepsze DOKOSIĆ cz. dk., dokoszę F. koszenia dokończyć, jn ©nbe md* jest dokończenie rzeczy, niż początek jej. Budn. Eccl. 7,

8. Nauki tej w tym rozdzielę dokończenie i zamknie-nie. YYiśń. 396. W bojach patrzemy zawsze dokończenia, nie przyczyny. Bard. Tr. 21. Ukaż mi złego którego, jeśli było dobre dokończenie jego? Rej. Ap. 24. g. Dokończyć kogo, dokonać, dobić, wytępić, wygubić, DOKRĘCIĆ cz.dk., dokręcać ndk., z resztą pokręcić; więcej einen twHenbś aufretben, itmt ben ©arauś rnadjen. Bole-    przykręcić, jn éttbc brefyen; nod) tne^r bre^en. Ross. 4onpy-

sław tak poraził Jaćwingów, iż żaden nie uszedł; a tak    thtb, 40KpyiiiiBaTB, cf. 40cyimiB, 40cyiiHBaTB, abjnńrueu.

ich dokończywszy, krainy ich wszystkie osiadł. Biel. Kr. DOKROIĆ cz. dk., Dokrajać ndk., do pewnego kresu przekroić,

152. Bez mała dokończyliby mię byli na ziemi; lecz    btó rcolunfcfmetbcit; nad; ntcl;r ^tUJlt fd)neiben. Ross. 40KpoiiTB,

ja nie opuściłem przykazań twoich. Budn. Ps. 119, 87.    40KpaiiBaTB ; (Vind. dokrajati, dokonzhati * dokończać).

(wniwecz obrócili. Bibl. Gd.). Mahometowe i pogańskie DOKRYĆ cz. dk> dokryję F., dokrywać kontyn., do pewne-księztwo Od twego miecza padnie dokończone, Po czę-    go kresu pokryć, btś tno^tit bebcdcit, öcrbccfeit, ycïbergcn;,

ści przedtem przez cię nachylone. P. Kochan. Jer. 406.    Ross. 40i<puTB, 4onpBiBaTB.

DOKTOR, a, w. DOKTOREK, rka, m. zdrbn., z Łac. nauczy-    Doktorstwo, i. e. doktor z doktorową, z żoną swoją,

ciel, dziś tytuł akademiczny, który otrzymuje się w aka-    ber ®üCtor mit feiner $rcut. DOKTORKA, i, z. bte ®0*

demiach, gdzie kreują doktorów teologii, prawa, lekar-    ctoriun, w szczegół, lekarka; (Slav. doktorica). Widzicie,

skiój nauki i fdozofii. Kras. Zb. i, 240. au$ bem 8at.    jaka ja doktorka! już się rana goić poczyna. Teat. 54,

eût Serrer ; jejd eine acabemtfd;c Sßürbc; (Slav. doktor; Cam.    c. D. i i. DOKTOROWA, y, i. doktora żona, beś! 2)o*

dohtar; Rag. vnaucitegnik; Vind. doktar, vuzhenik, prau-    ctorâ $rau. DOKTOROWAĆ cz. ndk., na doktorstwo ko-

duvauz « prawnik, jurista). Doktorowie wzięli imię od    go promowować, doktorem go kreować, einen junt Soctor

uczenia. Rej. Rost. C. 2. Jak się mają rodzice zacho-    machen, tl)U boctorijtren ; (Rag. unaucitegliti). Doktorować

wać przeciwko doktorom a nauczycielom swych synów.    się zaimk., doktorem zostawać, $i)cti)r werben. Z prawa

Gliczn. Wych. N. 5, b. Paweł ś. zowie się doktorem    doktorował się. Sk. Zyw. 2, 114. Mon. 73, 523. Sar-

pogańskim, bo więcej pogan, niżeli żydów do kościoła    biewskiemu w czasie doktorowania się jego w Wilnie,

nabierał. Sk. Dz. 35. Prostak doktora uczy, jaje chce    Władysław IV. pierścień włożył na palec. Zab. 12, 20.

być mędrsze, niż jego mać kokosz. Mącz. Lepszy pro-    g. Doktorować, leczyć, medykiem, lekarzem być, curtrert,

staczek, który bogu "służy, niżli nadęty doktor, który    ijctlcn, ben Soctor ntadjett. Jakże Wc Pan doktorujesz?

siebie zaniechawszy, obrotów niebieskich rozumem sięga.    zkądżeś się tego nauczył! Teat. 52, c. 17. DOKTORSKI,

Groch. W. 182. Papierowy doktor. Dwór. J. 2. (nic    DOKTOROWSKI, a, ie, od doktora, lekarski, doctor*,

nie umiejący, a przecie dyplomatem zaszczycony). Dok-    Slrjt*, ntebtctntfd); Vind. doktarski. Barwierz za rozkaza-

tor pończoszka. Gemm. 72. (którego poznasz nie po gło-    niem doktorowskióm krew puszcza. Petr. Pol. 231. Cy-

wie, ale tylko po pończoszce, zwyczajnie czerwonej). —■    rulicy częstokroć się w doktorskie kuracye wdają. Perz.

Doktorowie, w teolog., w szczególności nauczyciele ko-    Cyr. 1, 2. Baby mają lekarskiej, to jest, doktorowskićj

ścioła, Ojcowie śś. btc Sltrd)cnld>rcr, ÜltrcljCttöätcr, ©d)rtfi>    rady używać. Szpicz. 180. Książka doktorska, medyczna,

niezgrabny

gelehrten. Biada wam doktorowie, w zakonie uczeni. 3    lekarska, ein ntcbtctntfd^eö 23nc^. DOKTOROWSTWO ob. Do-

m.

Leop. Math. 25, 13. (szkrybowie. 1 Leop). Doktorowie    ktorstwo, Doktorat. DOKTORZYSKO, a

i Faryzcuszowie. Dudn. Math. 5, 20. (not. rabiny żydowskie).    doktor, ettt itttbelmlfeucr ©octor. Otóż i nasze kochane

Rozumieli śś. Doktorowie, iż ku tym tajemnicom wiele    doktorzysko ! wesele będzie zupełne! Teat. 20, b. 10.

się wyobrażeń ściągało. Kucz. Kat. 86. Ty dziś nasta- DOKUĆ cz. dk., dokuje F. dokować ndk., do kresu pewne-jący doktorku, chrześciaństwu wszystkiemu przymawiasz.    go lub też do końca pokuć, bt$ ttwtyht fd)ttttcben, p dśtt*

Sk. Kaz. 555. Czemu ci nasi doktorkowie nowi przy-    be fdptebcn; Ross. 40K0BaTb, 40K0BbiBaib,

mawiają nam, że się żegnamy! ib. 556. NB. Teologo- DOKUCZKA ob. Dokuka. DOKUCZLIWA, a, e, — ie adv., wie katoliccy pospolicie na przegryzkę nazywali mini-    lubiący dokuczać, (titbcnt gerne pfcjjcttb, fte quälettb ; Ross.

strów protestanckich doktorkami. Doktor, medyk, le- 40HyqMBMH. Nic nie jest nikczemniejszego od człowie-karz, ber 2lrjt, ber SoctM*. Temu nic wołaj doktora,    ka nieumiejętnego; nad dokuczliwego nic gorszego,

komu miła swa choroba. Ern. 171. Rozgniewany na le-    Modrz. Baz. 348. D0KUGZN1K, a, m. dokuczający drukarze i doktorów cesarz, z oczu im iść kazał. Sk. Żyw.    gim, ein 9)?cufcfycnc|ucilcr, Reiniger, härterer «ubercr; Eccl.

1, 431. Nic zdrowym po doktorze, i doktorom po    40KyuHHiu». Tego dokucznika sami czarci się boją. Nar.

zdrowym. Dwór. G. 2. Doktor od złotej bani. Teat. 28,    Chód. 1, 296. DOKUCZNY, a, e, — ie adv., zdatny na

b. 52. (ob. Bania) ein öltndfalbcr. Nie uczyni głupiego    dokuczenie, tudzież wyrządzający dokuczenie, przykry,

doktorem długa suknia, ani czerwony biret. Mącz. Nie-    uciążliwy, prześladowniczy, quälenb, petntgcitb, ntarternb ;

pewny doktor, pewny zabójca. Pot. Jovi. 125. Co po-    (Slav. dosadljiv ; Rag. dóssadni). Zbójcy pielgrzymom

wiem o medykach, których doktorami, O jak niesłu-    dokuczne. Chód. Kost. 50. Już go i liche pachołki do-

sznie zowią, raczej mordercami. Opal. Sat. 67. Doktora    kucznie gryzą. Weryf. Pr. 66. Nader dokuczna musi być,

o zabój nie pozywają. Ern. 171. Najwięcej u nas żydów, doktorów, i szlachty. Rys. Ad. 47. Każdy doktor ma trzy postawy w sobie; kiedy przyjdzie, miły jak anioł; kiedy uleczy, dobry jak bóg; kiedy się nadgrody upomina, zły jak dyabeł. Rys. Ad. 33. Już mu i Sandomir-ski doktor nie pomoże, ne Mercurius quidem cum Musis sanaverit. Rys. Ad. 20. Czas najlepszy doktor. J. Kchan. Dz. 131. DOKTORAT, u,

ROWSTWO, a, «. 1. godność doktorska, bte Tmcternmrbc, Tmctnrjdjmft, (Vind. vuzhenishka vishnost, doktarsku vriedstvu ; Rag. nauciteglstvo). W Pradze był na doktorat filozofii promowowany. Birk. GL K. 42. S. Jędrzej przy Jezusie zostawał, i ostatnią promocyą od Ducha ś. na swoje doktorstwo odniósł. Sk. Kaz. 463. urząd nauczycielski, Sel/ramt. U nas trzeba było dawniej za granicą szukać nauki i doktorstwa. Mon. 73, 523. 2. Collect.

m.

całe wojsko próżnujące chować. Modrz. Baz. 468. Biada plugawemu miastu dokucznemu. Budn. Zeph. 3, 1. (gwałty czyniącemu). DOKUCZYĆ cz. dk., DOKUCZAĆ ndk., wszelkie zgoła przykrości komu wyrządzać, dogryzać, dopiekać, dobadać komu, prześladować kogo, naprzykrzać musie, dojmować, przycinać, docinać, einem jufet* $eit, il)n martern, quälen, timt läfttg rnerben, t^m Uttannefmt* DOKTORSTWO, DOKTO-    Itcfyfetten pfügett; (Ross. 40KyuHTL, 40Kyuaio, (Ross, ny-

utiTbCH nalegać, nyua kupa; Eccl. CKyna obrzydliwość); Bosn. dodiati, dosaditi, (Bosn. dokuciti inuncare; Croat. zkuchànye gemitus); Rag. dodiàti, dodjèvati, dossaditi, domoritti, (Rag. dokuciti, dokucîvati, tollere e terra, assequi; Slav. nedokucsn * niepojętny). Szarańcza, głód, powietrze, ogień, Krakowianom i sąsiadom ich dokuczyły. Ber. Dek. B. 2, b. Już i tak dość nam głód i bieda dokucza. Teat. 8, 4. Plecie leda co, gdy ogniem

dokuczy, kat złodziejowi na bolesném ciele. Pot. Syl. 40.

(cf. plecie jak na mękach). Prawda, że czasem miłość dokuczy, Nie śpi, nie jada, troszczę się, mruczy Rozkochany. Karp. 4, 10. Co bardziej dokuczy, to rychlej nauczy. Cn. Ad. 8G. Oj bieda mi bardziej, dokuczyła, niżeli lata. Teat. 20, b. 53. (bardziej mię osłabiła, bardziej mi się w znaki dała). Czuję się juz dobrze siłach; jeno mi ręka jeszcze cokolwiek dokucza. Teat.

54, c. B. i i. (boli). DOKUKA , i, i. DOKUCZKA, i, i. zdrbn. dokuczenie, nacieranie, naleganie, bfla Buf^L fetittgeit, Quälen, barteru; Boss. 40K}TKa, (cKyna nuda).

Przez Habakuka Daniel był posilony, Kiedy go doku-    Her. 127.

ka głodu nękała. Chód. Kost. 19. Próżne były nasze DOKURCZYĆ cz. dk., Dokurczać ndk., do ostatniego ścią-wrzaski, i do króla bezpotrzebne dokuki. Weryf. pr. 65.    gnać, ścisnąć, dujŚerft    befcfyrdnlen, etitcngeit, bebrdttgen. Le-

(natrętne skargi, Bubrmgltdifctt). Próżno skwierczeli i na-    żał Włodzimierz pod    Korsuniem sześć miesięcy; a już

daremną dokukę czynili, ib. 65. lże obiecaną wyprawiła    tedy oblężeńców nędza dokurczyła. Stryjk. 129. ■— Do-

sztukę, Tern większą działają dokukę, impensius instant.    kurczyć komu, dojąć,    dokuczyć, etnetu Jltfefsett. Oblęże-

Zebr. Ow. 170. Dokuczknmi natarczywemi od dyabła    nie Grodna nie mniej    wojsku Jagiełłowemu, jako i oble-

strącony. Birlc. Bom. 65. Zbrodnie i grzechy szkaradne    żonym dokurczyło. -ib.    453. Dokurczanie, naleganie

dokuczki mu czynią tak straszne, że przed niemi ucie-    eieranie, baś Bufetu,    Anliegen. Papież za częstćm do-

kać musi. Birlc. Ex. 2. (tak mu dokuczają).    kurczaniem panów Polskich, Witoldowi o koronę Litew-

DOKUMENT, u, m. DOKUMENCIE, a, m. zdrbn., w pra- ską więcej się starać zakazał, ib. 531.

wic, pismo urzędowne, stwierdzające ustanowienie win- DOKURZYĆ cz. dk., dokurzać ndk., dopalić n. p. lulki, au3-teressach zobopolnych między obywatelami. Kras. Zb. 1,

240. skrypt, spis, list, instrument, papier prawny, dowód piśmienny, eine Setüetëfcfyrift, eine Urlaube, eta Ba*

na

niędzmi. N. Pam. 16, 82. U Getów Domicyan dokupował się pokoju; a przecie go mieć nie mógł. Biel. Kr. 16. Nie chcę dobrodziejstw, których trzeba się przez zbrodnie dokupować. Min. Byt. 1, 208. Kto hardy, pró-żnoby się wziętości dokupował. J. Kchan. Dz. 159. DOKUPNO, a, ». dokupienie, zakupienie, baê (Erlmitbelu, (Erlaufen. Florenczykowie Roblota wielkiej summy do-kupnem na ratunek wezwali. Krom. 433. magna mereede. DOKUPNY, a, e, do dokupienia się, czego się dokupić można, erldufltdj, erffanbellmr. oppos. niedokupny^ unerfäup Itcl). Czas drogi niedokupnym, złotem niespłacony. Kulig.

, na-

raucftcit, ja Gäbe rangea; Boss. 40Kypirrb, 40nypnBaTb, 40K0IITHTŁ, 40KananBaTb. §. Dokurzyć komu, dymem komu dojąć; w ogóln. dojąć, dokuczyć, dogrzać, ctitcut ftraateat, eine Bïecî)têfd;rtft. Odwołać sie do dokumentów. (mit 9îaud), tait gcacr aab 8d)n>crt) jufe$ett, ctaca gadka, cf. autentyk. DOKUMENTALNY, DOKUMENTNY,    a, e, —    plagen, atartera. Wołoszyn    na Bukowinie    Polakom do-

ie adv., istny, dowiedziony, dostateczny, pewny,    niewąt-    kurzył. Stryjk. Gon. L. 2.    Ruś, Mazowsze    burzył,    Pru-

pliwy, jtdjer, gewiß, jaaerldfag. Wiem to dokumentnie.    skim, Litlandskim Krzyżakom dokurzył. Stryjk. (ion. P.

DOKUMENTOW1GZ, a, m. pieniacz , siedzący w szparga-    2. Mnie złe przygody fraszka, choć innym dokurza.

łach, wynajdujący w nich powody do prawowania sie,    Byb. Geil. C. 2. b.

eta ^roccpfitdtttger. DOKUMENTOWAĆ oh. Dowodzić, Wy- D0KWAS1Ć cz. dk., dokwasi F. do pewnego stopnia ukwa-wodzić, cf. autentykować.    sić, btś ja ctacut genńffen ©rabc bard)fdacnt; Boss. 40KBa-

‘DOKUPCZYC intrans. dk., kupczenia dokończyć,    ja Gabe    ciitb, 40KBauiHBaTb.

kltbclą, auStrßbclu, auMtaubclu; Boli. dokupćiti bankrutować. DOKWTTNĄĆ nijak, jednt., Dokwitać ndk., Dokwitywać kontyn., DOKUPIĆ cz. dk., dokupi F. Dokupować kontyn., Dokupy-    na schyłku kwitnienia być, kwitnienie dokończać, flbblu*

wać czestotl., na uzupełnienie braku przykopie, przyna-    hen, ja Gltbe blultClt. Lata drugiego na dokwitywaniu

być, laajlt laufen ; Boh. dokaupiti ; Vitid. dokupili; Bag.    zboża, zjeżdża sie żołnierz. Krom. 550.

dokûpiti ; Boss. 40i;ynim>, 40Kynarb. Dwa tomy mamy; DÓŁ, ołu, m. Dołek, Dołeczek zdrbn., wtłoczenie, wkle-trzeeiego trzeba dokupić. Ld. Do włości po ojcu spadłych    ślina, zapadlina, wykopanie, wybój, jama, pieczara, loch,

wiele jeszcze dokupił, Oss. Wyr. — Dokupić , kupna    gruba, bic ©ntbc, b«3 8i'd); Boh. dul, dołu, dulek;

dotrzeć, dokończyć, crfnafca, tatrfltd) laufen. Wielką ce-    Slov. doi, dołek, dolik ; Sorab. 1. dohw,    dohlcżk; \ind.

ną dokupiony klejnot. Weryf. pr. (zakupiony, stargowany,    dul, dou, dolina; Garn. dule; Croat. dól    declivitas, deT

erlauft, gefauft). S- DOKUPIĆ się zaimk., co    dać to    sccnsus; Slav. doi, dolina;    Fecl.    IA,U    Boss.    40.il,

dać, kupić podsadzaniem, z trudnością, für laaö immer    hmr; Sorab. i. yama , yamka; Sorab. 2. jamma; (cf. Ger.

lattfcit, burd) Sîaitf aa ftd; brtagett, erfmabela. Dokupować    $ofi!e, Solc, Solle, Solle; Svec. tuli; Angl, tili; Lat.

się, kupując nabywać, starać sic kupnem nabywać, ju. med. dola; Dîtberf. Saal nizko; Boh. dole, Compar. do-faufett fttdtett, fdit^tcf) att ftd) ja bringen fltdica. Najprędzej    logi)- Gruba albo dół ku przesadzaniu szczepów, jedne

dokupić sie wszystkiego u żyda. Pam. 85, 4, 871. Nie    stopę głęboki. Cresc, 597. Ślepy ślepego w dół wpro-

dokupisz się posiadania jej. Teat. 28, b. 175. Dokupićby    wadzi. Sekl. 74. Kto chce opornie w dół, jeszcze go po-

się. tej pogody złotem. Groch. W. 455. Ani sie doku-    pchnij. Cn. Ad. 571. Węgle w doły, czyli    jak dawniej napisz * bardzo drogo. Dokupić się sprawiedliwości « nie    zywano, w jamki kładziono. Czach. Pr. 2,    479. Dół suchy,

darmo zyskać. Kto się czego dokupuje, Niewiele chwa-    bezwodny Eccl. eyx040.TE. Górnicy nim do rudy przyjdą

ły zjedna sobie. Teat. 17, c. 55. Ostatnia to, dokupo-    dół bić muszą, zączćm gdy dół biją, ze skarbu im osuwać się tego, czegoś samą cnotą dostawać miał. Kosz.    bnb płacą. Oss. Żel. 48. Dół kruszcowy, kopalnia, (So-

Cyc. 115. Odwołania ich trzebaby się dokupywać pie-    rab: 1. koparska yama; Hang. banya). Zwierzęta dołem

71

D 0 K U K A - D 0 K U P I Ć.

DOKUPNO - DÓŁ.

473

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

474

D O l.

DÓŁ - DOLA.

mają, ogień wzgórę. Petr. Ek. 48. Co wyżej nie może, toczy się na dół. Pot. Arg. 510. Przyszedłszy do doskonałości, już nie inszy progress tylko do dołu. Psalm. 77. Z góry na dół. Tward. WY. 158. Wszystkie sio rzeczy, jak powiadają, z dołu na górę a z góry na dół, mieszały. Baz. Hst. 27. tum unten nad; oben, uub »um oben nad; unten. Gdy skórę bzową na dół skrobią, dołem pur-guje, gdy ku górze górą wywodzi. Gost. EL 1G5. Bez skrobany u wierzchu od dołu wierzchem purguje ; zaś gdy się na dół skrobie, tedy też ku dołu wilgoci zwodzi. Cresc. 454. Głową na doł wisieć. Mon. 70, 745. Zmieszał się. cały, na dół spuścił oczy. Zab. 13, 402. Spuszcza oczy w dół. Xiadz. 52. er fdjlitijt btc 2(ugett Ute» ber. Wszyscy umilkli na inow'e straszliwą I z wylęknionym na dół poszli okiem. P. Kochan. Jer. 206. (oczy spuścili). Pokrewieństwo na dół idących, descendantes, jako są syn, córka, wnuk. Szczerb. Sax. 115. tu abftet» gcitber Stute, oppos. wzgórę idący ascendentes. Na dół prowadzę Eccl. JiH3BOîK4y, Graec. xcttaßißä^co ; na dół prowadzący Eccl. HH3B04HMM, Graec. xatußauxog. Na dół rzeki leżący, niżny łloss. HH30BHH, n0HH30BŁiit. W żegludze: na dół iść, płynąć statkiem razem z wodą. Magier. Miler, (oppos. do góry, wzgórę, wzwodę); ©troffltt otniHtrbj, mit beut (Strome, hinunter. Na szkutach legu-min tyle przysposobić trzeba, ile na dół i na górę wystarczyć może. Haur. Ek. 171. Fig. tr. Na dół iść, spadać, zniżać się, maleć, abnefjmeit, faßen, ftitfen, 33erg un» ter gefyeu. Kredyt ich szedł od tego czasu na dół. Kłok. Turli. 117. Ubyw'a go, na dół idzie, denascitur homo. Cn. Th. 1172. Zyto

o. (w cenie upada).—• Dołem (oppos. górą, wierzchem) , dolną drogą, nutcmmrtS, unterhalb; Hoss. mi30.\n>. Sok ten z żołądka wychędaża, dołem ciągnąc. Sgr. 1432. Korzeń ten wietrzności w ciele zamknięte tak górą jako i dołem pędzi. Sgr. 438. Trunek purgujący dołem i górą. ib. 164. Fig. Dołem lepiej; nizkie rzeczy bezpieczniejsze. Cn. Ad. 197. (ef. kto na równi padnie, nie bardzo poczuje i wstanie snadnie. Na wysokie góry, domy, Bady często biją gromy. Podleź, gdzie nie przeskoczysz). — Na dole, na ziemi, na spodzie, na dnie, niżej czego, pod czćm, pr. et fig. unten, auf ber ©rbe, auf bCllt 33obeu; (Slovac. (Jolu; Vind. fpoda, tadle, tedle, sdo-lei, fpodai; Slavon. doili; Sorab. 1. dehleku, delkach, fpode; Piag. et Croat. dób). Gdy już trupem prawie sam na dole Leży, pod sobą przecie Turków kole. Susz. Pieśń. 5. G. 4. Nie chcę i myśleć o fortuny kole, Byłem na górze, byłem i na dole. Zab. 16, 94. Kras. Mężniejsza baba na górze, niż najlepszy rycerz na dole. Budn. Ap. 122.

Pochodź, dołeczek, dołek, dolina, dolisty, dolny, dołko-waty, dolkoiuaciec, nadolny, padół, padolek, w y dolać, zdołać, zdolny, zdolność, udolność, udoimy. mini,. DOLA, i, z. położenie, w którem się kto znajduje, stan, powodzenie, los, udział, losy, btc Sage, tu ber Utatt ftd) beffitbet, ber Staub, Suftoub, baS SdjtcffaL SoS, baS einem jtt ïffeü tt)trb, fein Ltjeil; (Boss. et Eccl. 40.u1, uacTb dział, cześć, udział; Etym. dzielić, dział, Ross. pa340Jbe bonowanie). Przodkowie nasi na tej tu osiedli ziemi Pustą

łowią, zwłaszcza wilki. Cresc. ,639. Boss. Bna4Hna. Na wilka kopią się doły. Kluk. Źw. 1, 400. Działają dół wielki, jak studnia; ten dół na wierzchu przykryją chro-stem , w pośrzodku onego dołu będzie pal, na którym zawieszą gęś, prosię i t. d.; zwierz tedy bez ostrożności na niego idąc, przez cbrost na dół przepadnie. Cresc. 640. Boss. bOjTKObhu. Ztąd przysłowie: zląkł się, i już rad nierad, jak w wilczym dole, trzymał się słupa. Kras. Dos. 86. (cf. wilcza pokora). W jednym dole wilk z koza zgodnie siedzieć będą. Gemm. 350. Nie życzę wilków spuszczać z dołu. Pot. Arg. 184. W forty fik. wilcze doły, dla przeszkodzenia nieprzyjacielowi, żeby się nie zbliżył, dwa lub trzy rzędy dołów, do 6 stóp głębokości mających, okrągłych lub czworobocznych. Lesk. Mier. 96. — Doły, lub dołki pod kim kopać, siatki lub sidła zastawiać, zasadzki, samołówki kłaść, zgubę mu gotować, et» ttent ©rubeit graben, ftallcu ftcKeit, Sdtltmjcit legen. Kto drugiemu dół kopie, sam weń wpadnie. Cn. Ad. 213. Slovac. Kdo druhemu gamu kopę, sam do neg wpadnę. Który kopa dół drugiemu, wpadnie sam weń. Radź. Prov. 26, 27. Zazdrości wszędzie pełno, jeden pod drugim dół kopa. Modrz. Baz. 46. Boss. He Kona« 4pyroMy hmu, caui. bü ttec CKopue nona4eim>. Od złego na się bywa dół kopany. Wad.. Dan. 144. Wykopał dół, i sam weń wpadł. Sk. Dz. 1001. Gotował pomstę i dół na zepchnie-nie jego. ib. 747. Myśli, jak ją w jej własny dół wegnać. Pot. Arg. 380. Kto sobie ufa, niech się dołu boi. Sk. Żyw. 2, 407. §. Dół, grób, bte ©rubc, baS ©rab. Jeden dół równie mędrca połyka, i nieuka. Zab. 13, 245. On, i Wc Pani, i ja, me dzieci pospołu, Nim się sprawa zakończy, pójdziemy do dołu. Treb. S. M. 42. (zamrzemy). Przeżywszy pięciu mężów baba, Na szóstym w dół pojeżdżą. Gaw. Siei. 369. Z jednym w dół, z drugim w dom. Rys. Ad. 78. albo: Z jedną w dół, z drugą w dom. Cn. Ad. 1330. (po śmierci małżonka lub małżonki zaraz o nowćm zamyślać małżeństwie). §. Dół, miejsce niższe, nizina, ber untere £f>ett, ber rtutertbctl, baS Untere. Przybliżył się już Jezus ku dołowi góry oliwnej. Sekl. Luc. 19. not. ku ześciu, schodowi, er itiUjerte ftd) bent 3lbf;attgc bcS Skrgeś. (cf. dolina). — Dół budynku, część jego przyziemna, nad którą piętro, baś ©rbgcfd)0ff; Boss. no4K.iBTB, n04K4’ÈTen,L; (ob. Spód). Dół, spód, grunt, dno jakiej rzeczy, ber lUttcrfłe 33óbeit, ber ©ntitb. Aż na dół spadł. Dociągnął do samego dołu beczki, i ani kropli wina w niej nie zostawił. Ld. Dół okrętu, ber Schiffsraum. — §. Z przyimk. Na dół, ku dołowi, do dołu, w dół » niżej, nad) unten, herunter, ffmuntcr. (oppos. Wzgórę, do góry, na górę). Boh. dołu; Vind. doltai, na sdol, pruli fpodnemu, posdolnem, dolsem, dolse, semdol, to-dou, doutai, po dolnem, dołu; Carn. doli ; Sorab. 2. do-loj, dolej, dolojkach, dolojze ; Sorab. 1. deble, dele; /iOSS. 40Jy, EHM3T> ; Eocl.    ÄOAB, BHII3T), |gHI|b,

— Z dołu (oppos. z góry), ku górze, tum nuten, tum lin» ten herauf ; Boh. zdülu; (Vipd. sdolei » pod); Vind. fpoda, sdolei; Carn. sdol, sdolej, doli, odsdol, odsdul; Croat. zdoła, odzdola; Boss. chh3V. Łacno w dół, z dołu nie łacno. Cn. Ad. 414. Wszystkie ciała na dół sie

dół zstępuje. Dwór. G.

coraz na

Groch. W. 206. Birk. Ex. A. 2. b. Slovac. Cos ti spficil, to ten zmażdil a dolomil. *§. Dolomie komu, dokuczyć,, dogrzać do ostatniego, einem jufe|iett anfś anpcr-fte. Zygmunt Moskwę wojował i Tatarów gromił, Wołochom także w' ziemi ich dołomił. Slryjk. Gon. L. 2. Gdy Włochom dołomił Machmet, wszedł z niemi w braterstwo. Wereszcz. Pob. D. 1. Stryjk. Tur. E. 5. Zły tyran w przymierzu WTenetom dołomił, Metone wziął. Slryjk. Tur. J. 5.

krainę, A za bożka wolą Wzięli tę dolą. Petr. Hor. 2. R. ny.

(«not. kondycyą, obeście, gnarowanie»). Ze dola nasza mylnym idzie szykiem, \V sobie niechybną przyczynę no-sicmy, Płaczem na losy, a takie mieć chcemy. Zab. 41,

52. Dla wsparcia ludzkiej doli, bóg wam dał królować.

Zab. 9, 4 4G. Zabi. O niefortunna śmiertelnych doli (dolo!), O godne litości plemię, Jakikolwiek los twój, jadem zatruty. Zab. 45 , 259. Kie opuszczaj mnie w tej opłakanej doli. Teat. 50; c. 74.    §. Dola, pomyślność,

szczęście, fortuna, ©Incf, glMtcbeś 8oś, oppos. niedola, DOŁATAĆ cz. dok., dę reszty połatać, iwlleitbś jnfammen fhefett; nieszczęście, UliglÜÆ, Unheil. Tu jedną u mnie Bóg wia- (Rag, dokarpiti). Zrn. Post. 5, 758. b. rą, Dola czy z nami niedola, Bądź jego wola. Kniaź.    D0ŁAZ1 ob. Doleźć.

Poez. 4, 99. Człowiek dobrych obyczajów i nauką żale-    DOŁCZYNA, y, i. dołek    jaki    taki,    eine    fcflecbte    fletnc @mke,

eony, znajdzie swoje dolą. Xiadz. 259. Doznałem, co to    eilt ©rükdten. Chyłkiem    umyka,    zagrzebszy    dołczynę,    scro-

nedza, czułem co niedola. Dmoch. II. 2, 4 78. Eccl.

on

bibus opertis. Zebr. Cha. 275.

K1UOYIU.IKCTHO.

Rozpacz zostaje w ostatniej niedoli. Kras. DOLEC oh. Doledz, Dolegać.

Mysz. 56. Eccl. 3JOK.noqiiMCTByio, Grace, dvarv/tco. DOLECIEĆ F. doleci cz. dok., Dolatać niedok., dolatuje Pr., DOLAĆ cz. dok., doleje Fut., Dolewać kontyn., lejąc dopeł-    Dolatywać czestotl., lataniem stanąć gdzie, polecieć aż do

nić, przyczynić, jngtejklt, Volt gtefen; Boh. doliti, dolil,    kresu, dobić gdzie skrzydłami, BtÖ mobin fliegen; Boh.

dolegi, doljwati; Vind. doliti; Croat. dolevati, nadolévam;    doljtnauti, doljtl, doljtnu; Sorab. 4. doletżu; Rag. dole-

Ross. 40.IHTL, AO.tHBaTL. Gdy kto miał niepełną, do-    tjetti; Croat. doleteti, dolechem, doletavam; Dal. et Bosn.

lej wołał podczaszy. Wad. Dan. 4 44. Trzeba pod mia-    doletiti; Ross. 40JCTtTb, 40JieTaTb.. Gdzie szkapa nie

rą lać, aby beczki nie były przelane, ani też niedolanc,    doskoczy, pewnie ptak doleci. Jag. Gr. A. b. Gryf gdzie

Cresc. 544. Dzbany te nie mają być dolewane wierzchu,    nie dojdzie na nogach, na skrzydłach doleci. Pot. Pocz.

aby się nie zatchnęły. Cresc. 545.    §. Intrans. Przylać,    565. Słońca nigdy nie doleci sowa. Rej. Wiz. 445. Zło-

zbytnic w siebie lać, voltcnbê hinein ftürjen, in fiel) noc!)    ty orzeł wszędzie doleci. Cn. Ad. 854. §. Dolecieć nijak.,

immer mehr funcin giefcit, ofme slufporcu fmtfeit. Dajesz im    dopaść, zlecieć aż gdzie, kiś moljin fallen, kinnntcr ftur*

pić, a już już dolewać nie mogą. Opal. Sat. 20. Śmie-    jen. Wrzucono ich do jamy lwiej, a jeszcze nie byli

szna rzecz, brać na laxowanie, a objadać się, lub też    dolecieli do dna jamy, wszystkie kości ich lwi połamali,

dolewać. Perz. Lek. 540. Dolać w pałkę « upić się. (ob.    Budn. Dan. 6,    25. (pierwej niż dopadli do dna. Bibl.

Dolewacz, dolewajko, dolćwka). §. Dolać się czego, do- Gd.). §. Dolecieć kogo, doścignąć, (erfliegen), fliegenb ein* lewaniem otrzymać, nabyć, ściągać na się, burd) 3ngte*    kohlen, erreichen.    Sokoł kuropatwy doleciawszy, porwał

pen kemirfen, ftefy jnjielieit. Omdlała księżna, i nierychło    ją. Ld. — Fig.    Szpada moja już serca jego dolatywała,

jej się dotarto, dolano. Gorn. Dw. 71. (lejąc wódki, octy Teat. 42, 405. dochodziła, dopadała, mein 2)egen eilte, otrzeźwiono).    brang fd)on kiś in f. S). Dolatuje mnie co, dochodzi, do-

*D0ŁAĆ intrans. niedok., zdoływać, podoływać komu, wy-    sięga,    cś fliegt miel) etmaś an, erreicht mid), bringt kiś ju

równywać, prostać komu, einem gcmadljen fetpt, iljm bie mir. Doleciał mnie zł zapach, choć zdechlina daleko 33aage kalten. W czasie tym niedołającego upornie wzru-    leżała.    Oss. Wyr. A ie tylko to mego dolatuje ucha,

szonym kłopotom konsula. Falib. FI. 465.    Każdy    między pospólstwem, tych się mów nasłucha. Min.

DOŁAĆIĆ cz. dok. dobić łat. X. Kam. bie Satten iHdlcitbś an-    Ryt. *2,    482. Dolatały tym czasem różne wieści biskupa.War.

fdtlagen.

DOŁADOWAĆ F. doładuje cz. dok., do pewnego kresu,

więcej jeszcze, lub należycie naładować, obciążyć, upd) leci mel>r (ńu^u laben, tmlleubś kelabctt, bte tmlltge Sabnng geken;

Ross. 4orpyr3iiTB, 4orpymaTL. Niedoładowana wpadłszy miedzy flagi łódź, to tam, to sam chodzi, dla zbytniej lekkości. Zebr. Oiv. 52.

DOLA JAG F. dołaje cz. dok., przestać łajać, skończyć łajać, tmlleitbś anśfdjelten, 51t éitbc fcfyelten; przydać do łajania, albo wyłajać w ostatnim stopniu, że niemożna bardziej , nod) me^r fckelten.

DOŁAMAG, 'DOŁOMIĆ, F. dołamie cz. dok., dołamuje Pr.,

Dołamywać czejtotl., do reszty złamać, ułamać, przełamać, iłpllenbś jei*kred;cu, völlig okkrecken ; Boh. dolomiti; Sorab. 2. dolamasch; Ross. AOinmib, 40.iaMbiBaTB. Trzciny nałama- wielkiej sławy. Ld. nćj nie dołamie, ale ją ukrzepczy. Sk. Kat. 14. Bibl. DOLEDZ oh. Dolegać.

Gd. Jes. 42, 5. Boś ty i nadłomionćj nie dołamał trzci- DOŁĘGA herb., w polu błękitnem postawiona jak bramą

Hst. 4, 4 09. Już mnie ta doleciała nowina niesmaczna. Morszt. 464. Jeśli odgłos dzieł naszych was kiedy do-Czyż możecie z nas poznać, żeśmy wasze dzieci ! Kras. Sat. 14.. Nieprzyjaciela pierwej bojaźń, niżeli oręż Polski doleciał. Karp. 4, 56. Niech też wżdy, aby choć czwarta (szklenica) mnie od was doleci. Dzioon. Siat. A. 4.

DOLECZYG cz. dok., zupełnie kogo wyleczyć, uzdrowić, do-goić, dokurować, iwflettbś anścnrircn, tmllenbś gcfnnb ma* djClt. Doktor go zaczął leczyć; ale on się sam dolćczył. Oss. Wyr. DOLECZYG się kogo, czego, zaimk., lecząc dokazać, do zdrowia przywracać, burd; (Śurircn kcmtrfcn, mieber kerftellcn. Leczył go zawsze, i nie mógł się go dolćczyć. Oss. Wyr. — Leczeniem nabywać, burd; ßnrt* ren ermerken. Dolćczył się wielkiego majątku, a przy tym

podkowa srebrna, na której barku krzyż zloty, a przez    tnie P. bogu, jeśli chcemy w niebie dziedziczyć. Iirbst.

spodek jej strzała idzie; w hełmie skrzydło sepie strzała    Nauk. K. 2, b. Sławy dobrej rycerz się doma nie do—

przestrzelone. Europ. 3, 12. eilt    SÖfippeit.    cf. dołeka, cf.    lezv ; trzeba się jej dobić. Biel.    Kr. 462.

niedołęga.    ‘    DOLEGLIWOŚĆ, DOLEGŁOŚĆ,    DOLĘGŁOŚĆ, ści, i., co

DOLEĆAĆ nijak, kontyn., Doleżeć    dok., I.    leżeć aż poty,    kogo dolega, dojmujące czucie,    cierpienie, ból, jci)mere£

liegen fctó ait, btô ju einem genuffen    3citpnttcte; Bob. dole-    Anliegen, Srangfal, Selben, ©d)mer$, %tl), Jîlage, àreujj;

żeli, doleżjm , doljbam, doleham;    Sorab. 1. doljham, do-    (Boh. dulćżitost; Yind. nadleshtvu, potesha, pazlika, najeżeni , doleżu. Przyjechawszy, jadłby co; ano nie masz    tesha,    poskerbnost). Woli drugi cierpieć, niż żeby miaî

ognia, Podobno tak o głodzie doleżemy do dnia. Bej. Wiz.    przed    kim dolegliwości wypowiedzieć swoje. Gon». Sen.

72. Dolegać * dolegać sobie * wylęgać się, do woli swo- 159. Doległość ciężka serca dotyka., Czachr. Tr. b. Ł Po— jćj odpoczywać,. rec()t nad) belieben nnślrnften, faulenjen; So-    wiadał    mu swoje doległości. P. Kochan. Jer. 169. Wojny,

rab. 1. doliham, usque ad satietatem me ąuieti trado. Do-    głody,    mory, powodzi i insze rozmaite doległości, któ—

bry rycerz, dla rzeczy pospolitej gardłuje, nie dosypią-    remi nas bóg nawiedza. W. Post. W. 15. Narzeka na

jąc, ani dolegając. Gliczn. Wych.    K. 8. Kto chce żyć z    dolegliwości starości. Prot. Kont. A. 2. Ty mnie chciej

swojej pracy, dolegać nie trzeba;    abo więc nie dolegać,    wspomoc w mojej doległości, Boże litości! J. Kochan. Ps.

abo nie dojadać; Pot. Bocz. 276.— Dolegać do czego,    18. Cierpliwość wielką w doległościach zachował, a zvvła—

<juoad locum, stykać się z czćm, dochodzić do czego,    szcza, gdy często głód i nędzę cierpieć musiał. Sk. Żyw.

przystawać, btó metan Ijiu liegen, baratt Anliegen, angt’än*    2, 90. Lekarstwo to wszelakim dolegliwościom jest ra—

jen, ftd) bi$ baljilt crftrecłen. Grunta moje do twoich do-    tunkiern. Syr. 15. Dolegliwość od drugiego, pokrzywdze-

lęgają.' Tr. Owo mu doległ nawal srogi głowy z usty.    nie, przykrość, krzywda, bie 23ceinträd)tiguug, brt3 Unrecht

Zebr. Ow. 510. super ora caputque crevit onus. II. Do-    burd) Altbcrc. Dolegliwości od sąsiadów równie ponośmy,

legać, Dolegać kogo transit, kont., Dolec, Doledz, do-    Star. Ref. 1G2. Leszek eiemiężniki potężniejsze o dole—

legł dok., Dolcgnąć jednotl., doleże Fut., sprawiać w kim    gliwość i krzywdy uboższych surowie karał. Krom. 219.

czucie przykre, uciskać kogo, fyavt auf jctltanbcn liegen,    DOLEGLIWY, a, e,— ie, adv., dokuczny, dogryzujący,

Id)met anf tl;nt liegen, il)u brućfett, il;nt jnfe^en, il;n î;avt an-    uciemiężliwy, part anliegcttb, britefenb, fc^nterjlid;, empfmbîid;,

geilen, anliegen. Dzień—li na niebie świecił, noc-li wstała,    (Boh. duleżiti; Find, nadleshen, poteshen). Dolegliwe te-

Twoja mię ciężka ręka dolegała. J. Kochan. Ps. 42. Iżby    raz czasy. Tr. §. Passiv. Dolegliwy, dolegiy, dolegliwość

ten podatek jednako wszystkie doległ, wszystkie wy-    cierpiący, znoszący, 23cbrduguij5 entpftnbcnb, leibenb. Posma-

swobodzenia od niego znosimy. Vol. Leg. 2, 667. Kto    ruj tym olejkiem dolegliwe miejsce. Tr. Człowiek przy-

jadu tego oberwie, dolec go musi nie pomału. Oczk.    godami swemi abo swoich, nigdy abo rzadko, i to ma-

Prz. 2. Gdzie kogo dolega, tam i ręka sięga. Cn. Ad.    łemi, doległy, za bogu podobnego uchodzi. Petr. Et. 40.

258. (gdzie boli, tam ręka; gdzie miło tam oczy).    (na którego rzadko abo nigdy doległości padły).

ciue fleiue ©rube, ein ©ritbd)en; Boh. dCdek, doljeek; Slo-vac. dołek, dolik; Sorab. 1. dohlcżk; Sorab. 2. dolk, jam-ka ; Eccl. 40MHKa. Dołki, w olchowych kłodach wyrobione , w których tałelnicy formują banie wielkie. Torz. Szk. 32. Napuchłego ciała-, gdy palcem natłoczysz którą część, długo dołek trwa. Comp. Med. 289. Dołek okrągły Ross. ayiiKa, ayHoqna. Dołek w śrzodku pod piersiami, scro-biculus cordis. Kirch. An. 3. bie Jperjgrube ; Boh. dulek prsnj, srdećny. Dołek dłoniowy, Boh. dulek w dlanj_ Dołek ospo wy, bie ^ödeugrube, baiJ ^odcngntbd;«!, 231atter* mai; Yind. pika, osepnizhen snanik; Ross. ntepóima, mep-ĆHHKa, me4pnHa, me4pima, paótmKa. Dołki po ospie na twarzy. Krup. 5, 442. Jak ospę goić, żeby żadnych dołków po sobie nie zostawiła. Syr. 1003. Pełni pozostałych od ospy dołków'. Mon. 67, 870. ob. Dziubaty. — Dołek oczny, bie 21ugcnl)i)l)le. Znakiem suchoty, kiedy o-czy w dołki wpadają. Krup. 5, 572.    §. Fig. Dołki czyli

doły pod kim kopać, sidła nań stawiać, zgubę mu gotować, jcmanbeit ©nibeu graben, tym ©djltugcu leg'en, gatten [teilen; Rag. dubsti tkomu jammu; Ross. HaB-BTOBaTb. Kędyć największa ufność pokazują, Dołki pod tobą zdradliwe gotują. Past. F. 262. Ross. naB-BTb. Często sam w dołki wpada, kto je pod kim grzebie, Kto chce kogo oszukać, oszuka sam siebie. Min. Ryt. 3, 310. Dobrze

Nie dolega cię znać. Cn. Ad. 575. (nie czujesz). Króla DOŁEK, łka, m., DOŁECZEK, a, m., zdrobn. rzeczowa., dół, nie wiem co doleże, jeśli go to nie boli. Orzech. Qu. 104.

Bozumieją, że kto dobrze jada i dobrze pije, tego nic dolegać nic może. Perz. 1iek.. 347. Jeśli uraza jaka dolega kogo, gadajcież. Birk. Zyg. 51. Dolega mnie mocno twój żal. Teat. 5, 146. (er gejjt mir su §erjen). W niebie już żaden niedostatek nie doleże nas. Gil. Post.

284. Tam jćj ani mól ruszy, ani pleśń dosięże, Ani wiek wszystkokrotny starością doleże. J. Kochan. Dz.

174.— DOLEGANIE, dolegliwość, ucisk, bte ÜBcbruduttg, ba$ barte Anliegen, bte Caft. Widziałem jćj umartwień skrytych doleganie. Teat. 46, 53. DOLEGAĆ się zaimk. kontyn., Doleżeć się dok., leżeć do pewnej pory, dostawać leżeniem, do pory przychodzić przyzwoitej, dojźrze-wać, bió ju dnem geunffeit ^uncte liegen, bte gehörige 3ctt aubltegcit, obliegen, burd) Siegen reif tuerbeu, tauglief;, braudp bar werben. Nieszpuły, owoc ten długo nie źrzeje, nie-gdy się doleży, jakoby gniłki. Sien. 212. Gruszki to bardzo smakowite, kiedy się doleżą. Tr. Jeszcze się to wino nie doleżało. ib. Dać się doleżeć owocowi, ib. Trzeba dwa gnojniki mićć, abyś gnój stary wywoził na rolą, nim się on nowy doleży. Cresc. 81.    §. Transit. Dole

żeć się czego, leżeniem nabawić się czego, otrzymać co przez leżenie, fid) etnmê erliegen, licgeitb erlangen. Nie doleżemy się wiecznego królestwa; trzeba służyć a ocho-

to dawne nasze przysłowie powiada, Kto pod kim dołki    jest dołężną? ib. 200. oppos. niedołężny, niedołężliwy, nie-

kopie, sam w nie często wpada. Jak. Baj. 132.^ Rys. Ad.    wydoływający, bezsilny, ntd;t getMcfyfeit, oljmttddjttg. O sta-

‘DOŁEKA, i, i.

23. Pot. Zac. 154. Bot. Arg. 61.    rości niedołężna, zdradzasz siły moje. Teat. 13, 87. Gdy-

moe, siła, gwałt, przemoc, (cf.    dołęga,    by który był niedołężny, to    jest, ślepy, głuchy, niemy,

niedołęga),    üOîacfyt, ©emalt, Überntadjt. Zgoła co    srogość    Szczerb. Sax. 204. Nie tylko    przebranych, ale też i chro-

może jadowita, Wszystko się to tu dzieje za dołęką. Chrośc. mych, ślepych a niedołężliwych, to jest, w wierze niedo-Fars. 293. Żaden zaś śmiałą Zabronić mu tego nie wa- statecznych, do siebie wabi. Rej. Post. N. 4. żył się ręką, Ani wojskową konać go dołęką. ib. 150. DOLICZYĆ cz. dok., Doliczać niedoli., do odliczonego przy-Dalćj o męże, po ich karkach dalej,    Już to ostatnia    dawać, nod) nteltr fyńtju jählett, Imtpt redpten,    smjebcn ; Ross.

rzecz

zbójców tych dołęką. ib. 255. Mniemał    smok, że także    Aocnmarb, 40CwibiBaTb. Prokuratorom,    aby jego

miał mieć dołęke, Jako nad zgrają pastwił się śmiertel-    wygrali, nie żałuje doliczyć i dosypać. Gliczn. Wych. N.

ną, widząc kniemu idącego Apollina. Tward. Daf. 18. Do-    3. b. Doliczać, z pełna liczyć, liczby dopełniać, yolt

łęką czego nam, est mihi ejus copia.    Cn. Th.* zapas,    3«fylen, ttdftig jdljlut. Kradną, którzy nie    domierzą,    nie

Vorrat!). Danaidy swych mając młodzieńców dołęke, By    doważą, nie doliczą. Karuk. Kat. 553.—    DOLICZYĆ    się

lwice ciołków, rozdarłszy paszczekę, Przebóg szarpają. zaimk., znajdować liczeniem, dorachować się, abjoljlcn, Hor. 2, 96. Knial. '    burd)3 34()leit ftnbeit, entbeefeu, erfahren. Doliczajcie się, a

DOLESĆ ob. Doleźć. DOŁĘSTWO ob. Dołeztwo.    patrzcie, kto poszedł od nas; i doliczyli się; ano nie-

DOLEWAĆ ob. Dolać. DOLEWACZ, a, m. który dolewa, masz Jonatana. Buda. 1 Sam. 14, 17. (wywiedźcie się. przelewacz,    napełniacz. Macz. ber 3ttgfe$er, VoUgteßer; w    Bibl. Gd). Sławny ten bogacz    w majątku swoim prawdzf-

rodz. zeńsk.    DOLEWÀCZKA, i, btc 3ugtefk’rtttn.    DOLE-    wego szczęścia doliczyć się    nie mógł. Zab. 13, 206.

WEK, wku, w., DOLEWKA, i, i. co się dolewa, ber    Ross. ne40»iecTbc/i, He4omrraTb.cfl, er fomtte ftd) bei? trab*

3ugujŁ 3»3»pier, 3»Ö»piveitt u. f. w., Vterfulle, 2Bctnf«Ue ;    reu ©Ificfg nicht errechnen, (nidit erzählen) ; er fomtte ei? ntd;t

Boh. dolewka, doljwka; Vind, dolitek, ponalitek, perli-    burd) Vedfucit mtb 3plett ftnbeit. D0LICZNIK, a, m. Arytm.

tek; Croat. nadolevanye; Ross. 40.iiib'b, 40.niBKa. Jakie    mniejsza liczba większa dopełniająca, complementum. Tr.

chować piwo na dolćwke achtelów albo beczek. Haur.    bie (£otitplcttrungć?3al)l, 3ufćte0ljl.

Sk. 162. Garniec zawiera caiów 51, z których dwa na DOLINA, DOLIZNA, y, z., DOLINKA, i, z. zdrobn., kraj nizki ubytek przez podróż likworu i dolćwke onego odtrąci-    i równy, pospolicie miedzy dwiema górami leżący. Wyrw.

wszy, zostaje cali 49. Yol. Leg. 7, 632. DOLEW1NA, y,    G. 15. nizina, padół, baêTfyal; Boh. dolina, doljk, audolj,

z. żelazo dolewane do gęsi w hucie, 3¹tpßctfctt. Stępa    aużlabj, aużlabina, żleb, cf. żłób; Slov. dolina, udoi;

Torz-. Szk. 285.

DOLEŻAŁY, a, e, do pory swojej odleżały, wyleżały, ani?* gelegen, btê jur rechten 3fit gelegen. Owoc dobrze doleżały. ob. polegać.

DOLEŹĆ , lazł, leźli, F. dolezie cz. dok., dołazić niedok., łażąc gdzie dojść, dowlec się, doteiepać się, dogramolić sie, lue? moptu frieren, btê îooptn flettern, fiel) btê nto^tn iitüpfant bureftarbetten; Boh. dolezti, dolezl, dolezu; Vind. dolesti, salesti; Croat. doleszti, dolezlejem; Rag. dolaziti; Ross. 40,Tt3Tb, 40.ia3HTb, 40.ib3aTb. Nad majtka tego nikt reje doleźć prędszy I spuścić się po linie na dół, nie był ręczszy. Otw. Ow. 129. Drzewa, co wysoko na skale stoi, żaden doleźć nie może. Wereszcz. Regi. 106. Rej. Zw. 49. Pies obżarty ledwo dolezie do barłogu swego. Rej. Zw. 49. Holofernes dolazł a dobył każdego zameczku ich. 1 Leop. 2, 12. [doszedł. W. ib. 1]

DOŁĘŻNOŚĆ, ści, z., DOŁEZTWO, DOŁĘSTWO, a, n. (ob. Dołęką), mocność, zdolność, btc straft, btc fOïadjt. oppos. Niedołeżność, niedołęztwo, słabość, bezsilność, ' btc £)fm* Utadjt, btc Sfraftloftgfcit. Gorszych się rzeczy chwytać, z naszego pochodzi niedołęstwa. Bardz. Boe. 14. Ćhrystus prawdziwe niedołężności znosił i boleści. Salin. 4, 22. DOŁĘŻNY, DOŁĘŻLIWY, a, e,— ie adv., równy czemu, zdolny, podoływający, frdftig, utddjttg, getvadffen einer ©a* dje. Jest jeszcze w Bzymie mężny Icyl i przy odwadze Nu-mitor dołężny. Min. Ryt. 2, 202. Na coż mi się przyda moc z władzą potężną, Jeśli serce zhołdować jej nie

ma być dolewiną lub stalą dobrze zahartowaną okuta.    Sorab. 1. et 2. doi; Vind. dollina, dolina, dul, jarek,

aie

dolinę Jozafat. Pociej. Hom. 52. O

puaninja; Garn. dolina; Slavon. doi, dolina; Croat. dolicza, dolicnicza, jarek, klanyćcz, klanychècz; Bal. dolina, prodol, dolinicza, klanchacz; Rag. dolina, doliniza, pro-dol; Bosa. dolina, dolać; Ross. 40.rana, aoaeKiiKa, jojk-mma, aoJKUHHKa; Eccl. Willis, AOIhhm, IÄÄOiih, *>40-5 f»a?40i\ïe, n.iocKoe mucto, ^out. , Agonie, no4ropie, JtbKfib, (2* 40.imia, 4.tnna dłuż). Dolizna niemal około wszystkiej góry "szła. Warg. Gd. 254. Warg. Wal. 212. (Nie ma góry bez doliny Vind. ni planine bres dolinę). Dolina głęboka Ross. na4’b. Mieszkający na dolinie Vind. dolinzi, dolinaryi, üpaHeute, ïltalbcnu^ttcr. Ta płaczu dolina. Mon. 68, 505. ten biedny świat, bać? Tfirattcntbal. Dolina Jozafat. W. Pol. W. 26Ö. tamten świat, łono Â-brahamowe, jette 3Bclt. Zgromadzi bóg wszystkie narody, i sprowadzi je na

ostatek, jeśli źle, tam się rozprawiemy, Gdy na Jozafa-towćj dolinie staniemy. Łącz. Zw. 34.    §. Miejsce wklę

słe, dół, dołek, eine Vertiefung, eine ©ruhe. Gdzie mu kość z stawu wyskoczyła, tam dolinę znaczną uczyniła. Paszk. Dz. 57. Dolina ręki ob. Dłoń; Boh. dian, qu. dolina ruky. — Dolina rzeczna, koryto, nurt, łoże, ba3 hett. Odmień się świecie! nową niech idzie doliną Dunaj, nowe Don niech odbiera drogi. Bardz. Tr. 439. — Na dolinę, na dół, niżej, nad)unteit, f)in«b, hinunter. U Turków niemasz sromoty, kiedy kogo z góry na dolinę przesadzą. Kłok. Turk. 57. degradują. DOLISTOŚĆ, ści, z. wklęsłość, nizina, padół, bte §5l)ltUtg. DOLISTY, a, e,

DOLOT, u, m. dolecenie gdzie, dodążenie lotem, doped, dopad, dokonanie lotu, bab Śtbljtnfltegett, Jtt (Snbc fliegen, Nttfliegeit, ber łphtfhtg, Slnfïinj. Już była ptaszyna na dolocie do gniazda, kiedy ją śiniercionoszy bełt zabił. Oss. Wyr. Któreż świecą tak wysoko cnoty, By w nie słów DOŁKOWACIEĆ nijak, niedok., zapadać się, wklęśnięć, doł-    ludzkich strzeliste doloty Nic ugodziły złych ust obmo-

pełen dolin, pełen dołów, lochowaty, dołkowaty, tlmltg,    tu doliny, ziemski, doczesny, trrbtfd;, jettlicb, btefcb ©rbett*

öott Tftdler, tudl ©ritbett, Sbdjer; Vind. dolinast; Eccl. 40-    tbalb. Porzuć dolne rzeczy, a o niebieskie sie postaraj. Tr.

«iHCThiH ; Hoss. 40-iHHHCTuft, jOHüKHHOBan>iH, jOHoiiiHOBa- DOŁOMAN, DOLAMAN, u, m. DOLOM A, y, z. kurtka zwierz-

tłim. Pobili uciekających dolistemi miejscami. 1 Leop.    chnia Węgierska, ctlt Ultgartfdjer Sollltatt; (Ilung. dolmń-

Joz. 7, 5. (z przykrych gór. 3 Leop.). DOLISKO, a, n.    ny, kurta ruha, dolmanyotska ; Croat. dolama, kratkaha-

hAI,,    , r, j ;    1    1    111 nie stoi. P. Kochan. Jer. 251. Söaffettrocf. Wszvscv tam

DOLIZAC, F. dolize cz. dok., do pewnego kresu, lub do    , , ,    /, „ , n

końca potać M mvM Mette,, «Mt Meta; Sorab. D0Ł0M‘lC J DoW/

1. dolizu, dobzam; Hag. dolizati.

DOŁKNĄC cz. dok., Dolykać niedok., ze wszystkióm połknąć, öollctibb hinunter fdłlucfett. Trochę jeszcze nie dołknąwszy,

Oczy mu juchą z kaszą zalała linąwszy. Zebr. Ow. 119. neque adhuc epola parle.

kowatym się stawać, werben, ©rubeit befoiltmctt. Ni-    wami? Mon. 71, 797. Tak się z niektórych dolotu dożęli krosty schnąć zaczynają, po dobrem zebraniu doł-    rozumiewano. Nar. Tac. 2, 419.    §. Miano charcie, od

kowacieją, to jest, dołki się w śrzodku ich stają. Krup.    szybkiego dolecenia, ber Name eiltet Sßtttbbitnbeb, ftltegbin.

5, 532. DOLKOWATOŚć, ści, i. loebowatość, btc £ödp DOŁÓW, u, m. doławianie, dołowienie, kończenie i skoń-rigfeit, btc $öflluttg. Między wyrostkami w czaszce jest doł-    czenie łowu, bab Jtt ©ttbc 3agett, 31t 3itbe $ifd)ett,

kowatość, siodłem Tureckićm mianowana. Krup. 3, 42.    jagen, $titptftfdjett. §. Miano psa gończego, ber Name ctitcb

DOŁKOWATY, a, c,— o adv., wklęsły, lochowaty, grit*    §ef$ltnbeb : gangattf, ©rctffjlt.

big, etngefaüen, fiofjl, gefüllt; Vind. jamost, jamoviten; {Ii oh. DOLÓWATY, a, e, na kształt dołów, pełen dołów, dolisty, didkowaty dziubaty); Hoss. mepÖHHÖBaibiH. Beką dołko-    gntbig, oott ©rnbcit ttttb Singer. Miójsca niskie albo do-

DOŁOWIĆ rz dok., Doławiać ndk., łowów dókończyć, Jtt 6ttbe jagen, ober ftfclieit, bte 3agb ober bab ôb’ôeit beettbtgett; Boh. dolowiti, dolowowati; Ross. 40iaB»Tb, 4oaaBJHBaTb. Doło-wiwszy do wieczora, powrócił do domu. Ld. $. Łowieniem przyczynić, uod) ttte^r (jtitjit fangen, jagett, ftfrf;ctt. Nie mając jeszcze dosyć ryb, poszedł ich dołowić. Ld. §. DOŁÓ-W1Ć sie, zaimk. dok., łowieniem dostać, crjagctt, erftfd)ett, er^afćhett, fangen, erlangen; (Vind. doribiti, perribiti, do-biti, perloviti). Trzebaby mu raz oszczepem ponowić, Aby się go tak już cale dołowić. Past. F. 23G. Potom

wato złożoną czerpał i pił wodę. Pilch. Sen. Ust. 5, 55.—    łowate. Wolszt. 9.

Hot. Liście dołkowate, f. lacunosa, gdy marszczki wypukłościami swemi do dolnej powierzchni obrócone, a tern samem na górnej dołki formują. Jundz. 2, 32. DOLNY, a, e, ©rubett*, aub ber ©rttbe, od spodu, nizki, niższy, itnteit, tttebrti], unter; Hob. dolnj, dolegśj, dolenj;

Carn. sdolne; Croat. dolnyi, zdólnyi; Dosn. dogni :

Hag. dógni; Sorab. 1. dębieni, dehlan; Hoss. 4oat>-UŁIH, HHJKHMil; Eccl. Jić^o.ibHbiłi. Dolna woda zawsze mętna. Tr. ©ritbcuioaffer. Dolny, oppos. górny, ber untere.

Dolna wieża, kara kryminalna, różniąca się od górnej wieży cywilnej. Dolna wieża na łokci 12 głęboka była.    aby się całego dołowił, Baz w nim śmiertelny znowu

Ostr. Pr. Cyw. 1, 581. (cf. dno wieży), ber untere ïtmrin,    ponowił, ib. 199.

bab ßrititiualgefäitgittß int 23ttrguerlteß, Ziemia górna i doi- DOŁÓŻ, a, m. miano charcie, ber 'Name etttcb Sßinb^ttttbeb. na. 5 Leop. Jud. i, 15. (wierzchnia i niższa. 1 Lecp.).    Pędzi przez zwierzyniec, a za nim capaj, łapaj, ścinaj,

Od położenia kraje zowią sic górnymi i dolnymi. Kraj    dołóż, dwie smycze chartów. Tent. 20, b. 52.

miedzy górami lub przy górach leżący nazywa się górny, DOŁOŻENIE ob. Dołożyć. DOŁOŻNY, DOŁOŻLIWY, a, e, a kraj gór nie mający, dolny; ztąd Szląsk górny i dolny,    DOŁOŻN1E, DOŁOŻLIWIE adv., dokładny, dostateczny,

OberfdjlrftClt, Nteberfdjlefteu; cześć jakiego kraju blizko    umftältblid), attbfttbrlid;. Chciałbym, abyś nie tak ogółem

źrzódła rzeki leżąca, nazywa się górna, a ku ujściu zbli-    mówił, ale o każdej części osobno a dołożliwiej. Gorn.

żona, dolna, ztąd górna i dolna Saxonia, Ober * ttttb Ntc*    Dw. 120. Wziąwszy ją na stronę czego się dowiedział,

berfaefyfett, od Elby; kraje bliskie morza są dolne, a od-    I co słyszał od ludzi, dołożnie powiedział. Pot. Arg. 21.

dalone od niego górne; ztąd górna i dolna Normandya.    Prawo o wszystkióm dołożnie nie może rozkazować. Petr.

Wyrw. G. 13. ‘Dolny Niemiec * Niderlandczyk, ctlt Nte*    Pol. 205. (wyszczególniając, en detail). Dołożniój o tćm

berlćtltber; {Vind. Dolenz). Książki Erazma Boterodama,    w księgach pierwszych Polityki. Petr. Ek. 14. Cokolwiek

Niemca dolnego. Eraz. Jez. i i i. g. Mora], Dolny, nizki,    tak o szkodzie jako i o pożytku, w kontrakcie towarzy-

uniżony, pokorny, mebrttj, lllttertfyämij, betttttłljtfl. Im ci co    stwa dołożnie mianowano, to ma być mocno trzymano,

wolniej, tćm się staw dolnićj. Rys. Ad. 19. In malum    Szczerb. Sax. 445.    §. Zupełny, doskonały, donośny, ró-

part. Dostatki zuchwałość wdolnćm rodzą sercu. Tr. w po-    wny, wystarczający, dopadający, dosięgający, w miarę, podłym, ttt e. łtftledjteit, tttebrtfl benfettbett/ Poet. Dolny, tej    dług miary, »oilftattbtg, gattj surett(tenb, entfpre^enb. Do-

p-

D O Ł U P A Ć -DOM.

479

îozna miara. Diiclz. 30. Podział nie jest z peina i do-    p$en> baś 3»SteT;en, ba» Seratyctt. Nic się wielkiego bez

bry, kiedy nie dolożny. Petr. Ek. 50. Nie zda się ta    jego nie stało dołożenia i rady. Tward. Wl 437. Nie-

przyczyna być dołożna. Gliczn. Wych. //. G. Niedolo-    dokładanie, niedołoźenie się, nieradzenie się kogo, n. p.

żnie. Birk. Dom. 436. g. Pilny, usilny, angcftrengt, fleh    inconsultu meo bez dołożenia mego, nie dołożywszy sie

fhg, cmfig. Dołożną pracą opóźnienie się wetuje. Oss. Wyr.    mnie. Cn. Th.-— Dokładać się do czego, siły na co ło-

D0Ł0Z\G, F. dołoży cz. dok., dokładać niedoli., dopeł-    żyć, pilnie się o co starać, ftd) mit $letß worauf hgyt.

niać, dosadzać, domierzać, oollenbś julegett, »ott legen, öoll    Do nauk się dokładał, i został też uczonym. Oss. Wyr.—

füllen, .ergänzen; Boh. dolożiti, dolożjm, dokladati; Vind.    Dokładać się, przykładać się do czego, WOJU feiner @eifô

doloshiti, doklasti; Croat. nadolâsem; Boss. ^o-iomiiTL, 40.1a-    beitragen. Dokładała się kapituła do fundacyi czynionej

raib, AOK.iacib, AOK.iaAbiBarB. Czegoby czerwony złoty nie    przez biskupa. Oss. Wyr.

doważał, aby jeden drugiemu monetą dokładał. Star. Mon. DOŁU PAG, F. dołupie cz. dk., do pewnego kresu lub do A. 3. (dopłacał, jujaÿlen, julegen). Gzego nie mógł mgły końca poiupać, btè wobin fpalten, wflcni$ jerfpalten; Boss. głos, nie mogło wołanie, Dokładały gęstę łzy, i ręku AOKO.iynaTb, AOKOjynbiBarL.

łamanie. P. Kochan. Orl. 4, 266. Gdzie tylko człowiek DOLUTKOWAĆ, F. dolutruje cz. dk., doczyścić, doskonale pracy z pilnością przyłoży, Ostatka co zamyślisz, sam już przelutrować, oolleubê läutern, reinigen. U nas będzie je-bóg dołoży. Star. Vot. D. 3. Wolą pieniądzmi mieszków    den kawał szkła siny, drugi biały, inny nie dolutrowany.

dosypywać albo skarbów dokładać, niż dziatkom o ro-    Torz. Szk. 227. Utłuc ten kawał, przepalać go, to się

zura się postarać. Gliczn. Wych. M. 2. Tyś tćm jednćm    lepiej dolutruje. ib. 228.

dołożył wierzchu dobrodziejstw twoich. Nag. Cyc. 437. DOM, u, m. budowanie dla mieszkania ludzi wystawione; Dobry to grosz, co kopy dołoży, Cn. AJ. 480. ber ba»    Petr. Ek. 47. ba» gaîtés, Sßobnbaw» ; Lat. dornus; Boli.'

£fbocf y ad madjt. Komu rzeczy nie staje, słowy dokła-    dum, domu; Sion. dom, dum; Sorab. 4. dom, kheża,

da. Cn. Ad. 35G. Kto nie dojrzy okiem, dołoży miesz- twareno; Sorab. 2. dom, waza ; Slav. kiem. Pot. Jow. 2, 50. Najadłszy się, jak zobaczą jaki    cha,    (cf. kuczka); Vind. dom, dum, domovina, (cf. Cer.

specyał, dokładają nim żołądek. Ilaur. Sk. 500. Mając    Ijetm,    .Ç>cimath), hislia , (cf. hyza); Carn. dom, Ińska; Hang.

sic w jedzeniu na ostrożności, żeby miary nie przebrać,    hâz ;    Croat. dom, hisa , kuccha , sztanye, prebivalische;

wolał nie dokładać. Oss. Str. 3. (cf. dojeść). Gdy ty be-    Dal.    kuchya; Bosn. dom, kuchja, stan, pribivaliscte,

dziesz mówić o to z nim, przyjdę ja za tobą, i dołożę    hisgja; Rag. dom, kucchja; Ross. æomî. Z wielu domów

a dokonam słów twoich. 5 Leop. 3 Reg. 4, 44. (doraże.    składa się ulica; jeden dom nie może stanowić ulicy.

4 Leop.). Sami nawet pracy wtem swojej dołożyć obie-    Petr. Ek. 49. Gdzież ten dom! jak się ulica zowie,

cują. Siem. Cyc. 24.— Dokładać, dosadzać, dobijać, do-    pod jakim numerem? Teat. 49, c. 5. Dom jednopie-

jeżdżać kogo, einem tlldjttg jufe^ett. Gdy podstarości ka-    try. — Dom o trzech piętrach (Croat. trem, tremi). Dorn

zał ćwiczyć Maćka, wójt mu z serca dokładał, bo miał    drewniany. Stryjk. Gon. 4. Wielki drewniany dom Ross.

na niego zawziętość. Oss. Wyr. W uczonym sporze Piotr    xopoMLi. Dom, domostwo, pomieszkanie Ross. xpaiwinia;

Pawłowi tak dokładał, że ten nie wiedział co odpowie-    Eccl.

dzieć. ib. — Venator. Zranił się o kamień, łani dokładając. Past. F. 89. goniąc co żywo za łanią , dojeżdżając jej, fjart »erfolgen, (tinter 1)er uadffejjeit.— Dołożyć, potwierdzić, bekräftigen, beftättigen. proś ode mnie co chcesz, a dam ci; 4dołożył jej tego przysięgą. 4 Aeop. Marc. 6,

23. Dołożyć, dowieść, beweifett, crwetfeit. Tego też do-    od domu chleba proszą. ,1. Kchan. Ps. 466. Vind. polii-

kładaja i te pisma, które do dziś dnia trwają. 4 Leop.    shuvati* po domach kupcząc chodzić, Ijaujtreit; pohishu-

pr. S. Hier. n. Bwan. Tego i tćm mozem dołożyć, że    vauz, ber $aufircr. Miasta swe mając., mieszkają doma-

tak dalej mówi.... Gliczn. Wych. H. 4. b. Fam. pr. §.    mi. Paszk. Dz. 44. (w domach, in Käufern). — Dom»

Dokładać sie kogo, znosić się z kim, radzić się kogo,    mój, twój, jego, nasz, wasz, ich dom; w tćm znacze-

zasiągać jego zdania, jemaitben ju 9îatbe jtebcit, um feine    niu w domu* u siebie, baśjctttge $au$, marin jentanb woljnt.

SJłcęnung fragen, fi dt mit ihm beratben, i^tt woju mit jujie*    cf. Gall. chez lui; Eccl. cboh, cbohch. Każdy w swym

l;ctt. Justynian biskupów się we wszystkićrn dokładał. Sk.    domu pan. Cn. Ad. 342. (każdy u siebie pan, cf. pies

Dz. 522. Biskup o to sie Brunona dokładał; ale ten ra-    na swych śmieciach śmielszy). Mąż w polu, żona w do-

dzić mu tego nic chciał. Sk. Żyw. 4, 20G. Jeśli się ja-    mu pracuje. Jabl Tel. 418. W domu srogi; za domem

kie sprawy otworzą, dołożycie się ich. 4 Leop. Exod. 24,    łaskawy. Pilch. Sen. 304. Gdzie zjadł, tarn zjadł, byle

44. (odniesiecie do nich. 3 Leop.). Aby żaden z miej-    nie w domu. Dwór. 11. (byle nie u siebie). 1 ci chlćb

sca sobie naznaczonego, nie dołożywszy się w.tćm hetmana, występować nie śmiał. Baz. Ust. 450. Wszyscy tak tu rozumni mężowie działają, Iż gdzie przyjdzie potrzeba, żon sie dokładają. Biel. S. N. 4. W postępkach swych boga się dokładał. Groch. W. 249. (boga się trzy-maf). Dokładanie sie, radzenie się, rada, baś 3wat()C*

dom, ku~

Domu wnetrzna część Ross. ncpTon>. Dom murowany, kamienny ob. Kamienica, cf. pałac, zamek, gród. Dom nędzny, lichy, domisko, domczysko, (cf. , klćtka, lepianka, chałupa, buda, kuczka, chata). Chodzić od domu do domu. Budn. Ap. 436. tum £>aufc jlt £>aufe. Chleba dom od domu żebrać musiał. Kosz. Lor. 8. Dom

OKlITllJli.

jedzą, co domu nie wiedzą. Rys. Ad. 76. (co nie mają ojej strzechy, swoich śmieci, swego ogniska). Sorab. 2. Woszebna waża, jo flotta winowata* własne ognisko równa się złotu). — W tćm to znaczeniu mówimy do-ma ■ w domu. Kopcz. Gr. 2, p. 451. $u ,$aufe; Boh. et Slov. doma; Lat. domi;,V<n(/. doma, per durni; Sorab. 2 .

sw

480

D O M.

D O M.

mu.

dosyć, czas mu do domu. do domu! do domu! tryb

Żołnierzowi bez żołdu nie

. W. 538. — W dom, ind

domina; Ross. 40Ma. Siedząc doma, przy swym progu, Człowiek najwdzięczniejszy bogu. Groch. W. 395. Czego doma mieć nie możesz, tego indzie szukasz. Birk. Dom. 79. Kto doma głupi, u dworu niemądry. Gliczn. Isocr. Jam twemu chłopcu wczoraj wierzył, że cię doma nie było; a ty dziś mnie samemu wiary nie dajesz, że mię doma niemasz, chociem sam z domu swego przez okno odpowiadał. Smotr. El. 9. Doma siedzi, jak kokosz na jajcach. Ca. Ad. 198. (ob. Domak, domator). Doma, jak chcesz; u ludzi, jak przystoi. Ca. Ad. 197. Jak może być pożytecznym miastu , którego doma niecnotę widzę. Warg. Wal. 45. Doma się w dług zachodzi, doma się płaci. Gorn. Sen. 345. ‘Mam tego dość doma. Cn. Ad. 479. Każdy pierwej iść, i co rychlej doma być chciał. Warg. Cez. 42. (u siebie stanąć). Mile doma; niemasz jak doma. Rys. Ad. 39. wszędy dobrze, ale doma lepiej. Cn. Ad. 499. Wszędzie dobrze, w domu lepiej. Zegl. Ad. 27. Kędy dobrze, tam dobrze; lecz najlepiej w do-Pot. Arg. 703. Mile doma; u dworu dwornie, a doma wybornie. Gliczn. Wych. K. 6. Doma wszystko doma.

■ib, allenthalben fft gut, 31t £>aufe fftô bud) aut heften. Mile doma siedząc, o wojnie słuchać. Cn. Ad. 500. Już jedno boga (chwalić), kiedy doma noga. Rys. Ad. 20. Nie być doma, nie u siebie, Vind. vunbiti, vunpostati, au8fei)tt, nid)t gu £aufe fetjn. Bezpiecznie myszy biegają, Gdy kota doma nie mają. Rys. Ad. 2. dozorcy swego, remoto custode, menu bie ilafee nid)t 51t §aufe fft, haben btc SOîdufe gut tanjeu. Nigdy w domu! nie zastać go; włóczy się. — Metonym. Doma, w domu, w kraju swoim, ojczyźnie, Boh. domow ojczyzna; Ecci. cnoa, cbohcii; gu £>attfc, bei) beit ©einen, tu fernem Saitbe, tu fernem 33a-tedaubc. Polak mniej dbały o to, co ma w domu, za granicą wszystkiego szuka. Mon. 65, 78. Nie mamy się tego napierać, co się doma nie rodzi; ale na tein przestawać , co kraj ma. Lek. C. 2, b. Mamy doma przykładów, nie trzeba nam postronnych. Warg. Cez. A. 4. (cf. domowy). Radnićj się do rzeczy cudzych i obcych ciągniemy, drogo przepłacając, niż do tych, które jako w domu mamy, które pod jednćin z nami niebem , na tejże ziemi, w tćmże powietrzu się rodzą. Syr. 1266. . Goż po tom, wiedzieć, co sie w Rzymie działo, a nie wiedzieć, co sie dzieje doma ! Fred. Ad. 4. Mało ważv zbrojne wojsko w polu, jeśli doma pierwej rady nie było. Kosz. Cyc. 46. Jego ani szabla w polu zwycięży, ani złoto w domu ułowi. Warg. Wal. 122. Komu w domu dobrze, niechaj się po święcie nie włóczy. Oss. Baj. 2. — Fig. tr. O jeszcześmy nie doma. Morszt.

185. jeszcześmy nie na bezpiecznćm miejscu, nie na brzegu jeszcze, mir ftitb nod) nicht gu fpaufe, nad) ittd)t tut Srocfenen, ftdfer. aliter Doma czyli w domu być, przytomnym sobie być, u siebie, przy sobie być, gu (paufc fei)lt, hci) ftd) fet)lt, hei) ©innen, (bei) Prüfte) fci)lt. Nie domaśmy ; pamięć, rozum nie doma. Nie przy sobie jest. Cn. Ad. 575. Nie wszyscy doma; czegoś mu w głowie nie dostaje. Cn. Ad. 249. (brak mu klepki). Slov. Ne ma w.śe-ckich doma; nemó misli doma. Siedząc nogami igrać, abo rękami gmerać, owych jest, którym w głowie nie

wszyscy doma. Erazm. Oby. D. Jeszczcm wszystkie swe miał w domu, Ducli we mnie wstąpił, porwałem się. Pot. Joto. 107. Juz mam swoje w domu. ib. 110. (odzyskałem przytomność), aliter. Być w domu lub doma, domyślać się, pojmować, rozumieć, JU £uutfe fei)tt, be» greifen , nerfte^en. Rozumiem , co się świeci ; wyśmienicie! juz jestem w domu. Teat. 5Ö. c. 79. A juzem w domu ; teraz wiem, dlaczego mną gardzi. Teat. 54,20. Jesżczem nie w domu; tłumacz mi się dalej; dotąd nie rozumiem, nic pojmuję. Oss. Wyr. — Do domu, do siebie, do swoich, do ojczyzny, nad) $rtttfe ; Sorab. 2. domoj , do dominu; Boh. domu; Slav. doma Croat. domom; Vind. k’domu, k’dumu, moaka, mou ; Ross. 40-moh. Pójdźcie do domu , tam lepiej będziemy się mogli rozmówić. Teat. 36, b. 125. Bywszy w Rusi, do domu musi. Zegl. Ad. 27.    1

Macz. (czas ze szkoły), popędzenia; pastusi tak wołają za bydłem, cf. do boru! — Ku domowi mu myśl przychodzi, by żółwiowi ku skorupie. Gliczn. Wych. K. 6. (tęskni za domem). Dom nie zając, nie ociecze. Rys. Ad. 11. (na bardzo śpieszącego do domu). — Na dom, idąc na drodze do domu, ku domowi, attf bent ^eimiuege, anf bem Söege nad) Saufe. Jagiełło, od Maryenburga odstąpiwszy, idąc na dom, wziął zamek Rydzyn. Biel. Er. 264. — Z domu, and bem Sanfe. Nrgdziem ani kroku z domu nic uczyniła wczoraj. Teat. 50, b. chciało się z domu.

Sand. Gość w dom, bóg w dom. Rys. Ad. 16. (jakbyś bogu był rad,, tak i gościowi, któregoć przysyła; gość niesie z sobą błogosławieństwo boże. Maksyma staropolskiej ludzkości). — Przed domem, przed bramą, ULU' bem Saufe, nor ber ïln’trc. Przed swym domem pierwej umieć. On. Ad. 824. jeber febrc uor feiner ïjrnre. §. Dom, budowanie, nic tak do mieszkania, jak do inszych zamiarów służące, gmach, ein Saud, ein ©ebciube gu maudferlei) 33efttinmuug. Domy boże albo kościoły. Herb. Stat. 586. ©ottedfmufer. Domem dlatego kościoł nazywają, że jest niby jedna czeladź, którą rządzi jeden gospodarz. /iucz. Kat. 1, 180. Doin Pański, wierni chrze-ścianie. Sekl. 54. bad Sand bed ,f>en'lt. Dom poprawy. A. Zam. 87, cuchtauz, bad 3itd)tbaitu; Ross. CMHpiiTe.ibHbiii 40Mb. Dom waryatów. Teat. 52, d. 50 bad Arreitbaud, sNarrenbaitd, (cf. czubki). Stanął w publicznym domie. Teat. 19, c. 4. w austeryi, w oberży, tu einem bffentlń d)eu (Safthofe. — Boh. dom radni dom radny, ratusz , bad iRatl)()aud ; Boh. dum diwadel dom dziwowisk, teatralni#, komedyalnia. §. Dom, mieszkanie, pomieszkanie, bie Solputug, bad |)aud. Dornami im jaskinie bywały, 1 gęsty chróst i prącie łykami wiązane. Olw. Ow. 9. Królików i e budują w skale dom swój. Bibl. Gd. Pr. 50, 26.

Dom, domowy rząd, gospodarstwo, sprawy domowe, bad d)aud, Saudmcfen, bie .‘paudbaUitng, bie ,s)audnurt()fd)aft, bie SBirthfchaft. (Slav. domachin s gospodarz). Dom, gospodarstwo. Pelr. Eh. 47. Poślesz syna do wojska ? czy do dworu? Nie! niech sie domem bawi. Opal. Sat. 4. Wprawdziem ci sie dla gości takich nie gotował, Jednak

■co dom miał, dałem wam ochotną ręką. Zimor. Siei. 211.

do żywego, wybić go należycie, einen beri) bllfdtmalfeit, il;nt M3 auf bie Seele fomnten. ‘DOMACALNY, a, e, do domacania, mogący być domacanym, ertaftbar, erforfdfliś,

Jadła dostatkiem; ale co dom ma, tern się kontentują.

Kras. Pod. 2, 71. P. Kchan. Orl. 1, 152. Domem rządzę EccL 40MOCTponreJCTByio, Graec. oixovo/iéco.— Dom, ntögltd) ju crtaften, 31t erforfdjen. Boh. makawÿ; Vind. po-familia, ród, plemię, ba8 łpau8, bte familie, baś ©cfdjlcdjt, padliu, prepozhutliu; Croat. pïplyiv; Ross. omyTHiejfcHBiiI. ber (Stamm. Nic tylko to domem zowiemy, w którym DOMACZY, a, e, domowy, nie dziki, łaskawy,    ntdjt

kto mieszka; ale leż domem nazywamy familią, dzie- ttńlb, jaljttt. Ludzie skromni jak owieczki, powolni jak dzictwo. Karnk. Kat. 372. Apostoł domy całe, to jest bydlątka domacze. Gil. Post. 1, 274. od gospodarza począwszy, wszystkich w domu, chrztem ‘DOMAGAĆ ob. Niedomagać. DOMAGAĆ się ob. Domódz się. ś. chrzcił. Birk. Ci. K. 10. Dom , społeczność wielu DOMAGLOWAĆ cz. dk., do końca pomaglować, wymaglo-osób w domu mieszkających i z sobą sprawę mają- wać, yoUenbâ auêmaitgeïn, glätten. — Fig. Niedomaglowa-cych. Pelr. Ek. 47. Wytracili wszystek dom królewski. na uroda. Mon. 69, 590. niedoskonała, zmarszczona, eine Jan. Lig. B. 2, b. Ziemia ta, co była w domy i fam i- itniH'llfommne, Mpertge Sctyönljett.

mieszkający, należący do czyjego domu , spólnik, czeladnik, sługa, ber ^auSgenojfe; (Rag. domachin, hospes, pa-terfamilias, domachizza, domâchja, liera, materfamilias; Ross. 40Mona4enr&, w domu urodzony sługa, w rodź. ieńsk. 40Mona4ima ; collect. 40M0ua4CTB0). Jesteście mieszczanie świętych i domacy boży. 1. Leop. Efez. 2, 19. Nieprzyjaciółmi człowiekowi będą jego domacy. Aeop. Math. 10, 36. (domownicy jego. Bibl. Gd.). Któryby jadł zdechlinę, tak z domaków, jako i z przychodniów. 1 Leop. Ijevit. 17. (z rodaków, z krajowców, i)üU beit 6'ilt* Beintifcffen, Snlanbern). By Leliwa gościem, a nie domowym w Polszczę była herbem, łatwoby był ten gość domakom placu postąpił. Orzech. Tarn. 7. — §. Prywat, domem się bawiący. Włod. eilt *ßriüattnanu. (Boh. doma-cnost, prywratne życie). Majętności domaków, co nie są na urzędach. Modrz, Baz.il.— §. Z przyganą: domator,

lię zacna, teraz schlopiała. ib. Dom Burboński. Pam. DOMAK, a, m. domowy, domownik, pod jednym dachem 83, 2, 100. Cały dom Eccl. bcc40moctbo. Ludzie z domów przednich. Warg. Gez. 5. Była długa wojna między domem Saulowym i domem Dawidowym. Dibl. Gd.

% Sam. 3, 1. Człowiek dobrego domu. Warg. Cez. 118.

Marnotratca a skępiec z jednego domu idą. Rej. Zw. 105.

Toć domem zowią szlacheckim, gdzie cnoty świecą.

Stryjk. Gon. 4. Nie dom panu cześć daje, ale pan domowi. Cliodk. Kost. ep. Nie pan domem stoi, ale dom panem. Bud. Cyc. 73. g. Astrol. Dom planetów, baś ÿlanetenfjanê, ber Çlanetenfîanb, (Eccl. 4omłi nmmm, pewne części nieba w stosunku do tychże lub innych części ziemi). Domem dla tego zowią niektóre znaki tego albo owego planety, iż gdy do niego wznijdzie, wszys-tkę moc i władzę swoje ukaże; dłategoż póki planeta który w domu swym jest, poty króluje, panuje, rządzi. Birk. Kaz. Obóz. D. Dom Jowiszow, podwyższenie ogona smokowego, a upad głowy smokowćj.    piecuch, legart * DOMALEGAJ, aja, m. ber nidjt Muter

Sienn. 427. Dom Wenusów Saturnusowe podwyższenie.    betu £)feit Iteröorgefommen tft, citt StifbenljUcfcr. (Boh, do-

ib. 42G. Saturnus w swym domie, to jest, w kozoroż-    mâcky, po domacku nèkoho znâti). Domak, nie bywał

cu. Syr. 97. *D0MA, y, i. cześć budynku ta, która jest    między ludźmi. Cn. Ad. 198. Ale tu domak albo legart mi

na wierzchu domu pod niebem, bądź to dla ogrodecz-    rzecze: cóż za pożytek z podróży za morze ? Orzech. Tartu

ków zawiesistych albo dla innych potrzeb domowych    30. Kręci się, wierci się, radby co najrychlej uszedł; dla—

zbudowana. Birk. Zyg. 53. eilt ftodfeë, 3taltätttf$e3 2)ad).    tego więc zowią go domalegajem. Gliczn. Wych. K. 6.

Pochodź, domak, domator, clomek, domeczek, domisko, DOMALOWAĆ cz. dk., domalowywać czejtotl. et kontyn. domczysko , domostwo, domownik, domowy, domowad, dom- ndk., do malowania przyczynić lub też malowania dokończona, przydomek. Boh. Domabog imię męzkie.    czyć, upd) ntcfir fHUJU malen, öüllenbS auSntöleu, Jlt fêltbe

DOMAGAĆ się, zaimk.dk, macaniem na co trafić, mit ftülp malen. Żaden malarz nie był, któryby był do końca doleli erreichen, erfüllen, fltfylcnb nnb taftenb entbecfcn w ogól-    malował tej części Wenery, której Apelles nie domalo-

ności, dojść, dobadać się,* dowiedzieć się, erforfdjen, l;er*    wawszy zostawał. Kosz. Cyc. 172. DOMALOWAĆ się,

aitëbrtngen; Boh. domakati se. Domacyw-ać się czejtotl.    zaimk. malowaniem zarobić co, nabyć, ftdj    erutalen, mit

et kontyn. ndk, starać się, by się domacać ; dochodzić,    Men uerbtenen. Domalował się znacznego    majątku. Ld.

dowiadywać się, monad) taften, filmen, forfdjen. Ledwiem ‘DOMARAD, u, m. nostalgia, choroba, najczęściej się żoł-się drzwi w pociemku domacał. Tr. Domacać się pulsu    nierzom gwałtem branym i w cudze kraje    zaprowadzo-

u chorego. Cn. Th. Te rzeczy tak jaśnie są sprosne,    nym przytrafiająca, którzy tęskniąc do swej    ojczyzny, na

że się ich rękoma i nogami domacać można. Modrz.    domarad    durnieją. Perz. Lek. 194. ba§ Ipetmmef); Vind.

Baz. 23. Słowa na nim rzetelnego nie mogłem się do-    shelenje    k’ dumu. DOMARAT przydomek familii Polsk.

Tak domarodak czeladnik,

macać; co pocznę w mojej wątpliwości. Boh. Kom. 3, Nar. 7, 113. DOMARODAK, a, w. w domu urodzony, 409. Prawdy się" z niego szczerej domacali. Past. F.    eilt tttt $anfe ©eBoljrner. Croat, domorodecz    verna; Rag.

209. Zkądby w nasze kraje przyszli, trudno się do-    domorodaz; Eccl. ßOMOYÄflM|h.

macać. Krom. 35. Najlepiej sw-emi oczyma domacać    jako i sługa kupiony. Leop. Genes. 17, 12. (doma nasię prawdy. Jabl. Ez. 27. — §. Tr. Domacać się w kim    rodzony.    Bibl. Gd.). Domarodakowie. 1 Leop. Genes. 17.

duszy, bez zmysłów leżącego ożywić, einen Olmmädjtigcn    W rodź.    ieńsk. Eccl. 40Mona4ima. DOMARODNY, DO-

mteber in« Sehen Bringen/ Cn. Tli. — aliter Dobrać komu MORODNY, a, e, w domu, w ojczyźnie, w kraju rodny,

72

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

kach sobie język ustrzygnął i Falaryuszowi w oczy plunął, dawając mu znać, że się na nim niczego domę— czyć nie miał. Kosz. Cyc. 14 9.

krajowy, tnt $aufe, su £>aitfe gebühren, etupetnttfc^. Rag. domorödni, domaachi; Ross. 40M0p04HUH, 40MopomeH-iibiii. Domorodny jego bedzie jeść chlćb jego. Budn.

bare Buttgfer.

Levit. 22, 11. (zrodzony w domu. Ribl. Gd.). Zioła do- DOMĘŹNA panna. Rog. Rud. 51. na wydaniu, eilte ntamt* marodne. Śleszk. Ped. det.

dk., do reszty pomiąć, galt} jerMttcln, jcrbruc* fen; Ross. 40MHTb, 40MHHaTb.

DOMARZNĄĆ nijak, dk., zresztą pomarznąć, üollettbä frieren, POMIĄĆ cz.

Sttfrteren. Domarznienie Ross. 40Mcp3anie.

DOMATOR, a, w. piecuch, domak, legart, nicbywalec, DOMIAR, u, m. dopełnienie, dodatek, dokład, bie 2M*

gniazdosz, ber hinter beut Ofen utebt h^runr gefomnten fft, ctit ©tubenhutfer. Vind. sapezhjak, vjifpni fedazh; Ross. 40moc1}4’B, 40M0BHHKT). Nie żył delikacko, jako domator jaki, ale żył jako żołnierz w trudach krwawych. Birk. Chód. 32.

Poszedł na wędrówkę, aby nie był domatorem. Pot. Jow. 164. Jeden z domatorów, który nie postał nigdzie na wojnie, na sejmach. Opal. Sat. 118. Z obozu do domu uciekłszy, domatorem z żołnierza został. Pot. Pocz. 311. Od domatora stroni sława i od

mejfung, bte 3luêfüUung, Bufuttitng, Bugabe, baś stalle 2tta£. Nic mi już więcej nie zostaje na domiar zupełnej mej nędzy. Min. Ryt. 1, 85. oppos. niedomiar, defectus. Alg. Nar.— §. Dosięgnienie zamierzonego celu, domierzenie, bie (Erreichung beê Bmccfä. Szukał sposobności na domiar żądz swoich. Zab. 15, 182. oppos. niedomiarek, ba3 Ser* fehlen, üftichterreidfeu. Nie daj Boże, by twoja nawiasem iść miała Z szybkiego niedomiarku wypuszczona strzała. Bardz. Luk. 24.

tchórza. Pol. Arg. 247. (dobić się sławy trzeba, nie do- DOMIARKOWAĆ się, zaimk. dk., miarkując postrzedz, leżeć). Nie bądźmy takiemi domatorami głupiemi, wstydź- domyślić się, tMljrnehinen, bctlterfctt, uermutf;cn Uttb er* my się domowej pychy. Sk.    Zyw. 1, 155. Kras. Sat.    rrttljeu. Ktoby się    był domiarkował, że    nas ten starzec

74 et 25. Paparona, gąska,    domator, gniazdosz. Rys.    śpiegował. Teat.    55, b. 47.

Ad. 58. Domatorem być Ross.    40M0Crk4HH<ia,n>. (Sorab. 2.    POMIATAĆ cz. ndk.,    domieść dk., kończyć    zamiatanie, ju

(Eitbe fehreu, tmllettbâ auśfegen; Boh. domesti, domjtati;

Ross. 40MCCTH , 40MCTaifc, (RoSS. 40MCTHJTb, 40MCTŁI-BaTb dorzucić). — Fig. Dokonywać biegu, ruchu, lotu, bett 8attf, bett $lng nollenben. Czart właśnie zemdlonemi skrzydły już domiata, Chciwy nogą dosięgnąć wierzchu tego świata. Przyb. Milt. 75.

Won lażi doma, ako jahs źere, jak jaźwiec w dziurze).

DOMATORKA, i, z. która na świecie nie bywała, eilte ©titbctthucferttitt ; Ross. 40M0BHHna. Poczciwe domatorki, co się jeszcze nie otarły o Warszawę. Teat. 10, 89.

Matka jej była domatorka. Teat. 45, c. 80. Wyb. DO-MATORSKI, a, ie, od domatora, ©tubenljutcfer^ « . Doma-torskie rady nie mają nigdy inszej powagi, tylko które DOMIĘKCZYC cz. dk., domiękczać ndk., do reszty pomięk-od szabli biorą. KM. Turk. 200.    ‘    czyć, üoüeitbô meid; ntacfjen, ermeid;eit. Rag. domeksejatti ;

DOMAWIAĆ ob. Domówić.    Bosn. domeksejati; Croat. domekchati.

DOMAZAĆ cz. dk., do pewnego kresu pomazać, btó moflin    DOMIERZYĆ cz. dk., domierzać ndk, miary dopełnić, z

befdfinierett, uollenb^ befcf;nttereit; Ross. 40Ma3aib, 40Ma3biuaTb.    pełna mierzyć, mit tmllcnt meffeit, tmtt meffen. Boh.

DOMEK, mku, m. DOMECZEK, *DOMCZEK, czku, m.zdrbn.    domeriti, domèrjm; Sorab. 1. domirim, domiriu; Vind.

rzeczown. dom, ba$ ,f)duM;en; Boh. domek, domeoek ;    domeriti; Rag. domjerriti; Ross. 40M’fepflTb, 40MtpHBaTb.

Slov. domcek; Sorab. 2. ważka; Vind. hishiza, Hang.    Kradną, którzy nie domierzą, nie doważą, nie doliczą,

hâzatska ; Croat. hisicza, hisichka ; Dal. kuchicza, do-    Karnk. Kat. 555. — §. Mierząc dodawać, itod) mehr |iin*

micz; Bosn. kucchięa, kuchjarięa, hisgięa ; Eccl. 40mhkt,.    ju meffeit. Pięć łokci nie dosyć, domierz jeszcze i szo-

Maluchny domek wystawion z    drzewa, lepszy niż z mu-    sty. Ld. §. ogólnie, Dodać, dołożyć, dopełnić, nagro-

rów pałace. Zab. 14, 4. W    domku jednym niedaleko    dzić, fitttju tljUtt, lunjn fügen, h»tjtt feficit, erfe^eit. ^Kto

od klasztoru ostatek żywota    trawił. Birk. Dom. 127.    łacno wierzy, ten swojćm domierzy. Cn. Ad. 404, § Do-

Wielkich tych miast dziś tylko obaliny, a nizkie i ubo- mierzyć czego; dojść, dosięgnąć, erreichen, erlangen. Wiek ąie domki widać. Sk.    Dz. 142. Domczek, w którym    starszy rychlćj kresów domierzył. Nar. Tac. 2, 597 et

.■siedział Salomon, gdy    miał sądzić. Leop. 5 Reg. 7, 7.    412. Domierzyć życia, dokończyć, baś SeDcit eubtgen.

(przysionek. Bibl. Gd.). Żółw'    ma na grzbiecie domek    Domierzył życia Bolesław, mając* lat 46. Nar. Hst. 5,

swój. Birk. Kaz. Ob. L. 5, b.    Jedwabne robaczki czy-    561. DOMIEBZYĆ się, zaimk.,* dopełnić się, ttoll mer*

nią^sobie domki okrągłe, w    których umierają. Urzed.    bett, DOllfłaitbtg merbett* ftd) ergättjeit. Moja" miłość tak

585. Pszczoły spoinie żyją, żadna z nich nie śpieszy    czuła teraz się domierza, Gdy mogę w mężu kochać

By swój tylko domeczek napełniła plonem. Zab. 12, 250.    męztwo i rycerza. Zabi. Amf. 32.

DOMCZYSKO ob. Domiszczko.    DOMIEŚCIC cz. dk., domieszczać ndk., w miejsce przyjąć,

DOMĘCZYĆ cz. dk., Domęczać ndk., do końca męczyć, do-    wmieście, pomieścić, tttolntt attfite^lłtctt, tuolltit ncrfejjeit,

gubiać mękami, öüUcnbÖ Jtt (Ellbe martern. (Boh. dorazo-    plactrctt. (Croat. nadomeztiti, nadomescham * nagrodzić

wati; Rag. dotruditi).    ;Nie racz mojej domęczać siwizny.    szkodę). Domieść nas swe dzieci, gdzie królują anieli.

Treb. S. M. 152. — §.    Z trudnością pokończyć, mit ÜM*    Biel. Kr. 19. z Bogarodz. Domieściłeś człowieka do

l;c ltltb 9?utf; 51t ©taube    bringen. Pomęczyć mowy, książki,    niebios. Wrób. Żoit. 131. Kancellarye dziś zmniejszały,

roboty. DOMĘCZYC się czego, zaimk. mękami dojść,    mało się kto w nich pomieścić może; a choćby się i

ermartern, mit SDîarteru erlangen, erfahren. Zeno na me-    pomieścił, niewidziany, żeby to domieszczenie było zda-

domniemywać się czestotl., dorozumiewać się, wnosić sobie, o ermüden, abneßnten, fließen; Boh. et Slov. domnj-ti, domnjwati se, domnjwam se; Vind. domieniti, sa-mieniti; Sorab. 1. domerkuyu. Gdy go obaczyła krwią skropionego, domniemawała się, iż kogoś zabił. Birk. GŁ. Kun. 56. Nic pewnego nie powiada ; tylko się domniemywa. Teat. 58, 78. Domniemam się i spodziewam, że pogoda będzie. Fur. Ew. E. 2. O północy domniemaw^ali się żeglarze, żeby się im ukazowała jaka kraina. 1 Leop. Act. Ap. 27, 27. Lud się domniemawał o ś. Janie, by snadź on nie był Chrystusem. W. Luc. 5, 15. (mvślili w sercach swych. Bibl. Gd.). Z okoliczności wyjazdu jego , domniemywają się, iż będzie użyty od Imperatoro-wćj. Gaz. Nar. 1, 269. Nie domniemała się na tak srogą sprawę. A. Kchan. W. 105. Na nich się domnie-mawając, iż za ich radą one się porażki stały, umorzyli ich. Sk. Bz 880. Domniewanie, domniemawanic, domniemywanie * dorozumiewanie się, domysł, bie SJtntßmaßung, Sermntbnng. Boh. domnenj; Vind. domienenje, dimlanje, samienenje, samiena; (Dal. szumnya); Sorab. 1. menkluw'a-no, domerkwano. Aby żaden z domniemania nie przysięgał; bo kto przysięga o to, czego pewnie nie wie, prędko się stanie krzywoprzysiężcą. Szczerb. Sax. 253. Ón z domniemania wszystko to powiadał. Pot. Syl. 340. Dałby bóg, aby te smutne domniemania były bez fundamentu. Teat. 58, 118. Jest niektórych domniemywaniem, iż celem częstych tych konferencyj, jest wojna Francuzka. Gaz. Nar. 1, 257.— §. Arith. Domniemania reguła, reguła falsi, positionis, z jednej lub dwóch liczb na upodobanie wziętych, liczby prawdziwej dochodzi. Sol. Geom. 5, 77. jednak że słowo domniemanie dalej odstępuje od słowa positionis, nazywam ją częściej regułą założenia. ib. 244. Domniemany, domyślony, nie pewny, niepewnie wiadomy, »ermntßet, »erntittßltd), »erntept; (Boh. domnèlÿ; Vind. domienitliu, dimlatliu, samienliu). Żyw. Jez. 25. DOMNIEMAWACZ, a , m. opinator. Macz. ber SSeriliittber, aftutßmaßer.

tnc. Kras. Pod. 2, 275. Morzysku w żywocie dzieci, fd;eit, ober itod; ttteßr brefcßeit. Boh. domlaceti, do-gdy sie pod“czas nie zabieży, krzywi je i *do śmierci do- mlacowati, domlatiti; Boss. ^omojothtb, 40M0.iaqHBaTL. mieszczą. Syr. 295. — Domieścić kogo czego, nabawić DOMNIEMAĆ sie, zaimk. dok, Domniemawać się, kont., kogo czego, doprowadzić kogo do czego, zdarzyć komu, nadać, einem etmaê jnjießeit, bringen, ju SBege bringen, i>erfrf;affen, gemäßen, ifm bamit »erfeßen. . Odkupionych z miłości, Prowadź do swoich radości, A domieść zbawienia? Pieśń. Kat. 30. Głowy bolenia niezmiernego do-mieszcza rukiew, często jej pożywając. Syr. 1202. Tegoż nas domieści, Jezu Chryste miły, Byśmy z tobą byli,

Gdzie się nam radują Wszystkie niebieskie siły. Biel.

Kr. 19. z Bogarodz. Ta bezecna pycha nie domieszcza niczego dobrego człowieka każdego. Weresz. Regi. 86.

Głód domieszcza człowieka, co się nie godzi, malesua-da famés. Mac,z. (uczy złego, radzi, pobudza do złego).

Owa jeszcze tam trafisz na kogo mędrszego, Co cię może domieścić baczenia większego. Rej. Wiz. 63. Już król buntownikom łaskawszy, kiedy go domieścili brata obecności. Pot. Ary. 261. (okazyą byli, że brat przybył, na pomoc mu przeciwko nim).

DOMIESZAĆ cz. dk., do reszty pomieszać, lub więcej jeszcze do pewnej miary przymieszać, tmlleitbś mifcbeit, ober nod) nteßr ptn$u nttfeßett. Rag. domjêsiti; (Ross. ne-40M’fecï niedogniecione ciasto).

DOMIESZKAĆ nijak, dk., pomieszkać aż do kresu pewnego, btë $n einer beftimmten 3eit nwßiten. Ja się z tćj stancyi nie ruszę ; ja tu domieszkam aż do końca kontraktu mego. Ld. DOMIESZKAĆ sie, zaimk. doczekać, dotrwać, dożyć, erleben. Insza domieszkać się lat starych z żoną, a insza babę sobie wdziać. Petr. Ek. 74.

m. (podobno Łac. dominus). Ludzie uczone dominami zowiemy. Star. Ref. 54.

DOMINIK, a, m. imię świętego, 3)omilttCU3, ein $rfltgcmut* lite. §. Wielki jarmark w Gdańsku, w dzień ś. Dominika w sierpniu przypadający, ber iDoilltttif, ber große 2)Cttt* jtger Saßrntarft, bte 2)attjtger SDîefîe. Tamtędy przechodzą towary na Dominik do Gdańska. Gost. Gor. 87. DOMINIKAN , a, m. zakonnik reguły od ś. Dominika ustanowionej, pod imieniem zakonu kaznodziejskiego. Kras. Zb.

1, 241. etu 2)omtmfaner. Dominikanowie. Birk. Dom. 41.

(dominikanie). D0MIN1KANKA, i, z. zakonnica tejże re- DOMOBURZYCIEL, a, m. burzący domy, ber $au8ftńrmer, guły, bte ©omtntcanermmne.    DOMINIKAŃSKI, a, ie, £mnferftitrmcr; Eccl. 40MOj>a3opirrejL.

od dominikana, Dominicaner *. Zakon dominikański. Birk. DOMOCZYĆ cz. dok., domaczaćkonlyn., do reszty pomoczyć, Dom. 41.    oottenbä einroeitßen, bnrcßmeicßeit laffeit; Ross. Aomwm, 40-

DOMISZCZKO, DOMISKO, DOMCZYSKO, a, n. dom zły, MamiBaTt. Len lepiej jest nie domoczyć. Przędz. 15. gniłki, obaliny. Cn. Th. 155. eilt fdlletßteS, elcilbcś $flu8; DOMODLIĆ się zaimk. dok., do końca wymodlić się, JU (Enbe Ross. 4pM0BHme, 40M11111KO.    beten; Rag. domolliti.

DOMITRĘŻYĆ cz. dk., mitrężąc dokończyć, oollciibê oertfllt* DOMÓDZ, DOMÓC, F. domoże, cz. dok., Domagać niedok.,

dokonać kogo, do końca go pokonać, przemódz, zmódz, einem beit »ölltgeit ©arauS ittadjeit, tint »ollenbä bedungen. DOMAGAĆ się, zaimk. niedok., usilnie o co stać, wyciągać czego, itacßbrücflicß fließen, bcgeßrcit, »erlangen; Ross. 40M0nï>ca, 40M0raTbca. Najleniwsi do roboty, są najprędsi do domagania się. Lach. Kaz. 2, 5. DOMÓDZ się czego, dosilić się, domaganiem się wskórać, wymódz, baś Segeßrte erbalten. Domógł się na ostatek łaski, o którą zabiegał. Oss. Wyr. W myślistwie: Dognać, doszczwać,

485

DOMIESZAĆ - DOMŁÓCIG.

DOMNIEMAĆ - DO MÓD Z.

DOMIN, a,

bellt. Niedbały zapije wszystkie czasy swoje ; a po tćm gdy już niemasz nic, na lutni grać się uczy, atak swego świata jako tako domitręży. Rej. Zw. 100.

DOMLEĆ, F. domiele, cz. dk., do reszty pomieć, lub więcej jeszcze przymlćć, »oHenbä malen, itodj ntebr bim ju malen. Boh. domliti, domlel, domeli, domljwam ; Rag. domljetti; Ross. 40mo.ioti>, 40Mejno, 40Ma,iLiBaTt>.

DOMŁÓCIG cz. dk., Domłacać ndk., do reszty pomlócić, lub więcej jeszcze przymłócić, oollettbê brefdiett, anfbre*

dopędzić, dostać n. p. Pies domógl sio zająca, erjagen, ©djlttfhcbc. §. Pomawiać słowa, dobitnie wymawiać, beat* erfafcfctt, fangen.    Itd) nnb rein auêfpretfeit, ntc&tê yerftflttcfett. Chciał mówić,

DOMORODNY ob. Domarodny. DOMOROSŁY, a, e, doąia-    nie domawiał, często jąkał słowna, Przerwana, niepojętna

rodny, rosły w domu, p .'pattfc attfgetMcffen. Konie do-    i bezsensna mowa. Jabł. Tel. 86. Pomawianie, dobitne,

morosłe. Stat. Lit. 393. DOMORZĄDZCA, y, m.    rzą-    zupełne wymawianie, bentltcfje, reine 5ltt3fpracl)e offne p »er*

dzący domem, ber $anêregterer, .jbanśnemmlter; Hoss.    40-    fdptefett. §. Domawiać komu, dosadnie mu przymawiać,

MOCTpoiiTe.iL, cf. AOMOCTponTCJincTBO gospodarstwo; 40- dosadzać, docinać komu mową, einem mit SBortClt pfe* MOcrp o me JLHbiîi gospodarski.    * «    fett, anf tftt fttcfelit; Boh. domîauwati, domluwiti. Nie

DOMORZYC cz. dok., Domarzać niedok,, dokonać kogo,    do-    godzi się, ze córka matce siła domawia tak bezpiecznie,

bić, yoItenbS anfreibeit, ein (Eltbe machen; {Bog. domoritti,    Bardz. Tr. 287. DOMAWIAĆ się czego, zaimk. nie-

domaaram, molestia afßcere). Oni tak go domorzyli i za-    dok., upominać się o co, nalegać o co, forbCM, begef*

bili. Sk. Dz. 1187. Głód domorzył człowieka. Tr. Tel.    ren, verlangen. Domówić się czego dok., przypominaniem,

330. głodem wycieńczyć, zgubić, p Tobe aitSf Wtgerit,    naleganiem wskórać, zyskać, dokazać, burd) 'Jtcbe crfab

ycrfmngcrn laffeit. Tylko nie domorzone wojsko nasze z    ten, p 28cge bringen, erlangen; Boss. 4orocopirrŁca, 40-

pola schodzi. Tivard. W. D. 2,    113.    roBapnBaTf.cn. Jać nic pragnę, by dla mnie krew    lała

'DOMOSTRÓZ, a, m., Eccl. 40MOCTpa5fc&,    ^omokmuikx, stróż    królewna, Achil się jej domawia, a ja muszę Panic    Oj-

domowy, ber $an3tt)äd)ter. DOMOSTWO, a, n. za’budo-    cowskie, syn posłuszny, pełnić rozkazanie. Min. Byt. 1,

wanie wszelkie gospodarskie w jednym obrębie, bte 93c*    75. Pomawianie się czego, upominanie się o co, nalc-

fianfnng, ba3 $atrô mit allen Slngebanben; Boh. domowo;    ganię, nastawanie, bte gorbcrttttg, ba3 Shtfttcfjen, baö ©efncf;.

Yind. pohishtvu, pohistvo; Boss. xpamuta, {Eccl. 40MOB-    Przez spieranie prawdy się domawiamy, liniatur veritas

ctbo res f(miliaris). Domostwo jego w pośrzodku wsi.    in disputatione. Mącz. (zbliżamy się do niej, mir itäfcrtt itttS

Teat. 54, c. C. 2. Oprowadzał mię około domostw przy    tfr). Żartem się prawdy domówić nic wadzi. Rys. Ad. 78.

kościele zabudowanych, które niejako miasteczko formo-    Kto mówi, ten się domówi. Cii. Ad. 384. (kto krzyczy, ten i

wały porządno. Kiądz.ll. Domostwo zajezdne czyli wjez-    wykrzyczy). Na sejmie Wileńskim 1559 r. poprawiania stadne, mające sień i stajnią dla wygody gości; bierze się    tutu szlachta się Litewska domówiła. Strijjk. 756. Domówić

czasem za karczmę, dit fêtttfefrfattS, SßtrtljMjaitS. §. Sprze-    się czego złego", ściągnąć na się mową co złego, fttf) burd)

ty domowe. Cn. Th. ^mtögcrätl;, $anSratf>. §. Osoby dom ^ Arbeit pjtefen. Domówiłeś się niełaski Pańskiej. Tr. składające, familia, domowniki, btc §ait3gcnoffen, ba$ ,f)an$, DOMOWIEC, wca, m. familiaris. Mącz. domowy przyjaciel, bte $anttlte. Był w okręcie Noe    przez    trzynaście    miesię-    ber £>ait3freuitb. 'DOMOWIT, a, m, id. n. p. Ksiądz    To-

cy ze wszystkićm domostwem    swojćm. Biel.    Hst. 5.    masz z Płazy, Kromera powszedni domowit. Orzech.    Qu.

Niech ci bóg błogosławi, abyś urósł i rozmnożył się na 60. (Boss. 40M0BIitliîi gospodarny), domostwo ludu. Sk. Zyw. 1, 245.    DOMOWNIK, a, m. domowy, w tymże domu mieszkający,

DOMOTAG cz. dok., do reszty namotać, lub więcej jeszcze,    ber ^attśgenoffe; Boh. domownjk;* Vind. domazh, liishen

namotać, noUenbfc attffaśpellt, p (Sube fabeln, nod) tncl;r    deleshnik, enohishni zhlovek;’ Rag. domaachi, kuchnik,

do-

bajn fabeln; Bag. domotatti; Boss. 40M0TaTb, 40MaTHBaTb.    ukuebni; {Boss. 40M0BiiiiKii domator; Eccl. tomokmiiiwl

DOMOWAĆ intransit, niedok., domem prywatnie się bawić,    mostróż). Łacno zwiedzie domownik. Sk. Dz. 1154. Przod-

31t $aitfe eilt ^rtnatleben führen; {Yind. dornuvati, gofpoda-    kowic nasi z panów wszelka nienawiść, a z sług wszelką

ritij, haushuvati). Domowanie, domowy żywot, prywatny    zelżywość otarli, zowiąc pana ojcem czeladki, a sług do-

zywot. Cn. Th. ba3 ^rtnatlcben. — Domować u kogo, być    mownikami. Pilch. Sen. list. 354. czeladź, fpauśgenoffett,

jak domowy, beę einem p §mtfe fetp. §. Przekupując od    ©eftltbe; Garn. drushina, (cf. drużyna). Domownicy moi

domu do domu chodzić. Tr. jmitftren, fanftreit gefeit.    mają izby wygodne, karmieni są przystojnie. Kras. Pod.

Domująey, ber ^aitftrcr; Boh. huntjr.    2, 56.    §. Tegoż kraju, tejże ojczyzny, rodak, ziomek,

DOMOWIC cz. dok., Domawiać niedok., dokończyć mowy, do    etn 3ltlctnbcr, etltfetmlfdjer. Gdy tedy tak między sobą

końca wymówić, tudlettbS p ßltbc reben, aitërcbcit. Boh.    tłuką się domownicy, oto niezrachowana gęstwa Tatarów

dopowéditi; Bosn. dogovoriti; Bug. dogovoritti; Sorab. 1.    do Polski sypie się. Krom. 270.

doretżuyu; Boss, 40CKR3RTŁ, 40CKa3BißaTL. Nie dano mi DOMOWNY, a, e, lubiący się domawiać, upominać, ltnt ba$ domówić, wszyscy krzykną razem: bij , zabij go. Jubł.    6etitC rcbeitb, ittd)t fcfmćtgeitb. Kot głodny, gdy niełowny,

Tel. 11. Nie mogłeś, pomnę, domówić ostatka, Tak ci    chłop gdy niedomowny. Zab. 14, 70.

płacz język, tak i usta zatka. Chrośc. Ow. 74. Reszty DOMOWY, a, e, od domu, do domu należący, ściągający domówić nie inoze; łkania tłumiły głos jego. Staś. Num. się do domu, czy to fizycznie, czy ekonomicznie, czy i, 14. Chciał żegnać, nie dokończał, słów nie doma-    moralnie, $auśG; Boh. domâcÿ, domowitÿ, domownj";

wiając. Jabł. Tel, 325. Domawiając, broń utapia w sobie.    Slovac. domóci, domAśnj; Croat. domachi, hisni; Dal. ku-

Past. F. 25. Ona jeszcze tak ku królowi domawia, alić    chni, ukuchni; Rag. kuchni; Slavon. domächi, dumächi,

Natan przyszedł. 1 Leop. 3 Reg. 1, 22. Ten jeszcze    kuchni; Bosn. domacchi, kucchni; Garn. domazh, hishnè-

domawia, alić drugi przyszedł. 1 Leop. Job. 1, 18. Do-    ske; Yind. domazhi, hishni, vhishen; Sorab. 1. domaeże;

Drzwi domo-

mawiał gdy śmierć blada zamknęła mu wargi. Dmoch. II.    Boss. 40M0BLiil, 40MaimtiH; Eccl. ₁₀U₀iti.in..

Ł, 1 -/. Domówienie peroratio. Gol. Wym, 148. btc    we, brama domowa, btc .Çiattytftire/Sprzęty domowe, ^att^*

ïûtlj. Czeladź domowa, £mu3geftubc. Jeden z służących żały, Jak nam w południe słońca dopiekły upały. Przyb.

domowych. Kras. Pod. 2, 140. einer Doit beu .Çmu#ebtein Ab. 50.

teit. Domowy dozorca (Garn. hishnèk). Domowy kapelan DOMSKO ob. Domisko.

Ross. KpecTOBOil CBameuMiKE. Domowy bożek (Carn. si- DOMUROWAĆ cz. dok., z reszta wymurować,, lub więcej jodek). Domowy gieniusz {Carn. skrytek, shkratel). Pies    szcze przymurować / tu'Uenby (Utóntrtltent, $u Gitbc Utaucnt;

domowy, vulrj. sobaka domowa, ber $auëBuub. Domowe    noc!) titebr l/tuju mauern ; (Rag. dozidati). Nieprzyjaciele

sobaki choć się kąsają, cudzego psa ujźrzawszy, nań się    skazili zamek, którego jeszcze był Kazimierz trochy nie

rzucają. Cn. Ad. 199. Domowy, w jednym domu z kim    domurował. Biel. Sic. 221, b. Zaczętych rzeczy domu-

8.

mieszkający, {ob. Domownik), $au§*, imter etitcnt 2)ad)e    rowano i dokończono. Baz. Sk. 346. Niedomurowane

zimę poprzykrywać. Haur. Ek. dok., domywać niedok., do końca pomyć, tuńb enbâ (ll'mafd;en, nufmnfdieit. Boh. domyti, domygi, dorney-wam; Ross. 40mmtl , 40MbiBaTL.

dorozumienie się, domniemanie, wniosek, bie Sermutfmng, üJïiitlmtfl^mtg, bai3 Jîatlien; Boh. du-mysl, domnénj; Sorab. 4. domysł, domerkwano, mer-kluwano ; Vind. domienenje, dimlanje, samiena, samie-nenjć, mienenje, umenje, dosdeuk, dosdetje, fumnitje; Carn. dimlanje; Dal. szumnya ; Croat. pogogyay; Ross. 40r«4r&, 4ora4Ka, (40MMC.IT), 40Mbiiu4eHie wymysł, wynalazek). W niedostatku doświadczenia, domysł, podobieństwo mający, jest dobrym. Staś. Buff. 27. Każde rozumowanie, które przez domysł rzeczy cbymicznie wykłada, tćm samem jest niepewne. Krumi. Chym. 8. Zdanie swoje powiedział z prostego domysłu i mniemania swego. Chełm. Pr. 44. Niechaj żaden wotum swego nie podawa z swego domysłu, ib. Z domysłu, na domysł, według swego domysłu, zdania, upodobania, na los, na szczęście, auf ©cratkmol;!, auf gut ©lücf, naci) ©utbünfm, nad) ’Mieklt. §. Domysł, moc duszy domyślania się, przymiot domyślności, bte ScvmutfmugÿgaBc, Grratlmug^gaBc, ba$ (fontluuattotrêyeïmôgeu. Człowiek ten słynie z wielu rzadkich przymiotów; w szczególności też wielkiego jest domysłu. Oss. Wyr. Człowiek młody, ale statecznych obyczajów i starego domysłu. Eraz. Jez. A. 5, b.

DOMYŚLIĆ się, zaimk. dok., Domyślać się, niedok., do-myślawać się, kontyn., domyśliwać się, czejtotl., myślą dochodzić, domysłem zgadywać, ututfnuflfeu, uermuÎBcu, ra* tl;eit; domyślić się czego, dojść myślą czyii domysłem, crratfieit, cntbectcn, treffen. Boh. domysliti se, domysljm se, domeyśljm se, wtipiti se, dowtipowati se, (cf. dowcip), domnjwam se; Rag. domisliti se; Bosn. domisliti se, do-miscgljatti se ; Sorab. 4. domysliu, domyslim, domerkuyu; Croat. domiszlitisze, domishlyavatisze , pogâjam , pogodil-szem ; Vind. domieniti, dimlati, samieniti, sdumlati; Carn. dimlam; Ross. 4ora4a'fLCH, 4ora4MBan>ca, {Ross. 40Mbi-cniTLca, 40MbmLiarbca dowiedzieć się , wynaleźć) ; EccL no4,byM'liTiica, 4opa3)'MLBaTbca, 4ora4MBaTbca. Wiem albo przynajmniej domyślam się, o czćm teraz myślisz. Kras. Pod. 2, 440. Domyślam się, co przez to rozumiesz. ib. 460. Wiele historyków się domyślawa, że to ztąd pochodziło. Krom. 47. Gdyby cię tu spotkała, domyślałaby się, że tu jestem. Teat. 52, d. 58. Domyślić się nie mogę, jakim sposobem wróciła się nazad. Teat. 54, 48. Czego ludzie domyślić się nie mogą, często późny pokaże. Lub. Roz. 467. Czyż się nie możesz domyślić? Teat. 18, c. 54. Domyśl się ostatka. Gemm. 74.

iroljlteitb. Domowy złodziej, ber .fpaitśbtel'. Któż się do- / mûr y porządnie na mowego złodzieja ustrzeże? Tąć ręką posługuje, drugą DOMYĆ cz. mieszek rzeże. Pot. Arg. 15. Trudno się domowego masz ustrzedz złodzieja. Biel. S. M. B. 3, b. Złodziej domowy, nieprzyjaciel gotowy. Rys. Ad. 79.— Domowa do- DOMYSŁ, u, m. ległość, krzyż domowy, $mtê!reuij. Domowa doległość bardziej się czuje. Cn. Ad. 199. (bardziej boli od swo-jego). — fi. Prywatny, domem się bawiący, niepubliczny, sprints, ($(Ut$*). Skoro próg kościelny urzędnik przestąpi, już starostą nie jest, jest domowy człowiek. Sk.

Dz. 20. Domowy prowadzi żywot. Cn. Th. {ob. Domowa-nie). Symeona pociechy były pospolite wszystkim; nie miał on onego domowego i swojego łakomego a ścisłego serca; kochanie jego było szczęście ludu swego. Sk.

Kaz. 526. (on był bez prywaty, oljite ®tgennu£, «neigen*

UUftg). fi. Domowe zwierzęta, swojskie, chowane, ogła-skane, |mu3tlńere (cf. jalmt 31 big. not.)] (Vind. shivina, shvad, brau, shivinze, brauzhe). Domowe zwierzęta są owe, które się pospolicie przy ludziach chowają. Kluk.

Zw. 1, 99. Drób albo ptastwo domowe, ib. 2, 93. gc* bcrbteB. Roślina domowa. Cn. Th. ogrodna, eilt ©arteuge*

H'äd)3 , (oppos. leśna, dzika). fi. Domowy, rodowy, domowi jakiemu albo familii należący. Cn. Th. §auê*, $fliUtlten*.

Domową szlachtę swojej familii na swoje stronę przeciągnął. Tr. — Simil. Domowa to rzecz, swojska, między swemi, nie należąca do obcego, eine $amtltCltfad)e. Cóż komu do tego, że mąż się z żoną wadzi; domowa to rzecz. Oss. Wyr. Po domowemu częstować, tćm, co dom ma, po gospodarsku, mit Ipaućimannśfiift BcnńrtBeu. fi. Do-mowy, krajowy, ojczysty, titîmtbtfd), etnl)ehntfdj, MtCtlrtUbtfd).

Nie trzeba nam sukień zagranicznych, gdy domowe mamy. Ld. Wiele krwi domowej przelał, gdy mu się lud' sprzeciwiał. Sk. Dz. 758. (rodackićj, spółobywatelskićj,

33urgerMut). Domowa wojna, gdy który naród sam przeciw sobie walczy, intestinum bellum. Mącz. domesticum, ein innerlicher ft'rteg, eilt 33ürgcrfrtcg ; Carn. vojska zherna, cf. czerń ; Ross. MC>K4oyco6ie, MG5K4oyco6cTBo. Durny król Bokorys okrucieństwy swemi Wzniecić wojnę domową musiał z poddanemi. Jabl. Tel. 26. Niech żaden się z mych wierszów wiek nie uczy tego, Jak wiele się domowej wojnie godzi złego. Luk. Bardz. 423. (cf. rokosz, bunt).

mrze.

485

DOMOWY-DOM R A.

D 0 M S K O - D 0 M Y Ś L I Ć.

'DOMRA, y, z. muzyczny jakiś instrument [organum. 1] eilt nutfiealifd;e§ 3nftrument. Porywają bęben i arfę, a weselą sie na głos domry. Budn. Job. 24, 42. (przy głosie muzyki. Bibl. Cd.). Chwalcie Jehowę na stronach i na do-ł Budn. Ps. 150, 4. (na organach. Bibl. Gd).

DOMRAZAĆ komu niedok., domrozić dok., mrozem dokuczać, czas mit groft jufefceu, quälen. Nocne szrony tak nam domra-

Domyślisz sie, kiedyć czarny wół na nogę nastąpi. Rys. DOŃ, (do-ń) » do niego, $u ipm. Wnoszę doń sprzęty. Ad. 11. (trzeba mu łopatą w głowę kłaść; nie zobaczy, Teat'. 18, 23.

chyba aż namaca; trzeba mu aż na dłoni pokazać, aż *DONA, y, i. sidełko na pomniejsze ptaszki, szczególniej na łopacie wyłożyć, aż pod nos podsunąć). Slovac. na kwiczoły, z Niem, tue ®ol)ne, ber ©prcnfel. Tr.

urzędowe własności, względem innej osoby. Kras. Zb. 1, 241. btc ©djenfung.

DONAGLIĆ cz. dok. donaglać niedok, do końca naglić, docierać, nacierać, bringenbft autreiben, bringen, jufe^en. U-rzednicy donaglali, aby na każdy dzień robotom swym dosyć czynili. Radź. Ek. 5, 13. (przynaglali. Bibl. Gd.). Płakała Dalila, aż jej oznajmił Samson, gdy mu już do-naglała, swoją gadkę. Radź. Jud. 14, 17. (gdy mu się uprzykrzyła. Bibl. Gd. ba fte tplt eilttricb. Sut!).). Byli silniejsi, a bardzo im donaglali. 1 Leop. Jud. 11. Począł mu donaglać zelżywemi przymówkami. Faliss. FI. 214. Do-nagla mi potrzeba, ingruit nécessitas. Maez. (doboda, dopieka, doskwiera). Podłej roli nie mamy donaglać, która gdy bez przestanku rodzi, wnet się wysili. Kosz. Lor. 121, b. (nie forsować).— Donaglać komu o co, nalegać nań o co, jeinauben mamut anltegen. Iż Nero sprawę jedne często odkładał, Burrus mu o to donaglał. Kosz. Lor. 141.

Kdo nédoeuge, nech se domisli, qui non bene audit, DONACYA, y i, z. z Łac. darowizna, dar, zrzeczenie się bene perpendat. Domyślać się na kogo, podejźrzenie mieć na kogo, gegen jentanben 3(rgnn)|m fd)iipfen. Czechowie na Borzywoja się domyślawali, że z jego naprawy zabito Swatopełka. Biel. Kr. 75. Domyślać się, na domysł co czynić, podług swego widzimi się, nie jak kazano, z własnej woli, nad) eignem ©rächten fyanbeln. Choć najlepiej, nie domyślaj się nad Pańską wolą. Rej. Wiz.

182, b. Domyślić się czego, lub robić co, ułożyć sobie co, paść na jaką myśl, bcn ©infalt befommen, ctmaś ju tljnn, ftd) unterfangen, auf beu ©ebanîeit baju geraden, ftd) etwas ju t^un cinfaüeu laffeit, in ben Sinn fomnten laffen;

Ross. B34yMaTb, yxHTpHTtca. Chłopi nie mają razem paść z dziewkami, by zamiast pilnowania trzody, czegoś inszego nie domyślili się robić. IJaur. Sk. 54. Który chłop do barci domyśli się, na gardle'ma być karany, ib. 230. fid) barait ntadjeit. Domyślił się do mieszka. Cn. Th. —

£j. In bonam partem : Co za chwała dla mnie, żem ja pierwszy takiej kolekcyi się domyślił. Teat. 56, b. 13. (że mnie naj pierwej koncept jej przyszedł, ba$ id) juerft auf DONASZAĆ ob. Donieść.

wych, za zasługi jakiej osoby albo i bez zasług. Kto dziedzic przez donatywę, ten darmo wziął. Jez. Wyr. w ogólności też podarek, upominek, podarunek, bte ©eben* t'uug, tnfouberl;ett btc 3łerfd)enfuitg einer "Domäne.

ben ©tnfall, auf bcn ©ebaufen einer folgen ©ainntluug gc* DGNATYWA, y, z. w dziedzictwo obrócenie dóbr narodo-rtcty). — Bass. Z pięknego wejźrzenia i łagodnej odpowiedzi, domyśliwa się i wybiera przyjaźń. Sak. Dusz. 25.

(bierze się myśl o niej). DOMYŚLACZ, a , w. człowiek domyślny, domyślający się, który sam z siebie na co trafia lub czego domniemywa się, wynalezca, szperacz, ein DONDEK, dra, m. żartobl. fukając: piorun (z Niem. ber ®0U* fflîutljutapcr, 38erinutl;er, Statuer, ©rratbcr; Eccl. æommcm-    ner). Coż to u dondra zawsze jesteś smutny. Teat. 11,

TCJIb,

z. dorozumienie, ba$ fotujubenfcu, ©nppltrcu. Cechą rodzajową częstokroć jest domyślnia, czyli domyślenie się opuszczonego wyrazu. Kopcz. 6V. 2, 11. (cf. wyrzutnia).

DOMYŚLNOŚĆ, ści, z. przemysł, dowcip, bystrość, ©,cut= DONICA, DONICA, DlINICA, y, z. DONICZKA, i, z. zdrobn., btnatiouögabe, ©rratfmugêtalent, Stjj, ©rftnbfamfełt; (Boh. du-myslnost; Rag. domiscgljàtnos). To nic jest domyślność, gdy wie, że ma być jaka rzecz, o której wic, że bytność jej chybić nie może. Bardz. Boe. 177. DOMYŚLNY, a, e, DOMYŚLNIE adv. activ., domyślający się, przenikający snadno, pojmujący, trafny, letefjt contluntrenb, fdjlau; Boh dumyslny; Rag. domiscgljàt; Vind. domishliu, bislropa-meten, prepameten, domienitliu, dimlatliu, samienliu;

Eccl. AOMbicatiTejibHbni; Ross. 4ora.WMiibiit. Jedni ludzie ' są tępi, drudzy domyślni. Betr. Ek. 26. Gospodarz ma być z natury domyślny. Betr. Ek. 26. Domyślny dowcip ludzki. Kiok. Turk. 158.    §. Pass. Czego się domyślono,

UtutbmafMtcl). Nie rozumiej, iż domyślnie tylko o tćm mówię. Teat. 9, c. 53. (na domysł), uliter Domyślny, czego się domyślić można lub trzeba, n. p. domyślna rzecz, która sama z siebie idzie, jaśnie nie wyłożona, ale snadna do wniesienia, letcfyt jtt errat^en, Ijtnju ju beitfeit.

DON! ob. Din di don!

DON, u, m. jedna z najpryncypalniejszych rzek Europy, którą oddziela od Azyi, fanais. Dyk. G. 1,170. ber $luj5 cf. Doński kozak, Doniec.

486

DOMYŚLACZ-DON.

DOŃ - DONICA.

AOMHuueHHKi ; conjector. Cn Th. DOMYŚLNIA, i,    9. maS bepnt Sonner ! junt .genfer ! DONDEROWAĆ cz. nie-

dok., fukać, piorunować, bimnent, mettent, fludfeu. Na mnie i na pana mego burczał, groził, donderował. Teat. 12, 72.

Naczynie gliniane kuchenne , do wiercenia w niem migdałów, ryżu, maku. Wiel. Kuch. 599. ein Sîcibcafct), Sîetbcttapf; Sorub. 2. kschiniza, doniza; (Sorab. 1. dohyna, doneżka, doina, deina; Eccl. 40hhhkï>, 40iniHme; Ross. 40imc, 40-HbiuiKO '• dojny statek, dojnica, dojka, skopiec cf. Syr. Kjpir tukana rasa, Talmud. , Uebr. püi?, cf. Lat. tina, Cer. Donne) ; (Garn. dojniza nutrix). Prov. Gdzie donica rządzi, tam wiercimak błądzi. Lek. C. 4, b. Haur. Ek. 178, (cf. biada temu domowi, gdzie krowa dobada wołowi). Wiercić co w donicy. Biel. S. N. 57. Na Ukrainie donicę od maku zowią Makutrą qu. v. — Donica chemiczna, bądź gliniana, bądź żelazna, ein 9lfd), 9îapf, Secfett, tum D^Olt ober ©ifett. Donice robią się albo z gliny palonej, albo z żelaza lanego; daje im się kształt wałkowaty. Krumt. Chy. 35. Alembik do pędzenia wódki różanej wstawiają w donicę na to przygotowaną. Cresc. 498. Donica na węgle, eût ^oblcubeÆeu. Przed nią była wielka donica gliniana, węgla żarzystego pełna. Wys. Kat. 138. Doniczka do rąk. Cn. Th. miednica, etn )j)anbbcden. Doniczka do kwiatów, eitt Slumeutopf, Sluntemtapf. Widziałem tam gwoździki w doniczce alabastrowej. Urzed. 152. Krzak

różowy w porcellanowéj doniczce. Nieme. Kr. 4, 155.    niosło Mojżesza z Aaronem, upadli na ziemie. 1 Leop.

Ogród, a w nim wszędzie porozstawiane doniczki z kwia-    Num. 14. (gdv usłyszeli. 5 Leop.). Donoszący, uwiado-

tami różnego gatunku. Teat. 54,3. DONICOWY, a, e,    miający, berid/tenb, benachrithtigenb, ^mterbringenb. Boss.

od donicy, 3Ifd)*, Dîapf*. Piece chymiczne donicowe.    ii3BÎ>CTHTejibHHii, yBi/tOMiiTeiLiibm; Eccl. B®40TBopHbiM,

Kruml. Chy. 36.    H3BBmaBaTejibHbin. Doniesienie, uwiadomienie, ba3 fym

DONIEC, DUNIEC, ńca, m. Doński Kozak, ein S>ontfd;er 5Î0* terbringen, ber 23evtd;t, bte 9?acbrid;>t. Boh. wzkazânj; Vind.

nasna-

CB1i>—

faf. Iward. Wi. 67.    osnanik, osnanitje, poshta, napoved, nasnanenje,

DONIEKĄD adv. temp., do niejakiego czasu, eine Bettiaug, et*    nik , nakasa, nasnanstvu; Ross. 40HOCL, 40H0incHie,

tte SBeilc, etnxiê; Boh. donekud. Posłom król doniekąd,    4tme, ii3BijCTBOBaHie, H3BtmeHie, 3aaBKa, 3aflB.ieme, 3a-

dokądby się nie wrócił, czekać rozkazał. Krom. 718. (ali-    ABJHBaHie, H3B-BCTie, bucte,, CKa3ame, CKa3biBaHie. §. Do-

quamdiu). Kallimach bawił się doniekąd na posłudze Pi-    nosić kogo, odnosić go, oskarżać, obżałować, udawać u

usa II. Krom. 756. Po zejściu Wendy^Polska od woje-    sądu, eilten bemmctreit, mtgeben, anjeigeit. Boh. wznesti,

wodów doniekąd sprawowana była. ih. 58. (cf. poniekąd).    wznaśeti; Eccl. H^K-RtTöKam, H3B®CTyio, HSBButaro, H3Bir&

DONIEŚĆ cz. dok., doniesie, doniosę Fut.; Donosić niedok.    mimo o mcmi na^Koro. Trajan odpisał, aby chrześcian

et kontyn. ‘Donaszać czestotl., zanosić, przynosić, pono-    nie szukano, ale doniesione karano. Sk. Dz.li. Donie-

sić aż do pewnego kresu, miejsca lub czasu, bi3 fytlt tra*    sienie do sądu, odniesienie, delacya, oskarżenie, udawa-

gcit; Boh. donćsti, donesl, donesu, donosyti, donaśeti;    nie, bte ©eitunciatiou, 91njetge, Auflage; Ross. fiBOimaa; Eccl.

Slovac. donćsti, donóśeti ; Sorab. 2. donascż; Sorab. 1.    h/butl. Doniesienie fałszywe Boss. jio-wa. §. Intransit.

donescż, doneszu, donoschu, doneszem, donoschem, do-    Aż dokąd dostarczać, dostawać, dosięgać, dopadać, do-

noschuyu; Croat. donezti, donasham, doneszti; Dal. do-    latywać, btë    reichen, (wûmÿcnî langen, gefeit, tra«

noszim; Vind. donesti, donofiti, donashati, dopernesti;    gen. Sława jego obłoków doniesie. Miask. Byt. 2, 88.

Rag. donjćti, donossitti, donossim; Bosn. donesti; Boss.    Ryby po górach wysokich pływały, Gdzie ledwie przedtem

40Hedb , 40H0CMTb, 40HauiHBaTb. Nie mogli donieść łu-    pióra donaszały Mężnej orlice. J. Kochan. Dz. 251. Do-

pów do domów swoich. Bej. Post. H. 8. Doniósł go    nosi tu łuk, kusza. Cn. Th. Ta fuzya aż do tego drze-

do gospody. Bej. Post. Nn. 2. fig. Jeśli kiedy doniesio-    wa nie doniesie. Tr. Tak daleko wzrok mój nie domeny był głos do ucha twojego.... Odym. Św. 2. M m 2,    sie. ib.— Donosić czego, lub czemu, wystarczać czemu,

b. (jeśli doszedł ucha twojego). Donosić płód, do czasu    równać się z czćm, podoływać czemu, mierzyć się zezem,

dojźrzałości w żywocie go nosić, bte £eibeöfrucht btë jur    ctioaâ erretten, erlangen, timt gletefy îotmnen. Źadnać chwała

rechten ©ebnrtêjctt tragen; Boss. CBepmiiTb, CBepmaib. Nie-    nie donosi pana tego zacności. Pieśń. Kat. 92. Idę ja za

które białegłowy płodu donosić nie mogą, i przed cza-    nim, chociaż nie doniosę wielkiego kroku. Susz. P. i. A. 4. b.

mo—

sem poraniają. Petr. Wod. 16. Rzadko która z tych, zo-    Dochód nie donosi wydatkom. Oss. Wyr. Donosi

stawszy brzemienną, donosi dziecięcia; a jeśli nie poro-    neta, doważa. Cn. Th. baś ©elb ift i>t>llli)idf;tig. DONIO-

ni, to.... Kiok. Turk. 186. Czasem z samego przelę-    SŁOŚĆ, DONOSNOŚĆ, ści, £., n. p. strzelby, armaty,

knienia krowa nie donosi cielęcia. Haur. Sk. 53. Po-    przestwór, przez który donosi, bte ©dwjhoeite etneê ©e*

ronić Boss. He40H0Cim>. Płód niedonoszony, niedono-    tvel;r3. Odległość, którą zowiemy doniosłością rzucenia,

sek, niedochodek, zaśniad, pomiotek, porończę, porzu-    trzeba mieć wiadomą. Jak. Mat. 4, 151. Żołnierz, żeby

tek, odchodczę, eilte nnjctttge ©ebltrt. Kilkoro dzieci je-    poznał rozmaitość doniosłości broni. Łejk.Mier. 2, 214.

dnem porodzeniem miała ; ale niedonoszonych i martwych.    Wszystka węże, mając zbyteczna doniosłość nad potrze-

Stryjk. 296. Fig. Niedonoszony człowiek, niedonoszona    bę, i daremny ciężar, pokazały się być nieużyteczne,

głowa* nieumiarkowany, nierozsądny; zielona, niecała,    Jak. Art. 1, 217. (cf. strzelcza ręka). Geom. Nar. 2. D0-

niedojźrzała głowa. §. Donosić, poddawać, przynosić, (cf.    NIOSŁY, DONOŚNY, a, e, DONOŚNO adv., dosięgający,

dowozić, dosyłać), barbriugeit, barretd)eit. Donosili żywno-    dosiężny aż do swego kresu, wystarczający, bt$ toofuit

ści oblężonym. Oss.    Wyr. Szynkarka    im wina donasza.    tragenb, retd)citb, btltrctdjeitb,    airêretdictlb, l)tttretd)Itcf;i. Dono-

Bej. Zw. 101.    §. Donieść, do tego,    co już zaniesiono,    śna strzelba. Tr. Głos ten    doniosły, co na boje wodził,

przyczynić, itod; ^titju tragen, bringen, nod; titebr bringen.    Radośnym dźwiękiem twarze wypogodził. Kras. Oss. E.

Donieś drew, aby na cały dzień wystarczyły. Tr.— §.    3, b. Już jak srogi Libijski lew ryczy donośno, Już że

Donosić komu co, lub o czćm, uwiadomiać go, oznaj-    pies łańcuchowy rzekłbyś, szczeka głośno. Toi. Saut. 45.

mićkomu, dawać znać, dopowiadać, doszeptywać, beitad;*    §. Donośny urząd. Tr. intratny, zyskowny, einträglich,

H3B1)CTHTL , H3BlsmaTI.; Eccl.

richtigen, Inntcrbringen; Sorab. 2. hopschawisch; Bosn. do- DONISZCZYC CZ. dok., Doniszczać niedok., do szczętu poni-pouiditi, navistiti; Vind. nasnaniti, obsnaniti, posnaniti, 'szczyć, wyniszczyć, zgubić, tudleitbS !)crnid)tcit, $enttd)teit. nakasati, napovedeti, dokasati; Boss. 3aaBHTB, 3aaBMTt, Lepićjby nam potępieńcom było, by gniew boży nas do-

ii/iir.ijiiuiTii. Nie tylko co niszczył. Przyb. Mili. 08.

widzę i słyszę donaszam Wc Panu, ale też i co rozwa- DONÓCIC, DONUGIC cz. dok., do końca dośpiewać, więcej je-żam. Zab. 11, 402.    Ma nam czasami    tamtejsze donosić    szcze śpiewając przydać, jit    6libe fingen, üollcitbê aitöftitgen,

nowinki. Teat. 6 , b.    33. — §. Pass. Doniosło się to króla    noch ntelir baju fingen. Trzy razem pękły natężone struny, Nie

cze-

487

DONIEC - DONIEŚĆ.

D O N I O S Ł - DONÓCIC.

Saula, z czćm się dał Dawid słyszeć. 1 Leop. i Reg. 17,    chciał nastroić i śpiewać porzucił, Szkoda, że jeszcze

31. (rozniosło się. Z Leop.). Gdy się zaburzenie ludu do-    goś nie donucił. Kniaź. Poez. 1, 120.

Uderzyło słońce na głowę jego, a dopalało mu. 1 Leop. Jon. 4, 8.    §. Dopalić się czego, zaimk. cz., paleniem

jak należy rozegrzać., crfjetßen, gehörig mann ntadjen. Nie dopalisz się nigdy tćj izby, tego pieca. Cn. Th.

‘DONOS, a, m. [z litewsk. duona * panis. 5] Lepszy donos w izbie, niż zwierz w puszczy. Stryjk. Gon. M. 3.?

DONOŚNY ob. Doniosły, Donieść. DONOSICIEL, a, w. donoszący co, donoszący o ezćm, donoszący kogo, delator, oskarżyciel, ber Zubringer, Bubriuger, £iuterbrtnger, Scridjterftatter, DOPAMIĘTAĆ sie, zaimk. dok., spamiętać, przypomnieć so-©cmmciflttt, Wäger, Slnjeifltt. Boh. donuska; Vmd. dona- bie, gebenfen, ftef; erinnern. Zasław,‘Zbaraż, i inszych kto shavez; Rag. doglasitegl; Sorab. 1. donoschwar; Ross. 40- sje dopamieta, Była Troja.... Pot. Pocz. 490.

HOiUHKt, 40H0CHTeib, H3b®thhkï, i!3B®TnHKt,    ^ OPARCIE, DOPARTY ob. Dopierać.

Bosn. navistitegl. — Wrodz. zensk. ÜONOSILIELKA, Hoss.    ■    .    r

40H0CHTe.rbHHD.a.

©euuncianteu *, Slnjeigcr*; Ross. AOHocHTeaeBb.

DOŃSKI, a, ie, od Donu rzeki, nom frluffe ®0U, ©Olttfd). Jedni z Kozaków Dońskiemi się od rzeki Donu nazywają; drudzy Nizowemi. Nar. Chód. 2, 285. Tward. Wt. 61. Gwagn. 359. (ob. Doniec, Duniec).

DOORAĆ cz. dok. doorze F.; Doorywać czestotl. et kont., do pewnego kresu poorać, do reszty przeorać, btó mofńlt pflügen, acfcrit, tmUeitbê 311 (Enbe pflügen; Boh. doworati, doworâwam; Rag. dooratti; Ross. 400paTb, Aonaxarb, 40naxiiBarb. Gniewał się, iż mu najemnik według naznaczonej miary nie doorał. Haur. Sk. 46.    §. Więcej

jeszcze przyorać, oraniem przyczynić, uoffl utefjr fftUJlt pflügen, JjinjU aeferu. Kazał gospodarz doorać do roli jeszcze jedno staje. Oss. Wyr.

DOOSTRZYĆ cz. dok., do reszty lub do pewnego kresu po-ostrzyć, btó nmbtn fdmrfcn, febarf machen ; poÓenbS fcffärfeit ; Rag. doosetritti.

DOPAD, u, m. dochwyccnie czego, dodążenie do czego, dobieżenie dokąd, baś (Ermifdjeit, (Erljafcffcn, (Ertappen, (Er* greifen. Oskoczony od Litwy ratował się rychłym dopadem promu, i uszedł. Nar. Hst. 1, 111. Łuk jego porwawszy w dopady, krzyknął. Zebr. Ow. 106. arripuit. (Vind. dopad, perpad, pervolenje * przypadanie, przyzwolenie, approbacya). W DOPADK1 adverbialiter, w *do-chwatki, w dorywki, subcesive. Macz. crljafdfcitb, tu (Eile, fhtgg. Tatarowie z grabieżą zarwaną w dopadki ustępują. Krom. 744. Nieprzyjaciela z korzyściami w dopadki od-chodzacégo dojechać już nic mógł. Krom. 767. DOPAD-KOWY, a, e, dorywczy, aufgebafdjt, aufgegriffen, aufge* rafft. Pilne a niedopadkowe przygotowanie sie. Gol. Wym. 325.

DOPALIĆ cz. dok., Dopalać niedok., ogniem strawić do szczętu, aufbreuucn, tmUenbS nerbreuneu. Boh. dopalili, dopa-lowati, Sorab. 1. dopalież, dopalim; Rag. dopaliti; (Ross. 40TamiTb, 40TaimiBaTb, cf. topić). Dopaliwszy tych drzew, insze trzeba kupić. Tr. Pass. Dopalić sio, dogorzeć, att$* brennen, jn (Eitbc brennen, fiel; eubtgeu. Świece się dopalają. Teat. 18, 4. §. Dopalić, dopiec czego, wypalić co, dogrzać, dohartować w ogniu, tut Ofen etmaś DDllcnbê auê* brennen, auêbadcu. Od razu niedopalonćj cegły, już nie dopalisz. Ld. Nie trzeba migdałków przepalać, lub też nie dopalać. N. Pam. 17, 221. Gdy nie są migdałki dopalone, nie dosyć wydają oleju. N. Pam. 17, 211.    §.

Dopalić, przyczynić rzeczy już wypalonej, UDfff mcf)t’ breit* neu. Nie dość kawy; trzeba jej półfunta jeszcze dopalić. Ld.— §. Dopalać komu, dopiekać mu, dogrzewać, dokuczać, dosadzać, einem mann maeffen. phys. et moral.

488

DONOS - DOPALIĆ.

DOPAMIĘTAĆ - DOPAŚĆ.

DONOSICIELSKI, a, ie, od donosiciela, DOPARZYC cz. dok., Doparzać niedok., do pewnego kresu

poparzyć, do szczętu sparzyć, więcej jeszcze poparzyć, przygrzać, btó 31t einem gemiffeii ©rabc brüten, oottenbë ab* brüten; nod; mcfyr brüten ; Boss. 4onplsTb, AonpiBaib. Rożną materyą na szmelcugę doparzać. Ilaùr. Ek. 178.

DOPAŚĆ nijak, dok., Dopadać niedok., paść aż poty, dolecieć do czego, btó mofńn fallen, fallen btó anf. Boh. do-padnauti, dopadati; Sorab. 1. dopanucż; Bosn. dopasti; Eccl. 4ona4aio; (Croat. dopasztisze, dopâdamsze placere , podobać się; Vind. et Cąrn. dopast, dopasti, dopadem placere, dopadliv beneplacens, dopadlivost * przyjemność). Jeszcze byli do dna onćj jamy nie dopadali , a już je pochwycili lwi. 1 Leop. Dan. 6, 24. Nie dopadli dna. Wad. Dan. 144. Dziecię z drugiego piętra spadłszy, już dopadało ziemi; ale przecież ktoś je utrzymał, że nie dopadło. Oss. Wyr. — aliter. Wieko nie dopada do kufra, nie ślisuje, nie stosuje się, nie zwiera się, nieszczelne, ber Sccfcl feffdeßt ntclR genau an. §. Dopaść kogo, dolecieć, doścignąć, erjagen, erreichen, etnlmlffen. Olbrzymo-wie go ścigają i już go prawie dopadają. P. Kochan. Orl. 1, 384. Już uchodzący nieprzyjaciel miał się ku Niemnowi, kiedy go Polacy dopadli. Nar. Hst. 5, 178.— Dojść, dosięgnąć, erretten, erlangen, treffen. Choćbym leciał za morze, i tam mię ręka twą dopadnie. Ryb. Ps. 277. Strzegą uszu Pańskich oni, Zęby dobrzy, cnotliwi nie dopadli pana. Pot. Arg. 29. Ten duch, jako do piersi panieńskich dopadnie, Mówi przez duszę ludzką, otwierając snadnie Usta wieszcze. Bardz. Luk. 74. — Dopaść czćm czego, etmaê momtt erreichen. Ściąga żagle, a brzegu wiosłami dopada. Dmoch. U. 1, 18. Chart nań naciera, nagli i kłami dopada. Przyb. Luz. 82. (dojeżdża ■ go zębami, er fiant mit beu Sonett ein).— Dopaść czego, nagle, prędko, szybko dostać, osiągnąć, doścignąć, fcffneU erreichen, ereilen. Nie mógł tak rychło dopaść lat mężnych, jako dopadał dygnitarstw wielkich. Birk. Chód. 2. §. Dopaść, porwać, dochwycić, zachwycić, ermtfdjett, er* jiafcben , ergreifen. Cała się zgraja do sali przeniosła, Musiał siedzieć na stołku, kto nie dopadł krzesła. Weg. Org.

52. Zbytnićm chory pragnieniem zmorzony, Dopadłszy chciwie napoju chłodnego, Oraz i zdrowia postradywa swego. Past. F. 163. Źle kiedy szalony miecza dopadnie. Pot. Zac. 67. Czego kto dopadł, tern bił. Cn. Ad. 257. W nieszczęsnej chwili Parys cudzej dopadł żony, Wydrzeć ją gachu Grek niepoliczony. Hor. 1, 82. Nar. Iskra, gdy dopadnie słomy, spali stodoły i domy. Pot. Arg. 78. Dopadło pogaństwo zamku w oddaleniu wojsk naszych i opanowało. Nar. Hst. 3, 42. (podchwyciło, z nagła przy-dybało, fie überrumpelten baê ©dfloß).

DOPATRZYĆ cz. dok., ujrzeć, dostrzćdz, dojźrzeć, crfelien, watmtelpnen ; Ross. 40CMaTp$Ti>. Dopatrzyłem z dawna siedlisko cnoty w sercu twojćm. Zab. 7, 211. Koss. Gdy obaczysz a ujrzysz, iż się już wiele wypełniło, potem tego dopatrzysz, iż to wszystko prawda. Rej. Ap. 5. Od oblicza twego prawo moje niech nie wyjdzie; oczy twoje niech dopatrzą prawości. Budn. Ps. 17, 2. (niech patrzą na.... Bibl. Gd.). Dopatrzyć się, zaimk., spostrzedz, DOPEŁNIĆ cz. dok., Dopełniać niedok., miarę czyli liczbę odkryć, gewaljr werben, walpmebmen, entbecfen. Nie dopa-    pełnić albo wyrównać, do pewnego kresu napełnić, do-

trzyli się świętego bóztwa jego w człowieczeństwie onćm.    łożyć, dosypać, dolać, doliczyć, o o II füllen, üoll ntacfjett, ganj

Rej. Post. R r 2. et Mm 5. DOPATRYWAĆ czestotl. et    anfüUen, julegen, pfcijfittert, jugieücu, jujd^lcn; (Roh. do-

kontyn., dopatruje Pr., dozierać, dostrzegać, doglądać,    plniti, dopinjm, doplnowati, splniti, zaceliti, Slovac. do-

ettt 2luge auf CtwaS tyabett, Cbacfyt geben, 2ld)tl;abcn; Ro'ss.    plnugi;⁻ Vind. dopouniti, dapounith, dostoriti, bogati, do-

40CMaipiiBaTfc. Deputowani czynów komissyi jak najpil-    pernashat; Sorab. 1. dopelnam, dorunam; Rag. dopunniti,

niej dopatrywali. Gaz. Nar. 1, 187.    nadopunniti, nadôpunyâvam ; Croat. dopuniti, dopunyavam;

D0PĆI1AĆ cz. dok., Dopychać, niedok, tłoczyć żeby napeł- Ross. 40no.iHiiTb, 4,ono.iHHTb, npimo.iHHTb, npimoMaTb, nić, dotłaczać, nabijać, ładować, pakować, ganj üüll [to*    40BepmiiTb, coBepmiiTb, BepuiHTb, CBepimiTb, AOÓaBiub,

pfeit, »all propfen, anfüllen, »oll pacfen, uod; immer mel;r    4o6aB.niBaTb ; Eccl. npimano.iHimi, npitHano.iHjmi

hinein paefen; Ross. 40imxHyTb, 40imxaTb, 4onnxiiBaib.    tTH co6,ito4aTb; Bosn. varsciti, dospiti).

Resztę półarkusza uwagami politycznemi dopchają. Mon.    czny dodatek, by też był najmniejszy, czyni najwięcej?

71, 214. Rędąc na tym urzędzie, będzie kradł, darł, do-    bo nie tak pomnaża, jak raczej dopełnia. Pilch. Sen. list.

pychał do wora. Pot. Syl. 160. Nigdym z wielkości nie    4, 136. Już dopełnił piętnasty rok, gdy go posłano

cieszył się zbiorów, Nigdym tak chciwie nie dopychał wo-    na nauki. Weg. Mar. 1, 118. (już skończył). Dopełnia-

rów. Chrośc. Job. 116. Nic się też pewnie nie zostanie    nie miary, liczby, kresu, spełnianie, baS Süllfüllen, 3üfüb

z zbioru, Chociaż dopychał niejednego woru. ib. 73. 'len, SlnfÜHen. Dopełnienie, domiar, dokład, dodatek, Dopychać statku, ciężaru. Oss. Wyr. Myślą tylko, żeby    bie BùfüHnng, bie Bugabe, ber Bufafj, bfc (Ergänzung; Ross.

mieli czćm dopychać żołądka. N. Pam. 16, 34. Choć    4ono.iHKa, 40ńaBKa, 4o6aBOKb, 40ÓaB0uewB, npiióaBOicb,

się najadł, dopychał jednak brzucha. Oss. Wyr. cf. do-    cOBepmeHCTBO; Boh. dustawek, dokładek; Sorab. 1. dolewać.— §. Dopychać kogo, pchnięciem kogo dobijać,    runano; Eccl. nflH (Tomanie, n|>H<vrameme.

femanbeu JU £übe ftojktt, ilmt mit ©tüjkn ben Seft geben.    pełnienie kąta alłm łuku, to, o co ten łuk jest mniejszy

§. Dopychać czego, na łeb na szyję z czćm śpieszyć,    albo większy jak 90 stopniów. Jak. Mat. 1, 17. Lesk.

żeby się zbyć, womit jtt (Enbe eilen. Z razu go muły    MierA 1. Dopełnienie jest to, co potrzeba przydać do kąta,

niosły; lecz niecierpliwy Konno ostatka swej drogi dopy-    albo odjąć, żeby był wart 90 stopniów. Jak. Mat. 1, 17.

cha. Pot. Arg. 731. Dopychał tylko roboty, nie mając    complementum ostatek. Solsk. Geom. 2. Dopełnienie arytme-

do niej ochoty. Oss. Wyr. g. Dopychać się zaimk., wci-    tyczne, reszta, complementum arithmeticum. Jak. Math.

skać, wtłaczać się gdzie, ftefy wofńn etnbrdngen. Dopychał    i, 203. §. Dopełnić czego, wykonać wcale, üüüig auêübetî,

erfüllen. Dopełnić powinności prawa, powołania. Oss. Wyr. Jeżeli tego dopełni, czegom od niego żądał, kochać go będę. Teat. 53, d. 45. Dopełnić się, pass. zis'cié się, uiścić się, spełnić się, do skutku być przywiedzionym, erfüllt werben, in (Erfüllung geljen; Ross. cBepiimitca; Eccl. cóbiTbca. DOPEŁNIACZ, DOPEŁNICIEL, a, w. dopełniający, wykonywacz, ber Süllfüller, Bnńtller, (Erfüllet', Sollftrecfer ; Eccl. 40n0.iHHTe.it.; Ross. Bepnmie.ib, coBep-uiHTejŁ. Niebo szukało zemsty na was dopełniacza. Teat. 47, c. 17. — W rodź. ieńsk. DOPEŁNICIELKA Ross. co-

lat nie dopędził, matce jego państwem zawiadywać kaza-Krom. 202. (cf. pędzić życie). DOPĘDZACZ, DOPĘ-DZICIEL, a, m. przystaw, robotników napędzający, ber 2lntretber, 3. S. bepnt Arbeiten; Croat. dopelyavëcz.— Vena t. Myśliwiec, poganiający psy, dojeżdżacz, ber 9?ad)fe|ter, ber 3üger, ber mit ben Bagbljunben bent SBtlbc nadjfekt. — W rodź. zeńsk. DOPEDZICIELKA.

no.

5 cimmo-

Czemu ostate-

Mathem. Do

się do kościoła. Ed.

D0PĘDNY, a, e, podobny do dopędzenia, mogący być do-pedzonym, ctnlfolbar, erjagbar. Po cóż znikomej drobnym myśli krokiem Sięgasz wyroków kresv niedopedne? Hor.

1, 244.

DOPĘDZIĆ cz. dok, dopędzać niedok., zapędzić aż do pewnego kresu, bt3 lun treiben, üüllenbö bin treiben; (Boh. dopuditi ; Croat. dopelyati, dopelyavam). Popędziwszy bydło do rzeki, dał mu się napić. Ld. §. Dopędzić kogo, dognać, dogonić, doścignąć, einen eiitboleit, erjagen; (Vind. dopoditi, vloviti * ułowić). Za zbliżeniem się myszy, uciekł BepmiiTe.ibHima. łódką na wyspę; ale go myszy dopędziły i zjadły. N.Pam. DOPEŁZNAĆ cz. jednotl., Dopełzać niedok. et kont., doczoł-4, 71. Konny prędko dopędzi, prędko ustąpi. Fr. Ad. gać się, doleźć, pełzać dojść, bi3 Ijttt frtedjen; Ross. 40-45. Fig. Czemu na śmierć nie idziesz, której w boju krwa- nojraiH, 4onai3biBarb.

wym dopędzisz? Bardz. Luk. 30. Dopędzić kogo w na- DOPIĄĆ, iął, ieli, Fut. dopnie, dopnę cz. dok., dopinać ukach, w dziełach, wsławię. Oss. Wyr. g. Dopędzić    niedok., dociągnąć pod miarę, po dziurę, po trzpień, pod

czego, dokonać czego, womit jn (Eltbe eilen, etwas 31t (En*    śpinkę, pod haftkę, po guzik, poprąg, pas, pasmo, rze-

bc treiben, beenbtgen, enben. Dopędzę już do końca zaczętego dzieła. Morszt. 166. Dopędzić zagonu. Oss. Wyr.

(wyorać zagon, doorać go). Nie dopedzą bezbożni dni swych do półwieka. Kulig. Her. 129. Pókiby Leszek

mień, osnowę i t. d. bis fńn anjieljen, auffpamten, attêbeÇ* lten; fig. Dopinać komu popręgu, ukracaćkogo, skromić go, einen im Baume Italien, tbn fitrjer galten, i^n ja^men. Żeby się Szwedowi popręgów dopięło, Wkracza Czar-

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

73

niecki znowu w Pomorze. Tward. W.D. 2, 240. $. Dopi-    Cn. Ad. o87. sine Dacho etc. §. DOPIĆ SIĘ czego, za-

nać czego czćm, na około opinać, tioflenbś befteefe», 6e*    imk. burd; Stufen erhalten, Itefommen, ftd; jnjtclicu, (ftdj S«*

btnbcu, i)elften, (befpatntctt). Dopinaj wawrzynami czoła,    trńtfett). Pies w bajce chciał się az mięsa, które mu się

heiligere. Zebr. Ow. 370.    §. Dopinać czego, do osta-    w wodzie    wydawało, dopić. Oss. Wyr.    W morzu śmierci

triiego usiłować o co, aitf3 ttltpcrfte tDOttrtd) ftrcbeit. Dopiąć    się dopił.    Bal. Sen. 52. Źle, dopijać    się przyjaciela. J.

czego , usilnćm staraniem dostać, dokazać, osiągnąć, do Kochan. Dz. 198. Pij złe, dopijesz się lepszego. Cn. Ad. skutku przywieść, na swojćm postawić, (erftrcben), erreb    854. Pij,    dopijesz się. Zegl. Ad. 190. Dopił się choroby.

d)Cit, erlangc«. Dopina godła, nie chcąc znać wygranej;    Cii. 7h.— Simil. Dopić się do czego,    pijąc dojść, osię-

Az mu Pharyjski obóz będzie dany. Chrośc. Luk. 2, 8.    gnać, burdjS 2rtitfen Btë rooju fommen, gelangen. Chłop

(przeznaczenie czyli wróżkę pomyślności spełnić chce; nie    chciał się dopić do dna kuila. Wolsk.

chce mniej, jak może, er »erfolgt nut fnftrengung fein ©lütf). DOPIEC, dopiekł, F. dopiecze, dopiekę, cz. dok., Dopiekać Na sejmie tym król jeszcze większej rzeczy dopinał; ale    niedok., Dopiekiwać czeLstotl. et kontyn., 1. do końca upiec,

jednak nie dopiął. Arom. 490.‘ (tentavit, non impetravit).    wypiec, oulleitbS anśOadeit, mißraten, gar mad)Cit. Boh. do-

Usilnćm staraniem tego tylko dopinał, aby komukolwiek    pecy, dopekl, dopeku, dopekam; Rag. dopecchi; Jloss.

inszemu, a nie Leszkowi, księztwo było podane. Krom.    40neiu>, 40neKaib, 40*apHTb, 40/KapiiBiiib. Czego słoń-

213. Maryus, gdv dopinał konsulatu, tysiąc głów Rzym-    ce nie dopiecze, to podniecony ogień dosmazy. Hani.

skich pościnał. Hor. Sat. 60. Siedm godzin przebywał    Sk. 90. Dopiec trzeba kapłana, bo jeszcze nie kruchy. TY.

uprzykrzone drogi, Nim dopiął wierzchu góry wyższej od    §. Dopiec się, pass. gar mcrbeit, aitöbacfcit, auMiratCłt. Chleb

Karpatu. Tward. Wl 103. (etjC er ben ©tpfel crflcttcrtc).    bedzieli rychło wyjęt z pieca, tedy się nie dopiecze. Cresc.

Umyślił dostać mocą, czego intrygą nie dopiął. Nar. Hst.    158. Ciasto, gdyby się w piecu nie dopiekło, wsadzić go

4, 104. Wybiegami dopiąć celu swego żądania. Teat.    znowu, az się dobrze upiecze. Syr. 805. Nie czeka, az

6,’ c. 40.    Czego szczęściem nic dokaże,    tego obrotem    się dopiecze. Cn. Ad. 563. (gorąco kąpany, er Dat ntójt ttwrten

dopnę. ib.    5, b. 21. Dopiąć swojej mety,    mam za punkt    gelernt, er tft I;t|tg m ber 6ttrn). DOPIECZONY, DOPIE-

honoru. ib. 51, 5. Im trudniej czego dopiąć, tern nam    KŁY, auśgebacfeit, anögebrateit, gar. Boleści żołądka pochodzą

większa sławę czyni. ib. 5, b. 74. Zamierzonego dopiąć    z niedowarzonych i niedopieczonych potraw/. Haur. Sk. o9o.

celu. ib. 23b. 87. Chociaż miejsca nie miał po temu,    Otrujesz się chlebem niedopieczonym. Sak. Probl. 200.

meztwem zwycięztwa dopiął. Pilch. Sali. 212. Rozumem    Chlćb niedopiekły ciężki jest. ib. Wszelkie ciasto, zwłaszcza

dopiąć, gdzie siły nie staje. Cn. Ad. 1012. (cf. lisia skóra).    niedopiekłe, jest niezdrowe, ib. 199. Chlćb, który ośrzodki

Muszę przestać tego żądać, czego dopiąć nie można. Zub.    ma wiele, niedopiekły. Syr. 920. (nie do dopieczenia, nie

14, 341. Tegom dopiął, co w wolnym narodzie się go- może być dopieczonym;. Szpćrki niedopiekłe. J. Kochan.

dzi,

O berło miedzy wami nigdy mi nie    chodzi. Rardz.    Dz. 221. (niedosmazone). Niedopieczony chlćb Ross. ne—

Luk. 31.    Stara uczy łacina, lito zręczny    swego dopina.    40nei<a. §. Dopiec, pieczywa przyczynić, nod) tneljr baju

Teat. 20, b. 230. Wszystkiego, o‘co    się    kuszą, dopi-    kcfcit, braten. Tyle było gąb, chlćb w zapasie    nie wystar-

nają. Pasz. Dz. 109.    §. Dopinać    komu «    dosadzać do    ezył; aż trzeba było go dopiec. Oss. Wyr.    2. Dopiekać

ostatniego, dojmować, dokuczać, einem aufê äuRerfte jufch    komu, dogrzewać, doskwarzać, doskwierać, dokuczać,

jcit. Piechotą oraz działami mu dopina. Jabi. Buk. O. 2.    einem mann madicit, beiß madjcit, ifnit ctnfejjjeit, il;nt jufeD

Widzisz, jak Abraamowi rozkazem    bóg    dopina, Gdy ści—    jeit. Kiedy słońce dopieka, będzie deszcz.    Kluk. lloil.

nać każe Izaaka syna! Chrośc. Job.    4.    o, 90. (kiedy nadzwyczajnie piecze, menu bic    ©mute fticĘt).

DOPIĆ cz. dok. Dopijać niedok, do końca wypić, tmlleitbś    Słońce, co w lecie dopieka, w jesieni Ujmie płomieni,

aitkriufen. Boh. dopiti, dopił, dopigi, dopjgjm, dopigati; . Zub. ó, 154. Juz słońce dopiekać zaczyna, trzeba za-Ross. 4onnTi,, 4omiBaTt ; Sorab. 2. dohupisch. Dopił    pędzić owieczki do lasku. Teat. 54, c. D. 2. Słońce do-

ostatka. Cn. Th. (wysuszył kufel). Godzien sowitej kary,    pieką mu w głowę. Teat. 37, 13. (waryuje, Cd rappelb tn

Jeśli z innemi równej nie dopije miary. Hor. Sat. 240.    feinem Śłopfe). Ten mi teraz dojmuje, dogrzewa, dopie-

Ktoby nie dopił, druga za to czara. Wad. Dan. 117. Co    ka, Który ledwieby u nas miał imię człowieka. Teat. 44,

Pan twój robi? fy. dopija polewki winnej: Teat. 11, b.    71. Ogień zazdrości dopieka im zjadły. Morszt. 45. Ko-

na

91. (już kończy, er eitbtgt bte 2ßetltfnppe). Trzeba dopić    mużby tak okrutne zimno nie dopie*kło! Mon. 75, 414.

wprzód tego wina, potem kupi się lepsze. Ld.— Allegor.    Wrzaskiem, zgiełkiem, dąsaniem się, dopieka tym,

Nie czekajmyż czasu, Gdy z inszemi dopijem zaczętego    których się nasadzi. Pilch. Sen. 4. Obaczysz, jak nam

kwasu. Stryjk. Turk. E. 3. (cf. kwas, piwo). §. Dopić    dopiekiwać będą. Teat. 8, 4. Dopieka, dojmuje mi,

kogo, piciem komu zrównać. Oss. Wyr. einem tut £rtltfctt    trapi mię staranie, stimulât. Mącz. Ma jakieś serce ty-

glcicl) fommen. §. Dopijać, dość sobie wpiciu czynić, nad)    rańskie, niejednemu dopiekł do żywego. Teat. 54, C. ii.

©efallett trfnfen, ftd; im Xrtnfen gntltrf; t^un, fiel; redit fait DOPIĘCIE ob. Dopiąć.

trinfeu. Iż kucharz dopijał, kiedy jeść gotował, Wiele 1. DOPIERAĆ cz. niedok., Doprzec dok., domykać, uowierać, rozkosznych potraw zawsze panu psował. Papr. Kot. S.    zamknąć wcale, oollenbê Jltfperrcit, jufidmmeu, JllbnicfCtt, ju*

2. Kto doje, dopije, ten w rozum nie tyje. On. Ad. 47.    fcfyHeßcit. Ross. 40nepcTb, 4onnpaTb; (Bosn. dopiiti, dopi—

Kto nie doje, nie dopije, ten mądrze i długo żyje. ib.    rati, pervenire). Dopierał drzwi; a w tym razie złodzie-

386. Kto nie doje, nie dopije, nie żartuje, nie tańcuje.    je napadli i wyparli je. Oss. Wyr. $. Dopierać komu,

ciężko na kogo nalegać, nacierać, jemaitben hart anltegen, tbu brängen, in$ ©cbränge bringen, tn bte fêitge treiben. In-ilantskim krzyżakom odpierał, Mistrzom, Kontorom ich często dopierał. Stryjk. Q. Namowy matczynej nie mógł się zbyć, gdy mu w tćm dokuczała i dopierała. Gliczn.

niebezpieczeństw i zasadzek. Nag. Cyc. 28. Walczę z tą nieszczęsną namiętnością już nie dopiero. Teat. 41 , 72. Dorymena szuka już nie dopiero Wc Pana. Zahl. Dz. 83. Nie dopiero występek z cnotą walkę wszczyna, Z Cyceronem w senacie siedział Katylina. Kras. YV. 20. §. Dopiero - dopiero * już - już, balb - balb. Dopiero tak, dopiero owak, (razem mu ciepło i zimno z gęby wychodzi; i pucha i dmucha). Dopiero się w las udawali, dopiero na naszych nacierali. Warg. Cez. 46. Dopiero na nieprzyjaciela jadąc, dopiero go odpędzając, wojowali, ib. 52. §. Dopiero * na ów czas dopiero, nie prędzej aż, nie pierwej, banu erft, erft banu. Dopiero ludzie" dobro je znają, Kiedy czas minie, kiedy miawszy go, nie mają. Pot. Arg. 130. Dopiero rzeczy smak miewają, Gdy już prawie ustawają. Cn. Ad. 200. Dopiero miecza szukać, gdy się już czas potykać. Cn. Ad. 201. Kpcz. Gr. 3, p. 92. Dopiero wierzymy, kiedy cierpimy. Cm Ad. 990. Dopiero koniowi owsa, kiedy idzie do psa. Źegl. Ad. 67. Toż dopiero śmiać się, gdy mamy przyczynę do śmiechu. Zab. 12, 259. Kiedy czas iść do ślubu, dopiero w płacz. Teat. 48, d. 33. Jużem stara, dopierkobym miała rozkoszy używać. Radź. Genes. 18, 12. teraz dopiero, aż teraz, aż tak późno, erft jejjt, fo fpflt erft. £. Dopiero, jeszcze nie więcej, noch nicht mefjr al$; erft. Dopieroć mam lat 16, a jużbym się miała kochać. Teat. 54, 14. Dopieroć to początek. Gemm. 74. (jeszcze to nie amen, nie mów hop). Dopieroć to Kozienice, a ty już pytasz się o Warszawę. Oss. Wyr. §. Dopieroż, coś dopiero, tćm bardziej, uob* enb8, um fo meßr, gu gefdnoetgen, gefclpoetge; Sorab. l.nicż yeno. Ani zamiar tćj książki, dopieroż granice tego działu, rozwodzić sie z ta materya pozwalaja. Skrzet. Pr. Pol. 2, 192.

swo-

Wych. O. 8, b. §. Dopierać się czego, koniecznie się napierać czego, wymagać, usiłować o co, worauf bringen, befielen, cê bnrcfyauê wollen. Ktoby się możności ziemskiej na skażenie duszy swojej dopierał, tedy się też niemasz bardzo czego napierać. Rej. Post. F. 7. Dopierać się jakiej rzeczy zbytniemi słowy. W. Post. W. 2, 214. Wy jeszcze dopieracie się ofiarownictwa. Budn. Num. 16, 10.

(szukacie kapłaństwa. Bibl. Gd.). Rudolf po zwycięztwie nad Ottokarem, nie dopierał się żadnego prawa w Czeskiej ziemi. Stryjk. 502. Cóż nam potem, iże dostojności , bogactwa i możności tak się bardzo dopieramy? Baz.

Sk. 532. Kto chce być kapłanem, dobregoć się dopiera.

Gliczn. Wych. 0. G. Połowicy się wsi dopierał. Biel. Św.

250. Hrbst. Odp. Mm b. Źrn.Pst. 3, 768. Baz. Hst. 57.

Każda rzecz do czasu idzie, a swego się końca dopiera,

Gliczn. Wych 0. 2, b.

2. DOPIERAĆ ob. Doprać.

DOPIERO, *DOPIER adv. temp., tylko co, ledwo co trochę, trochę przed tćm, przed chwilką, nie dawniusieńko, moment temu, świeżo, eben erft, erftbcn Slngcnbltcf. DOPIERKO, *DO-PIRKO, DOPIERUCHNO, DOPIEMJCZKO, ‘DOPIRUCZKO,

DOPIERUTKO, DOPIERUTEŃKO, DOPIERUTENECZKO, intensiv., Boh. teprw, teprwa, tepruw, gedneż; Slovac. teprw;

Bosn. stoparue, stoprriviçe; Rag. toparv, stopàrv, (ob.

1 oz—

Pierw, pierwej); Eccl. Toncpb, icncpb, noBHer^a, noerb KaKB, noTOMTj ïtor4a, naia cnopo, .iiilul tojłko; (Ross.

Tcncpb teraz, TcncpeuiHŁiH teraźniejszy), Ross. aimib;

Carn. lihkar, shelej, sheler; Yind. li sdai, koli, pervnu, DOPIĘTY ob. Dopiąć. DOPIJAĆ ob. Dopić, ko sdai, shele; Croat. szkodob; Sorab. 2. akie, hakle. DOPILNOWAĆ cz. dok., Dopilnowywać częstotl., dozierać, On co dopier był ojcem, przedzierzgnie się w syna. Zab.    doglądać, pilnie dostrzegać, fleißig beobachten, rtbtvavtftt,

15, 160. Kniaź. Obadwa śliczni, oba urodziwi Dopirko;    bewahren. Jakem ludzi dojźrzał i dopilnował, wszystko

teraz obadwa nie żywi. Gęb. Hym. 510. Dopieruehno    było lepiej. Kras. Pod. 2, 144. W tym harmiderze nie

skonała. 1. Leop. Math. 9, 18. Goździk dopier rozwity,    mogłem dopilnow-ać wszystkiego. Teat.SZ, d. 86, DOPIL-

jutro spadnie z krasy, I róża nie na długie czerwienieje    NOWAĆ się, zaimk., dojźrzyć się wczćm, worin auf fei*

czasy. Gaw. Siel. 588. Qôrk'a Cerery dopiero jedyna    ner $uth fepn, wachfant fcpn, ein w«d)fattte§ Singe haben. Do-

Matki rozkosz ; wnet żalu ciężkiego przyczyna. Ustrz. Klaud.    pilnować się wprawie, w gospodarstwie. Oss. Wyr. (cf.

25. Noga, która tak rącza dopieruczko była, W leniwe    chodzić koło czego).

się korzenie teraz obróciła. Otw. Oio. 32. Dopieruczkoś DOPIŁOWAĆ cz. dk., do szczętu lub do pewnego kresu mówił za nauką; a teraz mówisz, jakoby coś innego.    przepiłować, popiłować, piłą przerzynać, pilnikiem po-

Gorn. Dw. 64. Salin. 4, 449. Prot. Kont. B. 4. Być    gładzić, btë wohin fügen ober feilen, burchfägen, burchfetlen,

jako dopierko narodzone dzieci. Wiśn, 250. RadzA Petr.    befetlcn; Ross. 4ommm>, 40imniBaTb.

2, 2. Dopiero dany na naukę, czytać się uczył, a już DOPINAĆ ob. Dopiąć.

bóg przez niego cuda czynił. Sk. Źyw. 2, 531. Szcze- DOPISAĆ cz. dk., Dopisywać, częstotl. et kont., dopisuje ście szklane, dopiero błyśnie, jużci trzaśnie. Min. Ryt.    Pr. dokończyć pisma, gu Gltbe fetyretben. Slov. dopisaf.

4, 136. Czy widziałeś się z nim? §•. Dopiero co roze-    Rag. dopisali; Yind. dopifati, perpifati; Ross. 40niïcaTb,

szliśmy się. Zabi. Dz. 76. Dopieroś począł, a już usta-    40imcbiBaTb. Czego Panecyus nie dokończył, nikt się

jesz. Cn. Ad. 201. Przegrał 2000 luidorów dziś dopie-    nie kusił, ab-y dopisać miał. Kosz. Cyc. 172. Steb. pr. -

ruteńko. Teat. 39, 236. Udają się za dopiero przybyłe    Fig. Dopisać, miary wczćm dopełnić, ba3 58?öß ooU ma*

do Warszawy i parafianeczki. Teat. 29, c. 6.— Nie do-    d)en, aitêfüllcu. Pochlebstwo w skażonych obyczajach ró-

piero, dawniej, nicht erft jefit, nicht jefit erft, länger fehou.    wnie niebezpieczne, czy przesadzi, czy nie dopisze. Nar.

Wszak to nie dopiero dzisiaj znacie się Wc Państwo.    Tac. 1, 286. — Dopisać kogo * wyrównać mu, einem

Teat. 15, 47. Już to nie dopiero, jak żyjemy w pośrzód    gleich fontmen. Choćbyśmy przez sto lat pisali, to nie

dopiszemy Francuzów. Teat. 54, b.    F. i i.    §. Dopisać    lenie, JU ®nbe jäten, nollenbè    (Urêjâten.    Bag.    dopljevsti;

czego, wypotrzebować to, na czém    się pisze,    ocrfcf;re{Den,    Boss. 4ono.iOTb, 4ona.ibiBaTb.

oerbraud)eit tut @d)rcibett, auffctyretbctt. Dopisałem już pa- DOPLEŚĆ, doplotl, dopletli, cz.dk., doplecie, doplotę Fut., pieru, którym miał. Oss. Wyr. §. Do pisma jeszcze doplatać ndk., ukończyć plecienie, do końca zapleść, ju przypisać, nod) fńttJU fdjreibeit. Dopisz do tych wydatków, ©itbe flccl;tcn, fertig fledjten. Boh. doplesti, dopletl, do-i podróżne. Oss. Wyr. §. Dopisać komu,    wydarzyć się    pletu; Floss. 40iuecib, 4omieTarb. §.    Do końca bzdu-

komu, wygodzić się komu, einem glncfett,    ttadj SBnttfdie    rzyć, lub więcej jeszcze nabzdurzyć,    üollenbö JU    ©ttbe

gcbcthctt, fur i^u gunftig mi£Sfd;Iagen,    anćtfallen,    bem 20un*    fd^mgitctt; ttod) nte^r binju fd;ma£cn.

fcfyc entfprcc^eu. Skutek pomyślny    w hazardzie szuka-    DOPŁÓKAĆ cz. dk., dopłócze,    dopłóczę    Fut.,    dopłókuje

ny, nie dopisał. Mon. 70, 285. Graczowi    na ręce do-    Pr., Dopłókiwać czestotl., ze wszystkićm wypłókać,    tmll*

pisały cztery kozery. Oss. Wyr. Sukces    mój "dopisał    ettb$ auêfpnljlen; Boss. 4onoiocKaTb, 4onojiacKHBaTb.    Ru-

cbeci należycie. Min. Byt. 2, 241. Nie graj, kiedy kar- dy raz już przepłokanćj dopłókują dalej tym sposobem.... ty nic dopisują. Teo.t. 23, d. 11. Coś smutny wyglą-    Os. Bud. 40. — Dopłókać się, domyć się czego, dodasz, może ci karta nie dopisała, ib. 15, 21. Szczęście    chędożyć czego, wyczyścić co, mit 2Bafd)Clt Uitb ©pitblctt

z honorem dopisze ci wszędzie. Min. Byt. 3, 341.    §. retu befOtttnten

Dopisać się, zaimk., pisaniem zyskać, nabawiać się, ścią- DOPLONIĆ cz. dk., do szczętu splondrować, złupić, ttoU* gać na się, ftdj etmaś crfdjreiben, jnfammen    fctyreibcn, mit    cubâ auśplttnbcrn, anöranbett, (ob. Plon). Tatarowie,    gdy

(iłcfywibcit jltjicljeit. Z uczonych ów krzesła, ten się kozy Połowców porazili, też książąt Ruskich nie mało pobili, dopisze. Oss. Wyr.    A potćm z Batejem Carzem przyciągnąwszy, ostatka do-

DOPŁAClć cz. dk., Dopłacać ndk., resztę zapłacić, do już płonili. Stryjk. 231. — Doplonić się czego; rabując cze-zapłaconcgo przydać, tmllcitbś bejahen, jujajden; Boh. do- go nabyć lub nabawić się, burćf; ^Ittttbent erhalten, platiti, doplaceti; Vind. doplazhati, napoplazhati; Croat. DOPLONIĆ cz. dk., płoni na wodzie dokończyć, i)oEenb3 nadoplâcham; Sorab. 2. doplaschisch; Boss. AOManiTb,    auśmufmeit, bie 2BltI;ne bccitbigett. Dopłonić się, zaimk.,

40imaiiHBarb. Dziś tyle tylko oddaję; za tydzień dopła-    dokazać wybrania płoni, sprawić płonią, eilte SBttljne 3U

cę. Oss. Wyr. W dobrach przedanych, a jeszcze nie    6tanbe bringen.

dopłaconych, kupiec, nie przedawca ma szkodować. DOPLUNĄĆ cz. jednt., Dopluć dk., do pewnego kresu plu-Szczerb. Sax. 103 et 331.    nać, bt3 mofltn fpeęcn; Dopluwać ndk., kończyć plucie; lub

DOPŁAKAĆ cz. dk., dopłacze Fut. Popłakiwać czestotl., do    więcej jeszcze    napluć, tmUcitbś anäfpncfcn, JU ©nbefpucfcit;

pewnego czasu popłakać, więcej jeszcze się napłakać,    ttod) mef»r bajtt    fpucfgn; Boh. dopliti, doplil, dopligi.

btó ju einer gemiffett 3cit meutert; tmdj nteljr meinen; Bag. DOPŁYNĄĆ cz. dk., Dopływać ndk., do brzegu dobić, za-

doplakkati, dozviiiti.

płynąć, btó Ijitt fdmńmuten, gefdpmunmeit fontmen, biâ lutt DOPŁATA, y, i. co się do jakiej summy dopłaca; bie 3u*    fcgelit, ju (Sitbe fegelit, baś (śdjmtmmeit ober bie Scfdffartl)

ja^lmtg, Rugabe nn ©elbe, 3ul«ge; (Boh. pfiplątek). Chcą    eitbigcit. Vind. doplavati; Dal. doplivati ; Bag. doplivati;

pomnożyć dochody z podwyższenia przeszłorocznćj do-    Croat. doplavati; Boss. 4ori.ibirb, 4on.ibiBarb. Okręt dopłaty do zwyczajnej kontrybucyi. N. Pum. 24, 577. —    płynął przecie do brzegu. Ld. Lądem nie mogąc dalej,

Niedopłata, reszta długu niedopłaconego, ber @d)ttlbcit*    dopływał tam; lecz dla przeciwnych wiatrów przecież

reft; Boss. HC40HMKa, He40HM0m<a; — adj. H040HM0ynbiH    nie dopłynął. Ld. DOPŁYW, u, m. napływ do pewne-

w długu resztujący, niedopłacony.    go kresu, ein    gemaltiger 3ufhtß> brtê 3nftrbinen. Unosi go

DOPLATAĆ cz. dk., do końca kogo zamatwać, tmllettbS »ermideln,    na powrót w    łodziach dopływ skory. Przyb. Luz. 21.

rcrftriden. Doplątał się w sidła, które na niego zasta- . Ross. 40iubiTie dopłynienie, dobicie do brzegu.

wiono.

Oss. Wyr. §. Doplatać się czego, dowlec się, DOPOIG cz. dk., Dopajać ndk., do pewnego kresu lub sto-dotelepać się, doleźć, dochrupać się, dogramolić się, pnia, lub aż do końca napoić, bi$ motyin tränfen, nollenbö niełacno drobnym krokiem, z trudnością dojść do cze- jn (Silbe tränfen; Boss. 4onoHib, 40naiiBaTb. go, fiefy mo^iit mit genaner fRott; bnrdjarbeiten, bi^ mo^iit DOPOKAD, DOPOLl, kontr. *DOKI, adv. jak długo, póki mit SOîülje norbringett. Radziby się starali, aby się mogli jeno, fo lange ahL fo lange nnr. Y ind. dokler, doklei;

doplatać onćj straconej ojczyzny swej. Bej. Post. E. 5.

Idzie, otrząsając się z onego przestrachu, By się rychlej doplatać do onego gmachu. Bej. Wiz. 108, b. Który się Ąoiibjeme. dopłata tej łódki pana tego. Bej. Post. G. g. 5.    czyznie powinien. Staś. Num. 2, 108. Dopokąd duch

DOPŁAWIG się, zaimk. dok., w pław dokąd dojść, er*    w ciele, wieczna przyjaźń. Teat. 43, c. 165. Wyb. Mniej

fdjmtmnten, fcfrmimntenb erreichen. Pragnie, dopławić się    nam się dała czuć potrzeba rękodzieł, dopokąd tyle nie

tej ziemi. A. Kchan. VF. 109. Na morzu świata tego daj    znaliśmy potrzeb. Zab. 16, 17Ó. Partykularne dobra mo-

mi dopławić się skały. Chodk. Kost. 93.    gą się zwiększać tylko, dopokąd dobru powszechnemu

DOPŁAZIĆ się, cz. dk., dopełzać, doczołgać się, bt3 l)iufrieren.    nie szkodzą. Przcstr. 10. Tylko dopóty, dopokąd.... ib.

Boh. doplazyti se; Croat. doplaziti, doplazujem; Dal. do- 11. *Doki tego bawienia! Teat. 33, 100. plaziti; Bosn. doplaziti, prismuęatise, (cf. płaz, ziemiopłaz). D0P0ŁUDNIE, ia, n. [Boh. dopoledne adv.) czasu przeciąg DOPLEG cz. dk., dopiele Fut., Dopielać ndk., ukończyć pie-    od rana do południa (opp. popołudnie), ber Vormittag.

Cara. doklej, dokorej; Croat. dokle; Slav. dókle; Bosn. dokle, docem ; Bag. dokle, dokli, docjem, dókoli; EccL Dopokąd w obywatelu życie, wszystko oj-

Całe dopołudnie spać. Mącz. Całem dopoludnie prze-    ptywać komu, nńjfen laffen, Ijiitterbringen, melbcn. Temu

pędził na musztrowaniu regimentu swego. Pam. 85, i, 470.    człowiekowi zazdrość wszystko dopowiada. Teat. 20, 57.

DOPOMAGAĆ ob. Dopomódz.    (Bosn. dopouditi). Ilej czyś nie dojrzał krówr gdzie błe-

DOPOMNIEC się, zaimk.    dk., Dopominać się,    ndk., z nale-    dnych bracie? Ratuj dla boga, proszę, dopowiedz o strągą ni em upominać się,    brtngettb erinnern, mahnen, forbern;    cie! furto silenlia deme. Źebr. Ow. 48. Kniaź. Poez.    2,55.

Sorab. 1. dopominem szo, dopomnu szo tnemini.    DOPRAĆ, doprał cz. dk., dopierze, dopiorę Fut. dopierać

DOPOMODZ cz. dk.. dopomoże, dopomogę Fut., Dopoma- ndk., pranie kończyć, do czysta wyprać, nad wyprane gać ndk. et kont., dokładać się pomocą, posiłkować,    więcej jeszcze prać, indlettbś 31t ©nbe tüafcî;eit, cin3*

współ działać, einem berrfteljen, Reifen, âpülfe itmju leiften.    mafeben, baS SBafd^en enbtgen, nod> mefjr mafdEjen. {Boh. do-

Boh. dopomoct, dopomocy, dopomohl, dopomohu, do-    prńti, doprał, doperu, dopjrarn; Rag. dopratti). Jak

pomużu, dopomâhâti ;    \ind. dopomagali,    perpomagati,    dopierze jednych chust, zacznie prać drugie. Oss.    Wyr.

noterpomagati; Carn.    perpomorem ; Ross.    ó.raronocnt-    §. Doprać komu, należycie kogo wybić, porządnie    komu

uiaifc, HCX04aTaHCTB0Baib. Tym natura mieć chciała    skórę wylatać, wygarbować, setnie kogo wyłoić, wy-

wszystkich obyczajem, By chłop panu, pan chłopu do-    ćwiczyć, dobić do żywego pr. et Ir. eilten iudftig bntdp

pomagał wzajem. Nar. Dz. 2, 108. Śmiałemu szczęście    IMlfen, bnrdtfclmtierett. Już pokute odnieśli, gdy im kijem

dopomaga. Cn. Ad. 1061. — Kształt przysięgi: tak mi    doprano. Biel. lir. 456. Nie szydź z boga, żebyć święci

Panie Boże dopomóż, i niewinna męka syna jego. Vol.    kijem nie doprali. Rys.    Ad. 42.    Na    ośm Turków jedne-

Leg. 7,^ 692. [o ttmljr mir ©Ptt Itelfe nnb fein ty. ©acra*    go męża ledwo liczyli,    A wżdy    im    z ich hańbą znaczną

ment. §. Dopomagać kogo ob. wspomagać kogo. Cn.    doprali byli. Weresz. Pob. C. 2. Tak im w ucieczce na bło-

Th. einem aufltelfen,    eilten unterfingen.    g. Czynić    co z kim    cie doprali,    Że się knam więcej już    nie pokuszali.    Jabl.

spoinie, dzielić co    z kim, woran mit jcmattben    TIjeil nep*    Buk. J. 2, b. g. DOPRAĆ się czego,    trudno co z    bru-

ntCU. Prosili bliżej stojących, aby przynajmniej dali im    du oczyścić, wyprać na    czyste,    mit    fD?i'ipe retu nmfdfen,

znać, kiedy się drudzy śmiać będą, aby też i oni śmie-    rein friegcn. Niech ogień spali,    czego się woda nie doch u im dopomogli.    Zab. 12, 268.    Dudz. bflfł    |ie tfmen    pierze. Pot.    Zac. 150. §. Praniem    czego nabyć    albo

fińtnteit Inefycn pelfeit,    ba$ fte mitladfen    fmtuten. Mądry łzom    nabawić się,    to jest a.) wymywaniem,    lub też b.) biciem,

innych sprawi folgę; ale płakać nie dopomoże. Pilch.    mit a.) 2Safd;en, ober and; b.j    mit ©dflctgeit ftdj ermerben,

Sen. 99. er wirb nićpt mttmetnen. Dopomódz kompanii,    ftćp jujtet/en, erhalten, erlangen.    Oj tą kijanką doprała się

©efellfdfaft leiften. Będzie to mojćm największćm ukon-    majątku. Oss. Wyr. Prał długo każdego, który mu się

tentowaniem , dopomódz We Panu kompanii. Teat. 22,    pod kij nawinął, aż trafił na    swego, tak doprał się gar-

b. 15. Gdyśmy się w apteczce wódki napili, nadszedł    bu na grzbiecie, ib.

X. pleban, i ten dopomógł kompanii. Kras. Pod. 1, 18. DOPRASZAĆ ob. Doprosić. DOPRAWDY ob. Prawda.

dopowiadać, dogadać, domawiać, fluêrcbcit, auêerjaflleu, 31t Gilbe erjagten. Sorab. 1. doprawiu, doprawim, dopraju, doprajim; Ross. 40CKa3aTb, 40CKa3biBarb. Dopuszczając pierwszemu składaczowi tej historyi dostateczniej rozT prawować, chcemy, cośmy umyślili, im nakrócićj do końca doprawić. Radź. 2 Macch. 2, 29.— In mal. part. Dobzdurzyć, dobajać, dopieść, 31t Gubc fdftuabeit. §• Doprawić roli, rolą do zasiewu zupełnie przygotować, uprawę roli skończyć, ba3 gelb »Mtg jubereiten, beftelten, jnr ®aat fertig machen. Roli doprawić, to jest, poczętą być sprawianą dalej sprawować. Szczerb. Sax. 455. Jeszcze nie doprawił winnicy, aby mogli z niej owocu pożywać. 1 Leop. Deut. 20.    $. Ogólnie: dodziałać, dokonać, do

kończyć, ukończyć, fertig mad;en, beenben, »ollenben; (Ross. 4onpaBHTb, 4onpaB.iarb zupełnie ułożyć, długi odebrać; 40npaBa, 4onpaBi<a naleganie o uiszczenie długów). Kto co buduje, jeśli do końca nie doprawi, co począł, azali nie próżna praca jego? Jer. Zbr. 295. Ju-żeśmy doprawili budowania swego. Rej. Wiz. 84, b. A tak jest doprawion mur 25go dnia. Radź. Neh. 6, 15. (dokonan. Bibl. Gd.). Po tćm wszystkićm, gdy doprawił Jozyasz kościoł, ruszył wojsko. Radź. 2 Kr on. 55, 20. (gdy naprawił dorn. Bibl. G). Jeśliby to miasto było pobudowane, a mury doprawione, tedy królu, nie będziesz miał do niego przystępu. Budn. 5 Ezdr. 2, 24.

DOPOMAGAĆ - DOPOWIE D.

DOPRAĆ - DOPRAWIĆ.

495

*§. DOPOMAGAĆ się, zaimk. ndk., domagać się, upomi- DOPRAWIĆ cz. dk., Doprawiać ndk., Doprawować kont., nać się. Cn. Th. forbern, begehren, »erlangen. Kruk latając za wilkami, dopomagał się też części łupu. Ezop. 49.

DOPOMAGACZ, a, m. wspieracz, spólnik pomagający, ber ÜSerfielfcr, Reifer, ©cfmlfe; Boh. dopomahae, dopomâ-hatel, dopomoenjk. Senator ten czynnym był dopomaga-ezem intryg sąsiedzkich. Ust. K. 2, 27. ^elfer^elfer. Do-pomagacze. Krom. 647. fautores et necessarii.

DOPOSĆlć cz. dk., post zakończyć, do pewnego kresu post zachować, 31t ènbefafteu, baê ftaften enbtgen. Rag. do-postiti; Ross. 4oroBt'rt, 40raBiimaTb.

DOPÓTY ob. Poty, dotąd.

DOPOWIEDZIEĆ cz. dk., Dopowiadać ndk, powieści dokoń-czać, domawiać, lub to, o czćm powieść się czyni, ze wszystkićm wynurzać, bte ©rjaOuug citbeit, ooUenbê 31t ©nbe crjéi^leu, auêerj^îeu, »üllenbö allés! erjßfylen. Buh. do-powedjti, dopowjdati; Sorab. 1. dopowiedam, dopojedam;

Croat. dopovedali; (Vind. dopoviedati = często powtarzać, wbijać); Ross. 40CKa3aîb, 40CKa3biBaTb. Pozwól nie dopowiedzieć sobie reszty panie, Bo żebym ci oznajmił ich zamysł, ich zdanie, Ledwiem miał czas, żem mógł cię wyrwać z tej powodzi. Min. Ryt. 2, 258. Poniewa-żem tak wiele mówił, muszę i resztę dopowiedzieć w krótkich słowach. Mon. 68, 24. (dodać, Ijtuju fei$en). No! kiedy się tyle powiedziało, dopowiedzże już i resztę. Teat.

24, 115. Czrtr. §. Dopowiadać, donosić, oznajmiać, posze-

(wystawione. Bibl. Gd.). W zamku komory pobudowano DOPRZEDAĆ cz. dk., doprzedawać ndk., wszystko do re-i resztę rzeczy pomału doprawowano. Baz. Sk. 347. Na    szty wyprzedać, alle$ i'crfattfett, öollettb# bctt 9îcft uerfait⁵

poły niedoprawić, in medio relinquere. Mac.z. §. Dopra-    feit. Boh. doprodati, doprodawam; Rag. doprodatti, -

wować się, dokończyć sprawy, beit ^i'OCCp Cttbtgcit.    daavam; Ross. 4onpo4HTL, 4onpo4aBaTb. Nie doprze-

DOPRÓĆ, D0PRUĆ cz. dk., doporze Fut., doparać ndk., do dać Ross. HC40npo4,aTL, nie wszystko wyprzedać.

pewnego kresu lub do końca popróć, btö itfobtit trennen, DOPSOWAĆ, DOPSUĆ, cz. dk., do szczętu zepsuć, yott* fluftrenuen, zertrennen; Ross. 4onopoib, 4onapuBari>.    eitbś ucrberbeit, 51t ©raube richten. Co było płomieniem

DOPROSIĆ się, zaimk, dok., prośbą zyskać, ftd) CtlMS CV*    nie popsowano abo dopsowano, to rzeka zalała. Zap.

Bitten, burÿ Sitten erbalten. Dopraszać się, ndk., prośbą    Wez. B.' 4. Dziś wszystkiego dopsował, czego był nie

co wyjednywać, btttcitb warum aitl;alteit, anfnć^en. Boh.    skaził. Zrn. Post. 3, 563.

doprositi se, dożadati sc; Sorab. 2. dopsehoszisch; Ross. DOPUŚCIĆ cz. dk., Dopuszczać ndk., nic przeszkadzać do 40npocHTŁCH ; (Sorab. 1. dopraschacż; Hoss. 4onpocim>,    czego, pozwalać, zezwalać, julaffen, nerftatten, gencfymt*

40npamHBart dochodzić, dopytywać się, examinowaé).    fleit, (jClMfjveit, taffen. Boh. dopustiti, dopauśtjm; Sorab. 1.

Chłop biedny nie przestaje dopraszać się swego. Mon.    dopuzczu, dopuzcźam, dopuschcżu, dopuschcżim, wot-

68, 159. Dopraszał się u króla starostwa; ale kto in-    puschczicz; Yind. dopustit, perpustit, dopushati, perpu-

szy je złapał. Oss. Wyr. Dopraszał się o ten urząd;    shati, donehati, napustiti; Garn. dapusbam; Slav. pripu-

ale się go nie doprosił. Tr. Nie można się w tym do-    stiti ; Rag. dopustiti, dopûsctati, dopusetavati; Bosn. domu szklanki wody doprosić. Oss. Wyr. DOPROSICIEL,    pusliti; Croat. dopusztiti, dopuscham ; Dal. dopusstiti;

a, m. dopraszający się czego, ber mit etitutS anfutlt, ber    Ross. 4onycTiiTL, 40nycKan>; Eccl. 4onymmo. Bóg nie

3(ltfud)er, Stttftcller, 6npt'ltcant. Po oddaleniu wielu do-    dopuszcza nic na tym święcie, coby nie miało na jakie

prosicielów, Świnkę Marcin V. na arcybiskupstwic osa-    wyjść dobro. Zab. 16, 267. Lepiej małe złe dopuścić,

dził. Krom. 295. (Ros. 40np0c1iTe.11> indagator, examina-    niżeli wielkie ponieść. Kłok. Turk. 24. Rzecz głupia

tor). W rodź. ieńsk. DOPROSICIELKA.    dopuścić, czego się ustrzedz można. Teat. 42, d. B.

DOPROWADZIĆ cz. dk., Doprowadzać ndk. aż do pewnego    Bojaźń mówić mi nie dopuszcza. Teat. [3, b. 31. Chciał

kresu przyprowadzić, zaprowadzić, bb3 bin fnbreit, Qclcitcit    mówić; lecz rozrzewnienie i łzy długo nie dopuściły mu

pr. et fig.; Boh. doprowoditi, doprowodjm; Bosn. do-    głosu. Gaz. Nar. 1, 178. Więcej nie powiem; bo mi

prattiti, dopegljati; Yind. dopelati; Croat. dopelyati, do-    sekret nie dopuszcza. Boh. Kom. 2, 181. Niecham, do-

pelyiavam; Eccl. 40npoBa4HTit, np0B04HTb 40 ypenetma-    puszczam, sino. Urs. Gr. 255. Dopuśćmy, niech mówi.

ro aitcTa, 40cxaBHTb, 4obc(TH. m>asta go doprowa- Boh. Kom. 4, 95. Przed sądem burgrabskim, nim zali ził. Rej. Post. P. p. 5. Bogu dziękujemy, że nas do tych ćzną sprawować swoje rzecz, biorą pozwolenie mówiąc : świętych miejsc doprowadzić raczył. Warg. Radź. 61.    Panie Wójcie, dopuść sprawy, albo    sprzyjaj    mówić.

Nic znam tu nikogo, ktoby drżące kroki moje doprowa-    Sax. Porz. 38. Dwom kazał się wracać; trzeciego iż

dził do niego. Teat. 49, 94. Żeglarski kunszt do najod-    nie pobaczył, dopuścił wyjść. Wys. Al. 253.    §. Do-

leglejszych krain chciwość zysku doprowadził. Kras.    puszczać się czego, broić co, ctlMŚ (53i)fc3) bctjcfictt, ner*

Pod. 2, 165. Myśmy cię doprowadzili do stanu tego.    üben, fiel) erlauben; Boh. doèinjm se.    Na tćm    miejscu

Kras. Pod. 2, 82. Prosiłem go, żeby zaczętą rozmowę    dopuszczają się wielkiego błędu. Salin.    4, 460.    *§. Dodo końca doprowadził. Kras. Pod. 2, 154. (dociągnął).    puścić się; Boh. dopustit se, vitiari,    stuprari, ciele—

Ufam, że równie ze mną będziecie utrzymywać i dopro-    sność popełnić, Itnjucflt    treiben. Ujźrzał Dawid żonę Urya-

wadzać do końca to zaczęte dzieło. Gaz. Nar. 1, 187.    sza i dopuścił się jéj. 1    Leop. 2 Reg. 11, 4. (spał z nią.

St. Aug. Doprowadzam do skutku, Garn. dapernasham, . 5 Leop) Gdy kobieta,    dziecięcia się dopuściwszy, za-

td) bcwerfftelltgc. DOPROWADZICIEL, a, m. doprowadza- biła je.... Sa.r. Porz. 8. (eilte, bie 31t jjallc gcfotnitteit tft). jacy, ber £>tufiibrer, §iltbeV]Ietrer. Bosn. dopratitegl; Eccl, aliter. Na dobre mi wszystko wyszło, gdy się tak 40npaBHTe.iL, npoB04HHKT>, npOBO/KaTutl.    lubej sercu dopuściłem    żonki. Teat. 43. b. 30. Drozd.

ndk., do zaprzężonych przyprzęgać, liod) lltcbr bajlt anfpait-neu, Dorfpanitett. Ani język dzielnych spraw dogoni, Choćby z Epiru bystrych doprzągł koni. Minsk. Ryt. 129.

DOPRZĄŚĆ, doprządł, doprzedła , cz. dk., doprzędzic, do-przędę Fut., Doprządać ndk., wyprząść, przędzenie skończyć, tnilleitbś 311 (Sitbc fptmtcit, attöfptititcit. Boh. dopfjsti, dopredl, dopredu, dopradati; Rag. dopresti ; Sorab. 2. doyschescż ; Ross. 4oni»HCTb , 4onpfl4WBaTb. Parki życia przędzy doprządają, I nigdy nazad nici nic wijają. Bardz. Tr. 10. Tak Krassowi, gdy w boju Parki doprządają Żywota Assyryjskim, jakoś poległ Krassie.... Bardz. Luk. 4. Płynęły hojne wszystkim łzy, edy jego nici tak doprzedła Kioto. Minsk. Ryt. 2, 137/ *

DOPRZĄDZ, doprzągł, cz. dk., doprzeże Eut., Doprzcgać    gdym się z nią złączył,    ba id) Htid) mit tfir uerbattb. DO

na

PUST , u, m. DOPUSZCZENIE, ia, n, przepuszczenie czego na kogo, zdarzenie komu czego, zesłanie czego przeciwnego na kogo, zrządzenie, bie BMaffuttß, ferait* laffung, gupitg, ba« 3>cr^xitgittp. Boh. dopuśtenj fatum; Slov. dopuśtenj; Sorab. i. dopuschcżeni; (Slav. dopushte-nje; Croat. dopuschenye * pozwolenie) ; Ross. 4onycK,5, 4onymeHie. Tu się teraz podobno ile mogę dociec, Niebo usprawiedliwić chce przez dopust kary, Które mnie tak długo patrzało przez szpary. Min. Ryt. 1, 197. Szym. S. W. 59. I na franta lisa dopust boży spadł jednego razu, Dobrze odwietrzonemu nie umknął żelazu. Zab. 13, 280. Tąb. Dopusty bozkie odejmują krajowi użytecznych obywatelów. Mon. 68, 271. Dopust na mnie

boży! Teat. 24, c. 55. Gdy zgubić cię do reszty zechce lieu ftubeit. Nie mógł się lat swych dorachować. Dirk. dopust boży, Ot tobie pozew woźny o wioskę położy.    Ek. C. 3. Ledwoby się korcem maku powinowactwa

Zab. 16, 125. ATar. Dopuszczenie się czego, zbrojenie,    dorachował. Rys. Ad. 54. W takieś sztuczne okienka

regiestra zmalował, Iżbym się z tobą za sto lat nie do-rachował. Teat. 45, c. 6. Wyb. Kul. Więcej nad sto osób dorachować się nie mogli. Gaz. Kar. i, 261. Skąpy, ustawicznie licząc, żadnego szczęścia dorachować sie może. Mon. 73, 794. Ross. neAonecnca, ne40iiiiTaTBca.

na DORACZU ob. na Doreczu.

DORADA, y, z., doradzanie, porada, guter Jîatl), ttnterftü^ung mit 3îatl). Potrzebuje pomocy i dorady. Teat. 19, c. 28. DORADNY, a, e, — ie adv., umiejący radzić, ber ju ratfeit metf. Niedoradny. ber ntd)t $u ratfeu metjj; (Vind. nefvi-tliun, nenasvitliu). Zmyślny wydzierca zwleka ze skóry niedoradne sieroty. Zab. 9, 40. Zabi DORADZCA, m. DORADZICIEL, a, m., doradzający do czego, ber 3ks ratfer, Sluratlier, 3fathgeher maju; Ross. npnroBopmm^^ Natchniony mu był ten krok od jego doradzców. UsL Konst. 1, 71. W rodzaju ieńsk. DORADZICIELKA, bte 3uratl;ertnu, 3(nratfennit, Üîatfgcbertnu. DORADZIĆ cz. dk., Doradzać ndk., namówić radą na co, podać jaki sposób komu na co, aurathen, juratfett, au bte §anb geben. Vind. nafvituvati, vfvititi , • perfvituvaii; Ross. npncoBbTOBaTt, ripncoBtiLioaTL, Hapa3yMHTL, Ha4opa3y>iitTB, na40yMHTt, Ha4oyMMBaTb, npiicy4irrb, npncymaTB, npticyac4aTb, npHroBopiiTb, npiirouapiiBaib, npirraKHyTb, npimKHBaTb. Jakby temuzabiedz, doradź mi. Teat. 5, b. 34. Proszę, doradźcie mi, co mam czynić. Teat. 26, d. 5. Król szczęśliwy, któremu mąż taki doradza. Teat. 45, d. 17. Wyb. Schowaj się z swojćm doradzaniem. Teat. 18, 94. (z swoją radą).

bte SSerübttng, Segnung einer Döfett tpanblung. DOPÓŚCI-CIEL, a, in. dopuszczający czego, ber 3»Iaffcr, Verfüger;

Rag. dopuusctitegl. W rodź. ieńsk. DOPUŚCICIELKA,

me

Rag. dopuustitegliza. DOPUSTNY, a, e, — ie adv., do dopuszczenia, julctjükr, plćtj-Śltd). Rag. dopustiv; Vind. per-pustliu ; (Eccl. 4onycTirre.3LHO concedendam est).

DOPYCHAĆ ob. Dopchać.

DOPYTAĆ się, zaimk. dk., dopytuje sie Pr., pytając dowiedzieć się, dojść, erfragen, erforfdfen, burd) fragen er» fahren. Boh. doptati se ; Ross. 4onbrraTbCfl, 4oribiTbmaiocb;

Vind. sbarati, dobarati; Sorab. 1. dopraschacż. On milczał , i dopytać się na nim słowa nie możono. Sk. Dz.

852. Głupia, że się nikt słowa nie dopyta. Hor. Sat. 34.

Słowa się na nim nie dopytasz. Cn. Ad. 493. man bringt feilt SBort »Olt ihm $erau3. Pytając go o różne rzeczy, dopytał się na nim, iż miał chrześeiankę matkę. Sk. Źyiu.

2,60. erbrachte fo .tuet non tfrn ferait 3, bafLKiedy tak, to się łatwu dopytam. Teat. 50, b. 67. (pytając znajdę, dojdę, trafię, id) werbe eê letcfjt erfragen). Alexandrôw nie dopytasz się w niebie ; bo na nie nie zarabiali. Dirk.

Zyg. pr. (nie znajdziesz ich tam, bu wirft fie ba lticft erfragen, nid;t ftitbcu, nieft auêftnbig ntaefen). §. aliter Sługa mój dopytał się do mojej szkatuły, (dobrał się do niej, er fat fid) über meine ©djatuHc gemaeft). 2.) D0-PYTOWAĆ się, DOPYTYWAĆ się, zaimk. ndk., dopytuje się, Pr., Dopytywać się częstotl., dowiadywać się, wywiadywać się, pytaniem dochodzić, nad)fragen, uaeffor» fefett. Sorab. 1. dopotuyu inquiro; Ross. pacnpociub, pacnpamiiBüTb, (cf. 4onbiTarb, 4onbiTbiBaTb domęczyć na DORASTAĆ ob. Dorosnąć.

öüttenbS aufretbett, ben ©arauê ntacfeu, ein (frtbe maefen; Doli. dorazyti, dorazeti. Niech żywy ogień z nieba padnie na nie, A ty ich doraź, że żaden nie w-stanie. J. Kchan. Ps. 203.; — §. Transi. Było pół nocy, a sen trosk i ciał doraził. Zebr. Ow. 254. (curas et pectora solverat, cf. domorzyć). Rękawy zawinąwszy obie pośpieszają, Rąk nie czują, ochotą pracy dorażają. ib. 128. (studio fallente laborem, dobijają, docierają, dokonywają). §. Dora zić komu, trafić mu wraz, dojąć mu, dobrać. Cn. Th. einem btë auf bte neunte £>aut fontmett, btś au§ Sehen font» Uten, tfu tücfttg empftnben laffeu. §. Doskonale lub zupełnie wyrazić, nollfotttttteu aubbntcfeu, bcfcfreibeu, norftcllen^ nortragęn. Częstokroć zda się panom, -iż pochlebca, by najniewstydliwszy, nie do końca jakoby doraża, ani wszystkiego wypowiada. Gorn. Dw. 63. Gdy ty jeszcze będziesz mówić o to z królem, przyjdę ja za tobą, i do-rażę a dokonam słów twoich. 1 Leop. 5 Reg. 1, 14. (dołożę. 3 Leop. dobiję, dotrę). DORAŹLIWY, a, e, — ie adv., do ostatniego stopnia przeraźliwy, böcbft burd)» brtltgcnb. Z soki straszliwemi trze chwasty szkodliwa Przymawiając Hekatskie rymy doraźliwe. Zebr. Ow. 548. ‘DORAŹNY, DORAZOWY, a, e, do razu czyli od razu natychmiast się odprawujący, auf ber 6telie gefdfebettb. Doraźne albo dorazow^e prawm, gorące prawo, judieium

495

D O P U Ś C IC I E L - D 0 R A C H.

D 0 R ACZ-DO R A Ź N Y.

torturach, pytkach). Srogiemi pytkami dopytywano się na DORAZIC es. dk., klęskę spełnić, doguhić, dobić, dokonać, nim niektórych artykułów nauki jego. Daz. Hst. 31. Ni-żelim z kancellaryi wyszedł, dopytywałem się, gdzie którego pana kassa stoi. Zab, 13, 191. Jam się u wielu dopytywał o pana tego; a każdy mi powiedział, że o nim ani słyszał. Roli. Kom. 5, 186. W każdej rzeczy, gdy się dopytywał na nich król, znalazł je uczeń-sze nad wszystkie mędrce. Radź. Dan. 1, 20. (o które się ich pytał. Bibl. Gd.). Tu masz tylko wizerunek tych rzeczy, a potem się prawego gruntu z tych początków dopytawaj. Rej. Wiz. Dopytawać się odpowiedzi. Eraz.

Jęz. E. 4. b.

DORABAĆ cz. dk., Dorębywać częstotl., dorębuje Pr., do pewnego kresu lub do reszty porąbać, przerąbać; więcej jeszcze do już porąbanego przyrąbać, bt£> mobtu fac» fen, noflettbś fletu faden, burdffafen ; ttod) mefr fletu fac» fen; Ross. 40pyóarb, 4opyóiiTb, 4opy6anie, 4opyÓKa.

DORABIAĆ ob. Dorobić.

DORACHOWAĆ cz. dk., Dorachowywać częstotl., 1. skończyć rachunek, ju (Ettbe red)ucu, aitśrecfncn, bte Jłedfnung cttben.

Rag. dobroitti ; Ross. 40C'iiiTaTb, 40cniiTUBaïb. Jużem tej summy dorachował. $. Przyrachować, dodać do rachunku, ftitju red)neu. Dorachuj do dziesięciu tysięcy dwa jeszcze Ld. 2.) Dorachować się, zaimk., doliczyć się, rachując dojść, znaleźć, errechnen ; airêrccfuett, burd; SRedp

aliquem reddere. ib. einen auêpntgelit, bltrctymalfen, ttyn tüctytig jubeefeu. 2. DORABIAĆ się czego, zaimk. ndk., dorobić się czego, dk., pracą przychodzić do czego, nabywać pracą czego, flety etmaê erarbeiten, oerbienen, er-merbcu. Vind. perdelati, perdobiulati, perdeluvati ; Carn. perdęlam; Boss. na/KHTLCH, HammiaTbCfl. Jam się z łaski Pana Boga pieniędzy dorobił. Teat. 8, b. 15. Kaszą, kluseczkami, dorobiliśmy się chleba. ib, 26, b. 4. Ubodzy kmiecie wołmi dorabiają się chleba.

statarium, baŚ ©taitbrcctyt. Gall. pr., Vind. shounirska na-mestna fodba.

DORDZEĆ, DOBDZEWIEĆ, nijak, dk., dogryzionym być od rdzy, obllig burctyrofteit. 1. Dordzały, dordzewiały, ganj burety*

(jeroftet. 2. Dordzały ob. Doźrzeć, Doźrzały. na D0RĘDZ1U, na DORĘCZU adverbial., pod ręką, przy ręce, na pogotowiu, bety ber ipanb, parat, fertig. (Boh. na poskoku, na snadé; Sorab. 1. nameztże; Vind. per-rokach, rozhnu, per rozi, per naredi; Bosn. na paruę).

Potrzebuje czego zawzdy, muszę mieć zawzdy na goto-wiu, niektórzy mówią na dorędziu albo na doręczu.

Mącz. Wc Pani masz zawsze na doręczu jaką wymówkę. Teat. 6, 5. Przyczyna , dla której niepowściągliwmść zdrowiu wadzi, ta jest na dorędziu. Birk. Zyg. 23.

W ‘doręczy, id. — n. p. O pożytecznych rzeczach co mamy w doręczy Mówmy, a słodsze nam się wspomnienie nastręczy. Przyb. Milt. 242. — NB. Następujący przykład na oko pokazuje źrzódło czyli szczep tego trybu mowy: hetman, choć sam w takim niedostatku,' co do rąk ma y daruje. Tward. W. D. 35. DORĘCZNY, a, c, — ie adv., na doręczu, pod ręką, przy ręce będący, bety DOROCZNY, DOROCZY, a, e, DOROCZNIE adv., trwały ber $anb fiel; bcftnbeitb, fertig, bereit, parat. Vind. perro-    przez, albo do roku, (doczesny), fur ein Satyr, jährlich,

zhen, narozhen; Boss. aobkhI; Eccl. HapyuHuii, npeApy-    ein 'Satyr baiteritb. Konsul doroczy. Chrośc. Fars. 61.

Doroczne im urzędy postanowił. Birk. Zam. 31. Przeor doroczny. Bzów. Boi. 117. Naznaczam 25 dukatów na lampę doroczną, aby na każdy dzień czasy wiecznemi gorzała w grobie Pańskim. Warg. Badz. 89. $. Coroczny,

Vol. Leg. 2, 1671.

Małemi rzeczami gardzić nie trzeba temu, co się chce dorobić chleba. Cn. Ad. 471. Mądrością się staraj sławy dorabiać. Pilch. Sali. 3. Koronę męczeńska mu dano, mieczem, ogniem dorobioną. Birk. Gl. K. 22. (zarobioną). Boss. rpyAOBbin. DOROBKOWY, DOROBNY, a, e, od dorobku, dorobiony, zarobiony, erarbeitet, ver* bient, erworben. Cały mój majątek jest dorobkowy. Teat. 18, 110. Dobra dorobkowe, ib. 9, 76. Dorobne sub-staneye. A. Zamoj. 53. Dorobkowe substaneye. Ostr. Pr. Cyw. 1, 213. z własnego nabycia pochodzące, różne od spadkowych czyli odziedziczonych.

MiiLih. Przyb. Luz. 317.

DOROBEK, bku, m. nabytek pracą, ba3 SBerbicntc, (grułor* bette, erarbeitetes Vermögen, SSerbienft. Carn. pcrdelk ; Ross.

3a*/KHTOe, coöiihu, cüöiiHKa, HamtiBa. Gdy pobrawszy się, mąż dóbr żadnych, ani żona posagu nie miała, a    co rok przypadający,< jcttyrlitty, alljätyrlicty, aile    Satyre gefällig

w czasie przemysłem i pracą dorobili się substancyi;    ober ficty crcigncitb. Doroczny wylew Nilu.    Boler. 213.

takowych dorobków dwie części dzieciom, trzecia żonie,    Dał im doroczne dochody. Sk. Dz. 668. Eteokles z Po-

dostanie się. Ostr. Pr. C. 1, 212. Stat. Lit. 238. Czeka    linicem o królestw-o z sohą taką uczynili zgodę, aby

tam na cię wieniec prawdziwych zasług i dorobku. Zab.    na przemiany doroczne panowali. Otw. Ow. 568. —

14. 206. Zabi Miasto wzajemnych afektów dorobku    Roczny, w roku przypadający, SatyrcS*. Wiersz w dzień

Najnieszczęśliwszą pisz mię na nadgrobku. Chrośc. Ow. 402.    doroczny koronacyi J. K. Mści. Zab. 9, 25. (cf. uroczy-

DOROBIC cz, dk., 1. DORABIAĆ ndk., roboty dokończyć,    sty). Dzień doroczny urodzin J. K. Mści był obchodzo-

ju ®ttbe arbeiten-, eilte Slrbett beeubtgen, ettbett. Boh. do-    ny jak najuroczyścićj. Gaz. Nar. 2, 61. Mój dziś doro-

delati, dodèlawati; Rag. dorabiti ; Carn. dadęlam; Vind.    czny, (dzień), natalis. Nag. Wirg. 494.

doldjati, dolvpraviti; Boss. 4opaóoTaTb, AOpaóorbiBaib, DORODNOŚĆ, ści, i. kształtność co do osoby, pospolicie cpaóoTaih. Jakośmy zaś te pracą rozcząć śmieli, Tak o    bierze się za wysokość wzrostu, fetyiute tyotyc    ©eftalt, fetyib

to niechaj nie mamy przywary. Żebyśmy jej zaś dorobić . iter SüöttctyS. (Boss. 40p04H0CTb, 40pO4CTBO    tyłowatość ,

262. DORODNY, a, e, — ie adv., kształtny, przyzwoicie wysoki, motyl gcftaltct, 00U fetyonem SBuctyfe; Croat. narochit; (Ross. 40po4Hbiil otyły). Ten grzeczny, ładny, ów piękniejszy, dorodniejszy. Teat. 29, c. 4. fi. Obficie rodzący, żyzny, fructytbar. Sady dorodne hojną dań nosiły I pod bujnym owocem gałęzie chyliły. Zab. 1, 99. Są dorodne trawy na brzegach Izmena cichego. Bardz. Tr. 255.

nie chcieli. P. Kchan. Jer. 9. Gdyby komu żona, z którą otyłość). Dorodność potrzebuje zupełnego ciała. Petr. Ek. grunt czynszowy wziął, umarła, pókiby nie zasiał, tedy mu będzie wolno dorobić i zasiać. Szczerb. Sax. 454.

Ręce tej statuy są dorobione; ale większa część starożytna. N. Fam. 3, 321. (przyrobione, przysądzone, aitgc* fej$t, augcftucft). Będę ostatka prośbą dorabiała. Morszt.

233. (do końca doprowadzać). Niedorobiony, niedokończony Boss. iieAopaóoTaHiibiu, umwllenbct. Dorobienie,

ry wzrostu, tyeratt mactyfeit, ermattyfcit, tut SBuctyfe erretetyett, big motytit mactyfett; Boh. dorusti, dorostl, dorostu, doro-stati ; Croat. doraszti, dorascham; Bag. dorâstieti ; Sorab. 1. dorostuyu; Boss. AopocTH, AopacTaTb; Eccl.

()J(TCITH, Sorab. 2. sze spozesch. Z chłopca wyrósł, a do chłopa nie dorósł. Bys. Ad. 79. Gdy już dorastało dziecię, codzień wdzięczniejsza krasność w obliczu jej się rozwijała. Mon. 65, 592. Dorastała Cerery jedyna

ukończenie Boss. 404tjiKa, AOAhaauie, AOA^uaaiiie, bte DOROSNĄG,*DOROSG niejak. jednt., Dorastaé’nrfA:., dojść mia-Menbiatg, Sccubung. §. Więcej do' już zrobionego przyczynić, nocty metyr baju utactycu, oerfcrttgen, arbetteu. Nie wystarczą nam szafy na książki, każ stolarzowi dorobić jeszcze trzy. Ld. §. Dorobić kogo, doniszczyć, dobić, einem beu ©arauß utactycu. Już ledwo dychającego ani silnego bronić się, dorobił mieczem. Oss. Wyr. |. Dłonią komu dorobić, palmis caedere, expalmare. Macz.

Wyczosać kogo, dobrze za łeb dorobić, urwać, depexum

DOROSŁOŚĆ-DOROTKA.

DOROTCZY-DORWAĆ.

497

córka, a dalszą niepłodność sama Prozerpina płaci. Ustrz.    44. g. In malam part. trusia, głupi, głupia, dît ®tm*

KI. 13. Wilczę dorosnąwszy spół z psami, wilka goni-    pel, (eilt Stimmer, eine Summe). Nie namówisz, nie Do-

ło. Ezop. 82. Dorośnienie, ‘Doroszczenie, DOROSŁOŚĆ,    rotka. Rijs. Ad. 51. Nie Dorotkąm, rzecze który z pości, i. dojście rośnieniem do dojźrzałćj pory, (de (Srroadp    słów na pozór, Nie dam się ja przekonać prośbą ani

fenÿett), öoKfommtte? 2Ba#3t$um, Sugenbretfe; Sorab A. do-    groźbą, Aż Dorotka Dorotką, wnetźe ją przerobią, By

rostnoscż; Eccl. AopacTaocTt. Nie wychowałem mło-    tylko noc do namów słodkich nastąpiła. Opal. Sat. 489.

dzieńców, anim ku doroszczeniu wychował panienek. 1.    g. Kiszka w wieprzu najgrubsza, nadziewana, ber btcffte

Leop. /es. 23, 4. (ku dorośnieniu. 3 Leop. ani odcho-    ®«rm im 6d)metne; eine fcljr bttfe SBurft. Jak wieprza zawałem. Bibl. Gd), g. Dorosnąć czego, rosnąć, osięgnąć,    bijesz, będziesz miał kiełbasy, kiszki, maćki, dorotki.

nmdjfenb erreichen, erlangen, erhalten, ermaßen. Gdy juz    Haur. Sk. 59. DOROCIN, DOROTCZYN, a, e, do Doroty

źrzćbię konia dorasta, zęby jego rzadsze bywają. Cresc. należący, Sorotfyeen ' ; Boh. Dorćin, Dorotćin, Dorotin. 314. Dzieci, które siódmego roku nie dorosły.... Gall. DORÓWNAĆ nijak, ak., Dorównywać ndk. et częstotl., zu-Cyw. 4, 18. Z jego synów żaden się swych lat dorość pełnie wyrównać, öölltg gletd) fommeit; Sorab/ 1. doru-nie mógł. Gliczn. Wych. F. 7. Dorastanie lat jest, kiedy kto młodzieństwa dorasta. Szczerb. Sax. 197. No-wochrzczeńcy nie chcą dzieci chrzcić, aż rozumu dorosną. W. Post. Mn. 236. Jam jeszcze tej doskonało- DOROŻKA, i, i. z Boss. 4opoama, cf. 4opo>KKH. Drendulka, ści nie dorósł, żebym się z świata śmiać miał. Sk.    faetoncik, mały pojazd pospolicie o jednym koniu, za-

Zyw. 2, 13. Dorosnąć kogo, zrównać się z nim, fizy-    stępujący cięższe fiakry, eine letzte gcttmjjnltcl) etltfpfinnige

cznie czy moralnie, einem gemäßen feçn, tym glctdj font*    2)?tety3caleftye. DOROŻKARZ, a, m. wożący dorożką, ber

men, ftty mit i^m rneffen. Dorosnąć urzędu, być zdolnym    Soroftyfenfttyrer.

do niego, mieć moralną donosność przymiotów podług DOROZUMIEĆ się zaimk. dk., Dorozumiewać się ndk., do-urzędu, einem SImte gemaefyfen fe^n. Niesłuszna było o    myślić się, domniemać się, »ermutyen, mutmaßen; Eccl.

tym młodym mężu rozumieć, iż tej godności nie dorósł,    no^yM-feTHca, 4ora4biBaTBCfl; Ross. 4opa3yMiTb, 4opa3y-

który do cnych postępków prawie dorósł. Warg. Wal.    MlmaTŁ. Nie wiem wprawdzie, dlaczego się nie stawił,

70. DOROSŁY, a, e, mający wzrost, okazujący, że ma    dorozumiewam się jednak, iż nie to musiał czynić, co

lata męzkie, ertnatfyfen, aufgemadjfen, mannbar; Croat. vër-    był powinien. Mon. 68, 70. Można się dorozumiewać,

szten ; Ross. cpocjufl; Eccl. 4opoc4UH, nptKO^ifiadhiiTw    ™ 1° w°js^° przeciw Francyi czynić będzie. Gaz. Nar.

Nie może być obran na urząd żaden niedorosły, to jest,    1, 270. Kogo mię dorozumiewacie się być, nie jestem

młodszy dwudziestu i pięciu lat. Szczerb. Sax. 344. Tak    ja. Budn. Act. 13, 25. (kim mię być mniemacie. Bibl.

dorośli, jako i niedorośli bywają oszukani. Chełm. Pr.

53. Lata dorosłe , rozumiemy w młodzieńcu 21, a w pannie 22. Chełm. Pr. 97. 3aÿre ber SDîünbtgfett, ©roßjälp rigîeit. Ślicznej twarzy panienka, a prawie już dorosła

męża. Sk. Żytu. 2, 288. mannbar, panna dorosła, na wy- DORSZ, u, m. (Lat. Med. dursus Du Frense; Dan. torsk; daniu, ma lata; Sorab. 1. wudahtżna, pomuzka    żonska,    Svec. torsk; Isl. thoskr; cf. Ger. Sorten, Sitrre),    ber

dorostnieżka. 1. Dorosły, DOROSŁEK, łka, m.    DORO-    Sorfty ;    Boss. HOBara,    gadus callarius Linn. w Prusiech

STEK, stka, m. Sorab. 1. dorostnik, dorostnieżk, z chło- pomuchla zwana, ^outnd/el, Gall. merluche, ryba mniej-pca wyrosły a do chłopa niedorosły, Ctrt junger    $erl, eilt    sza od    łupacza; łowi    się w morzu Baltyckićm. Kluk.    Zw.

junger Surfie. Niedorostek, dziecię, eût 5îtnb,    eilt Sita*    3, 96.    N. Pam. 13,    32. Dorsz suszony, rozwożą    tak

be. Biada tej ziemi, gdzie królem niedorostek. Nar. Hst.    jak sztokfisz. Kluk. Zw. 3, 295. Od beczki dorszu i sztok-

4, 102. W pierwszej zaraz lat wiośnie niedorostek mło-    fiszu po 2 gr. Vol. Leg 3, 340. Dorsz, głowacz su-

dy, Niech nędzę i wojenne znosi niewygody. Hor. 2, 41.    chy. Gn. Th.

Nar. 2. Dorosły, na słuszną, to jest, na przyzwoitą DORWAĆ cz. dk., Dorywać ndk., do końca urwać, ôolleitbé

abreißeit, imllcnbè au^reißen ; Croat. dorivati; Bug. doarvatti; Ross. 4opBaTt, 4opHBaTb. Dorwij postronka naderwanego. Tr. §. Wyrywania dokończyć, ju 6nbß öUÖreißeit, baê 2iu3retßeu enbigen. Skoro dorwą konopi, niech je zaraz moczą. Ld. g. Rwaniem przyczynić, ttodj me^r baju abreißen, pfhttfen. Nie dość tej szałwii, trzeba jej jeszcze dorwać. Ld. g. DORWAĆ się czego, dopaść czego, uchwycić, etmaS erroifdjen, erjiafc^en, ergreifen, erfcftnappen; Boss. 4opBaTBca. Dorywa się zkądsiś oręża i już obta-czające go nieprzyjaciele trupem leżą. Staś. Num. 1, 20. Bierze, co się natrafi, jako szczęście padnie, Czego się może dorwać, nie brakując, kradnie.

Ze pan dorwał się gotowego grosza, chwała bogu. Teat.

nam. Ledwie jednej cząsteczki dorówna wszystką swą wielkością wzrostu. Susz. Pieśń. 3. S. 2. Smutku tego nie dorówna cale. ib. 1. C. 4.

Gd). Porozumiewanie się, dorozumiewanie, dorozumienie się, mniemanie, domysł, bie Sermutfmitg, ÜJîutlj* maßung. Wszystkie te odjazdy w tak zimnej porze tworzą rozmaite dorozumiewania. Gaz. Nar. 1, 48.

miarę wysoki. Oss. Wyr. ytm gehörigem SBltdjfe.

DOROTA, y, i. imię białogłowskie, z Greek, tłumaczy się Boży dar, ©orotliea, ®ortf>Ctt; Boh. Dorota, Dorka; Slov. Dorota, Dorotka; Sorab. 2. Dorra , Horta , Orta, Worta, Hortija; Sorab. 1. Orte, Worta. DOROTKA, D0R0TE-CZKA, DOROŚKA, DOŚKA, DOSIA, DOSIENECZKA, i, i. DOSIEŃKA, ‘TOSIEŃKA zdrbn. — Nieprzepłacona Doroto, Co między pieniędzmi złoto, Toś ty jest miedzy dziewkami. /. Kclian. Dz. 267. Doroteczka moja. Teat. 51, 6. et 33, 37. Teraz do podziemnego w grób idę pokoja, Tam gdzie wprzód poszła mała Dosieneczka moja. Groch. W. 575. Miłościwym mię panem-eś nazwała Tosieńko, [t. j. Teofilko. 1] chocieś mnie nie spróbowała. Kchw. Fr.

Klon. Wor. 36.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

74

Mącz. (ob. w Dorywczą, w dorywki, w dorwy, w do-chwatki, w dopadki). §. Dorwać się dokąd, dobiedz dokąd, dopaść dokąd, fid; moljiu abrrißen, auf einen 21u* genbltcf fńneilen, ritten furjen 2lhftcd)er njojjin mad;en. Jakoż-kolwiek możesz, dorwij się, przyjdź ku mnie. Mącz. Do gór , które tćj dolinie przyległy, miałem tę wolą dorwać się, gdyż tylko pięć mil od miasta; ale niebezpieczno było. Warg. Iiadz. 112. DORWAŁY, a, e, dorwany,    nadto, jest ciekawość próżna, Dym, niedorzeczność,

1, 79. Panicze, którzy to dorwą się substancyi, rozumieją, ze to dla nich honor, kiedy tracą. Teat. 53, c.

52. Wiele razy dorwać się może, łyka wino. ib. 22,

5. Subcisivis horis aliquid scribere, i tedy i owędy niektórych godzin dorwać się pisać, kiedy czasu zbywa. Kłótliwa, niespokojna,

Zabi Fir. 15.

(Sorab. 1. doriecżacż namówić). DORZECZNY, a, e, — ie adv., do rzeczy będący, (ef. grzeczny), jur 6fld)C btettcitb, tauglicl), paffenb. oppos. niedorzeczny, unpaffcnb, uutaugltd). Chimera, pospolicie w innych niedorzeczna,

w nim słodziuchna, grzeczna. Niedorzeczne figury, zawiłe frazesa. Zahl. Amf. 103. Niedorzeczne projekta. Teat. 27, 4. Gadatliwość niedorzeczna. Perz. Lek. 202. (ob. od rzeczy, ob. Rzecz). Gniewają mię niedorzeczne jćj refle-ksye. Teat. 28, 61. Subst. DORZECZNOŚĆ, zdatność, stosowność, bie îaugltcfyfcit, Slnroenbbarfeit, ba3 Bufarn^ ntcnpaffcit, oppos. niedorzeczność n. p. Cokolwiek wiemy

czego się kto dorwał, dopadł, erl)afd)t, ermifd)t, ergriffen.    z których korzystać niemożna. Przyb. Milt. 241.

zupełnie zarznąć, oollcnb^ abfdjucibcu, roegfdjneibeu ; Boh. dorezati, dorezńm ; Hag. dorèzati; Sorab. 1, dorjżu , do-riżem, dorizam; Ross. 4opl>3aTb, 40pt3biBaTb, Nicprze-rznięta ta gałąź, trzeba jej dorznąć. Ld. Dorzynaj mi gardła; bo przyszedł czas mego przeznaczenia. Hor. Sat. 123. — Dorznąć kogo, domordować, dobić, zarznąć na śmierć, pr. et tr. oollcnbS tobten, beit legen <Sri)uitt ntadjen, ben ©armrê madjeit. Żeby mnie był już dorznął, żeby mnie był dobił ; lecz żyję na nieszczęście. Teat. 43, c. 31. Wyb. Już się też tą ostatnią przegraną w karty do-

Niedozwolonej kryjomo radości Ona pożycza w dorwałćj DORZNĄĆ cz. dk.. Dorzezać, Dorzynać ndk., do końca czyli ciemności. Petr. Hor. F. b.

DORYSOWAĆ cz. dk, rysowanie ukończyć, oollcnbê airêjctdj* neu, bie Bridjuung ober baś Bridjncn eubigen; Hoss. 40-ueprHTb, 40iiepiiima'rŁ.

DORYWCZY, a, e, dopadły, na prędce dostany, uchwycony, dorwały, iu ber ©efdjmiubigfrit aufgcgrtffeu, erfiafd)t, cnrnfdd, ergriffen; (Croat. podróżni, podszechni subeisivus)-,

Sorab. i. podzależnć. Ile mógł zebrać włościan, z dorywczym orężem na ustroniu postawił. Nar. Ust. 3, 169.—

Fig. Ta dobrodzićjka nieochybnie dorywczemi swatami sie bawi. Teat. 3, 33. (nieślubny, jaki się na prędce rznął. Oss. Wyr. (doniszczył, dogubił do ostatka, wni-zdarza). Dorywczy syn, porubny, z porubstwa, bękart,    wecz się obrócił). §. Dorznąć się czego* trafić na    co

oerftofduer Seife crmifdjt, non ber ©cite, unel;elid). Zbigniew    rzezaniem, mit Scfnteiben mor auf fomntcn, etmaé erfcfmri*

syn dorywczy Władysława. Nar. Hst. 3, 7. (syn pobo-    beu, burd) ©djiteibett l;eroorbringeu. Krwiby się w nas nie

czny. ib. 45. z nałożnicy, ib). eilt uaturlid)Cr ©ol)1t. §. Na    dorznął, na twarzy nam bladło, Patrząc na owe widzia-

prędce zrobiony, sklejony, dorazowy, nie na urząd zro-    dło. Pot. Arg. 282. I puszczadły nie byłby się krwi    do-

biony, iu ©tle geutad)t. Czasu dalszego nie mając, oszań-    rznął. ib. 562. Zbladł, jak chusta; nie dorzezałby    się

cowawszy dwa kościoły na wzgórku, oddał obie te do-    na nim krwi. Cn. Ad. 1312. (cf. płótnieć, płótno),

dosięgnąć rzutem, btś l;ut mcrfcu, mit bcut SSurfe erlangen, erreichen; Holl, dohoditi, dohazeti, dohazym; Croat. do-hititi, dohitavam, doverchi, doversujem; Hoss. 40i<nHjTb, 40KIÏ4MBQTL , 401UBŁipiiyTb, 40IHBbipilBaiO, 40Óp0CIITb, 40-ópocaTb, 40ÓpacbiBaTb, 40siaxnyTb. Tak się zbliżyły wojska, że jeden drugiego dorzucał kamieniem. Tivard. W. 1). 74. Fig. Z tćj góry człek dorzuci tak daleko okiem, Ile przez dzień kroczysty koń przepędzi krokiem. Zim. Siei. 221. (tak daleko sięga wzrokiem). Tr. Ody-dorzucił kłem w łono. Zebr. Ow. 266. sub

mcc owa go

inguine dentes abdidit, uderzył go, er uerfejjte tfjm einen ,$teb. §. Przydać, przysypać, przyczynić, Jttmcrfeu, ttod) Utcl)r IjtnjU tfutlt. Dał kopę raków za złoty, i dwa dorzucił. Ld. §. Dorzucić komu gębą, słowy * przymówić, dociąć, przyciąć, mit Sorten augreifcu, ftidjeln. Gęba dorzuci każdemu; przymówi, nałaje. Cn. Ad. 241. Tylko gębą dorzuci, a gdy przed sobą grozę ujźrzy, zamilczy i idzie. Petr. Hor. 2, U. 3. Złorzeczyli i dorzucali słowy nieprzystojnemu Leop. 2. Macch. 10, 34. (słowy nieprzy-stojnemi pluskali. Bibl. Gd.). Dorzucanie słowami, wyuzdana gęba, szkalowanie, jügcllofeß SDîttitl, ©ttcfjclei)/ ©dnnäbrcbe. Uszedł karania Za swoje uszczypliwe gębą dorzucania. Otw. Ow. 511.

rywcze twierdze Bogucie. Nar. Hst. 4, 329. §. Ucinko- DORZUCIĆ cz. dk., Dorzucać ndk., rzucić aż póty, docisnąć, wy, nieciągły, w dorywki, w dochwatki, na urwy, ltlt* tcri>rod;en, rucfmeife, ftoßmeife. Nie dorywczemu, ale poważnemu czytaniu praca moja służy. Fredr. pr. Zaczęły się harce; nieprzyjaciele rozumiejąc, że się to na dorywczych utarczkach skończyć miało, dawszy odpór, nie zapędzali sie. Nar. Hst. 3, 169. Z DORYWCZA, DO-RYWKIEM, w DORYWCZA, w DORYWKI, w DORWY adoerb., w dopadki, w dochwatki, na urwy, nieciągłe, iu ctujclueit erfmfd)tcu Slugculdicfeu, rutfmctfe, ftojhucife, ntd)t fcrtmäfirenb, in unterbrochen 3lnfälleu. Nie śmiał w otwar-tćm polu stawić się im ; ale nie omieszkiwał szarpać ich dorywkiem. Ostr. H. K. W dorwy ją całuje, luctantia oscula carpit. Zebr. Ow. 89. W dorywczą, w dorywki robić co, gdy się co zejdzie czasu od innych robot, subeisive. Mącz. Chcąc o pismach sądzić, trzeba je wskroś przeczytać, nie zaś z dorywcza tam i owdzie najrzeć.

Pilch. Sen. list. 266. Cnota nie z dorywcza silną się staje; lecz w równej zawsze mierze moc dziedziczy, ib. 2, 249.

‘PORZĄDZIĆ się czego zaimk. dk.. ściągnąć na się, fid) JUJtCfjett.

Dorządził się wiecznego upadku swego. Rej. Post. L. I. 4.

DORZAŁY ob. Doźrzały, dojrzały.

DORZEG cz. dk., dorzecze Fut., domówić, aufrebett, JU ®tt* be reben. Ledwie dorzekł; ów prosi.... Zebr. Oiv. 28.

DORZYNKI, [właściwie DOŻYNKI, 2] ów, wyrzynki, żniwiar- nnb ®d)lid;ten ber SRedjtśftreite enterben, sujieljen; Boh. cioski wieniec, baê ®d;nitterfeft, ber (Erntenfrany Juzem żni- sąudit se. wa dokończyła; przyniosłam wam tez i dorzynki do zdro- DOŚĆ ob. Dosyć, wszego pożycia. Teat. 52, 56.    DOSCHNĄC nijak, dk., Dosychać ndk., do reszty uschnąć,

DOSADA, y, z. DOSADNOSC, ści, z. dobitność, ścisłe do-    tmEig troffen werben, auêtroduen; Boh. doschnauti, doschl,

wazanie czyli dobijanie, bie 3lngemeffenf>eit, ©enauigfeit;    doschnu; Ros. 40coxHyTb, 40CuxaTb. Niech doschną

genaue^ Slnpaffcit; (Rag. dosada, dosadnos molestia, ve-    chusty, bo jeszcze wilgotne. Ld. Doschły Ross. 40C0x;naff.

xatio\ Bosn. dossada incommoditas ; Ross. 40ca4a gniew, DOŚC1E, Dojście ob. Dójść. przykrość, dolegliwość). Wyraz idzie za myślą; myśl DOŚCIG, u, m. DOŚCIGNIENIE, ia, n., 1. dogonienie, dodo brze, czuj żywo, A będziesz miał w pisaniu dosadność    goń, dojście, dociek, docieczenie, przcniknienie, pozna-

szczęśliwą. Dmoch. Szt. R. 17. Żaden naród nie trakto-    nie, pojęcie, ba3 (Embolen, ßrjagett, ©rrctd)en, Erlangen,

wał nauki obyczajowej zwiększą dosadnością, wyrazisto-    (Ergrünben, (ErforfdjCtt, begreifen; Vind. dofega, doidenje,

ścią i głębokością rozumu, jak Angielski. Zab. 5, 272.    dofeshenje ; Ross. cyromca, cyromb. Wysilają sie uczo-

Do tych dwóch rodzajów przyłączyć można i trzeci; choć    nych pióra na dościg pierwiastków Litwinów. Nar. Hsi.

nie z taką dosada. Mon. 7o, lOo. Z taką dosadnością    4, 142. Wielki jest Jehowa, wielkości jego niemasz

czyny mniej chwalebne przez rzeszosto jej języka prze-    doścignienia. Budn. Ps. 145, 5. (nie może być dości-

chodziły, iz.... Mon. 72, 421. Zdarzyło mi się czytać    gniona. Bibl. Gd.). 2. Doźrzewanie, doźrzałość, ba§

kilku autorów, z dosadnością o tćm piszących. Xiądz.    Jfctfcn, 'Jîeifmerbeit, bie Eîcife. Gdy wrzodziki ginąć nie

149. (cf. dokładność). DOSADNA, a, e, — ie adv., do-    zechcą, potrzeba je do doścignienia czyli zajatrzenia

bitny, właśnie w miarę, ani nad to, ani za mało, ge*    przyprowadzić. Per. Cyr. 2, G2. DOŚCIGŁOŚĆ, ' ści z.

nau abgemcffen, paffeitb, treffenb; (Rag. dóssadni, dosadiv,    1. możność doścignienia, pojętność, bie (Erreidjbarfeit,

dosadgliv ; Bosn. dosadivi ; Croat. doszadliv; Slav. dosa-    ßrforfcprtrfctt, (Ergrünblidjfeit; Eccl. 40CTH5KHoe, nOHarie;

dljiv* molestus, importunus-, Ross. 40ca4HUÄ markotny,    Ross, üoctidkiimoctl , iiocthjkhoctl. Niedościgłość taje-

przvkry, 40ca4Hie;ibHbM obraźliwy). Dosadne wyrazy. DO-    mnie, bie ttncrgrünblidjfcit b. @. 2. Dojźrzałość, btc Üîeife.

SADZIĆ cz. dk. Dosadzać ndk., §. 1. mnożyć lub kończyć    Wrzód przez przykładanie do dościgłości przyprowadzić,

sadzenie, dopełnić sadzenia, dosadzić n. p. drzewiny w    Perz. Cyr. 1, 127.    DOŚCIGŁY, a, e, — gle adv., ła-

ogrodzie, jtt (Enbe pflanjen, ober fe£eit, Doli fe^en, tmE    twy czyli podobny    do doścignienia pr. et tr. erjagbar,

pflanjen, itod; mc^r (>in3upjlan$cn ober fc^cn; Boh. dosóditi;    erl)afd)bar, errctdjbar, erforf^ltd;, ergrünbltd). oppos. niedo-

Ross. 40ca4HTŁ, 40ca?KHßani. §. Ogólniej Dołożyć, do-    ścigły, nnerretdjbar, unerforfdjltcb; Boh. nestjhlÿ, nepostj-

mierzyć do strychu, bin3U[e$en, Çtitjufitgen, »eil inanen,    hlÿ; Vind. nesapopadliu, neprimliu, nesastopliu; Ross'.

gaitj aufitHen. Gdzie dowcip nie może, chęć resztę do-    HenocTHJKimbiH, HenocTHraeMbiH, He40Bt40Mbn1, Heiicno-

sadzi. Minasow. Rytm. 3, 2. Gmin przedajny, przedajna    Bt4HMbiłi; Eccl. He40CTH5KHbiH. W próżnowaniu niedo-

i w senacie rada, Ten wskóra, kto najwięcej dosadza,    ścigły czas tracił. Smotr. Lam. 13. (nie mogący być od-

dokłada. Minasow. Farsal. 5. — §. 2) Intrans. Dosadzić,    wetowanym). Niedościgły, wysoki, głęboki. Ćn. Ad. 577.

aż gdzie doskoczyć, dociec, dobiedz, dopaść, btë roo|iitt    Niedościgły w rozsądek krytyk. Mon." 75, 715. Czło-

fejH’it, Ijtnfpringen, einen ©aj$ btö bin machen. Myśliwiec    wiek skryty, niedościgły. Teat. 45, 10. §. Dościgły, dowiedzieć powinien, gdy psy zająca ugoniły, aby na czas    źrzały, do pory doszły, w swojej mierze, reif. n. p. Do-

dobieganiem dosadził. Ostr. Myśl. 36. (cf. dojeżdżać).    ścigły owoc, człowiek. Oss. Wyr. Do niedościgłej po-

§. Do ostatniego stopnia co praktykować, ettMÖ auf ba£    rzuć chęć jagody,    Nastanie jesień, czekasz jej pogody.

2teu$erfłe treiben. W kostki, w karty, ochotnie dosadzi.    Hor. 1, 209. Min.    Wiek dzićwczy niedościgły, ib. 2,

Falib. Dis. R. 3. — Dosadzić czćm ; zadać mocno, dać    65. DOŚCIGNĄĆ,    dościgł cz. dk., Dościgać ndk., doga-

co dobrą miarą, tüchtig meffett, ein tüd;tige§ geben,    niać, dopędzać, dogonić, dopędzić, nad;jageu, ttad)fe^ert.

nehmen. Dosadził lekarstwem. Ld. — Dosadzić komu,    eittfiolen, erjagen, erreichen; Boh. dostihnauti, dostjhl, do-

dojąć mu do żywego, zadać mu przykrości dobrą miarę,    stjhnu, dostjham,    wystjhnauti, wystjziti, dohoniti sc;

einem tüdjtig jufejjen, i^n placfen, tfnn red;t ntcle 9îot^ ma»    Croat. dosztignuti,    dosztigavati, doztichi, doztigni, doz-

eben; (Rag. dossàditi, dossaghjevatti; Slav. dosaditi; Bosn.    tigavam, ztechi, ztćchem ; Bosn. et Rag. dostighnuti;

dosaditi, dosaghjevatti; Croat. doszaditi onus imponere,    Dal. doztignuti; Vind. dohilati, dohitati, dopriti, perpri-

gravare, afficere molestia-, Ross. 40ca4HTb, 40ca*4aTb    ti; Carn. dahitim; Ross. 40CTiirHyTb, 40CTHUb, 40CTHraTb,

HacTHib, HacrarHyTb, HacTiiraTb, cyraaib, cyrOHaib, Ha-roHHTb, naraHHBaTb, H3BepCTHBaTbca. Czego trudno doścignąć, przestać trzeba gonić. Zab. 14, 151. Pindara trudno dla wysokiego lotu doścignąć. Zab. 6, 370. Nar. — Przeniknąć, pojąć, ergrünben, erforfeben, burd/bringen, »er« fielen. Któż doścignąć może tajemnicy twych sądów wiecznych. Past. F. 62. Leop. Syr. 24, 38. — Dościgać się, poznawać się, zgruntować się, fid) felbft ergrünben, erforfdten. Na ów czas dopiero ulżony z frasunków' umysł,

499

DORZYNKI - DOSADZIĆ.

DOŚĆ - DOŚCIGNĄĆ.

gniewać, dokuczać, dolegać; 40ca40BaTb Ha Koro gniewać się na kogo). Błąd srogi nędznemu dosadza. Zebr.

Ow. 68. tantus tenet error. — Ross. 40ca4HTejb przykry komu, dosadziciel, dosadzający komu, ber einem jufefst.

DOSADZIĆ cz. dk., Dosądzać ndk., sądzić do pewnego czasu lub kresu, btë (molmt) rieten, Jîtcfyter fepn. §. Dokończyć sądu, ju Œnbe ridjten, ben Sîecfytêftreit beenbi* gen; Boh. dosauditi. DOSADZIĆ się czego zaimk., sądząc dójść, nabyć, ściągnąć na się, fiefy burd) 9îid)teu

począł się dościgać. Nar. Tac. 3, 53.    §. Intransit. Do-    mu dać, darować, nałożyć, niż którego młodzieńca na

ciekać, dopływać, dobiegać, do końca dochodzić, ju    nauki wychowaniem jakiem opatrzyć. Gliczn. Wych. M.

fênbe laufen, auSlaufett. Przyszła straszna godzina, osta-    7, t. DOSIAG, ięgu, m. dosięgnienie, dosięganie, do-

tnia dościga Chwila! natura, widząc swój koniec, się    stawanie aż do dotknięcia się zezem, ba3 (£rretd)eu, 6r-

wzdryga. Dmoch. Sąd. 76. §. Doźrzewać, do pory swo-    langen, £>tnretd)ett. Czarci latając, skrzydeł potężnych do-

jćj przychodzić, retfCtt, reif werben, jetttg werben. Krosty    sięgiem Tak się kręcili, iż się oku wydawało, Jakby całe

czarne dościgają w dziewiątym dniu. Perz. Lek. 290.    powietrze z ogniem się ścierało. Przyb. Milt. 185.

Wrzody te okładać, aż się otok zbierze i doścignie. DOSIĄŚĆ, DOSIĄŚDŹ, DOSIEŚĆ, dosiadł, cz. dok., dosiedzie, Perz. Cyr. 1, 116.    dosiędę, dosiądę Fut., Dosiadać niedok., dosięgać siedzenia,

DOSIA ob. Dorota.    w szczególności, konia, einen ©tjj erretdjcn, ntcberftfiett, anffb

D0S1AĆ cz. dk., dosiewać ndk. dokończyć wysiewu; do pe-    |en, tnfonberfjctt §u $ferbe [teigen, ein Çferb kfteigen. Wstyd

wnego kresu posiać; do posianego przyczynić; $u ©ttbe    nam cię widzieć, wyrodna młodzi, Nie umie dosieść bach-

faeit; rootjilt [den; noc^ meljr baju [den; Ross. 40ctflTb, mata. Hor. 2, 161. Nar. Uczą ich tam konia prędko dosia-40ctBaTb.    dać, i dobrze nim toczyć. Star. VoL C. 4, b. Rycerzowi trze-

DOSIADAG oh. Dosiąść, ob. Dosiedzieć.    ba umieć łuk ciągnąć i bronią władać, Więc konia czę-

DOS1ADZ, DOSIĄC, dosiągł cz. dok., dosięże, dosięgnie,    sto dosiadać. Groch. W. 489. Im hardziej zrazu młody

dosięgnę Fut., Dosięgnąć, dosięgnął jednali., Dosięgać,    żrzebiec srogi, Tern snadniej bywa potem dosiadany. Zab.

niedok., sięgać aż po, sięgając dostać, dojść czego, btë    15, 243.— Fig. tr. Bodaj go przeciwieństwa żadne nie

itudun retebcu, laugen, erreichen, erlangen; Boh. dosdhnauti,    dosiadały. Źebr. Ow. 2. (bodajby się go nie dotknęły). II.

dosahl, dosahnu, dosahowati, dosÿcy, dosÿhnu, wysâhnau-    Dosiadać ob. Dosiedzieć.

ti; Slovac. dosahugi; Sorab. 1. doszahnu, doszahwam, DOSIEC, siekł, cz. dok., dosiecze, dosiekę Fut., Dosiekać doszahuyu, dozeżahnu, dostahnu; Vind. dosezhi, nakon-    niedok., do szczętu przesiec, lub posiec, uollenbä burdp

zhati, sadofezhi; Rag. dosêchi, dosêghnuti, dosezati;    Ratten, öoKeubÖ jcrfiaucn; Ross. 40CBMB, 40CUKaTb; Boh.

Bosn. dosecchi, doseghnuti; Croat. doszćchi, doszegati,    doseci, dosekati, dosekawam. Biel. Sta. 143. b. DOSIE-

doszegnyem, ztecbi, ztechem; Ross. 40CH3aTb, 40carHyTb,    CZNA linia łuku, cosecans. Łęsk. Mier. 2, 145. Śniad.

4omarnyTb, 40CH3aio, 40caraio. Uczyńmy wieżę, któ—    Alg. 1, 268. Gcom. Nar. 1, 309.

rćjby wierzch dosiągł nieba. Leop. Genes, ii, A. Zbuduj- DOSIEDZIEĆ nijak, niedok., Dosiadać kantyn., Dosiadywać my wieżę, którćjby wierzch dosiągł do nieba. Bibl.    Gd.    częstotl., siedzieć aż do pewnego kresu lub do końca, doit. Niemasz żadnego takiego dobrodziejstwa, któreby    po-    trwać, dobywać, doczekiwać, domieszkać, doba wić aż do,

winowatych naszych nie dosięgło. Gorn. Sen. 374.    (na    biö W0$ftt ftfcen, DIS JU ®ttbc jtfjcn; bletben btë ju (Snbc, ait£p

nich nie wpływało). Najwyżej ręka wszechmocna    do-    ftjjett, anêbattent, ait^arreu; Boh. dosedćti, dosedjm; Ross.

sieże. Zab. 13, 297. Wszystkich cnót jego językiem do- Aociwirb, AOCHuamaTb. I obiadu nie dosiadaj, jako sie-siądz nie mógł. Sk. Dz. 355.    (opisać, objąć mową).    Do-    dzisz, tako    wsiadaj. Bratk. S. 4, b. Nie dojadaj, nie    dosiądź rozumem, begreifen, mit    bem Serftanbe erreichen.    Bieg    siadaj, nie    czekaj wetów. Gn. Ad.    1314. Prymas aż    do,

niebieski ani rozumen dosiąc, ani zmiarkować może. Bo-    ukoronowania królewskiego w Warszawie dosiadać będzie.

ter. 5, 15. Głębokość zmysłu dosiąc, i ku wyrozumie-    Vol. Leg. 7, 105. Dosiadać z kim albo komu, dotrwać

niu słów jego przyjść nie mogli. Dambr. 254. Kopernik    mu, siedząc z nim do końca, dopomagając mu towarzy-

dosiągł rozumem aż w obłokach prawdy. Oss. Wyr. Chry-    stwa, mit einem btë SU (Enbe ft$eit, iljm ftfCttb ©cfellfdjaft

stus bywa przy wieczerzy duchownie, którego obacza- leifteit, ftd) mit il)Ut ftijeitb unterhalten. Mąż waży grosze, wają i dosięgają wiarą ci, którzy dobrze świętej wiecze-, siedząc nad worem, A żonka z gachem dosiada. Hor. 2, rzy pożywają. Baz. Hst. 224.    Dosięgnąć zamysłu,    feine    159. Nar.    Dosiadam komu abo z    kim, compotoris gratia

Slbfidjt erretdjen. Na wszystko    odważyć się byli gotowi,    sedeo. Gn.    Th. §. Dosiedzieć się    czego, doczekać    się,

byle swoich zamysłów dosięgli. N. Fam. i, 60. (dopięli). nabawić się, ściągnąć na się, fid) etma$ crfifJCtt, bltrd) ©tt» Dosiągł tak wysokiego urzędu, jakiego przodkowie jego nie jen ermerbeit, $UJtel)CH.

posiadali. Oss. Wyr.— Dosiądź biczem, ociąć, mit bem ^tc« DOSIĘGAĆ ot. Dosiądź. DOSIĘGŁY, DOSIĘZNY, a, e, mole erregen, einen §teb nerfefjeit, posięgać, bić, trafić, mie-    gący być dosiężonym, crreid)bar. Niedosiężne ptaszym wieże

rzyć na kogo bijąc, nad) einem fd)lagctt. Tak go w łeb    polotom. Zab. 12, 218. ^Posępnych dębów wierzchy nie-

dosięże Szybko z procy, że trupem zarazem polęże. Ttaard.    dosiężne okiem. Szym. S. W. 5. Niezmierne i niedosięgłe

Pasq. 61. Bóg gdy karze złośnego, Dosięże przy nim    jest miłosierdzie boże. 1 Leop. 2 Par. módl. Man. Jej

biczem niewinnego. Lib. Hor. 61. Za mną gonił, i mo-    celności niedosięgłych żaden wysłowić nie będzie mógł.

cno mnie kijem dosięgał. Mon. 73, 180. Jużci to nas    Bzów. Roi. pr. *§. Dosięgły activ., dosięgający się, do-

dosięga, co się inszym stało, Któż w tern może upewnić    tykający się, biö l)m rctdjenb, (UigrdltjWtb, bcritfjrcub. Cza-

iże ujdziem cało. Paszk. Dz. 117.    §. Dosiądź, dobyć    hrowski był dosięgły krwią wielkiemu Janowi Zamojskiemu,

się na co, expensować, [/ergeben, bte lüften morauf uer=    Gzachr. Tr. A. 2. DOSIĘGNĄĆ ot. Dosiądź,

menben. Kiedy już dać albo dosiądź, tedy począwszy brać, DOSIENIECZKA ob. Dorota. DOSIEŚĆ ob. Dosiąść, zaś położą. Gliczn. Wych.M.%, b. Panowie, którzy mają DOSKOCZ, a, m. człek do pobiegu, eut ©d)tdctauj, etu się dobrze, mają też z czego dosiądź, wolą komu insze- 3)ieuftbotl)C $um SSerfdńcfeu, citt ©priugauf. DOSKOCZNY, a,

są w

e,- îe, adv., szybki, dolotny, dopadkowy, fcfjnell, fluffpritt*    463. Zrn. Pst. 3, 166. Bozkie dzieła doskonałe

(jeiib, tymfprittgenb; {Boh. doskoenÿ ciekawy, natrętny). §.    swojćm doskonalstwie. Sk. Kaz. 389. Niedoskonałość,

Pass. Mogący być doskoczonym, do doskoczenia, dosią-    btetbmoHfrmunen^ett, (cf. wada, przywara, myłka, ułomność’

gnie ma, crfpringkr, erreichbar. DOSKOCZYG cz. dok, Do-    krewkość). Dzieła człowiecze mają sprawcy swojego pie-

skakać niedok, ‘Doskakować, doskakuje kontyn., Doskaki-    tno, niedoskonałość; poprawiać je" więc zawsze możemy,

wać czesłotl., skokiem dojść, dostać się gdzie skokiem,    Kras. Pod. 1, 37. DOSKONAŁY, a," e, DOSKONALE

wskoczyć na co, m I;in fprtttgen, erfpringcn, fprtngenb    adv., zupełnie jaki powinien być, bez braku, wady, polb

erreichen i] Boh. doskoeiti, doskakati, doskakowati; Vind.    ftmtttten; Boh. skonały, dokonały; Slovac. dokonalÿ; So-

doskozhiti; Croat. doszkochiti, doszkakujem , nadoszkochiti,    rab. 1. dokonaeżne ," dodzelnë, dozhprahwne; Vind. po-

nadoszkakujem; Boss. 40ChaKaTb, 40CK0miTb, 40CKai<HBaïb,    poun, popounast, dopernefen; Carn. popolnema; Slavon.

40npbirHyTb, 4onpbirbiBaTb, 40npaHyTb. Liszka, zobaczy-    podpun; Bag. svarscen, izvarstan, zvarstan; Croat. ob-

wszy kiełbasy, żadnym sposobem tam doskoczyć nie mo-    vèrssen, izverssen, zvèrssen ; Boss. coBepmeHHUH. Kościoł

gąc, powrozy je nazywa. Teat. 4-3, b. 4. Drozd. Gdzie    powszechny, iż zupełnie abo na wszystkićm jest dosko-

szkapa nie doskoczy, pewnie ptak doleci. Jag. Cr. A. b.    nały, a na* niczćm nie chramie. Baz' Hst. 315. Niemasz

Tureckie konie żołnierzom Skanderbegowym prawie szy-    nic pod niebem tak doskonałego, coby w sobie jakowej

je doskakowTały. Baz. Sk. 195. Przez ciem ja wojska    nie miało wady. Nar. Hst. 6, 194. Nic doskonałego w

poraził niezwyciężone, Przez ciem ja mury ubieżał nie-    ludzkiej każdej* robocie. Cn. Ad. 549. (nic bez ale)/Owa

doskoczone. J. Kochan. Ps. 22. (których doskoczyć, do-    prawda pewna i doskonała, która omylić nie może. Baz.

siądź nie podobno było). §. Z prędka, dorywczo gdzie    Hst. 140. Kto drugiego doskonałym "w cnotach uczynić

wpaść, fdptell timlnn fprtttgen, einen ©prnttg nwinn machen,    ma, sam doskonalszym niż on być musi. Gorn.Dw. 391.

nut eilten 5lngenbli(f einfpred/en. Doskocz do krawca, żeby    Wiemy coś, ale nie*doskonale. Teat. 54, c. c. i. i. (nie

suknie na jutro zgotował. Ld. §. Doskoczyć kogo , do-    do końca). Nie potrafię ci doskonale wymówić, co czuję,

gonić, doścignąć, dopędzić, einigen, erjagen. Dosko-    Teat, 56, c. 128. Po Francuzku umie doskonale; a woli

czył uciekających za lasem. Ld. §. Dosiądź, przypaść    Polskim językiem gadać. Mon. 68, 262. Abyś przeszedł

na co, erreichen, gleid) fomnten. Żaden śnieg tej płci, ża-    cnotą Faryzeuszów, trzeba ci do tego nóg doskonałych,

den nie doskoczy Rumieńca rubin. Morszt. 60. DOSKOK,    Bals. Nied. 2, 88. (dostatecznie ćwiczonych, należycie

u, m. doskoczenie, z kopyta urywkowa napaść, Sfltfpwng,    biegłych). Szarajowi eunuchowie są tak doskonałemi, że

frfyneller Unfall, ^infprnitg; Boh. doskok. Ghart nie tak si-    nic mezkiego nie mają; i tak są "szpetni, żeby się’ich

ł®j jak żartkim doskokiem uderza zwierza. Przyb. Luz.    białogłowy zlęknąć musiały, gdyby im kiedy na myśl "mia-

85. Tatarzy ustawicznemi z boków doskokami, srogie w    lo przyjść spytać" się ich, jeżelrim jeszcze co mezkiego

wojsku czynili klęski. Nar. Hst. 5, 356.    zostało. Kłok. Tur. 46. (ze wszystkićm, do szczętu wy-

DOSKONALEC, lea, m., ‘doskończyciel, perfector. Mącz.    trzebieni). Liturgia ś. sowerszenna albo doskonała w te

« Doskonalacz, który co do doskonałości przyprowadza,    dni nie ma być odprawowana. Pimin. Kam. 222. (zupeł-

ber 3SerPOllfomimtcr; Croat. obverssitel, zverssitel; Bag.    na, ze wszystkiemi szczegółami do końca). Math. Dosko-

dovarscitegl, svarscitegl, izvarscitegl; Boss. ycOBepuiHTejt.    nała figura, regularis, która ma anguły i ściany równe.

DOSKONALIĆ cz. niedok., udoskonalić dok., udoskonalać    Sol. C'eom. 2. Foremna, eine (PoUfoimmte) regnfotre gtgnr.

kontyn., doskonałym uczynić, kogo czego z gruntu nau- DOSKONAĆ ob. Dokonać.

czyć, ćwiczyć kogo w czćm , pollfommett inadjeit, pewolb DOSKÓRZYĆ, Doskurzyć cz. dok, do skóry, do żywego do-fommneit; (Etym. koniec); Croat. dovershiti, dovershavam,    kuczyć, dojąć komu", einem btê auf btc",£)aut fontmen, tym

(Etym. \yierzch), zverssiti, zverssüjem; Bag. dovarscitti,    tüchtig ju fieiBe gelten, t^m tfö anö Ceben foimiten, t(mt |tcf*

dospjetti; Boss. ycoBepniHTb, ycOBepmaTb. Wnosił, że    ttg jufe^en. Nad ból, który Joba morzył, Język uszczypli-

osoba, doskonalona przez Dorwała, musi być jemu po-    wy bardziej mu doskórzył. Chrośc. Job. 5. Tyran do ży-

dobna. Zab. 14, 298. (formowana, kształcona, edukowa-    wego im doskórzył. Chrośc. Fars. 7. Bestya dzika często

na). Do doskonalenia, mogący być doskonalonym Boss.    się nie zburzy Tylko na tego, kto jéj sam doskurzy. Mon.

coBepiuiiTejbHbiH. Doskonalić się, doskonalszym się sta-    73, 460. Nie widać w bramach starych sędziów, którzy

wać, ćwiczyć się w czćm, gruntować, ftd) Penwlffommueit,    Rozeznawali, kto komu doskórzy. Chrośc. Job. 203.

stotl, do końca zeskrobać, na piękne, ze szczętem wyskrobać, oskrobać, ôollcnbê befdjaben, nbfdiaben, (abfcfyra* pen) ; Boss. 40CKpecTb, 40CKpe6aib. Doskrób tego patyczka, ale nie przeskrob. Tr. Doskrobać jest w miarę skrobać; przeskrobać nad miarę. Ld. fig. Kto skrzętnie doskrobuje, też często przeskrobuje, ob. Przeskrobać, przesadzić. §. Doskrobać się czego zaimk, szczyptą nazbierać wiele, jnfaimnen fragen, jnfammen fanimeltt, jufann men fparat, jufanten geilen. Dziad kilku się groszy do-skrobał. Jabł. Ez. 136. Doskrobać się kęsa chleba,

DOSKOCZYĆ - DOSKONAL.

DOSKONAŁY-DOSKROBAĆ. 501

ftd) üben, hüben, poüfontmner tperben. DOSKONAŁOŚĆ, ści, DOSKROBAG cz. dok., doskrobuje Pr. Doskrobywać czeL-i. ‘DOSKONALSTWO, a, n. zupełność celności, bte fpmmenbeit; Boh. skonalost, dokonalost; Slovac. dokona-lost; Vind. popolmnost, obifnost, popounost, popouni-most; Carn. popolnemast; Bosn. izvrrisnôst, izvernsnost;

Bag. izvarsnôs, svarsnos ; Croat. zvérssenoszt, izvürsse-nye, obvcrssenye; Ross. coBepuienHOCTb. Doskonałość nie ma żadnego niedostatku ze wszech stron. Petr. Et.

385. Im więcej człek błędy swoje poprawia, tćm się bardziej ku doskonałości zbliża. Pilch. Sen. list. 32. Jezus jest wzorem doskonalstwa wszystkiej pobożności. Sk. Kaz.

cmcrgerc e mendicitate. Mącz.— Doskrobać się, zminda- DOSŁUCHAĆ cz. dok., Dosłuchiwać kont. et czestotl., aż do ctwem nabawić się czego niedobrego, ftd; burd) ©Ctß et« końca słuchać mówiącego, proszącego, big 311 ©nbc att-JMS JitjieljClt.    (lörctt, ôotlenbê flU^ören; Vind. doshlishati; Ross. Aocjy-

DOSKRZEĆ cz. dok., dogrzać, dopiec, doskwarzyć, (cf. iskra),    inarb, 40Cjymi!BaTL; Boh. dosleychati. Proszę, abyście

einem mann machen, tym jufe^en. Głód im w obozie już    o tćm nic nie stanowili, aż dosłuchawszy co powiem,

doskrze do żywego, I koniecznie przymusza rozprawić.    Nag. Fil. 25. Dowiesz się, jeżeli zechcesz do końca

Chroic. Fars. 291.    dosłuchać. Oss. Str.    2. Bajek dosłuchiwali pilnie. Mon.

DOSKURZYĆ ob. Doskórzyć.    07, 391. Panie, chciej mnie dosłuchać. ib. (wysłuchać

DOSKWARZYĆ cz. dok., dogrzać, dosmażyć w rynce abo    prośby mojej). §. Podsłuchać, bcfiordjctt. Pewna nasza

w rondlu, tmUcnbŚ prcgcltt, rilften, baden, braten. Doskwa-    Zguba; niewolnik tyrana dosłuchał naszej rozmowy. Teat.

rzyć, nieporządnie byle jako, nieumiejętnie dogotować,    43, 34. DOSŁUCIINĄĆ nijak, jednoll., z słuchania po-

doparzyć, nttferabel abfod;en, baß CÓ ttnr gar nurb. §. Fig.    wziąć, dowiedzieć się, usłyszeć, (Boh. doslechnauti), er«

Dopiec komu, dogrzać mu, dokuczyć, einem marnt madjett,    fahren, puren, nernebmen. Jak fakeya o tćm co dosłu-

tpnt jufeßen. Niech ci czułego pilność starania do śpiku    chnie, dopierożby się ozwali. Chrośc. Fars. 97. Mnóztwo

czasem

doskwarzy. Hul. Ow. 178. DOSKWIERAĆ cz.    skupionych klientów dosłuchnie sądowych wyroków. Mon.

niedok., doskwarł, doskwarło dok., dopiekać komu, do-    7G, ,140.

grzewać, doskwarzać, doskrzeć, dojmować, dokuczać, DOSŁUŻYĆ intrans. dok., dosługuje Pr., dosługiwać czestotl, psotę płatać, einem (miß mactycn, ipm etnpei^en, tym jufet«    służyć do pewnego kresu, big jn einer gemiffen 3cit bte«

jCtt. Świeżemu doskwarło gorąco mułowi. Zebr. Ow. 14.    nett, anöbienett; Sïovac. dosluhugi; Rag. doslûxiti ; Ross.

Ple, wstydź się mój kochany, jaki z ciebie sknera, Wi-    ^ocaywitTL, AOC,iy*HBaTB. Dosłuż twoich lat. Tr. DOSŁU-

dać, że ci łakomstwo nad miłość doskwiera. Trąb. S. M.    ŻYĆ się czego zaimk., służbą co otrzymać, wysłużyć,

141. Wielebyś przydał do pośpiechu, gdyby ci z tyłu nie-    przyjść do czego, dorobić się czego służbą, fiel; etmaéi

przyjaciel doskwierał. Pilch. Sen. list. 2G3. Tyle matce    crbicnctt, burd) ©tenen baju gelangen, im ©teufte ermerben,

doskwierał, że królestwo porzucić musiała. Nar. Ust. 2,    ocrbicttcn; (Rag. dosluxitise). Najśmielszy wódz takowy

282. Złe zda mi się doskwierać. Teat. 43, b. 21. Cóż    do zwycięztwa zmierza, Który się od prostego dosłużył

to za męki, ból doskwiera,    Jaś    umiera,    ib. 32,    c.    33.    żołnierza. Kras. Sat.    103. ber ptnanf gcbtcnt pat. Mieszcza-

DOSŁAĆ cz. dok., dośle, Ful, Dosyłać    niedok., aż    na    miej-    nom będzie odtąd    wolny wstęp do dosługiwania rang

sce odsyłać, big fuit fd)trtcit. Ross. 40caarb; Eccl. npHno-    officerskich. Gaz. Nar. 1, 129. Który mieszczanin do-

chuato.

Póki tego drzewa świętego na miejsce nie do-    służy się stopnia rejenta kancellaryi, będzie nobilitowa-

ślecie, póty się ten wóz nie ruszy. Biel. Sw. 221, b.    nym. Gaz. Nar. 1, 129. Żadnej majętności nffe mając,

Dosłanie Ross. 40Cbijma.    pojął żonę, po której też nic nie wziął; a potem się

DOSLEDZIĆ się czego zaimk. dok., doszukać się, śledząc    oboje dosłużyli majętności dobrej. Stal. Lit. 238. (cf. do-

dojść, doszlakować, dotropić, augfpfireit, aufllüittem, er«    robić się). §. Dosłużyć się, stać się zasłużonym, fićp »Cf*

forfepen. Dośledzono się potem tego, że Tatarów Litwa    bient ntatyett. Wielokroć przy nim walcząc, dobrze się

do Rusi posłała była. Krom. 587. Sorab. 1. nedoszledżite dosłużyli. Baz. Sk. 279.

dny, nie skażony, gut ßörcit, eilt guteg ©efitir fabelt; (No-rab. 1. doszlyschacż; Rag. doslńscjati). Szkoda tego człowieka że nie dosłyszy. Ld. Ross. HC40cauinaTŁ, 11040-c.ibiiny. §. Dosłyszeć czego, mowy, słów, uernefunett,

investigabilis, niepoślakowany. Cn.Syn.A91. niedośledny. DOSŁYSZEĆ nijak, dok., mieć słuch jak się należy, nie wa-DOŚLEPIĆ cz. dok., Doślepiać niedok., na niwecz oślepić, oćmić, Dollcnbg bltub machen, gaitj bleitbeit. Złośliwym obiecano, rozumu i oczu doślepić, aby widząc nie widzieli. Rej. Ap. 5. Doślepił go, aż do końca. ib. 4, 4.

Obiecał do końca doślepić i oczy i rozum ich. Rej. Post.    ftyreit, ócrftcpcn. Wątpię, żeby twego wołania dosłyszał.

K. k. 1.

502

DOSKRZEĆ - D O S Ł O W I E.

DOSŁUCHAĆ - DOS MIEWAĆ.

Ld. Dla gwaru i wrzawy, nie mogłem dosłyszeć, co po-DOSLIFOWAć cz. dok., do końca poślifować, wyślifować,    wiedział, ib. Starek jak dosłyszał zapłaty sowitej, w te

tmlleitbg auëfcplcifen; Ross. 40Ta<tHTb, 40TauiiBaTb.    rzekłłsłowa: Zebr. Ow. 48.

DOSŁONECZNIK, a, m. DOSŁONECZNY punkt; punkt dro- DOSMAŻYĆ cz. dok., do końca usmażyć, wysmażyć, Dollcttbg aug* gi jakowego planety, w którym śrzodek jego najbliższym    fcpmorcn, (augbrćtgcllt). Śliw na powidło jeśli nie dosmażysz

jest śrzodka słońca nazywa się dosłonecznym, perihelium,    w jednym dniu, przez noc skwaśnieją. Haur. Sk. 76.

bte ©omtenptjpc. Hub. Mech. 456. (ob. Odsłoneczny, od- DOŚMIARDNAĆ, DOŚMIERDNĄĆ nijak, jednotl, Dośmiardać słonecznik; cf. odstęp, mimośrzód, cf. doziemny, odzie-    niedok., zupełnie zaśmierdnąć, psuć się do cuchnienia,

mny). Komety z miejsc od ziemi najodleglejszych przy-    zaśmierdywać, Dollcubg gaitj (tdltfcng werben; (Rag. dochodzące, gdy się ku swemu dosłonecznikowi zbliżają, za-    smardjetti tkomu « obmierznąć). Kto śmierdzi, niech do-

czynają być widzianemi. Hub. Mech. 527.    śmiarda; nie radze go ruszać. Pot. Arg. 166.

D0SŁ0WIE, ia, n. słowo szkolne adverbium. Wlod. podług DOŚMIEWAĆ nijak, niedok., do ostatnićj śmiałości przycho-Kpcz. przysłówek, bag 9?ebeim>ort. aliter Już przyszło mię-    dzić, ftd; fed! erfüllten, crîedeu, fecf genug woju fe^n. Ksią-

dzy niemi do dosłowia; z sposobu mówienia: powiedz    żęta Przemyscy na wyprawę przeciwko Bolesławowi sami

ostatnićm słowem, do słowa wiele chcesz; bag lefde Sort,    nie dośmiewali jechać. Krom. 151.

bag leßte ©ebot tut £>anbel.    DOŚMIEWAĆ się zaimk., do reszty się naśmiewać, fid) t)o(t«

cubé fcttt lacfyen. Dośmiewać sie czego, śmianiem się ścią-    wskroś przenikać, einem ÇetfS machen, warnt machen, tljm pfejjen

gać na się, ftc^ tlird; Sachen pste^en; Boss. aocm-batłch.    Nigdy tak gorącem słońce nie dośpieje W Apulii, gdzie

DOSOLIC cz. dok., dosalać niedok., do miary posolić, lub    silniej grzeje, Jak miłość. Petr. Hor. 2, N. 5. ‘DOSPIA-

wiecćj jeszcze nasolić, geljbrtg fapen, genug fapen, noch    ŁOŚC ob. Doźrzałość; Boh. dospëlost; Ross. cirLiocTb.

1UC|)Ï jufoljen, Rag. dossolitti, dossaagljam; Ross. 40CO-    DOŚPIAcŁY ob. Doźrzały; Boh. dospely; Boss. cirfe-ibiif.

czas,

.ihtł. Zły kucha rz albo przesoli, albo nic dosoli. Fredr. Ad.    DOŚPIECH, u, m. donaglenie, stawienie sie na

57. Masło do przechowania, lepiej przesolić, aniżeli nie    należyty pośpiech, btc gehörige ©le, ©djnelltgfett. Komor-

dosolić. Haur. Sk. 65. Dyby niedosolone. Teat. 34, b.    nicy mają być od podkomorzego, za niedośpiechem jego

(hoss. Prov. Hc40cojl na ctojtb, nepecoab na cniwb,    samego, posyłani ku rozgraniczeniu. Stat. Lit. 291. (za niemało solii na stół, wiele plag na grzbiet).    nadążeniem, za opóźnieniem). Dal. dozpitak finis. DOŚPIE-

DOSPAC nijak, dort., Dosypiać niedok., do potrzeby lub woli    SZ^G cz. dk., Pośpieszać niedok., podążyć, nadażyć, śpie-

naspać się, ftcfy gehörig anSfd;lafen; Sorab. 1. dospiu, do-    sznie dokonać, etlenbd beenbigcn, wollenk befd;tenntgen. Pa-

spim ; Boss. 40cnaTb, 40CŁinaio. Nie dospać trzeba, kto    sterz z trzody, kogo nie dośpieszył przepędzić do domu,

chce dostać chleba. Cn. Ad. 577. Bogacz nie doje, ani    ciężki grad zbił na śmierć. Tward. Wł. 49. Rzemieślnik

dośpi, aby zebrał, W nocy i we dnie o tern myśli i pra-    niech dośpieszy roboty. Ld.— 1. DOŚPIEWAĆ ob. Dośpiać.

cuje. Opal. Sat. 29. Ani dospać, ni dojeść, ni wczasu 2. POŚPIEWAĆ cz. dok., śpiewania dokończyć, tfollcttbê pt żadnego Nie mogą mieć, dla kęsa pożytku nędznego.    ©tbc [tilgen, mtdftngen, enbtgen; Bag. dopjevati; Sorab. 1.

Bej. Wiz. 54. Nie dosypiaj, nie wiele się snem baw',    dospiewacż ; Boss. 4oirbTb, 4ontßaTb. Cośmy zaczęli,

ani składaj rąk ku ospalstwu. Radź. Prov. 24, 33. Nie    tego dośpiewajmy. Gliczn. Wych. N. 7. Niebieską har-

bedziesz dziecię, żadnej nocy dosypiało. Groch. W. 364.    monią dośpiewywali. Birk. Dom. 159.

Pospanćj ci życzę nocy. Tr. wyspanej, spokojnej, gcrn^ DOŚRZEDNI, ia, ic, do śrzodka dążący, nad; bem STOittelpimct famę Mjt. Niedospanie, bezsenność, ©d;lafh)ftgfett, metyl    ptetlenb. Siła dośrzednia, vis ’ centripeta. Rog. Dos. 3,

gehöriges 5ludjctylnfcn. Praca ciężka a pełna niedospania i    409. Światy odśrzednim biegaja czy dośrzednim biegiem,

potów. 1 Leop. 2 Macch. 2, 27. Z pracy podróżnej i z    Przyb. Milt. 238.

z niedospania ciężko zasnął. Stryjk. 313. Jego niedo- POSSAĆ cz. dok., do końca wyssać, lub do woli sie nassać, spanie było snem bezpiecznym wszystkim, i odpoczynkiem    tmllenbd audfangen, flety ganj [att fangen; Sorab. 1. docjeam;

ich głowy. Tward. Wł. 196. §. Pospać się czego, spa-    Rag. dosissati; Boss. 4oeocaTb, 4oeacbiBaTb.

niem ściągnąć na się, nabawić się, [id; burd; ©djlafctt ju* POSZRUBOWAĆ cz. dok., doszrubowywać czestotl., do koń-Jtotycn. Leniwy dostatków się nie dośpi. Tr. Pospał się ca zupełnie zaszrubować, öolleitbÖ pfotytanben ; Boss. 40-tćj choroby, ib.    BiniTHTb, 40BimqiiBaTb.

Fut., dostaję, dostawam Pr., Dostawać kont., stać abo stojąc trwać póki trzeba, fiepen bleiben btë jnr gehörigen 3cit ; (Boh. dostóti, dostał, dostogjm; Sorab. 1. dostejiu, dostojiu, do-stejem, dostojem; Croat. dosztati, dosztajem; Y ind. dosta-ti). Dostać, dostać komu, dostać komu czego n. p. placu »nie ustępować, dotrwać, dotrzymać, nie wahać się, fcffc fiepen bleiben, nićpl manfeit, iticpl fcpnmnfcn, ©Heb palten, ©taub palten, feft halten, nnerfcpntlerlrcp beob«d;ten. Chcieli go gwoździami przybijać, aby dostał ogniowi, którym miał być palony. Birk. Kant.B. 2. W wierności królowi memu dostoję, choćby mię zabić kazano. Jabł. Tel. 31. Nigdy Grekom Dardanie nie dostali kroku. Dmoch. II. 2, 7. Niech sie grom sroży; ja kroku dostoję; Wiem; co żyć; ale umrzeć się nie boję. Kras. Oss. G. Gdzie wódz odważny, sam kroku dostoi, Tam żołnierz chętny śmierci się nie boi. Kras. W. Ch. 15. Likowie dłużej pola nie dostali. Dmoch. II. 120. Upomina Bolesław rycerstwa; aby nieprzyjacielem jeszcze dziś pola dostali. Biel. Kr. 40. Kto się śmierci boi, placu nie dostoi. Cn. Ad. 400. Nie dostać placu, ustąpić z placu. ib. 578. Kamienie rzucali, że niepodobna im była dostać. Warg. Cez. 40. Ross. CTOHidft, CToenii stały. Similiter. Dostać prawa, dostać prawu, wytrwać sprawę do końca, ben 9ted;t3tag bt$ Jlt ©tbe ab* marten. Oskarżony niech da rękojemstwo po sobie, że dostoi prawa, a obrażonej stronie dosyć uczyni. Modr. Baz. 357. Jak im wierzyć, że się stawią do sądu, za

503

DOSOLIC - DOSPIAĆ.

DOSPIAŁOŚĆ - DOSTAĆ

POSPIAĆ, iał, inłrans. dok., Pośpiewać dok., doźrzewać, do- 1. DOSTAĆ, 'dostojeć, dostał, *dostojał nijak, dok., dostoi stawać, do pory i doźrzałości przychodzić, jur 9îeife ge* langen, reifen, reif merbeit;. (Boh. dospèti, dospegi, do-spjwam pervenire, maturescere, dospely maturus; Rog. dospjetti peragere, finire; Bosn. dospiti absolvere; Cro-

at. doszpeti, doszpevati, doszpévam supervenio, asse-quor; Dal. dospiti, dozpiti desinere, absolvere, dozpitak finis; Ross. cnuTb, cniio, cnMUii, 40cir®Tb, 40cirbBaTb,

BuenbTb, Bbicn-bBaTb doźrzewać, cf. ycirsTb, ycnliBarb postępować znacznie; Eccl. cn-BeTb n404'B maturescit; cirbK) bî 4^4« perficio, progredior, cf. śpieszyć, śpiech).

Zasiałem, i żniwa dośpiewały moje. P. Kochan. Orl. 1,

93. Popsuwszy. dośpiewające zboża, odeszli nazad. Nar.

Hst. 5, 348, Żołnierze się zeszli, i spisek dośpiał. Nar.

Tac. 3, 38. £. Nadążyć, zdążyć, zbliżyć się, Berki) eh len, ftdj eilig ndfiern, annicfen. Za dośpianiem lata, do Węgier wyciągnął. A⁷ar. Hst. 2, 411. Pośpiewała tym czasem wojna Niemiecka, gotowaniem się cesarza na Polaków. Nar. Hst. 3, 152.— Dośpiać, nadążać za kim. Cn.

Th. einemnadffontnten, tljn einigen, ijm erreichen. Absol. Dośpiać, zdążyć, nastarezyć prędkością, fünf genug fet)n. Król Cymbrów, który lak był chybki, iż czterech koni zwykł był razem z konia na koń przeskakiwać; gdy go pobił Maryusz, na jednego, gdy uciekał, nie dośpiał wskoczyć; bo w pierwszym skoku pojmany. Stryjk. 34.— Pośpicję, śpieję, łacno mi teraz, mam wolny czas, vaco, id; Imbe je|t üDiitßc bajn, id; babę 3cR* Cn. Th.— §. Gzynn. Dojmować komu, dogrzewać,

504

DOSTAĆ - DOSTAJE.

DOSTAĆ - DOSTAWAĆ.

mu za-

wszystkiemu, co prawo najdzie, dostoją? ib. 540.— §. O zbożu, roślinach, fruktach. Dostać, dostać się, dostawać się« doźrzeć, doźrzewać, dośpiewać, do pory przychodzić, reifen, reif werben, jur 9icife fommeit. Jagoda winna nie więcej tylko sześć dni ma stać na macicy, gdy się dostoi. Cresc. 334. Wino, które się pierwej dostawa, pierwej tez bywa zebrane, ib. 307. Powietrze łaskawe, iż też dostawają się tam dobrze wina. Boter. 89. Ko-nop' maciora najdalej we dwa tygodnie po płoskonce dostawa się. Przędz. 38. Gdy już zboże dostawało na polach a żniwo blizko było, do Litwy wciągnął. Stryjk. 345. Jeszcze się ten owoc nie dostał, na stół się nie godzi. Sk. Zyw. 2, 249. Upada jabłko, skoro na drzewie dostoi. Poi. Pocz. 544. Konie puścili po zbożach już się dostawających. Jerz. Osa. Mskr. (do zboża prawie już do-źrzałego. Boh. Oss.) Ptaszę, gdy się już dostoi w jaju, w skorupę kołace. Sak. Pr obi. 179. Człowiek wschodzi, dostawa i wiednieje, jako trawa abo kwiat. Ktok. Turk. 161. Starzy ludzie więcej doskonali w mądrości, a niżli co w wieku niedostali. Prot. Kont. G. b. Dostały, doźrza-ły Sorab. 1. żenitnć. Dostała, doźrzała Sorab. 1. wuda-cżna.— Dostać się, o ciekliznach, płynach, trunkach, wyczyścić się staniem, wyjaśnić się, przez opadnięcie na dół gąszczu, grubizny, o on ftlüfügfelten, Har mcrbeit, fidj fejsett. Piwo się w beczce już dostało. Tr. — Dostać do czego, stykać się zezem, graniczyć obok, sięgać aż do, woran anjtoj&en, anllegen, angranjen. Łąka jego do mojej dostaje. Ld. i ob. Dolega). §. Dostać się czego, staniem czego nabyć lub ściągnąć na się, burd; (Stehen erlangen, er« fiel/en, burd) Sefyarrltd/feü unb SluSbauer erreichen. ‘Dostojał się (dostał się) u dworu tego urzędu. Tr. DOSTAJE, DOSTAWA imperson., wystarcza, nie brak, e$ reicht tyw, reicht $u; Rag. et Bosn. dostatti, bitti dosta; Croat. zadosztń-szem; Sorab. 1. doszahwam; Ross. ÆOCTaert. Ostatek ryby nasolili, co im mogło dostać, ażby przyszły do domu. Leop. Tob. 6, 6. Podłemi rzeczmi ofiary odprawo-wać rozkazał, żeby zaw'sze dostawało, czćmby boga czcić. Budn. Ap. 122. Prawda u ciebie miejsce ma, dostawa-ć i mowy, Któryś i teraz gasił pożar rokoszowy. Groch. W.

5. W czas mnie wysłuchaj, wczas mię ratuj Panie, Już mi sił ledwie i dusze dostanie. J. Kochan. Ps. 206. Do-stanieli nam czasu, innych także Sakramentów wykładu spodziewać się na potem możesz. Hrbst. Lek. B. 2. b. (jeśli czas nam wystarczy, jeśli się nam co czasu zostanie, okroi). Pana na wszystko dostanie, co jedno zamyśli. Kosz. Lor. 14. (stanic go snadnie). Nie dostaje, brakuje, c3 fefylt, e3 mangelt, gellt ab. Tylko trzydzieści kóp drzewa nie dostawało. Kras. Pod. 2, 24. A czegóż nam już nie dostawa, jedno abyśmy szukali zbawienia naszego! W. Post. W. 2, 22. Wszystkiego niedo-stawa zawsze łakomemu. Lib. Ilor. 84. Łakomemu najwięcej nie dostaje. Cn. Ad. 425. Wiele pragnącym, wiele nie dostaje. Hor. 2, 116. Min. Kto ua male nie przestaje, temu zawsze nie dostaje, ib. 385. Kto więcój szuka, jawnie to znać daje Sam na się, że mu jeszcze nie dostaje. J. Kochan. Dz. 206. Czegoć nie dostaje, szukaj u sąsiada. Gorn. W/l. 76, b. Lepiej kiedy zbywa, niż kiedy nie dostawa. Rys. Ad. 35. Zdało się, iż wsze czegoś nie dostawało, kiedy go przy sobie nie widział.... Klok. Turk. 43. Tegoć jeszcze nie dostawało! Cn. Ad. 1158. Past. F. 190. ba$ fehlte nod)! 2. DOSTAĆ, dostał, dostaje, dostawam trans, dok., dostanie, dostane Fut., Dostawać kont., dostąpić, otrzymać, osiągnąć, wziąć, Defommeit, erhalten, frtegen, erlangen; Boh. do'stati, dostat, dostał, dostanu, dostówóm; Sorab. 1. dostanu, dosta-nem, dostahnu, dostahwam, dostacż, krydnucż, skrig-nusch, skrinusch; Vind. dobiti, sadobiti; Croat. dobiti, dobaviti, zadobiti, zadobivam, sztćchem; Slavon. dobiti; Bosn. tecchi, stecchi, dobivati ; Ross. 40craiB, 40CTaBaTb, noayuHTb, imynaib, yjrymrrb, ncncnaaoBaiL, æoôlitl, AOÓbiBaib. Gzegom żądał, tegom dostał. Cn. Ad. 124. Poseł od cesarza dostał w podarunku piękną tabakierę. Gaz. Nar. 1, 257. junt ©efdjcnfe bcfomntctt. " Mniejszy zawsze żal w sercu, nie dostać, co żąda, Niż gdy tego co dostał, utratę ogląda. Min. Ryt. 2, 66. Jako najprędzej stopni kaplicznych 'dostali, Padłszy krzyżem z bo-jaźnią kamień całowali. Zebr. Ow. 13. (tetigere gradus skoro się ich nogą dotknęli). Dostać czego złego, wziąć co złego, cierpieć, doświadczyć, etnwS (Übelê) befommctt. Kijem dostał (t. j. plagi). W łeb dostał kulą. Po bokach, po grzbiecie dostał. Choroby jakiej dostać. Dostał zi-mnicy.— Dostanie, dostaje scil., człowiek, man frlcgt, man befömmt. Gdzie tćj książki dostanie? Boh. kde ge ta knilia k dostanj? Ld.— Dostać, dosiądź, uchwycić, dobyć, nabyć, erretten, erhalten, ergreifen, erlangen, Oe« fommen, frtegett, neunten, megnclnnen. Kto nie pracuje, sławy nie dostanie. P. Kochan. Jer. 436. O nowym jakim zamyśla sposobie Dostania sławy i wiecznej pamięci, ib. 120. Wielkie wojsko zebrali, chcąc Pelagiusza na górach dostać. Sk. Dz. 696. Jednegom obalił, drugiegorn przez łeb dostał. Pot. Arg. 5. Wszystkich zazdrość dostaje szkodliwemi sztychy, Fryzowane prałaty i strzyżone mnichy. Wąg. List. 20. Francuzowie Europy prawie wszystkiej mieczem a bronią swą dostali. Biel. Kr. 623. Dostany, dosięgniony, otrzymany, wzięty, nabyty, dostąpiony, Oefommcit, erhalten, erreicht. Kraje te zwojowane, Wielkie są rzeczy; ale niedostane Przez nasze siły; bo je mamy z nieba. P. Kochan. Jer. 8. Gospodarstwo uczy dostanych i gotowych potrzeb używać. Petr. Pol. 37. O twój dzielności świadectwo dawają, Dobyte miasta, dostane korony. P. Kochan. Jer. 88. Świetne chorągwie, dostane w Syryi. ib. 75. cf. Sorab. 1. dostahnite impetrabilis. —• Dostawać niedok., usiłować by dostać, dobywać, dochodzić, szukać, 51t erhalten, 51t erlangen, ju befommen fncfyen, befummelt moEen. Potem król, stawszy się niedbałym, tych państw, które mu odpadły, więcój nie dostawał. Papr. Ryc. Posłał Leszko wojsko na pomoc Kolomano-wi dostawać Halicza. Biel. Kr. 115. Przez lat 12 dostawał Smoleńska pod Hlebowiczem ; ale do tego na ter\ czas nie przyszedł. Papr. Gn. 1162. Gospodarstwa nie jest powinność dostawać potrzeb, ale dostanych i gotowych używać i rządzić niemi. Petr. Pol. 57. Wszystkim piękna zabawa dostawanie mądrości. Sk. Kaz. 80. Już to ostatnia dokupować się tego, czegoś samą cnotą do

DOSTAWAĆ - DOSTĄPIĆ.

DOSTĄPIĆ-DOSTARCZYĆ.

505

dójść, erfdfreiteu, mit bem 0cf;ritte ober $ußc erreichen. Boh. dostupowati; Vind. dostopiti; Bosn. dostupiti, pristupiti; Croat. dosztupiti, dosztuplyam ; Rag. dostûpiti; Ross. CTymiTt, 40CTynaTfc. Koń chramający ziemi nie dostępuje, tylko końcem kopyta. Cresc. 685. (nie dotyka się, beruh» ren mit bem $uße). Kto dostąpi twój góry, o wszechmocny Panie, Abo na miejscu tobie poświęconćm stanie! J. Kochan. Ps. 31. Stąpienie jest stopień do postąpienia; postąpienie zaś do dostąpienia. Lub. Roz. 101. Na ubogie nie radzi patrzą, a dla wielkich rewerencyj ledwo dostąpić ich może. Gliczn. Wych. F. 5, b. (przystąpić aż do nich). Dostąpić czego, dosiądź, osięgnąć, dostać, nabyć, otrzymać, erreichen, erlangen, erhalten, “befommen. Abraham długo kajać, dostąpił obietnice. 1 Leop. Żyd. 6, 15. Kiedy czego dostąpić nie może, to drugiemu ustępuje. Teat. 22, 127. Wysokich godności dostępują, chleba im bóg daje, ludzie ważą, szanują. Falib. Dis H. 2. Urzędy, dostojeństwa, słowem wszystkie żądze Łatwe do dostąpienia, gdy człek ma pieniądze. Nieme. P. P. 50. Gardzi tern pyszny, czego dostąpić nie może. Min. Ryt. 4, 44. Anonyma jednego pism w Krakowie dostąpiłem. Krom. 24. Sam sobie o dostąpieniu konsulatu dobrze tuszył. Pilch. Sali. 32. Jeszcze chce i tej łaski od ciebie dostąpić, abyś mi.... Zab. 14, 559. Na nauki nakładu im nie żałują, żeby jeno nauki jakiej dostąpili. Gliczn. Wych. M. 2. Dostąpić odpustu. Oss. Wyr. Dostąpiony aliter do dostąpienia, dostępny, erreichbar. Widzą wierzch góry trudno dostąpionej Dla nierównych skał i ostrych kamieni. P. Kochan. Jer. 390. Z tego zwycięztwa nieprzyjaciel bardzo się zuchwałym stał i niedostenionym. Tward. W. D. 248. nieprzystępnym, unjwgćtugttd;. §. Niedok. Dostępować czego, zabiegać o co, szukać czego, usiłować by dostąpić, ju erhalten fudfen, anlmlten, anfucl;eit. Dostępował wprawdzie Władysław u Wacława pomocy; a wszakże nic dostąpił. Krom. 426. (imploravit, sed non impetravit). Dostępują Polacy, z powinności przymierza, posiłków od Rusi. Krom. 127. accientur.

40-

cze-

sam

stawać miał. Kosz. Cyc. 115. W potrzebie prędkiej summy, dajemy moc prowizorom, aby oni na wiarę Rzeczypospolitej dostawali pieniędzy. Vol. Leg. 2, 1521. Ża nierządnicę mię do nich udawał, I co mógł na mie zmyślał i dostawał. P. Kochan. Jer. 93. (wyszukiwał, wynajdował, erfud;te alleö gegen mich $en>or). — Dostać się passiv., stać się czyjćm, jemanben ju Steile werben, “erlangt werben, erreicht werben; Floss. 40CTaTBCH. Sława pracą się dostaje (« nabywa się pracą). Córka, wziąwszy posag, bóg wie, dostanie się komu, Z syna przecie i pomoc i wygoda w domu. Nieme. P. P. 25. Zbiera, i nie wie, komu się dostanie. Opal. Sat. 29. Po śmierci bóg wie, komu się dostanie, llys. Ad. 80. (Ross. 40CT0Hiiie spadek, dział). Co jemu miało być, dostało się tobie. Pot. Arg.

89. Co się kupi tanie, psom się to dostanie. Cn. Ad. 100.

Bachusowi dostanie się po grzbiecie czasem. Comp. Med.

580. (obrywa czasem, er friegt manchmal waä auf ben felj).

Partitiv. Dostaje się, t. j. część jaka udziela się, man friegt and; etwas? ; friegt feinen îftetl, (man triegt wal ab). Słońce umyka jednym ziemiom światła swego, żeby drugim udzielić, i żeby się wszystkim dostało. Ktok. Tur. 95.

Dobremu przy złym się dostanie. Cn. Ad. 172. Przy jedyni złym i dobrym się wielom dostanie. Cn. Ad. 309.

(cf. w cudzym domu drwa rąbią, a do nas wióry lecą;

Slovac. I nebogsa pri galante wihori). Russaki, puściwszy się do Łowicza, krainę tę wojowali przez miecz i ogień; gdzie też i Bolesławowym poddanym się dostało. Biel.

152. a potem całemu krajowi przy nich sie dostało, ih.

423. Dla złych przełożonych i nędznym dostaje się poddanym. Gorn. Dz. 97. Dostało mi się, Eccl. 40CTa;ioci>

Jiii'B. Uciekajmy,- i nam się tu dostanie. Cn. Ad. 114.

Wyganiano z domów gospodarzów, dostało się i szlachcie po dworach. Nar. Hst. 7, 22. — Cum infinit. Zdarzyć się, glucfeit, gelingen. Mnie się nie dostało tego dzieła widzieć. Nies, praef. Dostało mi się czytać listy jego. Tr.

§. Dostać się dokąd, dostać się gdzie, dojść gdzie, dojechać, stanąć gdzie, wotytn gerätsen, moJjin gelangen, wo*

jjtn fontmen. Kto wie, może znajdę fortel dostania się *DOSTARCZNOŚĆ ob. Dostateczność. do niej sekretnie. Tent. 55, b. 24. Skoro się trucizna DOSTARCZYĆ, DOSTATCZYĆ cz. dok., Dostarczać niedok., po żyłach rozciekłav Mniemałem żem się dostał na samo - dostawiać podług potrzeby, dodawać, (unlattgltff; liefern, dno piekła. Szym. S. W. 55. Dziateczki niewinne, sko-    geben, ocrfcljaffen; Boh. dostaćiti, dostacjm, (dist. dostroili

ro wypuszczają Ducha z siebie, zaraz się do nieba do-    dopchnąć).    Naszych owiec mleko, naszego ogródka    ja-

stają. Paszk. Dz. 92. Boga się bać, dziatki trzeba, Kto    rzyna, dosyć nam warzywa dostarczą. Staś. Nam. 2,    47.

się chce dostać do nieba. M Kochan. 299. Dostać się    Posłom Moskiewskim wielkie dostatki dawano; ale cć-

od kogo, wydobyć się, uwolnić się, fief) lo3 mad;eit, ftcfy    buli i czosnku nie możono im dostatczyć. Stryjk. 705.

fret; machen, l0$ fornmen. Jeśli cię dostaną do izby, do    Spichlerze nawiezione niech zawzdy stawają, Zboża niech

kompanii : tedy się tak prędko od nich nie dostaniesz.    dostatczają. J. Kochan. F}s. 207. Niech w to potrafi mą-

Tr. DOSTAŁOSĆ, ści, z. doźrzałość, dośpiałość, bte fRetfe.    drość alchymistów, aby dostatczała złota do woli. Birk.

Dostałość jagód winnych bywa poznana, gdy już grono    S. Kor. B. 5, b. (ob. Nastarczyć).— Dostarczyć, nijak.,

nie będzie zielone. Cr esc. 534. DOSTAŁY, a, e, doźrzały.    wystarczyć,    anêretdfen, btnrctdfeit, anMaitgcit. Vind. dosti    biti,

Ma.cz. reif, gereift, jeitig. Boh. dosly. Żyje i niebo jego mło-    sadostuvati,    donesti; Boss. 40CTaT0uecTB0BaTL. Na    tak

de lata Chowa dla sławy dostalszćj u świata. P. Kochan.    wielkie rozchody, szczupły majątek nie dostarcza. Oss.

Jer. 272. Leszek miał umrzeć w leciech dostałych, a syna    Wyr. Powroz ten dostarczy od brzegu do brzegu, ib. Swia-

już dorosłego zostawić. Krom. 52. Hilaryusz, poganinem    dectwo kobiety nie jest dostarczające. Teat.l,b. 57. bin*

będąc, już dostały do wiary Chrześciańskićj przeszedł. Sk.    laitgltd;, fmtrcicfyenb. Kto dostatczy, wypowiedzieć sprawy

Dz. 253. (podeszły). DOSTANIE, DOSTANY ob. Dostać.    jego. 1 Leop. Syr. 18,2. (kto wydoływa, kto jest w sta-

DOSTĄPIĆ cz. dok., Dostępować niedok., krokiem dosiądź,    nie, kto potrafi dostatecznie, mer Dermag ....). Wywożeniem

75

Stownili Lindego u>yd. 3. Tom I.

500 D O S T A R Z E C - D O S T A T E K.

D 0 S T A T K 0 W Y - DOS T A T N I.

gnoju na rolą nie mógł dostatczyć. Cresc. 81. (nie na-starczył, cr founte utct)t uadjfommeu, utcf)t fertig Damit tuer* iDClt). — Dostarczać komu, równać komu w czćin, einem worin glctcf) fommcu. Cyccro Demostenesowi dostarcza wymową; Scypio Temistoklesowi męztwem. Oss. Wyr.

DOSTARZEĆ się, zaitnk. dok., dojść do starości, alt tocrbeit, ba3 ©rctfeualter erreichen. Trudno wyrzec, aby się okrutny przełożony miał dostarzeć. Kosz. Lor. 28. Tales, gdy już dostarzał się, a niemal zgrzybiałym się stał, nic rychło mu ożenić się było. Gliczn. Wych. O. 8. W rodzie Elisowym żaden się nie dostarzał. ib. F. 7.

DOSTATCZYĆ ob. Dostarczyć. D0STATECZEK, DOSTATCZEK oh. Dostatek. DOSTATECZNOŚĆ, DOSTARCZNOŚĆ, ści, z. wystarczenie, stan dośtateczny, dobre mienie, btC .s)tnlängltd)ieit, gutes 3luêfonnnen, SSotdftaub. (Boh. et Slovac. dostatećnost; Sorab. 1. dowohlnoscż). Dostateczność nasza z boga jest. 1 Leop. 2 Cor. 5, 5. Kawalerowie, samem tylko uwielbiający się urodzeniem, a upośledzeni we wszelką inną dostarczność. Mon. 73, 99. (we wszelki inny zaszczyt, Słorjug). DOSTATECZNY, a, e,— ie adv., dostarczający, fjtnlcmgltd), gcitugfant, !)turctd)eub; Slovac. do-stateenÿ; Boh. dostatećny, postaćitedlny; Sorab. 1. dosza-hwacżne; \ind. dopoun, zielostaun; Hag. zadostan; Boss. ^OCTaTOUHŁIH; Eccl.

Dostatecznie, ale nie

Wóz

CmOßOKOrtMIT».

nadto. N. Pam. 22, 38. Nauczył się na tćm przestawać, czém sam był; bo kto sam sobie dostateczny, ten bogaty jest, i wszystko ma. Sk. Zyw. 227. — Dostateczny, mający dostatek, dostatni, zamożny, dosyć bogaty, IjtnlangHd) begütert, ocr* Utögcnb. Skoro zbytki się zniosą, familie, miasta, wsi do-stateczniejsze zostaną. Star. Ref. 40. Król ten był na bydło dostateczny. Budn. 2 Reg. 3, 4. (dosyć miał byr dła. Bibl. Gd.). Nie była dostateczna, żeby zapłacić mogła za szkodę. Wys. Kat. 404. — Niedostateczny, nie dostarczający, nie wystarczający, któremu nie dostaje, ittd)ł btnrctdjeub, uuptlängltd), mangelhaft, bürfttg, arm. (Vind. men-kliu, pomenkan ; ßosn. pomankiv, komu manka seto). Sam człowiek jest z siebie niedostateczny, i potrzeb swoich bez pomocy innych odprawić nie może. Sk. Kaz. 033. Nad wszystkie stworzenia niemasz niedostateczniejszego, jak jest człowiek wedle ciała. Bial Post. 24. On był tak niedostateczny, że nie miał czćm zapłacić. Szczerb. Sax. 151. Jeśliby on zmarły był niedostateczny, Tedy na pogrzeb bywa skład społeczny. Paszk. Dz. 93. Egipt niedostateczny jest w drzewo; boć się tam nie rodzi tylko palma. Boter. 215. .Lekarstwo, na oczy niedostateczne. Urzed. 113. (na oczy nie dowidzace, defekt mające, słabe,‘ciemne). DOSTATEK, tku, m. DOSTATECŻEK, DOSTATCZEK, eczku, m. zdrobn., majątek wystarczający, tym* IdttgltdjeS Vermögen, Sluâfommen, fo met, a!ö mau braucht, alś fńntangt. Boh. et Slovac. dostatek; Ross. ^ocTaioicb, 40B0JBCTBie, AOBO.lbCTBO; Eccl. ĄOBOJbCÏBie, AOBOJLHOCTb. Majątek wystarczający, powinien się nazwać dostatkiem. Bogactwa największe nie są dostatkiem, skoro przy trwonieniu nie mogą być wystarczające na gwałtowny wydatek. Jez. Wyr. — Ogólniej, dostarczenie, nastarczenie, zadosyć czynienie, baS 3luörctcf)cu, 3lu31angen, Sltrêfommen, btC Scfrtcbtguug. Sześciudziesiąt krowom dwa bycy dostatek dadzą ku płodu. Cresc. 549. Ma dostatek wszystkiego. Cn. Ad. 204. cr î;«t allcê ooltauf. Dostatkiem, po dostatku, dostatecznie, uoUauf, tyinlängltd), sumdjenb. Owoców rozmaitych dostatkiem mają. Faszk. Dz. 120. Wszystko tam krainy obfite hojnym dostatkiem rodzą. ib. 120. Mieliśmy dostatkiem bydła, i grosza od biedy. Jcat. 8,

20. Będzie na objedzie jadł' dostatnie, jednak nie tak, aby się pas na nim zerwał; ale będzie jadł po dostatku. Syxt. Szk. 282. Potraw na stole, było dostatkiem. Kras. F od. 2, 151. Gospodarz majętny, czeladź miał liczną, i wszystkiego dostatkiem. Kras. Pod. 2, 52. Miałem co jeść, pić, po dostatku. Zab. 3, 183. — Według dostatku, jak dostarcza, podług przemożenia, jak można, nad) 3>'er* mögen, nad) Umftäubeu, fo gut alö mögltd). Obłąkani na puszczy, gdy według dostatku oba bardzo podle leżeli.... Papr. Hyc. 450. — Niedostatek, brak, schodzenie na czém, ber Mangel. Slovac. nedostatek; llag. nedostaja; Garn. nadostim; Croat. nesztaja, falinga; \ind. doljitje, menkanje, strad, stradost; Hung. łiiba; Eccl. neiiMyme-ctbo; Hoss. HC/tocTUTOKT}. Dostatek, w liczb. mn. Dostatki nie tylko dostarczające, wystarczające, lecz dobre mienie, bogactwo, bogactwa, obfitość, zbytek, utd)t bloß funretdjenbe £>abc, foitbcru ®oI;l(tanb, SJîetdjtjjum, Sîctdjttmmcr, Überfluß. Eccl. ÓjarouM-BHCTBO. Pospolicie mówią, gdzie dostatek, tam statek, t. j. gdzie jest dosyć majętności, tam łacny rząd może być., Petr. Ek. 120. Kto miewa dostatek, ten i statek. Ilipp. 24. Dostatek czyni statek; a niedostatek niestatek. Cn. Ad. 204. (goły rozboju się nie boi, a rozbija). Dostatek, już to pewna, że młodego nie naprawi. Falib. Dis. P. 2. ©ut mad)t Übermut!). Za dostatkiem rozpusta. Gwdgn. 573. Lepsza jest mierność; niż zbytnie dostatki. Kras. Daj. 89. Bogactwa moje sto razy są większe od Hrabiego dostatków. Teat. 51, b. 84. Jeśli jeszcze będziesz miał jaki dostatczek około siebie, tu cię^ jedni po,ciągną do miłości, drudzy do muzyki. Hej. Źw. 25. Wielka podpora starości, gdy kto ma tlo-stateczck jaki taki. Budn. Ap. 40. (mająteczek, zapasek, ein flctueö Vermögen). §. Milit. Dostatek, amunieya, wszelkie potrzeby wojenne, należące do usłużenia arlylleryi. Jak. Art. 3, 291. bte Slmmnnttton. ib. 2,504. ib. 5, 504. DOSTATKOWY, a, e, amunicyjny, 3lmmumtt0U$ *. dostalkowy służy do przewozu różnych dostatków wojennych. Jak. Art. 3, 323. DOSTATNI, ia, ie, DOSTATNIE adv., dostarczający, wystarczający, więcej nie potrzebujący, dosyć mający, majętny, bogaty, obfity, Ijtnrctcijenb, ailöretd)cnb, genug Imbeub, begütert, nmtdtiabcub, retdjltd), md), fruchtbar. Sorab. 1. dostathhwe; Eccl. Qjjjo^oiiOÄhiiT». Człowiek sam sobie dostatni. Cn. Ad. 1050. Z mała dostatni, insze mu były ^skarby, prócz co sie w domu urodziły. Bardz. Tr.

87. Żadna Rzplta nie jest tak dostatnia, żeby nic nie potrzebowała od innych narodów. Petr. Pol. 51. W dostatnim domu każdy się łacno pożywi. Cn. Ad. 205. Jest to dom znacznego pana ; ale gospodarz czuje,' iż jest dostatnim. Kras. Pod. 2, 109. Będzie jadł dostatnie, jednak nie tak, aby się aż pas na nim zerwał. Syxt. Szk. 282. Niemasz kraju, któregoby pracowitość ludzka nie tylko równie, ale więcej jeszcze nad inne dostatnim uczy-

vac.

D O S T A W A - D O S T O J E N.

DOSTOJEŃSTWO.

507

nić nie mogła. Mon. 68, 267. Dostatni Egypcyanie. Star. Iic[. 13. Niedostatni, niedostarczający, brakujący, ubogi, büvftnj. Eccl. KejjHMMŁHik. ~ Obszerny, rozległy; przestronny, weit, meitlauftig. Wć Pan zapewne chcesz mieć suknie dostatnie? R*. Bardzo dostatnie; bo nie lubię tej ciasności teraźniejszej mody. Teat. 30, c. 23. Prowincyorn dostatnim imiona swoje dali. Biel. Kr. 623. DOSTAWA ob. Dostać. DOSTAWA, y, z. Mathem. cosinus, sinus complementi. Ge-om. Nar. 1, 296. (cf. wstawa). Dla skrócenia mówi się dostawa, zamiast wstawa dopełnienia. Jak. Mat. 1, 223. Śniad. Alg. 1, 268. DOSTAWAĆ ob. Dostać. DOSTAWCA, y, m. 1. który dostał, nabył, wziął, ber SMomittCt, dśrhalter, (Manger, ber etnmê erhalten Bat. Na nas, abyśmy ich tam dostali, włożycie , A dostanę, dostawcy potem przysądzicie. Olw. Ow. 504. 2. Dostawca, przystaw, dozorca czego albo gdzie, ber bel) ehnaS ftefyet, ber Sluf* fe^cr. DOSTAWIĆ cz. dok., Dostawiać niedok., więcej przystawić, do pewnego kresu przystawić, do pewnego miejsca przywieźć, imcB ntehr Btnjit fej&eit, »oKcnbS Btnfe^en, l)hu Bringen, Btnltcfern. Bok. dostawiti, dostawugi, dostawo-wati, (cf. Boh. dostaweti, dostawjm dobudować) ; Y ind. dostawiti, nadostaviti, dostali; Hoss. 40CTaßiiTb, 40da-BniiBarfc, 40CTaßnaTB.— Dostawić co, narazić na szańc, tn ©efaBr fcj$en, ber ©cfaftr auê[e|en. Trzeba dostawić na ten bankiet szyje. Wad. Dan. 150. DOSTAWKA, i, z. dostawienie, ba3 $infe$en, Bufefien, Einbringen, ^fnlicfern. Yind. nadostavik, nadostava ; Boss. 40CTaBKa (* liwerunek).

DOSTĘP, u, m. dostąpienie gdzie, albo dostąpienie czego lub tez miejsce, przez które dostąpić można, baö Bittre* ten, ber Betritt, Etnjntritt; Ross. Aociywb. Półki dostępów bronią przesilnym zabiegiem. Przyb. Milt. 59. Ku tej wysokości sławy trudniejszy dostęp. Mon. 70, 494. DOSTĘPICIEL, DOSTĘPN1K, a, m. dostępujący czego, ber Bntrcter, Einjntreter. Yind. dostopnik; w rodź. icńsk. Yind. dostopniza. DOSTĘPNOŚĆ, ści, z. możąpść lub łatwość dostąpienia, łatwość w przypuszczaniu, przyjmowaniu, bie Bngdngtidjfcit, ber leiste Bntritt. oppos. niedostępność, btc Unjugdnglidjfeit. Miejsca, które dla upałów i niedostępności pustkami leżą. Pilch. Sali. 149. Jeżeli nie można mieć niedostępności przed całą rozległością okopu, to przynajmniej się starać,, ażeby boki w niej były dobrze bronione. Jak. Art. 2, 501. DOSTĘPNA , a, c, — ie adv., gdzie się daje dójść, ptgmtgltd); Boss. 40CTyn-HbiH. Niedostępny, niedochodny, inaccessus. Macz. Niedostępny, niedoszły, którego dójść trudno. Cn. Th. — Pan "dostępny, przystępny, ludzki, ein jugönglidjer $err, jll bent ber Butrttt ntd;t fcbtner hält.— Rzecz dostępna, mogąca być nabytą, dostaną, dostąpioną, erreichbar, erlang* bar. Prawda wszystkim dostępna. Pilch. Sen. list. 273. Niedostępny, którego dostać, nabyć trudna. Cn. Th.-, Yind. nedolesliu, nedoplasliu. DOSTĘPOWAĆ ob. Dostąpić.

‘DOSTOJEN, DOSTOJNY, a, e, — ie adv., godny, wart, zasłużony na co, nntrbtg, ntertlj, yerbient. (Bag. dóstojati promereri; Yind. dostoji, dobru stoji * przystoi; Croat, dosztoisze, priztoisze * godzi, przystoi; Boss. 40CTO-iirb, (cf. dostać, dostoi). Sorab. 1. dostoiny qui bene perstitit ; aptus, idoneus, dignus; dostoyné, bodni; Boh.

dustogny magnificus; Slovac. dustogni dignus; Bag. et Bosn. dostojan meritus, dignus; Slavon. dôstojan dignus, dostojno juste; Croat. dosztojën dignus; (Yind. dostojin, nastoin, nastojezhen idoneus; Carn. dastojne aptus); Boss. 40CT0MHHH; Eccl. no 40CToaiuH)). Panie mój, nie jestem dostojen, abyś miał wnijść pod przykrycie moje. Le-op. Math. 8, 8. W. Post. Mn. 74. Bial Post. 210. (nie jestem godzien, abyś wszedł pod dach mój. Bibl. Gd.). Uczynki złych są bez zapłaty, a oni są dostojni wiecznej męki. Wrobi. Zoll. 2. On jest dostojen tej panny. Żyw. P. J. A. 4. Nauka pisma ś. jest nad umiejętność nauk wyzwolonych zacniejsza i dostojniejsza. Wrobi. Ps. pr. Odda tobie dostojną pomstę, ib. 514. (zasłużoną, należytą). Dostojny mówienia, widzenia, słuchania; Eccl. 40-CTOCÆOBiibiH Graec. âÇiôXoyoç; Eccl. 40CT030pHbii1 Graec. dęioOćctToę ; Eccl. 40CTOClblliiHblH Graec. a^idy.ovarog.— Dostojny, zacny, szanowny, poważny, czcigodny, e^rtDltrbłg. Boh. dustogny. Błogosławiony a dostojny Jan ś. Bej. Post. B. 5. W niebie moc niezliczona aniołów rozlicznych, Onych duchów dostojnych, onych stanów ślicznych. Bej. Wiz. 154. Eccl. 40CToiinoaecTHbui Graec. âgiotîur;tog ; cf. Eccl. 40CT0BK) Graec. àÇuco dignor. — Dostojny, tytuł duchownych, jak wielebny, przewielebny, najprzewiele-bniejszy, bodjltutrbig. Wysoce w Panu Chrystusie dostojni Ojcowie i Panowie, arcybiskup Gnieźnieński i biskup Krakowski. Gwagn. 395. Przez wysoce dostojnego w Chrystusie Panie ojca i pana Stanisława Karnkowskiego, arcybiskupa Gniezn, ib. 185. — Dziś tytuł dostojnych szczególniej kardynałom przywłaszczony, dmittettj. — Dostojny, przystojny, należyty, anftättbifl, gejtcmcub. Niepysznie, ale chedogo i dostojnie mają się ubierać żony. Karnk. Kat. 287. Kto będzie pił kielich pański niedo-stojnie, będzie winien krwi pańskiej. W. Post. \Vr. 224.; (Slavon. nedostojan).— Dostojny czego, zdolny czego dostać, dostarczający czemu, 51t erreichen tnt ©tanbe, Dermo* genb, fähig. Ćzegom przez się dostojny, śrzodków mi nie trzeba. Pot. Arg. 174.— Dostojny czego, domie-szczony czego , osięgający co, mający co sobie.udzieloném, gewfirbigt; teilhaftig eineś $orjug$. Był ś. Maciej cnót wielkich apostolskich pełny; którego apostołowie tak wysokiego w kościele stanu dostojnym uczynili. Sk. Żyw. 1, 122. DOSTOJEŃSTWO, a, n. zacność, wspaniałość, wartość, bic SBürbe, ber SBertl;, bie 3tortrcffli#ïett. Boh. et Sio-dustogenstwj, dustogenstwo magnificentia ; Slavon. dôstojanstvo, poshtovanje; Rag. dôstojanstvo, dostojstvo * zasługa; Bosn. dostojanstvo dignitas, amplitudo, aucto-ritas, splendor ; Dal. dosztojansztvo dignitas; Yind. zha-stenstvu, visokustvu; Boss. 40Ctoiihctbo. Każdy zwierzchność mający, powinien przestrzegać dostojeństwa sw-e-go. Zabi. Roz. 65. Umysł większego jest dostojeństwa, niż ciało. Tr. §. Urząd znaczny, dygnitarstwo, godność, ein hohe« 2(mt, ein Ehrenamt, eine hohe Söürbc. Sorab. 1. zastoynieztwo, zastahtżo, zastoymio ; Boss. camb, mura ;

Eccl. npatito, 4O(TOiiiib(TR0, EojmßhCTBO. . Dostojeństwa krajów, posiadane z gwałtownym ubieganiem się o me, nie robią ludzi godnych. Jez. Wyr. Dopiero on urząd właśnie dostojeństwem, albo dostojnością, nazwan będzie,

508

DOSTOJNIK-DOSTRZ.

DOSTRZELIĆ - DOŚWIADCZ.

który człowiekowi godnemu, a rozmaitemi godnościami    tysiącznych dostrzegaczów    zyskałyby większe poszanowa-

oszlachconemu, będzie dan. Modrz. liaz. 473., Eccl. 40-    nie. Ostr. Pr. Kr. 4, 12.    Dostrzegacz, który co po-

CTOHHCTByio dignitate fungor; 40CT0HHCTByi0CH, dignus    strzegą, widzi, ber 20al)rnel)lttcr, 23e0bad)ter.

censeor. DOSTOJNIK, a, m. dostojeństwem zaszczycony, DOSTRZELIĆ cz. dk., Dostrzelać ndk., Dostrzeliwać czestotl. dygnitarz, mocarz, eut mit Ijoljer 3BTtrbe 23efletbeter, ein    dosiądź czego strzelbą, big    mofutt fließen, mit bem ©touffe

©emdttger; (Sorab. i. zastoynik urzędnik). Hoss. noea/KC-    erretten. Boh. dostreliti,    dostreljm, dostrelowati ; Ross.

40CTpijnm, AOeTptjHBaTB. Strzelba do drzewa nie dostrzeliła. Tr. §. Dobić z strzelby czego postrzelonego. Ld. polleitbg tobt fcbteRcn. §. Tr. Dostrzelić dokąd, dolecieć, dobiedz, dopaść szybko, jak nabój wystrzelony, jak strzała, fdjnett mojjtu etlen, jftegen, Rtitfc^teRen. Lcdwro mu ukazał zasadzkę,, zaraz tam dostrzelił, izby wszystko na swe oczy widział. Oss. Wyr. g. Zaimk. Dostrzelić sie czego, strzelaniem nabyć, albo nabawić się czego, burd) 6d)tcjkn erhalten, ftd) jujiclfjeu. Bodaj się dostrzelali swego obelżenia Nocni ci opilcy, skaźce pokoju nocnego. Groch. W. 466.

Eccl.

ic^iniOYCCTbirb. jacy Ross. uhhobhuh.

DOŚTROIĆ, cz. dok., Dostrajać niedok., Dostroiwać czejtotl.,

HMKt, ])H4C1VB, pfJ4HHKï>, »IHHOBHHKt; Eccl. ęaHOKhMHKT*.

Szatan przed upadkiem swoim w niebie był jasnym dostojnikiem. Przyb. Milt. 402 et 554. (Rag. dobrodostoj-nik bene meritus).

DOSTOJNOŚĆ, ści, z. znaczność, wartość, znaczenie, ranga, urząd, btc SBurbe, ber 3Bert&, bie 23ebeutttng> ber 'Jlattg, bag 3tmt, (Ehrenamt, (ob. Dostojeństwo). (Boh, du-stognost magnificentia; Rag. dostojnos, dustojnost; Bosn. dostojnost; Croat. doztojnozt, dosztoynoszt; Carn. da-stojnost -idoneitas ; Vind. dostoinost decorum, nastojez-lmost, nastoinost, spodobnost; Sorab. 4. dostoynoscż,

doistoinose, consistentia, aptitudo, dignitas). Wielką krzy- DOSTRZYDZ, strzjrgł, yie, cz. dk., Dostrzygać ndk., zupeł-wde ludzkiej szczęśliwości wyrządził, kto te dostojność    nie postrzydz, lub do pewnego kresu ostrzydz, gdujltdj

złotu uczynił, której nigdy nie było godne. Grzęd.    befdjeerett ; bfg motytlt abfdjeeren ; Ross. 40CTpintb, 40CTptmvrb.

595. Chociaż dworzanin będzie u pana wodzem do    DOSTRZYKNĄĆ cz. jednt, Dostrzykać ndk.,    aż    do pewnego

cnoty, przecie to niema tak chrzcić, iżby i większej    kresu postrzyknąć, btg liudjtit fprtjjett. Boh. dostrjknauti,

niż pan był dostojności. Gorn. Dw. 393. Dostojność,    dostrjknu, dostrikugi, dostrikowati.

charakter osoby, będącej w czynieniu usługi publicznej.    DOSTYĆZNA linia, cotangens. Geom.    Nar.    4,    509. Sniad.

Jez. Wyr. Równej dostojności będący Ross. paBHOuecTiibm; Alg. 4, 268.

Dostojność czyli dostojeństwo ma- DOSTYGNĄĆ jednt. nijak., Dostygać ndk., do reszty wystygnąć, ooKenbg fait rucrbeit, gaitj abfttfylen. Garki, w których szkło dostyga, mają być dobrze z wierzchu nakry-do końca ustroić, ubrać, öoUcitbg anpujJClt, aitflctbett. Boh. te. Torz. Szk. 457.

dostrogiti, dostrogowati. Królewnę też tym czasem do- D0SUNÀC cz. jednt., Dosuwać ndk., do pewnego kresu pos.u-stroiwano, Włos rozczosany pięknie po plecach puszcza-    nać, przysunąć, big I)tit fdjteben. Sorab. l.dosunu, dosu-

no. Bunial. D. §. Wystroić zupełnie, nastroić naczynie    wam, dosuham; Bosn. dosuniti, dorinuti ; Vind. domekniti.

jakie muzyczne, poUenbg ftugfttmmcu, retu fttntmen (eilt 3n* DOSUSZYĆ cz. dk., Dosuszać ndk., zupełnie ususzyć, wy-ftrument). Dostroił skrzypców, klawikortu. Ld. — g. Fig.    suszyć do reszty, pollcitbg augborreit, ińUltg attftrocfncit.

Dostroił zasadzek i podstępów, które uknował zupełnie    Boli. dosuśiti, dosuśugi, dosuśowati; Rag. dosûsciti ; •

ułożył, (anjetteto, anri^ten). Bechtał go i nastrajał zwoi-    Ross.' 40cyniHTb, 40cyniHßaTb.

na, by wcześnie mógł tern snadniej dostroić. Oss. Wyr. DOSUŻOŚĆ, ści,- z. z Ross., dzielność, zdolność czemu, §. Zaimk. Dostroić się czego, nabyć lub się nabawić    z to siła, bte 3Bacferljett. Dla Jana Tarła mężnej onćj

czego strojeniem, ftd) bttt’cf) Sßiljjen jubelten.    dosużości. Papr. Gn. 48. Gdzież one nasze prawa,

DOSTRUGAĆ cz. ndk., do końca postrugać, ustrugać, »oll*    gdzież one wolności, Które nam przodkowie zostawili

Cltbg bcfd)ni^cltt, $U ©rtbc fd;nt^ellt. Ross. 40Cipy5KHTb,    dla swój dosużości. ib. 508. 'DOSUŻY, a, e, dzielny,

40CTporaTb.    dostarczający, zdolny czemu, z to siły mający,, matter,

DOSTRZEDZ, egł, eże, cz. dk., Dostrzegać ndk., pilnując    gcmadjfcit einer ©acfye; Boss. 40cy*iä. Młode lwiątko,

spostrzedz, zwarować, mo^l tu 3td)t nebittcn, bemerfen,    choć młodziuchne a niedosuże paznogietki ma; jednak

mabrnebtnett, oerpüten. Budowniczowie zwiedzali te miej-    mu już serce na przyrodzoną siłę potuchy dodawa. Papr.

sca, na które się lud zbierał, dla dostrzegania ochę-    Ryn. Chłop dosuży. Papr. Gn. 90.

dóztwa. Pilch. Sen. list. 2, 413. Dostrzedz żon niemo- DOSWARZYĆ sie, zaimk. dk., Doswarzać się, ndk., koń-żńa, chyba żeby ich na sznurku przy sobie zawzdy wo-    czyć się swarzyć, ftd) öoKettbg mtgjattfctt. §. Doswarzyć

dzić. Tcat. 56, 45. On rozumie, iż to widzi, czego    sie czego, sw\arem czego nabyć albo nabawić się, ścią-

nikt nie dostrzegł. Weg. Mar. 3, 24. Nie wiem, ja-    gnąć na się, ftd) burd) Bauten jttjteljcn, mit erhalten,

kim sposobem tego dostrzegli. Teat. 52, d. 30. Nie-    ftd) etmag erjanfeit. Kropidło upornie arcybiskupstwa się

dostrzeżenie. N. Pam. 4, 74. niedopilnowanie, nieostro-    doswarzał. Krom. 416. swrarzył się, by go dostać, er

żność, nieuwaga, ltuad)t[amfctt, Rubebutfamtelt. DO-    fud)te eg für ftd) ju er^abertt, ju crjanfen.

STRZEGACZ, a, m. dozieracz, pilnujący czego, ber 23e* DOŚWIADCZALNY, a, e, — ie adv., od doświadczania, do inerter, Tleobacbter, ipüter. Budowniczowie, dostrzegacze    doświadczania służący, na doświadczaniach zasadzony,

miejsc, na które się lud Rzymski zbierał, dla dostrze-    ©rperiutcutal *, Słcrfltd)», probier *. Piec chymicznt dogania ochedóztwa. Pilch. Sen. Ust. 2, 413. Prawa dla    świadczalny czyli probierski. Kruml. 23. Fizyka doświad-

im

czalna. Ross. onuTHŁiii. DOŚWIADCZAĆ cz. ndk., udo-świadczać dk., próbować, doznawać, kosztować, tento-wać, rozbierając dochodzić, probieren, SS erfinde anftetten, »ernteten, prüfen, unterfudfen. Roh. zkusyti, zkuśowati; Sorub. 1. skuschuyu, zpotam , zpytujn, zpytujam, zpotuyu; Sorab. 2. hoputasch, - sputtowasch, spüttowasch; Vind. skufiti, skushati, vardjati, vardievati, povardjati; Carn. skuseti, skusham; Rag. kusejatti ; Croat. kushati ; Ross. H3B'b4aTi>, H3Bt4WBaTb, OTBk4a'rb, OTBi^LiBaro, onbuani, iibiTaTt, nbiraTbca, HcnycHTb, HCKymarb, npitKymarb, npHKyniHBaTb. Jubiler w ogniu złoto doświadcza, boby Za nic było, gdy bez próby. , licho. 297. Ogień doświadcza złota, nieszczęście mężnego. Min. Ryt, 4, 159. Jako srebro próbują w ogniu a złoto w kominie; tak Pan doświadcza serc. 1 Leop. Prov. 17, 3. Probier-skie młoto Udoświadcza złoto. Zab. 9, 298. Doświadczano tego umyślnie z pilnością po kilkakroć. Rog. Dos. 5, 412. Nie wierzcie każdemu duchowi; ale doświadczajcie duchów. 3 Leop. i Joan. 4, 1. (próbujcie duchów. 1 Leop.). Pospolicie ztamtąd przyjaciele uciekają, gdzie ich doświadczają. Pilch. Sen. 59. Abrahama bóg doświadczał rozmaitćm nieszczęściem. Sk. Zyw. 1 , 200. Przez pogańskie narody doświadczał Pan Izraelitów, aby się dowiedział, jeśliby byli posłuszni jego rozkazaniu. Radź. Jud. 3, 4 'Doświadczą cię czasem bogowie ; ale cię nie opuszczą nigdy. Staś. Num. 1, 138. (lepiej doświadczają cię, albo: będą cię doświadczać). Ucho słów doświadcza, a gardło pokarmy rozeznawa. Leop. Job. 34, 2. Słuchajcie jeno wy, co mię trzymacie, 1 jeśli widzę, chytrze doświadczacie.... Past. F. 126. Doświadczająca fizyka. Zab. 2, 25G. Alb. doświadczalna, eksperymentalna, Mc (Eppernnentalpljpftc. DOŚWIADCZANIE, próbowanie, próba, dochodzenie, doznawanie, kuszenie, pokuszanie, baś ^robtrett, $8erf»d;en, Unterfinge», bie ^robe, ber SSer-f»d). Boh. zkauśka, zkuśba, (zkauśebna dom probierski, probiernia), zkauśenj, zkuśenj; Vind. skufs, skusha; Carn. skushna; Croat. kushanye; Sorab. 1. spyttowani, zpytani, zpótwanstwo ; Ross. otibirb, noirymeme, 6,iaro-pa3CMOTptHie; Eccl. 0KBClił „«{»menie, iicisbct», otiihth-BUHie, HCKymeCTBO, ourMHBaHie. Doświadczanie żelaza i rudy, jeżeli w nich znajduje się złoto. Os. Rud. 409. Pierwsze doświadczanie, próba, pokuszenie, Gall. essay, (Ross. nepBoynHHa, ncpBoynmiKa, ncpBoynna ; Vind. pred-delu, priednu delu, napried delanje). Doświadczany, ten-towany, próbowany, domacany, probiert, geprüft, »erfudft. O jak różnie jest moja doświadczana cnota, Jak więc w ogniu drogiego doświadczają złota. Zab. 9, 261. Koss. DOŚWIADCZYĆ cz. dk., doświadczam Pr., doznać czego przez siebie samego lub też na sobie, erfahren, btC (Er« fabrmtg ntad;cn, burd; (Erfahrung etttfefien lernen. Boh. do-swedćiti, doswèdcowati, skusiti; Vind. s’vedat, skufit, doposnati; Sorab. 1. zpotam, zhonu; Ross. ncnbuaTb. Kto nic nie doświadczył, mało wie. Radź. Syr. 34, 10. Gdvbvm tej żałosnej prawdy sam na sobie nie doświadczył, nigdybym nie wierzył. Teat. 48, 11. DOŚWIADCZENIE, doznanie przez siebie, lub na sobie, bie (Er* fairrnng. Boh. zkuśenost; Sorab. 1. zhoneno, zpotanoscż;

Vind. skushanje, umetalnost, satopnost, skushenje, do-sposnanje, sposnanost; Bosn. yjesenost, znanje; Rag. yjesetnos, kusejanje, vjèsctina; Croat. veschnoszt; Ross. HCK3rCL, oniJTHOCTb. Doświadczenie jest poznanie rzeczy przez zmysły i uczucie. Boli. Dyab. 3, 252. Z doświadczenia nauka. Kras. W. 47. Z doświadczenia rozum się mnoży. Rys. Ad. 77. Nie może jeno przez widzenie rzeczy silu Nastąpić długie doświadczenie. Tward. Wł. 145. (Eccl. MnoroHCKycTBo). Doświadczenie, głupich jest mistrzynią. Pot. Syl. 4. Doświadczenie głupich nauczyciel. Cn. Ad. 205. rozumu nadaje, ib. (po szkodzie mądry). Ani płeć, ani lata, jeno doświadczenie Daje ludziom poznawać, co jest przyrodzenie. Zab. 11, 377. Zabi Dowód prawdy tizycznój jest doświadczenie, Lat. a posteriori. Zab. 11, 129. Fizyka doświadczeniami potwierdzona. Os. Fiz. expcrymentalna, bie (Erpenntentab pfipftC. Z doświadczenia, a»3 (Erfahrung. Niedoświadcze-nie, bie Unerfrtl/renljett; Eccl. HeitcKycTBO. Twego niedo-świadczenia jawnym są dowodem Przeszłe złe powodzenia. Przyb. Milt. 134. DOŚWIADCZONY, doświadczaniem doznany, erprobt, geprüft, bewdfjrt, erfahren. Slov. zkusenÿ; Vind. skushan, sposnan, shtiman; Ross. H3-B'k4aniibn1. On mój przyjaciel, on mój doświadczony. Karp. 1, 15. — Doświadczony, który doświadczył, mający doświadczenie, niedzisiejszy, erfahren, ooll (Erfahrung, beivanbert. Sorab. 1. zpotanć; Rag. vjeset; Vind. paméten, satopen, obhojen, povajen, fveizhen, rasumen ; Croat. vèsch; Slav. visht; Bosn. vjeset, viset, koji zna; Ross. HCKycHbiil, cnlvtyiu.'L ; Eccl. ójaroiiCKycHbiH. Praktyk, doświadczony, szczwany. Lub. Roz. 113. (biegły, ćwik; Eccl, MHOroHCKycubifi, ÓjaroiiciryCHbiil Graec. svöoxipog). Niedoświadczony, unerfahren, Eccl. „GH^isytLin, §• Doświadczyć, przydać co do poprzedzającego świadectwa poprzeć, dobić, dopełnić świadectwa, dowieść, okazać, oollcttbś betnetfen, bartfmn.* Nie omylił się na tern, i o-wszem doświadczył Wszystkiego rzeczywiście, jako o nim świadczył. Groch. W. 534. Kiedy na którego doświadczą fałsz jaki, przepadł. Paszk. Dz. 127.    §. Zaimk. DO

ŚWIADCZAĆ SIĘ, DOŚWIADCZYĆ SIĘ, próbować się, ftd) probtren, ftd; öerfltd)e». On szuka, kędyby się doświadczył i siłę swoje ukazał. Dirk. Cl han. 59. §. Doświadczyć się na kogo, pokazać się na kogo, okazać się, fielt auf jemanben atrôntetfen, auf tim haften, ftd) »über ihn bartfmit laffen. Nie doświadczy się to na mnie. Ld.— Doświadczyć się czego, doświadczając doznać, uznać, odkryć, dójść erforfdfett, erproben, entbetfen. Nie doświadczysz się mnie , nie doznasz mnie w tern. Oss. Wyr. — §. Doświadczyć się czego, świadectwem na się ściągnąć, ftd) bnrd) Bengittffe "sustehen, erwerbe», an ftd; bringen. Doświadczysz się ty szubienicy, choć może ktoś tam kiedy takiemi świądectwy doświadczył się łask dworskich. Oss. Wyr. DOŚWIADCZYCIEL, a, m. który doświadcza, dochodziciel, ber ^robtrer, $orfd;er, Unterfud;cr, SŚerfudfer. Vind. skufnik, skushavez, vardievar, vardjauz; Sorab. 1. zpótwar. Doświadczycielem cię dał dużym w ludu mo-a dowiesz się, i doświadczysz dróg ich. 1 Leop. Jer. 6, 27. (Eccl. (hiaroHCKycHTeab Graec. Evdompâaryg).

Oss. Wyr. pa-wz. er pat fid)3

510

DOŚWIECIĆ - D 0 S Y Ć.

DOSYĆ.

W rodź. zeńęk. DOŚWIADCZYCIELKA, btc $orfd)ertnu, It titerfud; ertn n.

DOSW1ECIC cz. dk., Doświecać ndk., do pewnego kresu poświecić, Icucfytcit bfê ltu)l)tll. Gwiazda jutrzenna do-świeci ci aż do oświecenia słońca. Rej. Ap. 40. §. Doświe-cić się, zaimk. dopalić się świecąc, dogorzeć, 31t leudjteit aufbbreu, airôbreuuett, ftd; verbrennen, aufbrcuucu. Doświc-•cil'a się świeca , daj inszą. Oss. Wyr. — Fig. O marnotrawcy; świecił się i doświecił (wzniecił się i zgasł, cf. wychodził na wierzch, jak wesz na czoło) ; nie długo paradował, dokazywał, er tft tu feinem ©laujc crlofdjeit. $. Doświecić się czego, dosyć co objaśnić, Ijtuläugltcl) erleuchten, belendtten. Tej izby doświecić się nie można.

Doświecić się czego, świecąc nabawić się, bltrd) Seudp ten erwerben, an fief; bringen, fiel) jujieheu. Latarnik doświecił się kilku talarów. Ld. — Fig. Świecił się, i doświecił się tego, że go do kozy wzi radując zadłużył się tak, że go d. burd; feinen 9Jufmanb, feinen @lait$ jngpjogen, bafL...

DOSYĆ, DOŚĆ adv., (do sytu) tyle ile trzeba, wiecćj nie trzeba, genug, (oppos. za mało, niedostajc, niedostatecznie). Roh. dost, dosti; Slov. dośt; Slav. dosta; Sorab. 1. et 2. dosez; Croat. dozla, doszta, doszli, zadozta, za-doszta ; Rag. dosti, dosta, zadosta, zadovôglno; Bosn. dostać, zadosti, zadovoglno; Yind. dosti, do fitosti, sa-dosti, doisti, dovol; Car. dosti, dovol; Ross. 40BO.ILHO, no.iuo. Dosyć jest, gdy kto ma tyle, ile potrzeba. Pilch. Sen. 45. Ćo nie dość, to nie wiele. Cn. Ad. 99. Nigdy nic jest mało, gdy jest dosyć; a nigdy wiele nie jest, gdy dosyć nie jest. Pilch. Sen. 4, 143. Nie znasz, co dosyć; nie znasz, co się godzi. Susz. Pieśń. C. Jak pijawki nigdy nie rzeką dość, ale przynoś, przynoś. Birk. Zam. 0. Chociaż masz dostatek, nie już na tćm dosyć. Rasz. Dz. 47. Dosyć, siła potrzebuje. Fr. Ad. 7. Nienasyconej nadziei człowiekowi nie może być tak wiele dano, żeby rzekł dosyć. Gorn. Sen. 113. Dość też już. Cn. Ad. 204. Dosyć, wystarcza Ross. 40B.itcTij; Bosn. dosta billi , dostatti ; Yind. dosti biti, sadostuvali, do-nesti ; Croat. zadosztàszem sufficio. — Cum adverb. et

adj. Dość srogo. Cn. Ad. 203. hart genug, jtetnltd; part. Dość rychło, jeśli dobrze, ib. 204-, W llossyjskim wyraża się przez zakończenie na — chlkui n. p. dość czysty uhctchlküi. — §. Cum Genitivo: Dosyć tego, genug bauplt, genug barmt. Dość już lego, co inszego. Cn. Ad. 205. Dość tego już było. Cn. Th. Nie raz rzekłem: dość tego, idź mi precz dziewczyno. Hui. Ow. 1G9. Dosyć tego ciepłego. Gemm. 74. Gdzie czego, dosyć, tam niczego nie dostawa. Karuk. Kat. 240. Dość czasu, będzie to w czas. Cn. Ad. 203. itod) 3^ genug, jetttg gc* nug. Wrzasku i płaczu wszędy było dosyć. Warg. Cez. 113. Pomnij się i ty lutnio, dosyć płaczu tego, Da bóg na wzajem strony na co weselnego. Groch. W. 529. — Cum. Dat. Dosyć mi, mam dosyć, przestaję, kontentuję się, cö tft für und; genug, td; ÿaüe genug, k genügt mir. Chciwości nic, przyrodzeniu i mało dosyć. Oss. Sen. 17. Dość mnie na małćm , równe dzięki śpiewam Czy krszty-nę z rąk twych, czy kęs wielki miewam. Zab. 11, 6.

Kossak. Szczęśliwy który co ma z bozkicj dłoni, Mało czy wiele, dość mi na tćm, rzeknie. Hor. 2, 120. Nar. Na tćm nam teraz do otrzymania wolności wprawdzie dosyć, ale do dalszego pokoju mało. Warg. Cez. 192. Ani ubóztwa, ani bogactw pragnę prosić, Nie chcę mało, zbyt nie chce, dość mi będzie dosyć. Min. llyt. 5, 225. cf. Yind. sadostiti, sadostuvali, dovoljati * przestawać na czćm, kontentować się czćm. (cf. Yind. dostnust, sadovolnost, sadostnost* przestawanie na czćm, konten-towanie się czćm). — Cum pracposit. Dość na jednego ; ma co jeden robić. Cn. Th. genug auf einen, für etucu; einer bat Damit genug 31t tpun. Dość też już na cię. ib. Dość o tćm. ib. — §. Cum verb. Dosyć mieć, genug ba* ben. Kto dość ma, więcej nie żąda. Cn. Ad. 585. Gościom dał wina bukłak, którego na obiad mogli mieć dosyć. Sk. Dz. 551. Niech miłość zostanie przy mnie, Dość ja mam z ciebie, ty ze mnie. Zab. 15, 81.— Dosyć uczynić, zadosyć uczynić, ©cuüge leiftcu, genug tpun. Slov. dosti ćinjti ; Boh. wyhoweti; Bosn. ugoditi, zado-vogliti, pogodili; Garn. sadoslisturim; Yind. sadostiti, sa-dovoljati, sadosti storiti; Ross. 40B4CTB0pHTb, y40BJie-TBOpilTB, 40B04bCTB0BaTI, , y40B0.TbCTB0BUTb ; Eccl. 40B0-jniTb, 3anoMorarH, y40B4/rrn. Nie dość mi czynisz wtem, nie baczę-w tobie czynności, schodzi-ć na pilności. Cn. Th. 490. (nie dogadzasz mi, nie odpowiadasz oczekiwaniu). Żaden mi z historyków, co o Tarnowskim pisali, dosyć nie uczynił. Warg. Cez. pr. eö Ijttt nttr fctltcr D0U ihnen genügt. Nie czytałem żadnego jeszcze autora, któryby mi dosyć uczynił. Klok. Turk. 140. — §. Pospolicie to dosyć uczynienie zowią, kiedy kto rzecz jaką, którą winien , spełnia, zapłaci. Karnk. Kat. 240. uiszczenie się, ba3 ©euugtlmu feiner ®d;ulbigfcit, bie (Erfüllung feiner ^piebt. Grze mogło co nie dostawać; ale gracz uczynił swemu dosyć. Gorn. Sen. 12G. Boh. dostieinènj; Yind. sadosti storjenje, sadostenje; Bosn. sadovoglnôst, ugodnóst; Ross. 3t04hoctb, y40B4CTBopeHie ; Eccl. 40-B.ieTBopeHie, y40B04bCTB0Banie. *— O przejednaniu mówiąc; dosyć uczynić znaczy taką nagrodę uczynić, na którćjby rozgniewany miał dosyć; a tak zadosyć uczynienie jest nadgrodą uczynionej krzywdy. Karnk. Kat. 240. bie ©euugthuung, 6d;abcnoergütuug, Ross. ynpaBa. Weźmijcie mi gardło y a śmiercią moja uczynicie dosyć Rzymianom. Warg. Cez. 209. Człowiek mi za człowieka winien dość uczynić. Przyb. Milt. 82. Fig. Dosyć już mam od ciebie! dosycieś mi dopiekł, dokuczył; mam już za swoje. Ld. — Theolog. Dosyć czynienie, wypłacenie się bogu za popełnione grzechy. Karnk. Kat. 240. (t. j. pokuta i żal). — Dosyćczyniciel Ross. y40B.TCTB0-piiTCJb; tu rodź. zeńsk. dosyćczynicielka jTtOBJCTBopn-TCJbuima. Dosyćczynny, dosyćuczynny, czyniący zadosyć, dogodny, genug tpueub, genügenb ; Ross. yTtoBaeiBopiiTcab-HbiH, y40B.ieTB0pauui1. Błagająca oliara za grzechy wszystkich wierzących dosyćczynna, raz uczyniona na krzyżu. Zygr. Gon. 277. Bogu dosyć uczynić przez uczynki dosyć czynne, ib. 514. ib. 105. Dosyć uczynne sprawy, są niejakie uzdrowienia i lekarstwa duszne, hucz. Kat. 2, bil. Dosyć uczynność, uczynek zadosyć czynią-

DOSYCIĆ - DOS Y T OŚĆ.

D 0 S/Z G Z A T K A - D 0 T A Ń C.

511

oy, bte ©CimgtÇuung. Skrucha, jeśli nie była prawdziwa, DOSZCZATKA, DOSZCZĘTU ob. Szcząt. DOSZCZĘTNY, aT nic nie pomoże ani spowiedź, ani żadna dosyćuezynność.    e, — ie adv., do szczętu całkowity, zupełny,    öMtg,    gältj'

Hrbst. Odp. L. 4. b. — DOSYCIĆ oz. dk., dosycać ndk.,    lid;, gctuj unb gar.    Syn świat chciał uratować od    do

do reszty nasycić, yollenbb frttt machen. Vind. dosititi, ob. szczelnej zguby. Przyb. Milt. 83. Rodzaj ludzi nie bę-Dosyf, dosytość.    dzie doszczętnie zgubiony, Człowiek, gdy zechce, każdy

DOSYŁAĆ ob. Dosłać.    może być zbawiony, ib. 79. Dziś poczet ich imion do-

DOSYPAć cz. dk., dosypie Fut., dosypuje Pr., Dosypywać szczętnie zgubiony ib. 18.

czestotl., dopełnić sypiąc, ooH fcĘuttcn. Vind. dofuti, do- DOSZEDŁ, DOSZŁA, .DOSZŁY, DOSZŁOŚĆ, 5DOSZTO, lujem; Sorab. 1. dofjpu, dofjpam, dofjpiem, doljpnu,    ob. Dojść.

doljpnem; Iioss. 40CbinaTb. Dosypcie miarki. Zygr. Ep. DOSZGZEPIC cz. dk., do końca zaszczepić, szczepienia 5. Wolą pieniędzmi mieszków dosypować, albo skarbów dokończyć, jit tëîtbc pflanjen, oollcnbś bepflanzen, baś ^,‘flain dokładać, niż dziatkom swym o naukę sie postarać.    jcit eitbtgcn.    Domu nie dobudował,    winnicy nie.doszcze-

Gliczn. Wych. M. 2. Dosypywanie tyglów w hucie szklan- pił. Biel. list. 50.

nćj. Torz. Szk. 121. — Dosypać, więcej jeszcze sypiąc DOSZCZYPAC cz. dk., doszczypnie F., więcej jeszcze po-przyczynić, itocf) melir lĘnjn fcĘuttcn.    Osieł, gdy    mu    szczypać, nbd)    mefyr    fttetpcn ; Iioss.    40iuunaTb,    40m, 11-

nad miarkę dosypiesz, będzie bujniejszy. Zm. Post.    13.    nbmaTb.

g. Fig. Prokuratorom, aby rzecz jego wygrali, nie ża-    DOSZŁY, DOSZŁOŚĆ    ob. Dojść.

•luje im doliczyć i dosypać. Gliczn. Wych. N. 3, b. Na-    DOSZMELCOWAC cz.    dk., poszmelcować jak    należy,    ze-

kładu nie żałują, żeby jeno dziatki nauki jakiej dostą-    szmelcować    zupełnie, dosmażyć, ganj    aitófdjmoreu, ganj

piły, nie ciężą sobie onym dosypować. Gliczn. \Ńych. M.    aitffdfmeljen,    5. 58. Pflaumen. Śliw    na    powidła doszmel-

2. Ciało nasze, osieł ten bardzo jest    bujny, gdy mu    do-    cować trzeba jednego    dnia, żeby nie    pleśniały na    potem,

sypują tych doczesnych swowolności.    Bej. Post. J. i. 1.    Haur. Sk. 76.    §.    Przysmażyć    więcej, przyszmeleować,

(gdy mu przyczyniają). — Fig. tr. Dosypać komu słowy, nod) mef)V baju fdjUtorcn.

dojąć mu, doskórzyć, einem mit Sorten jufepen, tl;n mit DOSZOROWAĆ się czego, zaimk. cz. dotrzeć się czego,

dochędoźyć szorowaniem, Hanf [dienern, blauf-vetüctt, retu frieijen. Niż się drugi przypadłej doszorował zbroi, Niż w polu oduczoną złożyć mógł kopiją, Gotowy nieprzy-nad szyją. Tward. W. D. 12.

(Sdjmpungcn bebeden. g. Zaimk. Dosypać się, pass. napełnić się sypaniem, »om ©djütteu »oll rnerben. Niech sie te gruzy jak chcą sypią, dół jednak się nie dosypie. Ld. Sypała się powoli góra i dosypała się, że już jaciel stanął mu większej nie trzeba, ib. — Dosypać się czego, sypaniem ‘DOSZTO ob. Dojść.

(rozrzutnością) na się ściągnąć, ftd) bitrd) ©djütteu (bitrd) DOSZUKAĆ się czego, zaimk. dk., szukaniem dojść, burd) 3>er|d)t»enbuinj) jUjtefjCU. Sypał majątkiem, i dosypał się SudjClt entbetfen, aitfftnbeu. Doszukałem się przyczyn si-tego, że z torbą chodzi.    wizny na głowie. Teat. 42, c. 4.

DOSYPIAĆ ob. Dospać.    DOSZYĆ cz. dk., Doszywać ndk., do końca poszyć, dokoń-

DOSYPKA, i, i. dokład rzeczy jakich sypiących się, jak    czyć szycia, jit (Sltbe itdljcn, fertig Itdljen. Boh. dośiti, do-

dodatek w tych rzeczach, które się dają, bte 3»fd)Utte,    sigi, dośiwatn; Sorab. 1. doschiwam ; Boss. 4011111Tb, 40-

Attijabe. Jedenaście beczek soli z dosypką. Vol. Leg. 2,    inimaTb, 40CTpoiniTb, 40CTpaiuiBaTb, 40xauaTb, 40Ta>ni-

1277. Gdy sie i druga dosypka zeszkli, tedy resztę ma-    Baib. Parka koszuli doszyła. Susz. Pieśń. 2. G. 3, b.

teryi wsypać w tygiel. Torz. Szk. 203. — Dosypką    Doszycie Ross. 4oniHBKa, 40imrrie.

adverbial., suto, nad strych, mit oollcm (cf. czub).— DOTĄD adv., do tego kresu, względem Dosypka, na szkutach zbożowych, część zboża, odło-    stopnia; tak daleko, poty, btś baftn, fü lange, fü Uiett,

żona' na zastąpienie ubytku. Ld.    [o feljt (Etym. tędy, cf. ztąd). Slov. dotud, dotąd, dotal,

nasycenie sie należyte, bte ©rfćttltgung. Do    dosawad, aż posawad; Boli. dotud, dosawad, posawad,

dosytu najeść się. Dudz. 56. DOSYTOŚĆ, ści, z. Urs.    (adj. posawädnj, dosawadnj niniejszy); Sorab. 1. acz ro-

6>. 158. — Choćby ido świtu, Chce go słuchać ocho-    tal, hacżnet, hacż szćm; Sorab. 2. do neta; Garn. da-

tnie bez    wszego dosytu.    Pot. Arg. 545. bez uprzykrzę-    tod, dasdej, daondokej, dalesem, daletot, dadusehmal,

nia, bez    unudzenia, »fme    ßfcl, SBtbertntllen.— Dosyt, mia-    potęhmal; Vind. dotod, doletod,    do unod, dosdei, dora, umiarkowanie, dosyć, 2JMßtgnmj, 9Jîap, ©emtge. Po-    kle, dozhafs, dofehman, dofehdob, {adj. doiehdoben,

trzeba tylko stoi rozkosz i dosytem. Nar. Dz. 2, 195.    dofedain ); Slav. dóvle, dosada; Croat. doszada, dosze

Ty bogactwa nie złotem, nie skarby wielkiemi, Ale do-    dobę, dotlę; Dal. doszele, doszada; Hag. dotlć, dósle,

sytem mierzysz i przyrodzonemi potrzebami J. Kchan, Dz.    dosàd , do sada, dovle, do ovamo; Bosa. do ovamo ,

111. U dawnych Potrzeby mierzył dosyt, rozum krócil    dovle, dosle, do sada, josc; Ross. 40ce.rb, 40ci04a,

zbytki. Zab. 12, 250. Każda rzecz ma swój dosyt, sa-    4034h, 40iibiHh; Eccl. 40Ty4a, /to Toro BpeMcmi, 40

tvlko    jedna Łakoma    żądza złota bez gruntu, beze    ihx'B nopb, 40He4HK0, 40Hbmh.    Zacni Rzymu synowie

dna. Pot.    Pocz. 219. —    Dosytem adv., dostatecznie, ob-    lubią wolność złote, Lecz nie    dotąd, żeby ją nabyć

ficie, rctd)Ud), tu »ollem SJîape. Snopów gdy do gumna przez sromotę. Min. Ryt. 2,^ 252.

nawiezie dosytem Złoży gospodarz brogach i pod DOTANGOWAĆ cz. dok., dotancowywać v czestotl. potanco-szczytem. Zab. 9, 18.    '    wać aż do, biś mo^tu tanken, 51t fêttbe tanjen; Ross. 40-

czasu, miejsca

DOSYT, u,

ma

in.

512 DOTAPIAĆ - DOTKLIWOŚĆ.

DOTKLIWY.

mu

sza-

lLiflcait, 40ii;iflCHBüTL. — Dotańcować się czego, zaimk., tańcowaniem nabyć lub ściągnąć na się, ftd) cłti'rt3 er* tanjen, mit Tartan erroerben, burd; Tanjen jujtet;cn.

DOTAPIAĆ ob. Dotopić.

DOTARCIE oh. Dotrzeć. DOTARCZKA, i, z. do miejsca dojechanie, harc, baê ©urdjbringen btë nwljfu, baś ©djar* mnftcl. Pojechał z szeregowym na dotarczke. Gaz. Nar. 2, 325.

DOTARGNĄĆ cz. jednt., Dotargać ndk., aż do pewnego kresu lub do końca potargać, btô roofim reißen, janfcn, ran* fen; yoücitbö 5U (gttbe reißen. Sorab. 1. dotorham.

DOTARGOWAĆ cz. dk., targu dobić, ^anbet etitS merben, beit Äattf flbf^ltepen. Jeśliby kupiec i przedawca między sobą nie dotargowali, ani summy, za którą przedano, mianowali, aniby się jeden drugiemu targu upominał, aleby obadwa milczeli, tedy ono przedanie nic nie waży. Szczerb. Sax. 350.    §. Zaimk. Potargować się czego,

targiem nabyć, etnmS erfmnbeln, erfanfen.

DOTEGODNIOW^, a, e, do tego dnia trwały, lub należący, ściągający się, btefen £ag betreffenb, bt3 jn btefent Tage bcttteritb. Tr. DOTEGOROCZNY, a, e, do roku tego ściągający się, należący, trwający, btefc$ 3flf)r Petrcffettb. Tr. DOTEGOTYGODNIOWY, a, e, tygodnia tego sie tyczący, btefe 5M;c Detreffenb.

DOTERAĆ ob. Do tyrać.

4.) DOTKAC cz. dk., tkania dokończyć, 31t Cśitbc mebett, öollenb# auömebeu. Vind. dotekati ; Ross. 40Ti(arL. Dotkać płótna, tela detexere. Macz. — Dotkać do pewnego kresu, btu mofńtt weben. — Dotkać więcej jeszcze do już gotowej tkaniny, przytykać, ttod) lltebr (jfojU wcbett. Dotkać się czego, zaimk., tkaniem zarobić, ftd) ermebcit, mit îtëeben yerbtcnen. Ld.

2.) DOTKAĆ cz- dk., Dotykać ndk., tężej zatkać, u od) beffer Snfiopfen, twllcnbS jnpfropfen; Sorab. 1. dotjkam; Ross. 40-TbiKaTfc, Dotkać butelki, żeby wino nie wietrzało. Ld. — Dotkać, skończyć robotę zatykania; twllcitbś jtt @nbe 31t* pfropfen, ba$ 3ufL’Pfeit beenbtgett. Dotkam tylko jeszcze dwie butelki. Ld. •— Fuj. Jedz, jedz, dotkaj brzucha jeszcze, ftopf btr ben Sand) ooHenbś ooll. Gada, dotkać trzeba gęby (zupełnie zatkać). §. Zaimk. Dotkać się dokąd, docisnąć się, ftd) wofytn bitrdjbrangeit. — Dotkać się, dopakować brzucha, doładować, ftd) ganj ooft pft'0* pfeit, OOll faefert. 3.) DOTKAĆ, Dotykać ob. Dotknąć. DOTKLIWOŚĆ, ści z. własność rzeczy matcryalnych, poddająca je dotykaniu, dotykalność, btc Setaftbarfett, (Srfnjjlbarfett, $nl)lbarFett. Dotkliwość jest pierwszą wła-snością rzeczy matcryalnych. Tr. Niedotkliwość, własność tego, co się dotknąć nie daje, pr. et fig. bte Unbcrnljr» barfett, Unbetaftbarfett. W samych przyganach ludzi nować i z ich niedotkliwością ostrożnie się obchodzić. Tr. Tel. 214. t. j. delikatność, uraźliwość, (Impftnbltdffett. 3<nd(jefuf)L Sdicateffe. §. Władza dotykania, bte 3nl)lfraft, bct3 gtlplett, ba$ ©efnf)I. Dotkliwość, siła wr muskułach znajdująca się, sprawuje, iż co się tylko miąs nią obdarzonych f dotyka, kurcz czyli ściąganie się w nich wzbudza. Sniad. Tco. 221. Nerwy dotkliwości ciału udzielają. Perz. Cyr. 1, 54. Dusza rękom dotkliwość, ruchli

wość nogom daje. Dais. Niedz. 1, 2G9. Niedotkliwość, niedotykanie, trudność albo niepodobność dotknienia. Cn. Tli. btc gnbfloftgfett. §. Czułość, tkliwość, czucie poruszenia z dotknięcia od czego, bte (Etttpftttbnng, (Smp* ftnbfamfett, baś ©efttbl. Trudniej tam pomiar zachować, gdzie własna dotkliwość, niżeli gdzie cudza, ku zemście pobudza. Pilch. Sen. 69. Dotkliwość dobrych obywate-lów nad upadkiem kraju. Vol. Leg. 8, 123. — §. Dolegliwość, dokuka, Anliegen, ^rettp, Dîotp. Człowiek różnym podlega dotkliwościom. Tr. DOTKLIWY, a, e, — ie adv., dotykalny, mogący być dotkniętym, beritfyrbitr, aitrnbrbar, betaftbar, erfüllbar, befüljlbar/ Boh. dotkliwy. Niedotkliwy, czego się dotykać nie można, nnbetaftbar. Eutycbius rozumiał, jakoby po zmartwychwstaniu ciała nasze niedotkliwe, jato wiatr, byćby miały. Sk. Dz. 580. Croat. nedotklyiv , intactilis.— Dowód dotkliwy, którego niby to palcem się dotykasz, oczywisty, domacalny, baitbgreifltcb, angcttfd)cinltd). Rez otworzystych i dotkliwych dowodów, wierzyć temu nie mają. Smalc. 43. Cielesny dowod jest, kiedy kto dotkliwie dowodzi i oczywiście ukazuje. Szczerb. Sax. 94. Rzecz niedotkliwa, której się nie dotknięto, której nie doświadczono, tttd)t betaftci, ntd)t airê eigner ßrfaßntltg. Według praw, o rzeczy niedotkliwe i niewiadome, przysięgą może odejść. Szczerb. Sax. 94. — §. aliter Niedotkliwy, nie dający się tknąć, phys. et moral. delikatny, pieszczony, czuły, tkliwy, nnbernfirbar, baś ftd) ittd)t cmrüfireu läßt, belicat, empftnbfam, empftitbltd). Niedotkliwy, niecierpliwy, jak wrzód; nie tykaj, wnet się urazi, leda co mu zawadzi. Obruszy się, byś mu palec zakrzywił, by mu na nos mucha padła. Cn. Ad. 579. Niedotkliwe panieńskie łoża , jak ołtarze. Łącz. Zw. 30. (święte, nienaruszone). W punkcie honoru niedotkliwi, koniecznie dosyć czynienia się domagają. Papr. W. 1, 340. — Similiter Dotkliwy, łacny do dotknięcia , do poruszenia, wzruszenia, czuły, tkliwy, Ietd)t ju rnljren,, 31t bewegen, 31t reißen, rctßbar, empftnbfam, empffnbltd). Żołądek po chorobie bywa jeszcze dotkliwym, a siła trawiąca w nim słaba. Perz. Lek. 510. Nieszczęśliwi ludzie są dotkliwemi za zwyczaj. Tent. 2, 21. Stroskany, ani łez zatrzymać, ani języka pohamować nic mógł; mąż, we wszech sprawach waleczny, w przygodach nad zamiar dotkliwy. Pilch. Sali. 254. Mało jest dusz dotkliwych. Zab. 8, 126. Domyślam się, co czuje dotkliwa dusza. Teat. 6, b. 50. — Niedotkliwy czćm, niedający się poruszyć, nie do wzruszenia, bez czucia, gcfitt)lh)ś, ntd)t ju rnljren, nnbewegltd). Skąpiec chwałą niedotkliwy, do samych zmierza bogactw. Zab. 2, 95.    §. Czujący, zmysł dotykania

mający, fnl)(ettb, entpftnbenb, ben SSitalfmn Imbenb. Zmarzłe członki śniegiem dopóty nacierać, póki się znowu dotkliwemi nie staną. Perz. Cgr. 2, 71. — §. activ. Poruszający, rnßrcitb, bemcgltd). Twoje oczy skromne, a przecie dotkliwe, Także obyczaje dworne i wstydliwe, Serce mc tobie oddają. Zimor. Siei. 526. — In malam part. Bolesny, bolący, dokuczający, bodący, kolący, uszczypliwy, obraźliwy, fdpncrjenb, fd)tner3ltd), empffnbltd), fted)cnb, betßeitb, brneîenb. Piękne róże spadną, a tylko ciernie dotkliwe zostanie. Zimor. Siei. 520. Nieprześladowani

DOTKNĄ C.

DOTYKAĆ.

515

na życiu, znosimy ciężar równie dotkliwego uciemiężenia, bo na czci. Kras. Pod. 2, 150. Szli na nich straszliwie Bijąc, siekąc, ścinając, co mogli, dotkliwie. Kmit. Spit. C. b. Przezwiska sromotne a dotkliwe. Eraz. Jez. D. 5, b. Ot cierpiem przymówki dotkliwe. Groch. W. 506. (Boh. dûtkliwy cavillatorius, dütka cavillum). Odpowiada jej z dotkliwą przykrością. Teat. 7. c. 4. DOTKNĄĆ , DOTKNĄĆ się, cz. dk., Dotykać, dotykać się, ndk., tknący lekko poruszyć, naruszyć, tak się do czego, lub część jaką do siebie, lub co do czego zbliżyć, żeby się stykać, abo żeby się stykało, Ictcfyt berühren, anrübrcn, bctaften, rityren; Boh. dotknauti se, doteykâm se, dotykam se; Y ind. dotekniti, doteknem, dotekniti fe, dotikati, dotikuvati fe, fe doteknit, fe dotakniti, dotaknit, fe dotàknem, dotifniti , sadeniti ; Carn./lotkni-ti, dotakncm, datikam , datikujem, datikuvati, datizhem, dotaknem se; Croat. doteknuti, doticzati, dotichem, do-tikavam, dotikavati ; Dal. dotaknuti, doticzam; Hag. do-tecchi; Slav. dodivali se; Sorab. 1. dotkam, dotkam szo nctżoho; Sorab. 2. pschimasch; Hoss. 40TKnyTŁca, 40-ibiuaiocb, npHKOcnyTbca, > npuKacaTbca, 40TpoHyrbca, 40TpornBaibca, oca3aTb. Żebym też i szaty jego dotknęła, tedy będę zdrowa. 1 Leop. Marc. 5, 28. Skoro się ‘dolkła (dotknęła) szaty Pańskiej, ozdrowiała. W. Post. Mn. 582. Skoro kościelnych stopniów 'dotkli (dotknęli) się nogami.... Otw. Ow. 25. Nie dotykaj się rozpalonej szyny. Źegl. Ad. 61. Kto się dotyka smoły, zinaże się od niej. Rys. Ad. 24. Są rany, które się ani dotykać, ani uleczyć, nie dają. Teat. 48, d. 15. Palcem dotykać czego, mit bem ginger berühren. Mało palcem tej prawdy jego świętej nie dotykamy. Rej. Post. Q q 5. Rej. Apoc.

25. Trzeba wszystko tak ukazać sędziemu, iżby się, jak mówią, palcem tego dotknął. Gorn. Dz. 98. Dotykany, którego się dotknąć można, dotkliwy, pod zmysły padający,'fühlbar, ftunlid). Chrystus Pan był na świecie widomy i dotykany. Salin. 2, 144. — Dotykać się, posiadać zmysł dotykania, czucia, macania, być dotkliwym, fühlen fömten, beit ©efüljlftnn haben, füllen, taftcn, beta* [ten, berühren. Pierwej to mamy we swój władzy, że możemy widzieć, słyszeć, dotknąć się; toż dopiero widzimy, słyszymy, dotykamy się. Gorn. Dw. 545. Dotykanie, dotknienie, dotknięcie, jeden z pięciu zmysłów, czucie, ber ©tmt bed @efnl/(3, ba§ gülden. (Boh. dotèenj, dotknutj, dotykanj ; Slov. dotikani ; Croat. dotekanye; Sorab. 1. dotkneno ; Yind. dotik, dotiknenje ; Garn. po-tip ; Rag. tezanje; Slav. ticanje, pipanje). Prawdziwie się zmysł dotknienia odprawuje, gdy się człowiek rzeczy bezpośrzednie dotyka. Sak. Probl. 91 et 89. Kiedy żyły suche się dotykają przez rzeczy jakiekolwiek, sprawuje się dotykanie. Kirch. An. 87. Wszystkie zmysły właściwie mówiąc, są częściami zmysłu dotykania. Zool. 54. — Dotykać się czego kąsek, liznąć, posmakować, przekąsić, przegryźć, skosztować, libare, degu-stare. Cn. Th. ein roentg berühren, îoften, fdjmecfen. Simili-ter Była wieść, jakoby się miał komendant dotknąć pieniędzy Saladynowych, aby dopuścił wziąć fortecę. Ustrz. Kr. 2, 287. (że miał wziąć coś od Salad.). — Dotykać,

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

dotykać się cieleśnie, mieć sprawę cielesną z którą, (ein grauenjtmmer) berühren, (mit tl;r 511 tf;un liaben). Śmiał mówić, iż się jej nie dotykał, i iż dziewictwo jej całe jest. Sk. Dz. 1049. (iż najmniejszej cielesnej sprawy z nią nie miał, er Ipbe fie nid)t angerüfrt). Co to za dziw, iż stary, zeszły, wstrzymał się, nie dotknąć tej wszetecznicy. Gorn. Dw. 278. Niedotkniony, nienaruszony, unberührt, nnbetaftet, uiwerlejjt. Korona wstydu nie-dotknionego. Birk. Dom. 77. Dotykać, naruszać^, nadwerężać, berühren, anderen, rerlefen. Mocował się z nim; a widząc, że go przemódz nie mógł, dotknął się żyły lędźwi jego , a natychmiast uwiędła. 5 Leop. Genes. 52, 25. (obraził żyłę. 1 Leop). — Dotykać słowami, wmówię, w piśmie, natrącać, wspominać, berühren, fittà er* malmen. Miał kłopotów wiele, jakośmy wyżej dotknęli, od nowochrzczeńców. Boter. 4, 14. Przydatki na'końcu ksiąg dla gruntowniejszego rzeczy w księgach dotknio-nych wyrozumienia. Petr. Et. (natraconych, wspomnio-nych, napomkniętych). — Dotykać kogo u sądu, powoływać, jeszcze i jego oskarżać, einen a!3 Sitfdplbigen angeben, anîlagen, bemmetren. Smyk Paweł nie tylko spółzłodzieja Piotra powołał, ale dotknął i Jakóba. Oss. Wyr. O tych, którzy słownie są pozwani albo u sądu dotknieni królewskiego. Gdy kto dotkniony odejdzie od prawa, ma być skazan w przezysku w tóm, o co do-tknion jest; ale jeśli owinę będzie dotknion, a odejdzie, nie dosyć czyniąc za winę, tedy.... Herb. S'at. 29. — aliter To wtem każdy może dotknąć rozumu swojego, chociajby mu i pisma nie stawało. Rej. Post. N n n. 4. (udać się do rozumu, radzić s>ę roz. sw. bic Vernunft p $filfe neunten, p 3M;e jtelien).— §. Dotykać słowy, przytyki dawać, przymawiać, przycinać, mit Sorten aitgrctfcn, fttdjeln, anfpielen. Jak on nieznacznie dotknął dwojakiego stanu, Dostało się i słudze, przymówił i panu. Teat. 46,

b. 67. Wszczynam tę kwestyą, nie żebym miał jaki umysł dotknięcia tego czcigodnego stanu, ale.... Mon. 75, 50. Grecy przezwiski sromotnemi a dotkliwemi ludzi pletliwych dotykali. Eraz. Jez. D. 5, b. Odpowiedź na to, co mój przeciwnik tak dotykającym wyraził sposobem. Gaz. Nar. 1, 178. (dolegliwym, przykrym, obra-źliwym, beleibigenb, 51t nafye tretenb). — Dotykać komu, w ogólności, dojeżdżać go, dokładać, już go tylko co nie obalić, śrzodki nieodparte nań wywrzeć, einem anfś außerftc jufefcen, tfm p Selbe geljen. Dotknąć komu, do ostatka kogo dobić, dojechać, dociąć go do żywego, einem ben ©nabenfiofl geben, ben testen ©tidj »erfefcen. Te-razże mu dotknął. Oss. Wyr. — Theol. Bóg dotyka kogo, doświadcza go przeciwnościami, spuszcza nań dolegliwości, ©ott prüft, fud?t beim. Joba Pan bóg dotknął na majętności i na dziatkach. Dambr. 476. Bóg wyzuł Joba z fortuny, dotknął go na ciele. Chruść. Job. 5. Gdy nas bóg nawiedza i dotyka jakim frasunkiem, nie czyni to z gniewu. Karnk. Kat. 401. Jeżeli podobać się będzie niebu dotknąć cię nieszczęściem, wróć się do mnie. Staś. Num. 1, 41." (éprouver. Według zwyczaju swego bozkiego, dotykał bóg świętego króla i nawiedził frasunkami wielkiemi. Sk. Żyw. 2, 151. Bóg mnie dotknął.

76

514

DOTLEĆ - DO T ŁUC.

DOTNIE - DOTRWAĆ.

Teat. 18,133.— aliter. Dotknion duchem ś.* natchnion,    imb 9?«tl) eitbltc^ ruDytn gelangen. Nawycierawszy kątów,

bcgciftert, befreit, belebt. A on dotknion duchem ś., mó-    dotłukł sie przecię do Warszawy. Ld.

wił.... Rej. Post. K. 1.    §. Dotykać kogo, dolegać mu, DOTNIE ob. Dociąć.

40TaCKaTb, 40TaCKMBaTL, 40CT£tmHTL, 40KaTaTb, 40I<aTbI-BaTb, (40TaunTb, 40Ta'iiiBaTb wyślifować; 40TanaTb przyszyć). Nigdy nie dotoczona w górę skała Zyzyfona. Tward. Pasq. 30.    §. Dotoczyć dzieła tokarskiego,

pełnie tocząc wystawić, zaokrąglić, pt (gube bredjfeln, fertig bredffclit. Dotoczył kuli. Ld. — pass. Dotoczyła się kula, zaokrągliła się, wypełniła się, toczeniem przyszła do okrągłości, bie Stugel ift fertig gebredjfelt. Fig. Dotoczyła się wojna, przestano wojnę toczyć, ber Sîrieg fiat ein tëitbe" genommen, mau Ijat aufgef’ört Stricg $it führen. Impers. Dotoczyło mu sie, , przyszło mu na nic, chlustał ale ustał, przestało mu się wieść, powodzić, urwało mu się, e3 fiat mit feinem ©lüefe ein éitbc; cś glücft iftnt uic^t mebr; cô ift au8, baê ©Iftcfêrab ift abgelaufen. §. O płynach, ciekliznach , dotoczyć, do końca utoczyć, «oflenbö abjapfeit. Więcej jeszcze przytoczyć do już utoczonego płynu, nod) mefir baju japfcit; (Croat. dotochiti, dotakati, nadotóchem; Carn. datakam). Dotocz jeszcze dwa garce wina, będzie cztery. Oss. Wyr. Dotoczyć się czego, toczeniem , uciąganiem trafić na co, burd) Slbjapfett morauf fomrnen. Dotoczył się lagru. Ld. — §. O człowieku: dotoczyć się aż dokąd, taczając się wlec, btë !««^iu tan* mein, taumelnb mofitit gelangen. Dotoczył się przecie ten pijak wielkićm szczęściem do domu. Oss. Wyrt

ściągać się nań, obchodzić go, eilten angefieu, betreffen, DOTOCZYĆ cz.dk., Dotaczać ndk., zatoczyć aż gdzie, przy-treffen, befümmern. Czy starców, czyli m/odzież w wie- toczyć, bi3 moflin ttXÏljcn; Croat. dotochiti, dotakati; Ross. ku kwiecie, Równie dotyka śmiertelności prawo. Kras.

W. Ch. 102. Nie mogąc być w swoich żalach cicha,

Prawi im, co ją od syna dotyka. Morszt. 74.    §. Doty

zu-

kać, dotykać się, ftd) berühren, anftoflen, angrättjeu. Płaszczyzna, nie mająca więcej nad jeden punkt spoiny z kulą, kuli się dotyka. Geom. Nar. 2, 197. Te wsi się dotykają. Oss. Wyr. Początek dotyka się końca. ib. Dotykać kogo krwią, być blizkim krewnym, jcmanbeit ner* nmnbt fct)U. Dotknąć się kogo powinowactwem, sięgać go powinowactwem. Cn. Th.

DOTLEĆ, dotlą!, dotleje nijak, d/c., do pewnego kresu po-tleć, bt3 moflin glimmen. DOTLIĆ, cz. dk., tleniem dopalić, «ollenbS «erglimmen laffen, allmafilig anfbrennen, verbrennen. Zbierz smutne włosy, Zbierz łzy, czego śmiertelne nie dotlil'v stosy Nieboszczyka małżonka. Bardz. Tr. 219.

DOTŁOCZYĆ cz/dk. DOTŁACZAĆ ndk, dognieść, doniżyć,

fdfmeljeu; Boss. 40TamiTb, 40TanjHBaTb. Dotopić się czego, stopić co, etroaśS burd) ©cbmeljen in ben @uß bringen; Boh. dotopiti se. §. Dotopić, zupełnie utopić, ««{lig «erfenfen, untertaucfien, eintancfien. Żeby w mej krwi swojego ludożerca Basza, Jak go porwie ochota, dotapiał pałasza. Zab. 15, 71.

«ollcubö nieberbrnefen, pognębić, doniszczyć, gmtjlid) unter* bru (fen, «criucfiteu.— Dotłoczyć, tak natłoczyć, żeby pełno było, ani się więcej mieściło, gaitj «ollpfropfen, ait* ftopfcit.— Dotłoczyć, tłoczenie kończyć, dotłaczanie skończyć, «ollenbś amtyreffcu, baä 3lu3prcffcn imb keltern becit* bigeit. Ledwie za tydzień dotłoczy Winogradów swoich zbioru. Ld. — Boh. dotlaciti, dotlaeowati dodrukować, do końca wydrukować i wybić księgi. §. Dotłoczyć się czego, ‘dotłoczyć czego, tłoczeniem osiądź, otrzymać, DOTOPIC cz. dk. Dotapiać ndk., do szczętu stopić, y«Henb$ przyjść do czego, ftd) btö fiiu aiiftfmrmen, preffenb, brtic* t’enb, bräitgenb erretten, erpreffeit, erringen. Jako muni pierwszego tłum trupów dotłoczy Wał równając, nań żołnierz skacze nieleniwo. Bard. Luk. 95.

DOTŁUC, dotłukł, F. dotłucze, dotłukę, cz. dk., Dotłukać ndk., stłuc co na piękne, do reszty potłuc, wytłuc,

«OÏÏeitbê jcrfclllagcit, jerftampfcu ; Boh. dotlauct, dotlaucy, DOTRABIC cz. dk., dotrębuje Pr., dotrębywać czestotl. do dotlaukl, dotluku, dotlaukati; Ross. 40TOaoub. §. Wy- końca wytrąbić, Jit 6ltbe blafen auf ber trompete, anś* cisnąć biciem, tłuczeniem, dobrze, do reszty, »olleitbö    trompeten; Rag. dotrûbiti.

aitêftampfcn, anêpreffeit. Dotłuc siemienia, tak ziarno w⁷y- DOTRAWIC cz. dk. Dotrawiać ndk., zupełnie przetrawić, ze tłuc, żeby się w nim nic soczystości nie zostało. Ld.—    wszystkićm strawić, üollenbä «erbauen, gättjlid) «erbauen;

Więcej jeszcze wytłuc, lub też wytłuczenie skończyć,    (Ross. 40TpaBHTb, 40TpaBJHBaiB, wszystkę trawę spaść),

nocl) mefjr baju airêftampfeu; ober aud): allcê oollenbś au$*    Ryba niedotrawiona z ksieńca szczupakowego, ususzona

ftampfen, baö Stuêftampfen bcenbigen. Dotłukłem już; dziś    i starta na proszek. Comp. Med. 616. Rzeczy surowe i

więcej siemienia nie mam do tłuczenia na olej. Oss.    i niedotrawione lepiej przetrawiała. Mon. 71, 221. —

Wyr. — §. Tr. Wybić, wyłatać skórę, dojąć do żyw'e- Tr. Dogubić, doniszczyć, zupełnie wygładzić, «oßeitbö go, dobić, domordować, maefer Jttfd)lageu, branf loêfd)la*    «ermcflten. Musi wkrótce zaginąć; Jej głód na ostatek i ucisk

gen, mit ©d)lćigen bebeefen, jubedett, tüchtig jufeijeu. Pię-    dotrawi. Przyb. Mit. 373. Dotrawił świata. Zebr. Ow. 399.

ścią komu dotłuc, onerare pugnis. Macz. Miasto nie ry- DOTRWAĆ nijak, dk., do końca wytrwać, wytrzymać, do-chło się poddało, aż im dotłuczono z zamku. Biel. Sw.    stać, doczekać, aitêbauent, airôffarrctt, auâfjalten, anfialten

244. b. Gwagn. 85. §. Zaimk. Dotłuc się czego, przyjść    biś ju (Snbe ; Boh. dotrwati. Wiele ludzi pocznie ; ale

tłuczeniem do czego, dokazać czego, burd) Stampfen,    mało dotrwa. Sk. Kaz. 573. Początki często gorące by-

6cf)lageu, erreichen, ju 3öege bringen, erftampfen. Tłukąc    wają; ale do końca rzadko dotrwają. Cn. Ad. 866. Nie

raz po raz, dotłukł się oleju. Oss. Wyr. — Dobić się,    ten co począł, ale ten co dotrwał, koronę odniesie. Sk.

a w po-

ściągnąć na się, ftrf; burd) Sdjlagcit, kaufen U. bergl. JU*    Żyw. 2, 143. W śmierci mię mojej odbieżą,

jiebeit. Dotłukł się guza. Ld. — Dowlec się, doleźć    kusach nie dotrwają. Sk. Kaz. 14. Dobrze począł, by

gdzie, dojść nawałesawszy się tu i owdzie, mit SOîufie    był dobrze dotrwał. Sk. Dz. 400. Dotrwanie, wytrwanie,

DOTRZEĆ.

DOTRZASNĄĆ - DOTRZEPAĆ.

515

trwałość, wytrzymałość, bte Sluêbauer. Ś. Jan wielki statek i dotrwanie w pokusach po sobie pokazał. Sk. Kaz.

14.    §. Dotrwać czego, doczekać się, dożyć, etma3 er*

leben, erwarten, Ijarrenb erlangen, burcff 3lu3bauer erretten.

Daj boże dotrwać starości poczesnej, Nie bez czerstwo-ści i lutni uciesznćj. Petr. Hor. E. 4. Dni żywota mego były krótkie, i nie dotrwałem lat przodków moich, które oni przeżyli na świecie. Badz. Genes. 47, 9. (nie doszły dni moje lat ojców moich. Bill. Gd.).

DOI RZEC, dotarł, dotrze, dotrę cz. dk., Docierać ndk., dokruszyć, na drobne zetrzeć, domlćć, dorznąć, oollcitbö verreiben, Hein reiben; Boh. dotfjti, dotfel, dotru, dotjra-ti ; Bag. dotarcjatti; Boss. AOTcpert, ^oitipaTb. Docieram farby. Cn. Tli. Dotrzyj tej farby na kamieniu. Tr.

§. Docierać, ostatecznie nacierać, nalegać, siłę swoje na co wywierać, loögelieit, losftürmcn, nut aller ftraft an* bringen; Boh. dotjrati. Rędę jeszcze docierał, może się zachwieje. Tent. 45, 29. " Ale    jeszcze kto    będzie tćm

docierał, iż człowiek nie jest wynalezion żaden, aby częstokroć nie miał ustąpić z drogi do cnoty. Modrz.

Baz. 55. — Docierać nieprzyjaciela, dobijać, zwycięztwa dopełniać, dogramiać nieprzyjaciela, dokończać zwycieztwa, dokonywać klęski, aufjuretben fud;ett, ben ©arairê mad;eit wollen, aufö änperfte oerfolgen. Dotrzeć kogo, do-

gnębić, doniszczyć, wniwecz    obrócić, aufreiben, ben    się dotarto, dolano. Gorn. Dz.    71.

®arau§ machen, oerniddcn. Dotarł nieprzyjaciela, że już DOTRZASNAĆ cz. jedni, Dotrząsać ndk., do końca wvtrza-się więcej na siły nie zdobył.    Oss. Wyr.    — Dotrzeć    sać, oollenbś ben Üfcft auêfdjüttelu.    Już Parka krótkich

komu, dojąć dobrze do żywego,    doskórzyć,    einem tüd;tig    godzin mojego dotrząsa zegara.    Pot.    Arg. 585.

3»fe|en. Dotarła mu ciężka nędza. Opal. Sat. 47. — DOTRZEPAĆ cz. dk., dotrzepie F., dotrzepuje Pr., dotrze-Docierać, przedzierać się aż na samo miejsce, dojeżdżać, dodążać, bt$ bin Vorbringen, cinbringen, fiel; burd;arbetten.

Dotarł na koniu aż do obozu nieprzyjacielskiego. Oss.

Wyr. Chciał wywabić nieprzyjaciół, ale próżno pod nich samych dotarł, gdyż nikt się nie ruszył. Gaz. Nar.

2, 265.    $. Docierać sprawy, rzeczy, interessu, targu, na

legać na dokończenie, zawarcie, ugodę, ab3ltfd)liepeu, jn bfcnbigcit fucfyeit. Dotrzeć sprawy, interessu, dobić, dokończyć, zawrzeć', ugodzić, abjefftiefien, abtbitu, abma* cl;en, gu Staube bringen, beenben. Niech tego traktatu nie odkłada, ale wskok rzeczy dociera. Tward. IW. 270. Ja ci życzę, targu docieraj co prędzej, By więcej kto za konia nie podał pieniędzy. Min. Byt. 1, 516. Muszę teraz pośpieszać na pokoje królewskie i interessu docierać.

Boh. Kom. 2, 551. Snadniej drugich z obu stron punktów docierali, Aż dotarli na koniec. Tward. VF. D. 2,

277. Dalejże, docieraj interessu. Teat. 5, b. 42. (popieraj aż do ukończenia). I dziś jeszcze żwawo roboty docierać będę. ib. 24, b. 22. Dalej, gdyśmy już zaczęli, dotrzyjmy końca. Teat. 25, 50. Dotarłem interessu, i już rzecz cała jest zakonkludowana. Boh. Kom. 4, 528.

Udałem się tam, bym targu dotarł. Zab. 1, 187. Dotarcie czego, zawarcie, dokończenie, ukończenie, ba3 31b* fcpltepen, bte 21bfd)ltepung, ber Slbfcfflufi. Wyprawili posłów na dotarcie z Sułtanem związku, którego on żądał. Ustr.

Kr. 1, 256. (cf. Lat. foedus- icere, ferire). Marszałków deputowano na dotarcie unii z koroną. Nies. 1, 252.

Pilne dotarcie interessu i dopatrzenie się wszystkich je

go szczegółów. Gaz. Nar. 1, 187. b. — Dotrzeć, doka-

w brew przeszkodom wykonać, burd;fe|eit, auênc^ten, erretd;en, erlangen, gu Staube bringen. Sulla mnićj dbał o to, jeśli godziwym sposobem mógł dotrzeć swego; lecz całą myśl jedynie na to obrócił, aby swego dokazać. Piłek Sali. 10. Nie dotarł, nie dopiął, na co się usadził. Cn. Ad. 579. Gdy się zamysły niesporo wiodą, postanawia, jakimkolwiek bądź sposobem swego dotrzeć. Pilch. Sali. 154. Patrzcie, co nasi czynią, na swych sejmiech wielkich, Poczną, ale nie dotrą, ruszać rzeczy wszelkich. Biel. S. N. 5. §. Dotrzeć się czego zaimk., wytrzeć zupełnie, należycie, retu reiben, rein fcfyeuern, blau! fdjeuerft. Docieram się cyny, wycieram. Cn. Th. Dotrzeć się oczu, wzroku, trący otworzyć, bie Slugeu aufretbcit, retbenb öffnen. Nasi cy na Turków uderzyli, a pierwej, niżli oczu dotrą sie poganie, zabój się srogi stał. Tward. Wl. 155. Jestem jak w obłoku, Ledwie mogę co widzieć i dotrzeć sic wzroku. Tward. Wl. 1. Człowiek w spaniu swojćm niedotarty. Chrośe. Luk. 155. (którego się dobudzić nie można, nidjt gu ermuntern). — Dotrzeć się kogo, dotrzeć się duszy w kim, otrzeźwić zemdlałego, burd) 9ÎCt* bcu au§ ber £)lmmad;t mteber su ftd; bringen, einen Obu* méiefftigeu ermuntern. Omdlała księżna i nierychło jej

zać, do skutku doprowadzić

mu

w no-

pywać czestotl., na czysto wytrzepać , trzepaniem wyche-dożyć, rein Hopfen, rein auëffopfcn; (Ross, ^orpenaîb, 40-TpenMBaTb * len wyczyścić). Dotrzcpać się czego zaimk. cz., zdołać wytrzepać, dochędożyć się czego trzepaniem, bureff Klopfen retu befommeit. Tak był płaszcz zakurzony, żem się go ledwo dotrzepał. Oss. Wyr. — Dotrzcpać się czego, dobrać się do czego trzepaniem, ficrauMlopfeit, burd; Klopfen btë auf etmaê fommeit. Trzepałem to fu-trzysko, aż się dotrzepałem molów. M. §. Dotrzcpać, dochłostać, dobić, tüchtig burdmmlfeu, burcfifucbtelu, burd;* Hopfen, pr. et tr. Dotrzepał go kijem. Dotrzepał Tatarów. Oss. Dotrzepać komu, dokuczyć mu, dosadzić, porazić go, einem tudjtig jufe^eit, tbm marin machen. Starosta Kamieniecki Tatarom niemało zdobyczy odbił, i samym dotrzepał. Gwagn. 155. — Zaimk. Dotrzepać się czego, trzepaniem, biciem zarobić, zyskać, ściągnąć na się, nabawić się czego, fid; burd; Klopfen, @d;Iagen, fflrit* gellt Sltjieljeu, ermerbcit. Dotrzepał się, że mu ręka obwisła. Dotrzepał się tego na Jacku, że go Jacek za łeb pochwycił. Oss. Wyr. — aliter Dotrzepać się czego na kim, biciem czyli trzepaniem dowiedzieć się, wymęczyć, wymódz, mit SHopfcit ober ©d;lagen ffcrauêbrtngeit, erfahren, ersmtugeu. Dotrzepał się tego na Jacku, że on mu krowę ukradł. Dotrzepał się na żaku prawdy. §. Dotrzepywać skrzydłami, doganiać, dokładać, dolatywać, mit beu ftlügeln btś moffiit ftfflagen, bi§ moffitt mit ben $lit* gellt Hopfeub fliegen. Orzeł lecący trzepał skrzydłami, i aż do gniazda dotrzepywał. — Dotrzepać się skrzydłami

ręce drżeć muszą. P. Kchan. Orl. 1, 251. Ukwapliwy niedobrze wymierzył, Nie dotrzymał, i nie tam, kędy chciał uderzył, ib. §. Zaimk. Dotrzymać sie na nogach, dostać do końca, ftd; btë ju einer gcmtffcn 3ftt aufrecht erhalten, auf ben ftüßen erhalten; wytrwać, wydołać, airô* banem. Kaducznie pili; on przecie dotrzymał się. Oss. Wyr.— Oprzeć się, ftd) behaupten, SBtberfłaub letftęu. Bili na niego, jednak się dotrzymał, ib. — W trzymaniu się einen ermuntern, munter czego wytrwać do pewnego czasu, btë aminu feftfialten,

dobić się gdzie, dowieźć się, dolecieć, bi3 umhin fliegen, (fiefy biel umhin fd;nuugcn). Dotrzepała się przecie czapla na drzewo. §. Dotrzepać, dogadać, dotrzpiotać, językiem domlćć, Jlt ©ltbe plappern. Potrzepał pacierza. — Zaimk. Dotrzepać się, dosowizdrzałować się, dotrzpiotać się, mową, trzpiotowskiemi postępkami, fid; burd; ^lappc* ret;, SBiubbeutelet; sujieheu.

DOTRZEŹWIĆ się cz. zai7nk. dk., trzeźwieniem kogo do siebie przyprowadzić, ocucić, machen, tpieber ju fid; bringen. Wołała, żeby matkę jak najprędzej trzeźwić; rzucali się wszyscy; lecz nie tak prędko dotrzćźwić się jej mogli. JSiem. Kr. 2,- 143. Nie mógł się tych pijaków dotrzeźwić. Oss. Sir. 4. Passiv. Dotrzeźwić się, wytrzeźwić się zupełnie, tmlleubö uüd;tcru merbeu, »oUenbS munter merbett, gaitj ju fid; fommeu. Już nie był bardzo pijany; a teraz się dotrzeźwił. Oss. Wyr.

ttidjt luSIaffen. Uchwyciwszy za wierzbę topielec, dotrzymał się jej, aż z łódką przyjechali. Oss. Wyr. — Dochować się, (konserwować się), ftd; bfê umhin aufbema^rett, auf* fparett. Dotrzymał się do lepszych czasów. — Nabawiać się czego trzymaniem, ftd; burd; .'palten, Stuf galten, 5(nl)al* ten JttJtebcu. Zchwyciwszy za łeb Wojtka, ani go chcąc puścić, dotrzymał się, że czereda przypadła i wygarbo-DOTRZYMAC cz. dk., dotrzymuje Pr., Dotrzymywać czestotl.,    wała mu skórę. Oss.    Wyr.    —    Przytrzymywać do    końca,

dodzierżeć, utrzymać do pewnego czasu lub do końca,    erhalten, feft halten, fo    lauge    cS    ubtllig ift.    Ledwie    się go

btë ju einer gemtffeu 3ctt, ober bté ju ©ube erhalten, feft*    mógł dotrzymać. LA

halten, aitfi)altcu, uiet;t löÖ laffen; Boh. dodrżeti, dodrżjm    DOTUCZYĆ cz. dok., Dotuczać    niedok., z pełna    wytuczyć, do-

karmić, wykarmić, tmflenbćl fett mdfteu. Jeśli wieprze w sobie robaki mają, takich nie dotuczysz, choćbyś im ruskie smażył pierohy, abo obartuchami nadziewał. Haar. Ek. Tli. Dotuczanie wieprzów zbożem mełtćm i żołędzia. (iost. Ek. TH. Dotuczyć się, dopaść się, dokarmić się, med., stać się tucznym, ftd; auómćifteu, fett mer* ben. Stare gęsi za kilka niedziel ledwo się dotuczą; młode do trzydziestu dni będą do kuchni sprawne, llaur.

dodrżugi. Jastrzębie zająców bez pomocy psów dotrzymać same nie mogą. Cresc. 618. Nie mogliśmy go dotrzymać, iż był mocniejszy, nizli my. Radź. Dan. 13. 59. Nie dotrzymasz tego ciężaru. Tr. (nie uniesiesz, nie udźwigniesz , nic wytrzymasz). Fig. Nic proś tego od boga, czego pozyskawszy, dotrzymać nie możesz/ Żab. .7, 226.

żem.— Dotuczyć się czego, kogo, act., dopaść się kogo, wytuczyć go, mirflid; fett, ntad;eit, fett mdfteu. Tak chudego wieprza kupił, że się go ledwie dotuczył. DOTUCZNY, a, e, — \aadv., sposobny, zdolny do utuczenia, wykarmienia, posilny, tuczny, mdfteub, fett ntad;eub, fdttigenb, frdfttg.

Koss. — Dotrzymać, zatrzymać co w sobie do czasu, in fid; behalten, bet; ftd; behalten, nicht pou fid; geben, per* halten. Nie mógł potrzeby przyrodzonej dotrzymać i po- Sk. 125. Ten się chichem dotuczył, a ów słowem bo puścił, (cf. donieść). Simil. Dotrzymać sekretu, dochować , ein ©el;eimnip bet; ftd; behalten. Pewien jestem, że mi tego sekretu dotrzymasz. Boh. Kom. 2, 319. — Dotrzymać słowa, obietnicy, przyrzeczenia, dochować, pełnić, fein 28-ort Rattert, feilt $erfprcd;cn hatten, erfüllen. Co kto raz stanowi, i przysięgą potwierdzi, musi dotrzymy- DOTYC1IMIAST adv Temp., do teraźniejszego czasu, do dziś wać. Teat. 44, 79. Można sto przeciw jednemu stawić,    dnia,    btó auf    bic jcjjtge 3eit, bt3 fcijt.    Pamiątkę    tę na

że słowa nie dotrzyma, ib. 3, d. 16. Nie obiecuj, kiedy    owćm    miejscu    dotychczas chowają. W.    Post. W. 2,329.

dotrzymać nie możesz. 15, 11. Łatwiej się obowią-    Famom. 61 et    56. Bulgarowie z Tatar    wyszedłszy,    zwo-

zać, niżli dotrzymać. Mon. 65, 219. Jużci on dotrzyma,    jowali    Tracyą,    i dotychiniast dzierżą. Lat. Kom. i),    i, b.

t. j. dochowa słowa, tajemnicy. Cn. Ad. 206. — Dotrzy- §. Poty. Cn. Ad. fo lange. Takiego mają do więzienia mać placu, pola, kroku, dostać komu, utrzymać się na ' wsadzić i dzierżeć w nićm dotychmiast, póki stronie ża-placu, w polu , w kroku, nie ustąpić, ftd; behaupten, nicht łosnćj dosyć nie uczyni. Stat. Lit. 146. (cf. odtyebmiast, lPCtd;eit, gletdfcit €>d;ntt halten. Brutus i Kassyusz nię umieli natychmiast).

się do czego, betreffen, belangen, anlangen, angel;eu; (Vind. dotekniti, sadeniti). Dotyczę się, co się tycze, dotyczę, tego, owego. Cn. Th. Wszystkie księgi, któreby się do-tyczały wiary chrześciańskićj. Baz. Ust. 52. Ta część ustaw, które się sumnienia albo chwały bożej dotyczą. Sekl. 76. Dotyczę się to mnie, do tego mi. Cn. Th.— Z opuszczonym sie: Co dotyczę sprawy, tak się tłumaczył. DOTYCZNY, a, e, którego dotknąć można, berührbar. Piasek bardzo miałki i prawie ziarna niedotycznego, którego wielkości i dojźrzeć nie można. Sien. 600. Math. Dotyczna cotangens. Jak. Mat. 1, 225. (Hoss. neaOTOuenŁ nie należący do czego, nie dzielący czego z kim).

1. DOTYKAĆ ob. Dotknąć, ob. Dotkać.

dotrzymać kroku mścicielowi zabójstwa Cezara. Kras. DOTYCZEĆ się zaimk. dok., Dotyczać się -niedok., ściągać Hst. 118. — Dotrzymać komu, wyrównać komu, wydołać, einem gcioachfeu fepit, ci> mit il;m aufnehmrn, cś ihm glcid; thun. Jan pił serdecznie, ale i Maciej dotrzymywał. Wałek kaducznego łba, kiedy dotrzyma Wawrzko-wi. — Dotrzymać kompanii, dotrwać w jakim towarzystwie , dopomódz kompanii, być równej z kim ochoty, einem bi3 ju dćitbc ©efcHfd)aft Iciften. Pytasz—1 i, kto też mi kompanii dotrzymuje? jeden tylko, a to mój syn.

Pilch. Sen. lisi. 2, 556. Jak cię kocham, niepodobna mi teraz dotrzymać ci kompanii. Zab. 2, 55. ■— Absol.

Nie dotrzymać, nie domierzać, nie w równi trzymać, chwiać się, ntcfit ftill halten, manfen, fd;manfcit. Kiedy serce drży z lękliwą duszą, 1 oko nie dotrzyma, i

feu an fie!) ober über (id) bringen, (id) sujieficn; Boh. dowa-deti, dowadjm, dowadjwam a) lascivire b) jur g are, oh-jurgare; dowadenj petulantia.

2. DOTYKAĆ komu cz. dok., odsiewa ty: do ostatniego go tykać, szafować obraźliwie słowem ty taki owaki, einen (ausbuijcn), auśfdfelten, feruntermacfien. Dotykałże mu, do-

tykał. Oss. Wyr. Dotykać sie, tykaniem, lżeniem przez DOWAGA, i, z. doważanie, z pełna waga należyta, dowa-słowa ty taki owaki, co albo na co zarobić, ftd) burd) żność, bie SMllüdliigfeit, yoHeś ©cwtd)t. Niedowaga Ross. ©djintpfcn unb ©d)elteit jttjteficn.    ne^BBcs, hc40b«coi;'ł , npoBucb.

DOTYKALNGSC, ści, z. własność ciał, że mogą być za do- DOWALAĆ cz. dok., zresztą powalać, zupełnie zwalać, dotknięciem uczute, dotkliwość, bie 23etaftbarfcit, 33efnl)lbar*    brudzić, nollenbê fclnitufńg mad)en, ganj abfdfmufsett ; Sorab.

feit. DOTYKALNY, a, e, — ie, adv., pod dotknięcie pa-    4. dawalacż.

dający, dotkliwy, zmysłom podległy, betafibnr, bcntfrbar,    DOWALIĆ cz. dok., obalić co do gruntu, zwalić do rc-

fnltlbar; Bosn. teghnutiv, seto se mosge tięati; Eccl. och-    szty, zwaliska przyczynić, ooüeitbS nntmcrfcn, ntcbertuerfcit,

•: 3Hufi ; Ross. omyTHTejBHtiH, oGHsaemifi. Rzeczy natu-    ntcbcrrctf en, untretfen; nod) mebr trotwerfen, nicbcrmerfcit,

raine dotykalne. Hub. Wst. 586. Dotykalnemi figurami    ttteberreijktt; (Boh. dowaliti; Croat. dovaliti, dovalyujem;

majestat duchownych rzeczy okazano, abyśmy wedle po-    Bal. dovalivam; Ross. ^OBaJtHTh, aobu jiuarn, d o w alk o wa.ć).

jęcia naszego figury widome do pomocy brali na jaśniej-    Dowalił starego zamczyska, alboż nie dosyć gruzów było,

sze rozumienie. Sk. Kaz. 521. Niedotykalny Ross. hc-    czemu on ich jeszćze przyczynił? Oss. Wyr. §. Dorzu-

npuKocHOBcmiBiM; Eccl. ncnpHKacHbw, HGKacHBiM.— Do-    cić, nod) (littet werfen, jttwerfett. Dowal jeszcze to. g. Dotykalny, gruby, do macania, grob, bid, git greifen, ï;anb*    walić kogo, dotłuc, twllcnbê nicberfmnen, uteberprngelit, 31t

greiflid). Dotykalna twoja nieumiejętność. Zebr. Zv>. 159.    Soben fd)lagcn. Dowalił go pałką w łeb, i już oto bez

Kto po tej dotykalnej ćmie stawiając nogi, Potrafi sobie    ducha. Ld. §. Dowalić komu, całą swoją siłą komu do-

kręto wyprostować drogi? Przyb. Mili. 49. grube pamro-    jąć, dołożyć, mit ganjcr ,traft auf eilten ioSbrangcn. Doki ib. DOTYKANIE ob. Dotknąć, ob. Dotkać.    walił mu na urząd. Oss. Wyr. § Zaimk. Dowalić    sie,

DOTYRAĆ, DOTERAC cz. dok., doniszczyć, öüfienb^    newtefp    pass. obalić się ze szczętem, ypllcttbö IjinftnrjCn. §.    Ad.

ten, aufreiben. Zebr. Oiu. 564. ob. Dotrzeć.    Dowalić się czego, zdołać zupełnemu wywaleniu, lub    też

DOTYSKOWAć cz. niedole., mocno utyskować,    febr    flagett,    waleniem nabyć czyli ściągnąć na się, Jturfltd) gang ttntwcr*

wimmern. Poczęli się żałować i dotyskować    przed kró-    fen, baś »ötlige Hm mer fen 31t ©taube bringen; fid) burd)    Hm*

lem na rozwalenie kościoła. Baz. Hist. 18.    werfen, 3îieberrctpcn gugte^en.

DO WAR. u, m., DO WAREK, rku, m., DOWARZANIE, ia,‘ n., dogotowywanie, ba§ ©arfodieu, ©arftebett. Słońce na wina dowarek bystro świeci w lato. Zab. 4, 270. Nar.— Niedowarek ob. Niedowarzony, pod nadstępn. DO WARZYC cz. dok., Dowarzać niedokv uwarzyć zupełnie, do-gotować, dopiec, oolleubS gar fodicn, gar fteben; Boh. do-wariti, dowarowati; Sorab. 1. dowarież ; Hoss. jonapiiiB, 40BapiiBaxŁ, 40CTpanaTb, /tocTpanMBaiL. Nim stoły ustawiono, nim sie w kuchni dowarza.... Pot. Arg. 4 79. el;e C§ ttt ber Älitche gar wirb. Krzykną na kucharza, Niechże gęsi, indory, piecze i dowarza. Teat. 45, c. 65. Wyb. Niedowarzona ryba żołądkowi szkodliwa. Haut. Sk. 444: Boleści żoładka pochodzą z niedopieczonych i niedowa-rzonych potraw, ib. 595. — Dowarzyć, więcej jeszcze przy warzyć, żeby dostatkiem było, nod) mehr htUglt fod)ett, ftebett. §• Fig. Dowarzyć co, dojźrzałość czego sprawić, etwas gttr üi-etfc bringen , reifen laffen, gar inadteit. Zakwitną bujnym zasievvem zagony, Dowarzy kłosów pełnych miłe lato. Zab. 45, 6. Grona jeszcze zielone, Od słońca nie dowarzone. Jak. Baj. 108. Z jednego drzewa figa niedoźrzała A druga wisi słońcem dowarzona. P. Kochan. Jer. 400. — Transi. To człowiek młody, trzebaby go dowarzyć; pstro jeszcze w głowie; jeszcze zielony; potrzebuje, żeby dojźrzał.— Niedowarzony człowiek, niedowarek, ein Unreifer, Hiterfafriter. Niedowarzony mędrek wystawuje na widok mniemana swa umiejętność. Mon. 75, 74 5. Byli jeszcze niedowarki, a jeszcze byli nie poznali prawej dobrotliwości jego. Rej. Post. H. 7. Dzieło niedowarzone nie doskonałe, niewytrawne, eilt unreife^

DOUCZYĆ cz. dok., Douczać niedok., doskonale wyuczyć ko- DOWARTY ob. Dowrzeć. go, lub czego więcej jeszcze nauczyć kogo, einen jwllig andren, ober and): tfm nod) etmaö ntelfr bagn lehren; Boh. doueiti, doućowati; Rag. doucitti ; Ross. ^oyiiiTŁ, 40y-UHBaTir. Douczyła dziewki szyć. Tr. Douczyłem go łaciny. ib. cf. poduczyć, g. Zaimk. Douczyć się, doskonale nauczyć sie, gang auôïernen, twllfommeit erlernen, auêfhtbtereu,

Boh. doueiti se; Sorab. 4. dowuknucż; Ross. 4oyiiHTLCH.

Kto się nie douczy, albo przeuczy, szkodliwszym bywa od prostaka. Er. Ad. 59. (cf. niedouk, przeżak, poduczyć się).

Jeszcześ się wiary nie nauczył...., jeszcześ młody, jcszcześ sie wiary nie^ douczył, a mistrzem kapłańskim być pragniesz! Sk. Żyw. 2, 400, (ob. Niedouk, niedouczeniec).

Ross. 4oyiiiia termin uczenia się, czas nauki, bie Scf;rgcit.

Przynabyć umiejętności, umiejętność inną nową pomnożyć, nad) bagn erlernen, nod) juleruen. Zda mi sie, iż się nowej douczyła sztuki. Uni. Ow. 449.

DOWABIG cz. dok., dowabiać niedok, wabienie skończyć, git gitbe locfett, git loden anffwren; Croat. dovabili, dova-blyujem; Bal. dovabivam..— Zaimk. Dowabić się czego, kogo, w skutku przywabić, wabieniem zarobić lub ściągnąć na się, mtrfltd) Ijcrbei) loden; burd) Soden bewtrfett, ycrbteneip, fid) gugtc^eit.

DOWADZIC cz. dok., Dowadzać niedok., dowadzić komu, ostatniej szkody kogo nabawić, zaszkodzić komu tak, iż za tćm idzie jego niepomyślność, einem auf§ Sht^erftc fd;a* bett, tblt ooüenbö JU ©ruitbe ridjten. Dowadzić się zaimk., skończyć wadzenie 'się, ftd) JU ©Jtbe gaufeit, ftd) oollettbö auêjanfett. Dowadzić się czego, wadzeniem się zyskać co albo co na się ściągnąć, ftd) ctmaś crgaitfeu, bltrd)

lacy na wyrażenie Francuzkiego génie, przydają przymio-§. Mróz dowarza, zrnra-    tniki do słowa dowcip, niejako podbijające go w górę,

SBcrf. Komedyc jego są jakoś nundne, i mogę rzec nie-dowarzone. Teat. 34, b. 11. ża, zawiędnia co, ber graf

t 5. 5). ba3 ßaub, ntad)t    n. p. niezrównany, największy dowcip. Oss. Wyr. Szczeci fcfyritmpflid;, fdjnimpft CÖ jufantmen. Mróz już dowarzył    golnie dowcip, ten dar umysłu, który miedzy wielą rze-

kwiecia. §. Dowarzyć,    doknować    czego, dokuć, eilten    czarni z łatwością obejmuje związki i stosunki, podobień-

2litfd;Iag fertig fcfymtebcu,    auéibrüteu.    Dowarzył swoich za-    stwo i równość.    Pir. Wym. 1. Prz. 4. Dowcip, śmiałek z na

mysłów. g. Dowarzyć majątku, dotrwonić, decoquere rem tury, strój awanturzysty Na nim, częstokroć v. mowie i w familiärem, bur erringen,    ycrgcilben.    §. Dowarzyć się, pass.    sprawie trzpiot    czysty. Zab. 14, 52. Dowcip w górę wy-

dogotować się, stać się    warzeniem    zdatnym do jedzenia,    niesiony. Zab.    1, 40. Miłość bystrego dowcipu zabawą,

gar werben, gar ftcbeit. Kasza w gaiku już się dowarzy-    Hul. Ow. 65. Dowcip dobry, rzadko z pamięcią dobrą.

Ja. — Dowarzyć się czego, dokazać, aby się co dowarzy-    Cm. Ad. 207. Dowcip czasem potrzebny; ale rozum za-

ło, ctwaS gar befomuten. Nie mogłem się dowarzyć tego    wsze. Zab. 14,50. Bywa i w dzieciach rozum, ale z rzad-

grochu.— Warzac zarobić, lub czego się nabawić, ftefy    ka, i bardziej dowcip, niż się rozum zowie. JabŁ Ez.

Vlird) SMjClt, (Sieben erwerben ober sujtebeu. Fig. Knując,    134. g. Doweipek, pospolicie zprzyganą; niedoźrzały,

gmatwając, intrygując, wichrząc, nabawić się, fid) burd)    niedowarzony, fałszywy dowcip, unäcf;ter, feptt foUenbcr 2ßt£.

Diânîç u. f. W. jujtelien.    On się sroży, na muszki nieszkodne naciera, I młody na

DOWAZNY, a, c,— ie adv., z pełna ważny, pełnej nale-    ich zabój doweipek wywiera. Tot. Saut. 23. Przykład Seneki

żytćj wagi, iwllwidjtig ; Vind. zieloyagen, pounevage, do-    namnożył owych dowcipków. Pir. Wym. 160. g. Sztuka,

bre vage, pounovagast. DOWAŻYĆ ez. dok., Doważać    fortel, etu Stmjłgriff, eilt Änfff, ©trad). Zaszedł na niego tym

niedok., naważyć ile należy, w zupełnej wadze dawać, vob    dowcipem. Zażył go takim dowcipem. DOWCIPNOŚC,

leS ©enud)t geben, gehörig abwägen; Boh. doważiti, dowa-    ści, £. siła dowcipu, płód dowcipu, własność dowcipu i co

żowati, doważugi; Hoss. aobuchtl, 40BT>miiBaTb. Kra-    z niej pochodzi, przyczyna i skutek, przemyślność, SBtjjtgfeit,

dna, którzy nie domierzą, nie doważą, nie doliczą.    2öt&, ©abe bcS ŚBtfeeS, ^irobuct beS 2Bif;e3; Boh. wtipnost,

Karuk. Kai. 353. Fig. Doważyć komu, dać mu do-    duwtipnost; Slovac. wtipnost, schopnost solertia; Vind.

bre pensa, dopiec na urząd, dojąć mu do żywego, ci*    savitnost, potulmjenost; Hoss. saMbicjiOBaTOCTb. Książki

netu Doll auf 51t fd;affcu mad;eu, tfutt waefer jufc^cn.— Do-    letkie, przez zbytek dowcipności nudne. Pir. Wym. 161.

ważyć czego, do reszty odważyć, puścić i resztę na los,    Lubią rymy dowcipność, lecz nie zbyt wytworną, W igra—

uoIleitbS beu îlîeft baran wagen, alles Übrige uod) baran fejjeu.    szkach słów masz tylko ozdobę pozorną. Dmoch. Szt. H.

Kto już wiele na szczęście odważył, powinien i reszty    33. Niedowcipność, tępość, niepojętność, bie Stumpfheit,

doważyć. Oss. Wyr..— Doważyć, wysadzić podłożeniem    Duch ś. naszej niedowcipnośei poradził. Sekl. 86.    D0-

czego, tU'IlenbS bcraitSbebeit. Doważył drzwi. g. Nijak.    WGIPNY, a, e, — ie adv., pełen dowcipu, przemyślny,

Doważać, należytą wagę mieć, ważnym być, ciężkością    trefny, z konceptem, Wtjjtg, gelingt; Boh. wtipny, duwti-

swoją wagi dójść, yoUmid;tig ferm, twll wiegen. Doważa    pnÿ; Slovac. ostrow’tipni, wtipny, schopny docilis-, (Sorab.

talar, czerwony złoty. C11. Th. Czegoby czerwony złoty    1. cżipne curiosus); Vind. savit, potuhnjen, globozhen,

nie doważał, aby jeden drugiemu monetą dokładał. Star.    sbrifan , tenak ; Iioss. 3aMbicaoBaTŁii1, yMHufi, yMcwE,

Mon. A. 3. Nadgroda za zasługi, niech rychlej wybije    OCTpoyMHbin; Eccl. 6 a a r o y x u w. p e h h i.i ii. Dowcipny, rozu-

z klóby, niżliby co niedoważać miała. Gorn. Dw. 375.    mu bystrego poczuje wnet i pozna, domyśli się. Cn. Ad.

Doważać kogo, być komu równym, einem aufwiegeit, ij)in    207. Dowcipni pospolicie niedbali. Cn. Ad. 207. Na woj-

gleicf) fontmeu. Wirgiliusz zapewne doważa Homera, g.    nie trzeba być dowcipnym na nieprzyjaciela, a ostrożnym

Zaimk. Doważyć się, dójść wagi czego, mit ÎBtegeit, 210«    od nieprzyjaciela. Lub. Hoz. 556. Dowcipny jestem Eccl.

wiegen fertig werben. Doważyć się złota. — Narobić so-    ôjaroyxmupaio. Fałszywie dowcipny, doweipek, DOWCI-

bie czego ważeniem, fid) burd; Sötegeu, Slbwtegeu JUjieI;cn.    PN1K, ein SBijjltttg. Zginie mądrość od nich i od ich

Ważąc dukaty i brakując, doważył się tego, że kupcy    mędrków, a roztropność od tych dowcipników ich. Rej.

od niego odeszli. Oss. Wyr.— Doważyć się do czego,    Post. N 11. 6. Niedowcipny, Ross. iie4’k.ibHbiii; [Slovac.

fid; woran mad;en, fid; worüber berntadjen. Doważył się do    dowtipilka metonymia).

©ube wefieu, fertig weüeu ober fd;lctfeu; Boh. dobrausiti, do-

jego szkatuły.— Doważyć sie czego, odważyć się na co, DOWECOWAG ez. dok., do reszty wywecować, twllcubS ju fic| woran wagen.

DOWCIP, u, rn. DOWCIPEK, pku, m. zdrobn., ‘DOCHCIP    brausym, dobruśowatj, dobruśugi.

Stryjk. 586. 'DOFCIP Mącz., szybkość, bystrość, zwro- DOW1AĆ, F. dowieje cz. dok., Dowionać Fut., dowionie, do-tność myśli, dar przyrodzenia, $opfr SlYutterwi^, 20t|i; Boh. wionę jednołl., Dowicwać niedok., wiejąc dójść aż do, biS wtjp, duwtip, (duwtip conjeetura, wtjpiti se conjicere, facile mofnit weben, auwcbeit, beweftCU; [Vind. dopihati). Niż go assequi, cf. wścibić); Slovac. wtip docililas; (Sorab. 1. cżip- dowieją austry Włoskie, użyje trudności jeszcze, ostre-noscż curiositaś)-, Hoss. QiCTpoyMie, CMbicib, CMbiceat; Eccl. przebywając drogi. Tward. Wf. 163.

6,iaroyxHiitpenie; (Carn. shtfita « geniusz). Geniusz ró- ‘DOWIAD, u, m , DOWIADYWANIE się, DOWIADYWANIE, żni się od dowcipu. Dowcip iskry, geniusz zaś płomień    DOWlADOWANIE, badanie, domacywanie się czego, szu-

wTydaje ; dowcip do pojmowania rzeczy wynalezionych po-    kanie wiadomości o czym, szlakowanie czego, ba3 Grfum

maga; geniusz nowe wynajduje. Teat. 24, 43. Czrir. Po-    btgeit, bie (Erfunbtguug, 9îac^frage, bic 3îadtforf^uug, Unter«

flßOBB'Eß'K-

fudjWtg ; Ross, cnpaBita. Posiał do Polski brata dla obej-    Dz. 286. Dowicie, dowijanie Ross. 40BHBi;a. §. Dowie

rżenia ziemi i dowiadu u samego Konrada, jeśliby to za    się czego, dokazać, żeby się co porządnie zwilo, ba3 SIU*

jego wolą było. Rar. Hst. 4, 215. Wielkie między do-    itunbeu JU ©tanbe bringen. Tak był poplątany jedwab', że

ktorami świętemi jest dowiadowanie, jako, kiedy i gdzie    ledwie się go dowiłem. — Dojść czego wiciem, burd;

matka bożka z tego świata ustąpiła. Sk. Dz. 33. Świcbo-    Sötnbeu, SlDwtrtbcn erreichen, erlangen. Dowił sie kłębka

dnie zabijali, bez wszego wkładania w to zwierzchności    po nici.— Wiciem złe lub dobre na siebie ściągnąć, fig.

królewskiej, abo też dowiadowania. 1 Leop. 3 Macch. 7.    fid) burd) (SBtltben, 2ßtcWn) 2)re()creS)eu jujteljen. Jak zaczął

(bez indagacyi, inkwizycyi, inkwirowania). DOWIADAĆ    matać, kręcić, wić, dowił się postronka na szyje. Łd. —

się, DOWIADYWAĆ się zairnk., cz. niedok., dowiaduje się    Dosnuć się aż gdzie, dojść z letka, z niechcenia dokąd,

Pr., badać, dopytywać sie, przepytywać się, zasięgać wia-    btâ nJO^ttt fcfylcnberit, fd)lenbentb gelangen. Dowił sie prze-

domości, ftd) erfuubtgeit, nac^fragen, nad;fi>rfd;en, formen;    cię do miasta, aleć się i tu i owdzie wił i kręcił.

Boh. zwjdati; Vind. pofveduvatife, isfveduvati, posnanja- DOWIDZIEĆ ob. Niedowidzieć. DOWIEDZIE, DOW1EDZIO-tife; Ross. iiaB-BAŁmaTŁca, ocb1>40mhtbch , pa3B-b4i>iBaTB.    NY, Dowiodę ob. Dowieść. DOWIEDZIEĆ się ob. Dowia-

DOWIEDZIEĆ się, Fut., dowie się, dowiem się, Pr., do-    dywać się.

wiaduje się zaimk., cz. dok., powziąć wiadomość, erfalp DOWIEŃCZYĆ cz. dok., Dowieńczać niedok., wieńczenia do-ren, tn 6rfal;rmtg, bringen, erforfd;en, »ernennten, büren; Boh. kończyć, do reszty uwieńczyć, ba3 Sefrdnjcn enbtgett, dowedètise, dowjm se , zwedćti, zwjm, (cf. wzwiedzićć); noEenbÜ befrdnjen ; Ross. ^OBtmiaTŁ.

Croat. dovedatisze; Find. IVedeti, sastopiti; Rag. dosvje- DOWIERAC ob. Dowrzeć.

stitise ; Ross. 40B®4aTBCfl, 40Bîs4i>iBaTBca, CBl>4aTB, H3Bt- DOWIERCIC cz. dok., Dowiertywać czestotl., Dowiertuje Pr.

do końca powiercić, wywiercić, przewiercić, iU'EeilbÜ ait$* boljreu, nadjbof'ren ; Ross. 4ocBep.iirrB, 4ocBep.iHBaiB. — Zaimk. Dowiercić się, pass. uacI;gcbot;rt merben. Jedni leją armatę w pełnej miąższości, a potym wiercą kanał; drudzy zasadzają w pośrzód formy drąg rdzenny, cokolwiek mniejszej śrzednicy niż kanał ma być, która po odlaniu dopiero dowiertuje się do swojej miary. Jak. Art. 1, 187. Komora w moździerzu wierci się zawsze cała; kanał zaś tylko dowiertuje się i gładzi, ib. 2, 8.— Dowiercić się czego, dokazać wywiercenia, etnniś nurflid) erbosen, auf* büfyren, bnrcfyboljren.— Wierceniem dojść czego, zarobić, ściągnąć na się, burd; 33oljreu worauf ftojktt, mit ^obreit oerbtcnen, ftcb burd) Soljren sujtc^cn.

CTI1TBCH, H3B-BmyCŁ , BHyimiTŁ , BHymaïb, BHHMaTŁ, BHe— MAK), yBÜ4aTL, yB^^TH, yBÜ40MHTBCa ; Eccl.

T,, ? npOB®4aTB. Matki swej, dziatki, pytajcie, A u niej się dowładajcie. M. Kochan. Dz. 505. Jako nie możesz tych rzeczy, które są w głębokości morskiej, ani się do-wiadać, ani widzieć; tak nie może żaden na ziemi widzieć syna bożego. 1 Leop. 4 Ezdr. 13, 52. Dowiado-wano się tego, ktoby to uczynił, ale się tego dowiedzieć nie było można. Baz. Sk. 245. Teraz się było dowla-dać, Kto ma naprzód z konia spadać. J. Kochan. Dz. 244.

Przystąpiłem do jednego i dowiadowałem się od niego prawdziwej rzeczy o tym. Leop. Dan. 7, 16. Codziennie on o jej dowiadywał się zdrowiu. Nieme. Kr. 4, 92. Kto się zbytecznie czego dowiaduje, Częstokroć bardzo więc DOWIERNORĘCTWO, a, n. maństwo, leństwo, ba3 Sefin, tego żałuje. Past. F. 287. NiestetyĆ chciałbym wiedzieć;    bte Seïjnbarfett, Selméuutcmutrftgfett, ba3 fttbetcommté. Usiło-

dowiedzieć się boję. Zabi. Amf. 88. Nie jest rzecz tak    wanie dowieść, że Kazimierz II. książęta Mazowieckie

skryta, żeby się o niej nie dowiedziano. Leop. Luc. 8,    od hołdowania i dowiernoręctwa wyłączył. Krom. 644.

17. Na wojnie, kto sie wprzód o kim dowie, ten go i    e dediticiis exemptas. DOWIERNORĘCZNY, a, e, — ie

ubieży. Pot. Bocz. 319. Nie wie do tych czas o twoich    adv., lenny, lenniczy, fdei commissus, §eI)UŚ>*, haltbar,

postępkach; ale się dowie. Teat. 22, 10. Dowiedzenie    Król po śmierci dowiernoręcznych dzierżawców, którzy

się, "powzięta wiadomość^ bte 5?ac|rid;t.— Dowiadywacz,    potomka męzkiego nie odumierają, w dobra pozostałe ma

dowiadujący się, ber (Srfunbtger, fRadfforfdfer ; Vind. fvedu-    następować. Krom. 644. dediticius, feudalis. (cf. dzierżeć

vauz, napoprashar.    co n. p. żupy), do wiernych rak, albo ku wiernej ręce.

DOWIARSTWO, a, n., dowierzanie, wiara w kim, ufność,    Herb. Stat. 102. Boh. duw-ernik Sequester, duwernÿ fidu-

baê 3utrąuen, ©laubeu, SSertraueu. Tr. ob. Niedowiarstw-o.    ciarius. DOWIERNOŚĆ, ści, i. zupełna w kim wiara,

DOWIĄZAĆ cz. dok., Dowięzywać czestotl., dowlęzuje Pr.,    dowierzanie, zaufanie, ufność, yöEtgeS Vertrauen, ©laube,

mocniej jeszcze zawiązać lub więcej jeszcze czego przywiązać,    3werftd)t; Boh. et Slovac. duwernost; Sorab. 1. dower-

i)oEcub3 aubtnben, itod) mel;r btnben; Boh. dowazati, doważi,    noscż; Ross. 40BtpeHH0CTB, («wiara, kredyt, pełnomo-

dowazugi; Vind. dovesati; Ross. 40Bfl3aiB, 40bh3Bibćitb,    cnictwo). Kniemu wołajmy w swej⁴ uniżoności, A usta-

(40BB3aTH DÜEig juftrfcfcu dodziać, dorobić pończochy).    wnie żądajmy z całej dowierności. Kanc. Gd. 175. Ryb.

DO WIĆ cz. dok., Dowijać niedok., wicie dokończyć, su (Silbe    Ps. 24. DO WIERNY, a, e, — ie a*., dowierzający, ufny,

nńnbeu, fertig roinbeu; Ross. 4obhtb, 40BiiBaTB. Po łące    zaufny, »ertrauenDoE, »ertraueub; Boh. duwerny. Modlić się

piękna panienka Chodzi kwiatki zbierając, a dowija wian-    bogu dowiernie. Hrbst. Odp. H. 7. Umysłem niedowierza" Rej. Wiz. 126.— Zwić do końca, do reszty, do-    nym niewierniku wahasz się. Zygr. Gon. 159. Zły a niedo-

snuć, ooEenbS abnuuben. Mnie końca nici dowijają prząd-    wierny chrześcianin. Rej. Post. R r. 4. Serca ludzkie

ki. Pot. Syl. 362. Kloto dowiła przędziona. P. Kochan.    niedowierne. ib. M. 5. [ob. Niedowiarstwo).

Orl. 1, 277. Pragnąłem duszę podać, gdybykolwiek by- DOWIERTUJE, DOWIERT\WAĆ ob. Dowiercić. ły Nieprzejednane siostry przędzy swej dowiły. J. Kochan. DOWIERZYĆ med. dok., Dowierzać niedok., zupełną wiarę

komu lub czemu dawać, zupełnej wiary do czego przychylać, ufać, »pllfommnen ©lanben geben, pölltg glauben, »er* tränen, tränen; Boh. doweriti se; Slavac. dauwerugi, du-werugi se; Sorab. 2. dowérisch; Sorab 1. dowêram szo, doweru; Vind. vupasti,, fe sanesti, sanashati fe; Rosn. 40B'BpHTŁ, 40BupaTL. Żadnego dnia odtąd, żadnej nocy nie miał spokojnej ; ani miejscu, ani komukolwiek z ludzi, ani czasowi dowierzał; swego równie, jako nieprzyjaciela lękał się, na wszystkie się strony oglądał. Pilch. Suit. 259. Roztropną zdanie nasze szalą trzeba mierzyć; Źle jest nadto dowierzać, gorzej nic nie wierzyć. Kras.

iż się każdy ucieszy twoim towarzystwem, ib. 421. Z bratem długo wojnę zwodził, i dowiódł tego, iż go z państwa wygnał. Sk. Dz. 2. Alexander naprawować chciał obyczaje Rzymian, ale tego dowieść nie mógł ; kusił się po nim i Filip, ale także nic nie przemógł. Sk. Dz. 115. By też natura wszystkę siłę swą na to obróciła, tego nie dowiedzie, żeby się odstało, co się stało. Gorn. Sen. 598. Usposobił go, aby rzeczy wielkich, Rzpltćj pożytecznych., dowodził. Buda. Cyc. Puw. 35.    §. Dowieść

na kim, wyjednać, wymódz po nim, Dort einem erlangen. Ukazawszy królowi przysięgę w konstytucyi, łatwie do-W. 12. Jużci lepiej dowierzać, niżli zbyt nie wierzyć,    wiedziemy sobie na nim prawdziwej exekucyi. Orzech. Qu.

Strzegąc się by nie ująć, lepiej i nadmierzyć. Kras. List.    18.—    §. Dowieść, dowodami wywieść, okazać, prze-

2, 105. Ostrożny Władysław nikomu się nie powierzał,    przeć, betnetfen, erwctfeit, bartljun. Dowodzić, próbować,

nikomu nie dowierzał. Krom. 310. Kto dowierza, żałuje.    wywodzić, twierdzić dowodami, starać się by dowieść,

Pot. Arg. 98. Dowierzaj sobie, dowierzaj, aż cię to zdra-    $n Rcmetfcit fitdtcn, Semct3 füllen, anftifjren, anbrtngeit; Boh.

dzi. Teat. 10, c. 81. Nie dowierzać innym jest to rzecz    doljćiti, doljćjm, dólieugi, dokazati, dokazowati; Slovac.

tym tylko przyzwoita, którzy sami sobie dowierzać nie    duwozugi; Sorab. 2. hopokazaseh; Sorab. 1. dowescż,

mogą. Z ab. 13, 7G. W niektórych okolicznościach le-    wmpokafacż, dopukażu, yene z druhoho dopokazuyu ; Bosn.

piej jest być oszukanym, niżeli pokazać się nie dowie-    razlosgiti, s’razlozima istinu kazati; Rag. potvarditti, doi-

rzającym. Pilch. Sen. 252. (podejrzliwym, nujStrautfd),    stiniti, pokâzati; Yind. svishati, dokasati, skasati, previ-

Ross. HC40BrBpiiHBi>ifi). Prędkie do podejrzenia, i niedo-    shati, naozhititi, ozhituvati, dopovedeti, doresnizhati; Ross.

wierzające jest tyraństwo. Krom. 239. Dowierzanie, ufność,    ^OKasaTt, 40Ka3biBaTb, yjumiTt, yjuwarb (cf. lice). Chce-

zaufanie, ba§ 3ntr<Uien, Vertrauen, trauen. Psuje się cze-    my tego słowy pisma ś. dowieść a prawie jako palcem

ladź zbytnićm dowierzaniem, niedozorem, łagodnością    ukazać. Baz. list. 287. Tym świadectwem trzech bozkich

niewczesną. Kras. Pod. 2, 82. Niedowierzanie, podej-    w jednej istności osób dowodzi. Smotr. Ex. 44. On da-

źrzliwość, podejźrzenie, baó 9Ktj5trauen ; Ross. He^OBispKa,    wnością allegując albo dowodząc tak pisze. Wiśn. 595.

ncAOBBpie, HeAOBfcpenie, iie40Blip*iiiB0CTb; Eccl. oriihorłI-    Chciał sprawy swojej dowodzić świadkami; ale jej nie

,iïc. Tym się wydaje niedowierzanie, gdy chory niepokła-    dowiódł. Chel. Pr. 59.    1 ci, co niewarci, bywają w

da zupełnej ufności w przyrzeczeniach swego lekarza ; ale    znacznych miejscach, nic to nie dowodzi za niemi. Dwór.

każdegosię o radę i zdanie pyta. Perz. Lek. 359. Niedowie-    A. 1.— Dowodzić na kogo, zadawać komu, przeświad-

rzanie Wc Pana po winnoby mię urazić. Teat. 2G, 85.    czać kogo, gegen Ctttett    anbringen, etlttncnben, i\)Xi Dcfc(tnlbt=

DOWIEŚĆ, DOWIEŚDŹ, iodł cz. dok., dowiedzie, dowiodę    gett. Ktoby na kogo co dowodził, a nie dowiódł, tedy

Eut., Dowodzić niedok., doprowadzić aż do, bt3 iDofytlt führen,    ma go u prawa nawiązać. Stat. Lit. 200. Ktoby na ko-

abfüfyvcit, geleiten; Boh. dowesti, dowedl, dowedu, dowo-    go co niesprawiedliwie w tych rzeczach wiódł, a nie do-

diti; Slovac. dowesti, dowoditi; Slavon. dovesti; Vind. do-    wiódł, karan być ma.    Stat. Lit. 2. Kto na kogo wie-

vositi; Bosn. douesti, priuesti, dopegljati; Rag. dovèsti;    dzie , a nie dowiedzie,    karan będzie, ib. Ktoby na które-

dovodim, Dal. dovoditi; Sorab. 2. dowascż ; Sorab. 1.    go świadka co dowodził,    a nie dowiódł, tedy ma go u prawa

dowedu ; Ross. 4öbcctb , 40B04HTb. Będzieszże ty mógł    nawiązać. Stat. Lit. 200. Ukrzywdzony, sprawiedliwości sobie

dowieść syna mojego do Gabelusa? 1 Leop. Tob. 5, 14.    dowodzić ma przed komissarzami. ib. 95. (dowodnie do-

Dowiedziesz owce do brata swego. 1 Leop. Deut. 22. Teć    wodzić, szukać, [elit 3îccf)t nut Sctnetëgriinben fnd)ett, bar*

tfyun). Dowodzenie, dowód, dowodne okazywanie, bte Se* tnetëfüljrnng, ber Scroetë; Rag. pókaza, razlogh; Ross. yiHKa. Math, demonstratio. Geom. Nar. 15. §. Dowodzić, przewodzić, przewodniczyć, naczelnikiem być, komenderować, commanbtren, anfüliren, führen, an ber ©ptije flehen; Ross. npe4B04HTejbCTB0BaTb, npe4B04HTb, npe4B0*y; Eccl. npe4B0>K4y. Oflicyer, dowodzący oddziałem żołnierzy, na utrzymanie porządku wyznaczonych. N. Pam. 10, 50. Okiem, głosem, obrotem i ręką dowodzi. Leszcz. Cl. 75. Panować, 1/errfcbeit, bte ^errfdwft ful/ren. Owi, co do zamku z ogniem podbiegali, Chcieli nad cesarzem swém dowodzić. Bardz. Tr. 576. Lacka młodzi , W

światłości mię przywiodły i dowiodły na górę twą świętą i do przybytków twoich. 1 Leop. Ps. 42, 3. Każda swywola wnet guzy dowiedzie. Rej. Wiz. 144. (przyniesie, jnpljen, bringen über eilten). §. Dokazać, sprawić, do skutku przyprowadzić, an3rtd)ten, tttê 2öerf (teilen, e§ tnojtt bringen, e§ bnrcfyfe^en, beintrfeit, bemerffteUigett, jtt ©tmtbe bringen; (Carn. dapernasham). Jednym słowem uzdrowić zarażonego; tego żaden człowiek na świecie nigdyby był nie dowiódł. Rej. Post. H. 7. Serce straszliwe a czegóż dowiedzie, I sławę traci i guzu dojedzie.

prawem

którćj nrezwiedła laty krew dowodzi. Susz. Pieśń. 1 B. 3.

P-

Rej. Zw. 212. Fulkon dowiódł przecie, że Władysława obrano. Krom. 213. Unii dowiódł, zbracił Polskę z Litwą.

Stryjk. Gon. L. 5. Nie mogąc tego dowieść, na co się byli nasadzili, mszczą się złym językiem. Gorn. Dw. 272.

Czego dobrocią dojść nie mogą, złością dowieść chcą. DOWIESIĆ cz. dok., Dówrieszać niedok., skończyć wieszanie, ib. 286. Sprawując się według czasu, dowiedziesz tego, powieszanie, więcej jeszcze pozawieszać, b(t$ fangen, Slnf*

DOWODLIWY-DOWOJOW. 521

DO WIEWAĆ - DOWÓD.

fangen enbtgen, üollenbë auf^angen,    nodj titeljr    baju fangen; 111. (próby, groben, Scntetfe). — Dowód szkolny, popis,

Ross. 40Bi>maTi>, ^OBtinpaTŁ.    okazanie sie, ©cßulprüfung, (Spanten, mtb babep abgelegter

DOWIEWAĆ ob. Dowiać.    SetttetS ber gortfcbrittc. Mowa in Collegio Nobilium, kie-

DOWIEZĆ, iózł, ieźli cz. dok., dowiezie, dowiozę Fut., Do-    dy    dawano dowód z prawa cywilnego. Zab. 4,    65. Mo-

wozić niedoh., zawieźć aż do, dostawiać wozem, pojazdem,    wa    do króla,    pod czas publicznego dowodu    z różnych

statkiem, biś tyin fahren, JU Sagen btë tym führen, tytrt brin* umiejętności w Collegium Nobilium Warszawskim, ib. 4, gen; Boh. dowazeti, doważjm,    dowozyti, dowezti, dowezl,    97. Dowód, dowiedzenie swego zamysłu, dokazanie,

dowezu; Sorab. 1. dowezu;    Rag. davozitti; Croat. do-    wykonanie, bte 2Iu3ftttyritng. Chcieli wnijść do Cycerona

veszti, dovasam; Ross. 40BG3th, 40Be3Tb, 40B03htl. I    i zabić go; ale przez Fulwią wydani, do wrót nie przy-

ehoćbyście nas prosto w Itak nie zawieźli, Dość żeby-    puszczeni, na dowodzie ustali. Pilch. Sali. 52.    §. Do-

ście w sąsiedzki Epir nas dowieźli. Jabł. Tel. 102. Z wiel-    wód, powód,    przywód, bte Settung, Slltleitung,    Stttfutyrung,

ką trudnością woźnica dowiózł go do gospody. Baz. Hst.    Za    dowodem    Glińskiego wtargnęła Moskwa    do Polski.

86. Miłosierny jakiś furman    dowiózł mnie do ostatniej    DOWODL1WY, a, e,— ie adv., mogący być dowodzo-

wioski. Teat. 48, 94. Mnie    szczęściem do brzegu do-    nym, probabilis, emtetêltcty; Vind. dokasliu, svishliu, dowieziono na łódce. Teat. 53,    b. 42.— §. Oecon. Dowo-    vishliu, dôpovedliu; Ross. 40Ka3aieabHHH. Dowodliwa jest,

zić gruntów, nawozem grunta dobrze sprawiać, dopokła-    że nasza ziemia była niegdyś dnem morskim. Hub. Wst. 16.

dać gnojem, spokładać, skończyć wywóz gnoju, bte 5t(fer    Dowodliwa jest rzeczą, iż wiele tysięcy komet być może w

PüHenbÖ bringen, bas ©migot beetlbtgett. §. Zaimk. Dowo-    naszym układzie słonecznym. Hub. Mech. 530. DOWO-

zić się czego, wożąc dać sobie przyczynę do czego, za-    DNOSĆ, ści, i. gruntowność na dowodach zasadzona, ©ritltb*

robić sobie, zyskać, ściągać na się, burcty Styren erwerben,    ItcÇ>fett,3nt>erïnffxgfett; (Vind. skashezhnost,fvishtvu,zvishnost,

»erbtenot, ftcty j$UJtetyen.    dokaslivost). Solignak z wielką dowodnością i dokładno-

DOWINIĆ się czego zaimk. cz. dok., dopuścić się jakiej wi-    ścią pisał dzieje Polskie. Stebel. Pr. DOWODNY, a, e,—

ny, zbroić co, popełnić co, przewinić co, ctwa3 łterfctyub    ie adv., dowody mający, przekonywający, pewny, jasny,

ben, oerfepen, begehen. Kalimach radził Olbrachtowi, aby    oczywisty, erttuefen, bewtefen, uberjeugcnb, überftttyrenb, ge*

nie odpuszczał żadnemu szlachcicowi, gdy się który cze-    miß, flar, tych, augeitfctyetttltcty; Boh. et Slovac. duwodnÿ;

go dowini. Biel. Kr. 434.    Ross. 40BO4HHH. Najdowodniój dobroć lub wady rządu

DOWIODĘ ob. Dowieść. DOWIONAĆ    ob.    Dowiać.    okazują skutki jego. Ust. Konst. 1, 216. Jawne jest i

DOWLEC, ókł, ekli cz. dok., Dowlekać niedok., Dowłóczyć    dowodne każdemu w Polszczę, twoje około ubogich pieczo-

kontyn., zawlec aż gdzie, bt3 tytlt fćf;Ieppen; Boh. dowlaće-    łowanie./Zain*. SL 209. Wodka ta kiszkom wewnątrz zranio-

ti, dowlaeowati; Rag. dovûchi, dovlaacim; Bosn. dovucchi;    nym jest dowodnym lekarstwem. Syr. 293. §. Dokładny,

Ross. 40BOJiom>, 40B0jaKHBaTt, 40MqaTb. Ledwie tak do-    dostateczny, skuteczny, walny, dzielny, fräfttg, ttttrffant,

wlókł osłabione ciało. Zab. 14, 241. Dowlec kogo, cią-    itactybritcfltcty, mächtig. Znamienitym dowodnym bojem Sy-

gnąć po ziemi, dociągnąć aż dokąd. Ld. §. Dowlec, do-    warda porazili. Krom. 32. Stary ogar dowodnićj zwie-

włóczyć, włóczenie, jedne z robót gospodarskich zakoń-    rza w kniei goni, Młody, jeno go zoczy, ucieka i stroni,

czyć/ju (Ettbe cggett. Dowlec zagonu, dokończyć włó-    Kochow. 208. Ptasznik rozłożył z mocnych dobrze nici

czki na zagonie.— Dowlec sprawy, zwłoką aż do pe-    Na różne ptaszki dowodne swe sieci. Jabł. Ez. 181. Ku-

wnego czasu rzecz pociągnąć, przeciągnąć, bt3 WOtyttt auf*    pido dowodny, ib. 156. DOWODZCA, y, m., przywódz-

fctytebcn, ttt bte Sänge Jtetyen. " §. Dowlec się zaimk., dojść    ca, naczelnik, ber 3lnfłtfter, Slnfnjjrer, komenderujący, ber

gdzie noga za nogą, nieraźnie, przytelepać się, ftd; wotyttt    (Sontntanbtrenbe ; Sorab. i. dowednik; Croat. dovoditel;

fctyleppett, wotyttt frtectyett; Ross. 40BOioqbCH. §. Dowłóczyć    Bosn. dovoditegl; Ross. BoeHanajbHHKb, noiKOBtuem,

się, włóczęgą nabawić się, ftd; burd) $erumtretben jujtetyen.    KOHOBtueits, kohobcms; Eccl. HacTaBirrejb, NacTSBhiiHKi,

DOWÓD, u/w., czém dowodzą czego, próba, ber S3emeiê;    YHNOiiaYMhHiiiTb. Pokaże się z inkwizycyi, kto był zamie-

Roh. duwod, pruwod, dokaż, dukaz, dokazka, dukazek;    szania tego dowódzcą. Gaz. Nar. 1, 264. Dowódzca,

Slovac. duwod; Sorab. 1. wopokazné czeych; Bosn. et    DOWODZICIEL, a, m., który co pokazuje i wywodzi, de-

Rag. razlogh; Carn. previshenga; Vind. svisha, dokasa,    monstrator. Mącz. ber 93ett>etêfü^rer ; Dal. dovoditel; Ross.

previsha; Ross. 40804^, 40Ka3ame, BHHOCJOßie, obs.    40B04¹ihk,b, 40Ka3aTe.ib, yMMmejib. W rodź. zeńsk. D0-

cnpaBa; Eccl. 40B04CTBO, 40Ka3aie;ibCTB0, noKas^. Do-    WODZICIELKA, i. — DOWODZIĆ ob. Dowieść. DO-

wody jasne położyć, któremi się co pokaże. Salin. 4,    WÓDZTWO, a, n., komenda, naczelnictwo, baś (Somntam

23. Dowód przeciw stronie na sądzie bywa przez świad-    bo; Ross. B04HTeJbCTB0, n0JK0B04CTB0, BoettanaJibCTBO;

ki, przez własne strony zeznanie, przez urzędowe listy,    Eccl. yhiiohayaiuc. Objąwszy dowództwo nad wojskiem

przez przysięgi. Sax. Porz. 88. U wilka dowód na owcę,    Francuzkim we Włoszech i po otwarciu tam kampanii,

że zębami kołace. Źebr. Źw. 129. P. Kochan. Orl. 1, 101.    szedł jak bystry potok wszystko z sobą gwałtownie po-

(błahy dowód). Dowody srebrne, żydowskie, najmocniej-    rywający. N. Pam. 1, 99.

sze.

Cn. Ad. 836. (przekupstwa). Ustanowił, aby cudzo- D0W0JÖWAG cz. dok., wojny dokończyć, bcn ^rieg Ö0llcttb3 łożniki, za dobrym dowodem, appellacyi nie dopuszcza-    bcenbtgeit, Jtt (Snbe fätttpfeu; (Vind. dovoiskuvati, syoisku-

jąc, palono. Sk. Dz. 214. (przekonawszy, przeświadczy-    vati). Modlitwą słońce Jozue hamował, Iz stało póki po-

wszy ich). W tańcach nauki swój dowody dali. Jabł. Tel.    gan dowojował. Stryjk. Gon. U. 3. Dowojować się, za-

77

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

DOWOSZCZYĆ - DOŻARZYĆ.

DO W OLAĆ - DOWORA.

imk., wojując zyskać, nabawić się, ściągnąć na się, ftć^ DOWOSZCZYG cz. dok., do reszty woskiem powlec, powo-burd; Kriegen unb «Streiten jujiehen, evmci'Bcu; Vind. issho- szczyć, tu>l(enbt> Den?td;fen ; Rag. dovosctitti. uduvati, doshouduvati.    DOWÓZ, u, m. DOWOZKÂ, i, z. dostawianie czego wozami,

DOWOŁAĆ cz. dok., Dowoływać czestotl., wołania dokończyć, btc 3ufuhr; doważenj; Croal. dopelanye; Ross. 40-tmllcnbö JU (Enbe rufen, baö 3îufett eubtgcu; (Boh. dowolati,    B03Ka, BB03Ka, no4B03:&. Kupiec ułatwia przedaż i do-

dowolawati ; Sorab. 1. dowolacź; Vind. doklizati .^perkli-    wóz materyałów. Xiądz. 4. DOWOZIĆ ob. Dowieźć,

wiedzieć, tmhenbś }u 6nbe prophejetÿen, baś SSa^rfagen en* btgeit. §• Dowróżyć się, zaimk. dok., do wróży wać się cze-stotl., dochodzić wróżbą, prophephettb ratfieu, mahtfagen. Tatarowie z człowieczych jelit szczęścia abo nieszczęścia przyszłego zwykli dowróżywać się. Krom. 245. — Dowróżyć się czego, wróżeniem nabyć, zarobić, zyskać, ściągnąć na się, ftd) burd) ÇropÇcjetÇen, SB&ÿrfagen ermerBeu, jnjicheu. "

zati; Croat. dozvati, dozivam). Nie dał woźnemu intromis- DOWRÓŻYĆ cz. dole., dokończyć wróżby, zupełnie przepo-syi dowołać. Oss. Wyr. §. Więcej jeszcze przywołać, wołaniem pomnażać liczbę, nt)d) mefyr baju rufen. Mało miał ludzi koło siebie, więcej ich dowołał. Oss. Wyr. §. Do-wofać się, zaimk., wołać tak, iżby być usłyszanym, sprowadzić wołaniem , ocucić, otrzeźwić, erntfen, crfdjre^eit, burd; 9łufeit ficrüet; Bringen, ertueefen, ermuntern; Boh. dowolati se; Ross. 40MHKarbca. Wołałem prosząc*o ratunek; ale przez długi czas żadnego dowołać się nie mogłem człowieka. Mon. 70, 514. Na modlitwie tak była za-    4. DOWRZEĆ, arł, cz. dok., dowrze, dowrę Fut., Dowierać

chwycona częstokroć, iż się jej nikt nie dowołał, gdy była    niedok., zupełnie zawrzeć, domknąć, do reszty zamknąć,

potrzeba. Sk. Żyw. 4, 112. Z głębokiego snu dać się    öölltg jufdjltcpeit, t)erfd;lteßett, CtbfcfyUefîeu; Boh. dowriti, do-

dowołać. Cziach. Prz. G. 1. Daremne czekanie; nie do-    wrel, dowru, dowjram; Rag. dovretti; Ross. 40TB0pim>, -

wołasz się. Cn. Ad. 648. — Wołaniem co wskórać    lub    40TB0paTŁ. Stróż bramy nie dowarł ospały. Miask. Ryt.

czego sie "nabawiać, ftd) mit Dfufen aUJteljeu. Dowołał    się    23. Óna w niedowartej siedzi sobie kwaterze, nowa ta

kija na grzbiet. Ld.    bogini. Tward. Pasq. 22. Pot. Jow. 1, 10. Powieki nie-

DOWOLNY, a, e, —• ie - o adv., od woli zawisły, według upo-    dobrze dowarte, iż białek troszeńkę można widzieć u

dobania, arbitralny, dobrowolny, Beliebig, Itad) 33clieBett,    śpiącego, nie dobry znak zdrowia. Krup. 5, 512. Lubo

millftt^rlid;. Gdyby znaki nie były wrodzone, ale dowol-    z niemałym hałasem, stanęło,    żeby tych paktów konie-

ne,

t. j. do woli ludzkiej czyli arbitralnie zrobione,    po    cznie dowierać. Tward. W. D.    2, 139.    §. Dowrzeć się

czymżeby ludzie znaczenie ich poznać mogli? Kopcz.    Gr.    czego, uskutecznić zupełne zamknięcie czyli dowarcie,

3, p. 44., Dowolny gust, który daje początek tylu mo-    b«3 »öHtgc 3ufd;ltej5cu JU ©taube Bringen, aliter. Opanować

dom, raczćjby fantazyą, aniżeli gustem nazywać. Gol.    co, zająć co, fid; Bemächtigen, ctitueBrnen. Ten się dowarł

Wym. 67. Ustawiwszy stolik mierniczy, w dowolnej od-    pagórka, w krzywym czółnie drugi Wiosłem napycha, kę-

ległości od niego zawiesza się pion. Zabór. Geom. 86.    dy zaciągał się z pługi. Zebr. Ow. 10. occupât.

§. Dostateczny, ile wola jest, dosyć, fo S)tel man mifl, ge* 2. DOWRZEĆ, wrzał, nijak, dok., dowre, dowrze Fut., Dornig, hinlänglich, rcid;lid;; (Sorab. 1. dowohlnoscż dostatek;    wierać niedok. dogotowywać się, dowarzyć się, oollenbâ

Vind. dovojlen » kontent; Rag. zadovooglnos satietas, za-    gar mcrbeit, gar fnd)eu, gar ftebcit. Czeka, rychłoli obiad

dovogliti satiare; Croat. zadovolyen contentus, zadovol-    dowre. Rej. Źw. 26. Szczaw, gdyby był używany, nie

noszt satisfaclio, zadovôlyujem contento; Ross. 40B0.ib,    dowrzawszy swojej miary, opuszenie czyni. Syr. 863.

40B0,ibH0 dosyć, 40B0,ibHbifi kontent, dostateczny, HC40-    Grzyby zjadł niedowrzałe. Pot. Jow. 127. Dowrzałe jabł-

BO.ibiibni nie za dosyć czyniący, niedostateczny, niekontent,    ka. Anakr. 31. Surowy, niedowrzały, crudus. Macz. (di-

40B0.ibCTBic, 40B0.ibCTB0 dostatek). Dowolno, to jest,    stg. doźrzały).

dostatkiem lać wody. Sak. Persp. 15. O tern i ustne na- DOZA, y, i. DOZYS, z Greek, ilość, w której się daje lesze rozmowy dowolne bywały. Sak. Probl. pr.    karstwo, btc $oft$, baó Bcftimmte    fDtaß, tu meldjcnt bic 21r$e*

DOWORA, y, z. dostęp, przystęp, otwarcie do czego,    ber    net) tmrgefcBrieBcu mirb. Dozys,    miarka lekarska na jeden

3lltritt, 3ugang. Nie dajcie dowory szatanowi wstąpić do    raz. Cn. Th. Lekarz na końcu recepty podpisuje dozę,

serca swojego. Żrn. Post, 3, 757. Złodziej, jeśli do cu-    t. j. miarę, pod którą chory ma używać przepisany me-

dzego nie będzie dowory, Nie możeli odemknąć *sołu i    dykament. Krup. 5, 254. Pozwól mi wziąć jeszcze choć

komory, Już "będzie swoje suknią kradł. Klon. Wor. 5.—    jedne dozę tego lekarstwa. Teat. 55, d. 15.

Okazya do czego dobra," gute ©elcgcuhett. Judasz obie- DÓŻA, y, m., Doża, pierwszy urzędnik albo książę Rzpltćj cawsży żydom wydać Jezusa, szukał dowory, za którą Weneckiej. Kras. Zb. 1, 242. ber $eucttaiît[cl)e SDogc. mógłby go im wydać okromia ludu. Żrn. Post. 3, 754.    DOZĄG cz.    dok.,    dożnie, dożnę Fut. Dożynać niedok.,    żni-

Snadnie zatrzeć imieniem bratskim    lube skradki, Jest mi    wa czyli    żęcia    dokończyć, do końca zżąć, öoHeubÖ aBärtt*

z tobą dowora mówienia w ukradki. Żebr. Ow. 234.— tctt, aBtttäljen. Boh. dożiti, dożal, dożnu, dożinati ;. Rag. Powćd, przyczyna, Scraulaffuttg,    ttrfadjc. Bluźnierstwo    doxetti;    Ross.    4omaib, 40/KimaTb.' Tam dożynają    złote

jest dowora albo przyczyna do    zgorszenia. Gil. Kat.    obszary,    Tu dojne trzody pędzą w koszary. Mon. 67,    483.

310. Przyczyna abo dowora. Groi. Obr. 176. Chce-    Dożynanie, dożęcie Ross. 405Kiinrb, ba3 2(Bäruteit.

my, aby tym sposobem przyczyna albo dowora poddanych DOŻARZYĆ cz. dok., Dożarzać niedok., żarem dopiec, do-naszych z powiatu ich wyzywania, była oddalona. Herb. grzać, dożgnąć, ttocl) Ijetjkv matten, üolleub^ mact;cu; Stal. 270.    Ross. 4omapiiTb, 40HtapitBaTb.

trochę, dopoznawaj. Oss. Wyr. §. Doznawać, doświadczać, próbować, examinowaé, tentować, roztrząsać, prit* fen, probiren, forfdjen, unterfndjen. Samych siebie doznawajcie. W. 2 Cor. 13, 5. (doświadczajcie. Bibl. Gd.). Gdy go doznawał w nauce praw, na wszystko mu z pamięci odpowiadał, o cokolwiek się go pytał. Sk. Żyw. 283. Od papieża dobrze pierwej spróbowani i dysputa-cyami doznani, odnieśli dozwolenie iść na nawracanie pogan. Sk. Żyw. 2, 76. Doświadczaj mię boże, a doznawaj serca mego. Budn. Ps. 138, 23. Złota ogniem doznawaj, a człowieka złotem. Cn. Ad. 1347. To to rozum

Do-

DOZDAĆ cz. dok., [doczekać, etym. zdać, Eccl.    , q,iq-

kać. Zdał jesm zbawienia twego gospodnie. Psait. Malg. i 18. str. 78. Expectabam salutare tuum domine. 1] dojrzeć, zoczyć, erblttfen. O jakbyś by} szczęśliwy, byś tejże światłości Próżen by}, a nie doźda} Bachowych świątości. Zebr. Ow. 71. ne Dachia sacra videres.

DOZDRZEWAĆ, 'DOZDRZEĆ ob. Doźrzeć, dojrzeć.

DOZEBRAC się, zaimk. cz., żebraniną zyskać, nabawić się, ftćf; 0tma3 erbetteln. Vind. sberazhati, sberazhuvati.

DOZEGLOWAĆ cz. intrans. dok. żeglując dopłynąć, btë bin fegclu, bt$ ^tn Riffen. (Rag. dojedritti; Bosn. dojedriti). Nie wierze, abym dożeglował za takowym powietrzem w pożądane kraje. A. Kochan. W. 114.    §. Zaimk. Doże-

glować się, otrzymać żeglowaniem; nabyć, ściągnąć na się, frd) burd) 6d)iffeit er werben, »erraffen, mtebett/

DOZERAC ob. Dożrzeć.

1.    DOŻGNAĆ, DOŻEGNAC, DOŻOGNAĆ cz. jednotl, *Do-

żgać, Dożegać niedoli., dogrzewać, dopiekać, doskwierać, wllettbś l)e$ iita^cn, tüchtig brennen, warnt mad)en, $ufe£en. Rag. doxecchi; Ross.    , 405KMraTL, 4ommeHie. Do-

żega pokrzywa. Tr. Excrucio dręczę, dopiekam, doże-gam , bardzo męczę. Mącz.

2.    DOŻGNAG cz. jednotl., Dożgać niedok., dokluć, jn dnbe ptefen, Men, ooHettbê burtbftoßen.

DOZGONNOŚĆ, ści, i., dozgonna trwałość, ciąg do śmierci, lebenêlftngltd)e gortbaner. Potrzeba dozgonności związku małżeńskiego. N. Parn. 17, 175. Przysięgasz mi dozgonną przyjaźń, nie wierzę tej dozgonności. Oss. Wyr. DOZGONNY, a, e,— ie, adv., do zgonu, do śmierci trwały, IcbcnMćingltcb, btś au ben £ob banernb; Eccl. npe3-BcejKUTeiBUbm. Miłość małżeństwa gdy była w modzie, Nie szła na ów czas cnota po urodzie, Dar był dozgonnie trwały ślubnej ręki. Zab. 14, 373.

DOZIEMNY, a, e,— ie, adv., ku ziemi zbliżony, ber (Erbe pgefelirt, Ross. et Eccl. 403eMnwM. Punkt w którym najbliżej ziemi znajduje się księżyc, zowie się doziemnym, perigaeum. Hub. Mech. 456. bte (Erbnćtlje. (oppos. odzie-mny, apogaeum, cf. dosłoneczny, odsłoneczny, cf. odstęp, mimośrzód).

DOZÎERAG ob. Dojrzeć. DOZIERACZ, a, m. DOZ1ERCA, y, m., dozorca, doglądacz, ber 2luffel)er; Eccl. 403HpaTejiB, 403opaTaił, 403opmnK'&. Panowie powinni mieć dozie-raczówr bydła. Wolszt. 74. Mądry spowiednik panien, konwentu dozierca. Teat. 46, 46.

DOZNAĆ cz. dok., doznaje Pr., doznam Fut., Doznawać kont., poznać do końca, gruntowniej dojść, doświadczyć, nad) mehr unb beffer lernten lernen, nad) nteljr baju lernen, erlern uen, erfe^en, erfahren; Ross. 403imL, 403HaBaTt. Wiele umiał geometryi w domu, doznał jej w szkołach. Oss. Wyr. Kto nie doznał, nie rozumie. Cn. Ad. 390. Lepiej ten o tym powie, co doznawa, niż co tylko czyta. Zlot. C. 4, b. Pierwej doznać, niżli wierzyć, Ż doświadczeniem pozór mierzyć. Jak. Baj. 179. W potrzebie mówią,. doznać przyjaciela. J. Kochan. Dz. 63. Żaden się nie pozna, ani sam siebie nie dozna. Cn. Ad. 1295. — Doznawać, do końca poznawać, starać się o zupełne poznanie, oollfomtiten lernten 51t lernen fttd)en. Czego znasz

największy, kto się sam doznawa, A to co mu przystoi, pięknie rozeznawa. Rej. Zw. 8. Godzi się wam biskupów doznawać i wiadomość spraw ich brać. Sk. Dz. 1024. §. Doznać kogo, poszlakować kogo, dojrzeć go, eilten roobet) betappen, ertappen. Jeśli niewiastę w nierządzie doznają, Długo ją w sromotnym więzieniu chowają. Paszk.Dz. 126. Aby ich złe sprawy przez dozorcę sprawiedliwości nie były doznane. Wys. Kat. 377.    §. Do

znać, doświadczyć na sobie, być celem, na który doświadczenie pada, an ftcb erfahren, aur golge Çaben, ctnpftttben, bte (Erfahrung machen. Rodzice więcej mi dobrego uczynić nie mogli, jak tu doznawałam. Teat. 54, c. D i i. Przypuszczona sprawa na uwagę senatu, różnie zdania senatorów doznała. Krom. 549.    §. Zaimk. Doznać się

czego, doświadczyć, świadkiem czego być, postrzedz, erfahren, erleben, Beuge fepit oon etioaś. Każdy się tego niemało doznał, że synowie, którzy z młodu w rozkosznym wychowaniu byli, urósłszy wiele się złego domyślali. Gliczn. Wych. E. 5, b. Doznawamy się też tego, że rodzice prze zuchwalstwo dzieci swych przychodzą ku nędzy. ib. F. 7, b. Doznać się czego na kogo, poszlakować kogo w czym, doczekać się czego po kim, an jetnattben etntaé erleben. Nie doznasz się tego na mnie, iżbym był zły człowiek. Oss. Wyr. DOZNAWACZ, a, m. DOZNAWCA, y, m. doznawający, doświadczający, dochodzący, ber Unterfudfer, frufer. Nie bądźcie słuchaczami potwarzy, ale doznawcy prawdy. Sk. Dz. 284.

DOZOBAĆ ob. Zobać. 'DOŹONAĆ, DOŻENIE ob. Dognać.

DOZOR, u, m., dozieranie, doglądanie, pilnowanie, strzeżenie, dozorowanie, bte 2lttfftd)t; (ob. Dojrzeć); Slovac. pozorowanj ; Vind. gorgled, gorgledva, zhresgled, osker-bnost, vanzhanje; Garn. posir; (Ross. 403op$ = ront, pa-tról); Ross. B3itpame, iia43npaHie, Ha4CM0CTps, npiiCMOTpŁ; Eccl. 4030pcTB0, Ha43Hpame, npnęopi, npii^iipame. zór mieć nad czym, albo dozór mieć czego. Dudz. 12. O dozorze urzędny, który powinieneś dojrzeć, a nie dbasz o nic. Syr. 289.    §. Dozorność, pilność doglądania, bte

Sorgfalt. Naśladuj go w cnotach, w godności, w sprawie, w czujności, w dozorze. Gorn. Dz. 37. Wielkiego dozoru człowiek; ostrowidz, daleko widzący. Oss. Wyr. przezorny, oott großem 23orau3fe|jung3oerinögen. DOZORCA, y, m. DOZORNIK, a, m. co dozór ma, dozór mający, dozorujący, dozieracz, doględacz, przystaw, rzadziciel, kierujący kim, ber 2lltffcl)er, Setter, $üfircr; Boh. dohledać; porućnjk; Rag. nadstâvnik, nadstójnik, nadpómnik; Vind. gorgledauz, gorvanzhar, vanzhavez, gorgledavez; Carn.

524

DOZORCZY - DOŹRZAŁY.

DOŹRZEĆ - DOZWOLIĆ.

pomirkazh; Ross. Ha43npaTejib, óepewaiafi, Ha^CMOTp-    ŁY, DORDZAŁY, DOZDRZAŁY. (Wrobi. Zólt. i33.) a,

1UHKŁ, ÓJHOCTHTeiL, HapaAMHKii, npH3«paTeJL, npn3pHTCiBj    e, DOŹRZALE adv , 1. dostały, dośpialy, w swojej po-

KHHrOMifi, (4030pmHK,B, wizytator, odwiedziciel); Eccl.    rze, reif, gereift, jeitig ; Roh. dozratÿ, dospelÿ; Vind.

403HpaTe*b, 4030paTaH, 403opmiiK,b, 40CM0TpHTeab, Ha4-    srel, persorjen, sesorjen ; Rag. dozriö, dozrella, dozrel-

CMOTpmejb, HaftAÄbHiiK’b. Dozorca albo nauczyciel dzie-    lo; Dosn. sazrjello, zrjello; Croat. zrèl; Sorab. 1. fraly,

ci. lJetr. Ek. 97. Wylicza nauczyciele, pasterze, starsze,    dozralć, zrawé, żenitnó, wudacźna; Ross. 3pt.ibiH, 40-

dozorniki. Gil. Post. 25. O duchu ś. sprawco i dozor-    3piibM, C03p-Mbin, Bbip4tJbiîf. W kwieciu nieszukaj owo-

niku owiec Chrystusowych. Sk. Kaz. 271. DOZORCZY,    cu dojźrzaiego. Mon. 68, 422. Nie zaczynaj żniwa, aż

a,

e, od dozorcy, 3Iuffefjer*. §. ob. Dozorny. DOZOR—    żniwa dojrzałe będą. Kluk. Rośl. 3, 214. W najdoźrzal—

CZYNA, y, i. mająca dozór, doględaczka, stróżnica, Mc    szym jabłku najprędzej się robak zalęże. Er. Ad. 8. Czo-

31uffe^ertttn; Rag. nadstojniza; Ross‘. Ha43HpaTe;ibiiima, Ha4-    snek młody i nieprzeźrzały nie tak ostry smak z siebie

CMOTpmmta, ÓJiiocTHTeJbHHua, npii3pnTejibHHua, npii3npa-    daje, jak dobrze doźrzały. Syr. 1229. Z jednćjże rózgi

TCJbHHua. Nie trzeba się dozorczynom dziwować temu,    dordzała śliwa wychodzi, z jednójże zielona. P. Kochan.

gdy krowy nie w równym ocielają się czasie. Haur. Sk.    Jer. 400. Rozum dojźrzały. Prot. Kont. G. 3. Wyście

54.    (ekonomkom). DOZORNOŚĆ, ści, i. zabiegłość, pil-    dojrzalsi, a jam młodszy laty, Dla tegom nie śmiał wy-

ność, pieczołowitość, ©orgfatttfeit, 2ld)tfamfett; Ross. ÓJIIO—    jeżdżać przed swaty. Chrośc. Job. 120. Niedoźrzały, unreif;

CTHTCJbHOCTb. Czego komu potrzeba, dziś okrom trudno-    Ross. HeapbJbifi, He4op4"BJibiH. Jabłka niedojrzałe zrywa

ści, Na swoim miejscu znajdzie z jego dozorności. Groch.    ręka sroga. Hut. Ow. 158. Szczęśliwe dziecko, co w te

W. 535. baczenie na wszystko, przezorność. DOZORNY,    niedojrzałe Lata, już zbierasz owoce dostałe. Past. F.

a, e,— ie adv., dozierający, doględujący, pilnujący cze-    19. Doźrzałym czynię Eccl. 3p-Mio; Ross. CBepmaTb. (2.

go, Siebt babeitb, roadjenb worüber; (Ross. 403opHbM ron-    Dojrzały, Dojźrzały, Doźrzały ob. Dojrzeć, Dozierać).

towv, patrolny); Ross. Ha4CM0TpmHqiH, óaiocTHTeJbHbiH, 1. DOŹRZEĆ, DOJŹRZEĆ, DOJZDRZEC, DOZDRZEĆ, DO-Ha43HpaTejbCKiił, npH3pHTe.ibHbiH. Postanowiono, aby wo-    RDZEĆ, *DOŹRZENIEĆ (Dambr. 551.) nijak.dk., Doźrze-

jewodowie w przedawaniu rzeczy wszelakich dozorni byli.    wać i t. d. ndk., dostawać się, dośpiać, do pory przyjść,

Biel. Kr. 498. Ja pługa dozorny, wiersze    piszę. Kchow.    reif werben, reifen, seittgeit.    Boh.    dozrati, dozral, dozragi,

376. Ojcowskie, a szczęśliwości poddanych    dozorne oko    dozralÿ, dozräwam, Simpl,    zrati,    zraly; Vind. srel gra-

W. K. Mości. Dy ar. Gr. 1, 86. Przezorny, przewidujący,    tati, soriti, persoriti, sesoriti, Carn.    sgodnim; Rag. do-

obmyślający, upatrujący na dal, üorfeljenb, acfytfam, üorftcfp    zretti, dozrijvam; Bosn. sazrjetti,    uzrjetti; Sorab. 1.

lig, bebficijttg, forgfant. Dozorna gospodyni.    Tward. Pasq.    zrayu, dozrayu, wuzrayu ;    Croat.    dozreleti, zreleti, zró-

55.    W tym sprawiedliwie, pilnie i dozornie    postąpiła ko-    lem , zezreliti, zezrólyam ;    Ross.    4030p,feTb, 403p,feBaTb,

missya. Pam. 83, 1002. Florenczykowie mają subtelność    cop4iTb, 40p4liTb, 3ptTb, C03pl>Tb, 3piio, C03pl>BaTb,

dowcipu, sposobność do nauk, dozorni są zysków. Boter.    Hap4l>Tb, Bbi3pl>Tb, BbispbBaTb, Bbip4,feTb; Eccl. zaapißaio.

76. Jan. Oksz. K. 2. b. §. pass. W dozornój robocie ka-    To się prawie w ten czas działo, gdy wina dojźrzewały.

żdój rzeczy wiele się przyczynia. Haur. Sk. 45. (w robo-    Radź. Num. 13, 21. (gdy się wina dostawały. Bibl. Gd.).

cie doglądanój pilnie\ W0 flctfitg nadjgefefyen Wirb). DOZO-    W maju, gdy tam żyta doźrzewają,    począł wojnę. Baz.

ROWAĆ intrans. niedok., dozór mieć, dozierać, doglądać,    Sk. 201. Tam prędzej niż w tych    krajach doźrzewają.

Mc 2Iufficl)t fuhren ; Slovac. pozorowati, (cf. pozór); Rag.    Paszk. Dz. 120. Gdy prawie grono doźreje, wygnieć go.

nâdstojati, nadpómniti; Vind. gorgledati, gorpogledati, gor-    Sien. 613. Owoc ten po dojrzeniu czarno się farbował,

vanzhati ; gornagleduvati ; Carn. posiram se ; Ross. Ha4-    Otw. Ow. 145., Eccl. 3piaiiie. Doskonałość i doźrzenie

caiaipHBaTb, Ha43npaTb, npH3p-BTb , npH3Hpaib, npncMO-TpbTb, npHCMaTpHBarb, 7^4^^; Eccl.

płodu. Spicz. 181. — fig. Wprzód niż rozsądek dojrze-CLMOTpHTH, ciMO- . je. Nag. Cyc. pr. 8. Uczeń w chwalebnych obyczajach Tßbvrii    magistratura jest dalsza od swego objektu,    dojrzewający. Pilch. Sen. list. 274. O tym nic nie my

tym dozorowanie trudniejsze. Gaz. Nar. 1, 188. DOZOR- ślimy, iż 'doźdrzewamy, a urwać się leda kiedy. Rej. Zw. ŚTWO, a, n. urząd dozorczy, bflg Sluffefieramt, dozorowanie,    115, b. §. cum Genit. Dojrzalszy    lat swoich Ryngolt,

mienie dozoru, pieczołowitość, bic 2Iuffid)t, Objjut; Rag-    umarł. Biel. Kr. 126. domierzywszy    biegu lat.

nadstojank; Eccl. CMOTpmejibCTBO. Opiekuny z urzędu i 2. DOŹRZEĆ ob. Dojrzeć, Dozierać.

z dozorstwa złożono, ponieważ Władysław już był pię- DOŹRZEĆ, dożarł, cz. dk., dożrze Fut., Dożerać ndk., do tnastego roku dopędził. Krom. 546. Dozorstwo ludu bo-    reszty pożrzeć, twHeitbg auffreffett; Boh. dozrati, doźral,

a czego

żego nauką szczerą. Zygr. Pap. X. 4. (dozorowanie nad    dożeru, dożjrati. Wszystko Mahomet pożarł

ludem).    on nie dożarł, pożarło chrześciaństwo. Smotr. Ap. 105.

D0ŹRZAŁ0ŚĆ, ści, z. DOJŹRZAŁOŚĆ, DOJRZAŁOŚĆ, do- Torz. Szk. 174.

na

stałość, dośpiałość, dojście, Me SRctfc, btC 3cttfgung. Boh. DOZUĆ cz. dk., Dożuwać ndk., do reszty pożuwać, 0i)llcnb3 dozralost; Vind. srelnost, srelina, sesornost; Croat. zre- jerfaueit. Iloss. 405KeBaTb, 405KCBbiBaio; Rag. doxvàtati. loszt; Bosn. sazrjellost; Sorab. l.zrawoscż, wudacżnoscż; DOZWOLIĆ cz. dk., Dozwalać ndk., dopuścić, zdać Ross. 3pii,/iocTb, pacrb, [ob. Rosnąć, wzrost). Doźrzałość    czyją wolą, geftatten, julaffett, erlauben. Boh. dowoliti,

owocu. Ld. Od 24tego roku człowiek stawa w doźrza-    dowolowati, propugeiti; Sorab. 1. dowohlam ; Vind do-

łości. Zool. 284. DOZRZAŁY, DOJŹRZAŁY, DOJRZĄ-    voliti, dovolenje, pervoliti; Ross. 403B0^iiTb, 403B0MTb,

DOŻYĆ - DOŻYWIĆ.

DOŻYWOCIE - DRAB.

525

gen, ju £obe füttern, narren, ernähren. Boh. dożiwiti, do-żiwjm. Szpitale chwalebne, aby żołnierza dożywić w przypadku jakiego kalectwa. Leszcz. Gł. 115.

DOŻYWOCIE, ia, n. posiadanie czego do śmierci, lub prawo nadające posiadanie do śmierci, lebenslänglicher Seftjj; 9tecfyt junt lebenslänglichen Sejtße, Seibgebtnge, Setbgut. Dożywocie urzędników bardzo naganne. Gorn. WIN. 3. (dożywotne urzędowanie). Między małżonkami zapis zobopolny, warujący temu, który drugiego przeżyje, intraty z dóbr do śmierci, czyli dożywocie. Ostr. Pr. Cyw. 1, 216. DOŻYWOTNIE, a, m. majacy dożywocie, ber ein Setbgebittge hat. Wrodz.ieńsk. DOŻYWOTNICA, DOŻYWOTNICZKA, bie jöejtßerinn eines SetbgebingcS. DOŻYWOTNI, ia, ie, DOŻYWOTNY, a, e, — ie adv., do śmierci, póki życia, dozgonny, auf 3^tt SebenS, lebenslänglich. Małżeństwo jest interessem, nie dziennym, nie rocznym, ale dożywotnim. Bals. Niedz. 1, 48. Starać się, aby urzędnicy dobrzy byli, a nie dożywotni ; bo dla tego dożywocia a pożytku z przełożeństwa, dziwnemi sposoby ludzie do urzędów przychodzą. Gorn. Wł. N. 3. Dożywotni przyjaciel, per excellent, mąż albo żona, jedno względem drugiego. Oss. Wyr. Dożywotnia pani. ob. Dożywotnica.

403B0aeHie. Ja tego nie dozwolę, żebyś miał iść do niego. Boh. Kom. 4, 66. Dozwol mi.* z łaską. Cn. Th.

Dozwolenie odejścia , commeatus. Cn. Th. urlop, ber tir* laub, (Boh. Na dozwoleni beyt, na urlopie być). Dozwolenie, koncessya, wolność komu na co dana, ber ©Ott« ceS, bie ©oncefjton, ©rlcudujS, Sergönnung, ©eroährung.

Szlachtę w darowiznach, przywilejach, w dozwoleniach im przez nas danych, zachowamy. Herb. Stat. 658. Dozwolony, niezabroniony, pozwolony Boh. dozwolenj; Ger. geftattet, oergönnt, erlaubt. List‘dozwolony* dozwalający,

©rlanblttjSbrtef. Jeden z synów może iść na naukę za listem dozwolonym pana dziedzicznego. Tarn. Ust. 110.

(Ross. 403B0MTe,n>HbiH mogący być dozwolony).

DOŻYĆ nijak. dk., doczekać się czego za życia, erleben;

Boh. doźigi; Sorab. 2. dolâbowasch; Vind. doshiveti;

Ross. A05KHTB, 40tKHB3Tb. Tak była słabą, iż rozumiano, że wieczora nie dożyje. Mon. 68, 299. Obym tego dnia dożył jeszcze, Gdy nasza matka w ręce zapleszcze,

Z wojny witając zwycięskie syny. Karp. 2, 147. Zdaje mi się, że jeszcze dożyję nowego nieba i nowéj ziemi.

Gaz. Nar. 1, 192.    §. Dożyć, dopełnić żyjąc pewnego

kresu, dokonać życia, biS roohtn leben, $u ©nbe leben, flUSleben. Kiedy jeszcze do tego czasu mogłeś do-żyć, pójdź, patrz na mą krew. Teat. 44, 102. Człek dożywszy wieku tak długiego, powinien jeszcze pieknie podziękować śmierci. Jabł. Ez. 149. On ci już dożył DRAB', i, z. DRABIE w liczb. mn. wielka drabina wozowa swego wieku; ale sława jego żyje dotąd. Ld.    *§.    Nie-    eine große    SBagenleiter. Wozy do wożenia snopków ma-

dożyty, niepożyty, nie przemożony, nie dający    się prze-    ją drabie    szersze od drabin, lecz rzadszych szczeblów.

módz, unbejroittgbar, nicht ju überwältigen. Tam ani- Kluk. Roił. 3, 120. musz niosąc swój ojczysty i serce niedożyte , dokazo- DRAB, a, m. piechur, żołnierz pieszy. Dudz. 36. ein wał siła tward. Pasq. 20.    '    fnedjt, ÄrlegSfnedjt JU $uß. Boli. drab; Slov. drâb ; Hung.

DOŻYCZYG cz. dk.. Doźyczać ndk., jeszcze nad    już    dane    darabant;    CroaŁ gęabant czaf (Serai. 1 drab. jeździec;

,    .    ;    /    ’    i:x «mi irfinvStnß Sorab. 1. trabant * drab, cf. Ger. traben, cf. Graec. ■O-sęamor,

uzyczyć, przypozyczjc, w pom    ’    . ^,    , J Hebr. radaph * insequi). Onym pieszym żołnierzom,

mioum.    W.eczo na gw azdo, bądź    1    J    ma >    Jswawoja dawa_

łaskawa; a teraz gdy do radej mojej Idę na tan.ee do-    .j J ,icie Jbrza. Moirl ßaz. 1U. Nie „dstą_

zycz m, światłości twojej. S,m. Stel. 36. Chcący pozy-    P I    strai-jeg0 drabami przezwana, któ-

waé, ma ,ść do sędziego ządad aby sług, dożyli P    J ^ J « h Sto. V, J, ₂₂₃.

pozwanie swego winowajcy Sax Po z 66 Nedzn -    -    Ksiaie    ^ bi[wjc 2a proslego draba

dat jeno miSdożycz.S Tej. Wiz. 439 (pozwól woźnego do    «»bity    Slryjk    209. Cało drab, podkonnik drudzy raó-

pozwu). Puści nam ziemię Spiską nawet i ziemi Ha-    ⁶¹Wegifrâ!» z°ku8emi STariT' K™ Pol.

lickidj nam dożyczy. Jan. Oksz. B. Któremu przyrodze- «« A Dyrabikf gaul uczynił Dawida rotmistrzem nie czego szczęśliwego a bacznego dozjezy ma s,ę p, -    ^    dr,Mw_ , Leop/i B 18, ₁₅. (mężów,

me przypatrować sprawom ludzkim /c;. Zw. Wid-    -    f ₁₃ % Drabi, krzyżowniki

ki skład skarbów kościołowi bóg dozyczyć raczył. Jan. 0 L JJ *    , bie 3«fum tamten. W. Post.

L,g. E. b. Podpomozon    mem, ekarstwy, których mi Pan    J10;    Ave    Rabbi/a za pJ₀tem    drabi. Rys. Ad. 1.

Bog dozyczyć raczył. Stern. 491.    (Judaszowe pozdrowienie) -    §. Drab, drągal, basałyk,

chłop tęgi niezgrabny, ein tüchtiger Serl, ełn Śauerferl, etn ^erl, rote ein 6olbat. Nie bylibyśmy sobie dali rady, trzech chłopów było, jak drabów. Teat. 54, 41.    §. Biegus,

łapikura, powsinoga, hultaj, włóczęga, etn §eruntlaufcr, 8anb[tretd)gr. Jeżeliby chłop jaki był biegunem, drabem, bez osady i bez własnego swego pana, już to człek podejźrzany. Haur. Sk. 244. Drabu. Mon. 65, 103. §. W szachach: piechotnik, pieszek, piechota; im ©d)Ctfy fptele: ber Sauer. W szachach drab na prost chodzi,

D R.

na

DOZYS ob. Doza.

DOZYSK, u, w., dopadkowy zysk, etn Słebenoortheil. Niedługo fortelmi zbywali, przerwiskami,

przyjaciele nas ' dozyskami, uchronami. Faliss. FI. 62. DOZ¹! SKAL trans, dk., przyzyskać, przynabyć w zysku, zyskać, zarobić, nebenbei gerotunen, noch baju geroinnen. Vind. perdobiti,

perdobizhati, perdobiulati.

DOŻYWIĆ cz. dk., do śmierci lub do pewnego kresu wyżywić, dochować, bis roolnn ober rooju unterhalten, oerfor«

Orl. 1, 129.    §. Drabiny u wozu drabnego, ob. Drab',

ale z boku kole, A jego wszystek skok na pierwsze pole. J. Kchan. Dz. 86. DBABANT, a, m, DRABANCIK, a, m. zdrbn., rodzaj żołnierza, noszącego halobartę. Wlod. dragant, harcerz, halabartnik, jak chodzili przed konsulami Rzymskiemi z siekierą. Dudz. 36. ber trabant ; Vind. trobant, trabant, varih, grabant, sprevodnik, obstiravez; Croat. drabant, grabant, czaf; Bosn. barabanat; Hung. darabant; Svec. drabant; Ital. trabante; Pers. derbaan, (cf. Graec. •Oenärrmv, Germ, traben, Trappe); Boss. TliJoxpa-HHTCJb, rkibUHUŁ, no4pbiH4a. W przód idących i na zadzie strzegących wielmożna ozdoba, w okrąg i obo-stronnie stojących drabantów gotowość. Smolr. Lam. 32. Musisz ztąd wyjść z twemi niezbożnemi drabantami. Birk. GL K. 58. Drabanci, jazda najpoważniejsza, która we Szwecyi i u niektórych książąt Niemieckich za gwardyą najprzedniejszą bywa poczytana. Papr. W. 1, 470. — §. Gatunek tańca, eut gemtffcr TaitJ. [Był to polones połączony z mazurem. Tańcowi temu towarzyszyły śpiewki, podobnie jak w krakowiaku. Jak polonesem zwykle rozpoczynano zabawę, tak też kończono ją drabantem, w którym żegnano gospodarstwo a gości do powozów odprowadzano. Ob. M. Grab. Pam. Dom. str. 60.— 5] Tańczyli Krakowiaka, byczka, sarabandy, drabanta. Teat. 24, c. 74. DRABAŃCZY, a, e, od drabanta, Trabanten*. Laska drabańcza. Faliss. FI. 49. DRABARZ, a, m. rodzaj wielbłądów. Wlod., dromedarius. Dudz. 36. ba$ ®r»mcbar, Dromedarz. 1 Leop. Jes. 60, 6. Boss. 04Horop6biu Bep-6^104^- DRABIK, a, m. zdrobn. rzecz, drab« pieszek, ettt j(fletner) S'Ußfuccfyt. Za Władysława drabikowic nasi chadzali z oszczepy, a miecze przy boku mieli; pawęzy też miewali; ani ich jazda lekka jako przełomiła. Biel. Kr. 329. — Prov. Twarda kość drabiku. Bys. Ad. 66. (cf. dudku nie grab' siana; cf. nie podejmuj się szaszku legawego pola).

DRABINA, y, z. DRABINKA, i, z. zdrbn. DRABKA, i, z. zdrbn. (ob. Drab', cf. Germ. Treppe, trappen; Graec. tQanHv, Pol. drepcić) dwie żerdzi szczeblami połączone, służące miasto wschodów, btC_ Setter. Boh. febrjk, rebrjćek; Slov. rebrik; Morav. zebr, rebr, (cf. żebro); Sorab. 1. rebel, riebl; Cum. stop, lujtra ; Vind. łotra, lei— tra, (cf. letra); Slav. et Bag. listvc; Croat. sztupalka,. szlupalnicza, lisztva, lóytra; Dal. lisztva; Hung. lajtorja; Bosn. poloj, palir, palia; Boss. atciuma, atcTHHua, ,it-cemta, (cf. leźć); Eccl. ^(xrhiiü. Żerdzi u drabiny bywają grabowe, osowe, dębowe; szczeble dębowe, grabowe. Kluk. Bosi. 2, 158. Ujrzał Jakob we śnie drabinę stojącą na ziemi, a wierzch jej dotykający się nieba; anioły wstępujące i zchodzące po niej. Leop. Gen. 28, 12. Drabina z podporą, z podstawkiem. Cn. Th. Me ©pannlettcr, împpcüettcr. Równo winien i wisieć po-winienby snadnie, Ten co drabinę trzyma, jako ten co kradnie. Min. Byt. 3, 309. Szwiec a drabiny, będą nowiny. Bys. Ad. 64. (złodziejstwa). Najprędzej się od

Letra, Me ©agenleitern, Mc Settern am Settermagen. §. Drabina sienna w stajni nad żłobem, Me üîanfe, Me $utter* Ictter. Koryta i drabki w stajence dla cieląt muszą być nizkie. Świtk. Bud. 63. — §*. Fig. Wielka natury drabina. Przyb. Milt. 159. stopniowanie, snowanie sie, związek rzeczy przyrodzonych, Me große Stufenleiter ber 9ta* tur. §. metan. Drabina * coś ogromnego, olbrzymiego, niezgrabnego, etroaS Ungeheures, SRtefentnäßtgeS, Uugcfd;lad;» tcS. (cf. długoląg, dyląg, dryblas, drygant). Taka drabina, takie konisko rosłe. Alb. n. VV. 13. Takie konie przerosłe, dryblasy, drabiny, zowiemy z urągowiskiem bucefałami. ib. 14. Z drugiego chłopa będzie okrutna drabina, Porfiryonów równia w wysokości, a w sercu niemasz za fenik dzielności. Mon. 71, 545. Boh. kolo-linat. DBABINIARZ, a, m. cerambyx scalaris, chrząszcz, na którego pokrywach kresa jest, na kształt półdrabiny. Kluk. Źw. 4, 58. ber SogenBocffafer. DRABINIASTY, DRA-BNY, a, e, z drabiami, z letrami, Setter». Wóz dostatko-wy, czy to drabiniasty, czy wasągowy. Jak. Art. 3, 295.. Wozy drabiniaste z deszczkami. Gost. Ek. 136. Chłopi na drabnych wozach mają chrosty wozić, jako siano abo żyto wożą. Gost. Ek. 23. Snopy noszą do drabnego wozu, I głośny z nim wnet bicz do stodoł jedzie. Miask. Byt. 2, 169. Mija pobojewisko, gdzie na wozy drabne walą kupy. Pot. Arg. 304. Dziateczki same wozami drabnemi wożone były do Lwowa. Birk. Chin. B. 5. -DBABOWAĆ intrans. ndk., kłusać, truchtować, podług Niem, traben, ben Tra&D gehen, bett TraW> retten ; Sorab. 2. trobowasch. Konia uczą kłósać i drabować, a potym z prędkością uwracać. Cresc. 683. Drabować koniem albo na koniu. Tr. Drab, który z szefelinem przy panu drabuje. Mącz. §. transit. Drabować konia, ujeżdżać go truchtem, ein ^ferb (trabenb) einretten. Objeżdżający, gdy poczyna konia drabować, aby uzdę krótko trzymał, iżby koń szyję krzywił. Cresc. 522. Trzeba drabować źrze-bca po ziemi oranej i nieoranój, aby się nauczył nóg równo podnosić. Cresc. 522. Ćwicząc źrzebca, kazać na nim jeździć wolno po roli, a drabować go przez zagony, tam i sam obracając, ib. Trzeba często konika drabować po tej drodze, gdzie ma w zawód biegać. W. Post. W. 3, 475. Kto chce konia w zawód puszczać, pierwej go drabuje na onym miejscu, ib. 503.    §. Drabować, prze

trząsać, roztrząsać, rozbierać, mtterflicfyctt. Sprawy w niższym sądzie nie drabowane. Vol. Leg. 6, 481. Sprawy już in prima instantia drabowane. ib. 431. Drabując wojenne rynsztunki, Przypadkiem natrafiłem na .torbę wędzonki. Zabi. Amf. 30. Patron nie przyjmuje , bo do-kumenta drabuje. Zab. 13, 57. (szpera, gmerze w nich, er ftänfert bann tyentm. ob. Przedrabować). §. Czesać, taimneu, ftedfcln. Już Polifemie kudły grabiami drabujesz, Już kosmatą obżynasz sierpem krzywym brodę. Zebr. Ow. 340. (pectis). Fig. Drabować kogo, nicować go,

drabiny złodziej nawróci do pokuty. Pot. Arg. 646. (od einen t;cd)eln, tl)u burd; Me §ed;cl Jtcfictt, tlju burcfyiteljen. szubienicy, »on ber ©algeuletter, »om ©algeit). — Drabina DRABSKI, a, ie, od draba, piechury, piechotny, $ußfncd;te>=, pleciona, Mc (Stricfletter. Z ganku drabinę plecioną spu-    gttßoolfö*. Seladin hetman jeszcze stał na placu śmiele,

szczała I po niej przystęp do siebie dawała. P. Kchan.    Nie dbając nic na działa, ni drabskie piszczele. Stryjk.

729. Drabską służbę służyć, merere pedibus. Macz.    Opal. Sat. 59.

a, m. basałyk, grundal, borys, nieokrzesaniec, et« ungefcfjtcfter Tölpel, eilt    (Carn.

b'ivolina). Popiel wtóry, pień a drągal własny. Krom. 45. (stipes caudesque). Mąż mój z pierwszej żony ma wielkiego drągala syna. Teat. 56. c. 29. et 50, 55.

Pochodź. Drągarz, drągowy, drążek, drążkowy, drąznikr drąiny.

Siei. 104. Mniej łakoma ojca dracza zebrała, niż teraz DRAGAN, DRAGON, a, m. żołnierz pieszą i konną służbę syn jego przez miłość sobie skarbi.    Jabl    Tel. 110.    odprawujący,    ber Śragotter ; (Boh. dragon, dragaun; Sorab.

DRAG, u, m. (Drążek zdrbn. qu. v.),    pręt    gruby twardy    1. dragonar,    yezdnć péschk; Carn. dragônar; Vind. dra-

przydłuższy, z drzewa lub żelaza, do utrzymania lub pod- gonar, tragonar; Slav. drógun; Croat. grabant, barbanat; noszenia ciężarów. Rog. Dos. 2, 85. bte ©tûîtge, ber    Boss. Aparyn* ; Gall. dragon; Ital. dragone). Teraz co

Saum, #ebekum, bte $eBeftange; Boh. bidlo, bidelec,    kurta, to dpłoman; co chłop, to dragan. Dwór. H. Dra-

nâton, śpalck, rumpâl ; Slov. druk, zeżlo ; Vind. dróg,    gan prosty więcej zachowuje w słowach przystojności,

ranta, shtanga, prekla, porivalu, vsdigauka, ak, dreml,    niżeli te panięta z wielkiego    świata. Teat. 19, c. 59.

monga, brune, tromba; Carn. kij, dróg; Hung. dorong;    Dragan, przerosły, drabina,'eilt    großer 3Reufd), ettt $rago*

9łteberfćtd)f. bragge; Angl. draga;    (Carn.    et Vind. drô-    lter; także o    kobietach, cutd) OOlt SBetBent. Baba dragan.

gam, dręgam, dregniti, dregati* trudere,    tundere, cf.    Teat. 55, 8.    Najłatwiej będzie dostać innej służebnicy,

dragnąć); Croat. drug, sztanga, oschek ; Dal. pritka ; Rag.    Proszęć odegnać tego dragana    w spódnicy. Treb. S. M.

potuga; Bosn. polugga, ljenka, linka, chjuskia, pritka,    26.    §. Do stu draganów, do    stu kaduków, junt genfer,

motka; Sorab. 1. szochor ; Sorab. 2. swohd ; Ross. 4po- Ale pókiż ja do stu dragonów mam milczeć! Teat. 54,

b. G. 2.    §. Hist. Nat. Brudny dragan, tringa littorea,

gatunek kulików. Kluk. Źw. 2, 515. bte ©eeiltontelle, @eelercf;e, eine 2lrt $t&tfi. DRAGANEK, nka, m. ptak, z gatunku kulików, tringa pusilla. Kluk. Ziu. 2, 515. ber gratte .ttbtß. §. Botan. dracunculus, ber ©raguit, ziele. Ład. H. N. 29. Kluk. Rośl. 1, 219. et 2, 217. DRAGA-NIA, DRAGONIA

Hetman drabski. Budn. Jer. 52, 42. [not. abo żołnierski).

DRACHMA ob. Dragma.

DRĄCY ob. Drzeć. DRACZ, a, m. zdzieraez, łupiskóra, eut Gaufrer, (Sdjtttber; Sorab. 2. drez; Boh. drąc. DRACZA, y, z. zdzieranie, zdzierstwo, «RduBereç, ©cïjtitbem), SftaitB.

Niech się ten wilk urzędnik tą draczą wspomoże. Sim.

ra, 4pom, ptiuart, pbiuameiv^, darb, ocjoitb, ocjonii-ita, noA^eMt, neinna; Eccl. [2] rnocrb, rnecTB, Drągi u pojazdów, u karet, bte $Rttfd)euMume.

snpiĄh.

ii, z. zbiorow. dragani, bic ©ragotter. (Slav. dragńni). Żołnierze umiejący musztrę pieszą i konną, aby mogli być użyci i pieszo i konno. Papr. W.. 4, 470. Chmiel. 1, 84. Dragonia na placu równym spotyka się konno; na cieśninie zaś jedna część zsiada z koni. Jak. Art. 2, 457. DRAGANISKO, a, n. nagann. podły niezgrabny dragan, etit fd)led)ter, ungefdjttfter ®rago* ner. Zbiory jego draganisko podłe a insza kuchenna gawiedź rozszarpie. Psalmod. 56. DRAGAŃSKI, DRA-GONSKI, a, ie, od draganii; ®ragoiter*. Ross. 4paryH-CKift. Zaciąg pieszy, dragoński, rajtarski. Vol. Leg. 4, 680. Coż to, nie macie sposobu dragańskiego ? kolbą

- 'O

Ross. 4porn. Drągi do karet, kolasek, bywają brzosto-we, jesionowe. Kluk. Rośl. 2, 158. — Drąg do zawarcia drogi, kobylice, rogatki, ber @d)IagBaittit, SperrOattm, ber Saum. Drągiem to zową, kędy port zawarto, Pod 'Gdańsko przystęp swowolny zaparto, Przeto ty czekaj, aż ci drąg .odwiodą. Klon. Fl. G. 5, b. — *Drąg pręt, laska, kij, eilt    eilt @tat>, eńt ©tecfeit. Jak w Ja-

kób za Jordan, przeszedł Wisłę z drągiem, A powrócił z ładownych wozów długim ciągiem. Zab. 46, 127. Nar.

§. Median. Drąg drewniany albo żelazny do podniesienia ciężaru. Os. Fiz. 105. ber $eBeBattnt, ber ipeBel. Drąg, pręt niegiętki jakiejkolwiek postaci,    tak ustatkowany

w jednym z swoich punktów, iżby nie mógł powziąć innego ruchu, tylko ruch kołowrotny, t. j. sposobny do obracania się około punktu, który się nazywa punktem

podpory. Jak. Mat. 4, 250. Trzy gatunki drągów, po-    go tam który! Teat. 52, b. 76.

dług trzech różnych położeń, jakie    może mieć siła    DRAGANT,    u, m. ziele,    Kozłowe ciernie.    Syr.    677. Socfê*

względem ruchadła i odporu, ib. 4, 255. Drąg ulżywa-    bont, Tragant; Carn. drógónt. §. Koźlego ciernia klej,

jacy, który przy dźwiganiu, siły dźwigającemu przyczynia    sok, tragant. Cn. Th. astragalus tragacantha. Linn. tra-

a ciężaru umniejsza. Drag uciążający, który, gdy go    gagant. Syr. 677 - 78. ber Tragant, baś ©Utnmt be§

dźwigający używa, ciężkości przyczynia. Sol. Arch. 50.    SocfŚbOWśb

SragcIicBcl, ©ntcfI;eBcI. Drąg, mający podstawek w samym DRĄGARZ ob. Drążnik, tragarz. 'DRĄGASTY, a, e, — o śrzodku, a ciężary równe na końcach, jest wagą. ib.    adv., pełen drągów, kijów, prętów, öült (Stangen ; Vind.

50. Eccl. iift-EKtca, B,fcCŁI hjh Kopoaibicao y bKcobe. §.    drogast, rantast, shtangast.

Stoi jak drąg, nieruchawy, mtc eilt £loß, itltBeljOlfeit, ftetf. DRAGMA, DRACHMA, y, z. z Greek, ósma cześć uncyi, Już chłop wielki jak drąg, a czterech mu zmysłów nie    ćwierć łota. Cn.    Th. eilte 5)rad)ttte. Uncya    ma 8 drachm,

dostaje. Boh. Kom. 1, 107. — Drąg, basałyk, grundal,    Krup. 5, 255.    Dragma, trzy skropuły.    Szpięz. 241.

borys, drągal, eilt itttüeljolfner Tölpel, eilt Śtlofi. Ross.    DRAGM0WY, DRACHMOWY, a, e, od dragmy, 3)ractmtett.

ocaoms, oc.iomma. On jak drąg niezgrabny. Teat. 56, c.    DRAGNIE, [stosownie, przyzwoicie; apte-,    por.    czesk. dra-

42. Panienkę tak piękną ma posiadać    drąg jaki nie-    hnÿ, adj.    drahnó adv.,    groß, aitfeljltüd;. 1] I ja Bellonę rzu-

zgrabny. ib. 55, 65.    §. Na drągu siedzieć (ob. drążko-    cam na stronę;    Tym czasem dragnie O    rześkiej Jagnie-

wa senatorka). Zona wziąwszy statut rachuje, daleko    Chcę naciągnąć    strony. Kochow. 152. Dać stary musi

tam pan jej siedzi od króla Na drągu, jak rarog.    Pokój Jagusi; Lecz niech odnoszę Odpowiedź proszę,

528

DRAGON-DRAPAĆ.

DRAPACZ-DRAPANINA.

Szczepana, eilt bütttt gehaltenes ÜBrct. (ob. Drzeć; Ross. 4pam> łaty dachowe: rozszarpane, rozdarte papiery; 4pamma mała łata dachowa; ^paulina ułomek; Boh. dranice rap-tura). Boh. draeka; Sorab. 1. schleysz. Drań piec okrywająca zwykła od wielkiego ognia w hucie zatlewać. Torz. Szk. 15. Dranice do pokrycia dachów bywają sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 159. (cf. gont).

DRAPAĆ, DRAPIĆ, ał, drapie, drapię, *drapam, cz. ndk., drapnąć jednt. (dist. drapnąć nijak), zdrapać dk., paznog-ciami szarpać, skrobać, (mit bcn Nägeln) fraßen; Boh. drapati, drapi, drópam, zdrapati, zdrbati, drbrti, drba-wati ; Slov. drbati, drópu; Croat. drapati, draplyem, ha-rim, menem, chcssem; Dal. drapim; Sorab. 1. drapacz, drapnucż, drapam, drapu; Sorab. 2. drapasch, (Sorab. 1. drapa, Sorab. 2. drapawa świerzb); Carn. drapsti, dra-pem , derpavsam , praskam, prashnem, prashneti, der-gniti, dergnem, derglâm; Vind. praskati, ribati, strushi-ti ; Slav. strugati, esesati ; Ross. iiapaimyrb, uapanaTb, uaimyTt, iianaTb, (cf, Ger. berb; cf. Graec. öqvtttco, dgśnm, ŸQvnrco; Hebr. syyj taraph discerpsit). Kto zły, drapie i parska. Kluk. Źw. 1, 116. Jakby drapał po Cn. Th. 250. przykro. — Drapać, skrobać, trzeć, ście-

Wzgarda z której miary, łże nie dragnie Przy młodej Jagnie Kiedy siędzic stary. ib. 172. (cf. Carn. et Vind. dregniti, dregati, dręgam, drogam * pchnąć, trącić), cf. drąg, cf. drgnąć, drgać.

DRAGON ob. Dragan.

DRĄGOWY, a, e, drążny, od drąga, ©langen», Saum*, $e* bel*. Drągowe Subst. płata od drąga, to jest, od rogatek , ©d)laggelb, für bcn ©d)lag&aunt. Myto, drągowe nazwane , na starostów Brzeskich płacone być ma. Vol. Leg. 7, 1G2. §. Na drągi zdatny, ju ©langen taugltd). Tr. Sosna drągowa.

DRAKA, i i. dracza, darcie się, bitwa, porywanie się na drugiego, baS $erutnreißen, bie Staufern), ©tfylagercty. Ross. Apana. Gdybyśmy się potkali, nie moglibyśmy wytrwać bez krwi i draki. Pot. Arg. 748. Ztąd te niekontentece, skargi i niesmaki A potym rebellie i żałosne draki. ib. 321. DRAK, plur. DRAKI, DRACZKI* koły ostro zaciosane, z których płot robią. Wolsk. fptßtge Buunpflodc.

DRAMA, 'DRAMMA , y, i. et — atu, m., z Greek, znaczy w powszechności sztukę teatralną. Kras. Zb. 1, 244. baS Srauta, ba§ ©djaufptel. Boh. ćinohra; Sorab. 1. pżihladar-ska hra ; Vind. ozhitnu jigranje, goderska skasa, skas-nutje, nagledalu, presha; Croat. peldokaza, peldoigra ; Iloss. 3p£jmme. ‘Dramrna, dzieło każde do udawania teatralnego przysposobione ; tego są dwa gatunki : tra-gedya i komedya. Teat. 24, 9. Czrtr. Trajedye i ko-medve zamykają sie pod ogólnym nazwiskiem dramatu. Gol. Wym. 402^ DRAMATYCZNY, ‘DRAMMATYCZNY, a, e,— ie adv., od dramatu, bramattfd). (Croat peldokazni). ‘Drammatyczne poema. Teat. 24, 9. Czrtr. DRAMATYKA, i, i. nauka dramatyczna, nauka o dramie , bie $rama* lltrgie. Dziś dramatyka rośnie; śpieszym na nię radzi, Ale ta, co do śmiechu, nie do łez prowadzi. Dmoch. Szt. R. 50.

DRAŃ, i, i. DRANICA, y, i. zbiór, deska darta,

sercu.

rać mocno, fdjrapen, ftarf reiben, froliren. Drapie się, albo kogo w łaźni, distringo. Cn. Th. — Drapać głowę. Eraz. Dw. a. skrobać, im $opfe fragen. Miał niedźwiedzia chowanego ; Gdy drapnął we drzwi, był puszczon do niego. Stryjk. Gon. R. 2. menu er an bie 2f/üre fragte. Drapie się, choć go nic świerzbi. Cn. Ad. 353. Drapiący, niegładki, szorstki, fraßeitb, niefyt glatt. Roh. drapla-wÿ. Lepiej być pięknym drzewkiem, niźli onym drapiącym głogiem. Weresz. Regi. 99. — Drapać kogo, szarpać i tam i sam, rozszarpywać, targać, reißen, jer* ren, saufen. (Bosn. darpitse, drripitse, cf. Lat. diripio). Dra-pają stado odbieżałe Wilcy, gdzie czują pasterze niedbałe. Groch. W. 559. Połowcy Polskę drapili, tym się żywili. Stryjk. Gon. N. 5. Zły duch, gdy go popadnie, drapa go a piany toczy. Sekl. Marc. 9.    §. Drapać się

dokąd, przedzierać się, wzdrapywać się, fiel) mit SDîÜ^e Iunanf arbeiten. Ross. KapaónaTbCH, BCKapaÓKaTŁca. Cóż to tam do drzwi się drapie. Teat. 14, d. 12. Drapać się na góry bardzo przykre. Mon. 71, 116. Przyjdzie się po skałach tych tu drapać, lada umykających wiszów się chwytając. Tward. W7. 73. Idźmyż lewą, drapmy się przez chrósty. Mon. 65, 250. Utyka w rysach opoki dziryd ; po tej słabej zaporze, drapie się w górę. Staś. Num. 1, 170. Drapałem się, to nogami, to rękami; przez stosy gruzów i kamieni, cisnąłem się chyłkiem. Oss. Str. 3.    *§. Drapać ob. Drapnąć. DRAPACZ, a, m.

drapieżca, drapieżnik, zdzierca, ber (Srpreffer, ©cßtltbcr, 9ićmber, {Boh. drbać fricator). Tych to drapaczów, co z ludzkiej biady We krwi warzone czynią biesiady. Zab. 9, 345. Zabi Drapacz, drapieżca, łapacz, uwodnik; unosiciel, raptor. Mącz. — Drapacz, zły skrzypek. X. Kam. rzępolą, etn ©cßraper, f(j)led)tcr gtebler. §. pass. Oszarpaniec, odartus, eut Slbgeriffeiter, Slbgelumpter. Słuchaj drapaczu. Teat. 43, c. 6. — £. Botan. Drapacz, cnicusy rodzaj roślinny. Kluk. Dyk. 1, 139. ^raßfraut. Drapacz łąkowy, cnicus oloraceus. Linn. baS gemeine ^raß* frant, Sötefenbiftcl, 2ßtefeufoI>l. Jundz. 399. lipki erisitales, rośnie w Grodzieńskim, ib. DRAPACZKA, i, i. łaziebne naczynie do chędożenia ciała. Wfod. — Cn. Th. bie 53a* befd)rapc, (cf. ścierka, winnik, botloch). Używali Rzymianie w łaźniach skrobaczek czyli drapaczek, na kształt grzebła, któremi upoconych skrobano. Pilch. Sen. list. 4, 195. §. Drapaczka, cudzidło, grzebło, szropa, ber ©trie* gel. 3). spoin. Ser. 457. Sorab. 1. schrofa, końsko dra-padwo, drapadlieżko. DRAPAKA dać, drapjiąć, uciekać, pierzchnąć, prysnąć, auöretßcit, fflctßauS neunten. Ross. 4aTŁ Tary. Ludzie wypadają, Łapać pomagają, Mój koń jak da drapaka, Wierzgnął nogą chłopaka. Teat. 51, 28. Dał drapaka, jak tylko nogi koniowi starczyły. Oss. Str. 9. Spłoszył ten szelest pierzchliwą gromadę; jaki taki, gdzie mógł, dawał drapaka. Oss. Baj. 1. DRA-panie, ob. Drapać. DRAPANINA, y, i. łupieztwo, dra-pieztwo, zdzierstwo, SRaub, ©dunberep, spiatferep, Boh. drbanina, swrab. Włodzimierz, w dzierżawach Kazimierza, z łotrostwem swym poczyniwszy szkody niemałe, żałował potym tego; i acz Kazimierza tą drapaniną sobie rozgniewał, jednak jechał do niego. Biel. Kr. 104.

obciążanie, czynią sobie ludzie, trudno i wymówić; bo prawie już tak na tę lichmaninę a drapieżynę na po-rząd wszyscy udali się, iże jeden z drugiego drapieży. Gil. Post. 30.

g. Drapanina, potrawa, bigos, siekanka. Włod. Cn. Th. gcbacfte3 $leifcb, Gall. haché. ‘DRAPCA, y, to. contr. pr. Drapieżca, ber flader, ^litnberer, ©djinber. Uszła ta bania wina drapcy Spartaka. Hor. 2, 108. Nar. Spartacum vagantem. DRAPICHRUST, a, to. włóczęga, powsinoga, ein ©traudjbieb, Herumtreiber. Ten drapichrust nie wart, żebym z nim mówił. Teat. 17, 120. Ryłabym żoną jednego drapichrusty, czy tam Strzelca? pięknegożbym męża miała! ib. 51, c. 27. DRAPIĘ oft/Drapać. DRAPIEZ , y, z. drapanie, drapieztwo, drapieź, ber SRaub', ba$ 9Rauben, bte SRaubere^; to, co wydarto komu lub zdarto z niego, ba§ ©eraubtc, ber SRaub. Jastrząb drapieżą żyjący. Otw. Ow. 445. DRAPIEŻCA,

DRAPNĄĆ nijak, jednt., ‘drapać ndk., ucieknąć, prysnąć, drapaka dać, pierzchnąć, SReiflatrô neunten, auäreißen, entfliegen, cf. Graec. dnansrEVEiv. Namawiał 6 ludzi z kompanii swojej i chci z niemi drapnąć. Teat. 4, b. 79. Drapnijmy tu prze niemi. Teat. 3, 83. Ach drapnę ztąd. ib. 53, c. 68. et 34, 87. Kleant został raniony, a Damon drapnął. Teat. 30, b. 5.    §. Drapnąć dokąd,

śpieszno lecieć, tmflun eilen, (cf. Ger. traben). Weź konie, y, to.    a drapnąwszy co tchu do Warszawy, Przywoź nam te

DRAPIEŻNIK, a, to. drapacz, drapca, zdzierca, pory-    uciechy, rozkosz i zabawy. Zabi. Fir. 49. Jutro pocztą

wacz, łupieżca, ber ©rpreffer, ©dflnber, 3Rmtber, flader.    do Warszawy drapnie. Teat. 9, 31. Przeklęty ten szka-

Dobra, których drapieżca dziatek odumiera.... Weresz.    pa, jak drapa, tak drapa, ib. 51, 28. (jak leci tak leci).

Regi. 94. Na swoje rozbojniki i drapieżcę narzekają.    §. act. Drapnąć ob. Drapać. DRAPNY ob. Drapieżny. —

NB. Pochodź, nadrapać, odrapać, odrapaniec, podra-

Sk. Dz. 851. w rodź. ieńsk. DRAPIEŻNICA, y, zdzie-

raczka, porywaczka, łupicielka, bie SRduberinn, ©fluttberinn,    pac, przedrapać, rozdrapać, udrapać, wydrapać, wzdra-

^lacfertltn, spoliatrix. Mącz. — §. Poet. Myth. Drapieżnic    pac, zadrapać, zdrapać.

było trzy, Aello, Ocipite i Celaeno, córki Neptuna i zie- ‘DRAPORATY, a, e, Grosze Krakowskie draporate z literami. Otw. Ow. 541. Harpie, bie Harbńm DRAPIEŻLI- mi. Gost. Gor. 2.

WOŚĆ, DRAPIEŻNOŚĆ, s'ci, z. chciwos'ć drapieży, bie DRAPS1Ć ob. Drepsić.

le przedrapać, bie Oberbaut aufrtjscn, burcbrijjeit, ftretfen, abflreifen; Ross. uapaimyn., uapanaib. Swym i nie drasnął go grotem. Otw. Ow. 473. Draśnienie, zdraśnienie, zadraśnienie, uraz, ein ©trcif, ein 9itp, eine ©tretfiDuube, Ross. napamma. §. fig. Obrazić, urazić, mieten, nernnut*

3Ranb[U(t;t. Wypadły tygrzyce z swa drapieżnością szka- DRASNAC cz. jednt., zdrasnać, zadrasnać dk., skórę na cie-radną. Chrośc.' Ow.’ 134. "DRAPIEŻLlWY, DRAPIEŻNY,

DRAPNY, a, e, — ie adv., chciwy drapieży, raubfud)ttg, rduberifd), 3Rattb*. Roh. drawÿ; Sorab. 1. torhate, drey-aczné; Ross. xhuuilih, 3BtpoxnmHMH. Drapieżliwy sep.

Falib. Dis. U. Drapna psica. Chodk. Kost. 18. Zwierząt ssących trzeci rząd zawiera drapieżne, ferae. Zool.    beu, antaflen, amjreifen. Drasnąć kogo na poczciwości.

282. 5RaubtI)icre. Ptak drapieżny, ein SRauböOgel, Croat.    Tr. Każdy i najmocniejszy, którego serce jest jakoby

skanyecz ; Vind. ropna tiza, srakoliza. §. passiv. Dra-    lwie, zdraśnie a zlęknie się. 1 Leop. 2 Reg. 17. (urazi

pieżą dostany, wydarty, jufammen geraubt, erbeutet. Tata-    się, obrazi się)."cf. drażnić.

rowie z Mińskiego powiatu drapieżny plon zabierali. DRATWA, y, z. nić szewska ze szczeci ukręcona, ber Krom. 780. (praedas). Rozpusta i zbytek z onéj drapie-    flledjbratl; ber ©djuftcr. Boh. dratew, (cf. Niem, 5)ratb drot);

znój korzyści i obłowu, wszystko już wytrawiły. Pilch.    Garn. dręta; Vind. zhrieulska dreta; Croat. drèta sostar-

Sall. 52. DRAPIEZTWO, DRÂP1ESTW0, a, n. zdzier-    szka; Dal. dritva; Dosn. dritva, vrivça ; Rag. drètva tù-

stwo, drapiez, wydzieranie, 9îdubcret), fêrpreflung, ©dfln*    gniza; Ross. BcpBci, BapoBima, (cf. Bapï smoła szewska),

beret), ^lünberep. Kradzież częstsza między ludźmi, niż    Szewcy do dratew potrzebują szczecin wieprzowych. Kluk.

drapieztwo albo wydarcie przez gwałt. Karnk. Kat. 351.    Zw. 1, 292. Szczeciny na dratwę targali, i skórę zeba-

Poddanym pobory opuszczał, drapieztwo urzędników po-    mi wyciągali. Teat. 29, c. 42. Gawronie mięso zgadza

tępiając. Sk. Dz. 457. Toż samo drapieztwo, co w Li-    się z kuropatwą jak jedwab' z dratwą. Biel. Myśl. E. 4, b.

twie tak wydziwiało, ogarnęło generalność koronną, aby    (cf. daleko ztąd do owad). DRATWOWY, a, e, od dra-

brali opłaty. Ust. Konst. 2, 240. DRAPIEŻńĆ cz. ndk.,    twy, ^ecfybratl) *.

rabować, plundrować, rauben, plünbcw. Widzisz tuż DRAWA, y, z. rzeka w Niemczech, początek bierze w Ba-niedaleko wilka, już mało nie pod oczyma twemi dra- waryi i łączy się z Dunajem w Węgrzech. Dyk. G. 1, pieżącego stadko. Rej. Zw. 186. (szarpiącego, rozszar-    178. bie 2)rau, eilt $luß. Slav. Drava,

pywającego, jcrrcißcn, jerfleifdjcu). Domicyan dobra pod- DRĄŻEK, żka, to. zdrbn. rzecz, drag* żerdka, eine flehte danych swych, żywych i umarłych, drapieży!. Kosz. Lor.    ©lange, ein flctncr Hebel. Boh. bidylko; Ross. punanteKï.

84, b. Miasto obrony drapieżyli a zbijali. Biel. Sw. 132.    U armaty drążki ogonowe, dwie niby rękojeści, do uno-

Stryjk. Gon. P. 3. Prussowie Grodek zamek oprawili i    szenia ogona łożowego. Jak. Art. o, 290. Drążek żela-

osadzili, aby ztamtąd drapieżyli w Polszczę. Biel. Kr. 56.    zny sankowy. Ross. KOntLTE, KOntLiOKł. §. Drążki, do

Rozbójnicy, spaliwszy Sławków, drapieżyli w Wieluńskiej    chodzenia wysoko albo przestąpienia przez co, szczudła,

ziemi. ib. 561. Spiknienia niezbożników drapieżyły mię.    stolce, szczeble, bie ©teilen. Boh. chudy, stjdla , śtjhla,

Budn. Ps. 119, 61. (złupili nrię. Bibl. Gd.). DRAPIE-    śtjhly ; Slov. śtihly, chudy, stuły; Sorab. 1. wocżeżki ;

ŻYNA, y, z. drapanina, drapicstwo, łupiestwo, zdzier-    Vind. berła, bergla, streuza, hodalka, krukla, kvaka,

stwo, ^lacferei), ©^inberet), Zauberet). Jakowe łupiestwo,    shtęlza, hodalniza; Garn. shtrevze; Croat, hodalke, ho-

* 78

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

dalnicze, schyule; Dal. hodala ; Ross. x04y*H. Drążek,    prudzicżer; Vind. drashnik, podrashkuvauz, pobodliuz,

stołek, soszka, (ételje. Dasyp. A. a. Któżby sie nie śmiał,    podbodnik, pohuskavez; Ross. 4pa3HiiTeJb. Tak mówią

widząc na drążkach chodzącą małpę? Mon. 70, 382.    do draźnicielów moich. Budn. Jer. 23, 17.; (tym, którzy

Cóż ztąd społeczności, że kto przedziwnie koziołka ska-    mną gardzą. Bibl. Gd.) w rodź. zeńsk. DRAŻNICIELKA, i,

cze, albo że doskonale jest wprawnym na drążkach cho-    bte Slufretjjenttlt. (Boh. drażdilka ; Vind. podrashkuvauka).

dzić? Zab. 5, 70. DRĄŻKOWY, a, e, od drążka, lasko-    Biada tobie, draźnicielko. W. Soph. 3, 1. DRAŹNIĘTA,

wy, Stangen«, stab«, 'stecfen. Drążkowe złoto, srebro,    iąt, liczb. mn. zarlobl. cycki, piersi kobiece, bte Prüfte

lity goleń złota, srebra Ross. c.ihtkobhh. *§ Drążkowa    (ber Söetbcr, ttlt Sdjerje). Bogato Kleopatra w strojach

senatorka (ob. na drągu siedzi). Żona, aby tam bliżej    dziwy broi, Przez cienką jedwabnicę draźnięta dychają,

kuropatwy siadła, I żeby senatorką została drążkową,    Dardz. Luk. 180. Bukiet mój tak jej miły, tak jej wzię-

0 jak męża namawia, co dać to dać, byle kasztelanią    ty, Wespół go chowa z draźnięty. Kochow. 107. W dro-

kupić. Opal. Sat. 59.    bne cyrki warkocz kręty Tuż się wiesza nad draźnięty.

DRAŻNIĆ cz. ndk., zdraźnić dk.r jątrzyć, sierdzić, rozsier-    Aochoiu. 162. — NB. Pochodź, nadraźnić sie, podrze-

dzać, wzburzać, podburzać, do gniewu pobudzać, (cf.    źniać, przedraźniać, rozdratnić.

drasnąć), retten, erbittern, mtfbrtngen, bofe ntacben phys. et drąŻNICZY, a, e, od drążnika, Saftträger, Präger«. Ross. moral. Boh.    drażditi, zdrażditi, drażdjwam,    śkadliti;    4parn.ieB,B, 4parn.ii>CKiM. Natura czasem umysł daje pań-

Slov. drażjm;    Sorab. drażmsch, scharowasch;    Sorab. 1.    ski prostemu drążnikowi ; a dusze drążniczą panu. Zab.

draznu szo, prudżu; Bosn. drasgiti, zadirati, potięęati;    5^ 83. DRĄZNIK, a, m. drągarz, tragarz, eilt Präger,

Rag. drâxiti, razdrâxiti; Croat. clrasiti; Vind. drashiti,    Saftträger. Carn. noshâzh ; Vind. tovornik; Ross. 4parHib.

drashit, drasset, nadrassit, sdrashiti, resdrashiti, (drashu-    Kazał dwom drążnikom skrzynię tę zanieść do klasztoru.

vati « szczwać), podrasbkuvati Carn. drastiti, nedrastiti,    Mon. 70, 744. Prosty drążnik, a umysł pański. Zab. 5,

drashem, sdrashiti (Carn. sdrâshta discordia; drashniza «    grj. g Drążnik, który chodzi po drążkach wysoko,

jędza), kazhiti, podajam; Ross. 4pa3Hinb, 4pa;Kiiio, (cf.    Dasyp. A a. Który na stolcach chodzi. Volck. ein ©tel«

Graec. taçâcraeiv, doanasiv commovere,    carpo).    jeittretcr, ©tcljengefjer. Sorab. 1. po wocżeżkach khodzaczé.

Ran na ciele    nie draźn.emy; ale szanujemy je,    uwijamy    DRąŻNY, a, e, drągowy, od drąga, Stangen«, 33«UUt « ,

je, pieścimy.    Gorn. Sen. o70. Drażni się przez    to bar-    <pebel«. Szedł sługa kuchenny drążny od śpiżarnego po

dziej, niż goi rana. Teat. 1, 39. (pass.), tüirb tnc(ir ge«    kurv ₍]₀ SZafarza. Kuchenni słudzy drażni do miasta po

rei|t, altf gcl;eiit. Nie radzę-ć ja psa drażnić, cicho le-    potrzeby najranićj chodzą. Gorn. Dz. 146. jak teraz stró-

żącego. Rej- W7z..10-. Daj złemu pokój; nie drażnij    £e Jomowe, co w koszach lub na drągach potrzeby do-

zlego. Cn. Ad. 150. Zle psa w studni drażnić. Rys.    m0we znoszą, drażniki, usnaehty, $au$fnecl)te.

wydrążać.

Ad. 81. Jeśli niemasz kija, psa szkoda drażnić. Pot. , .    %    ⁴    .

Arg. 369. Nie drażnij baby. Cn. Ad. 592. Siedź lepiej DRĄŻYĆ, DRĄZYCIEL, DRĄZ^t 1)4,0 ob. Drożyć, doma, nie draźń na się złego. 1 Leop. 2 Parał. 25,19.    DRDZEN ob. Rdzeń. DRDZENNY ob. Drzcnny, rdzenny,

(nie budź licha; daj złemu pokój; nie igraj z ogniem;    DRb,, drzesz ob. Drzeć.

nie maluj dyabła na ścienie). Chudy szlachcic służy DRĘCZYĆ cz. ndk., udręczyć dk., męczyć, trapić, quäleit, wojnę, a gdy go starość z niej wyzwoli, psy drażnić    martern, jufejjcn. Eccl. 4py^y, y4pyuaio, (Ross. obs. 4py-

musi, chodząc od domu do domu. Pot. Pocz. 357. (że-    cirn> cieśnić, cisnąć, cf. Ger. brücfcit, brättgen; cf. Bosn.

brać musi). Ty mię jeno drażnisz, a chcesz wywołać    dreseli tristis, dreselje mocstitia). Niektórych jako mor-

Wiśn. 521.

Słuszne więzienie ni-

wilka z łasa. Gorn. Dw. 263. Honory, zamiast uśpienia    derz rozmaicie dręczy, bije, spalić, utopić usiłuje, o

ambicyi, drażnią ją czasem. Zab. 7, 278. To wszystko    śmierć przyprawuje.

niepodobna, żeby mi serca nie drażniło. Teat. 19. b. 80.    kogo nie dręczy. Szczerb. Sax. 87. Bóg nas nie stwo-

Kto mi się opiera, drażni moję duszę. ib. 46, c. 79.    rzył, by nas dręczył nudów tłumem, Lecz do uciechy,

Drażnienie, jątrzenie, oburzenie, baâ Dîef^crt, ba3 Slitf«    a tej złączonej z rozumem. Przyb. Mili. 267. W ten

bringen, ba3 9îctfcn, ©cnctfe. Boh. drażde, drażdidlo;    dzień będziecie dręczyć dusze wasze; któryby nie udrę-

Vinïl. drashba, drashenje, sdrashba; Croat. drasenye, (Carn.    czył duszy swój w to święto, zaginie. Leop. Lcvit. 25,

sdrashba discordia). Szlachta od wszystkich posług, ro-    28. Wujek ib. (trapić. Bibl. Gd. umarżać, mowa o po-

bot, drażnienia, ucisków, któreby miały być w rzeczach    stach, beit Setb caftct)en, 3. 23. mit Saften). Łódź na śrzód

i osobach, chcemy aby wyjęci byli. Herb. Siat. 579. (od    morza była, dręczona od wałów. Sekl. Math. 14. (not.

wszelkich wexacyj). DRAŹLIWOŚć, ści, z. łatwość obu-    «gdzie jej wały bardzo ciężko ‘czyniły»). Okrutnie mię

rżenia sie, bte 9Jet^DarFeit. Ross. 4pamiiB0CTb, pa34paîKH-    jego postępowania ze mną dręczą. Teat. 5, c. 25. (fra—

TejbuocTb, pa34pa*HT0CTb. Draźliwość irritabililas. N.    sują, gryzą, trapią). DRĘCZENIE, ia, n. DRĘCZARNIA,

Fam. 8, 218. DRAŻLIWY, a, e, — ie adv., łatwy do    i, z. męka, męczarnia, trapienie, utrapienie, bte Qual,

drażnienia, retjjbar, letf!)t 31t retfüCît. Ross. 4paniiiBbni,    bte SJîarter, 9łot|. Gorączka, pragnienie, kurczenie, krztu-

4panyiiT»j 4patrb. Wino nie służy temperamentom go-    szenie sie, mniej jest względem ognia i owych dręczar-

rącyrn, cholerycznym i drażliwym. N. Para. 5, 134.    ni i ostrego żelaza, którym po ranach ryją. Pilch. Sen.

DRAŹNICIEL, a, m. drażniący drugiego, ber IRctfecr, 2lttf«    list. 2, 285. DRECZYCIÉL, a, m. trapiciel, bet Quäler,

reifer, Slufbringer, flader, 3?ecfer; Boh. drażdil; Sorab. i.    Çetttfger. Eccl. 4pyinrre.ib, y4pyiniTe4b. Mój dręczyciel

DRĘCZYCIELKA - DRĘTWIĆ.

DRĘTWIEĆ - DRETWOŚĆ.

±    i.

531

wie o moich mękach. Przyb. Mili. 105. W rodź. zeńsk. DRĘCZYCIELKA, bie ^etuigerinn, Quölertitn.

DREL, DRELOWAĆ ob. Dryl.

DRELICH, u, m. z Niem. ber ©rilltet), fpłótno grube trój-drotowe. (Sorab. 2. driill, Carn. trishert). Od drelichu Wrocławskiego w kostki i pasy, gr. 5. Vol. Leg. 4, 358. Rozdarłszy wszystek strój godowy Przy łóżku siadłam na jednym drelichu. Chrośc. Ow. 191. na grubym pakłaku. DRELICHOWY, a, e, z drelichu, ©riltid) *, oott ©ritlicl). Drelichowy worek. Jak. Art. 2, 87.

DRELINK, a et u, m. miara winna 30 wiader, w Austryi* ber ©rcpting, tn Oefłerretd; ein SBeinmofl oott 30 ©inter. Od drelinka, od każdej baryły po 12 groszy. Vol. Leg. 2, 600. Od wina Eubińskiego od każdego drelinku po gr. 20. ib. 3, 58. Culeus my możemy zwać drelink. Macz.

DRELOWN1K ob. Drylownik.

DREMLA, DROMLA, DRUMLA, i, z, żelazko z sprężynką, na którym, przyłożywszy go do zębów, za wciąganiem oddechu, ruszając sprężynką, tony wyrabiają, (z Niem. bie Trommel) bie Maultrommel, Maulbrummel, bać> 33rumnt* cifeit. Boh. drndeczka, drnćaly; Croat. brunda; Hang. doromb; Carn. drumla; Vind. vustna drumla, brunda, (Vind. drumla, boben * bęben) ; Ross. BopratrB, Bapramb, (cf. wmrga). Na dremli grać, brząkać. Cn. Tli. — Boh. drndati; Ross. Bapramrrb.

DRENDULKA ob. Dryndulka.

DREPSIĆ, DREPCIĆ, ‘DRAPSIĆ intrans. ndk., Dreptać, drepcze kont., drobne kroczki stawić, trippeln, Heine ©cfyritte mäkelt. {Angl, drippan; Dan. drippe ; Svec. trippa). Vind. terklati, kruzlati ; Carn. menzam; {Boh. drepjm przycze-pnąć; Rag. treptjetti tremere; Sorab. 1. dreptam rodo). Kiedy ptaszkowi nie stało zwykłego napoju, dreptał nóżkami, przypominał powinność. Toi. Saut. 82. Zły, drepcze nogami z kąta w kąt. Teat. 22, b. 4. Latają po wszystkich ulicach i właśnie drepczą po błocie. Teat. 36, 33. Pospolicie pies na przodek drapsi na taką chro-motę. Ostr. Myśl. 26.

DRESZ, DRESZCZ, DROCZ, DR0SZCZ, y, z. DREŚĆ, ści, z. ‘DRES, ia, m. *DREZ, u, m, drżenie ze wstrętem, groza, mrowie, falfer ©dfauber. Dresz wzięła na te słowa Tobiasza, Co słyszał o tej córce, go przestrasza. Leszcz. H. S. 404. Chwyta zdrętwiałe dreszcz członki wybladła. Zab. 14, 160. Mię dreś taki przeszedł, aż mi się cierpko stało. Oss. Str. 7. Członki me dreszcz napada. Teat. 55, d. 41. Trzęsie się, dreszcz po wszystkim ciele się rozbieży. Bardz. Tr. 273. Po całym ciele drez jakiś czuję. Nieme. Kr. 1, 178. Porywa go dreść, bije gwałtownie serce. Staś. Num. 2, 187. Gorączki zaczynają się z droczą, z zimnem. Krup. 5, 314. Po potach następująca drocz. ib. 5, 518. Częsta drocz, na grzbiecie się zaczynająca, z jednego na drugie miejsce przechodzącą, ib. 519. Wpadać w droszcz i w gorączkę.

ib. 5, 18.‘

DRĘTWIĆ, TRĘTWIĆ cz.ndk., zdrętwić, strętwić, odrętwić dk., zdrętwiałym uczynić, zdrętwiałości nabawić, zdrę-

twiać, jłarr rnadjen, ftetf rnadjen, erfroren mctdjeu, ftetfen. Carn. shuliti, shûlem ; Eccl. 4pa6.no. Smarowidło to drętwi skórę, że stwardzieje. Ostr. Myśl. 26. Drętwiące lekarstwo * drętwienie, martwienie czyniące, narcotica, Cn. Th. §. Drętwie zęby, robić, że zęby cierpną, bie 3ćtDttć ftumpf machen. DRĘTWIEĆ, TRĘTWIEĆ nijak, ndk., odrętwieć, zdrętwieć, strętwieć dk., martwieć, nieczułym się stawać, czucie utracać, erftarren, gefüt/ttoâ merbett. Boh. trnauti, brnëti, brnjm, brnjwam, tulmauti, stuhnauti, koprnëti; Croat. utrlpam; Bosn. utrrinuti, okorjepnutise, ukoictise; Carn. terpniti ; Vind. drevenniti, obterdet, oterpniti, obtogiti; Ross. u/bnetrkTb, hckojEtl, oiyfcne-hIitb , oukneHkBaTL, kouchEti,, OKoacutn., mjEtl, 060-

M.rfeTb; Eccl, 4pe6eHkio, 4paÓHy, yiepnaio, Tepmiy, (cf. Lat. torpeo). Noga mi zdrętwiała, ber gttjŚ ift mir einge* fćftlafen ; {Croat. noga je zaszpala). Dostać drętwienia nogi Ross. 0TCH4,kTb, OTCH/KHBaro. — Drętwieć, drewnieć, gibkość, ruchawość utracać, ftetf werben, erfirtrreit. Od zimna zdrętwiały. Teat. 8, 6. {Ross. OKOnent.iUH ; Eccl. 4paÓ4bn1; Vind. premerl, okoren, ostreken, tog). Spika-narda zdrętwiałym i zdrewniałym jest użyteczna, napa-rzając. Syr. 40. Oczy komuby poczynały w słup iść i trętwieć, że nie może ich ruszać. Syr. 525. Drętwienie członków Boh. brn, brnénj.— Drętwieć od strachu, drewnieć, osłupnąć, kamienieć, erftarren, oor ©djrctfeit. Z początku na tak dziwmy przypadek zdrętwiałem,^ I co się ze mną działo , wcale nie wiedziałem. Szym. Sw. W. 55. Od strachu w nim wprzód drętwiały żyły, Lecz łagodne słówka wnet go ocuciły. Zab. 14, 243. W tym nagłym strachem wszystkim towarzyszom wielce Od zimna krew strętwiała i upadło serce. A. Kchan, W. 69. Zdrętwieli długo, a nic nie mówili. Groch, W. 256. Słysząc srogi wyrok, ze strachu drętwiała. Teat. 46, 5. Trętwieją wielkie, małe mówią żale. Pot. Syl. 41.    §. Skóra drę

twieje, twardnieje, grubieje, tężeje, bie ,f)aut, baâ §ctt, ba§ Ceber rntrb ftetf, bttf, grob. Drętwieje vel trętwieje, twardnie mi skóra, occallcsco. Cn. Th. — simil. poet. Rzeka, woda drętwieje* tężeje, marznie, ber S'lltfL ba§ Sßaffer roirb ftetf, friert. Pościnał rzeki Luty przeraźliwy I kazał chodzić po zdrętwiałej wodzie. Karp. 1 , 50. — §. Zęby drętwieją, cierpną, (cf. oskomina), btC Rutynę tt»er* bett ftumpf/i 33.'nad) ©ciurę. {Boh. zlaskomëti; Vind. sobi skomijo, skominajo, molijo). Ojcowie jedli jagody nie-doźrzałe, a zęby synów drętwieją. W. Ezecli. 18,2. zęby synom ich strętwiały. Leop. Jer. 31, 29. Owmce, które się zbierają u dworu tak smaczne, że po nich zęby cierpną i drętwieją. Mon. /0, i74. Zębów strętwienie od jedzenia rzeczy kwaśnych. Comp. 71. Vind: skomina, skominost, skominenje. DRĘTWIE, a, m. trętwa, strę-twa, ryba, raja torpedo, bertaltpffif^, {Rag. darhtuglia; Boh. lenoch (<2.) leniuch), ma tę własność, że dotykającemu się jej sprawuje niejakieś drętwienie. Zool. Nar. 194. Chmiel. 1, 634. Kiedyś się ty leniu na świat rodził, tej samej godziny, Drętwik ryba powinność czyniła Lucyny. Zab. 16, 216. trutwa, strzewa. Sien. wyki. (cf. trzęsawiec). DRĘTWOŚC, TRĘTWOŚĆ, STRĘ-TWIAŁOŚĆ, ZDRĘTWIAŁOŚĆ, ści, z. drętwienie, obu-

532

DRĘTWY-DREWNIAK.

DREWN1ANKA - DREWNO.

mącznika zowią drewniakiem, ib. 370. DREWNIANKA ob. Drewnia. \ 2. DREWNIANY, 'DRZE WIAN Y, a, e, od drzewa, z drzewa zrobiony, tjott    I>ól$ern , <po4‘*

Boh. drewennÿ; Sorab. 1. drèwané; Vind. drevni, lefen; Carn. lesen, (cf. leśny); Slav. dêrvenj ; Bag. darvèni; Bush, darveni, derveni, drriveni; Groat. dréven, dreve-ni; Dal. darveni; Boss. 4peBfliiuii, 4peBaHHUÎi. Kazimierz Wielki,

Pam. 85, 1, 784. Drewniany trzewik, (Vind. zokla). Drewniana materya. Tr. * Afrykańska, z łyka robiona, tak piękna, że bławatowi równa, Srtuntbaft, dît Slfrtfantfcfjer 3«tg. DREWNIEĆ nijak, ndk., zdrewnieć dk., §. 1. W drewna się obracać, ju £>o4 werben, ftd; tu §olj uerroanbeln, jig werben. Boh. drewenéti, zdrewenjm, drewnateti; Croat. odreveniijem, drevenimsze; Carn. drevenim; Vind. odre-veniti, oterpniti, okreniti ; Boss. 4epeBeHlm>, 04epeBe-ntTfc, outneHtTB, outnentBaTL ; Eccl. 4pe6eirfeio, 4pa-ÓHy. Ziele to, póki z korzeniem w chrostowatość zdrewniałą nie wyroście, przychodzi do używania stołowego. Sgr. 430. Roślina korzenia długiego drewniałego ib. 756 et 1347. (cf. Boss. 4epeBeHCKiu wiejski, 4epenen-nuwagbur, chłop). §.2. Drewnieć, drętwieć, kamienieć, kościeć, crftarrcit, fłetf werben. Gdy się w rzece kąpał, żyły mu od wody zdrewniały. Kosz. Lor. 88. Spikanar-da zdrętwiałym i zdrewniałym jest użyteczna. Syr. 40. Omarznąć, skrzepnąć, zmartwieć, zdrewnieć od zimna, obrigescere. Mącz. Któż stanąć przed bogiem może, A nie zarazem zniemieje, I na kształt drzewa zdrewnieje? Dar. Lot. 4, 3. Patrząc na nie, ze strachu zdrewniał ociec stary. Pot. Arg. 158. W nim się krew zsiada, zaraz trupem ‘drewnie (drewnieje). Pot. Pocz. 71. Jestem do powołania tępym i zdrewniałym do poprawy żywota. Psalmod. 98. DREWNIK , a, m. drewniczy, dre-wny, co drwa opatruje. Cn. Th. ber ^>oIjanffe^cr, £wl$le* ger. Boss. 4poBflniiK’L kupczący drzewem, Boh. drewar, w rodź. zeńsk. drewarka. DREWNISTY, a, e, na drzewo pochodzący, przyrodzenia drzewowego, (loljartig, boh jig. Sorab. 1. dfewoyité; Boh. drewnatÿ. Drewnisty korzeń. Cn. Th. DREWNO, 'DRZEWNO.a, n. drewienko zdrbn, jedna sztuka drzewa, n. p. do palenia, lub też drewno wyrobione jakąkolwiek robotą do jakiegokolwiek używania, Ctlt @tü(f    Cttt £olj, Ctrt ©djcit £ol$, Ctît

©toef, ein ©tab, eilt halfen. Boh. drwo. Dałem. 99. Sorab. 1. drewisko; (Sorab. 1. drewno pokój, izba); Boss. 4peB-K0. Kij drewno jest. 1 Leop. Jes. 10, 15. Zawzdy łacno o drewrno , kto psa chce uderzyć. Weresz. Regi. 131. Ci, którzy w przeważnym drewnie po morzu żeglują. /. Kchan. Ps. 163. (którzy wodom powierzywszy łodzie płyną po morzu. Karp. 6, 125. t. j. w śmiałych okrętach płyną, cf. Dal. drevo* okręt). §. Drewno, drewna, trzy drewna, szubienica, gałąź, ber ©algen (ba3 £ol$). Przestępcę tego zawiesisz na drewnie. Budn. Deut. 21, 22. Nieuk doktor, woźnica, kucharz, na trzy drewna. Pot. Arg. 479. (warci wisieć). Złodziej był osądzony za swą na trzy drewna kradzież. Kulig. Her. 280. Tyrań-

na trzy drewna po swą

marcie, bic (Srftarrtljett, baâ (Srftarreu, ba3 ©tarreit. Sorab.

1. zaprostżeno; Croat. utraglivoszt; Carn. otterpnust;

Polskę drewnianą zastał, zostawił murowaną

Vind. oterpnost, oterpnenje, togust, oshtarenje; Boss. utneirfcjiocTb, oivfeneirkiocTi> ; Eccl. 4pa6jocrŁ. Ogarnęła mię śpiączka, a pogrążonemu w trętwość tak mi się zdawało, iż.... Przyb. Mili. 250. Nowa mu strętwia-łość z strachu członki zjęła, Wstaną włosy, a mowa w uściech umilknęła. A. Kchan. W. 368. Z zimnej trę— twości wydobył się i zebrał rozsypane duchy. Przyb.

Mili. 356. DRĘTWY, a, e, zdrętwiały, strętwiały, zko-ściały, erftarrt. Jak twarz jego spłotniała! drętwie jego oko. Przyb. Ab. 145.

DREWIENKO, a, n. zdrbn. rzeczoiv. drewno, cttt $i)Ijd)en.

Drewienka «DREWKA, liczb. mn. Gen. drewek, drobno rozszczepane drwa do palenia, fiszole, drewka suche, ftletnljolj,    ftamtnljolj, (Boh. prjpal;Rag. biglja,

na

zbizza). Odpędzaj zimno, drewek na kominie Kładąc dostatkiem. Hor. 4, 6. Gospodyni rada Gościowi, drewek komin przykłada. Zab. 14, 274. Już nie przykładają drewek do komina. Lib. Hor. W. (Croat. drevenka , dre-venyak, mensura frumentaria, SJłe^CU. Boss. 4epCBHiiiKa forma drewniana guzikowa; podstawek drewniany, 4pe-BHHHua noga drewniana kalcków). DREWLANIE liczb. mn. nie wiem, jeżeli to nie Bulgarowie są, od drew albo lasów tak rzeczeni. Krom. 61. bie ©remlaiteit (.'poljleutc,

SMblćltte). DREWNIA, 'DEREWN1A, i, z. §. 1. Drewnik, drewutnia. Wlod. [drywotnia. 3] skład drzewa, gdzie drwa składają albo rąbią. Dudz. 22. Cn. Tli. kolnia, ber ftoljplafc, bic $oligc(tatte, ber    drwalnia; (Slov. dre-

wnica, drewenica; Boh. drenice, drewnice; Carn. dre-vniza ; Vind. druvalishe; Bosn. darvariça, drrivariça; Rag. darvariza, darvostaniza, drjevoshraniscte). §. 2. Drewnia, derewnia , drewnianka, budowanie z drzewa, budynek drewniany. Dudz. 22. Cn. Th. eilt bi>4erne§ ©elmubc, ctît ©ebetube ttOtt §olj. (Carn. dervarnèza). Chociaże pokój podobny wam w drewnie Otrzymał, przecie płaczcie po nim rzewnie. Zitnor. Siei. 196. w trumnie. — *§. 3. Derewnia, derewienka, Boss. 4epeBHH, wieś, ba§ ®orf. Zamek i miasto Smoleńsko, jako też i insze tam miasta, zamki, ziemie, włości, derewnie. Vol.yLeg. 3, 196. Swój upatrują cnej derewienki wierzchów. Zebr. Ow. 210. Nie w piernatach wychowani pewnie Polacy, którzy północne derewnie, Wiecznemi zawsze przykre mrozy, Snadniu-chno przechodzili swojemi obpzy. Kochom. 40. włości, krainy, ghtmt, ©efilbe, Sanbftridje. 'DREWNICTWO, *DE-REWNIGTWO, a, n. leśnictwo, dozór nad drzewami, lasami, btc görftcrep, 2lufftd?t über $olj, Säume, Söälber.

W W. X. L. derewnictwo, woskownietwo, młyny i insze dobra, od ekonomii odeszłe, mają być odzyskane.

Vol. Leg. 4, 2. DREWNICZY, ego, m. Subst. dozorca drzewa, drewnik, drewny, co około drzew chodzi, ber ^oljauffeljer, 2Balbauf[e(ier. Croat. dervàr; Sorab. 1. dre-wacżó. Ciebie czynię drewniczym, daję—ć urząd nade drwy, abyś je rąbał. Cn. Th. 905. DREWNIAK, a, m. owad, termes, ber ^oljnutrm, bie $o4ntabe, rodzaj, zawierający ów drobny owad, który się wgryza w suche    stwo i pycha Amana iść mu

drzewa, ściany i t. d. Kluk. Źw. 4, 143. pospolicie zaś    śmierć kazały, ib. 45. Równa się ta chwała onemu.

CC cc

cres,

którego na trzech drzewien węzeł pasują. Gliczn. Wych.

H. 6, b. DREWNY, a, e, do drew, n. p. siekiera drewna, do drew rąbania. Cn. Tli.    juin $ol$e. Boh.

drewny; Ross. 4peBecHbw, ^poBaiiUM. Korzeń drewny, radix lignosa, z substancyi twardej zdrewniałych fibr złożony. Jundz. Bot. 2, 5. §. Subst. Drewny ob. Drewniczv. DREWUTNIA ob. Drewnia.

DREZ ob. Dreszcz.

DREZNO, ‘DREZDNO, a, n. 'DREZNA, y, z. stolica i re-zydencya elektora Saskiego. Wyrw. G. 206. 2)reêben. Boh. Dróżdany; Slov. Draźdóni; Sorab. 2. Dreżdzane. Drezno, Lipsko, Misna, iż od Polaków pobudowane są, nazwiska same ich jawnie pokazują. Krorn. AA. Elba pod Drezna. Most u Drezny nad Elbą. Warg. Wal. 275. DREZDEŃCZYK, 'DREZNANIN, a, m. z Drezna rodowity, ber ©reêbîter. Winnice służą do przechadzki i zabawy Drezdeńczyków. N. Fam. 15, 304. Dreznanie. Warg. Wal. 275. w rodź, zeńsk. DREZDENKA, i, bte ®rcêbne* rinn; Sorab. 1. Drażdżanka. Przyszła tu jedna młoda Saska, Drezdenka. Teat. 56, c. 15. DREZDEŃSKI, *DRE-ZDECKI, a, ie, z Drezna, Drezna sie tyczący, w Dreźnie sie znajdujący, ©rcêbner-. Boh. Drażdansky, Sorab. i. Drażdżanski. Cekauz Drezdecki. Star. Vot. D. 3. b.

DRGNĄĆ, DRYGNĄĆ nijak, jednotl,, Drgać, Drygać kontyn., drygotać, ał, oce niedok., podrygać, ruchać sebą lub jakim członkiem, wahać sobą, drżyć, trząść sie, Jttcfen, sappeln, ftd; regen, ftd; rüfyren, ein ©lieb ritliren, sittern, be* ben, erbeben, ftd; fetmungen; Boh. drkotâm, - ati; Slovac. drkotce zimu, gako osika; Croat. derhtati, trepèchern; Ross. AparnyTb, jpararb, 4poraio, 4porHyTb; Sorab. 1. tżepotam, dèdotam , cżepetam, cżepecu; Vind. zepetati, zepezhem, sazukniti, samekniti; Garn. dergètâm, (cf. Carn. dregniti, dręgam, drógam, dregnem * hindere; Vind. dru-gati, dregniti). Ryby ławiał i drgające wędziskiem z wody wyprowadzał. Olw. Ow. 128. Tatarzynowi szkapiny sztuka, choć jeszcze w zębiech drga, ni kąska nie wadzi. Oczk. Przy. 52. Na wisielca, jeszcze trocha drgającego , sąd uczyniono. Krom. 548. (in palpitantem adhuc). Jakżeś wtedy na mym łonie drgała, kiedym cię na mych piastował ręku. Teat. 30, b. 73. Potężny kamień nań się obalił, Î wpół go w skale, że ni drgnął, przywalił. Jabt. Ez. 27. Od pocisku Adrasta ani drgnął przebity. Jabł. Tel. 283. Stał i drygał Kain bratobójca srogi, Tak czuł blady i niemy konających trwogi. Przyb. Ab. 159. Ogniste rumak nozdrzem wypuszcza oddechy, Nogi mu drgają na lotne pośpiećhy. Kras. Oss. B. b. W tym czarno oczko kochanej Elżbiety Drgnęło niestety! Zab. 12, 4-04. Koss. Drganie oczu. Cn. Th. bdś 3üünt, glimmern ber Slugeit. Dębom stoletnim wicher nie sprosta, one nie drgną. Zab. 6, 336. (krzepko, nieruchomo stoją). Walecznemu hetmanowi, nim się z sobą wojska starły, serce drgało. Pilch. Sen. 181. Od strachu łytki im drgały. Stryjk. 497. Drga mu pod kolany. Cn. Ad. 209. (łytki mu drżą, boi się, cf. Ross. 4poi4HBHH bojaźliwy), er jih tert unb'bebt (rn gurcljt). Struna drga, trzęsie się, bte ©atte erbebt, jittert, fd;roingt ftd;, gerate in ©dntnngung. Drganie struny, M Scbcn, bte Scbung, ©diminguttg ber

©dite. Strona, gdy brzmi, bardzo prędko drga; gdyż tak zwolna drgając, iżby jej drgania pod widzenie podpadać mogły, żadnego dźwięku nie wydaje. Hub. Mech. 155. Gdy dwie strony, brzmiąc razem, różne wydają tony, można wynaleźć stosunek między temiż tonami, to jest, między liczbą drgań czyli wahań, które obiedwie strony w jednym czasie odbywają, ib. 147.— Drganie, choroba, drżenie, drygotka, skakanie w ciele, bct3 Bittern, «lê $rcmfl;ett, Miting, (Ross. 4paroTa konwulsya, 4eproia kurcz, spasm).

» Ross. TpenoTB. Drganie, choroba bardzo pospolita ludziom ciężko pracującym. Dyk. Med. 1, 705. Drganie końskie, przecharśnienie, z gwałtownej pracy i głodu pochodzi; koń w ten czas robi bokami, ciężkość oddechu ma, prawie nigdy się nie kładzie. Dyk. Med. 1, 708. ba3 glan!en[d;lagen ber ^ferbe, (ob. Drgęga). §. Drgnąć czym, ruszać czym, i tam i sam, etmaś rühren, bemegen, jllrfen. Mając wielką gorączkę, piersiami robił, rękami drgał. Perz. Lek. 314. Gdybyście za Jagiełłą tak bluźnili, pewnieby kto z was drgnął nogą na powrozie. Tiuorz. Ok. E. i. (wisiałby, er mürbe ont ©tritfe mit ben gttjkn gappeln, er mürbe (längen). Drgnął nogą, umarł, pożegnał się, rozstał się z światem. Cn. Ad. 210. er tft i>erfd)teben, bat 91bfd;teb genommen. DRGAWKA ob. Drygawka. DRGĘGA, i, z. drganie końskie, przecharśnienie, bfl‘3 3ńtern, eine Çfcrbcfranîfiett. Ma ten koń drgęgę pod kolany. Czachr. Tr. L. 3. NB. Pochodź, drygliwy, drygawka, podrygać, wzdrygać się, wzdragać się.

GUBICA ob. Drugubica.

ÓB', iu, m. DRÓB, u, m. w liczb. mn. DROBY, maleństwo, mały kawałek, kruszyna, mała rzecz, eima$ fôleilteê, ein fletneS ©tiicf, etmaś 2Btn$tge3; (Boh. drob, drohet, drohte, drobótko; Vind. drob, kofs, falat, shkriz, shtukel « sztuka, kawał, kes; Hang, darab portio; Ross. 4po6ï> 1. odłomek, 2. szrot). §. W ogólności n. p. Drób równać z sporszemi rzeczami. Zebr. Ow,. 118. (componcre magnis parva) drobiazg, maleństwo, ba3 Pleine, fôleinigfeiten. ’§. O ludziach: Dawid rzekł bogu: ja zbroiłem; a te droby, co uczyniły! Budn. 1 Chroń. 21, 17. (te owce cóż uczyniły! Bibl. Gd, drobięta, drobnego stanu ludzie). §. W szczegółu. Drób', mniejsze domowe ptastwo, fletncś fteber* öteh (MG, cf. ©d)rna(>h)tel>). (Vind. et Carn. drobenze, drobnina * drobięta, bydlątka, owce; Boh. drüber volu-alites). O drobiu folwarcznym. Gost. Ek. 133. Folwarkowy drób, kury, gęsi, indyki, kaczki i t. d. Haur. Sk. 117. Gospodarstwo około drobiu albo ptastwa domowego. Kluk. Źw. 2, 95. §. Rybi drób, drobiazg, małe rybki, Reine $t|d;e. Karpiela i wszelaki drób łowić, a stawy tym rybić. Gost. Ek. 68. (ob. Narybek). §. Drób, liczb, mn. DROBY * , DRÓBKA, i, i. liczb, mn., DRÓBKI, Boh. drób, droby, drobly, skrzydełka, nóżki, pępki, wątróbki, szyjki i główki, które od gęsi, kaczek, lub innego drobiu lub ptastwa odkrawają. Wiel. Kuch. 400., » ŚRein, J.. $. (Mnfefletn, ©c(d;ltitge, ©efröfe, Obb. jitng©anfel; (Boh. husÿ drobecky, drobecky; Ross. rycaiCL, noTpoxx). Drób do pasztetów, jako kurze grzebienie, wątróbki i t. d. Tr. faftetenfdjlecfeverçcn. Droby bydlęce, jagnięce, są główka, nóżki, wątróbka, płucki. Tr. £äntmcrgefd;Itnge; (cf. £>bb..

cukrem. Syr. 922. DROBIATKO , a, ».,

m.,

ib. 1, 572. —

W. Post. W. 3,7. ffletnaeufl. DROBIAZGOWY, a, e,— o adv., od drobiazgu, do drobiazgu należący, drobiazgu się tyczący, maleństwa zarywający, Ross. mmo-Miibiił, (cf. miałki), ŚlefntgfettS*, SHetmgfetten*, fletttltd), be* taillirt, ht$ cielne gefyettb. Ciekawość, chciwa drobiazgowego roztrząśnienia. Zab. 6, 298. DROBIĆ czyn. niedok., zdrobić, udrobić, dok., drobno dzielić, drobnym czynić, fleht machen ; Boh. drobiti, drobjwati, zdrobiti; Sorab. 2. drobisch ; Sorab. 1. drebu, rozdrebu, drebiu, drebim ;

SBeitfdjel). W inszych dyalektach słowo drób znaczy wnętrza, jelita, trzewa; Vind. drob, drueb, drub, drobje, zhrevu, zhreuje; Carn. drób; Slavon. drob, creva; Bag. droob, pikat; Croat. drób, droböcz; Sorab. 1. ziwotné drob. DROBIANKA, i, i. piwo lub wino chlebem drobno zatarte. Dudz. 36, ob. Kaldeszan, bte SOJä^rte, falte ©d;aa* le, 23terntö^rte, 2BetmnaI)rte; Sorab. 1. drebeno, drebena yedż; Slovac. wdrobene gjdlo, d’emikat; Bag. pódroba, pódrobiza, podröbaz; Bosn. podrobaç, (cf. Vind. terizhnjak; Boss. onpouma). Drobianka chleba, piwo z chlebem albo farmuska, intrita. Macz. Drobianka z ośrzodki chleba z winem a z

zdrobn. rzeczowa., drobię* maluchne, drobniuchne zwierzątko , eût fleineS winjtgcê Sttyterdjen. Ledwie się trze-piotało, ledwie nóżki wlekło, Ubożuchne drobiatko. Nar. Bz. 3, 19. (o dzierlatce). DROBIAZG, ‘DROBIOZG, u, DROBIAŻDŻEK, żdżka, m. DROBIAŻDZ1K, DROBIOZ-DZIK, a, m., zdrobn., fraszka, mała rzecz, małego co, collect. maleństwo , małostki, eilte Äletntgfetf, etwaö Söttt* jigeś, ftlctnećL Rnbebeutenbeê, coli. ffetntgfetfen, fletu Reng, SBtnjtgfetteu; Boh. drobet, drobećek; Sorab. 1. drobaz, drebeneża; Bosn. drobnięa; Boss. 4peóe3r6, 4pcóe3ni; Mtioub, M'WU3iia, cf. mielizna; (4Po6h3hhkt> drobne towary; Bag. drobîsak). Zwyczajnie się natura wr małych rzeczach wynurza, i ważne nauki przez takowy drobiazg podaje. Pilch. Sen. 65. Z rzeczy najwspanialszych jakieś okruszyny robią, i ucząc takowego drobiazgu, rozum upodlają. Pilch. Sen. list. 2, 162. Tę odrobinę, którą zo-wiemy wiekiem ludzkim , porównaj z ową niezmiernością, a obaczysz, jaki to jest drobiażdżek. Pilch. Sen. Hst. 3, 268. Wszystek ten czas, którego żyjemy, chwilką jest; lecz ten drobiażdżek podzieliła natura O ludziach, drobiazg, drobiazgowi ludzie, drobni, maleńcy, co do wzrostu, wieku, doźrzałości, co do stanu, sposobu myślenia i t. d. îlcûte Sente, Uttmunbtge, Unernmdjfene, Rngebtl* bete, Rubcbcittcttbc. Dzieci niewychowane; « drobiazg, flehte, ituerjogene Sltnber. Widząc Ezau niewiasty i dzieci ich, pytał: co to? i mósvił Jakób : drobiażdzik jest, który mi bóg darował. W. Genes. 53, 5. (dziatki to są. Bibl. Gd.). Wnet ten drobiazg głupków zmędrzeje, jak chlusną jednego z nich. Birk. Żyg. 15. Tam nie przypuszczą owego drobiazgu, co to nic urośli w cnoty wielkie, ale jerio zacząwszy, odstąpili od nich. Star. Zad. G. 2, b. Nie jest wielkim, kogo cnota od drobiazgu pospólstwa nie odsączy. Lub. Boz. 205.— Drobiazg folwarczny, jako to, indyki, gęsi, kaczki, kury. Świlk. Bud. 54. $afel, §cbcnnel>. Gost. Ek.

153.— Drobiazg rybi, rybięta, cf. narybek, flehte $tfd)* cfyen. Rybitw rzadko co rosłego , ale rychlej jaki drobiazg ułowi.

Vind. drobiti, sdrobuvati, sdrobizhiti, kofiti, (cf. kęs); Hung. darabolni; Croat. drobiti; Rag. drobitti; Bosn. drobiti, udrobiti, razdrobiti, zdrobitti, smrriviti; Ross. 4po-ÔHTb, 4p0Ó.II0, C04pOÓHTb, C04po6jflTL ; (cf. 6>. TQlßa ; Samar. 2121 frégit; Graec. &QV7ixœ, cf. Graec. x>Qvp-fia; Ger. Strammer; Rabb. fpïfl collisit). Zdrobisz ofiarę chlebową drobno. 1 Leop. Levit. 2. Drobić chléb, kruszyć, krszyć, bröcfeltt; Hoss. TiopiiTb, iiaTiopHTb. Potrawę i chlćb drobiony zgotował żeńcom. Sk.Zyw. 2, 376. (cf. drobiankę). Drobiony kroczek. Teat. 20, b. 119. (cf. drepsić). Nie trzeba skib drobić. Crcsc. 657. — Trąbiąc drobić, przerywać trąbienie, intterfomdjett, abgefe$t, floß* rttetfc. Zwołując lud pospolity, będziecie prosto trąbić, nic nie drobiąc, ani przetrębując. 1 Leop. Num. 10. (nic nie przerywając. Bibl. Gd.).— Drobić, dzieleniem mniejszyć, słabić, burd; SSerł^ctlett fdjtMctyen, »errtngem, fleht machen. Hetman wojsko drobić musiał osadami. Tr. *§. Drobić pończochy iglicami. Tr. dziać, robić pończochy, ftricfcit. DROBICIEL, a, m., drobiący co, kruszy ciel, bet' ŚHetnma* cfycr, SScrfletncrcr; Sorab. 1. drebieżer; Vind. sdrobuvauz; Eccl. 4poóiiTCJib. W rodź. ieńsk. DBOBICIELKA, — DROBI P] , ięcia, n. zdrobn. rzeczowa, drobiec, drób, cf. drobiatko » zwierzątko, bydlątko, eilt flehtet ®tücf Sßtefy, CtU ©tücf fleineS SStelj; (Vtnd. drobenze, drobnina). Nic przywiodłeś mi drobięcia na całopalenie. Budn. Jes. 43, 23. (bydlątka. Bibl. Gd.). Nie zarzniesz Jehowie byka albo drobięcia, w którymby była wada. Budn. Deut. 17, 1. (wołu ani bydlęcia. Bibl. Gd.). DROBIEC, a, m., mniejsze bydlę, owcze bydlę, eilt ©tucf fletit S8telj, ©djaflföiejj, (Vind. drobez, drobizh, droblei * odrobina, kawałek). Pierworodnego osła odkupisz drobcem. Budn. Ek. 4, 20. not. «to jest, baranem albo kozłem.» (owcą. Bibl. Gd.). DROB1ĘĆY, a, e, od drobiu, od drobięcia, Slehtötejj *, ©d)mal)Uńel> ». (Garn. drobenske ovillus). Brona drobięca. Budn. Neli. 3, 1. brama owcza. Bibl. Gd. bctS ©cfyaaftßor. £ittl). ‘DROBIEŹNY, a, e, drobiazgowy, drobny, fletnltcfy, Sîletmgfetten'. Drobieżne wydatki. Tr. ‘DROBINA, y, i. odrobina, troeba, kęs, okruszyna, eût Srocfett, eût 2313* djeit, eilte ftruttte. Boh. drobet, drobjnka; (Ross. 4poÓHHa, 4poónnH młoto). Ptaki zbierają drobiny rozszarpanego ciała. Banial. C. 2, b. Za lada moment trzeba w kraj iny Pójść, słodkiej życia zbywszy drobiny. Anakr. 78. Cóż mi więc nada, kiedy czas płynie, Błądzić w tej życia marnej drobinie. Anakr. 51. ‘DROBKA, i, i. w liczb, mn., DR0BK1 ob. Drób', Droby. — §. 2. Drobiazg, maleństwo, fôleûligfetten. Ktoby też śliczne ciało poganił, że rńa dróbki. Żab. 9, 86. Iiyck. (drobne wady, cf. brodawki, piegi). ‘DROBNICA, y, z. minuta. Sadów. Ok. 34. (Sorab. 2. drobenża okruszyna; Croat. drobnina minutiae; Boss. 4po6inma worek szrotowy). DROBNIEĆ nijak, niedok., odrobnieć, zdrobnieć dok., drobnym się stawać, maleć, słabieć, roiujtg werben, fletu werben, fd)wacf; werben. Zdrobniałe potomki bogatego dziedzica. Kras. Pod. 2, 167. Przy owej wspaniałości, ci co się w swych domach zdali być wielkiemi, znacznie drobnieli. Pilch. Sen. list. 324. Książęta Kijowscy dla niezgod i domowych wojen drobnieć poczęli i słabieć. Nar. Hst. 7, 45. Puls u pacy-

DROBNIUCHNY - DROBNY.

DROBYSZ - DROGA.

535

enta zdrobniawszy, cofnął się. Perz. Cyr. 3, 189. Odro-    21, 2. (dwa drobne pieniążki. Bibl. Gd.).    §. 2). Mały,

bniały. Błaz.yr. DROBNIUCHNY, a, e, DROBNIUCZKI,    szczupły, fletn, geringe. Z drobnego nasienia wielkie ro-

DROBNIUŚKI, DROBNIUTKI, DROBNIUSIEŃKI, DROBNIU-    sta drzewa. Opal. Sat. 148. (cf. Sorab. 2. drobnik dro-

TEŃKI, DROBNIUSIENECZKI, DROBNIUTENECZKI, a, ie,    bny mały jęczmień). Lepszy był twój drobny koń, niż

— o adv., intens, adject. drobny, gattj fletu, nhltjtg, ruin*    nasz zbyt wyniosły. Alb. n. W. 13. Jest tam po trosze

gig fletn; Boh. drobauckÿ, drobnićky, drobaucće; Carn.    kóz i bydła, ale drobnego. Boler. 249. (cf. drobiec, drób),

drobzhćkun ; Eccl. ^poóneHbKiH; Ross. npomeuHLM, (cf. kru-    Każdy, acz najdrobniejszą mający roztropnos'é, uznać to

szyć). Ziemia z tak drobniuchnego nasienia tak wielkie    musi. Bals. Niedz. 1, 159.    §. 3). Małoważny, drobiaz-

pniaki wydaje. Budn. Cyc. star. 26. Deszcz drobniu-    gowy, flehtltd), geringfügig. Ludzie znaczni, po wielkich

chny. Boter. 201. Drobniuchna ręka. Zab. 16, 177. (de-    myślach, mają swe drobne zabawy; które mniejsi w nich

likatna). Korzenie drobniusieńko stłuczone. Archel. 3, 41.    upatrując, próżnowaniem zowią. Lub. Roz. 481. otium.

DROBNO, adverbium słowa drobny; (Boh. drobne minu-    Zarzut ten od poprzedzających nie mniej błędny i dro-

tim; drobet parum, paullum trocha); fletn, allô flehten ^eh    bny, ale godny pamięci i baczności powszechnej. Ust.

leit beftelienb. Drobno pisać. Drobno mięsiwo posiekać.    Komt. 2, 55.    §. 4). Niesilny, niemocny, fdpuad), fraft*

DROBNOMIERZ, a, m. instrument, do mierzania małych    lo3. Ogromny zwierz    na drobnego nie    dba szczeniuka.

łuków. N. Pam. 19, 84. micrometrum. ib. 75. bdë SDîicro*    Tr. Drobna to praca.    Podług drobnej    możności mojej,

nteier, ber ŚRetitmeffer. DROBNOŚĆ, ści, z. pixnoiitQHn, exi-    Tr. §. 5). Niegęsty, rzadki, buttit, nidjt häufig. Drobne

lilas partium. Cn. Th. iReiltfyeit, fôleintflCtltgfett. Vind. drob-    w tym lesie są drzewa. Siew drobnemi wychodzi kieł—

nust; Rag. drobnós; Boss. 4poÓHOCTt, mIukoctl, mLiko-    kami. Tr. §. 6). Drobna szlachta, drobny lud* niższej

ia. Wiele rzeczy wielkich z małych drobności urosło. N.    rangi, pospolity, ber ittebrtge, fletltc 2lbcl,    baö gemeine 2>olf.

Pam. 15, 567. Często drobności poczytane za rzeczy    Sadło świńskie godzi    się chłopom do grochu i drobnej

wielkie, ib. 377. (drobiazg, maleństwo). 2. Małoliczność,    szlachcie. Cresc. 567.    Teat. 25, c. 21.    Starać się trze-

liczbamała, flehte 2(tt$al)!. Do pięciuset dawniej było bi-    ba, aby drobnego stanu ludzie, im najwięcej może być,

skupów, teraz was tylko pięciu w całej Afryce zostało;    bezpieczni byli od krzywd. Modrz. Baz. 306. (zaraz

a w tej drobności swary między wami o przodkowaniu    potym: podłego stanu ludzie). Namieszało sie drobniej-

powstają. Skar. Dz. 1024. DROBNOSTKA, i, z. rzecz    szych osób miedzy pany. Baz. Sk. 223. Obmyślić, aże-

maléj wagi, eilte fôlehttgfetf, 6ad?e oljne SScrtfl, ©erhtgfib    by robotnicy, rzemieślnicy i lud drobny mogli sobie chleba

gtgfctt. Sejmy takiemi zarzucano drobnostkami, iż kłócąc    zarobić. Mon. 75, 495. DROBYSZ herb, litera mała h;

się, opuszczano to, co prawdziwie było potrzebnego. Gaz.    przez której wierzch strzała żelezcem przechodzi; koło

Nar. 1, 307. DROBNOSYPKI, a, ie, *DROBNOSYPY, a,    niej dwie gwiazdy. Kurop. 111, 15. eilt Söappcit.

e, drobno się sypiący, miałki, fleiltförittg. Jak mnoży mo-    Pochodź, na-drabiac, na-drobić) odrobina; podrob; przy-

rze piaski drobnosype, Tak się urodzi gumno twe obfite. drobić, wdrobić, zdrobić, zdrobniały.

Bielaw. Myśl. F. 3. DROBNOWID, u, m. Hub. Wst. DRÓC1ANY ob. Drôtowv. DRÓCIK, a, m., Dimin. słowa 376. * DROBNO WIDŁO, a, n. Zool. Nar. 69. « DROBNO- drót, ein $rćitM)en.

DROGA, z. (Boh. cesta, cf. ścieżka, draha; Slovac. cesta; Sorab. 1. droha, pucz; Sorab. 2. droga, pusch; Vind. zhesta, pot; Carn. zesta, pot; Slavon. pût; Rag. put, drum; (Dal. draga, vallis, cf. drożyć); floss. 4opora, nyTŁ; Grace, rneiyela; liebr. pTl derech via, “pi darach calea-vit). §. 1. Miejsce, którym dokąd jada, idą, płyną, ber 3Beg, bte (Straße. Słowo to powszechne zajmuje gościńce, ścieżki, ulice. — Droga torowana; ob. torować drogę, Ross. to-pstTb 4opory; Eccl. nyieTBopio. Droga równa, gładka, Ross. vulg. r,ia4b. Zła droga, zepsuta Eccl. 3.ionyiie ; Ross. pacnymua. Droga Krakowska, nierówna, pagórkowata, wazka. Droga krzyżowa * zbieżenie się dróg, ber 5treitßmeg; rozstanie się dróg, rozstajnia, ber ©djetbeiucg. Dobrowolna droga ob. Dobrow. bte Öffentliche ©traffe, bte (peerftraße. Drogi i miejsca rozmaite maja miary i liczbę. Warg. Kurc. praef. Tobie sto, złodziejowi tylko jedna droga. Pot. Arg. 724. albo Szukającemu tysiąc dróg, uciekającemu jedna. ib. 600. Dwie drodze (Dualis). VV7 Post. 2, 74. Przyszło do niego szczęście, nie wiedząc drogi. Czach. Tr. B. 1. (ślepo, trafunkiem). Nieszczęście jakie to zrządziło, Co i takiego drogę przestąpiło. Tward. Daf. 30. (n. p. baba, zając; zając drogę przebieżab *

WIDZ, a, m., narzędzie do widzenia drobnych rzeczy, DROCZ ob. Dreszcz, których samym okiem dojrzeć nie możemy. Rogal. Dos.

1.    praef. baö SDitcrofcop (sporysz). Owad tak drobny, że tylko przez drobnowidze dostrzeżonym być może. N. Pam.

2,    155. Microscopium nie źle drobnowidz się mówi; ale nie źle wyraziłbym mnogowidz, że nietylko drobne rzeczy pokazuje dobrze, lecz i sporsze, pomnażając wzrok, lepiej objaśnia. Klecz. Zd. 76. — Fig. Wad jak przez drobnowidło będę szukał wszędzie, I tam nawet je wytknę, kędy ich nie będzie. N. Pam. 6, 314. DROBNY, a, e, Boh. drobny; Sorab. 1. drobne; Croat. droben;

Dal. szitni; Vind. droben, sdroblen, tinek; Garn. drobne, pizhle; Rag. drobni; Bosn. drobni; Ross. 4poÓHHH, MiaomiLiiI,

M'Mkm, (cf. miałki). §. 1). Małocząstny, fletntfjetltg, anS flehten Steilen beftehenb, fletn gemacht, fletn. Drobne drzewka, drobna siekanka. Moneta drobna, szelągi, grosze, czechy, potrójne. Gost. Gor. 2. Drobny pieniądz, (Vind. droben, denar, drobish; Carn. boshjàk). Drobne pieniądze, flet» ltc§ ©elb, albo tez drobne bez dodatku słowa pieniędzy ;

n. p. Nie mam drobnych, M) fiaüe md)tÖ $letitc3, feilt fleh nc§ ©elb. Drobnych nie miałem; a częstokroć i zmienić nie było co. Teat. 31, b. 14. Ujrzał Jezus wdowę ubożuchną, składającą do skarbu dwa drobne. Budn. Luc.

wróżka nieszczęścia. Cn. Ad. 1296). Drogą kto chodzi, się być Skanderbegowi nie z drogi. Baz. Sic. 283. Dro-tą drogą nie zabłądzi. Paszk. Dz. 77. Czarna droga Ta-    gę komu do czego ukazać. Cn. Ad.    210. I owszem dro-

tarska, czarny szlak. (ob. Czarny). Biel. Sw. 264, b. Na-    gęć sama pokazuje Natura, radząc    spiesznie do miłości,

prowadzam na drogę Eccl. nyieB04CTByio, nyreHacTa-    Past. Fid. 155. Kto się wielu dróg chwyta do jakowe-

B;ii/no; Graeć. ódrjyśco. Po drodze co, mimochodem Boss.    go zamiaru, najbardziej błądzi. Kras. Pod. 2, 52. Jakby

ncpenyTLe. Mieć się jak groch przy drodze, (ob. Groch).    łzy swe uskromić nie znajduje drogi. Groch. W. 420.

Dzień drogi, eine L£agcret|e. Gonili ich dzień drogi. 3    Przestronność morza i nieświadomość języka, do handlów

Leop. 1 Macch. 7, 45. Przez drogę, przez ulicę tylko,    drogę zagrodziła. Pilch. Sali. 151.    Dzieci, którym for-

niedaleko, nur Über bte ©trajk, incfyt weit. .. Niezabawem    tuna do wielkich urzędów drogę ściele.... Klok. Turk.

powróci, gdyż dom tylko przez drogę. Teat. 24, c. 65.    32. (sposobność ułatwia). Nie Panu    Chrystusowi, ale je-

Kiedy zacznę krzyczeć z drogi! Dzwonnik straciłby słuch    go przeciwnikowi droga się ściele. Hrbst. Odp. L l. 3. b.

drogi. Teat. 52, c. 48. Z drogi! z drogi! jaki taki, bo idzie    (służba się odprawia). Przez świętych do boga, a przez

Jaśnie Oświecony. Teat. 55, b. 14. Zab. 4, 345. Prov.Slovac.    sług do    Pana, Droga każdemu, jak    mówią usłana.    Jabl.

Opilemu ùloweku i pan boh s cesti wihńe. a). Droga przez    Ez. 14.    (przystęp), a). Drogą * sposobem, auf bellt 2ße*

cudzy grunt s prawo, wolność jeżdżenia przez cudzy grunt.    ge, »ernuttdft, burd). Rozkazał król wszystkie królewszczy-

Cn. Tli. ba3 SÖCßeredR, $riel>red;t über beê aubertt éruub.    zny drogą licytacyi sprzedać. Ust. Konst. 1,195. ß). Dro-

b). Astron. Droga mleczna na niebie, bte üMldjftraße. Bia-    ga * sposób zachowania się, postępowania, ber 2Beij, ber

ławy pas wpośrzód nieba, nieforemnego kształtu, i ow-    Saitbcl, ber Seben&Mltbel. Młody człowiek drogi swej,

dzie jakoby na wyspy podzielony, nazywamy drogą mlć-    gdy się starzeje, nie odstąpi. Bi ai. Post. 175. Droga

czną, via lactea. Hub. Mech. 532. Droga białomlćcz-    Pańska jest pokora, snażność.... ib. 55. Tak o nich

na nie niebie. Zab. 13, 119.    c). Drogi w winnicach, w    kościół trzyma, że    są na zbawiennej    drodze.    Falib. Dis.

ogrodach * chodzenia. Cn. Th.    bte (Muge ttt bett    ©drtett 2C.    o. 2. Moja dusza    nie jest na dobrej    drodze;    pozwól mi

§. 2. Droga, którą czyniemy, podejmujemy * podróż, ja-    wprzód    wyspowiadać się, nim umrę.    Teat. 29, 97.    Syn

zda, ście, (Boh. ćesta; Croat. putuvanjc); bte Jîctfe, ber    mój na    dobrej jest drodze; już nie    gra. Teat. 1,    116.

Sßeg. Ślubne drogi na cudowne miejsca, już teraz rząd-    Czemuś nie chciał chodzić drogą sprawiedliwości, aleś

kie. Groch. W. 264. (cf. peregrynacja, pątnikowanie),    gdzieś chciał, godził nogą? Kulig. 162. Świat sidła na

2Mlfa(>rtcit, święte drogi. Pam. 85, 1, 594. Ślubował, drodze zastanowił, po której chadzałem i chodzę, ib. 245. odprawić Częstochowską drogę.    Paszk. Dz. 27.    eilte 2B(llb    Intéressa moje na    dobrej drodze. Teat. 25, b. 21 et 24,

fahrt nad) (£jettftod)ait. Wam dobra noc; mnie    w drogę.    c. 83. (dobrze się    kierują).

Brud. Ost. A. 4. Jechał, nie wiem dokąd w drogę. P.    Pochodź, drogopisarz, dróżka, drożny, bezdrożny, dro-

Kochan. Jer. 121. cr tft ycrretfł. Niemasz męża w domu, ■ zysko, drożyć, oddrożyć, wydrążać, wydrożyć, wdrożyć poszedł w drogę daleką. Buda. Prov. 7, 19. Drogę od-    się, zdrożny, zdrożność, zdrożnie, dwójdrogi, trójdrogi, i

prawić Croat. putuyati, (cf. pątnikować). Droga zawsze    t. d. nadrożny, podroż, podróżny, przydrożny.

drogą. Dwór. D. 5. (kosztowna a niewygodna, doma naj- DROGI, a, ie, Compar. Droższy; DROGO adv., Drożej Comp., lepiej). Odchodzisz! szczęśliwa droga! Teat. 53, c. 38.    Boh. drahÿ, drażśi, draho, draże, draże, drażegi, (sed.

glücfltcfyc Jłctfe; Eccl. ó.iaromecTBie Graec. siodła; 6ia-    Boh. drahnÿ grandis); Slovac. drahÿ; Sorab. 2. drogi,

romecTßyio * Graec. tinogéco.    W drodze » idąc,    Yind.    drogo; Sorab. 1. drohi, droho ; Rag. dragh; Hung.    drâ-

grede, med potam, gredeozh;    unter 3Begett$. Wybierać    ga; Yind. et Carn. drag; Croat. drag, dragi, drago;    Dal.

się w drogę, ob. Wybierać się. a). Droga * opisanie    dragh; Bosn. dragh, (Bosn. et Slavon.-drago *- kolwiek);

drogi, którędy jechać trzeba. Cn. Th. dróżnik, Guide Gall.    Slavon. skùpo; Boss. 4pariît, 40porhl, 4oporb; 9Mcbcrf.

ein SSegroetfer, eine 2Begef>efd)retimng. Drogi pocztowe przez    bür; Dan. et Svec. dyr ; Angl, dear, Ger. treuer. §. 1.

całe Niemcy; tytuł książki, dającej wiadomość o nich. b).    Oppos. tani, treuer, ntd)t tnb^lfctl. Nie wszystko jest dro-

Opisanie drogi przez kogo odprawionej. Cn. Th.    Steife,    gie, co się za wyższe pieniądze kupuje; to dopiero    jest

9îetfebcfd)rctbltng. Zbilitowskiego    droga do Szwecyi.    §. 3.    drogie, gdy cenę pospolitą i najczęstszą przechodzi.    Gdy

Fig. Droga, sposób do dojścia czego, ber 28cß, bte 31 rt mtb 2Scifc ju etttXrê ju gelangen. Począł szukać tych dróg, żeby mu się bić nie przyszło. Gorn. Dw. do sławy dwie jeno drogi mają, szable a Yot. B. 4, b. Jedna droga do życia a tysiąc do śmierci. Y\lolsk. Tysiąc jest dróg do błędu; lecz jedna prowadzi Do prawdziwych piękności; tą rozum iść radzi. Dmoch. Szt. R. 5. Nie z drogi podobno Pan Lupa mówi, iż piękność nie jest zawzdy dobra. Gorn. Dw. 409. (nie od rzeczy). I to nie z drogi i nie od rzeczy będzie, powiedzieć tu i o powinnościach przychodniów^ Budn. Cyc. pow. 65. Szydził z wierzących, mówiąc bardzo z drogi. Zebr. Ow. 208. (fc^r ungereimt). Te ich słowa zdały

. Ludzie

ją przechodzi czwartą częścią, drogo jest; gdy połowrą znacznie drogo, gdy trzema czwartemi częściami, bardzo drogo; gdy drugie tyle, bardzo wielka drożyzna. Kluk. ro. Star.    Rosi. 1,247. Drogo kupił, kto długo prosił. Gemm. 65.

Nulla res carius constat, quam quae praecibus empta est. Sen. Drogo co kupić, osolić, opieprzyć, przepłacić. Cn. Th. Drogo przedaje towar, kto go drogo kupił. Kłok. Turk. 96. W wielkich miastach zawsze drożej. Kluk. Rośl. 3, 250. Droższe rzeczy smaczniejsze. Cn. Ad. 211. (dro-gość rzeczy cukruje). Ironice Śliczne rzeczy, a niedrogie. Wolsk. — Wziąć pieniądze drogo. Gost. Gor. 16. (w wielkiej cenie, wysoko przyjmować). Kupować co za drogie pieniądze. Torz. Szk. 228. (za znaczne, wielkie

DROGIET - DROGO.

DROGOCENNY - DROJKJ.

537

vide Drogi. DROGOCENNY, a, e, poet. kosztowny, wielkiej ceny, treuer, f oftbar; Croat. dragoczènni n. p. Indyjskie drogocenne perły. Min. Fars. 24. Złoto szacowne i drogocenne. Mon. 69, 654. Imaginacya nasza czyni rzeczy drogocenne, ib. 71, 148. Drogocenność Boss. 4paroi];uHnocTi». ‘DROGOKUPNY, a, e, za wielkie pieniądze przedajny, trener, oott fyofiem SBert^e. Drogokupne sobole. Banial. J. 2. Nosicie się dla zbytku w drogoku-pnym złocie. Pot. Zac. 151.

pieniądze, drogo, fur treueres ©elb, treuer). §. 2. Wielką wartość mający, kosztowny, oort fyoliem ülßertlje, foftbar, ebel.

Drogie złoto w pieniądzu; ale droższym być sie zdaje w koronie. Bals. Świet. 2, 384. Drogie perły i cenne korale burzliwe rodzi morze. Pociej. 126. Nie wszystko drogi kruszec, co sie mignie. Zab. 14, 102. Nar. (cf. nie wszystko zïoto, co się świeci), (ebleë SDTetall). Drogie kruszce są dzieïem samego ognia. Staś. Buff. 102. Drogie kamienie, ©bdfteńte; (Boh. drahy kamen; Slovac. drahy kämen; Hung. drâga kö; Dal. dragi kamen ; Hag. draghi kà- DROGOMIR herb. (od drogi mierzenia) [raczej od drogiego menak; Yind. shlahtni kamen, dragi kameni); (cf. Sorab. 1.    miru, t. j. świata lub pokoju. 4] w polu czerwonym trzy

drohe zelo, drobi koren aroma; Yind. dragustvu, dragotinstvu    nogi zbrojne z ostrogami. Kurop. 3, 13. ein SBappen.

« klejnot). Metel Kartagińczyków zbiwszy, korzyść nad podo- DROGOMIRA, y, ż., Drahomira, imię biaïogïowskie Czeskie, bieństwo droższą wziął. Warg. Kurc. praef. Jak co dro- DROGOPISARZ, a, m. ber 20egebefd;reiber, ber Slîeifebefcfyreiber. Tr. giego ważyłem sobie; Jak rzecz ukochania godną szukał DROGOPŁATNY, a, e, drogokupny, drogocenny, trener, tego. Kulig. Her. 46. U człeka w naukach zanurzonego    DROGOPŁATNOSĆ, ści, ż. płaca wielka, kosztowność,

czas bardzo jest drogi. Boh. Kom. 4, 108. Sorab. 1.    Reuter ^rei$, ^oftbarfett. Wartości edukacyi nie stanowi

drohotnć. Wiem, że u Wc Pana czas drogi. Teat. 34.    drogopłatność francuzkiego guwernora. Żab. 11, 406.

b. ii. Drogie nam godziny upływają, ib. 22, 7.— §. 3,    *DR0G0S«ŁANY, a, e, n. p. Drogosłane mary. limit. Tr.

Drogi « cenny, szacowny, poważany wysoce, geartet,    C. 3. t. j. kosztownie wysłane, foftbar bebcdt. DROGOŚĆ,

fmd) gefd)äfit. Podług prawa waszego, toby tedy jedna    ści, z. Boh. draho, drahota; Sorab. i. dragosch; Slovac.

grzywna droższa niżli głowa moja była! Gorn. Wt. H.    drahota; Yind. dragota, dragust, draginja; Rag. drdgos,

Czyli to droższe są rzeczy wasze, niż wy sami? ib. H. 2.    dragocchja; Croat. dragocha, dragota; Dal. dragozt; Hung.

Wybrance, gdy się wprawią w rzemiesło rycerskie, za    drńgasag, Boss. 4parocrb; Eccl. 4oporoTa; Sorab. i. dro-

czasem u królów mogą być niżli wy drożsi, ib. S. 4.    hota, drohotnoscż. §. 2. Cena wielka, baê £f>enerfepn, ber

Począł rzecz od domu swego starożytnego ; nie zaniechał    fiolje fretek Drogość tego towaru, wstręt mi czyni od

bogactwa, urody, lat, czym wszystkim u księżny miałby    dalszego kupienia. Ld. §. 2. Drogość w żywności, głód,

być drogim. Gorn. Dz. 70. Drogo to sobie szacujemy,    bie Neuerung. Drogość wielka; jednym zębem trzeba

czego trudno dostajemy. Cn. Ad. 211.    a). Mój drogi!    chleb jeść. Cn. Ad. 211. Drogość rzeczy cukruje, ib. (ob.

mein Steurer, mein ïijeuerfter; (Carn. dragę moj; Dal. drag,    droższe rzeczy najsmaczniejsze). §. 3. Wartość wielka,

mijl; Slavon. dragi, ljubovnik, dróga, millostnica, ljuba;    ftol)et Söertl). Nic w drogości nie przechodzi zdrowia. Ld.

Croat. dragovati blandiri). Azaż nie często słychamy o-    Drogość z ludzkiego rozumienia roście. Cn. Ad. 211. DRO-

nych jedwabnych słów: mój drogi, mój złoty, moje ser-    GOSŁAW herb, w polu czerwonym półpierścienia srebrne-

ce! Klon. Wor. praef. (cf. nieoszacowany, nieprzepłacony,    go, do góry barkiem stojącego, na nim strzała. Kurop.

najukochańszy). Każda mi praca, mój drogi, Karynie, Dla    3, 13. ein üffiflppen. DROGOTKANY, a, e, kosztownie

ciebie z tobą milusieńko płynie. Past. Fid. 258. Kędyś    tkany, foftbar genńrft, gewebt. Ja nie dbam, żeby orszak

poszła ode mnie, moja droga żono, Gdzie cię zaprowadzo-    sług za mną ubranych Strojno, chodził, w jedwabnych

Zbił. Lam. A. 3. Zegnam cię drogie dziecko. Weg.    szatach drogotkanych. Zbił. Żyw. A. 2, b. Ni opon dro-

Marm. 1, 93. Niech już zaśnie dziecię drogie, Ucieszne,    gotkanych, ni kosztownych pałaców, ni twierdz niedoby-

śliczne, chędogie. Groch. W. 368. To do najdroższego    tych Pragnę, ib. A. 2.

ojca należy. Teat. 496, 5.— II. Jak drogi? jak dro-    Pochodź, drożyć, drożeć, poddrożyć, poddrozeć, prze-

go?* jakiej ceny? po czemu? wie trener? Jak drogi ło-    draiać, przedrożyć, przedrozenie, wydrozyć, zdrożeć, zdro-

kieć tego sukna? Jak drogo kupiłeś te srebra? 111. Dro-    zaty, drożyzna.

gi * drogo przedający, tbcuer, treuer öcrfaufeitb. (cf. opie- ‘DROGOWODCA, przewodnik Boss. njTeB04HTeit, in fern. przyć, osolić; Yind. drag, dragoten, ofolen). Nie chodź    nyTeB04HTC4bHima. Przewodnictwo nyTeB04CTB0. DRO-

do tego kupca, bo on bardzo drogi. Tr. Drożej ceń,    GOWY, a, e, od drogi, ob. Drożny. 20eg=, Steife*; Boh.

a w miaręć zapłacą. Cn. Ad. 211. Nie bądź z tym drogi,    cestny, cestownj; Carn. zestne; Crout. putni; Eccl.

co cię nic nie kosztuje. Gorn. Diu. 372. b). Drogim być w

no.

Ilm-

(cf. putny); Boss. 40poH?HLM, nyieBbin, noxo4Hbift. czym * trudnym być, drożyć się, fdjtmertg fe^lt, ftd; nid;t lei^t    Drogowe Subst. myto od drogi, SScgcgelb, ©trafkttgelb.

geben. Przeprosi Tryzna Ossolińskiego; byle też i on nie    DROHICZYN, miasto dosyć znaczne w Podlaskim, miej.-

był już więcej w tym tak drogim. Boh. Ossol. 1, 120. c). Drogi rok, drogi czas, skąpy, tfyciU'C Seiten. Drogi to teraz czas, trzeba się miarkować. Mon. 75, 684. (DROGIET, u, m. DR0GIETA, y, ż. z Franc, droguet, ci. Lat. troccus, materya pólwełniana, półjedwabna, ®roguet, Ctn IjalblDOllen, and) l;albfetben 3cuö> Po całym mieście Szczęsny ‘DR0JKI, a, ie, zbyt słodki, fel)r füß, überfliß, geil. Syxt. chodzi w drogiecie. Min. Byt. 3, 210). DROGO Adverb. Szk. 101. (DROMEDAR ob. Drabarz. DR0MLA ob. Dremla).

Tun»

sce sejmików i sądów. Dyke. Geogr. 1, 174. eine ©tabt ttt S)3obl«d;). DROHOBYCZ, miasto w Wojew. Ruskim, teraz w cyrkule Samborskim, ib. 1, 174. eine ©tdbt tn 91eu* ßcn. DROHUBUSK abo Dorohobusk, miasto w powiecie Włodzimirskim. ib. 173. eilte (Stabt ilt Sttlj.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

79

DROP', ia, m. ber frappe, bie îrappganS, ptak, otis tarda, wielkości indyka; nie lata wiele; ale bieży prędko i długo. Zool. Nar. 244. Boh. drofif; Sorab. 2. trappa, grop-pun; Bosn. dropglja; Vind. trop, tropią, trapa, trapla,    Gryf byłuchwycon, a to sieciądrótowną. Myśl. d. 2. Drótowe

DRÓCIANY, a, e, od drótu, zdrótu, mm ®ratl), ®ratfi*; Boh. drótowy; Vind. zhubeshni; Ross. npoBOJOUHLiH, cy-TyjKHwii, n. p. Złoto drótowe, srebro drótowe. Gost. Gor HO.

(cf. trop); Croat. drop, tùzok, tucz; Ross. 4paxBa, 4y-    sieci. Smotr. Lam. 9. Oszukują złotnicy przez owe szko-

4aKü, (cf. Eccl. TopoirE, śpieszność; Ross. Tpona ścieżka;    dliwe szmelce w robotach drótowycb. Złotn. A. 2, b. Ta-

Ger. traben, trappen; cf. drab, drabować); Slovac. luźni    tarzyn w prawej ręce drótową trzymał kańczug pięcia. Pot.

ptak, cf. łężny). Ciężkie dropie. Banial. J. 3. Drop'    Jow. 32. $ratfyftect)te. Powróz drótowy. P. Kochan. Orl.

ksykał. ib. J. 3, b. Dropie tokują w marcu. Ład. Hist.    1, 91.— Pończochy dróciane * na drótach robione, ojo-

Nat. 30. Drop' mały, otis tetrax. Ross. Tpacyuna, CTpe-    pos. warsztatne, geftrttfte ©tr.— Pochodź, dratwa.

nêTb.— g. 2. Głupiec, ein ©tnfaltêptnfel. Dropie. Pim. DROZD, a, m. Boh. drosd, cwreala; Slovac. drosd; Sorab. Kam. 126. DROPI, ia, ie, ïrappett*. Rodzaj dropi na-    1. drózen, drózna, drofyn; Sorab. 2. drofn; Rag. drôxd;

leży do rzędu bocianiego. Zool. Nar. 244. Rej. Zw. 231.    Vind. drues, drus; Garn. drusg, dlesk, brinovka, zigovt;

DROPIATY, a, e, tak upstrzony ciemnosiwoczerwono jak    Slavon. drozd; Bosn. drozd, drogn; Croat. drozd, boro-

Dan. et Norveg. trost; Svec. trast; Bretan. drasque; An-glos. throstle; Angl. thrusc, throttle; Gall. tourette; Lat. turdus; bte ®roffel. Drozd większy, turdus vücivorus, leśny ptak, żywiący się jemiołą, visco.— Drozd śpiewak, turdus musicus, żywi się jagodami jałowcowemi; słowika śpiewaniem naśladuje. Zool. Nar. 224. Drozdy miłe. Banial. J. 3. Drozdy skrzypią, ib. J. 3, b. Miejsce karmienia drozdów Eccl. 4po34oaTC;inme, 4po34onnTajmme turdarium. §. 2. Drozd morski, ryba nakrapiana, Cichela. Cn. Th. DR0ZD0WY, a, e, od drozdów, Śroffclt*; Ross.

drop' na grzbiecie, bo ten jest płowo z czarnym pomie-    vnyak, branyug; Dul. dron; Ross. 4p034$, 4po34euoK,B;

szany. Ład. Hst. Nat. 30. Siwe konie dropiate. Hipp. 8.

SRotfyfdjtmmel. Gatunek siwej sierści jest dropiaty. Lek. Koń.

5. Dropiatej sierści koń bywa mdły i słaby. Lek. Koń. 5.

DROSZGZ ob. Dreszcz.

DRÓT, u, m. {Boh. drót Sorab. 2. drot; Croat. drót; Dal. siczą ;. Carn. drót zhilëshn; Vind. drót; Slavon. xica gvo-zdena; Ross. npoBOJOKa, npoBOionna, (cf. przewlec); Ger. ber ©raty; Svec. träd; Dan. traad; Angl. thread); g. 1. Kruszcowa nić, n. p. Drót żelazny, Ross, cyryra. W drôtarni tćj żelazne dróty ciągniono. Oss. Zel. 69. Żelazo ciągnione na drót. N. Pam. 15, 352. Drót srebrny do    4po340Bufi, 4po34aaiö.

kwasnice ; Slovac. drożdć, kwasnice; Sorab. 2 droż-dżeje; Sorab. 1. droździe; Vind. droshje, troskje, troska, v’mat, mödenze; Carn. dróshje, vôlovze; Croat. drosgye (faeces vint lagier), gampa, tfdogli; Rag. mùtex,. (cf. męty); Bosn. drosgd, kisselięa, (cf. kisnąć); Ross. 4po5K4ie, 4po5K4H, 4poHOKn, 11040HKII / Sup. Germ. ®ru* fen, cf. ®rttfl, ®reftcr; Holl, droessem; Anglos. dros, dre-sten; Angl, dregges, dregs; Svec. draegg; lsl. dreggiar; Graec. tqvÇ; Lat. Mcd. drascus). Ustoiny trunków albo napojów, osobliwie piwa, wina; u oleju i kawy zowią się fusy; u wódki braha, bte gefeit. Rozcieki kisnące, co pod czas swego wewnętrznego ruchu opuszczają na dno, pospolicie drożdżami zowią. Kruntł. Chy. 541. które długo stało sku. Cresc. 344. Pszenne mąki rozczyniają się drożdżami. Kluk. Roił. 3, 262. Fig. Ta miłość jak ciasto na drożdżach rośnie. Teat. 10, 76. Słowem, do drożdży wypić musisz, coś uwarzył. Zab. 6, 327. Zasłużył kielich ten wypić i z drożdżami. Bzów. Roi. 64. Sami się sądźmy, jeżeli niechcemy Drożdży kosztować, z tćj co dziś pijemy Beczki tak przykrej. Groch. W. 568. Ma każdy likwor swoje drożdże na dnie; nikt bez ale. Burl. A. 3. Meton. Gardło zalepił drożdżami^; drożdżami śmierdzi » upił się, er |at ftd) benebelt. Tr. DROŻDŻANYv a, e, z drożdży, »on $efen ; Ross. 4po>K4HHhiH. ‘DROZDZEĆ nijak, niedok., zdrożdżeć dok., geścieć, btef merbett. Zdrożdżała krew. Oczk. Prz. 5. DROŻDŻOWY, a, e, od drożdży, $efjn«; Ross. 4pO>K5KCBMH, n040HHbIM*, Eccl. 4pO>K4HblH. DROŹDZYSTY, a, e, pełno drożdży, fyeftą, t)0ll gefeit; Slovac. drożdawy, kamy; Sorab. i. drożdżoyitć; Croat. drosgyliv.

związania polipu, powinien się wprzód w ogniu odmięk- DROŻDŻE, G. drożdżów et drożdży plur. (Boh. drożdi, czyć, żeby się nie złamał, pod czas operacyi. Czerw.

Narz. 19. Drót « mosiężne abo miedziane piórko, którym Rzymianie pisali. Cn. Th. * Stylus, ber ©djreibegrtffel.

Drót kędziorny. Tr. > żelazko do palenia włosów, ein 3Bic* îcletfctt, Srennetfen. — Fig. Chciał się napić, gwałtowną zmordowany szarga, Aż język drótem stanie ścierpnąwszy i z wargą. Pot. Zac. 149. t. j. zdrętwiał, bte 3lttt(je erftarrtc tjjnt.— Drót, iglica do robienia pończoch, btC ©tritfnabcl; Vind. pleteuna jigla; Ross. cnuitu BH3ajibHbm.

Wino ,

na lagrze, albo na drożdżach po Pol-

Pończochy na drótach robione, t. j. dziane, drobione, nie na warsztacie robione, (jeftriifte ©trumpfe. Pończoszki na drótach robi. Mon. 67, 164.— Transi. Niezgrabna lutnio, rdzą zaszłe dróty, Natężcie głosu, niech zabrzmią nóty. Zab. 12, 6. poet. miasto: strony ©alten. —

§. 2. Drótami zowią też cieńsze nici grubszą składające, bünnere gäben, «trô beiten ber ftärfere sufammengebrefit wirb, (cf. jmepbrätfug, brepbrätlug). Powrózek ze trzech drótów nie łatwo się rozerwie. Leop. Eccl. 4, 12. (ze trzech promyków. 1 Leop. sznur troisty. Bibl. Gd.) eilt brepbratijiger, brepfad)er ©cbttur. cf. trójdrótowe pończochy.

§. Drót nazywa mularz sam ostry kant w wyprawie na winklach, i ten czasem bywa zrzynany. Mag. Mskr. bcp ben JKattrertt, bte fcfyarfe Gcfe einer SBanb. DRÓTARN1A,

DRÓTOWNIA, i, z. fabryka, w której z żelaza i inszych kruszców ciągną dróty, nazywa się drótarnia. Oss. Rud.

524. bie ©ratlRieljercp. Oss. Żel. 69. Vind. zhubeshneria;

Ross. BO.ionHibHH. DRÓTOWNIK, a, rn. Boh. dratnjk;

Carn. zhiléshnik; Vind. zhubeshnik, zhubeshnar; Ross. bojomubiuHKb ; chodzący koło ciągnienia albo robienia

drótów, ber 3>rotfoie$er! Tr. DRÓTOWY, DRÓTOWNY,

żyć dok., qu. v.) wydrążać, dłubać, żłobić, czczo robić, (ntylen, au^o^Ien, etngraben; Boh. dlabati; Slovac. dlabu; Rag. dûbsti, izdubsti; Carn. dóbsti, döbem, dôblem, dóbam, bezkâm; Vind. dlietiti, sdlietuvati, spehuvati; Croat. dubszti, izdubszti, (cf. Dał. draga vallis, cf. droga); Boss. 40JIÓHTŁ, 40W)KHTb; Eccl. I040.1K), B4yn4eHHK), B40.l6.3HK), Baiaio, 4yn4K). Pegaz co Hipokreński zdrój kopytem drożył. Pot. Jow. 1, 148. Niech to wschód i zachód w twardy marmur droży. Pot. Syl. 223. Gdy patrzę dłużej, Ón promień się w promyki cieniusieńkie druży. Pot. Arg. 431. DROŻENIE, ia, n. Sübst. Verb, dłubanie, b(t3 Jpitylen, 5Inêtyi)l)len. DROŻONY, a, e, Perf. pass. dłubany, wydrożony, cwègebôfylt. Drzewo wewnątrz drożone i natka-

DROŻĘ ob. Drożyć. DROŻEĆ, ał, eje, neutr. niedok., zdro- 2. DRÓZYĆ, ‘Drużyć, Drążyć, ył, y, act. niedok., (Wydro-źeć dok., w cenę iść, w górę, droższym sie stawać, teurer werben ; Boss. B34opo5KaTb, 4opo5Kaio, n. p. zdrożała znowu kawa. Ld. DROŻEJ Compar. Adverb. Drogo.

DRÓŻKA, i, i. Demin. słowa droga, ein Heiner 2öeg, eine Reine fJîeife; Sorab. 2. dróżka; Boss. 4opo)KKa; Boli. ce-stićka; Sorab. 1. pucżik. Swoje modlitwy odprawił, Żeby mu bóg w jego dróżce błogosławił. Paszk. Dz. 41.

Dróżka święta do Mekki jest nakazana wszystkim bisur-manom. Kłok. Turk. 194. Dróżka Jakubowa, ś. Jakuba droga, lacłeus orbis circulus. Macz. bte SDîil^ftra^e. cf. droga mleczna, białomleczna. DRÓŻNIK, a, m., I. ów co droży, wydrążą, tocznik, łornarius. (vid. Drożyciel). Macz. ber etmaê auêfyüfylt, auśgrćibt, ein ©receler, (cf. tokarz;. (Boss.

4opo5KHHKT> hebel do laskowania). II. Dróżnik, opisanie    ne rzemieniem. Jer. Zb. 68. Croat. süplyaszt. DROZY-

drogi, którą gdzie jechać trzeba. Cn. Th. ein Söegmeifer,    CIEL, a, m. ten co obrazy rzeże, caelator. Mącz. ber 33tlb*

ein Sud; baf ftatt Segmetfcr bient. DROŻNY, a, e, DRO-    fdjnijser, dłubacz, ber fôupferftedjer, dróżnik. DROŻYDŁO,

ŻNIE, DROŻNO adv., od drogi, 2Bcge* ; Boh. cestnÿ,    a, m. dłóto, berSOîctpel, ©rabftic^el. Mila jedlinko! rośnij,

cestownj; Sorab. 1. pucżownć; Eccl. mecTBeHHbiH, no    kiedyś będziesz jodłą! Sporszym w ten czas drążydłem dam

KOTopoMy htth mo>kho. Drożne skręty. Bul. Ow. 162.—    ci piapis. Zab. 9, 380. Ejss. Vind. svotlenka, svotouniza.

§. 1. Drożny, gdzie droga, drożysty, przystępny, megfatlt, JU* DROŻYNA, y, i. biedna wazka droga, ein miferabler, enger

gmtglid), gangbar. Ziemia spustoszała i niedrożna. 1 Leop.

Ps. 62, 3. Na puszczy a niedrożnym miejscu. 1 Leop.

Jes. 43, 20. (na'przezdrożu. 3 Leop. ob. Bezdroże). Droga niedrożna wiedzie ku śmierci. 1 Leop. Prov. 11, 28.

(błędna. 3 Leop). §. 2. Opposit. Zdrożny * niezdrożny, dogodny, stosowny, attgetnefen, paffeitb. Weneci w tym gatunku postępują drożnie, I swoje dyplomata wydają ostrożnie.    P. Kochan. Orl.    1, 33. 1. DROŻYSTY,    a,    e, pełen

Klon. Wor. 54. Zdało im się, że nad to nic drożniejszego    dróg n. p. pervii saltus drożyste, przestronne    dąbrowy,

u siebie znaleźć nie mogli. Biel. Kr. 582. Kto się gnie-    Macz.— (Oppos.    bezdrożny), megjattt, tt)0    2Sege    jtltb, 11)0

wa na brata swego niedrożnie, winien sądu. Sekl. Matth.    bnrdiptfotttmen ift.    ob. Drożny.

5. (bez przyczyny. Bibl. Gd). Wszystkie owe genealogie, 2. DRÓŻYSTY, a, e, drożony, wydrożony. Cn. Th. auögefyöljlt. przez które naród Słowiański niedrożnie i niepodobnie DROŻYZNA, y, z. drogość żywności znaczna, bte Reiterung; wiodą. /. Kochan. Dz. 179. Bogom niedrożno starych sie— strzyc żelazny wyrok łomić. Zebr. Ow. 398. (rumpere non possunt, niepodobna im, niemożna). §. ‘Drożny, zdrożny, yer* fetyrt, Wtręty!. Adwersarze dopuszczają wielce rzeczy drożnej, pismu ś. z każdej miary przeciwnej. Salm. 4, 462.

2öeg. Wie tajne drożyny w tym lesie. Teat. 55, 81. DRO-ŻYSKO, a, n. z przyganą, zła fatalna droga, ein fd)led)ter, I)ć$ltd)er 2Seg, ein SBalbmeg, ein Nebenweg, ein 2lbmeg. Leśne i bagniste drożyska. Krom. 289. Leśnemi i ciasne-mi drożyskami zboże do miasta woził. Warg. Cez. 231. (cf. manowiec). Ujechała ciasnemi w gęstwie drożyskami.

Boh. drahola ; Vind. drashina, draginja, dragina, dragota; Croat. drasina, dragocha, dragota, szkupócha; Hang. drâ-gasag; Ross. 4oporOBH3Ha, 4oporoBB; Eccl. 4oporoia, BLicoKaa ubHa. Drożyzna wielka jest, gdy cena przechodzi drugie tyle pospolitą. Kluk. Bośl. 3, 248. Wielkie DROZSZY, a,e, Compar. słowa drogi.— 1. DROŻYĆ, ył, y,    nieurodzaje czynią wielką drożyznę, ib. 251. Nie było

act. niedok., zdrożyć dok., §. 1. Droższym czynić, teurer ma*    drożyzny, chociaż dwieście statków z zbożem flaga zalała.

d)cit, Dcrfljcucnt; Boh. drażiti, zdraziti ; Carn. dragim ; Vind. Nar. Tac 2, 311. dragiti, sdragiti, predragiti, sdrashiti; (Ross. 4op05KiiTL * DRUCH ob. Druh.

cenić). Potrzeba rzeczy droży. Cn. Ad. 355.— §. 2. Dro- DRUCZEK, czka, m. demin. słowa druk, Heiner ®rucï, flet* żyć co * drogo szacować, cenić, szacować, (jod) mtb mertlj ne ©d)rtft.

Italien. Godzienli człek jest, że go tak wielmożysz, Że DRUCZYĆ, ał, y, cz. niedok., Dzierlatka druczała. Banial. go tak bardzo w sercu swoim drożysz! Chrośc. Job. 31. J. 4. gorgoliła, ćwierkała, prilfc(;ent.

ferabler 2)rucf, elenbe @dmft.

plur. masc. słowa DRUGI. — *DRUGDY adv., Boh. druhdy, ćasem; Sorab. 1. drudë; Vind. drugdai, drugzhafs, drugazh; Croat. drugda, drugi put; Rag. drùgda; Slavon. drugaese (*niby: drugie gdy, drugą rażą, drugi raz, (cf. drugdzie) czasem, pod czas, niekiedy, Jitmetlen. Drugdy mniemamy, iż to nam zdrowo, czego się nam zachciało, a ono jest trucizną; drugdy mniemamy, iż sobie dobrze życzem, a my się sami zabijamy; drugdy mniemamy, iż bliźniego miłujem, a my

539

DROŻĘ - DROŻSZY.

DROŻYĆ-DRUDZY.

Cnoty pragnie i uczciwego wychowania, które obie rzeczy DRUCZYSKO, a, n. druk niezgrabny, paskudny, clenber, ntt* kniaź księżnie przyznaje, i tym ją sobie wielce droży.

Gorn. Dz. 98. §. 5. Drożyć się, drogim się czynić, [id; DRUDZY nom. feftbar macl;en, tfjcner machen. Kryształ brylantowany wielu oczy zwodził, Gdy się więc nad rubiny i szmaragdy drożył.,.. Kras. Baj. 63. (wynosił się w wartości). §. Trudnym się pokazywać, ©Ąimtcrtgfetlen machen, um itod) meljr ju gemtriiten, foftbar l(mn, (ftcbjtcrcn); Boh. zdrahati se; Boss.

40pomnTbca. Drożyła nam się Jejmość, teraz my nie tani. Zabi. Fir. 82. Nie dróż się tak bardzo. Teat. 1, 102.

Nadto się z nią drożysz, ib. 54, b. 24.

sami siebie. Skar. Kaz. Nied. 590. To, co się drugdy mówi abo pisze, ja mam nie tak z wielkiego czytania, jako z ustawicznego myślenia. Orzech. Qu. 173. 'DRUGDZIE adv., (drugie gdzie Etym.) gdzie indziej, gdzie niegdzie, attbcrśwo, l;ter uttb bort, ftellcnwetfc; Rag. drugo-vdje, drughdje ; Bosn. drugovje; Slavon. drugdi; Yind. drugazhi («inaczej Carn. drugaku) ; Carn. dergam, dèr-god ; Sorab. 1. drudże; Croat. drugam, drugde; (Croat. drugach » inaczej; Croat. drugud * inędy; Croat. od dru-gud * zinąd). W drodze drugdzie pomału jadą, a miejscy prędko poganiają. Skar. Kaz. Nied. 109. Kiedy do nas z waszemi projektami przyjedziecie, Niegdzie w nich jeszcze przydamy, a drugdzie ujmiemy. Biel. S. N. 14. Wszędzie jachał trawami wielkiemi nad morzem; dru-gdzie też piaskami. Gwagn. 123. Tak wielki był głód, iż matki swoje dzieci jadły, drugdzie służebniczki, ib. 61. Not. Jak drugdy o czasie niekiedy; tak o miejscu dru-gdzie znaczy niekędy.

DRUGI, a, ie, Boh. druhÿ; Slovac. druhi; Bag. drughi; Sorab. 2. drugi; Sorab. 1. druhi; Yind. drugi; Carn. dru-ge, drugi; Croat. et Slavon. drugi; Bosn. drughi; Rag. drughi; Ross. ^pyrin, 4pyroîî. §. 1. Numer. Ordinal. W porządku liczby po pierwszym następujący, wtóry, (cf. Cardin. dwa), ber jwet)te, ber attbere. Krasickiego Pana Pod-stolego część druga, rozdział drugi, karta dwudziesta i druga. Nie może być drugi ; bo jeszcze takiego pierwszego świat nie miał. Teat. 11, b. 4. Drugim być w rzędzie, Boss. BTopcTBOBaTb. — Która teraz godzina ? druga ! weldte (©tuitbe) ift eś? ober wie oiel ift bie Ulw? (bie jweęte) jwet)! jwet) Ulw. Czy to już druga? sc. godzina. Nie! dopiero wpół do drugiej; najwięcej trzy kwadranse na drugą.—

> Ja tam drugi raz nie pójdę; drugi raz nie posyłaj mnie tam. Teat. 19, 24. Drugi raz na jednymże się potknąć, nie rozum. Cn. Ad. 211. junt jwe^tcit male. Raz, drugi, i trzeci. Dambr. 250. Drugi raz, po drugie, Vind. dru-gemali, endrugikrat, enodrugobart, drugizh ; Carn. drugezh ; Croat. drugóeh; Boss. B4pyrop,B, B4pyropfl4’t- Drugi nalew piwowarski Ross. 4pyraiCB. Co drugi dzień, Boh. obden; co drugą noc, Boh. obnoc. — §. 2. Jeden z dwóch bez względu na następstwo liczebne, jako oppos. słowu jeden, ber attbere, einer oon jwet)ett, oljne befttimnte Baftlenorbuuitg. Jedno ku drugiemu, albo jedno drugiemu pomaga. Cn. Ad. 315. Jedna, gdy jej unikasz, w drugą wiedzie wada, Z jednego nieroztropny błędu w drugi wpada. Kor. Hor. 4. Jednego błędu uchodząc głupi, trafia w drugi. Cn. Ad. 312. Jednego złego pozbędziesz, a drugie więtsze nastąpi, ib. 313. Jednemu gody, drugiemu głody. ib. 514. Jednemu się zmiele, drugiemu się skrupi, ib. Jednemu szydła golą, drugiemu i brzytwy nie chcą. Gemm. 115. Jednoś upuścił, dru-giegoś nie dostał. Cn. Ad. 316. Jedno wzehodzi, drugie zchodzi, albo jedno zchodzi, drugie wzehodzi. ib. 317. Jeden szyje, drugi porze; jeden buduje, drugi psuje; jeden tak, drugi owak; jeden robi, drugi trawi. ib. 508. Jeden to lubi, drugi owo. Gemm. 113. Jednemu się to podoba, drugiemu owo. Gemm. 115. (cf. Każdy co inszego lubi). Jeden sasa , drugi do łasa. Gemm.

113. Jedno bez drugiego nic; jedno do drugiego. Gemm. H6. Jedno porzuci, drugie weźmie, ib. 116. Jedna zbrodnia rodzi drugą. Staś. Num. 2, 29. Co jednym uchem usłyszysz, to drugim wypadnie. Biał. Post. 189. Rzadko który (albo jeden) złoczyńca wziął drugiego w łyka, Ani rozbójnik będzie ścigał rozbójnika. Jak. Baj. 39. Not. często miasto drugi powtarza sieL toi samo słowo, jak tu w tym przykładzie: rozbójnik nie bedzie ścigał rozbójnika « jeden rozbójnik nie b. śc. drugiego, cf. Kruk krukowi oka nie kłuje, t jeden kruk drugiemu.— Wydawał sąsiad sąsiada, przyjaciel przyjaciela, powinny powinnego. Skar. Zyw. 2, 169. t. j. jeden sąsiad drugiego, jeden przyjaciel drugiego etc. cf. od domu do domu chodzić t. j. od jednego domu do drugiego, cf. Od czasu do czasu. b). Przeciwny, na odwrót, ber ernbere, entgegengefefcte. Z jedne stronę stały wojska Augusta, z drugą Brutusowe. Warg. Wal. 19. Na drugi brzeg wysiadłszy pojechał dalej. Na jednej stronie tego medalu był bust królewski, a ńa drugiej miasto Warszawa. Drugą, podlejszą stronę sukna, zowią nice; ztąd suknią przenicować, na drugą stronę przerabiać. Ld. a), jeden, drugi, drugi, drugi > jeden, drugi, trzeci, czwarty, ber eine, (ber artbere) ern mtbrer, (ber aitbre b. i brttte) etit britter, ober ttoć^ etn anberer; ein oicrter, nodj ein anberer 2C. Jednemu dał bóg rozum, drugiemu wymowę, drugiemu radę i dowcip, drugiemu umiejętność prawa, drugiemu do wojny, drugiemu do Rzpltćj, drugiemu do rządów, drugiemu do kapłaństwa, i inne innym dał ta-lenta swoje rozmaite i niezliczone. Skar. Kaz. 469. Dał jednemu pięć talentów, a drugiemu dwa, a drugiemu jeden, każdemu według własnego przemoźenia. ib. 465. ß). Jeden w drugiego. Gemm. 114. cf. chłop w chłop; koń w koń « jeden tak dobry, jak drugi, etrter fo fdwtt, fo gut, fo braw, tote ber attbere. §. 3. Drugi * drugi raz, niby to powtarzanie pierwszego, ttod) einmal, ttod) ein fol* d)e3, foldfer, jwewntal, sunt jme^ten mai. Na przystojne opłakanie takowego przypadku Cyceronowego, dru-giegoby Cycerona trzeba. Warg. Wal. 160. Napominaniem swoim możesz poprawić bardzo wielu ; a tyle drugie nieuważnych urazić na siebie. Mon. 69, 356. nod) eilt* mal fo oiel, Stoetonal fo oiel. Drugi taki albo taki drugi. Cn. Th. Pierwszy punkt szczęścia, mieć drugiego siebie. Zab. 13, 228.. fein $wet)te3 3d;. (cf. druh). §. 4. Drudzy « reszta ludzi; drugi * jeden z reszty ludzi, ein aubrer, aitbre, (alś bie, oon betten toaS beftimmt worben ift); Yind. ti drugi, huni; oppos. sobie, ein anbrer, attbre, (alé td), a!3 wir). Drugim dogodzić, sobie zaszkodzić. Cn. Ad. 214. albo Drugim dobry, sobie zły. (cf. Cudzą pszenicę ogania, a jego wróble piją). Dam rad drugiemu, dogodziwszy sobie samemu. Cn. Ad. 1073. (cf. Pierwej Sobkowi, potym Dobkowi). Drugich opatrujesz, a sam tego bardziej potrzebujesz. Cn. Ad. 212. Drugiemu rozdając, sam na się pomnij albo Drugich dzieląc, siebie nie zapominaj. Cn. Ad. 216. Drugich prowadziemy, a sami błądziemy; albo Drugim mądry, sobie głupi albo Sam błądzisz, a drugich rządzisz, ib. 213. Drugiemu dobrze wnet poradzimy, a sami sobie nie umiemy. Cn. Ad. 216 Drugiemu przygania a sam nic nie czyni. Cn. Ad. 215.

Slovac. Prov. Gaki ge kdo śelma, tak teś i o druhich 5, 244.    2.) Drygubice na słomki; nazywam tak dla po-

misli, (cf. ożogiem maca drugiego, kto sam w piecu lega, dobieństwa, ile że na Przedniej ścianie gęściejszej z tej cf. sameś taki). Drugiego chcąc oszukać, sam się oszu- i owej strony są ściany z rzadszemi okami. Kluk. Zw. kał; albo Co drugiemu umyślił, to samego potkało; albo 2, 347. ein £erd;ettnet$.

Kto drugiemu dól kopie, sam weń wpadnie. Cn. Ad. 213. DRUH, DRUCH, a, m. Boh. druh sodalis. cf. Druthe w pra-Drugi robiî, a on się dobrze ma. Cn. Ad. 115. Niech    wie Salijskim, minister sponsae, Brautführer. 31 big. Vind.

też i drugi robi. Cn. Ad. 560. Zażem ja tu sam tylko    drushnik, tovarsh, (cf. Vind. drushe « małżonek; Croat.

jest, niechaj też drudzy dają. Seid. 104. Pijmy jako drudzy.    drûg, drûgh, socius; Dal. druug; Rag. druxitegl, drugh,

Teat. 43, c. 164. Wyb. Co tobie nie miło, tego drugie-    druxeechi, druxbenik, drugar; Bosn. drugh, drugar; Ross.

mu nie czyń. Cn. Th. Not. «nie rozumiej: drugiemu, to 4pyr&, co^pyrfc amicus ; Eccl.    , (c^ drugi), to_

jest, wtóremu; ale każdemu, choć jest trzeci, dziesiąty,    warzysz, kollega, spólnik, [przyjaciel. ’4], ber fôantetab,

setny; nikomu, żadnemu vel bliźniemu.» — §. 5. Jaki taki,    ©efpau, ©ejcUe, College. Pompeju, z druchów moich pier-

(mancUer aitbcre), einer nnb ber anbere. Powiadają o We-    wszy mój kompanie, Z którym nieraz dzień długi stra-

netach, iż drugi i umrze tak; a jako żywo na koniu nie    wiłem przy dzbanie. Dor. 1, 219. Min. (meorum prime

siedział. Gorn. Dw. 125.    Bydlę czasem pojętniejsze od    sodalium). I znajomi i    poufali druchowie jakoś już ode

drugiego człeka.    Teat. 52,    10. Sława książąt Litewskich    mnie stronią. Psalmod.    51. Gdzie nas kolwiek fortuna

potąd w ciemnochmurnych jaskiniach siedziała, o któ-    poniesie pójdziemy, Druchowie mili, acz końca nie wie-

rych drugi własny Litwin przedtym ani słyszał. Stryjk.    my. Petr. Hor. R. 2. Wierni druchowie. Zimor. 229. Prov.

404. I dziś w    każdym    prawie kącie Ruskim jest po    Croat. Chloveku je veksa tùga, Kad’ù saloszti ne ma drû-

części Litwy; z    których    drudzy rzadko po Litewsku    ga. Ki ù saloszti druga    ima Boli mu sze pól odnima. (cf.

rozumieją, ib. 328. By tu wasze grzechy    na kazaniu    przy wiernym    przyjacielu żaden nie ubogi). Lepsze sto

powiadane być miały, czymbyśeie tę sromotę    odkupili! i    druhów, niżli    rublów w'kalecie, Lecz to gorsza *niet (nie

drudzyby umrzeć woleli. Skar. Kaz. 5. —    §. Drugie»    masz) druhów    bez rublów na świecić. Jag. Cr. B. 4, b.

niektóre: drudzy» niektórzy, einige, ntattd)e.    Artykuły,    Ty tymczasem    druchu, Póki pieniędzy nie masz, posie-

któreście nam w ręce podały, nie wszystkie , ale drugie    dzisz w łańcuchu. Pot. Arg. 727. (jest tam mowa o je-

nam się podobały. Biel. S. N. 14. Z tych kościołów    dnym, który w dziewosłęby do królowej jeździł). Jak to

jeszcze i teraz drugie całe stoją; a drugich tylko rumy    druh dobry do swojej drużyny Bocian do liszki przyszedł w

znaczne ukazują. Groch. W. 188. Starzy drudzy wielo-    nawiedziny. Kniaź. Poez. 3, 146. Tak rzekł do drucha.

mowni są. Skar. Dz. 222. Nie każdy płacz jest z nie-    Dwór. E. 2. Pytał się druh u druha. Exam. 38. (cf. siabr,

dowiarstwa albo z krewkości, drugi też^ jest z wesela,    swat, drużba; cf. drużyna, drużyć). DRUHNA, DRU-

drugi z miłości, drugi z skruchy. Skar. Żyw. 2, 406.—    CHNA, y, z., towarzyszka, drużka, (Boh. drużicka, mini-

§. 6. Drugi» jaki, (jeden) etlt. Biskup ten tak żył, jako    stra sponsae; Vind. drushiza, tovarshiza; Bosn. drugarięa;

drugi zakonnik. Skar. Żyw. 1, 33. et lebte rutę Ctit SOłottd).    Rag. drux'iteglizza, druxizza, drugarizza, druxbenizza,

noAfwæie

małżonka); bte ©eBulfmn', Seglettetlnn; tnfonberltett bte Staut* jltngfet. Nadstaw ucha, co druchny, coć i mówią swaci. Gaw. Siei. 371.

Błażej święty na brzeg wyszedł z jasną twarzą, jako    druga; Eccl. 4pyniHa, no4pyra (»przyjaciółka;

drugi anioł. ib. 77. (cf. prosiła Kunegunda,^aby tak, jako jedna mniszka pogrzebiona była. Skar. Żyw. 1, 155.

Nie miał Mojżesz dworzan; na wszystkim, jako jeden pospolity człowiek przestawał. Skar. Żyw. 1, 332.). DRU- DRUID, a, m. pogański kapłan, które imię niektórzy chcą GOKROTNY, a, e, — ie adv., drugi kroć powtórzony,    wyprowadzić z Słowiańskiego dru, deru » drwa, drzewo,

jinentmaltg; Vind. drugoversten. DRUG0R0DNY, a, e,    że pod drzewem świątości odprawowali, bet ®tntbe, etrt

Rag. drugorodjen, (cf. pierworodny)    jn)et)tgcBoljtert. DRU-    fyetbnifd)et ^rieftet.    Druidom samym o bogach    fata    po-

GOZENIEC, ńca, m. co się drugi    raz ożenił, ^bet bte    zwoliły i wiedzieć    i nie wiedzieć.    Bardz. Luk.    12.

Stuckte ^ratt (tat. Tr. Eccl. 4B0e6pauHbiîi. DRUGOZENSKÎ, DRUJA lub Sapieżyn, miasto w Wileńskim, dosyć handlo-a, ie, tyczący się drugiego małżeństwa, bte JtDCbte ®^e wne, nad Dźwiną. Dyk. Geog. 1, 175. eine Stabt tn £ttl). Bettejfenb. DBUGOŻEŃSTWO, a, n. powtórzone małżeń- DRUK, u, m. z Niern. bet    Boh. tisk» cisk; Sorab. 1.

stwo, bte anbete dślje. Tr. — DRUGUBICA, ‘DRGUBICA,    cżiżeżerske, piszmiki ; Carn. stis, utis, utisk; Vind. stisk,

DRYGUBIGA, y, z. cf. dryga, Verriculum bilix vel trilix,    shtampa; Bosn. ital. setampa ; Croat. stampa; Ross. KHHro—

carens sinu. Cn. Th. sieć na ryby. Dudz. 36. Bosn. za-    nenaiame, Tepe40peHie; Eccl. neuaîapcTBO.— § 1.) Wy-

gasggna, mrjesgja za ribbu ; eilt $tfd)etnei$, eilte 3Bat()C,    bijane litery, bite księgi, bic gebrucfte Sdjttft, bet ®tncf.

baś Buggatn, ©ttetd)gant; Oefterr. bet Segen; (z Łac. sa-    Co druk głosi, to prawda; bo od czegożby służył ? Kras.

gena). Na rzekach i na szerokich wodach, miewają    W. 17. Mamyć tak siła nauk; lecz za wszystkie druki

sieć, którą transversariam, u nas    drgubicą zową abo    Więcej choć jeden    przykład ma w    sobie nauki.    Pot.    Pocz.

mrzeżną, ze trzech sieci złożoną, śrzednia gęsta, a dwie    228. Tak oni udają w druku    swym. Ziot.    B.    b. —

skrajne z obu stron rzadkie oka miewają. Cr esc. 643.    §. 2. Druk, pismo, którym drukują; lane litery różnego

Drygubica; sieć ta robi się potrójnie;    śrzednia poła jest    gatunku, które na papierze wybijają,    btC 2)ntcł(d;ttft, bte

gęsta, dwie z obu stron z rzadkiemi    okami; zastawia    ©djttft be§ 2)rucfe3, bet ®tud. Ciśnięto    w Krakowie dru-

się jak ściana w wodzie od brzegu do    brzegu. Kluk. Zw.    kami szkoły głównej Koronnej. Przyb.    Batr. fin. Edycya

ta dobra; tylko druk bardzo drobny. Ld. Druk składać,    ©rucfereę , im ©egeitfafcc be3 ©CfcerS. g. Drukarz płótna,

spajać, fcjjett (cf. wybijać). §. 3.' Druk* drukowanie,    co płótno drukowane, to jest, farbowane prasuje, Ross.

{Boh. tisknuti * ciśnięcie) ; baS ©rucfeit, ber 3>rucf. Powia-    HaóoftmHKi. DRUKARZOWA, y, z. żona drukarza, be3

dasz: drogi druk, "i papier kosztuje.... Opal. Sat. 67.    23ud)bruder3 grau, bte 23ud;brucfertmt. cf. drukarka. DRUKO-

Już też ta okoliczność warta druku. Teat. 43, c. 85.    WAC . ał, uje Ad. ndk., wydrukować dokon., g. 1). Bić księ-

0 Fauście! z twojej łaski druk głupstwa wyciska! Kras.    gi, wybijać litery, Boli. tisknauti * ‘cisnąć, i tak też pod-

W. 11. Podać do druku (Bok dati do tisku), in beu    pisał Przyb. Batr. ciśnięto w Krakowie, drukami szkoły

2)rucf geben; w druku być (Bok byti w tisku), im ©rucfe    głównej Koronnej, bnicfett, S3ućf;er bruefen; Vind. stiskati,

fct)tt. (cf. prasa.); wydać w druku (Boh. wydati w tisku)    Ytifnuti, shtampati, drukati, obtiskati ; Garn. stisneti, sti—

cf. na jawią, na świat, z pod prasy. — g. II. Druk fig.    skam, utiskam ; Bosn. utjesciti knighe, setampatti; Rag.

wyraz, wyrażenie, wizerunek, ber Slbbrutf, ba«S (Ebenlttlb.    vtjesetiti: Croat. pritiszkati knyige, stampam, drukam,

Utrzymywał Sokrates kształty wieczne i wszystkich rze-    stampanye; Ecc.l. 4pyKyio, 4pyK0BaHbiH; Ross. neuaiaTb,

czy niby druki. Min. Ryt. 1, 309. (ideae, paradiymata).    uaneuaTaTb, THCHyrb, THCKaib, Tepe4op«Tb. — Gada,

III. ‘Bywają działa z miąższych żelaznych druk albo szta-    jak książka drukowana. Mon. 65, 521. Za jedno pismo

bów wespół zbitych. Archel. 27. Cîtfenfîflbe. DRUKAR-    dobre, mamy sto głupstw drukowanych.    Kras. W. 11.

CZYK, a, m. czeladnik drukarski, ber 23ucfybrurterge)eUe.    Drukowane potrafię czytać, ale nie pisane. Teat. 30, 4.

DRUKARKA, i, z. kobieta co książki drukuje, (Bok    druk, bfló'©ebnidte, ©ebrucftcS. — g. 2.)    Płótno druko-

tiskarka), bte 23ud;brucferimt, (bte fclbft* brueft). DRUKAR-    wać, Cetttmanb bruefen. Mamy też młyny    do farbowania,

NIA, i, i. (Boh. tiskarna * ‘ciskarnia, jmpressy, knihórna;    albo jak mówią, do drukowania płócien.    Rogal. Dos. 1.

Sorab. 1. cżiżcżerna ; Rag. utjesctenizza, pritjcsctenizza ; praef. Drukować materye, Ross. Haómb, HaÓHBaTb. Dru-Yind. stiskaria, stiskalishe, sbtamparia; Carn. stiskarya;    kowany, farbą wybity Ross. HaÓHBHbiłl, naóoiiHbih. Płótno

Croat. stamparnicza; Bosn. setamparia; Eccl. 4pyuapnH;    drukowane Ross. naóofiKa. Z drukowanego płótna Ha-

Ross. KHiironeaaiHfl, ne^ama, ncnaniOH 4Bop,b; bte ©ruc*    óofiteThift.— §.3.) Fig. Wybijać, wyciskać, abbrittfett. Nikt

fem;. Turcy boją się, żeby drukarnie nie odjęły spo-    go nie uczy, samego wskazuje Natura    w sercach i

sobu życia przepisującym księgi. Kiok. Turk. 42. Uru-    z wieków drukuje. Past. Fid. 152. Łzy    pławią hojne,

karnie przestaną drukować; a ludzie przestaną mówić, _ że mokre trony Drukują bose za niemi    stopy. Mtask.

czytać, pisać i myśleć. Bibl. Targ. 3. Drukarnia Mitzle-    Ryt. 88. DRUKSKŁADNIK, ‘DBUKSPOJNIK, a, m. co

rowska korpusowi kadetów ofiarowana. Vol. Leg. 7,    w drukarni litery składa lub spaja, dla różnicy od wy-

810. DRUKARSKI, a, ie, od drukarza, albo druku,    bijacza, który złożone już litery w prasie wybija, ber

©rucfcr*, ©rud*,. 23ud)brttcfer * ; Boh. knihafskÿ; Croat.    ©efcer tu ber ©rudereę, zycer.

stamparszki; Vind. stiskariou, shtamparski ; Ross. neua- Poch druczek, drucz.ysko, nadrukować, oddrukować, TiiHuin, Tepe40plUHKOBfc, Tepe4opm,H'iiM, n. p. omyłka podrukować, przedrukować, przy druków ać, rozdrukować, drukarska, Boh. omyl tiskarkÿ; Ross. oneuaTua. Drukar- wdrukować, wydrukować, zadrukować, zdrukować. ski papier, abo wodny; Ross. Kimmuaa óyiuara. (oppos. DRUMLA, Dromla ob. Dremla.

klejowy, pisarski). Drukarska nauka wynaleziona przez Ja- DRUŻBA, y, m., (Boh. et Slov. drużba paranymphus ; Carn. na Fausta. Ld. Rytmów teraz tak wiele, że im drukar-    drûg; Vind. zaurnar; Sorab. 2. drużba, pobraschka ; »Soski e prasy zaledwie wystarczyć mogą. Dar. Lot. A. 2.    rab. 1. braschka; Boss. 4py5KKa* 1.) przyjaciel pana mło-

HC-

Wolność drukarska. Mon 73, 504. wolność prasy, bte    dego, 2.) para , 3) jedno z tej pary, Eccl.

ÇrePfre^eit. DRUKARSTWO, a, n. chodzenie koło dru-    B’fecT0B04HHK,b, TbiCHitKOil, npe40ópyBHiiK'B, KOTopbifi cro-

karni, baö 33ud;bntcfett, bte Sltcfjlbrtttfcrfunft ; Bok tiskaf-    BapuBaen» æeHHxa et HeBbcTOto ; (cf. Vind. drushba,

DRUKARZ, a, m.

stwj, kniharstwj ; Eccl. nencrapcTBO.

Boh. tiskaf, ‘ciskarz, impressor, knihar, knihtiskaf, knihtlaeitel; Slov. knihotiskâr, knichtlaćitel; Sorab. 1. cżiżcżernik; Bosn. utiesetenik, utjesctitegl, setampatur; Slav. shtampatur, pritiskaoc; Rag. utjesetenik; Vind. sti— skar, stiskavez, stiskuvauz, shtampar, bukvistiskar, puh-drukar; Carn. buqvestiskavz , utiskavz, stiskavz , stiskar ; Croat. stampar, pritiskavecz, drukar; Boss. neyamuKt; Eccl. 4py«apt, 4pyK0HaqajbHHKt. (dist. 4pyiiHie4b, y4py-MHTCJIL dręczyciel); ber®rtl(fer, 93ud;brucfcr; g. 1). Typograf, drukarz, tłoczyciel. Mącz. Powiadasz, drogi druk, i papier kosztuje; Napisz jedno co godnie, najdziesz na drukarza. Opal. Sat. 67. Milton w ostatniej żył nędzy do śmierci; a drukarze na Raju utraconym sto tysięcy talerów zyskali. Dmoch. Szt. R. 89. (albo raczej ksiega-rze). — g. 2.) Drukarz, wybijacz w drukarni, który w prasie wybija, co składacz ułożył, ber ©ruder ilt ber

drushtvu * towarzystwo, ob. Drużyna); Vind. drushe, sakon-ski rnosli* małżonek; Rag. drugh, druxbenik collega, druxba > towarzystwo ; Bosn. drusgba ; Slav. drüshtvo ; Carn. drùsba, drustvo, tovarustvo; Boss, et Eccl. ApBroiUOEie przyjaźń ; Etym. druh); 1). Dziewosłąb, rający małżeństwo. Włod. swat, ‘żerzec, ‘żerca, ber Sl'rtlttmcrbct*. (w prawie Salijskim ®rntl;e). Koń się pod drużbą zajeździł. Teat. 6, b. 80. — 2.) Imiennik, jednego ze mną imienia, nie zaś nazwiska. Dudz. 36. ber 9îamcnSyettcr, itoit gletdjem ïaufnamert. My też, co teraz imię twe nosimy, Stanisławowie pokornie prosimy, Proś za drużby swe grzeszne Stanisławie. Groch VF. 270. Zdrów rość, Stasieńku a swej białej szaty, Strzeż byś nie zmazał, drużba mój, za laty.... ib. 598. (Grochowskiemu Stanisław było). DRUŻBAKI, 9{aufd;eubac(), wieś w Starostwie Spizkim, sławna łaźniami i wodami zdrowemi ; od Krak. 13 mil. Dykc. Geogr. 1, 175.

DRUZGAĆ, aï, a, albo DRUZGOTAĆ, *DRZUZGOTAĆ, ai, druzgoce (et Frequ. druzgota) Verb. Act. ndk., zdruzgotać Dokon., (Boh. zdrizhati, traskotati, cf. nostrum trzask) z trzaskiem zïamaé, zkruszyć, jerfdjmettern, jerfdjlagen, gerfntrfc^eit ; Boss, mohokhtb, pa3MOHOKHTb, MO/K*y. Remigiusza czaszę onę zdruzgotaną spoił, iż i rozpadlin znać na niéj nie byïo. Skar. Dz. 1021. Gdyby łódź z onych skał upadła, w kęsyby się zdruzgała. Biel. Hst. 283. Zdrzuzgoce. Tward. WL 74.

wane, przy Sielankach tegoż. g. 2.) Fig. Pełna dziwów natura, kto uwagi żąda, Niech się zgodnej drużynie pszczół w dzieni przygląda. Zab. 9, 104. Zabi. g. 3.) Z przyganą: hałastra, ©rofł, (cf. vetus Germ. ©roff), ©cftttbd. Kiedy oddać dziesięciny, Niemasz nic, a jest na strawne drużyny. Wad. Dan. 91. Salin. 2, 165. Po tej wojnie puste Rzymskie gmachy, nie szlachta napełni, ale licha świata drużyna. Bardz. Luk. 119. Otoczony mnóstwem drużyny ubogiej. Teat. 46, 2. DRUŻYNA Herb, DRUZKA, DRUSZKA, i, z. Bóh. drużićka ; Slov. drużica, dru-    jedno co ŚRZENIAWA. Kurop. 3, 13.

żice; Garn. drushiza; Dem. słowa druchna, towarzyszka, DRWA, G. drew, plur., g. l.materya ta do budowania, do

assystentka panny młodej, panna drużąca, dziewosłębica, swachna, bie Brautfittyrerinn, Brautroerberinn, Brautjungfer; Sorab. 1. swónka; Eccl. ncpTOWHHna drusbenicza, tovarusicza soda, Vind. drusha, sakonska shena uxor ; (Garn. druhize Charités Wdzięki). W ubiorach wyszywanych będzie przyprowadzona do króla, dziewice za nią, druszki jej, przywiedzione będą tobie. Budn. Rs. 45, 14. (towarzyszki jej. Bibl. Gd.). Druszka. Pot. Syl. 250. On wzywał bogów z Stygu i Kocytu 1 drużek nocnych i piekielnej zgrai. Ghrośc. Luk. 211. 1. DRUZYĆ, ył, y, Ńeutr. ndk., towarzyszyć, assyStować, dziewosłębić, (Boh. drużbiti paranymphum agere, drużiti se sociare se; Croat. drusujem » towarzyszę; Rag. drûxiti comitari; Bosn. drusgiti» towarzyszyć; Vind. drushiti, pa-rati, dvojati « parzyć parę; Vind. sdrushiti fe » sprzymierzyć się; Vind. sdrushliu» małżeński; Ross. 4pyjKHTb usługiwać, 4py5KHTbca poprzyjaźnić się, CApyJKHTb przyjaźnić); ©efeUfctjaft leiften, jur ©efeUfdjaft bienen, freproerben. Straszliwa Juno była przy ślubie 1 Hymen z nią drużył. Chrośc. Ow. 72. Eccl. HCBtCTOBO^CTByiO; Graec.rvpLCpaycoyéw. Na gody, ni się Juno swatowna stawiła, Ni Hymenej i Łaska w łożnicy drużyła. Zebr. Ow. 150. Przyrodzenie włosy jej w tak śliczne uwiło pierścienie Jakoby je do ślubu Trojańskiej Heleny Piękniej nie utrefiły drużące La-ceny. Tward. Rasq. 10. t. j. druchny, drużki, swachny, bie Brautjungfern, ftranjjungfern. (cf. drużyna) ; Boh. dru-żebna nedela środopostna Laetare; drużbanec , placek, jaki w tę niedzielę pieką.

2. DRUZYĆ ob. Drożyć.

DRUŻYNA, y, i. collect, g. 1. druhowie, towarzysze,' poczet, towarzystwo, bte ©efpaiten, ©efäljrten, Begleiter, Marnera» ben, bie ftamerabfdjaft, bte Begleitung, baś ©efolge; Vind. drushtvo, drushtvu, drushba, tovarstvo, sprevod; Carn. drushina « domownicy; Rag. druxba, druxina, druxtvo; Bosn. drusgba, drusgina, drusgtvo; Croat. drustvo, drù-sba , tovarustvo ; Croat. drusina ; Dal. chelyad familia, dem. drusinicza; Dal. chelyadcza, (ob. Czeladka);—Ross. 4pya<HHa 1. towarzystwo, 2. małżonka. — Książę Lew zbity, sam w małej drużynie ledwie uciekł. Stryjk. 310. Wojewoda zebrawszy się w małym ufie, tak żołnierzówr, jako zbieranej drużyny, uderzyli na nieprzyjaciół, ib. 309. Rzucił się nań w małej drużynie to jest z trocha swoich konnych. Warg. Wal. 74. Niech myśl twoja i wola z drużyną się zgadza, Bo kto bracią opuszcza, jawnie się sam zdradza. Rapr. Kol. T. 4. «Nadgrobki zbieranej drużyny» Symonidesa, przez Łęskiego nam zacho-

DRUZGAĆ - DRUŻYNA.

DRUŻYNA - DRWA.

543

palenia, którą nam drzewa dają, <polj, ba3 £>olj; Boh. drwa, drjwj, (drwo * drewno); Rag. därva; Garn. derva; Croat. Cßaxa,⁻ Croat. dërva, (dervo * drzewo) ; Ross. ApoBa; Graec. öovqu; (Ger.

obs. 2)nt, ©er; Angl. tree). W lesie rąbiąc, usłyszawszy krzyknienic, jął uciekać z wozem drwy nałożonym. Gorn. WL J. b. (drwami albo drzewami, drzewem). Ona drew na ogień teraz nie oszczędza, I przykre, jak jar zimno od siebie odpędza. Zab. 13, 156. Nade drwy» nad drwami albo drzewami przełożony, )poljaitffcl)er. Urzędnik nade drwy, (drewniczy, drewnik). Drwa dobrze zwiędłe, czyli terminem butnym, szyty. Torz. Szk. 17. Drwa rąbać (Vind. druvariti, druve napraulati). Męczennik poszedł na miejsce pochodniami i drwy zewsząd ogrodzone. Raz. Hst. 30. (na stos). Izaak drwy obciążony. Zrn. Post. 3, 784. Coraz więcej drew, im w las idziesz dłużej. Pot. Arg. 716. (cf. co dalej, to gorzej). Lecą trupy, jako drwa, ten stęka, ten kona. Pot. Arg. 293. Moc Pańska żołnierza ślepiła, Drugich jako drwa na ziemię waliła. Groch. W. 261. tt)tc ein ©tücf $olj. Tak śpią jako drwa. P. Kcliun. Jer. 227. Zdjęty Jezus tęsknicą do uczniów się kwapi, Aż oni śpią, jako drwa, i Piotr z niemi chrapi. Rot. Zac. 30. W cudzym domu drwa rąbią, a do nas wióry lecą. Rys. Ad. 71. (cf. przy złym i dobremu się dostaniej. Kto żądze ciała pełni, świecką butą puchnie, Miasto zasługi dyabłu drwa niesie do kuchnie. Pot. Zac. 141. Drwa do łasa wozić, t. j. gdzie czego dosyć, tam to słać, Noctuas Alhenas. MoLcz. Slov.. Do hori drewo wozit; do Dunagè wodu nosif, niero-stropnie pracować. Kpcz. Gr. 5, p. 90. Na tamtej stronie, jak twój towar płaci, Pytaj się braci, Byś drew do łasa nie woził. Klon. Fl. D. 3. (cf. tłusty połeć smarować). g. 2.) Drwa, osobliwie drwa do palenia, Brenn* l;olj. Drzewa na budowanie i na drwa godne. Stat. Lit. 53 —g. Fig. Czcze mowy, rzeczy, bez sensu, bez smaku, czczość, próżność, niesmak, leeret ©efc^tüä^e, ©troi)* seng, bumrneë Beug; 2lf>gefd)ntacftl)eit. Ryby, które w Dnieprze łowią, bardzo są złe, jakoby drwa gryzł. Syxt. Szk.

61. Uważaj zawsze pilnie, co może być trefnie, a co, jakobyś drwa gryzł. Gorn. Dw. 163. (a!3 wenn tnatt ©troi) fauete). Co odpowiedzieć, gdyż twoja mowa drwa i pajęczyny. Ghrośc. Job. 133. On najwyższe w młodości zwiedziwszy urzędy, Widział, że wszystko próżność, drwa, kawy i błędy. Pot. Arg. 218. By piorun wszystkie kąty nauk zwiercieć i zbieżeć chce, a naostatek we drwa». Podw. Wr. 14. Nie mamy pierwej odpowiedzieć, niżt drugi skończy, żebyśmy czego inszego nie odpowiedzieli*,

coby nie grzeczy było; a takbyśmy poszli jako mówią w kawki abo we drwa. Erazm. Ob. C. Nasza z nowe-mi coraz elekeya pany, Pełna błędu, pełna drew i godna nagany. Pot. Arg. 114. Zdrożne zdania, drwal kawy! Pot. Pocz. 676.

zum stracili, Azaż mądrzy dlatego głową będą drwili? Łączu. Zw. 19. Nie chcę cię mieć filozofem, co głową drwi a wszystko gani. Żab. i 2, 335. Ejss. Nie drwij Waszeć głową Zabi Zbb. 38. fo fepb bod) nur gefdfeut. 4) Drwić z kogo* kpić z niego , żartować z niego, mtt einem fein ©efpötte treiben, ©d)erj treiben, fpötteln, einen jnnt 23eften Ijabeit. Vind. pofmehuvati fe, poframuvati, kiehati, faikati, pazhiti fe-, shpotati fe, ograjati, kuditi; Ross. uuramiTL, nonurainiTb, Tpyniub. Drwił, kiedykolwiek zart mu się nagalił, 1 wzajem śmiechy znosił między swemi. Chrośc. Fars. 526. Rzadki Pan wdaje się w żarty z swym lokajem; ale ja miałem ten honor, ze Pan ze mnie drwiłeś. Boh. Kom. 5, 158. Drwić możemy z bogatych Teut. 8, 16. DRWIARZ, a, m. DRW1N-KARZ, a, 7/1. lubiący drwić z drugich, eilt ©pottoogel; \ind. pofmehuvauz , faikavez, kiehavez, shpotliuz; Ross. TpyHb. Mimo się puszczam, abym nie jak drwiarz żar-towny Bajał; acz i tak może być człek prawdomówny. Zab. 15, 318. Iżyck. DRWINKOWAĆ czyn. ndk., drwin-ki stroić, fpötteln, fd;rflltben. Drwinkując. Teat. 43, c. 43. DRWINY,

ki, przycinki, przymówki, ©tidfelepeu, ©cfyrauberepen, ©pöttclepen. Ross. miraucrBO. Pomyśliłem, jaka tej grzeczności pobudka, Czy sobie drwinki ze mnie chce stroić, jak z dudka? Zahl Zbb. 2. Ty widzę drwinki stroisz. Teat. 43, 75. Drwinki ze mnie stroi. ib. 30, b. 15. Czy ona 281.

DRWAL, a , m. DRWALNIK, co drwa przedaje, rąbie , ber tpolsfmcfer, Ipoljijcinbler. (Garn. dervâr; Rag. darvâr ; Croat. dervàr; Vind. druvar). Drwal rąbiąc drwa nad rzeką, siekierę w wodę upuścił. Ezop. 72. Teat. 54, b. 25.

Drwalnik obiad sobie gotuje w dolinie i rąbie drzewo.

Dmoch. II. 280. — §. Człek tak na rzeczy jako i na obyczajach gruby, niewdzięczny, durus oratione et mori-bus. Mącz. cf. nieokrzesaniec, grundychwał, grundal, ba-sałyk, bałwan, ein Tölpel, ein $loß, (Oeft. ein £alg), (ein böljerner ^Cter). Nie za szlachcica, mają cię za drwala,

Bo co poczniesz, to podrwisz. Pot. Pocz. 57. Gnojem twarz (francowatą) okładają, skubią panny drwale, Ty dla lica przeglądać chciej się w urynale. Pot. Jow. 200.

Slonk. Pers. 33. DRWALNIA, i z. drewnia,

Gdy fukną, stoisz drwalu! czyć miło w surowej być niewoli.

DRWINKI, G. nek plur., żarci-

G. drwin,

mówi do prawdy, czy tylko na drwiny? ib. 41, b. Masz tyle śmiałości, te drwinki stroić? ib. 53, c. 76. Weźcie go, woła, i wytrzepcie drwiny Mocno i gęsto postronkiem od liny. Jabł. Ez. B. 4. Co mówić na tak zamaszyste drwinki! Zab. 16, 160.

DRWIEĆ, iał, ieli, drwieje contr, zamiast drewnieć.

Pochodź, od słowa Drwa: drewienko, drewka, diewnia, derewnia, drewutnia, drwal, drwalnik, drwalnia, dere-wnictwo , drewniany, drewnik, drewniczy, drewnisty, drewno ; Drzewo, drzewko, drzeweczko, drzewionko, drzewiec, drzewiany, drzewiec, drzewisty, drzewniczy, drzewny, drzewojad, drzewsko ; bezdrzewny, starodrzewny. §. drwić, zadrwić, odrwić. i t. d.

derewnia, kolnia, składna drzewa [ob. Drewnia 3]; Vind. dervarnizza; Croat. dervarnicza, dervoczep, drevoczep, ber Ipoljftall, baö ^oljmagajin. Na podwórzu powinna też być drwalnia , dla^ chowania pod kluczem drzewa rzniętego i łupanego. Śiuitk. Rud. 49. Drwalnia Sułtańska, kędy dwa tysiące chłopów ustawicznie robią około drew, rzężąc, rąbiąc, układając w stosy, i nosząc do kuchni etc. Star. Dw. 22. DRWALNIK ob. Drwal.

DRWĘCA, y, i. rzeka, płynie przez Prusy, a pod Toruniem wpada w Wisłę; obfituje w węgorze. Ład. list.

Nat. 31. ber gluß 2)remenj in ffieftpreußeu. — Dyke. Geog.

1, 175. kładzie: 1) Drwęca, rzeka w Woje w. Pomorskim, wpada w Wisłę. 2) Drybentz, rzeka w Pru-siech, wypływa z Hokerlandyi, rozgranicza Chełmińskie od ziemi Michałowskiej i Mazowsza , wpada w Wisłę.

DRWIARZ ob. Drwinkarz.    DU WIĆ, ił, i, cz. ndk., (Po-

drwić, zadrwić dk., qu. v.t cf. wydrwić, odrwić, nadrwić się) 1) bajać, drwa abo czcze rzeczy gadać, pleść, albern fcfyrcaßen, ©trofoeug reben. Człowiekowi, który chce, żeby mu słów dostawało, iżby lada czego nie drwił, DRYADA Ross. pycaJKa ob. Nimfa, trzeba aby miał pierwej nie mało rzeczy w swój    głowie.'    DRYAKIEW    vid. Dryjakiew.

Gorn. Dw. 232. Mów co krzeczy, bo jako poczniesz    DRYBLAS ,    a , 771. drabina    t. j. koń    przerosły,    niezgrabny,

Buce fal. Alb. n. W. 11. eitt nngefeßlaeßtet grofkê 3îofl; chłop długi, wysoki, niezgrabny, ein großer, langer $erl. Rzymian przysłowie: nie widać małego pokornego, dryblasa śmiałego. Jabł. Ez. 69. Dostanę męża według swego gustu, nie takiego kinala albo dryblasa. Mon. 70, '14.

drwić, ‘Wyxykam cię jako nieuka. Twórz. Wie. 59.

Czemuż ty lada co drwisz? ib. 23. Drwi trzy po trzy jak w zachwyceniu. Obr. 42.    Przypomnij sobie swe

kazanie, gdzie takeś drwił, że nie skończywszy, poszedłeś z wielkim wstydem. Pimin. Kam. 357. Drwił rzeczą; nie wie sam co mówi. Cn. Ad. 577. oratio ejus nec caput nec pedes habuit. Gic. cf. gadał ni w pięć, ni DRYFUS, DRYBUS, u, m. 1) trójnóg, z Niem. ber Srepfuß, w dziewięć. 2) Drwić * poszkapić się, potknąć się, eilten    Graec. roinovg. Cn. Th. Sorab. 2. tribbusz; Vind. drifuf,

ÜBocf ntadfen. Nie godzi się dwa razy podrwić hetmano-    tribof, tripesh, trinoga; Slav. sacxàk; Eccl. TaraHï. 2)

wi, Dosyć raz; a podrwi raz; niech nie drwi drugi raz.    Pomywalnik, wanienka. Wlod. drybus, potok albo faska

Opal. Sat. 86.    3; Drwić głową » rozum i przytomność    do potaczania chust należąca. Mącz. ber Sffiafcßtrog. DRY-

tracić, zajść w głowę, ben SSerftanb, beit STupf verlieren.    BUSEK, ska, rn. Dem., trulla faseczka, szaflik. Mącz.

Żydzi Pana Jezusa synem cieśli zową, Ze nim Maryi Pan-    Ob erb. eilt ©pnl;lfd)aff, eilt ©cbaffel.

ny mąż był; — lecz drwią głowa. Pot. Pocz.    54. fie    DRYGA, i, z. sieć na same    jesiotry,    podwójna    z    rzadkiemi

ftnb ttießt gefreut. Niech się śmieją z rozumnych,    co ro- i gęstemi    okami. Mag. Mskr. eilt ©töriteß.

DRYGAĆ,    DRYGNAĆ ob. Drgnąć.    DRYGANT,    a, m. (Dryś    wielkim lekarstwem, ta nie mniej    skuteczna. Syr.    1270.

Demin.)    honestius dicitur koń;    vicinum est    stadnik; sed    Dryjakiew polna, scabiosa arvensis,    podgryziona, succisa,

latius patet Drygant Cn. Th. (trzeba wiedzieć, że Knap-ski słowa Ogier. Doli. or nie znał) ber £>ettgft. Drygant, ogier. Lodereck. Ludzie rycerscy częściej wałachów, niż drygantów używać zwykli. Hipp. 27. W wałachach krew się tak zbytecznie nie mnoży, jak w dryganciech. Lek.

Kon. 11. — Fig. Szedłeś z domu drygantem, wrócisz się wałachem, utrzebił cię rzezimieszek. Klon. Wor. 36.

Kazałbym takowe dryganty, co około cudzych żon rżają, powałaszyć. Lek. B. 2. DRYGAWKA, i, z. flisowski

wyraz,    rudel tratwiany. Urm.    ba§ 0teuerruber auf ben    §. Dryjawnik, ryba, DRETWIK. Tr.

flößen.    Drgawka. Tr. DRYGL1WY, a, e,    — ie adv.,    DR VL, DREL, u, m. DRYLOWNIK,    DRELOWNTK,    a, m.

drżący, jtttCfllb, jucfeitb. (Hoss. 4pooiiBbiH * hojaźliwy). Wo-    gatunek świdra lub śpicy świdrowej, u cyrulików trépan,

da spłynie potem Z stojącego jeziora drygliwym odwro-    z Niem. ber Drillbohrer. Świdrem mającym w sobie dryl

tem. Przyb. Milt. 375. DRYGOTKA, i, i. drżenie, Hoss.    klinowaty, wytoczysz dziurkę. Perz. Cyr. 2, 295. Świder

TpenoTŁ, baê Strient, B^tfrit. Z tej nagłej gorącości    do wiercenia czaszki ma jedno żelazko do drylów klino-

przychodzi drżenie, albo jak mówią poprostu drygotka.    watych podobne. Perz. Cyr. 2, 294. Drylow-ników okrą-

Syxt. Szk. 249., Hoss. 4cproia kurcz, spazm, 4paroia    głych i płaskich 18. Jak. Art. 2, 289. — DRYLOWAĆ,

konwulsya. DRYGUBICA ob. Drugubica.    DRELOWAĆ cz. nd., drylownikiem wiercić, brillcn, mit

DRYJA, yi, z. z Grec, fj tqkxç, trójka n. p. na kostkach bem Drillbohrer bohren; Sorab. 2. drillowasch.

do grania. Włod. btc Drct)e, brcty ^UltCte, j. auf ber DRYNDAĆ cz. ndk., dryndnąć jednt., wahać czym, ruszać SBftrfel. Dryja w Szmiglu konia wygrała , a chłopa obie-szono. Rys. Ad. 11. (kostka). §. Dryja jest trójkątna figura, na trzy węgły tak rozłożona . *. Orzech. Qu. 64.

§. Potrójnie, po trzech, trzema, ju brei). Co ociec je-

górna columbaria, siarczysta ochroleuca Linn. — Jundz. 151. Boh. hliżnj bylina, cerkus; Ross. rpy/maa TpaBa, nepTorpuas. DRYJAKWIANY, DRYJAKWOWY, a, e, od dryjakwi, Dhfriac3*. Dryjakwiane lekarstwa przeciw jadom i truciznom z dryjakwi czynione. Syr. Ziel. 111. Objął sienie, przysionki zapach dryjakwowy. Kras. Sat. 38. DBYJAWNIK, a. m. cbrościna kozłek wielki, Valeriana Phu dryjawnikiem dla osobliwych skutków zowią przeciw wszelkiemu jadu. Syr. 49. Salbriait, Dheriac^fraut.

czym, drgać czym, machać, momit roebeltt, rühren. Mój mucyk drynda chwostem. Zab. 10, 200. Zabi DRYN-DULKA, DRENDULKA, i, z. dorożka, faetoncik, gatunek małych pojazdów ulicowych do najmowania, eilt flet* ździł parą, czasem dryja, To pan syn chowa koni pro- ner fDMethêroagen, eilte 3lrt giaîcr. Zgrubiałe Drynduła. cessyą. Kochw. 179. (trzema końmi). DRYJA herb, w DRYŚ, ia, m. Demin. słowa drygant » ogierek, eilt junger czerwonym polu między dwiema liniami, które od pra-    <pengft. Hipp. 358. Nie kwikajcie tak zbytnie, moje mi-

wćj na lewą ukosem idą, trzy kamienie żółte, na heł-    łe fraszki, Do pewnie Censor z drysiów poczyni wała-

mie trzy strusie pióra. Kurop. 3, 14. eilt SSappcit.    szki. Kchow. Fr. 141.

DRYJACZNIK, a, m. co dryjakiew robi, przedaje, ein DRYSSA, y, i, rzeka w Litwie. \Vynv. G. 20, ein ftlufł ilt riacêntadjer, DheriacSframer, cf. olejkarz, (Holi. dryacnik.    githaueit.

1) negotiator theriacarius, 2) garrulus plotkarz, gaduła,    ‘DRYWOTNIA, [DREWUTNIA. 3]    i, z. [skład na drzewo;    ob.

dryaćniee » 'dryjacznica, plotka, świegolka, garrula). DRY-    Drewnia. 3] źle mówią miasto    wiorzysko. Dudz. 31.

JAK1EW, kwi, z. (Boh. dryak y Dag. teeriaka; Sorab. 1. 'DRYZDACZKA, i, z. biegunka, stolec rzadki, bte Scheine, dreyak; Carn. terjak ; Vind. teriak; Croat. terjak, turjâk; ber DÜltnfchtß Bndtk., Ross. 4piiCHa. *DRYZDAĆ, cz. ndk., Hung. terjék). §. 1) Sok przyprawny przeciw truciznie, imię Dryzdnąć jednt., rzadki stolec mieć, bütttt fchcipen. Bndtk. ma z Grec. {hiQiov, -O-rigia bestya jadowita, żmija; już DRYŻLOWAĆ cz., ndk., n. p. dryzlować, pojechać na kome-że w sobie zawierał części żmii, już że go używano prze-    dyą, odbierać wizyty i oddawać, otoż cała jej zabawa. Teat.

ciwko ukąszeniu żmijowemu. Dyke. Med. 1, 710 —Zool.    57, 153. (może z Niem. briefellt, aufbrttfeln rozkręcać, od-

Nar. 203. — Kluk. Źiv. 3, 72. ber Dhfr^c- Frov. Dobry    kręcać). Szkatułeczka do dryzlowania. Teat. 57, 275.

jest wąż dryjakwi, dobry i truciznie Pot. Jow. 2. Wy- DRZACZKA, i, z. 1 ) drżenie, drygotka, baö BiRcnt. Taj fe-ciągać dryjakiew ze żmii. N. Pam. 22, 110. (złe na do-    bry, aż ją wyda rąk drżączka niezdrowa; Wrzód głupiec

bre obrócić.) b). ogólnie, wszelkie przeciw truciznom    tylko, przez wstyd, niegojony chowa. Zab. 8, 353. Fał-

lekarstwo, anlidoton ©egcitfltft, lekarstwo, Slrjene^. Czo-    szując dokumenta, rękę ma od drżączki    wmlną do    skro-

snek jest dryjakiew chłopska, bo w nich gorąco przy-    bania. Nar. Dz. 3, 151. Mnie drżączka    popadła, stałem

rodzone pomnaża. Urzeß. 18. Proch ze skórek bobko-    jak bez duszy. Otw. Ow. 564. Zdjęty był nagłą drżącz-

wych przeciw wszelkim jadom jest prawa dryjakiew.    ką po wszystkich członkach. Nar. Tac. 2, 328. Mię

Cresc. 418. Czosnek dobry bardzo jest ludziom pro-    drżączka wskroś porze Leżąc w śniegu    na dworze.    Brud.

stym, którzy jadają grube rzeczy, tedy trawi w nich te    Ost. G. 4. Drżączka ziemię znedzniła.    Brud. Ost.    B. 3.

karmie, a przeto jest ich dryjakiew. Sien. 9. Nie tak    t. j. trzęsienie. 2) Febry pospólstwo nazywa drżączkami,

dobra dryjakiew z rozmaitych gadzin zgotowana, jako    zimnicami, psinami, ciotuchnami. Krup. 5, 527. ba§ fal*

jałmużna. Psalmod. 55.    §. 2) Dryjakiew polna, albo    te lieber. DRŻĄCZKA, Briza Linn. rodzaj właściwej

ziele ś. Urbana, Scubiosa Linn. jest ogrodowa, jest i    trawy; u nas jest mała i śrzednia, bydlętom ulubiona,

dzika. Kluk. Rośl. 2, 245. 0fabiofen, ©rinbfraut. Dla    Kluk. Dyke. 1, 82. — Jundz.    150. 3ütergra3.

tego tak nazwana, iż jako prawdziwa dryjakiew bywa    ‘DRZASDZISTY, a, e, n. p. Psia    róża listki ma szare,    jako

80

DRYGAĆ - DRYJACZNIK.

DRYJAKWIANY-DRZAZDZISTY. 545

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

na ilmie drzasdziste. M. Urzed. 98. może chropowate, pełne rozpadlin, mul), fdfrumpfltg, (cf. drzazga * trzaska).

©C&rflU# reißen. Chłopiec ten bardzo drze suknie. Tr. Jest czas 'drania (darcia), a czas zszywania. Budn. Ecoles. 3, 7. (czas rozdzierania. Bibl. Ud.). 5) Drę albo orzę nowiny, novello. Mącz. (cf. wzdzierać, wzdarty) reißen, auf* reifen, pflügen. Nowodarta rola, novalis. Mącz. (nowina,, cf. lada). Gdyby kto chiał nowinę drzeć abo kopać* Cresc. 105.    4) Wielki wrzask z daleka mu darł uszy.

Oss. Sir. 8. t. j. uderzał o uszy, ein großer Sürnt er* fdjfitterte feilt £)ßr.    5) Drzeć gardziel* wyciągając szyję

krzyczeć, mit auägeftrecfrem §alfe fefrepett. (Sorab. 2. sze dresch; Y ind. dreti le, derem; Carn. dreti se, cum clamore lacrymari). Wnet jako gęsi więc do żobi, Drą chrapliwe gardziele, wypuszczone z kojca, Niech umrze król żydowski, niechaj żyje zbójca, Krzyczą żydzi. Pot, Zac. 94. Vibrissare, vocem in cuntando crispare, trafić (trefić)' głos w śpiewaniu, t. j. drzeć, trząść a wykręcać głosem. Mącz. 6) fig. Drą sobie oczy* nienawidzą się , fie mochten eiuanber Sie 3lugcn auśfrafeu. b) Drzeć koty, lisy z kim * kłócić się z kim, w zatargi z kim pójść, mit einem fflbcrit, saufen. Darliśmy dotąd kota, a dyabeł wie czego. Zabi Zbb. 11. Chociaż masz przyjaciół, z drugiemi kota drzeć aho jaką nienawiść wieść musisz. Modrz. Baz. 175. (Not. Mozę ztąd, że chart, złapawszy kota sc. leśnego, czyli zająca, drze go, to jest, szarpie, ber SBfabÿunb janfet nćimltd) bic ftelbfaßc ober ben ftafeit maefer fierttm). Bić się o niespełnienie albo drzeć lisy, abo tłuc sklenicę o łeb, więcej szalonemu należy, aniż swobodnemu. Lek. B. 2.    7) Drzeć kogo * zdzierać, sku

bać kogo, złupić go, einen prellen, foftnbctt, rupfen, plac* fen, tf)nt bie £>aitt über bie Ofren jieljett. Kupców drze najbogatszych przez srogie wymysły, Wkłada na nich gabeły, nim do portu przyszli. Jabl Tel. 36. Czy wójt jaki, czy starosta, Drze nas jeden, drugi chłosta. Kniaź. Bocz. 2, 178. Pan drze chłopa, jako skopa; a dyabeł Pana, jak barana. Jabł. Ez. 182. Tajemnie ubogiego drze ledwie nie ze skóry. Groch. W. 13. — II. Drzeć Verb, neutr. dziurawieć, reißen, eutjmep gcßcu, Söcfjer be* fommeit. Boty te ma dopiero tydzień, a już się drą. Ld.— §. Fanaticus homo, człowiek, któremu koczki drą we łbie, abo mu się muchy roją w głowie, jako niektórzy mówią.

Boh. draslawy.

'DRZASNAĆ się, [ZACHNAĆ się. 1] zaimk. jednt., zlęknąć się, erfdjretfeit, jufammenfaßren. Słuchając słów tych zdrzasło się serce twoje. 1 Leop. 2 Reg. 22, 19. (ulękło się.

3. Leop).

DRZASTWISTY, DRZASTWISTY, a, e, dziarstwisty, grubo piaszczysty, glareosus. Mącz. (Boh. sterkowity) fiefig.

Volckm. 371. Sorab. 1. wotroperżcżoyitć. DRZĄSTWO,

DRZASTWO, a, n., piasek na poły z drobnemi kamyczkami na brzegu rzeki abo morza; dziarstwem niektórzy zowią. Mącz. glarea. Eteś, ©ricś, (®ru$, ©raub). W jamach ziemnych mieszkali, abo na drząstwie. W. Job. 30,

6. (w skałach. Bibl. Gd). Drzastwo, dziarstwm, gruby a kamienisty piasek. Volckm. 571.

DRZAZGA, DRZAZECZKA ob. Trzaska.

1. DRZEĆ, darł, darli, drze; Pritn. Praes. Drę; Act. ndk.,

Zedrzeć, zdarł, dk., qu. v., Dzierać, ał, a Frequ. et contr, Boh. drjti, drei, dfu, drâti, dral, deru; Slov. drat, dru, derem; Sorab. 2. dresch, dreju, fdrasch; Sorab. I. drjcż; Bosn. derati, odrjeti ; Carn. dręti, derem, dertje, dertya ; Vind. dreti, dèrl, dérem, odirati, sdreti ; Croat. dreti, dôrém; Slav. derati; Bag. deratti; Ross. ApaTt,

Aepy, (cf. Uraec. dbam excorio’, Arab. pl darah; cf. Lat. trąbo, cf. Ger. jerveit). I. drapać, palcami, paznokciami rwać, szarpać, reißen mit ben Rauben, Ringern, îîügelu reißen, serretßcit. z gniewu idrze list, i rzuca go na ziemię. Teat. 29, 75. Bilet drze na dwoje. ib. 22, b. 10.

Żalem zwyciężona szaty darła. P. Kehn. Chi. 1, 199.

My bankiety wesołe, my dziewcząt potyczki, Gdy w zwad-ce paznokciami chłopcom drą policzki, Śpiewamy. Hor.

1, 35. Nar. Na co drzeć na sobie włosy? Pilch, Sen.

165. bie $aarc auf beut Słopfe saufen, raufen. Grzebień ten bardzo drze , ber 5vantllt rauft. Drzyj się za łeb, gryź ze złości, żebyś pękł z zazdrości., Teat. 56, c. 42. Wieprz głodny drze wór, a kwiczy. Zebr. Zw. 93. Łyka drzeć * odzierać, ÜBaft reißen. Gdy się łyka drzeć dadzą, w ten czas je drzeć trzeba. Zab. 16, 149. Pomnij w ten czas drzeć, kiedy drzeć się dają łyka, Korzystaj z pory, skrzydła czas ma, w lot umyka. Min. Byt. 5, 358. — • Ma.cz.— III. Drzeć się, recipr. §. 1) Dziurawieć, reißen, Lub. Roz.    107.    man muß ba3 (Etfcu fdpntcbcit,    menu eś    eittpoes)    gcljen.    Szaty się drą, czas kruszy perły i złoto,

mann iff.    Drze    łyka kędy może, i z    drzewa    suchego.    Mon. 74, 358.    §. 2) Urwać się, abreißen, cittpoet) reißen,

Rej. Post.    0 o,    4. (zdzieracz, zdzierca,    łakomieć). Kędy    entjmci)    gel)Cit.    Powróz się drze. Ld. §. 5) Drze się drzewo *

możesz, drzesz    wełnę z bliźniego, ib.    U. 1.    (zdzierasz    da się    drzeć.    Cn. Th. ber Saillit Ober ber ÜBtfjt reißt, b. i.

go). — 1) Pióra drzeć, Gebern retßeit, Boh. péri drat; Sorab. 1. peri drjcż; Vind. omufniti, odlizhitî, gcbcnt fcßlctßcn. Większe pióra od puchu drzeć trzeba, t. j. obdzierają się^same tylko chorągiewki, a pieńki odrzucają. Kluk. Zw. 2, 158. W listopadzie dziewki poczynają pierze drzeć. Zaw. Gosp. Przy starości niemasz sił do prac ciężkich, przetoż abyś darmo czasu nie trawił, racz drzeć pierze. Boh. Kom. 5, 77. Dobrze tobie pierze drzeć. Cn. Ad. 192. (cf. kądziel prząść, kozy paść,

laßt fiel) reißen, abjteßeit. Łyka drżeć, kiedy się drą. Cn. Ad. 455. §. 4) Drzeć się * w zatargi z kim chodzić ; kłócić się, bić się, mit ctnauber ßabent, fidf'ßcritinfcßlagcn, saufen, fid) beißen. Moskwa, chcąc kogo z serca pochwalić, mówią: jest to traki bohatyr, żeby się mógł i z Litwą drzeć. Gwagn. 574. Drą sio, jako dwaj koci. Pot. Arg. 761. §. 5) Gwałtownie się rozciągać, fid) auêrccfeit, atrêbcljucit. Kto to słucha, Drze mu się gęba od ucha do ucha. Hor. 2, 131. Nar. Często ziewa, i mnie się gęba drze; za piecem siedzieć). Drący pióra. Subst., Vind, omufo-    goście ten przykład naśladują. Mon. 68, 244. — §. 6)

vcz, omufnik. 2) Drzeć suknie, szaty * używaniem prze-    Drzeć sie gdzie* cisnąć się, dobywać się dokąd, Ross.

cierać, rozdzierać, Kleiber abtrageu, abvetßen, burd) ben impaôKaïbca, rnoßin bringen, anbrtngcn, ftd) mobtit ober

377. Jawor chciwym poruszony drźal wiatrem. Past. Fid. 48. Powietrze z głosów pomieszanych drżało. P. Kchan. Jer. 143. Jako drży promień na wodę ciśniony, Tak niespokojne źrzenice toczyła. P. Kchan. Jer. 402. (cf. migać). Szarpie honor mój, aż uszy drżą słuchając. Boh. Kom. 1, 22. (aż uszy bolą). — §. Drżeć z bojaźni, mocno się bać, lękać, strachać się , por gurdjt jtttent, ftd) fct;r fürdjten, beben. Drżą ludzie, kiedy się boją, dla oziębienia; bo ciepło przyrodzone wewnątrz się kupi. Petr. Et. 247. (cf. blednąć, bladość, płotnieć, cf. popuścić). Cycero będąc lękliwym z natury, łytki mu drżały, kiedy rzecz jaką czynił, a chociażby najlepiej się gotował, przedsię drżał. Kosz. Cyc. C. 1. bte ŚtrttCC fdflotter* teit tfjnt. Im przystoi drżeć przed wami. Pilch. Sali. 471. Rozpustnicy drżą i przed swoim cieniem. Jabl. Tel. 18. Ludzie w szczęściu zuchwali, W nieszczęściu drżą, nie wiedząc gdzie się udać dalej. Jabl. Tel. 187. Tak go postraszył mową swoją, że wszystek drżał jako ryba. Birk. Gł. Kun. 70. (Slav. Prov. Strâh me je, dershchem kao pech). — Drżeć o co, obawiać się, Jim Ctlflaâ be* forgt fet;n, für cttnaś $îttern. Drżę o konstytucyą moje, bo widzę codziennie pisma przeciw niej powstające. Gaz. Nar. 1, 128. Stan. Aug. §. Drżeć na co* z chciwości do tego drżeć, yor 23cQtcrbe Jtad) ettflaś Jittern. Prurire in pugnam, piszczeć, chciwym być abo drżeć na bitwę. Mącz.

Pochodź, drzączka, drieść (dreść, drocz, droszcz), drźe-

w swe

nmjtt branden. Łakomi z głodu wilcy, wiedząc swe przebiegi gdzieś do owiec, choć w dobrze zapartej koszarze, drą się do nich na oślep. Tward. WŁ 254. Drzeć się na skały. Teat. 56, b. 25. Ja w Sabińskim lesie Bujam bezbronny, aż do mnie wilk drze się. Mon. 70, 532. Dzieci na łono mi się drą. Weg j Mar. 3, 279. Drze się oślep nieszczęśliwości. Zebr. Ow. 128. (in sua fata mit). Jaćwingowie na miecze nieprzyjacielskie, jako na wesele, oślep się darli. Słryjk. 181. Widzisz tę górę? ku niebu się wznosi, Temi cierniami drzeć się na nię trzeba. Kniaź. Poez. 1 , 27. Na broń nieprzyjacielską sie darł, w ogień prawie lazł. Warg. Cez. 235. Sława już jego drze się w obłoki. Zab. 11, 344. Zabi Moskwę wspomniawszy, drą się gwałtem wielkim w uszy i w oczy nasze, mężne, zawołane, wielkie dzieła jego. Birk. Kr.

Kaw. 56.— §. Drą się o ten towar * ubiegają się oń, cisną się doń, mmi retßt ftd; um biefc üßaare, eö ift ein (Screißc barttrn. §. Drą się dziecięciu zęby* dobywają mu się, klują mu się, bte    bred;en bes; Dcm Sîtttbc berorr,

b«3 Sltnb jafmct. DARCIE, ia, n. Subst. verb. b(t§ Meißen.

(Graec. dugaig; Garn. dertje, dertya). Darcie piór, bit3 gebentreißen, gebernfdjletßeit. 2) Kolika albo darcie w kiszkach. Syr. 545. (Slav. dêrtavica). Darcie, klocie, parcie, kolika, choroba. Śleszk. Ped. 410. bte Sîflltf, bte Snrmgtdjt. DARTY, a, e, part. perf. genffett, Eccl. 4pc-Mbin. Darte pióra gefd;Ioffeite jyebern. Darta deska ob.

Dranica. Darty jedwab', gefd;loffcne ©etbe. Czepek prze- nie, zadrzeć, cf. trząść, trząśę, i t. d. tkniony dartemi cielistemi jedwabiami. P. Kchan. Orl. 1, DRZEMAĆ ob. Drzymać. DRZEMLIK, DR.ZYMLIK, a, m. 123. 2) Darty, co się da drzeć, obłupiać. Cn. Th. ó dagróg * ptak należący do rodzaju orlego. Zool. Nar. 277. między

Ger. mciS ftd; reißen läßt.

Pochodź, dodzierać, dodrzeć, dodarty ; nadzierać, na-drzeć, nadarty; naddzierać, nadedrzeć, naddarty, odzierać,    d;enf(tlf. (Bosn. postoluvka, vitruseja; Vind. et Garn, fnnôr),

odrzeć, odarty, odartus; oddzierać, odedrzeć, oddarty;    fulconellus. Rzącz. Auc.t. 354. Czach. Pr. 2, 245.

obdzierać, obedrzeć, obdarty, obdzierca; podzierać, po-    Drzemliki zgodne. Banial. J. 3. Sokoł, rarog, białozor

drzeć, podarty; poddzierać, podedrzeć, poddarty; rozdzie-    z jastrząbkami kwili, Krogulce, drzymlikowie toż ciszej

rać, r o zedrzeć, rozdarty, wdzierać, wedrzeć, wdarty; wy-    czynili, ib. J. 5, b. DRZEML1WY, DRZEM0TA ob. Drzy-

dzierać, wydrzeć, wydarty; udzierać, udrzeć, udarty,    mliwy, Drzymota.

udry ; zadzierać, zadrzeć, zadarty; zdzierać, zedrzeć, DRŻEŃ, DRDZEŃ, RDZEŃ, a najlepiej ZDRZEŃ, ia, m. zdarty, zdzierca, zdzierstwo; zadzierk; paździerze, pa-    Boh. strżeń, streń, zfen, dren, dren, Sorab. 2. dżen;

ździernik; dziura, dziurawić, i t. d. (Boh. derawy, dziu-    Sorab. 1. rżo; Carn. stershęn; Bosn. sredięa, sridięa, srrici-

rawy); wdzierać sie. Może tu też należy: darski, dar-    ka, sarcika, mozak; Ross. cepmtOBHHa, CTepatem,, CTepżKe-

skość; dziarstwo, dziarstwisly albo drząstwo, drzastwisty.    hck'b. 1) Rzecz pulchna, rzadka, komorkowata, siatkowa-

cf. droga, cf. tor.    *    ta, w pośrzodku drzewa jak w rurze zawarta; ona to

2) DFlŻEĆ (obs. drżać), drżał, drżeli, drży, drżę. Neut.    jest życiem roślin. Bot. Nar. 16. medulla, b(l3 SDîarî ttt

ber üDïitte beè ^oljeê. 2) Wybór, treść czego, kwiat, ber Stern, ba3 Sefte einer ©ad;e. Uszy gałązkami ruty albo drżeniem, który drudzy trześcią nazywają, zatkawszy, bolenie głowy uśmierza. Syr. 533. Spahowie, drżeń i rźu; Boss.    treść sama wojska Tureckiego. Kiok. Turk. 208. §. Drżeń,

vtpomaTb, 4pomy; Hebr. Ein raasch), trząść sobą, dry-    miasto w Brandeburgii, bte ©tabt Briefen. Bndt.

gać, jittent, beben. Drżąc tę noc przebyliśmy od zimna ₅ Pochodź, drzenisty, biedrzeniec.

srogiego. Jabl Tel. 82. Drży jako ryba z prądu. Pot. DRŻENIE, ia, n. Subst. verbi drżeć* trzęsienie sobą, ba$ Zac. 58. Nie znam tu nikogo, ktoby drżące kroki mo-    Bosn. drrihat, treptenje, drrihchjanje; Croat. der-

je doprowadził do niego. Teatr. 49, 94. Bogusi Niech    htanye; Sorab. 1. rżani; Sorab. 2. dżane ; Ross. 4pomb,

ta ręka nie drży, która trzyma szalę. Psalmod. 30. Cóż    (ob. Dreszcz). Drżenie, drżączka choroba, poruszenie

drżą ci ręce; jeżeli rękami Nie możesz; więc już od-    przemienne, przeryw-ane, mimowmlne, nieporządne, da-

wiąż i zębami. Past. Fid. 153. Drżące osiki. Pot. Arg.    jące się uczuć w jednym, lub w kilku razem członkach.

DRZEĆ

DRZEMAĆ - DRŻENIE.

547

drapieżnym ptastwem najmniejszy, podobny do sokoła; ugania się za skowronkami. Ład. Ust. Nat. 50. ber Ser*

ndk. (Zadrżeć dk., qu. v.), (Boh. trasti se, tristi se, der-kotati; Slav. dertati ; Croat. derhtati; Rag. darchjatti; Bosn. darhchjati, drrihtati, drrihchjati, derhtati; Vind. derjeta i, derjezhem, fe sdersniti ; Carn. dergetfim, drgó-zhem ; Sorab. 2. dżasch; Sorab. 1. rżacż,

Jak. Art. 3, 133.

wca, m. Boh. drewce kopija, pika, Etym. drwa, drzewm ; (Eccl. 4peBua y Konen* oszczepisko, ber Saitjenfftel),

4p6Kae * -

dawny; 4pcBH0CTi> starodawność, 4pe-

Dyke. Med. 1, 713. Drżenie serca. Comp. Med. X x 3. Cziach. C. 2. Dambr. 787. — '§. Drżenie ziemi« trzęsienie ziemi, ba3 (Erbbeben. Vind. trefs, potrefs; Hebr. W) raasch. n. p. R. 1301 było straszliwa drżenie ziemi po wszystkiej Pruskiej ziemi, trzykroć się chwiała ziemia, iż ledwo ludzie na nogach się trzymali. Slryjk. 261. FI. 1200 było wielkie drżenie ziemi w' Polszczę; i wiele kościołów i domów się poobalało. Biel. Kr. 111. — Cresc. 672.

DRZENISTY, RDZENISTY, ZDRZENISTY, a, e, pełen drżenia, marftg, tmQ SDîarf. Winna macica nie tak drzenista jest, jak bez, kalina. Cresc. 54. Sadzele są wrzody tak czcze, jako i drzeniste. Sienn. Bej. DRZENNOSG, ści, m. obfitość drżenia, drżeń, bte SDîarftgfeh, baś SDîarf im $ol« je. Drzenność w dębie pospolicie jest tw'arda i mocna.

Drzewa im więcej mają drzenności w obrębach swoich, tym też mniej mieć będą gąbkowa-tości. Jak. Art. 3, 153. DRZENNY, a, e, od drżenia, SOîarî «. Biel, któremu sok będzie dodawał obfitego pokarmu , przemieni się w drzenne drzewo. Jak. Art. 3, 136. tr. Drzenny drąg « wałek ludwisarni długi żelazny, osadzający się w formę armatną, kiedy armata nie leje się pełno. Jak. Art. 3, 290. et 1, 187. §er$tMl$e, $er$* baunt, ber bte £ml)luug ber Kanone betont ©uffe auêfüüt.

DRZEŚĆ ob. Dreszcz, Drocz.

DRZEWCE, a, n. ‘DRZEWIEC, sarissa, yp’LroÄiue

eine Sauje, Ctn ©ptejS. Każdy szlachcic za Kazimierza Jag. z każdego sta grzywien dochodu , miał jezdnego z drzewcem na wojnę wyprawić; a pod jednego jezdnego z drzewcem, imieniem i osobą zamykali się trzy jezdni, bo jeden zbrojny z drzewcem musiał mieć przy sobie dwu drugich strzelców z kuszami. Stryjk. 607. Władysława pod Warną głowę uciąwszy Janczarowie na drzewiec wetkli i po wojsku nosili. Biel. Kr. 335. Pieszy u Rzymian stali z drzewcy tak długiemi, jako na 14 łokci; dwa ręką zakrył, a dwanaście wyłożył. Papr. W. 1, 130. z M. Bielsk. Joab wziąwszy trzy drzewca, przebił niemi serce Absalomowe. Radź. 2 Sam. 18, 14. — §. Sylla dobra buntowników pobitych pod drzewce dał. Kosz. Cyc. A. 2. (cf. subhastatio.). DRZEWCZYK ob. Dzierlatka, drzewianka. DRZEWECZKO, a, n. Dem. słowa drzewo, drzewko, ba3 flehte Säumten. Drzeweczka, ziołeczka. Jez. Ek. D. 1. Topolne wysoko rostace sadzi młode drzeweczka. Lib. Hor. 109. — Birk. Zyg. 33.    §. Małe

drzewce, kopijka, ctn flehtet ffiltrffptejh Drzeweczko wziąć, i z nim do pierścionka albo do czapeczki pomierzyć. Rej. Źw. 113. DRZEWIANY, a, e, Boh. dfwenny, drze-wniany, z drzewa, Ijöljem UDU $t)Ij. Gołębie się naj-radnićj legą w drzewianych, to jest z drzewa zbudowanych gołębnikach. Cresc. 584. Służysz bogom drze-wianym i kamiennym. Radź. Deut. 28, 36. Wolał pić z drzewianćj czaszy, opuszczając srebrne kubki. Skar. Dz. 1021, — 1 Leop. Bar. 6, 3.    §. Drzewowy, 33aunt*.

Wszystka istność skory drzewianćj, choć zielnej, stawa się z materyi ziemi, która ze śrzodka drżenia na wierzch

bywa wytłoczona. Cresc. 54. DRZEWIANKA, i, i. DRZEW-CZYK, a, m. \) rana arborea, żaba mała, gładka, zielona-wa, na drzewa łażąca, muchami sie żywiąca. Dla oznaki odmiany powietrza chowaja ja w naczyniach szklanych. Zool. Nar. 206. — Kluk. Zw‘ 3, 64. ber Saubfrojdj. *2) Dzierlalkęśmy powinni zwać drzewczykiem, że przeciw zwyczajowi skowronków, na drzewie siada. Kluk. Zw. 2, 252. bte $aubcnlerdje. 3) Sokolik drzewiec, albo sokoł mniejszy, falco subbuteo, ^ mniejszy od sokoła, ale mu zupełnie podobny. Kluk. Zw. 2, 305. ber Sauntfalf. DRZEWIASTY, a, e, do drzewa podobny, Jjaljtcfyt, £u)l$ ctynltcb. Boh. drewnaty. Rośliny jednegoż rodzaju czasem mają gatunki jedne drzewiaste, drugie zielne. Bot. Nor. 148. Torebka drzewiasta capsula lignosa, gdy skórka jest twarda , jednak na ściany podzielona. Jundz. 2, 85. DRZEWICA, herb., w polu błękitnym miesiąc żółty, rogami do góry, gwiazda jedna pod nim, druga nad nim. W hełmie pięć piór strusich. Kurop. 3, 14. eilt îôappen. 2) Miasto w Opoczyńsk. e. Stabt. ‘DRZEWIE, ia , n. collect. * drzewa, Sćhtttte. (Vind. drevje, drevela ; Carn. drevje). Wszystkie drzewie kolące dobrze sadzić po groblach. Cresc. 22. Gdy oblężesz miasto, nie wytracisz drzewia jego, rąbiąc je siekierą. Budn. Deut. 20, 19. Drzewie niektóre jest samo z siebie bardzo wilgotne. Cresc. 52 et 105. DRZEWIEC ob. Drzewce et Drzewczyk. DRZEWIEC, iał, ieli, ieje neutr. ndk.. zdrzewieć dk., drzewem się stawać, w drzewo rosnąć, ju Ipolj werben, tn $o!j übergeben. Cn. Th. cf. drewnieć, (Eccl. 4pe-BiilłTb starzeć). ‘DRZEWIEJ obsol. adverb. (Boh. drjw, drjwe, driwegi, comparât, słowa bry prędko, wnet), prędzej, rychlej, pierw'éj, cfycr, früher. (Eccl.

4aBiio; ApeiiMiiiii Btrfeib starzeć; cf. Carn. dręvi«dziś wieczór). Nie drzewiej będę jadł, aż pierwej odprawię rzecz swoje. Iiadz. Gen. 24, 33. Rozkaże, aby wszystko wyniesiono z domu drzewiej, niżli wnijdzie do niego. Leop. Levit. 14, 36. (pierwej niż sam wnijdzie. Bibl. Gd). Władysław Płockiego zamku Konradowi drzewiej puścić nie chciał, aż mu też Gostynia jego puścił. Biel. 164. Drzewiej niżli stanęły granice świata, pierwej niżli wiały wiatry, przedtym niż huczały gromy, jeszcze niż się oświecały łyskawice, i drzewiej niż były umocnione grunty rajowie, tedym ja myślił. 1 Leop. 4 Ezdr. 6, 1. — Kucz. Kat. 2. 564. — Baz. Hst. 103- Posły jednak posłali nadrze-wićj do siebie, Chcąli by nie przychodziło ku tej potrzebie. Kinit. Spyt. B. i.    ,

DRZEWIENKO ob. Drewienko. DRZEWINA, y, z. DRZE-WINKA, i, z. zdrbn., mizerne biedne drzewo, (cf. drze-wsko), eut armer, clenber Saunt. (Boh. drewinka abrota-num boże drzewko). Starą drzewinę, wiśninę palić; z tych najlepszy popioł. Zaw. Gosp. I dęby są podległe zepsuciu, jak inne drzewiny. Fors. Drz. 39. Nigdy po drzewinie nie chodzą przygody. Rej. Wiz. 44. (nie po drzewach, po ludziach chodzą przygody). DRZEWISTY, a, e, pełen drzew, lesisty. Cn. Th. tualbtg, (loljrctd). Eccl. 4peBHCTHH, 4poBHCTbin. DRZEWKO, a, n. Dimin. słowa drzewo, ciu Reiner Saum, ein Säumdjeit. (Vind. drev’ze;

Eccl.

Drzewo krzywe

DRZEWKOWATY-DRZEWO.

DRZEWO.

540

Carn. drevze ; Croat. dreveze ; Slav. dervee ; Ross. 4c-peBijo; Eccl. 4peBito, (Dal. dreveze naviculum); Dal. szta-balcze; Boh. strumek, stromek, stromeek; Slov. stro-mek, stromeek; Sorab. 2. bomk; Bosn. dubaę, dubcicch). Przy suchym drzewku i mokre goreje. Bratk. R. Znaj co drzewko zielone , co zbótwiałe próchno. Teat. 42, c. 55. Boże Drzewko albo drzewko P. Maryi ob. Boży. DRZEWKOWATY, a, e, — o adv., na kształt drzewka, rote ein Saumdien, Mumdjengeftaltet. Odziomek drzewkowaty surculus dendroides, ma kształt drzewka stojącego, a na wierzchu gałęzie w koronę ułożone. Jundz. 2, 19. DUE-WNICZY, ego, Subst., co jest od drzew, leśniczy, ber mit ben Säumen, mit beu £öl$ern jtt tljun bat, ber £rol$» fafler, tpoljauffeljer, gorfter u. f. ro. DRZEWN1EĆ nijak, ndk., zdrzewnieć dk., drzewieć, w drzewo rosnąć, JU $ol& rocrbeit, lrol$t$t rocrbeit. Aby korzeń marchwi nie zdrze-wniał. Syr. 130. — ‘DRZEWNO ob. Drewno. DRZEWNY, a, e, od drzewa, drzewowy, £rolj *, Saillit*, Boh. drewnÿ; Sorab. 1. żelenodfewanć. Puste place w lasach zasiać nasieniem drzewnym. Mon. 74, 706. Pień drzewny arborcus, kiedy pojedynczy wyrasta i długo trwTa. Bot. Nar. 38. Naród ten, po lasach się błąkający, łowami i drzewnemi owocami się żywił. Ter. Tel. 182. Saumfrüdjte. Drzewny czerw, Boh. drewni ćerw. Bluszcz drzewny, około drzew wysokich się pnie i ob-wija. Syr. 886.    §. Niedrzewny* drzewa niemający. Cn.

Th. bezdrzewny, (roljloê, jjoljarm, al)ue Säume.

DRZEWO, a, n. słowo to u nas ma dwa główne znaczenia ligni £rol$, i arboris Saum. Cieniowania w znaczeniach tych po dyalektach zachodzące, godne zastanowienia; Slov. et Boh. drewo, drwo Dałem 99. lignum, drjwy ligna', ström arb or ; Sorab. 1. drewTo lignum; roz-cżacże drewo, żtom arbor; Sorab. 2. drowo lignum; bom arbor ; Carn dervû arbos, aratrum, dręyje * sad ; Carn. lęs, leis lignum, cf. las; Vind. drevo, drevu , dre-vefa, drevje arbor, druve * drw'a na opał ; Vind. liefs lignum; Croat. drévo, dervo, lész lignum, arbor ; Dal. drevo , brod, ladja navigium; Dal. sztablo orbor, (cf. zdziebło); Rag. dàrvo lignum, drjévo navigium, stablo, stabar, dub, (cf. dąb) arbor; Bosn. darvo, drrivo, dervo lignum, drjevo, bród navis; stablo, çablo, çablicch, dub arbor; Slav. dervo, stablo; Boss. 4epeB0, arbor; 4epeß0, itcE lignum;

Äß-nito arb°r, (ob. Drwa, cf. Angl, et Dan. tree; obs. Ger. 2)er, ®rit; Graec. âgvç; Graec. dérdgov, cf. Druid). Drzew'o jest udoskonalonym bielem. Bot. Nar. 15. ba3 $01$. Drzewem albo z drzewa co robić. Cn. Th. ttt $ol$ arbeiten, auê £olj madjeit. Na dwu 'drzewu zasiadł. Kosz. Lor. 41. duabus sedet se/lis. Wolą siedzieć w izbie z drzewa, niż w murowanej wieży. Pot. Jow. 200. Nie z każdego drzewa Merkuryusz. Pot. Jow. 2, 8. Ksiądz tam klepie Dyabeł wie co z pamięci na święconym drzewie. Nar. Dz. 3, 145. (na ambonie). Do drzewa twardego należą: dąb, brzost, trzmiel, orzech, jarząb, obrostnica, grabina, płonka. Do miętkiego: jasion, buk, kasztan, jodła, sosna. Jak. Art. 3, 152. Ijarteś §oI$, roetdicè £rol$. Do liściowego, czyli, jak u nas zowią do czarnego drzewa, należą dęby, jawory, jesiony, wiąże, lipy, brzozy.

Mon. 74, 744. Sait&ljolj. Do szpilkowatego, czyli jak u nas zowią, (Jo czerwonego drzewa należą, sosny, jodły i jałowiec, ib. 743. 9?abdf)oI$. Drzew ścinanie, spuszczanie, rąbanie, koło drzewa chodzenie Vind. dru-varjenje, druvaritje, druv napraulenje. Slov. Prov. S ka-żdeho drewa uhle pâli, z każdego drzewa węgle pali, omnia in suum emolumenlum convertit. §. Z roślin powszechnie wziętych, drzewa są te, które mają więcej cząstek gęstych, tęgich, aniżeli czczych, trwając lat niemało. Kluk. Rosi. 1, 4. ber Saunt. Drzewo płodne, rodzące, owocorodne, sadowe; drzewo płonne, niepłodne. Cn. Th. Części drzewa są; korzeń, pień, gałęzie, gałązki, latorośl, szczep, liście, kora, biel, drżeń, korona, szczyt, chochoł, czub.

Eccl. K.ianHHa; Ross. poryaa, poryjbKa. Drzewo wyschłe Eccl. cyuiH.io. Drzewo żywota było w po-śrzodku raju ; i drzewro wiadomości dobrego i złego. Dibl. Gd. Genes. 2, 9. ber Saunt be3 Sebcitê; — ber Samu . ber ©rfenntntß bcś ©uten unb Sajen. Wycięto drzewo, usechł pniak', pokruszyły się gałęzie. Psalmod. 41. Slov. Prov. Geden ström ne rodi hâg, jedno drzewo nie czyni łasa. (cf. jedna jaskółka nie czyni wiosny). Jakie drzewo, taki owoc. Cn. Ad. 686. Slovac. Prov. gaki ström, take owo-

ca. Znać z owocu drzewo, ib. 1361. Dobre drzewo owocu złego nie urodzi. Zimor. 247. Prov. Croat. Chim szu dreva viszokeia, Sze szu nićnye rodneja » im drzewa wyższe, tym mniej rodzajne, (cf. chłopa w korzec nie mierzyć).— Ani chybi, sto kijów! R*. jeszcze to drzewo nie urosło! Teat. 33, 75. Każde drzewo ma swego robaka. Kras. List. 55. cf. każdy ma swego móla. — Im starsze drzewo, tym się bardziej psuje. Zab. 13, 220. Na pochyłe drzewo i kozy skaczą. Gemm. 167. (na ubogiego wszędy kapie). Drzewoby uschło, gdy pocznie przeklinać. Cn. Ad. 217. (złorzeczliwy). Przeklina go, aż drzewo schnie, imprecatur Uli quaeqve pessima. Macz. To wszystko nie po drzewie chodzi, Ale po ludziach, co się na kogo przygodzi Z bozkiego dopuszczenia. Kulig. Her.

107. (nie po drzewinie chodzi przygoda). Potrzeba po ludziach chodzi, a nie po drzewiech. Gliczn. Wych. N. 8. b. (ludzka rzecz nieszczęściu podlegać). §. Drzewo woskowe w Ameryce, Myrica cerifera. Linn. ber 2Bad)śbaunt, krzew, którego jagód mięsiwo jest woskowe, na świece zdatne. Kluk. Dykc. 3, 133. §. Drzewo, drzewiec, drzewce * kopi ja; pika, oszczepisko, btc Sanje, ber 0j)te$, ber ©djaft. Racowie za Ludwika Węg. naprzód do nas służbę żołnierską z drzewem a z tarczą wnieśli; i na ten czas starożytną broń Polską, kuszę i rohatynę nasi porzuciwszy, do drzew się rzucili. Biel. 218. Klorynda, widząc przeciw sobie We wszystkim biegu rzeźwiego jo-naka, Skoczyła także z drzewem w onćj dobie, Chcąc go ugodzić w gębę nieboraka, Trafili się w łeb i skruszyli obie Drzewa.... P. Ko<han. Jer. 61. Króla na szable i drzewa pozywa rycerz błędny. P. Kochan. Orl. 1, 247. Szczeciny najeżone by drzewa złożone, densis similes ha-stilibus horrenl. Zebr. 0w. 197. On podniósł oszczep swój, albo kopiją swa, albo drzewo swe na trzy sta. Budn. 1 Chroń. 11,12. not. By mię nie był lud ten lekce po-

WODZIElNY, a, e\    Eccl.

4pc,B04'MaïCJeïi’L, Graec. Çvlovoyixôç. ‘DRZEWODZIEJ-STWO, a, n., robienie drzewem, ciesielstwo, stolarstwo, kołodziejstwo, baś .VH'Oarbctlt’it. Rag. darvodjeglstvo; Ross. ct Eccl.

Drzewodzielstwem

DRZEWOŁOMY,

ważył; nie podniósłbym był drzewa mego przeciwko nim.

Radź. Judith. 11,2. (nie podniósłbym był oszczepu mego.

Bibl. Gd.). Meton. Drzewo * zbrojny drzewem abo drzewcem, ber Sattjenntamt, Sanjcntragcr, bte Sauje. Kiedy obywatelom wojennym sposobem za granicę ruszyć się rozkażemy; tedy pięć grzywien na każde drzewo zapłacić obiecujemy. Herb. Stat. 588. Na drzewo * na służbę wojenną z drzewem, fiansenbtcnft, Sanjenfrtegêbfenft. Przykryć ono był statut z osobna każdemu, wziąwszy na drzewo, ciągnąć za granicę; ale Rzpltćj był bardzo zdrowy. Gorn. *DRZ\ZGOTAC ob. Druzgotać.

Wl S. 4. Trzebaby wrócić nazad one konstytucją, iżby DRZWI, Gen. drzwi plur., Boh. dwere, dwyre, (cf. dowrzeć, król, dawszy na drzewo, mógł szlachtę pociągnąć za granicę, i trzymać jaką chwilę. Gorn. \VŁ S. 5, b. — , §.

Kiedy się czyste srebro rozpuści w żywym srebrze i ser-waserze, i zmieszawszy z wodą postawi w cieple, wyrasta niby przedziwne drzewko srebrne, drzewmm filozoficznym, arbor Dianae, philosophica, zwane. Kluk. Kop. 2, 517. ber Sautn ber Statta, ber p(ttIofopI;tfcf;e Saunt. §. Drzewo życia. Anatom. Gdy otworzą rnuszczek w zupełnej jego długości, postrzegają rozdziały substancyi białej, rozchodzącej się po substancyi popielatej, na wzór rosochatości wypadających z pospolitego pnia drzewa. Nazywają je także drzewem Dyany. Dykę. Med. 1,717. ber Sebcttśbauiu.

Drzewo krewności jest wymalowane niby drzewo, mające w sobie jako pień i rózgi, początek rodzaju i rozmaite stopnie krewności. Sax. Porz. 123. ber Stammbaum.

Drzewo pokolenia pana Jezusowe. W. Post. W. 5, 504.

'DRZEWOBRANIE, ia, n., Eccl. 4pei30Ópanie lignatio,

Graec. Çvfaafwç, ba3 Voljfammclu. ‘DRZEWODZIEJ, ieja, m., robiący drzewem lub z drzewa, cieśla, stolarz, stelmach, kołodziej, fal>er lignarius, ber Vorarbeiter. Croat. drevodelya, dcrvodelecz ; Dal därvodelya, drivodylya, diir-vodelich; Slavon. dêrvodilac; Rag. darvodeglja, darvodje-gljaz; Bosn. dcrvodiglja, drrivodiglja, darvodiglja; Boss.

*DRZE-

et Eccl.

AfiT.KOftmianie, yfrr.KO.ymucTim. się trudnię Eccl. 4peß04'B.ifcCTßjf0, Graec. çvlovçym DHZET WO JAD, u, m. ziele ob. Omieg. DRZE WOŁOM, u, m. poet., chmura z wiatrem wielkim. Dudz. 57. (Der Samu» brudt) cttt Säume brectycttbcr Sturiurotub. Były to owe tylko krótkie drzewołomy, Co z gęstym deszczem straszne wv-sypały gromy. Zab. 1, b. 180. Kar. a, e, drzewa łamiący, baillllbrcctyettb. Dębom stuletnim ani wiatr zprosta, ani gromy drzewołome. Zab. 6, 536. 'DRZEWORĘRACZ, 'DRZEWOSIEK, a, m., łupacz drzewa, rębacz, drwal, ber ^olj^acfer. Slovac. drewostep, drewośtćpec; Croat. dervoczep; Ross. 4poßOci>ßT»; Eccl. AfiT.HOCRYMih, Graec. Çvioxôno^. —    Drzewosiek,

'DRZEWOTOCZ, czerw drzewowy, ber Voljtt)unit, bte Voip tnabe. Slovac. drewotoć, drew ni ćerw; Ross. 4poßOcl>K'L. DRZEWOWY, a, e, drzewny, od drzewa, Saunt», VoO⁸-Boh. drewny, stromowj'. Pałac drzewowy jest piękny stós na ogień domowy. Ilaur. Ek. 8. Skóra ' drzewowa nie jest z tak cienkich żyłek spojona, jak skóra zwierzęca. Cresc. 54. Bluszcz drzewowy. Sien. 00. ob. Drzewny. DRZEWSKO, a, arbor infelix, inanis. Cn. Th. z przyga-ną, cttt elettber, elit häßlicher, untauglicher Saum; Sorab. 2. drowisko; Sorab. 1. drewisko; Ross. c.iaHeiyE. 2). Skoro się Jezus drzewska (t. j. mar) dotknął, ożył martwy. W. Post. W. 2, 235. atë er baS Vol$, bte (Wjente Satyre berührte.

Pochodź, ob. słowo Drwa.

dowierać, cf. wierzeja Boh. dwereg, dwerćge, weregć) * Slovac. dwere; Sorab. 1. durje, dure, duri; Sorab. 2. żur a; Y ind. duri, dure; Carn. dauri, duré; Croat. dviri, vrata; Slavon. vrâta, (cf. wrota); Boss. 4Bepb, 4ßepii; Eccl. AKhfih, (c^- dwór); Graec. Ovga; Ger. îtyürc, Ttyor ; Sv cc. dür ; Dan. clor; Angl, door; Hers, der; Alban, dera; Cyjnr. thurn; Chald. nn tera; Syr. NID taro; Arab. nnn. 1). Otwór sam, dziura sama, plac do wejścia, wejście. Cn. Th. blc £ luire, ber (Eingang. Dobrze mieć wiele drzwi w domu. Cn. Ad. 529. Drzwi abo weście tylne, plac do weścia tyłem. Cn. Th. bie .S)nitcrttyürc. 2). Drzwi z deski, forta, wrota, dźwierze, cf. dźwirki, bie Ttyttrc, blc ïtyür» flttgel, ber ïtyürflügel. Drzwi w różnych pomieszkaniach bywają dębowe, sosnowe. Kluk. Rośl. 2, 158. Drzwi kościelne. 1 Leop. Ad. 5, 2. bie 5Urd)entbüre. Carskie drzwi ob. Carski. — Drzwi bramne, îtyorflügel. Drzwi dwuskrzy-dlaste, rozchodzące się. Cn. Th. glügelttyürcu. Czworo-skrzydłe drzwi, quadrifores. Cn. Th. gebrochene $lügelttyüren. Drzwi kraciste, z kraty, z szezcblów, ©ittcrtburen. Drzwi spuszczane do piwnic. Boh. Dy ab. 2, 144. spust, gallttyürc. Zastępować komu ode drzwi. Mon. 71, 551. einem bte îtyüre oerfetsen. Zamknąć drzwi przed kim. Teat. 18, 55. Choć drzwi zamkniesz, znajdzie zły duch dziurę. Rot. Arg. 701. Cóżby po drzwiach było, kiedyby ich pewnych czasów zamykać i odmykać nie potrzeba? Pirnin. Kam. 141. Robota niepotrzebna, drzwi do łasa. Cn. Ad. 995. — Rys. Ad. 9. (cf. wodę, mierzyć). Oknem wlezą, komu drzwi złoto nie otwiera. Pot. Pocz. 608. Smaczno jada i pija, dłużnicy drzwi nie pilnują. Falib. Dis. F. Na cóż to między drzwi i podwoje pale<vwrażać. Teat. 50, 25. (nie narażaj się). Drzwi i ściany częstokroć nas wysłuchają. Teqt. 12, 8. (wszędzie śpiegują). Kto drzwi za sobą nie zamyka, albo pańskiej albo psiej natury zakrawa. Rys. Ad. 52. O wilku mówią, a wilk przede drzwiami. ib. 52. (lupus in fabula). Miałem tam co jeść i co pić; siedziałem jak u Pana Boga za drzwiami. Oss. Baj. 2. (cf. jak pączek w maśle). Kto nie ma co dać, musi u drzwi stać. Rys. Ad. 27. Prosili jałmużny, do drzwi ode drzwi chodząc. Birk. Dom. 80. (od domu do domu). We drzwi kołatać * naprzykrzać się komu. Wolsk. Napomnienie jednym uchem do głowy nam wpada ; a drugim jak drzwiami wypada. Jabł. Ei. 80. Ustawy krajowe zasługom obszerniej drzwi otwierały. Pam. 85, 2, 182. vwieksze pole im dały). (Slovac. Smrt mu pridwerâch stogi,śmierć przede drzwiami, tuż, blisko). Drzw iami skrzypać, próżno co robić. Wolsk. — Ali za drzwi! »precz, won, tyerauS, rotUft bu beraub! DRZWICZKI, G.

D R Z W I C Z N Y - DRZYMLIWY.

DRZYST-DUBIEL.

55f

drzwiczek, plur., dernin., Boh. dwÿfka, dwji’ka, dwerky,    drimawÿ; Slovac. drîmlawÿ; Vind. driemliu, driemajozhen,

dwerce; Vind. durize, vratice; Sorab.i. duricżka; Sorab.    pospan, saspan; Rag. drimgliv; Slavon. sanan; Eccl. 4p e--

2. zui'ka; Ross. 4Bepu,M; bûâ Lljlttdjen, eine Heine ïljitre.    miiiboh, 4peMaTe.iHLiH; oppos. Ross. HC4pcMaHM>iii.

Raz w rok te drzwiczki otwierają. Star. Diu. 20. Skryte Pochodź, drzemlik, podrzymac, przUrzymać (cf. Ra^. drzwiczki za ołtarzem były. Wad. Dan. 262. DRZWI-    drjêmak* opium).

CZNY, a, e, ode drzwi, îbür = . Roh. et Slovac. dwernj; DRZYST, u,

Ross. 4BepHHii.

Pochodź, bezedrzwi, nadedrzwie, odiwierny, odiwiernia, odrzwie.

DRZYMAG. DRZEMAĆ, ał, a, et drzymie neutr. niedok.,

Boh, drimati; Slovac. drjmem; Rag. drjémati, zadrjêmati; DUB', ia, m. DUP', ia, m. cf. DZIUB', ia, m., Doh. daupé, Croat. dremati, dremlyem, dremlyati ; Bosn. drimati, dri-    obsc. dupa, djra w zemi neb skale, antrum, lustrum, dau-

mati se; Sorab. 1. driemacż, drjmam, dremam; Carn.    pnaćek columba lignorum; Slovac. daupé, skreyśe zwèfj

dremati, dręmlem, dremam, (Carn. draniem sê somnum    latibulum; Sorab. 1. dupo, dupecża cava; Cum. dupla,

excutio); Vind. clriemat, drimlem, k’spanju kinkati; Ross.    duplina foramen arboris, foramen in petra, a dóbem '

4peMjeTtca, (cf. 4pbiXHyTi>) ; Eccl. 4peM.u0, cf. Lat. dormi-    dobarn, doblem excavo; Bosn. dubina profunditas, dubok

re, dormitare; Meklenburg. börtnctt; Sïtcberb. brbntfcn,    profundus, dubsti excavare; Rag. id; Croat. dùplye, du-

brtmfeu; Graec. dàç&amv; Hebr. CTi; Svec. et lsl. dur-    plo, dubzti cavare; Ross. 4yn.r0 wydrożenie w drzewie,

drzymanie, cf. Ger. träumen), I. niemocno i niedługo zasy-    TpynopiuiHHa; Eccl. Aynia conçavitas, 4yn.n0 cavo; Lat.

piać, fdduntment. Propr. et fig. Postronne monarchie    med. dupia; Gall. douve; (cf. G er. ttcf; 9? t e b C r f. ©ubbe

drzymią dotąd bezpiecznie, póki u brzegów ich nie żako-    » ceber), dziura dęta w drzewie. Wiod. dziura wygniła w

łacą. Psalmod. 87. Nie^racz drzemać ty Panie, który    drzewie. Dudz. ol. dupl, dziura w skale, btc ^ôÇIung in

nas strzeżesz! Módl.    Gd. 59. Na złych pomsta nie drze-    dnem lioljlen    Saume,    ober in einem    gelfctt.    Schowaj ten

mie, a nagroda nie    omieszka. Wisn. 581.    Czasem boz-    pas w dupia    skalnym.    1 Leop. Jer.    15, 4.    (w maclocbu.

ki Homer drzymie. Zab. 4, 21. Ossol. Drzymał Homer Z Leop). Synogarlice we pniach spruchniałyeh albo w du-niekiedy; fraszka to drzymanie; My nie drzymiem, ale    piach kryją się. Spicz. 149. Pszczoły znajdują sobie ule

spiem.... Kras. W. 9. Drzemiący umysł. Teat. 0, b. 55.    za skórami drzew i w dubiach wygniłych. Boler. 158. Ule

II. Drzemie się komu* sen go napada, oczy mu w kupę    wydrożone w drzewach, albo jakie dupie wygniłe. ib. 5,

idą, lepią mu się, er tft fdłlrtfrtg, ber ©djlaf femmt timt an.    42. Napominali ptacy sowę, aby sie w dup i u nie siedliła*

Jeść kiedy się chce; spać, kiedy się drzymie. Pot. Jow.    Ezop. 48. (DUB herb. ot." Dąb). ÎJUB, a ,

176. III. Recipr. Drzemać się, dok. zdrzemać się: a). mn. Duby* baje, bezsensa,    tlnflnn. On żar-

zasypiać, ciitfcbUtmmcrn, etnfddafcn. Przyszedł do uczniów,    ty i duby na śmiech prawi. Zab. 8, 544. Iiyck. Starzec

oto zdrzćmali się wszyscy i posnęli. Leop. Math. 25, 5.    właśnie jak dziecko takie duby plecie. Teat. 45, c. 51.

Czasem i Homerowi zdrzymać się przychodzi, Lecz w    Wyb. Takiego mu duba poplotę", że musi zabłądzić w

długiej dzieła pracy,    zasnąć się też godzi.    Kor. Hor. 19.    lesie. ib. 51,    b. 11.    Przyjdzie i'ten i ów,    prawi" duba,

b). zdrzymać się na    co * nie uważać, nie    dochodzić, $u    choć i szpetnie. Mon.    75, 612.

ctn>«8 ober bet) etwa« fcblafcn, nutpttg jufeben, nieftt futfien, DUBAS, a,m. mierny statek, o 8, 10, do 14 ludzi, bie-riigen, aljnben. Bóg pomstę zatrzymał, Właśnie jakby na    rze do 20 łasztów. Magier. Mscr. etn gtdjter, ciii £ctd)tfd)tjf.

moje występki się zdrzymał. Kulig. Her. 19. Zbigniew    Dubas abo szkuta, navis oneraria, frumentaria, sive actu-

nic nie sprawiwszy, powrócił; zdrzymał się [błąd dru-    aria, sive fluviatilis. Klon. FL B. 5, b. Rotman płaci od

ku, zam. zżymał się, indigne tulit. 1] na to wysokie-    dubasa po trzy złote poboru. Vol. Leg. 5, 60. cf. dziubas.

go umysłu Bolesław, i tak nie mieszkając sam z woj-    Pochodź, dubiel, dziub, dziob, dziubaty, dziubas, dupa,

skiem ruszył, krom. 125. DRZEMAŁA, y, m. drzymiący. wydupniaty, dupiasty, dupniasty, gołodupski.

Gn. Th., który zawsze drzymie, flegmatyk. Mnd. drie— DUBELT, a, piwo dubeltowe * dupelbir. Syr. 946. mocniejsze mavez, driemlovez, saspanez; Croat. dremlyâvëcz; Rag.    lepsze od zwyczajnego, 25oppelbter. Kupisz mi półgarca

drjemgljalaz, drjemalaz, drjemcina, ein fc^ldfrtger Serl, etn    dubeltu. Teat.'ïd, b. 8. Czy nie masz tam gdzie choć du-

-ranmer, eilte ©cłjlafnutije. DRZYMKA, i, i, DRZEMOTA,    belta piwa i zrazika pieczeni, ib. 45, 29. DUBELT, DUPELT

y, 2. DRZ^MLIWOSĆ, ści, z., drzymanie, senliwość, ospa-    adv., po dwa razy, podwójnie, hoppelt, ob. Dupeltowv.

łość, btc edjląfriflfcit, baS ©t^Imnmem, ber ©dtlnmmcr. Boh. DUBiEC ob. Dębiec." DUBIECKO, a, w., miasteczko źało-dfjmavost, drjmota; Croat. drem, dremlyenye, dremlya-    żonę od Piotra Kmity; od lat dwóch set dziedzictwo Kra-

vicza; Vind. driemota, driemanje, driemlenje, saspanost,    sickich (ojczyzna Xcia Arcybiskupa Prymasa). Kras. List.

pospanost; Carn. dremóta, dremótz; Bosn. drim, drimesg;    55. etn @tdbtd)en tn ©altctcit.

Ross. 4pesm, 4pe3iaHie, 4pesioia, 3aÓHTb. Drzemota dziś DUBIEL, a, m., g. 1. ryba, Cyprinus pinguior. Gn. Th. ber $0* na świecie panuje. Zrn. Pst. 5, 745. g. No! do prawdy, alboż ja to nocna drzymka? Teat. 1, b. 72. przeszkoda nocna, ein ©efpenfi? DRZYMLIWY, DRZEMLIWY, a, e,

— ie adv., senliwy, ospały, fcWnutnternb, fdjldfrig; Boh.

Czwarty rodzaj Jaskru, korzonków cienkich długich, zowiemy kozim drzystem. Syr. 874. eine "rt Subncnfiip.

m.

B U.

m., w liczb.

bel, ®tebel, (cf. dub'), [Boh. tlauśt* tłuścieć). Dubiel rybka do karasia podobna. Sienn. 510. rodzi się z karpia i karasia, cf. Ross. raaiatrB, cumena, cana. — \ 2. Głupi a grubi prości ludzie, dubielowie, asini. Mącz. etn bum*'

552

DUBIENKA - DUCH.

DUCH.

mer ©fei, ein ©d;öp3, ein ©totfftfcb. Żydowie jako grubi dubiele , niech temu wierzą. Zebr. Zw. 126.— Papr. Kol. G. 4. Zdradzi przyjaciela, Jeszcze sie ktemu naśmieje z prostego dubiela. Bej. Wiz. 31, b. Kto zmyślił statki, dubasy, szkuty, Wierzę, źe Polszczę był nieprzyjacielem, Albo dubielem. Klon. Fl. B. 5, b. cf. starodub.

DUBIENKA, i, i. miasto znaczne składem zbóż, osiadłe cieślami nad Bugiem. Dyke. Geoyr. 1, 76. eilte ©tabt ant 23U0. DUBIN, a, m., miasto Saskie z zamkiem. Dyke. G. 1, 175. Silben in ©acfyfen. DUBINK1, miasto w Wileńskim imienia Radziwiłłów, ib. 176. eine ©tabt im SBilnaifdjen. DUBIŃSK1EG0 sukna postaw, lustr. cel. Lit. DUBISSA, y, i. rzeka wZmudzkim, łączy się z Niemnem, płynie pod Rosienie. Dyke. Geoyr. 1, 176. eilt glltß ilt ©rtinogitien.

DUBLA, DUBLET,' DUBLOWKA ob. Dupla.

DURNO,a, n. znaczne miasto w Wołyńskim, sławne kontraktami. Dyko. Geogr. 1,176. ©itbno, Berühmt rucgeit beö Um* fd)lag3, aber ber SOîeffe. Jak Dubno Dubnem, tak jeszcze takich nie było kontraktów; zjechała się moc straszna państwa pożyczać pieniędzy u chudych pachołków. Zab. 15, 187. DUBR0W1CA, DUBROWNA ob. Dąbrowica, Dąbrówna.

DUCH, a et u, m., [Boh. Slovac. Sorab. duch; Bosn. dńh; Slavon. dùh; Croat. duli; (Croat. dulia « zapach, cf. zaduch); Bag. dńh, dâh; Vind. duh * dech, zaduch, zapach, wiatr; Vind. duhati * wąchać; (Vind. duli dajeti, dishati * pachnąć); Carn. duh, (Garn. duham olfacio, duhan * tabaka); Hung. doh ; Boss. Ayxb, cf. dech, dąć). 1). Duch, G. - u Wyraz duch znaczy pierwotnie powietrze, którego oddychaniem żyjemy. Kopcz. Gr. 5, p. 74. oddech, ber ©eift, ber i)aud), ber Sltbem. Wszyscy się z legowisk ruszają co duchu. Zab. 1, 183. Nur. (co tchu, ilt OOUcilt Sltfyem). Sama co duchu się wybierała ; jeszcze czwartego konia zakładano, ona już na wózku siedziała. Ossol. Str. 5. Duchem tam pobiegł, co tchu, co żywo, ail3 OOllettt Sitnem. (ob. Duszkiem). Widząc królowa Saba wszystkę mądrość Salomonową, nie stawało jej więcej ducha. W. 5 Beg. 10, 5. (zdumiała się bardzo. Bibl. Gd.). Jam się spodziewał, żeś ty miał ostatnie duchy moje zebrać, że zamkniesz oczy me. Jabł. Tel. 258. meine lebten Ktbemjüge. §. Duch, para, wyziew, wyskok; Vind. dushik, shganik* ber 2)ampf, 2)unft, Erobern, ©eift, ©pirituS. Duch piecowy do suszenia lnu tak ma być umiarkowany, aby ciepła słonecznego nie przechodził. Przędz. 24. Duch saletrza-ny, serwaser, tęga wódka chimicznie wyciągniona z saletry. Jak. Art. 3, 290. Duch wszystek ciągnął się do wyższego sklepu. Torz. Szk. 108. Tygle wolnym duchem, słońcem albo wiatrem suszone, ib. 105.— $. Sok nerwowy, abo duchy ożywiające, spiritus vitales, są ową najsubtelniejszą płynnością w nerwach, która dla swej lotności z wielką szybkością poruszenia czyni. Kluk. Zw. 1, 54. ber ^ernenfaft, bte Sebeitêgeifter. Wino to duchy ożywiające, które w sercu bytność swoje mają, oczerstwia. Syr. 502. Duchy serdeczne ożywia, ib. Duchy cielesne posila i oczerstwia. ib. 592. Vind. shivotna duhovitnost. §. Duch, treść, rdzeń, jądro czego albo dzieła jakiego, ber ©eift, ber 5îertt etitcö $Berf3. Duch wszystkich dyur-nałów, esprit des journaux. Ld. — 2). Duch, G. - a * to

co nas ożywia, życie, ber ©eift, bte Sebeitêfraft, baö Sebcn. Wpuszczę w te kości ducha, a będą żywe ; i dam im ducha, a będą żyć. 1 Leop. Ezech. 37, 6. Gdy dusza sądzi o rzeczach, zowie się rozumem; gdy czuje, zmysłem, gdy dycha, to duchem. Sak. Dusz. 67. Przedsięwziął jeść i pić , póki ducha stanie. Ghrośc. Fai's. 498. Weszło do korabu po parze z każdego ciała, w którym był duch żywota. Bibl. Gd. Genes. 7, 15. O boże duchów wszelkiego ciała. Bibl. Gd. Numer. 16, 22.— §. Istność z ciałem złączona rozumna, dusza; oppos. ciało, ber ©etft, bie ©ecie. Nazajutrz ducha wypuścił. Skar. Dz. 830. er gab feilten ©etft auf. Wynidzie duch z człowieka, a on się nawróci do ziemi. Bibl. Gd. Ps. 146, 4. Wróci się proch do ziemi; a duch wróci się do boga, który go dał. Bibl. Gd. Ecoles. 12, 7. Mało mu na tym, ducha-li śrzód pogańskich szyków, Domowych-li wyleje dotkliwych języków. Tward. WY. 75. §. Żywy duch, żywa dusza, człowiek, n. p. Niktże cię nie widział? I}*. żywy duch. Teat. 20, b. 112. feine lebeubige ©ecie. $. Duch, to co zagrzewa umysł, ©eift, ©eifteêfraft, Straft, Secjeifte* mttg. Słowa, które ja wam mówię, duch są i żywot są. Bibl. Gd. Joan. 6, 63. Duch pomsty nie oznacza dobrej duszy. Tent. 24, c. 40. Gdy wojna koniec wzięła, w Moskwę duch jakoby się wrócił. Tward. WY. 51. (otucha * ożyli), cf. Boh. neduh infinnitas. §. Fantazya, opinia, urojenie, Meinung, ©tnbtlbung. Ani chce błędu poznać, ani prawdy słucha, Pełen o swym rozumie wysokiego ducha. Nar. Dz. 5, 120. Co ten Paryż umie, kiedy i ten prosty wieśniak, takich tam duchów nabrał. Teat. 55, c. 27. Nabiera fantastycznych duchów. Mon. 71, 535. Mąż, który nie ma mocy nad duchem swoim, jest jako miasto rozwalone bez muru. Bibl. Gd. Prov. 25, 28. $. Umysł, wola, rozum, myśl, ber ©eift, SBitlC, ba3 ©e* llUttfj, ber ©ebaitfe. Cóż, duch ci był ochoczy, lecz ciało nie duże. Pot. Arg. 584. Jednym duchem tchną. Cn. Ad. 311. Jego to on duchem mówił * podług jego woli, jemu gmyśli. Cn. Th. Pisarz tego dzieła już nie żyje; ale słysząc one, będziecie towarzyszyć prawie duchom jego ostatnim. Gaz. Nar. 1, 155. Duch fdozoficzny, podnosząc się powoli na zwalisku przesądów, rozumowi przywraca panowanie. Zab. 8, 185. Wstydzą się tego wyjawić, co w duchu chowają. Teat. 7, 70. Duchem był z nami. llrbst. Art. 202. im ©cifie. On w duchu się, jak mówią, śmieje. Jabł, Ez. 65. Mon. 76, 255. er ladjt ttt feinem ©cifie. Goście byli źli w duchu na gospodarza. Zab. 5, 108.— §. Duch, rozumna istota bez ciała, ber ©eift, ein forperlofeê oernmtftigcê ffiefett. Duch jest istota poznawająca i chcąca, wszystko przenikająca, żadnej wielkości, figury i części nie mająca. Boh. Dyab. 11. Bóg duch jest, ciało nie jest, nie jest rzecz widoma, bo ducha własność jest być nie widomym. Wiśn. 312. Duchy, dusze zmarłych, duszyce. Cn. Th. bie abgefcfyiebuen ©eelen. Zgiełkiem tym przestraszona zawołała: wszelki duch Pana Boga chwali. Teat. 29, b. 106 et 16, b. 255. Ossol. Str. 1. alle guten ©eifter loben ©ott ben £>errn. Duchowie dobrzy « aniołowie. Dusza nasza duchem się zowie, gdy z anioły, którzy są szczerzy duchowie, obmyśla rzeczy nie-

DUG HAK - DUCHOWIEŃ,

D U G H O W N I K - D U C H O W N Y. 553

bieskie, ale się duszą zowie, gdy rzeczy ziemskie i te z bydłem równe zabawy, na sobie nosi. Skar. Kaz. 85. — Zły duch » dyabeł, czart, bies, szatan, n. p. Święty ten duchy gniewliwe i czarty wymiotnł. Skar. Dz. 14. Naukami zabronionemi duchów złych przyzywali. Chełm. Br. 186. Oj, idzie ku nam niedźwiedź, zjadłby złego dueba. Jabł. Ez. 78. (bies, dyabeł). Starzy mienili, że każdy człowiek ma dwu swoich 'duchu (Dual.), który z nich jeden szczęście przynosi, a drugi nędzę czyni. Erazm. Jez. B. 5, b. — §. Duch święty, ber Iteiltge ©etft. Bóg ociec jest duch, syn boży jest duch, anioły nazywamy duchami; lecz gdy mówiemy, wierzę w’ducha świętego, ma sie rozumieć trzecia osoba trójcy ś. Karnk. Kat. 65 et 764. Kucz. Kat. 162. a). Duch święty jest miłość boża, która bóg samego siebie miłuje. Duch mądrości i rozumu , duch porady i mocy, duch umiejętności i pobożności , duch bojaźni bozkićj ; to, pismo zowie czasem darami ducha świętego, czasem duchem ś. Karnk. Kat. 66. bte ©abeit beś l>. éeifteô, ber It. ©cift. Duch ś. z nami. Tcat. 24, b. 64. Prawie duchem ś. ten prałat cnotliwy przestrzegał, aby gotowość na poganina była. Falib. Dis. X. 2.    ß). Pasterzów przypowieść: do świętego-ducha,

nie zdejmuj kożucha. Haur. Sk. 55. do zielonych świąt, Sjjftitgfteit. (DUCHA ob. Duha). DUCHAK, a, m., duchowny, od kościoła ś. Ducha, ein ©etftltdjcr, tuut ber fy. ©etftftrcfye. Za Leszka białego duchacy Krakowscy wzięli w podziale pracę około szpitalu chorych i wychowu podrzutków. Nar. Ust. 4, 224. DUCHNA, y, z., §. 1. czapka puchu. Dudz. 57. Ern. 75. erne nnt ©amten gefutterte ©djl«fniü$e, eilte gebcrntü|c; (Slavon. dushek, perixja * pierzyna). Główne poduszeezki drudzy duchną zowią. Sgr. 535. eilt łlcitteś Śbopfftffeit. Hełmem się pieczętujesz; pierzyny i kuchnie Pilnując, dalekoćby piękniej było w du-chnie. Pot. Potz. 557. Królewna tam z swojemi pannami łuk ciągnąc wolniuchńy Albo lały do’ duchny. Pot. Arg. 356. §. 2. Imię zmyślone królewno j w pieśniach Mgszeidos Kras. (cf. panna duszka), bte frtitjefftitit in berfOîaitfeabe. DUCHNTAK, a, m, z przy-gnnaL: duchowny, pop, ber ^fflff, ber ©^tnarjrotf. Duchniak do młynarki chodził. Pot. Jow. 2, 41. DUCHNI-

ner

nocna z

na

przestrzał, albo strze-

co noc

CZEK, czka, m., z urąganiem, popek, fpöttifd), ©djiuarjrbc« fel. Siła takich duchniczków, co od dzbana idą Do ołtarza, od kufla do kielicha śpiesząc Opal Sat. 129. W rodź. zeńsk. DUCHNTCZKA, i, cf ząkonr.iczka, ksieni. ‘DUCIIOCIAG, u, m. wiatrociąg, powietrzociąg, machina pneumatyczna. Klecz. Zd. 75 et 76 bte Sitftpnntpe. *DU-CHOMOR, a, m. ducha czyli duszę morzący, utrzymując, że śmiertelna, etit ©eelentebter, Sdugiter titrer Unfterbltdifett. Bluźnią duchomory, utrzymując śmiertelność duszy, czynią ją potworem boga dziwacznym Z<b 9,47. Zabi cf. Eccl. A»^OEOfihi|h, Gyaec nvsvparofuxxog; Eccl. 4yxoóopcTByio Craec. TTrtruaropayńco. 'DUCHONOŚNY, a,e, Ecel. Ąyxo-iioghlm, KOTopufi 4yxa cb. miucti Bi, ceók, (cf bogono-śny), pełen ducha ś. woli beê \}. ©etftèê. 'DUCHOWE-SELNY, a, e,— ie adv. rozweselający ducha, bett ©etft erfreueitb. Chodk. Kost. 52. DUCHOWIEŃSTWO, a, », Boh. duchowenstwo, Sorab. 1. duchournstwo ; Slovac. knaz-

stwo ; Hung. papirend : Carn. duhovshena ; Vind duhou-stuo, duhouska, farstvu , duhounost, duhoushina; Hoss. 4y*&BeHCTBO, npHMeTŁ ; Eccl. cRAI|16HHYhCTBO. chowny, bte ©etftlidjfett, ber geiftltd;c ©tnnb. Udał się na duchowieństwo czyli na stan duchowny. Cn. Th. cf. kapłaństwo.— §. Collect. Ludzie duchownego stanu, ©eifb Jtd)e, bte ©etftlid;l'ett. Prześwietne duchowieństwo niech żyje. §. Duchowność, bte ©etfttgfett Dusza nasza jest z cielesności i duchowieństwa spojona. Cielesność chce wczasów, rozkoszy; lecz duchowieństwo i rozum, gdy widzi, żęto uczciwości szkodzi, przeciwić się winny. Skar. Kaz. 597. 'DUCHOWNIK, a, m, duchowny, xiądz, nie-świecki, ein ©eiftltdfer, einer nom geiftlidfeit ©tattbe; Croat. Bosn. Slavon. et Carn. duhovnik; Vind, mashnik, doho-unik ; Hag. duhovnik, zarkovgnak; Hoss. 6orocJty>KHTc;iL, npmieTHHKT>. Chciał im pokazać, że papież i duchownicy mają być przekładani nad pany świeckie. Baz. Ust. A. *§. Duchów nik, Hoss. 4yxoBHHKî spowiednik, ociec duchowny, ber SetdjtMter. Za jego perswazyą, jakc na ten czas ducho-w nika mego, dzień wstąpienia do zakonu naznaczyłem. Smolr. Ex. i 5 DUCHOWNOŚĆ, ści, z. Vind. duhounost, duhovitnost; Eccl. 4yx0BH0CTt>; istność duchowna, ©et* fttgfett, gctfttgeś SBBefett. O duchów ności a nieśmiertelności duszy. Mon. 73, 547 et. 70, 1 42.    §. Bogomyślność,

Beiftitje ©eitf * mtb $anblmtg8arł, ©etftigfett. DUCHOWNY, a, e, — ie adv., od ducha, getfttg.. Boh. duchownj; Hag. duhovni, duscevni; Slavon. duhovnicski, duhovni; Vind. duhoviten, duhouni, duhoun; Carn. duhovne, duhovske; Croat. et Bosn. duhovni; Sorab. 1. duchouny, duchomny, duchowne; Ross. 4yxoi5HUH, npnqecTHrmccHÜi. \. Me-taplujs. Dusza, jestność wcale duchowna. Mon. 70, 142. Stworzył bóg z niczego duchowne stworzenie, to jest, niezliczone anioły. Kucz. Kat. 49. Nie materyalnym, ale duchownym sposobem. Sak. Probl. 56. Dusza jest duchowna, niemateryalna, nieskładana. Kluk. Ziu. 1, 54. Duchownyś człowiek; jedzenia nie potrzebujesz; a my cielesni musiemy jeść i robić. Skar. Dz. 247. Martwił Paweł ś. ciało swoje, które snadź duchowniejsze było, niż dusza moja. 1F. Post. W. o, 501. Te cuda tym wiotsze są, im sa duchowniejsze, tym zacniejsze, im nie ciałom ale duszom pomagają. Birk. Kaz. Ob. H. 5. §. Mor a In. Bogomyślny, gctfltg gefilmt, getfitg, im getftigett 3Serfiaitbe. Stał się z niego wielce duchowny i nabożny kapłan, przykład cnot wszelkich. Skar. Dz. 758. Zazdro-ściwi owi Faruzowie, oni Duchowni' nieduchowni. Skar. Kaz. 166. Usta nasze -duchownie mają być obrzezane, aby nie mówiły złych słów. Biat. Post. 144. Duchowny wykład pisma. Ad.— §. «). Duchowny ojciec, mistrz magister pielatis. Cn. Th. beç gctfłltdfe Serrer, duchownik, spowiednik, ber 33etdjt»ater ; Sorab. 1. duchowne knez cleri-cus. Tych bóg karze, którzy się ojcom duchownym karać nie dopuszczą. Skar. Dz. 522.    ß). Ojciec duchowny *

chrzesny, ber §terr ^atltc; duchowna matka * cbrzesna. Tr. bte gran ^atlte. — Duchowny stan * księża, duchowieństwo, ber geiftUcfye ©taub. — Człowiek duchowny, duchownik, ein ©eiftlicfyer. Nieszczęśliwa ta kompania, w której się człek duchowny znajduje. Boh. Kom. 3, 282.

Stan du

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

81

554

DUCHOWNY - DUDA.

DUDAĆ - DUDEK.

Duchowne prawo, które od papieżów i od biskupów dla rządzenia rzeczy kościelnych ustanowdone. Sax. Porz. 3. ba# getftltdje 9îed)t. Królu, wychowano cię przy kościele; strzeż sie, abyś po duchownemu nie rządził. Stos. Num. 2, 207/auf geiftlidje 2lrt, auf gut geiftlicb. DUCHOWNY, -ego, Subst., jeden ze stanu duchownego, ettt ©Ctftltd)er, ber ©ctftltcfye; Boh. duchowni; Croat. pop, qu. v. Jeden brat żołnierzem , a drugi duchownym został. Ld. (cf. Boss. 4yxoBnaH testament, ostatnia wola; 4yxoBHima testament, zakrystya; Rag. et Carn. dohovnishe » klasztor).

*DUCZAJA, i, z. (cf. duha). Weź starą ordzewiałą blachę; te skrzyw na podobieństwo rogu wołowego; wymyjże onę duczaje żelazną, i nakładź w' onę żelazną duczaję tego nasienia. Sienn. 614. trąbka zwinięta, etwa# jufantutcuge* rollte#, eilte ïüte, üftötire. — Demin. “DUCZAJKA, i, z. dołek wykopany, eilt ©ritMjClt, eilte flehte ©rttbe. W ziemi parę du-czajek wybrawszy, nabożeństwo rozczyna. Zebr. Ow. 168. (egesta scrobibus tellure duabus). Kopa w ziemi duczajkę, humum effodit. ib. 273. [por. rusk. duczka * dół, dziura. 2]

1. DUDA, y, m. DUDARZ, a, jn. Boh. keydar, dudar, cf. Germ. buten, bltbeltt; CVoaAdudàss, dudds, diplas; Plung. du-d;is; Sorab. 1. kozler; Ross. 4y40imiiiK'6 ; Eccl. 4y4MbHHKï; §. 1. co na dudach gra, gajda, ber ©llbelfacfpfetfer. Skrzypkowie, cymbalistowde, dudowie , i insza wiejska muzyka. Vol. Leg. 5, 179. Zawołany dudarz już nadyma skórę. Zab. 10, 71. Koss. Nie ma duda na pobór, znajdzie na gorzałkę. Pot. Arg. 602. Dudarze, skomorosy, płacą każdy po groszy dwadzieścia. Vol. Leg. 2, 996. Dudę wolno będzie chować, chociaż zje za dwoje psów, a wypije za dziesięć wołów; bo mniejszym go mytem odprawi, niż organistę, bo dudy nie tak drogie, gdy kozieł po śmierci wrzeszczy, a woźnica go drażni. Lekarst. D. b. W tym grobie duda leży; dudy naleziono A po śmierci na starej wierzbie obieszono; Śmierć trochę uprzedziła, i opak się stało, Bo co się dudom dzieje, to dudzie być miało. Siei. Anon. 407. Pot. Jow. 62. Ledwieby się du-darzowi abo przekupce na trecie to zeszło. Pimin. Kam. 105. Wziąć dudę z dudami. Mat. z Pod. C. 3. (cf. konia z biczem). — §. Fig. Alleg. Cóż wy zasię rzeczecie nieszczęśni dudowie, którzy opuszczając szczery głos trąby niebieskiej, co innego światu przynosicie. Rej. Apoc. 11. §. 2. Duda, imię, które dają gończym psom, ber ÜîatrtC due# ©tauber# ober (Stöber#. §.3. Duda, dudek, głuptas, ein (£infalt#pinfcl, ein ©intpel. Kto pisał tę piosnkę, wielki musiał być duda. Zab. 1, 112. Nar. —    2. DUDA,

y, i. albo raczej DUDY, G. dud et dudów plur., gajdy, cf. multanki ; Boh. dudy, keydy, śutky; Morav. kaydy; Vind. dudę, meshniza, pishou na mieh; Carn. mèshin ; Sorab. 2. m’echawa ; Rag. dipli, mjesenizza; Croat. dùda, dùde, diple; Hung. duda; (Ross. 4y4a, 4y4Ka, 4>r4onKa, BOJŁiHKa-- piszczałka ze trzciny); ber 2)ubclfacf, bie ©acfpfeife; (cf. Germ. bie $tibe, ®üten; îîicberf. £eute; Holi. tuy-ten; AngL to toot; Svec. tuta; Germ. $nbeln). Jak dudy nadmiesz, tak grają. Cn. Ad. 289. Zaniechaj regała, jeżeli i na dudach zabeczeć nie umiesz. Opal. Sat. 6. Dudy leżą, kiedy ich nie nadmą. Dwór. B. Niedźwiedź zdechł, dudy o ziemie. Rys. Ad. 48. Oczy mruży i mdlę-

je, jak dudy bez pary. Pot. Arg. 297. Ci biodra z brzuchem trzymają i udy, Owi pierś z gfową, niby martwe dudy. Chrośc. Luli. 91. Nagła znowu pogoda; razem spadną wiechy Buntów owych ; wszyscy cyt, wszyscy dudy w miechy. Pot. Arg. 602. (umilkli). — Jak dudy ten człowiek, pro imbecilli, languido, exossi. Aliquando in laude quoque, pro non refractario, cui facile est quidvis persvadere. Cn. Ad. 289. er läßt mit fid; madjen, ma# matt null. — Dobryć król sam ; ale cóź? własne dudy żyje, Tak zagra, jako dworskie nadmą go fakcyje. Pot. Arg. 160. Weselćjby było, kiedyby były dudy. Dwór. J. i. (t. j. starostwo w Litwie, które sobie ktoś tą dwusłownością u króla uprosił).— A ty Smorgońska dudo! znaj, żem z ciebie drwiła, Właśnieś też wart zazdrości ! Zabi. Zbb. 14. (dudku, głupcze! bu ©morgouifdjer ©ubclfacf, fêtufalt#» ptnfel, Tölpel, cf. Smorgonie).— Znowu szlachcic w gniew, znowu błazna biorą, Znowu mu dudy potężnie opiorą. Pot. Jout. 1,196. (pludry, zadek). DUDAĆ, ał, a, act.niedok., §. 1. na dudach grać, bubel», auf bcut Subelfacfc fpteten; Boh. dudati ; Ross. 4y4irr!> piszczeć na trzcinie. §. 2. Głos dudom podobny wydawać, bubelit, einen £oit U)te ber Subelfacf uon ftd; geben, fdjrepcn, une ber2BtcbeI;apf. Dudek duda. Pot. Syl. 28. Dudkowie dudali. Banial. J. 5. b. — §. Ani dudać o czym, ani myśleć, etlM# (jar nid)t iicrmu* tt;eu. (ob. ani dudu). O złym nie dudając przybyła. Zebr. Ów. 227. (fatorum nescia). O Akteonie ani duda ona. ib.

77. (Ula quid Acteon nescit).

DUDEK, dka, m. DUDASZEK, szka, m. zdrobn., Boh. dudek, dedek; Slovac. dudek; Sorab. 1. wupak, hupak; Sorab. 2. hupaz; Vind. uudeb, vodeb, butei ; Carn. odap, otap, adoss, smèrdakavka; Croat. dcp, dćb, dób, futach; Dal. dedek, bosij petesich, kokotich, putpudin; Hung. babuk; Slavon. kukavicsji korj ; Bosn. dedek, bosgji pivaç, bosgji piteo, putpuden; Ross. bao^, y404'&, nycroin-ua, óycTOiuKa, noraTyfiKa; Eccl.    §• 1- Pta^ rzędu

sroczego, upupa epops, wielkości kosa, z czubem na głowie pierzystym; gniazdo robi z gnoju w dziuplach ; przykrój jest woni. Zool. Nar. 266. ber 2Btebelmpf. Dudkowie dudaii. Banial. J. 3, b. Dudek duda. Pot. Syl. 28. Ze ten ptak zawszy śmierdzi, ztąd przysłowie: śmierdzi jak dudek. Kluk. Zw. 2, 289. Siedziałem wedle ciebie wczoraj czas malutki, Z gęby jedzie gorzałka, zza kołnierza dudki. Pot. Pocz. 421. (t. j. smród). Puhacze nienawi-dne, dudki śmierdzące. Banial. J. 3. Ma-ć też dudaszek czubek i pstrociny, A przedsię śmierdzi, tak jako i iny. Rej. Zw. 220. Dudek i sam śmierdzi, i gniazdo swe zaplugawi. Rej. Zw. 52. Znać dudka miedzy dzięcioły. Rys. Ad. 78. Dudka między kokoszami snadnie poznać. Slryjk. 220. Znać dudka z czubka. Cn. Ad. 1361. (znać wilka po sierci ; znać z octu wino). Każdy dudek ma swój czubek. Cn. Ad. 340. (nikt bez ale; — albo też: każda głowa ma swoje czapkę). — Nie grab' dudku siana , Ulgniesz po kolana ; Będzieszli tak zuchwały, Uwię-źniesz jak mały, Jako się zamoczysz, Z błota nie wyskoczysz. Bies. Bosk. A. 4. (cf. szaszku nie podejmuj się le-gawego pola, quid valeant humeri). §. 2. Z wytykaniem głupstwa: dudek * głupiec, eilt ©itttpel, eût 6ci)bp#, ©in*

DUDKA - DUDKOWAĆ.

DUDKO W Y - DUGA.

555

fûltSpfnfel. Ci na dudka poszli, co to zdanie utrzymywali. z Pod. C. 3. Gdy się trochę fortuna jego zachwiała, już Sien, wyki Milczże dudku borowy. Tent. 33, c. 48.    za pieniądze przyjaciół nie mógł dostać, których pier-

Miły dudku! Twórz. Wie. 88.    Kłaniaj się dudku. Teat.    wój darmo wielkiemi rotami zanim i przed nim dudku-

22, b. 20. Ja tu jak dudek stoję. ib.    55, d. 40. Po-    jąc chodziło. Stryjk. 694.— §. Durnieć z trwogi, oeritar*

wolność zbytnia nas w dudki postrzydz    dopuszcza. Mon.    rcit. Oto stają na głowie włosy, dudkuje serce, groza

70, 258. Na dudka kogo wystrychnąć.    Teat. 55, b. 38.    wspomnieć na takie straszydła. Oss. Sir. 8. BUDKOWY,

Nie oszukasz, nie tu dudki łowić. Cn. Ad. 630. Tak    a, e, od dudka SBiebcljopfS * ; Ross. B404OBMH. DUDL1Ć,

bracie, dudki łowią. Pot. Arg. 232. Cn. Ad. 4 453. Niech    ił, i, Act. niedok., dudlać kontyn., na dętym instrumen-

inszy dudkiem będzie; mnie już nie zwiedziecie. Jak. Baj.    cie bezsztucznie, niedbale grać, biibcltt. Żyjesz rozko-

244. Nie dudek Jakubek, et tft fcht 9îrttt. Gemm. 484.    szny ziemi wychowanek (koniku polny) Dudląc ustawnie

(nie Dorota). Wielki z ciebie dudek. Pot. Jow. 4 49. (rura).    w organek. Anakr. 56.    §. W dzbaniec wina pijany war-

Nie na dudka trafiłeś, gotuj się na mnie dobrze. Boh.    gi swoje dudla. Jabl Tel. 47. dudląc wraża, et bltbclt fet'

Kom. 4, 489. Pokażęć dudka na    kościele. Mon. 66, 723.    ne Sippen tu bdt SSctnfrng tüncht. NI DUDU adv., wcale

(nic złapiesz mnie; odrwisz się    na mnie). Byłoć mędr-    nic, i tyćka nie, gaitj ltnb gar    ntdjtô; aitcfy ntdjt fo ińel.

ców wiele, Co sobie wy wróżyli dudka    na kościele. Zbb.    Często Jowisz dla dziewki, o niebie ni dudu, Często dla

4 2, 468. Zabi (okpili się). §. Dudkami    Bonifratrów zwa-    niej do głupstwa brał się i do cudu. Zabi Amf. 5. Poliarch

no, cf. czubki.— |. Dudek od    żony * rogal, eilt §abltrep.    jeden w jej uściech; o Palladzie    ni dudu. Pot. Arg. 444.

77*. Kiedy starzec młodą za żonę    bierze, z żony kokietka,    Śpi, pijany masłokiem człek na    obie uszy Rozkoszy tego

a z męża pewno dudek. Teat.    34, b. 442.— §. 5. Du-    świata, ni dudu o duszy. Pot. Zac. 45. Inaczej ani dudu. Teat.

dek, trigrossus potrójny grosz.    Urs. Gr. 358. eilt Sbiiftcheu,    29,45 — DUDZISTÄ, y, m, dudarz, duda, bet ©acfpfeifer.

eilt $>Cltt. Czasem człowieka choć rzecz ucieszy malutka,    Dla większej powagi Niech habit różny noszą i różne ba-

Dałem dudkowi, czego nie wymawiam, dudka. Pot. Jow.    czmagi, Aby znano co poseł, co trybunalista, Co sena-

2, 74. Czuwają na jego śmierć, na jego dudki. Opal. tor, prokurat, a co też dudzista. Star. Vot. E. 4, b. Sat. 29. (dziegi, pieniądze, ©db). DUDKA, i, m. dudek, *DUERN, u, m. (cf. kwatern, sekstern, oktern) wyraz dru-dudarz, bet ©acfpfetfer. Satyr dudka, imieniem Marsyas.    karski, oznaczający, że pod jedne literę alfabetu, którą

Otw. Ow. 252. DUDKI, ów, (Boh. dudky scutica kor-    na spodzie we śrzodku karty dla liczby kładą, dwa ar-

bacz), żelaza, któremi koniowi nos ujmują, bte ^fej$ftange,    kusze podciągniono. Tak na ostatniej karcie Marc. Urzed.

womit bent ÿfetbc bie 9îafe eiltgcfleilllltt wirb. 77*. DUDKI,    znajdziesz: A,B, C,D,E etc., wszystkie tryerny ; oprócz

G. ek plur., Dernin., §. 4. małe dudy, multanki, eilte fletlte    Rr, Ss, Tt, które duerny są: t. j. Z tamtych liter ka-

0ac!pfctfe. Bożek Pan ze trzciny woskiem zlepione Dudki    żda rozciąga się przez trzy arkusze albo 6 kart in folio;

zrobił, z nierównych piszczeli złożone. Otw. Ow. 42. Se-    z tych każda tylko do dwóch arkuszy albo czterech kart;

natorowie posłów datkiem na swą stronę zaciągać, a kę-    bie ® U ente, in beit Sltcfybfitcferepeit. Ld. DUET, u, m. śpię—

dy się im podobało nawodzić, a zgoła właśnie, jakoby    wanie we dwoje, ba§ ®nett, ber ®oppdgefaitg, z Włosk.

dudki jakie (gdyż tak z nich niektórzy przeszydzać zwy-    duetto. §. Gatunek    stroju kobiecego na głowę, eilt 2ßeb

kii), nadymać ich poczęli. Krom. 689. (quasi tibias in-    berfopfpittj. Ubrać sie    w czołko albo w duet. Teat. 22, 58.

flarę. cf. Dorotka). §\ 2. W wielu aktach Mazowieckich, DUFAĆ, DUFNOŚĆ, DUFNY ob. Ufać, Ufność, Ufny. Rawskich i pobliższych, były połowiczne księgi czyli ło- DUGA, i, z. ‘DUHA, DUCHA, y, i. (słowo jednej z tych manych stronic; takie ważkie księgi nazywano dudkami.    rzeczy, które nie znajdują się w Polszczę. Dudz. 32). ka-

Czack. Pr. 2, 458. SIctenbndjer iit gefpaltner Sogenform.    błąk nad chomątem, ber 23ngd über bent ŚRmtmoitt; (Ross.

DUDKOWAĆ, ał, uje Act. niedoli., dudać, bitbelit, auf bent    4yra * łuk, æjtobhh obłączysty, cf. duczaja). Duha do

$)tlbelfacfe blafeit. Tam radzi dudkują, gdzie dudy ładują.    wózka jednokonnego    bywa brzostowa, czeremchowa. Kluk.

Dwór. D. 2. (gdzie zapłata, tam muzyka, cf. jaka płata,    Rośl. 2, 458. Za    chomąt chłopski 6 groszy; za duhe

taka robota). §. Żarty, śmieszki stroić, błaznować,    dwa pieniądze. Stat.    Lit, 395. Krzywicie jako dubę gło-

reitśpoffeit machen, Reffen treiben, ben Warren macljcn. Dud-    wę swoje. Leop. Jes. 58, 5. (zwiesicie jak sitowie. Bibl.

kują przed Jezusem ukoronowanym draby, To obie-    Gd.). Inszy fryz, inszy żmudzin, insze są szewluchy, Przy-

ma, to jednym klękając kolanem. Pot. Zac. 4 44.—    rodne do orczyka, chomąta i duchy. Pot. Jow. 497.    §.

Nadskakiwać komu, etltCllt anffprtltgeit, Ollfwarteit, jn ©C*    (Slovac. et Boh. duha, daube; îattfel; Rag. dûgha; Bosn.

bote [teilen, auf [eben üffitltf    paffen. Dworzanin u dworu    za-    dûga,    lûk nebeski;    Slavon. düga; Croat. duga,    puga,

biega, dudkuje, usługuje.    W.    Post. Mn. 249. Gdy    gę-    huga;    Sorab. 4. tucżel, tutżel; Sorab. 2. tüza,    ptuza,

sty worek u kogo poczują, By też był jako Świnia, wszy-    ptiizza; Eecl, et Ross. 4yra HeóecKaa, pa^yra; Carn. ma-

scy mu dudkują. Rej. Wiz. 97. By miał kozieł pienią-    vérza; Vind. maura, maverza, boshji stoi, piauka); tęcza,

dze, to mu dudkujemy. Papr. Kol N. b. et Q. 2, b. Po-    ber Sftegetlbogeit. Duha abo tęcza i teraz przede dżdżem

chlebstwo i 'dutkowanie. Rej. Post. S. 5, 5. Rej. Zw. 45.    i po dżdżu pospolicie na kształt duhy się okazuje. Stryjk,

Każdy przed tobą dla bogactw dudkuje. Rudn. Apopht.    7. Slovac. Prov. Pige gako duha wodu insignis potator.

432. Nie dudkuj złemu plemieniu, Nic na tym, choć ma    §. Duga, wyraz ciesielski, n. p. weźcie za dugę tę bel-

w rzemieniu. Rys. Ad. 49.    Pani    swojej bićniziuchno czo-    kę, t.    j. podnieście    ją, podsadzając pod nie jeden kołem, dudkować, umizgać    się,    jak czapla w kobieli.    Mat    nieć drugą; a drugi    przez inszą kłodę cisnąc na    dół. X

556

DUKAĆ - DUMA.

DUMAĆ.

czeme.

Kam. bet; bcit Bttttmerleuten, bte @cf;nnppe. DUGOWAĆ cz. niedok., zdugować dok., podważać. A'. Kam. auf bte ©cftnup* pe nehmen, wippen.

DUKAĆ, aï, a, act. niedok., Duknąć jednotl., wróg trąbić, bitten, auf entern .borne bfafett., Cn. Tli. Owcarz już du-knął; dwa razy dukriij. Tr. §. Żaba duka, rzegoce, skrzeczy, ber $rt)fcf) foart. Żaby wrzaskliwe dukają. Simon. Siei. 59. Dukającą sobie w wodach żabko, kaczka pożarła. Gawin. Siei. 391. §. Dukam, powtarzam jedno z uprzykrzeniem. Dudz. 22. einem womit tu beu Ofjrctt liegen. Ustawicznie mi o tym duka. Tr. — §. ob. Dukwić.

DUKAT, a, m., DUKACIK, a, m. zdrobn., czerwony złoty, czerwieniec, ber Thtfatcit; Koli. dukót; Vind. dekat, siat; Bosn. sgjutięa, sgjuticięa, (cf. żółty); Boss. MepBOitenB; (Croat. dukat « 25 gr.). Powszeclinie bierzemy dukat za czerwony złoty; w śrzednich wiekach były te obiedwie monety rzeczy różne. Kiedy floreny zaczęły być podlejsze, czyste złoto wybijano, i te od xiestwa (Apulii), w którymf je bito, nazwano dukatami. Czach. Pr. i, 465. Mocny promotor, co się dukat zowie. Jabl. Ez. 14. Dukatami ponabijał trzoski. Zab. 11, 188. Bieda, kiedy człek nie ma dukacików. Teat. 43, c. 17. Wszak i tobie zdałyby się dukaciki. ib. 15. c, 14. DUKACINA, y, z. mizerny dukat, ein armer eïeitbcr $ucaten. DAKACISKÓ, a,

n. szpetny, nieforemny dukat, eilt fmßltdjer ungefd;lad;ter ®lt= Taten. DUKÀTON, u, m. moneta srebrna Włoska, Ilollcn-derska, Szwedzka i t. d. eine ©ilbermünje, ein îwcaten. Du-katony Weneckie. Star. Mon. A. 3. DUKATOWY, a, e, od dukata, ®itcatcn⁵. Złoto dukatowe ma 23 karaty i 16 gran. Kruml. 67. Lesk. 2, 87. Ross. nepBOiiitoe 3040to.

DUKT, u, m. z <Łac. ob. Ciąg, cf. cug.

DUKWIEć iał, ieje, intrans. niedok., Dukać kont,, (cf. Germ. bttefett), fałdów nad czym przysiadywać, ślęczyć, über et* mad lange uub unaufbörltd; liegen. Inni nad robotą dukwiąc, święta gwałcą. Bals. Niedz. 2, 265. Ślepi, duka w zbutwiałych szpargałach młody susceptant w pieniackićj jaskini. Monit. an. 65, 48. KopiiuTt, iuiiiJLifiTL. DUKWIAT, a, m. siedzący nad czym, dukwiący, ślęczący* ber über etwad lauge ftfd. Bndt. z Zab. 8, 327.

DULCINKA, i, i. z <Łac. dulcis, kochanka, ba§ Ciebćf;eit, (®nl* cimette, ®ulciitea). Kupił jarmark swojej dulcince. Tr. fet* tter ©dmtteu.

DULCZYĆ intrans. niedok , dukwić, ślęczyć, mi'fübcr ftjjcn, brüten. Ja sobie tyle pracy daję, dzień i noc dulczyć muszę, abym z ciebie co wyciosał. Teat. 30, b. 55. §. Ustawicznie zrzędzić. Wolsk. in einem fort gtturreu.

DULICZ herb, półpierścienia, a na nim litera wielka T; w hełmie pięć piór strusich. Kurop. 3, 14. eilt üBkppett.

DULKA, i, z., Dulki są po dwa kołki w burcie dla każdego z flisów, miedzy które kładą pojazdy, kiedy niemi robią. Magier. Mskr. bie bet;beit boljeriteit ^ffötfttycn auf bem Sorte, jmtfeben betten fief; bad îHubcr bemegt.

/ DUMA, y, z. Boh. düménka ; Ross. 4yj»ia, *§. 1). zastanawianie się, uwaga, rozmysł, bad 9tad;benfen, (Erwägen, 9?acfi* jtunett, cf. yitrB. W dumie zostając nad wielkiemi cnotami a oraz i niewinną śmiercią Sokratesa. Mon. 71, 180. (w zadumieniu ; dumając). §. Urojenie, domysł, domnie

manie, (Etttbtfbung, Sttttfel, Sïcpnung. Wszystkie swoje o doczesnym pokoju i rozkoszach dumy na stronę odłożywszy, wołaj do boga: okaż mi drogę prawą. Smotr. Lam. pr. Pogaństwo rozumiało, że bogowie żony mają, i według dumy ich Juno była żoną Jowiszową. Budn. Apoplit.

138. Dokądże wy chramać będziecie na dwie ‘durnie (Dual)? jeśli Jehowa bóg, idźcie za nim. A jeśli Bahal, idźcie za nim. Budn. Reg. 18, 21. (na obie strony. Bibl. Gd., t. j. wątpliwe zdanie). §. 2. Górnoinyśl-ność o sobie, wysokie mniemanie o swojej zacności, (Ei* genbünîel, Süufel, ftofjc üDîepttmtg non ftd;, i)od;mutf;; Vind. prevsetnost; Gain, ohôl, mogozbnomislost; Croat. ohol-nozt, gizdozt, bahatozt; Bosn. oholôst, uznosnost; Slavon. hùllost; Rag. oholost, osórnos ; Ross. 4MCnie, (cf. ^mhtb dąć), BbicoKoyMie, cnect, 3aHOClMBOcri>; Eeel. bbicoko-napcTBO. Chcieć być, czym być nie możem, duma to jest podła. Kras. Sut. 52. Jamci chciał z nim z początku postąpić łaskawie, Ale żc dumy jego tak na harde każą, Weźcie go pod strażą. Morszt. 134, Nestor Achillesa szumy, Pychę Agamemnona i Ajaka dumy, Moderował. Jabl. Tel. 147. Kupiec zuchwały odpowie mu z *dumu (z dumy), Wszystko pochodzi to z mego rozumu. Jabl. Ez. 54. Dość już dumny, na większąś dumę dziś go wsadził. Dmoch. II. 1, 248. Znamci ja dumkę twoje. 1 Leop. 1 Reg. 17, 28. Nie miałby dla czego czuba podnosić nad drugiego, ani sam dumy sobie stroić. Gil. Post. 103, b. $. 3. Duma * elegia rycerska, niby zamyślona pieśń, bad ^elbentrauerlteb* ber f/ennfdje ftfaijegefang, (Siegte, (cf. Germ. îott, 2)bit, $)bfjttfeit). ₍Duma o Stefanie Potockim: Słuchajcie rycerze młodzi, Żałosnej lutni ję-— Nieme. P. P. 132. Insze jest śpiewanie pieszczone, jako są lamenty, dumy; insze śpiewanie męz-kie, jak na wojnie. Dawali im Grecy pewne przezwiska od powiatów Doryka, Frygika ; jak u nas Buskie lamenty, Podolskie dumy. Petr. Pol. 204. Nad tobą duma będzie śpiewana. 3 Leop. Jer. 51, 14. (piosnka marynarska. 1 Leop). Fig. Smutne śpiewanie, ïranergefattg, Sïlageton, £rauertOlt. W majowej chwili Już o wschodzie słońca dawne słowik dumy kwili. Zab. 1, 105. Nar. Wdzięczne dumy ptaszątek. Brud. Ostat. A. 3. DUMAĆ, ał, a, niedok., *§. 1). obsol. transit., tajemnie myślić, w myśli układać co, auf etwa» btdflcn; Ross. 4yMan,, 4yjiaio, o64.yMaTb, oó/iyMMBaTL, y4yMaTb. (Eccl. Aymuo Grace, ovgßovfovco con-silio ; 4yjuiojiaiia.ibCTBO konsulat). Nie dumaj na bliźniego twego *zła ; gdy on mieszka bezpiecznie z tobą. Budn. Prov. 3, 29. (nie knuj złego. Bibl. Gd.) Izali nie błądzą, którzy dumają złość? zaś miłosierdzie i prawda dumającym dobroć, ib. 14, 22. (wymyślają. Bibl. Gd). Maszkara dawa wszystkim złośeiwym wolność, dumać co złego. Modrz. Baz. 141. g. Intransit. Za myśleć się nad czym ftauneub nacfjftmten, fiteren, (verblüfft fespt), fłautten, fünfter* ren in ©ebanf’en; Ross. 04yMaTbca, no4roptonnTbe«. Nie mając pokoju, ni swobod w tej chwili, Siedli i rozpłaczą się dumając na sobą. Przyb. Milt. 298. Ociec duma, kwapi się nieskoro, Twarz mu się mieni, sam coś rozmyśla wątpliwie. Bnrdz. Tr 311. Saul sobie dumał a myślił, niech się na Dawida obali ręka Filistyńska. 1

DUMCA - DUMNY.

DUNAC - DUNY.

557

Croat. et Rag. dumna < zakonnica). Dumni bojarowie Moskiewscy i dumny Diakon, abo pieczętarz. Zoili. Mskr. 50. Dumny bojarzyn. Doter. 160. My pełnomocni posłowie, Ich Carskich Wieliczeństwa bliźni bojarowie i dumni ludzie. Vol. Leg. 6, 453. — §. O sobie wysoko trzymający, bod)mütbtg; Boh. zpupnÿ, myslny; Sorab. 1.

Leop. 4 Rcg. 48, 47. On sobie pilnie duma o mnie. ib. 23, 22. O zloty jeden zapamiętałby się i wpadłby w rozpacz, dumając tak to na swym umyśle , a cóżby to za nakład miał być, siłaćby to ! Gliczn. Wych. M. 2, b.

Nie dumając wiele, Zwiezienia się wyłamał i szedł sobie śmiele. Paszk. Dz. 56. Puściwszy w słup oczy, Duma, ni stary wałach na poboczy. Pot. Jow. 2, 29. To miej-    hoffartny; Slavon. obol, hól; Hag. obol, ossoran ; Garn.

sce przyjemne smutkiem nie odraza, Wzywa dumać; dumanie lubości przymnaża. N. Paru. 3, 537. (melancholii nabawia). Melancholia czyli dumanie, ib. btc SJMandißlte.

Wódka ta teskność, złe dumanie oddala. Spicz. 4 OT.

Ocet z morskiej cebuli pomaga padającą niemoc cierpiącym , także dumającym, szalejącym i zapomniałym. Sienn.

628. (mclankolicznym , cf. durnieć, ‘zumieć, zdumieć, cf.

*um). §. Tęsknić za czćm, flety ttacty etami? baitgeu, festen.

Zajechawszy za Dunaj , juz do domu nie dumaj. Iiys. Ad.

81.    §. Zdumiawszy się, melancholicznie śpiewać, tu ©C*

bflttfeit melamtyollfcty üertleft fingen, ftanuenb fingen. Nie trap'    Tyś młody a stateczny; nie dumny w darach, których ci

się nadto srogością Glicery, Nie dumaj smutnym wier-    niebo szczodrze udzieliło. Zab. 7, 212. Kossak. Dumny

szem na nieszczery Postępek.... flor. 4, 149. Min. (neu    glorieux. Teat. 24, 67. Czrtr. Dumnym być, Ross. bm-

miserabiles decantes elcgos). Sobie ja dumam; nie pra-    coKoyaiCTBOBaTt; Eccl. Be;ieMy4pciByjo, mhofo o ceóh

gnę by skały I lasy po mych baletach skakały. Kochow.    AyaiaFO, BMCOKOyMCTByio.

258. Surmy frasobliwe dumają. Leszcz. Class. 64. (ża- 'DUNĄĆ, ął, ęli, dunie cz. dok., Sorab. 2. dunuseh, dusch; łośnie grają). DUMCA, y, m., DUMIEC, mca, m. czło- Rag. dunutti, dutti; Bosa. dunuti ; Ross. 4yiiyiL , 4yib, wiek dumny, o sobie górno myślący, Ross. cnecitBeuE, 4yio * dąć, dmuchnąć, blnfett. Chrystus dał-apostołom, cnecbKo; ein SKenfcty öott ßtgenbünfel, ein^txtyamttylger. Ucho-    dunąwszy na nich, Ducha ś. Fund. 5.—    §. Prysnąć,

waj boże, żeby się który szlachcic był przeciwił któremu    drapnąć, dmuchnąć, uciekać, auêvelj-klt, bflößtt laufen. Dwor-

z tych dumców. Przestr. 90. DUMIEC się, iał, ieli,    du-    nik ostatek zmłócił i do lasu dunął,    A    klucznik drugą

mieje się recipr. niedoli., (Zdumieć sie dok. qu, v.). z    po-    dziurą za nim się wysunął. Rej. Wiz.    42,    b. Gdy usłyszą

dziwem zastanawiać się, zdumiewać się, Ross. M.itîb,    pukawki, działo w zamku runie, Ali nasz z płochą twarzą

0Ó0M.i-BTb; Über cttunê fłaitnen. Gdzie sie na tyle rzeczy    precz    od zamku dunie. Biel. S. N. 53. Nie dufaj., ra-

ludzie durniejecie, Ja prócz boga i duszy, nic nic mam    dzę, nikt prawie fortunie, Zawiódłszy cię w las , ni wzwiesz

na świecie. Dmoch. Sad. 28. Na bogactwa jego durnieją    kiedyć dunie. Rej. Zw. 229. b. Nie pokładaj nadziei w

się oczy. Dmoch. U. 4, 268. DUM1ENIE, ia, n. Subst.    obłudnej fortunie, Ta cię tylko zawiódszyv na stronę

Verb., zastanowienie z podziwem, zdumiewanie, bftê ©fait»    wnet dunie. Papr. Koi. S. b. ib. J. 2. Rej. Zw. 254. b.

nett. Z durnieniem wielkim temu sie dziwować nie mamy, DUNAJ, aju, m., rzeka wielka w Niemczech, która przez Nie-że bóg w ubóstwie urodzić się raczył. Biai. Post.    72.    miecką i Węgierską ziemię bieżawszy    do    Tatar, siedmią

DUMKA ob. Duma. DUMNIE, DUMNO, Adverb, słowa    du-    odnóg wpada w morze czarne. Ohu.    Ow.    67. Biel. Hst.

mny, tyoctymuttytg; Ross. 3aHOCMiiBO. (cf. Ross. mtlg. 4yMH0    357.    Slov. et Boh. Dunag; Dal. Dunay; Hang. Dunà;

»wątpliwie). Wynosi on się szumno i dumno, gdyby jeno    Sluv.    Dunaj; Rag. Dunav , Dunaj; Bosn. et Croat. Dunaj,

zawsze tak stawało. Haur. Sk. 204. Porzuć surowość    Dunay; Vend, et Carn. Dunàva, (Vind. et Carn. Dunava,

twoje, nie idź ze mną dumnie. Teat. 44, 23. 'DUMNO-    thunouska deshella » Austrya ; Vind. et Carn. Dunej, Dun-

PŁASK1, a, ie; nadęty a czczy, tyoctytrabenb Uttb fetyaal.    nej » Wiedeń); Ross. 4ynaii ; btc ®0ltflU.

Pełne są śmiesznych a dumnopłaskich wyrazów ostatnich    ie, od Dunaju, 'Doitrtlt», tum ber ®0tnilt; Boh. Dunagskÿ;

wieków panegiryki. Pir. Wym. 345. DUMNOMYSLNY,    Croat. Dunayszki ; Dal, Dunavszki; Ross. 4yHaHCKÜî.

e, — ie ud., górnomyślny, tyoctytyetątg, ty tuty lit lit ty tg. Schyl DUNAJEC, njca, m. rzeka Polska, wypada z gór Karpackich, pod swe nogi dumnomyślne głowy. Zab. 4 7,    548.    DU-    wpada‘w Wisłę. Dykc.    Geogr. 4, 4 76. ber    fthtj-î    JHtltatec

MNOSC, ści, z., wyniosłość, górność, pyszność, bie    £)ßcty»    Ten komu się morze zdarzyło przepłynąć,    Może    na    Du-

iltlttty, btc £od)müttylgfelt; (Vind. perv’setnost;    Rag.    oho-    najcu zginać. Zab. 43,    283. Treb. Lepsze    jajca    od    Du-

lost, osórnos). Dumności swojej założyć    nie umieją    najca, niżeli od Wisły.    Rys. Ad. 38.

granic. Mon. 71, 453. 'DUMNOWYNIOSŁY, a, e, dumą DUNAL, a, m. Dunale są dwa gwoździe z uchami od haków uniesiony, ftolj attfgeblafnt. Nie daj się dumnowyniosłym    i te    na wylot do budy na szkucie wychodzą i    są szplin-

pankom zrażać. Pilch. Sen. list. 557. DUMNY, a, e, 1*.    tami    zabite. Magier. Mskr. jrcet) 9îâgel mit Oprett, bie tli

w Moskwie, tak jak huczny tytuł »zacny, zacnej rangi, »or» bie 6ciuff3cajute bttrd)ge^ett. '

rtcl;m ; (Ross. 4yMa tajemna czyli sekretna rada, 4}^mhoh    DUNY,    G. dun, plur., btc 2)imeit; (Holi. duynen;    Gall. du-

4B0paiuiH’b, 4baH_b, MeaOB-BKTi » zasiadający w radzie, kon-    nes ;    Angl. downes). Są góry małe z piasku    wysypane

syliarz, sekretarz rady; Eccl. 4yMHbiu consiliarius radny; przed brzegami morskiemi wzdłuż leżące. Wyrw. Geogr.

a,

ohôl, oholn ; Vind. preusetn , vifokonoshen ; Bosn. uzno-sni, oboli; Ross. BMCOKoyMHUM, rocii040Barb, óoapoBa-Tbifr, sauocmiBbńl, cneciiBbin ; Eccl. coKOcep4eBi[biH, ceóli 4yMaeTb. przestawać nie chciał. Skar. Żyw. 345. O dumny, gdyć fortuna pochlebi choć mała , O tchórzu, gdy cie trwoga w strachu obleciała. Bardz. Tr. 196. Najlepszy sposób na dumnego, nic nie dbać o niego. Tr. Dość już dumny, na większąś dumę dziś go wsadził. Dmoch. II. 248.

Bbl—

RMtOKOnaflhHT,

n»f>AT*y KCAIIYAKT», KOTOphIIl MHOTO O Z pysznemi j dumnej fantazyi ludźmi

DUNAJSKI, a,

12. Przy (lunach wśrzód morza wysypanych tona. Przyb.    ib. 78. — §. Miasta szos dwój, który zowią duplą, pła

Milt. 224,

cić mają, na przyszły rok. Vol. Leg. 3, 52. Miasta szos, DUŃCZYK, a, m., człowiek z Danii rodem, eilt DftltC. Duń-    który zwano dotąd duplą, dwie sympli w sobie mający,

czykowie posiadają także niektóre osady w    Ameryce.    płacić mają. ib. 592. Doppelftener, boppelter ®cl;oß.    2.)

Dykc. Geogr. 4, 159. Duńczykowie, Duńczycy,    Duńczyki.    (‘DUPLA ob. Dupel). DUPLAK, a, m., podwójny grosz.

Dudz. 11. Hoss. vAa’taHHii'B. DUNKA, i, z., kobieta z Da-    Cn. Th. (ein Doppelraten), eut 3niepijrofd)enfiücF. DUPLE-

nii rodem, eilte Dfllttlttt ; Hoss. Amtaiina. DUŃSKI, a, ie,    TA, DUBLETA, y, z., drugi exemplarz czego, DUPLI-

od Danii, Dättifdj, oon DflltemarF « ;-Croat. Danszki; Hung.    KAT, u, m.y b(tś DupltCdt, bte Dublette; Gall. doublet.

Dâniai; Hoss. 4ahtdfi. Królestwo Duńskie zawiera w so-    $. Nieprawdziwy drogi kamień, etlt falfdjer (Ebelfieitt, eilte

bie niemałą część ziemi onćj, którą niekiedy zwano Cym-    Dublette; Hoss. oiasera. Dublety, szmelce, rubiny    far-

brica Chersonesus. Giuagn. 438. ob. Dania. Że    królestwo    bowane. Złotn. C. DUPLIKOWAĆ, DUPLOWAĆ, ał,    uje,

Duńskie najdawniejsze ze trzech królestw północnych;    Act. ndk:, zduplikować Dokon., brać dwa razy wielkośćjedne,

przeto król Duński ma pierwszeństwo przed Szwecyą.    Solsk. Geom. 2. bliplicirett, bltplireit, oerboppclll, boppelt

Dykc. Geogr. 1, 158. (cf. ‘Hańsko, Gdańsk).    nehmen, jmeptttal nehmen. Duplikowany, a, e, Part. Perf.,

DUNIEC, ńca, m. Doniec ob. Doński Kozak.    dwa razy wzięty, ib. Sorab. 2. topplowasch; Bosn. du-

DUODEG, |dwunastka, lj z Łac.    n.    p. książka w    duodec,    plati, zduplati. DUPLON, DUBLON, u, w., Gall. dou-

Vind. dvanaistina, dvanaistnost.    -    błon, podwójny dukat, bie Dublone. fig.tr. podwójny, so-

DUP' ob. Dub', dziup'. DUPA, y,    z’.,    DUPKA, i, z’., Demin.,    wity, boppelt, Jtuiefact;. Heretyków tych możemy piekło-

zadck, rzyć, zadnica, ber Slrfd), ber futtere,' Slav. guzica,    wczykami zwać, a jeszcze duplonami, to jest, większemi;

straxnjica; Hoss. mona, 3a4iiHiia. Więcej w dupie gó-    sami dyabli tylko sympliczną wielkość złości mają,

wien, niżli w głowie rozumu. Rys. Ad. 73. Czy wcale    ale oni dwoistą. Dirk. Exoj'b. D. 4. b. DUPLÓWKA,

go nicmasz, czy rozum nosisz    w    dupie? Pot.    Jow. 2,    DUBLOWKA, i, z’., szycie na około klinika u trzewika

30. Wolno dupce, w swojej    chałupce. Hys.    Ad. 74.    damskiego. Magier. Mskr. bie Doppehtfltty ant 3micW tllt Da*

(cf. dupiasty). Dał mu w dupę, w sepet, w cymbał, mcitfdjtllje.

w chałupę, w zadek, w starą panią. — Około dupki DUPNIASTY, a, c, pełen dubiów, wydupniały, wypróchnia-dziecęcej. Spicz. 184    §. Członek wstydliwy żeński, btc ły; Holi. daupnatÿ; Hoss. 4yn.racTbin, 4yn,iOBaTbin, (Ay-

n»eibltd)c ©d^aaut. Nie trzeba gładysza do dupy. Pot. Joto. n.nm> wydrożyć drzewo); Eccl.    y KOToparo cpc-

2, 55. Dla dupki utracił majątek, (cf. kiep', kiepstwo).    4iwa BLirHii.ia ii nycia ; ait^cfmtlL (jofyl, ooll auŚgefaitlter

§. Kurze dupy abo dupki, narostki wedle otworu po-    Sikfycr. Cn. Th. DUPN1EĆ nijak, ndk., wydupnieć dk., zo-

śladkowego. Perz. Lek. 2, 19. $etßemar$eit, DUPEL, DZ1U-    stawać wydupniałym, czczym, wydrożonym , l;o()l werben,

PEL, pla, m., DZIUPLA, i, z., dup', dub', dziub', * eilte    lürijertß werben. Żeby od zakału zakażonej ilegmy pró-

Sauntljbljluitg. Niektóre ptaki gnieżdżą się w dziuplach,    chnieją i dupnieja Eraz. Ob. A.

to jest, w wyprochliznach drzew. Zool. Nar. Dudek ‘DUR, a, m.t [szał; w tein znaczeniu używa się ten wyraz gniazdo ściele z gnoju po dziuplach drzew. Ład. Ust.    i w języku ruskim. 2] Hoss. 4yp,L krnąbrność, upór, (Eb

Nat. 52. Zając wie bory, lasy; ty jako odludek, Prócz    flCllfiltlt, Dürfe. Dur cię jął schizrnatyku. Smotr. Ex. 92.

targu nigdzież nie wiesz ; siedzi w duplu dudek. Pot.    Puść za góry Szpetne chmury, Bo świat bury Szuka

Pocz. 501. Siedź już plugawcze w swym duplu obrzy-    *dury, By cię ‘snury I za mury Związał po swój woli.

dły, Wdziawszy kożuch za zbroje, za miecz    wziąwszy    Hej. Zw. 29.

Hoss. (4ypaKt, 4}'-

m.

widły. ib. 123. (cf. domator, domak).    DURAK, a, m., DUREŃ, rnia,

DUPELBIR ob. Dubelt. DUPELHAK, u, m., (cf. hakowni-    pa.iefi, 4ypaunme, 4ypa,tCKŁ, npi^ypt, ^041; Svec.

ca, półhak) z Niem. Doppelraten, gatunek dawnej strzel-    dare, cf. vêtus Gall. daurnć, étourdi); ber Dfior, etlt ftolj*

by, z których za pomocą podstawki do ośmiu łótów oło-    blttUtncr Äerl, hardogłupiec; (Yind. terklazh, amoshnik;

wiu wystrzelano. — Działeczka albo dupelhaki. Archel.    Carn. abota; Croat. bedak; Bosn. trńm, budalast). Oba-

2, 62. DUPELTOWKA, i, i., fuzya z podwójną rurą,    dwa błazny; albo jeden kiep', drugi dureń. Dwór.— Jabł.

Cttt ®oppeI(attf, etttc pitnie mit jmep Sältfcit; Vind. dvoika.    Ez. 12. Niech się ten dureń kędy indziej żeni, nie tu.

DUPELTOWY, a, e, ®0ppeL; Vind. dopelt; Croat. dvoj-    Pot. Syl. 355. DÜRNICA, y, z., 1.) głupiodumna baba,

struk; Ross. MOxpoBUÜ; Eccl. cyryóonŁiTHbift, o trunkach:    Hoss. 4ypima, 4ypbiii4a; Eccl. 4ypa; Vind. abotniza ;

drugie tyle mocniejszy: n. p. dupeltowe piwo. Teat. 19,    eilte Stimmt, eilt ftoljbummeê 2Beib. 2*.) Bzdurstwa, drwa,

Doppelbier, dupelbir. Syr. 946. Dupeltowa wódka, Dop*    ©efdjmäije. Gdy wam durnice i bajki przynoszę, Wnet

pelbmitlthnetlt.    audyencyą u was ja uproszę. Jabł. Ez. DURNIEĆ, iał,

DUPIASTY, a, e, tęgą czyli dużą dupę mający,    ftarfnrfdjliij.    ieli, durnieje neutr.' ndk.y Hoss. 4ypaMitTbCfl, (4ypirfeTb,

DUPKA, Demin. Nom. Dupa qu. v.    no4}⁷pnl>Tb * brzydnieć), 4ypiTb, 04yp'feTb, durnym się sta-

1.) DUPLA, i, i., podwójne, drugie tyle, bn^    Doppelte.—    wać, tl;qrid)t merbett, oor (Stolj juin Warren merbeit. Tr.

§. Tela serica densior vel bilix. Cn. Th. jmcpbreitljtfler    DURNOŚĆ, ści, z., głupstwo z dumy, ^or^cit, bummer

Śeibcitjeu^, kitajka dupla, Doppeltaffet. Kitąjka dupla kar-    @tolj; Hoss. 4ypcHbe, 4ypauecTB0, (4ypnocTb, 4}TpH0Ta

mazynowa zł. 1. gr. 20. Gost. Gor. 112. tańsza po zł. 1.    brzydkość); Eccl. 4y4a; Vind. budalost, abotnia. DUR-

gr. 12. Kitajki dupli łokieć złł. 2. prostej groszy 10.    NOWATOSG, ści, z., odurzenie, głupowatość, 331öb[tttnÜ3=

DURNOWATY - DUŚ.

DUSIĆ.

559

fett. Mimowolne wyobrażeń powodowanie, od przedmiotów zewnętrznych odbłąkające się, durnowatością zo-wia. Perz. Lek. 192. Saula na durnowatość chorującego rozweselił Dawid, grając na cymbałach, ib. 199. DURNOWATY, a, e, — o adv., odurzony, głupowaty, blbb* ftltntg ; Boss. 4ypaK0BaTbift, 4ypeHLKiH, 4ypH0naTLiii. Wielka choroba ludzi durnowatemi czyni. Perz. Lek. 148. DURNY, a, e, DURNO adv., Ross. 4ypauKin, (4ypHUil * brzydki), Ciągnie na nas bezpieczny, pyszny, durny, zbrojny. Pot. Arg. 12. I tobie przejrzały Nieba śmierć prędką od mężniejszej ręki, Ćoś to teraz tak durny i zuchwały. P. Kochan Jer. 215. Jakby już w niewoli nas miał, durno kazał. Jabł. Tel. 146. Ze nie każę zbyt durno nad utrapionemi, Pokazałem to światu przykłady mojemi. Bard. Tr. 84. Według twej durnej głowy, musi to być. Pimin. Kam. 280. Z berdyszem Arkas durny występuje. Zebr. Ow. 200.    (furens.). Durne i głupie

mniemanie. Sak. Kul. D. 2. — transi. Durneć złoto nas sprząta ; nie czuć było wojny, Gdy bukowy na stole stał kufeł niestrojny. Ryb. Geß. B. 2. DUROWAĆ, ał, uje, intrans. ndk., (Ross. 4ypini>, npn4ypHBaTi>; Eccl. 4ypio, 4ypa<iecTByio , óyficTByio; Bosn. budaliti); błaznować, Tborljcttcn begehen, 3îarrenftretcf;e machen. Niechaj Pan błaznuje; łacno mu durować. J. Kchan. Dz. 1Ö1. Phaeton gdy raz durował, ojcem Febem butny, złajał go lnachowic. (magna loquentem, gdy się junaczył). §* Du-ruję, furor, furorę exagilor. Urs. Gr. 256. id) nuttbe, fa* fe. DURZEĆ, ał, eli, durzeje nijak, ndk., odurzałym się stawrać, zadumiałym, zapamiętałym, gan$ hetfuh't werben, ftaunen, oerhlüfft fet)tt. Durzejesz nad tym obrazem. Zab.. 13, 133. liyck. DURZYĆ, yî, y, Act. ndk., (Odurzyć dk. qu. v). z rozumu zbijać, betören, ben Scrftanb benehmen; Ross. 4ypanHTb, 04ypamnb. Będziemy ją durzyć przed ślubem, a po ślubie swoje zaczniemy. Teat. 22, 12. Dawne były matki wesołe i zdrowe, Nie durzyły im głowy dymy romansowe. Nieme. P. P. G9. (Croat. od-durjavam abominor). DURZYCIEL, a, m. odurzający kogo, ber einen junt Darren macht, w rodź. ieńsk. Du-rzycielka.

Pochodź, badurzyć, bzdura, bzdurstwo, bzdurzyć, odurzyć, odurzćć, odurzały, zdumieć, zdumiały.

DURSZLAK, u, m., z Niern. ber ©nrcbfcfylag; Sorab. 2. durchschlag, trischlag; przetak. Haur. Sk. 76. (Boh. ce-didlo , cednik, cezak ; Slav. cidilo, cf. cedziworek). Durszlak od pras winnych. Olw. Wirg. 406. Durszlak blaszany. Cresc. 33. Ern. 482. Durszlak w kuchni, naczynie blaszane lub miedziane, przez które gąszcze, sosy etc. przecedzają się. Wiel. Kuch. 400. — U ślósarza durszlak jest śpiczaste narzędzie do przebijania dziury w;żelezie, ber 2)ur<hfd)Iag beś ©ddofferś, baś $urd)fd)lageifen.

DUŚ, ia, w. Demin.y dukacik, eilt ®ucätd)en. Byle statki powróciły z fryoru, i kochanych dusiów przywiozły, sprawię córce rubron. Ossol. Str. 7. Dusie grunt, reszta bliktry. Teat. 43, c. 19. Wyb. Jest bogacz wielki, i dusie pewne u niego. ib. 27, 9. Woli on kochane dusie Niż kobiet gładkie gębusie, ib. 55, e. 8. Dwieście dusiów. ib. 48, b. 42.

DUSIĆ, ił, i, dusze Ad. ndk., (Zdusić, udusić, zadusić dk. qu. v). Boh. dusyti, dusywati, dusywam, dusym, zdusy-ti, rdausyti, Sorab. 1. duszu, duszeni; Rag. duuscjmj Ross. 4yuiHTfc, 4ymy; (Hebr. “prf daach exstinctus est comprcssione); (Carn. dushirn , duham * pachnę); Vind. gerzliiti, sagerzhiti, (cf. gardło); §. i. dusić, dusze mającego,, żyjącego, dawić, eilten ttmrgen. Jan patryarcha cesarza, jako mały Dawid lwa, pisaniem za szyje dusił. Skar. Dz. 702. Gdy janczara duszą; trzy razy na znsk z działa wypalą. Kłok. Turk. 220. Ztąd go nudzi świerzb, zewsząd ciężki kaszel dusi, W ustawicznych jęczeniach stękać stary musi. Zab. 8, 59G. Duszący Boh. uduśli-wy. §. 2. Fig. Przytłumiać, n. p. Dusić słowa w mowie, nie wyraźnie domawiać słowa, bte SBbrtcr foerbctjklt. Tr. Dusić w sobie uczucie* hamować, hemmen, jitntcf* lullten, nnterbrncfcn eine ffiegnng. Na reszcie przełamuje się, dusi w sobie żałość, tłumi łkania, i tak dalej mówi.... Staś. Num. 2, 74. Dusić ogień, tłumić, przytłumiać, baś Leiter beimpfen, nicht auffobern laffctt. Ogień, co go dusisz, to się barziej żarzy. J. Kchan. Dz. 141. Nie podobna aby ogień, który się tam dusił, na wierzch wydać nie miał. Falib. Dis. 111. — W kuchni dusić, smażyć, beimpfen, in einem nerfchloffncn ©efeißc fodfen. Dusić pieczenia, gołębie, (Vind. ohlapiti, pohlapiti). Duszone mięso, (Slav. prigano meso, Vind. nebulenu, ohla-pnjenu, pohlapnjenu mefu, tempfanu mel’u). Duszona rzepa (Vind. fmodnize, fmounize) Duszona pieczenia fig. gorąca łaźnia, bicie, plagi, ein l;et$e3 $ab, Cttte ^ritgel* fnppe. I ja się na nim zemszczę, dalejże Mospanie, sprawmy mu duszoną pieczenia. Teat. 22, b. 104. Golisz. — Węgle dusić, tlić, holden trennen, Slo^len fdfwc* lett.— Prawdę dusić, sekret dusić, ukrywać, jttntcflja!* ten, yerfefjmetgen, hep jtd) behalten. Na nic się nie przyda prawdy dusić. Ossol. Str. 7. Najpoufalszym nie ufają i przeto duszą sekret w sobie. Pilch. Sen. list. 15. Wolałabym powierzyć ten sekret wiernej słudze, jak dusić go i męczyć siebie. Teat. 24, 112. Cztr. Dusić przy sobie * zatrzymywać, nie wydawać, 3uvncflmlten, utd)t weg* ejehen. Tacy kow-ale snadnie fortunę ukują, Co to spleśniałe trzosy w domach swoich duszą. Opal. Sat. 58. Kupiec ten zboże dusi, czekając lepszej ceny. Ld. — Dusić flachę, duszkiem wyciągnąć, wysuszyć, auśpfetfen, auśleereit, btë etnf ben lebten tropfen ankrtnfeit. (ob. Dusi-kufel). Ojciec Rafał tym czasem, Pomrukując sobie basem, Chwaląc wstrzemięźliwość świętą Dusi flaszkę nad-poczętą, Kras. List. 154. — Dusić robotę jaką, pilnie nad nią dukwić, fleißig Worüber flßett. — Gąsiora dusić nazywają flisy, kiedy stanąwszy na piasku wpuszczają gąsiora i nim podważając statek z piasku spychają. Magier. Mskr. baS Scfytff oon ber «sanbbanf lośntadjen. (ob. Gąsior). — §. Slov. Dusi Slowenćinu, Uhercinu, Nem-einu, Latinćinu, est malus Slavus, Hung., Ger., Lat. DUSIĆ SIĘ Verb. Recipr., 1.) duszę się, duszno mi, nie mam wolnego oddechu; mir ift heflommeit. Dusić się będą ludzie od bojaźni. Budn. Luc. 21, 26. (drętwieć będą. Bibl Gd). Fig. Sumienie się twe dusi, żeś mnifr tak zgrała. Teat. 48, b. 42.    2.) Dusić się z sobą*je-

360

DUSZENIE - DUSZA.

DUSZA.

den z drugim, walczyć, biedzić sie z sobą, Jittt ciltattbcr ïfllttpfett, ringen. Mocni dusili sie z sobą; a tym czasem słaby się wyśliznął. Oss. Baj. 2. 3.) Ogień gdy się dusi, będzie niepogoda. Haur. Sk. 104. t. j. gdy się nie jasnym płomieniem pali, baö $euct* glimmt, fdpnelet, fdjmamfyt, lobert nidjt auf Gdy się zacznie dusić w piecu, ogień się pokaże nieżywy i niebiały, znakiem, że w piecu wiele się już żaru napaliło. Torz. Szk. HO. DUSZENIE, ia, n. Subst. Verb, i.dawienie, przytłumianie; w kuchni smażenie nakryte; ba$ SBttrgen, £>Cttttlteit, Kämpfen. 2. Duszenie nocne * mara, mora, baś Sllpbrücfflt, ber Slip, bte îllltf) ; Sorab. 1. duschate khodot. Duszenie nocne, mora, kiedy kto mniema, żeby go kto dusił we śnie! Volckm. 202. DUSICIEL, a, m., Bag. duscnik, izduscjak; (Croat. barb. duscmanin * nieprzyjaciel) ; Eccl. 4yrmniejiL, y4aBine.11> ; który dusi. Wiod. ber SBitrgcf. Wąż olbrzym duśłciel, Boa constrictor, do piętnastu łokci długi, znajduje się w Ameryce; rzuca^śię obses na przechodzące zwierzęta, wija sie około nich, i ściska aż udusi. Zool. Nar. 201. W rodź. zeńsk. DUSICIELKA. — DUSIDŁO, a, n., narzędzie duszenia, dławidło , ettt 2Blip]tttfhmmCUt. Zebr. Ow. 254. Kat uwikławszy go w sidle Zepchnie i od-bieży go na onym dusidle, Szubienicą to zowią. Klon. Wor. 40. (bie Sßürgntafdjiite, ber ©algett). DUSIENICA, y, z., dusidło, szubienica, ber ©algeit. Wronki się pasą koło dusicnice. Klon. ]Vor. 40. DUSIKUFEL, lia, w., moczymorda, elit ©(Ulfait$. A te dusikufle co tu robią? Teat. 28, b. 11.

DUSZA, y, Boh. duśe; Slov. duśa, duśe; Sorab. 1 et 2. duscha; Slav. dusha; Croat. dusha, dussa; Dal. dusa; Bag. duseja; Bonn. duseja; Yind. dusha; Carn. dusha; (> Graec. Âvfftaj; Rots. 4yma; I. §. 1. władza życia, życie, żywot, bte Seele, baêSelten, bie Scbeitéfraft, ber ©eift. Od tego, że dusza ożywia ciało, zowie się żywotem. Sak. Dusz. 07. Dusza daje nam życie. Teat. 23, b. 91. Uciekając sprośnie* dusze wypuścił. Skar. Dz. 490. er licf> fern Sehen, gab

nie wyskoczy o zimna. Teat. 30, c. 0. W łóżku bez duszy go zastano. Pam. 83, 434. Pomarli, co twojej duszy szukali. Biel. Hst. 29. Ze on duszę swą za nas położył; my takież mamy kłaść duszę swą za bracią. 1 Leop. 1 Jonu. 3, 10. ib. Joan. 10, 15. Sekl. Joan. 13. not. «żywot*. Powiędli wszyscy, jakoby im wpół duszy nie stało. Srnotr. Ex. 17. (strupieli). Carn. duszepust « zgon ; Eccl. C4yuiHbiii ożywiony, żywy, bcfeelt; Eccl. R4yiueiMfuo, Cracc. tpgjy/óco anwio, befecleit. O Zaporoskich bają, Iż ci junacy dziewięć duszy mają. Paszk. Chor. A. 2. Z Kochanowskiego o duszach już wiecie, Ze jedna ma być w ciele, a druga w kalecie. Jag. Cr. B. 4. Sam rad-by umknął się gdzieś z duszą. Bardz. Tr. 537. Kiedy z ojca dusza, na panią matkę opieka spadnie. Falib. Dis. R. 2. Jakeśmy się na niego do szabel porwali, Nas było wielu, ledwie został się przy duszy. Nieme. P. P. 85. Rzekł, ponieważ tak na ma nacieracie duszę, Ja od nieprzyjaciela ratunek wziąć musze. Otw. Ow. 187. Zakazano, żebyś krwi nie jadał; bo krew jest dusza; przetoż nie będziesz jadł duszy z mięsem jej. Bibl. Gd.

©eift auf. Ledwo z człeka dusza

Deut. 12, 25. Wyrobnikowi tegoż dnia dasz zapłatę jego, abowiem ubogi jest, a z tego żywi duszę swoje. ib. 24, 15. Gdy głód zaś wszystkich nierozdzielnie dusi, I to dać przyjdzie, co kto ma przy duszy. Chrośc. Fars. 390. Szeląga nie ma przy duszy. Teat. 8, b. 14. Winien jest z włosy i z duszą i z ciałem. Mącz. animam debet. Gdybyś kogo bił, tak żeby śmierć zaszła, tedy dasz dusze za duszę. Bibl. Gd. Exod. 21, 23. Miłował go, jako duszę swoje. Buda. 1 Sam. 20, 17. Ej nie żartuj, ta jest dusza jego jedyna; wierz mi, niema nic milszego. Past. Fid. 157. Owieczko moja, duszy mój duszo! Karp. 1, 39. Duszo moja, pociecho jedyna. Teat. 53, 42. — §. 2.) Uczucie «-serce, bie ©ecie, bie ©mpftttbuitg, ba3 $er$. Pierwszych chrześcian było serce jedno i dusza jedna. Skar. Dz. 19. ein £)(Tj ititb eine ©ecie. Jedna to dusza (o wiernych przyjaciołach). Cn. Ad. 311. Bazyliusz z Grzegorzem żyli jako dusza jedna we dwóch ciałach. Skar. Zgw. 1,5. Ja i on jedną prawie żyjemy duszą. Teat. 21, b. 11. Jedną duszą w dwóch ciałach tchnęli. Mon. 70, 654. Bosn. zdu-sciti sc se animo coalescere; Eccl. C4HnoaymcTBjio Graec. ópoipv%6(o; Eccl.

Graec. ôuôxpvyoç « Eccl.

-a

e^mio^uniMiT,

coraaco4yiiiiiŁiii, y Koroparo 4yma n.iii cep4UC ct, kIuu-b ćooacno, co4ymiiLiii, lawyiojKe .4ymy miymiil. Eccl. e4HH04yuiie Graec. ogoxpvyja. — Eccl. evflvpoç, tvxpvyog ; Eccl. n.iaro.yumïc ev&vfua animi praestanlia, alacritas, animositas, gene-rositas; Eccl. 6aar04ymCTßyio Graec. evxpvyéoj, tvOvutoi, (cf. tuszyć, otucha). Z duszy całej, serdeczny, uprzejmy, Ross. 3 a 4y iii en uh ił. Z duszy i serca wielbię wspaniałe to hasło: naród z bogiem, bóg z narodem. Gaz. Nar. 1, 196. St. Aug. Wiersz pełny duszy i ognia. ib. 502. W te wargi dusza się zebrała Ergaście wszystka. (Past. Fid. 73. Z duszy całej kontentem. Teat. 48, b. 4. et 15, 107.

t)0lt (perjClt gent. (ob. Serce). Dusza go ma nie cierpi. ib. 48, b. 4. Mię te bluźnierstwa za duszę wzięły. Smoir. Ex. 15. fie gtetigeit mtr ait bte ©cele. — §. Dusza różna od ducha, jako władzy wyższej, rozsądku, rozumu, ttteberc ©eeleitlWtfte. Słowo boże przenika, aż do rozdzielenia i dusze i ducha, i myśli i zdania serdeczne. Bibl. Gd. Hebr. 9, 12. Dusza nasza duchem się zowie, gdy obmyśla rzeczy niebieskie; ale się duszą zowie, gdy rzeczy ziemskie i te z bydłem równe zabawy, na sobie nosi. Skar. Kaz. 85.    §. 3) Islność w nas myśląca,

przez ciało działająca, wolą i rozum mająca, bte ©ecie, ba3 tlt ttttê bcitfettbc SSefcit. Dusza człowieka jest to jestestwo i moć niejaka, która okazuje się przez rozum, wolą, wolność. Mon. 76,211. Jako matka między pszczołami , dusza w ciele człowieczym miedzy wszystkiemi członkami. Gil. Post. 45. Wielce się przelękłszy' poradzili sobie, bo mądra jest rzecz dusza w potrzebie. Skar. Zyiu. 2, 595. Psu oczy przedał, a czartowi dusze. Jabł. Ez. 161. Dam mu i to, ale powiedz, że za jego duszę. Boh. Koin. 1, 143. (cf. sumnienie). Żydowska dusza a księże zebranie. Bys. Ad. 80. Od dziś się z miejsca nie ruszę, Przyrzekam ci to na dusze.

Graec.

n.wo4«miuï7s

Graec. evipvn'a,

Z duszy serca to uczyni, tum galtet’ ©eclc,

co

tSJ .

co

ES]

co

tSJ

s:

Ut

05

Karp. 1, 147. bety meiner ©cele! Na duszę moje, żeć dotrzymam tego. Past. Fid. 277. Ah ! na moje duszę, Zamknąć ich muszę. Teat. 52, d. 71. — ib. 30, c. 30.— ib. 55, b. 87. Slov. na mogu duśu; Sorab. 1. nam du-schu, na moju duschu ; Vind. per mojei dusili, (cf. Vind. perdushiti fe, sadushiti fe ; Boh. duśati, se, duśugi se jurare in animam suam. Garn. perdusham se* duszę zapisuję). Brać na duszę (ob. Brać). Nie zarazem, kiedy się człowiek poczyna w żywocie matki swej, dusza bywa wlewana , ale za czasem, kiedy ciało zupełne będzie. Karnk. Kat. 31. — §. 4) Dusze zmarłych, duchy, bie nom Körper getrennten ©eelen, bie ©eifter. Dusz ludzkich przechodzenie w ciała drugich ludzi abo zwierząt, a z nich zaś w ciała drugich ludzi, Metempsychosis. Cn. Th. bie ©eelenmanberung. Nieboszczyk mój ociec, Boże świeć nad duszą jego, tak mawiał.... Kras. Dos. 19. Nieboszczyk mój brat, Panie świeć nad duszą jego.... Kras. Pod. 1, 70. ©ott fep feiner ©eele gnabig, ©ott fm* be ifnt felig. Bosn. zadusgbina, dobro djello ucigneno za duseju, almustvo (cf. zaduszny dzień). §. 5) Stworzenie duszą obdarzone, per excell. człowiek, bie ©cele, brt3 mit einer ©eele begabte ©cfdjmpf, ber SJlenfcfi. Jest takich miejsc wiele, gdzie się sama dusza miasto wszystkiego człowieka kładzie. Sak. Dusz. 32. Dusza nasycona i plastr miodu podepce, ale głodnej duszy i gorzkość słodka. Bibl. Gd. Prov. 27, 7. Nie zostawił ni szczątka w mieście, i wszystkie dusze wytracił. Bibl. Gd. Jos. 10, 40. (wszystko, co dycha. Budn.). Wziął Abram żonę i brata i wszystkę majętność, i dusze, których nabyli w Haranie, i wyszli. Bibl. Gd. Genes. 12, 5. Nie była z nią na ten czas, żadna żywa dusza. P. Kchan. Jer. 157. feine lebenbige ©eele, fein SDîenfdj. Udał się do wsi, blisko miejsca bitwy będącćj, w której żywej duszy nie znalazł. Perz. Cyr. 3, 82. Boh. ani Krjkska ne było do-ma. — Dusza fałszywa. Teat. 53, 52. (człowiek, charakter fałszywy). Dusza prawa. Rej. Post. T. 4. Rozumiałby kto, że niewinna dusza, a w tobie całe piekło jest zamknięte. Teat. 10, b. 28. (niewiniątko). Eccl. qn-CT04ymjibiH, qcT0cep4eqHbiH. Dobra dusza; człowiek ani zły, ani dobry, eine gute ©cele, eine cfyrlidje Spant. Wielki z niego prostaczek, ale przy tćm bardzo dobra dusza. Teat. 53, 24. Był mój ociec z tego rodzaju ludzi , których to pospolicie nazywają dobrą duszą. Kras. Dos. 13. — §. 6. Sprężyna czynności, bie ©eele, bie be* lcbeitbe TYtebfeber. Pan Doświadczyński był duszą każdego posiedzenia. Kras. Dos. 65. On duszą rozrywek i i przewodnikiem do wszystkich uciech. Teat. 7, 27. Żądza duszy pozwala bujać po całym świecie, przetoby ją duszą duszy nazwać. Mon. 71, 877. §. 1) Dusza, treść, drżeń jakiej rzeczy, duch jej, wyciąg, bie ©eele, ber ©cift, bie Spauptfraft, ber Ślern einer ©aflie. Extrakt, to jest wyciągnienie duszy albo istności z roślin. Syr. 96. Istność albo dusza z ruty wyciągniona. ib. 546. — II. §. 1) Wewnętrzne wydrożenie armaty, zowie się duszą. Archel. 3, 54. bie ©eele ber Stamme, bie f)öl;lung. — W sznurach składających się z więcej niż trzech żeber, duszą się zowie sam pośrzodek bądź to z nici dany, bądź też

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

pleciony. Jak. Art. 3, 290. ber Stern in einem ©triefe, bie inner» Reiben, cf. Vind. luzhna dusha * knot lampy. — Odspodnie miąższe żelazo, które przez całą oś przechodząc, w drzewo z dołu sie wpuszcza, zowią duszą. Archel. 3, 62. ba3 ©aljlbanb. — Dusza żelazka od prasowania chust, ber Sollen be3 *pietteifen$.— Dusza pióra* wewnętrzny w pieniu pióra drżeń, bie ©eele tttt §eber* fiele. Tr. Dusza formy, jest to część jćj wewnętrzna, którą metal oblewa. Os. Rud. 170. bie ©eele ber ©teßform, ber 2$eil, ben baS SDîctall umfließt. Dusza bomby; kula gliniana, zrobiona na wrzecionie żelaznym, czyniąca po odlaniu próżne miejsce w bombie. Jak. Art. 3, 290. ber Stern, bie §öl}luttg ber 3?0tttbe. — §. 2. Botan. Macierzą dusza ob. Macierzą. DUSZĘ ob. Dusić. DUSZEJKA ob. Du-szeńka. ‘DUSZETRATNY, a, e, — ie adv., duszę gubiący, duszę tracący, ‘duszozgubny, fceleitüerberbenb. Złe i duszetratne rzeczy. Smotr. Ap. 178. ‘DUSZEWNY ob. Duszny. DUSZKA, i, z. Demin. słowa dusza, ba§ ©eel* djen. Rag. duscizza; Croat. dussicza ; Rosn. duscięa; Eccl. ^yniewa, (Ross. 4yiiiKa wentylator; dołek serdeczny; Garn. dushk aër.). Meton. Da on duszkę świętą* da on łaskę bożą* nie danie. Cn. Th. 488. (cf. z bogiem!). 2) Pani duszka, miłośnica (cf. małpa, gamratka) bie 23upfc* rinn. Kazimierz wróciwszy się z Rusi, dopiero znowu na zbytki się udał, i miał jedne panią duszkę w Opocznie, drugą w Krzeszowie, a trzecią w Łobzowie. Biel. Kr. 193. Poznał ją zaraz po stroju kto była, I krzyknie: anoż pani duszka z gachem. P. Kochan. Jer. 553. Upoił go bardzo , i położył podle niego panią duszkę, którą naprawił, że mu klucze ukradła od szkatuły. Nar. Chodk. 1, 191. (z starego pisma 1592 r.) Przestań na samej poduszce, A daj pokój pani duszce. Bielaw. Myśl. A. 3. Frajbiterki, panie duszki. Paszk. Dz. 127. Ezop. 133. Biada gładkim rozkosznicom, Paniom duszkom upstrzonym. Brud. Ost. E. 8. Przysięga miłośnicy, pani duszce. Macz. Rzekła Pallas, nie mnieć to onego jabłuszka Było dano, wzięłać je ona pani duszka, Chytra Wenus. Rej. Wiz. 85, b. — 3) Mój duszko, mój duszka, moja duszko, podług rodzaju osoby, do której się mówi* o mój ty kochany, jedyny, moje życie, moje serce, mein §erjd)en, mein ©d)ćtj$en. Ross. 4ymeHLKa. Odnieś to, mój duszka, memu bratu. Zebr. Ow. 235. (ßdissime). Tak jest, mój duszko, tak. Twór. Wie. 50. Mel meum, mój duszko! mój rodzony, mój miły. Mącz. Coż go (kota) w uszko ukąsiło, bo się łapką skrobał mój duszka. Zab. 13, 285. Treb. Dafni mój duszka. Zab. 13,

424. Zabi. 4) Botan. Macierzą duszka ob. Macierzą d. ‘DUCHEM, ‘DUSZEM, DUSZKIEM adv., jednym tchem, nie oddychając, nie odpoczywając, in einem Sitnem, ilt einem 3«0e, auf einen 3ug. Bołl• gednjm dauśkem, na geden dauśek; Croat. na dussak; Bosn. u jeden du-sejak; Rag. na dusejak; Ross. 4yxoM’B. Umie on go-rzałeczki duszkiem kwartę wypić. Rej. Wiz. 62. Jedne za drugą szklankę wytrząsał a duszkiem. Teat. 43, c.

76. Wyb. Co dobry kufel duszkiem zmoże, to grzeczny pachołek. Falib. Dis. R. 3. Po lekku będziesz pil, a nie duszkiem. Syxt. Szk. 279. Kto tam nie wypił na-

82

lanćj duszkiem, Wziął podług ustaw w głowę garnuszkiem. Nar. Dz. 1, 124. Połknął duszkiem pełną śkle-nicę; po tej, nie oddychając, połknął drugą. Ossol. Str.

l.    Śpiewając pełniliśmy duszkiem miodek słodki, Ten za zdrowie Jagienki, tamten za Dorotki. Zab. 1, 187. Hollender częstym się zakrapia duszkiem. Min. Ryt. 2, 299. (łykaniem, piciem, wyłykaniem jednym tchem).— §. Co tchu, co tchu staje, In swEcnt Sitnem, ctuś tndlent 31t(;em. n. p. Ona co prędzej wziąwszy się ku gęstwie, Gdzie niosły oczy *z 'duszem uciekała. Tward. Daf. 66, Duchem, pobiegł na drugą wieś. Ld. DUSZEŃKA, DU-SZEJKA, i, z., pani duszka, bct3 Stcbdjeit, bte 33it^lertttit. Aliści wszystko, cokolwiek zostało, Miasto Duszyckićj duszeńce się dało. Rratk. P. 3. Duszejka smaczne pi-ruszki gotuje, A arszenikiem po wierzchu cukruje. Bratk.

K. 3, b. DUSZKOBY, DUSZKOŻBY, DUSZKOŻ go, czegokolwiek » oby to. Cn. Th. o gdyby tu! Wlod. ad) wenn bud;! o wenn bod), wollte ©ott. Duszkoby znaleźć człeka takiego, By mnie pozbawił gościa tak złego (podagry). Comp. Med. 384. Duszkoby w wolnej popłynąć wolności. Wad. Dan. 37. Duszkożby i prędzej umierać; ale dosyć woli bozkićj rychło, ib. 178. Duszkożby Po-liarcha w takiej mieszaninie, On sam tylko jedyną tarczą i paiżą. Pot. Arg. 374. Obudziwszy się chłop mówił: hej, hej, duszkożby tam na jawie być, i zażyć, jakom tej nocy we śnie zażywał. Haur. Sk. 160. DUSZNIE adv., 1) z duszy, serdecznie, oott gatljer ©cele, DOtt §crjeu. Duszniem się z tego radował. Mon. 76, 142. Dusznie sobie życzył zostać Hrabią. Ustrz. Kruc. 2, 304. Do domów prosili dusznie o dymissyą. Tward. W. D. 2, 189. Synu mój, niesłusznie Potwarz na cię tę kładłem ; żal mi tego dusznie. Min. Ryt. 1, 37. Dziwować się dusznie mamy temu, Ze hiena wprzód bywszy samicą, została samcem. 2) Koniecznie, bltrd)(Ul8, poniewoli. Cn. Th. Takich trzeba dusznie na gardło sądzić, aby więcej nie broili. Star. Vot. E. 4. Upatrował go wszędzie, żeby się dusznie z nim zprobował. Tward. Pasq. 86. Nie odkładaj do jutra , dziś żyj stryju słusznie, Młody może, staremu trzeba umrzeć dusznie. Kochow. Fr. 49. Nie dopuszczają wolności żadnej obierania religii; ale ■wszystkim dusznie rozkazują być protestantami. Birk. Ek.

16. DUSZNICA, y, z., Bydlęta robocze, podległe są jako i człowiek ślinogorzowi kataralnemu i zapalającemu, i to nazywają dusznicą. Dykc. Med. 2, 3. Sletfejjung be3 9ltl)em8 burd; 35ruftgefd)wure, (Digbrufttgfeit. 'DUSZNIK, a,

m. , duszy nieprzyjaciel, bet ©cclcnfetnb. Mam te, czar

cie, nadzieje, Ze się z twoich fortelów, duszniku, na-śmieję. Groch. W. 187. (Carn. et Vind. dushnik* krtań, luft, przewiew; Ross. 4ymHiiK,B luft, 4yuiHHueK'B, 4yxo-BaibHa bańka wonna, ein 9îted;flâfd;d)cu; Eccl. 4yiuHiiK,B, Mixs BHyrpu ueiOBiita, npiiTHraTC.ibHbw B034yxa, aeuKoe, płuca). DUSZNO adv., 1) tu duszno, tu jest zaduch, ciężkie duszące powietrze, fjter tfł$ junt (Srfttcfcit, (ller tft$ be» ïlemntcnb, brücfenb, brüefenbe fdjwcre Suft. Słowo Ruskie. Dudz. 32.    2) Duszno komu » dogrzewa mu, CÖ befleiutltt tfjtt,

e§ ift tfyttt fd;wüle, beflommeu. propr. et fig., parno, ciasno mu; n. p. Kazimierz, że mu już duszno było, wziął z Bo-

lesławem do dwóch miesięcy przymierze. Biel. Kr. 150. Jak to niewieściuch zniesie kirys w boju, Gdy mu w bławacie duszno na pokoju?, Kochow. 39. Dobywał Rzymu, i juz Rzymianom było bardzo duszno. Rej. Zw. 86, b. Duszno duszy mojej, W ciężkiej żałości nic jej nie ukoi. Ryb. Ps. 43. On rozdawał, sam już prosi, Wczora Pan, dziś mu duszno. Rai. Sen. 44. DUSZNOŚĆ, ści, z., bte ©ngbriifttgfett, baś Sîetd;eu, fdprerer 3ltl;ent; (Boh. duśnost, duśnota, (duśneti* dusznieć, duszność cierpieć); Ross. 4y-xora para, wydech). Dusznica, przytrudniejsze oddychanie, n. p. Duszność pochodzi z starości albo z zastarzałego kataru. Ilaur. Sk. 421. (cf. dychawica). O duszności i dychawicy, de asthmate. Perz. Lek. 184. — Duszność powietrza, ciężkość oddychania w nim, btC ©dpucre ber 8uft, bte einem bekommen mad)t. DUSZNY, 'DUSZEWNY, a, e, od duszy, duszy się tyczący, ©cc* len*, ber ©ecie, bte ©eele betreffend Boh. duśny; Bosn. duscevan, duhovni ; Ross. AyuieBiibiH, 4yuinŁih; (Croat. dussevni conscientiosus ; Dal. dussevnoszt conscientia). U nas i w świeckich i w dusznych rzeczach zgody niemasz. J. Kchan. Dz. 177. Dobra wierzchne, dobra duszne, dobra cielesne. Petr. Et. 26. Od boga w dary duszne, opatrzony będąc. Birk. Dom. 97. Duszne siły daleko ważniejsze są, niżli cielesne. Ezop. 123. Duszewne. Smotr. Ap. 35. Choroba duszewna, grzech. Pimin. Kam. 182. Jak sobie dusznego życzę zbawienia. Mon. 73, 347. Już tedy kreaturo nieszczęśliwa trzebać, abyś swą skruchę duszną wyraziła, A żal i gorzkość żalu na wierzch wynurzyła. Kulig. Her. 4. §. Duszę mający, befeelt. Rzeczy duszne i bezduszne. Petr. Ek. 51.    §. Duszny, du

szący, oddech ciążący, beflcntntenb, erfttcfcub. Vind. hlapliu; slapoviten. (cf. Carn. dushliv respirabilis). 'DUSZOBÓJ-CA, y, m., zabójca duszy, ber ©eclenmbrbcr. Odstępy od prawdziwego pasterza, a przystania do szubrawców i du-szobójców piekielnych. Birk. Exorb. D. — Birk. Sk. C. ‘DUSZOBÓJNY, a, e, — ie adv., zabijający duszę, feelett* morbcitb. Paciorki te bronią są na duszobojne one mocarze. Chód. Kost. 11. cf. Eccl. 4ymeóopcTBie Graec. \pviofiailct\ Eccl. /tyinepóopcTByio Graec. xpoyogayéou. — ‘DUSZODAWCA, y, m., Eccl. 4yiue4aBeit'b Graec. xpiyodotriç, ber ©eelcugeber.'DUSZOJEDZCA, y, m., ber ©ccleneffer. O żeby duchowny był duszojedzcą, t. j. niczym się innym, jeno dusz bogu pozyskaniem nie karmił. Sk. Zyw. 268. ‘DU-SZ0Ł0WNY, a, e, — ie adv., dusze chwytający, feelett* faitgcttb. Duszołowne grzechy. Ryb. Geil. D. 2. *DU-SZOLUBNIK, a, m., ber ©eelettlteber, greuttb ber ©eele. Eccl. ^«moiOKhijB, 4ymejK)ÓHTe4b, adj. 4yiue.noÓHBtiH, Graec. (pû.ôxpvyog. 'DUSZONIE’NAWISTNIK, a, m., ber ©eclenljrtffcr. Eccl. 4ymeHeHaBH4eu,B Graec. gicrórpryos. DUSZONY, a, e, part. perf. verbi dusić, gewürgt. §. W kuchni, w zamkniętym naczyniu gotowany, o mięsiwie, gcbćbnpft; n. p. duszona potrawa, eut gebnmpfteä ©e* ttd;t ; duszona wołowina , gcbâmpfteâ 9îtltbfletfdj * duszonina. Bandtk. 'DUSZOROZBÓJCA, y, m. 'duszobójca, ber ©eelett* mörber. Dwaj kacermistrzowie, jadowici duszorozbójcy. Sk. Dz. 1181. — Sk. Żyw. 2, 194. ‘DUSZOROZBÓJ-STWO, a, n., zabój duszy, ber ©eclettmprb. Oby króle-

nę

na

DUSZOKAŹNY - DUZNOŚĆ.

DUŻONOGI - DUŻY.

563

stwo to od domowego duszorozbójstwa, a niezgody wol-było. Sk. Żyw. pr. ‘DUSZOKAŹNY, a, e, — ie adv., każący dusze, ©cele oerberbenb. Eccl. 4ymeTjrfeHHŁiM Graec. xpvyocp&ÔQog, Subst. 4yineTJiHTeJibCTB0 Graec. xpvyocp&oçîa, Eccl. 4«mcT;\iiTei\h Graec. \pvyo (pflog hę.    ‘DUSZOZBA-

WIENNY, a, e, — ie adv., fcclenerlöfenb. Ross. 4ymecna-CHTejibiiMH, 4ymenoae3HbiH; Eccl. ftBineiiiiiwTeiuui-L. Nauka duszozbawienna. Pimin. Kam. 396. Duszozbawienny pożytek. Smotr. Nap. 9. 'Duszozbawiciel Eccl. 4ymecna-CHTejb. ‘DUSZOZGUBNY, a, e, — ie adv., ob. Dusze-tratny, Boss. 4ymenary6ubiH, 4ymewHTejbHbn1 4yme-TJriiHHbiM; Eccl. 4ymcry6HTeabHbiH; ztąd 4ymeryÓHTe5CTByio, 4ymeryóiiTejb, 4ymeryÓHTe.iibCTB0, 4ymeryócTB0. DU-SZYCA, y, z., 1) dusza zmarłego, duch, ber übgefcßteblte ©etft, bte ©cele be$ Słerftorluteit. W podziemnych krainach, blade duszyce mieszkanie swe mają. Groch. W. 604. Sorab. 1. wotemrete dusche (NB. Dusii a Gallis adpellati sunt daemones improbi mulierum appetenles. Reines, defens. variar. lect. 134.). Blade duszyce, najmniej nie wiedzą już co to tęsknice. Groch. W. 436. Poszarpię pazurami wam krzywemi lice, Jaką moc zmarłych mają po śmierci duszyce. Hor. 2, 532. Min. Godny ten rym świętej ustroni, Słodko duszycom w chętne uszy dzwoni. Hor. 1, 256. Nar. (umbrae). 2) Biedna dusza, bte (twte ©eele! Jestliże na tym dosyć, iż ciało ubrane, A na milej duszycy wszystko odrapane. Rej. Wiz. 54. DUSZYCZKA, i, z., Demin. słowa dusza, duszka, brtś ©celd)eu. (Boh. duśićka ; Carn. dushiza). W. Post. W. 32. Duszyczko miła, gościu i towarzyszko tego ciała, gdzie ty teraz pójdziesz ! Sk. Dz.\ 80. Z wiernej duszyczki bożej sprawią poganina. Paszk. Dz. 50. Niewinna duszyczka. Rej. Post. B. 4. Duszyczkę polewać* posilić się trunkiem, ftd) nut einem £runfe laben. Tr.

Pochodzą jeszcze: bezduszny, do dusić, nadusić, odusić, podusić, przedusić, przy dusić ^ udusić, uduszliwy, zadusić, zaduszny, *oduszeivić.

‘DUTKA, tki, z., trąbka zawinięta, z Niem, ein $)ütd)en, &üt* cßcit. Fig. Oddam ja wet za wet dobrodziejce, Zawyje i ona w dutki tak, jak jej dokuczę. Teat. 24, b. 22. (cf. dudek).

‘DUTEPASY, n. p. Uwierzywszy poganie, że oblężeni dobrze jeszcze opatrzeni, poszli w dutepasy. Pot. Pocz. 561. odstąpili od oblężenia; zwątpili o wzięciu miasta.

‘DUTKOWAC ob. Dudkować. *DUŻ ob; Duży.

DUZAĆ się, ał, a, recipr. niedok., (Żdużać dok. qu. v.), walczyć z kim, pasować się z kim, mocować się z kim, biedować się z kim, mit entent ringen, fdntpfett. Duża się z fortuną, siłą swej mądrości, Jak pływacz przeciw rzece. Jabl. Tel. 313. Do wzmocnienia siły dzieci, dużania się wzajemne, podnoszenie ciężarów, ubiegania się wyścigi, używane być powinny. Kras. List. 65. DUŹEĆ, ał, eli, źeje neutr. niedok., duższym, większym, silniejszym się stawać, Ross. 4toadn'b/ größer" ttnb ftdrfer mer* ben. Sił mu coraz przybywa, co dzień to dużeje. Pot. Arg. 577. Potrawami się człowiek posila i dużeje, nie tylko do życia; ale do roboty, do chodzenia. Sk. Kaz.

281. ‘DUZNOŚG ob. Dużość. DUZ0 adv., wielce, mo

cno, bardzo, znacznie, mnogo, groß, ftarf, febr, tńel. Wielki już strach czuje, włosy wstają i pod nim drżą dużo kolana. Jabl. Tel. 249. Zgromadza wojsk dużo. Przyb. Luz. 128. Ledwobym cię mógł poznać, dużoś się odmienił. Jabl. Tel. 130. Męczennika tego tak dużo kat do pala łańcuchem przywiązał, aż go zadawił. Paz. Hst. 34. Baj prawie, baj dużo. Mon. 75, 64. DUŹO-N0G1, a, ie, nóg dużych, großfüßtg. Byki dużonogie. Otta. Ow. 258. DUŻOBĘKI, a, ie, rąk dużych, groftymt* big. Ross. pyi;acTbiH. DUŻOŚĆ, DUŻNOŚG, ści, z., 1) wielki wzrost, ©röße bc$ 2öud)fe3. Ross. 4io;KecTb. Przestraszony dużością olbrzyma. Otw. Ow. 196.    2) Siła,

moc, bte ©tdrfe. Postawa ta najsłuszniejsza, gdy koń ma ciało zupełne a mocne, gdzie też wzrost z dużnością ciała zgadza się. Cr esc. 525 et 15. Przy poznawaniu dobroci konia, uważaj też mocność albo dużość jego. Cresc. 525. Sercem wielką dużość pokazywał, w bogu ufając. Skar. Dz. 548. Po wszystkim ciele swym zdrowie uczuł i dużość, z podziwieniem lekarzów, którzy już byli o nim rozpaczyli. Birk. Dom. 153. (cf. niemoc). Dobra cielesne, zdrowie, czerstwość, dużość, uroda. Zrn. Pst. 2, 553. b. Pan jest opoka ma, moc a dużość ma. 1 Leop. 2 Reg. 22, 2. (siła moja. 5 Leop ). Podpierajże mię, a daj mi dużość. Baz. Hst. 33. Skan-derbeg okazował niepodobne dużości swej i męztwa swego znaki. ib. 403 et 101 et 141. Toć jest szczęśliwy zakon, w którym duch ś. z nami robi, i nam do niego dużość daje, abyśmy wypełniać go mogli. Sk. Kaz. 257. Niedużość, niedużność* słabość, n. p. Boże podejmuj niedużość nasze do tćj roboty, daj siłę chorym rękom naszym; robić będę, jeśli mi tę chorą rękę zleczysz. Sk. Kaz. 92. Wódka ta członków niedużność i niesnadność ku ruszaniu leczy. Sien. 241. W białej głowie ma być coś pieszczonego w miarę żeńskiej nie-dużości. Gorn. Diu. 228. Kiedyby siła przy tej nie-dużości kobiecej, toby świat nogami zdeptały. Tward. Daf. 45. (Boh. neduh choroba; Eccl. ne.y/ńrr,, iiejmroiUTH chorować ob. Niemoc. Slov. nedaużiwost débilitas; Boh. duziti służyć komu n. p. potrawa ta służy mi). DUŻY, *DUZ, a, e, compar. Duższy, Dużnicjszy * wielki, wysokiego wzrostu, groß, non großem Söudjfe. Ross. 4y*w, 4K)*iH, 4I0JKB. Duższy olbrzym, niżeli karlik. Sk. Żyw.

2, 254. — §. Mocny, silny, ftarf, ntddjttg, Mfttg. Mądrze natura opatrzyła, aby mąż był duższy; niewiasta od męża słabszą i mdlejszą. Petr. Ek. 7 Nie goń duż-szego ; mijaj go o milę. Jabl. Ez. 1 6. Gdzie prawa *' żadnego niemasz, tam kto duższy, ten lepszy. Biel. Kr. 537. — Rys. Ad. 28. Zmacniaj się, a bądź dużym; nie bój się, ani się lękaj. W. Jos. 1, 9. Jesteś o wodzu taką cnotą duży. Jabl. Buk. D. Niezliczona liczba z powietrza umierała; najdużsi ledwo do piątego dnia trwali. Sk. Dz. 555. Dużniejsi mogą dłużej wytrwać. Klok. Turk. 176. Którzy po górach mieszkają z bydłem pasterze, dużniejsi mają być, niżli którzy na noc do wsi zganiają. Cresc. 570. Mars i Herkules, zdrowi i duży będąc, rycerstwa dokazowali. Groick. Obr. pr., Eccl. 6ja-ro4y*ecTByio Graec. tv&evéa. Która strona duższa, a

która słabieje? Alb. z Woj. 29. Nie na chód prawych ścieżek, lecz na chód złej drogi, Miałem duże nogi. Kulig. Her. 21. Za nim, jako za najduższym murent w obronie siedzą. Falib. Dis. S. 2. Potrawy tej pożywaj, abyś z niej duży był czartu i przeciw grzechowi. Sit. Żyw. 2, 424. W nas wiele chorych członków i niedostatków tai się, póki ciało jest zdrowe i duże; które czasu choroby jątrzą się. Modrz. Baz. 158. Wziąłem ehléb niebieski na posilenie; toć już duży będę na pracą w robocie bożej. Sk. Kaz. 161. Na takie nie duż jeszcze niewygody. Susz. Pies. 3. K. 2, b. Spado bez sił abo członka męzkiego urodzony, ‘wnętr, nieduż, albo wałach, rzezaniec. Mącz. Nieduży, z Czeska nedużiwy chory ; n. p. Mogłeś doma siedzieć a niedużych tym czasem braci, w chorobie doglądać. Krom. 447. aegrotos, frattf, Slov. ncdużiwi {Slov. nedaużiwy debilis)-, Ross. HC4y>KHUH, HC4y5Keini (cf. niemocen).

D W,

DWAJ masę. person., DWA masc. et neutr. — DWIE femin., Boh. dwa, dwe; Sorab. 1. dway, dwai, dwe; Slov. dwa, dwć; Sorab. 2. dwa; Slav. dva, dvi ; Rag. dvâ, dyje, dva; Bosn. dva, dvi, dva ; Croat. dva, dve, dva; Carn. dva, dvç, dva; Vind. dva, dua; Ross. 41m, 4«rb, 4na; Obb. juctt, jtto, jitct; Goili, twa, twai, two; 9?teberb. tnie ; Anglos. tu, twa, twegen; Angl. two; Svec. twä; Irland, do; Kymr. tua ; Lat. duo; Graec. âvoo; Pers. dou; Indostan, du, dujum; Chald. n duo; (Hebr.'l satis). Numéral, cardinale, pośrzednie między jednym a trzema, jtUCl). Manicheuszowie uczyli, iż są dwa początki rzeczy. Biał. Post. 251. ‘Dwa (dwaj) z uczniów jego szli. W. Post. W. 326. Dwa dni przetrwać Eccl. 4B0e4encTB0-BaTH. Siła złego, dwóch na jednego. Teat. 19, b. 76.— Pot. Arg. 2. Herkules sam nie zdoła dwoma. Pot. Arg. 298. 1 Herkules nie był dwiema srogi. Tiuard. Daf. 62. Dwiema lepiej z sobą, niż jednemu. Cn. Ad. 219. Dwa więcej mogą, niż jeden. Cn. Ad. 219.— Rej. Zw. 26. Dwa więcej ujrzą, niż jeden. Cn. Ad. 219. Stara nowina, dwaj pięciom nie zdoła. Pot. Syl. 137. Zawsze łatwiej dwa trzeciego pobodą: ib. 168. Dwa razy daje, kto prędko daje. Gemm. 76. Dwa pan, trzy wojsko. Rys. Ad. 9. Łap dwie kaczki za jednę nogę. Rys. Ad. 34. Dwie sroki za jeden ogon. Wolsk. Na jeden raz dwie wieczerze odprawić, coenas duas unica mensa explicare. Mącz. Jednym podarkiem dwu sobie niewolić. Cn. Ad. 313. Ubić jednym strzelaniem dwa ptaki. Teat. 45, b. 22. Jedno dobrodziejstwo ma dwiema służyć. Gorn. Sen. 423. Źle dwiema służyć; gorzéj dw’om panować. Kochow. 269. Dwiema panom razem służyć trudno. Cn. Ad. 220. Trudno z jednego wołu dwóch skór łupić. Pot. Zac. 2. Kto dwu zająców goni, żadnego nie uchwyci. Cn. Ad. 378. Między dwiema siekiera zginęła. Rys. Ad. 34. Ptak na dwu drzewach chcąc sieść, na ziemię upada. Rys. Ad.

58. cf. na dwóch stołkach siedzieć. Slov. Medzi dwoma stolićkami na zem elowek pada. Na dwu drzewu siedzieć, z jednej bańki dwie ‘ścienie malować, na obie-dwie ‘nodze chramać, dwom stronom służyć. Kosz. Lor.

4-1 et 52. — Po dwu lat (latach, leciech) widział Faraon sen.... W. Genes. 41, 1. Po dwu dniu. W. Post. W. 328. (Dualis; zamiast: po dwóch albo dwu dniach). ‘Dwu rzeczy potrzeba. Kucz. Kat. 2, 575. Miał ‘dwu niewolniku. Gliczn. Wych. M. 3, b. Dwa ‘pieniądza. 1 Leop. Luc. 21, 2. Dwa ‘miecza, ib. 22, 38. Dwa grosza (cf. grosz). — Za dwóch jadł, pił, bił się etc. »tyle ileby dwóch drugich potrafiło, er für Jtuet) gc* gcffctt JC. fi) md, «13 Jt»Ci) anberc. Widziałem wielu ludzi, którzy zjadali i za dwóch, ledwie nie za trzech. Syxt. Szli. 265. Nie trzeba było siwosza (osła) na powtórki prosić, Natychmiast zaczął za dwóch kosić. Żab. 13, #74. Treb. — Dwaj a dwaj kaci na przemiany, ściąwszy gniewem zęby W subtelnym (Jezusowym) ciele rąbią okrutne poręby. Pot. Zac. 100. t. j. parą; coraz dwóch drugich, ju jtm) Itltb Jtvei), immer eilt ^««r. Ci tedy między sobą dwa a dwa szermują. Paszk. Dz. 60. 0 dwóch rzeczach, które powinny być do siebie dobrane, mówi się zamiast dwa, para: parą końmi przyjechał; parę pistoletów sobie kupił. Kazał sobie robić parę trzewików, tak tez: trzy pary pistoletów; sześć par trzewików, ale już nie dwie pary koni, tylko cztery. §. Impr. Dwa słowa odkryją ci tę tajemnicę. Teat. 25, b. 9. para słów, jedno słowo, nie trzeba wielu słów, eilt ^3««r Sorte, DWADZIEŚCIA, G. dwudziestu; Boh. dwadcet, dwadce-ti; Slov. dwacaf; Sorab. 1. dwazecżi, Sorab. 2. dwa-cżtetżi, dwazaseża ; Slav. dv.ldesef ; Bosn. dvaest, dvadeset; Bag. dvAdeset; Carn. dvajset; Vind. dvaisti, dvaileti, duai-feti, doiedefet; Croat. dvadeszet, dvadeszeti; Jloss. 4B34CCHTL. Dwa razy dziesięć, $t»«tt$tg. — W czasie dwudziestu czterech godzin. Wy s. Alojs. 436. Ross. nome-4CHCTB0. Przez cztery dwadzieścia godzin. Syr. 270. On taki tchórz, jakiego o dwadzieścia mil w okolicy nie znajdzie. Teat. 17, b. 14. Przed ‘dwiemadziesty lat, (przed dwudziestą latami). Herb. Stat. 5. — Vol. Leg. 2 591. Ze stem i ‘dwiemadziesty ofiarnikami. Budn. 2, Chroń. 5, 42. Dwadzieścia i jeden, ettt Uttb jmattjtg. Dwadzieścia i dwa, pet) uttb pattjtg K. Boh. gedenme-cÿtma, dwamccytma, dwamezcytma; adj. ord. dwame-cÿtmÿ; trimecÿtma, ćtyrmeeytma, petmecytma; etc. dwadzieścia siedm Boh. sedmmecytma; Eccl. TpH4ei3HTi>. Dwadzieścia ośm Boh. osmmecytma, Slov. osm a dwad-cate. Dwadzieściakroć Boh. dwacetkrat. DWADZIEŚCIO-RAKI, dwudzieścioraki, patljtgetlety; Boh. dwadcaterÿ. DWADZIEŚCIORO, DWUDZIEŚCIORO, rga, n., dwadzieścia sztuk różnej płci, jtoaitjtg ®tu<f. DWADZ1EŚCIOTRY-ANGUŁ, u, m., Icosaedrum. Solsk. Geom. 2. dwadzie-ściatrójkąt, dwudziestościan. ‘DWADZIESTNOŚĆ, ści, z., ‘dwadziestoczęstny pobór, vicesima, podatek u starych. Macz. ber panjtgftc ïfyetl, eine 31bgaBe. 'DWAJAĆ ob. Dwoić. DWAKRÓĆ, DWAKROTN1E adverb., dwa razy, dwa razy tyle, pc^mal, ttod) einmal fo »tel, peęmal fo »tel. Boh. dwakrat; Sorab. 1. dwoyczć; Eccl.

4namno, ,yr>HAi|iu, Croat. dvaput. Dwakroć leniwy robi, dwakroć skąpy" płaci. Dwór. J. 3. Dwakroć grzeszy, kto się grzechu nie wstydzi. Cn. Ad. 217. Większy to akt, od dzieła dwakroć sześciornego. Bard. Tr. 66. od

Sk. Kaz. 528.

DWANASCIORY, DWUNASCIORY, a, e, DWA-

DWAKROTNY. - DWIEŚCIE.

DWINA - DWOIĆ.

565

robot 12 Herkulesowych. DWAKROTNY, a, e, — ie adv., sowity, hoppelt, Jltnefölitg. DWANAŚCIE, stu, Numer. card. Boh. dwanact, dwanacte; Slov. dwanócte, dwanasf; Sorab. 1. dwa-nacże, dwanatzo; Sorab. 2. dwanascźo; Croat. dvanajzt; Slav. dvânaest; Rag. dvânaest, dvanaesti; Rosn. duanaeste; Carn. dvanajst; Vind. dvanaist, duaneist; Ross. ABCHamaTŁ; Eccl. oóaHa^ecHTb, ORjinftecrre, dziesięć a dwa, pol[, (cf. tuzin). Dwoje sześć dziel zacnych, to jest, dwanaście Herkulesowych. Olw. Oto. 606. Od ‘dwunaściu (dwunastu) konsulnych siekier dostał się do łańcuchów Punic-kich. Warg. Wal. 220. ‘Dwojenaście pokolenia synów Izraelskich. Dambr. 561. Rej. Post. Z z. 4. Obrano Macieja , aby liczba ona ‘dwunaściu (dwunastu) zpełna była.

Liczba ta 12 dawno była w starym piśmie poświęcona: ‘dwunaścią (dwunastą) patryarchów, ‘dwunaścią pokolenia ludu bożego, ‘dwunaścią pereł na piersiach najwyższego kapłana. Sk. Kaz. 528. Nierozumna rzecz, przed dwanaście lat dzieci polecać komu uczyć; ale prawie w samo dwanaście Jat. Gliczn. Wych. J. 6, b. Dwanaście artykułów wiary. Zrn. Post. 2, 293.

b. Co dwanaście godzin, n. p. o południu i o północy. Torz. Szk. 113. Piętnaście tysięcy złotych ze ‘dwanaście miast (z dwunastu miast). Biel. Kr. 398. Dwojenaście książąt imiona (dwunastu). Leop. Genes. 25, 15.— Radź. ib. Oddzielił mu część między ‘dwojgonaściem pokoleniem. Leop. Syr. 44, 26. (na dwojenaście. Bibl. Gd.), t. j. między dwunastą pokoleniami (cf. dwoje). Kościół ‘dwiemanaścioma (dwunastą) wież ‘zawierszony. WTeresz. Kij. 4. Odwieść się dwiemanaście świadków. Tarn. Ust. 136. — Wyszedł Jezus do Betanii z ‘dwiemanaście. Leop. Marc. 11, 11. (z dwunastą scil. uczniami). Ołtarz z ‘dwiemanaście napisów według ‘dwójgana-ście pokolenia. Radź. Exod. 24, 4. Chrystus to samym ‘dwunaście Apostołom rozkazał. W. Post. W. 228. Liczbę ‘dwunaście apostołów pilnie opisali ewanielistowie. ib. Zegar zamiast dwanaście uderza sto razy, kiedy sprężynę ma słabą. Staś. Baff. 13. Slov. Prov. Bere pat za dwanaśt deceptor. DWANAŚCIEKROĆ adv., dwanaście razy, albo dwanaście razy tyle, jntölfntal, Jtwolftttal fo ölel. Boh. dwanâctkrât. DWAŃAŚCIEKROTNY, a, e,— ie adv., jroölfmaltg. DWANAŚCIEPALCOWA kiszka, pierwsza z kiszek cienkich, ma początek w prawej dziurze żołądkowej Duodenum. Kirch. Anat. 21. ber Stt’ölfftngcrs 2)arm. DWANAŚC10PIACI0KĄT, u, m., dodecaedrum, figura pełna ze dwunastu pięciokątów złożona. Solsk. Geom. 2. DWANAŚCIORO, rga, n., dwanaście niejednakowej płci {Vind. dvanaisteru » tuzin), jtvölf ©tuet, Jtttölf. Kornelii, z dwanaściorga dzieci, dwoje tylko fortuna zostawiła. Ossol. Sen. 22. Bag. dvanaestero, dvanaeste-rizza.

NAŚCIORAKI, a, ie,— o adv., dwunastu różnych rodzajów, jmolferlei). Boh. dwanâcterÿ; Sorab. 1. dwanaseżoraki. DWANASTNY ob. Dwunastny. DWANASTY ob. Dwunasty. DWAJ ob. Dwa. DWIEŚCIE, G. dwóchset, Boh. dwë stë; Slov. dwë sto ; Sorb. 1 dwie scżi ; Sorab. 2. dwa hun-derta; Slav. dvista; Yind. dviestu , dvejstu ; Rag. dvjesti, Bosn. duisti ; Croat. dveszto ; Ross. AßbcTii ; Eccl. 4Bacia, dwa razy sto, jroepijunbert. Dwieściekroć, $tt)Ci)l)ltnbertmrtli Za pokutę aby sto kroć i dwieście kroć mówili Kiryeelejson. Sk. Dz. 791 Obraz przed dwoma sty lat malowany. Klok. Turk. praef. (DWINA, y, i. rzeka w Moskwie, wpada do morza białego. Wyrw. Geogr. 20. bte ©lina, Cttt glllfS tlt Dîuplattb. cf. Dźwina). DWOBRZUCHATY, a, e, — o adv.r o dwóch brzuchach, jroei)Mltd)t(}. Myszka dwobrzucha-ta, musculas biventer w broździe podle wyrostku cyckowego. Kirch. Anat. 54. DWOCHSETNY ob. Dwusetny. DWOCIAŁY ob. Dwucielisty. DWOCZĘSTNY ob. Dwuczęściowy. DWOCZŁONKOWY, a, e, i. q. dwociały, jroeperlepletbtg. DWOĆZŁONKOWCY, ów, chłopokoniowie, półzwierzowie. Otw. Ow. 491. bte (Sentcutren. DWOCZOŁY ob. Dwuczelny. DWOFARBISTY, a, e, dwubarwny, jwcpfdrbtg. Cienkie tamaryszki i mirt dwofarbisty. Otw. Ow. 393. Jagody dwo-farbiste. ib. 440. *D WO GŁOŚNIK, ‘DWOGŁOWY ob. Dwugłoska, Dwójgłowy. ‘DWOGRANISTY ob. Dwójgraniste. DWOIĆ, ił, i, cz. niedok., Dwajać kontyn. (Zdwoić, udwoić podwoić dok. q. v.). I. g. drugie tyle pomnożyć, öerboppeltt. Boh. dwogiti, dwogjm, dwognasobiti ; Slovac. dwogim, duplugi; Sorab. i. dwoyakoscźarn, dwoyacżżu, beru na dwoye; Bosn. duostruccitti, uzdvojitf, duoduplati, zduplati; Rag. dvostrucciti; Yind. sdvojiti, doiverstiti, podvojiti, sadvojiti, dvoiverstiti, dvoisdrusbiti, vkupsdvoijti, {Yind. dvojati, vdvojiti, vdrushiti, sparati * parzyć; Yind. dvoje-nje * wątpliwość; Slavon. dvohumiti « wątpić; Garn, dvo-homim; Croat. zdvojiti « zwątpić, rozpaczać); Ross. 4bo-

HTb, 4BaHBaTb, y4B0HTb, y4Ba«BaTb, C4B0im>, C4BaitBaTb; Eccl. 4B0HTH, (Ross. 4B0iiTb BiiHO * przepalać wódkę). Ze syn własny nieszczęsnej jest przyczyną doli, To mi dwoi nieszczęście, żal srogi pomnaża. Zab. 8, 379. Kossak. Ażeby to złe udwoili i utroili, poczęli do złego złe rzeczy przyczyniać. Smotr. El. 3. Zdwoisz tę liczbę. 1 Leop. Deut. 19. Dwojenie czyli dublowanie batalionu, kiedy ze dwóch szeregów robi się jeden. Papr. W. 1, 470. Wyższość dostojeństw obowiązki dwoi. Zab. 13, 13. Zabł. — §. Na’ dwie części dzielić {dok. rozdwoić), Carn. dvojim, ttt jrcey L^cile feilen. Pr. et ßg. Tatarzy sprawili się na dwa ufce; naszych, że mało było, nie było co dwoić, razem się wszyscy potkali. Biel. Kr. 135. Dwoje zdania senat na dwa działy dwoją. Nag. Cyc. 88. Nestor jedność persony w Chrystusie dwoi. Smotr. Ex. 33. — P. Kochan. Orl. i, 165. Nie ‘dwoją serca swojego od niego. Rej. Post. O o. 4. (nie oddalają). II. Dwoić się, re-Cipr., Ross. 4B0nrbCH. 1. Podwajać się, ftd) öcrboppeltt. Będęć obok, wiec nasze posiłki się zdwoją. Przyb. Ab. 230. Choć mu się dwoi w oczach, chociaż z jednej świecy Dwie widzi, ulubionej nie rzuca szklenicy. Hor. Sat. 149. Pijanym wszystko w oczach się dwoi. Tr. Biłem się i tam, kędy wóz niebieski stoi, I w Egipskiej Sy-enie, gdzie się cień nie dwoi. Bardz. Luk. 51. 2). Roz-dwajać się propr. et fig. ftd) tlt JtüCi) ÎIjcUc ł^ctlcn, ftd) ettt* jntepett. Na płaszcz Eiiasza wody się dwajały. Chód. Kost. 84. Nie dał się duch narodowy dwoić, ani od sejmu i zamysłów jego obywatelskich oddalać. Ust. Konst. 1, 130. Lubo się w tym rozstaniu dwoim, serce moje z tobą. JabK Buk. B. 2. I my w zdaniach się dwojemy; trzebaby nas po-

dwoje. DWOISTOPIERZASTY, a, e,

łączyć. Teat. 19, c. 11. Vind. duojenie discordia. DW0I-CIEL, a, m., podwajający, ber “Serboppler; Eccl. ABomeab duplicator; w rodź. ieńsk. Dwoicielka. {Croat. dvojitel * wą-tpiciel). DWOIMIONY, a, e, dwoje imię mający, boppeh namtg, einen hoppelten Sîamen, ober pet) 9îanteu {mbenb. Eccl. ABoeiiMeHMiLiH. Dwoimiony był rzeczon syn Eneaszów, bo go zwano i Askaniuszem i Julusem. Otw. Ow. 588. DWOISTO adv., podwójnie, boppelt, pteffld). Dwoisto chustkę złożył. Tr. na

n. p. odziomek, w botan., surculus. bipennatus. Jundz. 2, 19. ooit pepcrlet) ©efteber. DWOISTOŚĆ, ści, z., rozdzielność na dwoje, obojętność, 3nnefćilttgfeit, 3wiefatl$ett, Sn^tybeu* tigfcit. (Vind. dvoistvu, dvoinost). Tę królowi naszemu przypisuję dwoistość: i do boju i do pokoju. Tr. Dwoistość mowy, w ręku swoich piastuje dziecko, przewracanie słów nazwane. Zab. 7, 172. Zwodnicza dwoistość.

N. Pam. 20, 155. DWOISTY, a, e, podwójny, boppelt, piefad). Boh. dwogitÿ, dwogatÿ, dwapoćetny; Slovac. dwo-gj, dwogitÿ, dwognäsobny; Ross. abomotbghhhh. Wrota dwoiste. Star. Div. 12. Oblec w szatę dwoistą. Raz. Est. 33. Drzwi dwoiste. 1 Leop. 5 Reg. 6, 34. — §. Na dwoje złożony, boppelt 3ufammengefc£t ober gelegt. Dwoistego albo dwojego ciała, bicorpor. Cn. Th. Włóż to między dwoje chusty. Tr. Dwoistego mm, pp, ss, nie używamy w naszym języku. Tr. 4. §. Obojętny, obostronny, chytry, nieszczery, pepbeutig, arglifttg. Feba duchem napuszony wieszczek, Swój dwoisty z trzynożnych daje wyrok de-szczek. Weg. Org. 10. Mówi jasno, nic zostawując nic, coby mogło mieć dwoiste znaczenie. Mon. 74, 655. Nie ma sprawy z człowiekiem dwoistego języka. Gil. Post. 99. b. Wiele pokaził królestw język dwoisty. Gil. Post. 99, b. §. W głowie Hektor myśli rozważał dwoiste. Dmoch. II. 2, 122. (wątpliwe, na dwoje przeważające się). DWÓJ, oja, oje, §. 1. ze dwóch złożony, piefad), «u3 pepen beftefyenb, boppelt. Boh. dwogj ; Sorab. 1. dwoyi, dwoyaki; Sorab. 2. dwój, dwojaki, Carn. dvoje, a, u, dvojne; Vind. dvoin, dvieversten, dvoinoversten; Rag. dvoj; Dal. dvoy; Croat. dvoij ; Ross, abomhmh. Dwój jest rodzaj Jezusa, jeden ludzki, drugi bożki. Sk. Kaz. 483. Dwój collective cum Singulari Nominis i. q. dwa cum Plurali, subinde dwojaki, pcperlet), pep, Jtotefad). Chcąc na dwoim drzewie zaraz usieść, ą obojga się dobrze ująć nie mogąc, na ziemię spadają. Zrn. Post. 263. (na dwóch drzewach, auf pep SBdumen). Ty pod moc Romule ująwszy dwój lud, prawa knujesz. Zebr. Ow. 573. W każdym nasieniu jest dwoją rzecz; naprzód moc nasienna wnątrz; druga moc wytworzenia, która wzgórę źdźbło z ziemi podnosi. Cresc. 658. Sakrament pod dwoją osobą chleba i wina. Twórz. Ok. G. 3.— We dwoje, podwójnie, ptefad), boppelt. Chustka we dwoje albo we troje złożona. Syr. 427. Ross. BABoe, noABoe. Dwoje, dwa razy tyle, pepmal, pepntal fo otel, uod) dumał fo Otel. Dwoje sześć dzieł zacnych, t. j. dwanaście Herkulesowych. Otw. Ow. 606. Ja we dwoje i czasem we troje więcej na rok wydaję, niż mam dochodów. Mon. 68, 674. Było święto przez dwoje siedm dni, to jest czternaście dni.- 1 Leop. 5 Reg. 8, 66.— Dwój, podwójny, dwa razy powtórzony, successive, boppelt, junt peptenntal nuebedjolt. Dwoją porażką zwątlony, przymierze uczynił. Stryjk. 172. W pierwszych księgach ‘dwoich mieliśmy naukę o jednostajnych rzeczach. Sien. 342. (w pierwszych dwóch, tu ben ktyben erftcn). Ta ewanielia nam dwoje dziwy opisuje. W. Post. W. 74. — Dwój, dwojaki, dwoisty, dwojakiego gatunku, pcperlep, ptefad), boppelt. U nas wyprawa wojenna dwoją bywa, jedna pospolitćm ruszeniem; druga, gdy żołnierze przyjmują. Tarn. Ust. 258. Dwój sposób sług powiada byó, urzędników i robotników. Pctr. Ek. 10. Dwój pożytek człowiekowi, gdy o ‘paniech źle nie mówi. Groch. W. 474. Dwoje ryby, na dwoje noszenie rozdzielone, albo dwojakim sposobem przyprawione. Cn. Th. 153. Dwojćj farby, bicolor. ib. Dwoje są zdania, które do tego czasu senat na dwa działy dwoją. Nag. Cic. 88. — Na dwoje, na dwie sztuki, na dwie różne części, tu pei) Stljetle, eut* pet). Odbiera bilet, drze na dwoje i chowa. Teat. 22, b. 10. — Fig. translat. Dwój, dwustronny, na dwie strony, i tak i siak, obojętny, pepfettig, pcpbeuttg. Nie chcąc być dwojego serca, wymówił mu i wyrzucił, eo w nim było, aby przyjacielom nic tajnego niebyło. Sk. Dz. 1124. Na dwoje, na dwie strony, tam i sam, lutt unb (>er. Na dwoje rozważa, co lepszego zrobić, Czy ścigać Sarpedona, czy tłum Lików pobić. Dmoch. U. 137. Na dwoje babka wróży. Zabi. Amf. 17. Na dwoje wróżka idzie. Pot. Arg. 693. (obojętne, dwuwykładne wyroki, Vind. dvoinopome-niten, dvoinokasen, pepbeutig, boppelftuuig). Na dwoje, niepewne, niewiedzieć jak się skończy, jeszcze nie koniec, jeszcze nie mów hup, nie tu amen ; skutek wątpliwy, ungeuujL petfelfiaft, pepbeuttg, ooit ungenuffem Sltrêgange. Bitwa każda na dwoje bywa, abo wygrana abo stracona. Diel. Śiu. 266. Z rzeczą co na dwoje, Być może i nie może, wydawać się oję. Zabi. Firc. 46. Co masz, nie twoje, i zdrowie na dwoje, tak było za Li-siarzów. Falib. Dis. A. 11. (życie na łyczku, w niebezpieczeństwie, itt ©efafyr. cf. Garn. dvomim, dvohomim, * wątpię, o dua et umim, sicut Lat. dubius, inter duas partes posilus, Ger. pegfeln, peg; Carn. domliv * Eccl. abog-AyiiiHbifi « wątpliwy; Carn. dvomlivost * wątpliwość; Vind. dvojenje * wątpienie, wątpliwość; Vind. dvojezhen, burn, zviblast * wątpliwy; Vind. dvojezhnost * wątpliwość; Croat. dvojiti; Dal. dvoumiti * dubitare; Croat. dvojenye « wątpienie; Croat. prez dvojmbe » bez wątpienia; Croat. dwoy-noszt; Dal. dvoumenye dubium; Slavon. dvohumiti * wątpić). §. 2. Subst. Dwoje, G. dwojga ob. Dwoje. DWOJĄ ob. Dwój. DWOJAK, a, m. 1. bliźniak, (Boh. dwogće; Slo-vac. dwogćence, dwogćatka ; Carn. dvojzhék, dvojzhèzh ; Croat. dvojak, dvöyki, dvojki; Slavon. dvojci; Dal. dvoy-czi, blizanczi, dvoinczi, dvanki). Dwojacy, bliźnięta Dudz. 57. ber 3rotüing. — 2. Podwójny krajear, eiu ©oppelfreu» £er, eût 3^et)frcu|ct’fntcf. Tr. (na Slązku). Carn. dvojak; Vind. dvojak, zbajer; Sorab. 2. zwejar, półkrajćara. §. Naczynie podwójne, z dwóch złożone, eût ^aarcfycn, eût 35op* pelgefdjtrr, j. S. pep £opfe pfammett mit einem Sfigel. DWOJAKI, a, ie, dwóch różnych gatunków, pet)» erleg, »ou peperlep 2lrt. Slovac. dwogni, dwogaki, dwo-gnasobni; Sorab. 1. dwoyaki; Slavon. dvostruk; Ross. et Eccl. ABOHKifi, ABOHHbift. Dwojaka waga i dwojaka miara.

CO

Ci

co

CO

SO

co

to oboje obrzydłym jest Panu. Radź. Prov. 20, 10. — §.    dwójgłowiasty. Jabl Buk. A. b. Dwójgłowny orzeł. Mon.

Dwuznaczny, obojętny, pepbeitttg. Mówić słowa w dwojakim    75, 594. Dwójgłowiasta Amphisbaena. Chrośc. Luk. 310.

sensie. Nieme. Kroi. 4,228. Dwojakiego rozumienia sło-    Dwójgłowny Janusz. Cn. Tli. 'DWOJGO ob. Dwoje. DWÓJ-

wo. Tr. Mąż dwojakiego umysłu niestateczny jest we    GRANISTY, DWOGRANISTY, a,e, o dwóch granach, wę-

wszystkich drogach swoich. 1 Leop. Jak. 1, 8. §. Dwo-    głach, kątach, rogach, śpicach, pepettbtg, p’Cpfpt|dg. Z

isty duplex. Cn. Th. dwa razy tyłki,    , piefßlttg.    poksykiem sporym Straszliwie dwogranistym szermował

m., podwójny gród, ©pppelburg, ettte pepfa^c Surg. Z Leonow'ego śpiewaczki dwójgrodu Prędziuchno przyszły. Zimor. Siei. 194. (Lwów; który był niegdyś o dwóch zamkach). DWÓJGRODNY, a, e, o dwóch grodach, nut pep Bürgen, stolica dwójgrodna. Zimor. Siei. 327. (Lwów). DWÓJJĘZYCZNY, DWUJĘZYCZNY, a, e, z dwoma językami. Slovac. dwoggazycnÿ; Rag. dvojeziejan, dvojezieni; Sorab. 1. dwoyohyazeczné ; Ger. -pcppitgtg, mit pep 3uitä gett. Dziw dwójęzyczny urodziła. Ld. —    §. Dwa jeżyki

DWOJAKO adv.\ §. dwojakim sposobem, auf peperkp    jęzorem, lingua bisulca. Zebr. Ow. 219. DWÓJGROD, u,

Dwojako sie to ma rozumieć słowo. Tr. Dwojako go nazywają. Ld. *§. Na dwie części, na thvoje, tu pep ŚJjetle. Dwojako co podzielić. Ld. §. Dwa razy, we dwój nasób, peinai (driver, beffer 2C.). Sowicie we dwójnasób oddajcie, a odmierzajcie mu dwojako. 1 Leop. Apoc.

przeplataną za gładkość mowy nie sądzono, ale dwójję-zycznemi tak mówiących nazywano. Klecz. Zd. 89. Na pograniczu zwyczajnie ludzie bywają dwujęzyczni; mówi^ albowiem swoim ojczystym językiem, a razem i sąsiedzkim. Ld. — §. Nieszczery, Ross. 4B0H3Mqnbm, pu’Pjthtgtg,

e,

18, 7. DWOJAKOŚĆ, ści, i., podwójna różność, obojętność, obostronność, podwójność, btC S^crlct^elt, btC Soppelljeit, ©appelftimtgfcit. Ross. aboakoctł. Słowa niewinne dla jakiejsiś źle wziętej dwojakości znaczenia chwytają, krytykują. Mon. 71, 601. (Rag. dvostrukkos). DWÓJ- mówiący, pep (Sprachen fprecfyettb. Mowę makaronizmami BARWISTY ob. Dwubarwny. DWÓJBRZMIACY, a, dwojako brzmiący, peplauttg, pepbeutcitb. Daje się słyszeć z słówkami dwójbrzmiącemi. Mon. 74, 139. dwu-wykładne, dwuznaczne, obojętne. DWÓJCIELNY ob. Dwu-cielisty. DWÓJDŁONNY ob.' Dwudłonny. DWÓJDROGI, a, ie, bivius. Cn. Th. peptttcgtg. n. p. przystępy dwój-    falfcfj. Usty dwujęzycznemi brzydzę się. W. Prov. 8, 13.

drogie. — Sorab. 1. rozpueżne (ob. Dwudróże , rozdroże).    (usty przewrotnych. Bibl. Gd). Prawdomowca dwujezy-

Eccl. 4B0nyTHbiii, 4B040po>KiibM. DWOJE, ‘DWOJGO,    czny. Hor. Sat. 35. Ross. 4B0a3bmie chytrość; Eccl. 4bo~

'DWOJKO, G. dwojga» dwie sztuki, para, pep Stütf,    a3ŁiqecTByio fałszywy jestem. DWÓJKA, i, z., liczba

eilt faar, pep. Boh. dwè; Slovac. dwmge; Vind. Slavon.    dwóch, bte3*Mp; ÆoA. dwogka; Carn. dvojka; Vind. dvo-

Rag. dvoje; Dal. dvoyako; Rosn. dvoje, bokor; Sorab. 1.    iza, dvuje, dvoje * para, (Vind. dvoika * dupeltówka) ; Croat.

dwoje; Ross. 4B0e, 4boii; Eccl. 4B0e, napa, cynpynb.    dvoicza; Rag. dvoizza; Ross. 4BOMKa, 4Bonn,a»para, 4boh-

Dwojko gołębiątek przyszło mi na wziątek. Zebr. Oiv. 542.    naraa parka; C4B0HKa podwójny szlad, trop; Eccl. 4t»ro-

Na dwojko wszystka rzesza, ib. 12. Niewiniątek dwojko.    Hi|a, cyryÓHiia, 4Bonnaa hih 4B0GKpaTHaa Bem,b. Syna

ib. 147. Otom rodzica wasza, was dwojkiem stojąca, ib.    nam nie stanie, to jest, .Chrystusa; tak utracim trójcę,

143. Pamiętam, żeś mi tego wyliczył aż dwoje. Teat. 43,    przy dwójce zostaniemy. Smotr. Lam. 119. Dwójka, kar-

c. 80. Ściśle związane małżonki, dwoje w ciele jednym.    ta Francuzka, na której dwa oka.— Dwójka « dwoje

Kras. Pod. 2, 77. Innych rzeczy po dwojgu dano czło-    dwójko, n. p. bić wTe dwójkę, kiedy dwróch bije, abo

wieku, dwie oczy, dwie uszy, dwie nozdrze, a język jedno    wziął v/e dwójkę, t. j. od dwóch razem był chłosta-

jeden. Erazm. Jez. C. b. Ze zwierząt dwojgo i dwojgo we-    ny, p pep, ttott pepett, pepfacfy. Dwójka, dwój, dwo-

szło w korab'. W. Genes. 7, 9. (po parze) po dwojgu. 1    jak, naczynie podwójne, ettt $0ppelgcfd)trr, eilt *)3aar»

Leop. Genes. 6. Kozieł    i baran po dwojgu rogów    mają.    d)ett. DWOJKO, Dwojgo    ob. Dwoje, Gen. dwojga. DWÓJ-

Birk. Ex. B. 4. Gdzie    to być może, żeby król    jeden    KOWY, a, e, SorabA.    dwoyacżne; dwójce służący. Cn.

dwojgu królestw mógł    dosyć uczynić! Biel. Kr.    204.    Th.— Cn. Syn. 310. W    dawnych książkach, Nomina et Ver-

Między dwojgiem złego,    mniejsze trzeba obrać. Gorn. Dz.    ba, oprócz zakończeń na    wyrażenie Singularis et Pluralis,

88. Jedno z dwojga obrać potrzeba. Teat. 55, 78. etlteâ    mają jeszcze i zakończenia dwójkowe, Dualis, równie jak

öOtt bepbett. «Dwoje ludzi, ehleba, dwoje prosiąt, chło-    w Greckim : n. p. dwie kobiecie; dwie nodze; pójdźwa ty i ja

piat, jagniąt, idem est, quod dwa człowieka (Dualis » dwóch    (pójdźmy); pójdźta wy dwaj sobie precz. Ld. DWÓJLIST, u,

ludzi), dw-a chleby, dwie szczenięta (Dual. dwa szczenię-    m. Podkolan, ziele, Ophris, rośnie w lasach; ma tylko dwa

ta); sed talia usus respuit. Dicitur etiam dwojenaście    listki, podobne ciemierzycy białej.Syr. 1412. Kluk. Rośl. 2,

(ob. Dwanaście), trojenaście etc.» Cn. Th. II. Dwoje » od    218. Qwtybfatt. Urzęd.‘Z'Zl. DW0JL1STNY, DWULISTKO-

słowTa Dwój, oja, oje, qu. vide. DWÓJGATUNKOWY, a,    WY, a, e, Eccl. 4bojhcthhh; o dwóch listach, pepMdtte»

e, gatunku dwojakiego, »on pcpcflep 2lrt. Zwierze dwój-    rig. Pochwa dwulistkowa spatha bivalvis, z dwóch listków

gatunkowe. Teat. 28, b. 109. DWÓJGĘBY, a, e, o dwóch    złożona. Jundz. 2, 49. DWULISTNIK, a, m. rodzaj rośliny*

gębach abo twarzach, pepmftltbtg, mit pep ©cftdjtent. Ja-    tego rodzaju: ptasie gniazdo, dwójlist koralowy, • serdu-

nusz

DWOGŁOWY, DWÓJGŁOWNY, a, e, o dwóch głowach, pepföpjtg. Boh. dwuhlawÿ; Slovac. dwohlawi; Sorab. 1. dwoych hwowné ; Ross. 4ByrjaBbiK; Eccl. abotiübuh. Dwo-głowy biceps. Urs. Gr. 178. Rzymskiego państwa orzeł

dwójgęby. Papr. Gn. 1025. DWÓJGŁOWIASTY,    szkowy, maska etc. Kluk. Dykc. 2, 150-. Ross. 4By4HCTHHK’B.

DWÓJLISTOWY, a, e, od ziela dwójlistu, 3rocpWûtt*-DWÓJMORSKI, a, ie, Korynt dwójmorski. Petr. Hor. B. b. ba§ pepmeerige Œormtlj. Dwumorzy id. *Dvyio-morski Korynt, bimaris. Zebr. Ow. 117. DWÓJNASÓB*

we DWÓJNASÓB, we dwoje. W'łod. (Boh. dwognasobnć;

DWOPIÓRY, a , e , z obu stron opierzony, boppelt beftebert. Obracaj w ręku swoich halabart dwopióry. Otw. Ow. 182. Dalszy ciąg pod Dwój, Dwu....

dwór; Sorab. 1 et 2. dwór; Vind. duor, duorishe, pródurje, dvorishtvu; Carn. dvôr; Ilung. udvor, udvar; Dal. dvori; Bosn. duor; Rag. dvôr, dvorisete; Slavon. dvôr, havlija; Croat. dvôr, dvorishe; Ross. 4B0p'&, (cf. Ross, et Ecd.

drzwi); Pers. der; Arab. domus; Samarit. mi atrium). 1. Miejsce pod niebem zagrodzone przy pomieszkaniu, podwórze, (cf. dziedziniec), ber §of be» etneilt ©ebmtbe. Kareta już stoi na dworze. Wypuścić kury na dwór. Ld. — Z dworu * zewnątrz, Doit an^cn; Boh. wen-ku; Sorab. 1. wot zhwonku; Sorab. 2. fwonka, fwon-kach, wot wonka; Croat. zvan, zvana; Vind. s’vunai, od svuna, (cf. wan); Ross. CHapyntu; Ecd. onswkyAy. Z dworu i wewnątrz drzwi zawarto* i zewnątrz i wewnątrz, Doit innen unb öoit mißen. Z kramów wewnątrz płacą po 500 czerw. złł. a z tych co są ze dworu po 100. Star. Dw. 42.— Na dwór, w oppozycyi pokoju, domu, IjerauÖ, fytlt* ait!?, au? beut 3mtnter ober $anfe lierait?. Ha na dwór psie! lotflft bu litnau?! Na dwór wyszedł* z pomieszkania wyszedł, er tft (ttitau? gegangen. (Slavon. navan). Wyrzucają go precz na dwór co najdalej, że nie będzie wewnątrz w domu, ale daleko od wnętrzności. Sekl. 34. Tego korzenia dobrze używać, niżliby na dwór wyszedł z domu między ludzie. Syr. 272. — Na dwór wyjść » na przechód, na potrzebę, ptttait^gcpcu, ftd; letzter 311 inanen, feine 9iotfi* burft 31t oerrid;teu, auf ben $of gefeit. Smolik od stołu często wychodził na dwór. Dwór. F. Jak dzieci oduczyć lenistwa wyjścia na dwór. Perz. Lek. 180. Na wielki dwór, to jest, na stolec. Perz. Lek. 78. (na retyradę, na prewet, sekret, ratusz, ganek, auf ben 2lbtritt, auf? £>äu?* cfyeit, Öfterr. auf? ipäufel). Na dwór mi się wielki chce, na stolec, wypróżniać się, cacaturio. Cn. Th. Na mały dwór iść, iść z wodą na dwór, wodę puszczać, szczać. Perz. Cyr. 2, 249. Na dwór mi się mały chce, miclu-rio. Cn. Th. 442.— Na dworze, nie pod dachem, pod niebem, pod gołym niebem, unter frezem Rimmel. Czas jest dżdżysty, nie możemy stać na dworze. Bibl. Gd. Ex. 10, 13. Na dworze, na ulicy, w polu, na otwartym powietrzu, na świecie, braitßen, tut grei;en. Gdy się poniekąd wypogodziło na dwmrze, umyśliłam przejść się po ogrodzie. Teat. 23, 50. — §. Dwór w e wsi, w ogrodzie, celniejsze pomieszkanie, pomieszkanie pana lub jego namiestnika na wsi, folwark, dom zwierzchności, berlpof, ber ^crrenfiof, Slbel* W. (Boh. dwur villa majętność). Vind. shlahten dvor, shlahtnishtvu; Ross. yca4bóa. Ze dom się wali, nie moja w tym wina, dwór ten bardzo stary, nie za mnie zbudowany. Pilch. Sen. list. 79. Pługi chować we dworze i kłócić się z parobkami, ostatnia rzecz. Haur. Sk. 45. Lepiej więcćj mieć łanów, niżeli dworów. Petr. Ek. 12. Pojmany wiedzion był do dworu , który Kasteletum zowią w Paryżu. Baz. Hst. 106. §. Zwierzchność miejscowa, pańska , pana wsi, dominium, bte ©ut?^errfd;aft, bic Iperrfdfaft, ba? ©omtniutn. Chłop w przygodzie jakiej, zwykł sie ucie-

Slavon. dwognàsobni), boppelt, jnncfacfy. DWÓJNASOBNY, a, e, [Boh. dwognasobny; Boh. dwognasobiti albo dwo-giti* dwoić, podwajać), » $. drugie tyle, jttucfrtcfy. Pań- DWÓR, a et u, m. Boh. dwur, dworu, od dowjrani t. j. stwo w dwójnasób rozprzestrzenił. Warg. Wal. 92. So- ohrażenj, (cf. wrzeć, dowrzeć, dowierać, drzwi); Slovac. wicie, we dwójnasób, dwojako. 4 Leop. Apoc. 18, 6. Baz.

Hst. 136. “DWÓJNOMACiORY, n. p., Bachus, bimatris.

Zebr. Oiu. 78. ötm jniep SQiüttent. Eccl. 4ByMaTepen’b. DWOJNY, a, e, dwój, podwójny, boppelt, Jtmefaćf;. By Ilia straciła w sobie dwójne płody, nie byłby Bzym, zginąwszy w twórcy, świata panem. Hul. Ow. 157. Dwojne Argi, dwojakie pokazują domy. Bard. Tr. 274. §. Obostronny, chytry, falfd), jroepbeuttg. Nie masz ty z sercem dwojnćm i obłudnćm spółki, Nie znasz co to pochlebstwa dwa obrotne stołki. Zab. \0, 68. Kossak. Dwójny Kupido. Bard.

Tr. 569. DWÓJNOZNY, a, e, dwunogi, o dwóch nogach, Bag. dvonögh, 3tt)eï)betntg. Dwójnożni orłowie. Bal.

Sen. 45. Odmieńmy czworonożne zwierzęta w dwójno-żne, myśliwiec będzie bobatyrem. Kras. List. 191. DWÓJ-NOS, a, m. miano, które się daje ogarom ob. Cwejnos, cm 3?ante ber ©tciubcrfnuibe. DWÓJPIENIAŻEK, żka, m., w Litwie podwójny halerz. Czack. Br. 1, 14, ein 2)pppel* llcHer. DWÓJPOŚTATNI, ia, ie, dwóch postaci, o dwóch postaciach, dwukształty, dwucielisty, boppelt (jcftaltct. Dwój-postatni cielec, Minotaur. Bardi. Tr. 175. Dwójpostatnie cudo. ib. 152. DWÓJRURNY ob. Dwururny. DWÓJ-RZĄDZCA, y, w., dwoma państwami rządzący, jtneper San* ber 33cl)crrfdj>cr. O Władysławie, dwójrządzco szlachetny.

Petr. Hor. C. b. bo razem był królem Polsk. i Weg.

DWÓJUSZNY, DWÓJUCI1Y, DWUUCHY, a, e, cf. dwo-uchy. Cn. Th. 3toct)bl;rtg, jioepobrig. 4/on. 75, 594. Dwój-ueby trójnóg. Dmoch. U. 2, 293. Kufel dwuuchy. Minsk.

Byt. 2, 187" Boh. dwoguśnj. DWÓJWIERZCHNY, DWÓJ-W1ERZCHY, a, e, o dwóch wierzchach, jniepgtpfcltg. Dwój-wierzchny Parnass. Zim. 259. Dwójwierzchy. Kochow.

319. Chrośc. Luk. 138. Ross. 4BjBcpxii1 ; Eccl. 4B0Bep-xiS; Graec. dixôçvcpoç, bivertex. DWÓJZĘBY, DWUZĘ-BY, a, e, o dwóch zębach, jmepjd^ntg. Dwuzębe grace.

Otw. Ow. ,411. Dwójzębe widły. Otw. Ow. 531. ob. Dwu-ząb. DWÓJŻEŃSTWO, a, n. mienie dwóch żon, Croat. dvojsenitvo, btc Stgamte. Cn. Th. §. Drugieżeństwo, małżeństwo powtórzone. Włod. btc ©be mit ber ^jrcepten grau.

Ross.BTopoópauie, BTopoópanHbńl. DWÓJZON, a, m.,

DWÓJZEN1EC, DWUŻENIEC, ńca, m!} dwie żony razem mający, ber jtoei; SBeiber b«t, mit 3tt>et;eit SBetberit $uglctd)

(tn ber 33igantie) lebt. Croat. dvojsen; Sorab. 4. dwoycżć-żenenę, dwoyohżenitć. Jam zdrajczyna siestrzyna, ty dwój-żon. Zebr. Ow. 154. Strofować dwużeńców, trzeżeńców.

Smotr. Lam. 25. — §. Powtóre żonaty, Croat. drugosen, ber btc jtoepte grau fiat, aber jmep grölten eine nad; ber anbern gehabt liât. Dwójżeńców, wdowców na żaden stopień kapłański u nas święcić nie mają. Pimin. Kam. 151.

Dwójżonaty. id. Hrbst. Odp. T t. 5. b. Ross. 4Boe6pamn>iH.

e,

DWÓKSZTAŁTNY cb. Dwukszt. DWÓMORZE ob. Dwu-morze. DWÓNOŹNY ob. Dwun. DWOOSTRZY, a, dwa ostrza mający, obosieczny, jn)ep[d;netbtg. Dwoostrzą siekierę wziąwszy w ręce obie, wspiął się. Otw. Ow. 317.

DWÓR.

DWORACTWO-DWORKA.

569

wo-

DWORAK, a

kać do dwora. Haur. Sk. 155.— §. Miejsce przytomności panującego, ber ipof, bte §of(mltung, ber Ort ber ©e< genmart beä ßcmbeMjerrn, baö ipofïager. Ross. ^Bopem. Kanclerskie sądy mają nazwisko zadwornych, że się na dworze królewskim odprawiać zwykły. Skrzet. P. P. 2, 344. Sądy za dworem królewskim, przy boku króla odprawu-jące się, gdzie król, relacyjne, assessorskie, dawniej przed ustanowieniem trybunałów najwyższe, ba$ Oberfwfgericfyt. Pozwy za dworem naszym nie mają być dawane, tylko w rzeczach w statucie opisanych. Vol. Leg. 2, 1465. Taki ma być karany salva appellatione za dworem naszym. Gost. Gor. 80. Gdziekolwiek z dworem naszym rezydować będziemy. ib. 81. Dwór, w wiekach dawnych, zjazd króla na różne miejsca, gdzie święta uroczystsze odbywał, oby-watelów zgromadzał, sprawy sądził, okoliczności powiatowe ułatwiał, igrzyska i uczty dawał; ztąd w historykach sposoby mówienia: na Wielkanoc miał król dwór w Sandomierzu, był dworem, stanął dworem, ob. Bielsk. Kr.— Dwór królewski, zgromadzenie u króla, pokoje, Gall. cercie, ©our, ©erde, śtrfel bep $ofe. Przez cały tydzień dworu nie bywa, jak tylko w niedziele i w święta. Pam. 84, 256.— §. Panujący, monarcha, król z swoje-mi, z familią lub też z swoim gabinetem, ber $pf, ber 3icgent mit ben ©einen, mit ber familie ober mit ben JJîini* ftern. Dwór na lato przenosi się z Wiednia do Laxenbur-ga. Dwory zagraniczne, dwory północne n. p. przychylają się do pokoju. Ld. — Gener. Collect. Dwór * ci co we dworze mieszkają, pan i co do niego należą, jego familia, słudzy, osobliwie wyżsi, dworzanie, dwmrscy, czeladź, |>of, £>offtoat, Jpofbcbiente, Höflinge, §>ofgeftnbe. Dwór pański nietylko marszałek, pisarz, podskarbi, ale też i szafarze i urzędniki. Gost. Eli. 2. Starzy panowie dwór wielki chować lubili, sług, pokojowych, chłopców mnóstwo trzymali; a teraźniejsi ledwie kilku ludzi na dworze swym trzymają. Mon. 73, 142. Zacniejsi obywatele trzymali dwory licznością okazałe, nie dla dumy, ale dla przysługi ojczyźnie. Brali do boku swego młodzież szlachecką, nie na jurgielty i podłe usługi, ale dla ćwiczenia w doskonałości i dobrych obyczajach. Kras. Pod. 2,171. Przybywało mu codzień dochodów, czeladzi, dworów; tak iż jako za królem tak wiele za nim dworu szło. Sk. Żyw. 2, 434. Im większy jest który dwór, tym więcej znajduje się w'nim nierządów'. Zab. 16, 13. Gdy się pan śmieje i dwór wesoły. Groch. W. 354. Nie składaj się z dworem, Przypłacisz tego worem. Rys. Ad. 41. (nie wdawaj się z dworskiemi). g. Dwór, służba dworska, §of, #ofbtenfte. Na dworze cesarskim, królewskim, papieskim kto jest. Cn. Th. 155. Syny twroje będą komornikami na dworze króla Babilońskiego. Bibl. Gd. 39, 7. Teraz panowie ledwie kilku ludzi na dworze swym trzymają. Mon. 73, 142. — Dwór, służba dworska, życie dworskie, sposób życia dworskiego, dworstwo, dworszczy-zna, $of, £ofbtenft, £>of!eben, .^ofmamer. Grzeczność talent nie lada, ten rad w dworach gości, Ten kształci oświecone Jaśnie Wielmożności, Ten jest cechą każdego, » co się dworu ima, Co pozoru ma nazbyt, a istoty nie ma. Kras. Sat. 85. Kto z każdym pięknie, z nikim szczć-Stownik Lindego wyd. 8. Tom L

rze postępuje, Z każdego szydzić umie, tego dwór przyjmuje. Zegl. Ad. 206. Cnota i pokora nie ma miejsca u dwora. Rys. Ad. 5. Fora z dwora, kto chce w cnocie żyć. Bardz. Luk. 142. Idąc do dworu, trzeba cierpliwości ru. Rys. Ad. 18. U dworu, trzeba dobyć woru. Diuor.

D. 3. Dwór, jak dziurawy wór, nigdy go nie napchasz. Rys. Ad. 12. Błogo temu przy dworze, komu pług do-ma orze. Cn. Ad. 26. Nie zawsze przy dworze gody, czasem głody. Rys. Ad. 43. Szerokie wrota do dworu, ważkie nazad. Dwór. A. 4. (łacno wleźć, trudno wyleźć). Bywał Janek u dworu, wie jak w piecu palą. Rys. Ad. 4. (niegruntownie z daleka tylko powziął wiadomości). — §. Metonym. Swoim dworem żyć, na swój sposób, samo-pas, nie oglądając się na drugiego, podług swego widzi mi się, auf feine eigne §anb leben, ganj nadj eignem ©efab len, für ftd;, otyne SRücfficfyt auf einen anbern. Nie znamy wodza , każdy swoim dworem. Pilch. Sen. list. 268. Mąż inszym, żona inszym dworem żyje z kim się podoba. Teat. 36, c. 76.— §. Dwór królewski, żołnierz nadworny, żołdowy, czyli poczet żołnierzy, który dawni królowie przy boku swoim utrzymywali i prowadzili na wojnę, fomglicfye Seibfolbaten, Seibgarbe. U Rzymian triarii, najmężniejszy huf, który ostatnią potrzebę, gdzie gwałt wyciągał, zastępował, jak u nas królewski dwór albo hetmański huf. Mącz. DWORACTWO ob. Dworstwo. DWORACZEK, czka, m. Demin. słowa dworak. Boh. et Slovac. dworaćek; z urąganiem, eilt Höfling. Szczęśliwszy wiercipięta, dwora-czek obrotny, Choć kostera, choć pijak, choć urwis istotny. Zab. 12, 167. Zabi, z pożałowaniem DWORACZY-NA, y, m., n. p. Daruj dworaczynie. Teat. 43, c. 15.

m. zgrubiałe » dworzanin, ber Höfling, ipofmann, (Boh. dworak vilUcus, ber SDîeper » dwornikj. (Slovac. dworak, dworan; Vind. dvornik; Rag. dvoritegl, dvoran). Ziem się udał; daremniem staranie postradał, A któż się u dworaków o prawdzie wybadał! Kras. Sat. 85. Podgórzanin, mający dobre serce, szacowniejszy jest nad dworaka, który do wszelkich podłości skłonny. Zab. 16, 22. Prov. Muzyk muzyka szanuj; dworzanin dworaka. Dzwon. Stat. A. 3. Avis ptak, superbia dworak. Dudz. 28. Slovac. Ani żak, ani dworak, (ani do rady, ani do zwady). DWORAKIERYA ob. Dworstwo. (‘DWORAZNY ob. Dwurazny). DWOREK, rka, tn. Demin. słowa dwór. (Boh. dworek 1) area domus, 2) villu-la, praediolum). Slovac. dworek; Eccl. 4BOpiiK^; małe pomieszkanie uczciwsze, na wsi lub w mieście, ein flet* ner (Herren*) £of. Gdy mi Jejmość nie odda z pieniędzmi worka, To ja się uchwycę wioski i dworka. Teat. 24, b. 11. DWORKA, i, i. żyjąca na dworze Pańskim, cf. dworzanka. Slovac. dworka, dw’oranka; Ger. ein £of= frauenjimmęr (eine Ipöfttughtn). Tegom ja, dworką będąc starą, Postrzegała częstokroć w potocznych jéj mowach. Tward. Pasq. 53. Wiesz, co gładka dziewoja, co jest ładna dworka? Raj oczu, piekło duszy, a czyściec dla worka. Min. Ryt. 3, 364.    §. Dworka, villica. Cn. Th.

dworniczka, bie Üfteperimt, SSielipddjterintt. Dojrzeć, aby dworka i urzędnik ukazał panu pożytek z wszelakiego przypłodku. Zaw. Gosp. Dworka rządna bydła pilnie ma

83

570 D W O R N I G Z K A - D W O R N Y.

DWOROGATY - DWÓR OWY.

doglądać, tak zimie, gdy na oborze, jako też kiedy na polu bywa. Gost. Ek. 78. DWORNICZKA, i, i. DWOR-N1CA, y, z. dozorczyna folwarczna, bie §ofmeperilllt, bte ÜJîe^e* rinn. Na krowy cielne pilny ma być dozór każdej dwor-niczki. Ilaur. Sk. 52. Dworniczka, gdy bydło do domu przychodzi, ma one zaraz oglądać, ib. 62. Przyszła do dworniczki po maślankę. Pot. Arg. 77.—- §. Dziewka od bydła, bie Śtefmtagb. Czy dworniczka już doiła? Tr. Rag. dvorkigniza pedissequa. DWORNIE adv. podług trybu dworskiego, grzecznie, sztucznie, zręcznie, ttacf) f)0f < 3trt, böfücb, erfitnfielt, gcfcßtcft. U dwóm dwornie, a doma wybornie. Rys. Ad. 69. — Gliczn. Wych. K. 6,6. — §. Ciekawie, neugierig, joornntjtg (Boh. doskoćne). Nikt się dwornie pytać nie ma o tajemnicach pańskich. W. Post. W. 5, 96. Wierzym ; a dwornie się, jako to być mogło, nie dowiadujem. Sk. Dz. 193, Dlatego wyszli z miasta, żeby się dwornie napatrzyć mogli Pana. Groch. W. 204. Betsamitowie, że na skrzynią bożą dwornie patrzyli, srodze pokarani zostali. W. Post. W. 218. DWOR-NTK, a, m.,    *§. starosta we wsi folwarkowy. Cn. Th.

podstarości, ber f)ofnt«pcr, fmfoogt; Rag. dvôrnik; Boh. dworak, nadwornjk; Slavon. dvôrnik; Bosn. duornik; So-rab. 1. udwornik; Vind. dvôrnik; Boss. 4B0peiutiîî, (4B0p-hiiicb oddźwierny). Z pól się wrracają kosarze, żeńcy, po-mdleni na poły, Którym toczonej pociskiem maczugi Dokuczał dwornik. Tward. Daf. 82. — §. Zawiadowca dworski pospolitszy, gospodarz, ein 20trtf>fd)aftśanffel;er auf bcmSan*

be,    (Bag. dvôrnik servus publions). §. Dzierżawca dworskiej

obory, bet 38tel)pad)tet\ DWORNO adv., po dworsku, bardzie, pyszno, chytro, auf $of * Spanier, gut I;ofmanntfdt. Tak mówiąc, pyszny Szatan krok posuwa dworno, Gardząc; lecz zawsze chytrze z bacznością pozorna. Przyb. Milt. 120.    §. Dworno « z wielkim licznym dworem, cze

ladno, Ld. mit einem großen łpofftaate. DWORNOŚĆ, ści,

z.    ciekawość, (Boh. doskoćnost), bie 3łettgtcrbe, ber SSornuß. Dworność, ludziom przykra. Cn. Ad. 221. Słuchający słowa bożego zdworności, są ludzie próżni. Lach. Kaz. 1, 558. Żaden inny z dworności niechaj nie patrzy na te rzeczy, które są w świątnicy. Zeop. Num. 4, 20. Wiele z tych, co się dwornością parali, znieśli księgi i popalili je. W. Act. 19, 19. (niepotrzebnemu naukami. Bibl. Gd.). §. Chytra zręczność, füttftltdje ülrgltft. Strzeż się dworności, co w słoweczku zwinnym Srogiemi godzi na serce zapędy. Zab. 15, 407. Zabi— §. Grzeczność, Rag. dvornos urbanitas, ipöfltdjfett. Osieł wspinając się na pana swego, i nogami go kopiąc, rozumiał, aby to mądrze a z dwornością czynił. Ez. 7. Croat. dvornoszt, dvoransztvo; Hung. udvarisag. DWORNY, a, e, *§. nadworny, dworski od dworu, f)0f*. (Croat. dvoranszki, dvorni aulicus, urbanus; Boh. zdwor-ny, zdworily grzeczny ; Vind. dvorni, dvorski, dvornoshe-gen, podvorski, dvorishen « dworski; Rag. dvorgni exte-rior, Rag. dvoran urbanus; Hung. udvari festinus; Ross. 4B0pHLn1 dworski). I kmiecy i dworny grunt pobór ma oddawać. Star. Vot. B. b. Michał Gliński, marszałek dworny Litewski. Stryjk. 670. Chodkiewicz, hetman dworny. ib. 257. Urzędnicy dworni. Vol. Ljog. o, 39. Wszystkie stany, duchowne i świeckie, książęta, panięta i urzędni-cy ziemscy, dworni, dworzanie i ziemianie.... Stat. Lit.

57. Dwornej Pani, coby się wszystkim podobała, a z któ— réjby kształt się brać mógł wszystkich cnót z pięknością złączonych, nie było nigdy na świecie. Goni. Dw. 227. eilte §ofbame. Cnoty, które tak w dworzaninie, jako i w dwornej pani najdować się mają.... ib. 229. (ob. Dwo-rzanka). Starzy chłopy swe do posług dwmrnych obracali, dawszy im suknie ochędoźne. Buda. Apopht. 90.— §. Sztuczny, pieszczony, erfnnftelt, îünfütd). Córki Syoń-skie szły i pląsały, chadzały i nogami swemi dwornym krokiem postępowały. Leop. Jes. 3, 16. (drobno. Bibl. Gd. cf. drepsić). §. Ciekawy, wszystko rad wiedzieć, przesadzający w ciekawości, nawet rzeczy, któryehby nie powinien wiedzieć, (Boh. doskoćny), neugierig, oonwjjig. Piotr, był w tym dworny, że badał się o tym, co nań nie przynależało. BiaŁ Post. 113. Przychodzili niektórzy dworni, aby się tylko przypatrowali sprawom jego świętym, ib. 289. Nie chciej być tak jeszcze dwornym, byś miał pytać, co za męki będą cierpieć w piekle. 1 Leop. 4 Ezdr. 9,

13. Dworna a niepotrzebna rzecz. Hrbst. Nauk. H. Swych rzeczy opatrzyć nie umieją, a w cudzych bywają dwor-nemi. Ezop. 57. Chwalisz dowcip, wolnością nazywając dworną. Hor. Sat. 70. Dworny on; wszystkoby chciał wiedzieć; nic przed nim nie skryjesz. Cu. Ad. 220. Kto dworny, ten i wielomowny, curiosus idem garrulus. ib. 578. Dworna sikora. Banial. J. 3. — §. Ciekawość budzący, dowcipny, intereffant, nnjîtg. Księga ta pełna dwornych rzeczy. Tr. Dworne rzeczy, niepotrzebne, non vitae, sed scho-lae discunt. Cn. Ad. 220. furtcufe ©acfyett, bte Woś bie 9łeugterbe retten, ointe JU ntjßcn. Nie stoję o rzecz dworną, lecz o duszę pokorną. Źyiv. Jez. 44. — Niedworny, nieciekawy, niedowcipny, tępy, ntd)t mtßliegtevtg, unmtßtg, ftnmpf. ('DWOROGATY ob. Dwurogaty). DWOROWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., dworską służyć, żyć na dworze, £)ofbtCltftC tfutlt, ant §ofe leben, ein ^ofleben fiteren. Rag. dvoritti; Croat. dvoriti fa-mulari. (cf. Eccl. BABopaioca Graec. èvuvMÇopcu aulam in-tro). Takiego się dziś namnożyło próżnowania, iż każdy dworować chce, a nic nie robić. Sk. Zyxv. 1, 42. — §. Żarciki stroić, żartować, szydzić, urągać się, przedrwi-wać, ©paß treiben, fpaßeu, fpotteu. Jezus nie na to przyszedł, aby miał dworskim ludziom dworować, a kuglar-stwy jakiemi krotofilić. Zrn. Post. 3, 777. Umiała rymować, trefnie dworować, uprząść postawę, ustrzepić mowę. Pilch. Sali. 49. Zacznie kto mówić od pisma świętego, Alić błaznowie wnet dworują z tego. Bralk. H. Już ty żartujesz i drwisz sobie zawzdy, Ba ty to ze mnie szydzisz i dworujesz. Past. Fid. 99. Okrutna dziewka z mój się niewoli cieszy i dworuje. Burl. B. 4. Własnym sam z siebie dworował językiem. Min. Byt. 4, 237. Cudze wady materyą były jego dworowania. Mon. 70, 99. Vind. dvoruvanje, dvorodeshtvu » utrzymywanie dworu, bte Hofhaltung. Rag. dvornikovati villicari. DWOROWNIK, a, m. żartowniś, szyderca, ein ©cberjtrctber, ©paßntadjer. Te przymioty dworownikom po wszystkie czasy dawano. Mon. 68, 490. DWOROWY, a, e, dworski, od dworu, t. j. placu, $of», ben betreffenb. Ross. ^bopobhh, 4Bop-UOBbiH, yca4bóeHHbiH. Dworowe gołębie także i tym się

na

różnią od dzikich, źe tylko lecie jajca niosą. Sienn. 292. DWORSKI, a, ie, należący jako cześć do domu dworem zwanego, należący do osób dwór składających, żyjący na dworze. Boh. dworsky; Sorab. 1. kneżoh, dworski; Vind. dvorni, dvorski, dvorishen, dvornoshégen; (Garn. dvorske, dvorliv * grzeczny); Rag. dvorni; Groat. dvor-janszki, dvorni; Hung. udvari; Ross. ABOpcKifi, ABOpuo-'bmh; £of = , beu $of«, bie §offt««t, b«8 SyoflcBcn Betreffend Zycie dworskie, satyra. Kras. Pod. 84. Dworski żywot, świetna niewola. Cn. Ad. 222. Żywot dworski, słodko-gorzki. ib. Dworski, per cxcellentiam: monarchiczny, cesarski, królewski, książęcy, §of«, dürften «, 5völtt0§ =, fet'-. Duchowieństwo dworskie, to jest, które do dworu cesarskiego należy. Fam. 83,212. Pan mój żadnego interesu dworskiego bez mojej rady nie kończy. Boh. Kom. 4, 40. Dworskim ludziom nie godzi się sekretu wydawać. ib. 40. Człek dworski jest niewolnik polityczny. ib. 4, 75. Dworska odprawa, z gołemi rękami do do

mu. Cn. Ad. 223. Dworską (sc. służbę) służyć, jest w próżną nadzieję nędze użyć. Cn. Ad. 223. Kto służy dworską, nie ma opatrzenia, Takowy każdy godzien obie-szenia. Bak. Pob. Ai i i. Dworska służba Sorab. 2. bon.— Dworska choroba czyli franca. Krup. 5, 444. Dworska niemoc, którą franca zowią. Syr. 107. ‘Przymiot dworski, contagio. Syxt. Szk. 227. Choroba ta końska jest we wszystkim, za łaską mówiąc uczciwego uszu, dworskiej chorobie podobna. Hipp. 120. bte „SuftfencBe, bte granjofcit. Dworska ospa idem. Pot. Pocz. 239. g. Dworski, dworny, polityczny, sztuczny, Böftfd), politifcB. Dworska mowność jest bezpieczna, żartująca, bezwstydliwa. Gil. Post. 57. §. Dworski, iego, Subst., a.) dworzanin, ein §of« maint, łpOfBebteitter. Pan ten wiele trzyma dworskich. Ld. Co dworscy, co broń ta znaczy? Siem. Gyc. 422. — b). Stronnik dworu abo królewski, einer iUUt ber ^ofpflrtBeS). Nie dowierzano jego obywatelstwu, bo go mieli za dworskiego. Ld. DWORSKIE, DWORSKO, po DWORSKU adv., sposobem dworskim, układnie, grzecznie, sztucznie, auf £>of « Spanier, ImfltcB, füuftUd), erfnnftelt. Seneka obraził Nerona i wypadł z łaski, bo u dworu nie po dwor»-sku się sprawił. Pilch. Sen. 89. Człowiek bywały umie 'się kłaniać dworskie. Petr. Pol. 194. Facete et urbane irridere, trafnie a dworsko się z kogo naśmiać. Mącz. Wymówić się dworskie jakożkolwiek. Kosz. Lor. 114. b. DWORSTWO, a, n. życie dworskie abo przy dworze, ba3 ^ofleBen. (Boh. dworstwo comitatuś aulicus « dwór; Rag. dvorstvo, dvoranni cohors). g. Dworstwo, DWORACTWO postępowanie dworskie, maniera dworska, fiBftfcBe iOïauter. Za Zygmunta I. dworactwo Franciszka I. a nauka Leona I. stały się nam wspólną własnością. Czack. Pr. 2, 263.— g. Dowcipny koncept, ein nnjjiger ©tnfali, 2Bi$, Spöttelet;, Sttdfelep. Swiętokractwa swoje żartami a dwmrstwem pokrywał. Warg. Wal. 9. Wszystkie dworstwa, wszystkie żartowania, szpaczkowania, kortyzacye gotów wycierpieć. Weresz. Regi. 118. Julian skarby kościołów brał, mówiąc dworstwem, iż ja to czynię, abyście rychlej byli zbawieni. Biel. Św. 6Ó. Skarbek dworstwem idąc, wpuścił sygnet do skrzyni cesarskiej, mówiąc, idź złoto do

złota. Gwagn. 43. Dworstwa, wydworne powieści, jakoby apopbtegmata. Dwór. A. 1. (drwinki, żarciki, uszczyp-ki, przekwinty). Książę Rakuzki, widząc, iż mu Polacy nie sprzyjają, nie chcąc z siebie dłuższego dworstwa stroić, cicho z Krakowa wyjechał. Gwagn. 70. er wollte fi(B nid)t länger sum Sefteit l)aBcu laffen. Około uciech, które bywają w żarciech, śrzedni może być nazwan żartobliwy dworzanin, a cnota dworstwo. Petr. Et. 109. fcfyerjBaf« ter 2Bi£, (Jovialitas) « DWORACTWO n. p. Dworactwo dało Prokopowi przyjemną złośliwość i trafność w obronie lub naganie. Czack. Pr. 1, 24. (cf. sal atticum). — §. Na zła stronę Dworstwo« DWORAKIEHYA, yi, z. złe obyczaje dworskie, szyderstwo, obłuda, nieszczerość, chytrość, Bö« ftjcBc ©pottfudit, 75^1fcl)I’Ctt, 3lrgltft. Żywot swój w *dwor-stwiech i w szyderstwiech strawili. W. Post. W. 2,349. Na tćm swoją dworakieryą zasadza, żeby każdego wyśmiać. Mon. 71, 124. g. Dwor'stwo, na dobrą stronę, obyczajność, grzeczność, okrzesaność; Groat. dvoransztvo; £>öfbrBfett, Slrttgfett, SDînnter. Sercem, urodą, dworstwem i ludzkością We wszystkim wmjsku nikt go nie celuje. P. Kochan. Jer. 14. Płaczą cię starzy, płaczą cię i młodzi, Dwór wszystek w czerni ‘prze cię Kryski chodzi, Abo-wiem dworstwo i ludzkość przy tobie W jednymże zaraz pochowano grobie. Papr. Kot. 495. Dworstwo, obyczajów układność i ludzkość. Eraz. Ob. A. Erasmi Civilitas mo-rum Dworstwo obyczajów dobrych, tłumaczone przez Ä7o-nowicza. Same dworstwa sprawiły to, iż ledwie jeden drugiemu prawdę przyjacielskie rzec może. Modrz. Baz. 238. DWORSZCZYZNA, y, i. dworskie życie, dworskie sposoby, dworski tok, fwpeBen, $oftOtt, §ofuianicr. Arystoteles lepiej się jeszcze znał na dworszczyznie, niż na filozofii. Kras. Hist. 30. Chcąc śrzodek utrzymać między wie-śniactwem a dworszczyzną, dają wsi lato a miastu zimę. Kras. List. 2, 24. Sztuka subtelnej dworszczyzny, przez którą, korzystając z dobroci Pańskiej, grożą słudzy panu porzuceniem go. Teat. 19, b. 41.— §. Powinności dworowi, pańszczyzna, łpofbienfte, SIrBeit fur ben §of, $offlrBet» ten, groBltbienfte. Zapłacił dziś chłop dworszczyznę zaległą. Ld. Odrabiać dworszczyznę. ib. §. Dworszczyzny, dworstwa, żarty, ©d)cr$e. Przepędziliśmy resztę czasu zabawnych dworszczyznach u mojego prałata. Xiadz. 28. — g. Collect. Dworszczyzną, dworscy, dworzanie, ipofleute, łpofgefmbe. DWORZANEK, nka, m., Demin. słowa Dworzanin; dworaczek, z przyganą eilt $öfitng. Jeden z owych dworzanków dał policzek Panu Jezusowi. W. Post. W.

274. DWORZANIN, a, m. Boh. dworenin, dworan; Slo-vac. dworan, dworak, dworenin; Hung. udvari; Bosn. dvoranin, dvornik; Croat. dvorjanin, dvornik; Vind. dvor-nik; Ross. ABOpaniiHE (« szlachcic), uapeABopent ; Rag. dvo-ritegl, dvoran, dvoranin; Garn, dvorän; eilt łpoftttamt, §of* Bebtentcr ; ein $ofntanu) ein feiner, Böflidfer Sßann. Dworzanie, którzy dworu patrzą, aulici. Mącz. Dworzanie , osoby, które dla usługi państwa przyjęte są. Gal. Cyw. 1,126. U króla są dworzanie. Gliczn. Wych. F. 4. Dworzanie książąt wielkich Ross. rpHAbóa.— g. Dworzanie inspecie, gatunek sług jurgieltowych przy dworach Pańskich szlachty, pojedynczo abo dwochnasób to jest z pacholikiem i konno

83*

służących, którzy panom towarzyszyli, przed pojazdami konno jeździli, i t. d. między niemi pierwsi, marszałek, koniuszy, #ofcat)aliere, tpofbebiente. u panów teraz w Polszczę zabrali miejsce dworzan, pokojowych, kamerdynery, lokaje, laufry. Kras. Pod. 2, 273.    §. Dalsze cieniowa

nia: Dworzanin, nie przeto dworzanin, iż dworzaninem jest, abo że we dworze, ale że wydwornym w obyczajach, postępkach, wmówię, w głowie, w każdej sprawie a przynależytćj sobie zabawie. Dwór. a. 4. Pospólstwo zowie dworzanina, który się dworem bawi, który we dworze mieszka. Wtórym sposobem teraźniejszym dworzanin jest, który łapa łaskę pańską bądź złym, bądź dobrym sposobem, (eilt Höfling, ein »erfdjnu^ter $ofmann); dworzanin zaś, według starych ludzi, który szlachetnie t. j. poczciwie żyje, (ein ©firenmann, eilt Stebermann). Petr. Et. 14.—    §. In pejor. part. Wstyd dworzanina nie karmi.

By s. Ad. 70. Osobom podejźrzanym nie ma być wolny do domu przystęp, jako są dworzanie, nierządni pachołcy, żacy, baby, które na cnotę białych głów czuwają. Petr. Ek. 48.    §. In melior. part. Napisał Łukasz Gór

nicki, na wzór Gracyana, księgi, którym dał tytuł: Dworzanin. Papr. Ryc. 444. (cf. kortezan). — Dworzanin, żar-towniś, jowialista, wydrwiś, ein ©djerjer, eilt ©paßttogel, eilt feiner ©aft. Około uciech, które bywają w żarciech, śrzedni może być nazwan, żartobliwy dworzanin, a cno ta dworstwo. Petr. Et. 409. DWORZANKA, i, z., na dworze pańskim żyjąca, eilte tpofbatttC. Tr. (cf. dworka) Slovac. dworanka, dworka. (Ross. 4B0pflHKa » szlachcianka, contemn.). DWORZAŃSKI, a, ie, a voce dworzanin, dworski, $ofleute*, £>of*. Żywota dworzańskiego dobrze trzeba poprawić. Modrz. Baz. 146. Wejże tego medrelki; jako dworzańskiego zakrawa mędrka. Alb. z Woj.il. Żebyś z onemi niebieskiemi duchami dworzańską (sc. służbę) Panu służył. Wys. Alojs. 484. Ross. 4BopaHCKiit (szlachecki), uape4B0pueßTi. DWORZAŃSTWO, a, n. collect, dworzanie, ber $offtaat, bie £>ofleute. Przy ponurym królu, dworzaństwo zaniemiałe stało. Staś. Num. 2, 8. Vind. dvornu floshtvu, dvorsku sprevodishtvu ; (Ross. 4BopaH-ctbo * szlachta); (Croal. dvorsztvo, cf. dworstwo).— g. Dworska służba, £)ofbtenfł. Dworzaństwo ustało, niema się gdzie szlachecki synek umieścić. Kras. Pod. 2, 274. §. Dworskie obyczaje, obyczajność, grzeczność, ipofntanter, $öflid)feit, ©efcfyltffenljett. Wiele jest rzeczy daleko pożyteczniejszych, niż to takie wymyślone, iż tak rzekę, dwm-rzaństwo przez się samo. Gorn. Dw. 520. (elegancya). DWORZEC, rca, m. (Boh. dworec, villa), dwór we wsi, folwark, ber tbelljof, ber SDïeperfiof, baś SŚortnerf. Spalili dworzec jego ogniem. Budn. 2 Sam. 14, 30. Wiedział, gdzie który towarzysz mieszkał i którekolwiek dworce w swej każdy dzierżawie i mocy miał. Kosz. Cyc. A. 3, b. §. Podwórze, obora, ber $ofpIa|, ber ^mrêtjof, ber SStefibof-(Rag. dvoriscte; Croat. dvorische). Najazd na dom szlachecki , nie tylko na sam dwór, ale i na gumno i na dworzec, gdzie bydło i insze gospodarstwo domowe bywa chowane. Stat. Lit. 448.    §. Dworzec * dwór stary.

Cn. Th. ob. Dworzysko. DWORZYĆ, ył, y, act. niedok., (Boh. dworiti se gestus facere, dworiti in aula esse; Bosn.

572

DWORZANKA - DWORZYĆ.

DWORZYSKO - DWUDNIE.

duoriti; Ital. corteggiare; Ross. 4B0paHHTLca, pana grać, próżnować). Gall. faire la cour, cholewy smalić, nadskakiwać, zasługiwać się; Croat. dvoriti; Rag. dvoritti; ben £of machen, bte ©our mad)en. I Febe sama niekiedy, dworzyła swemu Endymionowi. Tward. Daf. 49. Miłuję, gamratuję, dworze, amo. Mącz. — §. Sztuczek używać, fortelów, àunftgrtffe brauchen. Jezus ust swych nie otworzy, Choć cudów chce, chociaż dworzy Łeb Heroda wy-dworny. Kochow. Roz. 36. DWORZYSKO, a, n. contu-meliose: szpetny nieforemny dwór, ein päfllicfjcr $of. Próżna na pióra skarga i prace bez zysku W przeklętym od poetów i bogów dworzysku. Zab. 9, 56. Izyck. — §. Plac, grunt dworski, ber ^ofrailtlt, ^ofgritltb. Boh. dworisko. Kościół założył na dworzysku brata swego. Biel. Św. 243. b. DWORZYSZCZE, a, n. dworzec, folwark, ber SDîeçerbof, (Boh. dworiśte podworzce); (Eccl. 4Bopnme, no4BOpbe pomieszkanie arcybiskupie w miastach, gdzie czasem rezyduje). We wszystkich wsiach z roi, jeśli je maja, abo z dworzyszcza, płaca po dwadzieścia groszy. Vol. Leg. 2, 664. L 5, 50

Pochodź, nadworny, nadworować, przedworze, podwor-ny, napodworny, podwórze, przy dw orze, prz-ydworny, za-dworny, wydwarzac, wydworować, wytwór, wydworny, wy-., dwornośc , wytworny, wytworność.

- DWOSPRĘŻNY ob. Dwusprężny. DWOUCHY, a, e, o dwu uchach, jme^öprtg; n. p. dzban dwouchy. Hor. 4, 49. Nar. dwojuszny. Mon. 75, 594. DWOSTRONNY ob. Dwustronny. DWUBARWIANY, DWUBARWNY, a, e, dwumastny, dwo-farbisty, dwójbarwisty. Syr. 4452. jmepfcirbtg, tum Jttieperlep ftarbe. Dwubarwna topola. A. Kochan. 220. Dwumastny mirt. Zebr. Ow. 246. (ob. Maść). Dwubarwiane oliwki, bicolor. Zebr. Ow. 209. Ross. 4By.iłiuiHeBLiH, 4By.ni'tHbiH ; Eccl. 4bo-inapHbiil. DWUBOCZNY, a, e, o dwóch bokach, jroepfeitig. Czack. Pr. 2, 17. DWUCIELISTY, DWOCIAŁY, DWO-C1ELNY, a, e, o dwóch ciałach, (cf. dwukształtny). Slovac. dwotelni; G er. jtnepleibig. Kreta, matka dwocielne-go byka. Mon. 7, 229. (Minotaura). Dwucieliste cudo. Brud. Ost D. 5. (biformes Scillae). Pan bożek dwociały, połowicą człowiek, drugą połowicą kozieł. Otw. Ow. 582. DWUCIENNY, a, e, z dwóch stron cień rzucający, ^ bop* peltfd)attnj. Dwucienni mieszkańcy pasa gorącego. Śniad. Jeog. 439. DWUCZELNY, DWOCZOŁY, a,‘ e, mający dwa czele, (Dual., * czoła) abo twarze, bifrons. Mącz. jroesp flint ig. Dwoczoły Janus. Otw. Ow. 574. DWUCZĘŚCIOWY, DWOCZĘSTNY, a, e, z dwóch części, jroeptfietltg, bimembris. Mącz., Eccl. 4B0nacTHbiH. O mnogościach ilości dwuczęściowej. Alg. Nar. 61. de potentiis binomii. DWU-CZUBY, a, e, o dwóch czubach, jroepfcfyopftg. Ross. 4ßy-xoxjbiH. DWUCZWOROGRAN, u, m. quadrato quadra-tum, abo czwarty stopień, quarta potestas, bte öierte $0* tenj. Ustrz. Alg. 2,7. DWUCZWOROGRANNY, a, e, n. p. Pomiary dwuczworogranne czyli czwartostopniowe. Ustrz. Alg. 2, 470. non ber inerten fiotenj. DWUDASZY, a, e, o dwóch dachach, boppcIbad)tg. Ross. et Eccl. 4By«po-BHbin. DWUDŁONNY, DWÓJDŁONNY, a, e, na dwie dłoni. Cn. Th. jnm) ^mnbebrcit lang, bipalmis. 'DWUDNIE, ia, n. dwóch dni przeciąg; Ross. 4By4tteBie; eine peptcb

573

DWUDROTOWY-DWUGARCOWY.

gigę $rift. DWUDRÓTOWY, a, e, o dwóch drótach, dwu-nitny, jmepbrätlug. n. p. pończochy dwudrótowe ; ? Ross. 4B0HHHK0BUH ; 4bohhhk’B podwójna nić. DWUDROZE, a,

n., dwu dróg rozstanie, bivium. Mącz. eilt $oppell»eg. (cf. dwójdrogi). Vind. dvoipotje,« dvoipotishe ; Croat. dvoyputje. DWUDZIELNY, a, e, — ieadv. na dwoje podzielony, jmeptfyei« lig. Łodyga dwudzielna, caulis dychotomus, gdy łodyga, gałęzie i najdrobniejsze gałązki na dwoje się dzielą. Jundz. 2, 10. Wąsy dwudzielne, cirrhi bifidi, na dwie gałązki podzielone. ib. 44. Baldaszék ziela dwudzielny. Jundz. 260. Stosunek dwudzielny, subduplicata. Lesk. 2, 103. DWUDZIENNY, bi-duus. Mącz. jmeptägig. Boh. dwaudennj, dwaudnj ; Ross. 4By4HeBHHH. DWUDZIEŚC10RAKI, a, ie,— o adv., dwudziestu różnych rodzajów, jmanjtgerlep. DWUDZIEŚCIO-TRYANGUŁ ob. Dwadzieściotryanguł. DWUDZIESTKA, i, z., liczba dwudziestu, dwadzieścia czego, bie B^anjig, eine 3afyl non jmaitjig, smanjig ©tücf. Dwudziestka, jedna dwudziesta część całości podzielonej. Jak. Mat. 1, 55. ein Bmanjigt^eil. §. Dwudziestka, Boh. dwadcytka; dzieweczka dwudziestoletnia, ein 5DMbd)en »on jmanjig 34ren, (eine 3manjtgerinn). DWUDZIESTKOWANIE, ia. n. vicesimatio, dwudziestego karanie. Cn. Th. bie 2lu31)ef>nttg beê jmaitjig* [ten SDîamteô, 3. 23. $nr Sobeśftrafe. DWUDZ1ÈSTNY, a, e, Boh. dwadcaterÿ, vigecuplus. Cn. Th. jmanjtg entlmltenb. — DWUDZIESTOCZTEROGODZINNY, a, e, przez godzin 24 trwający, »terunbjmanjigftnnbtg; Ross. cyTouHbiii, nocyio-uhłih, cf. doba. DWUDZIESTODZIENNY, a, e, Boh. dwad-cÿtidennÿ, dni dwadzieścia trwający, lub co dwadzieścia dni przypadający, jroanjigtagtg. DWUDŻ1EST0DWUŁ0K-CIOWY, n. p. drąg. Dmoch. U. 2, 89. łokci dwudziestu dwóch, jmep nnb jmaitjigellig, »on 3t»ep nnb jmaitjtg tëllen. DWUDZIESTOLETNI, ia, ie, Boh) dwadcetiletÿ, dwadcy-tiletÿ; Sorab. 1. dwacżeterć, o dwudziestu latach, jmam Jigj^rtg. DWUDZIESTOŚCIAN, u, m. icosaëdrum. Geom. Nar. 2, 51. cf. dwadzieściotryanguł. Solsk. DWUDZIE-STÓWKA, i, z. pieniądz o dwudziestu mniejszych, eilt Smanjiger; Boh. dwacetnik; Garn. dvajsétiza , dvajesetak, ICarn. dvajsétâk viccLirio dwudziestnik, przełożony nad dwudziestą). DWUDZIESTY, a , e, Boh. dwadcàtÿ ; Ślovac. dwacâti; Sorab. 2. dważasti; Sorab. 1. dwaczetć, dwaze-ty; Carn. dvajsete; Vind. dvajfeti, dvajfeteri; Croat. dva-deszeti; Slavon. dvadeseti; Rag. dvedeseeti ; Bosn. dvae-seti; Ross. 4Ba4ecaTUH. Ordinal, numeri Cardin, dwadzieścia, ber 3tnatt3tgfte. 'Pierwsze a dwudzieste capitulum. Sekl. 99. Dwudziesty pierwszy rozdział Boh. gedenmecÿ-tmÿ; dwudziesty trzeci trimecÿtmÿ', - czw. ćtyrmecytmy, 'czwarte a dwudzieste capitulum. Seid. 115 — szósty śestmecytmy; — ósmy osmmecÿtmÿ. DWUDZIOBNY, a, e, o dwóch dziobach, końcach, śpicach, petyfdjnobltg, boppelfc^näbltg, n. p. młot, naczynie podkopnicze nakształt młota, mające obie głowy kończate. Jak. Art. 3, 290. marteau à deux pointes. ‘DWUDZWIERNY, a, e, o dwóch drzwiach, pepilnmg, boppeltfhtrig. Eccl. 4Boe4BepHui1. DWUFUNTOWY, a, e, dwóch funtów wagę mający, jmep* pfmtbtg. Sorab. 1. dwoyohpundowné. DWUGARNCOWY, DWUGARCOWY, a, e, dwa garnce zawierający, bicon-gius. Cn. Th. jmet) SJîape ent^altenb. (cf. garniec). Dwu-

DWUGLAD-DWULETNI.

garncowa miara, bicongium. Cn. Th. Dwugarcowe flasze. P. Kochan. Orl. 1, 428. DWUGLĄD, edu, m., paralla-xis; wegieł dwugledu angulus paralłacticus. Hub. WsL 304.— N. Pam. 19, 86. bic ^arallare. DWUGŁOSKA, i, z. Diphtongus. Kopcz. Gr. 1, p. 4. * DWUGŁOŚNIK, a, m. Urs. Gr. 127. Slovac. dwohlâska, dwogzwućka; Vind. dvoinik; Eccl. 4B0r4acHHH. DWUJARZMY, a, e, o dwóch jarzmach, boppeljocfyig. Dwujarzmych ostrowidzów strojne karki skracasz. Zebr. Ow. 74, bijugum lyncium. DWU-JĘTNY, a, e, o dwóch końcach do ujęcia, cf. obojętny, an jmep Orten anfafSbar. Już stos, już ogień wielki byl gotowy, Już go dwujetne miechy rozdymały. P. Kochan. Jer. 36. DWUJĘZYCZNY ob. Dwójjęzyczny. DWUIMIO-NY, a, e, o dwóch imionach, jroepnatntg;, Slovac. dwu-gmenÿ. Askanius dwuimiony, binominis. Zebr. Ow. 366. 'DWUISTNY, a, e, z dwóch istot złożony, au§ jrnepen 2Be-fen beftepenb. Eccl. 4BoecTecTBeH,B, Graec. dicpvrjg. DWU-KŁYKTY, a, e, o dwóch kłykciach, Graec. dixôvdvlog. Cn. Th. jmepfnödjeltg (mie bie oier fttnger, benannten au& genommen), u nóg, u rąk cztery palce dwukłykte, wielki palec jednokłykty. Ld. DWUKOLE, a, n. birotum. Macz. ein jroepräberiger 2ßagen. Croat. dvojkolnicza, (Croat. dvojkolnichàr cisiarius). DWUKOLNY, a, e, o dwóch kołach, jmcprćtbertg. Dwukolny wóz nocy. A. Kochan. 159. — Chmiel. 1, 225. DWUKOLOROWY ob. Dwu-barwny. DWUKOŃCZATY, a, e, o dwóch końcach, jmepenbtg. Ross. 4ByK0HeuHHi1. DWUKONNY, a, e, od pary koni, jroepfpćhmtg. Wózek dwukonny ob. Parokonny. DWUKOPYTNY, a, e, o dwóch kopytach, jmcplmftg. Ross. et Eccl. ^bjkoiimthlih. DWUKROPEK, pka, m., duo puncta, wyraz nowy. Kopcz. Gr. 1, p. 2. b(I$ (Solon, ber ©oppclpnnft. Ross. et Eccl. 4Boeiouie, 4BoecTponie. DWUKROTNY, a, e, — ie adv., dwa razy wzięty, jmep* mal genommen. Czworogran dwukrotnej ściany, guadra-tum radicis binomiae. Ostrz. Alg. 2, 22. cf. dwuczęściowy. DWUKSZTAŁTNY, a, e, o dwóch kształtach czyli różnych ciałach; Eccl. 4BOo6pa3HŁM, 4B0bh-4hhh, sroepgeftöltet, »on jmcperlep ©eftalt. Dwukształtny centaur, połowicą koń, połowicą człowiek. Otw. Ow. 87. cf. chłopokoń. Dwukształtny Minotaur, ib. 506. (cf. dwójpostatni, dwucielisty). Dwukształtny Chyron. Zebr. Ow. 46 et 308. Math. Funkcyę dwukształtne, biformes. Śniad. Alg. 1, 67. DWUKSIĘŻYCZNY, a, e, peprnon* big. Czas dwuksiężyczny, gdy się zdaje, jakby na niebie dwa księżyce były, to jest, dwór około księżyca.' cf. dwumiesięczny. DWULATKA, DWULETKA, i, z. Co przeszłego roku urosło, zowie się latorośl; co drugiego, dwuletka. Kluk. Rośl. 1, 126. ein pepjalirigcr ©projfe. Owca dwulatka. N. Pam. 8, 230. ein jroepjöljrtgeS 6$af. DWULETNI, ia, ie, dwa lata mający, bimus. Cn. Th. jroepjdlirig. Boh. dwauletÿ, dwauletnj ; Slov. dweletnj ; Croat. dvoyletni; So rab. 1. dwielietni, dwoyohlétné; So-rab. 2. dweletni; Vind. dvej leti star; Rag. dvoljetni, dvogodni; Bosn. duogocje; Ross. 4Byi’tTHUH, 4Byro40-BajiUH. Dwuletni przeciąg Eccl. 4B04feTie; dwa lata bawię Eccl. 4BOjIjTCTByK) Graec. dietlÇoj. Dwuletni koń ,. wół, dwuletnik Boh. dwauletnik; Slov. dworocak. DWU-

576 DWUWIOSŁOWY - DYABEŁ.

D Y A B E Ł.

mowała sfera. Zab. 9, 308. Zabi. Dwuwieczny zakon Lojolistów. Zab. 12, 234. DWUWIOSŁOWY, a, e, o dwóch wiosłach, jtuepruberig. Boss. 4ByBec;tbHbiH ; Eccl. 4B0BCcibnbiM biremis. DWUWYKŁADNOŚC, ści, z., obojętność, podległość dwojakiemu wykładowi, 3w^beutig<! fett, ©uppelftmttgfett. W pisaniu unikaj wszelkiej dwu-wykładności. Jak. Mat. 3, 15. Ciemne i dwuwykładno-ści podległe przepisy. Teat. 45, d. 12. Ross. 4BycMbic4eH-HOCTb. DWUWYKŁADNY, a, e, — ie adv., różnie wykładać się mogący, obojętny, jme^benttg, boppelftttltig. Ciemne i dwuwykładne wielomostwo. A. Zam. 6. Dwuwy-kładne chytre odpowiedzi. Teat. 45, d. 46. Ross. 4By-MHCJieHHbiH. DWUZAB, ęba, w., cokolwiek o dwóch zębach, ob. Dwójzęby; Rug. dvozubja; eilt 3>UCï)iaIm, Soppeljalut. §• Botan. Ziele bidens Linn. 3n>et)$al)n, ©a* bclfraitt. Dwuząb trójdzielny, tripartila bid., Ross. qepe4a; zwisły cernua, najmniejszy minima. Jundz. 406. DWU-ŻEN1EC ob. Dwójżeniec. DWUZŁOTÓWKA, i, z., pieniądz dwa złote zamykający, ein 3wet)gu!bcnftücf. Dwuzłotówka Polska, y₄₀ grzywny Kolońskićj. Łejk. 2, 86. DWUZNACZNOŚĆ, ści, z., dwuwykładność, obojętność, bte ©oppelfńtmgfett. Vind. dvoinopomenitnost, dwoinokas-nost. DWUZNACZNY, a, e, — ie adv., dwuwykładny, obojętny, jtuepbeuttg. (Vind. dvoinopomeniten, dvoinoka-sen). Zeno dwuznacznem słowern galił na oszukanie. Pilch. t Sen. list. 2, 361. DWUŻON ob. Dwójżeniec. ‘DWUŻYWOTNY, a, e; Eccl. 4BO*H3HeHHbift Graec. diÇwoç, itucęlebtg.

D Y.

DYABEŁ, DYABOŁ, bła, m., czart, bies, szatan, zły duch, czarny anioł (czarny bóg), czarny, (cf. wróg, arcywróg, Pan Piórkowski , Mazur, Niemiaszck, (cf. Ger. bcv 2)eut* fd)cr, ber 2)eufer, cf. bte 0d)tuebcit), pokusa, latawiec; mara, marchołt, matołka, licho, kat, kaduk, choroba, nieszczęście, boruta, ćma, wciornastek, (cf. Ger. ber Tttltfenb), (‘jabłko, diachel, dyasek, dyaszek, didko), ber Steufel, ber ©djroarje, U. f. tu.; (Boh. et Slov. (Tabel, das, obłuda, zly duch, płjstrach, rarach, raraśek, (cf. raróg); Sorab. 1. diabol, dyabow; Rag. djaval, hudoba, (cf. chudoba, chudy ; e contr. vero apud Persas, Tatar. etc. chuda, chy-tya Deus, cf. ©ott, gut), vragh, sotôna, nâpast, straseno-silnik hudobski, necisti duh, duh zli, napasnik, zarni duh; Croat. djavai, vrag, vrak, szotona, hudich, na-pasztnik, szumrak, malik, skrapecz, zlôdi, paklenik; Dal. diaval; Bosn. diavao, sotona, vrag, pogan, hudoba; Carn. hudizh, hudoba, slodi, sludi, slomk, slumk, vrag, pèfs, rarashk; Vind. faton, poshtalenz, slumek, fuper-nik, vrashnik, hudizh, sludei, vrag; Slav. vrag; Ross. 4iaB0JTb, CHHeifb, caTatta, qeprb, óici, hgkoiuhoh; Eccl. ĄHIftBOlfK, 3ÄOHaqa4bllHKl>, ł.lllf)04f»1wKIIT€i\b, BCGiy-KaBiift; Graec. Lot. diäßolog; Turc, diofs ; Pers. diuw). Dyaboł etymologicznie z Greek., potwarca, obmawiacz. Eraz. Jez. T. 6. Kras. Zb. 1, 255. Którzy się zwali aniołami przedtym, przez grzech dyabłami zostali. Kulig. Her. 62. Kto czyni grzech, ten ze dyabła jest; bo dya-

bel od początku grzeszy. 1 Leop. 1 Joan. 3, 7. — Prov. Phras. Gorszy od dyabła. Teat. 55, d. 18. Brzydka, jak djaboł z pieklą, ib. 30, 36. Nie tak szpetny dya-beł, jak go malują, llys. Ad. 48. (gorzej rzecz wysta-wują, jak jest). Straszniejszy dyabol w farbach, niż w samej istocie. Zab. 11, 388. (nie każdy kąsa, co Wąsami trząsa). Nie maluj dyabła na ścienie, być się nie przyśnił. Rys. Ad. 30. (nie budź licha; psa nie drażnij ; nie wyciągaj wilka z łasa ; nie igraj z ogniem, nie żartuj). Bogu służ, a dyabła nie gniewaj. Rys. Ad. 3. Teat. 22, b. 111. (dogadzaj każdemu). Dyabłu dwie świeczki, bogu jedna, (złemu więcej nadskakują). Ni bogu świeczki, ni dyabłu ożoga. Pot. Jow. 188. do niczego, ni śmierdzi, ni pachnie, (ob. Ożog). Dyabeł nie śpi. Archel. 2, 37. (zawsze się strzeż, przygoda za pasem, zawsze coś knuje, warzy). Gdzie dyabeł nie może tam babę pośle. Rudn. Ap. 3. (ob. Baba). Dyaboł raz barankiem, drugi raz wilkiem. Biał. Post. 245. (gdzie nie staje wilczej skóry, tam lisiej nadstawia; gdzie nie przeskoczy, tam podłazi). Prov. Vd. Kader hudizh je biu boun, je biu brumnosti vefs poun ; kumei je on sdrau postau, je kak’ prei hudizh ostau* Kiedy dyabeł był chory, był wszelkiej nabożności pełen; skoro zdrów został, jak pierwej dyabłem był. (cf. wilcza pokora). Wie dyaboł dyabła. Bratk. D. b. (kto sam w piecu lega, drugiego ożogicm maca; zna swój swego). Trafił dyaboł na poganina. Rys. Ad. 67, (swój na swego). Dyabła na dyabła wsadził. Teat. 18, b. 15. (klin klinem wybił, cf. trafiła kosa na kamień). Nie ma dyabeł cząstki w raju. Sk. Dz. 377. (nie licz go do poczciwych; nie tu go szukaj; nie tu on doma; nie tu mieszka, nie z tego cechu, (Saul unter bcu ^roptieten). Potrzebny, jak dyabeł w Częstochowie. Zabi. Zbb. 41. Teat. 32, b. 88. (jak Piłat w kredzie ; piąte koło; Vind. taku trebi, kaker tern v’peti). Dyabła się nie boi, kto przy krzyżu stoi. Zegl. Ad. 54. (cnota puklerz; cnotliwy bezpieczny). Przy kościele ma dyaboł kaplicę. Rys. Ad. 16. (złe wszędzie nęci). Milczał, jak zaklęty dyabeł. Teat. 11, b. 60. Dyaboł rogaty. Teat. 45, c. 84. rozsochaty. — Dyabeł Wenecki ; bądź od maszkar zapustnych WTeneckich ; bądź to, co Kartezyańskie dyabły, (o których niżej), że po wsiach kupują się od Włoskich kramarzów. Oss. Wyr. Bóżno dyabła malują. Pot. Arg. 742. (w Polszczę w Niemieckim stroju; w- Niemczech w czarnej barwie, we Włoszech w ognistej, Murzyni w białej).—Dieter. Dyabeł nie chciał być kucharzem, furmanem, mamką; ale młynarskim wieprzem, urzędniczym koniem i księżą kucharką. Rys. Ad. 11. Doktor kiedy uleczy, dobry jak bóg; kiedy się nadgrody upomina, zły jak dyaboł. Rys. Ad. 55. Dyabeł w swej postaci, książka Jana Boho-molca przeciw zabobonom, dała powód do wielu sposobów mówienia : n. p. Chwała bogu, że teraz na swej mocy traci, Skoro z druku wyleciał dyabei w swej postaci. Zab. 16, 154. — Variae phras. Dyabłu duszę oddał. Jabł. Ez. 160. (bezsumienny). Tłucze się jak dyabeł po piekle. Oss. Wyr. (jak Marek; niespokojny). Jak dyabeł na dobrą duszę, na bogatych paniczów czatuje.

Teat. 7, c. 19. — Transi. W tym piśmie dyabeł mieszka. Sk. Dz. 829. (niebezpieczne, łapka na sumnienie). Dyaboł to własny, i na pustkach zwady znajdzie. Birk. Zb. Ü. b.

.). W tym przeklętym miej-dyable. Teat. 11, b. 94. Po

nr W

DYABEŁ.

DYABEŁEK - DYABELNY.

577

Siedzi pod figurą, a dyabła ma za skórą (świętoszek i obłudnik). To jest cały dyabeł ten chłopiec. Teat. 17, 58. (przebiegły). Dyabeł, nie koń, wziął na kieł! Teat. 17, b. -24. (istny dyabeł, niepoczciwy, zły jak dyabeł). W starym piecu dyabeł pali. Teat. 8,

58. (pokusa na starych, cf. im kot starszy...). Czy się w to dyabeł wplątał. Teat. 45, b. 79. (nieszczęściem się nie udało). Dyabli mię w ten dom wnieśli! Teat. 50, b. 140. Wciornaścy mię dyabli tu wnieśli, ib. 142. (nieszczęście, kaci, kaduk, choroba). Koniecznie mi pieniędzy potrzeba, żeby dyabeł na dyable, ja je muszę mieć. Teat. 22, 40. Żeby dyabeł na dyable stanął, ib. 22, b. 77. (żeby jak najtrudniej przychodziło; niech kosztuje co chce). I dyabłu ją z gardła wydrę. Macz. (by też najsroższerou; samej śmierci ją wydrę). Chodzą jak lwi, snadźby się mogli i z dyabły łamać. Rej. Zw. 185, b. (i z smokami, z dziewięćsiłami). Co dyabeł zgubi, to my znajdziem. Rys. Ad. G. (zgoła nic). Mówić, co dyabeł każe. Macz. (wszystko złe; ostatecznemi słowami kogo wybuzować). Dyabeł go chyba dogoni. Teat. 10, 82. (żaden człowiek). O nim dyabeł nie wiedział, gdzie się podział. Teat. 50, 56. (zgoła nikt, nawet i dyabeł nie, cf. kat go wie, kaduk go wie, cf. bóg wie). Ma dyabła, który mu o wszystkim donosi. Teat. 25. c. 59. Musi mieć dyabła wT sobie , ib. 20, b. 190. (przyrodzonym trybem to się dziać nie może, cf. inkluz ; e§ getyt nictyt mit rectyteu ®mgcn p). Ma dyabła w nosie. Dwór.

E. 2. (węchu tęgiego, szczwany, kuty, szpakami karmiony, kos). Jak przed dyabłem ucieka przede mną. Teat. 21, 107. (stroni jak od zgniłego psa). Jak dyabła tego cierpieć nie mogę. Teat. 50, 55. Dać we dyabły, porzucić do dyabła, oddać dyabłu, pm genfer frttyreit laffen. Dajże we dyabły te sprosne wykłady pisma. W. Post. W. 555. Nie mogąc dłużej wytrwać, chce wszystko dać we dyabły. Gorn. Dw. 511. — Ki dyabeł, jaki dyabeł, jakiż dyabeł, kto, któż, mclctycr Teufel, mer Steufel. Kiż dyabeł znowu go tu niesie! Bardz. Tr. 29. Coż to? czy ki dyabeł mię zaślepił? Treb. S. M. 109. Ki dyabeł za cię ręczył? Cn. Th. (nie ręczyłem, nikt nie ręczył). — Sibiiliter. Dyaboł tobie do tego, quid tua id refert? Macz. (co ci do tego? bynajmniej, wcale nic, cf. kat). A mnie dyabli do tego, co teraz we Francyi.... Gaz. Nar. 1, 16. — Interject. Dyabła ! u dyabła ! betpt $.... Lecz dyabła prawda, próżnom na to ostrzył zęby. Teat. 45, 5. (zaiste, nic pewniejszego). A to co? u dyabła! Mon. 74, 559. — Adverbialiter Jak dyabeł* mocno, tęgo, potężnie, mtc ber Teufel, verteufelt, teufcfifcty. Kochaną, jak wszyscy dyabli, alias mocno. Teat. G, 55. Śmierdzi, jak sto dyablów. Zab. 15, 64. Za dyabła, za dyabły, ze dyabły, po dyable* po dyabelnemu, dyabelnie, za kąty, teufeltfcty, gaitj verteufelt. Po dyable nas uczcił, źle nas uczęstował, male nos tractavit. Macz. Uderzenia w głowę, są za dyabły niebezpieczne. Teat. 50, c. 91. Za dyabła, za dyabły go zażył, chytrze, gracko, z mańki.

Oss. Wyr. Za dyabły mu tern dopiekę. Zab. 15, 191. (haniebnie , kaducznie). Szkolny Muz pokarm ze dyabły niesyty. Teat. 45, b. 42. — Aliter Za dyabła, po dyabła, po dyable, dyabol po tern, dyabłu się godzi, dyabfa warte , na nic, nic nie warte, baś taugt ben £...., ba3 ift ben genfer mertty. Dyaboł po łyżce, kiedy niema co jeść. Dzwon. Stat. A. 5. Dyabol po cnocie, kiedy pilniej kożucha na zimę. Dwór. D. 2. Kiedy niema czym płynąć, po dyabfa mi wiosła! Zabi. Amf. 4. To dyabła warto. Teat. 7, d. 14. Gładkość bez cnoty stoi za dyabła. Papr. Przy. D. 5. Żołnierze tacy dyabłu się godzą. Bak. Pob. D. 2. Rycerz, jak się jął sierpa, tak wszystko po dyable. Pot. Pocz. 29. (źle, nic nić warte, nic potem , ift allcê betpn scu, wszystko idzie dyable sprawa, ib. 22, b. 5G. (dyabelska, fatalna). Go nagle, to po dyable. Teat. 29, c. G9. (co nagle, to źle. Zegl. Ad. 42.). — Interrog. Za dyabła to mam robić? po kiego dyabła ?» czemu, na co? nie ma przyczyny! — Aliter Z dyabłem, za pomocą dyabelną, czarami, czarno-ksiezko, nieludzko, mit £>ulfc beê Z.;.. Z dyabłem owo ogromne zamczysko musiał był zbudować, kto go założył. Oss. Wyr. — Imprec. Klnie i dyabłom oddaje. Jabi. Ez. 184. Począł na nich dyabłami rzucać. Nar. Chód. 1, 147. Gdy nie pożyczy, sto dyablów mu liczy. Dzwon. D. 2. — Imprecat. Porwono dyabłu! Mat. z Pod. A. 2. (cf. porwon). Żeby go dyabli porwali! Teat. 52, c. 26. Niech cię tam dyabli wezmą. Teat. 55, b. 7. Zjedzże dyabła! ib. 30, c. 49. Bodaj cię dyabeł miał z takim uporem ! Teat. 35, c. 55. Ale do wszystkich dyablów słuchaj! Teat. 24, c. 76. Idź do regiment dya-błów! ib. 10, e. 4G. (Vind. jidi pelizi v’rit). U trzysta dyablów. Teat. 22, 24. Milion dyablów. ib. 53, c. 17. sto dyablów, sto kroć dyablów, sto tysięcy, sto kroć milion, kroć set, ćmę dyablów, sworę, kopę, beczkę dyablów, wTściornastcy dyabli. Germani non incipiunt im-precari a sto dyablów, sed stalim a tysiąc. — Ellipt. omisso Subst. U milion kroć.sto tysięcy, cóż to! Teat. 30, 55, — g II. Dyabli Kartezyusza, Weneckie pól dyable, nurki, osobki szklanne, podnurzające się. Hub. WsL 202, (Sarttyeftanifctyc ïcurelc^en, îductyerctyen. DYABEŁEK, łka, m. zdrbn., pokuska, czasem dziecko trefniś, figlar-czyk, szczebiotek zabawny, ctlt flehtet’ Weufel, cm ïeufclctyeit, Croat. vràsich. pr. et tr. A ta Anielka, ten kręcony dya-bełek, zwaliła mię kością w łeb, aż mi guz nabiegi Teat. 22, b. 55. DYABELNY, a, e, DYABÊLNIE adv., DYABELSKI, a, ie, DYABELSKO, po dyabelśku, adv., DYABLI, a, e, DYABLE adv.t od dyabła, WeufelS*; (Boh. et Slov. dabelsky; Sorab. 1. dyabowski; Ross. ^iaBOJb-CKÜI, 4iaB0.TB; Croat. vrasji; Rag. hudobski, hudóbni, djavaoski, djavogli, vraxij, sotonski; Bosn. diavaoski, vrasgji, hudobni ; Vind. fatanski, poshtalenski, vrashji, hudizhou, hudizhen , ślodejou, slomikou). Królestwo dya-belskie burzą, a proporce Chrystusowe rozpościerają. Birk. Dom. 41. Szaleństwo dyabelskie, abo demonoma-nia. Krup. 5, GIG. Cała rzesza dyabła. Przyb. Ab. 147. Wyrwał nas z dyablej mocy. Pieśń. Kat. 82. Dyabel-

84

Słownik Lindego wgd. 2. Tom L

' skie gówno ob. Czartowskie fajno, assa foetida. — Musztarda dyabla, maść z czosnku na parchy. Dyk. Med. 1,

bełskie; jest ich na 600 tysięcy po Francyi. Birk. Ex. 9. ïettfelêbamter. DYACHE-Ł, chła, m., DYASEK, ska, w., 'DYASZEK, dyabeł, ber Teufel, ber ®eutfd)fer, ber ©eufer; Boh. das, staroceske słowo , obłuda , zly duch , pristrach. Kto ma być u 'dyaszka, zgorszy się z pacierza. Pot. Jow. 232. Dyaskaś tam miał czynić! Cn. Th. 85. Co mi za nawy wymyślasz? cości się o nawach śniło ? kiego dyaska za nawy powiadasz? Cn. Th. 89. Po dyasku, po dyabel-sku. Dudz. 17.

635.    §. Fig. tr. Kaduczny, niezwyczajny, nadzwyczajny,

uerteufelt, teufltfd), gang aufSerorbetttltd). U tych fornalów mina dyabla. Teat. 3, 76. (straszna’, lwia). Dyabelnego mu napędziłem strachu. Teat. 5, e. 58. Strzelam dya-belnie, dlatego wszyscy mnie się boją. ib. 29, 24.

DYAFRAGMA, atu, m., z Greek, przegródka lub błonka myszkowata, która rozdziela piersi od brzucha. Kirch. Anat. 121. brté 3>t>crc(|fel(. 'DYAGONALNA linia ob. węgielna, przeciwkątna, przekątna, narożna. DYAGRYD, u, m., diayQvdiov, sok skamonii, ©camimnucitfaft.

Dyabelski człowiek, (przebieglec, kuty na cztery nogi, kaduczny łeb; do wszystkiego). Tu trzeba dyabelnego obrotu. Teat. 43, c. 17. Wyb. Dyable się wykręcał, ib. 28, DYADEMA ob. Zawój; Ecd. yßfmo, rjiaBOTfliieB, npenoacKa. b. 8. (zręcznie, sztucznie, cf. sianem). Dyabelskie szczęście ma, iż go wszystkie białogłowy miłują. Gorn. Dw.

304. (nadzwyczajne, opętane, niepojęte). Dyabelnie się w niej zakochał. Teat.. 3Q, c. 84. (za kąty, bez przykładu). Dyabelna to sprawa z jurem. Teat. 1, b. 10.

(fatalna, niebezpieczna). Ta Wc Pani sprawa dyabelnie DYAK ob. Diak.

Teat. 30, b. 83. DYABELSTWO

źle pójdzie, ib. 9, 50. A to dyabelna rzecz, że jak DYAKON, a, w., z Greek. (Dziakon, cf. arcydziakori, ar-człowiek raz umrze, już więcej nie wstanie, ib. 15, 36. dziakon); Slav. djakon, (cf. Slav. djak. * żak); Yind. ka-Takie żądanie dyabelnie drogo mogłoby mnie kosztować.    plan, podrushnik, odhudnik; Ross. 4iaK0HL, ^ł/ikohe;

a, n. rzeczy, sprawy,    Eccl. CBamcHnocjyH«iTejŁ. Duchowny, stopniem niższy

skutki dyabelskie, £eilfelétverf, Teufelei); Boh. d'abclstwj;    od kapłana; obowiązany assystować do mszy, uprzywile-

Sorab. 1. dyablisko; Ross. 4bHB0,ibmnna ; Yind. hudizhnia,    jowany do czytania ewanielii. Karnk. Kat. 265. ber 2)ict*

hudizhnost, slodeinost, hudirjost; Croat. vragulia ; Dal.    comté. Drugi stopień między świętemi stanami zastępu-

opaphina ; (Eccl. ^iaBO.ibCTBO, oóojraHie* potwarz; 4ia-    je dyakon. Kucz. Kat. 2, 621. Apostołowie, chcąc sie

BOJibCTByio, Graec. diaßccllco, potwarzam). Kołtuny czę-    ułacnić, obrali siedm dyakonów, którzy nietylko żywność

stokroć tak okrutne są, iż pospólstwo widząc je, za    ubogich obmyślali, ale i ciało i krew Pańską rozdawali,

dyabelstwo ma. Krup. 5, 618. Zbory te bałwochwal-    Sk. Dz. 19. YV rodź. zeńsk. Dyakonica ; Ross. 4bflK0-

stwem i dyabelstwcm śmierdzą. Birk. Ex. B. b. Dyabel-    Hima; Eccl. 4iaKomicca, cjyjKeóntma LtepKOBHaa, nepBO-

stwo, nielada wykręt, matactwo, cygaństwo niepospolite,    ct4HHita. Dyakonem być Ross. 4iaK0HCTB0BaTb. DYA-

Cin ïeufcKïniff. W tym wszystkićm jest jakieś niepo-    KOŃSTWO, a, n. beté ©taconat, stopień duchowny; powszednie dyabelstwo. Oss. YVyr. §. Collect. Dyabelstwo*    rządek też święcenia, dający się przez biskupa. Karnk.

dyabły, ogół dyabłów, czartów, bte ©ettfcl. Narody te    Kat. 265. Ross. 4iaK0HCTB0. DYAKONOWY, a, e, od

dzieci swoje ofiarowały dyabelstwu. J. Kchan. Ps. 160.    dyakona, ©tacomté*; Ross. 4Îukohobi>. Subdyakon dya-

Zabieżeli Jezusowi dwaj, mając dyabelstwo. Leop. Math.    konowemu urzędowi usługuje. Kucz. Kat. 2, 620. DYA-

8, 28. (opętani. Bibl. Gd.). Zwolennicy wypędzali dya-    KOŃSKI, a, ie, od dyakoństwa, bdé ©tdCOltat betrcffenb.

belstwa. Karnk. Kat. 253. DYABLE, ęcia, n., DYABLA-    Ross. 4iaK0HCKm, 4b?moHCKiH.

TKO, a, n. zdrbn. ettt junger üteufel, ein ©eufelcfoetl; Ross. DYALEKT, u, m. z Greek, własność języków; jako w na-4bHB0JbmnHa. Są dyablęta wcielone. Boh. Dyab. 2, 156. szym języku Słowackim, inaczej mówi Polak, inaczej Ru-Powstaje    na mnie tysiąc biednych dyabląt, żyjących    z ka-    sin, inaczej Czech,    inaczej Illiryk,    a wżdy jednak jeden

famarza.    Teat. 20, b. 194. DYABLI, DYABLE ob.    Dya-    język jest: tylko, iż    każda ziemia    ma swą własność, i

belny. DYABLICA, y, i. baba zła jak dyabeł, eilt ©eu* także też i w Greckim języku było. Macz. ber ©idlcct, felémctb, ;    Ross. yepTOBKa. Po ślubie nie długo    znać    bte üJîmtbdrt. Vind.    sgovorlivost,    pregovornost, jesikna

dała, Ze    równej sobie dyablicy nie miała. Jabł. Ez.    200.    visha ; (Carn. shpęl,    antigua jam    exoleta vox, a pojem,

. Idź na wieczne zginienie dyablico niepoczciwa! Teat. spejl, cano)\ Rag. izgovor; Ross. ttapime; Eccl. egceaa.

1,    136. DYABLIK, a, m. 1.) i. q. Dyabełek qu. v. — DYALEKTYKA, i, z., rozumowstwo. Ld. nauka rozważania i

i rozsądzania rzeczy u siebie abo z drugim. Nauka dy-sputowania, rozpierania się z drugim o prawdę. Nauka prawdomówna, abo prawdomowstwa, prawdomówności. Rozsądność nabyta o rzeczach. Snadność rozsądna, kró-tkomowna o rzeczach. Cn. Th. bte ©tdlecttf. Croat. razu-

2. ) Botan. Większe obrazki Aaronowe zowią dyablik, bo mają korzeń kąsający. Sien. '80. Dyablika abo ś. Jana głowy korzenia, żaden człowiek przez jego kąsanie nie może jeść ib. ob. Gwiazdeczki. DYABLISKO, a, n. dyabeł nad dyabły, biesisko, czartosko , niezgrabny dyabeł,

ein ganger gemalter ïettfel ; eilt plumper imgefd)l«d;ter Teufel,    moznanztvo. DYALEKTYK, a, w., podług dyalektyki ro-

DYABŁOWY, a, e, do dyabla należący, îeufelé* bem ©CU*    zumujący, ber ©ifllectifcr. Eccl. paar.iarojCTBetiHHKŁ. O mili

fei eigen; Ross. 4iaB040B,B, 4iaB0i’Ł. Dzieci dyabłowe.    a uczeni dyalektykowie! Erbst. Art. C. 2. W rodź ieńsk.

Rudn. 1 Joan. 3, 10. (dzieci dyabelskie. Bibl. Gd.). Uczyń-    pa3rjarojiHHua.

ki dyabłowe. 1 Leop. 1 Joan. 5, 7. 'DYABOLISTA, y, DYALOG, u, w., rozmowa dwóch lub więcej osób między m. Naszego wieku zjawiła się sekta dyabolistów, daetno-    sobą. Polska literatura ma rozmowy Górnickiego o ele-

niaci, którzy losy puszczają, mają na sobie piątna dya-    kcyi i wolności, Artaxerxa z Ewandrem Lubomirskiego.

DYBAĆ - DYBIWIECZOREK. 579

DYAMENT-DYBA.

Kras. Zab. 1, 249. Eccl. ABoecjOBE, eilt ©efprad). Dya-logi szkolne niegdyś coś na kształt sztuk teatralnych, udawania przez żaków różnych dziejów, na wzór, ale nie podług prawideł teatru, ©($ulgefprad)e, ©talogen. U nas przez długie czasy był teatr ubogi, Gdzie w niezgrabnym układzie , dla^ prostej zabawy, Kiedy pozasiadała liczna szlachta ławy, Żaki różne czynili widowiska z siebie, Udawali co w piekle, co dzieje się w niebie. Dmoch. Szt. R. 47.

DYAMENT, DYAMANT, u, w, DYAMENCIK, a, m., zdrbn. (z Greek, àdâfiaç ob. Adamantyn), Boh. dyamant; Slov. diamant; Ital. diamante; Hung. dijemanth; Dal. diamant; Croat. gemant, gyemant; Carn. djęmant; Vind. diemant, dimant; Sorab. 1. hadamant; Ross. aAaMaHTB, aMa3Ti; Eccl. AiaMaHTL; dem. Ross. aiMaaeifB, aaiwasmcL; ber 3)ia* mant. Najtwardszy i najkosztowniejszy klejnot, którego kolor czysty, jako czysta woda. Kluk. Kop. 2, 25. Roboty złotnicze kamieńmi lub też dyamencikami przyozdobione. Zlot. A. 2, b. Perskie szable dyamentami sadzone. Teat. 4, b. 34. Tafle szklanne dyamentem rzną. Torz. Szk. 101. Najpiękniejszy dyament jest króla Portugalskiego, waży 1080 karatów. Wyrw. Geogr. 581. Serce twoje nad dyament twardsze. Past. Fid. 234. Dekret na dyamencie kowany u mnie, abym wyszedł. Dirk. Dom. G6. (niewzruszony), (cf. brylant, dyksztyn). fig. Co drogiego, rzadkiego, eine foftlmrc ©eltenfjett, ein Statuant. Głupi przy fortunie, Jest skop w złotym runie, Uczony ubogi Dyament w śmieciach drogi. Min. Ryt. 3, 356. §. Dyament, ziele Adamantis. Plin. H. N. 24,17. którego zetrzeć nie można, ein tutjerretblmreö £raut, nad; $li* tttufk Cn. Th. DYAMENTOWY, a, e, z dyamentu, własności dyamentu, Stantant*. Boh. dyamantowÿ; Slov. diamantowi; Vind. diamanten; Ross. a^Ma3Hbin; Eccl. air-MamoBbifi. Miał do zbycia jakaś sztukę dyamentowa. Mon. 69, 298.

DYAMETER« Przecznomiar. Tr. ; Rag. srjedomjerra.

DYANA, y, i., bogini łowów, Śtatta, bte ©öttinn ber 3agb. Sajdaczna Dyana. Otw. Ow. 112. u Słowaków Ziewonia, Dziewanna. Stryjk. 156. Ziewonia. Krom. 55. Biel. Kr. 54. Dziewena, Diwa, t. j. dziewica. Klecz. Zd. 8.; Carn. Marena, Nozhliza, Triglav. §. meton. Urodna, hoża białogłowa, ein fcfyöit gekbeteö 2öetb, eine ©djöitljett. Kocha się w żabie, rozumie że w Dyanie. Tr. Dyana to jego. Tr.

1) DYARRYA, DYARYA, yi, z., z Greek. ^ tym się tylko różni od biegunki, że jest trwalsza i dłuższa. Dykc. Med. 2, 5. (cf. dyssenterya, czerwonka), bte Stanice, ber Surd)» lauf. — 2) DYARYA, yi, z., z <Łac., dzienna poreya, bie Sageśportion. Ordynarya i dyarya każdemu według pracy i postanowienia ma być naznaczona. Haur. Ek. 181. DYARYUSZ, a, m., z Łac. opis codziennych czynności. Kras. Zb. 1, 250. dziennik, eilt ïagcbuctl, (cf. dyurnał). Dyaryusz podróży królewskiej p. Naruszewicza. Księgi, dyaryuszami nazwane, służą także do przełożenia tego, co jest w autorach najlepszego. Zab. 7, 81. żurnale, peryodyczne pisma.

DYBA, y, i., *1) pręgierz, prąga. Cn. Th. słup, do którego

przywiązanych złodziejów smagają, ber franger. (Ross. Abióa żołnierska szubienica). Car Moskiewski pięciudzie-siąt z oskarżonych na miejscu pospolitym u pręgierza, który tam nazywają dybą, kazał knutami wychłostać. Gwagn. 554. (Omylnie 9lbelung Polskie dyba, pod słowem ®teb, ma za targowisko niewolników). 2) Catasta, wilk, kłoda, też dyba, jako niektórzy mówią; machina lignea, qua servi vincli tenebantur. Macz. tram przewiercony, który za karę wkładają na ręce lub nogi ; ber (§e* fangeublocf, ber ©tort, guflftort, tpanbftort. Dyby na winowajców bywają sosnowe. JKluk. Rośl. 2, 159. Przysądziłeś mię więzieniu i dybom. Chrośc. Job. 51. Dyby komu na ręce dać. Tr. cf. dybki. DYBAĆ, *DEBAĆ, ał, dybie, 'dyba cz., ndk., Zdybać, nadybać dk., quod vid.; (cf. Germ. Steb * złodziej, u Ottfrieda i Tacyana thiob; u Notkera dieb; u Ulphilasa thiubs; Anglos. diof ; Holi. dief; Dan. tiuff; Svec. tiuf; Sorab. tat; cf. vetus Germ. Heben, hodie ftefllcu kraść, u Ottfrida tbiuben; Anglos. deofian. U Ulphilasa thiubjo « tajemnie), skradać się, jak gdyby na palcach, cicho, dybkiem iść, auf beu 3^CU fcfylctcfyen. (Bosn. dibatise, navoditise, vacillare, titubare; Ross. amóhtlch wspinać się). Złodziej nawiedzawszy obory, Dybie też do komory. Klon. Wor. 55. Śmierć własny złodziej, dybie, na kształt łotrzyka. Brud. Ost. A. 11. Jugurta przez góry za niemi dybał. Pilch. Sali. 214. Gdziekolwiek stąpisz, śmierć za tobą dybie. Dambr. 925. — §. Dybać na co «czyhać, auf CtlMÖ lauem. Lis dybie na kury. Rej. Wk. 59. Dybią na to, jak kot na mysz. Saxon. Porz. 20. Jak wilk na owce, tak nań dybała P. Kchan. Orl. 1, 90. Choćby mi co rano pzyszło dybać na tego niedźwiedzia, on mój być musi. Teat. 51, c. 58. Pies szczeka, zapewne na moje pieniądze kto dybie. Teat. 7,

28. Na zdrowie mu dybią. Warg. Wal. 107. Na groch dybie we dnie z łasa zając. Rej. Wiz. 26, b. Dzień Pański na nas dybie, jako złodziej. Rej. Apoc. 40. {Rag. prêxati). *§. Żywi się ptakami, 'dębiąc je strzałami, petendo eas. Zebr. Ow. 316. strzelając, ubijając, trafiając, treffenb, erlegeub. DYBIDZBAN, a, m.} DYBIKUFEL, fia,

w., moczywąs, rnoczymorda, zdechł na kieliszek, szukający żeby się upić, etn ©attfauS. DYB1K, u, m. uszczerbek, uszkodzenie, dokuczenie, Süerluft, 33cfd}äbtguug, Hu-gemart;. Wojsko Polskie bisurmanowi harcem daje po skórze dybiku. Rak. Pob. B. 5. Daliby mi dybiku. Teat. 15, 82. (daliby mi się we znaki, poczułbym). Jakby mię wziął do żołnierzy, dałżeby mi dybiku, dyabelnie tam w skórę biją. ib. 54, 85. Napędzić komu dybiku. DYBKI, bków, et bek, plur., Dem. słowa dyba albo DYBY, więzy na ręce, $aitbfejfelu. Arsynoë w tryumfie prowadzona, w złote dybki związane ręce miała zadnie. Bardz. Luk. 2, 47. DYBKIEM adv.t na palcach cichuteńko. Wlod. auf beu    Ptaszka postrzegłszy kotka, dyb

kiem nań czatuje. Toi. Saut. 34. {Ross. AtróOMt wspina-nając się, ctutł ua Abióbi, na auókii na zadnich nogach). 'DYBIWIECZOREK, rka, w?., wieczorem dybiący, elit M;tfcfylcid?er, ber tut fttnftern Ijerumfd)leid)t. Wiedz o tym Panie Zmuda, wiedz dybiwieczorku, Żeś w Iska-ryotowym szachowanym worku. Klon. Wor. 45. audj bu

9?acf)tfd|Ictd;er Imft einen tut Bimtgcfftcften Subaśbeutel. ko oddycha i znacznie robi bokami. Kluk. Zw. i, 196.

Pochodź, nadybać, podybać, przydybać, zdybać.    fJipp. 108. wenn ba$ ^ferb ben ©ampf l;at (ober bte £>erj»

DYBÓW, a, m., Założyli Krzyżacy z onćj strony Wisły    fd)läd)ttgfett).... DYCHAWICZNIEĆ, DYCHAWICZEĆ, nijak.

twierdzę dębową, prawie przeciw Toruniowi, którą dziś    ndk., zdychawicznieć dk., dychawicznym się stawać,

zowią Dybów; ale miała być Dębów. Diel. Kr. 120. —    Cttgbritfttg werben. Bydlęta z togo zdychawicznieją. Wolszt.

Gwagn. 574. baö ©cfyloß 2)pl'au, $(wrtt gegenüber an ber    43. Boh. dychawićnńti, duśneti. DYCHAWICZNÓŚĆ, ści,

SSetifel.    z., podległość dychawicy, bte (Engbtnftigfeit; Boh. et Slov.

DYĆ, vulg. Mazow. » wżdy,    wszakże, conjunct. ja molli. Dyć    dychawićnost, deychawićnost; Garn. nadûha,    nadushli-

to Kazimirek, o    którym    dziś rano powiadałam Panu. Teat.    vost; Vind. neduha, fiplivost, teshkodihanje,    jezha , je-

14, 175.    tnishe; Ross. 04umna; Slav. sipot. DYCHAWICZNY, a,

1)    DYCH, u, tn. u Trotza mięsista sztuka zabitego bydlę-    e, dychawicy podległy, engbrüftig. Dychawicznemi piersi

cia, baö ©tücï etneö gefcl)lad)tetcn ©tncł 23tcl;eÖ. (obs. Ger.    bezustannie robią. Przestr. 211. Kanianka ziele dycha-

ber $ted), hodie    îDtcîbcin,    cf. lędźwie). DYSZEK zdrbn.    wicznym i ciężko tchnącym jest ratunkiem.    Syr. 504.

2)    'DYCH, u, m.    (Etym.    dech, dąć), dychanie, oddech,    Boh. et. Slov. deychawienÿ, deychawÿ, dychawÿ, dycha-

ber SlttjCtttJug. On już ostatnie ziewa tylko dychy. Chrośc.    wićny, zaduśny; Sorab. 1. yachlaczć, cżeżko dćchawcż;

Łuk. 269. DYCHAĆ, ał, a, neutr. ndk., Dychnąć jednt.,    Carn. nadushliv ; Vind. neduhen, teshkodihast, teshko-

oddychać, Boh. dychati, dychnauti, deychati.; Sorab. 1.    duhen, teshkodihavez, hripetliuz; Croat. nedùsslyiv, szi-

décham, dycham; Dal. dihati ; Croat. dihati, dihanye ;    plyiv; Bosn. zadubasti, zaduhan, sipgliv ; Bag. zadugliv,

Bosn. dihati, duhati, pihati, puhati; Bag. dihati, dûhati,    pjéhavaz, sipgliv, zaduhat, zaduhglivaz, sipavaz; Slav.

odissati, pjehati ; Boss, /txnyrfc, Ahixiiyn, 4f>ixaTL, (cf.    sipotljiv; Boss. y^yni.iHBLiii, 04HIU.MBŁHI, 4BiX4eif6 ; Eccl.

Graec. dvoficu) 1. tchnąć, fd)mcr afljtttcn. Ciężko ra- 4Uxaßiii(Hbn1J KpaTK04MxaTeÆeirB, (Boss. 4UxaTCiLHLiil od-niony, gdy jeszcze dychał, tlobili go. Badz. 2 Maech. 14, dechowy). Dychawiczny jestem Eccl 4bixaBnaeerByio. 45. Jehowa daje dychanie ludowi na ziemi, i ducha    DYCHAWICZYĆ cz. ndk., zdychawiczyć dk.,    dychawicznym

chodzącymjpo niéj. Budn. des. 42, 5. (tchnienie. Bibl. Gd.).    uczynić, cngbrnfttg ntad)eit.    DYCHAWKA,    i,    i. U ryb

Człowiek bez dychania wiatrem, nie może żyć. Sak.    do oddychania są dychawki, branchiae. Zool. Nar. 17.

Probl. 168. oljne Suft jn at(nncn. Ztąd dychać, oddychać    bte Steine, bte tiefer (bte §tfd)o|)ren).

»żyć, atbnten, leben. Wszystko, co dycha, wyniszczył. Pochodź, cf. słowa dąć, dech,» dodychać, oddychać, Budn. Jos. 10, 40. (wszystkie dusze wytracił. Bibl. Gd.).    wydychać, zdychać, zdechnąć, wzdychać. 2) dyszeć, do-

Wziąwszy miasto, nie dał żyć żadnemu dychającemu.    dyszeć, przydyszeć, zadyszeć.

Budn. Deut. 20, 16. Fig. Tym dycha, kto się czego 1) DYCIIT adv., ob. Dychtownie. §. DYCHT, vulgo DYCII-z dzieciństwa napije. Toi. Saut. 110. (tym oddycha, od-    TYK (cf. Ger. tndjttg) » tak jest, właśnie tak, w rumel,

daje, trąci). §. 2. Z choroby oddychać, nieporządnie    co do joty (cf. rychtyk), kubek w kubek, getroffen, rtd)»

oddychać, piersiami robić pr. et impr. fcitdjen. Bydlęta    ttg, gait$ rcd)t. 2) DYCHT,    ‘DYKT, n, m.    (z    Niem. bid)t).

dychają w chorobie. Wolszt. 44. Pierś moja ciężko dy-    Szpary w okręcie muszą    być ubijane, lub    z bydlęcej

pod Tarany. Pot. Syl. 96. baë îffor Feudjt unter ben ©tö» ßett ber ©tnrmlwcfe. §. Etna, góra w Sycylii, ogniami i kurzawą dychająca. Otw. Ow. 553. ber 21ctna (fd)naubt) bampft geuer ttnb Dîaud). §. 3) Dychać na co» z wielkiej żądzy dyszeć, auS heftiger ©cmüt^bewegung [d;nauben. Boh. dychtiti po nećem, anhelare, inhiare. Król Ahab mordem na proroki dycha. Pot. Pocz. 146. Saul dychał groźbą i morderstwem przeciwko uczniom Pańskim. Bibl. Gd. Acl. 9, 1. Już nieprzyjaciela nad swemi ramiony dychającego mieli. Baz. Sk. 365. (dyszącego). (Boh. dychtiwÿ chciwy). DYCHAWICA, y, i., Boh, zaduch, zaduśina, (Boh. dychawice arteria aspera Suftroljre gardziel); Sorab. 1.

cha. Przyb. Ab. 48. — Fig. Już 'znacznie brama dycha    sierści robionemi powrozami, lub jakimkolwiek, przędzi

wem usmolonym, co pospolicie dychtem zowią. Otw. Ow. 453. baö $id)tmcrf, womit baö ©d;tff falfatert wirb. W okręcie dziura się otwarła, woskowy zroniwszy dykt, lak śmiertelny wpuszcza. Zebr. Ow. 284. DYCHTO-WNY, DYKTOWNY, a, e, DYCHTOWNIE adv. (z Niem. bid;t), Boss. cMoimibiM, cimowb, biuotł. W częściach swoich ściśle spojony, szczelny, btdff. Dobre, dychtowne i'trwałe sukna. Haur. Sk. 63. (cf. gęsty, tęgi). Gęstym lub dychtownym lasem jest ten, w którym drzewa i krzaki tak blizko koło siebie stoją, że żaden człowiek przejść nie może. Łejk. 76. Ściśle dolegający, btd)t, genau anfd)ließettb., Naczynia te mają być z dylów cżeżki dëchcl; Croat. dihavicza, nedùha, szip; (Dal. siła    dyktownie spojonych. Switk. Bud. 279. Te dwie rzeczy

duhatnicza, treptavicza pulsus)-, Rag. zaduha, pjehgna,    powinny być jak najdychtownićj spajane, ib. 347. Ule

z deszczek albo z łat dychtownie zbite. Gost. Ek. 139. DYCHTOWAĆ, ał, uje act. ndk., podychtować, zady-chtować, udychtować dk., ubijać, upakowywać, utykać do szczętu, do szczeliny, btd)tern, falfatcrn, 3. 23. etn ©d)tff. Smoły i wosku żeglarze zażywają do dychtowa-nia okrętów. Otw. Ow. 585. Szkutę urobił I udychto-wał i żelazem obił. Klon. Fl. D. \\ b. Szkuta dobrze udychtowana. ib. F. 1.

sijp; Vind. nöduha; (Bosn. dihaviça oscedo, vena pulsati-lis); Boss. y4yuibe; Eccl. 4bixaBima, 4UxaBiiBHaa 6o,it3Hb,

3a4HWKa, | (MbiuiKa. Asthma, wielka ciężkość oddechu, z gwałtownym ruchem piersi i z niejakiem gwizdaniem czyli świszczeniem przy każdym prawie odetchnięciu. Dykc.

Med. 2, 21. (cf. gwizdotchniący), bte ßngbrüfftgfctt, (bte ©dmpffgfeit, ber Kämpfen). Od wzdychań, łkania, dostał dychawicy. Zab. 15, 188. Koń mając dychawicę, pred-

BYCZ, a, m., imię Decius. ■labl Herb. eilt 9?(tltte. DYDAKTYCZNY, a", e, — ie adv., z Greek, btbacttfcl;, . Poemata , zamykające prawidła nauk, sztuk, i kunsztów, dvdaktycznemi zowia. Gol. Wym. 487. Scfyrgebictitc (nauczny). DYDELF, u,

zwierzę wielkości kota. Samica w sakwie na brzuchu ku pachwinom przyrosłym, dzieci swoje nosi. Zool. Nar. 550. bie 2łeutelra$e (dziecionos, torebnik).

DYDKO, a, m., Dydkiem Ruś zowie dyabła. Birk. Exorb. H. 2, b. ber Teufel (int îlîeuff.) w Polszczyznie: wszelakie straszydło nocne, dydo, dydko = bobo, eilt ©efpeitft, ©puf. DYECEZYA, yi, i., biskupstwo, powiat, regio, (cf. dzielnica. Sk. Dz ), provincia, divisio, quia ecclesia univs epi-scopatus divisa est ab ecclesia alterius. Farr. 555. btC ©iücefe, bie pflege etiteés 23tfd;of3. DYECEZAN1N, a, m., do pewnej dyecezyi należący, ber pt einer ©üicefe gehört.

kłaniam sie jej, dyga mi wzajemnie. Teat. 16, b. 24. Umizgalska dyga, z mina zmyślenie skromną. Teat. 19,

c. 86.    §. Trząść się, Jittern. Nie drzyj, niech ci nie

dygają nogi. Pot. Joiv. 2, 54.

rn., dydelf sakwisty, Dydelphus marsupialis, DYGNITARSTWO, a, n., z Łac., dostojeństwo. Cn. Th.,

Ross. eaiiT>; eilte I)oI;e 5Rctcfyśn.nirbe. Mieczysław, widząc, iż król w Rusi się zabawił, pragnąc pierwszego dygnitar-stwa, Kraków opanował. Gwagn. 49. (królewskiego dostojeństwa lub majestatu). §. per excellent. Urzędy koronne in jure publico ob. Vol. Leg. Dygnitarstwa w#oby-czajach odmianę zwykły czynić. Dirk. Dom, 5. honores mutant humores. DYGNITARSKI, a, ie, do dygnitarstwa należący, Ross. canoBHbiii, bte Inlett ^etd)3ttutrben betreffcitb. DYGNITARZ, a, m., dostojnik; injure publico wysokiego rzędu urzędnik, ale nie senator, etn bober 3ietd)śbe* arnter, Ross. caiiomimcL, nocaiKcmiKi, pH4em>.

DYESTYA, DYJESTYA, DYG1ESTYA, yi, z., z Łac. stra- DYGOTAĆ, ał, dygoce, ‘dygota inlrans. ndk. (Etym. dyg), drgać, wienie, strawność, bie ®tgeftiiut, Verbauung. Kawa dygie-    drżeć sobą, trząść sobą, jappeltt, gittern. Serce w piersiach

styi lub strawieniu żołądka dopomaga. Krup. 5, 115.    oziębło, dygocą golenie. Pot. Arg. 451. Dygoczące, wy-

Upor, cholera, nawet zła dyestya ministra, często bar-    bladłe, bez tchu i bez siły, Ku zwłokom nieboszczyka

dzo nieszczęśliwych skutków dla kraju stają się przy- ledwo co kroczyły. Przyb. Ab. 191. Czemuż stoimy dłu-czyną. Koił. List. 1, 94.    zej, dygocąc od strachu? Przyb. Milt. 559. Wszystkim

DYETA, y, i., z Łac. diaeta, skromność i mierność w uży-    nam z wylęknienia członki dygotały. Przyb. Luz. 155.

waniu żywności, wstrzymywanie się od jadła dla zdro-    Boh. drkotati. DYGOTKI ma w nogach szkapa, trzęsą

wia, głodzenie się dla zdrowia ; Carn. nadnyza; Vind. re-    jej się nogi. Ryd. bte üDïôfyrc brtt b(l3 3tttCW lit bctt $ttjklt.

dnofmernost, domernost; Croat. mertuchlivozt, bte ®tät,    DYK! DYK! głos mający wyrazić dygotanie, 34'b! 34 P Î

gute Sebcnôorbmtîtg. Do dyety należą aerya, łóżko, le-    bctê 34tern au^jubntefett. Biedna szkapa, cóż z nią teraz

żenie w łóżku, pokarm i napój. Krup. 5, 565. Dobra    zrobię, kiedy mi kuleje, dyk dyk dyk! Teat. 52, c. 42.

dyeta w gorączkach połowę leczenia czyni. Krup. 5, 564.    (upada, utyka, niby dyga).

m., zdrbn.,

zbiór słów abo rzeczy, według porządku liter abecadła, słownik. Kras. Zb. 1, 250., ein ©ictitmair, eilt SSörterbud). Słowozbiór; u Trotza słownik * vocabulaire; dykeyonarz * mownik, jak też i na tytule jego dzieła. (Właściwićjby mownik * phraseologia). Łacińskiego języka z Polskim dykeyonarzyk. Zab. 15, 150. (słowniczek). Ułożenie DYFERENCYA, yi, z., Math, przewyżka, którą jedna liczba    Polskiego dykeyonarza albo słownika. Mon. 68, 251.

jest większa od drugiej. Solsk. Geom. 5,78. bte THffereitl,    DYKCYONARSKI, a, ie, słowniczy, btettOrtöirifd), Icricp-

ber llitterfcfyteb, różność, różnica.    graplńfd).

DYFFIDENCYA, yi, i., niedowierzanie, podejrzenie. Jez. DYKSZTYN, u, m., z Niem. ber TMcfftcitt. Szlifują się dy-

amenty także na dyksztyny, u wierzchu i u spodu jedne DYFTONG, u, m., wyraz Grecki, znaczy dwie samogłoski .grubość mające. Kluk. Kop. 2, 28. w jednej zgłosce. Kpcz. Gr. \, p. 2. dwugłoska, ber ®ops ‘DYKT ob. Dycht.

pcllauter, dwubrzmiączka; Carn. shlizhnèk.    DYKTATURA; Sorab. 1. rozkazwarstwo, ob. Rozkaz.

DYG, u, m., ukłon opuszczeniem kolan, etit 5\ittcf3. Pod- DYKTERYJKA, i, £, powiastka, osobliwie dowcipnie żar-rosła skoczków Jońskich dziewczyna Uczy się z chęcią,    tobliwa, eilte flctltc fltrjwetltgc ©rpljlltitg. Chcąc mu de-

jak czynić dyg ładny. Hor. 2, 62. Kniaź. (fingitur artu-    likatnie przyciąć, powiada jaką dykteryjkę o drugim ta-

bus). Chłopskie dygi saltus agrestes. Zebr. Ow. 565.    kimże sędziu. Mon. 71, J594. Slot), porekadlo.

Odchodzi, należyte odprawiwszy dygi. Pot. Arg. 712. Na DYKTOWAĆ, ał, uje, ad. ndk., podyktować dk., §. 1. powiadać czas wolniejszy odłożywszy dygi. Chrośc. Fars. 471. Na    piszącemu. Cn. Th. btctircit. Croat. diktujem, vperodajem;

korwety gotuj się do niej i na dygi. Pot. Syl. 24. Gdzie    Hung. diktalok; Slov. dyktugi. Dawać a pronuneyować

dygi mają miejsce, nieprzy^ojne godło, Już się tam bę-    co ku pisaniu. Mącz. Weźmij się do rejestru, usiądź

dzie Panu wedle myśli wiodło. Klon. Wor. 58. cf. dyk.    Wc Pan, ja mu dyktować będę artykuły. Teat. 52, c. 20.

DYGAĆ inlrans. ndk., DYGNĄĆ jednotl., schylać się, kła-    Dyktowanie (Croat. vperodavanye, diktuvanye). Dyktu-

niać się, osobliwie kolana spuszczając, (cf. dygotać), ftd)    jacy Croat. vperodàvavecz, diktâlo. — §. 2. Fig. Nie

neigen, verbeugen. Allons Madcmoizell, dygnąć do ziemi.    są tak rozumni, żeby dla niektórych maxym, które im

Zabi. Bal. 50. (ucząc jćj Menueta). Wychodzi panienka;    dyktuje natura, chcieli być cnotliwemi. Zab. 16, 6. (po-

D Y C Z - DYGNĄĆ.

DYGNITARSTWO - DYKTOWAĆ, 581

Dyety używać na zapobieżenie chorob. Perz. Lek. 25. DYKCYONARZ, a, m., DYKCYONARZYK, a,

Przez dyetę czyli powściągliwość w jedle i napoju doszedł miłej starości. Pilch. Sen. list. 2, 26. Dyetę przepisać. Nar. Hst. 6, 541., Eccl. pa3immecTBHTH, npe^nn-caTb nmuy 6oji>hom}\ Tyś Jezusie uczynił dyetę , którą zasłużyło obżarstwo nasze. W. Post. W. 265. cf. post, głód.

Wyr. ba3 SDdptraueii. KM. Turk.

$82

DYKTURKA - DYM.

DYM.

daje, namyka). Niesłuszność abo emulacya dyktowała te senteneye. Mon. a. 65, 65. Ja tylko to mówię , co mi rozum

dyktuje. Teat. 1, b. 25.

DYKTUHKA ob. Tynkturka.

DYL,    u, m., tarcica, deska, z Niem. btc Stele, baS 23ret, Inf. Sax. Seele ; Holl, deyle et deele ; Anglos. dali, dille; Angl, deal; Svec. tilja; Lat. talea; Graec. ruvlrj tabula; Vind. et Carn. dila, diliza; Sorab. 2. delà, bohla; Sorab.

1.    bola; Slov. dil tignum ; (Boh. dyl * dłużej); (cf. Ger. teilen * dzielić); drzewo obrobione siekierą, ciesane, (cf. tarcica, bal), Boh. ośtepacka. Cieśle dyle albo tarcice do podłog obcinają. Archel. 2, 30. Dyle, sztuki drewniane rznięte, używane bywają na pomosty pod działa. Juk. Art. 3, 200. Biły na okręt wały, W tym śmierć dobywała się szturmem przez dyl mały. Kulig. Her. 458.

ob. Dylować.

DYLAGYA, yi, DYLATA, y, z., z Łac. odwłoka, przewłoka terminu, odroczenie, ber 5luffd)ub. Dylacya przedłuża tylko, ale nie umarza rozpoczętej sprawy. Ostr. Pr. Cyw.

2,    45. Częste dylaty, na których wypłacenie trzeba używać tyle uciemiężenia. Pam. 85, 491.

DYLĄG, a, m.t (może ze słowa długoląg abo dziwoląg), drygant, drabina, niekształt olbrzymi, długosz niezgrabny, postawa człowieka wysokiego, przerosłego , w którym reszta pomiarowi wzrostu nie odpowiada, nieskładny, nieglaźny, eilte ltngef<J)Ifld)te fttgur. Dylągowie piekielni , Cyclopes. Brud. Ost. C. 8. Mazurek ten w domu się niemałym dylągicm uchował. Ojciec widząc, że czysty dylag, rzekł, jużby też czas ukazać sie miedzy ludźmi. Falib. Dis. L. 2.

DYLOWAĆ, ał, uje, act. ndk., podylować, wydylować dk. (Boh. ośtepowati), dylami pokładać, bieleń, mit 53rctent belegen. Podłoga w kurniku dylowana być ma. LIaur. Sk. 133. Dylowana wieża. Baz. Sk. 229. DYLOWANIE, ia, n. subst. verb., 1). wykładanie dylami, baö Sielen. 2) Pokład abo podłoga drewniana z dylów, bte Sielltng, ber Sreterbobcn. Dylowanie pod kartauną. Archel. 2, 31. Uczynili sobie dylowanie i obdaszek. Baz. Sk. 212.

DYM,    u, w. Dymek zdrobn., I. wyziewy z podniet ognia nad płomień się wynoszące, ber 9îand), (cf. dąć, dymać). Boh. dym, deym, kaur; Slovac. dim, dym; Sorab. 1. dym, dem, kad; Sorab. 2. düm; Slavon. dim; Bosn. dim; Croat. dim; Carn. et Vind. dim; Ross.auiwl, KypeBO, KypeHb; (cf. Anglos. dim, dym * ciemny; Angl. dimster * ponury; Svec. dimer* ciemny; Svec. dim, dima * mgła; Epirot. dim vapor, cf. Germ. Sampf). Dym nic innego nie jest, tylko soli ługowej cząstki, i letkie ziemne kwaśne i wodniste, które pierwej własność drzewa składały, a te ogień rozprasza. Torz. Szk. 117. Z lasu podpalonego dym się wzbija pod same obłoki. Zab. 13,156. Dymy bure. Pot. Arg. 285. Gdy się po mieszkaniach dymy (plur.) włóczą, gęste są na powietrzu humory. Haur. Sk. 103. Dymem kogo dusić, einen fffmntneßen. Tr. Dymem trącić, nad) 9îaudj ttedjeit. Tr. Dymem wykurzać (ob. Wykurzyć). Mali w dymie, a wielcy w wodzie urody swój (wzrostu swego) pożytek odnoszą. Rys. Ad. 39. (nizkich dym przenosi, wysokich nie lada woda utopi). Pasorzyt patrzy tylko

dymu z komina. Zab. 12, 100. er ftefjt, rco ber ©djornftem raucfyt. Srebro podłe, gdy włożysz na kapele, odchodzi go dymem mało nie trzecia cześć. Zlot. A. 3. (ulatuje, oerfltegt). (ob. nizèj jak dym, w dym, z dymem). (Prov. Slovac. Wetśi dim, neżli peeenka ; więcej huku niż puku, wątku mało, otel ©efdjre^ nitb wenig 2BoHe, z wielkiej chmury mały deszcz). §. Ogólniej dymy « pary, wyduchy, wyziewy, wapory, fünfte, Kampfe, Satnpf. Wilgotności i dymy ziemi czynią dziwne sprawy w ciele człowieka. Latoś. Kom. B. b. Dymy, które z zapalenia krwi pochodzą, sprawują, iż się każda rzecz większą zdaje, jako też i słońce zda się być większe, gdy kto na nie przez dymy patrzy. A tak wszystkie rady mają być odłożone, aż ono zapalenie krwi opłonie, a dymy wewnętrzne ucichną. Modrz. Baz. 27. Zbytek trunków napełnia głowę dymem, a worek wiatrem. Zab. 5, 124. Na czczo, nim wam zajmie głowy dym mocnych trunków. Hor. Sat. 158. Z miesięcznego płynienia dymy abo kurzawy zaraźliwe, głowę bólem zarażają. Sak. Probl. 21. §. Metonym. Od własności dymu, że zasłania, dym * fałsz, mara, cień, przeszkoda do widzenia, bielmo, obłuda, mamienie, omamienie, Plauer Sunft, ŚlaueS, Sampf, Ściufdnntg. Obie strony chytrością swoją, chciały sędziemu dym w oczy puścić. Modrz. Baz. 552. Jabl Tel. 11. (cf. oczy zamydlić, cf. tuman). Dymem karzą, kto dym przcdawał. Kosz. Lor. 52, b. Kto wiatrem służy, ternu dymem ma być płacono. Weresz. Regi. 121. Rej. Zw. 84. (jaka praca, taka płaca; obłudnika niedobry koniec). §. Od nieroz-kładnćj gęstwy, dym * gmatwa, ćma, mnogość wielka nic-rozszykowana, tuman, ein großer, btefer Raufen. Banicye lecą jak dym. Tr. Na tym fundamencie uderzyłem jak w dym do niego. Teat. 32, b. 105. obses, prosto, wzręcz, z kopyta, z góry natarłem nań, nue eine 9(and>nu)Ife, gern* beju, opnę alle Umftdnbe. Otóż to zwyczaj panów, ńa hulanki radzi, A gdy worka pociągnąć, jak w dym do czeladzi. Zabi. Firc. 48. (jak na pewną, prosto). Dusza mego pana z dymem pójdzie do nieba. Teat. 18, c. 5. (pro-ściusieńko). §. Ze dusi, gryzie, dym * rzecz przykra, 9ïand), Sampf, Unannel;mltd)feit, SBibrigfdt. Jużeś mu w oczach dymem, gorzka, zaniedbana. Zab. 5, 528: Koss. cf. sól w oku, kość w gardle, szydło. §. Od nikłości, znikomo-ści, dym* rzecz marna, czcza, Sampf, Sunft, (Eltelfett, Seerßeit, ein 9îtd)t8, etma$ oljneérunb, ofntc Sertit, a). Fig. Kadzidło, fałszywe pocblebowanie, Sffiepffrand), @d)metd)e* lep. Kto w pochlebnym kocha się dymie, Ten we mgle grubej osiędzie. Zab. 15, 318. Ma on dosyć takowych dymów, co się niemi rad pasie, bo jest chciwy sławy, i w małych rzeczach radby był głośny. Lub. Roz. 241. ß). Urojenie, £ńrngefptnfte, Srdnmcrep. Na cóż się przyda ten spoczynek, który wiatry ściga, dymem karmi się. Zab. 1, 115. Albertr.—    y). Duma, pycha, (Eigenbünfel,

9lufgcPIa[enßett. Człowiek pełen dymu, a nader pragnący sławy. Gorn. Sen. 40. Nic próżnej ambicyi dymy przywiodły mię do pisania życia mego. J. Oss. Dgar. ó'). Nic, bezistotna rzecz, eilt 9îtd)t$, ein Sunft. Krótkie, podłe i nikczemne są wszystkie bogactwa i pompy, są one szczere dymy i bańki dziecinne. Birk. Gl. 28. Wszystko

to dym, w czym sie tak ludzkie serca    zakochały. P. Ko-    DYMENSYA, yi, z.    z Łac. wymiar,    rozmierzanie, pomie-

chan. Jer. 357. Ztąd propr. et fig. w    dym pójść, albo z rżenie, przemiar,    pomiar. Solsk. Geom.    3. bte 2)tmeitftCJT,

dymem pójść * w niwecz się obracać,    im 3ïauci)e aufgefjen, bte Sl&ntejfung, bte    Sluêbefjuung.

JU SBaffer werben, Jtt 9?td)t8 werben.    Co to miast i wsi    DYMIĆ czyn. niedok., Bag. dimmiti,    (Rag.    dimmovati exha-

lare); Vind. dimiti, kaditi; Bosn. dimmiti; (Carn. dimiti * kurzyć, kadzić); Ross. 4Hmiitł, 4Hm.ho. I. Intrans. Dym wypuszczać z siebie, 9îattd) utm ftd) geben, rcutdjen. Dymiące kule. Jak. Art. 2, 95. Piec dymi, komin dymi, drzewo dymi, ziemia dymi. Ld. — §. Transit. Dymić co, in ma-lam partem: przydymiać, rnitcfyrig Utadjett. Zły kucharz wszystkie potrawy dymi. Ld. §. Dymić, kopcić, rćhtdjrtg ma$cn. Piec źle wylepiony dymi wszystkie ściany. — Dymić Medic. dymem napuszczać, brtfyen; artific. dymem farbować, napuszczać, nawodzić, mit Sftaud) anlaitfett laffen. II. Dymi się, imperf. zaimk. eé> raucht; [Carn. dimyse; Vind. fe kadi). W tym budynku, w tej izbie, dymi się. DY-MICIEL, a, m. który dymi, ber Sćiudierer, ber 9îaitd; niadtt. Vind. kadiuz, kadivar, kadivacz (ob. Kadziciel), dima-spushavez; Eccl. 4ynOBHTe.⁷u>. DYMIĘ, ienia, n. wklęsłość czyli wpuklizna między biodrem a udem, ber ©djantbug, bte ©ibtnen, bte 2Betd;ett, bte Seiften. Ból czuł pod kością, która jest przy dymionach. Sien. 410. (Carn. «dimle a dim s dym, quia in inguine tenebricoso quasi fumit.» sed. cf. Germ, bte 3)nmtCtt). DYMIENICA, y, i. bubon, nabrzmiałość, ein Sttbrnt, eine Seule. Dymienice, bubones, wydające się guzy z zapaleniem na glandulach, pod pachami, na słabiznach. Comp. Med. 594. Dymienice, nabrzmienia czyli gruczoły zaognione pod pachami i w pachwinach nabiegające. Perz. Cyr. 2, 63. Dymienice na Rusi dziumami zwane. Perz. Lek. 254. Na zbieranie dymienie łonowych i inszych członków. Sleszk. Ped. 165. Powietrzna dymienica, zaognione nabrzmienie w czasie morowej zarazy, nietylko pod pachami i w pachwinach, ale nawet za uszami, na szyi, na piersiach, ramionach, nogach pokazujące się. Perz. Cyr. 2, 65. (ob. Bolączka), dite ^eftbeule. Carn. «dimlâzha, a dim (»dym), quia bubones atrae sunt pessimae.» Vind. tuer, bule; Rag. gukka. Na powietrze lekarstwo, wyciągające jad z członka zarażonego, bądźby na nim była dymienica, bądź ognisty wrzód, abo który inny pryszcz. Sleszk. Ped. 165. DYMIE-NICZNE ziele, abo DYMIONÓW ziele, DYMIONNE ziele, Gwiazdeczki, Jaskierki, Gawęda, Dyablik, Aster, Bubo-nium, Srud)fraut. Ma moc wielką przeciwko niemocom dymionnym. Urzed. 41. DYMIENIE ob. Dymić. DYMIK ob. Dymnik. DYMIONKA, plur. zdrobn. rzeczown. dymię, dymiona, ettt flettter 6d)«ml>ug. Chustę tę dziecięciu na dymionka wzdęte przyłóż. Sien. 471. Wydęcie i napu-chnienie w dymionkach, i zapalenie łonka. Spicz. 188. DYM10NNY. a, e, od dymion, ©d)atttluig*, Seiften*. Dy-mionne niemocy. Urzed. 41. Dymionne ziele, dymionów ziele ob. Dymieniczne ziele. DYMKA, i, z. gatunek cebuli. Ład. H. N. 20. eine 3Crt BnneMtt. — DYMKOWATY, na kształt dymka, tute ein gelinber Sfîaud). (Ross.

w tej wojnie z dymem ku górze poszło. Falib. Dis. u.

(zgorzało). Rady ich w dym poszły. Skar. Dz. 371. I zkątlże więc pochodzi, ze tak wiele wspaniałych zamysłów z dymem idzie! Zab. 7, 378. Niezbożnicy z dymem pójdą. Budn. Ps. 37, 20. («not. niszczeją,» Jako tłustość barania z dymem niszczeje, tak oni zniszczeją.

Bibl. Gd.). Naostatek u nas pisane i niepisane prawa, wszystko to pójdzie z dymem. Gorn. WŁ G. 2. (Slovac.

Wsecko do dimu ide). Skoro ma pieniądze, tak zaraz miłość w dym się rozchodzi. Teat. 1, 11. Jako dym uleciały lata moje *zuciekały. Ryb. Ps. 4 79. II. Dym lub komin. Vol. Leg. 8, 134. ber 9î«ud;f«ng, bte fteuenwuter,

(bet Żanety. 31 big.). Fort! bo cię staropolskim każę obyczajem Powiesić w dymie i ciąć we dwoje nahajem. Zabi.

Zbb. 22.    §. 2). Dym* dom z dymem, lub kominem lub

kominami, bte fteuerftdtte, ein SBofmjjturô, (9îaud). 31 big.).

Gdzie włok wymierzanych nie mają, jedno dymy, jak na Podlasiu, tam po dwa dymy na jeden złoty poboru składać się mają. Vol. Leg. 3, 49. (cf. podymne, dymowe).

DYMA, y, z. z Tureck. tkanka bawełniana, a pospolicie ba-wełnianolniana. Gall. basin, ßamteörtjb Vind. koton, kon-fafs; Ross. KamnpacL, (4HMKa krepa). Dyma sekieska, basin croisé, gefilterter ßanctHiß. Dyma wyszywana, auêgendpter (Saiietmjl Tr. Dymy na żupan chciał kupić. Teat. 29, c. 76.

DYMACZEK, czka, m., miechy czyli dymaczki w kuźniach.

Rog. Dos. 3, 420. ber Slafebfllg. Boh. nadymać. DYMAĆ, ał, a act. niedok., dąć , dmuchać, blafetl, anblafett. Boh. dymatr, deymati; (cf. Lat. tumeo, tumidus). Kowal, dymający na węgle w ogniu. Radź. Jes. 54, 46. (poddymający. Bibl.

Gd.). DYMALNY, a, e, §. 1. ku dymaniu, dmuchaniu. Cn. Th.

JUllt 31ltblafen gehörig; n. p. miechy dymalne. §. 2. Co pod-dymać się daje, anblaMid), ba$ ftdj attblafeu läßt. Węgle dymalne. DYMARKA, i, z. W Delfinacie topią rudę w piecach małych, które nad stóp 21 nie wyższe; my je dymarkami zowiemy. Os. Rud. 113. ettt fletner ©d;mel$* ofert, Suppenofen, Suppcnfencr. cf. Ross. 4omh9. Za Zygmunta I. w dobrach królowy Bony na dymarkach żelazo wyrabiać zaczęto, ib. 116. (cf. fryszerka). O kuźnicach czyli bardziej dymarkach świadczą fundusze trzynastego wieku.

Czack. Pr. 2, 199. Pam. 83, 375. DYMARZ, a, m., który żelazo topi, szczególniej na dymarce, ber ©tfenfcfymeljer,

Sltppenfcfymeljer. Węglarze, dymarze, kowale, kuźnicy.

a, e,

4HM«mTHH żółtawy). Dymkowate wino, dymkiem tracące, podstarzałe. DYMNICA, y, z. I. bubo, której różne rodzaje, jako to prosta albo zwyczajna, jadowita, powietrzna, i dymnice dworskiej choroby. Comp. Med. 8. ob.

Vol. Leg. 2, 664. Zyg. Aug. ib. 3, 52. Zygm. 3. DYMEK, mku, m. Demin. subst. dym ob. Czat, czad, ettt flet* tter Śaudj, fletncr $antpf, 2Mtnft. Dymek pachnący się rozchodzi. Tr. Gdy się gorzałki napije, dymek mu mózg zamroczy. Perz. Lek. 257. Sorab. 2. rusch. Dymki filozoficzne trochę im głowy zakręcają. Teat. 1, 113. (urojenia, widziadła). Czego mię te tchórze przechodzą dymki? Teat. 50, b. 87. (czcze obawy). Co więc o dymek chwały dbać mam ? Zab. 7, 392. Winko niemłode ma dymek. (cf. myszkami trąci). Bania wina, co dymkiem trąci, za konsula nalana Tulla. Mon. 70, 216.

Dymienica, ein 33ufion, eine 53enlc, ^eftbeule, ticitcrtfd)c Seule 11. [. tu. — II. Dymnice, pagórki piaskowe w morzu wzdłuż brzegu; Holi. duynen; Gall. dunes; Angl, downs;

fRattd)*, Sorab. 1. domowe; Ross. 4MMOBŁI1I. Cały dom zgorzał', jego tylko komorka od zapału i od woni dymowej była wolna. Dirk. Dom. 104. Dymowa żużel, tulia, bie Xutia, baś    , cmc 2lrt    Sien. 207.—

Dymowe, G. - ego, n. ob. Podymne, podatek z dymu, ©djoruftciitflelb, fftaudifanggelb. Vind. kadiuni denar; Ross. AbiMOBoe, ToniOBaa, nojBopiioe. (2. DYMOWY, z dymy ob. Dyma, Bült (SahttCDflS). DYMECZEK, czka m. zdrobn., ob. Dymek, eilt flaitj Reiner 9îaud). Gdy się cyna rozgrzeje, niby dymeczek żółty czyli waporek wylatuje. Torz. Szk. 505.

Pochodź, (cf. słowo dać). — dodymać, nadymać, ody-mać, poddymać, podymne, przydymiać, przydymić, zadymka, zadymać, zadymek, rozdymać; wdymać, wzdymać, przedymać; kopcidym; płodzidym.

Ger. bic ®ültcit. Przy dymnicach morza Niemieckiego stoją jeszcze upadłe mury miasta Winety. Krom. 22. ob.

Duny. III. Dymnica, DYMNIK, a, m. DYM1K, gdzie co dymią. Cn. Th. ob. czarna izba; bie SRaudjfatttllter, bie îîaitdp fttt&C. Slovac. dymania, mjsto, kde se wjna podkurugi;

Vind. dimniza, kadiuniza; Ross. KonmibH«; Ecd. cbihhko.

Dymnica, kurzawnia, vaporarium. Volckm. 1050. §. Transi.

Zła garkuchnia, eilte fd)lcd)te ©affilée. Tr. §. Dziura, którą dym odchodzi. Cn. Th. jak bywa w chałupach bez komina, brttf 5ftaitd)lod), Sötltblud); Hoss. aumhoks. Najlepszy oddech z poddasza dymowi ; bo mu wiatr przeszkodzić nie może, a dymnikiem za wiatrem go wypuszczać. Maur. DYNAREK ob. Denarek, trójnóg.

Ek. g. Rury czyli dymiki w stajniach, które wyjście za- DYNDA, y, z. rzecz wahająca się, wahadło, eilte SrtUlîtel, duchu ułatwiają. Wolszt. 8. (lufty, guftlödjer). Otwór nad    etrua§ betu baumelt. Silnemi barki dziadów w tę i owę stro-

kapturem alembikowyrn,. dymnik, tuyau. N.Pam.i 1,211.    nę Ogromne dyndy hałas czynią poruszone. Wqg. Org.

Dymnik, okno w pośrzodku dachu, impluvium. Mącz. cf. ko-    2. t. j. dzwony, bie ©loefett. Ross. koiokojtl. DYNDAĆ, ał,

min, Boh. dymnjk; Sorab.2. diimniza; Sorab. 1. kadob; Vind.    a, neutr. niedok., wahać się, ruszać, dygotać wisząc, (mm

dimnik; Garn. dimnćk; Slavon. dimjak; Dosu. et Rag.    utellt. Może go tam w tarasie dłużnik jaki więzi, Może

dimgljak; Croat. dirnnyak, dimnya. §. Dymnica, dymnik,    już gdzie nogami dynda na gałęzi. Trqb.S.M. 75. (świat

izba z dymnikiem zamiast komina, eilte ©tuk mit einem    żegna nogami). DYNDEL, a, m. mała dynda, eilte flehte

9{aiid)lecl;c ftatt ©diontftcinék DYMNISTY, a, e, Vind. di-    Samuel, OJjrenbaitntcl, Oljrgefmitße. Od dyndcla u ucha, i

mnast, kadiun, okajen; Sorab. 1. deiïîoyité; Rag. dim- od noszenia by żaba, talar niech płacą. Lek. Gs. b. gliv, dimmast; Rosn. dimgliv; Groat. dirnliv, dimech; ‘DYNDERA, y, 2., [tak lud zowie na Wołyniu Dziędzierawę, Ross. 4UMHCTUÎI ; rattdjenb, raudterig , mdl 9îaud). Wre    zam. Diwderewo. 2] Sam nie wiem, czy się dziad spił,

tej chimery. Zabi Zbb. 98.    §. ‘DYNDYRZ, a, m. sko-

moroch, co niedźwiedzie wodzi, ber 93dreitleitcr, SMrcm

ukrop od ognia, Potok wody dymnisty burzy się. A. Ko-    czy objadł dyndery, Wyprowadzić go jednak muszę z

chan. 179. DYMNY, a, e, z dymu, 9iaitd) =. Boh. dymny, dymowny, dymawÿ; Slovac. ueadly; Sorab. demnć;

Dag. dimmiv; Ross. ahmhlih. Dymna żużel, baö Rüttelt* - fitftrer. Wodzi każdego, jako dyndyrze niedźwiedzia. Gil. ltid)t, w kominach hutnich pieców, trojaka; pierwsza się Post. 150.

wiesza, jako grona winne, a to jest gronista dymna zu- DYNGARZ, a, m., (z Niem. biltßClt, ztargować, umówić), żel, pompholix botrytis, baö ©imunidjt, baâ ßraitc 9îid)t;    górnik, który ztopioną rudę centnarami wedle ustanowio-

druga jest skorupiasta przy ścianach kominowych, pom-    nćj umowy oddaje, ber auf beit ©Clltner gebuitgcitc Serg*

pholix crustaceap trzecia jest mszysta, pompholix vellerea,    fmtppe. Tr.

greubcitauśruf bet) ber SRttftf. Walasku, Kubasku zagrajcie, Stanasku, Wojtasku dudajcie: Oj dyna, oj dyna, oj dyna, Niech żyje pan Jezus dziecina. Kant. Krak. 192. Jak się przywidziało mu, cały stół czasem, Dyna! Dyna! przy lutni brał górę lub basem. Zab. 8, 526, Iźyck.

©Ctpltifllt; wszakże wszystkie urewcem niektórzy zowiąrDYNA! Interj. wykrzyk radości, wesela, przy muzyce, eilt Stenn. Herb. Wyki a z niego Ślcszk. Pcd. 410. Dymna izba. Torz. Szk. 105. o6t Dymnica. §. Dymny kamień,

Gapnias, Capnit.es Plin. H. N. 57, 9 et 10. gemma fumo quasi infecta. Cn. Th. eiit geivifter Gbclftetit, ber g!etd)fam riutckrttf aitgclaufcit tft. — §. Dymny, dymiący, kopcący. Cn.

Th. raucfyeitb. Dymne drewka. §. Dymem tracący, ram DYNIA, i, i. (cf. bania, genericum, cucurbita Linn). Gucur-cl;ertg. “DYMONOSNY, a, c, poet. Dymonośnemi rykami bita pepo Linn. w wielu rozmaitych odmianach utrzymuje byki miejsce owe napełniały. Otw. 258. fumificis mugiti-    się w ogrodach wieśniaczych, i daje pospólstwu dość

bus, raudiktltgeitb, raud)lltad)Cltb. cf. ‘iskrodmy. **DYMO-    zdrowy i posilny pokarm. Jundz. 467. btc Sïeloiteitpfcbc,

PEŁNY, a, e, uoll îRaucI),    ®ampf, $Ultft. Dymopcłny    ber ÜReloitenfürluß. Dynia, citrullus, jest kształt    bani. Krup.

obłok. A. Kochan. W. 220.    DYMOPŁÓD, a,    m. pło-    5, 60. Dynie albo malony wodniste u nas    rzadkie, a

dzidym, kopcidym, eilt ©ubclfocfj. §. Fiutyniec, wietrznik, z Węgier, z Morawii i z Wołoch bywają przywożone upo-pustak, próżnochwał, próżnogad, świszczypała,    eilt 2Biitb*    minkami. Syr. Ziel. 1187. Boh. dyn', dynę;    Garn. dina;

Deutel. DYMOWACH, a, m.    patrzący, gdzie się    z komina    Vind. dinja, Radka buzha * melon; Slavon.    dinja 3tîdef'

dymi, szukający obiadu, einer ber uuttcrt, IDO ber ©djorm ntelotte, lubenica Sßajycrmclonc; Dosn. lubenięa, digna vo— [teilt raudit, ber frentbc Sîittagc ipt. Opuszczam już tych    degnacja    anguria;    Rosn. digna; Rag. digna, mellone d'a-

dymowąehów, którzy na cudze obiady czatują. Mon. 71,    qua; Dal.    dinya;    Hang. dinnye « melon;    Croat. dinya,

557. DYMOWKA, i, 2. jaskółka, która się gnieździ oso- duma, tikia; (cf. Croat. tunia, tynya « pigwa) ; Ross. 4Hua. bliwie w kominach. Kluk. Zw. 2, 227, liirundo rustica.    Dynie są    gładkie,    zielone, podługowate,    białe i żółte,

Klein, bie 9îaud)fd)n)alf>e. 1. DYMOWY, a, e. od dymu,    okrągłe z    żebrami,    i takie, których kształt    ze wszystkim

DOS, a, m. koń ciężko noszący, trzęsący, ein fjîferb, ba§ forcer trägt. Ryd.

podobny do zawoju Tureckiego. Tćjże pracy koło siebie potrzebują, co i ogórki; ale że wiele miejsca zabierają, lepiej je sadzić koło płotów. Kluk. Rośl. 1,223.— Ład. DYREKCYA, yi, z. 1. kierowanie, rządzenie, dozór, bie ®irec* Hut. Nat. 33. Soczyste dynie. Przyb. Milt. 153. Malony jabłczyste albo dynie okrągłe, melopepo, fftunbpfebe. Syr.

1186. Wie bóg co czyni, Ja głupi, żem chciał na dębie dyni. Zab. 12, 310. DYNIAK, a, m. pepo, nasiennik mięsisty, w którym nasiona do wewnętrznej strony skóry są przyrosłe, n. p. dynia pospolita, ogórek. Jundz. 2, 87. ein fletfd)ige& ©aantcngefyättfe. DYNIOWY, a, e, od dyni,

SOîelonntpfebeit *. Dyniowe glisty, wyglądają właśnie by pasmo z ziarnek dyniowych jedno w drugie powtykanych utkane. Perz. Lek. 188. (cf. rupie). {Boh. dynowy; Ross.

4HHHMH * melonowy). Dyniowy zagon, Boh. dyniśte.

tion, Oberaufftdjt; Ross. HaciaBimnecTBo. Znaczni Panowie zaciągali ś. Wincentego do dyrekcyi dziatek swoich, aby się pod jego dozorem wychowywały. Sk. Źyw. 2,

42. — 2. Kierunek, bte Einleitung. Przyszli królowie do kapłanów Jerozolimskich, aby za ich dyrekcyą Jezusa doszli. Bals. Niedz. 1, 32. DYREKTOR, a, m. rządzący, dozór mający, ber ©irector, ber ©berauffeÿer. Carn. vishar; Rag. vpravnik, vpravitegl; Ross. nacTaBHHKT». Dyrektor cyrkułu nazywa się w Niemczech książę prezydujący pro-wincyi na sejmie Rzeszy. Kras. Zb. 1, 252. bcr'$rch>bb rector.— Dyrektor dzieci, ein $ofmeifter, informator. DY-DYOPTRYKA, i, z. z Greek, część optyki, dająca naukę o REKTORKA, i, z. bie ©ireftorinn. Rag. vpravniza, vpra-łamaniu się światła. Hub. Wst. 237. nauka o widzeniu, vitegliza; Ross. nacTaBHima.

które sie staje przez promienie przygięte, per radios re- DARWIANY, ów, plur., wielkie i małe, miasta w księztwie fractos. Krup. 2, 315. bie ©toptrif. ‘    Zmudzkim. Dyke. Geogr. 1, 180. jmep ©tfibte in Santogi*

DYPLOMA, n. DYPLOMAT, atu, m. akt publiczny od naj- tta'. «unb «ete.    DYRWIANSK1

wyższej władzy, lub osób wielkiemi prerogatywami zaszczy- n,Eowl;l ' lCrT żtltuaner ret ■ ¹ ■

J    J, Lr rj. .    ® J    J DYb, a, m. lak ten świat umie, i chłop ze wsi Dysa Prze-

conych pochodzący. Kras. Zb. 1,251. otworzony (otwar-    n    e    .

, v . V    / c *    j • dał w Lublinie zydu psa za lisa. Bralk. L. (ct. dydek),

ty) list. Farr. 5o3. (cf. patent), eilt ©tplottt. Vmd. sapn- nVcrvmiMi > i    t    , v ;    '■

y    • , T v n    nvm mu»tvc7mv DYbLiPLlNA, y, z. rząd wewnętrzny kościelny, ustanowio-

zha, saprizhnu pilmu; Ross. ^eBTepb. DiPLUAlAl iLZNY,    P    .    ,⁴    ,    ⁴ r. J . •U-o ,,

.    ¹ •    ,    wwiitA. v- a ___• u    ny na fundamencie kanonow. Kras. Zb. 1, 2o8. btc Sur*

twdtan ¹⁰ ° VA- P    \ ⁸ Pm    djeubtëcipïtn, SHrdjenjUlbt. §. 1. Dyscyplina, karność, n. p.

DYPTAN, u, m. dictamnus albus Linn., dyptan pospolity,    dyscyplina wojskowa, 3ud)t. Wolsk. §. 2. Biczowanie sie z

naski, jesionka , ziele ogrodowe, w Podgórzu dziko ro-    nabożeństwa. Cn. Th. bie ©eißclung curé Elnba^t. Cn. Th.

snące, wchodzi do lekarstw. Kluk. Rośl. 2, 218. ber met*    Ciężkie dyscypliny sam nad sobą czynił. Birk. Dom. 79.

fje "Diptam, bie Elfcbmurj. Liście tak ma do jesionowego    Czarty od braci wyganiał, korząc ich dyscyplinami róz-

drzewa podobne, ze od niektórych jesieńcem abo je-    gowemi. Birk. Dom. 154.    §. 3. Dyscyplina, która sie

sionką, i małym a nizkim jesionem bywa mianowany.    biczują, sznurki, rózga. Cn. Th. bie ©iSctpUn, bie ©etftó.

Syr. 106. Carn. jesénâk ; Croat. jeszenyak; Bosn. jasé-    yind jeshla, jishla. DYSCYPL1NANT, a, m. biczownik,

nak; Ross. 6a4bflHB CHÓHpcKiH, Hceneui. §. Dyptan Kre-    yind jeshelnik, ber ©eißler. DYSCYPLINNY, a, e, od

teński, Podolski, który do aptek przywożą z Kanady, wię-    dyscypliny, ©iêctplttten *, ©eißel*. Msze, posty, spowiedź,

kszy jest od pierwszego. Ład. list. I\at. 33. Origanum    modiitwy, Dyscyplinne z ciałem bitwy W niebie mu łaskę

Dictamnus Linn. ber cretifôe ©iptam.    zjednały. Chodk. Kost. 91. DYSCYPLINOWAĆ, ał, uje,

DYPTYCIIY, ów, plur. z Łac. tabliczki u Rzymian, na któ-    act. niedok. biczować, geißeln. Dyscyplinował ciało swe

rych wyryte były nazwiska konsulów. W historyi ko-    aż do krwi, siekąc je okrutnie. Birk. Dom. 79. Prosił

ścielnćj czytamy o dyplychach żyjących i zmarłych; osta-    ś. Hugo dla boga , żeby był dyscyplinowany, to jest ró-

tnich, żeby była w modlitwach o nich pamięć. Wyma-    zgami bity. Sk. Źyw. 1, 207. DYSCYPLINOWAĆ się,

zowanie z dyptychów było znakiem wyłączenia ze społe-    Recipr. biczować sie, fid) geißeln. Vind. jezhlati, gaishlati.

czeństwa kościelnego. Kras. Zb. 1, 252. bie ESerjefclmiffe §. Dyscyplinować    ob. Ćwiczyć, doskonalić,    wprawiać,

ber Sottfulen bcp ben 9tbm. — 3n ber cfyriftl. 5Î. Serjei^itiffe ‘DYSCYPUŁ, a, m.    Sk. Źyw.    i, 391. uczeń,

ber Sebciibeit (j. 'E3. ber E3ifcßbfe) unb E>erjei^itiffe ber EŚerftor* DYSENTERYA, yi, z. biegunka krwawa, oddanie exkremen-beitcn, für bte gebetet merbett füllte. Po śmierci tego ka-    tów przez stolce z holem, z torsyami, z rznięciem albo

cerza wpisali niektórzy w dyptychy, t. j. do mszy, imię    krwią. Krup. 5, 704. Comp. Med. 224. Slavon. kérvogriz;

[księgi takie zowią na Rusi pomiannikami. 4].

DYRDA, y, m. grubiańskich i sprośnych obyczajów duchowna osoba. Czrtr. Msc. ein ©eiftUdfer non groben fdjledjteu (Bitten.

DYRDAĆ, DERDAĆ się, ał, a, intrans. niedok., drepsić, dro-

jego, ale drudzy go znowu wymazowali. Sk. Dz. 468.    Rag. sardoboglja, btc ©iffenterie, bie rotl)e 9tuljr.

DYSGUST, u, tn., niechęć, Elbneigung, Mißfallen. Dysgust, który ku sobie małżeństwo ma, nie może nie mniejszyć ich miłości. Zab. 16, 273. Cokolwiek bądź, dysgust na tym balu Pani Leśniczyny był materyą wielu szeptów. Kras. Pod. 2, 25. nieukontentowanie, zły humor. DYSGUSTO-bnemi krokami śpiesznie bieżyć, trippeln. Ze strachu osieł    WANY, ZDYSGUSTOWANY, a, e, zniechęcony, abgeneigt

derda krok sporszy, obwiesiw-szy uszy. Zab. 15, 178. Nagi.    gemalt. Tyla gryzot zdysgustowany, przestał chodzić tak

Myszka dopadła zielonej równiny Dyrdając, jako szczurek    gorliwie koło ojczyzny. Ld.

kiedy sadło śledzi. Zab. 13, 284. Tręb. Koń dyrda, DYSHARMONIA ob.    Rozgłos,    niezgoda,

kiedy się trzęsie wchodzeniu, ciężko nosi. Ryd. DYR- DYSHONOR, u, w.    niecześć,    bie EScruneljruug.    Kiedy    o grze-

85

SlowniH Lindego wyd. 2. Tom I.

tknęło się tego tym dyskursikiem. Gród. Dis. G. 3. b. DYSZKUROWAĆ, ał, uje act. niedok. rozprawiać, btéfuri* rctt, ftdj Unterreben. Kto filozofem? który dyszkuruje! Kto dyszkuruje! kto wino kupuje! Bratk. F. b. O tym ci niechaj dyskurują, którzy się filozofią bawiąc, takowe rzeczy wypatrują. Warg. Wal. 287. Naprzód z nim o rzeczach potocznych dyszkurowała. Sk. Zyw. 2,431. Nie

chu albo dyshonorze bozkim co usłyszał, w żal ciężki wpadał. Sk. Źyw. 397.

DYSK, u, m. disons, krąg kamienny płaski, którym tak w Greckich, jak w Rzymskich igrzyskach do mety rzucano. Hor. Poez. 1, 44. cf. krążek, ber Stëcirô, ble Sßurffdfetbe bety bett silten. Eccl. ÆicKOCTi misa, na której podczas liturgii hostyą wznoszą.

DYSKANT, DYSZKANT, u, m. głos najcieńszy w śpiewaniu, gębą dyszkurują, ale szablą sieką. Pot. Pocz. 140. bet    (Vind. dishkant, shkant). Młodzi ludzie głos DYSPENSA, DYSPENSACYA, yi, z. wyjęcie od chowania

cienki mają, i dyszkantem śpiewają. Sak. Probl. 100. Póki się śpiewak nie ozowie, Nikt nie wie, czy z dyskantu śpiewa, czy z tenoru. Pot. Pocz. 634. Słowik miłosny swój dyszkant przez noc cała śpiewał. Przyb. Milt. 122. §. Dyszkant, DYSZKANC1STA, y, m. DYSKANCIK, a, rn. zdrobn., śpiewający dyszkantem; Bag. pritankopojnik, ber ©tëcantift. Bracie słowiku, Wdzięczny muzyku, Dyszkancie naszego gaju. Zab. 11, 541. Zabi Zwykli wesoło swoje śpiewać pieśni Dyszkanci leśni. Zab. 4, 392.    §.

Miano, które się daje psom gończym, einsame, ben matt ben ©tânberu su geben pflegt.

ustawy jakiej. Cn. Th. bie SDtópenfatlon, So3fpred)ung »on etl»a$. Dyspensa, zwolnienie ostrości prawa, bywa nadawana niektórym osobom, dla względów osobliwych. Mon. 75, 289. Dyspensa do małżeństwa, uwolnienie od przeszkód. Gal. Cyw. 1, 39. Małżeństwo to, choć pierwsza żona żywa była, miało się zwać dla rozgrzeszenia i dys-pensacyi, prawe i dobre. Sk. Dz. 759. Weź dyspensę, żebym mógł dobrym sumnieniem pojedynkować, a zobaczysz.... Boh. Kom. 4, 257. Szukanie indultów czyli dyspens od zapowiedzi. Xiądz. 230. DYSPENSOWAĆ, ał, uje, ad. niedok. z kim w czym. Cn. Th. albo kogo z czego, DYSKRECYA, DYSZKRECYA, yi, i. wzgląd, baczność, ba3 einen non etrotrô loêfpredjett. Ross. pa3pi>iiMTL, pasp-BuiaiL. 9îucfffd;tîtcpmcit, btc 9Mfficf;t, 231Hlgfclt, SRücffidft. Roztro- DYSPONOWAĆ, ał, uje, ad. niedok., zadysponować, udys-pność albo dyskrecya, jest jako woźnica cnót wszystkich.    ponować dokon., rozporządzać, elnrlcfjteit, jurld/ten, lenfeit,

Sk. Zyw. 2, 233. W rozmyśle dobrym zależy matka    letten. Nie w ludzkiej to naturze, dysponować losem,

cnot, dyskrecya, to jest dobre rzeczy uważanie i roze-    Kras. W. 65.    Dysponować kogo    do czego » przysposa-

znanie. Herb. Siat. 28. Czasem i goście nie mają dyskre-    biać, eilten Jtt    ctllKlß jnbeteitctt. Tr.    Musisz iść na szubie-

cyi dla gospodarza, musi się z niemi upić, choćby rad    nicę, ale ci pozwalamy dysponować się na śmierć. Boh.

był trzeźwym. Petr. Pol. 2, 82. Przez twoję niedyskre-    Kom. 2, 126. DYSPOZYCYA, yi, z. ułożenie, rozpo-

cyą, i nieposzanowanie dla mnie, jesteś mi przyczyną    rządzenie, btc    ©luridjtung, bie 58eranftaltung. Rządca dwo-

umartwienia. Nieme. Kr. 3, 110. (cf. grubiaństwo). To    ru codziennie    rano dla dyspozycyi    wewnętrznej przycho-

już gruby żart; prawdziwa niedyskrecya. Teat. 246, 30.    dzi do pana; Kras. Pod. 2, 206. §. Dyspozycya ciała do

Poddać się pod dyskrecya nieprzyjacielowi * spuszczać się    jakiej choroby, skłonność do zarażenia się nią, bie for*

na jego ludzkość, auf ©nabe tittb Ungttabe. Biada królo-    perlicie 2)tëpofitfott, Neigung, ©utpfängllctyfelt, in Énfefmng ei*

wi, który na dyskrecya takich plotkarzów się daje. Jabl    lier $ranf fielt. Poczuł w sobie niedyspozycye w ciele. Perz.

Tel. 328. (który się robi im podległy).    Lek. 25. słabość, niezdrowie, Uuanfgelegtfielt, üble $18*

DYSKREDYT, u, m. utrata kredytu, wiary, znaczenia, SOîij-b    pofittou. §. Dyspozycya, przygotowanie    do śmierci,    9Sor*

crebit. W dyskredyt podać kogo i w ostatnie pośmiewi-    bereltuug junt £obe. DYSPOZYTOR, a,    m., rządzca    fol—

sko, za grzech nie poczytują. Lach. Kaz. 1, 392. Droży-    warczny, ber ^pofntetyer, ber bie $clbarbetteu anorbnet. Ka-

zna przy dyskredycie papierowych pieniędzy. N. Pam.    wałek świecy ochrania, a komisarzowi, lub innemu dys-

12, 378.    pozytorowi pozwala ukrzywdzać się w wielkich rzeczach.

DYSKRET, a, m. człowiek baczny, względny, grzeczny;    Zab. 16, 18. DYSPOZYTORKA, i, z. rządzicielka fol—

eût bebadftfamer, 9îücf(td)t nefimenber, artiger SWatttt. Wielkiś    warczna, bie 9Jîetycrinn.

niedyskret, jam ongi twej dziewce wierzył, iż ciebie doma DYSPUTA, y, z., gadanie, rozprawa, Boh. hódka; Rag. innie było ; a ty mnie samemu wierzyć nie chcesz. Gorn.Dw. nâda, prigovor; Boss. ciOBOnp-Bme, C0CTH3aHie, CTH3ame;

190.* DYSKRETNY, DYSZKRETNY, a, c, DYSKRETNIE    ber $tëpüt, baS Steben. Wiesz dobrze,    że u Panów    dy-

adverb., baczny, względny, grzeczny, 5tü(fftcl)t tteljmenb, adjb    sputa nie długa, Co rozkaże Pan, musi    wykonać to    słu-

fatlt, beJjlttfam, befd;etbett. Był on równie dyskretny, jak    ga. Min. Byt. 2, 79. Zamiast nauki, wpadliśmy w dys-

miłosny. Nieme. Król. 4, 78. Teraz ten dobry, kto tro-    putę. Mon. 65, 90. Różnica sposobu myślenia wzna-

chę dyskretniej złym jest. Fredr. 13. Dosyć go dyskre-    wia dysputy. Kras. Pod. 2, 108.    §. Dysputa albo DYS-

tnie ten pan traktował. Sk. Zyw. 2, 44. Natręt nie-    PUTACYA yi, z., przegadywanie się uczone, rozprawa

dyszkretny. Zab. 13, 65. Usłuchał tej niedyskretnej rady. uczona, eilte $)l$putatt0tt. Nauki swe wszystkie odpra-Zab. 13, 359. Druzb.    wiwszy, publiczną miał dysputacyą. Warg. Wal. 305.

DYSKURS, DYSZKURS, u, m. DYSKURSIK, a, m. zdrobn.    Wyzwali tego doktora na gadanie i dysputacyą. Sk. Zyw.

rozmowa, ble Rnterrebuttg, bas ©efpracf). Tobie tylko ujdzie    2, 425. Ô nauce Jezusa słysząc Rabinowie, na gada-

to samemu Długie dyskursy prowadzić, po swemu. Chrośc. nie go i dysputacye wyzwali. Sk. Kaz. 493. Optował Job. 42. Nie zawsze ten, co w dyskursie ustawa, Dla-    się biskup na dysputacyą, a zgromadzając uczone ludzie,

tego w samej też prawdzie przegrawa. Past. Fid. 288. Do-    z pompą na gadanie ono iść chciał. Sk. Zyw. 2, 89.

DYSPUTANT, a, m. który dysputuje, cm $tôputirenbcr. Boh. rozdwogenec, rozdelenec. DYSSYDENCKI, a, ie, TV. DYSPUTOWAĆ, al, uje act. niedok., (Przedysputować od dyssydentów, biffibentifcfy. DYSSYDENTKA, i, i. bic

Dokon. qu. vid.) o czym, z kim * rozmawiać, rozprawiać, biSputiren. Bosn. nadgovaratise; Slavon. prigovaratise; Rag. DYSUNITA, y, m. ob. Nieunita.

innaditise, prigovaratise; Iioss. C0CTH3aTbCfl, CTjreaTbCH, DYSYMULOWAĆ, al, uje, act. niedok., taić, nie dać poznać coBonpamaTŁCH, C4opnTL, B34opHTb,    B340pHiniaTB.    Ra-    po sobie, ftc^ nicfyt nterfctt    laffen. Dysymuluj, bądź w wzro-

dzeć baranie, nie dysputuj z wilkiem.    Bratk. Bb. —    Dy-    ku ostrożny i w mowie,    Żebyś przed czasem    nie dał po-

sputować się z kim * (vid. ‘Gadać się),    rozpierać się z    kim,    znać, co masz w głowie.    Morszt. 315.

przegadywać się z kim, mit einem btëputiren. Dysputował    DYSZA, y, i. (Etym. duch,    dech, dąć). Rurkę,    przez którą

się jeden filozof z ś. Epifaniuszem, a spor długi miał.

Sk. Żytu. 1, 313. (Rag. innaadni disputabilis). DYSPU-TOWNIK, a, m. disputator. Mącz. ein üDiêputtrer. Ross.

C0CTfl3aTe4b ; Rag. innadnik, prigovornik; Eccl. pa3m-

©ifftbenttmt. Boh. Dy ab. 3, 100.

wiatr w piec wpada, z blachy białej zrobioną, kuźniacy nasi zowią dyszą. Os. Rud. 80. bie Suftröfyre im Jütten* Ofen. Dysza, rura żelazna wprawiona w miechu kowalskim. Jak. Art. 5, 291. bci3 Śuftrotyr am Slafebalge. DY-roacTBeHHHK’B, ci»m>npocnnK'Ł.    SZEC, ał, eli, dyszy, neutr. niedok., oddychać, dychać,

DYSTRAKCYA, yi, i. roztargnienie myśli, bie 3crftrcuung    atljmcn, 21tljcm botylen.    Boh. dyśi, deychati, duśnjm, duśe-

ber ©cbattfen., Na modlitwie rzadko    kiedyś miewał dys-    ti; Slovac.    dychtjm;    Ross. 4umaTb, 40XHyTb, nuxT*Tb,

trakeye. Sk. Żyw. 1, 418.    nuxny; (Vind. dishat, dub od febe dat* pachnąć; Vind.

DYSTRYBUTYWA, y, i. rozdawanie wakansów i urzędów.    duh, dishik,    dishanje * zapach; Garn. dishim, dishûti

Lub. Roz. 461. bie 23ertl)etlnng eroffneter 2Imter.    olere, dishanje    olilio; Bosn. disejati olere; Croat. disharti,

DYSTYLACYA, yi, z, części subtelnych pachniących przy-    dishim » pachnąć; Croat. dehnenye * wonią) dyszeć; Croat.

zwoitym ognia stopniem, pod kształtem pary subtelnej    dihati, dishem, dissem; Vind. teshkodihati, hripetati;

wyniesionych, w pewne naczynie przeprowadzenie. Krup.    Carn. hripózhem; Sorab. 1. jachlicż, yachlu; ł Sorab. 2.

5, 15. Krumł. Chy. 219. baö ®eftiHiren. Ross. CH4Ka, Ha-    jachlisch. Z tego się daru śmiele tylko piszę, Żem wiercona, nacHmeme, BbiroHKa. DYSTYLOWAĆ, ał, uje,    ny Panu memu, póki dyszę. Nar. Dz. 2, 72. Ni oczy

act. niedok. przedystylować dokon. wódki, abo co insze-    widzieć, ni uszy chcą słyszeć, Ni usta mówić, ani noz-

go na wódki, olejki palić, przepalać, lutrować, smażyć,    drze dyszeć. Ryb. Geil. D. Ledwiem dyszała, tego słu-

dusić. Cn. Th.— (Vind. distillivati, przeskapluvati, pre-    chając. Staś. Num. 2, 105. Przyszedł tam zaledwie dy-

zeduvati, prekaplati; Ross. HacoHTb, HacmKHBaTb, bu-    szący wargami od trudu. Pociej. Hom. 334. Ach! ja już

4B0HTb ; Croat. sgati). btfttUiren, objieljett. Kruml.Chy. 219.    ledwo dyszę. Teat. 53, b. 71. §. Z trudnością oddychać,

DYSTYLOWANIE, ia, n. palenie wódek, olejków abo ziół,    mit SDîütje atljmen, fctd)en. Zemdlony żniwiarz upałem sro-

korzeni etc. na wódki, olejki. Cn. Th. baß 2IbjtcI)en, Siftilli«    gim Dyszy w południe leżąc pod brogiem. Nar. Dz. 2,

ren. Ross. 4B0eHie. Oleje za pomocą destylowania otrzy-    187. (cf. udyszeć się). §. Fig. Stękać, {etd)en, ftitynen, feufóen.

manę, tęgi zapach dają. Kruml Chy. 132. (cf. prasa). DY-    W niewoli i w poddaństwie ciężkim dyszą. Warg. Cez. 22.

STYLOWÀNY, a, e, przepalany, abgewogen, biftilltrt. Rożne    Ojczyzna moja pod wielkiemi dyszała nieszczęściami. Tr.

wody dystylowane pachniące. Krup. 5, 15. Ross. Hacu-    Tel. 416.    §. Dyszy co gdzie« jest w zakryciu, w kącie

jkchhuh. Wódka dystylowana, ob. Przepalana, alemhiko-    leży, kryje się, n. p. latet furtum, zakryta jest, dyszy kra-

wa.— Fig. W dystylowane peryody mowę komponuje.    dzież. Cn. Th. im Verborgnen liegen, im Sßinfel liegen. Na-

Mon. a. 65, 148. t. j. w przesadzone, gefofyrobene ^erio*    wiesza kołnierzów lisich pachołkom na szyi, a w tyle haben.— Dystyllujący Ross. 4B0HTejb,    4B0HJbmnK'b przepa-    ran dyszy.    Rej. Źw.    66, b. Niech mię jak chcą ludzie

lacz; Croat. sgànyar.    piszą, Gdy    pieniążki    w skrzyni dyszą. Cn. Ad. 425. Już

DYSTYNKCYA, yi, i. różnica ludzi od ludzi, pochodząca    i krzyżyk gdzieś z szyi dyszy, i agnuszek Szczerozłoty zjadł

albo od opatrzności, jednego więcćj niż drugiego obda-    się już dawno. Opal. Sat. 31. §. Dyszeć na co, dychać na co,

rzającej, albo z fantazyi, z urojenia. Jez. Wyr. ber Unter«    chciwie pragnąć, czatować na co, Carn. dehlem, tyefttg be«

fdheb, bie $erfd)iebenl)eit. DYSTYNGWOWANY, a, e, sza-    gefreit, lauern,    jlreben, ringen. Wszyscy dyszą na mą zgu-

nowany, biftingirt, auêgejeidjmet, oorne^m. Lubo dystyngwo-    bę. Teat. 54,    35. Krewniacy dyszą na sukcessyą, jak

wana dama, niemniej powinna mieć miłości ku dzieciom,    dyabeł na dobrą duszę. Teat. 32, 39. Obroniłem cię od

jak najpodlejsza niewiasta ku swoim.... Zab. 16, 46. Z dy-    tych zabójców, którzy dyszeli na ïgube twoje. Teat. 54,

styngwowańszego stanu małżeństwo nie przechodzi się z    40. (DYSŻEK n. p. cielęcy ob. Dych),

sobą podług teraźniejszej mody. ib. 16, 273. Oskarżył DYSZEL, szlae/szlu, m., DYSZELĘK, lka, m.zdrobn. Boh. był człek jakiś męża dystyngwowanego. ib. 11,255. DY- wog, woge; Slovac. woge, oge, Morav. og; Sorab. l.woyo, STYNGWOWAĆ się ob. Popisować się, popisać się. . wojo; Vind. oje, oye, oinize, us, rudu; Carn. xöja, vô-DYSYDENT, DYSSYDENT, a, m. Nazwisko dyssydentów    jenze; Croat. oje, oyje, rudo, rud; Dal. timun; Rag.

dawniej wszystkim w religii różniącym się (różnowiercom)    rudo; Bosn. ruda, rudo; Bosn. dumen, timun; Ross. ąu-

wspólne, od czasu Zygmunta III. oznaczać poczęło samych    mao, 4Niuieuo; bie $ctdjfel; (Inf. Germ. ®ieffel; Svec. ti-

Luteranów, Kalwinistów i Greków Nieunitów. Skrzet. Pr.    stel; Anglos, disl, thisl, thixl; Holl, dyssel, dussel). Drąg,

Pol. 2, 49. — Vol. Leg. 7, 573. ber 3)ifjtbenfr, eine allge«    którym konie pojazd skręcają, n. p. Wkłada w dyszel

meine Benennung ber 8utl>eraner, Sfteformtrten nnb ©rtedjen.    Alekto siarczyste woźniki. Żab. 15, 35. Kniaź. Ciężadło

czyli dyszel. Urs. Gr. 389. W dyszelek koniki wprzęgał. jedwabna Turecka, ein £tîrftfd)er ©etbenjeug. N. Pam. 16, 17. Hor. Sat. 203. Dyszle u karet, kolasek, wozów bywają DYWERSYA, yi, i. rozerwanie nieprzyjaciela z wielu stron brzozowe, brzostowe. Kluk. Bośl. 2,158. Dyszel podwój- razem, aby się musiał dzielić na części. Papr. W. i, 470. ny, ob. Hołoble, Boss. oroioójm, oro.io6e.iLKa; na Kam- bte ©foertfon, btß man betit getttbe madjt. czatce długi rzemień, do którego psów zaprzęgają, za- DYWERTYMENT, u, w. rozkosz, SSergitltgititg. Niech patrzą stępujący dyszel, noó-MUMKt. Fig. Rzemiennym dyszlem    w dywertymentach zatopieni świata hołdownicy, na łzy

jechać, zbaczając, wstępując, w zygzak, utd)t bcit gerabett    dzieciny boga. Bals. Sw. 2, 681.

D Z.

2Beg fahren, beftättbig ablenîcn. Slovac. Prov. Wóz musi DYWIZYA, yi, i. podzielenie, udział, dzielnica. DYWIZYJ-ist za ogom, wóz musi iść za dyszlem.— Phras. Zycie NY n. p. wódz, ob. Udziałowy, na dyszlu prowadzić » w ustawicznej włóczędze, (cf. na bruku, cf. pięty wiercić), ftd) bcftanbtg auf ber ŚaiibftrajJe

lertim treiben. Usieść na dyszlu, na koszu usieść, ftjjett DZ.— Januszowski, narzekając, że na wyrażenie tego dźwię-bletbeit, nic^t metter fbniten. Mamże usieść na dyszlu, uje-    ku, pojedynczej osobnej litery nie mamy, «jeśli co, po-

chawszy tak daleko? Teat. 53, d. 81. Kto się nałoży    wiada, to nam dzyta, Greckie Zyta, Ç, bardzo jest po-

dworskićj polewki, trudno mu jej dostać, przyjdzie mu    trzebne.» — J. Kochanowski wymyślił trojakie różne oso-

na dyszlu *ostać. Mącz.— 2). Dyszel, którym wiatrak    bne litery na dz, dź, dż.— Januszowski różnice te woli

obracają ku wiatru. Solsk. Arch. 96. ber Skitbcbattllt alt    tak oznaczyćdz, 'dz, ’dz. Górnicki kładzie przed literą

ber SStnbnutfyle. §. Pługowy dyszel, ob. Grządziel. DY-    i samo ~d z daszkiem bez z n. p. ~diatki, bejdie. Nowy

‘SZLOWY, a, e, od dyszla, Śetdjfel*. Vind. rudoun, oi- ÿ Char. II. Dz jedna jest z tych liter, które nas oddalają

mzhen ; Boss. 4biuieJLHLiH. Do cugów karetowych dyszlowa para koni ma być najmocniejsza. Kluk. Zw. 1, 186.

DYSZKANT, DYSZKRECYA, DYSZKURS ob. Dyskant etc.

DYURNA, y, ż. co się na dzień daje, bierze, płaci, ®itir* ne, ïageIol;it, ütagegelmlt. Bag. nadniza. DYURNAE, u, m. dziennik kapłański. Cn. Th. eilt (geifilidjcS) ©iurnal, ^ircfien» gebetbnd). W brewiarzach , dyurnałach, officyuszach i inszych książeczkach nabożnych. Solsk. Geom. 3, 59. Smotr. Lam. 205. cf. dziennik, żurnał.

DYWAN, u, m. jest to pokój w saraju Sułtana Tureckiego, do sądów i rady naznaczony. Kłok. Turk. 54. ba3 3imilter tnt (Serai! beê ©rojtyernt, mo bic ©eridjte ttitb 9iatl; gcl;ab leit merben. §. Najwyższy Turecki trybunał. Wyrw. Geogr. 279. ber (StaatSratlj bc3 titrfifc^en śłaiferś. Cesarz składać każe dywan, czyli radę wielką. Mik. Obs. 77.    $. Kobie

rzec Turecki, ein turftfdjer ©itmit, eine türïifc^e ®eefe. Stół wielki na śrzodku okrywał bogaty Perski dywan. Kras.

znacznie od inszych Słowiańskich dyalektów, gdzie 1) z początku samo z jest bez poprzedzającego d n. p. Boh. zwon dzwonić zwmniti. Tak też często piszą nasi dawni auto-rowie Mączyński, Syreniusz, Marcin z Urzędowa: zwon, zwonić, zban. 2). nasze dz wyraża się też• w Czeskim przez dć n. p. dzban « dćban, dćbanek. 5) przed i, dz nasze w Czeskim i t. d. bez z się wydaje, n. p. dziw>(\'m, dziwny diwnÿ; dział dii; dzieło dilo ; dziura dira; dzieci deti; dziewka dewka. III. Żadnego słowa Polskiego, (bo dyabeł, diasek nie są oryginalnie Polskie) nie mamy, gdzie-byśmy pisali di; jedno dzi. Boh. diwiti se, u nas dziwić się. IV. Przed 6 ściśnionym, które my podług Kpcz.‘kreskujemy (gdy dawni kreskowali e otwarte) d przyjmuje do siebie jeszcze: zr) wyjąwszy tedy -słowo deszcz (bo dech denko, deptać, deska etc. mają e otwarte, to jest u dawnych kreskowane) zawsze piszemy: dzie n. p. wiedziesz, w pierwszej osobie wiodę, idziesz, idę. — Boh. diże dzie-‘Doś. 69. Złotem dziane dywany. Pot. Arg. 333. Tu nie    ża; dewet dziewięć; den dzień, a w drugim przypadku,

o tym dywanie rzecz, co nim stoły nakrywają; dywan    wyrzucając znowu przybyszowe dz, dnia Boh. dne; ztąd

nazywa się w Turczech sénat. Teat. 26, c. 50. DYWAN-    Boh. dnes hodie, p nas dziś. V. Po dz na początku słów

SK1, a, ie, na kształt Tureckiego kobierca, Turecki, tme    nie może nastąpić y, tylko i; nie może nastąpić e, tylko

etn tnrfifcfyer ïepptd), £ürftfcf). Towary Tureckie, kobier-    ie. VI. Przeciwnie po dżdż, nie może nastąpić i, jedno y.

ein ftactor, UnterÇâitbler, SDîacîler.

ce ze złotem, dywańskie.... Vol. Leg. 4, 82. Ściany ‘DZAMBAS, a, m. z Tureck. na Podolu » faktor. Czrtr. Mskr. obite były kobiercami dywańskiemi. Bcmial. B. 3.

Jechał rycerz odziany w szaty królewskie na dzielnym stępaku pod dywdykfem szkarłatnym. Nar. Ust. 7, 18. Gardzi złotem upstrzonemi dywdykami. Mon. 71, 21. Na dzielnym rumaku była z przedniego złota kulbaka, i dyw-dyk z bogatej materyi. ib. 69, 405. Dywdyk wzorzysty.

Pilch. Sen. list. 2, 426. Konie ich okryte były długiemi dywdykami z tafty, aż do kostek spuszczancmi, i herbami panów' swoich haftowanemi. Ustrz. Kruc. 3, 138. Towary Tureckie, kobierce, kilimy, ‘dygdyki. Vol. Leg. 4, 82. Widziemy rumaki pod złotemi dywdykami przepysznie ubrane. Zab. 7, 131. Koncerz, ani blask dywdyków, Nie    się

utworzą wojowników. Jak. Baj. 274.    Materya pewna    si,

DYWDYK, u, m. słowo Tatarskie, przykrycie i długie i DZBAN, *ZBAN, a, m. ,(Etym. bania), naczynie baniaste z bogate na konia. Czrtr. Mskr. eilte lange, reiche ^ferbebeefe. uchem do wody, i rozmaitych trunków, eilt Srug, 2ßaf*

►5* 2. 3

fs. to*®

ferfrng tc. Boh. dzban, debén, okrauhlik; Slovac, dżbón, debân; Croat. barb. xbâgn; Croat. stùcza; Bosn. sgbagn, sńd od vode, patrina, buklia; Sorab. 1. losza, nahliwa-cżne kharan; Slavon. pehar, kupa, (cf. puhar, kufa); Dal. varcs, vichya; Boss. JKÓairB drewmiana konewka, «matrs flaszka, cf. Ky^raux, KyBniHHt, KyóuiiiKa, (ob. Kubek), CKy4eibHHita, itopnara, (ob. Korczak); Eccl. [atKiMht|h, Yoant, yimhii. 2|, KUMKI, KyBiUHHü. Zostawiła *zban swój u zdroju. 1 Leop. Joan. 4, 28. dzban. 3 Leop. Do czasu dzban odę nosi, aż s' urwie. Zegl. Ad. 63. póki urwie. Teat. 3, 91. Dzban wodę nonie stłucze. Ja Ez. 157. Dotąd ze dzba-

DZBANEK-DŻDŻEWNICA.

DŻDŻOWY - DZIAĆ.

589

nem chodzą, aż sie też urwie. Pot. Jow. 2, 17.    Slovac.    Grecy zowią Hyades.    Otw. Ow. 517.— Brud. Ost.    A. 3.

DotucT żbanek na wodu chodi, dokud’ ho nèrozbigu. Ger.    — J. Kochan. Dz. 7.    Hyady, siedm gwiazd na czele by-?

$er Slrug fo lang gu 23affer geljt, er einmal gerBrod;en    ka, które przynaszają deszcze, Polacy nazywają dźdżo-

%\) eu erb. 88. $er ftrug gtettg, wie manfagt, ©o lang gu    wnicami. Hor. 1, 19. btc^abcn, ba$ Regengeftirn, btc fünf

SBaffcr, bi3 er bracb. 2Btel. Siła pies we dzbanie widzi,    ober ftebcn ©terne am ^opfe beé ©tiers, (cf. baby Plejades,

ale głowa nie wnijdzie. Rys. Ad. 64. (oczy tylko paść    baS ©icbengeftirn, bte ©lucferttttt). Ni grad, ni pluta, ani

było; oczy się dobrze miały, ale zęby od głodu szczekały).    nawałnice, Ni jemu słotne ugrożą dżdżownice. Żab. 9, H.

Każe on piwo nosić, z za *zbania (zza dzbanu) wyglą-    Otw. Ow. 129. DŻDŻOWY, a, e, od deszczu abo dżdżu, (Boh.

da. Klon. Wor. 34. Ijtnter bem Jlruge fyeroor. Za    młodym    deśtowy deszczowy), Regen *. Woda dżdżowa.    Ptaki

jeszcze do dzbana. Teat. 43, c. 98. Wyb. (t. j.    do pija-    dżdżowe, Charadrii,    należą do rzędu bocianiego.    Zool.

tyki, do pełnej, do kufla, do kolei). §. Dzban, miara,    Nar. 246. Regenpfeifer. DŻDŻOWNIK, a, m. ptak Cha-

dzban piwa, miodu, rozmiar, garniec, ćwierć, konew,    radrius Hiaticula, znajduje się na błotach, i lubi miej-

pro vase vulgaris mensurae potus in quovis loco usitalae.    sca obficie deszczem skropione. Zool. Nar., 246. ber ©traitb®

Cn. Th. ein ^rug, ein SRafS, eine Mainte 33ier, ÜRetfj, SBetn    pfeifet, eine ©attnng Regenpfeifer. ‘DŻDŻYG, ył, y, act.

JC. DZBANEK, nka, m. DZBANECZEK, eczka, m. DZBA-    niedok. deszczem spuszczać, regnen laffctt, regnen. Boh.

NUSZEK, uszka, m. Demin. (Boh. dcbanek, dcbanećek,    dśtjti, dscati, dśtjm, śtjm; Rag. daxdjetti; Bosn. dasgditi;

okrauhljćek; Carn. dębanza; Bosn. bukliięa, patriniça ;    Carn. deshuvati, deshûje, deshy; Vind. disheti, dishuvati,

Ross. »iBaneu’B; ein Üîrügeldien, ein flciner $rug (ein Prügel),    deshuje; Ross. 4o*4HTb, 40*410; Eccl. ^im^oTOYiiTH, na-

ciît Mnndjcn. Do czasu dzbanek wodę nosi. Rys. Ad. 9. *Zba-    ilih HcnycKaTb, 40*4b HcnycnaTŁ. Dżdżyłem na jedno

nuszck. Syr. 773. DZBANABZ, DZBANKARZ a, m. co dzbany    miasto,    a na drugie miasto nie puściłem dżdżu. 1 Leop.

lub dzbanki robi, ber Slrugmadjer, ber $ritge, g. 3). SBafferfruge    Am. 4,    7. Bóg dżdżył im mannę ku jedzeniu. W. Ps.

ntadft. Boh. dcbanećnjk, dćbaneckar, dćbankar. §. Meton.    77, 24.    (spuścił im jako deszcz mannę. Bibl. Gd.). Ogniem

Kufel, moczywąs, ein ©aufauS. Nieborak on dzbanarz    i siarką    dżdżyć będę nań i na jego wojsko. W. Ezech.

leda gdzie w błocie się powali, tamże i uśnie, suknią    38, 22.    (ogień i siarkę spuszczę nań. Bibl. Gd.). Bodaj-

pomaże, czapkę straci. Rej. Zw. 61. DZBANOWY, DZBAN-    by nań wypuścił gniew zapalczywości swojej, a dżdżył

KOWY, a, e, od dzbanów lub dzbanków, 5łritg*, Gannett*.    nań wojnę swoje. W. Job. 20, 23. DŻDŻY imperson.

Cyna dzbankowa, do której dodając cztery dwudzieste pią-    deszcz pada, e$ regnet; Vind. disgre, desh hodi, dishu-

te części ołowiu. Kruml 192.    je; G'roat. desygi; Ross. 40*4im>, 40*4b H4erL.— DŻDŻY

’DZBER, a, m. Boh. dćber ceber, eilt Bi’^er. Warz w wo-    się, zadżdżyło się, ma się na deszcz, chmura się. Cn. Th.

dzie słomę i wiej gorącą wdżber; opałkę połóż na onym    eê Ićijst ftd) gum Regen an. Płótna bieląc, strzedz, ąby₅ na

dżberze. Syr. 990.    dżdżu nie legały, kiedy się zadżdży. Gost. Ek. 70. DŻDŻY-

‘DŹBEO ob. Źdźbło.    STY, a, e, - o adv., pełen dżdżu, regenbaft, regnertfd).

DŻDŻAWY, a, e, dżdżysty (Etym. deszcz), regcnlwft, regne«    Boh. deśtiwy, prśliwy; Slovac. deśtowny, deśtowaty; So-

rtfd). Boh. deśtiwy, deśtny. Dżdżawy Oryon. Klon. FI.    rab. 1. deżcżoyitć ; Carn. deshevne; Vind. dishoun, di-

A. 2, b. Czas dżdżawy. Budn. Ezdr. 10, 13. (dżdżysty.    slien, dishji; Croat. dcsgylyiv; Bosn. dasgdivo; Boss. hc-

jBibl. Gd.). Kraj w chmurach za dżdżawyrn Austrem usta-    HacTHUH, 40*4JHBMH, w. p. dżdżysty wiatr; dżdżysta

wnych się pierze. Zebr. Ow. 3. “DZDZENOŚNY, a, e,    chmura.— Fingal król pagórków dżdżystych. Kras. Oss.

poet. deszcze przynoszący, regeubrtugenb. , Już przeminęły    A. 2, b. Potoki dżdżyste, ib. A. 3. dżdżewne, Regen*,

dżdżenośne obłoki. Zab. 14, 165. *DŻDŻEWY, DŻDZE-    Woda dżdżysta. Syxt. Sz-k. 18. Regeitmaffer. — NB. dal-

WNY, a, e, deszczowy, Regen*. Dżdżewę wody. Ryb.    sze pochodzące stówa deszcz w dyalektach: Vind. obdishu-

Geśl.^B. Dżdżewne wody. Cresc. 548. DZDZEWNICA,    vati, podishuvati ('odeszczyć, *podeszczyć)\ Eccl. oąisk^h-

DZDZOWNICA, y, z. deszczowa woda, Regenmaffer. (Bosn.    th, 040*4310, beregnen; Ross. Heo40*4HMbiH *nieoźdźony,

dascgdiviça, yoda dasgdiviça; Croat. desgyevina; Vind.    nnberegnet; Vind. skv[dishuvati * *przedzdzyć, bnrctjregnen;

dishouniza, kap ,' strieshenza). Między inszemi wodami, ^ind. isdishuvati, vurrsdishuvati * *wydidiyć, auêregnen. dżdżownica jest bardzo dobra, zwłaszcza która lecie z DZGI! DŻGA! exclam, podochocając, fiepfa! Maski kuli— gromem spada. Cresc. 10.— §. Dżdżewnica,    deszczowy    gowe tańcują:    E! dżgi,    dżga,    ha ha ha! Teat. 43,

robak. Volck. 503. (Sorab.    1. deżcżowe hadżik; Vind.    c., 64. ib. 52, b. 61.    Croat.    nu, nuda, de, dejda.

dishni zherv, dishounik; Slavon. glijsta gujavica). Dżdżo- DŹGNĄĆ cz. jêdntl. dżgać niedok., żgnąć, uderzyć, kłóć, we glisty, dżdżownice niektórzy zowią, lumbricus. Mącz. ÏM uszczknąć, ftojktt, ftccfycu. Czasem mię dźgnęła sztychem, Regenwurm. Dudz. 57. glista    ziemna. Cn. Th.    g. W Epi-    czasem płazem.    Zab. 11,    270.    §. Intrans. Machać, rurze z bedł dżdżownic mieli    się rodzić ludzie.    Otw. Ow.    szać, śpieszyć,    norwartê machen,    eilen. Nuże żywo, dźgaj

273. e pluvialibus fungis, Regenfdjwitmme, ^tlge. §. Kamień    śmiało! Teat.    36, b. 74. §. Fig.    Dźgnął sobie dobrze,

z deszczem spadający, jak mniemają. Cn. Th. Ombria. Plin.    łyknął dobrze    duszkiem, er l)at e§    ofwe Rbfefjcn ûUêgefto*-

H. N. 37, 10. ber Sonnerfetl, ©cftoPfłein, (cf. piorunek),    dien. Tr.

kamień, który mało co się różni od piorunka, skutki ma DZIAĆ, ał, dzieje cz. niedok., udzia 6 dok., Boh. zdjti, zdel, czynić te same, co i strzałka. Ład. Hst. Nat. 34.    §.    zdjm; Sorab. dżewam; Vind. djati,    diem, djanje, delati,

Dżdżownice plur., gromadka nieznacznych gwiazd, które    dejem; (Carn.    dijati, dęnem, dęvam, dęłam facere, pone~

wszystko odkryć, có

mu

590

DZIAĆ.

DZIAD.

rę); Eccl. ĄfiKiTH, 4*10, 4*JaTt; (Hoss. 4*Tb, 4hBaTb ad-    @otte§ 3Me gefttyetye). Chcę

dere) ; I. działać, robić, czynić, mctttyen, ttyun, rutrfen. Wszech-    kolwiek się w sercu moim dzieje. Teat. 9, b. 98. tuaS

mocny z takich naród potężny udzieje. Przyb. Milt.    tu meinem §. łiorgetyt. Tu się coś źle dzieje, ib. 30, b.

385. Człowiek ma moc nakłaniać się, i dziać zatem    56. (Co się dzieje? Vind. kai te godi? Garn. dijanu se

według pobudek moralnych. Mon. 76, 267. pattbeltt. Ku    snami actum est; Sorab. i. mi szo dżiyo, mam dżecźo

zbawieniu swemu dziejcie co. Smotr. Apol. 127. ib.    ‘śni mi się). Widzimy z doświadczenia, co się w lu-

190.    §. Dziać tkane roboty, tkać, weben, dziać poń-    dziach dzieje, Z płaczącym człowiek płacze, z śmiejącym

czochy, ftriefen. Wstydać się będą, którzy sprawują    się śmieje. Kor. Hor. 7.    §. Dzieje się komu co ‘tratia

len, którzy dziali a tkali subtelne rzeczy. Leop. Jes.    się, zdarza się, powodzi    się, eê gcfd;ic^t ober getyt einem

19, 10. Panna mieszeczek działa. Pot. Ary. 356.    gut, motyl, übet, fctylectyt.    Aby się mnie dobrze działo,

(ob. dziana suknia). Jedne będą szyły na krosieńkach,    nie godzi się inszym źle    życzyć. Swad. 1, 207. Nie po-

drugie rękawiczki jedwabne będą działy. Star. Dw. 45.    rzucaj nadzieje, Jakoć się kolwiek dzieje. J. Kochan. Dz.

(Vind. djati, vtekniti « wetknąć). Dziać pończochy Vind.    240. Skarżą się potym: ah nie wiem, co mi się dzie-

spletuvati, jiglati, setkati; Ross. BH3aTb, cbhcth. §. Dziać    je. Urzed. 104. Gdzieć    się dobrze dzieje, tam zostań,

wiersze, składać, tworzyć, robić, komponować, -Serfe    Jabł. Tel. 7. Bali się,    iź w odmianie, gorzej im się

mmtyen. Sercu język posłuszny pełnemu Odbiera słowa i    dziać będzie. Kras. Pod. 2, 40. Podnosząc mię rzekł:

nowy rym dzieje. J. Kochan. Ps. 64. — §. Pszczoły miód,    coż ci się dzieje, a przecz tak serce twoje jest strwo-

wosk dzieją ob. Dzienie, dzianka. §. Ciasto dziać, gnieść,    żonę? Budn.    4 Ezdr.    10, 31. —    Co    się    z tobą dzieje?

ob. Dzieża.— II. Dziać komu, (Boh. diti dicere, dim ajo,    ma$ getyt mit    bir OOr?    Nie wiem,    co    się    teraz z bratem

inquam), nazywać kogo, einen nennen, eiltet tarnen nett*    moim dzieje.    Ld. Nie    wiedziałem,    co    się    ze mną działo,

neu, einen 9tnmen geben. (Boh. djti, d’el, djm dico, pre-    ma$ mit mir    uorgtcng.    §. Dzieje się o    czym, traktuje się,

zdjti, gmena premeniti przezywać; Slovac. djm inquam;    rozprawia się, abgetyctltbelt ober OCrtyanbelt merbett. W księ—

Sorab. 1. ja dżach dicebam; Sorab. 2. źasch, źeju loqui;    gach Salomonowych kaznodziejskich, o marności świata

Vind. dim dico, djal dixit, pridevik cognomen; Garn. dim,    tego się dzieje. Leop. Eccles. 1. — §. Dziać się w co*

djal; Bosn. izditti imme indexe nomen; Rag. nadjetti tko-    obrócić się w co, jlt etWflS mcrbeit, fttty tooreirt DerWlUt*

mu imme; Croat. izdeti, izdevam ime; Croat. pridovek    beltt. Wszystko tu ginie, wsystko w nic się dzieje,

cognomen ; Dal. pridivak; Ross. obs. Te3a, Te3fl imię), (cf.    Skoro niezbędny mus ciężko zachwieje. Zab.    9, 3Ö3.

Talmud, niTO schaah nunciavit, cf. Germ. fage, cf. Graec.    Zabi §. Dziać się* podziać się gdzie, motytn    gemttyen,

ńs/xco, 8dxvv[ui). U chrzcielnicy kapłan naprzód pyta : ja-    motytlt fotttntcn. Garn. dijati se kam; (cf. Vind. djati, diem,

koć dzieją? Hrbst. Nauk. U. 2, b. Doktorowi temu Eu-    podjati, loshiti, poloshiti* kłaść, cf. Graec. ftém; Croat.

nochares dziano. Kosz. Lor. 146. Pytał go Jezus: co za    dévati * kłaść; Croat. devenicza farcimen, cf. nadziewać,

imię masz? a on mu odpowiedział: dzieją mi ćma, bo    nadziewanie). Gdy łamiesz pęta ich, gdzie się dzieją co

nas sam wiele. 1 Leop. Marc. 5, 9. Pogańskiego aral-    więźniów strzegą? Mlask. Ryt. 3. Jeślić matka zginie,

da Pindarem zwano, Chrześciańskiemu Arydaeus dziano.    pszczoły pewnie spadną, A rgdy ula nie stanie , gdzie

P. Kochan. Jer. 146. Tankred mu dzieją, ib. 60. Ry-    się dziać, nie zgadną. Rej. Zw. 253. Sława    krzywo-

nald mu dzieją, ib. 66. Już tęskno Annie, (tak dziano    przysiężcy, jako punkcik jeden, i ci, co nań    patrzyli,

królewnie). J. Kochan. Dz. 99. Nomino mianuję, wzy-    rzekną: gdzie się dział? Sk. Kaz. 225. Pytam się do-

wam, daję imię, 'zdzieję. Mącz. Nominare ex altero, tak    mowych , i co blizko siedzą Drzwi. Alić wszyscy o nim,

*zdziać, jako kto imię ma. Macz. (cf.‘nazdziewać,'nazdziać).    gdzie się dział, nie wiedzą. Kochow. Fr. 107.

III. Dziać się, dział się, dzieje się recipr. niedok. (Dzie- Pochodź, dzianka, dzienie, dziany, dzieje, dziejopis, wać się, freq. qu. v), Boh. diti se, dal se, dégi se,    dziejopismo, dziejopisarski; dziewka i t. d. dzieża; na-

djwâm se; Bosn. ditti se, djettise; Vind. je djanu, je    dziewać, nadziać, nadziany, nadziewanie, nadzieja; odzie-

sgojenu, goditi fe; Carn. godit se, gody; Sorab. 2. sze    wać, odziać, odzież, odzienie; przyodziewać, przyodziać,

tschojsch; Eccl. ribamen, C04tflTHCfl, C041>buthch ; (Ross.    przyodziany ; poodziewać; podziewać, podziać; samodział;

4*Ti>Cfl[, 4*Baiocb przybyć do czego); Ross. MtouaeT-    spodziewać, spodziany, niespodziany; rozpodziewać, wdzie-

ca, 40B04HTbca; stawać się, gefctyctyett, fttty Jitłmgett,    wać, wdziać, wdzicwalny, wzdziewać, zdziać;    zadziać,

uar fttty gctycn. Uczmy się, iź się wszystko zrządzeniem    zdziewać sieL; kołodziej, kołodziejski, kołodziejstwo; złodziej,

bozkim, a nie przygodą dzieje. Sk. Dz. 1107. Dzie-    złodziejka, złodziejski, złodziejstwo ; dobrodziej, dobrodziej-

je się mną, tobą, tym się to    dzieje * ta tego przyczyna,    ka, dobrodziejstwo. II. działać,    działywać; dzieło; dzielny,

dlatego. Cn. Th. Nie wiemy,    co się w tym dzieje, abo    dzielność; niedziela, niedzielny,    sześcioniedziałka, sześcio-

co za przyczyna tego jest. Ber. Dek. A. 4, b. Go się    niedzielnica, dwuniedzielny, poniedzielny, poniedziałek, po~

z przykładu dzieje, słusznie się zda dziać. Pelr. Ek. 22.    niedziałkowy; nadziałać; oddziaływać, oddziałać; przedzia-

Myślmy co czynić mamy, mińmy co się działo. Teat. ływać, przedziałać; rekodzielny ; zadziały wać. Dla, qu. v. 43, b. 95. Drozd. W tej sztuce scena przez trzy akty DZIAD, a, m., (Boh. déd ; Slov. dédo, ded, stari otèc dzieje się w domu, czwarty    w krzewinach. Teat. 116,    neb tafik; Mor. starjk, stareeek ; Sorab. 1. dźed, ded;

2. bie ^(utblung getyt t>or. Co    będzie to będzie, niech    Slav. did, stari otac; Croat. dèd;    Dal. did; Rag. djed; Garn.

się dzieje wola boża. Teat. 27, c. 87. (niech się stanie, dęd, dędz; Vind. ded, dedei, diedez, starez, stari

ozha, ozhjak; B^sn. djed; Ross. 4^4^; Eccl. 4T.4L, nf>aoTM|h,    72. DZIADOWSKI, a, ie, Boh. dëduw, dćdkuw; Slov.

cl. Eccl. Boss. 4H4H stryj; cf. Graec. xïeîoç; cf. Sup.    dèdow; Vind. dedein, dedejou;. Croat. dedov; Dal. di-

Germ. $ob » ociec chrzesny, Ma, tata, tatuś, SIttrt ;    dovo; Ross. ^hhhlih , 4t40BCKiK, 4k4yniKHHL; Eccl.

21 bIg.; Roman, atta Sext. Rom., cf. Boh. otec* ociec). 1)    4L40bckw, 4^4«%, npaoTeuecKm ; od dziada abo dziad-

mego ojca abo matki ociec. Saxon. Porz. 124. dziadek,    ka, grojMterltdj. Dziadoska s-ztuka, tycze się wnuka,

starek. Cn. Th. bet ©rojluater. Atlasa słusznie Niobe    Turpis fama datur saepe minoribus. Rys. Ad. 10. Źe-

dziadem swoim zowie, bo jedna z siedmiu córek jego    braczy, fcettlertfdj. Dziadowska woda, u prostactwa, dro-

m..

była Tajgeta, matka Nioby. Otw^ Ow. 225. Jowisza zaś    ga piaszczysta. Wol DZIADUNIO, DZIADUŚ, ia,

taż Niobe dziadem zowie, bo Tantalus, którego córką    (Ross. 4l>4yiiiKa, cf. 4'fe4yniKa 40moboh marchult), pie-

byfa, był synem Jowiszowym z Ploty Nimfy. ib. Dziad,    szczenię dziadek kochany, gute§, liebet ©rojMtercfyea. O

stary ociec, stary tata, pappus. Mącz. cf. baba, babka,    tym ich tatuś, dziaduś i pradziaduś bynajmniej nie wiest»™ matka. — §. Dziady » przodkowie, bte $orfaljren,    dział. Pam. 84, 370. DZIADYGA, i, m. staruch, grzyb,

SSotflltent. Przecz chwalisz dziady, gdyś sam szkarady?    ein nuira fety er 3llter. On tylko jeden dziadyga ponury Nie

Rys. Ad. 58.    §. Dziad względem lat * stary, zgrzybiały.    zna ludzkości głosu i natury. Zab. 16, 314. DZIADZINA,

Cn. Th. ettt alter SOîanu, (cf. stara baba). Co rzec o dzia-    y, m. Zab. 12, 100. (ob. Dziadowina). Alić pełznie jadach, co po bezzębnych dziąsłach językiem bełkocą. 7/or.    kowaś dziadzina z toporem. Nar. Dz. 3, 17. DZIADZI-

Sat. 206. Od małego dziecka, aż do starego dziada,    SKO, a, n., z przyganą, staruch, grzyb, etn b«piid)er

już go wszyscy znają. Teat. 10, 81. Dziecko straszą,    3Utcr. Młody się kłania, prosi, trudzi, A stare go dzia-

w nocy nie wychodź, bo cię wilk zje, dziad weźmie.    dzisko próżno tylko łudzi. Zab. 5, 240.

Mon. 71, 107. Dziad kościelny, staruszek usługi ko- Pochodź, naddziad, \died, pradziad, prapradziad. §. ścielne, n. p. dzwonienia, zamiatania kościoła etc. od-    Dziedzic (Boh. dédie), dziedziczyć, dziedzina etc. §. Do

prawujący, ber Äircfjenalte, ein alter SWauit, ber ba3 Santen    tegoż źrzódia należą: dziatki, dziatwa, dzieci (Boh. déti,

unb bte Säuberung ber $trcf;e nerfte^t. Silnemi barki dzia-    djte), dziecko, dziecieit bezdzietny etc. cf. 3Itta 31 big. et

dów w tę i w owę stronę Ogromne dyndy hałas czy-    ojciec, ociec, Boh. otec.

nią poruszone. Weg. Org. 2.    §. Strych , żebrak stary, *DZIAK ob. Diak.

etn alter Bettler. Dziad przy kościele śpiewa. Zab. 9, 347. 'DZIAKIEŁ, [DZIAKŁO, DIAKŁO. 4], kła, m. To co nazy-Zabł. N‘t dziady pójść * żebrać, z torbą pójść, Ross.x o-    wało się w Polszczę pomocne, miało w Litwie imię

4HTb cl cyMoio, betteln gcl;en. Będę musiał pójść z żo-    dziakła. Czack. Pr. 1, 66. .Çmlfâfteuer. W przywileju na

ną i z dziećmi na dziady, jeżelibym was wszystkich miał    biskupstwo Wileńskie, Jagiełło wyzwala dobra duchowne

raczyć. Oss. Str. 1. Gdyby się każdy człowiek z twą    od wyprawy wojennej, straży, oprawowania mostów,

naturą rodził, Jużby dawno świat z torbą między dziady    dziakłów etc. Stryjk. 446. Przywilejami dawnemi wszyscy

chodził. Nar. Dz. 3, 122. $. W młynie, dziady na try-    ludzie bez uchwały sejmu , od każdej dani podatków, i

bach, |ianftcruuil)lgauge. Schndr. DZIADEK, dka, m. De- też od dziakła, i od wszelakich brzemion powozowych, min., (Boh. dëdek, dedećek); (Ross. 4H4toiiiKa stryjaszek;    które podwodami zowią, wolni byli. Stat. Lit. 87. (cf.

Eccl. 4B4bh*a pedagog). 1. Starek, ojców albo matczyn oj-    eiahły), 'DZIAKIELNY," a , e, od dziakła, ^upfteuer* _

ciec, ber ©rojtoater. 2. Staruszek, eilt alter 2)ïaun. Śmierć    Pod nazwisko siano dziakielne, szła piérw'éj powinność

lub dziatki lub dziadki, mknie, jako się nawiną. Brud. Ost. 9.    tylko dawania siana , potym i różnych osypów , a nawet

Żadnego dnia nie opuści, żeby nie miał iść do kościoła, drobiu i jajec. Czack. Pr. i, 66. jako jaki dziadek kościelny. Teat. 36, c. 21. §. tr. Dzia- 'DZIAKON, ARCYDZIAKON. ob. Dyakon. dek, orzechołom drewniany, stryszek, ber 9îttPnacfcr. 1) 'DZIAŁ, u, m., (Ety m. dziać * działać), dzieło, robota, DZIADOSKO, DZIADOWSKO, a, m. et n.t z przyganą,    praca, bte 31rbctt. Pługiem wyorano buławę, i kilka że-

z niechęcią : dziadzisko, brzydki nieznośny staruch, etn    lezców od strzał staroświeckim działem. Stryjk. 325.

alter ftnafter. Przeklęte dziadowsko. Teat. 28, ii i.    (staroświeckiej roboty, »on alter $aęott). Przyniesiono

ironie. Staruszek, ein guter SUter. I jest się czego lękać,    Witoldowi od cesarza podarek, smoka, pięknym a mi-

żeby zwątlon troską Z samego przywidzenia nie zamarł    sternym działem od złota i srebra urobionego ib. 551.

dziadosko. Zabi. Zbb. 86. Poczciwe i dobrowolne dzia-    (smoka osobnym dziełem urobionego. Biel. Kr. 290.) Dał

dosko. Teat. 24, c. 57. DZIADOWINA, y, m. pieszczę-    cesarz Zygmuntowi konew srebrną bardzo pięknym dzianie, Cttt 311td;en , ein guter 311ter. Po kimże Wac Pan    Hem. Biel. Kr. 478. Konew srebrną tak pięknym działem , iż

chodzisz w tej grubej żałobie! I}>. Po ojcu. Wczoraj za-    więcej robota kosztowała, niż srebro. Biel. Św. 279.

marł luby dziadowina. Zabi. Zbb. 52. Nieborak dziado- 2) DZIAŁ, u, m. (Boh. djl * część; Sorab. 1. dziel, teil, wina. Teat. 27, 44. DZIADOWIZNA, y, z. Ross. 4t-    dżel, tel, dżelk , tżastka; Sorab. 2. żel, żelba; Slav. thàl,

40BiUHHa, spadek po dziadku, ba$ ©rofbaterltclie. Prawo    dio; Bosn. dii, dio, dilak; Rag. dio, djêla, dii, dila,

na 'wnęki z córek urodzone nie ściąga się, aby mieli    djêlak; Croat. dél, dâl; Dal. dli, dio; Carn. dejl, tal;

z ciotkami babiznę albo dziadowiznę równo brać. Szczerb.    Vind. diel, tal, dieu, deilesh, resdejlenje, dielzhez;

Sax. 428 et 117. Koloman uciekł do Polski, dziado-    Ross. 4iiewL; Eccl. Ross. 4011a, YäicTh; Angl, deal;

wizny swej. Biel. Sw. 128, b. Kostyrowie o ojczyznę    Svec. del ; Anglos. dael\ Goth. dail; Ottfried deil; Kero

Przyprawują nie jednego, i o dziadowiznę. Klon. Wor.    teil; Ger. ï^etl, ttyetleu; Gall. tailler), ber 3$ctl, baś

592

DZIAŁAĆ.

DZIAŁANIE - DZIAŁACZ.

nym być, hanbeln, thatig fepit, mtrfctt. Ociec mój działa, i ja też działam. Sekl. Joan. 5. not. « nie próżnuje-ć

len. dzielenie, rozdzielenie, podział, ba$ %ty\\i\\, lang. Książę Witold obchodził się z bracią, jako lew z osłem, w dziale. Stryjk. 531. Powinna białogłowa, po trzydziestu dniach mężowym sukcessorom dział uczynić. Chełm. Pr. 92. §. Udział, rzecz przydzielona, działem przypadła, baS 3w0^t^cilte, ber jugefallene Theif, ber fêrbtheil, ber îl/etl. Vind. dieu, erbshen diel, nadiel, do-diel, nadielek, dieushnu, dieudizhnu blagu; Ross, yna-ctoicl, AOCTOflHie, naft. Turcy mówią, że bóg dał działem wodę chrześcianom, a onym ziemię. Kłok. Turk. 250. Jakikolwiek potęgi dział ci się dostanie, Niech zawsze dobro ludu twe będzie staranie. Zab. 15, 108. Dobra żona, jest dobry dział. Radź. Syr. 26, 3 ; a w dziale bojących się Pana dana będzie. Bibl. Gd. ib. §. Dział roli ob. Łan. Cn. Tli. *§. Cześć, ber    btc Slbtheb

luitg. X. Perzyna dzieło : Lekarz wiejski, dzieli na działy, rozdziały, ucinki.

Pochodź, słowa Dział: działo, działko, działolej, dzia-łomierz, działowy, półdziałek, dzielca, dzielczy, dzielić, dzielniczy, dzielnik, dzielny, dzielność, dyl; niedzielny, niedzielność ; oddział, oddzielić, oddzielacz ; podział, podzielić, podzielny, podzielność. przedział, przedzielić, prze-dzielacz , przedzielca , przedzielnica ; półprzedział; rozdział, rozdzielić, rozdzielny, rozdzielność, nierozdzielny, nieroz-dzielność-, udział, udzielić, udzielny, nieudzielny, nieu-dzielność ; wielodzietny, wydzielić.

DZIAŁAĆ cz. ndk., udziałać, zdziałać, podziałać dok, dzia-ływać czstl., robić, czynić (Etym. dziać), machen, tl)un, hanbeln. Boh. delati, delam, dèlawati; Slov. delóm, fa-brico ; Sorab. 1. dzielacź, dzielam, dżilam , dżjlu, vulgo dżjwam * procżuyu szo, pracuję ; Sorab. 2. żelasch, że-wasch; Croat. delati laborare; Vind. delati, delai, délam, djati, diem, sdelati ; Carn. dęłam; Rag. djellovati, die— gljati (*2) coelare); Bosn. djagljati, djellati, djellovati, dillati ( * 2 ) laevigare, dolere); Ross. AtjiaTb, CA^ftTb, Ai^aio; Eccl. AHiATIt, AlilO , At^aib, TBOpHTb , AtTeJCTByiO , 4t-aaio , (cf. Graec. reilo5 ago, perago, &etvou laborare, Hebr. bby fecit, b^nn hithallel, peregit). Roxolany z surowych skór wołowych kaftany sobie działali. Biel. Kr. 15. Jezus nie jednego zdrowym udziałaŁ Sekl. Joan. 5. Bogactwa tę własność mają, że głupiego mądrym działają. Cn. Ad. 31. Dyonizego fortuna z księcia szkolnym mistrzem udziałała. Warg. Wal. 216. Co nie ma słuszności, to też p.ożytku nie działa, ib. 209. (nie przynosi). Co dobrze, znamy, a nie działamy. Cn. Ad. 90. Inszych nauczacie, sami nie działacie. Zegl. Ad. 105. Źle działamy, a fortunę obwiniamy. Jak. Baj. 190. Czegóż się to dziwić, że źli źle działają. Pilch. Sen. 251. Powinności swój dosyć nie działał. Orzech. Qu. 140. — 'Liczbę za co działać. 1 Leop. Hebr. 13, 17. liczbę dawać, liczbę kłaść, sprawować sie z czego, fKcdjltnng ober 3îe» djenfehaft ablegen. (cf. liczba). — Ser działać, ob. Tworzyć, Ś&fe machen. Tr. — ‘Ó.Intrans. Działać,.dzielnym być, czynociec mój, stworzywszy świat, ale działa, i ja też syn jego nie próżnuję». Sześć dni jest, których ma być

działano. Sekl. Luc. 13. (cf. niedziela, od niedziałania; Eccl. iifiA/^uiiiKT. święto ob. Próżnować). Człowiek się urodził do życia działającego. Zabi. Roz. 159. Sam działaj, przyjaciół nie czekaj. Rys. Ad. 63. (cudze ręce letkie , ale nie pożyteczne). Nie mówić, lecz działać przystoi. Kras. W. Ch. 55. Nie dla próżnych okrzyków działa wielka dusza. Kras. W. 65. Którzy działali i którzy dzieła innych opisali, sławę przed światem mają. Pilch. Sali 5. Czyń mężnie, działaj, nie bój się, ani się lękaj. Leop. 1 Chroń. 28, 20. Część nauki działająca practica, uczy, jak z umysłowćj części theoretica powzięte wiadomości, istotnie działanemi i wykonywanemi być mają. Perz. Cyr. 1, 61. ber practifche    Nieprzyja

ciel działać zaczepnie umyślił. N. Pain. 23, 150. er molltC Ûtt(jriff8tt)etfe fyaitbellt. §. Działać na co, wpływ mieć, skutkować, worauf nńrfett. Czas ponury nietylko fizycznie, ale i moralnie nad nami, albo raczej w nas działać zwykł. Kras. Pod. 2, 98. Przyczyny działające. Bals. Niedz. 1, 374. mtrfettbe Urfad)en. Ross. AiHCTByiomifi ; Ross. 4tH-CTBOBan. skutkować; Eccl. AbfiCTBOBaTHca; Vind. delati; Sorab. 1. dżewam, skutkuyu operor. Działać arytmetycznie , arittymettfd) »erfahren, ob. Działanie §. 3. — DZIAŁANIE, ia, n. (Slov. dèlanj; Ross. AificTBie, aIjhctbo Eccl. cwniMiie; Slav. dillovanje); §. 1 czynienie, czynność, ba$ 2M;cit, baś îfyun, b ai Sßirfen, bte ^ätigfeit, SBtrf* famfett. Przykład w ten czas niech ma dzielność, kiedy dobry, ale dawać się cudzemu niedobremu działaniu powodować, niegodna. Kras. Pod. 2, 264. Los wam dla ojczyzny dał w ten' czas pracować, Gdzieście śmiałym działaniem mogli ją ratować. Nieme. P. P. 35. — §. 2) • Na operacyą nie znalazłem słowa Polskiego, do tego rozumienia sposobnego; ale tak opisać mogę, iż jest moc z natury dana i czyniąca; może się zwać działaniem. Szukaj kto inszego naszego słowa ; aboć i to dobre : dzielna moc. » Sk. Dz. 636. berô SBlrfen. §. 5) Arytmetyczne działania. Lesk. 2, 5. Dodawać, odejmować, mnożyć, dzielić, są 4 fundamentalne arytmetyki działania. Jak. Mat. 1, 15." btc mer ^Rechnungsarten, @pe» CteS. DZ1AŁANY, a, e, partie, perf. robiony, gemacht. Siarka jest samorodna i działana ; działana jest, która ognia doznała. Śleszk. Ped. 420. natürlicher unb fimftltcher Schwefel. Mające być działane, czynione, Eccl. Ainnaa agenda-, (Croat. delatni dan * robotny dzień); Vind. dellar-na ; Sorab. 1. dżewaneża warsztat, robotnia. DZIAŁACZ, a, m. ezyniciel, sprawca, działaniem swoim co wywodzący, ber $h«ler' b« SBtrîer, <peroorbrtngcr, Urheber, ber btcMurfenbe Urfadje won etwas tft. Sorab. 1. dźelacżer, dżelriik, jem. dżelnicżża ; Sorab. 2. żelascher; Vind. de-lauz, fern, delauka, (dëlazh* rzemieślnik); Carn. naródnik ; Rag. djellovnik; Croat. delàvëcz; Dal. dilovnik; Hung. dolgos ; Bosn. djegljar, djellaę faber lignarius ; Ross. A^Tejib, Atmejib, AfcHCTBOBaTejib ; Eccl. ùumtgm*, fern. AtaaiejbHHita ; AtacTBHTejb, AiabHiiKb. Ta sprawa wielka ; potrzeba tu dwóch działaczów i czynicielów. Bals. Niedz. 2, 546. My jesteśmy nieszczęścia naszego działacze. Kras. List. 2*, 99. Działacz i sprawca wszystkiego dobra. Wys. Ign. 188. Dla człowieka wielki twórca tyle

DZIAŁAJ - DZIAŁO.

DZIAŁOBITNIA - DZIANKA.

595

ki. Sk. Dz. 269. (gromiciele, bicze). — *§. II. Wejrzyj Panie na *działo twoje. Wrób. Zołt. 217. (respice in opera tua, na dzieło twoje). Trzysta kościołów w Kijowie, rozmaitym ‘działem budowanych. Biel. Św. 168. sposobem. DZIAŁOBITNIA, i, i., baterya, miejsce, w którym artyllerya, obwarowana szańcem zkąd potrzeba, stoi bezpiecznie, i strzela przez strzelnice powyrzy-nane w przedpiersieniu. Jak. Art. 3, 291. bie Satterie, ba3 Stücfbett, bie ©tücfbcttimg. Slav. tabla; Vind. shtukou-ni nakop, shtukni nasip. DZIAŁOLEJ, eja, m. DZIA-ŁOLEJN1K, a, m., ludwisarz, który działa leje, ber @tütf-gießer. 7V. — Ern. 1131., Vind. vlijauz strelneh kofou, shtukovlivez. DZ1AŁOMIAR, u, m., masztab, pręt tak podzielony, ii objąwszy śrzednieę działa albo kuli, i przyłożywszy ją do przedziałów porobionych na działo-miarze, pokaże się z niego , wiele funtów waży takowa kula, albo działo wielofunlową kulę niesie. Jak. Art. 3. 291. ber SOfaßftab, ber 9iid)tftoif, ber ÄibmtgSftab. ‘DZIA-ŁOSTRZELEC, lea, m, artyllerzysta, Boh. dèlostrelec, kanonier, ber Rationier. DZIAŁOSZA, herb, w polu czerwonym szary róg jeleni ; po lewej jego stronie skrzydło sępię; na hełmie trzy pióra strusie. Europ. 3, 14. ein Sappen. DZIAŁOSZYN. a , m., miasto w ziemi Wieluńskiej. Dykc. Geogr. i, 180. eine (Stabt in ber 8anb* fdjaft Stdun. DZIAŁOSZYŃSKI, a, ie, z tamtąd. n. p. W Krakowskim dawano małdratowego osepu z łanu po 6korcy, i dochód ten kościoły miarą Pajęcką, nie Działoszyńską, odbierały, Ostr. Pr. Cyw. 1, 302. 2)$ialofd)iner Saß. 1) DZIAŁOWY, a, e, od działa, dzialny, armatny. Boss iiymemiUM, Stücf *, Œammen*. Kule działowe. Nies. 1, 16 Ujście działowe, bie (Sanoncnntünbung. DZIAŁOWY, ego, m., Subst. dozorca dział. Arch. 2, 18. ber ©tücfauffeljer. Działowemu wiedzieć potrzeba, jako działa obwarować, aby on nieprzyjacielowi bardzo, nieprzyjaciel zaś onemu, nic szkodzić nie mógł. ib. praef. Działowy, kanonier, Boh. dèlostrelec; Vind kanonirar, strielavez; Boss nymnapt, saTHHimiKŁ, 33THHH0H CTptjieui, im-majibHHKi. 2) DZIAŁOWY, a, e, od działu, , Boh. djlćj , djlecy (disling. dziełowy).

Światów zdziałał, a łaską obdarzył go mile, Aby od niego w rzeczach wszystkich znaleziony Powszechny działacz, mógł być uwielbiony. Przyb. Mili. 96. Teraz juz rzeczy w blizkich przyczynach pojmuję, I do pierwszych działaczów juz znalazłem drogę. ib. 282. — DZIAŁAJ ! interj. Nuź! słowo pobudzające, agesis. Włod. ntat^C }u! oorrodrtS! weiter! mad?c fort! Croat. de, del! ob. Działać.

Pochodź, cf. pod słowem Dziać; — dz-ieło, dzielny, dzielność , niedziela, poniedziałek , niedzielny, dwuniedziel-ny, sześcioniedziałka, sześcioniedzielnica ; nadziałać ; nad-działać; oddziaływać, oddziałać, przedziaływać, przedzia-łać, przydzioływać, przydziałać ; zadziaływać, zudziułać; rękodzieło, rekodzielny.

DZIAŁDOW, a, m. miasto Pruskie z zamkiem, przy granicy Mazowsza. Dykc. Geogr. 3, 61. bie Statt Solban tn Preußen.

DZIAŁKA, i, z. (E/ym. dział, dzielić), pomiar podzielnych części, scala, n. p. działka prędkości, scala releritatum.

Hub. Mech. 22. bie Scale, ter Saßftab. DZIAŁKO, a, n.

Demin. słowa działo; armatka, Hoss. nyiuequa, eine fleh ne Kanone, ein fletneé Stücf. Na co więc działka gęsto po miejscach pewniejszych, I wieżyczki dla straży w górach wynioślejszyeh ? Star. Yot U. 3, b. Parę działek wypalił, a za każdą chybił Star. Vol. D. 4, b. Syna-czkowi czteroletniemu kazał narobić rozmaitych arkabu-zików, działek i inny« h wojennych narzędzi maluśkich.

Wys. Aloj. 34. DZIALNY, a, e, działowy od działa, ar-matny, Kanonen* . Huki dzialne i ruśnicze. Hipp. 9.

DZIAŁO, a, ». Boh. dèlo. — Etym. dział, dzielić; Slov. dèlo ; Vind. kanona, strelni kofs, shtuk; Carn. kos, töp ; Sluv. top ; Boss. nyiuna, nmuaab, opy/de ; §. I. wyraz powszechny, znaczący wszelkie narzędzie wojenne, służące do wyrzucenia jakiegokolwiek poeisku. Jak. Art. 3,

291. ein Stücf beä ©cfcfyüßfä. Zwyczajniej oznacza same wielką strzelbę, a najczęściej sarnę armatę, ein Stücf beŚ groben ©efcfjüfsW, infonterbeit eine ßanone. Boku 1378 strzelbę ogromną i straszliwą, którą działem pospolicie zowiemy, ku zatraceniu wiela godnych ludzi, jeden Niemiec u Wetenów wymyślił, z spiży albo z miedzi ulaną Stryjk 425. — Gwagn. 385 (cf. strzelba pioruno- DZlAŁYWAĆ, ał, a, act. frequ. słowa działać » czyniwać, wa). Przywiózł śpiży wiele na lanie dział i wszelakiej oft tljmn, machen; Jlt niadjett pflegen. Wiele częstokroć strzelby. Baz. Sk. 590. Działa huczą, wyją. Dudz. 20.    działywał dla niego. Odym. Siu. M. 2.

konie największej piękności. Boter. 16. Piorun Jagielle jednym razem zabił czterech woźników, i dziewięć dworzan konie, i królewskiego dzianeta. Stryjk. 517. Królowi dał Jan Zamojski konia stada swego, który urodą i cnotą podobien był dzianetowi. Gwagn. 180. Na dzianetach Hiszpańskich jadą. Pot. Arg. 272. Dzianet Tu-

Działa przyrównywano do zwierząt szkodliwych, a ztąd DZIANET, a, m. koń piękny. Dudz. 37. z Hiszp. ein ®C* im po większej części przezwiska nadano, jako to: smok, net, ein 3lrobtfd)* Spantfdfeê fRoß. Dzianety Hiszpańskie są bazyliszek, wąż, sokoł, jastrząb', krogulec, jaszczórka, sierszeń, Świercz. Arcbel 8. Działo komorowe, ein Kant* merftücf, ma komorę osobną na nabój, mniejszej śrzedni-cy, aniżeli jest kanał. Jak Art. 3, 291. (cf. śmigowni-ca, półdziałek, armata). Miejscy ludzie mają mieć pół— haki, działka, działa, miecze, oszczepy i wszystko, codo obrony piechoty należy. Petr. Pol. 454. Działa pięknie    recki daleko prędszy jest nad Polskie lub Niemieckie ko-

i kształtnie ulane. Kłok Turk. 235. Nabił działo które    nie. Boter. 3, 50.

w zamku było, i wziąwszy ognia zapalił, gdzie o włos, DZIANIE ob. Dziać, gdy się działo na wstecz rzuciło, pod koła go nie po- DZIANOWID ziele ob. Lisi ogon.

rwało. Wys. Aloj. 35. Prov Stephani Beg. Tego tylko 1. DZIANKA, i, i„ dziana szata, nieszyta, ein gewebte z działa zabiją, kogo piorun ma zabić. Bys. Ad. 67.—    Kleitungöftücf. Dudz. 37. Vmd. shtrikaria, pletenina, ple-

fig. Bazyli i Nazyanzenus, wielkie dwa działa na berety-    tnu delu; (Boh. danek vestis linea superior brevis mulie-

86

Siownik Lindegt wyd. 2. Tom I.

a,

rum), g. Nocna kamizolka. Tr.    elit M)icamifol. DZIANY,    bel piefek ; Dal. xalö; Boss. xpamx, xpammcB, ^eHeu’L.

e, part. perf. słowa Dziad    qu. v.— g. Tkany, nie-    Dziarstwo stłukłszy miałko, oblać ukropem. Lek. koń. 2,

szyty, gemcl't, gemirft. Oponę    robotą dzianą udziałasz.    16. Opoką loch i lekkićm zdziarstwem zasklepiła. Zebr.

1 Leop. Ex. 26. (haftarską. 3    Leop.). Rękawice dziane    Ow. 59. levibus tophis. Wyłamał mi dziarstwem zęby

rozmaite. Vol. Lep. 4, 359 Złotem dziane dywany. Pot. '■ moje. Budn. Thren. 3, 16. (pokruszył o kamyczki. Bibl.

■    Arg. 333. Dzianej trudno było    dzielić szaty jego. Groch.    Gd.). Dziarstwo, dziarstwisty kamień, Gall. tuf. Staś.

.    W. 178. Nie dzielono szaty    pańskiej dzianej; tak i    Buff. 99. tophus, ber $of, ber ïofftctlt ; Boh. opuka; Sorab.

, nauka jego od niego samego udziana, nierozdzielna i. drapacźnć kamen.

• w sobie jest.; Źrn. Post. 3, 783, b. — 2. DZIANKA,. i, DZIĄSŁA, G. dziąseł, plur., Boh. dasne, dasnićka ; Slov.

dósnć, gâsno; Dal. deeszna ; Carn. dasne; Bosn. dćsni; Bag. desna , dćsni, desânaa, kossiêr, kossieriza, xvallo, zazubiza; Slav. zuberina, zuberinieza; Sorab. 2. żeszna; Sorab. 1. zdżaszna, (Sorab. 1. dźasno żuchwa, czeluść; dżiaszna podniebienie); Boss. 4ecna, 4ecnu, gingivae, mięsista część, wewnętrzną stronę szczeki składająca, wargami otulona, w której zęby są osadzone. Kluk. Zw. 1, 46. bû3 3n^iflctfcl). Choroba dziąseł ob. Dziegna. DZIĄSŁOWY, a, e, B^nfletBag. deesni; Boss. 4e-CHHUiHUH. W dziąsłowych komórkach in alveolis szczę-

1.    Demin. słowa dzienia pszczelna, ba3 ©emirf, baä 3Rooj3, bte SBabett trn 33teneitftocfe. W takim ulu większą dzienia urżniesz, pociągnąwszy onćj krótkiej dzianki, co na jeden zatworek tylko była urobiona. Kąck. Pas. 21.

‘DZIARDYN, u, m. poet. (z Franc, jardin.) wirydarz, piękny ogród, etn fdjińier Suftgarteit. W dziardynie tym spoczywać wolę. Kochoiu. Boi. 106. Zakwitły piękne dziardy-ny. Kochow. 166. Wiosna każe, bierz krzaki z piwnic rozmarynu, Lubo są obumarłe, nieś je do dziardynu. ib. 9. Dziardyn fiołkowy, ib. 143. W dziardynie rozmaryny, hizopy pachnące, Fioły różnej barwy stały, nar- ki, zęby są osadzone. Zool. Nar. 93.

-    dy woniejące. Banial. L. Z suchych wydmów rozko- DZIATEĆZKI, ek, plur. Demin. słowa dziatki, gattj Hetrte

szne wyrabiam dziardyny. Zab 9, 104. Zabi    $titberd)ett. Litwa z Sambyi niewiasty i dziateczki jak

DZ1ARŃ, i, i., dziarstwo, drzastwo, $ie$, grober ©attb,    trzodę do siebie wygnali. Stryjk. 269. Wiele tysięcy

(Etym. ziarno). Rurgundya wiele ma dziarń. N. Pam.    dziateczek, panienek, które w młodym ciele twarde mę-

16, 98. DZIARNINA , y, z., miód przez starość w ziar-    ki zwyciężyły. Birk. Krz. Kaw. 29. Koniec małżeństwa

na obrócony, ,znajdujący się także w komórkach plastro-    są dziateczki. Sk. Kaz. 421. Dziateczki niewinne śpię—

wych. Kluk. Źw. 4, 197. ftonterljontg, ber oor 51ltcr for*    wały. Groch. W. 285. Dziateczki moje. Budn. 1 Joan.

■    mg geworben tft. DZIARNISTY, a, e, pełen ziarn, formg.    2,1. meine Üfttibleiit, Cutter. Dopuśćcie dziateczkom ma-

DZIATKI, tek,

Piasek do wmieszania w wapno, pov\inien być kamieni-    lutkim do mnie chodzić. Sal. 6, 161.

sty, albo jak mówimy, dziarnisty. Kluk. Kop.    1, 308.    plur. Demin. słowa dzieci, propr. et improprie. Boh.

■    Ziemia dziarnista. N. Pam. 16, 94.    djtkÿ; Slov. ditki ; Eccl. 41>tkh; 5ltnbercf)eu, Stüber. Wiele

DZIARSKI, a, ie, — o adv., ochoczy, hoży, śmiały, żwa-    złych dziatek z rodziców cnotliwych. Auszp. 29. Dobre

wy, darski, mutljtg, frtfd), macfer. Vn\d. tersath ; Eccl.    dziatki zdobią matki. Źegl. Ad. 60. Eccl. 40K|>0Y*4ïe- Ja-

4ep3CKiił, cr.ii.AT., óe3CTpaiuHUii. Niedziarski,    ko ty rodzice swoje, tak cię uczczą dziatki twoje. Bys.

nieśmiały, pusillanunis. Macz. Znowu się czuję zdrowa,    Ad. 18. Dziatki moje, to wam piszę, żebyście nie

dziarska i tańczyć gotowa. Tent. 56, b 79. Kupid cze-    grzyszyli. Bibl. Gd. 1 Joan. 2, 1. Boss. peónTa. Śmierć,

ka,. rychło ugoni zwierzynę, Młodziuchne chłopię, lub    lub dziatki lubo dziadki mknie jako się nawiną. Brud.

dziarską dziewczynę. Zab. 16, 526. Masz jedne z swo-    Ostat. 9. jung Ultb alt, ^tltbcr itltb ©reife. DZIATWA, y,

ich pokojowych bardzo dziarską. Teat. 18, 160. Dziar-    i., collect., z ubolewaniem, arme fôtnbertfyett. Obok oszar-

ski jestem Eccl. 4ep3aio, cf. Graec. &aoQÓo3; Eccl. 3'4ęp-    panego    gospodarza, na zbutwiałym barłogu, śpi    mała a

CTBOBaiH, CMtjiMMt ymiHHTŁ ośmielać. DZIARSKOŚĆ,    naga dziatwa. Przestr. 211. Ze złego zbioru    drobna

ści, i., ochoczość, hożość, śmiałość, żwawość, bte    dziatwa    nie ucieszy się. Psalmod. 34. Wielbij i    ty dro-

SDłntljtgfett, §rtfd;bett, SSatferfyett (ob. Darskość). Niedziar-    bna dziatwo niepojętego pana w dobroci. Psalmod. 57.

skość, nieśmiałość, ubjcclio animi. Mącz. Boss. no4ep-    Słownych przekazów drobna obawia się dziatwa. Dmoch.

30CTB, 4ep3H0BCHie; Eccl. 4(>T.:ęocTh, npo4ep3nyiie,    11. 2, 219. Nauczyciel dziatwy. Nar. Hst. 2, 364. Eccl.

npo4ep3aHie.    4iTna, yä4I|c.

DZIARSTWISTY, a, e, podobny do piasku gruzłowatego. DZIĄZKI dem. nom., dzięgi * pieniążki, 11. p. Dla pospól-Wtod. drząstwisty, grobfórntg, fteftg. Slov. drsnatÿ; Hung.    stwa kuć należy grosze ipółgroszki, jako Moskwa ma

darabos; Vind. proden, debelopieskast; Sorab. 1. wo-    zwyczaj    robić swoje dziążki. Star. Vot. B. 3,    b. Ross.

troperżcżoyitć. Ziemia dziarstwista. Brzost. Duch. 105.    4eHbra,    4eHe?KKa, eilte Ijalbe $opet)fe; ^leiitgelb.

■    Często bywają działa dziarstwiste, dziurawe, chropowate. DZICZ, y, ź., 1. dzikość, bte ffitlb^ctt. Minęły czasy dziczy,

Archel. 24. Twierdze z kamienia dziarstwistego. Jak. Art.    już i lud myślić poczyna. Przestr. 329. Nieszczęśliwie

2,    295. DZIARSTWO, 'ZDIARSTWO, a, n., piasek    uwolnion od cnotliwej dziczy, Przywykł sprośnym wyra-

gruby, drzastwo, ^teê, ©rte$, grober ©aitb. Dziarstwo,    zom słuch czujny dziewiczy. Kras. W. 6. Rodził się

gruby a kamienisty piasek. Volck. 371. Brzost. Duch. 129.    człek żeby kochał, cóż za nałóg z piekła W dzicz go

-    Ital giara ; Lat. glarea; Boh. kuz, śterk; Sorab. 1. brożki    taką przekształcił, że potwora wściekła. Zab. 12, 175.

pesk, wotra perżcż, Wotroyina; Vind. prod, prodje, de-    Kwitnęło dobro, a dobro nie lada, Lecz dzicz nierzą-

dna i słuchać nie rada. Zab. 1 2, 405.    2. collect. Dzicy modły czynili dla płodu, i wszelkich rozkoszy cielesnych

DZIECIAK ob. Dzieciuch. DZIECIA-TECZKO, a, n., demin. słowa dzieciątko (dziecko, dziecię), ein ganj flehtet ^inbdjen. Dzieciąteczko noworodne. Groch. W. 395. Najwdzięczniejsze to dzieciąteczko każdemu się piastować i całować daje. Sk. Kaz. 488. Kto raz to pieścidłeczko Ujrzy, wdzięczne, dzieciąteczko, Nic nie ujrzy piękniejszego Groch. W. 354. DZIECIĄTKO, a, 7i., demin. słowa dziecko, Boh. dètiatko, robótko, holâtko ; Sorab. 1. dżecżatko , decżatko ; Sorab. 2. żesche-tko, goletko; Vind. dietetze, detteze, dettezhe; Slav. diteshce; Bosn. djetescęe ; Ross. 4hthtko, na4Ue, (4iTe-liijunj, 4tTeHŁiuieKX, nTeHeifL, nTeinnncL pisklę); Eccl.

4HTATK0, CblHOKl II.1H 40»IKa , 4tTnuie Majioc; bûâ ^inbehen, bn§ 5îinblcttt (Sutljer). Skoro usłyszała Elżbieta pozdrowienie Maryi, rozradowało się dzieciątko wt żywocie jej. Bial. Post. 64. Rzekł anioł pasterzom: najdziecie maluczkie dzieciątko, w pieluchy uwinione. ib. 62. Dzieciątko Jezus Vind. diete Jesus, boshje diete.— Szpital w Warszawie, za staraniem X. Baudouin, missyo-narza, założony, pod tytułem Dzieciątka Jezus. Vol. Leg. 7, 375. Mon. 68, 114. ba$ 5Unblein 3efu3, ein gtnbcllnurô tn SBflrfdjan. Poszła ta summa do Warszawy, częścią na dzieciątko Jezus, częścią na śpital ś. Łazarza. Ossol. Str. 3. Straciwszy honor i sławę, do dzieciątka Jezus wpra-szać się będzie musiała. Teat. 7, c. 8. DZIECIĘ, ęcia, n., plur. DZIECI, Boh. djte, robć, G. djtćte, Plur. dćti; Slov. d’ita, d’geta, dgita, dgetki, ditki ; Sorab. 1. dzie-cżo; Sorab. 2. żesche, gole; Croat. dćte, pl. decza, detcza; S/ar. dćte, dioa; Bosn. dite, djete ; Rag. djete, tetta ; Carn. dęte, otrok, otrozhje; Vind. diete, dieteta, dietetzi, otrok, (ob. Otrok); Ross. 4HTH, 4^™, orpona, si^eneut; Eccl. fttTA, ,ynTiii|ih, 4hta, yäji» , na4U, M4a4a, uaa^CHhifh, (cf. Eccl.    Graec. Tog stryj, cf.

dziad, dziedzic, cf. Eccl. 4a4ŁKa, pedagog, cf. Graec. rvr&ńg\ ap. Ulphil. diet^ens; cf. dziatki, dziatwa), względem rodziców, syn lub córka, b(t$ ^titb, Ctn 5\iltb, (Śojjn über Tochter. Dzieci mędrsze teraz, niż ociec, niż matka. Burl. B. 1. Dziecię za rękę, matkę za serce. Rys. Ad. 12. (matkę sobie ujmuje, kto się z dzieckiem jćj pieści). Podrzutek, czyli dziecię znalezione. Teat. 30. b(t$ ftinbelftnb, (cf. bękart, bęś, basztart). Komu bóg da dzieci, da i na dzieci, (cf. błogosławieństwo, konsolacya). Dziećmi, abo z dziećmi chodzić, w ciąży być, ob. Chodzić. Małe dzieci, ob. Drobiazg. Dobre dzieci Eccl. 40RpOYA4‘i€, óiarocjOBCHHoe na40po4ie, xopomie 4^111. §. Względem wieku , niedoźrzałości, nierozumu, ein ^tttb, tn 3Ittfehung be§ 3llter§, ber Unreife, Unmünbigleit. Dziecię ma być rzeczone, póki nie dojdzie siedmiu lat. Saxon. Porz. 150. Nie dziecięć już jest, Mać rozum, Minęło mu siedm lat. Cn. Ad. 593. Ćoby to było, mogą zrozumieć i dzieci. Jag. Gr. A. b. Ale dzieci jesteście , Wc Pani i mąż jćj. Teat. 52. d, 88. Nie stawajcie się dziećmi na rozumie ; ale we złości bądźcie ma-łemi. 4 Leop. 4 Cor. 14, 20. Dziecię prawdę powie. Cn. Ad. 224. Starzy dwa razy dziećmi. Pot. Pocz. 163.

DZICZAK - DZIDZILIA.

DZIECI - DZIECIĘ.

595

ludzie, nulbe, ro^c SDîenfdjen ; SBilbe. Przechody półno- . od niej zadali. Stryjk. 136. bte SSeniiê bep bcn Slaöen. cnéj i wschodniej dziczy ku państwom Rzymskim, Go- DZIECI ob. Dziecię, tów, Alanów, Hunów.... Nar. Hst. 4, 443.; Ross. 41m dzikie ptastwa, dziczyzna. ‘DZICZAK, a, m., zwierz dziki, eilt ruilbeê ütbter. Dziczak ubieżeć złemu się zdał razowi.

Źebr. Ow. 485. fera. DZICZEĆ, ał, eli, dziczeje neutr. ndk., zdziczeć dk., dzikim się stawać, rut Ib werben, ner*

Wtlbern. Boh. diwoćiti se, zdiwoeeti; Ray. divgljatti; So-rab. 1. dziwu szo; Vind. divjati, vdiujati fe, sdiujati fe;

Garn. sdovjam ; Eccl. 4HnecTByio, 4nmo, 4imyca, 4nny-

_ loca; Ross. 4mrfeTb, 4imaTb, 04JinaTb, cmipintTb, 3Btp-CTBOBaTb (ob. Bestwieć). Nie trzeba z bydłem groźno się obchodzić, inaczej z bojaźni dziczeje. Haur. Sk. 53.

Winne drzewko chędogo obcinają, aby nie dziczało od wilków. Dudn. Cyc. star. 27. On co przedtym nie znał polowania, Juz inszego nie zna teraz podobania, Juz zdziczał w borach ciemnych. Jabł. Tel. 88. Drzewa ogrodowe, choćby były najlepszego szczepu, do lasu przeniesione dziczeją. Boh. Dyab. 4. Surowych trzeba praw przeciw zdziczałemu ludowi. Zab. 15, 288. Człek dziczeje , nie mając zwierzchności. Blaź. Tl. B. 3, b. DZICZEK, czka, m., drzewko nieszczepione, ein Wtlbeê SMltttt* djen. X. Kam. DZICZKA, i, z., dzika dziewczyna, ein ttńlbeS, fdjcueS 2J?abd;en. Ale przestrzegam, zdała téj dziczki , Bobyście były współzałotniczki. Zab. 9, 554. Zabi.

‘DZICZYĆ cz. ndk., zdziczyć dk., bestwić, dzikim robić, nńlb madjen. Boh. zdiwoćiti. DZICZYZNA, y, z., dzikiego co, n. p. dzikie paiejsce, ba3 SBilbe, ein nnlber £)rt, eine SBilbniß. Boh. diwmeina zwierzyna ; Bosn. divjacina, meso divje; Carn. dovjina, nrilbcö ©ewä^Ö, SBilbpret, dovjazhè-na, wtlbeê îlûer ; Ross. 4nmiHa, KaóaHinia, W ogrodzie widzim kwatery, drzewa, dziczyzny. Dmoch. Szt. R. 8. cf. dzika promenada. §. Dzikość, surowość, Silbfyeit,

SRofyfyeit. Biada tym nikczemnikom służebnym dziczyzny Zwieńczonych grahieżników, ziemi niszczycielów. Zab.

12, 4 77. Tapicer Francuz dziczyznę dawną jej zamku jakożkolwiek miał przekształcić. Kras. Pod. 2, 214.    §.

Dzikie zwierzęta, ptastwo, 2Gtlb, lt>ilbe3 ©cfftujcl ' Ross.

4HU'b. Złapanie dziczyzny na stawie, lub na jakim jeziorze, jakoto dzikich gęsi, kaczek. Haur. Sk. 279. Jakim sposobem szkoda przez dziczyznę wyrządzona, nagrodzona być ma. Gal. Cyw. 2, 53. §. Dzikowina, wieprzowina dzika. Cn. Th. mięso od wieprza leśnego albo dzika,    Sffiilbbret, Sdjweinnnlbbret. Ross. Kaóamma

ob. Kabanina, chabanina.

DZIDA, y, z., DZIDKA, i, z., demin. (Gall. gide) włócznia, pika, rohatyna, eilt Spieß, SBnrffpteß. (Ross. 4*114^ gatunek dawnych pochew). Brać się do płytkich dzidek Kupid pocznie, i czeka rychło ugoni zwierzynę. Zab. 16, 526.

Koncerzem albo dzidą, to jest włócznią Turecką przebity. Birk. Podz. 13. Umiał on dzidą strzelić. Tward.

\Vlad. 8. §. Dzidka, imię, które dają charcicom, eilt Üîamc ber weiblichen Sßinbfpiele.

‘DZIDZILIA, ii, ź., pod tym imieniem Słowiańskie narody Wenerę chwaliły. Biel. Kr. 34. Zezylia. Krom. 55. Zi-zilią, Wenerę, boginią miłości Sarmatowie zwali, której

596 DZIECIĘCY - DZIECINNIEĆ.

DZIECINKA - DZIECIŃSTWO.

Dzieci uczyć Eccl. 4’fcTCBOBaTb, HaKa3bmaTb, HacTaBiHTb. Dziecię kwili, kwili się. Dudz. 20.    §. blandiend Dzie

cię, serce, rybko, Itebe3 $inb, mein iîtnb! Nie chodźże mi, moje dziecię kochane, mój aniołeczku. Teat. 26,

73. — II. Dzieci ptaszę, rybie, gadziny i innych zwierząt. Cn. Th. bie jungen ber îtyicre. Ńa nie mamy zakończenie ę, in Plur.— eta; rybie, rybieja; lwię, Iwię-ta; ptaszę, ptaszęta; a ztąd jeszcze demin. rybiątka, lwiątka, plaszątka etc. DZIECIĘCY, a, e, od dziecięcia, îîittber*, Bag. djetinski, djetigni; Croat. detiebi, detin-szki; Vind. dietinski, otrusbki, otroken; Boss. 4hththh,b, M.ia4CHqecKiił, MAa4CHUCBT>. Dziecięcy wiek , dziecięce lala, bie ftinberjaljre. Dziecięcy śpital, cf. dziecinny, dzieciński.

DZIĘCIELINA, DZIĘCIELNICA, y, z. ziele Szmer Włoski, tym, cząbr Włoski, tKöntifcIjcr Quenbcl. Syr. 498. *Dzieciclin woniejący. (Mascul.) Bor. 1, 94. J. Kochan. $. Dziecielnica Włoska, Epithymum, Cuscuta Linn. îtyijm* feibe, Thymus, ï^mifllt. Krup. 5, 126. Croat. temjón ; Vind. timash, temian; Bag. vrjees, (cf. wrzos); Sorab. 1. demith; Boss. óoropo4C«aa Tpaoa. Kanianka; tudzież Cąbrzyca, nie żeby do cąbru była podobna, ale iż na niéj się wije i rozściela; tak ją też wyłupem zowiemy, że tenże po niej się pnie. Syr. 505.    §. Dzięcielinę

pierwszą Czesi zowią Rzymską Macierzy duszką; ale ta u nas znaczy serpillum, £>ńl)nerfoI)l, gemeiner Qnenbel. Syr. 508. ob. Macierzaduszka. §. Dzięcielina, ffesydurum Onobrychis Linn. Saint-Foin Gall. rodzaj wyki, sieje się na łąkach sztucznych. Kluk. Bośl. 3, 307 Esparsette Ko-nicz Francuzki. Ład. Dykc. 2, 271. Sßicfenflee, 6tadjeläl)re, eine 2lrt ber (Sj’elänntfen. Sorab. dżecżel; Slav. ditelina; Croat. detilina, detelya; Vind. detela; Bosn. djetelina, triprristaę. DZIĘCIELNICZNY, a, e, od dzięcielnicy, Qnen* bel*, lt. f. W. zapach dziecielniczny.

DZIECINA, y, masc. et fern., Mówiemy: ten dziecina, i ta dziecina, bo tu nie na znaczenie tylko, ale czasem na ostatnią syllabę patrzą. Dudz. 2. Boss. 4tTHHa ; eilt fitnb, in Sîücffidjt bcê silterö. Amor, płocha ta dziecina. Mwszt. 12. Dziecina zębów jeszcze nie ma, więc grubych pokarmów gryźć nie może. Petr. Ekon. 94 Prawie z dzieciny małej dotąd marnie, latam swe trawił, i godziny. Kulig. Her. 176. DZIECINECZKA, i, masc. et fern, Demin. słowa dziecina, ein fleineä Äinbdjen. Powiedz co o tćj dziecineczce małej, Co go dziś karmisz, całujesz, piastujesz. Groch. W. 331. Dziecineczko ! Boże prawy! ib. 338. Nie zgodzi się nikomu ten upomineczek, Chyba tobie najmilszy ze wszech dziecineczek ib 369 Kto przyjemniuchne śmieszeczki Raz słyszał tej dziecincezki, Nic nie słyszał tak wdzięcznego, ib. 354 DZIECINIEC, DZIECINNIEĆ, iał, ieli, dziecinieje Neutr. dok., zdzieci-nieć Dokon., dziecinnym się stawać, ftnbifd) werben. Boh. zdetinèti, dètinjm ; Bag. djetiniti nugari ; Bosn. djetigniti; Dal. detiniti puerilia facere; Boss. 4HTH4HTbca, 4HTaqycb, 4HTMHTbca, peóanHTbCH, poóflnttTbca; Eccl 4tTCTByK). Prawdziwie zdzieciniałem, a jak diecko małe Ściskałbym ustawicznie rączki twoje białe. Zab. 11, 376 Zahl. Stary książę już był zdzieciniał przez lata. Guru. Dz. 165. Zdzieciniał w swym sędziwym wieku. Wad. Dun. pr.

Doczekał się takićj starości, ze prawie zdziecinieje. Leszcz.

CL 42. Hekuba dzieciniejąca. Mon. 70, 381. DZIECINKA, i, i. Demin. słowa dziecina, dît fleineé Ätnbletn. Dziecinki noworodne J. Ko han. Dz. 112. 1'ast. Fid. 6. Wyskakiwał z kolebki na ziemię. dziecinką będąc. Buk. Dum. 79. Sekl. 87 Śpiesz się do małej dziecinki, Przynoś wonne upominki. Groch. W. 358. Najmilsza dziecinko mała! ib. 343. Chcesz mię widzieć żartującą Z moją dziecinką kwitnącą, ib. 359. Wtym się sercu memu miła Dziecinka uspokoiła, ib. 368. Gdyś jeszcze był dziecinką. W. Tob. 4, 21. DZIECINNIE Adverb, przymiotu, dziecinny, ftnbtfd;. Rzekłszy to. ogniem zewnętrznym dotknięty, Dziecinnie się jej prawie rozmiłował Chruść. Fars. 331. DZIEC1NŃOŚĆ, ści, z., (Rag. djetinos) ; dziecinne obyczaje. Cn. Th. finbtfdjeS SBefeit. Gdym juz jest mężem, opuściłem dziecinność. Gil. Fost.

44. b.— \. ob. Dzieciństwo. DZIECINNY, a, e, od dzieci, Sinber * , Sîtnbeé*. Boh. deekÿ, detskÿ; Sorab. 1. dzecżacżć; Dag djetigni,* Bosn. ditigni, djetigni; \ind. detezhen ; Garn. dęteshne; Boss. 4HTflTHH,b. Wiek dziecinny po upłynionym wieku niemowlęcym, trwa do lat około siedmiu. Zool. 284. b(rô ^inbeêctltcr. Niewinność dziecinna. Sk Dz. 683. Izba dziecinna, Boss. 4iTCKaa.

§. Obyczajem dzieci, ftnbifd). B»h tjtérnÿ; Ross. peófmecKiił, pcÓHMiH, poOamjfi, ÓJiaHCHUfi. Choć był młodszy ze wszech, przedsię jednak nic dziecinnego nie czynił w swych sprawach. 1 Lenp. Tub. 1, 4. Dziecinne obyczaje, zabawki, w piasku gmerać. Cn. Ad. 224. Do ośmiu lat bardzo on był dziecinny; a do próżności, igrania, biegania, skakania, bicia się i innych chłopięcych zabaw' skłonny.

Sk. Żyw. 1, 182. Starzec dziecinną mowę znowu tworzy sobie. Grorh. W. 334. Po dziecinnemu szczebiocze. Tent. 28, b. 82. DZIECIŃSKI, a, ie, od dzieci, Ättlber*, $tnbc3«. Boh. et Sluv. dćtinsky; Bosn. ditinski, djetinski; Vind. dietinski, otroshki; Cum. otrozhje; 7?«^. djetinski ; Crout. delinszki, detechi; Boss. «atTCKifi, OTponecKÜi, Mia4eHMecKiif. Ociec, iż dzieci miłuje, nie swego po- * żytku szuka ale dziecińskiego. Petr. Ek. 90. Z dzieciń-skiego wieku były nagle pomknione do męzkiego. Otw. Ow. 366. Gniew ma być mierny; nagły jest wilczego obyczaju, miękki zaś dziecińskiego. Budn. Apopht. 25. Stopy to są chłopie, niewieście i dziecińskie Leop. Dan.

14, 19. Strach dzieciński « strach próżny. Tr. — Dziecińskie, po dziecińsku ,• Adv. n. p. Maximus Hannibala, dziecińskie sobie poczynającego, swa cierpliwością zmiękczał. Budn. Cyc. star. 6. (po dziecinnemu). Gdym był dziecięciem, mówiłem po dziecińsku, i rozumiał i my-ślił po dziecińsku. Gil. Post. 44. b. Gdyby co sobie dziecińskie począł, wnetby w pośmiech do ludzi przyszedł. Kosz. Lor. 16. b. DZIECIŃSTWO, a, n.. Boh. dćtinstwj; Sorab. 1. dzerżaeżtwo, holcżżastwo; Sorab. 2. zeschestw'o; Bag. djetinstvo; Bosn. djetinstvo, djetettina; Croat. detinztvo, detinsztvo ; Vind. dietinsto, otroshnost ; Cum. deteshnost. otroshena; Boss. 4'kTCTBO, OTponecTBO, MJia4GHMecTB0 ; wiek dziecinny, b(e Ktnbfyeit, baS 5\tnbe3» dltcr. Młodość człowiecza albo dzieciństwo. Salin. 3, 112. Siódmego roku kończy się dzieciństwo. Boh. Dyab.

DZIECIOBÓJCA - DZIĘCIOŁ.

DZ1ECIOŁEK - DZIECIUSZEK. 597

à.

TO.,

2, 241. Drugi wiek życia ludzkiego, dzieciństwa samego , od siedmiu do dwunastu lat. Kolak. Wiek. A. 4.

W dzieciństwie, iż jeszcze nie mają dziatki baczenia, inaezćj mają być chowane ; inaczej gdy podrostą. Petr.

Ek. 93. Wyszedł z dzieciństwa, kiedy już doszedł lat dwudziestu jednego. Chełm. Pr. 70. (ob. Małoletność).— fig. Pod czas dzieciństwa Tureckiej potęgi, osłabiały siły sroczego należy. Zool. Nar. 2G5,

panów sąsiedzkich przez domowe rozterki. Klok. Turk. 3. ‘DZ1ECI0LUBNIK, a, mlubiący dzieci, ber ŚHubcrltebfyaber, Szkoły nigdzie nie są w większym dzieciństwie, jak w Norwegii. N. Fam. 13, 36. (niedoźrzałe, niedoskonałe). Z dzieciństwa , Eccl. n34bTCKa, ii34tTCBa, 0T4tTCKa, ii3X.

MarKHX'B Horren ; * z młodu, non $inb auf. Jako ma być na potym dobry, kto z dzieciństwa Do wszelkiego przywyknie złego. Opal. Sał. 1. — §. Dzieciństwo, dziecinne sprawy, śtinbcrep. Boh. heble, heblata ; Carn. otrozhya ;

Vind. mladostnia, fantishtvu, ostroshzhina ; Ross. peóa-^ecTBO, poÔH'iecTBO. DZIECIOBÓJCA, y, to., Sor. dźe-cżimordar; Vind. dietovmorez; Eccl. et Ross. na4oy6iit-ua, 4lłToy6iMua, M.ia4eHuey6iHiia. (Verb. na4oy6iHCTByio,

4-fcToy6ificTByło); morderca dzieci, ber 5îinberntôrber. Herod dzieciobójca. Dirk. Kant. A. 3 b. Birk. Ex. C. DZIECIOBÓJCZYNI, i, z., bte ŚHubermorbertnu, Vind. dietovmo-DZIECIOBÓJSTWO, a, n., ber fiinbermorb. Carn.

picus passerinus. Kluk. Zw. 2,

to.

SHuberfreunb. Eccl. 4tmiio6eu’B, YAjojioni.iih. 'DZIECIO-LUBNOŚĆ, ści, z., lubienie, kochanie dzieci, bte 5ititbers liebe. Ross. 4tT0.iK)6ie ; Eccl. ua40JK)6ic. DZIECIOLU-BNY, a, e, — ie adv., lubiący, kochający dzieci, finber* liebeitb. Eccl. na^oiwÖHBUH. Dzieciolubna, Eccl. yaąoaiobh-i|5. 'DZIECIOPŁÓD, u, to., ba3 SHnberjeugen, płodzenie dzieci, Eccl. na40TBopeHie, jtTOTKopeine ; Verb. 4iTOTBopK), YA^OTKOpHTH, dzieci płodzić. DZIECIOP-ŁODZICIEL, a, to., Eccl. 4’fcTOTBopeir&; ber Śttnbcrjeuger. ‘DZIECIOPO-RUBSTWO

nza.

detamorstvu; Vind. dietovmorstvu; Ross. 4iioy6iHCTBO, ua40y6iöcTB0. Sprawa o dzieciobójstwo. Vol. Leg. 8, 315. Pam. 85, 1. 381. ‘DZIECIOCHRONICIEL, a,

Eccl. 4tToxpaHHTejb, Graec. ncuôoqivXaÇ, ber Sïinbenuddp ter. DZ1ECIOGUBNY, a, e, — ic adv., gubiący dzieci, Hnbernerberbenb. Eccl. 4bToryÓHUH, 4bTonaryóHufi. DZIE-CIOJAD,a,TO., (cf. dzieciożerca). Myszy, wilcy, nowe dzie-ciojady, i insze cuda, klóremi był ztarty Faraon. Pot. Arg. 566. cf. bobo, ber fôinberfreffer, ber 5Rted)t Sfiupredjt, ber ^opanj. ‘DZ1ECI0KARMICIEL, a, to., Eccl. ua4onHTa-Tejb. ber SUnberwtyrer.

DZIĘCIOŁ, a, to., (Boh. et Slov. datel, strakopaud; Slav. diteo, bergzel, smêrdovrana; Croat. detely, berglèz; Vind. detal, klokar, deblaplefar, berglef; Ross. 4310^, pe-** Mamo, nonoji3eHb; Carn. detel, plesovt, bergles); ptak, picus ber ©pec^t. Dzięcioł wielki, P. Martius. ber ©djtnarp fpe^lt, cały czarny, wierzch i tył głowy czerwony; wielkości kawki, głos ma gruby. Bijąc dziobem o drzewo, wydobywa liszki. Dzięcioł zielony, ber ©rünfpedjt, (Vind. shona, shouna, sholna, cf. żołna), P. Viridis Klein., żyje pszczołami. Dzięcioł pstry większy, P. Major., ber 33untfped)t, wielkości kosa. Zool. Nar. 265. Dzięcioł ciurka. Ranial. J. 3. b. Bosn. klukati; Ross. Timaib, TiiKaio. Dzięcioł tarentowaty. Banial. J. 3. Dzięcioły cieślami nazywają , iż drzewo oprawiają. Ład. H. N. 34. Prov. Aldus. Dzięcioł drzewo kluje, a nos sobie psuje. Cn. Ad. 1163. Birk. Kaz. Ob. K. 3. b. (cf. nie wiem, kogo bardziej boli; cf. na się rózgę dał. Tobieć to gorzej. Rys. Ad.

9.). Dzięciołowi swój nos nie wadzi. Cn. Ad. 562. (cf. chleb w drodze nie cięży; cf. nie cięży owies koniowi, ani skrzydła ptakowi). By siedział jako dzięcioł nadobnie upstrzony. A nie będzie rozumu, porówna z gawrony. Rej. Wiz. 46. b. Upstrzyli się jak dzięciołowie. Gil. Kat. 211. Na niego złota jako pstrocin na dzięcioła nawieszają. Rej. Źw. 135. b. Uczynią synaczka z miodu dzięciołem, a potym krukowi bedzie smaczny, ffdy kruk bardzo na dzięcioły wazy. Gliczn. Wuch. F. 3. DZIECIOŁEK, łka,

278.' ber Heine 35untfpe$t. DZIĘCIOŁOWY, a, e, od dzięcioła, ©peefyt*. Rodzaj dzieciołowy, picus, do rzędu a, n., Eccl. 4’fcTOpacT.i'fenie, 4tTopa,uiTCJL-CTBO, CKBepH04tfiCTBie CB OTpOKOBHUeiO, KOH M0405KC 12. atrs, ÄinbernnjUd;t. DZIECIORÓB, a, to., Mon. 75, 589. dzieciopłodziciel ; ^tnberjeuger. DZIECIORODNY, a, e, — ie adv., dzieci rodzący, finbergebnl/renb, ftnberjeugeub. Ross. 4^10-p04HUH. Pan Bóg stworzył i te dzieciorodne członki. Sak. Dusz. 113. Sak. Probl. 124. DZIECIORODZENIE, ia,

n. baê 5Hnbergeba|ren. Eccl. YAflopoflïe, poterne 4b-TeS. DZIECIORODZICIELKA, i, z’., bie $tnbergeMl;rerimt. Eccl. 4'BT0p04nua, 4’fiTopo4HTe.iLHHua. Verb. 4BTopo4CTByio ; Graec. ncaâoyovsva. — ‘DZIECIOWÓDZ, a, w., pedagog, mistrz szkoły. Dasyp. Rr. Mon. 75, 589. Rag. djezovodja; Ross. 4BTOB04me.iL; Eccl. 4bT0B04eu,B. Dzieciowodzcm czyli pedagogiem być Ross. 4tT0B04HTe.ibciB0BaTŁ, 4tT0B04CTB0-BaTB. W rodź. ieńsk. 4-BTeB04HTC4bH»ua ; Eccl. 4,BTono4Hna. *DZIEC10WÓDZT\V0, a, n. pedagogia, Ross. 4btcbo4H-TezbCTBo; Eccl. 4tT0B04dB0 ; Sîinberfülirung, ŚHubercrjiefiuug, Çabagogtc. DZIECIOŻERCA, y, to. dzieci żrzący, ber iîin-berfreffer. Saturna dzieciożercy niechaj kosa mściwa zte-pieje. Zab. 16. 405. (cf. synojedztwo). ‘DZIECIOŻYWIE-N1E, ia, n., Eccl. na4omiTaie,iŁCTBO, ba3 Hinbererimfireu. DZIECIUCH, DZIECIUK, a, to., wyrostek, ein 3(uffd)biling, ein junger üDîenfd). Rag. djetich ; Slavon. ditesâg, mom-csich, mladich; Dosn. djeticch, slusgbenik, momak * chłopiec służący; Croat. detich, dechak, decharecz; Ross. 4’BTHmc. To dzieciuch przystojny i wcale grzeczny. Teat. 26, 75. Patrzno na dzieciucha, . jak w siedm lat zeby roni, w drugich zarasta, potym mężnieje! Psalmod. 77. Któryż to dzieciuch, róż nasławszy wiele, Z tobą się Pir— ro, w miłej grocie pieści? Hor. Poez. 1,31. Minas, (gra-eilis puer). Nadzy dzieciuszy. Chrośc. Luk. 205. Naaman gdy się zmył z trądu w Jordanie, stał się tak biały, jak jaki dzieciuk mały. Kulig. Her. 219. Kupido dzieciuk on hardy pani złotoruchćj. Tward. Daf. 22. Giętkie jej rózgi karcą dzieciuków swawolą. N. Pam. 19, 108. §. Z przyganą, który jak dziecię postępuje. Dudz. 37. ein Hit* bifdjer üOîenfdj. Nauczę tego dzieciucha statkować. Tr. DZIECIUSZEK, szka, DZIECIUCZEK, czka, to. Demin. ein jutt* ge§ 9Jïeufd>d)en, ein lappifdjer SDïenfdj. (Rag. djetiehjak). Ku-pidyn jest dzieciuczek mały. Toi. Saut. 38. Dzieciuszek

jak łątka opięty. Zab. 8, 559. ‘DZIECKI, a, ie, dzieeiń-ski, dziecinny, Hag. djetettov; ftinb*, Sîtllber*, îiiibtfd).

irb; Sorab. 1. dobiernik, debyrak, herba; Sorab. 2. herba; (Boss. 4’ł>4Hli’B dziadowizne biorący, ob. Dziad 4^41), Hoss. OT4H4T»(cf. ‘ojczyc); HaCJHJ4HHKTi; Hoss. et Eccl. UfU-.łCMhHIIKI,. Spadkiem po kim fortunę biorący, ber (Erbe. Otóż bóg mi nie dał potomka; ale oto sługa domu mego dziedzicem moim będzie. Bibl. Gd. Genes. 15, 3. Nie będzie ten dziedzicem twoim; lecz który wyjdzie z żywota twego, ten będzie dziedzicem twoim; tak bóg odpowiedział, ib. Komu prawo dziedziczenia przynależy, zowie się dziedzicem. Gal. Cyw. 2, 147. w srdci sa srnege. Dziedzicowi płaczącemu śmierci dobrodzieja bogatego, nie wierz. Cn. Ad. 225. Z źle nabytych rzadko się ucieszy trzeci dziedzic. Kluk. Hośl. 3, 12. Slovac. eo nesprawedliwe ziskano, na treteho dédica ne prichadza. §. Theol. Synami bozkiemi jesteśmy, a jeśli synami pewnie i dziedzicami i spółdziedzicami z Chrystusem. Karuk. Kat. 15. (Erben uitb SDîiterbcn (Eljrtftt. Niebieski dziedzic, na ziemi nie ma nic. Hys. Ad. 44.    §.

Dziedzic, dziedziczny pan jakich dóbr, ber (Erbljerr; Ross. otuhhhhicb, B0T4HHHHKÏ, (cf. ojczyzna, ojczyc), B^lwieufc, (cf. władzca), (cf. dzierżawca, dożywotnik). Przedtym królowie, po tytułach prowincyi, Polskę składających, używali tego słowa: dziedzic; ale po śmierci Zygmunta Augusta ustanowiono, aby tego zaniechali. Skrzet. Pr. Pol. 1, 109. DZIEDZICTWO, a, «., Boh. et Slov. dćdictwj ; Croat. dedina, (cf. dziedzina), baschina, odhvina, otvetchi-na, vekovechina; Hagi djedina, djedinstvo; Bosn. djedina, basetina; Carn. dejdèshna, irbshena; Vind. dieeushnu, dieudizhnu blagu, dieu, erbsbina, dieudizhnost, dieushi-na; Sorab. 1. hcrbnoscż; Hoss. nac^t4CTB0, Haca^ie, npe-CMHH'iecTBo; Eccl. iifnucMitCTKo; spadek po kim, btc (Erb* fd)a|’t, b(l$ (Erbeit. Dziedzictwo jest wstępek we wszystko prawo, które zmarły czasu śmierci swej miał. Szczerb. Sax. 430 et 116. Zbiór wszystkich rzeczy, i wszystkich praw zmarłego, nazywa się jego spadkiem, puścizną, a w-zględem dziedziców, dziedzictwem. Gal. Cyw. 2, 146.

Prov. Slov. Kdiż dédie placé,

('DZIECKI, iego, m. Svbst., Dzieccy byli w Litwie, co najdawniej wFrancyi, w Niemczech i t. d. ]Miśni Dominici, czyli posłańcy od panującego; ci nosili rozkazy panujących , i pilnowali ich wykonania. Czach. Pr. 69. ein be* öottmädjtiflter 3lbgelnnbłer. [Dziecki a raczej «Dietski» etym. jętraTH * działać. Dzieccy byli urzędnicy publiczni przy wojew odach, starostach i innych władzach, które pełniły juryzdykcyą w Litwie i na Rusi. Do wsiach, w dobrach koronnych , wójt gminy sprawował służbę dzietskiego. 0 dzietskich spornina Przyłuski w Statutach str. 699., a obszerniej wyjaśniają władzę dzietskiego przywileje królewskie. Ob. Aicra icl Hct. 3an Pocc. lleipó. 1846. T. II. str.

201. 208. 209. III. 21. 73. 112. 113. 156. 203. 221.

298.— 4] oh. Dzieekować, Dzietkowny). DZIECKO, a,

n. demin. rzeczowa, dziecię, ein flctneś iîinb, ^inbdjen,

Sîtltbleilt. Hoh. décko; Vind. dieleze; Croat. dechko, de-teszi, dechacbicz, decharecz; Dal. momchich; Hag. die— tèseze ; Slavon. dite, csedo; Eccl. Minute, 4l>THmo; (Hoss. pcôeiiOKX, poócHOKi). Dziecka nie na wieki dzieci. Alorszt.

74. Dziecka do Jezuitów chodzą. Opal. Sal. 21. Dziecka wynędzniałe, wpół nagie, tuliły się około domu. Kras.

Pod. 2, 17. Skrzydlaste dziecka, Amorkowie mali. Ustrz.

Tr. 50. Nawracanie dziecck w żywocie matczynym, sztuka cyrulika położnego. Perz. Cyr. 2,260. (AB. Na Szlą-sku Austryackim, dziecko * bękart; stosownie do zakończenia - cko * sho, na ohydę). — §. Człowiek dziecinny, ein redjteś Sttnb, nuc ein ftiub, ein Simbtfcfyer. Hoh. dóckaf * łątkarz.

‘DZIECKOWAC, ‘Dzieczkować, ał, uje act. niedok. podziec-kować, zadzieckować, dok. (Boh. dćckowati ineptire dzieciństwa stroić). Zajmować, zagrabiać, ciążać, na dziedzica zabrać, (cf. dziecki Subst.) pfrinbcit. Jagiełło poddane kościelne, gdy mu stacyi nie dawali, bydło im zabierając, dzieekować zapoczął. Krom. 412. (pignoraąse fertur eorum facultates). Królowa tedy mawiała: jużci do-# Dziedzictwo kończy się w siódmym rodzaju. Sax. Tyt.il. bytek chłopom podzieckowanym, jeszcze przywrócić mo-    Czwarte ociec synowi dziedzictwo gotuje, Gdy    sam żyje

żerny; ale łzy ich, kto ukoi? ib. 413. pignora reddemus.    cnotliwie, w cnotę go wprawuje. Pot. Jow. 20.    Dziedzi-

Wieśniakom, iż stacyi wydawać nic chcieli, bydła zadzie-    ctwem co dostać. Ld. §. Dobro dziedziczne, ba$ (Erbgut,

ckowano było. Krom. 574. (pecudes pignoratae). Kiedy    (oppos. dożywocie, dzierżawa), eilt erbltcfyeä ©lit, eilte (Erb*

się trafi dzieczkowanic albo ciążanie czynić, aby nie bra-    lierrfcfyflft. Iloss. OTMima; Eccl. OKT^pi.aamc, oó^epiKtCTBO,

li więcej, jedno coby stało za to, co ciążają. Herb. Stat.    imymecTBO, Bja4tHie. Dubiecko, miasteczko    od Piotra

88 et 468. ‘DZ1ECK0WY, a, e, zajmujący, zabierający,    Kmity założone, od lat dwóchset dziedzictwem    jest Kra-

pfnitbettb. Stacye ostrze, a zgoła dzieckowną bydląt chłop-    sickich. Kras. List. 33. Przysłowie: małe dziedzictwo

skich grabieżą, wyciągać, królu nie zabraniasz. Krom.    wieczne kalectwo. Ossol. Str. 3.— §. Fig. Dział, udział,

531. (pignorutio).    ber (Erbteil, bû$ £o$. Srogość dziedzictwem zwierząt; a

‘DZIECTWO, a, n. dzieciństwo, bie Sttnb^eii. Od dziectwa,    litość człowieka. Zab. 4, 236. DZIEDZICZKA, it i. Boh.

od dzieciństwa, a pueris. Mocz. Święty Jan, skoro z    dćdićka, nâslednjce; Vind. dieudiza, dieudizhinja; Hoss.

dziectwa swego, mieszkał na puszczy.    W. Post. W. 22.    HacJtb4><uita, npecMHHua;    która spadkiem po    kim bierze,

‘DZIECZYZNA, y, i. dzieciństwo, bie    ftinbliett. Porachuj    bie (Erbimt, (Erbitelnncrinn.    $. Pani dziedziczna,    bie (Erbfrnu;

się i ty ojczyzno z sobą, od pierwszej    koronowanej gło-    Hoss.    ‘DZIEDZICZNONAJEMNY,    a, e,— ie

wy, siedm wieków dzieczyzny pędząc.    Psalmod. 78.    adv., najęty dziedzicznie,    pcrcrbpaifytct, (Erbpacht». Dziedzi-

DZ1EDZIC, a, m., Boh. et Slovac. dédie; Bag. djodinik, base-    cznonajemne dobro, takowa własność użytków, która ko-

tinik; Bosn. djedicch, djedinicch, basetinik; Croat. dedich,    mu dziedzicznie wypuszczona jest. Cal. Cyw. 2, 88.

baschenik, bagynik, odvètek; Vind. dieudizh, erb, er-    DZIEDZICZNOŚĆ, ści, a. własność dziedziczenia lub dzie-

bizh, namefnik; Carn. dejd, dęjdćzh, bashzhenik, erb,    dziczna, bie (Erblidjlfcit, bflê (Erbeigentum, (Erbrecht, (Erbbefty.

' DZIEDZICZNY, a, e, DZIEDZICZNIE adv., Boh. dédienÿ, dédicné, zdédilÿ; Slovac. dédieni; Carn. dejdeshne; Vind.

- dieudizhen, dieushliu, dieushen ; Sorab. 4. herbwanski;

•    Bosn. basctinski; Croat. odvetcbni; Ross. Haca^Hinnfi,

•    Hacai4HLiiî, nac.ii>4CTBeHHbiH, noTOMCTBeHUbiô, npeeMHH-MiS, omHHHHHOB'L, B4a4*jiŁiiecKiM; spadkowy, (?rb*, crDItd;. Państwa dziedziczne, w których panujący państwo dziedzicznym prawem zostawuje potomkom swoim. Wyrw.

. Geogr. 425. Dziedziczne choroby, które dzieci od swych rodziców, z sobą na świat przynoszą. Perz. Lek. 446. Suchoty dziedziczne, to jest, od ojca lub od matki, od dziada, od pradziada początek biorące, są najniebezpieczniejsze. Krup. 3, 558. Długi dziedziczne, które potomkowie spadkiem dziedzicznym płacą. Dambr. 484. Bóg dziedzicznie trzyma wszystkie narody. Bill. Gd. Ps. 82, 8. DZIEDZICZYĆ, ył, y, trans, et intrans., niedok., odziedziczyć, zadziedziczyć, zdziedziczyć dok., Boh. dćditi, dćdjm, zdćdjra; Carn. dçjduvati, dejduvam, dęjdujem ; Vind. die— ushati, podjeushati, erbati, poerbati, dodiefshati; Rag. obasctiniti, podiediniti; Sorab. 2. herbnusch; Ross. im-C4*40BaTB; Rccl. u p i:.AT ii , npecMJio, yamuecTBOBüTH, npe-eMCTByio; dziedzicem spadkowym być, erDcit, 6rbe fe^it. Wprzód trzeba w ojcowskich cnotach mu dziedziczyć, Niżeli sie następcą na królestwo liczyć. Pot. Arg. 408.

. Syn w rozumie nie dziedziczy, Worki tylko dobrze liczy. Cn. Ad. 803. Syn w cnocie nie dziedziczy. Zegl. Ad. 245.

; Trzeba służyć ochotnie P. Bogu, jeśli chcemy w niebie dziedziczyć. Hrbst. Nauk. K. 2. b. §. Spadkiem wziąć, dziedzicznym prawem trzymać, ererben, burd) tërbfdjaft er* galten, erbltd) beftfjeu. Niewielka chwała, że kto godne liczy Przodki, gdy podobnego nic im nie dziedziczy. Zab. 9, 7. Wielką po ojcu dziedziczy majętność. Tr. § Neutr. Dziedziczyć, spadać na kogo, zlewać się, geerbt werben, angeftammt fe))u. Ojczysta w dzieciach często dziedziczy choroba. Tr. Kamień po rodzicach dziedziczy. Oczk. Prz. 423. DZIEDZICZENIE, ia, n., Subst. Verb., Ross. nacak-40Banie, brt3 (Erben, (Ererben. Przywłaszczenie sobie spadku, zowie sie prawo dziedziczenia. Gal. Cyw. 2, 44G.

•    (Erbredjt.

‘DZIEDZ1ERAWA, y, z. ziele, bieluń dziedzierawa, Datura Stramonium, (Stechapfel, ^Itegenfraut. Jundz. 459. Ross. 4ypMan,L. DZIEDZIERZYSTY, a, e, (może Elym. dzierżeć) mocny, zwięzły, krępy, tęgi, unterfe^t, (tćimnttg, ftarf, îraft* »oll. Młodość jego rzeźwa, dziedzierzysta. Pot. Arg. 594. Chłop dziedzierzysty. ib. 725.

DZIEDZINA, y, i. Boh. et Slovac. dédina pagus, villa; (Boh. dćdinnjk dominus praedii immunis $ret)faß) ; Bosn. djedi-na, basetina; Rag. djèdina patrimonium; Vind. deshela, deshella, deshelstvu, deshelstvina, dieudizhna deshela; Sorab. 4. herbné kubwo, nuknieża; Ross. ypounme, y-*341, BOJOCTb, B.^ÎHie, OÓ-iaCTb; Eccl. 0Ó4ep>HbCTB0,

! OThYiun. Wieś, majętność, grunt czyj, eilt erbltdjeé ©ut,

' (Erbgut, (Erbborf, erbetgnea ©runbftücf. Dziedzina, ein lie* geub (Erbgütlettt. Dasyp. A a 3 .b. Dziedzina niektórego człowieka bogatego hojnie się obrodziła. Sekt. Luc. 42. Strumień, który jest między dziedzinami, za granicę ma być poczytany. Tarn, Ust. 4. Jaka dziedzina, tacy kmie

cie. Bej. Wiz. 4 45. (cf. jaka osiadłość, tacy kmiotkowie). Komu krzywda jest od czyjego poddanego, ma go szukać na dziedzinie jego, i tamże po nim sprawiedliwości żądać u pana. Sax. Porz. 4 48. Bez przyczyny, nie szukaj dziedziny. Rys. Ad. 2. (nie przenoś się do inszej wsi). Wilk na dziedzinie nie szkodzi. Rys. Ad. 74. (bo się ludzi na wsi boi). DZIEDZINIEC, ńca, m. przeddworze przed pałacem lub zamkiem, ber ©cfyloßftpf, ©cfylcjtylafi, $orl;pf. Slovac. prj-twof, trnóc; Sorab. 4. pżidwor; Bosn. pridvorje, trim; Slovac. pridvorje; Vind. preddvor, preddvorje, prederje; gradishe, gradni dvor; Garn, preddvor, preddurje; Eccl. iifrKß’LKpaTic. Zgromadził się liczny lud na dziedzińcu Saskiego pałacu. Ld. DZIEDZIŃCOWY, a, e, od dziedzińca, 3SorI)of * ; Eccl. npe4BpaTiiuH. DZ1EDZINNY, a, e, od dziedziny, (Erbgutê*, ©runbftiicfś *. Dom dziedzinnym prawem przedany. 4 Leop. Lcvit. 25,34. (tym prawem, którym role przedawają. Z Leop ). Twierdzę‘dziedzinnie gruntował. Cliodk. Kost. 38. fundamentalnie. DZIEDZIZNA, y, i. udział spadkiem przypadły, bflê (Erbtet!. Dziedzizna tak piękna na kilkadziesiąt cząstek była podzielona. Teat. 4. b. 43.

Pochodź, (cf. dziad.) dodziedziczyć, nadziedziczyć sie, odziedziczyć, wydziedziczyć, zadziedziczyć, spótdziedzic, spóldzicdziczka, spótdziedziczyć, spółdziedziczny.

DZ1ĘGA, i, ź., Dziążka, zdrobn., §. 4. srebrny grosz Moskiewski abo półgrosza. Cn. Th. eine Heine 3łufftfd)c ©tlbcrnninje, berat bunbert auf beu 9?ubel geben. (Ross. 4eHtra, 4CHea<Ka półkopijki, 4eHbrn, 4eHetKi<a pieniądze, 4ene5KeHTi pieniężny), Moskiewski grosz nie okrągły jest, ale przy-dłuższy, jakoby na kształt jaja, ze srebra szczerego kowany, który oni dziegą nazywają. Gwagn. 477. Dzięgi Moskiewskie. Star. Dw. 2. Aspr Turecki, podobny dzie-gom Moskiewskim, ib. — §. 2. Dzięgi * pieniądze, osobliwie Moskiewskie; Carn. dnâr, ©elb. Mieszka dziekami nie napełnisz', ale dzięgami. Cn. Ad. 489. Moskwę plon-drowawszy wnieśliśmy wiele dziąg (Genit. Plur.) do Polski. Star. Ref. 54. Szat <lrogich, dzieg i pereł w obozie Moskiewskim wielkość była. Givagn. 4 49. Był w traktacie Moskiewskim ten warunek, aby każdy z swej strony wojskami albo dzięgami wspomagał. Vol. Leg. C, 457.

DZ1EGCIARZ, a, m. warzeniem dziegciu się obierający; Ross. 4erTflpHiiK,b ; ber SJtrfetttyferfteber. Brzozowe lasy najmują dziegciarze na dziegieć. Kluk. Roił. 4 4, 44. Dziegciarze brzosty drą. Torz. Szk. 2. Dziegciarze, smolarze etc. Vol. Leg. 2, 997. Dziegciarze brzydcy. Zimor. Siei. 252. DZIEGCIOWATY, a, e, — o adv., na kształt dziegciu, nne 53irfenfl)eer. Wody dziegciowate roznoszą z sobą zawiązki olejowate ziemnego dziegciu. Perz. Lek. 20. DZIEGIEĆ, gciu, m. smoła robiona z spalonej kory brzozowćj, którą dziegciarze odzierają bez naruszenia miazgi, tak że znowu nowa kora rośnie. Używają jej do wykręcania skór, i smarowania obuw ia. Zapach ma przenikający. Służy też do aptek, osobliwie podczas powietrza. Ład. Hst. Nar. 34. Ross. 4eroTb; b«3 Sirfentljeer, baś att3 ber Sir* fenrtnbe gefdjmoljen unb junt (Entfernteren ber $aute, ©tiefeln u. f. tu. gebrandet nnrb. Prov. Namaż ty chłopa masłem,

• przecie on dziegciem śmierdzi. Rys. Ad. 48. — Dwór. D. 2. t— Exam. 29. (cf. żyd chrzczony, wilk chowany). 2lrt

roczny Rots. iiaMHTOimceirB ; cf. latopis. DZIEJOPISARSKI ob. Dziejopisny. DZIEJOPISMO, DZIEJOPISTWO, a, n., historyografia, bic ©efdpcfyt$kfd)reiliuttg. Ross. 4ie-iiHcanio, ÓMTonHcanic. W dziejopismie przyczyny główniejszych w rządach odmian dochodzić. Staś. Zam. 8. Rzymskiego dziejopisma książę, Sallust. Zab. 10, 227. Dzie-jopismo rzeczy przyrodzonych. Róg. Dos. 1, 2. historia naturalis, bte 9?atur(jefdjtd)te. W dziejopistwie przyzwoicićj rodowitym językiem pisać. Mon. 73, 152. DZIEJOPISNY, a, e, DZIEJOPISARSKI, a, ie, dzieje opisujący, gefdjidjt* fôret&erifô, Jftfhmfób Vind. pergodoun; Ross. 4*enHcaTeafc-liuh, iioBtCTHUH. Ty sam lepiej ogłosisz dziejopisnym piórem Tryumfalne zwycięzkich zaszczytów rydwany. Hor. 1, 247. Dziejopisarska księga. Zab. 8, 192. ein ©cf(fyid)t» bucfj. DZ1EJ0PIS0WSKI, a, ie, od dziejopisa. Cn. Th. ©efd)tcljtfd;retl>er3 *. Powinnością dziejopisowską jest, prawdy dochodzić. Ld.

läßt mdjjt Mit 31rt. (cf. cegłe albo murzyna myć). DZIEGCIOWY, ‘DZIEKCIOWY, a, e, od dziegciu, 8łrfe«jars*,

Ross. 4erTHpHbift. Wolę żyć w szałaszaeh z dziegciowemi gbury, Niż z Jaśnie Wielmożnemi Pany Łupiskóry. Nar.

Dz. 3, 253. (z gbury śmierdzącemi dziegciem, ttad) Sir* feutrer fliltfetlbe Saltem). Ross. 4errapHH dziegciowa puszka.

DZIĘGIEL, glu, m. ziele, Roh. andelika, janosit, janoklika, sw. ducha korcnj; Vind. angelika, angelishki koren, ash-kerza ; Carn. angelshe; Ross. 4arH.ib, 4ariwbHHK,Ł, Bopo-BOUiHHKb ; Angelica Linn. rośnie w lasach, ma moc lekarską; prości ludzie w tabace go zażywają. Kluk. Rośl.

2, 218. Krup. 5, 126. bte 2lttgeltfe, fyetltge ©cift SBurjel,

SJruftnmrjel, guftnmrjd. /Vor. Dojąć do żywego, dać kminu z dzięgielem. Gemm. 71. §. Dzięgiel cudzoziemski Smyrnium,

©nrçnienfraut, 9)tyrrl)eitïraut. Syr. 99. DZIĘGIELNICA, y, z. ziele od podobieństwa dzięgielu imię mające; zowią je też Lubszczem. albo od ziela Lubszczyk, do którego podobne, albo raczej od lubości, którą białogłowy za uży- DZIĘK! dźwięk! słówko oddające ton jakiś usłyszany, waniem jej mają ku mężczyznom. Zowią i Sylfą z greek.

Sylphium. Syr. 102. bte große Slttgeltfe.

rn.

osobliwie dzwonkowy, tiit! tttt! Sanie za saniami dzięk dzięk dzięk dzięk. Teat. 36, c. 10.    $. Subst. DZIĘK, u,

'DZIĘGNA, y, i. DZIĘGNA, G. dzięgien plur. Dzięgna jest    odgłos, ©ctimc, ©eflhtgere. Usłyszałem dziwny hałas,    dzięk,

dziąseł każenie i gnicie. Sien. Rej. Spicz. 40. (Croat. za-    brzęk, właśnie jak łańcuchy. Teat. 5, 66.

zubnicza). Z wilgoci przypływających do ust dzięgna się DZIĘKA, i, z. 'DZIĘK, u, m. in plur. DZIĘKI, ów; (Boh. djka, czynią. Sien. 76. Zapalenie i okrostawienie dziąsł. Wlod.    djkÿ; Slovac. dikÿ, dekowanj; Sorab. 1. dzak, dack;    Sorab.

Parodontis. Mącz. bte SDîuttbfflille, (cf. gnilec, szkorbut).    2. żak; cf. Svec. tack ; Island, thaegr; Angl, ihanks *    dzięki,

w inszych dyalektaeh słowo to bierze się na insze znaczenie; (Bosn. dika, cjast, posetenje honos, laus; Rag. dika, di-cnos decorum, dika gloria, dicitise gloriari; Croat. dika, szlava gloria, dichenye * czczenie, cześć; Croat. dichiti * chwalić, sławić. Przeciwnie zaś dzięka, podziękowanie wyraża się; Vind. hvala, sahvala, sahvalenje; Carn. sa-hvala ; Croat. zahvalnozt; Dal. hvale; Hung. halandas; Boss. 6jaro4apeHie, B030.iaro4apeHie; Eccl. 4apcTBHTe.ibH0e). *§. 1. Obsol. Dobra wola, zezwolenie, bie ©ittnńlltguttg, ber frctje Me; tylko w tych sposobach mówienia: w dzięk * dobrowolnie, fre^tvtlltg, guttviUtg; oppos. bez dzięki (cf. bez). Slovac. bez dek, chtic nechtic, nepowolné; Germ. rctber ettteS 3)attf, ntibcr bc^cttfcrS Śattf, b. \j. burdtauê, f^lcdjterbittg^ abfolut, koniecznie, niewstrzymanie. n. p. Chce sobie sam zadać śmierć przez dzięki. Wys. Aloj. 83. Jan Kropidło chciał być przez dzięki arcybiskupem , jakoż był coś trochę. Biel. Kr. 234.    §. Z musu, gwałtem, przymuśnie,

gejntuttgett, ttnber Sötüctt. Proszę, abyście przez wszelaką okazyą, bądź wdzięk, bądź bez dzięki, dostojeństwo jego na pamięć przywodzili. Weresz. Regi. pr. Wodzono je bez dzięki, a z gorzkim przymuszeniem. 1 Leop. 2 Macch. 6, 7. Kupido, jeślić się do reki Dostanie, wiedź, nie folguj, i prowadź przez dzięki. Simon. Siei. 22. Jakożeś to sprawił ona słów gładkością, Ze co wrócić przez dzięki mieli i zniewoli, Do Pańskiej i powszechnej skłonili się woli. Tward. Mise. 149. —    §. 2. Oświadczenie

wdzięczności, burdj 2)attf, b<t$ 2)aitfett, Sejeupitg ber (SrfemtD lidjfeit burd) SSorte. Jaka cześć, taka dzięka. Dwór. C. 3. (jakie częstowanie, takie dziękowanie). Francuzi Katarzynę królową witali, zkąd dzięk brali. Stryjk. Henr. A. 3. Z twojej tyle dobrodziejstw odebrałem ręki, Ze mi już trudno

Z skórek malogranatowych naparzanie, dziegnę z ust oddala,    wdzięczność; Graec. âextcg wdzięczny), ber Sattf;

gdy nim będą płókane usta. Cresc. 427. Każdodziennie usta płukać czysta woda, aby uchodzić dzieemy i skor-butu.' Haur. Sk. 407.

DZIEJĘ ob. Dziać. — DZIEJE, jów, plur., 1) co się działo lub stało, i opisanie tego, ©efd;id|tcit, $tfhmett. Vind. djanjc, zhuda, historia, perhodesh, pergod, sgod, per-godba; Carn. pergodba; Slavon. dogadjaj, historie; Rag. djella; Carn. pripovezt; Sorab. 1. stahwizné; Hoss. 44h,

4taniH, nOBtcTHHKi. Księgi dziejów Apostolskich, napisane od świętego Łukasza. Leop. Jict. 1. bte SiidjCr ber 2lpofteIgefd>td)te. Dzieje roczne Węgierskie. Krom. 565.

(annales). Vind. lietne bukve, (ob. Latopis). Roczne dzieje kościelne, wybrane z rocznych dziejów Baroniusz-a, przez X. Piotra Skargę. Dzieje Górnickiego. 2. Dzieje * dzieła, działania, czyny, sprawy, £I)ateit. Jakie dzieje, takie pienie. Simon, Siei. 53. Przeszłych dziejów doświadczenie.

Jabl. Tel. 67. Pauzaniasz i Lizander dziejami swemi państwo Lacedemońskie rozszerzyli. Budn. Cic. 40. — $. Stare dzieje wspominasz. Cn. Ad. 1087.— Teat. 26, c. 33. (za króla ‘gwoździa). DZIEJODZIW, u, m. poet., czyn zadziwiający, eine 2öimbertl)«t, knmnberuttg&Mtrbige îfyat. Aza kto jeszcze chętliwy Wspomni jego dziejodziwy. Groch. W.

495. DZ1EJOPIS, a, m. DZIEJOPISCA, y, m. historyk, historyograf, ber ©efd)td)tfdjreibn\ Vind. pergodoun pi far,

Ross. 4neiiHcaie;ib, iiOBucTBOBUTCJb, 6biToriHcaTC;ib. Powinnością dziejopisa jest, powiadać o rzeczach, tak, jak się stały. Kras. List. 2, 119. Naruszewicz, dziejopisów Rzymskich czoło pierwsze, Tacyta, przelał na ojczystą mowę. Zab. 12, 18. Dziejopisca stary Gades miasto to nazwał. ib. 13, 248. Nar. Nic wszyscy dziojopisowie mają podobne sobie przymioty. Mon. 73, 560. Dziejopis

DZIEK - DZIĘKOWAĆ.

L    L

gett; gratias agere. Dziękuję bogu mojemu, iż więcej niż wy wszyscy językami mówię. Bibl. Gd. 1 Cor. 14, 18. Dziękować * odkłaniać się, odzdrawiać, ntteber grüftett, battfen. Kłaniał mu się nizko; ale on mu nie dziękował. Ld. §. Dziękować za co * grzecznie się wymawiać z nie-przyjmowania, für etroaS banfen, ftd) bebaitfett, eS fmfltd) ablelmen. Dziękuję za tę sławną i wolność i trudy, Nie uwierzysz w Paryżu jakie teraz nudy! Niem. Pow. P. 47. Dziękuję komu z czego n. p. dziękujęć z wieczerzy * nie obiecuję się, nie przyjdę. Cn. Th.— Porzucić, Oltffagen, aufgeben, »erlaffen, (cf. abdankować). W życiu moim ni-gdym panu nie dziękował za służbę. Teat. 19, b. 42. (ob. Wypowiedzieć). Teatr zbudował, wojennym czynom podziękował. Bardz. Luk. 5. (pożegnał się z niemi). Absol. Podziękował* umarł. Cn. Th. 751. §. Dziękować, wdzięcznym być, obowiązanym za co być; Lat. gratias habere; Ross. B03ÓJiaro4apHTL ; ju tferbanfen fyaben. Mówiemy: dziękuję sobie, żem téj a tej, za żonę nie wziął; dziękuję sobie, iżem się z tym a z tym nie powinowacił. Gdy to tak mówiemy, tedy się chlubimy sami, używając tych słów, które bywają, gdy kto za co komu dziękuje. Gorn. Sen. 353. DZIĘKOWAŃIE, ia, n., oświadczenie wdzięczności, ba8 ©attfen , bte ©aitffagmtg. Jakie częstowanie , takie dziękowanie. Cn. Ad. 298. Sorab. 2. żekowane. 'DZIĘKOWA-NY, a, e. Źle się mówi: bądź dziękowanym od drugiego. Gol. Wym. 208. DZIĘKOWNY, a, e, od dziękowania, dziękczynny, ©an?*, ©anffagungS; Ross. Ó4ar04apiiTe4b-Hbiii. Ofiary dziękowne. Budn. Exod. 24, 5. (ofiary dzięków czynienia. Bibl. Gd.), ©attfopfer.

Pochodź.podziękować, oddziekować; wdzięk, wdzięczny,

za nie zdolne czynić dzięki. Nar. Dz. 3, 46. Obrócił sie Poliarch, chcąc uczynić dziękę. Pot. Arg. 4. Za to ja dziękę składam przed bogiem sowito. Zab. 13, 411. W sercach waszych Panu zawzdy dzięki wzdawając za wszystko. Weresz. Regi. 79. Ja wielbię niebo przy pokornym dzięku, Żeś ich uszedł ręku. Teat. 44, b. 24. Nie mogę dosyć dzięków czynić bogom, iź.... Teat. 39, b. 15.

Bogu dzieka , bogu dzięki, chwała bogu, ©0tt fety ©attf,

©ottlob! Bogu dzięki, uratowaliśmy go. Teat. 54, c. Dii. et 55, b. 51. Dzięka tobie, Ojcze, żeś mną, stworzeniem twoim nie wzgardził. Wys. Kat. 418.    §. Wdzię

czność, ©anfbarfeit. On zaś do nieba wzniósłszy obie ręce, O wiekopomnćj bogom ślubił dzięce. Ghroic. Fars.

453.    §. Miej go dzięk * wdzięcznym ci ja za to, tcb bin

btr bafur banfbar, fyabe meinen ©an? bafnr. Rzekł pan do sługi, który dwa talenta zyskał, miej go dzięk, sługo dobry i wierny. Leop. Matth. 25, 23. (dobrze! Bibl. Gd. ety bn frommer u. g. ft. Sutty.). Miejże go dzięk, sługo dobry, iżeś na tym małe był 'wierzeń. Leop. Luc. 19, 17.

(NB. ob. Dziękczynienie i t. d.). — *§. 'DZIĘK ob. Wdzięk.

DZIEKAN, a, m., z Łac. decanus (Boh. dèkan, gahen; Slavon. dekan; Bosn. sgjakan, djak clericus; (Croat. diak * żak);

Vind. tehant, cf. dyakon; Angl. dean ; Gall. doyen), ber ©edjant. Starszy nad księżą. Xiadz. 25. Dziekanowie, co widzę u nas w obyczaju jest, są miasto pasterzów; a w niektórych kościołach mają staranie o duszach ludzkich.

Modrz. Baz. 526. Przyniesiono plebanowi zapowiedzenie księdza dziekana wizyty i kongregacyi dekanalnćj. Xiadz.

191. Dziekanem być Ross. 4iaK0HCTB0BaTb. DZIEKANIA, ii, i. pomieszkanie dziekańskie, bte ©edfonety, ©e?anety,

Budn. Matth. 7, 23. (którzy czynicie nieprawość. Bibl. Gd.). DZIELE A, y, m„ DZIELCZY, ego, m. Subst. (Etym. dział); (Boh. delić; Sorab. 1. dżelicżer; Vind. deliuz, resdielnik; Ross. 4tjiHTe4b; Rag. djelitegl; Croat. delitel, delnik; Dal. podelitel, dilacz); dzielnik, podzielnik, divisor. Macz. ber feiler, ber etn>a§ tfycilt. Któż mię postanowił sędzią abo dzielczym nad wami? Radź. Luk. 12, 14. Sędzią abo dzielcą. Bibl. Gd. Sekl. Luc. 12. Odym. Św. Q q. 3. DZIELCZY, a, e, od działu abo dzielenia, ©f»etlung$*. Boh. djlćj. Działy mają być przez listy abo rejestra dzielcze, wzmocnione. Ostr. Pr. C. 1, 92. Listy dzielcze. Stat. Lit. 303. Transakcya dzielcza. Czack. Pr. 72. DZIELIĆ, ił, i, act. niedok., Podzielić, rozdzielić dok. qu. v. Boh. dèliti, zdëliti, zdelowati, deljwam; Slovac. déljm; Sorab. 1. dzielież, dżjlim , dżjliu, dżelu; Sorab. 2. żelisch; Carn. dejliti, dejlim; Vind. deliti, dölit, tallat, talati, (cf. Gall. tailler); Rag. djêliti ; Slavon. di-liti; Croat. déliti ; Bosn. diliti, podiliti, rasdiliti; Ross. 4*-4HTb; (cf. Graec. âièksiv, diasçèco; Acth.    separatus

fuit), cf. dział, tljetlen. §. Rozdzielać na części, in

bfl3 ©ecanat, bte Söofynung bes ©edfantS. Vind. tebanja, te- niewdzięcznik, odwdzięczać, zawdzięczać, wywdzięczać. hantia.— §. ob. Dziekaństwo. DZIEKAŃSKI, a, ie, (Boh. ‘DZIEL -'DZIEL adv., częścią - częścią, bądź - bądź, tfyeilâ-dékanskÿ, gahenskÿ; Vind. tehanski, tehantou), od dzie- t^eilê. Celniki u żydów za gorsze miano, dziel, żeby. kana, ®ed)antett*., bcn ©cctyant betreffend DZIEKAŃSTWO, się żydzi podatków nie nauczyli byli dawać, dziel że też a, n. Boh. dćkanstwj, gahenstwj ; władza i urząd dzie- samych celników było wielkie niemiłosierdzie. Sekl. 22. kański, baé ©ecanat, bte Sßürbe eiltet ©edfanten. Pimin. Kam. 'DZIELACIEL, a, m., działacz, czyniciel, ber Später, ber etroaâ

150. DZ1EKANOWY, a, e, Boh. dèkanuw; do dziekana tljut, auêübt. Odejdźcie ode mnie dzielaciele nieprawości, należący, bcm ©edfanten gehörig.

DZIEKCÎOWY ob. Dziegciowy.

DZIĘKCZYNIENIE, ia, n., Boh djkćinenj, djkućinenj ; dziękowanie, ba$ ©anten, bte ©anffagttng. Ileżbym dziękczynienia winna była niebu! Teat. 49, 107. DZIĘKCZYNNY, a, e, dziękujący, dziękowny; banffagenb, ©anffapngS *,

©auf *. Z pól i cieniów dziękczynne zabrzmi ci śpiewanie. Przyb. Ab. 13. Nie kaźmy ust, któremi pan ma być wielbiony Przez pokorną modlitwę i dziękczynne tony. Przyb. Ab. 44. Na znak dziękczynny pozdrawia go okiem. Zab. 15, 176. Cześć oddając panu hymn dziękczynny zrobię Za ratunek łaskawie dany mi w chorobie.

Przyb. Ab. 115. DZIĘKOWAĆ, ał, uje, act. niedok., podziękować dok. Boh. dèkowati, dékugi; Sorab. 1. dżako-wacż; Sorab. 2. sze żekowasch; (Croat. dichiti, szlaviti; glorificare; cf. Lat. dico * dziękować, podziękować; Croat. zahvaliti; Rag. zahvâliti, zahvalîvati ; Slavon. zafaliti, za-faljujem ; Vind. sahvalit, sahvaliti fe, hvalo dati ; Garn. sahvaliti, lônam ; Ross. 6jtaro4apiiTb, 6iaro4apcTBOBaTb). wdzięczność swoje za co oświadczać, battfen, ©an? fa*

87

Słownik Lindego wyd. i. Tom I.

jerlegett, feilen. Każde ciało daje sie dzielić. Ld. Pisarz    $I)etI, ber SIntljetl. (cf. Boh. delnicc operaria, djlnice, djl-

ten dzieło swoje dzieli na cztery części, ib.— Arithm.    na warsztat;    Croat. delnicza ; Dal. dionicza particeps fac-

Dzielić liczbę przez drugą, jest to szukać, wiele razy    ta; Croat. delovnicza officina). Biskup ten utrzymywał,

pierwsza z tych dwóch drugą w sobie zawiera. Jak. Mat.    że to miejsce jeszcze do jego dzielnicy albo dioecesis na-

1,38. btüibiren. O dzieleniu liczb. ib. öont 2)itttbtrett. Croat.    leżało. Sk. Dz. 837. §. Część od drugiej oddzielona, bte

delenye; Vind. sdelitje, lozh, (cf. łęcza, łączyć), (ob. Dy-    SlbttyeUung. Bożka piecza wpięć dzielnic ziemię usadziła,

wizya) sposób jeden z pięciu rachowania. Solsk. Ceom. 3,    Zebr. Ow. 2.    (plagae pasy, strefy zonae). W mieście, kwa-

77. Dzielący, dzielnik, divisor, liczba, która drugą dzieli, ib.    tera domów    oddzielonych od drugich. Cn. Tli. domów

§. Tr. Sofokl z Eurypidesem dzielili Ateny, Długi z sobą    szereg wmieście, który można obejść jak wyspę. Włod.

spór wiodąc o pierwszeństwo sceny. Dmoch. Szt. R. 45.    ein Viertel ober Quartier einer ©tabt. (cf. połać, pierzeja),

dwoili, różnili, fie teilten 5Ufyeit, bie üïïe^nunçj 31tljenê war ge*    Powstał ogień w dzielnicy Balata , quartier. Pam.HS, 203.

iljeilt. Wątpliwość ta dzieli różnie umysł jego ponury. Zab.    Dzielnice w księgach abo warsty dwie, trzy, cztery, co-

45, 15. Kniai. Oto płacze, oto kwili, A płacząc serce me    lumnae. Cn. Th. btc (Eoluttmcn, bie ©palten in ben 33üd)ent.

dzieli. Groch. W. 366. kraje, fein Sßeinen jetjdjneibet tnir    Księga o dwu dzielnicach czyli warstach. Włod. Dziel-

ba§ §erj. §. Dzielić co od czego, oddzielać, przedzielać,    nica rodu, domu, herbu « poboczna linia, Gall. branche,

trennen, abfonbern, fßeiten, (Ąeiben. Ta nieprzytomność,    bie Seitenlinie, (cf. przydomek). Dzielnica herbu, część

co nas tak długo dzieliła, Tereso serca twego dla mnie    tarczy herbu czymsiś oddzielona, bie SIbtbeilung in bellt ©djü«

nic zmieniła? Nieme. Pow. P. 40. §. Dzielić drugich czym,    be eilteö Sappenb. §. Dzielnica wojska abo artyleryi, dy-

podzielać, rozdzielać co między drugich, unter anberc rep    wizya, znaczna ich część. Jak. Art. 4, 231. Iioss. cmipa.

teilen, anbern teilen, bie Stellung unter itynen »errichten.    §. Dzielnica, to co jedno od drugiego oddziela, bie ab*

Drugich dzieląc, siebie nie zapominaj. Cn. Ad. 216.    §.    tljetlenbe ©at^e, bie etneb non bem anbern trennt, n. p. mie-

Dzielić co komu, komunikować, udzielać mu, einem mit*    dza, ber $ain jmifcfyen beit gelbem. Cn. Th. §. Różność,

tljCtleu. On tak sąsiadowd swoje myśli dzieli. Dmoch. U.    ber llltterfcfyieb. Cn. Tli. DZIELNICZY, a, e, dzielczy, dzie-

39. Ach na cożeście tak wiek rozrządziły fata? Mnie zbyt    lący, tßetlcnb. Włamanych liczbach, nad linijką podziel-

długie, synowi dzieląc krótkie lata ! Minas. Auz. 31. Ross.    na czyli do podzielenia dana, a niżej linijki dzielnicza,

cnpioómHTfc. §. Dzielić co z kim, uczęstnikiem się robić,    czyli ta, przez którą dzielić trzeba ilkość, kładzie się.

ütfjetl neunten. Dzielimy ukontentowanie, które wzbudza    Ustrz. Alg. 55. DZIELNIE adv. słowa dzielny. 1. DZ1EL-

pomyślna spraw publicznych nadzieja. Gaz. Nar. 1, 92.    NIK, a, m., dzielca, ten co dzieli. Włod. ber fetter, ber

Ross. cnpioómHTbCH, npmiacTHTbca, ynacTBOBaTb; Eecl.    ettttttd tpetlet. Doli. délie ; Dosn. digljók, dilnik; Sorab. 1.

oómamcH, cno4BH3aTiica. Dzielący co z kim, spólnik,    dźelicżer; Rag. djelitegl, fern, dieliteglicza, (Rag. dionik,

uczestnik, particeps, ber ïbetinefymer, Yind. doleshen; Ross.    udionik particeps uczestnik); Croat. delnik, delitel; Dal.

ynacTHun; Eccl. oómecTBytoinifi, oóiuhhktł, OGht|ihiiinn>,    podelitel, dilacz; Vind. deliuz; Ross. A-Mmejib. Któż mię

CŁORbi|iiuiKTt. oppos. 6e3'iacTiibiü. DZIELIĆ się (podzielić    uczynił sędzią abo dzielnikiem między wami! W. Luc.

się, rozdzielić się dok.). §. Passive Dzielonym być, ge*    12, 14.— 1 Leop. ib.— Kosz. Lor. 116. (dzielca. Bibl.

ttyctlt fepn über merbeit, ftd? feilen. Eccl. ttacTBOBamoH.    Cd.). Arithm. Dzielnik, liczba w dzieleniu spodnia, która

Liczba 15 na 3 części się dzieli. Lesk. 2, 8. Państwo    wyższą na części dzieli. Solsk. Geom. 5, 77. (cf. miano-

to dzieli się na trzy królestwa. Ld. §. Recipr. Dzielić    wnik), ber $ń)tfor; ttt bett 33rüd)ett ber Neuner. Jak. Math.

się czym z kim * podzielić między sobą, ftefy ttt etlMê    1, 38. liczba , przez którą dzielę. Lesk. 2, 8.

nik operarius, f. delnice ; (Croat. delatnik dies laboris, opp. niedziela) działacz; Slovac. dèlnik cultor; robotnik, pracownik, czy ni ciel, ber 3trbettcr, ber ettnad mad)t, t(iut, ber ï^ter. Obrał Salomon robotniki ze wszego ludu; a poczet ich był trzydzieści tysięcy ; a nad tym pocztem *dzil-ników (dzielników) był postawion urzędnikiem Adomiram. Leop. 5 Reg. 5, 14. — Odcgnani byli nieprzyjaciele, i wszyscy dzielnicy nieprawości zaburzeni byli. Leop. 1 Macch. 3. 6. 'którzy czynili nieprawość. Bibl. Gd.).

ttyetle», ftd) tljetlett. Zbójcy niesprawiedliwie wydzierają, 2. DZIELNIK, ‘DZILNTK, a, rn. (Elym. działać), Doli. del-a sprawiedliwie się dzielą. Rys. Ad. 81. Dzielili się żołnierze zabranym łupem. Ld. — Dzielmy się, laßt Uttë tfjeÜCtt, tak mówimy, gdy kto co znajdzie. Cn. Th. — Dla tego się bracia dzielą, że jeden słodko jada, a drugi gorzko; jeden słono, a drugi kwaśno. Rys. Ad. 11. cf. rozbrat §. Dzielić się, różnić się, oddalić się od czego, ftdj tren* ttCtt, abfonbem. Racz być ze mną; a ja nigdy od ciebie dzielić się nie chcę i przy tobie trwać będę. Sk. Z y w.

2,344. Oczy nabożnie w niebo obróciła, 1 przed śmiercią się z światem już dzieliła. P. Kochan Jer. 59. To są DZIELNOIŁCIOWY, a, e, botan. mający płeć podzieloną, te artykuły wiary; któremi się dzielimy od pnganów i od- mm geteiltem ©efd)led)te. Kozłek dzielnopłciowy, Valeriana szczepieńców. W. Post. M 493    Zegnam w;as, bądźcie    dioim, ma płeć na dwu roślinach oddzieloną.    Kluk.    Dyk.

zdrowi mili przyjaciele, Spieszę,    gdzie mię bóg wzywa,    3, 147. R ss jiaAOWL 3eMHOH.

już się od was dzielę. Zab. 9, 200. Koss. DZIEŁKO, a, 1. DZIELNOŚĆ, ści i. (od dzielenia), Doh. djlnost; Hoss.

n. zdrobn. rzeczoiun., dzieło, bad    2BcrfdjCit. Duli. prâevcka;    A'BaHMOCTb; Vmd delitlivost; możność bycia    podzielonym,

Sorab. 1. dżewko; Garn. delze, dęlzheze; Dass. noAU-ïie,    podzielność. d'Visibilitas, bte îbcllbarfett.

noAMKa.    2. DZIELNOŚĆ, ści, z. (od działania), czynność skute-

DZ1ELNICA, y, i. część komu udzielona, ber jugefaflne czna, rutrlfamc j^dtigfeit, tätige Sßirffamfeit. Cum. dęlo-

DZIELNY.

DZIELNY-DZIEŁO.

603

vnost; Rag. delinstvo, djellotvornos; Croał. delinsztvo,    dzielną mocą. Sk. Dz. 636. Dzielnaż to przecie rzecz

junachtvo, hrabrensztvo, kreposzt; Ross. 4*HTe,M0CTb,    Monarchów czyny, Skoro król uciekł, wszyscy za nim w

AiHCTBOBame; Eccl. 4*Te;iH0CTb, ąhhctko, 4*ficTBHTe.ib-    nogi. Kras. Mysz. 31. Dzielnym, skutecznym uczynić Eccl.

hoctł, 4uaaTeabCTB0. Pilność jego uczyni go znacznym    004'kïbCTBOBaTH. g. Mocny, tęgi, ftarf, fraftig. Pachną

z osobnej dzielności. Gorn. Dw. 32. §. Skuteczna władza,    dzielnie Pełne kosztownych perfumów kadzielnie. Hor. 2,

siła, ttûrïfcime straft. Wola ludzka nad dzielnościami du-    79. Nar. Dzielniejsze bywało dawniej piwo z serem, niż »

sznemi jest panią. Rais. Niedz. 1, 141. Jakaż jest dziel-    teraźniejsze herbaty i buliony. Kras. List. 63. (posilniejsze).

ność przykładu, osobliwie gdy dany jest przez tych, któ-    Dwa miesiące mijały; a moc żalu mego równie dzielną jak

rzy jaką?zwierzchność mają nad drugiemi. Kras. Pod. 2,    dnia pierwszego była. Staś. Num. 2. 74. g. Dzielny ru-

276. Ze lwa o śmierć przyprawia tak subtelna strzała,    mak, wszystkie cnoty dobrego konia mający,    żwawy, ogni-

Nie żelaza moc, lecz to dzielność ręki działa. Minas. Auz.    sty a przytym kształtny. Ld. eilt treffücfye«,    mutige« SRojL

3. Dzielności abo przymioty jego przechodzą jeszcze za-    §. Rozsądny, roztropny, baczny. Cn. Th. Rug,    Debaćbtfant.

cność urodzenia, którą ma. Wys. Aloj. 210.    §. Męstwo    3. DZIELNY, a, e, działowy, od dział abo    armat, (Sano»

czynne, dające się we znaki, tfyatenootte îapferfeit. Tru-    nen*. Szaniec dzielny tak wysokie mieć    ma zaszczyty,

dno tego przeć, że oni wygrali, Ale nam przedsię dziel-    żeby działa dobrze okryły. Archel. 2, 32.

ność przyznawali. P. Kochan. Jer. 81. g. Zaszczyt, zaleta, DZIEŁO, *DZIŁ0, a, n. (Etym. działać, dziać);— Boh. bie îrefflidjfett, bie ©ute einer @ad)e.    Dzielnością    konia są    djlo tabor, opus, negotium; délo działo, armata; Sorab. 1.

sposobność i trwałość. Kluk. Zw. 1,    163. §. Roztropność,    dzieło, dżewo praca; Sorab. 2. żelo, żewo; Rag.    djello;

rozsądek. Cn. Th. JRugfyeit, ^erftanb.    Bosn. djello, dillo, posao; Slavon. dillo; Dal. dilo;    Croat.

1.    DZIELNY, a, e, od działu abo    dzielenia,    dzielczy,    dęło; Hung. dolohg; Vind. delu, djanje, delanje;    Carn.

©d)etbe*, ïrennungS», ściana dzielna, bie ©d)eiben>a»b. Dziel-    delu, deilu, dijanje; Ross. 4^0, 4*00180, (»2. sprawa,

na linia, bie $renmtng$ltttie. Dzielny kopiec. Ld. §. Co    proces); Eccl. chAHHOMHÏe, 4*«CTBie, anso. *§. Praca,

się dzielić daje, Boh. et Slovac. djlnÿ; Bosn. digliu, raz-    robota, bie 2lrbeit, bie Sttitfje. Miał Cesarz Zygmunt z We-

digliu; \ind. delitliu; Ross. 4*ÆHTejbHbiH, 4*^e*HbiH, 4*-    nety dzieła dosyć. Biel. 271. Gdy miał Bolesław jeszcze

jihmmK; Eccl. uacTBeHHHH; tl/etlkr. Liczba, która ma być    dzieło z królem Czeskim, poczęła Ruś o sobie radzić,

dzielona, nazywa się dzielną, dividendus. Jak. Mat. 1,38.    Biel. 84. Z Tatary różne jest dzieło, a niż z inszemi; a

Niedzielne bracie z pieluch serce nosisz ze mną. Zab. 12,    trzeba z niemi umieć. Biel. Kr. 468.    §. Dzieło, n. p.

119. Nar. nierozdzielne, nierozstajne, unheilbar, un*    dzieło rycerskie« służba wojenna, rycerskie rzemiosło,

trennbar. Boh. nedélny, nedjlnÿ; Croat. nedelyiv incom-    ber 5îriegêbtenft, ba« ^rtegêfyanbroerf. Towarzysze mają się

municabilis.    bawić sposabianiem konia do dzieła. Vol. Leg. 2, 1698.

2.    DZIELNY, a, e, DZIELNIE adv., od działania, (Boh.    Szlachcic w dzieciństwie ma być wychowany w naukach,

délny laboriosus, deine howado jumentum; Slovac. djlnÿ    gdy podrośnie, w rycerskiém dziele, w gospodarstwie. Petr.

actuosus; Sorab. 1. dzielawy, dzjlawy pracowity, dżelne    Ekon. 95. Przez wszystek czas nic innego nie był ży-

operarius; Vind. delajozhen, delatliiu, djanski, delaven;    wot tych ludzi, tylko ustawiczne dzieło, wojenne. Ktok.

Carn. delovne; Ross. 4’Mhhh gruntowny, rozumny, zda-    Turk. 3. Durny a młody basza, i Polskiego dzieła, i

tny; 4*Jieu* dobry adwokat, 4'MOBeu'B tęgi zdatny czło-    sposobów nie wiadom, na hakby siła ich naraził. Tward.

wiek; 4i>HTe^bHUM, 4®TejibHbiH skuteczny, 4*HCTBeHHBiH    Wił. 30. (trybu wojowania). Nieprzyjaciołka rozumu do-

mnożny; Croat. délia vir strenuus, cf.‘delijunak; EccI.au-    brego, Mistrzyni kradzieży i dzieła nocnego. Past. Fid.

jiHCTMM, AmicTRiiNTt, 4*ScTBHTejbHŁiH, co4*TejbHUH, 4*-    223. (roboty nocnej, łotrowstwa, 9?ad)tarbeit, Sieberltdtfeit,

naTeiiMii. g. Skuteczny, czynny, tfmttg mit @rfolg. Bóg    ©iebereę). g. Funkcya, robota przyznaczona, bie ftunftiott,

dał dzielność słońcu, ziemi, zwierzętom, aby nam poka-    befłtmmte Slrbeit. Naukę i rozsądek nadać i udoskonalić,

zał wszechmocność swoje, która więcej w dzielnych t. j.    jest dzieło dobrej edukacyi. Mon. 65, 239. Abym uczy-

działających, niż bezdzielnych wydaje się dziełach jego.    nił wolą tego, który mię posłał, i dzieło jego dokonał.

Boh. Dyab. 20. Mowny język, ale nie dzielny mają. Bals.    Sekl. Joan. 4. Wątroba dobrze swoje dzieło robi. Tr.

Niedz. 2, 87. Co innego być pracowitym i czynnym, a    Zaczął dzieło urzędu swego. ib. Dzieło dostojeństwa je-

co innego dzielnym; dzielny dorabia się skutku swojej    go tego po nim wyciąga. Tr. §. Czyn, bte £fyat. Dzieł-

pracy, widzi dzieła swojej roboty. Ld. Czynny, pracowi-    mi się państwa wznoszą, a nie słowy. Kras. W. Ch. 81.

ty, tfyätig, arbettfam. Trąd między dzielnemi pszczołami.    Zniknęły owe ery i nowe i dawne,    Te tych a owe tam-

Klon. Wor. 45.    §. Odważny, stateczny, odważnoczynny,    tych królów dzieły sławne. Dmoch.    Sąd. 47. §. Skutek

ftanbfyaft, tÿattg, roatfer, mutywlL {Croat. kreposzten). Prac    działania, baê 2Bcrf, (ba« bur$ §anbeln unb Sfattgfeit ljer*

nie znosi, tylko umysł dzielny. Zab. 16, 206. Zabi. Dziel-    öorgebradjte). Szczęście narodu naszego teraźniejsze dzie-

ny człowiek, i w nieszczęściu nie zwątpi o sobie. Ld. Ross.    łem jest tego mądrego króla. Ld. — Uczone dzieło * pi-

peTHBHÄ. g. Dzielny, w działaniu gorliwy, eifrig, mit ©i«    smo, księga, ein gelehrte« Sßerf, ein 33ud). Ross, couiwe-

fer tflätig. Naszą przywarą jest, iż początki zawzdy ży-    Hie, TBopeHie. Dzieła X. B. Naruszewicza zawierają wier-

we i dzielne; im zaś dłuższa trwałość, tym większe osła-    sze jego, t. j. satyry, ody, liryczne    wiersze.— g. Rzecz,

bienie. Kras. Pod. 2, 155.    §. Skuteczny, skutkujący,    sprawa, eine 6adje. Moskiewski posły swe z dobrym dzie-

roirffam, fräftiß. Operacyą możemy zwać działaniem, abo    łem i zupełną mocą dq^ króla posłał. Biel. Kr. 711. He-

604

DZIEŁORODNY - DZIEŃ.

DZIEŃ.

na

tman potkawszy gońca, który się wracał z dobrym dziełem od bojarów dumnych do naszych komisarzów, i on wracał się z wojskiem. Boh. Ossol. 1, 101. z czymsiś dobrym, "mit etrcaS ©uteit, mit guten 33orfd)ldgeit. Opuszczają tez dzieło, kładąc samo z dobrym przyjechali posłowie (ob. Dobry). (NB. Vind.— delu * dla: tuegeu, n. p. dla mnie Vind. samojedelu; dla ciebie Vind. satvo-jedelu; dla czego, za co Vind. sazhesdelu). §. Dzieło, dzielność, łepskość, tęgość, 2Bacïerl»eit, îreffltdjfett. Klacz ta paść musiała, Chociaż równej urodą i dziełem nie miała. P. Kochan. Orl. 1, 46. ‘DZIEŁORODNY, a, e,— ie adv., rodzący dzieła, 2Berfe fyeroor&rtngenb. Francuzki gościec naczynia dziełorodne psuje. Sak. Probl. 212. (członki rodzajne, bte 3WQUttg3glteber). DZIEŁOWY, a, e, dziełom należący, dzieła sprawujący, dzielny, działający co, (ioppos. Bezdzielny). Stworzył to słowo Knapski, na wyrażenie myśli Kwintyliana ; poelicae (a noitïv) artes sunt, guae post actum opus relinguunt, ut piclura. Niby to ef-fectivae, SBerfc (jeroorbriugenb, SBerfc erjcugettb ttub hinter* laffeub. ob. Dziełorodny.

Pochodź, ob. pod słowem Dziać.

DZIELS1MIN, DZIELZAM1N, GIELZAMIN, u, m. Ital. gel-simino; Bosn. cemin; Croat. gelzemin, jalsemin; Hung. gelsemin; Iioss. hcmiütb; Jasminum Lim. rodzaj rośliny; który się sadzi przy kratkach z łat, aby nie leżał na ziemi. Kluk. Dykc. 2, 54. ber Jaênün. Gielsaminy cudzoziemskie, Jasminus exoticus, wielorakie są, wszystkie z przyjemnym zapachem: Kataloński, Hiszpański, Indyjski. Kluk. Hośl. 1, 280. DZIELSIMINOWY, a, e, 3a3mtn*. Ross. acmhh-iiijm. Bobkowe, granatowe, dzielsiminowe i kwitnące drzewa, gościńce tej wyspy bramują. Tr. Tel. 152.

DZIEŃ Gen. dnia, m. Boh. den, dne; Slovac. den; Sorab. 1. dżen, den; Sorab. 2. zen; G. dna, obs. nom. dno; Rag. dan; Croat. dân, dén; Bosn. dân; Slavon. dân; Vd. den, dan; Carn. dan, dnçva; Ross. 4em>, 4HH; |Eccl.

Sanscr. dina; 2]; (cf. Turc, dan diluculum); Angl. day; Fries, dy; üibern. dia; Lat. dies, diu; Dan. dag; Anglos. daga; Ger. ütag; (cf. Ffebr. D'»; Graec. tjuśga; Germ, ©d;etn, (Schimmer). ber £ag. § 1. Dzień, obecność słońca nad horyzontem. Wyrw. Geogr. 47. ber £ag, bic Slutuefen&ett beé éonnenltdjteô. (Oppos. noc). U nas tedy dzień, kiedy nam słońce świeci. Smotr. Ex. 45. Skoro mały dzień, póki jeszcze nie było dobrze widzieć, niewiele rycerstwa swego ukazał Kosz. Lor. 154. (skoro świtało, zmierzchało się, fobalb ber $ag graute). Dzień się robi, dnieje, eś ttnrb îag, eä taget. Już też dzień jak wół. Zab. 15, 181. już nierano, już słońce wysoko, e3 ift fd;on (jod; ant £agc. Po jasnym dniu chmury nastawają. Kołak. Kat. C. 2. (chmurzy się, zacimia się). Do dnia wstawać, i zdrowiu i naukom, i gospodarstwu pożyteczna. Petr. Ekon. 13. Ku dniowi, przed świtem, oor £a* ge§ 3ItiDrttd). Warg. Radź. 502 Równo ze dniem wszystko było na pogotowiu do dalszej podróży. Kras. Pod. 2, 13. równo ze świtem, mit £age$anl»rud;. Szóstą na dzień godzinę zegar bił ratuszny. Pot. Zac. 122. t. j. szóstą z rafę^ Utjr tu ber griiljc, bte fed;3te Sntbfttinbe. (Oppos. szósta na noc). Już dobrze po północy na dzień się skło-nilo. Bardz. Trag. 203. Już dobrze na dzień, idźmy teraz. Teat. 27, 138. e$ ift fdjim Ijodj am £age. Z obudwu stron długo na dzień z równą nadzieją zwycięztwa, bitwa trwała. Stryjk. 345. Na łóżku dnia białego w puchu czekał. Brud. Ost. C. 7. długo na dzień, btô ait bctt (jeden Itd;ten £ag.

(Vind. per fvietlen dnu). Nie tylko w nocy to się dzieje, ale też i śrzód 'biała (białego) dnia. Petr. Ekon. 133. Miał dzień biały, czemu nie oglądał, nim kupił? Klon. Wor. 6G. e$ war ja fyetler, ltd;ter Zag? Jest to prawda tak jasna, jak słońce bez plamy, Jak to że tu stojemy, jak to że dzień mamy. ZabŁ Amf. 43. Pewniejsza to, niżeli ten dzień. Warg. Wal. 344. Radbym tam jeszcze za dnia stanąć * póki jeszcze dzień, przed wieczorem, ttod) bety £age. Słońce w południe zapadło, zwątpili o dniu ludzie. Bardz. Luk. 44. (o powrocie dnia lub światła, [te uerjrueifelten an ber Jîüdfefyr be£ $age$, beä $age3ltd;tä). Chodzić w dzień za stadami musiałem licznemi, W nocy zaś opłakiwać nieszczęście czas miałem. Jabł. Tel. 19. Vind. po dnu, po-dni; Carn. sa dnę, podnevi; Sorab. 1. wiednio. Lubi spać w dzień, a latać po nocy. Teat. 35. b. 61. W dzień do mnie przychodź, nie w nocy. Ld. bety $age ober ant £age. We dnie teraz gorąco jechać, lepiej wieczorem, bctyïage, atu £age. Dniem jechał, a nocą odpoczywał * przez dzień, beu $ag burd;. Dniem i nocą jechałem, żeby na czas stanąć, $ag tutb 9?ad;t. ib. — g. Dzień dobry! Przyb. Ab.

20. pozdrowianie zwyczajne z rana, Boh. dobre gitro; Sorab. 2. dobrejtscho; Slovac. dobro jutro; (cf. jutro; cf. rano) guten Sftorgen! Przychodzę dzień dobry powiedzieć Wc Panu. Teat. 29, 62. Na dobry dzień grają, wesele opowiadają. Dar. Lot. 26. cf. hejnał, ftc fpieleit junt gu* ten borgen, b. t. ba$ 90?orgenlieb. — §. 2. Dzień, czas obecności słońca nad horyzontem, ber îag, bte 3<Üi ber ©egenroart ber Sonne über beut $ort$onte. Dzień bierze się też za ten czas, który jest od wschodu aż do zachodu słońca, i zowie się dniem artyficyalnym. Kai. 39, M. 4. Dzień, według biegu przyrodzonego, zaczyna się od wschodu słońca. Karuk. Kat. 168. Dawniej wprawie naznaczono początek dnia od wschodu słońca, a noc od zachodu. Ostr. Pr. Kr. 1, 304. Dni zwyczajne rachują się od rana do wieczora. Staś. Buff. 48. Dzień artyficy-alny poczyna się na wschodzie, a kończy na zachodzie. Źebr. Zw. 31. Dzień się rodzi rano, umiera w wieczór, nazajutrz z martwych wstaje. W. Post. W. 357. Po złym dniu, zła noc. Burl. A. 4. Dzień i noc, ütag ltltb 9îad;t; Slavon. dàn i noch ; Croat. dan y noch ; Eccl. ąmioiioiiimit., BceHome4eHCTßie, nuaue cymn, u 4eub h Houb. Wrota tam są dzień i noc otwarte. Pam. 84, 889. Przykładać ten plastr dzień i noc, to jest, od godziny do godziny, nie zdejmując. Syr. 1223. (od doby do doby». Dzień i noc szlocham, żem jest daleki, Od tej, com przyrzekł kochać na wieki. Zab. 14, 227. £ag ltltb 9?ad)t. Dniaby mi nie stało, bym wszystko wyliczyć miał. Baz. Sk. 68. Kosz. Lor. 28. Hrbst. Nauk. L. 3. (jeden dzień za krótki, czas za krótki, czas nie wystarczy). Dzień Pański, w piśmie, dzień ostatniego sądu. Karnk. Kat. 57. sądny dzień, ber £ag be3 £)errtt. Co to tu za huk, co za tumult straszny, Jakby sądny dzień przyszedł na mnie własny. Jabl Ez. 401.

su

mem.

Do dziś dnia * do tego czasu, bié biefen Tag, bié je$t, btè ben heutigen Tag. Ogromni Marsowie, do dziś dnia jeszcze przez nikogo nie pokonani. Staś. Num. 1, 81. Po dziś dzień id. aż dotąd, btó ben heutigen Tag; Boh. podnes. Stoi ten słup jeszcze po dziś dzień. Tr. oppos. od dnia, od czasu, feit, »on. Chrystus mówił do Jana: wyszedłem od ojca od dniów (dni) wieczności. Biał. Post. 155. Od dziś dnia będę szukał do tego sposobności. Za U. Roz. 89. (od dzisiejszego dnia, »on feilte on). Dni owych * owego czasu, ju jener 3eit. Ofiarownik, który będzie dniów (dni) owych.... Budn. Deut. 26, 5. (który na ten czas będzie. Bibl. Gd.)..

ber ©eridjtêtag, ber Tag beś jüngfteu ©erichtS. Dzień sądowny, niesądowny, fastus, infastus, cf. rata, rok, roczek, ©ericljtêtag, '©erteiltermin. Każą mu po trzykroć pewnych dniów (dni) u sądu bywać, a tak zawsze na dniu szko-duje. Chełm. Pr. 155. na czasie, czas traci, er »crlicrt ben Tag, bte 3ett, beit Termin. Bosn. dangubiti terere tem-pus. Powszedni dzień, Boh. wśednj den; Carn. dęło— vnek , ber SBerftag, oppos. niedziela, święto. Dzień czyj, przeznaczony dla niego dzień, jemattbeä Tag, (cf. kolej). (Eccl. 4HeBHH»iecTB0, AHeBaHbe ; Gall. dejour). Przychodzę Wc Pana golić, wszakże dzisiaj dzień Wc Pana. Teat. 20, 99. Dzień nieszczęśliwy, ein uitglücfltcher Tag. (cf. zła godzina , cf. czas, cf. gwiazda). Wierzą, że to dni same przez się sprawują burze , niepogody, choroby, przygody. Ząb. Ml. 455. W zły dzień z Paryża wyjechać musiał, i tu dnia fatalnego stanął. Teat. 55, c. 59. Me* die. Dzień sądowy, krytyczny, lekarski abo chorobny, zdrowiu ludzkiemu, abo też drzewom, owocom szkodliwy, abo niebezpieczny, decretorius. Cn. Th. eilt critifdjer Tag, ber ber taifhett ben 2Iuófct;lag giebt. Dni te, w które natura materyą gorączki czyniącą, wypędza i wyprowadza, albo złemu zbytecznemu podlega i przezwyciężoną bywa, zowią dniami sadowemi, lub krylycznemi, dies judicatorios vel criticos. Według Hippokratesa dzień 5, 4, 5, 7, 11, 14, 17, 20, 24, 27, 51, 54, 40, 60, 80, 100, 120; nad ten ostatni dzień gorączka wychodząca, w długą chorobę się przemienia, i imię gorączki gubi. Krup. 5, 454. Dzień najdłuższy wiecie, ber löngfte Tag. Dzień najkrótszy w zimie, ber fürjefte Tag im 3efire. (ob. przesilenie słoneczne). Dzień imienin, imieniny, ber 9îamenêtag, dzień narodzenia czyjego , urodziny, ber ©eburtêtag ob. Janowi-ny, Piotrowiny. Cn. Th. (cf. rocznica, uroczystość). Dzień przed uroczystością ob. Wilia, przeddzień, przedjutrze, 3Sortag, 33orabettb. Przybyszowy dzień, wstawiany, wstawka, wkładany, przydatny ob. Przybysz. Przestępny dzień ob. Przestęp, ber ©chalttag. Wczorajszego dnia szukasz. Cn. Ad. 1148. szukasz, gdzie czego nie masz, bu fudjft ben gefirigen Tag. Dzień jazdy, iter diei, droga dnia. Cn. Th. eine Tageretfe, Tagefartl). Dzień odjazdu * ten dzień, którego kto odjeżdża, ber Tag ber 3lbrcije. Na dzień, na jeden dzień, n. p. na dzień mu strawę dałem, auf eilten Tag. Za dzień to zrobi, w przeciągu jednego dnia, tu einem Tage, aliter za dzień robić komu, za dniową powinność, dzień odrabiać, tagmerfen, ben Tag abarbeiten. Dzień, pańszczyzna jednego dnia, eilt Srohntag, ein Tage* merf. Ile zagonów poddany trzyma, z każdego dzień chłopski, dzień kobiecy pańszczyzny odbyć musi. Mon. 68, 198. (Bosn. nadnięa). — Dzień przepędzić Ross. 4hc-BaTb, 4HK)K> ; Ecrl. 4HeBCTByio ; Graec. yfisptveo.— Eccl. npe34eHCTB0BaHt, przez jeden dzień przetrzymany. — Dzień wypowiedzieć, służbę wypowiedzieć, ben 2)ienft auffageit. Ona już do prawdy światu dzień wypowie, i czyni professyą. Tward. Wł. 12. (pożegna się z światem). § 5 Dzień przyrodzony, od północy do północy, zamyka w sobie godzin 24. Solsk. Geom. 5, 19. Zebr. Zw. 51. Kol. 59. M. 4. ber natürliche Tag, non »ter unb pan* jig 6tunbcn, ber Tag. (cf. od doby do doby, na dobę).

Dniem lato nie późne. Rys. Ad. 10. parum pro nulla habetur, ein Tag mad)t feinen Ihtterfchteb. (Slovac. Geden den neni swet). Jeden dzień wiele odmieni. Cn. Ad. 506. (Slovac. Wic dnow, ncź klobas, non omnia hodie t i jutro jeść trzeba). Nie frasuje się o dzień jutrzejszy. Birk. Cl. K. 17. (ob. niżej na dzień żyje). Po dwu dniu. 1 Leop. Levit. 19. (dual. * po dwóch dniach). Juz trzy dni temu, jak go nie widać. Ld. Dniem wprzód odjechał przed nim. ib. (Bosn. prisdan, cf. Lat. pridie). Go trzeci dzień; Boh. obden alternis diebus. Trzema dniami go uprzedził Ld. Zbiór siedmiu dni zowiemy tydzień. Ld. Dzień dniu prawdę obwieszcza, godzinom godziny, Z pracy ojców szczęśliwe korzystają syny. Kras. W. 13 jeden dzień drugiemu, ein Tag fagtâ bem anbern. §. Na dzień żyć, dzień za dzień żyć * nie 'starać o jutrzejszym dniu, nie-troskliwym być, hemerobios. Mąez. in ben Tag Ijtnetn leben, fid) um borgen nicht fümmertt, nur auf einen Tag unb nid)t weiter funairô bcnfett. (Vind. en dan shiveti) Bydlęta na dzień żyją. Pilch. Sen. list. 4. 247. Na dzień żyją, nie myślą o grobie. Pot. Syl. 520. in diem vivere. Macz. — Dzień w dzień, co dzień, codziennie, dzień po dzień, dzień na dzień, Tag für Tag, einen Tag in ben anbern, itacf; bent anbern, alle Tage. (Croal. dan na dan, vszaki dan; Slavon. svaki dàn ; Vind. vfaki den, den na den; ni dnu, da bi ne; vfe dni; Carn. vsak dan). Słońce co dzień zachodzi, co dzień wschodzi. W. Post. W. 557. Co boży dzień. Minas. Ryt. 4, 258. (ob. Boży) Dzień po dzień goście. Mon. 68,78. Ja się go spodziewam dzień po dzień. Teat. 15, A. 4. Dzień pole dnia rozkoszują. 1 Leop. 2 Petr. 2, 15. (podle dnia. 5 Leop.). Nie siecz dzień podle dnia trzech dni.    Gost. Eh. 76. (nie wciąż przez trzy

dni). Szły dzień na dzień uniwersały, pełne potwa-rzy i fałszów. Ust. Konst. 2, 227. — Dzień za dzień * ode dnia do dnia, z dnia na dzień, non Tag JU Tag, urn einem Tage junt anbern. Znam to, że obyczaje z dnia na dzień popsutsze. Teat. 49. b, 5. Z dnia na dzień suknią brał piękniejszą na się. Teat. 49, b. 7. (Vind. od dnu do dnu, den nu den ; Slavon. od dóna do dana). Nierycbło dał, a dzień za dzień odkładając; jednak zapomógł. Kosz. Lor. 114. b. Dzień za dzień odkładać od jutra do jutra, in posterum differre. Macz. Ponowie, mogąc i na jednej nodze co takowego odprawić, a wżdy dzień za dzień odkładają. Budn. Apupht. 155. Ode dnia do dnia pokułem odkładał. Kulig. Her. 176. §. Dzień gwiazdowy, przeciąg cza-miedzy dwoma momentami górowania gwiazdy nad pozio* Śniad. Jeog. 81. §.4. Dzień* czas, ber Tag, bte 3eit.

Chrystus był narodzony za dniów (dni) Heroda króla.

ukach, jako i w kunsztach. Kras. List. 48. (cf. gazeta , pamiętnik) ettt 3ouwal. §• Książeczka, modlitwy mająca na dzień, Cn. Th. eilt ©ebetbucfy, mit ©ebcten auf jeben Tag. Dziennik kapłański vid. Dyurnał; cf. cyzyo-janus. II. Dziennik ephemer a, rodzaj owadu, który zrzuciwszy skórkę poczwarki, i zostawszy latającym, parzy-wszy się, tego dnia jeszcze umiera. Kluk. Zw. 4, 114. Tagthterd)en, étntagôfftegen, $aft. ‘DZIENNONOCNY, a, e, n. p. Kto się na te rozrywki dziennonocne święci, Czy majątek wystarczy, niechaj ma w pamięci. Zab. 5, 349. Koss. (dzień i noc trwające, Tag imb 9?ad)t bauernb). DZIENNY, a, e, dniowy, ode dnia, we dnie, nie w nocy się dziejący, dzień jeden, nie dwa, trzy, trwający. Cn. Th. Tageś *, am Tage gefcfyeljenb, einen Tag bauernb. Boh. dennj, wezdeyśj; Slov. dennj ; Sorab. 1. dneyski; Vind. danski, dneuni ; Bosn. dnevni; Rag. dnévni, daa-gni, dagni; Croał. dnevni, dani; Ross. aeiutoft, no4eH-Hbift, 4HCBa.ibHbiH; Eccl. noAHemiiH. Bieg dzienny ziemi , xiçzyca, kręcenie się około osi, wirowy. Śniad. Jeog. 30. Światłość dzienna gwiazdy zatłumiła. Ot W. Ow. 202. baS Tageslicht. Wziął swój dzienny grosz, na który on z tobą pracował. Groch. W. 426. Ojciec czeladny zmowę uczyniwszy z robotniki z grosza dziennego, posłał je do winnicy swojćj. Biat. Post. 269. ber TagcS* grofdjen. Wielkie jest okrucieństwo zatrzymywać zapłatę ubogim ludziom, żyjącym z dziennej rąk swoich pracy. Zab. 16, 29. oon ber Tagearbeit titrer $änbe. Prosim, byś nam dzienne sprawy Błogosławił bóg łaskawy. Groch. W. 33. Wyrobnik dzienny, Ross. no4eHiuHHX, w rodź. żeńsk. no4enuuma. — Sowy są ptacy więcej nocni niż dzienni. Cresc. 624. ftc ftnb mehr Śtactyt * als Tageöoögel. Niedzien-ny puhacz, gdy świat biały Zajdzie pod ziemię, huk swój wiedzie śmiały. Kulig. Her. 253. (nocny, nächtlich). — Ludzie wyrzutni, i jakoby dzienni, albo niezapasni. Boter. 58. (na dzień żyjący, m ben Tag hinein lebenb, nur fur einen Tag beforgtj.

Biat. Post. 153. — Dni i życie, pasmo dni życia, bte Tage, bie SebenStage, baä geben. Smutek dni moje kroci. Kulig. Her. 8. Umarł Abraham w dobrej starości i dniów (dni) pełny. Sk. Żytu. 1 , 203. Dni są moje stracone Na doczesnej marności, i lata zielone. Kulig.

Her. 125. Po nie wielu dniach zakończył dni swoje Micipsa. Pilch. Sali. 133. W liście życzy mu długich dni. Birk. Kaw. Malt. C. 2. (Vind. moje shive dni * przez całe życie). Dni szczęśliwe pędzić, (Eccl. 40Óp04eH-CTBOBam, Ó4ar04eHCTByF0, Graec. svripsçéa) ; Eccl. 6;iaro-4eHCTBie, Graec. tiyptgla ; Eccl. 6iaro4CHCTByerL mh ch,

Graec.. evrjpsçsTrai poi * powodzi mi się). Bodajby mieli złe dni, ci niewstydliwi i ciężcy wyciągacze dobrodziejstw.

Gorn. Sen. 559. Bodaj złe dni mieli ci niewieściucho-wie. Gorn. Sen. 558. §. Nazajutrz dzień pleonast. * nazajutrz,

TageS barauf, ben Tag barauf. Nazajutrz dzień przed śniadaniem, prowadzę go na spacyer, i widzę, że.... Mon. 65, 248.

DZIEŃ I NOC, Melampyrum Nemorosum, gatunek krowiej rezi ; rośliny téj kwiaty żółte piękny widok czynią.

Kluk. Dykc. 2, 113. ©laSfraut, ÇeterSfraut, Tag unb 3?acht.

Pochodź, dziennik, dzienny, dzionek, codzienny, każdo-dzienny, tydzień, tygodniowy, cotygodniowy, kaźdotygodnio-wy, dwutygodniowy.— Dniowy, czterodniowy, czwarlodnio-wy; dnieć, odnieć, odednieć, rozednieć; południe, południowy, południk, przedpołudnie, popołudnie, przypołudnie, przy południ ca, przypołnica. Przededniowy. — Dziś (Boh. dnesj, dzisiejszy.— Onegdaj, ongi, onegdajszy, przedone-gdaj, przedonegdajszy.— *Pozdny, późny, (Eccl. uo^hin»,

BewepHHH, 110340 öbiBaiomin).

DZIENIA, i, ź., DZIENIE plur. Dzienie jest pszczelna robota w ulu. Toł. Saut. 17. Dzienie, robota pszczelna w barci. Cn. Th. baS ©etotrfe ber 53ienett tm 53tenenftocfc.

(Etym. dziać). Choć z Kalabryjskićj miodu nie znam dzieni, Natrętnej jednak, aczem tak ubogi, Nędzy z ubo-ztwem nie widzą me progi. Hor. 2, 122. Kniaź. Miodowych dzieni wydzieranie, i pszczelne kradziectwo, DZIER, ob. Dziór.

świętokractwem mienią. Klon. Wor. 11. Ule takie mają DZIERG, u, m., węzeł, kluczka, zadzierg, etn Knoten, ein mieć w sobie barć długą albo dzienią, od wierzchu aż gefnüpfter knoten, J. 55. łn einer ©d)nur. Sidła z końskich do spodku. Kąck. Pas. 6. W takim ulu większą dzienią    włosów, ukręconych na dziergi. Haur. Sk. 284. DZIER-

urzniesz, pociągnąwszy onćj krótkiej dzianki, co na je-    GAĆ, ał, a ad. niedok., dziergnąć, ął, dziergnie, jednotl.

den zatworek tylko była urobiona, ib. 21. Grube dzie-    Zadziergnąć, dok., qu. v. wiązać na kluczki, knoten fnüp*

nie koło dziur ulowych ob. Pierzga, Ulicznik.    fen, fdjltngen, flpppeltt. Czasem kornet sobie upinam,

‘DZIENNICA, y, ż., funkeya albo kolej dzienna, dejour, bie    czasem też i dziergam. Mon. 71, 127. DZIERGANA ro-

Tagcbfunctton, TageSorbnung.    Za króla Dawida kapłański    bota, na węzełki czyli kluczki pleciona, ^loppelarbeit.

u krawca, kamelorem , niciami lub jedwabiem dziurki u sukni obszywać. Magier. Mskr. Knopflöcher benähen.

Pochodź, przedziergniony, przedziel gnieme, rozdziergać,

. naród był podzielony na 24    części, ordunki czyli dzień-    Forboty dzierganej roboty. Haur. Sk. 354. — Dziergać,

nice, z których każda pewne dni swe posługi miała.

Sekl. Luc. 1. (Ross. 4eHiiHua jutrzenka; Vind. deniz, da-niz, danska luzh TageSlidjt). DZIENNIK, a, m., Boh. dennik, kaźdodennjcek ; Sorab. 1. wschedne zapiszmo ; rozdziergnaLć; zadziergać, zudziergnać, zudzierg, zadzierzg. Rag. dnévnik; Vind. dneunik, danske bukve; Ross. no- ‘DZIERKAĆZ, ob. Derkacz.

4eHHHK'b, 3anncKH ; (Ross. 4enbHHK'B, burty, w których DZIERLATKA, i, z., (cf. Lat. galerita; Graec. xoovdaXXôç). przez dzień bydło trzymają)    I. ephemeris, diarium, re-    Boh. trpćlka; Sorab. 1. żkowreneż, (cf. skowronek); Bosn.

jestr abo księgi, w które    się wpisują każdego dnia    kukugljaccja, skerleez ; Ross. cnnpHCTejib. Skowronek czu-

sprawy. Mącz. (cf. dyaryusz). baS Tageblld). §. Dzienniki    baty, przebywający blizko domów, aitiodu capitata, crt-

są gatunek pism peryodycznych; dzienniki uczone podają    stata, viarum. Klein. — Zool. Nar. 227. bte :paubenlerd)e,

do wiadomości pisma nowowyszłe, wynalazki, tak w na-    ber ©alanber. śmieciucha, śmieciuszka. Dudz. 29 'Dziur-

DZ1ERSKI - DZIERŻAWCA.

DZIERŻAWIĆ - DZIERŻEĆ.

607

‘DZIERSKI ob. Dzierżek. DZIERŻAK,

ładka. Volck. 358. Drzewczyk też zwana, że przeciwko zwyczajowi skowronków siada na drzewie. Kluk. Zw. 2, 252. Dzierlatka czubata. Banial. J. 3. Dzierlatka dru-czała. Banial. J. 4. Najlichszego nieprzyjaciela chwal; bo jak się noga powinie, toć nie derlatka (?), ale chłop obali. Czachr. Thren. J. 4.

a, w., od dzierżenia; rękojeść, trzonek; w szczególności kij dłuższy cepów, cepisko. Wlod. ber ©ttel, ©refdjflegdfttcl. (ob. Cepisko). Boh. drżak , drżeć, drżadlo, drżatko; Slov. drżadlo; Sorab. dżerżel, pżimadwo, ru-cżnicża ; Rag. dàrxak, darxallo ; Carn. dershâj; Vind. dershik, dershai, dershba, dershalu; Bosn. dârsgiak, drrisgjak, rucięa; Croat. dèrsalo; Ross. 4ep?KaJKa, 3a-XBarb. (w dyalektach słowo to ma generalniejsze znaczenie trzonka, rękojeści, antaby; odpowiada naszemu zakończeniu niektórych rzeczowników na ;— sko n.p. toporzysko, wędzisko , biczysko). DZIERŻAWA, y, ź., (Bosn. drrisgjava, dersgiava regio, ditio, regnum\ Carn. dershaja ditio; Rag. darxàva ager, provincia, dioecesis ; Ross. 4ep*aBä władza, państwo ; Eccl. OKi^fCŁasaniiie, 06-

4ep*bCTB0, BCe TO, MTO C04ep>KHTCH , HMymeCTBO, BJia-4’feHie, OTbYiina); dzierżenie, trzymanie, posiadanie czego, bflö Seft'fcert, ber Sefij). Jeszcze nie mają dzierżawy dóbr swoich, a lubią te rzeczy, które kosztu znacznego potrzebują. Mon. 68, 408. Człowiek ma jedynie czas w swej dzierżawie, a jednak mniej dba o niego. Pilch. Sen. list. 1. Imiona dzierżawę znaczące, służące dzierżawie, obejmujące, nomina possessiva. Cn. Th. 165. §. Władza, panowanie, SJîactyt, ^errfctyaft. Bogu sława i dzierżawa na wieki wieków. Buda. 1 Petr. 5, 11. (panowanie. Bibl. Gd). Jezus się urodził za dzierżawy Heroda. Kanc. Gd. 63.    §. To, co się dzierży, co kto posiada, b(l3

S3eft|)ttyum, bte SBcft^ung. Dzierżawy królewskie, $. meinen; W szczególności, dzierżawa, arenda dóbr, aren-dowane dobra. Pam. 84, 593. ^ad)t, ^adjtgut, ^adjtgib ter. Vind. najemshina , navsetje ; Ross. OTKyn’L, Kapioiia, nopTOMa. W dzierżawę wypuścić, t. j. wypuścić, dobra własne w cudzą possessyą za kwotę umówiona. Kras. Zb. 1, 252. fit *pad)t geben. W dzierżawy wziąć, in ^actyt neunten ; W dzierżawie mieć, dzierżawić, in ^ad)t galten. Per excell. Starostwa bez jurysdykcyi tenutami albo dzierżawami nazywają, Skrzet. P. P. 1, 216. ©taroftieen Otylie ©crictytśkrfctt, kennten. — Dzierżawa, prawo na dzierżenie, używanie dóbr cudzych, usus fructus. Cn. Th. ber Siteßbraud). DZIERŻAWCA, y. m., dzierżący co, posiadający, ber 93efißer. (Rag. darxävnik provincialis, dioe-cesanus; Ross. 4ep>KaBeu,Ł panujący,, rządzca , 4ep*aBCTB0 panowanie, C04epwaieJib posiadacz). Mający rzecz jaką pod swą władzą lub obroną, zowie się jej dzierżawcą. Gal. Cyw. 2, 17. possessor, który za ugodzone pieniądze cudze dobra trzyma, ber ^adjttntyaber, ber ^adjter. Vind. najemauz, najemlovez, najemlar, navsetnik ; Ross. OTKyniuHK’B, KapTOMiunKt, noBtpcHHbiH. §. Starosta bez jurysdykcyi, eilt ©taroft otyne ©eriditäbarfeit. *§. Pan jakiej rzeczy, właściciel, ber $err, ber ©igenttyilmer. Podnoszę rękę moję do boga, dzierżawcy nieba i ziemi. W.

Genes. 1 i, 22. DZIERŻAWIĆ czyn. nied. dzierżawę dzierżeć, possessyą trzymać, jur $ad)t tyaltCtt. §. Dzierżawić, w dzierżawę wypuszczać, in ^Ictctyt geben. (Eccl. 4epa<aB-cTByio panuję). DZIERŻAWCZY, a, e, od dzierżawcy, Seftfcerś*, *päctyter3*. Gramm, zaimki dzierżawcze, prono-mina possessiva. Kpcz. Gr. i, 26. ob. Dzierżawne. Tr. DZIERŻAWKA, i, z., imieniczko, possessiuncula. Macz. ein fletneë Çad)tgntd)en. Jeśliżeby zszedł na majętności brat twój, a przeto dzierżawkę swą odbył.... 1 Leop.

Levit. 25, 25. (majętnostkę swą. 3 Leop). W Anglii małe uwielbiają dzierżawki. N. Pam. 22, 84. §. Femin. słowa Dzierżawca ; białogłowa dzierżąca dobro jakie , btC ^cutytintyaberinn. Vol. Leg. 6, 113. dzierżawczyni. Ross. OTKynmHita, C04ep5KaiejibHHua. (Ross. 4ęp>naBima panująca; Rag. darxavniza dioecesana). DZIERŻAWNY, a, od dzierżenia czyli dzierżawy, Sefifcs <J3ad)t*, bie ^cutytim tyabe betreffenb. Ross. OTKynmHKOBtj {Rag- darxavski pro-vincialis). Zaimek dzierżawny, pronornen possessivum. Tr. ob. Dzierżawczy. *§. Dzierżawny, mocny, potężny, mdd)tig, gewaltig. Traktat Moskiewski: «Ku ozdobie Najjaśniejszego i 'dzierżawniejszego wielkiego Hosudara Jana III. z bożej łaski króla P...... Vol. Leg. G, 146.

Ross. 4ep5KaBHbifi panujący, władnący. DZIERŻBA, y, z., gatunek większych srokosów. Zool. Nar. 278. eine 9lrt ÜJÎeuntôbter. drapieżny ptak na małe ptastwo. Dudz.

37. Trzcinne klęki z szkodnemi nikomu dzierżbami. Ba-nial. J. 3 b. Uważ dzierżbę niestateczną, jak wesoło lata, głos jej miłość zawsze wyraża. Weg. Marm. 1, 57. DZIERŻEĆ, ał, eli, dzierży act. ndk., Żdzierżeć dk. qu.

v. — Boh. drżeti, drżjm, drżjwam; Sorab. 1. dżerżacż, dżerżu, ażerżim, fdżerżowacż; Sorab. 2. żarżasch; Rag. darxatti, zdarxati, uzdârxati; Bosn. darsgjatti, drrisgjatti; Slav. dêrxati, (dêrxanje* sprawowanie się); Croat. der-sati , dersanye; Dal. darshatti; Vind. dershati, dershim, (dersblivati * skąpić); Carn. dershati, dershim, (dershina * czeladź, służący); Hung. tarchad tene ; Ross. 4ep>KaTb, 4ep>KHBaTi>, C04epwaTb, C04epwy, (cf. Graec. ttjqsco con-servo)\ trzymać, tyalten. §. Dzierżeć, trzymać, nie puścić, nie upuszczać, tyalten, mctyt lajjen, nictyt fahren laffen. propr. et fig. Dzierż to, co masz; dzierżże to mocno, stój przy tym mocno ; nie unośże się czym innym. Rej. Apoc.

40. Wielkie trudności bywają o zbiegłe poddane; jedni się ich niesłusznie upominają ; a drudzy niesłusznie poddane cudze dzierżą. Gorn. Wl. L. 2. §. Dzierżeć na sobie nieprzyjaciela * trzymać go na sobie, odpierając dalej go nie puścić, ben $etub «uralten, jurüdtyalten, ttym ttńberftetyeit. Władysław kasztelana z trochą ludzi na odsiecz zamku posłał ; aby tylko nad nieprzyjacielem wieszając się, dzierżał go na sobie, ażby on sam nadciągnął. Biel. Kr. 177. Herburt ordę wszystkę Tatarską na sobie dzierżawszy, gardło swe mężnie dał. Orzech. Qu. 132. — Odpór przeciwko komu dzierżeć, odpierać mu, SBtberftanb letfteit. Dysputował o rzeczach ku filozofii należących ; przeciwko któremu odpór dzierżał Jan Karmelita. Baz. Hst. 2. §. Zachowywać, utrzymywać, ertyal* ten, motyl erhalten. Pilność z oszczędliwością dzierży gospodarstwo, conservant. Man. Byście nigdy z podej-

rzanemi składów nie dzierżeli. Papr. Kol. D. 2, b. spółki nie utrzymywali, ©emeiltfdmft haben. §. Mamka, iż dziecię dzierży, trzeba, żeby nagrodę miała. Boh. Oss. 1, 13. utrzymuje, karmi, wychowuje, piastuje, bte 9lntnte mar* tct Uttb fängt, unterhält ba$ ftittb. Biada brzemiennym, i przy piersiach dzierżącym w tamte dni. 1 Leop. Luc. 21,

rżka, m. burt., który dzierży, posiada, posiadacz, ber Sefißer, ber etwaä mirflid) h«t b**!! befijjt. Nie pożyczę; nie wierzę, żadnym obyczajem, Wolę być zawsze dzierżkiem, niżeli czekajem. Kochow. Fr. 46. beffer habe id), alS hätte id), ob. Dzierżków. *§. Dzierżek od Moskałów do Wielkiego Księcia wysłany. Boh. Zamoj. 123. DZIERŻENIE, ia, n., subst. verb., trzymanie, ba3 galten, baö Sefißen îc. ob. Dzierżeć. ‘DZIERZKI, a, e, dziarski, darski, rzeźwy, munter, muthig. Bramy pełne dzierzkiego samćj młodzieży żołnierstwa. Staś. Num. 1, 54. ‘DZIERŻKÓW, a, dzierżane, posiadane, ein Ort, beu man wirflid) im $Be* ftfjc h^t. Nie masz dać; nie trzymaj mnie na twych obietnicach, Bo wolę być w Dzierżkowie, a niż w Myślenicach. Kochow. Fr. 102. (cf. dzierżek). ‘DZIERŻNY, a, e, od dzierżenia, mogący być dzierżanym, jtt halten, haltbar; Boh. drżebny; Sorab. 1. dzerżecznć tenax. DZIERŻWA ob. Dzierżba. DZIERŻYCIEL, a, m., dzierżący, który dzierży, trzyma, posiada, ber etwa3 hält, be* ftßt. Boh. drżitel; Rag. uzdarxitegl ; Ross. 4epwaTeJB. Ojcze ś. duchownych darów wszystkich dzierżycielu. Smotr. Lam. 68. Dzięrżyciele tej ziemi. N. Pam. 15. 833. W rodź. ieńsk. DZIERZYCIELKA, Rag. uzdarxitegliza. DZIER-ŻYSLAW, a, m. imię mezkie Derslaus. Jabl. Her.

Pochodź, dodzierieć, odzierzec, podzierieó; samodzierz-ca, samodzierczy, samodzierztwo, jednodzieri ; spóldzierze-nie; spóldzieriawca, udzieried, udzieriyć; wydzierieć, za-dzierieć. §. nadrze, zanadra.

23.    §. Ku portu ster dzierżcie. Orzech. Qu. praef. mo

m., burl., miejsce przez kogo

cno kierujcie, nie upuszczając, fteuert unaufhaltbar nach bem £afm hin. §. Logice. Dzierżeć o czym, sądzić, ur* thetlen (für etwas galten). Vind. sa tu dershati, mieniti ;

Sorab. 1. dżerźu, mam za to. Dzierżę o tym, że ktoby tak mówił, iżby go trudno wyrozumieć, byłaby to silna wada. Gorn. Bw. 44. td) hülle bafür. Julian o Krystusie przedtym nie dzierżał, jako Arian. Biel. Św. 60, b. (w Chrystusa nie wierzył). — Accus, c. Inf. Pannę Maryą na-błogosławieńszą między niewiastami być dzierżę. Baz.

Hst. 149. Dzierżyć z kim, tak mniemać, jak i on, pe-dibus ire in sententiam alicujus. Mącz. eS mit jctttanbeit halten, feiner SDîet)mmg fet)n. §. Dzierżeć czym na kogo* przy nim z czym obstawać; jemu przysądzać, einem et* waS jnfprecheit, eS ihm juwenben. Po śmierci Mieezysła-wowćj wszyscy na Leszka Białego monarchią dzierżeli ; tylko wojewoda Krakowski z biskupem Fulkiem przeciw temu byli, a na syna Mieczysławowego Władysława dzierżeli. Biel. Kr. 112. §. Dzierżyć kogo na czym* trzymać go na czym* zawód mu czynić, odwłaczać go, einen aufhalten, berumjicheit, burd) Sägern ermüben. Prosili Polacy Kazimierza, aby ich upewnił, i na wątpliwej rzeczy nie dzierżał, jeśli ma przyjąć królestwo, lub nie. Biel. DZIESIĄTAK, a, m., 10 groszy Polsk. X. Kam. ein polni* Kr. 358. er füllte fie nid)t in ber Ungewißheit ftecfen laffeit.    fd)cS Befmgrofdjenftücf. DZIESIĄTEK, tka, m., Boh. et Slov.

Pruski mistrz, nie mając czym zapłacić służebnym swo-    desótek; Sorab. 1. dżeszatnik, dżeszatnoscż ; Carn. et

im, dzierżał je na słowie. Gwagn. 85. jog fic mit leeren    Vind. defetak; Bosn. desetók; Croat. deszetak; Dal. des-

SBorten herum. §. Dzierży szatę* drze. Cn. Th. er reißt    setine; Iiung. dezma, tiz-szâmü; Ross. acchthh; dzie-

bie Kleiber, reißt fic fehr ab. §. Dzierżę komu danego    sieć w liczbie, dziesięć sztuk, 3elm an ber 3ahl, jehn

słowa * dotrzymuję, id) ^alte jemanben mein 2Bort. Fortu-    ©tücf, ein 3ehner- każdym dziesiątku talerów zyszcze

na nigdy nikomu wiary nie zdzierżała. Weresz. Regi.    jeden. Gród. Dis. 13. Będzie temu lat około dziesiątka.

149. Tego co przyrzekł,    nie zdzierżał. Baz. Hst. 81.    Teat. 54. c. C i i. Gdy słońce    w pierwszym dziesią—

§. Dzierżeć, posiadać jako    dzierżawca, majętność, dobro.    tku dni znaku bliźniąt.    Syr. Ziel.    440. Jużem lat prze-

Cn. Th. ein @ut im ÜBeftßc, im pachte haben. §. Posiadać    żył, więcej siedm dziesiątków, Może nie staje Parkom

ogólnie, beftßeu, hüben. Vind. pofedeti, obdershati; Rag.    dla mnie wątków. Zab. 15, 385. (cf. krzyżyk). Już dzie-

uzdàrxati; (Eccl. 6jaro4ep5KaBCTBjio evxouréco). Ci wszys-    siatkami lata moje są skupione. Przyb. Luz. 293. Roz-

tko dzierżą; tamci nic nie mają. Kras. W. Ch., 101.    dzieleni na dziesiątki. Bzów. Roi. 19. Dziesiątek słów

DZIERŻEĆ się recipr., trzymać się czego, nie odstepo-    przykazanych. Kanc. Gd. 252. (dziesięcioro). Dał Jobo-

wać, ftd) an etwas hüllen, batwn nicht laffcn. Sędzia sa-    wi bóg córki trzy, dał mu i syny, Których siedm było,

mego prawa Polskiego się    dzierży. Gorn. Wl. L. 2. Opu-    że dziesiątkiem całym    Widział    swe plemię w orszaku

ści człowiek ojca swego i    matki, a będzie się dzierżał    niemałym. Chrośc. Job.    6. Ci mężni rycerze byli w li-

żony swojćj. Leop. Marc. 10, 7. (a przyłączy się do żo-    czbie dziesiątka tysięcy. Ustrz. Kruc. 2, 270. Miał ko-

ny swojćj. Bibl. Gd. er wirb an feinem SBetbe hangen.    ło dziesiątka tysięcy intraty. Mon. 68, 630. Zebrało się

Suth-). §• Wiązać się, spajać się, trzymać się czego,    rzeszy wiele dziesiątków tysięcy. Sekl. Luc. 12. §. Arithm.

an etnanber halten * jufammenpaffen. Jedno się zgoła dru-    Dziesiątek, liczba dziesięć razy więcćj znacząca od je-

giego nie dzierży, Choć wiersz nierówny niemal nicią    dności, ein 3ehncr. Podpisują się liczby jedne pod dru-

mierzy. Opal. Poet. §. Dzierżę się na czym, conteror e.    giemi w dodawaniu tak, żeby jedności pod jednościami,

gr.inforo, in causis; contero vitam. Cn. Th. feine Kräfte,    dziesiątki pod dziesiątkami, sta pod stami przypadały,

feine Śebenśtage bet) eirnaS jufeßen, ftd) aufreiben. DZIE-    Łejk. 2, 5.    §. Dziesiątek drew ma siągów 8. Solsk.

RŹĘGA, i, z.y rzęsa wodna, drobniuchne listeczki na wo-    Geom. 3, 137. ein §oljmaß »Olt 8 klaftern. §. Dziesiątek

dzie stojącćj, które kaczki jedzą. Dudz. 37. Lemna minor    żołnierzów decuria. Cn. Th. eilte SRotte twn jehtt SDłann.

Litw. Slentengrnfce, SDîecrlinfen, Söafferlinfen. ‘DZIERZEK,    Z ‘dziesiątka bywa rotmistrz, z szlachcica książę, z księ-

dza biskup. Gorn. Dw. 596. t. j. z dziesiątnika, ber    po dziewiątym następujący (cardin. dziesięć), Boh. desâ-

3e^nmamt, decurio. DZIESIĄTKĄ, i, i. Boh. desytka;    tÿ; Slov. dèsàti, desäty; Sorah. 1. dźeszaty; Sorab. 2.

Carn. desetiza ; Slav. desetina ; Croat. deszetka; Boss.    źaszety; Rag. deseeti; Bosn. deseti; Slav. desćti; Croat.

4ecaTKa, 4ecaT0e, 46C/itok'e ; Eccl. 4CCäthi|j, cyfra wy-    deszeti; Vind. defeti; Carn. desęti ; Hung. tizedik; Boss.

rażająca liczbę dziesięciu, bte 3^ne, ba3 3al)ljetcj)en »DU 4eCHTHH; Ind. dashami; (cf. Hebr.    nonus). Dziesią-

jebn. — g. Kralka w    kartach, bte 3^ne im Sîartenfpiele,    ty raz, bflê je|>ente 9M.    Od nas nie ujdziesz karania

albo na kostkach, auf ber SMrfel. §. Dziesiąta czego    srogiego, Niech się dziesiąty karze z występku twojego,

część, ein 3el)ntel. ⁸/₁₀ ośm dziesiątek. Jak. Math. 1,60.    Paszk. Dz. 26. (t. j. każdy, wszyscy). Ej poskrobie się

DZIESIĄTKOWAĆ, al, uje, act. ndk., Slov. deżmowati;    on teraz; powie on i dziesiątemu, żeby mi nie przyma-

Sorab. 1. dżeszatkuyu; Bosn. desetkouati, dezmati; Bag.    wiał. Boh. Kom. 1, 360. (t. j. nie jednemu, nie drugie-

desetkovati; Carn. desetinem; Croat. deszetkuvati ; Dal.    mu, nie dwom). Nie raz przez dziesiąty plot przed nim

deszetkovati, desmati; Hung. désmâlok, dézmâlni, tize-    uciekać musiałem. Teat. 22, b. 48. §. Dziesiąta (sc. go-

delni; Eccl. 4ecaTCTByio, 4ecaTfo ; dziesiątego karać,    dżina) biła, e8 bat jeDu (U^r) gefd)lagctt. DZIESIĘĆ, ięci

decimare. Cn. Th. ben jebnten üDïatttt au^ebett, J. 33. jur    et ięciu, num. cardin, między dziewięcią a jedynastą

ïobeêftrafe. §. Na dziesiątki dzielić, decuriare. Cn. Th.    śrzodkujący; Boh. deset, deseti; Slov. désaî; Sorab. i.

tn jefytt tljeilen.— DZIESIĄTKOWANIE, ia, n., subst. dżeszatż, dżeszacż; Sorab. 2. żaszesch; Vind. defet; Carn. verb., dziesiątego karanie, decimalio. Cn. Th. bte 3tu^e* desęt; Bosn. desset; Slav. desat; Rag. desset; Croat.de-bung bc8 jebnten SDïattneê, j. 33.    jur Tobeêftrafe. §. Na    szet; Dal. desseth; Hung. tiz, tyz; Ross. 4ec«TL; Ind.

dziesiątki dzielenie, rozrządzanie,    decuriatio. Cn. Th. b(l3    dashan; Ital. dieci ; Lat. decem; Graec. dsxâç, (cf. Hebr.

3ert6eileit tn 3^ner. Eccl. BbiTb. DZIESIĄTKOWY, a, e,    JTtfn tescha novem); jeb«!, jebtt. Ona w dziesięć rycerzów

dziesięć mający, podziesiętny. Cn. Th. jebttjćtbltg. Cyna,    wybrała się. P. Kchan. Jer. 127. Z jednego gołego dzie-

do której dziesiątą część ołowiu dodają, dziesiątkowa.    sieć zbrojnych nic nie wezmą. Gemm. 385. Cóż to jest,

Krumł. Chy. 192. Miara dziesiątkowa. Lesk. 3. ®fctmnb    jeden na dziesięciu. Jabł. Buk. 0. 4. Dziesięć kroć,

maß. ob. Dziesiątny, decymalny. DZIESIĄTNICA, y, z.,    (Boh. desetkrat), jetyemiifll. Zdrowie na szańc kładli, nie

rocznica dziesięcioletnia, dziesiątoroczny fest; Eccl. 4e-    raz, nie dziesięć. Dirk. Ex. G. b. (niezliczone razy).

CflTHHua, 4ecflTUH ro4'B; b(t3 jeljnjćtyrtge 3fl^re8feft. Kon-    Dziesięć a dziesięć, po dziesięciu, dziesiątkami, deni,

stantyn, dziesiąty rok na państwie mając, dziesiątnicę    ju jefyeit, je jefyeit. Sorab. 1. dżeszatżo, podżeszatżich.—

sprawował, nie po pogańska, w igrzyskach i biesiadach,    Dwa razy dziesięć * dwadzieścia, trzy razy dziesięć * trzy-

ale w modlitwach. Sk. Dz. 181.    §. Część wieku dzie-    dzieści; cztery razy dziesięć* czterdzieści; pięć razy dziesięć*

sieć lat zawierająca, baß 34'clIb von einem 3M)r(mnberte.    pięćdziesiąt i t. d. sześćdziesiąt, siedemdziesiąt, ośmdziesiąt,

Żyjemy już w ostatniej dziesiątnicy wieku ośmnastego.    dziewięćdziesiąt. DZIESIĘCINA, y, £., DZIESIĘCINKA, i

Ld. DZ1ESIĄTNICTWO, a, n. urząd dziesiątnika w woj-    z , dem. Boh. et Slov. desâtek; Sorab. 1. dżeszatk; Soska , w mieście, baê 2Imt cine$ 3cbeitmanue8, decuriona-    rab. 2. daza, dazent, (cf. taca); Bag. desettina, desetak,

tus. Cn. Th. Eccl. 4ecaT0Hauajiie. DZIESIĄTNIK, a, m.,    desetka ; Vind. defetina, (cf. Vind. dazia, taz * akcyza);

Boh. desatnik, desetnjk, desytnjk, Slov. desâtnjk; Sorab.    Carn. desetina; Croat. deszetina, dćsma, deszetek (Lu-

1. nad dżeszatżimi rozkazwar; Carn. desetak; Croat. de-    kno, certa pensio parocho a parochianis proveniens, sapo,

szelnik; Hung tizedés ; Ross. 4ecaTHiiub, 4ecaTiiHHHK,L,    sapones, obtinuit usus ; pro décima potissimum a Dalma-

4ecBTiiHH0n; Bag. desetnik; Eccl. 4ecaTHHK,b, ^ecATOiu-    tis accipitur); Bosn. iukno, desetina, dohodak, desetak,

YAAbnmn». Decemvir u Rzymian, jeden z dziesięciu,    dezma; Hung. dćzma, tized; Boss. 4ecaniHa. Część

osobliwą władzą do zarządzenia stanowemi sprawami    dziesiąta pożytków ziemi, którą jako opłatę oddają, ber

przybranych, ein Secemtńr, 3ebnberr. §. Nad dziesiecią    3e£ente, bie 3(DgaI»e be3 je^enben i(»etl8, ber 2)ecem. Dzie-

żołnierzy^ nad rotą przełożony, Decurio, einer über jel;en    sięciny prawem królewskim za pogaństwa będące, za

5D?amt.    Żołnierze byli    pod sprawą swego dziesiątnika.    chrześciaństwa ustąpione    zostały kościołom. Ale zaraz

Warg.    Cez. 15. Był    on dziesiątnikiem nad swą rotą.    w początku obowiązek ten    oddawania kapłanowi dziesią-

Groch.    W. 222. Uczynił ich rotmistrzami, setniki, pięć-    tej zbioru części, zdawał    się być uciążliwością. Skrzet.

dziesiąlniki i dziesiątniki. 1 Leop. Deut. 1. (cf. kapral).    Pr. Pol. 2, 30. Mieczysław kościołom przez siebie za-

DZIESIATNY, a, e, dziesiątkowy, dziesięć mający, po-    łożonym, ze wszelakiego urodzaju zboża, z swoich ró-

dziesiętny, jelmjafjltg. Eccl, 4ecaTHiiHbiH ; Boss. 4ecflTep-    wnie, jako i ze wszystkich szlacheckich, miejskich, wiej-

HbiH, ĄećaTbniHbm. Ułomki dziesiątne. Lesk. 2, 32. Po-    skich gruntów, dziesięciny nadał; a to tak, aby na-

między wszystkiemi podziałami, ten co się robi przez    mienione dziesięciny po zrobieniu z pola od samychże

części dziesiątne décimales, to jest, dzieląc jedność na    rolników na miejsca naznaczone były zwożywane. Krom.

dziesięć części coraz mniejsze, najwygodniejszy. Jak. Math.    59. Kompozyta o dziesięcinę snopową, ©flrbcnje^ente,

1, 10." decymalny. DZIESIĄTOROCZNY, a, e, co dzie-    na pieniężną, @elbjel>ente, gruntuje się na bulli Urbana,

siaty rok się dziejący, tMŚ alle jelm    gefdjieltt. Dzie- przez Jerzego Ossolińskiego, p«sła Rzpltćj, otrzymanej,

siątoroczny fest, Decennalia. Cn. Th., ob. Dziesiątnica,    Ostr. Pr. Cyw. 1, 204. Dziesięcina wytyczna » wytyczna*

baśl jelmjćtyriije 3flbreêfeft. g. Dziesięcioletni, jebttjä^rtg.    dziesięcina snopowa, ber ©arbenjebertte (cf. małdrat).

Tr. DZIESIĄTY, a, e, num. ordin., w porządku liczby    Dziesięcina w ziarnach, ber ŚUnmerjetyente, (ob. Osép, sep,

88

609

DZIESIĄTKA - DZIESIĄTY.

DZIESIĘĆ - DZIESIĘCINKA.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

zsćp). Dziesięcinę dawać, ben 3^cnłcn geben. Eccl. 4e-    bett, B^nfôîttgfcit. DZIESIĘCIORNASÓB, adv.. Doli. de-

CHTCTByio,4ecHTyio AeHbry 4aio. Dziesięciny dawanie; Ross.    saternasobné, dziesięć razy tyle, jeljenfalttg. DZIES1Ę-

4ecaTCTB0. Dziesięcinę odbierać« wytykać, ben Bienten    CIORNASOBNY, a, e, Boh. desaternasobnÿ, wynoszący

ncl/men, je^cttten, Eccl. 04ecHTCTB0BaTH, 4ecHTio, 4eca-    dziesięć razy tyle, ge^nfälttg. DZIESIĘCIORO, rga, n.t

Toe ejuio. §. Dziesięcina, dziesiecinka, dziesiąta część    Slov. desaloro; Slav. desetero; Dag. desetero, desêtak;

czegokolwiek, ein Beutel. Wielki post, albo kwadra-    Croat. deszetero ; Ross. 4ecHTepo, 4ecHTepHiteio. Dziesięć

gezyma, jest dziesięciną wszystkiego roku. Sak. Persp.    sztuk, jefm ©tiicf »erfcfyiebcner 2lrt. Dziesięcioro bydląt,

31. Będzie przymuszony choć dziesięcinką swojego zy-    prosiąt * dziesiątek. Cn. Th. — Dziesięcioro przykazania

sku mnie kontentować. Teat. 19, b. 64. DZIESIĘCIN-    bożego, bte jefm ©ebote. (Ross. 4ecflT0CJi0Bie; Croat.

NIK, a, m., który dziesięcinę odbiera; Croat. dćsmar,    deszet zapowedi bosje). Dziesięcioro przykazanie, Dal

deszetàr, deszetkàr; Hung. dćsmós, dćsmólo, tizede-    nam Pan Bóg na chowanie. Przyk. Boi. Dekalog albo

tverö; ber Bunter, ber B^cntfammler. Wlod. cf. wytycznik,    dziesięcioro boże przykazanie, krótkie zebranie wszystkie-

ber B^eittniafyler. Z pszczół, i innego wszelakiego by-    go zakonu, wyraził bóg na dwóch tablicach kamiennych,

dła, dziesięcinnik bierze swoję dziesięcinę. Szczerb. Sax.    i dał Mojżeszowi na górze Synai. Karuk. Kat. 290.

126. DZIESIĘCINNY, a, e, od dziesięciny, Carn. de-    ‘DZIESIĘCIORY, a, e, dziesięcioraki, dziesięćkrotny,

setinske, Bienten*. §• Obowiązany do dziesięciny, ber    dziesiętny, jebenmaltg, 3ef;enfälttg. Boh. desaterÿ; Sorab. 1.

ben Bienten geben utujü. Dzierżawca ten dziesięcinnym    dżeszatćrć; Ross. 4ecHTepiimiuił. Dziesięciora dziesięć

jest kościołowi. Ld. §. Co się jako dziesięcina daje,    uczyni sto. Grzępsk. Geom. G. 2, b. DZIESIĘĆKROć

Be^enten«, junt Bienten gehörig. Snop dziesięcinny, bte    adv. Boh. desetkrat; Ross. 4ecHTit5K4U; dziesięć razy,

Be^entgarbe. W Kijowie, cerkiew' dziesięcinna, od dzie-    je^enntfll. Dyabolistowie dzięsięćkroć na dzień dyabłu po-

sięcin z wszystkiej Rusi oddawanych, rzeczona. Słeb. 111.;    kłoń oddawali. Birk. Exorb. 9. DZIESIĘĆKRÓTNY, a,

Eccl. 4CCflTiniHaa uepKOBL, od ś. Włodz. wystawiona, na    e, — ic adv., dziesięć razy powtarzany, jeljenmaltg. Croat.

która dziesięcina ze wszystkiego idzie. DZIESIĘCINO-    deszeterovêrszt; Hung. tizannyi; Eccl. 4ecHT0KpaTHbifi.

WAĆ, ał, uje, act. niedok., dziesięcinę dawać, jcljentcu,    DZ1ESIĘĆMIESIĘCZNY ob. Dziesięciomiesięczny. DZIE-

Derjefycnten, ben Bc^nten geben. Biada wam Faryzeuszom,    SIĘĆSTOPNY, a, e, dziesięć stop wynoszący, je^nftißig,

którzy dziesięcinujecie miętkę i rutę. Budn. Luc. 9, 42.    jel/en fttlß bełragenb. Dziesięćstopna laska * mierniczy pręt.

not. t. j. dziesięcinę dajecie.— Wszystko, co mi bóg da,    Cn. Th. bte SDîejJrutIje öon jeljett $llß. DZIESIĘĆTYS1ĘCY

dziesięcinując, dam mu dziesięcinę. Budn. Genes. 28, 22.    ob. Tysiąc. DZIESIĘĆTYSIĘCZNY, a, e, ber B^ntaufenbfte.

Carn. desetujem, (opp. wytykać). DZIESIĘCIOGŁOWY, a, e,    Dziesięćtysięczna liczba, Myrias. Cn. Th. je^ientaufenb, eine

o dziesięciu głowach, jelinfopftg. Eccl. 4ecaTorjiaBHuft,    SDtyriabe. ob. Ćma. Budn. Ps. 3, 6. Ross. TMopmiHufi.

Grace. dsxaxéqmXog. 'DZIESIĘCIOGRÓD, u, m. Eccl. Pochodź, dwadzieścia, dwudziesty, trzydzieści, trzydzie-4ecHT0rpa4ie, Graec. ôexanôfoç. DZIESIĘC10KĄT, a,wt.,    sty, czterdzieści, czterdziesty, pięćdziesiąt, pięćdziesiąty;

decangulus. Solsk. Geom. 3. Jak. Mat. 1, 52. dziesięć bo-    sześćdziesiąt, sześćdziesiąty ; siedmdziesiąt, siedmdziesiąty;

ków mający, eilt Bonert. DZIESIĘCIOKATNY, a, e, dzie-    ośmdziesiąt, ośmdziesiąty, dziewięćdziesiąt, dziewięćdziesiąty',

sięć kątów mający, jeljttecftg. Figura dziesięciokątna, de-    kilkadziesiąt; podziesiątny. 2 ) jedynaście, Boh; gedenacte,

cangulus. Solsk. Geom.Z. DZIESIĘCIOKROTNY ob. Dziesięć-    t. j. geden na deset; jedynasty; dwanaście, dwunasty;

krotny. DZIESIĘCIOLETNI, ia, ie, dziesięć lat mający    trzynaście, trzynasty; czternaście, czternasty; piętnaście,

abo trwający, Boh. desytilety; Sorab. 1. dżeszacżletnć ;    piejnasty; szesnaście, szesnasty; siedmnaście, siedmnasty ;

Bosn. desetâk; Rag. deseteroljetni, desetoljetni, desete-    ośmnaście, ośmnasty; dziewiętnaście, dziewiętnasty; kil-

rogodni ; Eccl. 4ecHTejrfcTHhiif ; jeljnjćtllrig. Dziesięcioletnia    kanaście, cf. piejnadziesta, siedmnadziesta.

DZIESNA ob. Dzisna.

DZIESZKA ob. Dzieżka.

praca. Bard. Trag. 195. Dzień ten dziesięcioletnie klęski nam nagrodzi. Dmoch. II. 2, 90. W dziesięcioletnim boju Trojańskim Greckie wojska zniszczały. Hul. Ow. 36.

Dziesięcioletnie dziecię, (ob. Dziesiątoroczny). Po dzie- DZIE TRZECH, a, tn., imię męzkic Dietriecus. Jabl. Her. sięciolctnich szturmach wywrócono Troję. Jabl. Tel. 4. ©Iet^ertc^.

Eccl. 4ecaT0JrfeTie decennium. DZIESIĘCIOMIESIĘCZNY, ‘DZIEWAĆ SIĘ, ał, a, fregu. słowa dziać się, ju gefdjeljen DZIESIĘĆMIESIĘCZNY, a, e, — ie adv., miesięcy dzie-    pflegen, öorgeljen. Inakszy wszystek wiary sposób gdzie

sięć trwały, lub co dziesiąty miesiąc przypadający, jeljtt«    indziej się dziewa. Orzech. Qu. 80. Cuda się dziewały

monatltd). Eccl. 4ecfiT0MtcaqHWß. Bole cierpiał dziesięć-    przy onych grobach. Gil. Kaz. B. b. Na tym miejscu

miesięczne. Bardz. Tr. 426. DZIESIĘCIONOGI, a, ie,    się chwała boża dziewała. 1 Leop. 3 Macch. 2. Na tym

o dziesięciu nogach, jebnföf5tg; Eccl. 4ecaT0H0riw. DZIE-    miejscu służba się dziewa. 1 Leop. Num. 3, 30. Mor-

SIĘCIORAKI, a, ie (Boh. desatery), dziesięci różnych    dy. które się między żydy dziewały. Kosz. Lor. 9, b. Jakie

gatunków, je^nerlep. §. Dziesięć razy tyle wynoszący,    się srogie pomsty nad niemi o to dziewały. Rej. Zw. 43.

je^enfcilttg. W dziesięcioraki zysk pociechami i łaską 1. 'DZIEWANNA, y, z., Dyanę, boginią łowów, zwali Sar-swą nam nagradza. Falib. Dis. A. 3. Sorab. 1. dżeszaeżory;    matowie językiem swym Ziewonią albo Dziewanną. Stryjk.

Soiab. 2. żaszeschoraki; Slav. deseterostruk; Eccl. 4e-    136.; (Boh. Żewena Ceres). Dziewina, Diwa, t. j. dzie-

CHTepaiüft. DZIESIĘCIORAKOŚĆ, ści, z., blc    wica. Klecz. Zd. 8. Chwalili Słowacy Dyanę, nazywa-

jąc ją Ziewonią. Krom. 55. — Biel. Kr. 34. bie ©öttinn    z pogardy, ein elenbeS, abfôotïidjeS 2Mbt$en, eine mlferaWe

2)i(lltfl. cf. Dzidzilia. 2. DZIEWANNA, Verbascum Thu-    SDłagb. Sorab. 1. dżowcźisko. We Francyi dziewczysko je—

;>SWÄ. Lin. Me ^ëntgêferje, ziele, rośnie na miejscach pia-    dno potłukło monarchów Angielskich. Psalmod. 28. Znowu

szczystych ; liście mają moc uśmierzającą, rozmiękczającą    się Piotr Chrystusa przed biednym dziewczyskiem zapiera,

i zamulenia płuc rozwalniającą. Jundz. 161. dla dziwnej    W. Post. Mn. 262. Z wiejskim* się dziewczyskiem doży-

sro-

swojćj mocy tak zwana.    Sienn. 237. Spicz.    100. (Ko-    wotnie złączył.    Mon. 65, 59. mit einem $orfmenfd). O

tnica). Dziewanka abo mszyca. Urzed. 55. Boh. diwizna;    gie bajecznego    Parnasu dziewczyska, Bodajbym nigdy w

Yind. rukaz; Rag. lópuh ; Ross. KopOBbHKt, uapcKift    wasze nie zajrzał siedliska. Zab. 12, 167. Zabi.—' Zpo-

CKMiCTpi. — Dziewanna czarna, ma liście do pierwszéj    iat. Biedna    dziewczynisko, zdaje się, że w głowę za-

podobne; korzeń jéj, gdy zeschnie czarny. Syr. 1420.    chodzi. Teat.    27, 16. DZIEWECZCZYN, .a, e, od dzie-

Yerbascum nigrum, Me fcfyttunrje Âônigêferje.    weczki, Boh. dëweccin; Sorab. 1. dżowcżene; Ross.

DZIEWCZARZ, a, w., za dziewkami, kobietami się ubie-    4tBCTBeHHbiH. Co ku dzieweczkom należy, puellaris.

gający, ber ben SDînbdjen natylftuft. Gaszek i dziewczarz.    Mącz. «einen    ©łflbdjen juftćinbig. DZIEWECZKA; i, i., de-

Mon. 73, 605. DZIEWCZĄTKO, a, n., Boh. dewćatko;    min. słowa    dziewka. Bok. deweeka, dewce, holćjnka;

Sorab. 1. dżoucżatko, holcżo; dem. słowa dziewczę,    Slov. diwća,    dewća, dgewea, dewcica, dewćićka, déw-

dziewka, ein ganj «eiltet    SOîabc^en. Miluchne    dziewczątko.    eatko, diweica; Sorab. 2 żocżo, żowcżko, żocżko , żo-

Teat. 7, 71. W piesku    tym malućkim ono    dziewczątko    wzizka; Sorab.    1. holcza, holcżka, holicżka; Yind. diviza,

się kochało. Warg. Wal. 14. DZIEWCZĘ, ęcia, n.,    dekelza, dekelz, deklizhka; Carn. dôklê, deklèza, pun-

Boh. déwce; Slov. diwića, cłgewća; Sorab. 2. żocżo, żo-    za; Croal. deklich, pucza ; Rag. djeviciza, djevojciza ;

cżko, żowcźo, żowcżko; domin, słowa dziewka, ein «eh    Bosn. djevojka, divojka, dievojçiça, gusciça, gussiciça ;

ncê SOîâb^en. Mleko białej głowy dziewczę karmiącćj.    Ross. 4lłB0«iKa, 4tByuiKa, oipoKOBima ; ein 9ftäbd)en.

t>on neun. Yind. devetâk; Croat. deveticza ; Dal. devetni-cza; Sorab. 2. żewescherak. DZIEWIĄTKĄ, i, z., na kartach, kostkach, bie fReun. Boh. dewjtka; Rag. de-vètka; Ross. 4eBHTKa; Eccl. 4eBfmma. W chapance biła tuzy pancerola; teraz biją ją dziewiątki. Zab. 14, 364. §. Dziewiąta część, ein Neuntel. ⁴/₉ cztery dziewiątki. Jak. Mat. 1, 60. Slav. devetina. DZIEWIATKOWY^ DZIE-WIATNY ob. Dziewietny, dziewięć zamvkajacy, nenn entÇaltenb. ‘DZIEWIATÔBRZEGI Styg. Tiuard. W. D. 13. dziewięć brzegów mający, ber neunufrigc ©tp. DZIEWIĄTY, a, e, ordin. num. cardin. dziewięć * w porządku liczby po ósmym następujący, Boh. dewâtÿ; Slov. dewâti ; Sorab. 1. dżewiaty; Sorab. 2. żeweti; Carn. devçte; Vind. deveti, deveten ; Bosn. deveti ; Slav. devéti ; Ross. 4e-BflTbiîi; ber 9îeuntC. Dziewiąty raz, baê neunte 9M. Dziewiąta (sc. godzina) biła, eil Ijat neun (U^r) gefcMagen. Piąte w dziewiąte, groch z kapustą, (ob. ni w pięć, ni wr dziewięć, ob. Piąty), bflê .'punbcrtfte inê îaufcnbfte.

kuje, dała od siebie 4 złł.. Siar. Dw. 15. DZIEWCZYNA, DZIEWICA, y, 2. Boh. obs. dewice; Carn. diviza, y, z’., młoda dziewka, ein 3DMbd)eu. Sorab. 1. holcza, holza; Ross. 4hBnHHa. Jeszcze z dziewczyny była nie wyrosła, A już szalone konie objeżdżała. P. Kchan. Jer.

38. Służąca dziewczyna, eilt ®icnftmab$ett. Boh. dewćiti ancillari; Carn. dekléstvu * dziewcza służba. DZIEWCZYNĘ ia, ie, od dziewczyny, be3 2Mbd)eu. Mąż, który spał z nią, ojcowi dziewczynemu da pięćdziesiąt srebrników.

Budn. Deut. 22, 29. (ojcu dzieweczki. Bibl. Cd.). DZIE-WCZYNINA, y, z., zdrbn. rzeczoum. dziewka z pożałowaniem : biedna dziewczyna, eilt awteS SOîâbdjeit. Dziewczyną ją zwał, dziewczyniną. Zab. 9, 72. Iiyck. DZIEWCZYNKA, i, i., zdrbn% rzecz, dziewczyna bland., ein lic* be$, «eiltet 90?äbd)en. Ross. 4'kBneHbKa; Boh, djwcieka.

Znalazłbyś sobie ładną dziewczynkę. Teat. 22, 35. Oczki mu biegaja, czy tylko nie jaka dziewczynkę złowił, ib.

15, 45. DZIEWCZYNISKO, DZIEWCZYSKO, a

Syr. 933. Dziewczę śmiertelne. Morszt. 6. Co za ro- DZIEWIĄTEK, tka, m., liczba dziewięciu czego , eine Jafd zum mój, pokochać to dziewczę bez duszy. Weg. Marm. i, 19. Dziewczętom podobnym być, puellascere. Cn.

Th. Tylko jedno dziewczę, o tym wiedziało. Warg. Wal.

212. O dziewczę, dziewczę, niechby ja jeno matką twoją była. Teat. 30, b. 112. Niewinne w leciech swych dziewczęta. Paszk. Dz. 100. DZIEWCZĘCY, a, e, do dziewczęcia należący, fMbcfyeu », ein flehteö ÜDïftbdjeit angcltcnb.

Dziewczęcym sposobem, puellaritcr. Cn. Th. n>tC ein «eh neä SDîdbcfyen. Nad pieniądze nie masz dziś lepszych zalet w płci dziewczęcej. Teat. 43, b. 6. (ob. Płeć). DZIE-WCZY, a, e, od dziewki, SDMbcbeit*. (Boh. dewćin; Sorab. 1. dżowcżżi, dżowcżene, dżowcżżinski, dżowcżżiski;

Carn. dęklen, deklenske). Dziewczy Helikon. Zebr. Ow.

34. (vir gin eus panieński, od Muz.), (cf. Boh. Dewćjhrad Magdeburg). Dziewczę trzymają cię zabawki. Chrośc. Ow.

18. Tysiąc jest dziewczych szaleństw, tysiączne młodzieńcze. Zab. 9, 80. SJMbcfyennarrbeitctt. Cło dziewczę od Mahometa postanowione, aby każda panna, gdy się zrę-

« forsan

a Lat. divus, quasi diva» (cf. dziewona); Carn. dęzhla, dćklizh; Yind. diviza, dökelza, dekle; Rag. djevizza, djeva, dikliza « N. P.; * Bosn. diva, diviça, djeva, djeviça; Slav. divica, divicsica ; Croat. devicza « N. P.; Ross. 4t-Ba * N. P. 4liBHna panna ; Eccl. 41;tu 1 a , 4,1.11 iii)A panna, prawica, eine reine Jungfer, eine Jungfrau. Eccl. iicii^kb-coMm/KiiiiT., Ross. 6e3HeBtcTHaa. Bywa excepcya z prawa pro hac vice; wszakże to bardzo szkodliwa; bo i pro una vice nie będzie z panny dziewice (dziewicy). Petr. Pol. 2, 40. Znaleźli w mieście cztery sta panien dziewic , które nie poznały były męża. Budn. Judic. 21, 12. Hrbst. Nauk. E. 2.    §. Bogarodzica Dziewica, Bogiem sławiona

«•»

Mary a. Biel. Kr. 19. ©otteägebä^rerinn, Jungfrau, gebe* nebelte SDîaria. Eccl. MaTepo4tcTBCHHaa, nßiichiiojvfcKa. Obraz przeczystej dziewicy. Auszp. 56. t. j. N. Panny. 2) O mężczyznach niepokalanych, aucfy t)ćm tnättnÜdfett

Boh. dewêt; Slov. déw'af; Sorab. 1. dżewńacżo, dżewdacż, dzew'ecz; Sorab. 2. żewesch; Vind. devet; Carn. devet; Bosn. deuet; Slav. et Rag. devet ; Croat. devet; Ross. 4eBHTb. (Uebr.    tescha novem);

numer, cardinal, śrzodek między ośmią a dziesięcią, /cf. Ordin. dziewiąty); neun. Wszystkich noc tłumi w gru-bćj niepamięci, Których imiona są bez sióstr dziewięci. Zab. 13, 8. (bez Muz, btc neun ©d)treflem, bte SOîufen). Ni w pięć ni w dziewięć* bez sensu, mebel* gehauen, noch geftoeben, ohne SDîeuf^euoerflanb. Jest to ni w pięć ni w dziewięć, i przeciw zdrowemu rozumowi. Mon. a. 65. 368. ib. 73, 278. Teat. 6, 46. (cf. piątę w dziewiąte). (Croat. markay lebudkay). — Dziewięć a dziewięć * po dziewięciu. Cn. Th. $u neuneu. DZIEWIĘĆ MOCY, ziele, Veronica-, ®hrenpretè. Tr. DZIEWIĘĆDZIESIĄT, Gen. dzie-więciudziesiąt cardin. num., (Boh. dewadesat; Slov. dé-■watdesat; Sorab. 1. dżewiaczdżeszat, Sorab. 2. żeweschża-Carn. devetdeset; Vind. deve-défet, devetdefet, dewetred; Bosn. devedeset; Rag. de-

ie adv.,

rga, n., dziewięć

©efdjlecljte, eine Jungfer. Ci to są, którzy się nie plugawili niewiastami, bo są dziewicami. 1 Leop. Apoc. 14,

5. (bo panicy są. 3 Leop.). Ci, którzy się z niewiastami nie pomazali, dziewice są. Sk. Zyto. 160. (cf. panie). Eccl. 4'feßCTBeHHiiKX ; Rag. diêvaz. DZIEWICTWO, a, n., Bosn. divjcjanstvo, djeustvo ; Rag. djevstvo, dje-viejanstvo; Vind. divishtvu, divizhnost ; Carn. divishtvu, divizhnost, delishtvu; Croat. divojachtvo ; Dal. divsztvo, divichansztvo; Ross. 4!jBCTbo; panieństwo, bie 3uttgfcr* fćftaft. Niewiasta ta narzekała, że jéj dziewictwo mocą odjął. Sk. Dz. 206. (Vind. oddivizhati). Mówił, iż się jej nie dotykał, a iż dziewictwo jej całe jest. Sk. Dz. 1049. W dziewictwie żyć Ross. 4’feBCTBOBaTb. §. O mężczyźnie , aud; »om männlichen ©cfchledjtc. Józef dziewictwo swoje i czystość cielesną aż do śmierci zachował. Sk. Zyw. 1, 175.    §. Ogólnie czystość, niepokalaność, bez-

żeństwo, ©helofigfett. I poganie dziewictwm i powściągliwość czcili. Sie. Dz. 10. Dziewictwu z pokorą złączonemu dziwujemy się, i powściągliwość chwalimy, ib. 248. Dziewictwo abo wdowi stan (o obojćj płci). W. Post. W. 49. DZIEWICZY, a, e, Bosn. djeviejanski; Croat. divojachki; Dal. divichanszki, divichki; Rag. djeviejanski, djevieni, djevicki, djevôjacki; Carn. divishke, divizhne, deklishke ; Vind. divizhni, divizhen, divishtven; Ross. 4tBHuecKift, 4tBmieH, 4'bBHuiH, 4'kBHHb; panieński, jungfräulich, Jungfern », jüngferlid). Jeżeli cię dziewicze nie bawią biesiady Od wewnętrznej skłonności masz zasięgać rady. Zab. 9, 384. Zabi Święty Kazimierz z daru bożego dziewiczego kwiatu nigdy nie utracił. Sk. Zyw. 1, 140. Dziewiczy wstyd. Zyw. Jez. B. 2. b. Dziewicze pomieszkanie, Eccl. 4tBCTBH.mme, oÓHTe.ib 4M 4tBHui óorynocBameHHMKE. Ziemię czystą początkową nazywają elementarną, pojedynczą, dziewiczą, terra vitrescibilis, virginea. Kluk. Kop. 1, 255. btc Snttgfcrcrbc. Henryk podatki, które zwano dziewicze-mi, wdowiemi, i takich innych wiele zniósł. Biel. Kr. 132. (cf. dziewczę cło). Przestrojony po dziewiczu. Zabi. Roz. 103.

DZIEWIĘĆ, i, et m,

szeti ; Slav. devedeset ;

vedeset; Croat, devedeszet, devetdeszet; Ross. 4ebhho-cto, 4eBan>4ecaTŁ; dziewięć razy dziesięć, neunzig. Starzec ten lat dziewięćdziesiąt przemieszkał na świecie. Zab. 15, 199. Będzie radość w niebie nad jednym pokutującym więcej, niż nad dziewiącią dziesiąt i dziewią-cią sprawiedliwych. Sk. Kaz. 295. Dziewięćdziesiąt i jeden, ctll Uttb neuujig; dziewięć dziesiąt i dwa, jroet; Ultb Iteuitjtg etc. Opuścił dziewiąci dziesiąt i dziewiąci owiec szukając jednej zbłądzonej. Sekl. Matth. 18. DZIEWIĘĆDZIESIĄTY, a, e, Boh. dewadesaty; S!ov. dewatdesali ; Sorab. 1. dżewiacżdżeszaty; Vind. devetredni, devetdefe-ti; Slav. devedeseti; Carn. devetdeseté; Rag. devedesè-ti; Croat. devetdeszéti; Ross. 4eBJiH0CTbw, 4eBHib4eca-TUM. Ordin. w porządku liczby po ośmdziesiąt dziewiątym następujący, ber tteunjigftc. Dziewięćdziesiąty pierwszy albo dziewięćdziesiąt pierwszy ber eilt ltltb neunjtgfle; dziewięćdziesiąt drugi etc. DZIEWIĘĆDZIESIĄTOLETNI, ia, ie, dziewięćdziesiąt lat mający, neunzigjährig. Boh. de-wadèsatiletÿ; Eccl. 4eBaTB4ecaT0JitTHbiH. DZIEWIĘĆGEO-SY, a, z dziewięci głosów składany, ueunfltmtntg; ennea-phtongos. Cn. Th. DZIEWIĘCINY liczb. mn. Eccl. et Ross. 46BBTHHt>i, nabożny obchód pamięci zmarłego, dziewiątego dnia po zaszłej śmierci, ba3 Seichenfeft am neunten nad; bcm ©terbetage. ob. Dziewiętnik. DZIEWIĘCIOKĄT, a, m.. emeagon, 9 boków majacy. Jak. Mat. 1, 52. baS tated. DZIEWIĘCIOMIESIĘCZNY, a, e, miesięcy dziewięć trwający, lub co dziewięć miesięcy przypadający, neunmonatig. Eccl. AGHATOMftCAYhNi. DZIE-WIECIONOG1, a, ie, o dziewięciu nogach, neunfuflig; Eccl. 4CBHT0H0rilt. DZIEWIĘCIORNIK, DZ1EWIĘCIERNIK, u, m.y ziele Parnassia, rodzaj, którego u nas jeden gatunek, Dziewięciornik pospolity, palustris. Linn. Kluk. Dykc. 2, 169. btc Seberblume. Dziewięciernik na Rusi zowią Przywrót. UrzeLd. 136. Ross. nepeJOiiHaa Tpaca. DZ1EWIĘCIORAKI, a, ie—o ad., dziewięciu gatunków', neunerlei;; Sorab. 2. żeweschoraki ; Sorab. 1. dżewiacżory; Slav. deveterostruk. 'DZ1EWIĘCIORAZOWA wmda Slyga. Chodk. Kost. 17. po dziewięć razy obkrążająca, neunmalig. DZIEWIĘCIORNY, a, e, neunfach, novenarius. Cn. Th. — Sorab. 1. dżewetżnć. DZIEWIĘCIORO sztuk czego, neun ©tuet. Slav. devetero. 'DZIEWIĘCIO-RY, a, e, dziewięć razy powtarzany, neunmalig. Dziewię-ciora szesnaście czyni 144. Grzep. Geom. L. Boh. dewa-tery, dewaternasobnÿ. DZ1EWIĘĆKROĆ Adv., dziewięć razy, neunmal. Po dziewięćkroć bitwę zwlókł. Skar. Dz. 216. Vind. devetbarti, devetkrat; Eccl. 4CBHTmK4H, 4eka-Tiii|f.tiv\, 4eBflTb KpaTb; Croat. devetich. DZIEWIEĆKRO-TNY, a, e, — ie adv., neunmalig. DZIEW1ĘĆLETM, ia, ie, lat dziewięć mający, trwający, neunjährig; dziewieto-letny. Cn. Th. — Boh. dewjtiletÿ; Rag. deveteroljetni, Croat. Bosn. devetak ; Eccl. 4eBaT0.TfeïHUH. — Subst. DZ1EWIĘCIOLECIE, ia , n. Eccl. 4eBflT0.itTie novennium. DZIEW1EĆLISTNIK, a, m., ziele, Enneaphyllon. Plin. H. N. 27, 9. Cn. Th. gjeun&Wtterfrairt. DZIEWIĘĆSET, neun* huttbert; Sorab. i. dżewiacżstow; Slav. devetstô); Bosn. devetsât; Eccl. 4eBaTbcorB. DZIEWIĘĆSETNY, a, e, Ord. w porządku liczby po 899 następujący, ber 9?eunl;Uttbfrt'

TNASTOLETNI, ia, ie, lat dziewiętnastu, neunjeljnjäljrtg. Boh. dewatenactilety. ‘DZIEWIĘTNIK, a, m., Boh. de-wétnjk, dewjtnjk; Slov. déwâtnik novena dzicwietodzien-ne nabożeństwo, eilte iteuittägtge 9litbad)t, (ob. Dziewięci-nv). §. Siedmdziesiatnica, niedziela starozapustna, ber Sonntag Septuagesima. DZ1EWIĘTNY, DZIEWIATNY, a, e, dzicwiątkowy, dziewięć obejmujący, neun entlialteitb, nemtjäfllig. Eccl. AtBHTMiHbiR. Dziewiętne grono córek Helikonu, Grają koncerty z wesołego tonu. Żab. 4, 392. Piram. Wielkie twe imię, Muz grono dziewiętne, Już zapisało w swe księgi pamiętne. Zab. 13, 10. Dziewiętne grono dam Parnaskich. Ko chow. 16. Dziewiętne nadobne siestrzyce. Mon. 76, 600. Kiedy słodkie piję wino, Zaraz z dziewiętną drużyną Sióstr Kastalskich w miętkie strony Śpiewam Feba włos złocony. Anakr. 54. Płodna Mnemozyne Jowiszowi dziewiętne porodziła córy. Min. Ryt. 4, 28. Już Tycyusz dziewiętne wolny odkrył staje, I sęp nienasycony piersi mu nie kraje. Ustrz. Klaud. 41. DZIEW1ĘT0DNI0WY, a, e, novendialis. Cn. Th. neuittftgtg, dziewięć dni trwający, lub co dziewięć dni przypadający, Vind. devetdanski; Boh. dewjtidennj DZIEWIĘTOLETNI ob. Dziewiećletni. DZIEWIOSIŁ oh.' Dziewięćsił ziele.

fte ; dziewięćsetny w rzędzie. Cn. Th. §. Z dziewięciu-set złożony, au§ Jietm Rimbert befte^enb. Dziewięćsetny, dziewięćset w sobie mający. Cn. Th. DZIEWIĘĆSIŁ,

DZIEWIOS1Ł, a, w., Chamneleon, ©bcniutrj, ziele w ogrodach znajdujące się; liście jego po ziemi się rozścielają, wchodzi do leków. Kluk. Rośl. 2, 218. {Rag. devesigl;

Bosn. deuesigl; Croat. devesil t feruła, rózga). Dziewiosił wieśniacy zowią oman pospolity, inula Flelenium. Jundz.

414. Ross. AeBecHjB, acbhthchæ'l ber roatyre 2Ilant. —

§. ob. Dziewięsił.

DZIEWIENISZKI, ówr, plur., miasto w województwie Wileńskim. Dykc. Geogr. 1, 180. eine ©tabt fit Stttfyauen.

DZIEWIERZ, a, w., brat męża, szwagier, be3 -Dîamteô 33ru* ber, ber ©cfyiuager. Rag. djever; Bosn. diver, brat mu-sgja, scjura; Croat. dèver, Carn. divçr; Wind. diver, mo-shouj brat, svoger, suak; Ross. AGBepT.; Graec. dago.

Jeśliby jeden z braci umarł bez potomstwa, tedy dzie-wierz ma pojąć sobie wdowę. Radź. Deut. 25, 5. Budn. ib. (brat jego. Bibl. Gd.). Agamemnon, dziewierz Heleny. J. Kchan. Dz. 50. Gdy przyjechała Narymuntowa do Dowmanta dziewierza swego, aby opłakała śmierć siostry, w'ziął on sobie gwałtem za żonę bratową. Stryjk.

310. — §. Świekier, męża ojciec, be3 fDîaititeë 33ater,

ber ©ctynnegcroater. Niewiastka Helego była brzemienna; DZIEWKA, i, z. Boh. déwka, djwka, déwee, holka; Slav. a usłyszawszy, że umarł dziewierz jej Heli, tudzież i mąż, déwka, déwéa, di'wka, dgewka; Sorab. 1. dżowka , hol-poroniła. Leop. 1 Reg. 4, 19. (świekier. Bibi. Gd.), (cf. za; Bosn. dekla, djevojka; Vind. dekla; Carn. deklizh;

Slav. divoika; Rag. djevojciza, djétc ; Croat. dcklich, (dev, deväcz masc., déva , dévicza femin.) ; Dal. deva ; [Croat. gamila camelus); cf. Graec. rrgnig ancillir, cf. Arab. .vn famulatus fuit; cf. dziać, dzieje); Ross. AliBKa ; białogłowa młoda niezamężna , ein üMbcfyen (eilte fÜîagb). Dziewki

niewiastka). DZIEWIERZOWY, a, e, od dziewierza, szwa-growy, Sdjwagcrs Ross. ACBepeBi».

DZIEWIĘSIŁ, DZ1EWIĘSI0Ł, DZIEWIĘĆSIŁ, (co obacz), a, m., niby to dziewięć sił mający, Briareus, Hippocen-taurus, Aegaeon. Cn. Th. olbrzym storęczy, eilt îKtefe itttt

cztery dziewki. Ossol. Str. 2. (tego). (Slovac. Prov. Uś ge bulka wiwezenó conclamalum est). Za dziewkami biega, er läuft ben fDïâbcfyctt narfy Dwie dziewce, (duulis). Warg. Wal. 212. Jak sie stało, Ze ci się młodej dziewki staremu zachciało. Teat. 43, c. 109. Wyb. Bożek dziewek (Carn. Anek). Tęga dziewka. Tr. Dziewki Parnaskie » Muzy, bte SDïufeit,— §. Służąca niezamężna, eine Diettfb lltagb. Sorab. 1. dżowka; Sorab. 2. żowka; Carn. dekla; cf. Graec. dovlg; Vind. dekla, shushaunza; Croat. dekla; Bosn. moma, djevojka; Ross. ueuaAHHKa, OTpOKOBHita. Muszę jak jaka dziewka robić. Tent. 30, b. 82. (Boh. déwciti; Carn. dçkluvati, dęklujem ancillari; służba za

jefynfälttger SDîamtêfraft, j. S. ber fumbertarmige ‘Srtaretrê. jak konopie prędko rostą. Rys. Ad. 12. Upił się kapral, jak Dziewięsił Bryareusz i Tyfon storęki. J. Kochan. Dz. 26.

Strzałami piorunów uskrom harde dziewięćsiły, którzy na wojnie wszystkę pokładają sprawiedliwość. Psalmod. 69.

Góra złego przystępu, we drzwiach straszne dziwy, Centaurus , Bryareusz dziewięsił brzydliwy. Kraj. Chim. B.

Miał potyczkę i straszną z dziewięsiłem onym, Lecz go przebił natychmiast mieczem ustalonym, ib. B. 2. P.

Kochan. Orl. 1,56. DZIEW1ĘSIŁKA, i, z. olbrzymka, bte SRieftltlt. Rugier zwycięża dziewięsiłkę srogą Eryfile. P.

Kochan. Orl. 1, 167. Dziewięsiłka brzydka ib. 168.

DZIEWIĘTNAŚCIE, astu, Boh. dewatenacte ; Slov. déwa-tnóst; Rag. devetnaes; Bosn. devetnaeste; Slav. deve-tnaest; Vind. devetnaist, devetnest: Sorab. 1. dżewatna-    dziewkę    Carn. dekléstvu). Starsza dziewka Sorab. 1.

tżo, dżewiadnaeże,⁻ Sorab. 2. żeweschnascżo ; Ross. Ae-    horenca.    Dziewka od bydła, bte ‘Btetylttagb ; Vind. sliivi—

narka, shivinariza; Ross. CKOTHHna, (ob. Skot). Dziewki folwarczne mają umieć żąć, pleć, koło krów, owiec chodzić etc. Kluk. Rośl. 3, 3. *§. Dziewka » córka, bte £ndp fer. Slov. cera, dgewka; Sorab. 1. dżowka, hrodżena dzow’ka ; Sorab. 2. żowka. Jaka matka, taka i dziewka

BSTHaAuaTb, AGBaTbitaAGCHTb ; Croat. devetnayszt. — Cardin., dziewięć nad dziesięć, nettltje^lt. DZIEWIĘTNASTY, a, e, Boh. dewatenâctÿ; Slov. déwatnâsti ; Sorab. 1. dże-wiatnaty, dżewatnatć; Sorab. 2. żeweschnasti ; Slav. devetnaesti; Rag. devetnaeesti; Vind. devetnajsti ; Ross.

na Władysławowi zarzucała, że ona cesarską dziewką, i wnuczką cesarską. Krom. 163. Polacy dwie pojmane dziewki króla Duńskiego, jedne Norwegom a drugą Niemcom wydali; syna tylko w zakładzie zawziąwszy. Krom. 32. Jan Tarnowski w senacie mówił: Mam sy-

AGBflTHaAUBTbiM, AGBHibiH naAGCHTb. Ordinal, w porządku    jćj. Leop.    Ezech. 16, 44. (córka jéj. Bibi. Cd.). Krysty-

liczby między ośmnastym a dwudziestym śrzodkujący, ber Słeuttjefyntc. DZIEWIĘTNASTY, a , e , dziewiętnaście zawierający, neuitJC^tt ettt^alfettb. § Dziewiętnasty, ber 9?euttje^nfe. DZIEWIĘTNASTKA, i, £., liczba dziewiętnastu, bte neunje^n; Boh. dewatenaetka. DZIEWIE-

na i dziewkę. Tak i inni owego wieku pisarze mawiali: dziewka wojewody Krakowskiego, zamiast: Wo-jewodzanka Krakowska. Dzisiaj to słowo nie byłoby miłe od niego odzwyczajonym. Boh. Tarn. 84. Mon.

Vind. fvatina, teta, Carn. teta, (cf. ciotka).« swachna, druchna. Dudz. 37. która rai małżeństwa, albo jest przełożona wesela. Wiod. bie SrantmerBinn, Srautfityrcrinn. Volckm. 664. Dasyp. 0 4, b. Cn. Syn. 722. DZIEWO-SŁĘBSTWO , a, n., rajenie małżeństwa, ba$ Srautroer* beu, ftreçtoerben, ^etyratfjêftiften. Wołoski Wojewoda posłał w dziewosłebstwie do króla Alexandra, prosząc, by mu była siostra jego dana za małżonkę. Stryjk. 677. Posłał Bolesław do Beli z dziewosłębstwem, aby mu córę swą dał za małżonkę. Gwagn. 51. er fdjicfte mit einem <petyratl;3aittrage au Urn ab. — DZIEWUCHA, y, z., rubasznie, ein 3mtgferd)en> Süngferlein. A otworzysz ty dzisiaj dziewucho! Teat. 14, d. 24. Naszym dziewuchom wspomnieć tylko o chłopie, to ledwo się nie wścieka. ib. 11, 107.

y ¹

uszom

69, 460. — *§. Niewiastka, synowa, bie ©cbmiegertocfyter.

U nas się w Polszczę zachowywa, że zięcia zowie ojciec żenin i matka synem ; jako też i Noemi stara Ruth niewiastkę swoję, syna swego żonę, dziewką swoją zwała. Biai. Bosi. 71. DZIEWKARZ, a, m. Boh. déwkaf, za dziewkami biegający, ber bett SDiabdjCU liac^lauft ; Carn. deklćnek; \ind. deklishzzhak, deklizhnik. ‘DZ1EW0BÓJ-CA, y, w., zabójca dziewki, panny, ber 3twgfermnörber.

, i, i, DZ1EŻECZKA,

cs-

Demin ;

ośatka, wośatka; Dal. dixa; Hung. dexa, desà; Vind. diesha, mela, koritje; Carn. dęsha, shtęsćl; Sorab. 2. zeza, żeżka, nazki; Sorab. 1. dionza, klebnik, cf. Ger. $öfe, 2)efe, üleufe, cf. dziać ciasto; Slov. walowcék; Bosn. rusignaccja za trritti tisto; Rag. nacchi, kopàgna, ghgenêcjak, rusignaccja, tarve-niza ; Croat. gnćchyak, korito meszitje ; Dal. nachve; Ross. non, jiOTOK'b, jotomhktj, KBauiHH, KBauieHbKa; niecka, koryto [raczej naczynie, bednarskiej roboty. 4] do ciasta, ber Sacftrog, bte Sente, Sacfbbfe. Trocha kwasu wszystkę dzieżę zaraża. Sk. Kaz. 75. Łyżka kwasu całą zaprawuje dzieżę. Pot. Pocz. 445. Judaszowi, choćbyś ciasto z dzieżą dał, przecie łże po staremu., Klon. Wor. 28. Dzieżeczka mąki. Birk. Sk. B. DZ1EŻNY, a, e, od dzieży, Sacftrog^ * . Mąka rozczynia się kwasem dzieżnym, albo drożdżami. Kluk. Rośl. 3, 262. Ross. ÆOTKOBbiH, jiOTonnuil.

Eccl. AtBOyóiHua, Graec. nagOsronróroę. ‘DZIEWO-GWAŁT, u, m., gwałcenie dziewki, czyli panny, bte Smtgfernfcfyanbung. Eccl. 4i;KOf>JCTi\i;Hï€; Graec. twq&s-

voyOoQiu stuprum. DZIEWOGWAŁCIC1EL, a, m., ber DZIEŻA, y, z’., DZIE Ki 3uitgfernfct)änber. Eccl. 4’feBOHaciubHHKX, ^tBopacunreji.. Boh. djże, diż, djżka,

DZIEWOJA, oi, ź., dziewica, siły i odwagi mezkićj, eine redit tucfytige Słagb, 3ungfcr, virago. Którąż modlitwą zmiękczą Weste Czyste swoje dziewoje? Flor. 1, 14.

Minas. Ochłodnąłem ci w ten czas trochę; lecz w pamięci Odtąd ona dziewoja zawsze mi się kreci. Zimor.

165. Udatne dziewoje od matek stadem pędzono do szaraju. Psalmod. 44. I ty, Bombiko, słusznie płaczesz; twe dziewoje Uwiedzione, niewolą cierpią w Nahajowie.

Zimor. 179. Bach jak podsunie w głowę dziwy troje,

Za nic są mądre Parnasu dziewoje. Zab. 9, 36. Zabi.

(Muzy). Bambr. 851.— Rag. djevvojka, djevôjciza; Slav. djvojka; Bosn. djevojka, moma; Croat. divoyka; Dal. diva, divicza. DZIEWOSŁĄB, ęba, m., (Etym. ślubić).

Boh. snaubce ; Sorab. 1. braschka, swóncżżu; Vind. zau-mar; Croat. dever szvadbèni, Dal. sztacbilo pirovni, a okol morja kum ; Eccl. HeBtcT0B04HTeJib, HeBrbcr0B04eu,B;

swat,

braw; Slav. divjak; Bosn. vepar, divji prasaeç; Sorab. dziwę fwino ; Dal. divyi praszaez; Croat. divjak, pra-szecz divji, (divjachina« zwierzyna ; Rag. divjacinna, di-vjac ferina); Ross. KaóaHł, KaóaHOKt; wieprz leśny, ein lüitbeë ©cfymetn. Po lasach dębowych i bukowych trzodami chodzą; który zaś pojedyńczo błąka się, zowie się

druch, drużba, żerzec; który rai małżeństwm. DZIK, a, m., Boh. et Slov. diwoky wepr; Slov. diwoki Wiod. ber Srailtmerber. Rutygerus posłał do Wandy dzie-wosłeby, prosząc, aby jego małżonką była. Biel. Kr.

24. Bodajby tych dziewosłębów' nieszczęście porwało.

jedynkiem, a prosięta w drugim roku warchlakami. Ład. IJst. 34. Kluk. Zw. 1 , 346. — §. Dzik u drzewa, wilk, wyrostek dziki, ber tJîmiBer, ein üBerpptge^ 9ieiß an einem Saume. Dziki i wilki od korzenia i pnia drzewa uprzątnione być mają , aby soków nie kradły. Kluk. Rośl. 1, 131. — fig. Zgrał się jak bizun, złapali dzika pano-no, która dziewosłębić rada. Hor. 2, 38. Min. Tu za    wie jubilerowie. Teat. 55 e, 10. (okroiła im się grzanka,

swoim Latona prosi Apollinem, Tu za swym można Ju-    znaczny zysk, eilten fetten Srateit). §. Nie mogliśmy zro-

no dziewosłębi synem. Gardzi Ceres obiçma, a że się zumieć gadaniny dzika. Przyb Luz. 152. (dzikiego czło-obawia Nieba, na ziemi córkę nieostrożna stawia. Ustrz.

Klaud. 14. Ustrz. Trój. 8. Biskupi dziewosłebili Kolo-manowi Salomkę za małożonkę. Biel. Sw. 192. — §. Być przełożonym wesela. Wiod. Sraułbteitcr ober Srautjuitgfer fetyit. Wesele to godne, by Helena w nim dziewosłe-biła. Bardz. Trag. 224. DZIEWOSŁĘBICA, y, z., Sorab. 1. fwonka, flonka (od soli); Croat. posznessuicza;

Teat. 18, b. 4. Dziewosłąb, poerna J. Kochan. Dz. 102.— fig. Mówi z śwńętą dziewmsłąb dziewicą, By pozwoliła bożą być rodzica. Groch. W. 104. Pieśń. kat. 9. (Archanioł zwiastujący P. Maryi). Oczy, dziewosłęby niewstydu. odyńcem ; samicę zowią maciorą, śrzedniego samca po-Pociej. Horn. 553. (pokusę czynią). §. Paranymphus, dziewosłąb, żerca, swat, hochmistrz albo marszałek na swa-dziebnym weselu. Macz. przełożony wesela. Wiod. ber Srautbiener. Vind. shenitni befednik. DZIEWOSŁĘBIĆ, ił, i, act. niedok., raić małżeństwo, brautmerben, fre^roer* beu, .^ctyratljeu ftiften. Ross. neBicT0B04HTe;ibCTB0BaTb. Ju-

wieka, etiMvilber SOïeufd;, ein üBtlbcr). ‘DZIKAWIEC, wca, m. n. p. Zebr. Ow. 17. horridus homo. — DZIKAWY, a, e, żelaznej farby, cifeitfärbig. Komonica ziele ma nasienie drobne dzikawe. Syr. 514. Rodzaj tej pszenicy jest biały, rusy, żółty, dzikawy. Syr. 963. DZIKI, a, ie, Dziko adv., Dzikczejszy, dzikszy comp. Boh. diwÿ, diwoky ; Slav. diwoky, neskrocenÿ ; Bosn. Rag. Slav. Croat.

divji; (cf. dziw); Sorab. 1. dziwi, Sorab. 2. źiwi; Carn. dovje; Vind. divije, diviack; Ross. 4HKift, 4hbhh; (Eccl.

On dzikowinę chcąc mieć w swej śpiżarni, Odyńce płoszy przy gromadnej psiarni. Zab. 4, 266. Hor. 2, 320. §. Dzikie pole, pustynia, puszcza, 2Stlbntfk SBnftenep. Chodź ze mną wpuszczę Apenninu; dobywajmy jej dzikowizny i uprawiajmy jej ziemię. Staś. Num. 2, 39. Spojrzyj na.

4HK0HLKÎÂ feroculus); milb. §. Nieogłaskany, nieokró-cony, nieoswojony, roilb, nictyt jatyrn, nngebcinbigt. Zwierzęta jedne są dzikie, w kniejach i lasach się kryjące, drugie są domowe albo swojskie. Chmiel. 1, 571. Zwierzę    te puste dzikowiny, gdzie człowiek się jeszcze    nie sado-

Buff. 43. DZIKOWY, a, e, od dzika, Sffitlbfctytnein * ; Ross. KaóaneH, KaóaHiii. Dzikowe kły, 20tlbe ©ctytneinś Jpauer. Pochodź, dzicz, dziczeć, zdziczeć, dziczka, dziczyzna,

dzikie (Vind. svier, sverina, ‘sverjazhina, sverze). Sieką    wił; one są najeżone krzaki gęstemi czarnemi    etc. Staś.

się pałaszami, jako wieprze dzicy kłami. Tward. Wł. 79.

(oh. Dzik). Wilka dzikim psem zowią, bowiem jemu postawą i wyciem podobny. Sien. 286. Podobnież o drzewach: dzika jabłoń, dzika gruszka. Mon. 74, 763. — zdziczały, cf. dziw.

Transi. Łkał i dzikim głosem wył albo ryczał. Kulig. Her. ‘DZ1LNIK ob. Dzielnik. *DZIŁ0 ob. Dzieło.

66. (zwierzęcym, mit einer îtyierftimme, wie ein nrilbeö ‘DZINGA, [DZYNGA. 1] i, i. [lyra? 1] n. p. Ni Orfej lutnią, ïtyier). Dziwactwo jego pokazuje, źe on coś musiał dzi- ni Amfion dzingą, Ani przesławną Merkury syryngą, Taki kiego zachwycić. Zab. 12, 272. (waryacyi, ISerriidttyeit).    wab daje, jako gdy podwikę Widząc, na te młódź bieży

Dziki, płochy, rnilb, fctyeu. Powiedz twojej pannie, żeby    politykę. Kochow. Fr. 45.? [Arfy, lutnie wesołe,    a skoczne

nie była tak dzika ku mnie;    wszak to przede mną jak    bandory, Multanek i Surmaczów na przejemne chory, Słu-

przed dyabłem ucieka. Teat.    21, 107. — §. Niepole-    chaj i szałamajów, piszczałek, pomortów, Wiole, dzingi,

rowany, roilb, rauty. Dzikie    narody, które w grubej    skrzypków mutetów i sztortów’. Obodz. Pandora 8. Dzyngi,

nauk i kunsztów niewiadomości zostają, obyczajów ża- piszczałki, flet, kobza, i z drumlą. Pot. W. Choc. 183.— 1]. dnym prawem określonych nie    mając. Wyrw. Geogr. 129.    DZIÓB, DZIUB, a, m. Boh. zob, top, zowäk, topak, (cf.

(cf. kiwać, kłuć); Croat. klyun, klyunek; Vind. klun, shnabel, gobez; (Vind. sobje » morda); Carn. klun; Sorab. 1. pćsk, pćlzcżik, (cf. pysk); Sorab. 2. schnobol ; Ross. MiOBt ; Eccl. nyÓŁ, hocs immifi, (?obł ; Croat. zob «owies), (cf. dup', dub'); ptaszy nos, ber ©ctynabel. U ptaków miejsce zębów zastępuje dziób rogowy. Zool. 24. Dziób ten składa się z dwóch szczęk, z wierzchniej nieruchomej, mającej dwie dziurki, które są nozdrzami, i ze spodniej ruchomej. Zool. 212. Kruczy dziób; narzędzie do rwania zębów. Perz. Cyr. 2, 191. Obcążki, kruczym dzióbem zwane, do dobywania potrzaskanych kości. Perz. Cyr. 3,2. — §. Dołek na twarzy ospowy, bie ^odennarbe, ^odengntbe. Ross. me4pHHa, ma4pHHa, pa-ÓMHKa. Co robić, żeby twarz nie miała z ospy ani dziu-bów ani szwów.' Perz. Lek. 553. DZIÓBAĆ, DZIUBAC, ał, dzióbie, czyn. niedok., dzióbem kłóć, ttttt bem ©ctytta« bel ptdett, tyadcn. ob. Zobać. (Boh. zobati). Dzióbać obie-sia ptacy będą. Jabł. Ez. 204. Będą ci dziobać nasze zboże ptacy. Jabł. Buk. Gib. Koczuje sęp niezbędny przy krwawej wątrobie, A coraz łącznym nosem w Tycyusza dziobie. Hor. 2, 47. Kniai. DZIOBANIE, ia, n. Subst. Verb., baä gefeit, Jadeit mit bem ©ctyttabel. DZIOBANKA, i, i. Dziobanki nazywa hutnik flaszeczki aptekarskie małe, w kształcie bańki, z szyjką długą. Mag. Mskr. tu ber ©laâ* tyütte, Slpotbefcrfïâfctyctyett, mit einem langen $alfc, cf. słoik. DZIOBAS, DZ1UBAS, a, m. klukas, wielki dziób, ein groper langer ©ctynabel. Orzeł swoim srogim dziubasem rozdziera smoka. Staś. Num. 1, 127.    §. Siekierka mała

do wydrążenia drzewa. Włod. do robienia dupli, przysiek, eine ©pi|art. §. Dziobas, koniec okrągły ostry oskarda do rabania muru. Mag. Mskr. ba§ fetyarfe (Snbe ber ©pi^art. DZIÓBATY, DZIUBATY, a, e, dołkowaty od ospy. (Mor. podubany; Boh. zdobany od osutin, dolićkowaty, dulko-watÿ); podengrübig; Vind. pikast, ofepnizhast, pegast; Ross. nopa6*MM, mepÓHHOBaTUH, ina4poBUTHH, me4po-

(cf. gruby). Dziki i niepojęty    sposób mówienia. Teat. 3.    zob', zobać, cf. ząb); Slavon. kljùn; Bosn. et Rag. kgljun,

55. — §. Dziki mąż, leśny, leśna potwora satyrus. Cn.

Th. ein roilber 9Kann, ein Śalbmenfcty, ©atpr. §. Dzikie pole* pustynia, eine SBilbnip.    Pola bez roli pustynią i

dzikiemi polami mianują. Haur. Sk. 5. — Dzikie pole, cnmpi deserti, kraina nowej Serwii, między Polskie-mi granicami i Dnieprem, pełna stepów, mało mieszka-na od Tatarów. Dykc. Geogr. 1, 180, ein ©teppenlanb ant ®niepr. Tatar, Włochów gromił także w dzikiem polu.

Stryjk. Gon. X. 3 — fig. tr. W dzikie pola z swoim Seneką, idźże tam nloralizować. Teat. 24 c, 119. §. Dzika farba « żelazna farba. Cn. Th. ©ifenfarbe; ob. Dzikawy. —

§.* Dzikie mięso * dziwę mięso, Medic. roilb ^leifcty. Boh. diwj maso. Głupstwo jest jak dzikie mięso, przyciąć go trochę, odrośnie, zerznąć do żywego, dopiero zgoi się.

Teat. 11. b, 42. DZIKOLUDY, ów, plur. Rzędu pierwszego zwierząt srogich rodzaj pierwszy zawiera dziko-ludy, troglodytes, jak Orang-Outang etc. Kluk. Zw.

1, 61. SJłenfctyen atynlictye Slffen, Mbmenfttyett. ‘DZIKO-KSZTAŁTY, a, e, kształtu dzikiego, roilb geftaltet; Ross.

CBHptnooópaaHbiH. DZIKOŚĆ, ści, i. Boh. et Slov. diwokost; Bosn. divjcinstvo, sebarstvo ; Boss. 4Hkoctł,

CBHptnocTB, CBupincTBo; Eccl. 4HiiecTB0, 4hboctl,

4HK0CTb. Nieugłaskane obyczaje, nieulizaność, srogość, bte SBilbtyeit, Sfîautyett. Dzikość, zacny Krzysztofie, kto dobrze tłumaczy, Nie samo okrucieństwo, lub niezgrabność znaczy, Jest jej wiele rodzajów.... Kras. List. 2, 58.

W księgach się tych dzikości wszystkich nauczyłeś, W tych księgach, nad któremi już oczy straciłeś. Kieme. P.

P. 12. 'DZIKOŚMIESZNY, a, e, roilblćtctyerlicty. Pijacy tracą z zdrowiem baczenie rozumne, I dzikośmiesznym bawia świat widokiem. Zab. 2, 250. Nar. DZIKO WATY, a, e,

— o adv., coś dzikiego zarywająey, trochę dziki, etnwś îüilb; Ross. 4HK0BaTHH. DZIKO WINA, DZIKOWIZNA, y, z., zwierzyna z dzika, ©ctyrcarjttńlbpret, tmlbeS ©(tyroefnefletfcty.

(Boh diwoćina zwierzyna). Ross. KaóaHHHa, (ob. Kabanina).

DZIONEK, nka, m. zdrobn. słowa dzień; Sorab. 1. dżeneżk; Bag. danak; Eccl. 4chckt>; ein (Tagcletn) fletner £ag, eilte furjc eine nicht lange Söetle. Niechże wam ten dzionek będzie jak wionek. Teat. 52, 7. Tak gdy się radzi bawią jednomyślnie, Dzionek im cały ubiega pomyślnie. Zab. 9, 18. Dzionek jeden kęs się mignie, Aż z bławatu szermiega. Brud. Ost. A. 9. Dobry dzionek, dobre dwa, guemeunque dierum sors dabit, lucro appone. Cn. Ad. 184. Naprzód przed świtaniem godzinę trąbiono; a skoro jedno był mały dzionek, powtóre trąbiono i w bębny bilo. Gwagn. G06. (cokolwiek dnia, świtu, fi) Palb c3 nur etmaê tagte).

DZIOR, DZIÓR, DZIER,

Min. Byt. 3, 53. Mnie dziś, jutro. Sk. Kaz. 387. fyentc mir, morgen btr. — Dziś

BaTbiir, mc4pHH0BaTbiH, paóoBanjM. Slovac. Prov. Cert na nom hrach mlâtil. Dzióbatym się stawać, Boss. pa-ótTb, nopaó^Tb. DZIOBATOŚC, DZIUBATOŚć, ści, z., bic (^ocfengrubigfeit) ^eefengruben. Boss. paóocrb, paóoBa-TOCTb. DZIOBEK, bka, m. DZ1UBECZEK, czka, m. Demin.,

n. p. Miluchny jej podbródek, jak dziubcczek ptaka. Zab. 15, 194. baê ©cbnäbcldjen. DŻIOBIASTY, a, e, z dziu-basem, grpßdjlläbeltg. Dziobiasty bocian. Przyb. Mili. 225. Bag. kglùnast. DZIOBOWY, DZIUBOWY, a,' e, od dzioba , do dzioba należący, ©d)nabels. Kleszcze, zagięte w obłąk, dziubowemi nazywają. Kruml. Chy. 59. DZIOBO-WATY, a, e,— o adv., na kształt dzioba, fcfynabelgcftal* tct. Bot. Strąk dziobowaty, siligua rostrata, gdy przegroda zewnątrz nad połówki znacznie się wznosi. Jundz. 2, 87.

‘DZIOŁ, u, m. Rozmaitą z nim pląszą manierą, Jedni hołubca, drudzy Ruskie dzioły. Pot. Jow. 124.

u, m. zwyczajniej w liczb. mn. DZIERY, pierwsze najgrubsze wyczoski lnu lub konopi, ber allergrößte Abgang non glacß ober £anf. Bndtk. ob. Paździerze, paczesie , pakuły, zgrzebic.

DZIOBA, DZIÓBKOWAĆ ob. Dziura.

DZIRYDA, y, z. DZIRYT, u, m. dziryda z Tureckiego, krótki pocisk, z rodzaju tych , co Francuzi nazywają un dard. Używali ich i Polacy, na tasaku nosząc je, i przypasując się do nich. Nic więcej jak trzy w jednym olstrze znajduje się. Czart. Mscr. ein 2öttrf|pteß. (Bosn. darda; Ilung. dardia ; liai, dardo; Bag. barba, gildet; cf. Chald. m® sarith Irabes; Graec.    cf. żerdź). Dziryt, pe

wna niby włócznia, trzy łokcie wzdłuż, z grotem na końcu, jedno z Ićm, co starsi zwali pila. liłok. Turk. 219. DZIŚ, *DZIS1A, DZISIAJ adv., Boh. dnes; Slovac. dnes, dne-ska; Bag. danas; Bosn. danas, danaska; Slavon. dànas; Vind. danafs, donefs, donf, nefs; Carn. danas, dans; Croat. danasz ; denesz; Dal. danaszka ; Sorab. 1. dżesza, dżcncza, dżcncz, dżenr; Sorab. 2. żinss, żinssa; Boss. 4HCCb, ceB04HH, iibinn, nbinmia. (Elym. dzień; Boh. den), obecny ten dzień, (ex oppos. wczoraj et jutro), fycute. Dzisia ze mną będziesz w raju. Sekl. Luc. 23. Starszy dziś każdy, niżli wczoraj. Kulig. Her. 201. Nie dość na tym co mamy dziś, trzeba myśleć, co będzie jutro. Kras. Pod. 2, 236. Gdy mówim, nienawisny czas szybko ucieka; Dziś żyj; niepewny czas jest jutro dla człowieka. Hor. 1, 5,6. Dziś to nasz czas własny, jutro już nie nasz. Bej. Zw. 66. b. Coć dziś da fortuna, jutroć to wziąć może.

Pieśń. 165. Go dziś opuścisz, jutro nie dogonisz. Zegl. Ad. 40. Trosk nie wystraszym Przez płacze rzewne, Dzisiaj jest naszym, Jutro niepewne. Kras. List. 2, 128. O jutro nie stoję wiele, gdy sobie dziś podweselę. Cn. Ad. 777. Dziś pić, jutro nic. Bys. Ad. 11. Lepsze pewne dzisia; niż najlepsze niepewne jutro. Fredr. 48. (Slo-vac. Prov. Lepsi dnes kus, neż zitra hus). Zyć na dziś tylko, to jest, bez wszelkich starań i trosków. N. Pam. 11, 190. Dziś słońce smutną coś twarz chmurzy, Jutro z morza wesołą wynurzy, a wam

rano, (Bosn. jutros, sega jutra; Slavon. jutros; Croat. ju-trósz; Vind. dave; Garn. davi). Dziś w wieczór, Bosn. veceras, veceraska; Slavon. veeseras; Garn. drevi; Croat. nochasz; Vind. donasz na nuzh, drieve; Adject. Vind. dre-veshni * dziś wieczorny; Vind. daveshni * dziś ranny. §. Czas teraźniejszy, teraźniejszość, Mc gegenwärtige 3ciL bic ©egenwart, u Pana Boga za wżdy dziś; niemasz przeszłego ani przyszłego czasu. Biał. Post. 84. Dziś wóz drew za kopę, co był pierwej za groszy cztery. Falib. Dis. u. Juz też nie dziś żyję, ale w podobnej nigdym nie był awanturze. Teat. 43. c, 127. (nie dziś dopiero, nie jestem dzisiejszy, teł; bin niefyt üon Deute). Żyjąc nie dzisiaj na świccie, miałem nieraz to szczęście, że.... ib. 42. c, 35. Dziś rok, dziś tydzień* rok temu, tak rok, tak tydzień. Dziś trzeci dzień ob. Oncgdaj; dziś czwarty dzień ob. Przed-onegdaj. §. Subst. Boh. dneśek. Ze złego dziś, może być jutro dobry. Hrbst. Nauk. M. 6. Nie prosimy chle-ba rocznego, ale tylko powszedniego, a na każdy dzień, na każde dziś tego chleba prosimy, ib. d. 7. b. — §. Do dziś dnia, po dziś dzień, po 'dzisie * do tego czasu, biS auf ben l;euttgeu ïag. Slovuc. podnes, podneska, dodnes, dodneska. Ogromni Marsowie do dziś dnia jeszcze przez nikogo nie pokonani. Slas. Ntnn. 1, 81. Od Amurata po dziś dzień tego żaden Sułtan nie czynił. Star. Dw. 52. Takiej nocy, aż po dzisie nigdym ąie doświadczyła jeszcze. Przyb. Mili. 142. — §. Od dziś za dwa dni ob. Pojutrze; za trzy dni, ob. Zajutrze ; za cztery dni ob. Pozajutrze. §. NB. - ś, kończące przysłówek dziś, odpowiada Cerkiewnemu: cie * to; n. p. nonecb tej nocy; Bosn. jutros, sega jutra * tego poranka; Bosn. veceras * tego wieczora; rf. Pol. latoś. *DZISI, ia, ie, ‘DZISIAJ-SZY, DZISIEJSZY, DZISIEDNIOWY, ‘DZIŚTEGODNIEJSZY (Dambr. 123.), a, e, Boh. et Slovac. dnesni, dnesnj; Sorab. 1. dżencżżischi ; Vind. doneshen, donnaslmi, do-neshnu; Carn. danashne, sédân; Bag. danàscgni, sa-dasegni; Bosn. danasegni; Slavon. danashnji; Croat. da-nasnji; Boss. 4hcmuhlu1 , cer04HHimibifi, ccB04HimiHbn1, Hbi-huuihuS; tegoż dnia jeszcze, heutig. Jaje dzisiejsze, chlćb wczorajszy, cielę sześćniedziclne a wino łońskie najlepsze. Bys. Ad. 20. Nigdy tenże nocnego miesiąca kształt wiekuje, Zawzdy jutrzejszego dzisiedniowy uboższy, jeśli go przybywa. Zebr. Ow. 381. Dzisiejszy dzień, Boh. dneśek. — g. Niedzisiejszy * dawny, ćwiczony, szczwany, ntcfyt tum l;cute, alt; erfahren, kmanbert. Nie dzisiejsza to jest reflexya, wielu ją ludzi przedemną uczyniło. Zab. 5, 60. Pan nie jest już dzisiejszy, i wie dobrze, że starzy Po-

D Z I U.B AWIĆ - DZIURAWIEC. 617

DZIESNA - DZIURA.

czas

lacy szczerości nie mieli za zuchwalstwo. Zabi Dziew. 10.    dziórę, drapnęli. Jabl Buk. S. 4. Ośmdziesiat tysięcy, to

§. Niniejszy, teraźniejszy, tego czasu, Çeitttg, gegenwärtig,    dyabelną dziurę w worku uczyni. Teat. 16, 43. Dziura w

jejjtg. Żona dzisiejszej daty. Teat. 25, 61. (ob. Data, cf.    mieszku, w majętności, lacuna rei familiaris. Cn. Ad. 226.

dawnej daty). Takżeć wieku dzisiego my właśnie czynimy,    Eclipsis figura, Gdy w mieszku dziura. Bratk. B. b. —

Ze ludzi mądrych radą upornie gardzimy. Papr. Kol R. et T.    §. Dług, eine ©fftttlb, ©d)nlbcnlaft. Zatykając tę dziurę,

Przymuszam się, by według dzisiejszego świata Nic mię    wioskę zastawił. Tr. um btefeê Sod) jitjuftopfeit, biefe ©d)Ulb

jcdnćj kochanki nie smuciła strata. Zab. 15, 223. Do-    ju tilgen, oerfe^te er ein Sanbgnt. §. Okienka w piśmie, go-

myślają się, niektórzy dzisiejsi, źe biskup ten Aryani-    lizny, braki, niedostatki, bie Süden ilt einer ©d)rtft. Wszys-

nem umarł; ale podobnićj tym wierzyć, którzy na on żyli. Sk. Zyw. 1, 192.

DZIESNA, y, i. rzeka Polska, płynie przez powiat Brasław-ski, i wpada w Dźwinę. Dyke. Geogr. 1, 180. Boter. 1,

158. ein ftlnff in Sitttyanen. DZ1SNA, y, i. miasto Polskie w wojew. Połockim, pod panowaniem Rossyjskim; leży blizko ujścia Dziesny w Dźwinę. Dykc. Geogr. eine ©tabt in Sittfmnett.

DZIU DZIU! ton wyrażający granie, śpiewanie, ein naffige* maffńer £on, ben feefang ober b«3 ©pieleń auêinbrüden. Gra tak trelisto dziu dziu. Mon. 75, 64.

DZ1UB, DZIUBAĆ, DZIURAS, DZIUBATY ob. Dziób. —

DZIUR', ob. Dup'. DZIUMA oh. Dymienice. DZIUPLA ob. wywikłania się, baś Sod), ber Eingang, ber 3luôgang, ba3 Dupla, Dub'.

DZIURA, ‘DZIÓRA, y, z. (Boh. djra, djrka, djrcićka; Slo-vac. djra; Sorab. 1. dziera, dżera, dzira, dira; Sorab. 2.. zera; Boss. ^tipa, 4Hpna; (Chald. NTin chora; Hebr. in chor; cf. Ger. burd); Ger. ütffüre; Boh. dwere; Boi. obs. dźwierze); Slavon. jamma, (ob. Jama); Vind. luknja, votli-na; Croat. prèlo, młaka, mlachicza; Bosn. sorta, ruppa, scjupglina, utlina; Eccl. A.T.ur/ąn, ciuumim). Każdakol-wiek otwartość jakiejkolwiek rzeczy, ba§ Sod). Dwie dziu-

tkie dziury w tym piśmie wypełnić trzeba. Tr. §. Niebezpieczne zawzięcia, złe razy, gefährliche ©teilen, Unter* nelmtnngen, ©efd)äftc. Nikim inszym nie było i w Polszczę i w Litwie złe dziury zatkać, jedno Janem Tarnowskim. Orzech. Tarn. 70. Kiedy się bić, Nami najgorszą dziurę zatykają, I na złe razy idziemy wszelakie. P. Kochan. Jer.

215.— §. Ciasna dziura * ciasnota, ciasny kąt, cieśnina, bie SebrmtgntjL bie Gnge, bie îUentme. Starał się, jakoby z onćj ciasnej dziury, z złego razu i miejsca, wojsko wywiódł. Sk. Dz. 265. A wychodźże mi z dziury, bo sto batów mało. Teat. 43, c. 62. (z kąta, z kryjówki). §. fig. Wnijście i wyjście, wchód abo wychód, sposób ratunku,

rze

£ülf3mittel, Mnngśmittel, bie 2ïirêffud)t. Nie jedne dziurę królik ma do jamy. Cn. Ad. 529. (cf. dobrze mieć wiele drzwi w domu), ber ftucffś ÿat nte(ir «1$ ein Sod). Slovac. Chudobnâ ge to miś, ktera len gednu diru ma. Tak i tu ordzie gdy wezbrano skóry, Szuka gdzie indziej przeprawy i dziury. Jabl Buk. J. 4, b. Klęska pod Korono-wem nic Krzyżaków nie zastraszyła; owszem oni w niej sobie dziurę do fortelu znaleźli. Krom. 465. (dolo etiam locum ex ea invenere). Słowa kontraktu należy dotrzy-(Dualis). Haur. Sk. 335. Zabobonni ludzie na febrę    mać, dziur, sposobów złych i chytrych nie wynajdować,

dziurę w marchwi robią, też uryną chorego napełniają,    Haur. Sk. 236.— Dziurą na urząd wleźć, bokiem, nie

zatykają i marchew w kominie suszą. Krup. 5, 565. W    prawą drogą, itid)t auf bem geraben ®ege, ntd)t bltrd) bic

Soczawie dobrze się bronili, a co nasi we dnie w murze    red)te 5ffmre. Bonifacyus, jako    dziurą wszedł na stolicę,

dziurę uczynili , to oni ją w nocy zaprawili. Biel. Kr. 435.    także też poczynał. Biel. Św.    87. Pogardzony jako na-

Dziura we drzwiach    kluczowa. Cn. Th. ba§ ©dffnffellod).    tret    i dziurą wlazły do owczarni tćj wilk.    Smotr. Elen.

Patrzę przez dziurę    w zamku. Teat. 33, b. 52. burd)3    10.    §. Dziurę ma w głowie * postrzelony.    Tr. er tyflt et*

©dffüffeflod). Dziura w    kluczu, baê Sod) tm $oI;re beś ©ffffüf*    nen    ©ffmff, cr tff gefd)offen. §. Aż po dziury, po dziurki*

felśk Dziura w garncu    od stłuczenia. Cn. Th. baś Sod), ba$    po    uszy, btó über bie Obren. Chociażeś go    chlebem naher £opf beîommeit fyat. Dziura garnca, kubka, rury * otwor,    karmił aż po dziury, Odmówże mu co królu, aż    zaraz

ujście, szerokość, bte Öffnung, bic éîüitbung eines £opfeS,    gniewem szaleje. Pot. Arg. 322. DZIURAWIĆ, ił,    i, cz.

SecfferS JC. Dziura w młyńskim kamieniu Boss. Benea.    niedok., zdziurawić dok., (Podziurawić, przedziurawić dk.,

Dziura w budowaniu od gruntu do wierzchu dla wysu-    qu. v.). Boh. dérawèti; Ross. HCKOBupiiBaTi»; Eccl. AHpro.

szenia. Cn. Th. * luft, baSSuftlod) in einem ©ebäube. Dziura,    Dziury porobić, pr. et fig. Sod)er ntadien, burd)löd)ern. We

dół, wodą wyryty Boss.' BOAopow, BOAOponHH. Dziura,    krwi pływający język jego igłą dziurawiła. Odym. Sw. D d.b.

rysa w sukni. Cn. Th. brtS Sod), ber ffitff in einem śtleibe.    Dziurawią sobie uszy, nozdrza    i wargę spodnią, i w nick

Dziura w sieci, z robienia jej, z tkania, nie z rozdarcia.    wieszają sztuczki złota. Boter.    318. Ręka jego^od po-

Cn. Th. oko, ein Soch, eine 2Jîafd)e in einem 9îe|c, baS Singe.    strzału z samopału zdziurawiona. Birk. Krz. Kaw. 56.    Kro-

Dziura piszczałkowa wzdłuż, rura, b«S Sod), bie SRityre.    pla wody, kapając ustawicznie, najtwardzszy kamień    zdziu-

Dziura do trzonka, do wędzidła, bnS Soff), mo ber ©tiel    rawi. Gorn. Dw. 287. Ustrz. Trój. 41. Obmowcy    cudzą

cingefefft mirb, bas Sod) ant ©ebiff. §. Dziura fig. niedo-    sławę jak czerw wiercą i dziurawią. Birk. Chód. 20.    Dziu-

statek, brak, bas Sod), ber iDïangel, ber Sibgang ait etmaS.    rawić, ‘skał nadziałać, rimas agere. Mącz. 9iiffClt matffen,

Dowcipem nagradza mądra białogłowa, gdzie w gładkości    burffjriffen. DZIURAWIEC, wca, m., ziele, Hypericum per-

dziura. Bud. Apopht. 5. Tego roku Turcy stracili przez    foratum, Linn. Androsaemum, ś. Jana ziele, Panny Maryi

szturm 28 galer; zatykając tedv dziurę, kazał zaraz Wezyr    dzwonki, dzwonek matki bożej. Sleszk. Ped. 410. baS 3o*

nowe

budować. Ktok. Turk. 247. nm‘baS Sod) sujnftopfcn,    ffanmSfraut; Boss. 3Bkpoóoi1, 3BkpoóofiHHKx. Kwiecie i

itnt ben Abgang Jtt erfe^Clt. Obaczywszy znaczną w sobie    liście jego, kiedy ktościśnie, sok z siebie czerwony wy

89

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

618 DZIURA W COWY - DZIURKA.

DZIURKOWAĆ - DZIW.

puszczają. Otw. Ow. 400. Liście ma przezroczyście krop-    zdaje. Jundz. 2, 53. g. Dwie jamy nosa, dziurkami noso-

kowane," przez co delikatnie podziurawionemi być się    wemi zowiemy. Kirch. Anat. 75. Me 9?rtfettlüd)et\ Dziurki

zdają. Jundz. 580. DZIURAWCOWY, a, e, adj., Ross.    w nosie, w oczach, w ustach * kanały, któremi sie przy-

3Btpo6ofiHHfi. DZIURAWIEĆ, iał, ieli, dziurawieje neutr.    rodzenie czyści. Cn. Th. meatus, spiramina, bte ©flttäle

niedok., zdziurawieć dok. * DZIURAWIĆ się, zdziurawić    ober ©«ttgc tttt Körper. Ma dziurki w nosie, wszystko zwą-

się zairnk., dziurawym się stawać, lüdjCftg roerbcit. Płuca    cha, filut. Wolsk. ep ÿat eilte feilte Siafe. §. Az po dziurki

wzór gębki lekkiej zdziurawiałe. Eraz. Jęz. D. 8, h. »aż po uszy, po dziury, w bród, Über bte C^rcit, Über» To dziw, ü sieć    się nie zdziurawiła, choć dość wielkie    flüfftg. Mam co jeść i pić, aż po dziurki obie. Min. Ryt.

były ryby. Odym.    Św. 2, Nn. 2, b. (że sie nie rozdarła,    4, 33. Radem ci nieborak, dam jeść, pić; dam i owsa

nie pękła). Pończochy też już dziurawieją, choć nowe. koniom aż po dziurki. Opal. Sat. 158. Napiła się nie-Tr. W nocy kości moje dziurawią się boleściami. Leop.    szczęśliwa piwa Po same dziurki swojego warzywa. Z ab.

Job. 50, IG. (utrapienia wiercą kości moje. Dibl. Gd).    15, 213. DZIURKOWAĆ ał, uje, cz. niedok., zdziurko-

§. Naruszać się, nadwerężyć, »eriejjt tucrbcit, etlt Süd; be»    wać dk, dziurki porobić, wyrzezać, kłóć, fletlte Sücfyer

fowtneit. Dla marnego złota, dziurawieje cnota. Tr. Zdziu-    lltctdjett. Ziele to ma listki dziurkowane. Sienn. 84. Szwa-

rawione sumnienie. W. Rost. W. 68. DZIURAWOŚĆ,    czki, coby płótno rzezały, dziurkowały, psowały, mają

ści, i. niecałość,    bte Südjericjfett. Boh. derawost. DZIURA-    dać poboru groszy 10. Lek. C. 2. (cf. kłóć). Garniec

WY, a, e, — o    adv., pełen dziur, löcherig; (Slovac. et    dno dziurkowane miał, jako durszlak. Sienn. 523. DZIUR-

Voh. dérawÿ, (cf.    drzeć, drę); Sorab. 1. dżerawć; Ross.    KOWATOSĆ, ści, z, mianie mnogich dziurek, bte Südjc»

4iipanbiH, 4npncTbift, AiipoBarbiil; Eccl. xt.vl , 4npaBbiîî; rigfett, Çorufitnt. Croat. rahloszt; Ross. ii034peBaT0CTb, ckbu-Vind. lukniast, votlast;    Croat. vutel;    Rosn. scjupgliv, pun    jkuoctb. Dziurkowatość plastrów miodowych.    Sir. Quink.

scjupgline, kakoti sir).    Dziurawego    statku nie napełnisz.    31. Dziurkowatość ciała zwierzęcego niczym    nie jest, jak

Cn. Ad. 226. Dziurawy wór trudno napchać. Rys. Ad. 11.    drobne koniuczki żyłek, pochodzące od żył większych.

O człowieku rozrzutnym mówimy: dziurawmy wór. Kpcz.    Zool. Nar. 39. Hub. Wst. 382. Rog. Dos. 1, 144. Wil-

6’r. 3, p. 90. (cf. bezdenny). Będziecie jeść, a nie na-    goć włosów ich dziurkowatościami przesączająca się. Perz.

jecie się; ten co weźmie najem swój, kłaść go będzie    Lek.    14.    DZIURKOWATY, a, e,— o adv., pełen dziu-

do dziurawego miecha. Radź. Hag. 1, 6. — §. Fig. Ska-    rek,    Boh.    djrkowaty; Sorab. 1. dżerkoyitć, mnohodżeratć;

żony, nadwerężony, üetle$t, (lüdjcrig). Więc z takową od    Ross. ii034peBaTbiH ; Croat. râhel, puhkek; lüdjeriij, poroik

kilku odszedłem odprawą, Ze ja sam, co tom mówił, mam    Przez pełne żyły dziurkowatej ziemi Zdrój żywej w'ody

głowę dziurawą. Nar. Dz. 5, 123. Sumnienie dziurawe,    w porach znaczonych wytryskał. Przyb. Milt. 109. Torz.

cnota dziurawa ; n. p. Nie pomogą nic złota, Gdzie dziura-    Szk. 65. Kamień dziurkowaty, żużel kamienna, kamień

wa cnota. Jag. Gr. B. 4. Michajło widząc,    iż nadzieja    z piany morskiej, purnex, ber Śtltl3ftettt. Cn. Th. 260. Vind.

dziurawa, udał się w pokorę. Stryjk. 582.    Kto sobie    raliel kamen,    luknjast kamen, votizh; Rag. plovüchjaz;

pochlebia, sam się też    zawodzi, I tam pływa w dziurawej    Ross. neiw3a. (DZIURLATKA ob. Dzierlatka).    DZIURNIK,

doskonałość łodzi. Bach. Epikt. 67.    Zewsząd dziurawo,    a, m. otwór zadkowy, bttß Süd) tttt Ämtern,    brt§ 3lrf(ftlüd;.

zewsząd bardzo świta, Nie wzwiemy, zkąd nas miecz Grzybki, figi, koło dziurnika wyrastające. lJerz. Cyr. 2, pański przywita. Stryjk. Gon. S. 2. (zewsząd bieda). DZIU-    274.    Gdy    dziecko z zrosłym dziurnikiem na świat się uro-

RECZKA,i,z. Boh. djrcićka; Ross. 4iipoitKa ; demin. słowa    dzi.    Perz.    Cyr. 2, 272. DZIURZYSTY, a, e,— o adv.,

dziurka, etlt flmtj RetltcS 8ikbeM;cit. Wypatrzył dziureczkami    pełen dziur,    üoll Sbd;er, löcherig ; Bosn. besgglivi; Eccl.

u drzwi, co robili. Sk. Dz. 201. Ze drzewa    pływają na    4HpOBaTbiii.    Przestarzały baran z zawiłym koło skroni

wodzie, to jest skutkiem powietrza, którym najdrobniej- dziurzystych .porożem. Zebr. Ow. 170. (cava tempora). sze ich dziureczki (pori) są zapełnione. Hub. Mech. 269.    Pochodź, czwórodziury ; nadziurawid, odziuraiuić, po-

93ovt, ©(Utnie, Suftlödicr. DZIURKA, i, z. demin. nomin.,    dziurawić, przedziurawić, przy dziurawić, udziurawić, roz-

dziura, Boh. djrka; Sorab. 2. zerka; Ross. 4HpKa; ba^    dziurawić; wdziurzyć sie, wydziurawić, w y dziurkowany. §.

fiodjlettt, Sod;eld;ett. W dnie ula mają być dwie dziórce    nozdrze. §. cf. drzeć.

(Dualis » dziurki), któremiby pszczoły z ula wychodziły. 1. DZIW, u, m. (Boh. djw, odiw, (diwadlo teatr); Slovac. diw, Cresc. 593. Dziurki guzikowe (cf. dziergać), 5\ltopfïüd;cr; dziurki do sznurowania, ©djnürlüdter. Teat. 20. Pierwej kwandrans zaglądałem przez dziurkę, niżelim wszedł. Teat.

29,61. (przez zamkową dziurkę, burd)$ ©d;lüffelïüd;). Kiedy drzwi zastanie zamknięte, to się dziurką od klucza wci-śnie. Teat. 28, b. 7. Dziurka okrągła Hoss. oóuea, oóe-

ueHKa, fluea. Dziurka w uchu od zauszniczki Ross. npoîiMa.    lud zdumion, o rozum , o dziwy! Jeszcze tak ślicznej

Dziurki drobne jako w przetaku, w gębce. Cn. Th.— §.    rzeczy żaden człowiek żywy Nie wymyślił. Zab. 12, 61.

Dziurki subtelne w skórze człowieczej i zwierząt, któremi ■wilgotność i pot z ciała wychodzi. Cn. Th. pori, bte ©cfyttmjL löd)et. Botan. Kapelusz (bedłek; ma dziurki, poroś, gdy dolna powierzchnia jego jakby szpilkami pokłóta być się

na

zózrak; Sorab. 1. dziw («cud), zpodżiw ostentum; Ross. 4HB0, 4HBCTB0, 4HK0Biwa, 4HK0BiiHKa, y4HB.ieme, cf. Syr. mn stupere). I. Rzecz zadziwiająca, etlt SBSitttbcr, Cttte ^Ber* nmnbenmg crregeitbc ©n(l;c. O dziwie wielki, nigdy niesłychany. Past. Ful. 116. Ross. iiemi4a.ib, neBH4a.ibmnHa. VU liczb.

mn.

o dziwy! o Söiittber! W ten czas krzyknie

Nie wielkie dziwy, że łotr szczęśliwy. Rys. Ad. 49.    §.

Na dziwy, w dziw « do podziwicnia, nadzwyczajnie, Jttttt SSernmnbent, aitperorbeittltcl;. Siostra Wisława, iż na dziwy była szpetna, nikt jej pojąć nie chciał. Biel. Kr. 86. Lny

nasz

na

Egiptskie w dziw cienkie. Jabł. Tel. 34. g. Troje dziwy * bardzo dziwne ab o dziwaczne rzeczy, gar febr numberlb Ćfyeś 3^0 * (blaue ÏÏSuitber). Zgiełku onego nie wiedząc przyczyny, prawią o nim troje dziwy. Pot. Arg. 213. Niech o swych bohatyrach troje dziwy pisze świat starodawny. Pot. Pocz. 283. Gdyby cię tu widano, Język oszczerców uszczypliwy Mógłby na mą ohydę zmyślić troje dziwy. Morszt. 153.    §. Dziwy broić, stroić » wydziwiać,

niezwyczajne rzeczy wyrabiać, muuberltcbcê 3CU0 UUßebeu, unerhört nuitfycit, toben. Sroga Lachezys ciężkie dziwy broi Pardz. Trag. 351. Dziwy ze mną Metopis, a wszystko zdradliwie robił. Jabl Tel. 18. Szalona ta troje dziwy broi. J. Kochan. Dz. 94. Bogata Kleopatra w strojach dziwy broi. Pardz. Luk. 180. Plują nań, i innne dziwy stroją. Rej. Post. C c. 4. Okrutnie nieprzyjaciel warunek wyciął, aż umarłych w ziemi zabijali drugi raz, niesłychane z niemi zbrodnie strojąc i dziwy. Tioard. W. D. 24. Draby troje dziwy broją, Gdy Pana Jezusa w ma-szkaradę królewską ustroją. Pot. Zac. 115. Niezgodnych kilku synów miał ojciec sędziwy, Codzień wrzawy i wielkie wyrabiali dziwy. Zab. 16, 239. Podpisy fałszywe zmyślał, i inne dziwy czynił. Sk. Dz. 817.-— g. Siedm hudowań starożytności, dziwami świata zowią, bte ftcDnt Söltlibcnverfe ber SSMt. Mauzoleum było poczytane między siedmią dziwami świata. Peir. Ek. 64. Piramidy Epipt-skie za jeden dziw są między siedmią dziwów na święcie. Gwagn. 685. Kolos Rodyjski był siódmym dziwem świecie. Sk. Dz. 656. §. Wiersz bohatyrski okraszony dziwem. Dmoch. Szt. 11. 67. not. «dziw czyli okoliczności podziwicnia godne, a razem nieprzechodzące wiary; co Francuzi Merveillevx nazywają, koniecznie są w Epopei potrzebne;» baê SBuuberkrc im t>mu[cl;en ©ebtd;te. (cf. cud zawsze naganny), g. Dziw; Gen. dziwa* dziwoląg, dziworod, dziwopłód, propr. et fig. dit SBunbertluer, 2Buu* berbtng, monstrum. Mącz. Satyr, ten dziw obrzydliwy. Past. Fid. 206. Góra taka, na której dziw Chimera była, Niejednego okrutnej śmierci nabawiła. Kraj. Chim. D. Głosami bydlęta mówiły ludzkiemi, Dziwów się namnożyło z członkami dziwnemi Formą ludzką. Bardz. Luk. 14. Nimfę tę ustawicznie srogi ten dziw (Cyklop) goni. Tward. Pasq.‘ 53. Zdanie wszystkich senatorów o Zbigniewie było, aby dłużej nie cierpieć dziwa takiego. Krom. 129. monstrum, etit foldjeś Ungeheuer, einen folgen ihtfiolb. g. Rzecz niepojęta, ein SBunber, ettüfl«-Rn&eg*etfït<l?eê. Wielkie się dziwa tam porobiły, mają teraz wolność, mają pana, o jakim jeszcze nigdyśmy nie słyszeli. Teat. 54,

c. Cii. Wiele dziwów po wszystkim świecie dzieje się, ale że się zawzdy dzieją, nie cudem, ale przyrodzeniem to nazywamy, bo rozumiemy, ze się to z natury dzieje. Jeśliby jeden człowiek od umarłych powstał, dziw by to był wielki u wszystkich ludzi; a temu się żaden nie dziwuje, co widzą, że* się na każdy dzień dzieci rodzą, a to nie mniejszy dziw. Piał. Post. 206. Pogrom ten więcej zarobił u obcych ludzi na dziwy, niż na wiarę. Dirk. Chód. 3., Eecl. BeMK04bHCTBia. — Rzecz, bieg i siły natury przechodząca, cud, cudo, eine Sunbertyat, ein ffiunberwerf, ein SBunbcr. Chrystus tyle dziwów uczynił, a przecie mu nie wierzyli. W. Post. W. 2, 231.— II. Dziwy* dziwowanie, podziwienie, b«3 SBunber, bie SSernutubenmg. Męstwo w cierpliwości same pogany do dziwów porywało, i męczennikom mężnym nieśmiertelną chwałę gotowało. Dirk. Kr z. Kaw. 23. Pan Jezus dziwy nietyîko dla dziwów uczynił, ale aby to co czynił dziwem było tym, co go widzieli. W. Post. W. 2, 231. bflîttit fie fte tlî SSerJDUn* berung fefth feilten. III. Dziwowisko, eine uermimbernbc (Er* fdtcinttng, ein ©cftnnfpiel. Rzekł Mojżesz, pójdę a oglądam to widzenie wielkie, czemu nie zgore ten kierz; widząc Pan, że idzie na dziw, zawołał nań. 1 Leop. Ex.

3. Dzień zawodom naznaczony przychodzi; wysypuje się na dziw niezmierna ludzi wielkość. Krom. 40. (ad spec-tandum). Zony na dziwy chodzą, nie żeby się rzeczom przypatrowały, ale raczej żeby się im dziwowano. Petr. Ek. 78. Wszyscy, którzy o śmierci jego usłyszeli, jakoby na jakie dziwy zjeżdżali się. Paz. Sk. 335. Na tak zacne sprawy jako na dziwy zjeżdżali się. ib. Na dziwy się zeszli. 1 Leop. 5 Macch. 5. (cf. Poh. diwadlo teatr, cf. widowisko). Bajażeta Tamerlan w 'kliczy woził po świecie na dziwy. Birk.Ex.5,b.— IV. Dziw, G. a, m. dziwujący się, mirator, admirator, substantivo opus est, quo caremus, usitalo; sit dziwowidz, dziwownik. Cn. Th. bet SBenntnberer. sed vide Dziwiciel.— 2. DZIW! particula ad-mirantis ut strach! ein SBuuber! munberlmr! A nie dziw temu! Wrobi. 201. Żywot się mierzi, dziw nie szaleję, Gdy we dnie w nocy ciężko boleję. Comp. Med. 584. Dziw! jako on to mógł uczynić. Ld. 3. DZIW, DZIW! zwyczajny świergot wróblom, z alluzyą do słowa dziw, baê Bhńtfdjern ber «Sperlinge auêpbrüefeu, mit 2lnfptelnng auf baê ŚBort dziw. Wróbel ptaszek nieboraczek Uziąbłszy śpiewa jak żaczek: Dziw, dziw', dziw, dziw nad dziwy! Kant. Krak. 227. Wróbel dziw, dziw, dziwi, Tak, tak kwaczą kaczory. Mon. 70, 190. Jęli mu się przypatro-wać, a jakoby wróble około sowy dziw dziw dziw dziwować. Gliczn. Wych. H. 7, b. A wiecie zkąd to: dziw dziw wróble kraczą, nam się dziwują. Jabi. Ez. 109. DZIWACKI, a, ie, DZIWACZNY, a, e, chimeryczny, pełen urojenia, grillenhaft, numbcrlidj. Boh. wrtohlawÿ, war-togłowy; Wind. muhoumten, zhuden, naskerliu; Carn. muhast, (ob. muchy w nosie); Ross. uyAHHii, HpaBHuM, (ob. Cud, narów), B34opHtn1, MemraTeJibHHH, cipaHHOOÓH-UHHM, CTpaitHMH, (cf. Poh. et Slovac. diwoky; Vind. di-viacke; Hag. divjacjan férus). Dziwacko, dziwacznie, po dziwacku, po dziwackiemu adv. n. p. Cały mój dom był z gruntu przestrojony, ale tak po dziwacku, iż go ledwie poznałem. Mon. 69 ,* 626. Służący ustrojeni po dziwackiemu. Kras. Pod. 2, 232. DZIWACZEK, czka, m. rodzaj roślin Indyjski, Mirabilis, Linn. Kluk. Dykc. 2, 425. bic SßunberWunte. §. ob. Dziwak. DZIWACTWO, a, n. DZIWACZNOŚĆ, ści, z., chimeryctwo, tetryetwo, humor dziwaczny, rounberltdje Samte, ©rittenfangerep. On chce udawać Anglika przez dziwactwo. Kras. Pod. 2, 131. Gardzi dziwactwem roztropny Anglik, ib. Boh. wrtochy, diwnost; Vind, muhuvanje, muholovitje; Ross. BSAOps, npnuyA-iHBOCTL; (Bosn. divjacinstvo; Rag. divjactvo, di-divjâc rusticitas, divjâc, divjaacnos feritas). DZIWA-

rzecz

na

WACZEĆ nijak, niedok., zdziwaczeć dok., dziwacznym sie stawać, nmnberltdj merbeit. Przed śmiercią człowiek dzi— waczeje. Teat. 35, b. 59. (Vind. divjati furere). DZIWA-CZYC, ył, y, intrans. niedok., dziwakiem być, dziwactwa stroić, (Men fangen, twtitberltcbc ©tretebe angeben. Boss. MyAGCHHnaTB ; (Rag. divjatti fer um in mo dum vivere). Niech kobietki cudzemi językami dziwaczą i łają, swemi chwalą i pieszczą, pójdzie płeć nasza za ich skinieniem. Mon. 65, 84. Honor, honor to jakiś' znami tak dziwaczy. Zab. 11, 372. Zabi. Dziwaczy się, kiedy się nie tyle wyśpi, ile potrzeba wyciąga. Teat. 4, c. 6. man tft mmtberlttfj.— §. Dziwy broić, wydziwiać, tübeit, limtlieit. Z gniewu dom wdasny zapalił, zkąd gdy po blizkich dachach wiatr dziwaczy, całe miasteczko spłonęło. Chrośc. Fars. 370. DZIWACZKA, i, i. Boss. npunyAiinua, ny/iecHHua; kobieta dziwaczka, pełna urojenia, chimeryczka, tetryczka, fanta-stka, eine ©nttenfängertnn, ein mnnberltcficê 2Betb, eine $(>ait* taftinn. A ty moje czaczko Zfałduj czoło, właśnie ci pięknie być dziwaczką. Zabi Z. S. 43. DZIWACZNY ob. Dziwacki. DZIWADŁO, a, n. co zadziwia, czemu się dziwują, ein SJBimberbtitg. Ma jedne głowę, nie dwie, nie trzy, bo to juz byłoby dziwadło. 6HI. Kat. 260. DZIWAK, a, m. DZIWACZEK, czka, m. zdrobn. tetryk, człowiek dziwaczny, któremu nikt nie może dogodzić, fasli-diosus. Mącz. cm ©rtHeitfciiigcr, ein munberlidjer ^eiliger. Boh. djwek spectator, wrtoch abo wrthlawec « wartogłów, dziwak; (Bag. djvjac animal ferinum, divjâk rusticus, férus ; Carn. dovjûk degener; Croat. divjak * dzik) ; Vind. muho-vez, muholovez, rasa, pofebnik, sanyfvoi ; Boss. ny40-Atü, nyAami, nyAecHUKt, qeaoBimb cobchihhoio, AHKapt, ApnnyAHHKtBj He^OTUKa, HeipoHt Menu, (cf. niedotykalny, cf. wrzód). Takie robią dziwaki z siebie, że aż okropno znajdować się z niemi. Teat. 48, b. 40. Śmieszna dziwak opanowany, ib. 2, c. 59. — §*. Dziwny, podziwie-nia godny, ber SenwnbernnflSttmrbtge, ber SBunberbare. Gdy anioła pytał, co za imię jego, Powiedział mu, iż dziwak przezwisko u niego. Bej. Wiz. 155. DZIWACZYNA, y, m. biedny dziwak, z poialow., etu elenber ©rtHenfćtttger. (Croat. divjachina; Bag. divjacinna, divjac ferina). (DZIWER, u, m. Tureckie słowo: flader w stali, w zbrojach, w głowniach. Czart. Mscr. bte glaber, bte flammtdjte Slber in fWtylenten Gingen, SRüftsengen jc. DZI WERO WAĆ, ał, uje, ad. niedok., demeszkować. Ad. Czart. Mscr. — (ob. Demeszkować, batttafctreit). DZIWIĆ się ob. Dziwować się. DZIWICIEL, a, m. dziwujący się, dziw, (otoż rzeczownik, którego żądał Knapski, substantivo opus est, quo caremus usitato; sit: dziwowidz, dziwownik, dziw), ber 33ettntllberer. Zganiszli jego wiersze? to on gdzieindziej dziwicielów chwyta, I kto tylko da ucho, temu wiersze czyta. Dmoch. Szt. R.

21. Otoczony licznym dziwicielów zbiorem. N. Fam. 18, 383. DZIWISZ, a, m. Boh. Diwiś Dionysius, imię męzkie. Nies. 1, 103. 3)t0ntyfîu$. Kucz. Kat. 2 , 326. Dyonizyusz albo Dziwisz, biskup Koryntski. Bial Post. H2. Czytaj Dziwisza Areopagitę. ib. 112. Dziwisz skarżył się Walka. Herb. Siat. 247. Dziwisz alias Siegniew. Jahl. P.cr' § Dowiaduj się od tych dziwiszów świętych. Orzech. Qu. 42. ob. Dziwak. DZIWNIE przysik., na dziwy,

na podziw, cudnie, do zadziwienia; Boh. djwné; Eccl. AHBHieaŁHo ; nmnberbarltd), nwnberbar. On dziwnie poczciwie w tej sprawie postąpił. Warg. Wal. 129. Dziwnie wielki Sesostrys dobrze mię traktował, Okręty na mój powrót z wojskiem ofiarował. Jabl Tel. 24. Dziwnie nie lubię, że się te bębny włóczą koło mnie. Teat. 24, b. 24. (cf. okrutnie, strasznie nie lubię). DZIWNO przysik., dziwno jest, zadziwia, eS nimmt (eilten) SBnnber. Dziwno mi to bardzo. Baz. Sk. pr. Bóg dziwno uczcił świętego swego. Wróbl. Zołt. 6. mirißcavit sanctum suum. DZIWNOŚĆ, ści, ź. Boh. djwnost; Sorab. 1. zpodziwnoscż; Bosn. zamjernost; Eccl. AinshCTBO, ahbiioctb; nadzwyczajność zadziwiająca, bie 2öuitberbarfett. ‘DZIWNOSTRASZNY,

а,    e, potworny, monstrosus, mtjJgefłaltet, fcfyeitëltd). Dzi-wnostraszne płody morzemy; dzieci nawet, jeśli się słabe, brzydkie na kształt poczwary urodzą, wyrzucamy. Pilch. Sen. 150. (ob. Dziwopłód, dziwoląg, dziworod, dziwotwór). Jeszczem słów nie domówił; alić niespodzianie Dziwnostraszna poczwara w oczach moich stanie. Zab.

б,    155. DZIWNY, a, e, Boh. diwnÿ, podiwnÿ; Slovac. diwnÿ, ku podiwu; Bosn. ejudnovat, zamjeran; Dal. csu-dnoväth; Vind. zhudliu, savsetliu; Sorab. 1. dziwne, zpo-dżiwnć; Ross. ahbhuH , ahkobhhhmH , yAUBHTejbuŁiw ; Eccl. yAHBjaeMbiii, nyAHivibiä, nyAOAbeMbiil ; zadziwiający, ttmtt* berbar, SSermitnbernng erregenb. Łaskawość króle dziwne czyni i u ludzi miłe. Sk. Kaz. 152. Ludzie dziwując się życiu jego, sławili go, i dziwnym u nich czynili, tak iż zewsząd po błogosławieństwo do niego bieżeli. Sk. Żyw. 107. Wszystko to budowano od marmurów różnych, Dziwne rzezania mając na ścianach. Star. Dw. 25. Sól dziwna Glaubera. Krup. 5, 180. Wynalazca skutki jej zbyt wyniosło wylicza, a przeto solą dziwną nazwał. Kruml Chy. 296.— §. Nadprzyrodzony, übernatürltd), rcttitberbar, SBuitber*. Rzecz dziwna jest, którćj przyczyn niedocho-dzimy. Boh. Dyab. 78. Dziwne rodzenie figuruje się w żywocie z zapatrzenia się matki. Saxon. Porz. 152. W ży-dowstwie wielu się znakom dziwnym Jezusowym sprzeciwiało. Bial Post. 130. cudom, ben üffiitttber$etd)eit. §. Dziwny* dziwacki, dziwaczny, muttberltcfi, grillenhaft, feit* fam, artig. Ty mię kochasz, to dosyć; w układach swych dziwni Ojciec mój i macocha dotąd nam przeciwni. Nieme. P. P. 42. Dziwny też jesteś mój mężu, twoje gadanie zaostrzyło tego młodzieńca. Weg. Marin. 1, 122. Wiele takich rodziców srogich i dziwnych, którzy leda o co z wielką furyą dzieciom swym łają. Gliczn. Wych. G. 2, b. Starzy za zwyczaj są dziwni. Teat. 31, c. 10. Bałem się, iżeś ty człowiek dziwny. Sekl. Luc. 19. (not. surowy abo trudny a srogi). Płocha była i dziwna. P. Kochan. Orl. 1, 407. Czyli ci się co dziwnego marzy? Teat. 30, c. 72. (czyś zwaryował?). Co dziwnego sobie zrobić gotów jestem, ib. 21, b. 57. (co waryackiego, zabić się). §. Dziwny, ego, subst. m, dziwak, któremu żaden nie może ugodzić, dyscolns. Mą<‘z DZIWO, a, n poczwara, dziw, eilt Ungeheuer, ffiitnbertbter. Umrzeć musi, niech miejsca niema takie dziwo Pot. Sgl. 20. Niech cię to brzydkie dziwo (potwarz) niedosieże, Gdy sie na zgubę czyje okrutnie sprzysięże. Zab. 15, 111. Ćo za dziwo słabości i

DZIWOCIZNA - DZIWOWAĆ.

DZIWOWANIE - DZIWOWI D. 621

cnoty. Tent. 47. c. 36. Söiutberbtng. §. z dziwa, bardzo rzadko, ledwie kiedy, u prostactwa. X. Kam. nntttberfeltett. DZIWOCIZNA, y, i. dziwa glejta srebrna, czarna i twarda. Tr. nnlbe ©ilberglcttte. DZ1WOK, a, m. poet. sokoł. Dudz. 37. raczej dziwook, znać od bystrego wzroku [mylnie. 1]; jak czwornogiemu zwierzowi jednemu dla tejże przyczyny imię ostrowidza nadano, ber $alf. *DZIWOKI, a, ie, Boh. di-wokÿ, dziki, itulb. Osłów jest dwój rodzaj ; jedni dzi— . wocy, które zowią łosi; drudzy swojscy. Cresc. 546. Wieprz dziwoki. Miask. Ryt. 2, 42. (ob. Dzik). Góry wysokie za zamki mają kozy dziwokie. Ryb. Ps. 205. DZIWOLĄG, aga, m. poczwara, straszydło, dziw. Mon. 75, 589. Dudz. 37. ein Ungeheuer. DZIWOLĘZNY, a, e, dziki, przeciw przyrodzeniu, nnbernatürltd), nujkgeftaltet, fcfyeuSlid). Precz zgraja zabobonna, dziwolężna, twarda, Co wRo-dopie Trackiego rozdrapała barda. Przyb. Milt. 212. — DZIWOPŁOI), a, m. Hor. 2,233. Kniai. Mon. 75, 589. * DZIWOROD , a , m. dziwotwór, dziwoląg, poczwara, etlt Ungeheuer. Zazdrość, Ten to srogi dziworod, łez ludzkich niesyty, Patrząc na twe zasługi, sławę i kredyty, Ryknął. Żab. 12, 234. Ej moi mili, jak ten dziworod (monstrum) miluchny! Zab. 16, 151. O dziworodzie szkaradny. Kochow. 288. DZIWORODNY, a, e, czarnoksięz-ki. Dudz. 19. jaubertfd). Dziworodne wiedmy maści. Petr. Hor. E. b. {not. które dziwy czynią). §. Dziworodny kształt. Chodk. Kost. 21. Eccl. 4HB0CTpamnbw 'dziwostra-szny * potworny, ntOltftrttô. DZIWOSY, ów, plur. dziwactwa, tmutberUdjeS 3^3* Co za androny, co za dziwosy, co znowu? Zabi. Zbb. 71. ‘DZIWOSPRAWCA

mu

Pod 2, 51.

y, m.

cudotwórca, eilt SBunbertljâter. z magii uczyli się w rzeczach bardzo tajemnych być umiejętnemi i dziwospra-wcami. Biai. Post. 156. DZIWOTA, y, z. Eccl. 4HB0CTb, 4HK0CTb; dziwność, bte SBunberbarfett. Kroczy szatan dumnie zbrojony w dyament i złoto, A chrzęszcząc zda się straszyć ogromu dziwota. Przyb. Milt. 179. Nie dziwota, że tak sobie postąpiła. Teat. 30, b. 142. niema się cze-dziwować, fein SBnnber! DZIWOTWÓR, u, m. DZI-WOTWOREK, rka, m. zdrobn., poczwara, dziwoląg, dziworod, ein Ungeheuer, ein ©djeufal. Każde zwierzę, które na świat przychodzi, z ukształceniem członków, przeciwnym porządkowi przyrodzonemu, jest dziwotworem. Dykc. Med. 2, 85. Mon. 75, 589. (Boh. diwotworce cudotwórca). Wchodzi dziwotwór, baba przestarzała, Co się bawiła dotąd nad granicą. Kras. Mysz. 47. Bobo, mały dziwotworek. Teat. 11, b. 108. DZIWOWAĆ się, ował się, dziwuje się, zaimk. kontyn., dziwić się niedok., komu, abo nad czym, * I. z podziwieniem uważać, 'cudować się, zdumiewać się, etwas benmnbern, fteft über etttmS »ernrnnbern, nmnbern. Boh. diwjti se, diwjwati se, di-wjwâm se, (djwawam se przypatruję się czemu), podiwiti se; Sorab. 1. dżiwam szo; (Sorab. 1. dziwu szo szaleję); RoSS. 4WBHTB, y4HBjIHK), 4HBHTbCa, 4HB0BaTbCH, y4HBHTb-ca, y4HBJHTbca; (cf. Chald. mn; Syr. NIH; Graec. ibyś-oprai, ftsäopai); Bosn. cjudditise; Dal. chuditi sse; Croat. chudimusze; Garn. zhuditi se; Vmd. zhudit, obzhuditi, pozhuditi, (Vind. diujati * wściec się). Między tak wielą, nie najdzie żadnego, coby się twoim dziełom nie dziwo-

wał. P. Kochan. Jer. 45. ber tttdjł betne £fj«ten benwnberL Dziwujemy się w Filipie i w Hamilkarze wielkiej ostrożności na wojnie; w Alexandrze zaś i w Annibalu wielkiej śmiałości w bitwach. Star. Woj. A. 2, b. Pozwól, żebym się i ja też temu dziwił, iż się Wc Pan dziwujesz , bo tylko rzeczy nadzwyczajne dają prawo dziwić się. Kras. Pod. 2, 240. Dziwujemy się pustelnikom. Sk. Kaz.

38. Zony, na dziwy chodzą, nie żeby się rzeczom przy-patrowały; ale raczej żeby się im dziwowano. Petr. Ek.

78. *§. Dziwować się czemu, przypatrywać się, (Boh. dj-wawam se), jufefjen, jufdjauett. Jeśliby kto śmiał w dzień święty albo się jakim igrzyskom dziwować, albo się przy sędzim zabawiać, taki rycerstwo straci i ojczyznę. Szczerb. Sax. 426.    §. Dziwić kogo, zadziwienia nabawiać, zdu

miewać kogo, einen ffiunber neunten, in SSernwnberung ner* fe£en. Ross. y4HBHTb, yAHBJnm,. Dziwisz mię Wc Pan! 1^. A ja się domyślam o przyczynie zadziwienia. Kras.

*§. Dziwić co »dziwnym czynić, wynosić, wielbić, nrnnberbar rnadjen, ncrl;crrltd)en. Błogosławiony Pan, że zdziwił miłosierdzie swe mnie w mieście obronnym. 1 Leop. Ps. 50, 22. (dziwne uczynił. 3 Leop.). II. Dziwować komu * mieć za złe. Cn. Th. einem etroaé ner* argen, nerbenfen, ftd; über i im nmnbern. Kogo Pan Bóg na małe pocieszy, Nie dziwuję mu, że się dalej śpieszy. Klon. Fl. D. i. Nie dziwuję Niobie, że na martwe ciała Swoich najmilszych dziatek patrząc, skamieniała. J. Kochan. Dz. 114. DZIWOWANIE, ia, n. subst. verb. uważanió z podziwem, zadziwienie, Vind. zhudovanje, bte SetMtttbe* rmtg, 33ernwnbernng. Daj nam Panie Jezu gorące sprawom twoim dziwowanie, i dobrodziejstw twoich pilne rozmyślanie. Sk. Kaz. 57. Porsena pomstę nad Scewolą w dziwowanie odmienił. Warg. Wal. 88. Nic niemasz u boga niespodziewałego, z czego pospolicie dziwowanie przychodzi. Biał. Post. 225.    *§. Przypatrywanie się', ba$

3ufd)anen. Białogłowa oprawę swą traci, jeśliby na dziwowanie, na gry albo inne złe towarzystwa chodziła nad wola mężowa. Szczerb. Sax. 458. (cf. Boh. diwadlo, spektakl* ob. Dziwowisko). DZIWOW1D, DZIWOWNIK, a, m. słowo przez Knapskiego na wyrażenie <Łac. admirator zrobione, ob. Dziwicie!, Dziw, ber Settntttberer. Sorab. 1. dżiwacżer, in fern, dżiwacżerka. DZIWOWID, DZIWO-WIDZ, a, m. miraior. Mącz. ber Senmttberer. I nikczemne rzeczy mają swoje dziwowidze i chwalcę. Modrz. Baz. 222.— § Dziwowidz, widz jakiego dziwu, albo dzi— wowiska, patrzacz, spektator, ber 3uf$<tuer. Teatr był pełen dziwowidzów. Pot. Pocz. 507. W prawą i w lewą rękę nieprzejrzane gminy, Pełne drzwi dziwowidzów, dachy i kominy. Pot. Arg. 810. Co żywo bieży, wszyscy chcą być dziwowidze. ib. 154. Gęste dziwowidzów rzesze. ib. 214. Żydzi ślepi cudów Pańskich dziwowidze. Pot. Zac. 172.— §. Dziwowidz, zjawiennik, visionnaire. Mon. 75, 589. etn $tjtonatr, eilt Träumer. Zacięty upornie w swoim widzi mi się dziwak czyli dziwowidz. Mon. 70, 735. (ob. Fantast). Jest rodzaj marzących na jawi dziwowidzów (qui sibi somnia fingunt), co ich miłośnikami zowią. Mon. 69, 188. *§. Dziwny dowidzenia, dziwotwór, dziwowisko, eftt Söitnberbing, 2Bunbertl/ter, ein Ungeheuer. Żydowska arka

622 DZIWOWISKO - DŹWIĘCZY Ć.

DŹWIĘK - DŹWIGA G.

w świątnicy skryta, dziwowidem niewidnym samemu Izra- zwucjm; Hang. zengek; Sorab. 4. zencżźu; Garn. shyćn— clowi była. Bzów. Boi. 47. Tam nie z ludźmi tylko, ale    klâm; Y ind. shvenzhiti, zinglati, svonzhiti ; Rag. svêcjati;;

i z dziwowidzami wojna była. Faliss. FI. 57. Tam wiele    Dosu. zukati, zvekati, zvecjati; Croat. czinkati, svenchim;

gadziny i dziwowidzów morskich i rozmaitego robactwa.    Ilung. tsengek; Ross. 3Byqarb, SBeninb, 3bmaTb, 3a3bi—

Paszk. Dz. 49. DZIWOWISKO, a, I. dziwotwór, qaîb, npo3uqaTb; Eccl. 7,kai^tii, 3Byqy. Gdy kto w miedź; etu ÜBlutbcrbtttg, 2ß Uli berliner, cm SDiOltftrunt. Wszystkie    brząka, słyszą ludzie, iźe dźwięczy. Git. Post. 45, b. Sta—

straszydła, dotąd światu niewidziane, I dziwowiska z ró-    łom się, jakoby    miedź, która dźwięczy,    albo cymbał'

żnych form w jedne zebrane.... Kulig. Her. 40. Mon-    brzmiący. 1 Leop.    1 Cor. 45, 4. Pszczoły    dźwięczą bar—

strum, dziwowisko straszne i szpetne. Galat. Al. 502. Are- dzo, gdy się z nieprzyjaciółmi swemi potykają. Cresc. G03.. opagitowie, cóźby tym tyrańskim teraźniejszym, nie lu- (beczą, brzęczą). Nie będę mu dźwięczeć, niestotyź padziom, ale dziwowiskom, abo bestyom dzikim, krwi ludz-    nie, niestotyź zacny mężu. i Leop. Jer. 22, 18. (trąbić.,

kićj nienasyconym, czynili? Siar. Ref. 444. Sparta, dzi-    3 Leop. cf. Ross. 3ßyqaTb). Dźwięcznie w uszach. Perz.

wowisko one polityki. Zab. 1, b. 25. Albcrtr. Rzecz dzi- Lek.. 4-89. baŚS 5\ltitgcu tu ben £T;rcu. DŹWIĘK, u, m. 4).. wna, zadziwiająca, etwa«? ffiunbcrbarcê, ein SSuuber. Jeżeli    brzmienie, odgłos, ber SÎIaug, ber Ton, ba$ klingen, ber’

to dziecię dalszych lat dojdzie, będzie wielkim człekiem    ©cfynll. Roh. zwuk, znenj ; Slovac. id.; Sorab. 4, zćnk; So-

i światu dziwowiskiem. Sk. Zyw. 2, 450.    11. Dziwowi-    rab. 2. suk; Vend, shvenk; Garn. shvénk; Rosn. zuk ,

sko krotofilne, publiczne, widok, spektakl. Gn. Th. eilt    zvek, zveejanje, zucenje, zvon ; Croat. svenk, svencha-

Roh. diwadlo, (ob. Widowisko); Sorab, 4. pżi-    nye, zvenk; Rag.    zvek, zvoon; Dal. zvon;    Hung. zengés,,

hladwancżko. Przez te dni publicznćj radości igrzyska    hang; liai, sono;    Lat. sonus, tonus; Ger.    Ton ton; An-

tylko były i różne dziwowiska. Tr. §. Miejsce ku pa- glos. sweg; Ross. 3Byb"B, SBOłrb, sbiicb, 3BCHenie; Eccl.. trzaniu na widok. Cn. Th. Boh. diwadelni, diwadlo; So-    giUK7>, ?KAi|ame.    Uderz    w garniec,    dźwięk go wyda.

rab. 4. hrayeneża, pżihladwancża; (cf. komedyalnia, teatr),    Cn. Ad. 1 IGI. Szklankę    poznać po    dźwięku, ludzi po

ber ©cfyaufptclort, bnö CSdjaufptcI^aitÖ. Świat dziwowisko,    mowie. Rudn. Apopht. 44. Dźwięk złota głuszy sumnie—

życie podróż, przyszedłeś, poszedłeś. Zab. 7,253. Aos-    nie jego. Teat. 4, 47. Dźwięk lutni. Auszp. 26. Trzy-

sak. §. Ludzie się dziwujący. Cn. Th. dziwowidze, btc    mają w swych ręku    bębny    huczne, a    przy dźwięku We-

Bufcbmter. Skończyła się ta ceremonia z powszechnym    seląc się organów,    tańce    wyprawują.    Kulig. Her. 24 4.

ukontentowaniem dziwowiska. Tr. DZIWY, a, e, Boh.    Dał się słyszeć cudowny .dźwięk bębna, i huk bąka, dud.,

djwy, diwokÿ; Slovac. diwÿ; Bag., Bom., Slavon. divji;    Oku. Öw. 584. I we mnie serce jest myśliwe, Chocicm

Croat. divij, (divjak aper; divjak, divjachina * zwierzyna);    i w polu jeszcze nie bywała, Ze gończe słysząc dźwięki.

Vend. divijc, divjackc; Garn. dovje; Sora b. 4, dziwi;    So-    przeraźliwe, Com    się po błotach, po dachach wieszała.

rab. 2. żiwi; Ross. 4«BiS; dziki, n. p. dziwę mięso,    Me-    Ttuard. Daf. G.    Wiatr wolny czyni, że liście i wody

die. nulbcä $letfd); Boh. diwj maso. Kędy się ciało    *za-    dźwięk czynią wdzięczny. P. Kochan. Jer. 400. Dźwięk

psuje, co dziwym mięsem zowią, póki ono złe trwa,    do-    za węch. Rys. Ad.    10. (jaka praca, laka płaca).— O gło-

bre goić się nie może. Zrn. Pst. 3, 748. Gdyby się    po-    sie czyli dźwięku.    Hub. Mech. 188. Jak dźwięk głosu

kazały guzy białe, a narastowaloby dziwę mięso w onycli    jego jest przyjemny. Teat. 37, 42. (ton), (źwięk. 4 Leop.

guziech, tedy trąd jest. Radź. Lcvit. 13, 14. Budn. id.    Ps. 41, 5. dźwięk. 5 Leop). 2) Brzmienie, tenor, treść,

Dziwę mięso kamieniem piekielnym nacierać. Perz. Cyr.    ber 3tt(jaJł. Rymy te tego były dźwięku — Pot. Arg. G42.

4, 77.

Maść dziwę mięso trawiąca. Hipp. 117. —    t. j. tak brzmiały, fte lauteten fo. II. Przez omyłkę pisa—

Weź szczawiu bądź sadzonego, bądź dziwego.... Syr. 890. nia często zamiast: Wdzięk qu. v.

(t. j. polnego, leśnego, dzikiego, teraz przymiotnik dzi-    Pochodź, zadźwięczyć, cf. dzwon. Slovac. zwukuznak

wy tylko o dziwem mięsie w używaniu).    jlzwiekoznak « akcent.

Pochodź, dalszy ciąg: nadziwić się, podziw, podziwienie, ‘DŹWIERZE, ów, abo y, plur., drzwi; (Boh. dw:ere Genit. przedziwny, przedziwnie, przy dziwniejszy, wydziwić sie, zadzi-    dweri); bte Tłjuire. Kazał więcej straży do dźwierzy wiewie? się, zdziwić sie. §. dziki, z skróconego dziwaki i t. d.    zienia przysądzić. Papr. Gn. 4164. Żamknąwszy dźwde-

DŹWIĘCZNY, a, e,— iq adv., dźwięk wydający (dist. wdzię-    rzy. Sekl. Math. 6. DŹWIERKI, ówr, plur., drzwiczki, baS

czny), tönenb, fltngcnb; Slovac. et Boh. zwućny; Sorab.    Tbiircbeit. Napadł na dźwierki obmurowane. Mon. G9,

4. zencżżaczć, zencżżatć; Vind. svenzbezhen; Hung. zen-    66. ‘Dźwirki. Cresc. G36.

nosić i unosić; Carn. zijaseti, (jdpoer) Rebelt, propr. et impr. Drąg ulżywający przy dźwiganiu, siły dźwigającemu przyczynia, a ciężaru umniejsza; drąg zaś uciążający, gdy go dźwigający używa, ciężkości przyczynia. Solsk. A-rch. 50. Wiek niedołężny blizko, sił tak mało, Źe już mi ciężko dźwigać własne ciało Zab. 13, 295. Owca niewinna przez rok wełnę dźwiga; Ostrzygą wełnę, a jej za to figa. Bratk. 0. 4, b. Podbiliśmy Antemnatów; ale Marsowie jeszcze nie dźwigają Rzymskiego jarzma. Staś.

gö, hangos; Ross. 3B3rUHLiH, SByqen'L, 3bi*iHMH, 3bohküî, DŹWIGAĆ, ał, a, cz. niedok., (Boh. zdwihati), ciężko pod-3B0HliaTUH; Eccl. 3BCHflmiH. Niechże zabrzmi chwała dźwięczna, Niech i dzięka idzie wdzięczna. Pieśń. Kat. 93.

(sonora); ćf. Ross. 4o6po3ByqiiHH, 6Mro3ByqHttö harmoniczny. DŹWIĘCZNOŚĆ, ści, z., dźwięczenie, wydawanie dźwięku, sonoritas, baê Tönen, Sltngctt. Ross. 3 By-mhoctl, 3bohkoctl , 3uqH0CTB, cf. Ross. 6jiaro3ByqnocTŁ harmonia. DŹWIĘCZYĆ, DŹWIĘCZEĆ, ał, y, czyn. i nijak., dźwięk wydawać, tönen, Ringen, einen Ton ober ftlaitg oon ftd) geben. Boh. zwućeti, znjti, cynkati; Slovac. znjm,

Num. 1, 77. Żyłem cały w niej, dźwigałem te słodkie DŹWINA, y, ź. rzeka w Moskwie, Rubeo, wpada przy Ry-wiezy. Teat. 29, 74. Niech Rzymianie dźwigają tez sa- dze do morza Bałtyckiego. Wyrw. Geogr. 21. bte ®Uttft, me kajdany, które sąsiadom przygotowali. Teat. 45, 10.    ettt $lufk Mianuje sie od Jugi i Suchany, które w nie

Niepróżno głowię dźwigasz na karku, panie moczymordo.    wpadają ; bo Dźwina u Rusi dwoje znaczy. Gwagn. 488.

Teat. 28, b. 4. (nie dla kształtu nosisz głowę). §. Wzno- *DŹW1RKI ob. Dźwierki, drzwiczki.

sić, podnosić, ju ßebeit fudjctt, empor^cReit ttiolleit pr. et DZWON, u, et a, rn., w dawnych pismach Zivon. Narzę-fig. Po śmierci Wacława Łokietek znowu prawa swoje dzie do dawania znaku, abo zwoływania ludu dzwonie-dźwigać zaczynał. Nar. Hü. 6, 151. t. j. podnosić, wy-    niem, (cf. dynda), etitC ©locfe. Slov. et Boh. zwon; So-

stawować, dochodzić, er ftitg alt, feine 9ïed)tc inteber fier*    rab. 1. zwon, swon; Sorab. 2. swon; Groat. zvón; Dal..

nor 3« fließen. 1. DŹWIGNĄĆ, ął, ęli, F. dźwignie jedn.    zvon; Vind. svon, sgon, svonz, svun, sgùn; Carn.

Boh. zdwihnauti, zdwjhati (.Etym. dwih wołanie na popę-    sgvon, sgvonz; Slav. zvono; Bosn. zvonno, (Bosn. zvon,

dzanie koni); Slovac. zdwihugi; Sorab. 1. zwihnu declino;    zvek sonus * ton) ; Bag. zvonno, (Rag. zvoon, zvdk sonus);

Sorab. 1. zbjham , zbihnu, zbihnem; Sorab. 2. swigasch;    Ross. 3BOHHHua, ko.iokojtb, (Ross, sboitł sonus, tonus, cf.

K040-

Rag. dvighnuti, dighnuti; Bosn. dighnuti, dvighnuti, zdvi-    Ger.%on, tönen; Inf. Sax. böiteit, cf. ftößueit); Éfccl.

ghnuti; Croat. dignuti, dichi, dischi, disem, digati, po-    koxb, no KHM*H0My na3biBaeTbCH KaivmaH$ h.ih iueimo,

dignuti, podischi, zdignuti, zdisem; Dal. dignuti, uzdi-    (bo przed wynalezieniem dzwonów dawano znak schodze-

gnuti, podignuti; Vind. vsdignit, vsigniti, vsignuvati, gorv-    nia się klepadłem, ztąd Eccl. Kienaio, 3bohio dzwonie),

oso-

signiti, gorsignuvati; (Ross. 4BHnyTi>, 4BiiraTb ruszyć; ne-    Dzwon na trwogę Ross. naóarb, ©turmglocfc. Dzwon

4BHJKHMUM nieruchomy; Ecd. ^Hiisnenïe, fliurçeurïe agita-    bno wiszący, do którego się wszystkie inne dzwonieniem

cya, 4BM3aie4b poruszyciel). * ciężkiego co podnieść, etiuaś    stosują Eccl. z Talarsk. acanb, (cf. jassyr). Sam przykład

©cßivereö ßcbeit, in bte f)öße ßcbcit, aufßebeu, empor lieben,    drogę do dobrego ściele, Dzwon na "mszą woła, nie

empor bringen pr. et (ig. Dla ubezpieczenia dalszych gwał-    będąc w kościele. Mon. 71, 794. (inszych nauczacie, sa-

tów dźwignął nad Wisłą zameczek, zkąd wypadając sta-    mi nie działacie). Dzwon do kościoła ludzi zwoływa,

tki łupił. Nar. list. 4, 342. Wzywano imieniem ojczy-    a sam w kościele nigdy nie bywa. Cn. Ad. 226. Dzwon

zny wszystkich sejmujących, do dźwignienia wraz z niemi    nienabożny nabożnych zwołuje; Osła nie siecze, lecz ko-

silnemi barkami budowy rządu. Ust. Konst. I, 152. O    sy wecuje. Źegl.    Ad. 68. ‘Zwony nie chrzczą, ale świę-

dźwignieniu sił Rzpltćj, ani pomyślić wolno było. Koił.    cą. Hebst. Nauk.    R. 3, b. bte ©locfeit meißelt, " nid)t taufen.

List. 1, 12. Dźwignęliśmy z upodlenia ojczyznę nasze    Dzwon zegarowy» u bijącego zegara, cymbał, bte ©loefe

przez wzmocnienie sił krajowych. Gaz. Nar. 1, 179.    2.    att einer ©eßlagußr. Tr. Jaki dzwon, taki dźwięk. Źcgl.

DŹWIGNĄĆ się, zaimk., podnieść się, powstawać, ftd)    Ad. 46. Dzwon    tłuczony szczęka. Dudz. 20. — §. Ru-

erßeben, aufftcßeit, ftd) aufrtdjteit. I drzewo prędzćj do    szać dzwona (ob.    Dzwonek), etrnaä rege ntadjen, anregett,

góry się dźwignic, Gdy go nikt z młodu do ziemi nie    regelt. Już dawno Wenus porzucona, Znowu zaś rusza

przygnie. Morszt. 223. Jedno państwo upadnie a dru-    dzwona. Petr. Hor. 2. J. 4. ruszać dzwona* gabać kogo,

gie się dźwignie. Nieme. P. P. 8. Litwa dźwignąwszy    drażnić, poduszczać. — §. Pod jednym dzwonem sie—

się na silach po dawniej odniesionych klęskach, chciała    dzieć * pod jednym prawem, unter einerlei) ©erid)töbarfeit

szkód swoich powetować. Nar. Hst. 4, 423. DŹWIGACZ,    mol/nett. Ludzie jednego prawa, jako mówią, pod je-

a, m. Dźwigacze, ciężary z okrętów wynoszący. Krom. 654.    dnym dzwonem,    nie dalej mają sądu czekać, jedno od

ber Saften träger, Präger, Ipeber. W rodź. zetisk. DŹWIGA-    wschodu słońca    aż do południa. Sax. Parz. 40. Kto

CZKA.— DŹWIGALNY, a, e, od dźwigania, £>cbe».    siedzi z drugim pod jednćm prawem, jako mówią, pod

Drąg dźwigalny ciężaru ulżywa, że większą jego część    jednym    dzwonem,    ma tego    dochodzić, niżli rok i sześć

na podstawek przenosi. Solsk. Arch. 4. bet    |>ebebauitt.    niedziel    wyjdzie. Sax. Art.    13. Groick. Obr. 71. — §.

DŹWIGNIA, i, z. (cf. drąg). Vmd. podpirnia,    orudje sa    Sierak wytarty, w    którym    w domu chodziła, jako mó-

vsignenje, ber .fiebel. Dźwignia jednoramienna,    vectis ho-    wią, od    wielkiego    dzwonu.    Min. Ryt. 2, 189. * we świę-

modromus. Hub. Mech. 77. Dźwignia dwuramienna, hete-    ta, au bett $et)ertageit. —    §. Naczynia kształt dzwona

rodromus. ib. Dźwignia kątowa, angularis, ib. 80. Dźwi-    mające, u ogrodników do przykrywania kwiatów, ©loefen,

gnia krzywa, vectis curvus. ib. Sztuka poruszania wiel-    glocfeitäbttltcfye ©läfer, ©eratljC u. f. U). Ale niechaj się i

kich brył ma swoje prawidła we władzach ciała i w dźwi-    pod ziemię wryje, Niech naostatek dzwonem się odzie-

gniach. N. Pam. 23, 229. DŹWIGNIONY, a, e, perf.    je, Namacam goja. P. Kochan. Jer. 185. (niech się dzwo-

pass. verbi dźwignąć, gebobcit. §. Co dźwignąć można,    nem przykryw-a, jak w ogrodach kwiaty dzwonami szkla-

co się da udźwignąć, do udźwignienia, erficbbar, tuaö ftd)    nemi od promieni przykrywają). — NB. Był tez w śre-

atlffiebeit läßt. Ogromne a ledwde ludzką siłą dźwignione    dnim wieku gatunek pewny sukni obojéj płci, dla ksztal-

ciężary bez trudności unaszać uczyli się. Pilch. Sen. 206.    tu dzwonem, Lat. cloca zwany. — §. Nurkowie wrpu-

Niedźwignione ubił mi kajdany. Chrośe. Job. 189. DŹWI-    szczają się w głębią morza za pomocą naczynia, zwa-

GON, ia, m. dźwigarz, tragarz, nosznik, drągarz, etrt    nego dzwonem nurkowym, campana urinatoria. Hub.

u wia-

DŹWIGNĄĆ - DŹWIGOŃ.

DŹWINA - DZWON.

623

Saftentrager. Dudz. 37.    Mech. 277. bte ©lotfe ber Söaffcrtäu^er. §. Dzwon

Pochodź, podźwigoc, poddźwigad, wydiwigać, icydżwi- trociągu, bie ©antpane an ber Suftpumpe. §. Dzwon, sieć gnać, udźwignąć.    na kuropatwy, w kształcie dzwona lub namiotu. Kluk.

624 DZWONARZ-DZWONYSZEK.

DZ WONIARZ - DZWONIĆ.

Zab. 16, 312.

Źw. 2, 352. ba3 ©lotfengarn, baê ©locfemtcfc, bte ©lotfe. ‘DZWONARZ, a, m„ Boh. zwonaf; Ross. KOJOKCMbHHKt; ludwisarz, który dzwony leje, bet ©locfengteßer. ‘DZWO-NARKA, i, i., Boh. zwonafka, ludwisarka od dzwonów, bte ©lotfengtej-śerhtn. DZWONECZEK, eczka, m. demin. nomin. dzwonek, eut flehtet ©löcfcbett, eine flehte 6cfyeHe, Klingel. Boh. zwmneek; Sorab. 1. klincżżadwo. ; Boss. Haitpa. Szemranie łagodne, dzwoneczkowi podobne. Groch. W. 352. DZWONEK, nka, DZWONYSZEK, yszka,

w., demin. nomin. dzwon, ©löcfdjett, eilte Klingel, eilte ©dSjeHe. Boh. etSlov. zwonec, zwoneek; Sorab. 2. swonk, swonaschk; Vind. svonzhiz, svonizh, shvenzhek, svonzhi-za, krogula; Carn. zheshen; ßosn. zvonçe, garbisc, pra-poraç; Bag. zvbnaz, zvonze, zvoncich ; Hang, tsengetyii; Ross, et Eccl. ?koiii.i|i>, sbohok'B, KOJOKOJteufL. Bierze dzwonek, i dzwoni na pisarza. Tdat. 34, b. i i. Dzwonki z blachy porobione, Jak u nas nosi bydło na pastwę puszczone. Paszk. Dz. 128. Przed sankami konie z dzwonkami. N. Pam. 10, 53. ©cfyeUett. Dzwonków na koniach przed sankami huk. Teat. 36, 9. Głośno w dzwo-nyszkach mnogie kuleczki brząkały. ToŁ Saut. 54. Głośny dzwonek, zła sława. Bys Ad. 5. Sumnienie niby dzwonek budzi. Wad. Ban. 135. (cf. excytarz). — Lada świeczka, lada dzwonek, lada snopek snadnie ich odstraszy od ewanielii. Rej. Ap. 17. (bojaźń klątwy, bo wyklinając heretyków ksiądz świecę zrzuca z ambony, i trzy razy dzwoni). — Gdy myszy kota zimać chciały, Chcąc nań dzwonek uwiązać, aby go słyszały, Ale gdy na to przyszło, kto ma wiązać dzwonek, Wnet każda szła pod strzechę, wtuliwszy ogonek. Bej. Wiz. 55. feine wollte ber $aj$e bte ©cfteUe anfyangen. — Ruszyć dzwonka, excilare rumorem odiosum vel perciculosum. Cn. Ad. 1014. etnurô rege machen, tu SInregung bringen. Tyś mówiąc o tym, bardzo ruszył dzwonka. Bej. Wiz. 57. Z tym panem źle tam dzwonka ruszyć, ib. 86. Niechcę o tym szerzej mówić, bym ‘zwonka nie ruszył. Orzech. Qu. 178. Musisz tam nie jednego dzwonka ruszyć. Bej. Zw. 36, b. (nie jednemu się narażać). Zygr. Ep. 105. (cf. kama-ryny ruszyć). — Dzwonki przywięzują ptakom łownym do nóg, żeby ich, gdzie polecą, łacniej dogonić, bie ©cjjeHen, bie bcn ©tojtoögeln an bie $nße gebunben werben. Orzeł bujał bez dzwonków, zaraz mu je przypną, Jako drzwi wydawają złodzieja, gdy skrzypną. Pot. Jow. 40. Jako u jastrzębów, dzwonków nawieszają. Paszk. Dz. 128. — Dzwonki należą też do stroju błazeńskiego, cf. błazna z cepami. — §. Dzwonki w kartach. Tr. ©djcllett ttt ber Sfarte. Boh. bubny; Vind. kragula, zheshin, kufa, ob. Dzwonka. §. Dzwonek ptak ob. Dzwoniec. §. Dzwonek, dzwonki, Campanula Linn.y rodzaj roślin, zamykający przeszło czterdzieści gatunków. Kluk. Dyke. 1, 95. bte ©locfcnblume; kwiatek ma podobny dzwonkom kościelnym, zowią też szyjne ziele, Cervicaria, iż boleściom w gardle pomocne. Urzed. 68. nasienie, gdy w główkach doźrzeje , a bylina jego rucha się od wiatru, tedy dzwoni. Syr. 829., Sorab. 1. swatoho Yana zelo ; Ross. KO;iOKo.iLMHKH. Dzwonek Rapunkuł, Bapunculus Linn. ber Siapnttiel. Jundz. 166. Dzwonek Szwedzki, C.

Patula, Linn. pospólstwo lnem Maryi nazywa, ib. 167. Dzwonki Panny Maryi ob. Dziurawiec. — Dzwonki płotowe, Powój płotowy, Convolulus sepium, Linn. - Jundz. 159. bte 3<iuttrchtbe, jjauttglocfe, SBetflglocfe. DZWONIARZ, DZWONNIK, a, w., dzwonienie odbywający, ber ©löcfner, ber ©locfenlćwter. Slov.etBoh. zwmnik; Rag. zvonâr ; Bosn. zvonâr, koji zvoni, koji cîni zvona ; Vind. svonar, sgo-nar, svonik; Croat. zvonar; (Slav. zvonâr * mnich); Ross. 3BOiiapi>, f. 3BOHapnxa; Eccl. 3Bonapb, 3bohhhk:6. A dłu-goż tej sławy będzie? Póki dzwonnik we dzwon gędzie ! Rej. Zw. 234. Dzwoniarz nasz, nie zły kantor, przy farskim kościele. Zebr. Zw. DZWONIĆ, ił, i, Boh. zwoniti, zwonjwati, zneti, zwućeti, cynkati; Slov. zwu-ejm, znjm ; Sorab. 1. zwonu, klincżżu ; Sorab. 2. fnesch, znisch; Hung. tsengek; Rag. zvonitti, zvêcjati ; Bosn. zvoniti, udarati ù zvonno, zvêcjati; Slav. et Dal. zvoni-ti; Croat. zvoniti, czinkati, svènchim; Vind. svonit, sgo-niti, shvenziti, zinglati, svonzhiti; Carn. sgvonim, zen-glâm, shvénklâm ; Ross. 3B0HHTb; Eccl. ^bai|(\tii , 3Be-irferb, 3BOHK), lacnato, (ob. Klepać). 1) nijak, niedok., dźwięczyć, brzmieć, tönen, flhtgen, läuten. Im bardziej we dzwon biją, tym on głośniej dzwoni. Nar. Dz. 3,

130. Srebro zwykle dzwoni. Pot. Zac. 6. Gospodarz nosi konwią; ci piją, że już beczka dzwoni. Pot. Jow. 166. Próżna beczka dzwoni, (cf. beczka). Śpiewa łabędź kiedy kona, Dzwoni flasza wypróżniona. Min. Byt. 3, 507.    §. fig. Jeszcze dzwonią w jej uszach łudne te

słowa. Przyb. Milt. 284. Po dziś dzień jeszcze w uchu moim dzwonią, ib. 245. (żywo się przypominają). W uszach mu przykro dzwoni. Bard. Tr. 354. (nierad to słyszy). Fizycz. Uszy dzwonią, ^, dzwonienie w uszach.— W półrynku pełno oręża i broni, Ze strach po całej Włoskiej ziemi dzwoni. Chrośc. Fars. 37. (rozlega się). Ten waleczny kawaler, ten jej w sercu dzwoni. Morszt.

192. (przyczyną jest niespokojności, er ntflC^t il)r Iperj ttttruljtg). Jeden drugiemu poprzysięgłym bratem, A gdybyś wiedział, co mu w sercu dzwoni.... Pot. Syl. 479. (co tam się świeci, wre, im3 ht feinem §erjen focfyt). Serce jej dzwoni, twarz szkarłatem gore.

(serce puka, baśl ,$erj flopft). Ty w te inszego zaciągnij amory, Moja za uchem Teslylis mi dzwoni. Tward. Daf. 42. (odzywa mi się, przypomina mi się). 2) activ. Wywodzić jaki odgłos, robić, żeby co brzmiało, brząkać, einen ton fyeroor bringen, tönen laffen, tönen. Usiadł Apollo, i gdy głowę skłoni, Tak w lutnią dzwoni. Zab. 4, 389. Młódź ich nie w cytry i w lutnie dzwoni po bruku; Ale z młodu zwyczai zaraz się do łuku. Tward. Wl. 216. (ht bte Saute tönen, fie fptelett). Pokaże się jak na dłoni, Ze mój język prawdę dzwoni. Zab. 15, 184. (śpiewa, opiewa, fingt, beftngt, obwieszcza pćrfnnbet). Przede mną wilk w Sabiny lesie Uciekł, gdy mój wiersz cną Lalagę dzwoni. Hor. 1, 108. Kto o prawdzie dzwoni , taki na guz goni. Bys. Ad. 32. (kto się z nią głośno odzywa). Dzwoniąc mieczami w tarcze czarci blu-źnierstwa wyrzekli. Przyb. Milt. 28. (bijąc, anfcblagctt, anftofkn, baft c$ fcfyaUt). Gdzie w kufel dzwonią, tam pijanice radzi idą. Dwur. B. 1. Gdy mu już z prowian-

tern torba resztą dzwoni, Widząc wielką jaskinią skrył się do niéj. Pot. Pocz. 151. ba tut Kober bte lebten Sftefte Happerten. Drżę cała, dzwonię zębami, co krok noga moja zbacza. Teat. 52, c. 53. klapie zębami, mit tben 3Ćt(men flapperu. Ja już trzeci dzień zębami dzwonię, a Pan o strawnym nie myśli. Teat. 22, b. 38. (głód cierpię). — Tyran ten, już w Tantalowej toni Na wieki pragnie i zębami dzwoni. Pot. Arg. 686. Gdy mu o toż matka w ucho dzwoni.... Chrośc. Fars. 393. (nalega, naciera nań, fte liegt tßm in ben Oßren). Wszędzie Labien zbrojnym wojskiem dzwoni, Na każdej drodze dybiąc, i przeprawie. Chrośc. Luk. 2, 29. daje się słyszeć i widzieć, läßt ftcß fpüren. 3) Dzwonić, dzwonem abo dzwonkiem ruszać, läuten, fltngeln, fdjellen. Pytam chłopca, dzwon słysząc dziś rano u fary, Komu dzwonią? aż mnie on mówi, umarł sąsiad stary. Pot. Jow. 173. Niemasz cię; już ci teraz ostatecznie dzwonią. Groch. Tren. B. 4. fd)on läutet matt bir ju ©rabe. Na tym tu świecie jednego leczą, a drugiemu dzwonią. Rej. Wiz. 66. Dzwonić do kościoła, in bie Kirdje läuten, Ross. ójaro-BkcTHTB. Dzwonić na jutrznią, na nieszpor, jur $rul)* metten, jur Seêper ober in bte $efper läuten. Dzwonić na kazanie, jur ^rebigt läuten, in bte ^rebigt läuten. (Slov. Prov. Sliśal zwonif, ale né zezwânif; niedobrze pojął, o czém mówiono). §. fig. Człowieka jak bydło zabijają; większa cena szkapy, niż człowieka. Azaż tak stworzeniu bożemu dzwonią! Lek. B. 2, b. (tak go cenią? szacują?) §.

dzwonią ? Teat.

J. 4', b. Dzwonek czerwonogarły. ib. J. 3.    §. Dzwo

niec, chwast między zbożem rosnący, którego ziarnka mąkę smolą i szpecą. Haur. Sk. 37. ein Huîraut tttt ©e« treibe. Dzwoniec, Hypericon vulgatum, fuga Daemonum, ś. Jana ziele, ma strączki maluchne, w których jest nasienie czarne, a gdy wiatr rucha na polu, tedy dzwoni. M. Urzed. 171. (ob. Dzwonki, dzwonek ziele). — §. Miano ogarów, etn 9?ame ber ©teuBerÿunbe. Ryd. DZWONIENIE, ia, n., subst. verbi dzwonić, ba3 itönen, klingen, Sauten. Boh. zwonka, znênj ; Yind. svonenje, svo nstvu; Ross. sboh’B. Dzwonienie abo bicie we dzwony. Twórz. Ok. G. 2. Dzwonienie na mszą Ross. óiaroBicTŁ. Dzwonienie na pacierz, bte Setglocfe. Dzwonienie zębami* klapanie, baâ 3^ueîlappem. §. Dzwonienie w uszach, błąd imaginacyi względem dźwięków, których powietrze nie przesyła słuchowi. Nazywają go gwarem, gdy się choremu zdaje, że słyszy łoskot stłumiony; świszczeniem lub piszczeniem, gdy ten łoskot jest piskliwy; dzwonienie zaś, czyli szum, kiedy łoskot prawie jest ustawiczny, i podobny do łoskotu koła, rzeki bieżącój i pioronu. Dykę. Med. 2, 89. baś klingen uub ®aufen tu ben Oÿrett. Piskanie i *zwonienie. Spicz. 153. DZWONKA, i, z. pewna maść w karcie, ©d)eüen tu ber Karte. Zaczynam karty rozdawać; wyrzucę jedne kartę; alić dzwonka zaświeciła. Boh. Kom. 2, 279. (ob. Dzwonek, dzwonki w kartach). 1. DZWONKI, herb, trzy takie dzwonki, jakie do nóg jastrzębiom wieszają. Kurop. 5, 14. etn SBappeu. 2. DZWONKI*

625

DZWONICA-DZWONEK.

DZWONIENIE - DZWONO.

Kto od strachu umiera, wiesz czym mu 32, b. 68. (bździnami). §. Piesek uszkami strzyże i ogonkiem dzwoni. Mon. 75, 664. (macha, rncbelt mit bent ®$tt>anje).— §. U flisów dzwonić, gdy jeden albo dwóch, stojąc na półce przy maszcie, ściągają linkę, gdy holować przestają. Magier. Mscr. bep bctt 23oot3fned;ten, ba3 3ugfeil einjieÿen. DZWON1CA, DZWONNICA, y, i. budowanie na dzwony, ber ©locfentljurm. Boh. zwonice; Slov. zwonica; Sorab. 1. swonicża; Yind. svonzhna hisha ; Carn. sgvonik ; Rag., Slav., Bosn. zvonik; Eccl. 3bohhh-na; Ross. KO.iOKO.ibHa, KOJOKOÆBHima. Kościoł pobijasz, a dzwonicę odzierasz. Gn. Ad. 359. (stabulum spolias, quo horreum tegas). Nie mają być czynione złe rzeczy, aby z nich przychodziły dobre; ani dzwonica, jako nasi mawiają, ma być odzierana dla przykrycia kościoła. Modrz. Baz. 400. Söfe§ tljun, bamit ©uteś ’baratrê fcmtme ; ben ©locfcntljurm abretßen, um bte Strebe auśjufitcfen ; (cf. by był wilk syty, a owca cała). — Kościoł odzierasz, a dzwonnicę pobijasz. Cn. Ad. 359. caput nudas, ut pedes tegas, (cf. brać chleb dzieciom a miotać szczeniętom. Bibl. Gd. Matth. 15, 26). DZWONICZNY, a, e, od dzwo-nicy, ©locfentljurm *. Ross. KOiOKOjetmufi. DZWONICTWO, a, n., prawo używania dzwonów, ba$ ©locfenred)t. Król Władysław Gdańszczanom wolne szafowanie dzwonictwa postąpił. Krom. 458. campanaturarum conferendarum jus. DZWONIEC, ńca, m., DZWONEK, nka, m., Loxia Chlo-ris, - Linaria, Klein, gatunek kiesko w, rzędu wróblego. Zool. 219. ber £mnfltng ; zowią go też konopka; ptaszek ten głośno świergocze ; większy jest od wróbla , koloru zielonawego. Ład. Hst. Nat. 35. Dzwonek brzmi. Banial.

ów, plur., mięsiste wiszące cząstki pod szczeka dolną, jakie widzimy u niektórych świń, także u koguta , indyka. Zool. Nar. 72. pucki, bie 33artläppd)cn beö £alm§, £rutßal)n3, mancher ©djmetne. DZWONKOLEJ, eja, m., dzwonkarz, (Boh. zwonar), ber ©locfengteßer. Tr. ber ©d)eHengteßer. Vind. svonolivar. DZWONKOWATY, a, e, — o adv., na kształt dzwonków, glocfdjenarttg. Korona kwiatów dzwonkowata, campanulata, której część dolna wypukła, ku śrzodkowi zwężona, krajem szerokim się kończy. Botan. Nar. 102. Kapelusz dzwonkowaty, pileus campanulatus, śrzodek ma sklepisto wypukły, a boki na wszystkie strony dzwonkowato się rozchylają. Jundz. 2, 51. DZWONNY, a, e, od dzwonu, ©lotfen*. Do baszty blizkićj przez powróz d z wonny wsunął się. Birk. Dom. 12. (Yind. svonski). Dzwonne, ego, subst. neutr., zapłata od dzwonienia, ba3 Seutegelb, ©locfengelb. Cn. Th. DZWONNICA ob. Dzwonica. DZWONNIK ob. Dzwoniarz. DZWONO, a, n., obłąk kołowy, obod, (Boh. laukot ; Yind. lok; Carn. pęga; Sorab. 1. sweno, zweno) ; bte üîabefelge. Dzwona u koł bywają brzostowe, brzozowe. Kluk. Rośl. 2, 158. Dzwona w kole nie ruszają się, ażby się wszystko koło ruszało. Petr. Ek. 82. §. Obłąki, w które się węże i tym podobne czołgacze zwijają, bte Krümmungen uub Sogett ber ©djlangen te. Wąż krążnemi zakręty zatoki łuskate Wijąc, rączo się zwija na dzwona garbate. Otw. Ow. 103. Smok pozwijany w przeogromne dzwona. Przyb. Milt. 57.    §. O człowieku : Zwija

się we trzy dzwona. Pot. Syl. 465. Skoro poczuje w brzuchu nadchodzące (po purgansie) spusty, Narzeka, i we trzy się chodząc dzwona skrzywi. Pot. Jow. 2, 27.

90

Słownik Lindego wyi. 2. Tom I.

et fdjmtegt ben 3îüofeit tn btep Sogen, tu btep Krümmungen.

Kochow. Fr. 405., Ross. 3BeHO, 3ueHLfl, 3BeHtmiKO część jakiej całości; ogniwo łańcucha. DZWONOWY, a, e, od dzwonów, ©lotfett » . Ross. KOÆOKOJifcHLiii. Sława ta z brzękiem dzwonowym przemija. Rej. Zw. 161, b. Dźwięk dzwonowy. Gil. Post. 68. (Boh. zwonowina cu-prum). DZWONYSZEK ob. Dzwonek, Dzwoneczek.

Pochodź, wydzwonić, zadzwonić.

Zaraz uprzejmości, zaraz poczyna miłości; łamie się we trzy dzwona, długie katalogi fortun swych wyliczając.

Pot. Arg. 447.    §. Części na które czołgacze, węgorze,

i ogólnie ryby dzielą, ein querbtttcf; abgeljaneîteê ©tfief non einer ©change, oon einem Siale, unb bann überhaupt non giften. (Ross, tema, Teimm część ryby od oskrzelów do plusku). Siekierą węza przeciął na trzy dzwona Od łba, DZYDA ob. Dzida.

drugie od śrzodka, trzecie od ogona. Jak. Baj. 496. DZYNDZYK, a, m., co się dynda, dzwonek, kutasik, ettPCtô Zwono ryby wtóre i trzecie z grzbieta najlepsze. Sienn. Saumehtbeś; z pogardą nos, terädjtltd) bte 9?afe. Powiedz 323. Dzwon, dzwono, dzwona, różne rzeczy; to u ko- mu, we drzwi niech nosa nie wtyka, Bo mu się dzyn-ła Znajdziesz; owo u *stoła (ryby), tamto u kościoła. dzyk urwie abo zkrwawi. Pulpit. 15.

E.

ności, naukach lub kunsztach. Kras. Zb. 255. N. Pam. 1, 16. bte dęrstefyttttg. Instrukcya jest pomocą edukacyi człowieka, a edukacya czynić go powinna szczęśliwym. Zab. 14, 192. Edukacya fizyczna z moralną i z instrukcya zawsze łączona być powinna. Skrzet. P. P. 2, 267. Otóż nieszczęścia kraju, które wasza przynieść mu może nieedukacya. Zab. 16, 168. brak edukacyi, SDîangel bet (Etjtelnmg. EDUKACYJNY, a, e, od edukacyi, fêtjtc* IjMtgS * . Zniesienie Jezuitów było pierwszym powodem do postanowienia r. 1773 komissyi edukacyjnej abo edukacyi narodowej. Skrzet. P. P. 2, 258. — Vol. Leg. 8. 266. bte (Sr3te(wng$C0mmtfft0tt. Do niej pod prezydencyą Xcia Prymasa Mich. Poniatowskiego w różnych czasach należeli Xżę Ad. Czartoryski, Ignacy Potocki, Jul. Niemcewicz etc. Komissya edukacyjna miała pod sobą towarzystwo do wydawania ksiąg elementarnych, cf. elementarny. EDUKOWAĆ, ał, uje , cz. niedok. wyedukować dok., wychowywać, ćwiczyć, uczyć, etJte^Clt. Człowiek edukowany, t. j. okrzesany, ćwiczony, etlt motyl Ctjogitct, übet Ctlt ge* btlbetet 3)?aitlt. EDUKT, u, m. termin prawny w trybunałach, znaczy w sprawie imparitatis, zabieranie się strony obżałowanćj do województwa lub ziemi na sejmik. Tam w przytomności stron, zgromadzeni obywa-le dają świadectwo in laudo, czyli uznają osobę, o której nierówność idzie, za rodowitego ziemi lub województwa szlachcica. Kras. Zb. 1, 256. bet fêtttetô bet 9lecl)tliett beś Slbelö.

E,— piąta głoska alfabetu; z pomiędzy samogłosek druga.

Kras. Zb. 1, 253. bet fünfte éncfyftabe unb pnepte $ocal. E trojako wymawiamy: 1) otwarto, n. p. panowie, dobrze, bas offene Tc; 2) ściśnionerni trocheL ustami: dobre, złe.

Dawni kreskowali otwarte; my kreskujemy iciśnione é, baéS bnmpfe C. 3) nosowe eL z półmięsiączkiem, ba3 ge*

Ijâfeltc obet (SebtUcit e, wymawia sieL przez nos, n. p. mo-jeL matket. Kpcz. Gr. 1, p. 24. ę przed bip brzmi em,

n. p. dębowy < dembowy ; tępy ■■ lempy. Przed innemi spółgłoskami eng n. p. męka > mengka; ręka « rengka; na końcu słów ledwie co słychać różnicy ę od é n. p. idę, gotuję, matkę.— Januszowski prócz tych, czwarte jeszcze najduje, n. p. w słowach panie] ochotnej; i temu naznacza kreskę od prawej do lewej; otwartemu zaś od lewej do prawej, w czém się i od J. Kchan. i od Łuk. Górnickiego odstrzela. Nowy Char. (cf. Not. ad lit. a, à, a).

NB. Niemasz żadnego słowa prawdziwie Polskiego, które-by się od e zaczynało; Elbląg, osadu Lubecka, imię nadane sobie miał przez Niemców; ejnał, hejnał, Węgierskie jest słowo. Pochodzi to ztąd, ze czém u Greków spiritus asper, tern u nas jest j, ch, h.

ECH! ę! ah! głos żalu, ad)! ep! Litowali a żałowali go, mówiąc: ech także oto upadł mocarz! 1 Leop. 1 Macch.

9, 20. E, he, sonus gementis in morbo. Cn. Th. 170.

ECHEJ ob. Ehej.

ECHO, a, n., z Greek, odgłos, dźwięk głosu odbijący się.

Kras. Zb. 4, 254. odgłos odbijający się od jakiego twardego ciała, i na wstecz wracający się, zkąd wyszedł. EDYCYA, yi, z., ob. wydawanie księgi, wydanie; Ross. Sak. Probl. 63.; Garn. ogglasuvavka, ba3 fêdjo, bet ffitbet*    KHiiroti34aHie, saBO^; Eccl. H34ana, ii34aHie; bte Cśbb

fiaU. Z nami echo w dolinach nizkich siedząc tgada A    tioit, bte 5ln3gabe etttcS 23ltd)§. Ta książka    czy nie jest

do słów naszych koniec rymownych przykłada, Ze nigdy    edycyi twój? Teat. 43, b. 18. (czyś ty jej    nie wydał,

nie złożemy parę wierszów sami, My tylko pierwszy,    napisał?), fig. Jest to kobietka wcale nowej    edycyi, lu-

echo tworzy drugi z nami. Zimor. 129. Głos jego przeraźli-    bi grę, baliki, serenady, chłopców ładnych.    Teat. 52, d.

wy powtarzały echa podziemnych lochów. Kras. Doś.    96. (cf. data, moda).

266. baS ®btct.

*EF0D ob. Humerał.

*EFORARZ Lacedemoński. Krom. 689. ephorus.

214. Już pieśń pogromu mocarze zaczęli, Echo odgło- EDYKT, u, m., z Łac. wyrok zwierzchności. Kras. Zb. 1, sy po padołach dzieli. Kras. Oss. A. 3. Echo, Nimfa,

Boh. Ozwena.

ECOWAG ob. Hecować.

EDWARD, a, m, EDWÀRDEK, dka, m. zdrbn., imię mę- *EGIDZY ob. Idzi.

zkie, (Ebnatb. Boh. Edeś.    EGIĘR, gru, m., EGRA, y, z., miasto w Czechach. Dykc.

EDUKACTA, yi, z. z Łac., ćwiczenie młodzieży w obyczaj- Geogr. 1, 182. bte @abt 6get. Boh. Cheb. EGIERSKI, a,

EJNALIK - EKONOMICZNY. 627

E GI E R S K I - EJNAŁ.

ie, od Egru, Ośger * . Wody Egierskie. Krup. 5, 210.;    wamy, Eja. Pieśń. 2. Poczciwemu nie trzeba stróża

Boh. Chebsky.    z hejnałem na wieży, bo już stróżem u niego cnota.

EGIPT, u, m., kraj w Afryce. Dyke. Geogr. 1, 182., Boh.    Bej. Zw. 135. b. Hejnał utrapionej koronie Polskiej:

Egypt; Croat. Egipt, Egiptom; Dal., Bosn., Slav. Egipat ;    Hejnał świta! Febus wstaje! Kochow. 244.— §. W Kra-

Boss. Ernner&; (Igpptett. EGIPCYANIN, EGIPCZYK, a,    kowie dawniej na wieży P. Maryi przez kilka niedziel

m., z Egiptu rodowity, ettt Copier; Boh. Egyptcan; Bosn.    przed bożym narodzeniem, zacząwszy wnet po północy

Jegbjupak; Slav. Egipcianin; Dal. Egipchan, Egipcbanin;    aż do świtu na dętych instrumentach grano, aż do sa-

Croat. Egiptomecz; Ross. EranTHHHirB. Egipcyanie pier-    mego dnia bożego narodzenia, i to tam także zwali hej-

wsi zaczęli doskonalić nauki. Dykc. Geogr. 1,182. Trybem    nał; ba3 grüfj&lflfett t»or 2Bet$nad)tett auf bem SDîarteittljurtne

dawnych Egipcyan. Star. Div. 73. Egipczykowie od bo-    tu Strafau. — §. Już po hejnale, już po godach, już po

gów wywody narodu swego poczynają. Stryjk. 67. Bóg    harapie, minął dobry byt, c8 tft öorbet, e$ tft au3. Trza

pokaził Egipczyków. Wrobi. 188. EGIPCYANKA, i, i.,    za wczasu kuratora sierocie, nie w ten czas, kiedy, jako

z Egiptu rodowita, eine fêgpptertUU. (Carn. Egyptarza; Bosn.    mówią, po hejnale, kiedy się koła rozbieżą, kiedy już

Jeghjupka). Ładna Egipcyanka. Przyb. Luz. 174. EGIPTSKI,    wszystko utraci. Groi. Obr. 92.^ *§. Zorza, Me SWorgett*

au—

a, ie, od Egiptu, z Egiptu, tyczący się Egiptu, fêgp*    ri)tf;e. Eurus podpadł pod hejnał. Źebr. Ow. 3. (ad

piifd). Slov. Egiptski; Boh. Egyptskÿ; Croat. Egiptomszki;    roram). EJNALIK, a, m., zdrbn. — EJNAŁOP1S, a, m.,

Dal. Egipszki ; Bosn. Jeghjupacki; Boss. EruneTCKm.    który ejnały pisze, ber grüljlieber bittet. Tr. — EJNA-

EGOISTA, y, m., siebielubiec, sobek, samoiściec, [samolub. 2.],    ŁOŚPIEW, a, m., który ejnały śpiewa, ber fte fingt. Tr.

ber (Egoift. EGOIZM, u, m., EGOISTOSTWO, a, n., sa- ‘EJROPA ob. Europa, moistwo, bte Cśgotftcm;. Boh. sobetnost; Boss. caMOJioóie. EJZE! ob. Ej f.

1. EGRA miasto ob. Egier. 2. EGRA, rzćka w Czechach, EKLIPTYKA, i, z., z Greek, bte Cścltpfe, droga po śrzodku Boh. Ohre; adj. Oherskÿ ob. Egierski.    zodyaku, którą ziemia obieg swój roczny odprawuje.

EHEJ! interj. he! słysz no, Jje! ^öre bod;! Echej żoiio    Wyrw. Geogr. 45. Śniad. Jeog. 100.

śpisz czy czujesz! Tr.    EKONOM, a, m., z Greek, dwornik, urzędnik folwarczny,

EJ! wy krzyk. Boh. ey, ay; Bosn. yâ; a. radości: (£9 ! Ej!    Boh. hospodarskÿ; Boss. aomoboaz; Eccl. iifuicTTiu.iinin,

dałemże jemu, dałem. Boh. Kom. 1 , 359. Kozak na    (ob. Przystaw), 40MOCTpoirre;rE, eKOHOMB, ynpaBHTe^t;

teorbanie tnie tańczyki, wszyscy goście krzykną: ^ej wi-    ber Oefonout, ber Sluffelter Über bte gelbn>irtl;fd;aft. §. Go-

wat ochoczy gospodarz. Zab. 13, 204. — b. Żądania    spodarz, znający się dobrze na gospodarstwie, ettt guter

przyniecierpliwszego. @9! Ej kija! Zab. 13, 134.— c.    ganbrctrtlj, ber bte Sanbtmrt^fdtaft gut uerftefit. Dobry z nie-

Zachęcenia 69! Ej pókiż to rycerstwo ponosić będziemy.    go ekonom. Ld. §. Dobrze się i wstrzemięźliwie rządzą-

Pilch. Sali. 41.— d. Zadziwienia. 69! fd)au! Ej/ ej, ja-    cy, eilt guter SBirtÿ, ein öfonomtfdjer 50îann. W rodź. zeńsk.

kie dziwy! Mącz. papael— e. Niechęci, 69! Ej cóż tu    EKONOMKA, bie Oefonoininu. Jesień najlepsza jest eko-

robić? kto mu doda rady! Zab. 16, 331. Ej ej ej umie-    nomka i szafarka, potrzebom wszystkiego dostarczająca,

i, z.,

ram, bru bru włosy mi wstają nagłowie. Teat. 27, 107.    Mon. 71, 203. EKONOMIA, ii, i., EKONOMIKA,

— f. Przestrogi zastanawiającej: ej! ejże! 69! O59! n.p.    I. powszechnie znaczy rząd, ułożenie. Kras. Zb. 1, 258.

Ej przebóg Mści Panowie! Zab. 15, 183. Ej daj mi po-    Me üßenvaltung, üßeriuefuttg; moralnie wstrzemięźliwość,

kój, bo weźmiesz i drugi raz w pysk: Boh. Kom. 1,70. bie gute SBirtfifcfyaft, ©parfamfett; n. p. Przestrzegać na-Ej co bzdurzysz. Teat. 30, 5. Zawiedziesz się, ej wara!    leży, aby ekonomia nie przemieniła się w łakomstwo.

Brud. Ost. a. 11. Ej synu niżej, ma rada, opali-ć słoń-    Zab. 16, 17. Ekonomia czyli oszczędność. Teat. 4, b. 41.—

ce skrzydła. Falib. Dis. E. 3. Młynarzu! są tu ryby?    Fizycznie, gospodarstwo domowe, rolne, bie $auMMrtlp

Są, panie łaskawy! Ejże! podobno niemasz ! Pot. Jow.    fcfyaft, Sanbnurififdjaft. Ekonomika, nauka gospodarstwa.

24. Ej Marcinie! ej uważaj. Boh. Kom. 4, 180. Ejże,    Petr. Ek. 2.; Boss. ^OMOCTBopHTejŁCTBO ; Eccl. npiiCTa-

mówcie prawdę. Birk. Ex. 17.    bi\€hï€. Lustratorowie starostw powinni się na ekonomice

EJA! EHEU! interj. eheu ! I;e! Zawołał zły duch: eja! co    doskonale znać. S. Grodz. 2, 132. Ekonomika krajowa

nam i tobie! Budn. Marc. 1, 24. (ach! cóż my z tobą    abo polityczna, bte ©taatêôfonoinic. Wielkie za Kazimierza

mamy. Bibl. Gd.). Eheu, doświadczony sługo mój dobry.    Wielkiego zasługi koło wnętrznćj kraju ekonomiki. Nar.

Odym. Św. 2, U. 3.    Hst. 6, 345. — §. Ekonomia, mieszkanie ekonoma. X.

EJNAŁ, HEJNAŁ, HAJNAŁ, u,m., słowo Węgierskie ; Hung.    Kam. bte SBofinung be3 Oefonmnett. II. W Polszczę dobra

hajnal aurora; Pannones excubitores sub auroram sibi    stołu królewskiego nazywają się ekonomiami. Kras. Zb.

accinunt: Hajnal wagiion szeppiros, hajnal, hajnal wagiion    1, 258. eine fimtgl. Oefonomte, ettt föutgl £ûfelgut. §. Do-

t. j. erumpit jam elegans rubens, s. aurora etc. ut no-    stojeństwo ekonoma królewskiego. Tr. bte SBÜrbe ettteô

stri : O widzę cię, widzę etc. U nas tedy znaczy: pieśń    fimtgl. OefommtS. EKONOMICZNY, a, e, — ie adv., ty-

budząca, ettt SBecfcIteb, ein üDîorgeitgefang ber 2Bcid;ter tut    czący się gospodarstwa, ekonomii; od gospodarstwa,

gager. Niż jutrzenka nad obozem wschodzi, Muzyki hej-    £mu$f»crJtung§ * ; ekonomiczne wiadomości. §. Gospodarny,

nał otrąbią krzykliwy. Chrośc. Fars. 286. Rano zaraz    rządny, ścisły, wstrzemięźliwy, Ijauêtjâltertfd;. Bardzo eko-

probować chcą swej fortuny, I zagrzmieć ogromnemi hej-    nomicznie żyje. §. Od krajowego gospodarstwa czyli

nał pioruny. Tward. Wl. 122. Hejnał wszyscy zaśpię-    rządu gospodarnego, ©taatśSMonomie*. W naszym wieku

ny, do dania zaczepki nieprzyjacielom. Wlod. — Cn. Th. [z weg. elöre * naprzód ! w komendzie żołnierskiej. 3] — z Łac. eligere, ein ftreçbeuter, ein Çartl/eipgânger, ber einen ©treifoug mad)t. Nim sie zaczęła bitwa, nalegał Chodkiewicz na Zamojskiego, ażeby go pospołu z Sieniawskim na eliery wypuścił. Nar. Chodk., 1, 42. not, «Elierami czyli hakerami nazywano najprzedniejszą jazdę, wybraną z całego wojska, która na wrażenie trwogi, a na znak większego o sobie rozumienia, czerwonemi bindami, czyli nałęczami, pierś na ukos z barków przepasywała».— Eleari dicti praestantiores équités ex toto exercitu selecti, ad audaciorem impressionem faciendam, pro testera hu-meros rubris fasciis praecincti. Pias. Chr. 249. Wspomina to imię helierów Binkowski w kaz. pogrzeb. Chodk. EKWAŁ, * równia, ©leid^eit. Tamto w ekwał z tym cf. komonik.

politycy Francuscy, prawa narodu, rządu ekonomicznego tyczące się, jako to, 'reguły i przepisy gospodarstwa rolnego, związki tegoż z handlem i rękodziełami etc. prawem ekonomicznym albo ekonomiką nazwali. Ostr. Pr. Cyw. 1, 8.

EKS-; tak Knapski pisze słowa zaczynające od ex-, n. p. ekstrakt, ekspektatywa. Cn. Th. 170. lecz gdy dziś krótsze x używańsze, zatem obacz takie słowa pod ex -, Expektatywa, Extrakt.

‘EKTENIA ob. Litania.

EKUMENICKI, a, ie, z Greek, powszechny, allgemein, öfu« menifd). Focyusz zebrał synod w Carogrodzie, który ósmym ekumenickim i generalnym abo powszechnym nazwał. Skar. Dz. 845.

cyk, modniś; Boss. meroÆb, (cf. szczególny). Elegantem być Boss. meroJHTL.

Boss. merojiixa. ELEGANCYA, yi, z, gustowność, rao-dność; Boss. yóopnocTL. ELEGANTSKI, a, ie, — o adv., po ELEGANTSKU, gustowny, modny; Boss. me-roibcidü, mcrojeBaTHM.

W rodź. ieńsk.

ELEGANTKA

idzie. Tr. EKWATOR, a, w., cyrkuł porównania dnia i ELEGANT, ELEGANCIE zdrbn., z Łac. ob. Gustowniś, fir-nocy. Wyrw. Geogr. 41. cf. śrzednik, ber Sleąncitor. EKWI-LIBRYSTA, y, m. równoważnik, ein Salancterer. Tr.

EKWIL1BRYUM, n., równowaga, baö ©Ietd;gett>t£^t. EKWI-NOKCYALNY, a, e, nocorówny, äqutttüCttfll. Zegar ekwi-nokcyalny * dachowy. Tr. Linia ekwinokcyalna.

■5

EKWIPÄZ, u, m., Ekwipaż wojenny lądowy znaczy sprzęt

wojskowy abo bagaże. Papr. W. 1, 471. bic (Equipage, ELEGIA, ii, z., z Greckolac. rodzaj w poezyi rymtów ża-23agage. §. Ekwipaż na okręcie, bierze się za korpus    łosnych, jakie są Jana Kochanowskiego Treny. Kras. Zb.

officyerów morskich, żołnierzy, majtków etc., którzy słu-    1, 259. bic (Siegte, b(l3 $lagegebid)t, (bohatyrska elegia ob.

żą na morzu. ib. 471. bte (Squtpage cittcö 0d)iffe3. Ekwi-    Duma). Rag. placna pjesan; Sorab. 1. struehwa pészna.

paże różnych okrętów wypowiedziały posłuszeństwo    ELEGIJNY, a, e, clcgtfd;, n, p. elegijne / wiersze; Sorab.

zwierzchności. Parn. 83, 445.    §. Kareta z końmi, btc    1. struchwopeszćnski.

(Sqittpagc, ftutfcfyc lutb ^ferbe. Komissarz nie ma mieć ELEKCYA, yi, z., obieranie na urząd, Boh. wolenj ; Vind. więcej ekwipażu nad kolaskę i wózek; w kolasce czte-    svol, svolstvu, bte 2Baf/l, bte Śtilljr. Obrządek prawny,

ry, a w wózku koni dwa. Kras. Pod. 2, 200. Często    przez który równi w stanie, dla spólnego bezpieczeń-

widzimy pałace za pyszne ekwipaże w zamian dawane.    stwa, obierają przełożonego. Kras. Zab. 1 , 259. Ele-

Teat. 49, 44. Teraz ma swój własny ekwipaż, pierwej    kcye nierządne zgubiły Węgierską koronę. Gorn. Wl. b.

fiakrem jeździł. Ld.    3. — Łuk. Górnickiego Rozmowa o elekcyi. ELEKCYJ-

EKZ-, tak przed a i e pisze Knapski    n.    p.    ekzamen,    ek-    NY, ELEKCYONALNY, a, e, obieralny, SBaljl*. Państwa

zekutor, co obacz pod ex-, Examen, Exekutor.    elekcyjne, SOBa^lretC^e,    są,    w których króla obiera zgro-

ELASTYCZNOŚĆ, ści, z., ob. Sprężystość. ELASTYCZNY,    madzone pospólstwo,    albo    znaczniejsi panowie i szlachta.

a, e, ob. Sprężysty.    Wyrw. Geogr. 122. Odtąd tron Polski elekcyjnym przez

ELATYNEK, nku, m., rodzaj rośliny, Elatine Linn. Kluk.    familie mieć chcemy.    Gaz.    Nar. 1, 166. z Konst. 3 Maj.

ELE-

Dyke. 1, 198. Elatynek naprzeciwliści, E. hydropiper    ELEKT, a, m., nowo    obrany, ber neu ©emciljlte.

Linn. — okręgowy, alsinastrum.    Jundz.    230.    2öafferpfeffer,    KTOR, a, w., co obiera, obierający, Boh. wolenec;

Hantel.    Croat. izberitel ; Garn. sbornik ; Vind. svolnoprevishnik ,

'ELB', i, i., ELBA, y, z, wielka rzeka w Niemczech,    ber 2BafyIl;err. Wybrani po departamentach elektorowie

płynie przez Saksonią, i wpada w morze niżej Hambur-    zgromadzą się dla obrania reprezentantów. Gaz. Nar. 1,

ga. Dykc. Geogr. 1, 184. btc (Elbe. Carn. et Slav. Elba;    281.    §. Tytuł nadany dziewięciu udzielnym rzeszy Nie-

Boh. e.t Sorab. 2. Labe; cf. Boh. Polabsky nad Elbą leżący.    mieckićj osobom, mającym przywilej obierania cesarza.

‘ELBIAG, ELBLĄG, a, m„ jedno ze trzech wielkich miast    Kras. Zb. 1, 259. 'kurfirst, ber (Efyurfürft. Sorab. 2. kur-

Pruskich, (cf. Toruń, Gdańsk), osadą jest Lubecką. Dykc.    ferschta; Ross. i^p^npcit. ELEKTORALNY, a, e, od

Geogr. 1, 184. fêlbtltg, ht Seft » ^mtßcit. Popłynąwszy    elekcyi, SBafyl*, jur 2Bal)l gehörig. Na polu elektoralnym,

pod sławny ‘Olbiąg. Klon. El. G. 2. *Lbiąg. MyÜ. E. 3.    elektoralne zgromadzenie. Tr. ELEKTORAT, u, w., wła-

‘ELBIAGSKI, ELBLAGSKI, ELBLĄSKI, a, ie, yoit (Elbing.    dza i państwo elektorskie, baô (Electorat, baö ß^urfür*

Okolica Elbląską. Dykc. Geogr. 1, 184. ELBIAN, EL-    jtent^um. W Niemczech dziewięć jest elektoratów, któ-

BIANIN, ELBLĄŻANIN, ELBIĄZANIN, a, m., z Elbląga    rych panowie zowią się elektorami, dla prawa do obie-

rodem, ctu ©Ibtttger. Elbiążanie. Gost. Gor. 52. ELBLA-    rania cesarza. Wyriu. Geogr. 121. ELEKTORATSK1, a,

ZANKA, i, z., eine (Elbtitgcriitlt.    ie, do elektoratu należący, (fyurfitrftlid). Biskupstwa prze-

ELLAR , a, w., ELIER, HALIER, harcownik, poprzedzający    dnie Niemieckie, zwłaszcza elektoratskie, pobantowano.

wojsko przed bitwą. Dudz. 37. żołnierz przodem wysła-    Birk. Ex. G. 2, b. ELEKTORKA, i, z., bic (E^urfurfttltn.

ELEKTOROWA- ELEMENTARNY.

ELMENTARZ- EMBOLIZM.

629

ELEKTOROWA, y, z., be3 ©fiurfurjłen ©etltflljltltn, bie    wyznaczono towarzystwo do wydawania ksiąg elementar-

CHjarfurfttmt. ELEKTOROWNA, y, z., córka elektorstwa,    nych , dla szkól narodowych, które działania swoje pod

bie djurfürftlidje Çriîtjefftlttt. ELEKTOROWY, a, e, do ele-    utwierdzenie komissyi edukacyjnej podawało. Skrzeł. Pr.

która należący, betu ©Ijurfüïfteit gehörig, djllirfùrftltd). ELE-    Pol. 2, 226. Mowa w dzień rocznicy otwarcia towa-

K1 ORSKI, a, ie, od elektoratu, $um ©fyurfürftetttljuîîte    rzystwa do ksiąg elementarnych, przez X. Piramowicza.

gehörig, djurfitrftlid), * . Vind. svolnoprevishtven; Ross. Zab. 14, 189. Towarzystwo elementarne, bte ©cfyttlM* Kypo’HpcTCKiH. Cyrkuł elektorski albo dolnego Renu.    djetfotttttttjStott, pisze, przegląda i examinuje książki ele-

\\yrw. Geogr. 208. ©(itirfretë, ber 9?teberrl)etntfd)e $ret$.    mentarne, które kommissya edukacyjna dla szkół jak

ELEKT ORS'1 WO, a, n., elektorat, kraj w Niemczech,    najlepiej napisane mieć stara się. Dyar. Gr. 154. ELE-

którego właściciel ma prawo głosowania na elekcyi cesa-    MENTARZ, a, m., książka początkowa. Pir, Potu. 116.

rza. Dykc. Geogr. 1, 184. bctö (Sljltrfürftentljilîlt. Vind. svol-    Boh. slabikar; Carn. bukvar; Vind. jimenske bukvize,

noprevishtvu, svolnovriedstvu ; Boss. Kyp<PiipcTCTBO. §.    ba§ Sîamcnïmd}, bcrô 21 S © Sud). Elementarz dla szkół

coli. Elektor z elektorową, bet (S^urfürft Uttb bie (SJjurfür*    parafialnych zawiera naukę pisania i czytania, katechizm,

fiiltlt. Wczoraj elektorstwo z Drezna wyjechali do Pil- naukę obyczajową, naukę rachunków. El. Kr. nicy. Ld.    ‘ELEMOZYNARŻ vid. Jałmużnik.

ELEKTROMETR, u, m., z Greek, narzędzie, za którego ELIASZ, a, m., prorok starego zakonu, Slav. lilia; Ross. pomocą dowiadujemy się o natężeniu i gatunku elektry-    Hain; ber    Çropÿet @Ita3. Dzień Eliasza proroka u    Rusi

czności ciała jakiego. Sęheidt. Elekt. 110. ber ©lefricłtflt^    w wielkiej    świątobliwości, a zowią go ś. Ilia. Gwagn.    547.

Jlieffer. ELEKTRYCZNOŚĆ, ści, i., własność elekryczna, ELIER ob. Elear.

przez którą ciało jedno drugie do siebie przyciąga. Os. ELIXIR, u, m. większą ma gęstość od tynktur albo essen-Fiz. 353. bte ©lefricttdt. Elektryczność, własność wzbu-    cyj, czy to pochodzi od własności jego, czyli od istot,

dzona w ciele przez tarcie lub promienie słoneczne,    które wyciągnął. Kruml. Chy. 161. ein Ćślfrtr.

zasadzająca się na przyciąganiu ciał lekkich, elektry- ELIZ, u, m., poet. pola Elizejskie, ©faftlitn. Już twej z Ehzu cznym ciałom poddanych. Dykc. Med. 2, 94. Niektóre    nie wrócę    Barbary. Zab. 5, 403. Nar. — §. Wietrzyk ła-

ciała elektryczne udzielają elektryczności ciałom nieele-    godny, &    frtnftcr mnk Cichuchnvm szmerem eliz    sze-

Elekt. 24. ELEKTRYCZNY, a, e,    ieści. pr Choćby leżał na wonnym zły człowiek elizie....

ELEK1BYCZNIE adv., electrt)#. Są ciała, które potarte    poL Zac. 206. ELIZEJSKI, a, ie, EL1ZOWY, a,

lub zagrzane wydają znaki elektryczności; są inne, któ-    cfyfdif#. Elizejskie pola, miejsce, według mitologii, roz-

re chociaż jak najdłużej tarte i zagrzane, żadnych me    koszne( dusz sprawiedliwych i bohatyrów wiecznie

pokazują; pierwsze zatym nazywamy elektrycznemu, dru-    szczęśliwe siedlisko. Kras. Zab.

gie nieelektrycznemi. Scheidt. Elekt. 22. Gruntem ele- rn ino» >

ktrycznéj matem jest ciepło właściwe ziemi. Stu. Bult. EL“PSA\ * ² - ² ?reck' m‘a lT* w,.sobie zamkn'Ç-

j f)zvczne przgZ    ta> mająca środek, w którym każda lima prosta^ tam

gnia Kras" Zb    przechodząca przecięta jest na dwie części równe, Śniad.

1, 259. b(t$ (Elcctrifiren. bursztvnowanie. Bog. Dos. 1,    ßdtpfe. ^

124. Mon. 73, 776. ELEKTRYZOWAĆ, ał, uje, act. ELŻBIETA, y, i., ‘HELZBIETA. Gil. Post. 272. 'ALZBIETA.

Biel. Św. 131. ELZBIETKA, i, z., demin., u pospólstwa Halszka, Halka, Zbita, imię białogowskie, z Hebr. ©lifabctl). Boh. Alżbeta, Beta, Betka,

Shepla ; Sorab. 2. Lifa, Liska, Hilża, Halschbetha. — R. 1539 Izabella t. j. Elżbieta, córa Zygmunta, Janowi królowi Węg. w małżeński stan jest dana. Biel. Św. 292. b. Elżbieta, małżonka Zacharyasza, matka Jana chrzciciela. Kras. Zb. 1, 261. Dwie Elżbiecie (dualis). Biel. Kr. 430. ELŻUNIA, ELŹUSIA, i, £, ELŹUSIEŃ-KA, ELZUSIECZKA, ELŻBINIA, i, i., demin. nom. El-żbietka, (Slifabetdjen, Sleëd^it. Owa to jest, owa Elżunia. TreLb. S. M. 24. Chyba, że on się poprawi, inaczej Elżusi nie liźnie, ib. 30. Moja ty piękna Elżbiniu. Teat. 30. b, 25. Tobie to, moja Elżusienko. ib. 24. b, 15. Woła: Elżuniu, Elżusienko, Elżusieczko. ib. 24, b. 22. ELŻBIEC1N, a, e, od Elżbiety, (EUfaOct^Ö*. Boh. Alżbetin. (Boh. Alżbietynka, Elizabetÿnka, EL1ZABETANKA, zakonnica reguły ś. Elżbiety).

ELEKTRYZACYA, yi, i, działa! 'zenie tarcia wzniecające żywioł

O CD

niedok., elektryczności nabawiać, cleftrtftren. ELEKTRYZOWANIE, ia, wanie, baó ©leftrtftren ELEKTWARZ, ‘LEKTWARZ, a

m.

subst. verb., elektryzacya, bursztyno-

e,

Betuśka ; Carn.

m., z Łac. electuarium, przyprawa aptekarska, zasadzona na rozrobieniu proszków w syropach, konserwach, lub innym jakim likworze lepkim. Dykc. Med. 2, 94. ‘Lakwarz. Urzed. 4. Składanie lektwarza, to jest powidłek, z soku różanego. Sienn.

343. Z jęczmienia konfekt albo elektwarz. Cresc. 163.

Boh. et Slov. letkwar, lektwar; Hang liktariom ; Vind. lotvàra; liai, lattuarm, cf. leki, lekarz.

ELEMENT, u, w., ob. Żywioł, pierwiastek; żart., Pieniądze są tych wieków piątym elementem. Pam. 85, 1, 753.

(sprężyną wszystkiego; alluzya do dawnego mniemania o czterech elementach). ELEMENTA, ów plur., elementa nauk, nazwisko oznaczające pierwiastki rozmaitego rzeczy poznania. Kras. Zb. 1, 259. bte 2lttfaitg§grunbe. ELEMENTARNY, a, e, początków uczący, bte Éitfangêgrüitbe leltrenb, Elementar*. Książki elementarne umiejętności, ka- ‘EMBOLIZM, y, m., z Greek, wykładanie dnia jednego w mie-żdemu obywatelowi pożytecznych, koniecznie potrzebne siąc. Sk. Dz. 386. ba$ ©infdjaUett eilteś ïageè im były. Zab. 14, 191. ©letttcntanuerfe, ©^ttlbuc^er. Za tym cf. przybysz, przybyszowy.

-‘EMFAZYS, Emphasis, Slov. gedrnost, wigedritelnost, wi-slowutnost.

nauk i kunsztów. Kras. Zb. 4, 264. Zbiór wiadomości ludzkich, albo encyklopedya, tych czasów wydana, sławną będzie w dziejach umiejętności epoką. Zab. 1. b, 54. Alb. ENCYKLOPEDYSTA, y, m., składacz encyklopedyi, elit (gncęfloptotjt Flozofowie, encyklopedysto wie piszą o edukacyi fizycznej niemowląt, a my jej zaniedbamy! Zab. 7, 125.

EMFITEUZYS, z Greckołac. gatunek kontraktu, przez który grunta puste puszczane bywają, z obowiązkiem płacenia z nich pewnego czynszu, albo czynienia usługi jakiej , i przyprowadzenia ich do lepszego stanu. Skrzeł.

Pr. Pol. 1, 60. Emfiteuzys, albo dobra zakupne. Szczerb.

węgierskiego Szopronia, na granicy Rakuz leżącego, a zwanego po niemiecku Öbenburg. 3.] Vol. Leg. 3. 9. Skła-

Sax. 128. (Boh. zâkup; Vind. pridashiulanje). Zlepszenie ENDEBURSKIE wino [właściwie Edenburskie, od miasta a poprawienie imienia najętego. Farr. 546. ber ŚMtorcu tumSpadjt, rcoburch matt nicht bloß jur (Entrichtung ber über* uommeneu ©eluihreit, fonbent auch jur $erbeffcruug unb 2ltt*    dy na wina Endeburskie w Polszczę postanowić.    Gost.

bamtg nmfter ©ritttbe uerpfltchtct nńrb. EMFITEUTA, y, m.,    Gor. 31.

niewiadomych zawsze w pewnych krajach panują, tak n. p. kołtun w Polszczę jest choroba endemiczna. Krup. 5, 9. enbcmifche śtranfh eiten. z Greek.

który pod takiemi warunkami grunta dzierży, etn folder ENDEMICZNE choroby, czyli krajowe, które z przyczyn nam ^achter, etn ÜÔÏeBorattonêpâchter. A. Zamoj. 148. Boh. za-kupnik; Vind. pridavshiulavez. EMFITEUTYCZNYa, e,

— ie adv.f tyczący się emfiteuzys, eiuphhteuttfch. Grunt cmfiteutyczny, albo służebne dobro. Gal. Cyw. 2, 88. Boh. ENDYWIA, ii, ź., Cichorium Endivia Linn. gatunek sałaty

zakupny.

zimowej, liście podobne do cykoryi. Ład. Ust. Nat. 36.

EMIGRACYA, yi, z., z Łac. wywędrowanie, wynoszenie się    (Eltbtöieit. Sorab. 1. endiv; Slav. antivia; Vind. antifna

z kraju, [wyehodztwo. 1] bie (Emigration, bas Sluêmanbern;    Polata ; Rag. xutjeniza; Bosn. sgjutenięa. cf. Mlecz    sała-

Carn. prcseluvanjc; Croat. odszelenye. EMIGRANT, a, m.,    dany; Szczerbak ogrodny wielki. ENDYWIOWY,    a, e,

EMIGRANCIE, a, m., zdrbn., który się z kraju wynosi, ber    (Ettbituen*. Endywiowa sałata.

wające dzieje Eneasza Trojańskiego, po Polsku przekładania Andrz. Kochanowskiego, bie 9(citeibe be3 35irgtl.

(Emigrant. Boh. wysfehowanec; Ross. BHxOÆeu.’b. W rodź. ENEIDA, y, z’., Bohatyrskie poema Wirgiliuszowe, opie-zeńsk. EMIGRANTKA bie (Emigrantinn. EMIGROWAĆ, in-łrans. nied., wynosić się z kraju, eiltigrtreit, attćhtMltbertt.

który przez otwór kotnicy wchodzi w kiszki grube. Krup. 5, 286. ba3 stfyftier. Rag. stàrzeliza, usetarzanje ; Bosn. krristir, krrister, zrrięalięa; Carn. kershtira ; Vind. sa-divshverknnje, odpir telefnega sapertja, kristir; Ross. npoMbiBaiejfcHOe, K.iHCTiipt. Spryca do enemy, abo sy-rynga. Czerw. Nar z. 9. Enemę brać, enemę dawać. ENE-MOWY, a, e, od enemy, $h)ftier *. Ross. KMCTiipHbiii.

Rag. izselittise, izselivatise ; Croat. preselyiijemsze, izsze- ENEMA, y, z. klistera, kształt medykamentu ciekącego, lyujemsze , odszclyùjemsze ; Bosn. odselitise, priselitise ;

Vind. fe lozhit, bandrat, fe feliti.

EMP1R, u , m.y poet. trzecie niebie , Gall. Y empirée, ber britte Rimmel Tr. EMP1REJSKI, a, ie, n. p. Jutrzenka empi-rejskim przystrojona złotem. Przyb. Milt. 175. Niebo empirejskie. Przyb. Luz. 311. ba$ (Entpircitltt.

84, 635.

EMULACYA, yi, z., przesadzanie się, ubieganie się, zawiść, przesada, ber 2Betteifcr. Emulacya jest najżywszą do czynów chwalebnych pobudką. Kras. Pod. 1, 43. Rag. na-tjezzanie; Ross. copeBHOBaHie, peBHOBame. EMULANT,

EMULATOR, a, m. Rag. natiezzalaz, zatocnik; Vind. na-pomujar, nadostaulavez, vrezhonashelnik ; Ross. copeBHO- ENTUZYASTA, y, m., gorliwiec, ein (Eltthnftaft. Ross. H3CTy-Baie^b, copcBHHTejb ; Eccl. no40ÓflmmcH ; w rodź. ieńsk. nJCHHHKB. Entuzyastów albo zbogomowców kacerstwo. Ross. copeBHOBaiejibHHua ; Rag. natjezzaliza, zatocniza. Zygr. Pap. 260.

EMULOWAĆ intrans. nied., przesadzać się, wyścigać się, EOL, AEOL, a, m., bożek wietrzny, ber 9leolu3, ber 2ßtit* metteifem. Vind. napomujatife, nadostaulati, vrezhonashe- be ©ott. Garn. Viharnek, Fertunz. cf. Poświst, Świst; liti, popresuvati, hrepeniti ; Carn. tękmam; Croat. lyu- wicher.

bonenaviditi; Rag. nazzjezatise, nadhodittisé s’kjem; Ross. EPAKTA, ów, plur. liczba dni jedenastu, któremi rok

słoneczny przewyższa rok księżyca. Kras. Zb. 1, 265. — Rog. Boś. 2, 282. bie (Epacten. (cf. cykl). Slov. mesaćni klue.

‘EPANALEPSYS, Graec. fig. krasom, powtarzająca na końcu peryodu słowa , początek jego składające, Slov.- predo-zadowka. *EPANODOS, Graec. fig. krasom, zwracająca z wy-boczenia do rzeczy mowy; Slov. spetopaćilka. *EPEN-THEZYS EPENTEZYS, Graec. wsunięcie głoski lub zgłoski w śrzodek słowa, Slov. prostredodalka. w sobie opisy *EPH0D, EFOD ob. Humerał.

EMPIRYK, a, w., na samem się doświadczeniu zasadzający, bez należytej wiadomości teoretycznej, eilt (Entppricitö. Pam. ENERGIA , ii , z', z Greek, moc albo zwięzłość wymowy.

mo-

Kras. Zb. A, 264. bie (Energie, bie $raft, ber Sîachbrncî. Od dawnych pisarzów uczmy się energii, która się po Polsku jakąś piśmienną żywością, raczej pióra każdego duszą nazwać może. Lub. Roz. 63. Energia' charakteru, tęgość. ENERGICZNY, a, e, — ie adv., ob. Tęgi, cny, silny.

copeBHOBaib, peBHOBUTb, peBHyio.

EMULSYA, yi, ź., kształt medykamentu wewnętrznego ciekącego, gęstość mleka mającego. Krup. 5, 253. eilte (Emulftmt, ein milchartiges Slrjnepmittel.

*ENALLAGE, Greek, zamiana słowa za słowo; Slov. druho-tilka, druhofitelka.

ENCYKLOPEDYA, yi, z., z Greek, okrąg wszystkich nauk. Mącz.\ okrąg umiejętności. Mon. 76, 318. bie (EltChdopćb bte, związek wiadomości, zbiór nauk. Pod tym tytułem wydany Francuzki dykeyonarz zawiera

EPICZNY, a, e, ściągający sie do Epopei, z Greek, epifdj. Przez filozofa nie rozumiem półmędrka, albo nieprzega-Poema epiczne abo heroiczne. Teat. 24-, 9. Czrtr.    danego ergocisty. Mon. 73, 488.

m., na kostce, w kartach, jedna liczba. Włod. betë 8$ ober 9Ieß, bte (Eins auf bem SBfirfel. Vind. svinja; (cf. Gall. as; liai, asso ; Svec. aez; Angl. ace; Graec. slg). Kostki wziąwszy, rzucił essy. Haur. Sk. 230. fig. Zawsze umysł jednaki, lub essy lub zessy Kość padnie, nie zmiesza go, nie zrzuci z imprezy. Pot. Pocz. 624. Mnie zezy padły, a tyś wygrał essy. Kochoiu. 61. Często tez czyniąc daremne imprezy Padają upewnione zezy. Pot. Pocz. 526. Niechaj już wedle ich wyroku lub es, lub zes, ja za prawo przyjmuję. Orzech. Qu. 16. (cf. licho, cetno). §. Najdrobniejszy gwichcik złota lub srebra, baê fletnfte ©olb * ttnb ©Übergewicht. Jeśli to pójdzie na wagę, wiem, że wiele mu ^essów nie będzie dostawać. Boh. Kom. 4, 132.— §. Es, część kapitelu, Itol. scima* wierzch. Callil. 7. — §. Kształt wielkiego Łac. S. bte ftigttr eines großen £aictntfd;en S. n. p. gąsienica esem lezie. Tr. cf. wężykiem, ob. Esowaty, —-$. Esy, których się haczki trzymają, ba3 £)ef>r, bte Oeftfe. Haczki zepniesz oponę jedne z drugą. Budn. Exod. 26, 6. (not. haczki te musiały być, jak teraz esy). U flisów esy zakładają się na oszewkę pod czas gwałtownej fali, i na tych drugi i trzeci rząd tarcic się kładzie, gdy wysoko bije fala. Magier. Mskr. g. Es czyli suspir, znak zyczny, okazujący wstrzymanie czyli milczenie tonu. Magier. Mskr.

EPIDEMIA, ii, z., z Greek, oznacza wszystko, co panuje ERNEST, a, m., imię męzkie, (grnft; Boh. Arnośt. między ludem czyli gminem. Dyck. Med. 2, 117. osobli- ERRATA, z Łac. spis błędów, rejestr omyłek, wie choroba powszechnie panująca, bte ©ptbentte. Ross. *ERSZT ob. Herszt. noßajKa, nepeBan, H3Ba; Eccl. EPIDEMICZNY, a, ES, a e, — ie adv., eptbentffdj. Ross. noBajbHbiif. Choroby epidemiczne , które z powszechnych przyczyn wielu ludzi w pewnym miejscu mieszkających napadają. Krup. 5,

718. Choroby epidemicznie, t. j. powszechnie panujące. ib. 5, 10. cf. przymiotny, przyrzutny.

nam essami

EPIGRAMMA, atu, m., z Greek, znaczy w prawdzie napis na posągach, domach; ale teraz się bierze za myśl krótką i dowcipnie wierszem wyłożoną. Gol. Wym. 403.

Rag. pjesónza; b(l3 (Epigramm. Epigramma myśl krótko rymami wykłada, Raz ich mniej, a drugi raz więcej wierszy składa, Albo proste zamyka rzeczy opisanie,

Albo jeszcze dowcipne mieści o nich zdanie. Dmoch.

Szt. R. 32.

EPILEPSYA ob. Kaduk, wielka choroba, ś. Walentego niemoc, padaczka; Vind. skernina; Ross. ymwb.

EPILOG, u, m., Graec., zakończająca mowa, zakończenie, bte ©djlttßrcbe. Eccl. Ha4r,iaroaaHie, cf. Ha^raaroaio èmlêyco.

EPIR, u, m., prowineya Turcyi Europ. Dyke. Geogr. 1, 188.

(EpirttS. EP1REŃSKA ziemia. Baz. Sk. 515. «id.

mu-

ESENCYA, yi, z. ESSENCYA , yi, i, treść, istota, dusza , bct$ SBefen, bte (EffetiJ, ber ©etft. Esencya pisma tego, ta. Tr. Medic. Nazwisko essencyi dopiero w przeszłym wieku weszło do aptek, oznaczając te tynktury, które od wy-

'EPISTROFF, z Greek. fig. krasom, powtarzająca    kilka słów    ciągnionych istot bardzo są zgęszczone. Krumł Chy. 161.

na końcu interpunkcyi, Slov. zadopaeiika.    (cf. tynktura). Dwie flaszeczki, z których jest esseneya

EPITET ob. przymiotowy wyraz. *EP1ZEUXIS,    Graec. fig.    cudowna. Teat. 37, 69.

krasom, powtarzanie słów raz w raz dla tćm większego ESKADRA, y, z. część floty z 4 okrętów, eine (E3cabre. Tr. wrażenia,' Slov. propaćilka.

EPOKA, i, z., pewny czasu punkt, sławnym jakim za- w piaszczystej ziemi. Tr.— ob. Skarpa.

szczycony dziełem, od którego chronologowie lala liczą. ESKORTA, y, i. bte (Pforte. Tr. przystawa. ESKORTO-Wag. Hst. 4. bte ©podje, ber 3eityunft Kai. 39, 3. Ross.

HanaaonHCieHie.

EPOLET, u, m., EPOLECIK, a, m., zdrobn. z Franc, na-

ramka, przyramka, wstęga na wierzchu ramion, baö Slćfj* ESOWATY, ESSOWATY, a, e, na kształt S Łac. wie ettt fel&anb. Coś brakuje tej liberyi; trzeba dodać kutasiki i epolety. Teat. 19. b, 36.

EREB, u, m., poet. z Łac. piekło, miejsce po śmierci potępionych, bte £i)lle.

*EREKGYA, y, i., wystawienie, założenie, fundacya, bte ©rridjtltltg. —    §. Astrol. Szukanie gwiazdy, pod którą

się kto urodził, b(l3 9?«tuut«tśfte(len. Erekcyą komu czynię, narodzenia jego godziny albo gwiazdy pytam, szukam. Cn. Tli. 171. einem bte Sîntiotfcit ffeüen.

EREMITARZ. Zabór. Geom. 108. ob. Pustelnik ‘EREMITA-RYA. Xiadz. 74. ob. Pustelnia, pustelnicze pomieszkanie.

‘ERGOCISTÂ, y, m., uparcie dysputujący, ein Stèputar.

EPICZNY - ERG0C1STÀ.

ERNEST-ESTYMA.

631

EPISKOP, a, m., biskup Greckiego obrządku, ettt grtedjb fdjer 93tfcf)i)f. Galat. Al. 5. (ob. Biskup). Ross. npeocBHineH-HUH. EP1SK0PIA, ii, i. EPISKOPSTWO, a, n., biskupstwo Greckie, ein gried;tfct;eë Staunt. Ross. npeocßa-meHCTBO. Episkopstwa nie otrzymał, o które się usilnie starał. Galat. Al. 5.

EPISTOŁA, y, z., część mszy, bte (Epiftel, ein TIjetl ber SOîcffc. Po tym epistoła śpiewana będzie , po której graduai następuje. Tr. §. Właściwie z Łac. list, (Epiftel.

ESKARPA, y, z. Mtlit. stoczystość, bte Slbbadjuttg. Eskarpa

WAC, ał, uje czyn. niednk., żołnierzmi odprowadzać, etlteit eêforttren, mit Sebecfmtg begleiten. Eskortujący Eccl. npo-

B04HTe.IbHbIH 8at. S. — Munsztuk z ezanką krótka esowata. Hipp. 88. ESOWATOŚĆ, ESSOWATOŚG, ści/i kształt taki, bte gigureineê S., bic ©djonbeitôlinie, ©djitccfenliitie. ESSOWNIK, a, m Kolumny członki wklęsłowypukłe, juz essowników sima, już wierzchów essowatych cymatium Lesbium, dla podobieństwa literze S, biorą nazwisko. Rog. Bud. 28. Starnieß, Ühmtießlein.

ESTYMA, y, i. ESTYMACYA, yi, i. styma, poważanie, szanownie, bie 31d)tnng, ^odjadttung. Dla tej potwarzy mało dawnej o nim nie utracili estemy. Sk. Zyw. 2,433. Wiek co sobie zasłużył na mądrego imię, W małej przecie rozumnych ludzi ma estyrnie. Zab. 1, 151. Wej. ESTY—

Ross. Eßßa, npapo^HTe^bHHua, npaataTepi»; Eccl. npaiwaTH. (ztąd: Ewka, Jewka, Ewin, Jewin, a, e, Ewulka). Je-wie było powiedziano, a w niej białogłowom wszystkim: w boleści będziesz rodziła. Bial. Post. 126.

EWAKUACYA, yi, i. wypróżnienie, rugowanie, bte Räumung. Staranności ministrów winniśmy ewakuacyą wojska Ros-syjskiego. Gaz. Nar. 1, 187.

MATOR, a, m. szanownik, czciciel, ber Sîereÿrer, #od;ifdjd* EWA, JEWA, y, i. małżonka Adama, matka rodzaju ludz-$er. W rodź. źeńsk. ESTYMATORKA, n. p. Matka moja kiego. Kras. Zb. 1, 279. bte SDîutter ŒttflJ Sorab. Hejba; twoją jest najwyższą estymatorką. Teat. 16, 31. ESÏY-MOWAC, ał, uje, czyn. niedok. poważać, szanować, czcić, fctyć^en, ^o^^alten. Dla cnoty i poczciwości wszędzie ma powagę, i wszędzie jest estymowanym. Teat.

9, 51.

•ESZ ob. iż.

pojed. na - ę, drugi na - ecia; n. p. ciele, - ęcia, - eta. A to po większej części są słowa zdrobniale: płaszeja, wróblęta, lwięta. Ale są tez dawne imiona Polskie kończące się na - ęta ; Wierzbięta, Wawrzęta. Jabl. Her.

ETYKIETA, y, i. zwyczaje, Ceremonie, bie (Stifette. Według etykiety. Pam. 84, 162. §. Cedułka z napisem, ein 3cts tel mit einer Sluffć^rift, eine Büfette.

ETYMOLOGIA, ii, i. z Greek, nauka dochodząca źrzódła i wywodu słów; ob. Zrzódłosłów, wywód słowa, bte fêtÿ« ntologte, SBoriforft^uug. Slovac. wlastnoslownost; Carn. imę-navçdnost; Vind. befedeveidnost; Ross. cjOBonpoH3Be4e-wie; Eccl. HCTiiHuociOBie, xy405KnocjOBie. ETYMOLOG, Ross. CJOBOHCTH3aTejL.

EUCHARYSTYA, yi, i. z Greek, znaczy: dobro, łaskę abo dziękowanie. U nas zaś znaczy ciało i krew Pańską. Karnk. Kat. 162. ba$ \). Slbcnbntaljl. Eucharystya, to jest, sakrament chleba i kielicha. Sk. Żyw. 1, 248. Kucz. Kat. 2, 401. Baz. Hst. 139. Eccl. atepTBa 6e3KpoBHaa, cjio-BecHaa cjy*6a, evxapHCTia.

EUEORBIA, ii, i. Euphorbia Lim. rodzaj rośliny pełen soku mlecznego, do niego należy Wilcze mleko, Sporysz, Romanek, Czartowe mleko, Psie mleko, Roman, Opat. Kluk. Dyk. 1, 211. 2Bolf$miId).

EUNUK, EUNUCH, a, m. z Łac. rzezaniec, trzebieniec, ber 3>erfd;mttene. Biali i czarni eunukowie pilnują szaraju. Mik. Obs. 222. Teat. 51, 31.

EUROPA, y, i. najszczuplejsza z części świata mieszkanego. Dyke. Geogr. 1, 195. uttfcr 2BeIttI;eil Europa. Europa rzeczona od Europy, Agenora króla córy. Gwagn. 1. EUROPEJCZYK. a, m. z Europy, ber Europäer. Vind. Europear; Boh. Ewropean; Ross. Eßponeeub. Strzeżmy się Europejczykowi wytworności dzikiej i srogośei obyczajnej. Zab. 7, 131. Wszystko w Europejczykach zdawało sie nowém dla Azyanów. N. Pam. 20, 143. EUROPEJKA; EURO-PIANKA, i, i. która z Europy, bte ©uropäertnn. EUROPEJSKI, a, ie, ‘EUROPSKI, *EUROPIŃSKI, od Europy, (Europdtfd). Ross. EBpOnencKm. Miechowita, obie Sarma-cye spisał, Europską i Scytyjską. Biel. Kr. 498. Europ-ski zawsze u Kromera, Bielskiego, Stryjk. Morze Europejskie, t. j. śrzodziemne. Dudz. baś mttteQänbtf^e Sfteer. Morze Europińskie, śrzód naszego świata leżące. Cn. Th. 426.

EURYP, u, m. priy cieśninie wyspy Negrepontu ujście morskie w zakrętach swoich rozlicznych niedoścignione. Kras. Zb. 278. ber fêurip, bfc SDîcercnge jtmfcfyen (Euboa unb tien. §. Poet. Morze ba^ SDîeer. Tr.

EUSTACHI, ego, m. imię męzkie, (EujhufyiuS. Ś. Eustachi-usz protektor myśliwców. Farn. pr. EUSTAŚ zdrobn.

632 ESTYMOWAĆ - EUSTACHI.

EWA - EWANGELISTA.

— ETA; zakończenie pierwszego przypadku liczb. mn. rze-czowk. trzeciej formy, mających pierwszy przypadek liczb. EWALUACYA, yi, z. szacunek rzeczy według jej prawdziwej wartości. Kras. Zb. 1, 280. bte (Soaluation, ©cfyajjuttg, SRebuctrung.

EWANGELIA, EWAN1ELIA, ii, z., słowo to evangelium kończymy pospolicie na o, z rodzajem żeńskim, i piszemy według wymawiania ewanielia. Kpcz. Gr. 2, 47. Boh. ewangelium, etenj swatć; Slavon. evangjelje; Croat. evangelium, nazveschenye; Dal. blagovesztje; Rag. evanghjc-lje, vanghjelje, blagovjestje ; Vind. evangeliu; Ross, eßan-re;iie, ÔÆaroBïCTBie, »ieTBepoeBaitreflie. Z greckiego znaczy: dobrą, pożądaną wiadomość. Kras. Zb. 1, 280. eilt tëyangeltunt, eine gute friil)ltd)e Sotljfcljaft. Odszczepieńska ta nie ewangelia, ale kakangelia. W. Post. W. 2, 315. t. j. nie dobre, ale złe uwadomienie. §. Tytuł czterech książek nowego testamentu, zawierających historyą życia Jezusa. Kras Zb. 1, 280. bte 4 (Etutngelten ober SebeitSbc* fcfyretfotugcn 3efu, t. j. Mateusza, Marka, Łukasza i Jana ś. — Prov. Nie ewanielia to; nie pewna to, wierzyć może, kto chce. Rys. Ad. 55. Powiem też zdanie swoje; wszak nie ewanielia ; może kto chce wierzyć. Latoś. Kom. B. 4. Co im doniesie, w to, jak w pismo, jak w ewanielia wierzą. Mon. 71, 209. U ciebie przysłowia są tak ważne, jak ewangielia. Teat. 22, b. 63.    §. Część z tych ksią

żek wyjęta, którą w święta w kościołach czytają i objaśniają, bcrê (jebcêmnligc fonn * ober fefttägltcfye) doangeltum. Ewanielia niedzielna. §. Ewanielie plur. książka, zamykająca cztery ewanielie, Rag. vanghjelistar, etn (hangelten* bud). Ewanielijki, zdrobn. Heine (hangelten. Pam. 83, 655. §. Nauka nowego zakonu, bo3 (Eoangeltunt, bte £d)re be3 %. EWANGIELICKI, EWANIELICKl, a, ie, tyczący się ewanielików, euangcltfcl). Boh. ewangelicky; Vind. evan-gelski; Rag. evanghjelski, vanghjelski, vanghjeoski; Ross. eBaHrejLCKifi. Bial Post. 10. EWANGIELICŹKA, EWANIE-L1CZKA, i, i. ewanielickiego wyznania będąca, eine Oîtumgc» ltfd?e (ob. Luterka). Na ewangelii jako prawa ewangieliczka ustawicznie czytała. Twór. Ok. F. 2. EWANG1ELICZNY, EWANIELICZNY, a, e,— ie adv., od ewangielii, z ewan-gielii; (tu£ bem dtHtltgcltO, eoaugelifdl. Croat. evangeliumszki; Dal. vangyeoszki, vangyelszki ; Eccl. óiaroB-BCTBOBaTejetTB. Z bogaczem ewanielicznym na chciwość narzekają. Lach. Kaz. 1, 146. EWANIELIK, a, m. Boh. ewangeljk; Luteranin , eilt Ośoangeltfcfyer. Od ewangelii Luteranie nazywają się ewanielikami. Bial. Post. 135. Upoważnienie imienia ewanielików. Vol. Leg. 573. EWANIELISTA, i, m. Boh. ewangelista; Vind. evangelist; Croat. evangelista, nazvesztnik; Dal. nazveschenik; Rag. vanghjelista; Ross. eBamreiHcrE, óaaroBtcTHiWB. Ewanielista jest, który z przepowiadaniem ewanielii Jezusa Chrystusa z apostolską

EWANIELISTKA - EWOLUCYA.

EWROPA - EXCYTÀRZ.

633

powagą jest posłany. Bej. Post. E. 2. ein Göflttgdift, EWROPA ob. Europa.

rer be8 Gÿriftotfyum*. Bóg z nas daî niektóre apostoły, a EWÜLKA, i, i. demin. nom. Ewka, Jewka, Ewa, (Mett niektóre proroki, a drugie ewanielisty, ku spojeniu świętych i budowaniu ciała Chrystusowego. Bibl. Od. Ephes. „„ T. ,.    ,    .    .    ,    , ,    .

i. 12. Wszedł w dom Filipna ewanielisty, który był je- «-• KnaPsk! f^wsry * tme ,“».<«* »«*•. k* tub tez den z cnych siedmiu, »./to. 21, 8.    |. Który ewa- k\ ekstrakt, ekzemplarz; ulegając teraźniejszej puo-

nielia, życie Chrystusowe pisał, brr ©HUlgelift, Metlêfc. 7'- *"”\⁰ dla    przywróć,ia, kładziemy podobne

fd(reite 3rfu, jako Mateusz, Marek etc. (VF rodź. żeńsk.    fwa pod ex-. 2). Ex-,. bywszy, niegdyś; bali. Cl -

EWANIELISTKA, Ross. ójarortermma). EWANIEUSTWO,    devant' 0®^",'    expodstoL, exkanclerz expod-

a, n„ urząd ewanielisty, ba» gmMgettjteiUtat. Na ewanie- komo"ï- ' \ d' P- Cokoiw'ek raowł exl»kaJ • *® listwo jest obranych piwna liczba, którzy historyą ewa- w.szystko m?dre' Sieczne rozumne. Mon. 68, öS. nielii 4 spisali. GU. Dosi. 288. b. Ross. «iaroBtcTBOsaiiie.    f Ross. pm-, n.p. penom złożony z urzędu pop, wy-

EWAN1ELIJSKI, a,ie, ewanielski, od Ewanielików, c»an*    ŚWI§cony-

gelifefy. Zasmakowała im ta wolność ewanielijska, która EXAGERACYA, yi, i. z Łac. figura krasomowska, powięk-jest, dziesięcin nieplacić, trzymać plebanije. W. Post. Mn.    szająca rzecz dla wzruszenia passyi. Kras. Zb. 1, 281.

283. EWANIEL1Z0WAĆ ał, uje, czyn. niedok., ewa-    zwiększanie, bie ©raggcratiim, ,93ergrü£erung, ob. Przesada,

nielii być uczycielem, b(t$ ©öflltgeliuttt prebigen. Dal. bla-    przesadzanie. EXAGEROWAC ob. Przesadzać,

govesztim; Rag. blagovjestiti; Boss. 6;iar0BUCTB0BaTb; EXAKCYA, yi, z. z Łac. extorsya, wymuszenie, wybieranie Eccl. g.wort.ctï«th.

EWAZYA z obwinienia, ob. Wyprawienie się. Cn. Th.

EWEKT, u, in. 1). wywóz, bie Huófufir. 2). Cło od wywozu, ba$ SluSfttljrjoll.

EWIKCYA, yi, z. w prawodawstwie Polskim powszechnie toż znaczy, co gwaraneya, ubezpieczenie. Szczególniej zaręczenie przedawey za pewność dziedzictwa majętności prze-dającej się. Pod tenże rygor ewikcyi podciągają się summy posagowe, wyderkafy etc. Kras. Zb. 280. bie ©etnafir» leifhtltg. Ewikcyą daję * waruję co komu. Cn. Th. Ewik-cyą biorę * waruję co sobie. ib. EWIKTOR, a, m. iściec, jur. ber ©eroćtyrSmamt, przedawca odpowiadalny kupującym za wszystkie pretensyC, któreby w czasie do dóbr im sprzedanych czynione być mogły.

EW1N, a, e, JEW1N, od Ewy, ber ©wet, ©tttenS, ©n>a’$*.

Ojcu naszemu Ewina rozpusta Wetknęła prawie ono jabłko w usta. Pot. Jow. 2, 1. Nam Jewina pierwsza wi-Rajskie wrota zawarła. Groch. W. 150. O Jezu, wspomnij na Jewine syny. Kanc. Gd. 317. Marya po porodzeniu panną została, co się żadnej córce Ewinej nie stało. Biał. Post. 73. (cf. Ewka, Jewka, Ewulka).

Adaś pójdzie za ojcem, Ewulka za matką. Zab. 9, 21.

gwałtowne, bte ©rpreffung, baó ©mtreiben ber Slbgnben u. f. ro.

EXAMEN, inu, m. ‘Ekzamen abo "eksamen ‘szkolne (szkolny) na promocyą, abo kościelne na kapłaństwo, t. j doznawanie, badanie, macanie, próba nauki, biegłości. Cn. Th. 170. doświadczenie, dowód, popis, ber ©ramett, bte Prüfung. Sorab. 1. żpotano; Bag. jskusejanie, jspitovanje, raziskanje, iziskivanje; Boss. 4onpocb, CBiutTeJtbCTBOBa-iiie. Examen i wypytanie. Sk. Żyw. 2, 73. Został mistrzem w filozofii po długim i kamiennym, jak zowią, exa-minie. Sk. Zyw. 2, 76. EXAMINATOR, a, m. examinu-jący, dochodzący, badający, ber ©jamittütor, Bag. jskuseja-laz, jskuscitegl, potresalaz, jspitovnik; Eccl. HcnuTHHKb; Ross. 4onpocnTejb. W rodź. itńsk. EXAMINATORKA, bie ©ramittatorinn. EXAMINACYJNY, a, e, od examinu, ©ra» nttnattoitë ». Boss. 4onpocHufi. F^XAMINOWAC, owal, uje, czyn. niedok. wyexaminowaé dok., wypytywać, wybadywać, badać, doświadczać czyjej nauki, ejfltntniren, erforfe^en, prit* fett. Bag. jskusejavati, jspitivati, raziskivati; Sorab. 1 zpo-tuyu, napotuyu, pzepraschuyu; Boss. 4onpocHTb, 4onpa-nniBaib, paatHCKaTb, pa3bHCKHBaib, pa3T>ncHiiBaio. EXARMOWAC, desarmować ob. Rozbrajać.

‘EWIRAT, a, m. z Łac. trzebieniec, rzezaniec, ein ©IttntCUtn* *EXCELLENCYA, z Franc. tvtuł; Wasza Excelleneya, podług ter, ein 3îerfd?nitrener. (*wymçiczyzniony). Z mężów czy- pranc<. [\ag UZvijscenos; Boss. Baute npeB0c\04HTe.ibCTB0, nią nożem cwiratów. Chrośc. Pars. 156.    aöy jipeB0CX04BTeJibHbiH. cf. Jaśnie Wielmożny, Jaśnie

EWKA, JEWKA, i, i. demin. nom. Ewa, ©treten. Są Je w-    Wielmożność. Kras. Zb. 1, 28.

ki, co się zwodzić lada dają mężom, Są też Sary, któ- p^GEPCYA, yi, i. z Łac. wyjątek, bie 9luêitnl/me. Boh. wy-rych bóg każe słuchać mężom. Pot. Zac. 127. (cf. Ewulka, hra(]a< Są jak mówią excepcye od reguł pospolitych. Krat. Ewin).    fd. 2, 243.

EWOKACYA, yi , i w prawie Polskun, wyprowadxeme stro-    m EXCESSIK, a, m. zirobn. z Łac. przeskro-

ny za pozwanej <lo sądu jej nieprzyzwoitego, dla czego ^ w    wystąpienie, przestępstwo, wykroczenie,

tak pozwany dopomina się na powozcę poen t erom t-    , rfne Sütêfdiœeifmig. Król Wacław coraz to głę-

oms. kras. Zb. 281 bte Sorlabimj m tuten trembett    w ciężkie zabrnał excessa. Sk. Zyw. I, 306. Ociec

®eriibt»6nf, bettt ber ©tlabcne m*t tmlerlicjt. -    Jzac je‘g0 esCessiki, sobie obroku ujął. Fali/,. Dis. Q. 3.

EWOLUCYA, yi, i w trybie wojskowym, sposidi rozmai- EXCyp0WA(j czyn ,ljM z Łac. wyjmować, warować so-tego szykowania i obrotów zołmerstwa. htas. Zb. 1,-80.    fjci„ircn, «U8„ebmtn, cbie Slu»naVme ma«en. Dok. wy-

obrót, które czyni wojsko, chcąc odmienić formę szyku    y    y ^

lub położenie. Papr. W. 1, 471. eine (mlitoirifdtc) ©üoltt« hra(lu'* tion, fin fOłattennrc. (cf. rękoczyn. Jak. Art. 3, 291.).

na

EXCYTARZ, a, m.zŁac. co wzbudza, budzi, pobudza, bu-

Słownik Lindego wgd. S. Tom I.

91

dziciel, ber SBerïer, Sluftvecfer, fêrmunterer, Slufmitnterer.    plarz abo eksemplarz, przepis, konterfet, kształt, model,

Boh. budić, budjćek; Sorab. i. zbudżadwo; Carn. bud'du;    wizerunek. Cn. Th. b«3 dśyentplar. (Sorab. 1. wotpisz, pźe-

Bosn. prebudillo, budillo; Dal. probudilo; Croat. prebu-    piszmo; Vind. popifmu, podubstvu). Wszystkie Greckie

dilo, zbudilo, prebudilo; Ross. óyAMbHMKi, óyAHJbmmcL.    exemplarze na to się zgadzają. Sekl. Joan. 4. Eksemplarz

Excytarz do walecznego rycerstwa Polskiego. Kochow. 254.    pierwszy abo własny, abo przedni, archetypum. Cn. Th,

(wiersz pobudzający, pobudka). Dziewki nakoniec pognio-    oryginał, autentyk, bte iU'fcfyrtft.

tły pana excytarza. Zab. 13, 279. Treb. (koguta, co je EXENTEROWAG czyn. niedok. trupa wywnetrzyć, epentcriren, §• W szczególności: zegar excytarz. Papr. W.    e{,ten $oi)tcn (aitgjveibcn) fectwn. EXENTER0WAN1E, ia,

1, 31 o. ber SBecfer ait ber Ufyr. P*ocznie kić excytarz,    n EXENTERAGYA, yi, i. wywnętrzenie trupa, bfe dśren*

W*? ^ugo«... PQt- J°w-    .    teratioit. Dana wolność doktorom powiatowym do exen-

intr. niedok., bronią robić, ejerjiren; (Vind. ekserzirati, povajati, povardievali; Slavon. zabavljatise orüxjem, princsâvatise). §. transit. Exercerowaé, ćwiczyć, üben, e-eercirett. EXERCERUNEK, nka, m. robienie bronią, ba§ ßrcrciren. (Vind. povajanje). Plac exercerunku, Vind. povajalishe. EXERGYTAGYA, yi, i. ćwiczenie, bie

EXERUGYA, yi, z. z Łac. Boh. weymoh, wykonanie, usku- terowania pacyentów. Pam. 85,'1, 620. cf. patroszyć, tecznienie, sprawowanie, bie 3Si)Ujiel)ung, SSoIlftrecfuitg. Pra- PYPurranwAć wo jest martwe bez exekucyi. Zab. 5, 102. Posłowie często Zygmunta praszali, aby exekucya, to jest, wypełnienie praw i swobód koronych stać się mogła; ale dla złych czasów musiał ją odkładać, chociaż tak zaniedbaną długo. Vol. Leg. 2, 609. Na sejmie Piotrkowskim 1562 r. exekucya być miała wszystkich praw i statutów; po ...    , .

ale sa przypadki jakieś jego, które przychodzą i odcho-    EXKANCLERZ,    a,    m. bywszy kanclerz, ber    featijler,    flcroc-

dzą, ok,-om upadku koronnego. Ale to jest‘exekucya, fcn' eantler. Zamojski exkanelerz prawdziwy z cnót oby-która nachylone do upadku królestwo, w jego klóbę wsta- i watc s ich Rzymianin. Zab. IG, 172. wia i też przywilejmi, przez króla nam poprzysiężonemi. EXKLAMACYA ob. Wykrzyk, wykrzyknik; Slovac. wikriko-0 rzęch i Qu. 40.    §. W szczególn. Exekucya, wykonanie watelka, wykrikowani, wykriknuti.

przez urzędnika wyroków sądu. Kras. Zb. 1, 281. bte ge* EXKLUDOWAG ob. Wyłączyć. EXKLUZYA ob. Wyłączenie; ïtd)tltd)e feution, UrtljetlSnoUstebung, T)ecrct3»oUftrecfung. U- Boh. wyrażka.

stępcę z społeczności wiernych. Kras. Zb. 1, 281. KOMUNIKOWAĆ ob. Wyklnąć, wyłączyć.

EXKREMENT, u, m. EXKREMENTA, ów, liczb. mn. co stolcem odchodzi, stolec, bie décrémente, ber ©tulif. Krup. 5, 722.

EX-

krzywdzona sprawa Gdzie wprzód exekucya, niżeli sąd EXK0MUN1KA, i, £ klątwa, bic (SKOimmmlcirlmfl, btt Sir-stawa. Pot. Zac. 51. Rozkazano aby exekucya w w,ę- #(„k„ obrra(Jek koście,n01?o prawa, wyłacMjacv prze. *ieniu udziałał, to jest, aby ją udawił. Warg. Wal, 168.    ’ Ł    r    J ⁴ Jł j v

g. Wymożenie zaległych podatków, ba$ crsitnittgette (Eilttrei* ben ber Sîücfftdnbe. Żołnierze do niego posłano na exekucya. Ld. EXEKUCYJNY ob. Wykonawczy. EXEKUTOR, a, m. wykonawca, wykonacz, ber ©jtecutor, 3So£ljic= tyer, ‘Ekzekutor, abo ‘eksekutor, sprawca, wykonacz, sza-farz testamentu. Cn. Th. 170. Exekutor abo wyciągacz EXKUZA, y, *. wymówka, wymawianie; bie ßntfdiulbigung. sprawiedliwości bozćj. Wys. Ign. 83. W rodź. ieńsk. EXE-    11,73. Wszystkie długi exkuza płacił, ib. 13, 207.

KUTORKA, i, bte (Śrecutorinn, Mjieberinn. EXEKWO-    EXKUZOWAC czyn. niedok., wyexkuzować    dok., wymówić,

WAĆ czyn. niedok., wykonywać, ‘wyiszczać, epegntrett, noU*    wymawiać, entjc()lllbtgcn. Exkuzowal się,    iz o tern nie

ftreefen, üoUjte^ett. Próżno jest prawa czynić, które wy-    niyślił. Sk. Żyw. 1, 323. Exkuzował się, i wywodził

iszczane abo exekwowane nie będą. Herb. Siat. 24. Co    si?> a,e niewinności swojej wywodzić nie mógł. Sk. Zyta.

wojewodowie postanowią, to starostowie niech wyiszcza- _ U "^6.

ją. ib. 181.    ‘    ËXOFFICYA, ów, liczb. mn. urzędowe ciężary, amtliche Sa*

EXÉKW1E, ij, liczb. mn. z Łac. obrządki pogrzebowe, [po-    Uciążliwe przedtym były dla miast exofficya czyli

minki. Smotr. Apol. 147.— 1], bie (^eguictt; Croat. po- dawanie stancyj dla dworu królewskiego, tudzież w czasie kop, pokapanye; Rag. sprovod, sprovodisete, ukóp; sejmów i t. d. Shrzet. P. P. 2, 113.

Corn, vile, (cf. wilia). EXEKW1ALNY Rag. sprovodni, EXORBITANCYA, yi, z. w prawie Polskióm przestępstwo ukopni;— verb. Bag. sprovoditti parentare.    przeciw stanowi publicznemu. Roku 1669. był sejm ex-

EXKMCYA, EXEMPCYA, yi, i. EXEMPT, u, m. EXEMTA,    orbitancyi, na którym starano się przywrócić do dawne-

y, i. z Łac. przywilej uwalniający od obowiązku przyka-    go trybu, co z klóby należytej wypadło. Kras. Zb. 1, 281.

zanego. Kras. Zb. 1, 281. bie èremttott, 33efrci)ung oott ei*    co ex orbita legum wypadło. Vol. Leg. 5, 978. ©efe|tvt‘

tter ©taatölaft. Sprawy o exempeye czyli wykupna zasta-    brigfeit, SlbtDCtcbltitg Dom ©efe^e. Trzymając    się prawa, nie

wy. Czark. Pr. 2, 106. EXEMT, a, m. exemeya uwol-    trzeba nowych szukać śrzodków na zniesienie nicsłycha-

niony, ein %iniirter.    "    nćj exorbitaneyi. Leszcz. Cl 78. EXORBITOWAG, intrans.

EXEtMPLARZ, a, m. EXEMPLÀRZYK, a, m. zdrobn. ‘ekzem-    niedok., z kluby praw wykraczać, bie ©rdttjeit bcC ©efe|eS

EXORÇYSTA-EXPENS.

EXPERYMENT - ĘZAJASZ.

635

iiberfcfyreiien. Marszalek sądzi excessa, które pod bokiem EXPERYMENT, u, m. EXPERYMENC1K, a, m. zdrobn., do-królewskim exorbitowaly. Nies, 4, 249.

EXORCYSTA, y, m. z Greckołac. mający moc wypędzania

dyabïa z opętanych. Karnk., Kat. 265. ber ©rorcift, ŚfceufelS*    peryment posłuszeństwa dal w szkołach mniejszych. Sk.

befd)mbrer, ieufclöbattuer. {Rag. zaklignalaz). Exorcystowie,    Żyw. 4, 391. (cf. praktyka). §. Termin prawny, według

zaklinacze czartów, czarty mieli wymiatać z ciał ludzkich    statutu Litewskiego, rozpieranie się; sposób rozkazu są-

Sk. liaz. 427. Cerem. 4, 154. Trzeci stopień święcenia jest    dowego, aby stronę zwłóczącą przymusić do stawania u

éxorcystôw. Kucz. Kat. 2, 618. EXORCYZM, u, w., za-    sądu, i to jest pierwsze accessorium. Kras. Zb. 4, 282.

klinanie czarta, bie £eufelêbefd)môruug. {Rag. zaklétve). Exor-    3ro<*ngêbefefil an bie jogernbe s}iartlje9, ftćf; nor ©eridjt ju ftellen.

cyzm, wypędzanie czy odpędzanie mocą bozką złego ducha. EXPLEJACYA wykoczołowanie ob. Koczować §. 2.

Cerem. 4,449. zaklinanie, poprzysiężenie; poprzysięga i zaklina kapłan dusznego nieprzyjaciela, aby z stworzenia, które ma być chrzczone, wyszedł. Rrbst. Nauk. T. 2.

Najlepszy na złych duchów exorcyzm, kij. Teat. 44. b, 75.

EXORCYZMOWAG czyn. niedok., zaklinać abo zażegnać * EXPO ST U LO W AC z kim, intrans. niedok, żądać od kogo

sprawowania się z czego, spierać się z kim, ötm jcmanbnt SÎedjenfdiaft forbern, fidj mit tbnt berunt biêputiren. Poczęliśmy z gosdodarzem expostulować, czemuby w tak zacną wigilią tak słaby dał objad. Star. Ref. 44. Kiejstut, dowiedziawszy się, że Jagiełło nań się zmówił z mistrzem Pruskim, expostulowal z nim o to. Biel. Kr. 219.

świadczenie, dowód, próba, ber ©rfa&rungSuerfudj, ber 33er* fucfy, bie (grfabrmtg, bie $robe,. ber Setnetl Pierwszy ex-

EXPLIKACYA oh. Wyłuszczenie, wyprawa, rozbiór, objaśnienie, wyjaśnienie. EXPLIKOWAC ob. Wyłuszczać, objaśniać, rozbierać.

czarta; Rag. zaklignati; ben îeufel befc^tvorert, auêtreiben.

Olej exorcyzmowany, t. j. poświęcony, i nad którym szatańskie wyklinanie. Sk. Żyw. 4, 495.

• EXORTA, y, z. EXORTECZKA, i, z. zdrobn., napominanie, bie ®rmai)nung8rebe, ©rmafmung, (Ermunterung. Nietylko tygodniowe do dyscypułów' exorty miewał, ale też ustawicznie króciuchne nauki czynił. Sk. Żyw. 4, 391. Na księ- EXPRESSYA ob. Wyraz, wyrażenie.

dza krzyk, że coś złapie za pogrzebek, exorteczkç. Xiadz. 53. EXPROM1SSOR, a, m., wyręczający dłużnika, zareczvciel, EXOTYCZNY ob. Zagraniczy, obcy, przywoźny. EXOTYCYZM, rękojmia, poręcznik , ber fcfirgeV <&en>fi$rlefftar, @Utjfc$er. u, m. sposób mówienia czyli wyraz nieswojski, zagraniczny, Slovac. jnonasledowka.

EXPEDYCYÂ, yi, z. odprawa, wyprawa, bie ©rpebition, 2iuśh fertigung, Abfertigung ; ber ^rieg^ug. Expedycya poczty zabawiła go przez cały dzień. Lub. Roz. 54. Expedycya generalna ob. pospolite ruszenie. EXPEDYOWAC czyn.

niedk., wvexpedyowa6 dok. odprawować, wyprawować, er* EXTRA ob. Oprócz, nad. - g. Nadzwyczajnie, arcy pebiren, aubfertigeu, abfertigen. Nie miałem czasu, bo był wielce, bardzo, aujkrorbeutltdj, fefyr, ftarf. Gołego oręża dzień expedyowania poczty. Lub. Roz. 54.    extra się lękam. Teat. 4, 55.

EXPEKTATYWA, y, z. nadzieja dostąpienia czego, bie An* EXTRAKT, u, m., EXTRAKCIK, u, rn., zdrobn., wypis, wy-martf^aft. Ma u króla ekspektatywę na biskupstwo, sta-    ciąg, 2lll3$ug, ©Jtract. W prawie: transakeya z protokołu

rostwo. Cn. Th. 470. Expektatywy, przywileje na prze-    kancellaryi autentycznie wyjęta, z pieczęcią, korrektą i pod-

życie dawane. Czack. Pr. 212.    pisem konfrontującego. Kras. Zb. 4, 282. 'Ekstrakt pra-

EXPENS, u, m., et y, ź„ w liczb. mn. EXPENSA, ów*    wny. Cn. Th. 470. §. Medic. 'Ekstraktu aptekarzów, wy-

koszt, wydatek, rozchód, bte Aufgabe, btC Soften, ber    ciągnienie istności, duszy. Cn. Th. 4 70. Syr. 96. eilt Ute*

9luftvaitb. Rag. trâtgna, (cf. strata); Slavon. troshak; Croat.    bicinifćber ©rtract. Extrakt, wyciąg, istoty oddzielonej od

sztrossek, nolróssek; Dal, tratua; Ross. ipaia, Hdopa.    roślin, za pośrednictwem wody. Dyk. Med. 2, 150.

Expens ta z dochodów na expensa nieprzewidziane wy-    Krup. 5, 33.

znaczonych, wyłożona być ma. Vol. Leg. 6, 846. Zy- EXTRAORDYNARYJNY ob. Nadzwyczajny. Działa ‘extraor-gmunt zastępował przez dwa dni ęxpens bądź na konie, dynalne. Archel. 48. id.

bądź na ludzi. N. Ram. 9, 27. EX PEN SO WAG czyn    EXULANT ob. Wygnaniec, Ross. 03eMCTB0BaHHtift.

niedok., wyexpensować dok, wydawać łożyć na co,    EXULANTSKI, a, ie, wygnańczy, beó Sattbeö uertuiefen, im

geben, Aufrranbmachen, moraufoermenben. Croat. potrossu    befinbltcb. Exulantskie sejmiki, Smoleńskie, Starodu-

jem, potrosilszem; Ross. npoTopHTb, H3TpacTb, iicipa-    bowski'e yoL L    7> 186> (zakordonowane). EXYLO-

Więcej me godz. się «pensowa«, jak tyle, ile WAĆ w ^ Hoss oseMCTBOBSTL.

iTemK tj 19 T « 7a „Se°d    EXVSTENCYA A Byt, bytnoUd, jestestwo. Kras. Zb. 1,281.-

pan niial expensowa« dla mnie. Teat 56. e, 112. (ni-    Wî«l«1»i fi«//bivstvo; Ross. cyutecTBMBHie, cyntHoetp;

szczyć, uboży«, ftdj Stoflcu nmdje.t). EXPENSOWKOSC.    Ecd. ocymecTBtei    «hthoctbEXYSTOWAC >>y« 1^

śei, ż, kosztowno««, wydatek wielki, SoftOarfcft, fltofc    stwo czyli bytność    mie , istną«, ttiftntn, tiwtamtn (eąn,

siilêanfccn, Sliifmmib. EXPENSOWNY. », o, — ie    Hoss. BCmeciBOBBTt, yiuecrBOBarb. Esystujący .Ross.

kosztowny, wielki expens czyniący, łożący, toftbar, mit cym»! f< f    BOcnputBinm cymecioo.

Slufœaitli. Expensownic żyje. X’.iqdz. 2«.    EZAJASZ vb. Izajasz.

Gdyby wierzyciel, opuściwszy przedniejszego dłużnika, trzymał się wiary expromissora; tedy ów bywa wolny, a na jego zapis zlecony expromissor następuje. Chełm. Pr. 459.

EXTORSYA ob. Wydzieranie, zdzieranie, wymęczenie, wy-możenie, wycisk.

, mocno,

ohiisaTb.

636

FÀ-FACECYÀ.

FACELET - FAETON.

F.

F - litera szósta alfabetu łacińskiego. Kras. Zb. 283. Głoska ta ‘FACELET, ‘FACILET, FACELIT, FACOLET u, m

nie jest Słowiańska, dlaczego tei tu pod i żadnego sło-    fazzuoletto; Vind. facinötl, facilet, facenetl, hantvela, ha-

Słowiańskiego nie znajdziesz.— Omnia apud Sla-    dra; Garn. fazanękćl; Boh. facaljt, chustka do nosa, ba$

vos noinina, quibus litera cp, et apud Bohemos (et    ©djititpftud;. Facelet jej byl łzami napojony. J. Kochan.

Polonos) f initium dant, suam peregrinitatem produnt    Fr. 69. Olejek trwałej woni ku rękawicom i faccletom

et sur.t numéro exigua. Durich Bibl. SI. 1, 103. Atoli    które chcą wonne mieć. Sienn. 373. Mam facelet od

Czesi w niektórych Słowiańskich słowach w przemienili    niego; jeszczem panną była, Tańcował ze mną, głowa mu

U nas    się zapociła, Otarłszy, rzucił na mnie, jam zchowała.

Sm. Siei. 91.    §. Chustka, eût £ud;. Wszedłszy w grób

ujrzał prześcieradło leżące i facelet, który był na głowie jego, z osobna zwiniony. Radź. Joan. 20, 7. (chustkę. Bibl. Gd). Stroje białogłowskie, jakie są rucha, facolety, pończoszki, ferety.... Gost. Gor. 129. Kobiety strojów niezwyczajnych nie mają wymyślić, facelity od wierzchu głowy do ziemi. Petr. Pol. 2, 197. Twarz jego facele--tem zawiązana. Rej. Post. Ooo. 1. Facilet. Paszk. Dz. 122. W facelit co zawinąć. Hrbst. Nauk. C. 4.

Ital.

wa

na f n. p. fausy » wąsy, fausaty « wąsaty. — jedno słowo: fu! fukl fukać—- niepewno, czy swojskie, czy przyswojone. g. Dawni pisarze Łacińskim i Greckim słowom przyswojonym zoslawują ph n. p. philoso-phia, Phaeton; my teraz piszemy wszędzie f zamiast ph, n. p. Filozof, filozofia, filozoficzny, Faeton. Kpcz.

Gr. 2 , p. 260. w czém Włochów naśladujemy.

FA! FA! unykrz. pfa, pfe! Nie mogąc wstrzymać, zawołali:

fa, fa! Dwór. F. 4. fe, fi! pfe! ob. Fafać, fejdać.

FABRYKA, i, i. z Łac. 1) budowanie, wystawianie budowli,

b«s hatten, ber Salt. Cały majątek swój fabryce ś. Pio- FACHA, y, i. z Niem, przegroda, baS    bie Slbtyetiutty.

tra darowała. Warg. Wal. 229." Uaur. FÀ. 6. Fabryka Cebulę morską, rozebrawszy na fachy, w śklenicę włóż. zamku Grodzieńskiego, dla nieoddania potrzebnych pie-    Sienn. 627. Wydłub' z jabłek    jądra i    z ich fachami włóż

niędzy, jeszcze niedokończona. Vol. Leg. 5, 520. Roz-    do garca. ib. 522. Okrętny    piecyk    w sobie    fachy ma,

poczęta fabryka, ma bvć podług podanych abrysów kon- jakoby półki w łąkotkę. ib. wykł. tynuowana. ib. 7, 102. g. Budowanie, gmach, ba$ @e* FACYATA, y, z. FACYATKA, i, i. z Włosk. domu przednia Mube. Kościoł ś. Zofii wszystkie    inne fabryki wspania-    ściana, czoło,    bie    ftrontc eine$ ©eMubeS, bie ftaßc    (ob.

łościa swoją przechodzi. Star. Dw.    5. Nagle z gruntu na    2lbl().). Próżno na    facyacie pałacu zawieszać herby,    kie

wierzch fabryka wspaniała A przerozległa powstała. Przyb. dy we śrzodku głucho o familii. Mon. 69, 259.    §. Je-

Milt. 29. §. Sposób budowania, ułożenie, struktura, bie    dna strona karty, stronnica, pagina, eilte    ©eite beś Platte?.

3lrt be3 Saue«, ber Sau. Fabryka lub ułożenie serca takie    Od arkusza extraktôw, po dwadzieścia    wierszów naje-

jest.... Krup. 2, 238.    2) Warstat rekodzielny, ręko-    dnćj facyacie,    po    złotemu. Vol. Leg. 7, 325.    §.    Zart.

dzielnia, rękodzieło, eilte Ś«brif;    Vind. rokodelauzhnia;    twarz, oblicze,    baS    Shltfty, ba$ ©efidjt. Wątpię, aby    me-

Ross. 3aBoiï. Trzeba nam założyć fabrykę krajową na    go pana ta malowana ułudziła facyalka.    Teat. 24, b. 46.

wszelkie towary. Koił. List. 1, 76. Fig. Słowa nowe z    (twarzyczka). Niepodoba jćj się twoja    facyata. Ld. *§.

ich fabryki wychodzące. Mon. 69, 252. 3) Fabryka, FA-    Kształt, bie Sefdjaffcnljeft. ber    Buftanb.    Ta była    Rzymskich

BBYKACYA, yi, i. zfałszowanie urzędownych pism. Kras.    obrotów facyata, Wtenczas,    nim dalej Anton    je pomiata.

Zb. 1, 285. bie Serfalfdjuitg geriettlidjer ©cbriften. Sakancel-    Cbrośc. Fürs. 62.

larye nasze pieniactwa i wybiegów składem ; sçdztwo fa— FACYENDA, y, z. bACYENDKA, i, ź. zdrobn. z Włosk. spra-bryk i korrupcyj professya. Zab. 16, 166. FABRYCZNY,    wka, handelek, szachry, frymarczyk, eilt fôailtyattbel, £«ttfd)*

a, e, od fabryki, budowli lub rekodzielni, Sait*, ftabri*    fjaitbel, ©ClPjattbel. W takie go facyendy wprawił kunszt

fett«. Dozorca i pisarz fabryczny." Xiudz 101. Torz. Szk.    łotrowski, Że w rok poszły intraty i summy i wioski. Kras.

57. Ross. 3aB04CKiH, noAsaWemü. FABRYKANT, a, m.    Sal. Ul. Plenipotent, wziąwszy mię za rękę, rzekł:

rękodzielnik, eilt ^abritant. Croai. rukolvöreoz; lio*s. 38-    mam z WMc Panem facyendke. Zab. 11, 159. bACY-

bo4’ihkt> FABRYKANTKA, i, i. bie ftabriłantinn. FARRY-    ENDARZ, a, m. który za facyendami chodzi, eût îaufdp

KANTSKI, a, ie, od fabrykanta, ftalmfanten «. Fabry-    ^nbler, ^aitfbaitblcr, ©elb^ftnbler. Znasz tych facyendarzów,

kantskie exkuzy. Torz. Szk. G. FABRYKOWAĆ cz. niedok.,    lichwiarzów, kapitalistów. Teat. 33. d, 9. FAC\ENDAR-

zfabrykować dok., robić co, składać co, osobliwie co nie-    KA, i, i. eilte Xcittfc^^ättblerilUt etc. FACYENDOWAC, ał,

dobrego, frtbricirett. Pan Laurenty zfabrykował testamenty    uje, act. niedok. facyendy robić, Laujtfyfianbel, ©elbijaitbet

Teat. 5, 134.    *    int kleinen treiben, (cf. frymarczyć).

FABULA, y, i ‘FABUŁKA, i, i. zdrobn. eilte Mire, eine FAETON, nta, m. syn słońca, który nie umiejąc kierować

bel. Jest o nieśmiertelności plotek i fabuł u pogaństwa dosyć; a u samych ehrześoian prawda zostaje. Sk. Kaz. 611.

FACECYA.yi, z. z Łaeiń*k»wł>sk. kunsztownie i śmiesznie powiedziana rzecz. Marz. kunsztowan e. ib. koncept zabawny, dowcipny, żarcik, eût fdterjbaftcr Sty. Rag. scjala. (cf. żart).

mo-

czemu

wozem słonecznym, zginął,    Przysłowie być

że; nie bądź Faetontem, t. j. nie napieraj się, nie sprostasz. Petr. Bor. 2 M. b. — §. Gatunek nowomodnych wysokich kolasek, ein faeton, eine 3lrt bo^er ffiagett. Fae-toncik zdrobn. cf. doroszka.

FAFAć, aï, a, ad. niedok., mówić fa, fa, abo pfe pfe,

$JIfe fageit, pfui fagett. Skoro poczną nieczyste mieszać, muszą fafać, nie chcąc i nie mogąc złego wąchać. Dwór. H.

FAFAŁEK, łka, m. Złote fatałki. Nar. Dz. 218. bzdury, szuszfałki, glitter.

FAGOT, u, m. z Franc. narzędzie muzyczne dęte, wydające odgłos basu, ber gagot. FAGOCISTA, y, m. grający na fagocie, ber gagotift.

FAJA ob. Fajka.

FAJANZA, miasto wstanie papiezkim, sławne wynalazkiem pięknych fabryk farfurowych, ztąd mający« h fajansów nazwisko. Dyke. Geogr. 1, 496. FAJANS, u, m. łapance.

FAJDAĆ ob. Fejdać.

FAJERBAL ob. ognista piłka. Jak. Art. 3, 291. FAJEBKA,

FEJERKA, i, z. (z Niem. gener), eilt Sïofylenbecfen, ©lutfj* FALA, i, z. icf. wełn, Germ. 2Me); Slovac. et Boh. wlnobitj;

Sorub. 2. źwalla; Ross. BOJiHeHie, 3biób, 3bióe.ib; E<cl. KAAi.Miïc; nawałność morska, ein ©eefturut. Cn. Th. Wody morskie za falą wylewają z brzegów. Gorn. Sen. 28. Fala okrutna morska powstała. Warg. Wal. 21. Fala na Wiśle wielka. Mon. 69, 68.    § Fale plur. zowią ci, co pa

wodach żeglują, wzruszenie wód przez wiatry, które czasem statki wodne i okręty zalewają. Otw. Ow. 441. wełny, bie Sßellen, Sßogen. Niech stanie wszystek w falach ocean burzliwy. Dardz. Tr. 165. Wszystko się na kształt fali na morzu tu i owdzie chwieje. Teat. 42, d. d.

w materyach politycznych. Mon. 72, 53. Faktorom, czyli handlowym urzędnikom. Pam. 85, 1, 826. Kupcy mają swe faktory tam, zkąd im towary przychodzą. Gród. Dis.

D. 3. Zysk nasz bywa wr lęku faktorów i legierów cudzoziemskich. G od. Gor. 107. Faktorowie na poły się dzielą zyskiem, ib. Rutyliusz nie był celnikiem, ale celnikom za faktora służył. Warg. Wal. 219. §. Szczegół— niej, żyd stręczyciel, ein jübifdier gaftor, SWĆtfler, 3ubrittger. Zyd faktor, żyd i doktor, żyd jest i podskarbi. Comp. 395. FAKTORKA, i, z. bie gactsmmt. bie Hnterljäiiblerimt. FAKTORSKI, a, ie, gadorś». FAKTOROWAĆ cz. niedk. faktorstwem się bawić, ben factor ntadjen. FAKTORSTWO, a, n. bte gactoreę, ba3 ©efdjćift eines gactorä, 3ubringer$, ttnterbćinblerS.

becfeit. Boh. ohfiwadlo, ohniśtko, ohniśtatko; Slovac. za-hrjwadlo, ohniśtótko; Sorab. 1. wohrjwadlo; Rag. ghrio-niza; Bosn. grasta, fogun; Slavon. tava, kadionica ; Carn. kadilnèk; Vind. ponou sa vogle, gretniza, grieterza; Ross.

KaH4>opKa, HtapoBHfl; Croat. serjavnik, (cf. żar, żarzewie).

Ładna fejerka. Teat. 8, 59. W kramach nad fejerkami się grzeją. Raur. Sk. 347. (cf. kotlina, kotlinka, ognisko).

Mosiężna do grzania pościeli fajerka, szkandalan od niektórych zwana. Mon. 71, 204. ein Settrcćirmer. 'Fairka « piecyk ruchomy żelazny. Cn. Th. 171. Fairka stołowa

do grzania potraw. Cn. Th. ib. Na szkucie fajerka jest fig. Fale przeciwnej fortuny. Pot. Syl. 62. zrobiona z dwóch desek na kant zbitych, które na budzie FALANDYSZ ob. Falendysz.

JERWERK ob. Fejerwerk.

przy kominie stawiają, aby się nie dymiło w kuchni. Ma- ‘FALANGA, i z. [z Greek. qpóż.ay| » szyk bojowy, 2.] Tak gier. Mscr. — Fajerka do kadzenia, ein fRmtcfybecîen. FA- Macedonowie zwali swoje najmężniejsze wojsko, uszykowane w czworogran ; wielka falanga miała ludu szesna-FAJFER, fra, m. piszczek, z Niem. ber Pfeifer. Biegając    ście tysięcy, m;ła połowę tego. Warg. Kurc. praef. bet

przez rózgi, na to tylko żali sie, iż mu fajfer piszczy    ^alflîtr ber SDîaceborticr.

nad uchem. Boh. Dyab. 3, 93. ‘Teat. 47, 8. FAJFKA, FALBAKA, FALBULA, FALBANA, FALBANKA, i, i. zdrbn., FAJKA, i, z. FAJECZKA, i, z. demin., Boh. fagffka; Sio-    z Franc, falbala, obszycie    fryzowane u fartuchów, sukni

vac. pipka; Hung. pipa; Vind. feifa, kadniza, fruleviza ;    białogłowskich, bte galbel,    bie grifur an ber Stleibung efneS

Sorab. 2. feiffa. Cybuch z lulką do palenia tytoniu, eine    grauen$immer3. Croat. obtök, obmet; Carn. obłok; Bosn.

îabacfépfeife. Słodka rozrywka w cichym pokoiku, Ko-    obtoka, rese, skut, kraj od sukgne; Ross. BUMenta, Ha-

chana fajfko , tlący się piecyku. Mon. 71, 70. Min. Ryt.    iua4Ka; Eccl. omcti, BOCKpnjie. Falbule wysiekane » wy-

5, 318. Chodzi z fajką bezpieczny Sawka kozak po    rzezane, wykłóte, Gall. pretintailles, aiiêgefiodjene galbelrt.

Majdanie. Zab. 16, 123. Kapral nakrzesał ognia, i za-    Tr. Szarfy trefne z falbanami. Comp. Med. 705. FALBA-

palił sobie fajkę. Ossol. Str. 1.    NOWY, a, e, od falbany, galbel*. FALBANOWATY, FAL—

FAJNZYLBER ob. Fejnzylber. FAJNZYLBR ob. Fejnzylbr. BANIASTY, a, e, na kształt falbany, falbelartig. FAJLENDYSZ oh. Falendysz. FAJNGULD ob. Fejnguld. FALBIERZ ob. Farbierz.

FAJT! interj. smyk! nutfd)! tyutfcfy! Że krzty nad ciebie nie FALC, FALS, FELC, u, m. z Niem. bie galje, laskowanie* mędrszy jest twój szyderz, fajt ogon pod siebie. Zab.    fuga, n. p. Spódnice z falcami. Comp. Med. 705. (cf.

9, 60. FAJTAĆ czyn, niedok., śmigać, smagać, ćwiczyć,    fałd). W futrze od drzwi lub okna, jest felc do ramy od

fcfnnie^en, peitfdjen, Ratten.    okna lub do drzwi. Magier. Msk. §. Falc, u introligatora,

FAKCYA, yi, z. zŁac. partya, strona, eine gaction, Çartljety.    kościany lub drewniany, do    kształcenia sznurków na grzbie-

Fakcye niebezpieczne bywają. Gemm. 78. Luboś się zgar-    cie książek. Magier Mskr.    baé galjbein ber ‘Budjbinber. FAL-

bił, Mości Panie Wójcie, Przecież, jak mówią, fakcyi nie    COWAĆ, FALS0WAĆ cz. niedk., u introlig. składać ar-

FALCGRABCZYK, a, m. rodem z Falcgrabstwa Ryńskiego, eilt ^faljer. FALCGRAB1A, bi, m. albo bipgo subst, elektor palatyn , elektor Bawarski, ber ^faljgraf, ber 6l;ar* fürft OOtt ber ^falj. FALCGRABINA, y, ż. elektorowa Palatynatu, bie ^faljgraftmt — FALCGRABSKI, a. ie, od

FAFAĆ-FAKTOR.

FALA - FALCGRABGZYK.

637

strójcie. Bratk. C. 2, b. W gnuśnym pokoju tylko fak-    kusze do oprawy. Magier. Mskr. faljen, berçm Sitdjbinber.

cye, tylko swary stroją. Kochow. Wied. 5.

‘FAKIEL, kii, z., z Niem. pochodnia, wachla, bie gacfel. Fa-kle jarzęce wr reku trzymali. Auszp. 56.

FAKTOR, a, m. FÀKT0REK, rka, m. zdrobn., sprawca in-teressów drugiego, ber gactor, ©ef^âftôbeforger. Faktorowie i kommissyonarze, toż samo znaczą,-co posłowie państw Palatynatu, palatyński, pfMiif^. Elektor falcgrabski aba

palatyński, Bawarski, ber ©fmrfurft tum ber ^fdj, — FALC-GHABSTWO, a, n., palatynat, bie ^Ifalj. Wyższy Pala-tynat czyli Falcgrabstwo wyższe w Bawaryi, btc £>berpfalj.

czyn. niedok., zfałdować, ufałdować dok., we fałdy zbierać abo układać, Boh. faldowati, zahybugi; Sorab. 1. bawduyu; Sorab. 2. ropisch; Cum. favdam, sgerbiti; Vind. baudati, sbaudati, gubati, ob. Gubać; Bosn. ghibati, prigibati, fraskati, namrriskati, ruditi, podvratiti; Rag. zghîbati, nasetipati, pokuppiti; Croat. gibati, rugati, guzati ; Dal. fraszkam; Ross. cymm, nacymiTb; fälfeht, falten, tn gab ten legen, propr. et ßg. marszczyć, mnjellt. Bardzo misternie ufałdował swój płaszcz. LIaur. Sk. 518. Kończy Moloch, czoło fałdując z rozpaczy. Przyb. Milt. 38. A ty moje czaczko Zfałduj czoło, właśnie ci pięknie być dziwaczką. Zabi. Z. S. 13. Spierać się o co, podniósłszy brwi do góry, zfałdowawszy czoło. Pilch. Sen. list. 4, 62. FAŁDOWANIE, ia, n. subst. verb., zmarszczenie, zbieranie, szypłanie, baS galten, gälteln, ht galten legen, tajeht.— §. Zbiorowo Fałdy, zmarszki, bte galten, Sîmijeltt. FAŁ-DOWAÏY, a, c, na kształt fałdów, w fałdy złożony, gc* faltet, gefältelt, une galten. Na tej roślinie w marcu na prątkach wyrastają pąpie brodate, fałdowate. Syr. 1155. FAŁDOWNY, FAŁDZ1STY, a, e, marszczony, pełen fałdów, Sorab. 1. bawdoyitć, bawdwanitć; Vind. baudast, gubasten; Cum. gubne; Rag. skùtast; Boh. rdsnÿ; Ross. óopHCTUM ; wali galten, faltcnrci^, faltig. Gdy szybko wiatry siekła, głóg ją w biegu wstrzymał, Gdy za suknią lałdzistą kolcami poimał. Zab. 1, 189. Nar. Fałdziste. szaty. 1 Leop. Lam. 4, 14. FAŁDZIĆ, ił, i, cz. niedok., przełamać, przekładać, faljett. Staremu kapeluszowi wyniosłość pychy właśnie on odświeży W trzech narożników fał— dząc go odzieży. Zab. 12, 74. (haftując). Już i morze swej igły dowcipnym poskokiem W kłęby fałdzić poczęło błękitnym zatokiem. Zab. 15, 31. Kniaź. FAŁDZIK, a, m. zdrobn. rzeczowa, fałd, eilt gältd)eit. Ross. ^a^onna. Z pływającą jej suknią igrają wietrzyki, A wstyd lękliwy ściąga rozpierzchłe fałdziki. N. Pam. 19, 111.

Niższe Falcgrabstwo, czyli Palatynat Renu albo elektorat w cyrkule elektorskim czyli dolnym Reńskim, bte tinter* pfalj, bie <)3fal$ am feilte im 61mrfret|e. Dykę. Geoyr. 2,

256. — Wyrw. Geoyr. 208. — Falcgrabstwo, collect.

Falcgrabia z Falegrabiną, ber ^faljgraf llilb btc ^faljgräfhtn.

Cf. Grof, Grabią, Hrabia, HrabstuJo, Margrabia, Mar-grabstwo, Burgrabia, Burgrabstwo. %

FAŁD, *FAUD, u, m. FAŁDA, y, i. FAŁDKA, FAŁDECZKA, i,ź. zdrobn. (Boh. et Slovae. laid, fâsa; Garn. iavd, bavd; shkriz, guba; Vind. fałd, garba, guba, baudi; Bom. glrib, puęo, fraska; Bag. ghib, obtok , skCit; Croat gib, guza;

Dal. fraszka, brazgotina, gib; Sorab. 1. fałda, bawda ;

Hoss.    <i>ajiAom<a, boiób, cniót, ncpeniÓB, nepe-

rwÓKa, aarnóim, aarnöx, ctua4Ka; liai, fałda; Angl. foki;

Anglos. fealde; Hisp.• falte; Holl, veude, Gruec. nlovg;

Lat. med. faltus; Lat. plica); bte gälte, zmarsk w jakiej ma-teryi, w suknie, w sukni etc., czy to z pogniecenia, czy też dla stroju umyślnie założony; n. p. Nałogowi nie poradzisz, Fałdu w sukni nie wygładzisz. Jakub. B. 75.

Sposób, aby faudów i żadnego pogniecenia w szatach znać nie było. Uaur. Sk. 572. Na ostrożnego że strzała trafiła, W fałdach się tylko jego szaty zawiesiła. Olw.

* u-

Ow. 182. Szaty przedtym niewiasty miewały od wierzchu do ziemi pełne szwów i fałdów. Mącz. — Cóż to, ja twoja żona, mam chodzić o dwu fałdach w staroświcc-kićj kiecce? Papr. Przyk. C. b. Fałd postawowy * śrzo-dek założony w postawie sukna, bic üOîttte, ber Śrudj bc3 $udjśł im ©tütfe. Tr. Fałdy rozsypuję albo rozpuszczam, replieo. Mącz.— §. Fig. Fałdów prz-ysieść nad czem stawicznie nad czym pracować, ftdj besj einer Arbeit galten ftßCtt, auöbauentb fleißig fep. Uczone dzieła letko się nie robią; nad niemi fałdów przysieść trzeba. Ld. cf. Boss. FAŁDYSZTOH, u, m. Ital. faldistorio, una delle sedie, che npHChcTi assiduitas; npHCMHBOCTŁ, iipHCB^nodb : ad}. usano i prclati nelle chiese, wezgłowie do klęczenia. Tr. Eccl. iipHCB4HTejr>HbiM, npHCfi4HHii assiduus. Subst. npif- ein Ämepolfter.

C*4HHKTi.

wpędzać, w ciasny kąt go wpierać, duszno mu robić, eh tten in bie (Enge treiben, tint hrô ©ebrängc bringen. Nieprzyjaciel naszym bardzo fałdów przysiadł, żywności im broniąc. Zołk. Mscr. 25. Moskwicin nam fałdów przysiadł. Star. Ref. 12. Za cesarza Zygmunta Turek chrześcianom przysiadał bardzo fałdów. Biel. AY.,314. (faudów. Petr. Pol. 314). !Oni nieprzyjacielowi fałdów nie przysiędą. Czahr. Tr. G. 2. (nie dadzą mu się we znaki, da on im radę). Zaczyna się przytulać, fałdów jej przysiadać, W swej mowie kształcić, błaźnić, i jakby szpak gadać. Zab. 14, 29. §. Fałdy na ciele » zmarszczki, IRunjeln. Smutek w mego wieku porę Młodego pomarszczył mi w drobne fałdy skórę. Kulig. Her. 85. U starych wszystkich oblicze jednakie, Szpetne i pomarszczone, jako fałdy jakie. Prot. Kont. B. Dziad o jednym zębie, Wiele lat, tyle fałdów mający na gębie. Treb. S. M. 28.    §. Fałdy łamać * zmarszczyć

się, bte ©ttrne ntnjeln. Darmo on fałdy łamie, bo już dla niego nadziei nie ma. Pot. Arg. 352. On sie kryguje; on fałdy łamie. ib. 736. FAŁDOWAĆ, a 1, uj*e,

§. Fałdów komu przysieść * do ciasnoty go ‘FAŁECZNY, TAŁESZNY, a, e , FAŁECZNIE przysł., (Boh.

557.

faleśny ; t Sorab. 2. falschni ; Lat. falsus; Svec. falsk; Isl. falskur; Angl, false ; Biber, falsa; Gall faux) §. 1). fałszywy, nieprawdziwy, falfcl). Mamy światłość prawdziwą przeciwko fałecznćj światłości mędrców tego świata. Biał. Post.

90. Fałeszny świadek. Leop. Deut. 49, 18. Dyaboł zwodzi przez fałeszne nauczyciele. Karnk. Kat. 459. Fale-szna a niezbożna senteneya. W. Post. Mn. 45. Fałecznie a pokrycie obchodzili się z nim, chcąc go zawzdy podstąpić w rozmowach swoich. Rej. Post. J. 7. Nastaną fałeszni Chrystusowie, i lałeszni prorocy. Leop. Malth. 24, 24. Egipczykowie od tych, którzy nigdy nie byli, fałe-cznych bogów, wywody narodu swego poczynają. Stryjk. 67. — $. 2), Owczarze, osepni, państowi, Faleczni i inni, aby dali od dziesiąci owiec swych po groszu dwu. Vol. Leg. 2, 989. na drugiem miejscu : Załeczni. Vol. Leg. 3, na trzecićm miejscu : Falenczni. Vol. fjcg. 5, 589. 2)ïettgefd;âfer, @ajjfcbäfcr. FAŁECZNIK, FAŁESZN1K, a, m. fałszem się parający, ber ftd) mit ftfllfiJjibeiteit, Uitmarfjet* ten JU tfiun matfyt. Omylacze a fałecznicy świata, które

duch ś. psy, świniami, złodziejami wszędy nazywa. Bej. Apoc. 17. Od takowych fałeszników pisma świete nas przestrzegają. Rej. Post. M. 2 ‘FAŁECZNOŚĆ/FALE-SZNOŚĆ, ści, i. fałszywość, fałsz, nieprawda, kłam, (Boh. faleśnost; Slovac. faleś); bie $a!fcbbett, Itnrcaljtrljett. Wytrwasz w stałości Panu, nie oglądając się na fałesz-ność pasterza swego. Rej. Apoc. 57. Znamię wszćj chy-trości i fałeszności. Sienn. 427. Fnłeczność nauki. Hrbst. Odp. A a. 4. Pełni zdrady i wszelkiej fałeczności. W. Post. W. 5, 148. O wy pełni wszelakiej zdrady i wsze-lakićj fałeszności, syny dyabelskie. Leap. Ad. 13, 10.

TALANDYS7 , FALENDYSZ , TAJ LEN DYSZ, u. m. może z Niem, feilt £>ottanbtfdj lub fein ßitgltfd). (cf lundysz), gatunek sukna Hollenderskiego, Angielskiego, eilte 3lrt länDifd), ober (Snglifd) Tnd). Sztuka felendyszów Hoilen-derskich sukien. Inst. cel. Lit. Na Angielskim falendyszu stąpiłoby się na każdym półpięta ćwierci lepićj niż ćwierć. Gród. Dis. E b. Falendyszu najprzedniejszego drożej nie mają przedawać łokieć nad złł. 3. Vol. Leg. 3, 370. Za ciężki staropolski, choć trwały na szaty, Porzucili fa-landysz; karmazyn , szarłaty, Lekkie, rzadkie i w senafor-skićj izbie i w senacie widzisz. Pot. Pocz. 328. Jemu co przed tym sługi w aksamicie nosił, samemu ledwie potym fajlendyszu dostawa. Petr. Ek. 97. Uwinąwszy się w falendysze lub nordery. Zab. 1, 135. FALENDY-SŻOWY, a, e, z falendyszu, oott foldjettt Tltdje. Falen-dyszowa suknia. Sak. Sob. B. d.

FAŁESZNY ob. Fałeczny, Fałszywy.

28. Carn. falenga, faler. FALOWAĆ, ał, uje, nijak, niedok., zfalować dok., (Ital. fallare; Germ, fehlen; Vind. falati, fallati, bloditi Garn. falim ; Croat. faleti, falim; Slavon. falliti); nie odpowiadać skutkowi, chybiać, szwankować, felRfdjlagen, iitcfyt fortfammen, feiner gimcttmt nidjt genug tfyillt. Pierwiastki magistratur naszych lepićj słynęły, koniec faluje. Nar. Tac. 2, 314. (finis inclinât). Tu ach! niestetyż, język mi faluje Przed żalem, który tak serdeczny czuję. Past. Fid. 203. Klin klinem wybić; upiłeś się wczoraj, jeślić głowa faluje, Pij znowu, będziesz zdrów. Dies. C. 2. Skoro szczęście zfaluje, jakoby nie znali Odbieżą, co przy tobie stać obiecowali. Budn. Ap. 132. Kto roztropnie co sprawuje, Nie ma przygany, choć faluje. Cn. Ad. 394.— Falować, brakować, nie być takim, jak się należy, fcfylertyaft fet)U, mangeln. Powagi i ukła-dności tak trzeba używać, aby coby w obojgu falowało, tego się wiarował. Gliczn. lsocr. J i. 4.— §. Falować na czym * szwankować na czym , uszczerbku na czym doznawać, Slbbrud) an etmad leiben. W tych leciech dla podeszłej starości na rozmowie falował. Pilch. Sali. 134. — §. czyn. 'Falować co, nabawiać szwanku, nadwerężać, felj* lerfyaft machen, »erleben. Pijaństwo zwykło ludzki rozum falować. Hnur. Ek. 489. — §. Faluje kupiec ob. Bankrutuje, ein Kaufmann falirt.

‘FALSARUCHA, y, i. gatunek sukni, fcf. fałszura), eilte 51rt $leib. One dziwne czuby, one falsaruchy, one stradio-tki, one delie, żupany. Bej. Ziv. 57, b.

FALS, FALSOWAĆ ob. Falc, filcować.

miliona talerów. Pam. 84, 953.

FAL1STWO, a, n. z Wtosk. bankrut, baê ^Htrett, ber San* crout. Nieuchronne jego falistwo, gdy wszystko prze-marnował. Boh. Ossol. 222. ob. Falit, falować.

FALISTY, a, e, na kształt fal morskich, tueHeitarttg. Ross. BJiaeMbiM. Liście faliste, f. undulatum, tu i owdzie osobliwie po brzegach gładko strzępiące się Boi. Nar. 61.

TALKI, ów, liczb. mn. odpadliny od mąki, baé 3lbfalfel Ootlt SDîcfyle. Mąkę przesiać trzeba z otrąb i z fałków, jak piekarze czynią. Syr. 437. ob. Fafałki, szuszfałki.

FALIT, a, m., ten który zawiódł bądź współkupca, bądź u którego pieniędzy pożyczył. Włod. Falit, niesłowny korespondent kupiecki abo pożyczalnik. Cii. Th. 171. bankrut, ber $altt, 3łaitcronttter. Falit, utratnik, dccoctor. Cn. Syn. 265. Fallitowie, szalbierze. Groi. Obr. 161. Falitarz. Gil. Post. 28.

FALMOWAC czyn. niedok., zfalmować dok., w hucie szklanej, odszumować szkło roztopione, baê jerfcfymoljene ©laä ab« fcfyćhltlteit. Majster to szkło, gdy się stopi, powinien zfalmować; to jest proch i kurz z wierzchu na nim będący ściągnąć. Torz. Szk. 204 et 171. FALMUSY, ów, li<zb. mn. szumowiny ze szkła roztopionego. Torz. Szk. 126 ber 8cbaunt oou jerfcbmaljCttem ©lafe. Majster powinien swój tygiel zfalmować; falmusy te osobno zbierać i schować. ib. 266 et 205.

FALLO , feler, błąd, omyłka, fttfylpr, 3r0^iun, 3?erfcbcn, SSer* floß. Ruś wielkie fallo w tym tobie przyznaje. Hmin. Kum.

639

FALANDYSZ - FAL LO.

FALSARUCHA - FAŁSZ.

FALGELD, u, m. opłata przy rogatkach, z Niem. baś ^fab FALSET, u, m. z Włosk. głos zmyślony, nieprawdziwy dy-gelb, 6d)lagbattmgelb. Król od cła czyli falgeldu ma około szkant, fistuła. Wiod. baä ftalfett, bie Salfettftimme. FAL-

SECISTA, y, m., który falsetem śpiewa, ber bltrcfy bie §i* fiel fingt.

FAŁSZ, u, m., Boh. faleś; Slovan, faleś; (Slovan. fais astutia); Sorab. 1. baiseh; Lat. falsus; G er. falfd) ; 9łie* berf. faléf; Gall. faux; Garn. fôvsh,(cf. fałeczność) §. 1. nieprawda, kłam; Bag. neistinos, neistinstvo; Eccl. inyncTBO, HenpaB^a: Unma^ett, galfdt^eit, Siige. Fałsz prawdy nie lubi. Gn. Ad. 226. Często prawda wziąć na się fałszu postawę musi, aby ją ludzki rozum mile przyjął; fałsz zaś, własny kształt zachowując, przystęp znajduje. Zab. 6, 367. Wielki fałsz ożywać się chrześcianinem, a uczynków chrześciańskich nie naśladować. Bej. Post. J. i. 5. Gdy do pisma ś. co obcego przydano, albo co odmieniono, albo co inszego nad to zmyślono, to za fałsz ma być miano. Wiśn. 317 Rozum ludzki i fałsz, ścisły nader z sobą związek mają. Zab. 6, 366. Wystawują w istotnćj barwie prawdziwe obrazy, Rez wszelkich fałszów pozornej zarazy. Past. Fid. 49. Jeśli to nie jest fałszem, o pannie Elżbiecie, To się już żadnej wierzyć nie godzi kobiecie. Ti eh. S. M. 125. Nie dodaw aj fałszu do wia-rołomstwa. Truł. 18, 119. Niewdzięcznik podobny do człowieka, który z fałszu i ze zdrady żyje. Gorn. Sen. 172. tum Sng nnb Trug leben. Fałsz sam, choć go nie popychasz, szyje łomie Pilch. Sen. list. 3, 316. Czynią różność między fałszem a nieprawdą, jakoby nie rzeczy samej, ale dźwięku patrzeć trzeba. Modrz Baz 241. §. 2. Za Władysława silny fałsz w monetach się uka« zał. Gwagn. 79. t. j. zfałszowanie, SSerfälfdjung. cf. fałszywa moneta. — §. 3. Płótno na fałsz do tyłu kamizelki. Teat. 29, c. 76. na fałszywy, to jest, z inszej ma-teryi zatyłek kamizelki, ber falfcfye iRntfcn in einer ffiefte.

Slov. faleśny; Sorab. 2. falschne; Sorab. 1. falschny, balschnivé, balschné; Carn. fovsh ; Vind. kriun, galu-fishen, galufast; Slav. falishan, laxljivo, (ob. Łżywy); Croat. falslyiv, himben; Dal. varovit, chalaren; Rag. laxiv, la-xni, himben, neistinit; Ross. «j>aJbimiBŁifi, johchuK, ihch-bmS, MbnapnuH); falfd), unnötig. Nasz sąd jest fałszywy, kiedy go zasadzamy na zdaniach fałszywch. Staś. Buff. 15. Częstokroć znajduje się ospa fałszywa, acz pierwszym widzeniem zda się być podobna prawdziwćj. Krup. 5, 335. Siedm wyższe ziobra prawdziwe, a pięć niższe fałszywe, verae et spuriae. Kirch. An. 106. Fałszywe dlatego, że chrząstki nie do kości piersistćj przy-rastałe. Krup. 1, 124, Pacierze fałszywe kości kuprza-stćj. Krup. 1, 113. — § Zfałszowany, falfd), nerfalfcfyt. Fałszywe złoto, fałszywa moneta. Cn. Th. Naleziono przy nim fałszywe listy. Chełm. Pr. 185. Fałszywe regiesira. Tr. §. moral. Nieszczery, nierzetelny, udający, udawany, niestateczny, falfd), Ittdbt anfricfyttg, bcłniglttb. Fałszywy świadek, który mówi kłamstwo. Dumbr. 856., Ross. awe-CBrutTejib. Fałszywie świadczyć Ross. .i*e CBiiAłłTeAb-CTBOBaTb. — Fałszywy człowiek, słowa swoje opakują-cy, i tak i owak słowa odmienia, i strzyże i goli, i grabi i siecze, insze mówi stojąc, insze siedząc. Weresz. Reg. 118. Łzy, które jej płyną, tak jak ona fałszywe. Teat. 49, b. 42. Fałszywy duch w ustach waszych proroków. 3 Leop. 3 Reg. 22, 22. (omylny. 1 Leop.). Fałszywy prorok Eccl. aiwiicnpopoKi ; apostoł AJKeanocTOjrb; nauczyciel JUKenponoBljAHHicB , AbiKCUYHTf.rth ; fałszywa nauka jiweyncHie. Przysięga fałszywa. 3 Leop. Zach. 8, 17. (łżywa. 1 Leop). Między ziemi zła przyjaźń, nietrwała, fałszywa. Jabł. Tel. 184.

FAŁSZERKA, i, i. nieprawdą się parająca, biß mit Un* roaljrtyett umgebt, eine Cügnertnn. Tyś to, ćwiczona fałszer-ko! Past. Fid. 108. FAŁSZERSKI, a, e, od fałszerza, Sit* gnerS », gćilfdjerS », 93erf«lfd)er3 «. Sorab. 1. pżebalschwate, pżebalschwarski. FAŁSZERSTWO, a, n. zfałszowanie, bie 2Ser« fńlfdjnng. Przekonani o fałszerstwo. Nar. Tac. 2, 267., Boh. faleśnistwo, faleśnictwj. FAŁSZERZ, ‘FAŁSZYRZ, FAŁ-SARZ a m.,, §. 1. fałszem się parający, kłamca, Boh. faleśnik,

(ob. Pałecznik); Slov. falśjr, faleśnjk; Croat. krivochin ;

Vind.prevratauz, sgalfuvauz; ber mit Itnmrt^eit umgebt, ein Sftgner. Takie jawne matactwo juz nie wodza znaczy,

Lecz szatana , fałszerza szlakownego raczej. Przyb. Milt.

134. Bej. Post. R. 3. O zdradliwy fałszerzu, sztukmistrzu wszech złości! Bardz. Tr. 217. Bezecny żywot fałszerza Mahometa w siłu księgach opisany. Klok. Turk.

123. Fałszyrze swojej powagi nadstawiają sobie. Gil.

Post. 41, b. Ten wymyślny fałsz Urban Riegiers śmiał udać ; krótko tedy niewstyd tego fałszerza pokażemy.

Biał. Post. 112. — §. 2. Fałszujący co, ber 33erffllfd)er.

Fałszerze monety. Gost. Gor. 48. Fałszerz monety na gardle będzie karany. Chełm. Pr. 186. (Rag. pricîgnalaz).

Fałszerz rachunkówr. Fałszerz testamentów. Cn. Th. —

Ross. no44t;ibmnK'6. ‘FAŁSZOAPOSTOŁ, a, m., przepo-wiadacz fałszu, fałszywy apostoł, pseudoapostoł, ein fal* fd)er 9lppftel. Za czasów apostoła Pawła byli fałszoapo-stołowie, robotnicy nieprawości. Zygr. Ep. 13. *FAŁ-SZOMOWCA, y, m., łgarz, kłamca, ber Cligner. FAŁ-SZOPISZEC, szca, m., pisarz kłamstwa, ber Cugeitfcbreibcr. ‘FAŁSZURA, y, ź., Chodziwszy po ranu w kapie Włoskiej, Ów Aryanin i fałszopiszec, niezbożną był wydał książkę. w wieczór chodzą w Tureckiej fałszurze. Modrz. Baz.

Siebel. 2, 175. FAŁSZORODNY, a, e, rodzący czyli płodzący fałsze, Ińgenerjeugenb. Fałszorodne herezye. Chodk.

Kost. 3. FAŁSZOWAĆ, af, uje, cz. niedok., pofałszować, zfałszować dok. Boh. et Slov. falśowati, falśugi ; Sorab.

2. falschowasch; Carn. favsham ; Vind, sfaushat, kriviti, vratati, sgalufati; Rag. izopacivati, izopaciti, isctettiti, FALUJE ob. Falować.

pricinitti ; Ross. HcnopTHTb, no44t.mb, oÓMaHyTb ; pra- FAMILIA, ii, i., z Łac. rod, dom, eine (angefe^ene) familie, wdziwćj istności pozbawiać, fdljcbeit, »erfctlfcfyen. Zryd zło- Boh. rodina; Rag. obîtel; Carn. shlâhla, (cf szlachta to, srebro, przysadą i inszemi fortelnemi sztukami zfał- Ger. ©efcfyledjt); Vind. druslitvu, drushba, drushina, (ob. szuje. Gród. Dis. F. b. Star. Mon. A. 3. Olej szczery, Drużyna); Sorab. 2. schlachta; Slav. naród (<o ob.); Ross. żadnej rzeczy przymieszaniem niesfałszowany. Sekl. Marc. oaMH^ia, ceMeficTBO, ceMbfl, (cf. siemię) ; Ecd. bccaomob-

ctbo, Baiara. Osoby, od jednego przodka pochodzące, i jednakie nazwisko noszące. W Polszczę, nazwiska pozostałe herbów, znaczą pierwszy szczep domów; dzielnice , od włości etymologią nazwisk wzięły. Toporowie od herbu, a od włości Tęczyna zwani Tęczyńscy, z Os-solina Ossolińscy. Kras. Żb. 1, 286. Postanawiamy, aby tron Polski elekcyjnym był przez familie; nie zaś po zgonie każdego panującego, przez wybór oddzielnych osób. Ust. Konst. 1, 123. ein $amilicniMl>Itl)ron. Mąż jest najwyższa familii głowa. Zab. 16, 12. Miasto wojnami znędzone, na mało pokoleniu zostało, ad parnas funilias recidil. Macz. Rozszykowano ich, według domów i fa-milij swoich. 1. Leop. Num. 2, 52. (rodzajów swoich.

201. Ich fałszury, kołnierze do pasa, błazeńskie czupryny. W. Post. W. 2, 178. Nie są u boga płatniej-sze fałszury, a niżli uczciwe rewerendy. Zrn. Post. 2, 366, b. gatunek długiej zwierzchniej sukni, eilt langer Oberrod, ob. Falsarucha.

14. Odszczepieńcy fałszowali wiarę. W. Post. W. 2,

150. Fałszują słowo boże. 1 Leop. 2 Cor. 2, 17. Łakomstwo bezecne ludzką myśl fałszuje. Star. Vol. B. 2. Wenus, która bogatej Ankonie panujesz, A frasunkami ludzkie rozkoszy fałszujesz. Papr. Ryc. 24. U chorego smak zfałszowany. J. Kochan. Dz. 285 ; Ross. iienoAAHHHbiH. FAŁSZYWOŚG, ści, i., nieprawdziwość, nieprawda, osobl. moraln. nieszczćrość, nierzetelność, bie $alfd)l/cit, bie Ult» rcabrljeit, bie Unreblidjfeit. Slov. falcś; Sorab. 1. balschnoscż; Sorab. 2. falschnoscź; Carn. fovshya; Vind. kriunost, krivizh-nost, galufishnost, galufia; Croat. nevera; Ross. noA-JOWHOCTb, .lOJKHOCTb. FAŁSZYWY, a, e, FAŁSZYWIE, FAŁSZYW O przysłk., nieprawdziwy, (cf. fałećzny). (Boh. et

3 Leop.). Wzgardzony w familii swojej. 1 Leop. Matth. FANFARON, a, w. z Wlosk. abo Franc, junak, wietrznik; 43, 58. (w domu swoim. 3 Leop.). Słynie cudzemi    Ross. xpaôpeEfb ; ettt $ratyfljfltt$, eilt Sßinbbeutel, ein ©roß*

dziełami, kto liczy familią. Bard. Trag. 18. (antenatów)..    fpred)er. ' Kur, choć głośno krzyczy, nie zje on nikogo,

Całe plemię ludzkie, jedną familią jest, po świecie roz-    Nie bój sie nigdy człecze fanfarona, U którego to gęba

biegłą. Jabl Tel. 156. cf. herb, przydomek. FAMILIANT,    otworzona. Jabl Ez. 22. FANFARONADA, y, i., juna-

a, w., §. 1. herbowny, do herbu jakiego należący, ein 2öap*    kierya; Ross. Tmecjumie, cyecaoBie; ©roßfpredjeret). Po-

pepcrnmitbter, ber 51t bem ttämltdjen Söappen, alfo urfprun*    rzuć tę fanfaronadę. Teat. 19, c. 27. FANFARONOWAĆ,

glichen ©efd)led)t3|mufe gehört. Więcej familiantów tego    ał, uje, cz. ndk., junaczyć, breit    groß [pred;en. cf.

herbu nie piszą. ISies. 1, 15. §. 2. Zacnego znakomi-    kokoszyć się, pawić się, gorgolić się.

tego rodu, czyli domu, ettt $od)gebt>|trtter, fllrô einem fefyr *FANNA, y, z., miejsce, gdzie wapno rozczyniają, wapien-anfc^nlid)en ipattje. (Carn. plemćnitnćk; Rag. plemenlk,    na fanna, mortarium. Macz. FANIENKA zdrbn., ber 5îalf-

vlastélin ; Ross. Be.nmopo4HbiH ; Eccl. mwoftoftbin» ; Vind.    frpg, bie Mfgrttbe. cf. wanna,

Rzecz,

którą się dłużnik wierzycielowi w długu broni, gdy czym innym płacić nie ma. Zowią go też zakładem. Sax. Porz. 70. zastaw, baś ^3faub, Untcrpfaub. Fant bywa dan i dla dłużnika, aby mu tym pewniej wierzono, i dla wierzyciela, aby tym bezpieczniejszy był. Szczerb. Sax. 152. Zyd, kiedy daje na zastawę, to fant dobry jest, na który daje. Gorn. Sen. 2. Fant zastawny. A. Zamoj. 152. Fant w zastaw oddać. ib. Wrócić fant abo zastawę. 1 Leop. Ezech. 33, 15.    §. W fanty grać, o

fanty grać, um ^fdltbcr fptelcit. §. Fant * rzecz kosztowna, n. p. drogie kamienie, perły, złoto, eilt foftlmreä ©tütf, ©erätfye, tëbelftetne, @d)mncf, @olb, ©über, ftoftbarfetten, ^3retto[a. Bolesław, uspokoiwszy Ruś, podatki na nie, nie tylko pieniężne, ale wszelakich fantów {rerum) do życia i chodzenia przynależących, włożył. Krom. 104. Pierwej pieniądze trawią, potym też i fanty. Klon. Wor. 34. Co po fantach, na które poszły wsie dziedziczne? Kras. Sat. 42. Wydawał on gdzie trzeba; ale nie na fanty, Nie na fraszki, co z wierzchu szklnią się, wewnątrz puste. Kras. Sat. 51. Przykazujemy, aby nikt od ludzi nieznajomych, a do mia-nia rzeczy, które przedają, niepodobnych, żadnych fantów nie kupował. Gaz. Nar. 2, 68. (cf. fantować).

jimenitnik). Spisków nie robiła uboga szlachta; ale pa-. 'FAŃSILBR, FAŃZYLBR ob. Fajnzylber. nowie; jak ich pochlebstwo nazywało, familianci; a wiek FANT, u, m., z AHem. ba$ ^fanb; Sorab. 2. pant. nasz nazywa ich arystokratami. Gaz. Nar. 1, 395. Nar.

Szesnastoherbowny familiant. Mon. a. 65, 323. W rodź. zeń&k. FAMIL1ANTKA, Rag. plemeniza. FAMILIARNY, a, e, — ie przysłk., poufały, 'bezpieczny, famtltatr, yertraut.

Wc Pan ze mną bardzo sobie familiarnie postępujesz ; to pewnie dla dawnej między nami znajomości. Teat. 2, b. 126.

1. FAMULA, i, ni., Książka ta pisana przez nieumiejącego języka famulę. Mon. 63, 304. sługa u jakiego literata, akademika, eilt $amitlltê. Sorab. 1. wotrożk. 2. FAMULA, y, ź., (gramatka, cf. panata), n. p. Śliwy, które mają być smażone, powinny być dostałe , żeby się dobrze na fa-mułę rozpuściły. Haur. Sk. 76. Ośrzodki suchej z chle-ba miałko utartej w wodzie warzyć i przebić, do tego jabłek a gruszek warzonych przydać, soli i masła włożyć, będzie potrawa, którą famułą nasi przodkowie zwali. Syr.

922. ettt Obftbret). 'FAMULOWAĆ, intr. ndk. za famulę służyć, gamnlnê fepn. A u kogo famulujesz? Teat. 24, 96.

‘FAMURAŁY, FEMURAŁY, ów,plur., z Łac. femoralia, gacie, fartuch, winnik, perizoma. MaLcz.— Femurały, gacie, campestria.

Macz. ‘Famurał, feminale. Volck. 295. (cf. pludry, ubranie, spodnie), Unterbctnfletber, Uitterjtelmfeit. Sorab. 1 , podkask.

CZN1E adv., z Łac. zmyślony, urojony, (cf. dziwaczny); Sorab. 1. zezdatzniwć; Ross. MemraTejibHbifi, npimpaaHbiH; fantaftifd), fcfymärmertfd), emgcbilbet. Fantastyczne cnoty nie są cnotą. Zab. 11, 564. Eutychianie pletli, iż ciało Chrystusowe było jakieś powietrzne i zmyślone, fanta-styckie; ale Jezus łaknął, umarł, co ciałom fantastyckim nie przystoi. Sk. Kaz. 556. FANTASTYK, a, m., *sno-widz , urojeniec , dziwak , dziwowidz ; Vind. fantasirovez, napametnik, siravez; Eccl. MeMTaHo6opem>; eut ftantflft, ettt Träumer. Gdzie myśli warsztat obrotny, Fantastyk na złe ochotny, Cale nieustawnie knuje, Na nim budynki funduje. Dar. Lot. 16. Sienn. 286. I teraz jest takich fanta-styków wiele, co z prawdy zmyślone rzeczy czynią. Sak. Dusz. 22. Fantastyk, mniemaniem narabiający. Cn. Th. FANTASTYKOWAC, ał, uje, cz. ndk., roić, fantastycznie myślić, fd)umritten, faittaftrett. Cn. Tli. {Vind. fantasirati, siruvati, nepametuvati). Brzydzę się takiemi ludźmi, co to ustawicznie myślą a fantastykują. Kosz. Lor. 176. 'FANTAZM, u, m., urojenie, widzi mi się, ubrdanie, ein ganta&na; Ross. iipuspaieB; Eccl. npHMpaKi, Reputacyą,

FANATYCZNY, a, e, — ie adv., z Łac. pełen fanatyzmu, fttltattfd), fcjmrmćrtfd). Sorab. 1. tornć. W fanatycznym FANTASTYCKI, a, ie, FANTASTYCZNY, a, e, FANTASTY-Egipcie zwiedli gmin i popy Czarci.... Przyb. Milt. 22.

Fanatyczne uprzedzenie. Kras. Pod. 2, 157. FANATYK, a, m., kiedy człowiek przeciwko zdrowemu rozumowi co czyni lub wierzy, co śmiechu godno, fanatykiem go zo-wią. Mon. a. 65, 412. Fanatyk, któremu koczki drą we łbie, albo mu się muchy roją w głowie, niektórzy mówią. Mącz. Ross. imiynjieHHHKx ; ein $aitattfer, ettt ©dmmrttter. N. Pam. 16, 118. FANATYZM, u, m., nierozsądne i śmieszne przywiązanie się do jakiej opinii.

Mon. 65, 412. ber ganattëmirô, bte ©djumrutem); szczególniej zaś żarliwość nieprawa, przechodząca miarę, używająca gwałtowności pod pozorem religii. Kras. Zb. 1,

286. Stałość często odmienia się w upór, zbawienna gorliwość w szalony fanatyzm. Zab. 12, 147. Fanatyzm, krzyż w jednej ręce, żelazo ma w drugiej, Zasłonił oczy, pozatykał uszy, Lubi kaleki, śmierć, nędzę i rany, Pije łzy cudze, tuczy się swym jadem. Karp. 7, 25. (cf. zabobon).

.FANFARY, odgłos trąb, trantaratan, ütöne, ben îrompetem fd)aU nacfyjuafjmen. Słychać koni tent, ludzi ryk, tręba-czów fanfary. Jabl. Tel. 144.

92

FAMULA - FANFARY.

lFANFARON-FANTASTYCKI 641

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

tchórzów fantazmem nazywa. Jabl Tel. 457. FANTA-ZYA, yi, i.,    §. 1. siła abo zmysł wnętrzny u człowie

ka i zwierząt. Cn. Tli. władza umysłu. Petr. Eh. 74. imaginacya, dzielność umysłu, przez którą człowiek stawu sobie w wyobrażeniu rzeczy pojęte. Kras. Zab. 1,

399. Boss. BOo6pa3HieibHaa ciiaa; Eccl. MCUTaieibHoe, wyobraźnia, malownia , bte ftaittafte, bte (SńtbtlbltnSfraft.

§. 2. Obraz na fantazyi, myśl n. p. wlazła mu w łeb ta fantazya, bte gantafte, baê 33tlb in ber ©cele, ber Ortnfall, ben Utan Ijat, (cf. koncept, urojenie, ubrdanie). Doli. pre-lud; Vind. fantasia, miencnje, skasilu, iskasa, resmiena ; FAŃZYLBER ob. Fajnzylber.

Ross. MC'ua, ópe4a, rpe3a. Co za fantazya przyszła mu *FAR, (z Łac. Pharus), [ wlaśc. wysepka przed Alexandrya, do głowy! Tcal. 48, b. 45. Fantazye swoje i wymysły, za słowo bozkie udawają. W. Post. W. 3, 60. Co było, co jest, ba i to co mija, Wszystko nazwać możem, iż to fantazya. Bies. A. 2. (cf. dym). §. 3. Humor, skłonność myśli, bte Sainte. Znam ja jego fantazya, i tak

spodziewam się dogodzić jego fantazyi. Cn. Th. Ta jest FARA, y, z., (Boh. fara; Vind. fara, zirkounishtvu; Carn. mniemana nasza wolność, czynić, co fantazya każe.

Xiądz. 464. W ojczyźnie wedle fantazyi swój chce brodzić. Star. Vot. C. 2. ; Boss. Ha oójjn,. Rozmaitą i dziwną mają fantazją niewuasty, zwłaszcza w ubiorach.

Petr. Ek. 74. Jako niesie przyrodzenie czyje, Tak różne w różnych ludziach'fantazye. Kochoiu. 33. — §. Dobra myśl, ochota, froljer SDîntfy, gute Samte, ftrüfiltdjfett.

A tu zmarszczone Prozerpina czoło Natychmiast w fantazya ustroi wesołą. Ustrz. Klaud. 73. Ustrz. Tr. 49. ib.

36. Raźność i dobra fantazya były instrumentem mojego szczęścia. Kras. Dos. 56. Narzekała, że zawsze smutna , i fantazyi żadnej do wesołości nie miewała. Haur.

Sk. 508. Połknął kapral duszkiem pełną szklenicę, po téj nie oddychając drugą, przepadła i trzecia; a tak zapaliwszy fajkę, z gęstą fantazya na złego ducha czekał.

Ossol. Str. 4. — Zbić kogo z fantazyi * zasmucić, za-zawstydzić, zmieszać, einem ben SOîttt^ benehmen. Łowczy na szczenięta nie fuka często, ani je gromi zbytnim wrzaskiem, boby one zbił z fantazyi, i niewczesnym postrachem zatłumiłby w nich wrodzoną pochopność. Pilch.

Sen. 58. — Tracić fantazya, spuszczać z basu na kwintę, skrzydła zwiesić, ben nerlterett, bte ftlugel (mit*

fantować, żeby nabytéj nie utyral sławy. Jabl. Buk. M. 3. (Croat. fantitisze * mścić się). — §. Ciążać, zajmować, zagrabić, *dzieckować, pfctnben. Takowego sędzia skaże na fantowanie, to jest, aby już pozwany w tym długu, o który tak jest przezyskan, był fantowan i ciążan przez sługi urzędowe. A gdzieby fantu nie wydał, t. j. jakiej rzeczy, któraby dług przezyskany ważyła ,* to.... Sax. Porz. 68. Bydło zajęte albo fantowane. Szczerb. Sax.

40. FANTOWNIK, a, m., który na dany fant długu zaciąga. Sax. Tyt. 89. ber ffanbetnfefcer.

z latarnią morską; przenoś. 4. latarnia morska ob. later-nia. 2 — 2| Egipt, dopten. Lata przyszłe zobaczą wiarę Faru (Ptolomeusza względem Pompeia). Bardz. Luk. 445. Kleopatra dziedziczne państwa Faru składa do nóg Cezara. ib. 2, 47. ob. Farowy, Farski.

z nas

642

FÀNTAZYA - FANTOWA G.

FAŃZYLBER - F A R A R Z.

fara; Sorab. 2. farra; Sorab. 4. pfara; Angl. parish, z Łac. parochia), bte Pfarre, obywatele do jednego pasterza należący, i urząd pasterza nad niemi, bte ^Ifarrge* metnbe, ^farrpfruube, bte Pfarre. Téj to fary człowiek. Cn. Th. Do fary wcielić, etnpfarrctt. (Vind. vfarati, noter-farati, zafarati). Księża ze wszystką farą Mają na zmarłego waśń starą. Kanc. Gd. 98. Młody ksiądz wielkich talentów, który jednak jeszcze nie miał fary, wyborne miał kazanie.... Zab. 8, 89. Chuda fara, sam pleban dzwoni. Rys. Ad. 6. Raz dosyć, drugi, kształtem chudej fary. Gaw. 357. Koło nich wielki defekt, albo jako mówią, fara chudnieje. Gliczn. Wych. F. 2, b. (niedo-staje im). §. Kościoł farski, bte ^farrftrdje. Drudzy nabożniejsi, każdy przy swój farze Obłapiali ze łzami kościelne ołtarze. Groch. W. 538. Choć mu wierzgać u fary na pniu między żaki, Bierze pracownych piórek dzieła na przetaki. Nar. Dz. 3, 447. (jeszcze mu trzeba do szkoły chodzić). — Utraciwszy wieś dzieciom, pójdziesz sam do fary. Pot. Pocz. 524. (na dziady, bit itrirft an ber ^farrftcfye betteln). §. Fara, faryna, rodzaj, bte (Gattung, bte 2lrt, ba$ ©eltcfytcr. Do tejże też fary utrat przynależą biesiady. Lek. B. b. tejże faryny są, gen taffen. Nic nie tracąc fantazyi, śmiało się do dru- fte ftttb beffelben ©eltcfyterś, OOlt einem ©cfylage. cf. mynica. gich obraca. Mon. 68, 387. Mawiała matunia : dziecię FARAFAMFA! Cn. Th. 4023. verbis effutitiis adnumerat. to niezmiernie bojaźliwe, gdybyśmy mu dyrektora dali, FARAON, a, m., 4) nazwisko to dostojeństwa, nie imię straciłoby fantazya. Kras. Dos. 49. — §. Dumna fantazya *    króla Egipskiego znamionuje. Biel. Sw. 68. ^(mrao, ïttel

duma, pycha, étolj, tëtubtlbwtg, (Etgenbünfel. Z pyszne-    ber alten dśgppttfdjcn Röntge. 2) Gra, jedna z pierwszych

mi i dumnej fantazyi ludźmi przestawać nie chciał. Sk.    azardowych, ^ïljarao, ettteê ber crfteit $ajarbfptele. Zeby-

Zw. 4, 343. FANTAZYJNY, a, e, od fantazyi, imagi-    śmy wszyscy'grali, grajmy w faraona. Teat. 9, 42. Szu-

nacyjny, non ber (Etnbtlbnngśfraft. Niektórych rozsądek    1er ten, upamiętawszy się, przestał być tym, czym

jest niedoskonały, bo ich fantazyjne obrazki nie są tak    przedtym był, i Faraona na całe życie wyrzekł się.

dobre, żeby ich dusza należycie użyć mogła. Tr.    Mon. a. 65, 356. po FARAONŚKU * jak Faraon ów,

FANTOWAĆ, ał, uje, cz. ndk., zastawiać, w zastawę lub    który dręczył Izraelitów w Egipcie, po tyrańsku, auf

zakład oddawać, oerpfditben, junt ^fattbe geben. Sorab. 2.    ^araoittfäj, befpottfd). Poddanych w niewoli ciemiężyć

pandowasch. Bez potrzeby kto wszystko kupuje, Z po-    po Faraońsku. Haur. Sk. 255. Haur. Ek. 178.

trzeby wszystko przedaje, fantuje. Mon. 73, 445. Teat. FARARZ, a, m., 4) parafianin, do fary której należący. 4, 42. — Zaimk. Fantować się, obciążyć się fantowa-    Cn. Th.— Dudz. 37. ber ^Pfarrgenoß, baö ^farrftnb, ber

niem, ftd) nerpfanbett. Zgrałem się, musiałem się fantować,    $trcl)gettoj5. 2) Farski ksiądz, pleban, Boh. faraf; Slov.

i karty wydawać. Teat. 19. b, 33. Poczciwemu przyjdzie się    farâr; Sorab. 2. farra?; Sorab. 1. pharar ; Vind. far,

FARBA-FARBICA.

FARBIERKA - FARBOWAĆ.

643

cera,

farmoister, faimaster, farmashter; Carn. fajmashtr; Slav. parok, xûpnik; ber Pfarrer. Fararze protestantcy. Wyrw. Geogr. 569. (w rodź. źeńsk. Boh. fararka).

FARBÀ, y, z. (cf. barwa; Boh. barwa; Dal. farba, maszt; Carn. farba, boja, barba; Vind. farba, karbina; Croat. farba, kolur, boja; Slav. boja ; Rag. zamjera; Ross. npa-cna, mrferb; Eccl.vpaciia, uiapi; Dan. farve; Svec. faerg, Lat. farba [mylnie 2], cf. varius), Me garbe; §. 1. kolor, barwa, maść, Me garbe etneś 5fbrperśh Przez farbę rozumiemy przyczynę, która sprawuje, iż jakie ciało pewny tylko gatunek światła na około siebie rozrzuca. Hub. Wsi. 263. Farby te są pierwiastkowe i pochodne, ib. ©ruttM färben, #auptfarben, nitb jufammengcfejte garbem Farba abo maść przyrodzona końska jest ta, którą dzikie konie miewają. Cresc. 525. Morze czerwone od farby dna jego rzeczone. Boter. 11. Farby jednćj w drugą odmiana w malowaniu, harmoge. Cn. Th. Me garbcnmifchung. Farby napsowanćj co, barwy abo maści zmienionej, de-color. ib. Suknia jego nie tylko bardzo była wytarta i zdrapana, ale też od starości farbę zmieniła. Wys. Aloj.

253. (cf. spełznąć, blakować). §. Farba twarzy, płeć, Me ©cftcfńMarbe / Me gartye. Mienię farbę s mienię twarz. Cn. Th. Farbą wstydu zarumieniła swe lice. Weg. Mar. 1, 194. Ułowiony farbą jednćj dziewki dobrych i i bogatych rodziców. Wys. Aloj. 329. — §.2 Farba, która farbuje, n. p. malarska, Me garbe, anbere Körper JU färben. Malarz przedni sam nie trze farby i pędzle gotuje, To on uczniom więc swoim zostawuje. Jabł. Tel. 313. Przypadł nań z kijem farbierskim, którym farbę wyciskają. Sk. Żyw. 1, 271. Straszniejszy dyabeł w farbach, niż w samej istocie. Zab. 11, 388. Zabi (nie tak straszny, jak go malują). Farby położyć na twarz. Teat. 24, b. 26. (cf. barwidło, rumienidło, bielidło). Farba na włosy, piększydło, Ipaarfchminfe. §. 3. fig. Piek— szydła, pozory, płaszczyk, Me garbe, ber 2lnftrtcb, Me gute Sette, non ber man etmaä twrfteEt. Rzeczniki swemi farbami wielekroć sprawy zatrudniają. Modrz. Baz. 384. Żywą farbą malował okazałość dworu. Teat. 45, 28. Cnocie farby obce szkodzą. Warg. Cez. praef. d. 2. Postrzegł farby do razu. Pot. Arg. 184. t. j. fałszu, udawania, er merfte fogleid) ben betrug, (cf. znamy się na farbowanych lisach). FARBIARZ ob. Farbierz. FARBIĆ, ił, i, ez. ndk., farbować, barwić, färben. Nie zawsze wiosna wonne farbi kwiaty. Hor. 1, 240. Zab. 4, 1 . Kobył. FARBICA, y, i, FABIGZKA, 'FARBICKA, i, , farba do malowania twarzy, jako to bielidło, barwiczka czyli rumienidło, czernidło, błękitnidło, Me Scfpntitfe. Twarze mażą olejkami, farbiczkami. W. Post. W. 312. Teraz piastuj zwierciadełka, Pilnuj farbiczek, mydełka. Jag. Wyb. C. 2. Twarze olejkami i farbiczkami smel-cowali. Źrn. Post. 5, 747, b. Poczciwej żenie nie potrzeba żadnego oszukania, tak przez zbytni ubiór, jako też przez farbiczki. Petr. Ek. 8. Nie pomogą babie Ni far-biczki zamorskie, ni gładkie jedwabie. Nar. Dz. 3, 52. Dawne białegłowy nie znały innych farb, jedno gdy się przez wstydliwość która zarumieniła; lecz z dzisiejszych nie każda na takiej farbiczce przestanie. Budn. Apopht.

140. Łagodnemi i wdzięcznemi słówkami, jako farbiczkami niejakiemi, tak one piększycie, że się wam samym widzi Helena jakaś. Birk. Exorb. 7. — §. Maść, kolor, barwa, n. p. sukna, Me garbe be$ Tud)3. Urzędów i szlachectwa poczyń też różnice Nie z złota, ni klejnotów, lecz z sukień ‘farbice. Jabl. Tel. 167. — §. Pozór, barwa, @d)Ctn. Ten zarzut nikczemną i próżną pokazał się być 'farbicką. Zygr. Ep. 16. FARBIERKA, i, z., Carn. farbarza; Boh. barwjrka; Ross. KpacMbHima; niewiasta, która materye farbuje, Me gärberiltn. ob. Farbierz. FARRIERNIA, i, z., miejsce, gdzie materye farbują. Włod. Me garbem). Boh. barwjrna, barewna ; Slov. barwarna, farbowna ; Carn. farbarya; Vind. farbaria, far-barishe ; Croat. farbanicza ; Ross. KpaciUbHa. Janowiec w farbierniaeh daje pięknie żółtą farbę. Jundz. 367. Ma-terya jest w farbierni * farbują ją, ber 3cug ift tn ber garbe. Tr. §. Farbiernia staroświecka, folusz. Cn. Th. ble-charski młyn. Cn. Th. Me 2ßalfmül)le. FARB1ERSKI, *FAL-BIERSKI, a, ie , od farbierza, lub od farbowania w far-bierni, gärber*, gärbe *. Ross. KpacH.ibniiKOßb, Kpaciiüb-HinieciüH. Falbierska sztuka przez wpojenie sukna farbuje. Rog. Dos. 1, 52. Me gärberfunft. Przypadł jeden nań z kijem farbierskim, którym farbę wyciskają, i uderzył go w głowę. Sk. Żyw. 1, 271. Rośliny farbierskie, gärbefränter, gärbeljßljer, gärbepflanjeu, są, któremi w rękodziełach jedwabnych, sukiennych, płóciennych, kolory się dają. Kluk. Rośl. 3, 350. Boryt, ziele fal— bierskie. Birk. Zyg. 16. Farbierskie ziarnka, ob. szarła-tne jagody. — Farbierskie drzewko, chrościna, Rhus Cotinus, Linn. ba3 ©elbbolj, gnftel. FARB1ERSTWO, a,

n., sztuka farbierska czyli farbowania materyi. Włod. Me gärberfunft. Mon. 73, 530.    §. Farbierstwo staroświeckie,

folowanie, ba§ ©alfen, Me SBalferprofefftwt. Ch. Th. FARBIERZ, 'FALBIERZ, a, w., (Boh. barwif, barewnjk; Slov. barwar, barwjf, farbjf; Sorab. 2. barwar; Carn. barbar, farbar ; Vind. farbar, fórbar, farbavez, ferbar , lepofar-bar; Croat. farbar, farbavecz, namakavecz, bojach; Slav. bojar, bojacz; Bosn. mastillaę; Rag. mastjèlaz ; Ross. KpacotHHKt, KpacHJtmiiK'B, (ciiHH.iBHHia, chhhjłiuhkł błękitno farbujący); Eccl. o6arpnïejn>) ; 1) co materye farbuje, ber gärber. Rog. 1, 52. Farbierz sukno farbuje. Cn. Th. Farbierz od wełny, eilt SBollenfarber ; farbierz od jedwabiu, eilt 6etbenfärber. Paszk. Dz. 122.    2) Farbierz sta

roświecki, folarz. Cn. Th. ber SMfer, SBaïfmüller. *Fullo wałkarz, który bieli płótno, albo też szaty chędoży ; też farbierzem zowią niektórzy. Macz. Szaty białe jak śnieg, jakich farbierz na ziemi nie może tak białych uczynić. Seid. Marc. 9. 'FARBISTOCHWOSTY paw'. 0tw/0w. 545. pstrofarbowny ogon mający, ber buntbefctymeifte ^3fau. FARBISTY, a, e, pełen farb, kolorów rozmaitych, öott »on mancherlei) garben, bnnt, buntfarbig, farbig. Ogrody farbistemi ziołami pachnące. Otw. Wirg. 458. Natura stroi smugi w farbiste kwiecie. Zab. 14. 6. Ziemia far-bista kwiatki różnych kolorów rozpuszcza. Jeź. Ek. B. 2.

. FARBNIK, a, w., Chem. garbeftof, pierwiastek farbujący, znajdujący się w ciałach, mających własność farbowania. Kryś. Mscr. FARBOWAĆ, ał, uje, C2. ndk., ufarbować,

644 FARBOWAĆ - FARBO WAN Y.

FARBOWNIK - FARSK1.

teiny, ungefärbt, ungefdjmtnft. Na długiej dosyć będąc próbie , Niefarbowaną cnotę pokazał nam w sobie. Pot. Arg. 432. FARBOWNIK, a, m. Botan. Isatis Tinctoria, Linn. Satb, u innych Urzetem , po Rusku Siniło zwany; sieją go dla sukienników do błękitnego farbowania. Kluk. Rosi. 2, 254. 3, 851. ob. farbowne ziele. Boh. zlutidlo; Croat. farbovnik trava , bojotrava, masztilacz; Carn. far-bovnek , oblajst; Rag. farbovnik; Bosn. farbounik; Sorab. 1. walkarskó zelo. FARBOWNY, a, e, contr, zamiast Fabbowany, n. p. Za przepaleniem z kozim blaskiem srebro staje się czystszym, twardszym i farbowniejszym. Sienn. 605. Prawda malowana bywała z prosta, pstro-cin farbowanych w sobie nie miewała. Birk. Kant. C. — §. Farbowaniu służący, junt $ärbcit gehörig, ftärfee*. Zioła, których sposób bywa farbowny, abo też same farbują, mocniejsze rosną' po górach niż w padołach. Cresc. 676. Farbowne ziele abo sinidło, którym farbierze farbują płótno i sukna modro. M. Urzed. 178., ob. Farbownik. FARBOWY, a, e, od farby, garfte*, $arbeit*. Boh. barewnÿ.

Pochodź, dofarbować, do farbować się, nafarbować się; ofarbować; odfarbować ; pofarbować, podfarbować; prze-farboioać; przyfarbować, ufarbować, rozfarbować; wfar-bować, wyfurbować, zafarbować, cf. barwa, bariuić.

zfarbować dk., Boh. barwiti, barwjm, barwjwam ; Sorab. i. barbu; Sorab. 2. barwisch; Y ind. farbati, pofarbati;

Carn. barbam ; Croat. farbati; Dal. farbati, masztiti, bo-iadissati; Rag. farbati; Ross. itBlmiTb, KpacHTt; Eccl. uiapoiminy, mapio, pa3UBliiiaio ; färben. §. i. farbą napuszczać, napajać farbą, färben, won einer garbc burd)* bringen laffen. Sirpika ziela używają sukiennicy, do farbowania sukna. Syr. Zieli 1254. Wełna, gdy się ufar-buje, do pierwszej białości już nigdy nie przyjdzie. Petr.

Ilor. 2, F. Korzenie krwi tak mnogiej nasycone Brunatno zfarbowały owoce zrodzone. Otw. Ow. 145. Morze się wszystko krwią farbuje, Trup płynący okrętom przystęp zastępuje. Bardz. Luk. 48. — §. 2. Powierzchownie farbą powlekać, pofarbować, färben, tnndjen, mit einer garbe nber$icl;cn, bemalen, ntaljleit, anftreicfjcn. Postry-chnął drzewo rubryką i rumianą uczynił albo ufarbował barwę jego. 1 Leop. Sap. 15, 15. Sekiel farbowany.

Kochow. 95. NR. Było zwyczajem u Polaków, i jest dotąd u Turków, farbować wpół mniej lub więcej ogony koniom, mianowicie siwym, żółto osobliwie i czerwono.

A. Czart. Mscr. — Dotkliwemi przerażony słowy Wstydem rumiane jagody farbował. P. Kochan. Jer. 406. Ogląda Car szable, które cale okrwawione, A które się dopiero

mało zfarbowały. Luk. Bardz. 125.    §. 5. Kolor puścić, FARFURY, G. farfur, plur. (z Tureck. fagfur. Ad. Czart.

Mscr.) są to owe naczynia różne, podlejsze od porcelanowych, przedniejsze od pospolitych polewanych, które nic nie mają przezroczystości, i w przełamaniu są dziar-niste. U Cudzoziemców zowią je Fajance, od Włoskiego miasta Faenza. Z krajowych są najgłośniejsze Ujazdowskie, albo jak pospolicie zowią, Belwederskie pod Warszawą. Kluk. Kop. 1, 310. 8tetngut. Półmiski, wazy, talerze były z farfur zwyczajnych. Kras. Pod. 2, 139. {Ross. ^ap^opt porcellana). {Croat. ferfura « bałamut, fer-furiti* bałamucić). FARFURKA, i, i., talerz farfurowy, ein Mer »ort ©tefngut. FARFUROWY, FARFURKOWY, a, e, tum Steingut, Steingut*. Glina farfurowa, argilla cinerea, z której farfurowe robią naczynia, Niemcy ^3fei* feutfum nazywają, jest niezupełnie biała, jednak w ogniu mniej więcej bieleje. Kluk. Kop. 1, 251, W farfuro-wych naczyniach mleka na stół dano. Tward. Fasq. 58. (Ross. <j>ap<popoBbiH).

brudzić, smolić, odfarbować, flbfarbcn, bic $arbe laffen,

fcfmtnjjen, fdjntnjjig ntadjeit. Granatowy i czarny kolor,

kiedy nie bardzo dobry, koszule farbuje. Ld. Błękitne

sukno rzadko tak dobre, żeby nie farbowało, ib.— §.4.

fig. Barwić, piększyć, bcfdjëntgcît (färben). Ty zawzdy

zdrady twoje wymówkami jakicmi pokrywasz a farbujesz.

Baz. Sk. 547. Fortuna rzeczy nam farbuje. Bach. Ep.

48. Lichwiarzu! farbuj ty to swroje rzemiesło, jako raczysz, przecięż ty zdzieraczem. Star. Ref. 102. Zbrodnie swoje pięknęmi słówkami ufarbował. Gród. Dis. F. b.

Sprawami, a nie słowy cnota się farbuje. Jag. Wyb. E. b. FARBOWANIE, ia, n., (Rag. mastènje ; Ross. Bbiupa-cua), subst. verb. ba3 gärbeit, baä 3Xnftretćf;en. pr. et fig.

Mąż nie ma dopuścić zenie zbytniego ubioru i farbowania. Petr. Ek. 8. Prawdę bez zdobienia i farbowania słów, jak się godzi, mówi. Fur. Uw. F. 4. FARBOWANY, a, e, part. perf.— contracte farbowny, gefärbt, ge*

tuttdjt, angeftridjicn. Opona z karmazynu po dwakroć FARMAZON ob. Franmason.

farbowanego. 1 Leop. Ex. 26, 56 et 28, 5. (barwione- FARMUSZKA, i, z. gramatka, ba3 SDîllê, ber Srety. Drobian-go, maczanego. 3 Leop). Farbowane gładkie płótno    ka chleba, piwo z chlebem, intrita. Macz. Sorab. 1. wur-

Iloss. KpaineHima, KpauiCHHHKa. — §. fig. Pozorny, na    muz, wuszmuż, wuszmużk, cf. Ger. SöftrmntnS, Söarntbter.

pozór, nieszczery, fałszywy, ucrftellt, falfd) (gefärbt). Znaj FARNY, a, e, ob. 2. Farski.

się na farbowanej wełnie. Burl. B. 2. (na pozorach). — ‘FAROWY, a, e, od Faru, Egiptski, fêgtyptifd). Pompej Wiersz na zmyślone i farbowne przyjaźni. Opal. Sat. 70.    przywrócił ojcu Ptolomea rządy państw Farowych. Bardz.

Słówka farbowane. Rej. Zw. 13, b. Farbowane to    Luk. 2, 17. — 1.‘FARSKI, a, ie, i. q. Farowy, Egipt—

lisy. Gemm. 80. Farbowanych lisów nie zna. ib. Gra-    ski, ßgtyptifd). Skoro głowa od ciała (Pompeia) ścięta

jorum dolos variumque ignorât Ulyssem. Virg. — Znam    odstąpiła, Farski żołnierz pnie się ją nieść do Ptolo-

cię wskroś, znam po sierci, farbowany ie. Min. mea. Bardz. Luk. 146.

CZ

Ryt. 1, 228. (znam cię ziółko, żeś pokrzyw — Nie 2. FARSKI, a, ie, FARNY, a, e, Boh. farnj; Carn. far-jest tak ciężka niewola pod Turczynem, jako w naszej    shke; Vind. farski, farjou, farashki, farni ; Ross. npn-

farbowanćj wolności. Ktok. Turk. praef. Jedyne staranie    x04CKift; od fary, ^Ifarr * . Młody ksiądz miał kazanie

miejcie o pobożności, nie bawiąc się farbowanćm nabo-    w kościele farskim. Zab. 13, 89. in ber spfarrfirdje. Far-

zeństwem. Kłok. Turk. 174. Niefarbowany, szczery, rze-    ski dom, bfl3 $fatrl)au3.

‘FARTÓWAC, aï, uje, [z Niem. warten * doglądać kogo,    ryce lutrowany, który w Europejskich dopiero cukier-

albo czego, chodzić około czego. 3] cz. ndk., Ociec jego    niach krystalizują. Kluk. Dyk. 3, 36. ber Sartttjltcfer. Cu-

masztalerz konie fartowal. Pot. Pocz. 538. dressował, kru ‘chomosu albo ^ faryny kamień. Inst cel. Lit. objeżdżał', bereiten, brefftren, abrtcfyteit. cf. fertować.

FARTUCH, a, m., z Niem. baê SSortud) (gnrtud; O&b.), bte ©dinrje. Boh. fertuch, pasnice, naćapjk, zàstera; Slov. predpasek ; Slav. fertun, pregacsa, oprcga, zaprega;

Croat. nadkolenicza, krilza, preprega, zaszlon, fertuh, fertun, zaztor, pasz; Carn. birtah, prepert; Vind. bir— tah, priednjak, nadkoleniza, predvesaniza, predpert, okrielje, obpafs, sagernilu , obgernilu ; Pag. zapreghgnac-cja; Sorab. i. podkask, pżedkask, schorcżuch, wobkask ;

Jloss. nepe^HiiKi), «tapTyicE; Dal. fertus, zaprega, zasztor;

Eccl. na^pu, oöfl3ajio. Koron kobiety używają na garnitury, na fartuchy. Haur. Sk. 354. Oziminę w fartuchu, a jarzynę w kożuchu (siać). Bys. Ad. 53. (ob.

Prościca). Fartuch otoczysty szeroki * szorc. Cn. Th. ein ©cfyurj. FARTUSZEK, szka, m., demin., eine Reine ©$ür= je (ein *§ürtüdjel). Carn. birtashz; Vind. birtashez, opafek;

Boss. oapiyuOKL; Boh. pasnićka. §. menotym. Kobieta; etn Üöetb, ein ^raitcnjiiiittter. Już po moim kredycie, już skoro się fartuszek wmiesza. Tcat.JdS, 49. — §. Fartuszek u spodni, ber §ofenla|. Boh. poklopec ; Vind. kampa ; Ross. ryju><i>HiCŁ. Lewą rękę zaraz wścibił do fartuszka. Hul. Ow. 46.

FARYZEUSZ, TARUZ, ‘PIIARUZ, a, m. §. 4) sekta żydowska, popisująca się swoją obłudną nabożnością, ein ^tjaręfder. Faryzeuszowńe od żydów się dzieląc, takie imię słusznie odnieśli, bo Faryzeusz (z Ilebr. ttns) znaczy: oddzielony. Sk. Dz. 5. Ślepi wodzowie w obyczajach , jako Pharużowie. ib. 1059. Nie ludziom, jako Pharyzeuszowie, aby byli widziani, ale Bogu pośćmy. Sk. Kaz. 112. Wjazdem swmim Jezus bogate a zuchwałe one Pharuże pohańbił. Sk. Kaz. 150. Farużo-wie wiadomie bardzo Chrystusa prześladowali. Sk. Zryw.

1,    54. Zbór Pharużów, uczon chytrze, I w zakonnych pismach mistrze, W jedne kupę zebrani.... Kochow. Iloi.

22. — Not. Pospolicie nasi ich zowią Licemiernikami qu. v. Przeciwnicy ich byli Saduceuszowie. — §. 2) Ogólniej: obłudnik, nabożniś, liziobrazck, gryzipacierz, etn ©cbetitfictltger, etn ©letzter. Owi Faryzeusze i wyschli i smutni, A w łakomstwie niesyci, w dumie absolutni. Mściwi, krnąbrni, łakomi, nieludzcy, oszczercę. Kras. Sat. 20., Croat. szamopravichnik. FARYZEJSKI, 'FARU-ZAJSKI, a, ie, licemierniczy, pfyartfcttfd). Chytrości Pha-ruzajskie. Skar. Kaz. 151. Faryzajska postać. Pot. Joru.

2,    10„ Sorab. 1. phariseyski.

FARTYCZNY, FERTYCZNY.a, e, —ie adv., wartki, obro- FASA, y, i., ba3 gaß, (Lat. vas; Angl, fat; Svec. fat; Dan. tny, zwinny, gewflltbt, befjeitb, öerfdjlageit, oerfdjmißt. Owa    fade; Croat. vôsa, szud; Boh. sud, vid. obsol. Sąd, sud),

jakaś minka fartyczna czaruje człowieka. Teat. 21, 110.    naczynie drewniane, różniące się tym od beczki, że je-

m    Fartyczna sztusia. Pot. Arg., 725. (ob. Fertać się, ob.    dno tylko dno ma przymocowane. — n. p. Te frukta

Wartać się). FARTYCZNOŚC, ści, i., wartkość, zwiń-    moczą w jakim przycierku albo fasie. Sienn. 551. Fasa

ność, bte ©ewanbtyett, Se^enbtgfełt.    szeroka i głęboka. Solsk. Ar. 171. Wino z fasy do

1.    FARYNA, y, £., od fary; tejże Fary (qu. v.) albo faryny    fasy przetaczać. Zaw. Gosp.— Cresc. 360. (cf. kadź). —

być » ladaco, cf. mynica, kuźnia, gleichen ©cfylageê, Sion    Fasa kupiecka do towarów, eilt ©ddagfaß. ob. Fasować,

gleichem ©eitler fe^tt. Boh. na to brdo (ob. Bardo). W se-    FASKA, FASECZKA, i, z., \demin. ein fletlieö gaß, ctlt

nat i wszędzie natka ludzie swej faryny. Pot. Arg. 2.    $aßct)en. (Boh. faska; Sorab. 2. baszken ; Croat. vosa,

zhau, pitrih; Bosn. krricjagh, krricjasgicch). Faski i inne statki bednarskie, wiadra, beczułki, bywają dębowa, sosnowe, bukowe. Kluk. Bośl. 2, 159. Faska masła. Petr. Ek. 127. eilt $äßd)eit Sutter. Faska do masła, albo od masła, ein S3ntterfäßd>en. Faska do towarów, ein faßten, ein fleiiteê ©djlagfaß. Faska do pomywania abo płókania czego, cebrzyk. Cn. Th. ein (Spülfaß. FASKO-WYT, a, e, od faski, gäßcfyeit *. Od faskowćj, to jest całkowej krowy, faska masła ma być oddana. Gost. Ek. 120.

Sente non feinem ©d)lage. Hultaj ten z lada gdzie tam lagu; Slov. sudek Slav. sudich ; Vind. fod, shkaf, pi-domu i wzgardzonej faryny. Tward. Pasg. 119. Z lada gminu i wzgardzonej faryny. Tward. Wl. 54.

2.    FARYNA, y, £., może od gry faraona; gra w losy ; jak bywa po jarmarkach , ber ©lücfêtyflfen , ber ©lücîêtopf.

Boh. karban. Siedziałem przy farynie, kędy na kształt sieczki Wyjmowano z zawartej szuflady karteczki. Pot.

Jow. 169. Bykowe mięso służy tylko ludziom grubszej natury, pod czas kiermaszu, gdzieś na wsi, na farynę.

Haur. Sk. 504. FARYNABZ, a, m, §. l.co z faryną po jarmarkach się włóczy, eilt ©lütfMjflfner, ©lütfëtôpfer, ©IfttfS* FASCYKUŁ, u, m., z Łac. konwolut, zwitek papierów'czyli Ptlbner. Boh. karbanjk. Karczmarka się dziwuje, co za    pism; Bag. rùkovét, zamotaj; Ross. CBepTOKt, CBcpTO-

pudło noszę, Mniemała bym farynarz, albo kramarz jaki.    qeKB; etn $a$cifd, ein ÜBuitb Sricffcßaftcn, ©cßriften.

Bez waszego fasołu, rozmawiał się dosyć długo z nim. Zygr. Pap. 170. Nic ona nie umie, jak stroić po domu fasoły. Sim. Siei. 112. Burdy, fasoły, rosterki. W. Post. W. 27.    §. Mozoł, frasunek, Kummer, ©orgen.

Wymawiał się, nie chcąc wchodzić w takie fasoły, żeby pokoju swego nie stracił. Wys. Aloj. 309. Na niego fasołów onych walnych, któreście amnestyą pogładzili, przyczynę położono. Birk. Sk. E. b. §. Figle, żar-

645

FARTOWAG - F A R Y N A.

FARYZEUSZ-FASOŁ.

Mat. z Pod. A. 3. Ern. 114. — §. 2. Farynarz, kra- *FASOŁ, u, m., poswarek, burda, §aber, śaitf, ©treit. marz, eilt Ät'ätner. Farynarz większy, kupiec jarmarczny, ein Kaufmann, ber jum Aa^rmarfte ge^t. Przekupnie, fa-rynarze, wendetarze, po groszy piętnaście płacą. Vol.

Leg. 3, 53. Farynarze więksi, co drogie towary mają, płacą po zł#. 100. Farynarze mali po pięć; jubiiiero-wie po sto. Vol. Leg. 3, 592. FABYNARSKI, a, ie, od farynarza, ©liiiftśMbner*. Bania farynarska. Ghodk. Kost. 32.

3. FARYNA, y, £., z Wlosk. surowy cukier, ale już w Ame-

ty, foffen; ©aufeles). Chlubne fasoły Brzmiącym czyni kopytem jeździec. Hor. 1, 354.

FASOLA, i, i., (Fazyoli. Cn. Th.), Phaseolus, Linn. roślina

Birk. Exorb. E. 4, b. Faszyny do tamowania wód ,wiążą się wierzbowa, łozowe. Kluk. Rośl. 2, 159. — Świtk. Bud. 399.

zane, których używają na spajanie roboty jakiej, na za-słonienie siebie od nieprzyjaciela, przysypawszy ziemią, na zarzucenie fossy. Papr. W. 1, 471. §afcl)tnett. ‘Fasciny i wszystkim dobrze znajoma,¹ iubo początkowie obca, dla chrosty z winnic, które na ogień rzucają, aby gorzały, użytku swego w ogrodach jarzynnych pospolicie utrzymywana. Fasola pospolita, Phaselus Vulgaris Linn. na pręt się wija, SMtfdje SMjnen, @d)mtttfbofmen, ftafćctt,

feleit, (©abclbotyneit, ©djabbelbotynett). Fasola karłowata, Ph. FATALIA, iów, plur. z Łac. wymiar czasu dochodzenia Nanus, Linn. nisko rośnie, i podpory prętu nie potrze-    sądownie swego prawa. Kras. Zb. 1, 287. bie §atalteu,

buje, bie Bwcrgbofmcit. Jundz. 366. Ostatnią, że tyczek    (cf. dawność, preskrypcya). Fatalia, albo czas wnoszenia

nie potrzebuje, zowią wieśniacy piechotką. Kluk. Dyk. 2,    rzeczy pomocnej kończy się do sześciu niedziel. Dubin.

179., Bosn. fasuo, fasul; Ital. fagjolo; Croat. basol, bâ-    93. FATALNOŚĆ, ści, £., los przykry nieuchronny,

suly, basulyek ; Hung. faszulyka; Dal. fasol ; Sorab. 4.    Fatalität, Wtaugenefimeë ©efcfud Przez jaką fatalność nie-

fazola , dowhl hróch. Fasolę zowią też Bob albo Groch    pojętą, honory, które zasługi ogłaszać powinny, pospo-

Turecki, Groch Niemiecki. Syr. 1034.    et 790.    licie opoką być zwykły,    o którą się rozbija    cnota. Zab.

‘FASOLNY, a, e, od słów muzycznych:    ut, re, mi, fa,    sol,    7, 258. Do wszystkich    wielkich nieszczęść    ma jakowyś

albo też od fasołu * basowy, gruby, grob tihtCttb, mtê betlt    wpływ fatalność. N. Pam. 14, 170. List mój do Xiçcia

SBftffe. Głos fasolny, głos ogromny, Huczna trąba wyno-    pisany, fatalnością jakąś jemu był oddany. Teat. 48, b.

si. Kochow. 120. Znagła się głos fasolny strasznej trą-    7. (przypadkiem fatalnym). FATALNY, a, e, FATALNIE

by odzywa. Brud. Ostat. B. 5. clangit buccina sonoribus    adv., wrogowy, losowy, do fatum należący, ©djttffafê -,

tremendis.    Niech bez bojaźni księgi fatalnej obaczę Otwarcie, je-

FASOWAG, ał, uje, act. ndk. (Nafasować, pofasować dk.    dnych szczęścia a drugich rozpacze. Dmoch. Sąd. 61.

qu. v.), do fasy mieścić, w beczkę wbić, w nawę sy-    bal    be3 ©djtcffafê. §. Nieszczęścia lub przykrości

pać. On. Th. in ein gaj* füllen, faflen, l;tucm fcfyütten. (So-    nabawiający, fatal, Uitglücf brmgenb. W zły dzień z Pa-

rab. 2. faszowasch; Vind. bafati, bashem, bashuvati,    ryża wyjechać musiał, i    tu dnia fatalnego    stanął. Teat.

tovoriti; Carn. fâsam). Łodzie zbożem    fasowane., Tr.    Te-    32, c. 31. Nie mogłem    się schronić, jak    pod rozpu-

reus swe w swe

646

FASOLA - FASZYN Y.

FA TALIA«- FATYGA.

brzucho wnętrzności fasuje. Zebr. Ow.    szczonym Fatalnego po świecie komety ogonem. Kulig.

157. §. Dopełniać, zbijać, öoH pfropfen, anftopfen. Baszty    Her. 38. Fatalna była dla Polski trzech sąsiedzkich mo-

narożne warował Dla bezpieczeństwa i dla większej mo-    carstw jedność. Ust. Konst. 1, 54. Duma możniejszych

cy, Ziemią je z gnojem na poły fasował. P. Kochan. Jer.    i uciemiężenie gminu przez nich, była od wieków fa-

131. Ciesi proste niespojone jedne przeciwko drugiej    talną    narodu naszego przywarą. Nar. Hst.    2, 199.    FA-

kładą, na czele żelazeem je zejmują,, ziemią dostate-    TUM,    indeclin., nieodmienne przejrzenie    bozkie.    Bud.

cznie fasują. Warg. Cez. 167.    §. Żołnierz dziś strzelać    Apopht.    44. bieg    świata i wszystkich rzeczy na nim tonie umie, i fasować lontu. Pot. Pocz. 614. może: wkła-    czenie    wieczne.    Nag. Cyc. 73.; Boh.    dopuśtenj ; Slov.

dać go do kurka, jaki bywał u dawnej muszkiety. §.    zrjzenj bożj; Rag. udés, uredba, óssuda boxja; Ross.

Źrzebca na ręce trzeba uczyć chodzić, dzierżąc za duży    cy4ŁÓa, ynacTb ; Eccl. caMOCjynHoe. cf. los, wrróg, ba3

cugiel, a nic nie fasując. Hipp. 32. szarpiąc, rctjktt, jau*    ©ctytcffal; mus. Hor. 1, 158. Nar.

fett. Drżące woźniki biczem, kijem fasuje a zacnie fasuje. FATYGA, i, i., utrudzenie, trud, bte Sefdjiocrbe, befdjroer5 Zebr. Ow. 39. (ćwdezy, biczuje, zacina).    Itćt;e $etnttl)uitg. Bez fatygi znacznej ostatek drogi od-

‘FAST, u, w., chwast, Untat. By nie mróz na złe pokrzy-    prawił.    Sk. Żyw.    1, 392. Nie wiem,    czy przyjdzie po

wy, byłby ten fast zawsze żywy. Rys. Ad. 3. FASTEK*    fatydze    tak długiej i srogiej, fortunnie    powitać swe pe-

kapusta w główki niezbita, niezłożona, miętka. Ryd.    naty. Jabl. Teł. 331.; Sorab. 1. wustacżi, mucżnoscż ,

Itnfüpftgeê, tvcid)blättrtgc§ .traut.    zprocżrioscż; Boh. ustalost; Carn. trud, trudnost, muja ;

FASTRYGA, ‘FASTRZYGA, i, £., nić, którą się co fastrzyguje,    Vind. trudnost, ygnanost, prepadnost,    obtrudnost ; Ross.

czyli szerokiemi ściegami przyszywa, ber Slnfcfjlagfabett.    tomuoctł, ycTajiocTfc. FATYGOWAĆ,    ał, uje, cz. ndk.,

Mdłych nici fastrzygi pod krawieckie idą nożyce. Pot. Pocz.    zfatygować, sfatygować, pofatygować dk.,    trudzić,    tru-

248. Mieli już wojnę domową obrzydem, Która ich zbiera    pać,    mordować, benutzen, 50îül)e ntadjen,    inübe machen,

jak na nić fastrzygi. Ćhrośc. Fars. 31%. FASTRZYGOWAĆ,    ermubett. Boh. unawiti; Slov. unawugi, ustaleho ćjnjm ;

FASTRYGOWAC, ał, uje, cz. ndk., nacinać, rzezać.    Vind. smujat, obtrudit, trudit; Carn, truditi, pęsham ;

Włod. karbować. Cn. Th. ferben, etnfdjnetben, (5tnfd;nttte    Sorab. 4. wumuczam; Ross. ManTb, yMaaTb, yTOMHTb,

tttad^en. — u krawców : rzadkim ściegiem sztuki po-    yTOMMTb. Nie śmiem fatygować Wc    Pana Dobrodzieja

spajać przed szwów obrobieniem. Magier. Msk. bep ben 0d)nets    dalej. Ld. FATYGOWAĆ się, zaimk.    ndk., pofatygować

bern: anljeften, anfc^Iagen, mit tneitlauftlgen ©tt^en amtaljen.    się dk., trudzić się, ftd) Sefd)tnerbe unb    5Dîü^e tnac^en, ftd)

Nasz rozum potrzeba cnotą fastrzygować, Bo gdzie tej    nutzen, bemühen. Niechże mam honor    odprowadzić Wc:

nie dostanie, trudno go bramować. Rej. Wiz. 89.    Pana. 1^. Suplikuję się nie fatygować. Teat. 8, 32.,

FASZYNY, G. faszyn, plur. z Franc, wiązki chrostowe.    Carn. mujóm se; Sorab. 2, sze fmuzisch. §. Sfatygo-

Jak. Art. 3,322., Carn. sôzhjé; są to pęki z gałęzi wią- wać się, utrudzić się, zmordować się, ermüben; (Vind.

4-6., Sorab. 2. fi, pfui, fiba; Sorab. 1. phi, phihi; Vind. fui, kek; Carn. fej, kêk; Croat. pi; Hass. <i>y; Graec. qev; OB b. pfep; Slavon. pfu; Slovac. pfi, pfag.

fe obtruditi, vgnati fe, fe vtruditi, fe struditi ; Carn. zatruditisze, opefsâvam ; Dal. szusztajem). Dzień i noc kuryerem biegnąc, mocnom się sfatygował. Teat. 8, b.

28.

Febra , po polsku ograżka. Sienn. Rej., Sorab. 2. fimni-za; Sorab. l.zehmniza, zehmnicżka; Croat. febra, treshli— ka, groznicza , zimlicza; Garn. mersleza; Rag. trescglja-viza, groznizza; Eccl. TpAC^KHifti, 3iiMHiiu,a, .iitxopaAKa, oriiHi|a, orHCBHita, a;cr.utmpi; Ross. anxoaiaHKa; Boh. zy-mnice, nótcha, natka, studenka, zymnićka; Slovac. psy-na ; Vind. mersliza, tresliza, kobiliza, hudobniza ; Slavon. groznica, zimnica; Dal. zimnica; Bosn. groznięa, oghgni-ęa). Choroba ta zaczyna się od przeciągania, ziewania i pragnienia, dręczy potym przykrym zimnem, roztaczającym drżenie po całym ciele, a kończy swój paroksyzm na bólu głowy i gorączce. Dykc. Med. 2, 155. Febra abo gorączka, bieg gwałtowny i nieporządny krwi. Boh. Dyab. 2, 164. Febry są dwojakie, zimne i gorące. Comp. Med. 411. Cierpiała febrę; Chrystus stojąc nad nią, przykazał ograżce, i opuściła ją. 1 Leop. Luc. 4, 39. Leżała w gorączce; tedy się dotknął ręki jej, a wnet ją febra ominęła, ib. Matth. 8, 14. Pospólstwo febry nazywa drżączkami, zimnicami, psinami, ciotuchna-mi, ciotkami. Krup. 5, 527. (‘trząsca). Febry przestające, intermittentes, SSecfyfeljteBer, są codzienne, ba3 iägltdje über aWägltdje lieber, tereyany czyli trzeciaczki, bra)täglge $te* Ber, kwartany czyli czwartaczki, ütertfigtge §ieBer. Krup. 5, 531. Gorączka piecze, febra trzęsie. Pot. Jow. 21. Febry dzielimy jeszcze na wiosenne (Ross. Becttyxa) i na jesienne. Krup. 5, 535. $rül;ltitgêfteBer, ^erBftfteBer.— fig. Febra mię brała, gdym go obaczyła. TeaL 31, c. 91. dreszcz, wstręt; * wzdrygałam się, ©djauer. Żeby go febra porwała! Teat. 36, 26. (ob. Choroba, kaduk, kat, złe!). FEBERKA, FEBRECZKA, i, i. demin. ein gteBcr» djett. Urodę jedna feberka odmieni. Sk. Żyw. 2, 420. Nędznego człowieka lada febreczka porazi. W. Post. W. 2 \ 284. FEBERNY, FEBRO WY, a, e, od febry, gteBer*. Boh. et Slovac. zymnićny; Vind. merslizhen; Bosn. ogh-gniejav; Ross. MxopaAomtbiH. FEBRUJACY, ego, m. Boh. zymnikar ; zimnicę mający. Macz. citt $teBentber, ber ba8 falte gteBer |>at.

FECHTARSKI, a, ie, szermierski, $ed)t*. Ross. Me^eÓHTHŁiH, <i>exTOBaibHbifi. Fechtarska sztuka, bte $ed)tfunft. FECH-TARZ, a, m., z Niem. ber geltet; szermierz. Sorab. 1. fe-chtar, kawatżer; Vind. fehtar, shtritar, bojak, boinik, mezhuvauz, junak, jenak ; Ross. MeqeÖHTeifB, Meqeöoeu'B. Croat. fektar; Dal. zatochnik; Slavon. megdangyia. FECHT-MISTRZ, a, m., Boh. fechtmistr; Sorab. 1. fechtowné miżter ; Ross. ^exTMeHCTept ; z Niem. ber §ecl)tmetfter. Kto innych wybije i wyparuje z kroku, ten wart, żeby był fechtmistrzem. Pam. 85, 1, 700. FECHTOWAC, *FEK-TOWAĆ, ‘WECHTOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., szpadą robić, szermować, fedjteil. Sorab. 1. fechtowasch; Vind. fehtat, s mezhmi shtritat, mezhuvati, bitife; Carn. fęhtam, Croat. fektatisze; Dal. rattimsze; Ross. ^exTOBaTB. Przeciwnik mój fektować nie umiał, a nade mnie w całej An-

Sfatygowany, strudzony, zmordowany, ‘zrobiony, FEBRA, y, z. i Łac. febris; (liai. febbre; Dan. feber; AngL ermübet. Sorab. 2. muzni; Sorab. i. mucżnć, zprocżnć, fiber, feaver; Gall. fievre, ba3 , ba$ falte gteBer. wustaty; Vind. truden, otruden, vgnan; Carn. trudn, peshovt; Ross. npHCTaJWH, ycTaatifi,; Eccl. npiiTpyjKAUMCfl,

KOTopUH HtcKOJLKO yerazb, yipyAHACfl. Sfatygowani z drogi. Teat. 4, b. 45. Zaczynają sie w bitwie hetmani uwijać, aż zfatygowani spoczną trochę. Bardz. Luk. 2,

58. Niesfatygowany, niespracowany, nie do sfatygowania , uncrmubct, Slov. neustalÿ.

‘FAUDA ob. Fałd, Fałda.

FAUN, a, m., z Łac. Faunowie, według mytologii, byli dzicy i leśni mężowie kosmaci, z nogami koziemi. Olw.

Oiu. 14, eilt Samt, ein SSMbgott. cf. Satyr, Pan; chłopscy bożkowie, leśnobożce.

*FAUTOR, a, m., łaskawca, życzliwy, sprzyjający, ber ©imiter.

Ma on w sądzie tym fautory. Tr. ‘FAÜTORKA, i, z., ła-skawczyni, sprzyjająca, bte ©Bnnertttlt. Wielką ona fau-torką nauk. Ld. FAWOR, u, m. FAWOREK, rku, m., zdrobn., §. 1. Łaska albo życzliwość nieporządna, jako u zwierzchności, u urzędnika. Cn. Th. bte ©Wtft, bte SBegÖlt*

(ttpttg. Każdy chce w pierwszym być faworu kroku Po drugim swego oświadczenia słowie. Zab. 14 , 382. Kto ma fawor u dworu, ten ma i zasługi. Opal. Sat. 82.

Skarbimierz w sztuce wojennej wielce biegły, a przeto wr wielkich u dworu faworach zostający. Wag. Hst. 21.

Sędzia nie ma faworem się unosić. Ld. §. 2. Część ubioru kobiecego : Płacić mają od wstąg, od faworów. Vol.

Leg. 4, 80. Bierzmy duszyczko z nowej mody wzorki,

Przedajmy złoto, a kupmy faworki. Bratli. E. — §. Faworki, krepie, ciasta smażone. Wiel. Kuch. 400. $rćtpf* djett, flehte $rapffudjett.— FAWORYT, a, m. FAWORYTEK , tka, m. demin., kochanek, wierniś, wiernik, ber gaöortt. Vind. lublenik, perjasnik, radovidenik; Ross. jio-ôobhhkï, MHiOCTHHKTb, HcUiepcHHKŁ. O barwie faworytów niech się nikt nie pyta, Poznać z miny zuchwałej sługę faworyta; Choć nierówne teatrum, gdzie są umieszczeni,

Co Pan w izbie, to słudzy dokazują w sieni. Kras. Sat.

91. Pam. 83, 619. Woła, żeby mu faworyta zagrać.

Teat. 24, 119. Czart, tańca upodobanego, ber ftaöorittaitj.

FAWORYTKA, i, i. bte gawrtttmt. FAWORYZOWAĆ, ał, uje, cz. niedok. komu, sprzyjać komu, faworem się unosić, einen gfittftfg feptt, tljtt Begihtfttgen. Faworyzowana broda. Kochow. Fr. 18. ‘FAWOWAĆ id. n. p. Zem ci w rytmie swym zapomniał fawować, Proszę, nie racz się ztąd na mnie frasować. Rak. Pob. B. iij.

FAZAN, a, m., imię, które wyżłom dają, entrante, ben tttatt ben $ü{merfmnben gteBt.— TAZYAN, a, m., ob. Bażant, ber Pflfan. Czy boisz się o swoje kapustę, gdy fazyany i kuropatwy następują! Sk. Kaz. 259.

FAZYOLI, groch Turecki ob. Fasola.

F E.

FE! interj. pfe, fa, pfuj! A fe do kata. Boh. Kom. i, 273. Fe panno, chcesz iść za mąż, a nie umiesz nic. Teat. 8, b.

648

F E C Y A Ł - F E J N.

FEKTOWAĆ-FENIKS.

glii lepszego do szpady nie było. Zab. 2, 87. — §. Oślą    tum. ib. A. 4, b. Dziesięć talarów bitych z grzywny fej-

szczęką Samson na Filistynów wechtuje. Psalmod. 103.    nu. Vol. Leg. 7, 451. Historyą tę na drogim rysują *fań-

(szermuje). Fektuje ręką. Tcat. 35, c. b. (macha,    slibrze (fańzylbrze, fejnzyibrze). Pot. Pocz. 122. Ustrz.

szermuje). FECHTOWANIE, ia, n., subst. verb., potkanie    Alg. 159. (cf. superfin; Croat. fini egregius; Sorab. 2.

się na'szpady, ba$ gedjten. Sorab. 1. zpolne kawano; Vind.    bejni, bojni * piękny). FEJNOWAĆ, FAJNOWAĆ cz. ndk.,

mezhuvanje; Ross. <j>exTOBame. Sekret w fechtowaniu za-    cienkim czynić, fein inanen. Fejnowane monety. Pam„

sadza się na tym, aby bić, a nie dać się pobić. Teat.    85, 1, 62. Dowcipnie fejnowane bałamuctwa. Pilch.

36, c. 11 et 24, 118. FECHTY, ów, plur., sztuki i for- Sen. list. 4, 120. subtylizowane. tele fechtarskie, bte ftedjtfimftgriffe, bte Stunft ju festen,    FEKTOWAĆ ob. Fechtować.

ba3 gelten. Miejsce fechtów, Vind. mezhuvalishe, boja-    FELBANKA, i, i., W felbankach nowych,    w    ponsach,    tak

lishe, boinishe, ber $ed/tbobeit.

FEGYAŁ, a, m. Fecyali byli kapłani Rzymscy, którzy wojnę wypowiadali imieniem ludu Rzymskiego, także i do FELG ob. Falc.

zawierania pokoju należeli. Kras. Zb. 1, 288. cm SftÖmb FELCZER, a, m., cyrulik, z Wem. ber §elbfd)eer. Tą trzecią fd;er 'getta!, Kriegs * Uttb griebeitêpriefter. Fecyał wscho-    częścią cyrulictwa zamierzyłem sobie przysługę uczynić

dni, albo opowiedzenie wojny przez Czausza Tureckiego,    panom regimentsfelczerom, niemniej kompanicznym i cho-

wiersz Kochow. 308.    «    rągwianym felczerom. Perz. Cyr. 3, a. 2. Boh. felear,

‘FEDERKIL, u, m., z Niem. ber geberîteï, pipa od pióra. Tr.    ranhogic; Sorab. 1. feldschar; Vind. brivez, bradobrivez,

pieniek pióra. Ld. FEDERPUSZ, u, m. z Niem. ber geber* keramzal; Ross. ^eiMuiept, «fcepiiiejTE, atnapŁ. iwfd). (ob. Pióropusz). Kita albo herb na przyłbicy, szy- FELER, u, m. z Niem. ber gepler, błąd, omyłka, usterk ; szaku. Cn. Th. Na nim federpusz ze lwich grzyw wity, Vind. falar, falanje, ob. Falować.

Powiewne trzęsąc najeży kity. Nar. Uz. 1, 125. Porwał    FELPA, y, i. z Wlosk. m,aterya jedwabnowełniana,    ber    $eh

go za federpusze. J. Kochan. Dz. 1. Koń z federpuszem,    bel. Felpa farbista. Gost. Gor. 108. Od aksamitów, atła-

pennalus equus. Mącz. FEDERPUSZN1K, a, m. szermierz,    sów, kitajek, felp, płaci się następujący podatek.... Vol.

pinnirapus. Mącz. — Juvenal. 3, 158. ein $lopffed;ter, ber it«d) bent geberlmfdje l;«fd)t.

*FEJDAĆ, ał, a, acl. niedok,, srać, Vind. zhenati, fd)etjklt. ‘FENDEL, ndla, m., (podobno z Niem. ber Remter, Obb., ber

gä^nbrtd; * chorąży). — Rejtarowie czarni, harde wsparłszy boki, Na frezach hop, hop krzycząc, buczne stroją skoki; Zaś ćmy knechtów z spisami pod stem fendlów kroczą, Potym za Mistrzem obóz i dział dwieście toczą. Stryjk. Kr. 494. Idąc ku sobie wojska, piasek pyłem poruszają, Fen die proporce wzgóre z obu stron wznasza-FEJERKA ob. Fajerka. FËJERWERK, u, w. z Niem. bflś geuer* ją. Stryjk. Kr. 503. Stryjk. Henr. B. 3.

trerf. Boh. ohnowe djwadlo, strog ohniowy, ohnostrog; FENDZIA, i, ź., imię, które dają charcicom, eilt 9?rtlttc ber Vind. vefeliten ogenj, kunshten ogenj; Ross. ^eepBCpicL, SOBtttbpiutbtttncn.

norkuiHbifi oroiiB, norfexa, (ob. Ognie, palenie ogniów pu- FENGREK, u, m., Foenum Graecum Linn. inaczej Boża tra-szkarskich, ognie krotochwilne). Wulkan z Liparu do-    wka, Krzyżyczki, Koziorożec, rodzaj rośliny o kwiatach

bywszy iskierki, Już rozłożone pali fejerwerki, Cyfra nad    jarzynnych, krętawych i białawych. Dykc. Med. 2, 153.

samo wzniosła się pałace, Fontany setne wyrzucają ra-    @rted;tf(| §eu, SBocfÔ^orn. Krup. 5, 145.

ce. Zab. 9, 449. Po wieczerzy fejerwerk, goście patrzą z sali, Wpadł szmermel między gumna, stodoła się    pfennig. Pieniążek, moneta drobna w Polszczę idealna;

pali; Ja wybiegam, ja gaszę, ratuję i płaczę, Atu brzmią    znaczy rozdział najmniejszej monety miedzianej. Kras. Zb.

coraz głośniej na wiwat trębacze. Kras. Sat. 82. FEJER-    1,290. Vind. boshjak, belizh, vienar, denarez, (ob. Biela,

WERK1ER, a, m. co fejerwerki robi, (cf. puszkarz), ber    bielka). Go się tyczy rachunków, przyślij czeladnika Ju-

geuerttterfer; Vind. ognjishtvar, delauz kunshtnega ognja;    tro rano

Ross. «beepBepKcpi, noTbuiHuicB.

FEJN, u, m.. FEJNZYLBR, bru, w., FEJNGOLT, u, m., (z Niem. fein), z czystego, chędogiego kruszcu, srebra abo złota. Srebro przednie, które pospolicie zowią fajnzyl-ber, powinno być w ogniu tak dobrze próbowane na kapeli, aż próba jego stanie marc. grad. 24. Zlot. B. 5, b.

W tysiącu taleFÓw twardych jest fajnzylbru grzywien 125.

Dow. À. 2, b. Złoto przednie Węgierskie, które po- FENIKS, a, m. §. 1. jedyny ptak, jak powiadają, wielkości orła, spolicie zowią fajngold, powinno być w ogniu tak dobrze    mając sto sześć lat, sam się zapala, a z tego popiołu zaś

próbowane na kapeli, aż próba jego stanie marc. grad.    się rodzi. Mącz. ogniwaczek, wyczyniec; (Carn. fenx;

24. Zlot. B. 3. Fajngolt. Zlot. B. 4, b. aurum sublima-    Bosn, fenisgja). Fenix nagotowawszy sobie ognisko su-

(cf. Croat. ofaytavam humecto, cf. Ger. feueftt; cf. Vind. et Garn. faja = kuper). Anielskie tam mieszkanie, gdzie nie jadają, ani fejdają. Rys. Ad. 1. By był wilk nie fejdał, jużby był dawno za górą. ib. 3. Nie pomogą rajce, kiedy się fejdać zachce, ib. 47. matur urn slercus intolerabile

omis.

myszko gnieździsz się śmiało? Zab. 9, 275. ob. Falbula, falbanka.

Leg. 4, 81.

FEMUR AŁ Y ob. Famurały.

FENIK, a, m. FENICZEK, czka, m. zdrobn. z Niem. ber

zapłacę Waści do fenika. Zabi. Z. S. 21. tdj werbe aUe3 Dtö auf ben geller bejahen. U niego oprócz smyka, Niema w worku i fenika. Zab. 11, 287. Zabi. Złota cetnary kopiesz, lecz coć ztąd wynika, Oto, bo się za czasem przebierze fenika. Zab. 8, 319. Jesteśmy goluteńcy, i fenika złamanego w domu niemasz. Teat. 22, 4. I feniczka nie znajdą, ib. 11, 67. W sercu niemasz za fenik dzielności. Mon 71, 545. (ani krsztyny).

FENOMEN - FERET.

FEREZYA-FEST.

649

che, zapali go, i sam na nim zgore na popioł; a wżdy FEREZYA, yi, Ł, (Vind. faresha, dishni plash; Eccl. $epe-zasię bóg z onego popiołu ożywi chrobaczka. Gil. Kat.    3ia vestis exterior; Ross. 4>epe3H odświętna suknia chło-

273. Feniks albo samolot, jest jedyny na świecie; ma    pek Rossyjsk., (4>ep^ królowa w szachach); Graec.    (poçevta,

umrzeć i znowu sie narodzić. Gwagn. 696. ber Sßljlönir. Feniks    (póęrgia; Turc, feredze. Czart. Mscr.). §. 1. suknia    wierzch-

bystrooki. Banial. J. 2, b. Feniks się śmiał. ib. J. 3, b.    nia nie przypasana. Włod. ein weiter, offner Oberrod Ross.

Patrzą nań, jak na feniksa, jak na ogniwacza, Co go    paca, pacna, caKKOCfc. Teraz woźnica nie chce w ko-

bajka w naturze jedynym naznacza. Przyb. Milt. ISO. §.2.    zuchu baranim być widzian,    ale go ferezyą z    wierzchu

Feniks * rzecz bardzo rzadka, eine große Seltenheit. Towary okrywa, aby przecie suknią czerwoną był od ludu po-cudzoziemskie, tasiemki, pierze strusie, feniksy, piszczał-    spolitego różny. Star. Ref.    40. Nieladajako    ten syn

ki etc. płacą ten podatek. Vol. Leg. 4, 81.    ucieszył rodzice, Co ferezyą    zgubił, a nalazł    maźnicę.

FENOMEN, u, w., z Greek, zjawienie nadzwyczajne, osobli- Pot. Jow. 194.— §. 2. Ferezyą dębowa, sosnowa * da-we; najbardziej używają tego słowa w astronomii, wzglę-    wny sposób leczenia francy,    eine alte 3lrt, bie    $ranjofen

dem osobliwszych i nieprzewidzianych na firmamencie wi-    jn feilen, (cf. délia, metle).    Z takiego spółkowania już

dowisk. Kras. Zb. 2, 352. baâ Phänomen. Fenomen,    się bez cudzoziemskićj nie obejdzie choroby, bez lekarza

wszelki skutek przyrodzony w świecie powszechnym, lub    i dębowej ferezyi. Haur. Sk. 487. W reszcie    udać się

w dziełach natury, zachodzący, i wpadający w zmysły ludz-    do chirurga, a osobliwie dla sosnowej ferezyi.    ib. 424.

kie. Sniad. Jeog. 20.    FERMENTACYA, yi, z., Sposób którym roślinne rzeczy w

FERALNY, ‘FERALIS, t. j. dzień, z Łac. dzień żałobny, pogrze-    inszą się naturę przemieniają, zowie się kisanie lub fer-

bowy; ber Sterbetag, Segrälmißtag. Czy feraliś dziś na mnie!    mentacya. Krup. 2, 31. bie ©dfirung. Przez fermentacyą

Nic mi się nie wiodło. Zab. 7, 208. Dzień dzisiejszy dla    lub kisanie piwa, części grubsze niestrawne od subtelmej-

mnie jest dniem feralnym. Teat. 33, d. 56. Jakiś na mnie    szych oddzielają się, i do dna idą. Krup. 5, 93. Vind.

dziś feralis. ib. 24, c. 97. nieszczęsny, ein Unglucfśtag.    jeshanje, kip, kipenje; Ross. ópojKeme, 6p04b6a, 6po-

‘FERARZ, a, m., Rej. Wiz. 89. Ferrara, miasto wstanie    4hh. FERMENTOWAĆ, ał, uje, intrans. niedok., (Vind.

Papiezkim, gerrara im ÜîircJ)enffaate. Wina czarne około    ieshati), wzburzać się, kisać, gefreit. Wina Włoskie albo

Ferarza mają najwyborniejsze. Cresc. 297.    mało fermentują, albo wcale nie. Krup. 5, 100.

FERDYNAND, a, m., FERDYNANDEK, dka, m. zdrobn. FER- FERNAMBUK, u, m., wióry, podobnie jak brezyliowe, do DYNAŚ, ia, m. zdrobn., imię męzkie, $erbinanb. Ferdy-dynasiu, Henrysiu, poczekajcie! Boh. Kom. 5, 181.

‘FERENC, ‘FERENS, a, m. hołysz, goły, ein armer ©dflucfer.

farbowania służące, przednią dają czerwoną farbę. Z jakiej one rośliny wzięte, dotąd nie wiadomo. Kluk. Dykc. 1, 95. Imię mają od miasta Amerykańskiego, ba$ $er* Chudy ferenc bywa nie z jednego, Dopiero widzi on pan uambucfholj.

masz za co chleba kupić. Jag. Gr. B. 3.

FERENDYNY od sztuki.... Instr. cel. Lit. materya jakaś jedwabna, ein ©etbenjeug.

‘FERET, u, m. ‘FERETA, ‘WERETA, y, z. ‘FERETKA, i, i., zdrobn. §. 1. bukiel, sprzączka, bte 93ućEef. Halsbanty

z gospodynią, Co zbytki czynią. Groch. W. 567. Bezgro- FEROWAĆ, ał, uje, act. niedok. wyrokiem ustanawiać, burd) szni ferensowie, co gotowi łupić, Ganią miasta, gdy nie- gendjtltiffcn Sluêfprucfj befeftigen. Appellując sprawę do wyższego sędziego wedle prawa, stojąc bywa wotum zganione i zepsowane, a siedząc bywa ferowane. Chełm. Pr.

46. Dekret feruje. Jabł. Ez. 161. FËRYARZ, a, m., de-kretarz, księga wyroków, ba3 ®ecretenbu^. W feryarzu nie tylko komparycye stron, ale i przytomność deputa-złote uczynimy tobie z feretami srebrnemi. Budn. Cant.    tów sędziów na każdej sessyi pisane być mają. Vol. Leg.

1, 10. (Cuth. ^bcfletu. z nakrapianiem srebrnym. Bibl.    7, 694.

Gd.). Nic ci nie pomoże, gdy się ubierzesz w szarłat, FERTAĆ się, zaimk. niedok., szastać się, wartać się, ftd) gdy się ubierzesz w ferety złote. ib. Jer. 4, 30. (ozdoby    hentttt&reheit, (cf. fartyczny). Trzeba nam na

złote). O głowę się tylko stara, aby bieretek był z fere-    tym baliku młodzieży, dla fertania się. Teat. 35, d. 64.,

ty, z piękną zaponą i z piórki barw rozmaitych. Gorn. Dw.    (Garn. fèrkam; Croat. fèrkati, ferchem). Będziesz fertać

115. Co owych nastało dziwnych pontalików, feretów,    się aż do jutrzenki. Teat. 33, d. 89. Ferta się, skacze,

smalcowanych łańcuszków, pstrych bieretków; a snadź    kręci się, jak cyga. Teat. 12, 12. Jak żywe srebro ehło-

już drudzy nietylko na głowie, ale i na nogach te pon-    piec zawsze kręci się i ferta. ib. 48, b. 37. Jakoż człek

tały a te ferety sobie przyprawują. Rej. Zw. 57, b. Ko-    się jeszcze nie źle ferta. ib. 42, c. 4. (ob. Wartki),

biety strojów niezwyczajnych nie mają wymyślać, ferety, ‘FERTON ob. Wiardunk.

pontały niepotrzebne. Petr. Pol. 2, 197. Niewiasty dzi- ‘FERYAS indecl. FERYA, yi, z., wakacye, Serien, ^acancett, siejsze feretami, pontałami, kamieniami, nie inaczej jako    gepertage. Dni od sądów wolne, prawo pospolicie feryas

niebo gwiazdami świecą. Petr. Ek. 75. Bieretek miała    zowie. Szczerb. Sax. 426. Rag. pristaje, pocîvanje.

przymieszać, mit einer anbern garbe oerfeijen, oermtfd)en. Różaną farbę tuszować lakiem, feryować blajgielem. Haur. Sk. 364.

na głowie z feretkami, a pióreczko za nim. Rej. Wiz. 53. FERYOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., u malarzów, farby inszej §. 2. Żałobną ciało pokryła weretą. Min. Ryt. 3, 277.

Kot. «wereta czyli fereta, wór gruby, zgrzebny, długi i rozwlekły, na kształt flory żałobnej; strój czyli pokrycie niegdyś głów mężatek owdowiałych.» Trauerflor, etrt FEST, FESTYN, u, m., dzień wesoły publiczny. Cn. Th. puf$ ber SBttttoen.    uroczystość, ein §eff, eine ge^erlt^feit. We Włoszech zo-

93

Słownik Lindego wgcL 2. Tom I.

650

FETOR-FIGA.

FIGARNIA-FIGATELE.

li,

wią fest, gdzie się zjeżdżają na dobrą myśl. Petr. Pol. 2, 227. Z czaszy tej złotej pili na feście. ib. 206. Nie wątpię, na taki fest, żeby tam nie byli. Rej. Wiz. 23. Trwały festyny z okoliczności wesela Królowy Nawarry przez długi czas. Riem. Kroi. 1, 15. Uczynił on pan fest wielki. Weresz. Reg. 132. Wszystko się na ten festyn wspaniale sporządzało. Rar. Hst. 3, 81. Każdy dzień widział festyn zawołany, Brzmiał w nim spor głosów wdzięcznych na przemiany. Zab. 5, 246. Minas. FESTON, ot., Tytuł mappy niech będzie girlandem z liści, lub festonem ozdobiony. ŁeLsk. Mier. 113. binda malowana, lub rzezana, owocu, kwiecia pełna, $rud;tfd)mtr, $rud)tge* fwttge, ftntcfytfmnb, ftrudjtfrattj, 8«ubfd)nur.

FETOR, u, ot., smród, ber ©eftanf, Ross. 4yuieK'B. Nie ma nic niewygodniejszego w domu, nad fetor z miejsc wychodnych. Świtk. Dud. 100. Przyzwyczajeni do fetoru, nie czują go. Krup. 5, 14. Wiele^ chorych dla ciężkiego fetoru porzucanych leżało. Sk. Żyw. 1, 395.

FEUDALNOŚĆ ob. Lenność.

FEZ, u, ot. królestwo i stolica królestwa w Afryce. Dykc. Geogr. 1, 203. gej. FEZAŃSKI, a, ie, od Fezu, gejifd;. Królestwo Fezańskie leży między królestwem Algierskim a Marokańskim, ib.

F I.

FI, interj. pfe! fa! fe! pfe! pfui! Fi! jak ten szpetny, ledwo mu nos widać. JabŁ Ez. 7. Fi! wstydź się mój Panie. Teat. 52, c. 22. et 50, c. 86.

FIAKR, a, ot., pojazd ulicowy do najęcia, tudzież woźnica jego, z Franc, ber gtafer, Ross. h3boiuhkb. Angielska remiza , gdy się już psuje i ku ruinie zbliża, Na fiakr numerowany potym obrócona, Już chyba od pospólstwa brana i płacona. Teat. 48, b. 12.

FIALA, i, i.} z Łac. phiala; szklane naczynie podłużne chemików, eilte (d)emtfd)e) ^Ijiole. Butelka długą szyję mająca, lub fiala. Krup. 5, 76. Banie proste, mające zbyt długie wałkowate szyje, nazywamy baniami długoszyjnemi, krócićj fialami. Krumł. Chy. 52.

FIAŁEK, FIAŁKOWY ob. Fiołek. FIANK ob. Flank.

FIC! interj. On konia ostrogami spina, koń zacznie brykać, a on fic z niego pod most. Boh. Kom. 1, 437. patfd)! pfofc!

‘FICYGERNA, y, z., n. p. Dwa razy i Londyn i Bernę Odwiedził; zkąd nam jednę przywiózł ficygernę Z kilką modnych wachlarzów. Rar. Dz. 3, 152.

FIDELIS, a, ot., wierniś, faworyt, ber Vertraute. FIDELI-SKA, i, z., wiernisia , tue Vertraute. Usłuchała Algunda rady fideliski, Podając z życiem, cnotę swą na azart śli-zki. Min. Byt. 3, 273. Swych się tajemnic nie zwierzaj nikomu, Z fideliskami podufałość szkodzi. Mon. 73, 113.

FIERLETKA o6.,Firletka.

FIGA, i, z., FIZKA, i, zdrobn., (Boh. fik, fijk; Slovac. fjk, fikowe owoce ; Hung. fige - fa, fige, fëuge ; Garn. et Yind. figa, figeze; Sorab. 2. figa; Sorab. 1. fiha; Croat. figa, szmokva; Dal. szmokva; Slavon. smokva; Rag. smö-kva; Bosn. smokva, petrovaccja; Ross. $>łira, CMOKBa,

BHHHaa aro4a; Eccl. cnouiume, (cf. smoktać); Ital. Ąco; Lat. ficus; Gall. figue; Hisp. higua; Angl. fig; Dan. figę; Svec. fikon); bte ftetge, bte grudjt be3 getgenbaumS. Figi są owocem drzewa, w przedniejszych ogrodach znajdującego się. Kluk. Rośl. 2, 219. Nie zbierają owocu z głogu, ni fig z ostu. Kulig. Her. 189. (Slovac. Fiki na trni ne rostnu). Figi figami, motykę motyką zwać. Kosz. Lor. 55. (prostakiem być). §. Figa morwowa, sycomorus, morwowe drzewo, liście mająca takie, jakie ma figa. M. Urzed. 344. Eccl. cmokokmiiii|a ; Ross. arcMmne. §. Za figę * za szyszkę, za nic, za cyfrę, für Cttt 9îtcf)t3, für eine 9M (j. 51. gelten). Wszystkie te rady on miał za figi. Chrośc. Fars. 64. Uczeni dziś u niektórych tanieją, i za fiżkę ich sobie ważą. Gliczn. Wych. N. 6. Taki człek u nas za figę. Dzwon. Stat. A. 2., (Yind. figamosh * tchórz), cf. Ger. feige.— §. Pokazać komu figę * Ital. monstrar le fiche ad uno * wyśmiewać go, za pośmiewisko go mieć, palec mu przez szparę ukazać, Ross. nonasaiŁ KOMy uihoił; Eccl. KyKHiirE noKa3yio; einem bie geige weifen. Anielka odchodząc, figę mu pokazuje. Teat. 22, b. 93. Złączywszy Lidów i Syryą w ligę ; Śmiele pokażę na Pergamy figę. Pot. Syl. 304. Wsiadłszy w okręt, pokażemy figi Złym ludziom, i pójdziemy z wiatrem na wyścigi. Pot. Arg. 60. Nic mu nie dać, ukazać mu figę. Dzwon. Stat. B. 2. Figę w kieszeni pokazywać, secreto irasci, pałam metuere. Gemm. 80. 3?afenftüber in ber £«fd;e geben, (cf. serdyt a nie duż), (cf. figiel). Fiżkę mu w nos zadano. Gliczn. Wych. C. 1.    §. Figę wziąć * pójść zniczem, z

kwitkiem, mit einer 9?afe abjteljen. Patrzaj jeno starca wygę, A to rzecz nie do pojęcia, Chcieć mu młodego dziewczęcia, Weźmiesz za to dziadu figę. Zabi Dal. 10. Owca niewinna przez rok wełnę dźwiga, Ostrzygą wełnę, a jej za to figa. Dratk. 0. 4, b. §. Fig się objadła burl. bębenek jej zawieszono, fie ift fdjlMltger. Tr. — 2). Figa (*Fig, u, ot.), drzewo, ber Feigenbaum; Yind. figovu dreuo; Sorab. 1. fihowna; Slavon. smokvenica; Ross. CMOKOBHHua. Niemasz fig na fidze. Budn. Jer. 8, 13. Ono drzewo, co się zdało być figiem, było cierniem. Zrn. Post. 2, 347, b. Figi mają to osobliwego, że bez kwiatu owoce wydają. Kluk. RoÜ. 1, 157. — §. 3). Figi, sadzele bolesne w siedzeniu. M. UrzeLd. 24. bie getgitmr* jen. Condylomata. ob. Fik. Figi zowią guzy w siedzeniu, takież insze sadzele w stolcu, ib. 319. Maść ta szyszkom albo wewnątrz rurze stolcowćjj fiżkom będącym jest lekarstwem. Syr. 425. Bąbele pęcherzowate w stolcu figami zowią. ib. 163. (cf. kurze dupki). —    §. Figi migi *

fik mik, fortele, bliktry, kuglarstwo, ^nnftgrtffe, ©atlfelety. Kiedy służebna zna te figi migi, Kiedy z piwniezym będzie jednej ligi.... Bratk. D. 4. Wszystko, fik mik, za nic. Teat. 43, c. 55. Wyb. Teraz wszystko na fik mik. Teat. 43, c. 80. FIGARNIA, i, z., U nas na figowe drzewa budują figarnie i dobrze je na zimę opatrują. Ład. HsL Rat. 37. Mon. 73, 215. Sorab. 1. fihownencźa; Rag. smokovisete; Croat. szmokovische, figovische; Hung. figèskert ; bte Feigeitfd)ule, baS getgenlnurô.

FIGATELE, i, plur. §. 1. pulpety, z cielęciny, kapłuna, mięsa wołowego, wieprzowiny i łoju kruchego, z chlebem bia

FIGIEL - FIGOJADKA.

FIGOWNICA-FIGURA.

651

îynnS^karJlV-fZylaWSZyfiV gaiki mafe robią. Wiel. Kuch. WATY, a, e, na kształt fig, fetgenarttg. FIGOWNICA, y, 4ÜÜ. pfyÿflofe. Dano Włoskie menestry, także figatele.    i, ogród figowy, ber geigengarten.    (Sorab.    1. f.hownencża;

Vantai B. 3.    §. 2. Fig. Dawniej zamki i miasto wałem    Croat.    figovische, szmokovische;    Hung.    figéskert; Raq

obwodzono, Dziś figatele tylko wystawiono. Bratk. M. 4, smokoviscte). Oliwnice wasze i figownice pożerała ga-ütptüt Î’ bagatele, fraszki.    sienica. W. Amos. 4, 9. (figowe sady. Bibl. Gd,.). FI-

r G1EL, gla, FIGIELEK, lka, m., demin. Boh. figi; (Ross. «uran GOWNIK, a, m., figowy ogrodnik. Cn. Th. ber ftetgengärt* kuglarstwo); sztuka    która się komu wyrządza, psikus,    ner. FIGOWY, a, e, od fig, getgen*. Boh. et Slovac. fi-

cm ©tretet, ben man    jemanben fptclt, ein    ©eßabernaef. Zro-    kowÿ; Sorab. 1. frhownané;    Carn.    figové- Vind figou-

ï¹SZ/'flaJeineg⁰4,J'a c'àziesiç6 innych wyrządzę. 7W.    Croat.    figov, szmokovèni; Hung.    figés;    Rag. smökven ;

niema

4, b. 1 t>2. Teat. 34, c. 75. Gdzie idzie o jaki figielek,    Ross.    o>HroBMH; Eccl. cmokobhhh.    Figowy kamień, syci-

sposobmejszego nad niego do tego. ib. 31, c.    tes. Plin. H. N. 37, 11. ber getgenftem

42. Vind. hudusadetje, norzhnia, oshribnost, shimf; So- FIGURA, y, z., FIGURKA, FIGURECZKA, i, i. zdrobn., z iab. 2. poszn; Ross. npoKa3H, npHBH3Ka, CKOMopoinecTBO.    Łac. kształt, który rzecz jaka ma, bte ^jtgur, ©eftalt' Vind

§. Krotochwilne sztuczki, zabawki, krotochwile, hoffen,    figura, furm, obras, poduba {ob. ‘Podobaj; Sorab \ fi-’

Sturptfl. Powiedz,    twój to głos? bez    figla wszelkiego.    gura; Slavon. figura, prilika;    Rag.    slikka, prilika* Ross

Past. Fid. 233. Nieraz figielki pletła.    Teat. 54, b. 71,    *Hrypa, BoapacTB, oópast;    Ecd.    BiiOAOMemc. ’ Każde

Slov. To su len fraśki a figle, fictiones politicae. Wolno    ciało musi mieć jaka figure, ułożenie części składających

po dworze chodziła małpa, wszędzie strojąc figle. Zab.    go. Os. Fiz. 16.— §. Wystawienie kształtu rzeczy jakiejś ryło, 509.— §. Figiel malarski, szmcerski, złotniczy, pa-    sunek, obraz, posag, bte gtgnr, bat », bte étatue

rerga. Cn. Th. drobny wymysł, eine fiente ©(Çnôrîcleç. Ja-    Stawiają w Persyi figury trzech doktorów Tureckich przede

kim sposobem łatwo wyrysować wiersze, herby, figle,    drzwiami, aby goście na nich patrząc wszystek jad i uro-

floresy. Haur. Sk. 374. bIGLARKA, i, z., kobieta figle    ki wypuścili. Kłok. Turk. 148. Figura przy drodze kru—

an

strojąca, wyrządzająca, eine Çoffenmacberinn. FIGLARNY,    cyfix, boża męka, eine gtgur, ein ßreuß, ein ©ruciftr

a, e, — le adv., FIGLARSKI, a, e, figlujący, fcfjabernaftfclj,    ber Sanbftraße. ‘Prov. Siedzi pod figurą,' a dyabła ma za

JJOfîenÿdft, burdjtrtcben. Ross. «PiiraapcKiii, npHBH3nnBŁiH,    skórą (z wierzchu owca, wewnątrz wilk). §. "Wystawienie

CKOMoponiHUÖ, CKOMopouiecKiit; Ecd. CKOMpamecKin. To-    rzeczy umysłowej przez zmysłowa, bie $ignr, fittnltdfe Lor*

bie potrzeba patrona bardzo figlarnego i subtelnego. Teat.    fteHung beSïtberfinnlidjen. Dziwne sprawy ś. Janowi pod za-

30, c. 54. Mina figlarna. Teat. 12, c. 44. FIGLAR-    krytościami a figurami jakiemi okazywały się. Rej. Apoc. 3.

STWO, a, w, kuglarstw⁷o. Cn. Th. ©aufeles), Reffen. Ross.    g. Theol. Figury przeznaczające, w starym zakonie, bie Lor*

npHBH3nHBOCTB, CKOMopomecTBO. Odrzuć te fochy i twoje btlber, 3$pen. Bog. otajstvo;" Sorak 1. pżedznamo; Vind. figlarstwm. Mat. z Pod. C. 2. MGLARZ, a, m., kuglarz,    predobras, preklad, predfurm, predpoduba; Ecd. npeÆ-

ein ffioffenretßer. FIGLARZYK, a, m., demin., Ross. $h-    oópaateme, npeAo6pa30Bame. Pan Chrystus był figurami

oapt, CKOMopox'B; Eccl. ckom(k\vt»; Vind. norzhuvauz,    przeznaczony w pewnych patryarchach, ludziach onych,

glumazh, oshribnik, shalez. FIGLAS, a, m., zgrubiałe psi    które bóg mieć chciał niejaka figura i kształtem syna

figiel, psia sztuka, ein ©treictf, ein »enftuef. Go on też swego. Bial Post. 53. Równie" figurami, jako i pismem dokazywał przez niemałe czasy, Pamiętasz świekrze owe    był nam przeznaczony i opowiedziany Chrystus, ib. 64.

nadobne figlasy, Kiedy ci się był dobył do okutej skrzyni?    §. Figury krasomowskie, grammatyckie « sposoby mówienia

Treb. S. M. 10.,— ß. Żarty, śmieszki, hoffen, ©peißdjen. o rzeczach niewłaściwego, przenośnie: n. p. cztery litery« Co za figlasy, aż miło. Teat. 43, c. 65. FIGLOWAĆ,    kiep'. Trzy drewna « szubienica. Wronami karmiony « chytry,

ał, uje, cz. niedok., figle stroić, wyrządzać, ©treize nta*    Szczwany « doświadczony. Tu też należy wielka część przy-

djeit, offen treiben. Vind. norzhuvatife, norzapasti, gnati,    słów i przypowieści : n. p. Laska pańska na pstrym koniu

paukati; Croat. budaliti; Ross. CKOMoponiHTfc. Przy dwo-    jedzie, t. j. odmienna. Dobremu piwu nie trzeba wiechy*

rze najbezpieczniej figlować i frantować można. Dzwon.    cnota się sama zaleca. Ld. Lßetorifcße unb grantmattfdje gt*

Stat. A. 2. (cf. nafiglować się, wyfiglować). FIGLOWNY,    guren, tnofitn öttcfi etn großer £fiett ber ©pri^tmorter mtb

a, e, - ie adv., żartowny, sztuczki wyrabiający, furpetltg,    fprtcfnoörtltdjen Lebensarten gehört. Slovac. ozdobka, ozdo-

öofi hoffen. Nic niemasz figlowniejszego od chytrości,    bilka.— §. Rzecz uważana co do samego kształtu jej, eine

^ którą od przybycia twego narabiasz. Tr. Tel. 260.    ©ac^e bloß tßrer ©eftalt na^ betrautet/bie gtgur. a) Ma-

FIGOJADKA, i, z., Ote ^etgenbroffel, ^eigenfdinepfej ptak od    tematyczna figura, pewne ustawienie linij albo ścian za-

fig nazwany, któremi się żywi. Litwa obfituje w te ptaki,    wartych. Solsk. Geom. 3. miejsce ograniczone liniami,

lubo fig nie ma. Ład. Hst. Nat. 37. liai, beccafico; Lat.    Lesk. Mier. 15, eine matljcmattfclfe gignr. b) Osoba, co

ficedula luscinia altera. Klein.— Krup. 5, 68. ‘Figoja-    do jej wyglądania, eine ^erfon in Lüdftdjt tßrer ©eftalt.

dek. Volck. 303. Sorab. 1. schnepula, schnepa ; Carn.    Figura piękna, uroda, Ross. ocamm. Mniemają, żeś mym

klunazh; Vind. podlisk, podlieska; Bosn. ghermuseja, ghrri-    ojcem; udawajże jakbyś nim był w samej rzeczy. §•.

museja; Slovac. gifice, ewrcala; Croat. gërmuscha, szluka,    Więc będę utrzymywał figurę ojca twego. Boh. Kom. 4,

kosiza, chernoglàvka, szmokvojedicza; Hung. fige - evö.    286. Figura jego ma dość w sobie powabów⁷. Teat. 33,

FIGOMORWA, y, z., cf. sykomor, figa Egipska, karwia,    d, 36. Jest to chłopiec figury pięknej, ib. 17, c. 25.

Ficus Indica Linn. bte Sftaulbeerfetge, bte SlbantSfetge. FIGO-    Figurka, gdyby trzcinka, kształtna i prosta, ib. 10, 5.

Odrażająca figurka, ib. 19, c. 74. Figure stroić, figurą ‘FIIRK, u, m. może z Niem. SSierbtng, (cf. ferton, wardunk). nadrabiać, figurę prowadzić * powierzchownie imponować, Wyciąganie, które zowią Lobegal (może Saubgelb) i fiir-ćiujkrlicfy tmpontren. Ross. BasKHimaTb, ąaBajKHiinaTb.— Fi- kiem, w ziemiach Mistrzowi poddanych, od Polaków nie gura, sposób życia, 3Irt $u leku. Żadnej zniskąd nie ma być wzięte. Herb. Stat. 706. mając intraty, taką prowadzi figurę; czyliż to na stan ‘FIJANKA ob. Flank.

jej przystoi? Teat. 7, c. 6. Chce większą nad stan fi- FIK, u, m., (Boh. fik), figa wrzód, bie getgiMrje. Na wrzód

wychodny, który fikiem zowią, a z gruba rzyfnym wrzodem, szkodliwy a pod czas i śmiertelny, lekarstwo takie.... Sleszk. Red. 203. Ten wrzód najczęściej z krwawnic zapiekłych przychodzi, gdy w nich krew zgestnie, że wyjść czerwonką nie może. ib. wrzód zadkowy, ib.

gurę prowadzić, ib. 34, b. Bi i. Gniewa ich, iż on figurę większą większym kosztem prowadzi. Mon. 70, 355.

Okropną figurę prowadzić musi żona taka. Zab. 16, 45. eine foldje grau muf! eine fcheuflliche gigur maćku. Co to za figura, co tam siedzi za stołem! Ld. §. Figuralna muzyka. melodya, gigural, giguralgcfang. Ta muzyka figurą 215.— §. Fik mik ob. Figa. idzie. Tr. Figurą idący « melodyjny, harmonicus. Cn. Th. FIKCYA ob. Wymysł, zmyślenie, Eccl. npiiTBOpeme.

w szczególności między plebanami przyjacielskie wzajemne obcowanie, grcnnbfd;aft unb 9?ad;barlid;feit unter ben Sanb*

Figurą śpiewam * melodyjnie, ib. (cf. figuralna muzyka). FILADELFIA, ii, £., z Greek, miłość braterska, bie Sruberlicbe, FIGURALNY, a, e, FIGURALNIE adv. 1. figuryczny, niewłaściwy, pod figurą ukryty, figürlich, unetgentlich. Sorab.

FILANTROP ob. ‘Człowiekolubiec.

1. pżcdznamenatć; Ross. H30Ópa3HTejibHHH, o6pa30BaTeib- pfarrew. Uchylam się od przejażdżki na odpusty, którą ple— hhh, npooópa30BaiejiHbiM, o6pa3HbiS; Eccl. npoTHBOOópa- bani dla wzajemności Filadelfią pospolicie zowią. Xiadz. 3Hbfił, 3HaMCHaTejbHO, yMHO. To figuralnie wyrażone było 212. Z memi konfratrami nie utrzymuję Filadelfii, nie w starym testamencie. Bals. Niedz. 2, 38. Ekklezyastyk dojeżdżając do ich kościołów na odpusty. Xiadz. 195. to przepowiedział figuralnie, ib. 1, 118.    2. Figuralną

muzykę zowią, śpiewanie jakie na kilka głosów, według FILAR, u, FILAREK, rka, FILARZYK, a, m.,zdrobn., (Carn. wdzięcznej melodyi uczynione. Petr. Pol. 2, 373. ber    falar; Yind. steber, podpertek, podporna ; Ross. ctoæÔ'B,

ctojhtb, cmiómcL; Boh. pilir; Ital. piliere; Gall. pilier; Hisp. pilar; Svec. pelare; Lat. pila; Graec. nvhj), ber ^feb 1er. Filary są słupy murowane, na których leży sklepienie. Jak. Art. 2, 236. Filary kształtowne trzymają na sobie w kościelech wysokie sklepy. Gorn. Dw. 411. Znieście filarzyki domu jego. Bibl. Gd. Jer. 5, 10. Filary w koło mający ganek, perystyllium, ein Bogengang, eine ©äulen* laube ; Eccl. KpyrocTOJinie. Cn. Th. — §. 2) Fig. Podpora, bie ©tüjje, ber Pfeiler. Był ś. Cyryllus wielką podporą wierze katolickiej przeciw Aryanom; którzy znając go być wielkim filarem katolickiego wyznania, mocą go wygnali. Sk. Zyiv. 1,194. FILAROWANIE, ia, n., filarów rząd. Cn. Th. 175. kolumnada, ein ©üulengang, eine ©au* lenfteüung. Filarowanie, budowanie na słupach. Cn. Th. 51. FILAROWANY, a, e, filarami osadzony, mit ©üulen befefct. Świątynia z ciosu marmurowego wystawiona, i fi-larowanym okrążona gankiem. Tr. Tel. 68. FILAROWY, a, e, od filarów, słupowy, Pfeiler», ©ćiulett*.

652 FIGURALNY - FIGURZYSTA.

F 11 R K - F IL I P.

ralgefang. Figuralna muzyka, melodya t. j. z kilku różnych głosów abo tonów, wyższych, niższych, śrzednich albo z instrumentów rozmaitych złożona, concentus. Cn.

Th. Muzyka figuralna i instrumentalna. Petr. Pol. 2, 372.

Muzyka głosowa figuralna i instrumentalna, ib. bie 33ocal * ttttb Sttftntmcntalmufif. FIGURANT, a, w., aktor na teatrze nie mówiący, tylko - osobą swoją reprezentacyi dopomagający, ber gigurant auf bem îh^t* FIGURANTKA, i,

i., aktorka taka, bie gtgurattttttU. FIGURARZ, a, m., który wszystko figurycznie wykłada, ein figürlicher Slirôleger, ber aHe3 burd; giguren erfldren mili. Uważajże, jako ci figura-rze (Kalwinowie) i figlarze, sakramenta jedno w figurę i w fantazyą obracają. W. Post. W. 2, 29. FIGUROWAĆ, ał, uje, czyn. niedok., figurę stroić, eine gigur ntadjett,

Sluffeljett machen. Slov. figurowati. Figurował w sukniach co-dzień inszych. Teat. 24, 94. Czart. Chcą figurować równo z panami, ib. 22, 25. Panowie ci bardziej myślą o figurowaniu, jak o istotnej usłudze krajowej. Gaz. Nar. 1,20. By tylko figurować, każda przedać się gotowa. Teat. 54, 22. FILATA, y, z., z YYlosk. > szereg, pasmo długie, eine lange Górować i figurować. Mon. 69, 602. Rzuci się do fi-    Steife.— §. Część główna wojska, einer non ben Ipaupt*

gurowania, zdobienia domu, ekwipażów wymyślnych. Teat.    tljeilert ber 91rmee. Wojsko dzieli się na trzy filaty albo

19, b. 26. — §. Pod figurą przeznaczać, figürlich uorbe*    linie. Tr. Pierwsza filata, awangwardya. Tr. przednia

benten, norfieUen, anbeuten. Yind. predpodobiti, predobra-    straż, ba3 Sorbertreffen. Śrzednia filata abo batalia. Tr.

sati, predfurmati; Eccl. npeAOÓpajKam, npeAo6pa30BaTH.    korpus, ba3 SWitteltrejfen. Trzecia filata. Tr. tylna straż,

Te rzeczy Izraelitom się stały, nas figurując. Leop. 1. Cor.    baê Hintertreffen. Ostatnia filata, rezerwa. Tr. odwód, bie

1, 6. Sekl. 57. — §. Figuralnie śpiewać, einen gignralge»    3îefert)e.

fang fingen. Tr. FIGUROWANY, a, e, parł. perf. pod fi- FILET, u, m., u introligatora, linijki lub wzorki wyzła-gurą ukryty, niewłaściwy, figürlich, nicht eigenthümliè. Pra- cane na oprawie. Magier. Mskr. gilet, gilett, giletftampel wdziwe jest ciało Chrystusowe w sakramencie, nie figu- ber 33ućf;btnber.

rowane, ale istotne. Sk. Żyw. 62. Figurowan baranek FILGRANOWY, a, e, [por. Włosk. filigrana « drócikowa Chrystus. Rej. Apoc. 52. Kucz. Kat. 62. FIG RYCZNY, robota. 2] Filgranową robotą spoił zausznice. Łącz. Zw. 8. a, e, FIGURYCZNIE adv., pod figurą, allegoryczny, niewła- ‘FILIAL, ‘FILIALNY kościoł, Carn. perdrushnćza. ściwy, figürlich, ob. Figuralny.— FIGURZYSTA, y, m., który FILIP, a, wi., imię męzkie, z Greek. cplXoç et inrzog; (Croat. figuralnćj muzyki dopomaga, ber gigurift, gignralfanger.    Filip), znaczy kochającego się w koniach, koniolubca,

^ilipp. Prov. Wymknął go, jak Filipa z konopi. Rys.    zykami się bawiący, ber filolog. Filologiem pospolicie

Ad. 71. Wyrwał się, jak Filip z konopi. Mon. 73, 51 et    tego zowią, który około wielu i rozlicznych nauk i wia-

723. Teat. 18, b. 10. (t. j. gdy kto co nie à propos    domości chodzi. Pilch. Sen. list. 4, 22. FILOLOGIA, ii,

mówi). Filip ze wsi własnej Konopie, będąc za Augu-    £., nauka trudniąca się szczególniej językami i literaturą,

sta I. posłem na sejmie Piotrkowskim, w swoim odezwał    bie filologie. Croat. jezikoznanztvo; Ross. JHOÓocjOBie,

się interessie; krzykniono: Panie Filipie z Konopi, wy-    caoBecHOCTt. FILOLOGICZNY, a, e,— ie adv., ptytlolo*

rwałeś się. Chmiel. 1, 75. Ni ztąd ni z owad wyrwał    gifd); Ross. aioóocaoBHbiH.

się, jak Filip z konopi. Teat. 33, d. 37. FILIPEK, pka, FILOWAĆ, cz. niedok., zfilować dok. z Franc, ciągnąć kartę, m., pieniądz złoty Włoski, eine 3tcilienifd;c ©olbmünje. Za    eine ^arte gieren. Umiemy zfilować kartę zręcznie, woltę

czasu Bony nie mała summa filipków ze Włoch do Pol-    zrobić niewidzialnie, lisika w karty ułożyć nowego. Teat.

ski przywieziona. Gorn. Dz. 144. FILIPPIKA, i, i, mo-    4, b. 115. Ten woła pas, ów acorde, ów krępuje, ten fi-

wy gorliwe Demostena przeciw Filipowi krolowi, mają    luje. Mon. 71, 707.

Miłomędrzec. Zab. 12, 78. Ross. aio6oMy4p'B, jtoóojiy-ApeuB, yMCTBOBaTeab; Rag. mudaraz, mudroznanaz; Croat. mudroznan; Vind. fveta moder, modrosnanez; Sorab. 1. fwëta mudrć. Wolę, iż kto rzecze filozof, niż mędrzec; bo to już każdy rozumie; a ktemu niewłaśnie to, z Greckiego filozofia mądrość. Gorn. Dz. 49. Spytany Pyta-goras, jakoby się dał zwać, nie chciał mędrcem, bo to już ten tytuł ubieżeli byli oni siedm mędrców; ale się filozofem, to jest miłośnikiem mądrości, nazwał. Warg. Wal. 272. Lubomędrcy abo filozofowie. Klecz. Zd. 72. Filo— zofy u pogan, byli to co kaznodzieje, prorocy. Sk. Dz. 58. Nie tak to trudno zostać filozofem; chwal, co drudzy ganią; myśl jako chcesz, byleby osobliwie; kiedy niekiedy z religii zażurtuj; decyduj śmiele, a gadaj głośno; ujdziesz wkrótce za wielkiego filozofa. Kras. Doś. 61. Filozofem kogo uczynić Eccl. yjK)6oMy4pHTH, Hay-bhtł MyApocTH. FILOZOFEK, fka, m., zdrobn., urągając, ein ^fiilofopfic^en. FILOZOFIA, ii, i., {Ross. ^Hiocotia, jnoóoMyApie ; Boh. libomudretwj, mudrctwj; Carn. svej-tavednost; Rag. mudroznanje; Slavon. mudroznanstvo ; Croat. mudroznaztvo); w powszechności rozciąga się do wszystkich objektów. Traktuje albowiem o bogu i duszy w metafizyce; o obyczajności i prawie w etyce; o przyrodzeniu w fizyce; o sposobie myślenia i mówienia w logice. Kras. Zb. 2, 354. bte ^fitlofopfne. Filozofia jest mądrości zamiłowanie i pożądanie. Pilch. Sen. list. 3, 33. Nie wielka to filozofia, dzieci to umieją, bflâ ift feine gro* jle ^etereę. Tr. Rzecz jest właściwa w nieszczęściu, iż do filozofii przyprowadza. Zab. 7, 84. t. j. filozoficzne zastanawianie, pfiilofopfifcficS 3îôd)benfen. FILOZOFICZNY, a, e, FILOZOFSKI, a, ie, Boh. libomudrcky, mudrckÿ; Sorab. 1. fwetamudroweżki ; Ross. JiioóOMyApcTBeHHŁiH, jioóo-My4peHHMłi, 4K)Ó0My4pUM, yMCTBeHHHH ; od filozofii, pj)i« lofopfnfŚ. Filozofskiemi naukami okraszony. Sk. Dz. 123. Wszystkie pożytki, które naukom przynosi filozofia, razem zjednoczone, najdują się w duchu filozoficznym. Zab. 8, 183. pfńlofopfńfdjer ©eift. — Po filozofsku adv. sposobem filozofów lub filozoficznie, p^ilofopfliflfl, (tuf ^flilofop^en SDîtt* nier, Eccl. CMHciHTeafeHt, no yMCTBOBamio. Słowa moje po filozofsku tłumaczysz. Teat. 36, b. 30. FILOZOFKA, i, i., kobieta parająca się filozofią, bie |il)tIofopfyittn. Moja żona także filozofka. Wej. Mar. 25. O nowa filozofko, o świata mądrzyni. Łącz. Zw. 6. Rzadko filozofka bywa dobra gospodyni. Kras. Pod. 2, 245. Filozofki uczoną

= mo-

653

FILIPEK-FILOLOG.

FILOWAĆ-FILOZOF.

tytuł: filippiki, które na Polskie przełożył X. Nagurcze- FILOZOF, a, m., z Greek, posiadający filozofią, ber ^tlofopl). wski, bte pilipptca be$ ©emoftÇeneê. Ztąd filippika wa gorliwa przeciwko komu, eine feurige 5Rebe gegen etnxrô, eine ©treitrebe. Niektóre żurnały mowę tę tak rozsądną przeistoczyły w filippikę przeciwko religii. Gaz. Nar. 1,

198. FILIPPÓW, a, m., miasto Polskie w Woje w. Trockim. Dyke. Geogr. 1, 205. eine ©tabt in Sittljauen. FILI-POWIEC, wca, m., w liczb. mn. FILIPOWCY, FILIPPONY, ów, plur. Wylęgła się u Dyzunitów za Jana Kazimierza wiara starowierców czyli Filiponów. Ci nie chcieli przyjąć nowego przekładu pisma ś. i liturgicznych xiazek, które Moskiewski patryarcha Nikon wprowadził. Rozdzielili się na dwa główne podziały Popowców i Dyako-wców. Czack. Pr. 1, 301 et 84, jest to lud wśrzód lasów i bagien Litewskich osiadły. Dykc. Geogr. 1, 204. eine eigne 2Irt 9)îenfcl)en in Citt^auen, bie auc^ eine eigne »on beu Sijfuniten noś »ergebne ©ecie an&naśen. Podano me-moryał od Filipponów, mieszkających w Warszawie, z żądaniem pozwolenia im tu duchownego, dla odprawienia sakramentów. I ten rodzaj ludzi, różnie wierzących od Nieunitów, który najwięcej wpływał do zajmującego się dawniej buntu, powinien być urządzonym. Gaz. Nar. 2,

256. Pod imieniem markietanów zwoszczyki, filipony obce, i księża zagraniczni, czerńcy zwani, podmawiali chłopów do buntu i rzezi. Ust. Konst. 2, 50. FILIPOWSKI, a, ie , od Filipow'côw, SjJljilipponen *. Filipowska herezya; autor jej Filip, około r. 1650, za patryarchy Nikona. Chmiel.

1, 1118.

FILISTYN, a, m., Filistyny, naród w Palestynie, który naj-więcćj dokuczał żydom, ein ^tltfter. Samson był wybawicielem ludu żydowskiego z reku Filistynów. Bial. Post.

64. FILISTYŃSKI, a, ie, od Filistynów, ^tlljier*. Samson urodził się ku wybawieniu ludu żydowskiego z niewoli Filistyńskiej. Bial. Post. 64.

FILIŻANKA, FLIŻANKA, i, i. (z Tur. findzan. Ad. Czart.

Mscr.), naczynie niby to czaska, do brania kawy, herbaty, szokolady; Slovon. finexan, esasha, shalica za kâva, eine £iieefdE>aJe, ßaffeefc^ale, (SÇocolabenfôale, ober £affe. Filiżanka wierzchnia, bte CŚerfdjale, OBertflffe. Filiżanka spodnia, bte Unterfśnle. W początkach chorób gorączkowych po filiżance kawowej rosołu dając, co godzina, dosyć jest.

Krup. 5, 369. Wypiła kawy trzy filiżanki. Mon. 68,

282. Pam. 83, 2, 1214. Filiżanki nowe z brzegami zło-temi. Mon. 68, 287. FILIZANECZKA, i, z. zdrobn.

FILOLOG, a, m., z Greek, uczony, najwięcej literaturą i ję-terminalnością pomazawszy sobie język, nim kawą poczęstują, gotowe godzinę gadać o Arabii; a tym czasem kawa ostygnie. Mon. 72, 424. Nie życzą sobie mężowie, aby filozofkami żony bywały. Staś. Zam. 41. FILOZOFOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., Ross. jno6oMy4pcTBOBaTb,

416. FILUTOSTWO, FILUTOWSTWO, FILUTERSTWO, a, n., frantostwo, ©pt|büberep, serio i iart. Niemała to rzecz jest, zadać filutostwo dobrze urodzonemu człowiekowi. Boh. Kom. 1, 93. Ukontentuje się z odprawionego szczęśliwie filuterstwa. Teat. 31, c. 77. Snowie-szczek przepowiadania fundują się na samem filutowstwie. Boh. Dyab. 2, 97. Boss. n-iyTOBCTBO.

na filuta pochodzący, etlttaê fp^Mbif#. Ross. my-TOBaTHH. Tak jest szalbierny, filutowaty, że bodajby i mnie Zab. 11, 187. Byłoby dobrze, gdyby albo filozofowie nie oszukał. Teat. 48, 40. chrześciańscy królowali, abo królowie filozofowali. Sk. Dz. FIMFA, FINFA, y, z., bliktry, tumany, dymy, ©tdttb ttt bte 860.    Mon. 70, 317. Epikurowie mieszkanie w cieniu    Slugeit. Turczyn nie raz Cesarzowi zwykł finfy kurźyć.

sobie    ulubili, a filozofowanie na biesiedzie. Gorn. Sen.    Leszcz. Class. 24. Jabym miała przepomnieć jego fimf,

227.    Ross. My/ipcTBOBaiiie; Eccl. MyApocüOBie, yMCTBOBa-    przekąsów? Zabi Zbb. 12. Może ci tu poradzę; na

me,    yivueme. Filozofować z kim Eccl. cojnoóoMy^pcTBO-    przykład, czy Nimfy Warszawskie gorzkiej wnoś ci nie

wpuściły fimfy? ib. 6.

n. p. FIN, FINT, a, w., człowiek ćwik, kos, szczwany, ein ©d)latt* fopf. Cały fin z dziada, czysto chciał mnie się pozbyć. Teat. 21, 93. Co to za fint dziewczyna, ib. 14, b. 30. ob. Fejn. '

FINAŁ, u, m., z Łac. dokończenie pieśni, bfl3 finale, bte Seeitbtgititg beS ©efattgeê, ber ©djlujüton. FINALNY, a, e, —ie adv. końcowy, 'konieczny, zamykający, gtttfll ». Ross. 3aMH)MHTeJŁHŁIH.

FINANSE ob. Dochody,- intraty. FINANCER, a, w., skarbowy, nad skarbowemi interessami pracujący, ettt Einander. Na złaL stronę: Za zyskiem pieniężnym uganiający się, ettt ©dbfpeculant. Naleźli się financerowie, którzy pożytek swój upatrując, poczęli monetę drobną robić. Gost. Gor. 2. 'Financarzmi, falitarzmi nazywa. Gil. Post. 28. FINAN-

FILUTOWATY,

My4pHTb, noMy4pnTL, noMy4poBaTb, yMCTBOBaTb; Eccl. JK»6onpeMy4pcTBOBaTH; Boh. mudrowati; po filozofsku rozbierać, pftlofopljtrett. We śnie filozofować i chłopu nie a, e, trudno, Bo śpiąc nie dba się o to, co na jawie nudno.

BaTH.

FILTROWAĆ, ał, uje, cz. niedok., z Łac. * cedzić;

likwor przez bibułę szarą, włożywszy lejek w butelkę, lub w inne naczynie. Wiel. Kuch. 401. ftltdrctt, burdjfdfjen.

Oczyszczenie i filtrowanie wody nieczystej, żeby rury nie zamulała. Świtk. Bud. 412.

FILUNK, a, m., miejsce wynoślejszym krańcem zamknięte, w malarstwie, w architekturze, z Niem. bte ftÜHltttg. Wnęka u malarza, głębokość na około filunka. Magier. Mskr.

Fryz wtablaturze, wyskok na około filunka. ib.

FILUT, a, m., FILUTEK, tka, m. zdrobn., z Franc, frant, oszust, sztuczny szalbierz, ettt fcfilauer Setrteger, ettt ferner ©pt^bubc. Boh. kluk, klaueek, klukowina; Ross. myn,

MyieipB, uiHoiBMopa, oönpoxa. Filut grzecznie się kłania, słodkiem tonem mówi, A gdy zwiedzie głupiego, gdy się zeń obłowi, Z swoich sztuk się przechwala, z prostoty    CERSKI, a, ie, od financera, §ttiaitcter =, ©peculaittert *.

się śmieje. Dmoch. Szt. R. 74. Ten dziś pieniędzy nie    By przemysły ludzi financerskich ustać musiały. Gost.

zbiera, kto nie żyje fdutem. Teat. 17, b. 59. jak filut,    Gor. 37. FJNANCERSTWO, a, n., uganianie się za pie—

fpt|b«bifd). Znam cię już filucie, Insze masz w ustach    niężnym zyskiem, ©elbfpeculation. Trzeba, żeby im się

słowa, insze w sercu czucie. Zabi Amf. 66. Musi być    droga do tych financerstw zagrodziła, żeby pieniądzmi

wielki fdut, kto mię oszukać potrafi. Zabi Bal. 18. Do    tak nie handlowali. Gost. Gor. 34.

was więc mowę zwracam, sztuczni a ostrożni, Filuty FINESSY ob. Wybiegi. FINETKA, i, ź., miano suczki. Teat. Oświecone i Jaśnie Wielmożni, Wielmożni i Szlachetni. 23, b. 68 Sflttte ettter £>üîtbtlltt.

Kras. Sat. 29.    §. Żartem: Niegłupi, przebiegły, dit Çfif* 'FINIK ob. Daktyl.

ogr 1, 206. gtiilanb. Roter. 157. Ross. OmaaïuiH. FINLANDZKI, a, ie, Ross. Ohhckîh, MyxoHCKiö; $tttlätt*

figer i ©d)l(tuer,    ©djlattfopf.    Oj filut    z    tego    mego pana.    FINLANDYA,    yi, z., xiçstwo    do Rossyi należące.    Dykc. Ge-

Teat. 22, c. 40.    Oj filut dziewczyna,    ib. 29,    18. FILUŚ,

miano kota w Kras. Mysz. 39. ber Same einer Ühtjje bei)

Kras. FILUSIA, imię służącej. Teat. 43, c. FILUTKA,    btfd). Golf Finlandzki. Dykc. Geogr. 1, 206. FINLAND-

i, z., kobieta filut, frant, eilte ©pt^bttbttttt. Ross. njyTOBKa.    CZYK, a, m., rodowity zFinlandyi, ber $titlćtttber. Ross.

Filutko, hultajko, nie wiem co mnie wstrzymuje, Ze cię    <I>HHJiaH4eu’b. W rodź. ieńsk. FINLANDKA, i, bte $tttl(tttberttttt.

nie morduję! Teat. 28, 71.— Zart. Kobiety są najwię-    Boss. Hyxiia.

ksze filutki w świecie. Teat. 55, b. 59 Filutka, jak to FINOSTWO.a, n„ frantostwo, wybiegi, ©d)l(tttl;e{t. Nauczyć teraz dobrą zdaje się. ib. 54, 71. O filutko! ib. 29,    finostwa. Teat. 20, 20.

Serftellimg, $ttite, ©cbltnge, gaüftrhf. Fintę komu stawić. Twanl. VF. D. 2, 254. Fintą pod pokrywką cnoty tai złośliwe przymioty. Jabl Tel. 326.

84. FILUTERNY, a, e, FILUTERSKI, a, ie, FILUTER- FINTA, y, z., z Franc, feinte, zmyślenie, samołówka, fortel, NIE, F1LUTERSKO adv., frantowski, fpt|bttbt|cb, oerfcbmtjjt, burdjtdebett. Ross. njyTOBCKiö. Patrzv na nią filuternie.

kobieta, co za wybiegi, co za filuterya. Teat. 10, b. 67. Filuterye Boss. njyTHH, np0B04bi. FILtlTOWAC cz. niedok., filutem być, okpiewać, betrtegen. Ross n.iyTOBarb, cmo-IlieHHHttaTb. W grze oszukiwać i filutować. Teat. 4, b.

Teat. 20, 38. FILUTERYA, yi, z, sztuczka figiel, frantostwo, eilte 6pt£büberet),    eilt ©trete!).    Cóż    to za chytra    FIOK,    u, m.,    z Wl>sk.    kutas, dite öitafte,    $togue.    Te dzwonki .    ton fiok biały    przy    tym wielkim    czubie, Koń mój

siwy! ach mężu, jakże ja to lubię! Zabi Z. S. 10. FIOŁEK, FIALÈK, łka, m., FIOŁECZEK, czka, m., zdrobn. (z Łac. viola), bte Stule, ba3 Setldietl. Boh. fiala, fialka;

FI ONIA FIRÇYK.

F IR R A - FI S T ü l A.

655

Slovac. fiola, fialka; Hung. viola; Carn. fïôla, fiolèza;    dziano na ziemi dyabłów wysmuknionyeh na fircyków.

Yind. fioła, biola, fîolza, lubiza; Croat. fiola, fiolicza;    Oss. Str. 8. Fircykiem być Ross. meiOMTL.

Dal. lyubicza; Slavon. ljubica; Bosn. gljubiça; Rag. glju- FIRKA, i , z., Kiedy sie odrodzą od swych wielkich przo-bizza; Sorab. 1. viyawka; Ross. a>iaMa. Fiołki wielora-    dków, Mam    ich za firkę i za    prostych    chłopów.    Opal.

kie są: marcowe, Viola Martia Linn. SDMrjütoleit, są to    Sat. 107.    Ona święta^nota,    nie stoi    za firkę,    kiedy

kwiateczki błękitne, na wiosnę rosnące. Kluk. Rośl. 2,    niema złota. Papr. Kol C. b. (cf. za szyszkę, ~za figę).

219. Fiołki żółte Cheiranthus Cheiri Linn. gelbe 2Men, FIRLEJE, ejów, plur. n. p. Krom piwa i chleba Nie stroi Sacf, (jelBer Satf, chowają się w ogrodach, ib. Fiołki no-    firlejów baba, sine Bacho et Cerere friget Venus. Ma.cz.

cne, Hesperis Linn. 9iad)it)ioIett. Kluk. Rośl. 1,265. Sko-    Stroi baba firleje, Kiedy sobie podleje. Rys. Ad. 65.

pki albo fiołki białe, Cheiri Viola Alba, Leucoium album    Stroi Raba Firleje, kiedy w czubek naleje, t. j. że kró-

2öälfd)e 3Stolen, taetj-ic SStolen. Syr. 754. Matki bożej fioł-    Iowa Bona, będąc na Panów Firlejów łaskawa, kiedy

ki, albo Kołpaki, Medium, Viola Mariana, SDîartengloifett,    była dobrego humoru, najwięcej im rozdawała, i ich bo-

©lotfenBlunten. ib. 1284. Zimę skopki albo fiołki, Viola    gato stroiła, mając ich przy boku swoim. Chmiel. 1, 75.

Matronalis, grauentuolen. ib. 756. Fiołek miesięczny, Grecki,    —Stroić z    kogo firleje ® kpić    z niego,    einen Jttnt    Śeften

Viola Lunaris, Bulbonac, 50h)ttböeild)ett, OfterBtumen. ib. 1454.    ^aBen. Gdy    się z niego śmieją, temu    się też śmieje,

Fiołki brunatne abo sadowe, Viola purpurea. Urzed. 311.    Nie widząc, iż to z niego tak stroją firleje. Prot. Kont.

Fiołek potrójny, ob. brat z siostrą. Syr. 1452. Fiołeczki    B. 2.

brunatne, żółte, modre i szarłatne. Groch. W. 358. Urzed. FIRLETKA, i, z., Lychnis Coronaria, SDîartenrôêlein, §tttt* 311. FIOLET, u, m., kolor fiołkowy, błękitnoczerwony, ntelêrttëletn, w ogrodach zowią kąkolikiem; dla kwiatu ÎXt3 Wiolett. Pastorał wspiera biskupie dłonie, Fiolet kra-    kąkolowi podobnego ; liście ma wełniaste. Kluk. Rośl.

sy dostarcza. Zab. 12, 25. Kniaź. Slavon. ljubicsna boja;    2, 219. Zowią też Różyczką Panny Maryi. Przodkowię

Croat. fiolichne farbę. FIOLETOWY, a, e, tegoż kolo- nasi starzy, póki bawełny nie mieli, suchego do kno-ru będący, »Mett; Vind. et Carn. fiolnat, fiolnast, fioł-    tów firletki liścia używali, i ztąd Lychnis, to jest Kno-

zhen; Rag. gljubicjast; Ross. <j>iojeTOBMH; n. p. wstążka    tern, Knotownicą nazwali. Syr. 577. Firletka płonna

fioletowa. FIOŁKOWY, FIAŁKOWY, a, e, od fiołków,    albo krowia, Ocimoides, Ocimastrum, Bazylia płonna, ib.

SSetldjett*, 2Men*. Kwiatek każdy fiołkowy, składa się z    1301. gelbBaftltCtt. Fierletka wodna, wodna Bazalia,

pięciu listków. Dykc. Med. 2,159. Syrop fiołkowy, ib. Boh.    Erinus , Ocimastrum aquaticum, jntlbe Saftlten. ib. ob.

fialowy, fialkowy; Sorab. 1. viyawkowé; Vind. fiolni;    Smolka; Carn. smilka; Ross. mlmo, 4peMa.

Croat. fiolichni; Dal. lyubichni; Rag. gljubicni; Ross. $i- FIRMAMENT ob. Twierdza, utwierdzenie. ajKOBHH.— §. 2. Koloru fiałków, (cf. brunatny), tfiolen* FIRZAC, a el u, m., blacha stawjąca się przed otworem Braun. Fiołkowej maści. Cn. Th. Brunatna farba fiałkowa. pieca hutnego , z Niem. ber SSorfaij, ba3 Słorfapled) öor Paszk. Dz.    122.— §.    Fiołkowy    korzeń ob. Kosaciec.    ber Oeffnnng beê ^nttenofenê. Zastawia    się dziura w    fir-

*FIONIA, ii,    i,    günett,    znaczna    wyspa Duńska    na morzu    zacie, na którą zawsze robiący koło    szyt szulerz,    ma

Bałtyckim, między Zeelandyą i Jutlandyą. Dykc. Geogr.    spozierać. Torz. Szk. 109. Do wyższego sklepu firzacu

*1 206.    nic trzeba tb 311 ib 312 ib 110

*FIRAMKA, *FIRHANKA, ‘FIRCHANKA, FIRANKA, i, z., FISK, u, m., nazwisko w prawie skarbu publicznego. FIRANECZKA, i, z., zdrobn., z Niem. ber $orfyfltt<}, zasło-    Kras. Pod. 1, 294. ber fti$cu$. Ross. Ka3Ha, Ka3HaueÄ-

na wisząca, n. p. u okien, koło łóżka. Boh. zaweśenj;    ctbo. FISKAŁ, a, m., 1) urzędnik skarbu publiczne-

Slavon. zâslon ; Vind. firank, firanki, vmang, priedvifje,    go; 2) Fiskał w konsystorzu kościelnym, ber $t3caL

predvifik, sagrinalu; Carn. firènk; Croat. vmang, ferung,    Croat. blagaynik; Rag. blagajnik. — §. fig. Pieniędzy

zasztor, zaszlon, zakrivalo; Ross. 3aBbca, saHaßtct, 3a-    chciwy, ein ©clbfücfyttger. Co tych fiskałów u nas? co

HaBkcna, sanaBicouKa. Za źle ułożoną firankę łaje Jej-    szlachcic, co dzierżawca, co arendarz, wszystek ich za-

mość przez kilka dni. Zab. 16, 21. Firanki u łóżka    mysł, aby worki natkali. Birk. Kant. 0. 2. FISKAL-

podniesiono. Nieme. Król. 2, 122. Do gierady należą    NOŚĆ, ści, £., duch fiskalny, gdy tylko o fiskusie myślą,

firhanki. Szczerb. Sax. 135 et 134. Firchanki. Sax. Tyt.    ftêcalt[(|er ©eift, $t3cafitdt. Wzrosła w podatkowaniu nie-

Firanki zasunąć, zasłonić, btc Sor^mtge JUJteljen. Firanki    równość, fiskalność, słowem oszukanie i uciążliwość,

odsunąć, odsłonić, bfe $orI;ättge aufate^eit, aufrna^ien.    Ust. Konst. 1, 82. FISKALNY, a, e,— ie adv., do fi-

FIRCYK , a, m., wiercipięta, *ofertowniczek, trzpiot, far-    sku należący, ftścaltfd). Rag. blagajnicki ; Croat. blagay-

tyczny; Car. et Vind. ferkolin, shtonzel, smerkolin, ho-    nicki; Ross. Ka3eHHbift. Król Pruski w nagrodę szkód

dlauz, dedez,    (Vind. ferzhati, ferkati, flattern);    Ross. me-    swoich fiskalnych, cessyi Gdańska domagał się.    Ust.

ro.iŁ, o-parms; etu $afenfup, ein fpaßfyaft tprt^ter 3Dîen[cf;, Konst. 1, 95.

ein @tu£er. Fircyk jest przyjacielem u całego świata, Pochodź, konfiskować, konfiskata, konfiskacya.

Fircyk wszystkiego świadom, wszystko on rozplata, Fir-    ‘FISTEK n.    p.    Fistek za    fistek,    listek za listek. Rys. Ad.

cyk ma nos ogarzy, wszędy się on dowie, Fircyk je-    13. Lelum    Polelum,    fistum    po fistum. ib. 34. verba

stami, jeśli nie językiem powie. Nar. Dz. 3, 106. Pro-    effutitia,    fir    far!

stak w zakącie chaty tak jest szczęścia blizkim, Jak fir-    FISTUŁA,    y,    z., §. 1. rana czyli wrzód jamisty, którego

cyk pusty, co go posiadać rozumie. Wej. List. 9. Wi-    otwór jest ciasny, a głąb szeroki. Dykc. Med. 2, 165.

rokości statku, podług ilości garcy, wiele ma w sobie trzymać. Magier. Msk. baS $tftnttaß, ber 33iftrfta& ber Sottdjer. FIZERAJZA, y, z., u introligatora, żelazko, którym u książek i pullaresów brzegi fizeruje, t. j. linijkę czyli roweczek po brzegach na gorąco wyciska. Magier. Msk. ba$ Siftretfen ber Sndj&inber.

bie fttflel, ba3 3Ro|>rgefd;tt)ür, ba$ £>oïdgefd)ttMr. Fistufa, po Polsku, czczy wrzód. Sienn. Rej. Fistuły, to jest, rany dziurawe a głębokie. Cresc. 291. Wrzody wydubniafe, albo fistuly. Syr. 1506. Fistula łzawa, wrzód jamisty w kącie wewnętrznym oka, w torbeczce łzawej. Dykc.

Med. 2, 165. biß îîjrmtenftftel. Łzowa cewka, czyli fistuła.

czna ziemię nie względem części powierzchownych, ale względem części wewnętrznych uważa. Wyrw. Georg. 2. Edukacya fizyczna z moralną i z instrukcyą zawsze łączona być powinna. Skrz. Pr. P. 2, 267. FIZYK, a, m., obierający się fizyczną nauką, etrt ^^pftfer. Ross. ecie-CTBOCÆOBTj. Fizykiem być Eccl. ecTecxBOCJOBM), o ecie-CTBaxt pa3cy*4aio. FIZYKA, i, ź., z Greckołac. physica; nauka, własności i skutki ciał wykładająca. Os. Fiz. 1.; Ross. ecTecBociOBie, bte ^Ijpftf, bte 3łaturlel>re. Fizyka doświadczająca, doświadczeniami potwierdzona, bte dśppe* rtmentalpÿpftf. ‘FIZYKOWAĆ cz. niedok., fizycznie rozbierać, rozumować, pfipftfd) uttterfucfjett. Posłuchaj, w jakiej materyi i jak gruntownie fizykują. Mon. 73, 311. FIZYO-LOGIÀ. i, z., z Greek, nauka o powinnościach i czynnościach wszystkich części i członków w ciele ludzkim zdrowym zawartych. Perz. Cyr. 1,2. bte ^(ipftologte. F1ZY0L0GICZNY, a, e, — ie adv., p^ftologtfcty. F1ZY0N0MIA, FIZOGNOMIA, ii, i., z Gretkolac. physiognomia, twarzy kształt abo skład. Cn. Th. bte ©eftd)têPtlbung, bte Ppftonomte. (Rag. oblicni— za). Fizyonomia szlachetna, i pełna dobroci. Teat. 7, 21. Fizognomia Wc Pana wielce mi się podoba, ib. 34, 14.    §. Zbiór uwag nad powierzchowną ciała postacią,

uczący, jak z ciała poznawać dusze. Kpcz. Gr. 3, 48. bie Ppftognomff. Rag. slikkoznanje. ‘FIZYONOMISTA, y, m., FIZONOM, a, m., z twarzy przyrodzenie i skłonności poznawający. Cn. Th. ber ^ßpftognout, flljpftogttomtfer. Fizyonomowie z twarzy, a z położenia członków, nie-tylko obyczaje, ale i myśli czasem człowiecze wiedzą. Gorn. Dw. 409. Wielu takich fizyonomistów na tych kontraktach było, którzy po humorach i składzie twarzy wyczytywali, czy chce pożyczyć, lub radby odebrać. Zab. 13, 188. Jeden fizyonomista złe bardzo z twarzy Sokratesa wyczytywał skłonności. Kopcz. Gr. 3, 48.; Rag. slikkosnanaz.

Perz. Cyr. 2, 168. Fistuła zadniego otworu. Dykc. Med. ‘FIZYCKI, a, ie, FIZYCZNY, a, e, FIZYCZNIE adv., od fi-1. biß ©efäßftftel.— §. 2. a) Fistuła, głos, falsa vocula zyki; Ross. ecTecTBOCJOBHMH, pfypftfd). Geografia fizy-in cantu. Cn. Th. falset, ba3 ftalfett, bte ftalfettfttmme, biß ftiftel. Zawsze prawie Chińczykowie fistułą śpiewają.

N. Pam. 22, 19. b) Piszczałka jedna w organach, bie gificlpfeife in ber Orgel. Tr. §. 3. Fistuła Kassya, Kassya w laskach, Cassia fistula Linn., jest strącze twarde, czarne, sękowate , długie na półtorej stopy, owocem drzewa Indyjskiego , podobnego do orzechowego drzewa. Dykc. Med.

3, 30. bte $iftelc(#e, fRofyrcaffte. ' FISTUŁOWAĆ, ał, uje, act. niedok., falsetem śpiewać, przez fistule, burd) bie ftel fingen. FISTUŁOWATY, a, e, na kształt fistuły, ft* ftelartig. Wrzody fistułowate, ciężkie do gojenia. Perz.

Cyr. 2, 88.

FISZBEJN, u, m., z Niem. bflśi fttfcßDetn. Z rogu wierzchniej szczęki wieloryba mamy fiszbejn, który do sznó-rowek, parasolów i innych sprzętów bywa używany. Zool.

Nar. 393. ‘Fizbin. Pam. 83, 131. Sorab. 2. fischbejn;

Boh. kostice; Carn. ribna kost; Vind. ribja, ribna kust ;

Ross. KHTOBMe jcu, (Ross. «PHJKMŁi rogówka).

FISZKA ob. Figa.

FISZOLC, u, m., drewka suche, focula. Cn. Th. z Niem. gifdjWi, fleineg, trocfiteä #olj.

FIU FIU! interj., na wyrażenie wietrzykostwa, SBiltbbeutelep auSjubrittfen. w głowie fiu fiu. Teat. 22, c. 29. (pstro).

Znam dobrze Angele; jéj umysł nie fiu fiu. ib. 23, 75.

(stateczny). Ta rozpusta, te ustawiczne fiu fiu Zabi.

Zbb. 12. FIUGAS, FUGAS, żart., w nogi! cf. Lat. fugio, reiß (in$; [Garn. fugniti» ucieknąć). Ja bez ceremonii fiugas. Teat. 43, d. 124. Wyb. (fiugas chrustas per choinas, cf. a nasi w chróst, cf. drapaka dać). FIUTE, ego, m., pędziwiatr, wietrznik, ein SBinbbentel, 8etd)tfuß,

^afenfnß. Boh. fuejk, fueidlo, fifidlo. (cf. Lat. futilis).

F L.

Komu źle w głowie ułożono, ten się chwyta, czego się nie chwytać, i zowiem takiego po Polsku fiute, który ani nauką, ani od natury nie jest opatrzon baczeniem skłonnym do przystojnego. Pelr. Et. 122. Lepiej służyć statecznemu, niż fiutemu. Cn. Ad. 441. Widziałem często fiute między pany. Bratk. praef. FIUTYNIEC, FU- FLACHA, y, z., wielka flasza, eine große ^lafcße. Ross. 3>m-TYNIEC, ńca , m., idem. n. p. Wychodzę, ledwiem je- ra, mbîme.

den krok był na ulicy, Bies jakiegoś fiutyńca konno mi FLADER, FUONDER, dra, w., FLADRA, y, ź., FLONDRA,

nadarza, Pędzi jak wiatr, ja na bok, i jużcim w piwnicy! Zabi. Zbb. 50. Fiutyniec pochlebstwem więcej, jak szczerością narabia. Mon. 75, 671. ‘Fiutyński, imię osoby teatralnej. Teat. 12, b. 25. Obchodź się z taką pogardą z tym futyńcem, na jaką zasługuje, ib. 28. b, 93.

‘FIXMENTY, n. p. fixmenty, bonety, kornety. Haur. Sk. 519. gatunek płaszczyków kobiecych, eilt SDîmttelcfyeu ber Sratt* enjtmmer.

‘FIZERUNEK ob. Wizerunek. FIZY, u bednarza, miara żelazna, która mu służy, do oznaczenia wysokości i sze-

656

FISZBEJN - FIZERUNEK.

FIZYCKI - FLADER.

FLĄDERKA, FLANDERKA, i, i., demin., (Dan. flyndre) ; ber $lnnber, eine 9Irt ©cfjoflett, Pleuronectes flesus Linn. ryba bokopław morska; wędzoną i świeżą jedzą. Kluk. Z'u. 3, 163. Krup. 5, 70., Ross. KaMÓaJia. Cała ta ryba tak spłaszczona, że jedna jej strona jest grzbietem, a druga brzuchem; obie zaś oczy na jednej stronie głowy znajdują się. Zool. Nar. 180. Zowią ją też Wróblem morskim. Na Ukrainie zowią ją Półrybą. Ład. Hst. Nat. 37. §. 2) Fladra, niechlujowata kobieta, eine ©dflaitt* pampę, (cf. Ger. ftlöß); Boh. ślundra; Ross. iiiaioxa, Hepaxa.

FLADER - FLAK.

FLAMSKI - FLASZA.

657

FLADER, dru, m., FLADROWANIE, ia, n. (cf. ladrowa-    płócze flaki, rozumie, że każdy taki. Mon. 71, 752. (cf.

nie, ladrowany), płomienista szeroko rozstrzelona żyła    kto sam w piecu lega, drugiego ożogiem maca, cf. sa-

w drzewie, w kamieniach » słojowatość, słój, bte glnber,    meś taki). Ale to teraz już obyczaj taki, Kiedy u Pana

baê ©ećiber im Ipolje, ttt ©teilten. Vind. shile, shilouje;    zjesz w szafranie flaki, Gdy flaszą wina utraktuje gości,

Ross. KairB. Listwy ławy płynącym fladrem pokładane.    To trzeba- zaraz obrać Jegomości. Bratk. 5.    §. Flaki w

Rej. Zw. 11, b. Biel. Św. E. 2, b. Adamaszek z fla-    głowie, siano w głowie, ©ttt)!/ im $opfe. Teat. 33, 84.

drem. Gród. Dis. D. 3, b. FLADROWAC, ‘FLANDRO-    Zab. 9, 61. $. Flak, coś nietęgiego ob. Flakowaty, zfla-

WAĆ cz. niedok., fladrem niby przyozdabiać, dbent, mit    kciały, etłMŚS ©djlnppeS, ©$lflffe§. FLAKCZEG, FLAKO-

©edber oerjieren. Fladrowany Ross. KanoBLiH. Adamaszki    WAĆ1EĆ, ał, eli, eje, neutr. niedok., zflakczeć, zflako-

flandrowane. Gród. Dis. D. 3, b. FLADROWATY, a, e,    wacieć dok., miętkim zostawać, odtężeć, meid) ober fdjlaff

kształt fladru, undatim crispus. Cn. Th.    merbCtt. Pęcherzyna nadęta pod czas lata, w zimie wol-

nieje i flakczeje. Rog. Dos. 1, 210, Piersi przez gwałtowne zatracenie pokarmu flakczeją. Mon. 69, 657. Gdy nerw opadnie i zflakowacieje. Perz. Cyr. 2, 242. Zmo-cnienie zflakow^aciałych wnętrzności. Perz. Lek. 243. FLAKOWATY, a, e, §. 1. jak flak, zflakciały, fd/Inpp, fcf/laff. Wódka flakowatym i nietęgim ciało czyni. Perz. Lek. 13. §. 2. Plamisty; flecftg; (Śorab. 2. flakati; Carn. blekâst). Wódka

licu. Sienn. 255. Na twarz piegowatą i flakowatą, żeby zginęły te nieczystości, ib. 113. Spicz. 108. FLAKOWY, a, e, od flaku, lub flaków, ©arm-, gettbarm*. glcde*.

słojowaty, na

flnbertd/t. Vind. shilen, shilasten; Ross. ooeBaTbiîî, (cf.

Gall. filandreux). Jawor, drzewo farby białej, i fladro-watćj. Haur. Ek. 166. Fladrowaty marmur. Torz. Szk.

173. Drobno fladrowatv stolik, apiata mensa. Plin. H. N.

13,15. Cn. Th. fleht gedbert. FLADROWY, a, c, z fladru. glnber *, flabertg. Zbytnim są gmachy złotem obite, stołki hebanowe, fladrowe. Petr. Ek. 30. Szafa bardzo ozdobną fladrową robotą urobiona. Bud. Ap. T. 5.

1.    FLAGA, i, i., z TSiem. bie ginge (cf. ‘wilgi), eine btcfe ©omtermolfc, bie halb worüber fliegt, burza pochmurna, prędko przemijająca, (cf. planeta). Yind. flapi, flapovje, va-louje; Sorab. 1. zmoha; Eccl. k.vmiciiïc.— Weseli, kie- Żołądek flakowy czyli księgowy. YVolszt. 30., ob. Księga, dy flaga pod pogodną dobą, ucichnie szumna. Klon. FI. FLAMSKI, a, ie, (z Franc. Flamand), fldmtfcf, nu3 glnttbent. D. 4, b. Bez słusznego ładunku od flagi morskiej okręty Z Flandryi, z Niderlandyi, n. p. Karty do gry Flam-bywają miotane. Otw. Ow. 61. Nie było drożyzny, chociaż dwieście statków flaga zalała. Nar. Tac. 2, 311. (cf. fala).

2.    FLAGA, i, i., okrętowa bandera, wielka chorągiew przy maszcie; Holl, vlagghe ; Dan. flagd; Svec. flagga; Isl. flagg; Angl, flak; ltal. fiocco; bie glngge, ©d/tpflagge. proporczyk płócienny na maszcie. Klon. Fl. G. 3, b.

Handel pod flagą Hollenderską prowadziły. Pam. 82, 35.

‘FLAGMA ob. flegma.

1 ‘FLAK, ‘FLEK, u, m., z Niem. ber glecfett, 5. $. ©d/muf* fïecfeit; Boh. flek, (flak plaga, cięcie); Carn. et Yind. blek; Graec. ßXafig(?); plama, n. p. Maść ta wszystkie nieczystości z twarzy, jako i flaki, piegi i węgry spędza. Sienn. 155. Spicz. 43. Wodą tą umywaj sobie lice, FLANDERKA, FLANDER, ob. Fląder. chceszli piegi i insze fleki spędzić. Sienn. 82. Sok ten FLANELA, i, z., materya wełniana, z Franc, cf. Lat. fla— na twarzy flaki i insze ‘szkaradości spędzi. Sienn. 113.    mineum, ber glmtell. Członek ciepłą flanelą rozcierać.

1. FLAK, u, m., FLACZEK, czka, rn., zdrobn., §. 1. wnętrze,    Perz. Cyr. 2, 36. FLANELOWY, a, e, z flaneli, gin»

kiszki, kałduny, ber ©arm, ba^ ©ebćtrme, ber gcttbnrm.    ttell*, n. p. kaftanik flanelowy.

Że wół ma cztery żołądki, snadnie może się obaczyć FLANK, FIANK, FIJANK, u, m., Fortyf., bocznica. Tr. ra-w owych flakach, które się dzielą    czworo, na księgi, mię narożnika, część wału z swoim przedpiersieniem,

czepiec, łosią skórę i ślaz. Sak Prohl. 71. W bitych    przytykająca jednym    końcem do    zasłony,    a drugim do

tych na ofiarę bydlętach, ani płuca    tchnące na pra-    czoła narożniczego.    Jak. Art. 3,    313. bte ©trctdje, bte

wym boku leżą, Ani serce na lewym, ani w swej    ©tretd)Itltte, bte glrtttfe. Darmo nowe kosze posypano,

miękkości Flaki się koło tłustych popięły wnętrzności.    Fijanki, parapety, kiedy zamek wzięty, Ręku nie zamie-

Bardz. Trag. 363. ‘ Na ofiarę dla Plutona"flaki z^Flakków    rzając. Tward. YV. D. 36. Fortece te bez flanków, ßo-

wypróto. Bal. Sen. 39. (wnętrzności). Flak pępkowy,    ter. 3, 80. FLANKOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., z boku

funiculus umbilici. Perz. Cyr. 2, 218. bte ^abelfdfttur. —    nacierać , »on ber ©eite angreifen.

$. 2. Concisa segmenta ventriculi animalis e. gr. bovis, ‘FLASTER, bLASTROWAć ob. Plastrować.

Polonis flak gładki prosty. Cn. Th., w liczb. mn. flaki, FLASZA, y, z., cf. flacha; (Boh. flaśe, fiaska; Hang. pa— glecfc, ©tüde mm bett ©ebärntett ber Totere, Melflede,    laszk, palatzk, palatzkotska ; Sorab. 2. flascha; Sorab. 1.

(cf. kutlof). Croat. fileki; Vind. vampni    bleki; Ross. pyó-    blescha, bleschka;    Croat. flasha,    flassa,    flasska, palà-

Ubi; Boh. drśtky. Flaki po 6 groszy    w garkuchm ja-    szka; Dal. kondir;    Slav. plaskia,    boca ;    Rag. fiascjak,

dał, ai to czasem na kredyt." Teat. 29, c. 20. Kto    truffa, plosniza, truffiza; Carn. flasha, vizhja ; Vind. flasha,

na

uchędożenie flakowatćj skory na

skie. Vol. Leg. 4, 82. Płótna Flamskie. ib. 81. Flamskie-go sukna postaw, lustr. cel. Lit., Ross. (PiaMCKoe iiojiotho.

‘FLANCA. Torz. Szk. 177. ob. Roślina. ‘FLANCOWAG, ał, uje, cz. niedok. sadzić, pftartjett. Carn. flanzam; Vind. flanzat, fadit, fasajat; Croat. zepiti. FLANCOWANIE, ia, w., subst. verb. bn§ ^flattjeit. Flancowanie 'wielu służy kwiatom; ułamawszy rószczkę roczną, rozszczep u dołu się czyni, i wsadzi w ziemię pulchną. Kluk. Rośl. 1, 242. Flancowanie, sadzenie ziół bez korzenia do ziemi, rozczepiwszy rószczkę od dołu do kolanka, włożywszy gałeczke gliny w rozszczepienie. Syr. Rej. Ross. ca^Ka. FLANCÓWANY, a, e, part. perf. gepflnnjt, sadzony.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

94

658

FLATERKA - FLEGMA.

FLEJTUCH - FLET.

barigla, blashka, blesha; Ross. «Mara, MHîKKa, *IB8H1>,    TYK, a, m. §.4. pełen flegmy człowiek, wiele nie*

ycaHeijŁ; Ital. fiasco; Hisp. flascon; Angl. fiask ; Svec.    czystości w sobie mający, charchała, chrapek. Mącz. ein

fiaska; Dan. flaske; Gall. flasque, flacon; Lat. med.    2)?enfd) ooU ©djlctnt uuD jdfjer SMfferigfeit, ein Çfileptati*

flasca, flaca, flaxa, flacta ; Hesych. cpläcxinr); naczynie    fu$. Flegmatykowie mają postanowienie ciała zimne i

pospolicie szklane, z szyją wazką do zatykania, bte $la*    wilgotne. Petr. Et. 4 59., Eccl. MeraaiwL. §. 2. Moral.

fd;e. cf. butla, butelka. FLASZKA, FLASZECZKA, i, z.,    Człowiek flegmatyczny, nieochotny, nierychły, ein

demin., bctS gläfdjdjen. Otwiera puzdro i ogląda flasze.    gntatiflrô, eilt faltbliltiger, fcpfrtger 5D?enfcf;. Flegmatycy,

Teat. 4, 403. Flasze puzdrowe. Mon. 73, 440. Flasza    ludzie gnuśni, śpiący, leniwi. Petr. Pol. 2, 302. Flęgma-

obozowa. Teat. 8, 43. gelbffilfdje; Ross. Manepna. Flaszka    tyk chrapie, sapi, śpi, a na brzuch,pluje. Rej. Zw. 3,

gluka, bełgoce. Dudz. 20. Nastawiali różnych rzeczy    b. Flegmatyk blado się rodzi. Rej. Zw. G, b. FLEGMI-

ilaszek, flaszeczek, pudełek, skrzyneczek. Teat. 49, 23.    STY, a, c, pełen flegmy; cf. wozgrzywy, verfdjlefmt, ooK

Flaszeczki aptekarskie z długą szyjką (ob. Dziobanki).    ©djletut. Roli. flusowaty; Carn. shlçmast; Vind. shle-

Trzeba z dobrym powitawszy się przyjacielem, flaszkę    mniu, shlemoviten, shlemast, pluvotinast; Ross. MOitpo-

z nim jedne i drugą wypić. Mon. a. 65, 40. Ze fla-    tjihh, MOKpOTHCTbiS ; Eccl. MerMHCTbin. Kiszek zamule-

szą wina utraktuje gości, To trzeba zaraz obrać Jego-    nie staje się przez szlamistą, llegmistą materyą. Krup.

mości (n. p. na posła). Bratk. 3. Ospalstwo, nieochę-    2, 61. Flegmistym ludziom mocniejsze można dawać pur-

dostwo, karty, flaszka gubią młodzież. Kras. Pod. 2, 210.    gancye. Krup. 5, 491. Żyły szlamowatościami 'llagmistemi

(pijaństwo). Kto pisze fraszki, Trzeba mu flaszki. Źegl.    ogarnione. Syr. 494. Chleb z nowego zboża, dla zbytniej

Ad. 419. (wina). — §. Złotnicy mają prasę ku ściska-    wilgotności swój, czyni pokarm    wilgotny i flagmisty. Syr.

niu formy, którą lewna flasza zowia. Sleszk. Ped. 543.    920. Ryb przyrodzenie pospolicie    jest    llegmiste. Sienn. 322.

bte gormjłflf^e ber SKetaHarbeiter. FLASZANY, FLASZKO-    FLEGMISKO* a, «, flegma brzydka, fmjWd;er ©petdjel.

m.,

WY, a, e, od flaszy lub flaszki, gfafdjen * $läfd)d)en*. Narodzi się flegmiska plugawego niemało. Syxt. Szk. 217. FLASZKO WATY, a, e, na kształt flaszki, ftofóenartifl, FLEJTUCH, TLAJTUCH, u, m., FLEJTUSZEK, szka tnie eilte $lafef;e.    Flejtuch, jest u barwierzów, mech chuściany, owo co

FLATERKA, i, i., (z Niem. flattern), ber ftltttcr; polatka.    wyskubują nici z starej chusty,    a    z tego knoty czynią,

Dudz. 37. trzęsidło. — FLATERKI, erek, plur. w gór-    albo też tak wziąwszy szczypty,    na    to maści nakładą, a

nictwie dąterki, dwie rury, któremi miech węgle nady-    na rany przyłożą.    Sienn. 386. Spicz. 239. Mech    z pło-

ma. Sert]iv. 75ïattcrrôÇ>ren, jivep 9töfireu, burd; tvclcfje ber    tna skrobanego,    knot do rany. Cn. Th. (Sljarpte,    Rûfer*

Slafeklg bte Stopu in bem .ftriekfen aublcift. Tr.    leiittvanb, ©djleißen, SDïeifkln, (ÇpcftucO). Rag. fitigl, stjćgn;

FLAJTUCH ob. Flejtuch.    Bosn. fitigl, stign; Bosn. cinęi, cinki, czcinęi; Croat.

FLAŻYC ob. Rozfłażyć.    czândra, kerpa; Carn. kopaja ; Sorab. 4. hutk; Ross.

FLECIK, a, m., zdrbn. rzeczow. flet, ba$ §Iötd)en,    eilte    flettte    ropnia; Eccl. khote icb H3Bli rozbili. Flajtuch w rany

$lvte. Ten zaniosę jćj, ten to bukiecik, Ma już ode mnie    kładą. Syr. 54.    Flejtuchy skubane. Perz. Cyr.    2, 7.

multankę i flecik. Zab. 9, 97. Gęba zbyt nadęta, a flecik    Krew mu wysysa ,    ranę stuli, Narobiwszy z rozdartej flej—

mały; tym wyrazem Sofokles wytykał ludzi chcących    tuchy koszuli. Pot. Pocz. 154. Cyrulik mu flejtuchy

wszystko wysoko i górnie powiedzieć. Pir. Wym. 277.    w rany kładł. Pot. Arg. 687. Maścią tą trzeba flejtuchy

FLEGMA, 'FLAGMA, y, z., z Grec. cpUypa; Lat. med. fiu-    albo knoty nacierać. Haur. Sk. 458. W tym przypadku,

ma; Carn. fluma, shlęm; Eccl. Meriwa, ivpaiiOTima, xap-    niech flcjtuszek maścią posmaruje, na miejsce stłuczone

KBTHHa; Ross. xapKOTMHa, nepxOTHHa, MonpoTa; Boh.    przyłoży, i plastrem pokryje. Krup. 5, 308. Perz. Cyr. 4,

flusowatost; Bosn. hrâkotina; Rag. krakotina, hrakotina ;    85.    §. 2. Flejtuch, niechluj, fladra, ein @d)läf3, eilte

Vind. shlcmovina, pluvotina, shleme, flinonuje; Sorab.    ©djlantpc, ein $löfj, ©djlltuffbartel. Vind. nevzhednik, ster-

4. wozer; §.    4. 'wozgrza, woda we krwi takowa, jako    ganik, zotovez, koluder, marjafez, pazhei, ogadnik,

smarki z ust    albo z nosa pochodzą. Mącz. — Lek. Koń.    vmasanek, mulei, bradomasnik; Carn. tiptèk; Ross. 3a-

3. 6d;leint im    Seibe. mucus, gęsta od ciała zwierzęcego    »iapaxa, HeyMbiBi;a, CKBcpHaBeiiTi, orbiiMa.iKa. Chłopiec

obchodząca wńlgoć, która się w wodzie rozpływa. Kluk.    służący do stołu; flejtuch rozczochrany. Hor. Sat. 262.

Zw. 1, 36. Gdy po tłustym zaraz pijesz, miasto dobrej    Cóż z takim poradzisz flejtuchem? Zabi. Zbb. 29. FLEJ-

krwi, flegmy    w sobie nabędziesz. Haur. Sk. 487. Fla-    TUCHOWATY, a, e, niechlujny, unreittlid), fdfhunpampifd).

gma, powróz    na stare. Rys. Ad. 45. Julep fiołkowy    *FLEJTUSZK1EW1CZ, zart, imię cyruliczka. Teat. 32, b.

Ital. flauta, fiuto; Angl, flute), bte ftlöte, narzędzie muzyczne dęte. Vind. pishalu, pishal ; Croat. shvelya ; Rag. surla , sviralla ; Ross. Mefiia , cnnoBKa, ukBHima ; Eccl. óyirb, coirR]\h. Grać na flecie, nuf ber glote filafett. Flecik demin. qu. v. FLETNIA , i, z. §. 4. piszczałka poprzeczna, fletrawers, po teraźniejszemu. Wiod. eine Querpfeife, Querflöte. Ja zaś, gdy się z dowcipem cokolwiek rozrucham, Toż samo gram na harfie, lub na

uśmierza pleury, flegmy, kaszel. Śleszk. Ped. 95. (cf. FLET, u, w., (Carn. flavta; Gall. flcute, flute; Hisp. et smark, plwociny). — g. 2. moral. Obojętność, zimna krew, ^altblntigfeit,    Wszystko on robi z fle

gmą. Zab. 8, 351. Groźby Achilla flegmą wymorzyłem.

Bard. Trag. 494. W prawnictwie nie bądź żywym, flegmy trzeba. Teat. 43, c. 46. Wyb. Wac Pan z passyą grasz, a ja z flegmą. Teat. 9, 48., Boh. wodnokrewnost. bLEGMAlYCZNY, a, e, — ie cdv., temperamentu nieocho-czego, tępego, wolnego, p(ilc(jmati[d), fepfrig. FLEGMA-

Kupiectwem albo flisem, doma siedząc, się bawią. Pot. Pocz. 18. Wszystka w handlach, w kupiectwach, wszystka szlachta w flisie, ib. 642. 0 chędożeniu zbóż na flis i na targi. Haur. Sk. 39. Kto wedle natury swej żyje przepisu, Obejdzie się bez pieprzu, bez wina, bez flisu. Pot. Jow. 59. Choćbyś się tysiąc razy potkała z Parysem, Pewnieby cię kradzionym nie uwoził flisem, ib. 179. FLISOWAĆ cz. niedok., flisem być; spuszczaniem wodą bawić się, etit $ootśfned;t fes^n; Éafferljanbel treiben. Wżdy się nam chce do Gdańska ze zbożem flisować. Star. Vot. B. 3. FLISOWKA, i, z., flisowstwo, §8t>ot3* fnecfltölcben. Poszedł na flisowkę. Magier. Mscr■ — §. Drwa na wodzie przywiezione, glöpi;olj. Tr. FLISOWSKI, a, ie, do flisów należący, SootÖfnecptÖ ». Węzeł flisowski, do wyrywania z ziemi palów, do przywięzy-wania batów, robi się, zadziergnąć pierwszą kluczkę około pala, a potym na tej pierwszej znowu drugą kluczkę. Jak. Art. 3, 44. (cf. węzeł Angielski, Niemiecki etc.). Choćbyś się on woli flisowską jarzynę. Klon. Fl. G. 4. (pęcak). Krupy latarkowe flisowskiemu żołądkowi nic nie wadzą. Haur. Ek. 38. Flisowskie odprawuje nabożeństwo* klnie. Tr. er flud)t, nne ein Sootöfne^t. FLISOWSKIE, po FLI-SOWSKU adv., sposobem flisów, bootöfnedjt&näßtg. FLISOWSTWO, a, n., żywot abo stan flisowski, flis, bfl£ SlootMuecfyt&lebcn. Mówił Cezar rybitwie : jać to sprawię, Ze cię z ręcznej roboty, z flisowstwa wybawię. Bardz. Luk. 84.

FLIZA, y, z., (Holl, vlys, vlyssteen; Dan. fliis, flisesteen; Svec. flis), bte gltefe. Ross. iiMia, immta, iispaaeifL, H3pacnnKt. Flizy pospolite w posadzkach kościołów na-

FLETRAWERS, u, m.

fletni dmucham. Zab. 9, 104. Zabi Ucieszna fletni moja, niebios darze złoty, Ty folgę sercu czynisz, ty koisz kłopoty. Nar. Dz. 3, 50. Chodk. Kost. 5. Na biesiadach starzy przodków sławne dzieje przy graniu na fletniach śpiewali. Warg. Wal. 58. g. 2. W organach rząd piszczałek, odgłos fletniczy wydających, bfl3 glÖtenwerf tlt ber Orgel. Tr. FLETNICZEK , czka, demin. nominis fletnia, eilt Querflöten. Fletniezki piszczą, a puzany beczą. Rej. Wiz. 25. b. FLETNISTA, y, m., grający na fletni, ein glötift, ein Qnerpfetfer. Ross. «MefimnicB; Rag. surlàr, sviraz, svardonicjar.

z Franc., * fletnia poprzeczna, bte Querflöte, (glötrrtirer).

■(Carn. postraniza, vidaliza; Vind. poprezhna flauta, po-stranska pishal). Fletrawers, gdy wszystkie boczne dziurki ma przykryte palcami, najgrubszy głos wydaje. Kpcz.

Gr. 3, 20.

stawiał najlepszą zwierzynę, Przed-

mu

FLINK - FLIS.

FLIZA - FLORET.

659

‘FLINK, nka, m., [dźwięk. 4] Zewsząd ustawicznie lecą strzały gęste, W szyszak około głowy brzęczą flinki częste. [strepit assiduo tinnitu galea. 4| A. Kochan. 267.?

FLINTA, y, z., z Niem. bte glinie, strzelba, muszkiet; Boh. flinta; Carn. flinta; Angl. flint; Svec. flinta; Dan. flint,

(flins skałka); Vind. puksba; Slav. pushka; Ross. pyjKŁe.

Co tylko Włoch unieść może flintę, to zaraz biega na polowanie. Pam. 83, 2, 47. Flinta z bagnetem ma długości stop 6 i dwa cale. Papr. W. 1, 137. Kto nie jest generałem, może flintę dźwigać, Może, nie rządząc wojskiem, nieprzyjaciół ścigać. Dmoch. Szt. R. 81. (może być prostym żołnierzem). FLINTOWNIK, a, m., eilt gufelter. Tr. FLINTOWY, a, e, od flinty, gltnteu*. Łoża flintowe, są okładki drewniane, w których osadzają się rury flintowe. Jak. Art. 3, 300.; Ross. pyateiiHbw. FLINT-PAS, a, m., bandolet od strzelby, ber gllntengurt, gltnten*    szych, z Gdańska sprowadzane, są kamienie, składane

riemen. Karabin, abo pistolet, na flintpasie. Pam. 83,    z gliny i pyłu ziemi. Do Gdańska przychodzą z Szwecyi,

2, 70.    która ich dostarcza wielką obfitość. Kluk. Kop: 2, 84.

FLIS, FLISAK, FLISN1K, a, m., majtek rzeczny, szkutnik, FLIŻANKA ob. Filiżanka.

ein SootÖfnecfyt, z Niem, glufl, fluvius.    Klon. Fl. C. 4. not.    FLOGISTYK, u, m., z    Greek,    brtö piogtflm    Mają to być

«może raczej z Niem. glofl, tratwa,    glöfler« ; (cf. Croat. cząstki elementarne    ognia,    znajdujące się w ciałach,

flyosz , châtra ratis tratwa; Croat. flyoszar, floszar, plo- Os. Rud. 65. (cf. ciepłoczyn). har; Dal. plutvar ratiarius). Chłop,    co wiosłem robi,    FLONDER ob. Flader.

flis. Urs. Gr. 184.; (Boh. weslar; Vind. flofar, veflar,    1. ‘FLORA, i, z., materya, krepa, ber gtor, eilt    bölttter, jarter

ladjovosez, lopatar, ploholadjar, zygar). Rosman, flis.    3?ug- Tr.

Volck. 594. Marynarz, albo flis po naszemu. KM. Turk. 2. FLORA, y, z., bogini kwiatów, bie ©öttttttt glorfl. Carn. Ko-189. Póki hojne poi naszych zasiewy i zbiory, Spu-    lęda, Roshnevitarza ; Rag. Zvjeta, cf. kwiat, kwiecie,

szczać bedzie w Bałtyckie morze flisak spory. Zab. 9,    kwitnąć. FLOREK, rka, m., demin. nomin. Floryan*Flo-

249. Ejss. To dobry flisnik, który rudla rad pilnuje.    ruś, glor langen. (Rag. Zvjètko). Florek go w pysk bije,

Bach. Ep. 2. Syr. 1006. Flisnicy, każdy od siebie pła-    burlesque, womituje, zwraca, er Brid)t, ubergtebt jtdj. Tr.

cą po groszy dwudziestu; okrom tych flisników , którzy- FLOREN, a, m., złoty cudzoziemski różnego waloru, n. p. by na statkach szlacheckich płynęli, a ich poddani wła-    Reński*4 złł. Pols, ein glorett, (Gall. et Ang. florin;

śni byli, takowi mają być od tego wolni. Vol. Leg. 3,    Ital. fiorino; Lat. med. florenus; Hung. forint; a flore

51. Sternik flisnikom kazał przybić do lądu. Petr. Els,    lilii, quem moneta aurea Floreniiae 1251 cusa referebat,

103. _ g. Flis, flisowski żywot, Cn. Th. flisowstwo, dictus). Najpierwćj we Florencyi bito czerwone złote, i

ber Dlenfł ober Śtanb ctlteó SoohtfnecfytS. Poszedł na flis* ztąd imię florenów otrzymały. Czack. Pr. 1, 165. został flisnikiem, er tfl eilt Sootêfnedjt getoorbeu, er ift FLORESY, ów, plur. z Łac. sztuczne figle rysunkowe, unter bie 93ootöfned;te gegangen. Flis, in abstracto, na-    3et#nungö$teratl>eu. Jakim sposobem wyrysować wiersze,

vigatio ßuviatilis. Klon. Już kiedy flis zasmakuje komu,    herby, figle, floresy. Haur. Sk. 374. (Vind. zvetishtvu,

Już sie na wiosnę nie zostoi w domu. Klon. FI. G. 4.    zvetishe). Teat. 43. c. 78.

(cf. fryor, spuszczanie), bte SBafîerfartÇ, ber Sffiafferÿanbel FLORET u, m., szpada do fechtowania, ba3 glorett, Gall.

fleuret, baS JJÎappier. Fechtmistrz, odebrawszy florety od lokaja, oddaje jeden uczniowi. Teat. 36. 10.

FLORO WATY, a, e, na kształt flory materyi, fhmtrttg.

‘Stroczki florowatćj sztuka. Instr. cel. Lit.

FLORYAN, a, w., (Florek, rka, m., demin. qu. v.), FLO-RUS, ia, w., demin., imięmezkie, glortatt. (Pag. Zvjetko,

Zvjéto, Zvjetan). S. Florian, męczennik przezacny. Sk.

Dz. 1176. Kościoł ś. Floryana na Kleparzu pod Krakowem; a ztąd Floryańska ulica w Krakowie, bte glortatt#* ffrape ilt ^rafau. Na Floriańskiej u Schmita ulicy, Gdzie uczęszczają nasi politycy. Pot. Jow. 123. FLORYLE-GIUM ob. Kwiatozbior, antologia. FLORYZOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., ufloryzować dok., floresy rysować, floresami ozdabiać, Bierratheu, Saubmerf mahlen, bamit uerjie* ren. Jak srebrem pisać i floryzować. Haur. Sk. 358. ‘FLUZBA, y, z. n. p. Wyprawił ktoś pachołka po ryby

z flużbami. Jag. Gr. B. 2.?

do tego niedbalstwo przyłączy, dziurami fluksowatemi róża mu nogi psuje. Perz. Lek. 276. FLUKT, u, m., z Łac.

n. p. Wody w biegu stają, flukta idą na dno. Zab. 8, 507. Nar. wełny, flaga, fala, Me gluten. Rozbujałe flukta. Kras. Mon. FLÜS, a, m., flus w kartach, wszystkie jednego koloru po sobie idące karty, ber glttß tnt ftartenfpiele, befonberS tut piquet, alle auf etttanber folgen* beit 33latter in einer garbe. 21 big. On zakazał na flus. Gorn. Dw. 210. Król Zygmunt grając flusa, iż mu przyszli dwa króle, powiedział, że ma trzy króle. J. Kchan. Frag. 6. Mon. 76, 727. — §, Istoty, które do pewnych ciał, trudnych do roztopienia, dodane, znacznie ich topienie przyśpieszają, nazywają flusami. Kruml. Chy. 181. (Łeutifcl;e glüffe. — §. ob. Fluks.

W misterne szyła wzory cud dzieła nieścigły, Tu żywioły porządkiem floryzując w cienie, tam.... Zab. 15,29.

F. O.

FOGHTARKA, i, i., innych gniewająca, jątrząca, podbudza-jąca, bie mtbcre junt Borne reifet, aufbringt. Tr. czy nie raczej zalotna figlarka ; Trotz zdaje się derywować od Fr. fâcher; ale por. fochy. (Boh. foch , zamysł * pozor, pozor-ność; fochrowati wachlować). FOGHIARZ, a, m., innych gniewający, jątrzący, podbudzający, ber mtbcre erjitmt, aufbringt. Tr. FOCHO W AT Y, a, e, gniewliwy, leidet ju er* jürnen, ärgerlich. Tr. FOCHOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., gniewać kogo, jątrzyć, podbudzać, podburzać, eilten auf* bringen, (cf. Gall. fâcher, cf. fachen, anfachen). FOCHO WN Y, a, e, pełen fochów, figlów, noE garercpett. Córka zamężna bardzo fochowna, ubrawszy sie, przyszła do niego; bardzo mu to nie było miło. Falib. Dis. M. 3. FOCHY, ów, plur. cf. foszki demin,, rozpusta, swawola, szaleństwo. Cn. Th. zaloty. Dudz. 37. figle, kuglarstwo. Tr. Fochy czynić w tańcu, matassiner Tr. gapett, ©aitfelety, gtpfapercp. Wszetecznico! darmo się musisz z takieini oń fochy. Pot. Syl. 11. Odrzuć te fochy i twoje figlarstwo. Mat. z Pod. C. 2. Not. Trzeba to słowo porównać z Niem. garen (Ełym. facbett), figlarskie postawy znaczące, cf. dawne Francuzkie en/axcigner, cf. Germ. Svp. fafteit, żartować, szydzić, przedrwiwać, cf. Ital. fazio. — §. Fochy, czcze groźby, (cf. fuki, fukać, Germ. podjen), leere ©roljwtgen, $rül)n)i)rte. Od słowa do słowa wyleciał z tej kompanii, z pogróżkami na mnie niesłychanemi; ale ja mniej dbam o te fochy. Boh. Kom. 1, 27. Czyż mogę być tak głupia, bać się jego fochów? Teat. 28, 106. (cf. "serdit a nie duż).

Kniaź. Cokolwiek ręka śmiertelna umiała Sztucznie ufloryzować, wszystko tu zebrała. Tward. Pasg. 3. FLO-RYZOWANIĘ, ia, n., wyrysowane kwiecie, floresy; Cattb* merf. Wyrył na drzwiach cherubiny, i osoby palm, i insze floryzowania bardzo wydające się. Leop. 3 Reg.

6, 32. (rozkwitłych kwiatów wyrycie. Bibl. Gd). Na drzwiach tam floryzowanie jest rozmaite, dziwną umiejętnością kwiaty i liście w kamieniu wyciosane. Warg.

Jladz. 135. FLORYZOWANY, a, e, part. perf. floresami ozdobiony, upstrzony kwiecisto, wzorzysty; mit Sanb* mcrf gejiert, mobelltrt, gcmuftcrt. Srebro gęsto złotem flo-ryzowane. Pilch. Sen. list. 1 , 26. Stała floryzowana w drogie na niej hafty. Pot. Arg. 125. Obraz floryzo-wany. Tr.

FLOTA, y, z., łódziogrono, gromadołodź. Włod. Boh. armada (cf. ‘armata), lody, lodstwo, lodnë wogsko, lodnj prjstaw; Dal. plav voysska ; Vind. ladjouje, ladjoustvu, flota, poladje; Boss. <pJion>, «womm ; (Gall. flotte; Ital. flotta; Dan. floade; Svec. flotta; Angl, fleet; Holl, y lote), btc glotte. Zbiór okrętów, najpospoliciej wojennych. Papr.

W. 1, 4-71. Floty wyprawa Ross. KopaóJteonoJinCHie.

FLUKS, FLUS, u, m., z Łac. — Medicin. wszelkie przeniesienie się, czyli ścieczenie, z jednej części ciała do dru-gićj. Dykc. Med. 2, 176.; (Sorab. 2. flosz; Garn. flus); ber glujŚ, ber nrtbernatürltdje ober 2lbfhtß ber Säfte im Körper. Fluks ust* ślinienie, ib. bet* SpetcfyelfhtP. Fluks dyssenteryczny * dyssenterya. ib. ber 23aiicl)fhtß. Fluks he-rnoroidalny » hemoroidy, ib. 177. krwawnice, ber SlutfluP.

Fluks miesięczny* miesiące, ib. 185. ber metbltdje glltfś, bte monatliche Steinigung, (cf. upławy, pław). Flusy, które w oczy spadają i cieką. Syr. 1151. Kmin flusy albo 4 wilgotności zimne w głowie rozgrzewa. Syr. 431. §. To UODER, dra, w., Od Drelinka, fodra, pólfodra, od każdej co ciecze, ciekaca materya, bic fUePeitbC SOłaterie. Ryma    baryły, mają płacić    po dwanaście groszy. \ol. Leg. 2,

i sapka jest fluksów ściekanie. Tr. §. Flus, fluks, FUJ-    ⁶⁶⁶: z Niem. gubcr,    miara różnych rzeczy, osobliwie też

XYA, yi, z., reumatyzm, eilte glltrtott, eilt gluß, Stfieuma*    * wina,^ Sax. Inf.    gober, ó'0Cr ; Angl, lodder, iolhoo.

ti$m. (Sorab. 1. kripawoscż; Vind. nahad). Fluks w szczę-    ^ Gdańsku loder tyle co fasa, ma 4 oksefty albo 480

FLUKSOWATY, ‘FODRUM, indeclin., n. p. Marszałkowie dawni dla koni a, e, Medicin. ściekający, fhejkltb, abfüeßettb. Boh. fluso- królewskich wybierali na wsiach furaże, a źywmość dla ■waty; Slov. flusowitÿ. Kto ma nogi do róży skłonne, a dworskich; co się nazywało fodrutn, podobno z Niemie-

660

FLOROWATY-FLUKS.

FLUŻBA - FODRUM.

ce, gdy wszystkie zęby po jednej stronie bolą. Perz.    garnców.

Cyr. 2, 192.; Boh. flus; Boss. «miocł.

fołdrowanie).

FOLARDA, y, z., ziemia folarska, $üßerbe, Sßaf^tfion, gd5 tfion, terra fulonum. Ziemie folarskie, albo sukiennicze, są te, które zamiast mydła zażywane bywają przy folo-waniu sukien. Kluk. Kop. 1, 323. FOLARSKI, a, ie, od folarza albo folusznika, SSalfntuller « . gttllcrbe. ib. FOLARZ, a, m.,

ckiego gorbermtg czyli eksakcye. Nar. Hst. 5, 474. (cf. podprawiony. Groch. W. 169. Wypad! kamień z swej folgi,

lecz temu poradzi, Jeśli cały, znowu go jubiler osadzi. Pot. Pocz. 344. Folga, jest to rzecz pod drugą podstawna. Karnk. Kat. 175. Niż ty onych tłuczeńców z kosmatym odprawisz, Wierz mi, iź próżną folge pod mieszek pod-prawisz. Bej. Wiz. 57. (cf. Carn. fosar * jubilier).

Folarska ziemia, 2. FOLGA, i, i., Pal do wiązania konia powinien być §. 1. folusznik, który su- przy toku na osobnym rzemieniu, czyli foldze, na pra-kna foluje, Söalfjltüller. Carn. zhefravz; Croat. pralecz; wój stronie zawieszony. Kawał. Nar. 395. cf, Germ. bie Rag. stupór. §. 2. Folarzem, fularzem, w górnictwie golgefcfynur.

ki. Os. Bud. 582. ber Mflcufüfirer, tnt §üttenkue.

FOŁDROWAĆ, ał, uje, cz. niedok., (z Niem. forbent; Dan. fodre ; Svec. fodra ; Lat. med. foderare ; Vind. fordrat, fodrati * żądać kogo, wyzywać, pozywać). §. 1. a) fołdrować na kogo « instygować, nastawać, oskarżać. Wlod. auf einen beç ëcridfle inftigiren, tyu anflagen. Rozumiał Piłat, że to wielka skarga być musiała, iż tak wielcy stanowię na Jezusa fołdrowali. W. Post. W. 283. Na

661

FOLARD A - FOLGA.

FOLGA-FOLGOWAĆ.

zowią tego, który węgle zwozi do pieca lub do fryszer- 3. FOLGA, i, ź., §. 1. ulga, ulżenie, bte Stnberuttg, SOîflbe*

rmtg, ©rletdderung, (cf. Germ. golge); Boh. folk, oblewa, zlewunk; Boss. CHopOBKa. Chciej żyć wesoło; niech myśl folgę czuje. Past. Fid. 65. Ucieszna fletni moja, niebios darze złoty, Ty folgę sercu czynisz, ty koisz kłopoty. Nar. Dz. 3, 50. Mnie trzeba zięcia, któryby przy mnie siedział, dla folgi i pociechy mój starości. Boh. Kom. 3, 66. Gdy Moskwa usilniej wieże i blanki Smoleńskie strzelbą psowała, rokował Hlebowic, pro-Krystusa fołdrował Naród jaszczurczy, wrzaskliwćm wo-    sząc małej folgi, ażby się rozmyślił o poddaniu. Stryjk.

łaniem, Bacząc, że Piłat chciał dać wyrok za nim. Odym.    722. W tym pałacu łzami mcmi zalanym, jeszcze nie

Św. 2. E e 4, h. Fołdrowali na niego, rozmaitemi po-    miałem momentu folgi. Teal. 57. Nie morduje się, choć

twarzami go oskarżali. Gil. Kat. 219. Nie będąc bie-    bez folgi chodzi. Susz. Pieśń. 3, F 5, b. (ustawnie, bez

głym w prawie, a nie tylko nie fołdrując nigdy na    ustanku). §. 2. Niedopilnowanie, niebaczność, bte Ultacfyt*

nikogo, ale ani u sądu słowa należnego ku prawu mó-    fatttfeit. Nieprzyjaciel za folgą śpiegów uszedł. Papr.

wiąc, teraz na księcia skargę kładę. Gorn. Dz. 61. b)    Byc. 163. FOLGOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., pofolgo-

Fołdrować co« sądowi donieść, bctlt ©cricffle aujeigeit. Pro-    wać, zfoigować, sfolgować, ufolgować dok., ulżywać, (cf.

kuratorze, z potwarzą na sąd przyszedłeś, a to fałsz    Ger. folgen; Beh. folkowati, oblewiti, oblewowati; Vind.

jawnie fołdrujesz. Orzech. Tarn. 84. Stronie, co fołdro-    folgati, pokoren bili morem gerere; Carn. wogam ob~

wała, połowica winy ma przyjść. Tarn. Ust. 120. c)    sequor; Sorab. 2. folgowasch ; Bosn. enghedouati ; Boss.

Słownie postawać na kogo, nacierać nań, auf einen mit    cHopOBHTb, cHopaBjüiißQTb); nad)laffen, erleichtern, ntilbern,

Söorteu lirêbringeit, lo§gefjeit. Gdyżeś jest tak cnotliwy,    linbern. Zdechł w ół od pracy ; dziś go gospodarz żałuje,

nie fołdruję na cię, Bo widzę z twej postawy, iże cię    Prędko postrada, gdy kto czemu nie folguje. Simon. Siei.

wstyd ruszył. Bej. Wiz. 123.    §. 2. Fołdrować kogo,    120. (cf. chłostał, chłostał, aż konik ustał). Aby ufol-

z Niem, einen förbern, flint SSorfcfyttl) tljUtt, ipulfe leiften,    gował pracom twym, z tobą robił i pracował. Groch.

dopomagać, wspomagać. Gdyby kto hultaje piciem i W. 425. Popuszczać komu, odpoczywać komu, einem jedzeniem, abo innym obyczajem fołdrował, i wspomo-    nacfyfeljeu, nacfygebeu, ilnt fdfoneub kljanbeln, fd;oneit. Kto

żenie dawał, rzeczy od nich kradzione przechowywał....    złemu folguje, cięższe wnet poczuje. Cn. Ad. 404. Kto

Sax. Porz. 11. — FOŁDROWANIE, ia, n., subst. verb.    nieprzyjacielowi folguje, ten sobie śmierć gotuję. Rys.

1. bctê 3nftigiren, bie geridflltdjc 2flt$eige, baè Soêbringeit mit    Ad. 23. Dobrym szkodzi, kto złym folguje. Zegl. Ad.

SBorten. Gdy je być winne naleziono, z fołdrowania    63.    §. Ochraniać, fdjonett, ocrfdjonen. Sfolgować pró-

starćj rady, pościnano je. Biel. Sw. 287, b. 2. ba§ §br«    żnowaniem dla pracy niewadzi. Min. Byt. 4, 38. Bóg

bCftt, 33eforbern. FOŁDROWNIK, a, m., instygator. Dudz.    własnemu synowi nie zfolgował, ale go za nas wydał

37. ber 3nfttgfltor. {Vind. fodrauf« żądający). Michał prze-    na śmierć. Radź. Bom. 8, 32. Kładź sobie przed oczy

dniejszy fołdrownik na Hussa. Baz. Ust. 6, b.    staranie jego wielkie, nieufolgow'ania sobie , nakłady

FOLEJZE, a, «., [z Niem. bflê $efletfen, pilniczek szklarski. 5]    niezliczone. Jan. Poseł. B. 2, b. Rozbił pan, ani ufolgo-

w hutach szklanych, widłowate żelazko, w palik wbite    wał ręki, Wszystkie Joba ozdoby i sprzęty. Chrośc. Job.

przed warsztatem, na którym piszczał się rychtuje, i    szkło    183.    Kiedy    mnie bogowie chcieli    ufolgowTać, Właśnie

się ostrzygą. Torz. Szk. 53. tu beit ®l(t3f;Ütteu, eilt    (Sifeit,    mię byli mieli kazać zamordować.    Otw. Ow. 384. Kta

bad ®la3 31t befdntetbcn.    folguje rózdze, nienawidzi syna swego. Leop. Prov. 13,

1. FOLGA, i, i., FOLIA, z Łac. folium, bte §olie, eitt    24. (kto zawściąga rózgi swój. Bibl. Gd.). Helena ś.

buitlteś 331dttd)en âlîetall, 3. S. unter beit etltgefaßtett ©bel*    pracy, nakładom niefolgowała, aby krzyża ś., bałwochwal-

ftcinen. Folga pod kamień drogi, przeźroczysty, zapał.    nią zawalonego, dostać mogła. Bals. Niedz. 1, 255. W mi-

Cn. Th. Ross. et Eccl. <i>o.it>ra, nOA'B KaMHKH n04cmiKa.    łowaniu bliźnich naszych, nakładom żadnym folgować

Kupując już osadzone klejnoty, trzeba być ostrożnym,    nie mamy. W. Post. Mn. 525.    §. Dogadzać, stosować

aby się nie oszukać na podłożonym listeczku, albo folium    się,    wzgląd    mieć, ftd) nad) einem    ober Itacf) etlMÔ beque*

(foldze). Kluk. Kop. 2, 24. Lśni klejnot drogi,    folgą    men,    barnacf)    ridjten, iRucfficfjt barauf nehmen, cf. Germ.

foluszowaniem. Gród. Dis. E. 2. folowaniem. FOLUSZOWY, a, e, od foluszu, 2BalcfnuU;lcn*. Hoss.

FOLWARCZANY, FOLWARCZNY, FOLWARKOWY, a, od folwarku; Hoss. Mbi3Hbiii; SBorroerfS, 311 einem former* fe gehörig. Trzeba mi jeszcze kupić koni folwarcznych. Mon. 74, 151. (roboczych). Folwarkowe gospodarstwo. Ilaur. Sk. 117. SttttbunrtljfdKift. Ogrody, w których się tylko rośliny stołowe i kuchenne mieszczą, folwarcznemi nazywają. Kluk. Roił 1, 39. Sîücbcngdrten », ©emufegdrten*.— FOLWARCZNY, FOLWARKOWY, ego

e,

subst., zawiadujący folwarkiem; urzędnik, starosta, włodarz, dwornik. Cn. Th. ber Vermalter. Garn. pristavshek , (cf. przystaw); Vind. majar, pristaunik ; Sorab. 1. nuknieżar, nuk; Ross. MUSHHKb FÖLWARCZEK, dem. nom. folwark, eilt flet* ltc3 SSormerf. Sorab. 1. nuknieżka ; Dosn. basetinięa. Mieszkam w mieście, i chcę folwarczek jaki nad miastem dla przejażdżki i pociechy kupić. Gor. Sen. 254. FOLWARK, u, m., oddzielona część wsi, przysiółek, cttt Słormcrf. Slov. mager; Dung, major; Sorab. 2. vorwark ; Sorab. 1. nuknieża; Vind. pristava, marhoff; Carn. pri— stAva; Slav. majùr; Dosn. basetina ; Ross. ryTopt, (ob. Futor), xyropb, noiwliCTbe, noMicmmc, Mbi3a. Każdy w Polszczę folwark czyli dwór, albo jest taki, że w nim sam pan mieszka, albo też, że w nim tylko trzyma jakiego ekonoma. Pierwszy oprócz budynków gospodarskich musi mieć mieszkanie dla pana; drugi obejdzie się bez niego. Świtk. Dud. 53. On Job wschodni, on człowiek pobożny, Majętny w bydła, w folwarki zamożny. Chroic. Job. 12. (we wsie, w dobra, w grunta). Przybywszy do folwarku mego pod miastem, utyskowałem na nakłady, na walący się dom. Pilch. Sen. list. 1, 79. (cf. majętność, SDła^er^of). Prov. Folwark bardziej włodarzowi Pożyteczny niż panowi. Cn. Ad. 227. Rzemiosło stoi za folwark, ib. 189. Dobry folwark na zyski, skarb pu-blicznćj rzeczy. Kras. W. 21. Polityka jest moim folwarkiem , który mi wszystkiego dodaje. Boh. Kom. 1, 84.

golge leiftcn. Więcej przykładów nie przytaczam, folgując krótkości. W. Post. Mn. 568. Krótkości i tęskliwemu czytelnikowi folgując, tysiąc dowodów o Sarmatskićj ry-cerskićj dzielności opuściłem. Stryjk. 106. Wiele o tym królu historya powie; tu się krótkości folguje. Papr. Ryc. praef. Muszę ja dziś światu folgować. W. Post. W. 2, 79. Są i drugie rzeczy o Dymitrze, które uczciwie powiedziane być nie mogą; a mnie nietylko świętym uszom W. Kr. M., ale i poczciwym ustom moim folgować przystoi. Gorn. Dz. 64. Nie dobrze jest folgować czyjej osobie w sądzie ; gdyż dla kęsa chleba stawa się człowiek przewrotnym, Radź. Prov. 28, 21. (wzgląd mieć na osobę. Ribl. Gd.). Gdyby był folgował wczasowi swemu, a nie posługom Rzpltćj, żyłby był jeszcze lat wiele. Gorn. Dz. 33. Szczęście tym folguje, które myśli oszukać. Dud. Ap. 82. Gdy nam szczęście folguje, chcemy, aby nas każdy chwalił. Kosz. Cyc. 57. (służy). — *§ Folgować, kształtować, tworzyć, fingo. Volck. 307. btlbett, ge* ftrtltcn. FOLGOWNIE adv., popuszczając, mit 9?ad;ftd)t, ttacfylaffcttb, ntcfyt tycfttg. Niefolgownićj jednak Chojnicę nasi oblężeniem cisnęli. Krom. 675. niliilo segnius. FOL-GOWNY, a, e, popuszczający, dogadzający, stosowny, wicljlrtffcnb, itac^gteDtg, Solge leiftenb. Mielsztyńskiemu Ściu-kowski folgowną miłość dla nadobnćj żony wyrzucał. Krom. 429.

FOLIA ob. Folga.

FOLIAŁ, u, w., księga całoarkuszowa, eilt ftoltant. Peł-neć tego po grodach wprawdzie foliały. Zab. 15, 302.

FOLOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., (Lat. mcd. folare ; Gall. fouler; Angl, fuli), wałkować sukno, tvalfett. Weź mydła sukienniczego, którym folują szaty splugawione.

Sienn. 568. Ziemie folarskie zamiast mydła zażywane bywają przy folowaniu sukien. Kluk. Kop. 1, 323. —

S. Pargaminowe woreczki nabojowe bezpieczne od za-kradnienia się ognia, ale swą tłustością zapał i komorę armaty bardzo folują. Jak. Art. 1, 359. (utłuszczają, ftc tttacfyen {te fett). Gipsowe kartacze kanał armaty folują. FOLZEC nijak, niedok, sfolżeć dok., łagodnieć, geltttber rucr* ib. 1, 263. FOLOWANY, a, e, part. perf.\u getMlft.    bett, itacfylaffett. Gdyby gniew nie sfolżał fortuny zażar-

Sąd. 49.

662

FOLIA-FOL OWA Ć.

FOLWARCZANY - FOMFRY.

Płat gruby niefolowany. Dud. Marc. 2, 21. Żaden ci    tej, Nie widziałaby ziemia monarchii czwartej. Dmoch.

nie przyszywa sukna nowego niefolowanego do starej szaty. Radź. Marc. 2,21. FOLUSZ, a, et u, w., blechar- FOMENTACYA, yi, z, z Łac. §. 1. Medic. naparzanie, zagrze-ski młyn. Cn. Th. do folowania albo wałkowania sukna,    wanie, b(l$ 5Ml)cn, btc 33(i()mtg. Rozmaite choremu lebte Sfllfmüljlc. cf. farbiernia staroświecka. Slov. walchaf-    karstwa przepisał, lak do wzięcia przez usta, jako i

na; Sorab. i. walkarna ; Sorab. 2. walka; Carn. valavnè-    fomentacye albo zagrzewania. Wys. Alojs. 431.    §. 2.

za; Rag. stuppa, (cf. stępa); Ross. BamibiiH, cjKttOBajbHfl.    polit. Poduszczenie, naprawienie osoby jakiej do zaszko-

Każda sztuka sukna, nim do folusza pójdzie, musi być    dzenia trzeciemu. Kras. Zb. 1,298. baé SÎuf^c^en. FOMEN-

zmierzona. Pam. 83, 164. Oni jako sukno ubite w fo-    TOWAG, ał, uje, cz. niedok., §. 1. Medic. naparzać,

luszu, W grubości serca nie nadstawią uszu. Chroic.    zagrzewać, Mpett. Członek ten fomentować trzeba. —

Job. 148. FOLUSZNIK, a, m., farbierz staroświecki,    §. 2. polit. Poduszczać, aitfbebett. Jupiter serca, siły

barwierz od barwienia albo kutnerowania, wałkarz, pracz,    Greckie posiłkuje, A na biedne Trojany bogi fomentuje.

blecharz. Cn. Th. ber SBalfer, SBalfntttller, (ber Stiller fo-    A. Kochan. 52. Wizytator z Superiorem, fomentując co-

larz); Dosn. stupar, koji cisti hagline; Rag. stuppAr;    raz pretensye laików, usadzili się przeciw szkołom po-

Ross. BajiHJbiUHKi». Folusznicy powinni naznaczać, wiele    bożnym. Sk. Zyw. 2, 147.

się w folowaniu sukna zbiegło. Pam. 83, 164. FO- FOMFRY, ów, plur. Wać masz fomfry w nosie, Zabi. Z. S. LUSZNICZEK, czka, m. , czeladnik folusznikowy, ber    12. A ja mówię, że Hortensya ma fomfry w nosie, i

20aIfmitHerge{eIle. FOLUSZOWAĆ cz. niedok., folować,    upór kobiecy. Teat. 24, c. 113. muchy w nosie, kaprys,

walić, wałkować, roalfett. Sukno doskonale wygotował    (Saprlcett.

FONTÀNÀ, y, z., FONTANKA, i,    i., zdrbn., z Franc.,    wo- strzyni Użyjesz bracie, jakoś    nie używał,    Ty i    twój    ociec

doskok, wodocisk, wodorzut,    bte fontaine, ber ©pring* tego nie widywał. Dratk.    II.    2, b.

Brunnen. Hag. kladenaz; Vind. skokni studenz, vodni FORCIANY, a, e, od forty, Pforten», £fyür*. Krzyż dębo-skok, vstrelni studenz; Hoss. «tomami, b040mgtï. Ona fontana, ona źrzodło. W. Post. W. 2,181. 3. Leop. Exod.

38, 8. Boler. 31.    §. Skrzynia    wodna, w którą z    rur-    FOBCOWAĆ ob. Forsować.

musa woda ciecze. On. Th. ber    9ti)ljrfaftett. §. Czasza    nad    FORDAN, a, et u, m„ §.    1.    pobór    wodny, ber    $Iuf3$o!I.

skrzynią, ib. ber ©rater, b«3 Secfett beê ©prittglmuntenś.

FONTANELLA ob. Upust,

Dal. xsbganiza.

FONTAŹ, FONTANŹ, i, i., FONTAZIK, FUNTAZIK

wy przy dzwonku fórcianym zwykł sie uwiazywać. Ste-bel. 2, 409.

Żołnierz stołeczny bierze niektóre podatki poborowe, t. apertura; Vind. fontanela;    j. czwarty grosz, fordan, składne etc. Vol. Leg. 3, 243.

Do tej zapłaty należeć ma pobór z składnego, z czwar-a, m.,    tego grosza, z fordana. ib. 244. Rejeslra z Torduna.

zdrbn. z Franc., («une cocarde à la Fontanges » t. j. wią-    Gost. Gor. 13., Vind. brodnina , brodovina, ladjouska da-

zanie chustki lub wstęgi na sposób panny F. przyjaciół-    zia. §. 2. Fordon, miasteczko w zachodnich Prusiech

ki Ludwika XIV. Diction, hist. 1789. T. III, str. 671. 3]    nad Wisłą niedaleko Torunia, gdzie od statków cło wo-

związana na różę tasiemka, eine 23anbfd)leife. Boh. fóbora,    dne wybierają, bie ©tabt ftorbatt. Fordon, Werdon. Dyk.

fabor. Trzewiki bez sprzączek w fontaź tylko wstążką    Geogr. 3, 185.    FORDAŃSK1, a, ie, od fordanu, Sfßaffer*

zawiązane. Teat. 19, c. 3. Jak ci się zdają fontazie    goli * ; od miasta    Fordonu, $orbaner*. Rejestra fordańskie.

zamiast sprzączek w moich trzewikach? Pod. 52. Nie-    Gost. Gor. 13.

wiasty głowy zdobiły fontaziami. Comp. Med. 703. List 'FORDYGAL, a, m., Fordygał z krasną Melampidą, Stroi złożony na kształt funtazika. Teat. 24, c. 68.    kortezy, kiedy w taniec ida. Kochow. 292 ?

1.    FORA interj. (Lat. foras; 1tal. fuoro), fort! fort! Çcratrê! FORDYMENT, FURDYMENT, u, m., blacha na główni

WCQ mit btr! precz ztąd, won, weźże się ztąd, wypro-    szpady, baS ©tidjblatt. (Vind. mezhna branva, balanga,

wadź się ztąd! — Kto jest poczciwy, od dworu fora.    mezhni primik, rozhnik; Croat. rukobran). Sporządzi-

Chrośc. Luk. 261. Fora z dwora, kto chce w cnocie    łem sobie furdyment mocny, za którymby ręka, jak za

żyć. Bardz. Luk. 142. Fora do chlewa, z królewskiego    murem bezpieczna była. Mon. 67, 402. U szabli ogro-

tronu. Wad. Dan. 107. Fora mu z dwora kazano. Pi-    mny furdyment.    ib. 222. U pasa kord, u korda fordy-

min. Kam. 375. Fora z dwora, precz z pałacu. Brud.    ment haniebny,    Fortis mens jest, od której mężowie są

Ost. A. b. Hys. Ad. 13. Fora serce wszeteczne! nic mi    chwalni, Fordyment w leda zrobion ślósarskićj kowalni.

z tobą gminie! Ilor. 2, 6. Nar. (Precz gminie podły,    Kochow. Fr. 78. Junak ten na ogromnym pokazuje for-

precz z bozkićj świątnicy. ib. 3. Kniaź).    dymencie, zamiast szabli, ucho zajęce. Zab. 1 ,.b. 101.

Pochodź, foroiuać, wyforowac^    Stoi w kącie pałasz z furdymentem. Kras. Dos. 60.

2.    FORA! interj., da capo Itak, — drugi raz, nod) einmal ! FOREMKA ob. Forma. FOREMNIK, a, m., wartość w geo-

(cf. Germ. ymt t'ont aitfangen, b. i. oont 3htfange). (ob.    metryi, numerus regulator. Śniad. Alg. 1, 258. ber geo*

Fura). Śpiewała na scenie; na krzyknienie fora! zlękła    metrifdje SBertfy. FOREMNOŚĆ, ści, z., (z Łac. forma),

przystojność, okrasa, ochędożenie, piękność, decor. Mącz ber 2Bol)lanftanb, (cf. rymowność). g. Regularność, bie 5fte* gelmä^igfeit. Nieforemność, nieregularność; Croat. pre-korèdnoszt. FOREMNY, a, e, FOREMNIE adv., Vind. po-furmi, pofurmast, poduben, dospoduben ; Sorab. 1. pżi— merski. §. 1) według form lub reguł, regelmäßig. Wyraz który się przypadkuje według jednej z powszechnych form, nazywa się foremny. Kopcz. Gr. 1, 38. Niefo-remny, Hag. bezrèdni ; Croat. prekoredni; Slov. nefore-mnÿ; Sorab. 1. neporune. Wyraz nieforemny, irregu— laris, który od form odstępuje. Kopcz. Gr. 1, 58., Slov. neprawidelne, samowlastne, wistupnć słowo. Gdy wielokąt ma wszystkie boki i kąty równe, nazywa się foremnym, regulańs. Geom. Nar. 1, 220. Jak. Mat. 1, 53. Nieforemne figury, których boki i kąty nierówne. Lesk. 16.    §. 2) Przystojny, woljlanftflnbig, artig, [djirn. Gość

foremny, a grzeczny. Dzwon. Stat. A. 2. Nieforcmnie go zowią. Cn. Ad. 594. n. pieje. Jako cię zowią? ale mi odpuśćcie, duda. Cn. Ad. 591. Niemi słowa nieforemnego nie przemówią. Zab. 13, 79. iniepięknego, niegrzecznego). Pojął bardzo gładką żonę, o której jednak była nieforemna sława. Bud. Ap. 138. (niepiękna). §. 3) Sztuczny. Cn. Th. misterny, fimftltd), jtnnreid). Czasem się

665

FONTANA-FORBOT.

FORCIANY- FOREMKA.

się i upadła. Teat. 42, c. 5.

3.    FORA, y, £., ob. Fura.

FORAK, u, m., w górnictwie, hak u sań, ber -Sorliafeit, womit bie ©djleifc gezogen wirb. 23 er g b. Tr.

FORBOT, u, m., FORBOTEK, tka, m. zdrbn., koronki,

©pißen (Konten), ein geflöppelteä ©emirfe. Lubo haftowała, lubo forbot złoty Ciągnęła, wszystkie w reku rosły jej roboty. Pot. Arg. 556. Na stroje każą z Hollandyi for-boty, kor'ony wozić. Lek. D. Teraz żony człowieka ubogiego niemasz, któraby czepców' nie nosiła trojakiemi forbotami albo tkanicami złotemi szerokiemi barmowa-

nych. Kosz. Lor. 101, b. Fartuch z forbotami. Sim. Siei. 110. Nauka o wypraniu koron, forbot. Ilaur. Sk. 354. Forbot drogo zapłacony. Pot. Zac. 152. Nie chodziła ona w klejnotkach, w forbotkach. W. Post. W. 3, 272. Nie skubać po głowie, popraw ująć forbotków, bry-żyków, albo wianeczków'. Rej. Post. ( f f 2. Z łyka forboty, szlachcic bez cnoty. Rej. Zw. 237, b. Wymowa bez cnoty, z łyków forboty. Cn. Ad. 402. Koń mu wiodą z forboty, na pochwach sie trzęsą. Rej. Wiz. 53. FORBOTNI, ia, ie, FORBOTNIE adv., strojny w forboty lub koronki, mit ©pifjett aitägepuft. Mamki forbotnie, klucznicy, dziewczyny, Panien, służebnic, starej ochmi-

6 64

FORES TERYA - FORMA.

FORMAK-FORMALNY.

puści morzem śrzodziemnym, Szuka żywności sposobem foremnym. Klon. Fl. C. 1, b. Foremnie i misternie, führe et affaire. Mącz. Im mniejsza rzecz jest, tym większe i foremniejsze sztuki. Syxt. Szk. 4. subtil. FORE-MNłUCHNY, a, e, intensiv., nadobniuehny, scitulus. Mącz. feljr artig.

FORESTERYA, yi, i., z Wtosk. w klasztorach pokój dla gości wyznaczony (ob. Foryster), in beit Sîlüfteril, ba$ ©aft* jimrncr, baS Sinter für bie gremben. Umieszczono mię, jako waryata w foresteryi u Bonifratrów Z ab. 11, 165.

‘FORGA, i, ź., [z Wejiersk. forgó » kita, 2|. kita, pióropusz, ber ^eberbttfcf;, $. 35. auf betlt pełnie. Włosy jej przyrodzenie w prześliczne powiło forgi i pierścienie. Twarrl. Pusq. 10. Po szyszaku się toczy forga piór feniksowych. Tward. WŁ 48. ib. 201. Już odjął Wezyr świetną od zawoju forgę, czy że się w drogę gotuje, czy głowę ułatwiając, po którą nie zadługo Stambulskie Emiry przyjdą. Psalmod. 67. Z srogiej tęsknicy opuściwszy ciało, Gdy serce moje z piersi wyleciało, Sam go ustroił Kupido pierzchliwy W swe forgi, sam mu dał lot popędliwy. Zimor. Siei. 323. Jak od złota pałały tarcze i puklerze, Rzędy, forgi , buńczuki, pałasze, koncerze. Tward. W. D. 26. Na Pana wszyscy patrząc pozwieszają głowy, Zrzucą forgi z szyszaków, i już nie surowy Mars im w oczach. Tward. Mise. 40. Konie pod orlemi ogromne forgami. ib. 162. Strusią forga z siedmiu piór herb Kończyc się puszy. Pot. Pocz. 434.

‘FORGOCZA, y, z., n. p. Zrzebiec pierzchliwy nie da w niewiadome nóg opinać forgocze, aż musi. Kochow. 170.? pęta.

‘FORKA, i, z., [Gorgony i Grejc córki Forkisa czyli Gorga i Cety, zwano Forkidami albo Forkami. Sam Forkis, według Pauzaniasa Cor. c. 21. miał siedlisko swoje na brzegach jeziora Triton, w Afryce; i do tego to podania odnosi się Wacław Potocki, w wierszu następującym: Zakwitnął barwistemi tamten świat proporcy, Ze wynurzeni z Dniestru Trytoni i Forcy, Na dziwy.... Woj. Choc. str. 190. 2] n. p. Chodzili, by jakie mary, Zarzuceni Forkom na ofiary. Tward. Mise. 101.

F0RL0N ob. Furlon.

FORMA, y, £, FORMKA, FOREMKA, i, i., zdrobn. z Łac., tworzydło; Sorab. 2. forma; Vind. furm, visha, pred-klad , poduba, obras ; Carn. kip, furm, podobstvu; Ornat. forma, pelda, obriz; Dal. desinal, osznova , zlevalka , tvorillo; Slav. et Bosn. kalup, cf. kadłub; Sorab 1. pżi-mera ; Ross. <i>opi*ia, ^(ia.io; 1) kształt zrobionej jakiej rzeczy, wzór, foza, bte ©eftalt eiite§ burd; bie .Stunft ge» tnacfjtett fôarperë. Potrzeba rzemieślnikom obyczaj, formę i kształt rzeczy postanowić. Cosi. Cor. 73. Malowana forma obrazu. Rej. I’ost. Z. 2. (rys). Forma noża, stołu. Tr. §. Forma księgi * format, bad format eine$ 35nd)e3. Forma półarkuszowa » kwart. Księga formy arkuszowej * foliał. $. Ogólniej, kształt jakiejkolwiek zmysłowej lub umysłowej rzeczy, sposób, jakość, gatunek, bte    bte

©eftalt jeber anbertt 6a$e, btc 3lrt mtb 2Betfe. bie ©attnng. Ile jest form rządów, tyle jest praw politycznych. Zob. 6, 222. fJiegierungelfonnett, 9îegierung3arteit. 2) Forma; to,

czym się rzeczom pewna forma czyli kształt daje, bte $orm, bte beit ©tilgen tyre ©eftalt gtebt. Formy kulowe, są cząstki żelazne, składające się z dwóch połowic, każda wydrążona w półkulę, w które nalewa się roztopione żelazo. Jak. Art. 5, 292. Formy armatne, są to powłoki i niby rury, z gliny umyślnie do tego przypra-wnćj zrobione, wewnątrz mające całą postać armaty wy-piętnowaną ib. 298. Goby to było, gdyby materya formą, nie zaś forma materya rządziła! Boh. Kom. 4, 156. Forma na działo, na dzwon, obraz, lichtarz. Cn. Th. Forma garncarska, formierska, ib. Forma do wybijania pieniędzy* slępel, ber (Stempel juin ©elbprägen. Forma do świec, bte 8ict)tform. Forma drukarska * rama, w którćj pismo wkładane zśrubują, bte fhidjbntcferform. Formy do drukowania płócien bywają gruszkowe. Kluk. Rośl. 2, 159. Formy do robienia cegły, dachówki, bywają dębowe, ib. Forma papiernicza* rama drótem przegrodzona, którą miazgę na papier z kadzi czerpają, bte ^apterinad;erform. §. transi. Model, muszter, wzór, wedle którego co robią, btc $ornt, ba3 5D?obeH. Jako w rzemie-słach są formy, na robienie jednakich rzeczy, tak w językach są formy na przypadkowanie i czasowanie. Kpcz. Gr. 1, 38. btc gormett bed 2)eclttttrettd mtb ©ottjitgtrettd. Boh. ohybka, ohybatelka ; Slov. odchilnost, ohibatelka, ohibnost; Vind. pregybalshe; Carn. preslavnost; Slav. pregibanje; Ross. ciuonenie. — fig. Chce mię przerobić na swoje formę i sposób swojego myślenia. Teat. 19, b. 2. (cf. bleyer, kopyto , cf. przekabacić). — §. Forma » formularz, bad Formular. Forma abo kształt poświęcenia chleba w sakramencie: to jest ciało moje. Karuk. Kat. 171. Czytaj formę ustawy Pańskiej. Gil. Post. 70. Pnnin. Kam. 78. Forma zapisów, pozwów, zdania. Gn. Th. Forma w teologii znaczy to, co dzielność nadaje sakramentom. Kras. Zb. 1, 299. W rzeczach prawnych forma znaczy istność u-rzędowną. ib. $ Rzecz formą zrobiona, bte ftorilt, bte geformte <Sad)e. Dziurę, którą wiatr z miechów w piec wpada w hucie, majstrowie formą zowią. Os Rud. 95. im ^uttenfmue, bie gorrn, bie iliopre, monit ber 33lafebalg liegt.— §. Forma w kościele, stała, siedzenie w chorze dla kanoników, ber ©t£ eiiteö ©dttottifttS im $ird;eitdior. Jako kanonik, mając stallum w chórze, to jest, miejsce, formę między kanoniki, gdy w chór przyszedł, kanoników tak się wiele najechało było, iż wszystkie formy zastąpione znalazł. Gorn. Sen. 526. Na mszy siadł w formach, gilzie kanonicy Min. Byt 4,>251. FORMAK, a, m., kamień , w którym forma osadzona. Os. Z"l. 46. ber $ornt* fteitt. FORMALNOŚĆ, ści, z., w prawie znaczy sposób urzędownie przepisany do postępowania. Kras. Zb. 1, 299. bie Formalität, bie Normalien. Idąc za potrzebną czasu oszczędnością, przestrzegam, iż należy odstąpić od formalności ordynaryjnych sejmów. KoU. List. 2, 15. Gdy się tym zbawiennym krokiem czcza formalność naruszona znalazła, pytano się: ktoby nie wolał formalności, jak ojczyźnie uchybić? Ust. Konst. 1, 154. FORMALNY, a, e, FORMALNIE «dt»., Boss. <i>opMaJibHbiH , foremny, odpowiadający formom, formalnościom, regułom, przepisom; zupełny, ze wszystkim należyty, förmltd), ttaefy allctt Dîcgeltt ber

FORMAN-FORMUŁA.

F 0 R N A L - F 0 R O W A Ć.

665

gehörig, üoïïîomntcn, gćtnjltcty. Formalnie drwi sobie ze mnie. Teat. 21, 96. Nie tylko odparł nieprzyjaciół, lecz tez formalne odniósł nad nimi zwycieztwo. Ld.

FORMAN, FORMANKA, ob. Furman, Fornal, fornalka.

FORMARZ, a, m., oi. Formierz, który formy rzeże, propla-stes. Mącz. FORMAT, u, m. n. p. jakiej książki » kształt i wielkość jej, forma, co do części arkuszowych, tak format ćwierćarkuszowy, kwarto, [ćwiartka 2], ba§ format Ctneê 33ucty$. FORMATY, ów, plur., list świadeczny od biskupa do inszej dyecezyi, baS fctyriftltctye 3cu0ntj$, baś einem ber Sifdjof an eine anbere ®töce§ erteilt. Gn. Th. 1086. Cn. Syn. 295.

Sorab. 1. loszlist. FORMIANY, a, e, w formie zrobiony, fammler. Tr. Formularz abo praktyk. Cn. Th. formowany, tu einer $ortn gemnetyt, geformt. Formiane ciasto. Tr. FORMIERSKI, a, e, od formierza, gormir*,

Sofjtr*. Formierska robota, dzieło. Cn. Th. Formierski kół, pal, na którym, gliną go abo gipsem oblepiwszy, formują obrazy, figle; także zdunowie garnce na kole obrotnym. FORNAL, a, m. (cf. forman, furman), parobek na wsi od Cn. Th. bie $ormfctycil>c, Soffirfc^etbe. FORMIERKA, i, £, formierską sztuką bawiąca sie, bie Soffireriltlt. Dasyp. U. 4.

FORMIERSTWO, a, n., formierska nauka. Cn. Th. bie mirfnnft, Sofftrfunft, bie ^lafttf, kunszt wybijania obrazów na wosku, gipsie. Dudz. 38. FORMIERZ, a, m, co obrazy na wosku, alabastrze, gipsie wybija. Cn. Th.— Dasyp. U.

4. ber Soffirer. Formierz nazywa sie ten, co robi jakąkolwiek formę. Jak. Art. 3, 292. ber gormenmactyer.

FORMISTY, a, e, kulisty, pełny, fngelförmtg, öoll. Sposób, aby melony były wielkie, albo formistę. Syr. 1187.

FORMKA zdrobn., ob. Forma. FORMOWAĆ, ał, uje, cz. niedok, uformować dk., (Slovac. formugi; Sorab. 1. for-muyu, wumecżelnu; Hung. formalok; Vind. furmati, vi-sliati, podubuvati, isobrasati ; Carn. podobûjem, kipam;

Dag. slikkovati, slienotvoritti, sliccitti ; Croat. obrazim;

Ross. 0Ópa30BaTB, BbLTkriHTb, IlIKOMTb , BblUIKO.lUTb, Ha-uikojhtł); kształtować, kształcić, formtreu, fulbcn. propr. et impropr. Co bóg uformował, przeformować chcą. Comp.

Med. 83. Głos formować. Pilch. Sen list. 111. Syn mój jeszcze nie jest ze wszystkiem uformowany. Teat. 13, 9. Formował serce swojej córki, doskonaląc ją w jak najżywszej tkliwości. Zab. 14, 289. Nam jedynie idzie o taką umiejętność, FORNEROWAC cz. niedok., u stolarzów, obkładać drzewa która formuje rozum i rozsądek, ib. 292. — Formować komu proces o co, einem einen ^roceß machen. Formować pre-tensye, ob. rościć pretensye.— Formować sie, układać

się, fteß btlben, Ross. o6pa30BaTbca, BOOÓpa3im>Cfi. FOR- FOROWAĆ, ał, uje, cz. niedok., wyforować dok., fora, to MÖWAN1E, ia, n., Ross. oópa30BaHie. kształtowanie, kształ-    jest, precz wyganiać, ^inauêjagcit, fortjagen, fjtnauötreifeert.

cenie, ba3 formtreu, baê Silben, bie 23tlbintg. Miejsce, w któ-    Brutus z miasta tyranów forował. Dardz. Luk. 2,64. Swe

rym kości pierwszy początek mają, i w którym dalszy wzrost biorą, zowie się punkt kości formowania, punctum ossi-ficalionis. Krup. 1, 3. FORMOWANY, a, e, part. perf. geformt, gebilbet. Ross. 06pa30BaHHbw. Ciasta formowane albo garnuszkowe. Lek. C. 2. w formie pieczone, formiane, meiner germe gebatfeneë 33acfroerf. Od masła formowanego z migdały, niech płacą po groszy dwadzieścia cztery, bo dobre po staremu masło. ib. C. 2, b. in formen abgebrühte Sutter. FORMOWNIK, a, w., formujący co, ber etmaś formt. Slovac. formowatel; Hung. formaló. FORMUŁA, i, z., reguła, wmdle której w pewnych okolicznościach

obchodzić się mają; a tak są ułożone formuły transak- ustąpimy. Olw. Ow. 195.

Słownik Lindego wyd. 2. Tom I.

cyi, testamentów, aktów publicznych. Kras. Zb. 1, 298. baś ftowtnlar; Boh. notula; Slovac. formule; Hung. for-mâtska, (cf. harynga). Formuła lub recepta, przepis.lekarski, jak lekarstwa z aptek mają być dawane. Krup. 5, 52. ba$ fRecept. FORMULARZ, a, m. 1). księga formuły zawierająca, ba3 gormnlarbncf). Ross. ^opMyjapt. Formularze dlatego są, aby człek wszystko w głowie nie nosił; ale gdy o czćm rzecz przypadnie, do regie-stru o onych rzeczach uciekał. Haur. Ek. 1. Gęba jego, słowa z zwyczajnych zasiągnione formularzów wytrzęsa. Pilch. Sen. list. 399.    2). Zbieracz formuł, ein Formular»

Pochodź, rzeczownik forma: foremnośc, foremny, foremnie; nieforemność, nieforemny, nieforemnie ; odformować, przeformować, reformować, reforma, reformacya, reformowany, uformować, wyformować.

on

koni, eilt ^ferbefnedft auf bem Sanbe. Do orania, odwracania , bronowania, zasiewania i gnojenia jest sprząg folwarczny, do którego są fornale i parobcy. Pum. 83, 534. Dwór tego sknćry składał się z jednego fornala, który cały tydzień, podług pory roku , albo w polu włóczył, albo drzewo z lasu, albo zboże na targ, a co niedziela samego jegomości do parafii woził. Oss Str. 5. FORNALKA, (cf. furmanka), i, z., cztery konie wiejskie cugowe, mer ©orfpferbe jurn 3ltge* Dokupię pary koni do fornalki, żebym i ja poszóstno jechała. Oss. Str. 7. Furmanki, jeżeli mają być cugowe, nie podłe być powinny, lubo nie koniecznie jednej maści. A kiedy woźnica furman z kul-baki na dyszlowym koniu powozi, takten, jak pod fory-siem, pewne i do wierzchu sposobne być muszą. W fór-mankaeh czterokonych, tylko jeden pod formanem wierzchowy. W fórmankach wozowych pod brykami, najwięcej sie uważa na siłę do ciągu. Kluk. Żw. 1, 186.    §.

Fornalka żona fornala, bie $rau beê fôutfcfycrê auf bem Sanbe. FORNALSKI, a, ie, od fornala lub fornalki, 3)orffutfd)er*, ®orfgefpann *. Kolaska jakaś sześcią fornalskiemi końmi przyjechała, ©orfpferbe, 2lrbett§pferbe.

cienkiemi deszczułkami, bety bett "Ttfct;lent, foimttren, attS* legen. Drzewo obrabiają pod linią, heblują, fornerują. Chmiel. 1, 675.

żony Alcydes od siebie foruje tym rozwodem. Bardz. Trag. 457. Ociec niechaj syna z domu foruje do szkoły. Cliczn. Wy ch. L. 1. Stryjk. Gon. K. 3. Wad. Dan. 101. FOROWAĆ się, zaimk., wieźć się precz, prowadzić się precz, fi ety megpahen. Z przymusu twego z domu w drogę się foruję. Bardz. Trag. 93. Niechaj mi ten nic będzie przyjacielem, niech się foruje wen. Weresz. Reg. 118. Na-lazł hetman w Derpcie jeszcze dworzanina jednego wielkiego kniazia, któremu z zamku się coprędzćj forować kazał. Gwagn. 176. Lub z Meduzejskiego Zrzódła się nam forujcie i z Hiatyńskiego, Lub z Em.atyjskich lasów my wam

95

FORPOCZT ob. Podsłuch.

przed samemi dziurami, któremi płomień wybucha z pieca, lezące; tudzież forsztan, zębata sztuka żelaza, na które majster, rozgrzewając'już nabrane szkło, piszczał dla lepszej spiera wygody. Torz. Szk. 33. z Niem. SSorftetne, ©teilte öor ber Ofenöffnung tn ber ©laSljutte; aud) Ijetßt fo ein gejäfuiteö (Stfett, worauf bte ©Icrôrityre geftüjd wirb.

FORSA, y, £., z Franc., gwałt, moc, usilenie, bte górce, bie $D?acf)t, ©ewalt. Nie jest mój zamysł żenić się przez forsę i żądać tego serca, które już komu innemu oddane.

Teat. 7, 116. Nie znał, co są zabiegi, forsy i partye.

Gaz. Nar. 1, 77. (forsowanie interessu, poforsowanie, popieranie wszelką usilnością). FORSOWAĆ, ał, uje, cz. FORSZTAT , FURSZTAT, u , m., materya jedwabna, saja wzo-niedok., sforsować, poforsować dok., silić, gwałtownie cho-    rzysta, ber gorft, eilt ©eibettjeitg, blumige ©oje. Minerwa

dzić koło czego, ettoaS forcirett, mit ©ClMlt bltrdffepen wob    z Arachną, warsztaty postawiwszy, i przędzę na nie nało-

len. Przestrzegam, mam przyjaciół, będę forsował, żebyście    żywszy, forsztaty abo saje wzorzyste foremnie robią. Otw.

i wy pisarze i drukarz wasz, przykładnie ukarani byli.    Ow. 214. Arachne wprowadziła na forsztat swój, który

Gaz. Nar. 1, 16. Dali dla niego bankiet, wielkim i sfor-    robiła w krosnach, wzory o cudzołoztwach bogów da-

cowanym apparatem. Oss. Doli. 1, 439.— §. Forsować wnych pogańskich, ib. 220. A naprzód Jowisza w cielca się, silić się, ftd) anftreitgcu. Na zgubę moją zforcowali    przerobionego, wyrobiła dziełem tkackim na forsztacie

się. Psalmod. 41. Po takiej słabości, żebyś się najmnićj    swoim. ib. 221. Fursztatu sztuka. Półfursztatu sztuka,

nie forsowała. Teat. 20, 89. Tak się sforsował, tak się    Instr. cel. Lit. Towary cudzoziemskie muchajery, saje, for-

wszedzie silił. Pot. Syl. 148. Kupidyn"z łuczkiem się swym    sztaty, płacą następujący podatek. Vol. Leg. 4, 81.

sforcując. Tward. Pasq. 22. Sforsowny * sforsowany, ści- FORSZTELACYA, yi, £., FORSZTELOWANIE, ia, n., (z śniony, "gejWĆittgf. Krętym strużek sforsowny wężykiem, W    Niem, oorftelleu przedstawić, prezentować); prezentacya i

jasnym dnie kamyk trąca za kamykiem. Hor. 1, 204. Nar.—    rekomendacya do wyższej rangi oficerskiej, bte SorftcÓltng

§. Venat. Forsować, na umor gonić zwierzę, Gall. par force,    unb (Smpfefjlltitg ju einer flöberu OffmeröfteJk. Pułkownik ten

eilte ^«rforcejagb füllten, I;ei$eu, jagen, pr. et fig. O forsowaniu    został forsztelowany na Generała Majora. Takie forsztela-

rozmaitego zwierza, i w które dni najlepiej polować. Mon.    cye czynić się tylko zwykły, gdy kilka zbierze się wakan-

72, 104. Po wszystkich go ulicach forcować potrzeba,    sów. Gaz. Nar. 1, 284. FORSZTELOWAG, ał, uje, cz.

nim go wjednćm miejscu popadnę. Teat. 10, 82.    niedok., prezentować lub przedstawić z rekomendacya do

FORST, FORSZT, u, w., (cf. Germ. gorft; Hal. foresta),    wyższej rangi, einen 31t enterrent Offtcierêfiette oorftellen unb

dyl krajny z drzewa wytarty, z jednej strony z kory nie-    empfehlen. Żołnierze myślą, jakby się doskonale w rycerstwie

ociosany, na trzy cale gruby, bte ©dpMrtCttbtele, b«{S ©cijtnar*    wyćwiczyli, a wyćwiczeni do wysokiej rangi forsztelować

tenbret, bte fjffofte, ^foftenliolj, gorftljolj. Wewnątrz kościoła    mogli. Bals. Niedz. 1,57. Dawid Saulowi był tak ulubiony,

pobudował ściany z forstu cedrowego; a takie wszystkie    Ze go koniuszym swoim forsztelował. Leszcz. II. 1. 254.

wewnątrz obił był drzewem. Radź. 1 Reg.    6, 15.    (deski    FORSZTMAN, a,    m., forszpan,    stangret z    konia powożący,

cedrowe. Bibl. Gd.). Na bokach każdego    forstu    dwoje    ber $utfd)er itou    Oter ^ferbett.    Lubo koni    i pojazdów    do-

fugowanie będzie, przez które forst z forstem się spoi. 1 brych niemasz, a przecie iorsztmani po francusku i z Leop. Ex. 26, 17. (deszczka z deszczką. 3 Leop.). Skrzy- burtami srebrnemi. Teat. 24, b. 7.    „

nia z miąższych i mocnych forsztów. Solsk. Arch. 37. W 1. FORT, interj. z Niem, fort, weg mit btr! (Garn. fortami), Polszczę miechy drewniane robią z balów grubych na trzy    fora, won, wieź się ztąd, precz! Sorab. 2. fort. Nie

cale; te bale pospolicie zowią forsztami. Os. Rud. 88.    masz służby, fort fort z domu! Zabi. Z. S. 41. bort fort!

Forszt dębowy, sosnowy, szeroki na trzy ćwierci łokcia,    nie masz tu miejsca w moim domu. Boh. Kom. 1, 438.

gruby na cztery cale. Tr. — Q. ob. Forsztowanie. FOR-    Fort ztąd! Teat. 18, b. 45. ( Vind furt * natychmiast, skoro).

STOWAĆ, FORSZTOWAĆ, ał, uje, cz.niedk., zforstować, 2. FORT," gatunek wódki, eine Slrt abgewogenen 2Baffer$ ober dok., forstami wykładać, bebtelen, mit ßorftbretcrn auäfcffla*    Sranubtioein. O paleniu wódki, którą zowią fort. Siena.

gen. Na wierzchu uczynił strop sklepisty, z drzewa cedro-    591. Spicz. 240.

wego, i zforstował go cedrem. Radź. 1 Reg. 6, 9. (na- FORTA, y, i., Boh. fortna; Sorab. 2. porta ; Sorab. 1. porta, krył go halkami. Bibl. Gd.). FORSZTOWANIE, FORSZT,    rota; Carn. porta; Ross. Bpaia, (cf. wrota); (cf. porta, Lot.

wykładanie forsztami, bte Sluöforftuitg. Ściany zamku oprą-    porta; Gall. porte; Soec. port); bte^forte, drzwi u domu,

wili forsztem drewnianym, jodłowym i cedrowym. Jer.    n. p. Słyszysz, jak szumy fortę obijają, Jak płaskie dachy

Zbr. 315.— §. Przeforsztowanie, przepierzenie, przegro-    wiatry miotają Pelr. Hor. 2, F. 4. Która białogłowa nad

1 nie-

da, eine 2ö«nb mi $orftl)Olj. Niecnota ten    mój mąż za-    miarę używa wina, i cnotom    wszystkim    zamyka,

czaił się za forsztowaniem. Teat. 28, 106.    cnotom otwiera    fortę. Warg.    Wal. 200    — M^dw    Na-

FORSZLAK, u, m., w muzyce, nota mała przy nocie do- czynią oddzieleniu żółci służące, zowiemy żyłą forty, Vena dana, która zawsze półtonem jest wyższa. Magier. Mskr. portae. Krup. 2, 80. Simn. 158. ob bórtka.

Z Niem. ber $orfd/(ag in ber SJłuftf.    FORTECA, y, ź., FORTECZKA, i, z., zdmbn z Wtosk twier-

FORSZPAN, a, m., stangret z konia powożący, ber ^ntfcfier    dza, miejsce obronne, bie §efłung. Boh. festunga : Simon.

attf bent Śtatfelpferbe (z Niem. ber 93orfn«nu). Forszpan su-    grad; Rag. tvardja; vulg. kula; VW. obranstvu, brały z forysiem trąbią achy! achy! Teat. 43, c. 35. Wyb.    nishtvu; Eccl. TKfUffiAS, «POpTCita , TKpT»^Ri\i», TKpi»Ah, bw-

§. ob. Podwoda." "    "    *    merpaA’B ; Boss. nptnb, KptnocTb, np-bnocrua. Nie dohy-

FORSZTAN, a, m. W hucie szklanej, forsztany, kamienie    wszy żołnierz fortecy, nie może się bezpiecznie w kraju

rozpościerać. Leszcz. Gł. 116. Fortece z municyą w nich    tko przewiódł swoją głową, Chytry, obrotny, fortelny, ćwi-

sie znajdującą, własnością samemu cesarzowi Tureckiemu    czony. P. Kochan. Jer. 43. Człowiek chytry i fortelny.

należą. Ktok. Turk. 4. Mając fortece, z wielorakich przy-    Sk. Dz. 842. Uliss fortelnie wymowny. Chrośc. Ow. 36.

czyn krajowi od nieprzyjaciela zaradzam. Leszcz. GL 116.    Na wsi miłość jest prawdziwa bez fortelnćj przysady. Zab.

W dawnych pismach różnica sieu zachowuje miedzy fortecą    14, 373. FORTELNIK, a, m., (Vind. potuhnjenik, sa-

a twierdzą, n. p. Wielkie Łuki sławną były i mocną for-    vitnik, temnak); chytrzeć, człowiek fortelów i podejścia

tecą, do której dwanaście twierdz na około wystawionych,    pełen, ein 2lrgltfttger, etrt t&nlmUtt SDîcnfc^. Powiadali mi

przystępu broniło. Boh. Zam. 109. Podszańcowawszy    o srogiej niecnocie zdradnego fortelnika. A. Kochan. 34.

się pod najwyższą twierdzę, która fortecę od wojska na-    FORTELNOŚĆ, ści, z., chytrość, sztuczność, podstępność,

szego zasłaniała, wysłano ku tej twierdzy jednego pie-    bte Slrgltft, 9îû»fe, Sîntffe. Vind. oziganost. “FORTELNO-

chura. ib. 112. (cf. forlyfikacya, fortyfikować). FORTE-    WOJENNY, a, e, Założył fortecę na pograniczu fortelno-

CZNY, a, e, od fortecy, gefhmgS«; Ross. KptnocTHHH,    wojennym. Arch. dedyk.    t. j.    gdzie fortelem na wojnie

n. p. Komendant forteczny. Jak. Art. 3, 233.    dokazywać można, abo    też,    co do wojny pożyteczny, ju

FORTEL, ‘FORTYL, u, m., Boh. fortel, obmyśl; Carn. for- triegäränfen üortfyetlfyaft.

kèl fraus; (Vind. fortel * obora), Vind. savitnost, skasnost FÓRTKA, FÓRTECZKA, i, z., demin. nomin. forta; drzwi-potuknost, potuhnjenost, pofebnu snanje, vmetalni vie-    czki u domu, zwłaszcza jakie bywają w klasztorach, b«3

desh; (Croat. fortely; Dal. opaza sagacitas); Ross. yxna-    ^förtd;en. cf. forta; Lat. porta, cf. wrota; Bosn. vraça ;

TKa, yjOBKa, 3ai\iaiiiKii, npoiiCKB, npoHCKii, KpioueicB, 3Óofi;    Sorab. 1. portka, rotka;    Eccl.    Bpama; (Ross. ^»opTKa szyba

Eccl. xHTpocTHOTBopeHie.— *§. Z Niem, ber $ortI;eil, ber    w oknie do otwierania);    Ross.    npiiKajiiTOKt, KaMTKa, Ka-

9?uf$en, ©ettmtn. Na Ulissa tylko zależało woli, żyć z Kai-    juiTOBKa. Dwojakie wnijście do dworu, jedno małą fór-

lipsą w nieśmiertelności; ale chciwość powrotu do ubo-    tka, a drugie szeroką bramą. Kto skromnie fórtką wcho-

gićj ojczyzny sprawiła, że wszystkiemi temi pogardził for-    dzi, zapomożony tam, bramą wyjeżdża; kto szumnie bramą

telmi. Tr. Tel. 8. W każdym kłopocie jest fortel nie    wjeżdża, straciwszy, fórtką wychodzi. Dwór. A. 4. Fórtki

były zamknione. W. Post. W. 349. — Fig. Wziął człowieka na poły umarłego; duszę, która już u fórtki była, nazad wrócił, do domu go swego odniósł, łóżka mu swego ustąpił. Gorn. Sen. 315. Śmierć jest fórtką do pokoju wiecznego. Boh. Kom. 2, 70. (przejście, brama). Usiłujcie wnijść ciasną fórtką. 1 Leop. Luc. 13, 24. (przez cnotę do nieba). §. Med. Fórtką żołądkowa. Urzeß. 409. Fórtką wychodzenia płodu. Spicz. 175. (ob. Forta).— ob. Fórtyan.

mały, Mieć umysł trwały. Petr. Hor. 2, A. 4.    §. Prze

myślny i skuteczniejszy sposób robienia czego, ber §«nb* griff, fôunftgïtff, ber Sertfyeil. Dobremu żołnierzowi trzeba, aby wszystkie znał i wiedział fortele broni. Gorn. Dw. 29.

§. Sztuka, przemysł w obchodzeniu się z kim , chytre obejście się, podejście, podstęp, füufiltcf)cê iittb Itfttgeê 3Sevf«ljrcn,

Überyortfieilen, 9ïanfe, kniffe, fôunftftütfc, Sift, §. 31. àrteg3= ïfft. Jeśli fortelów godzi się nà wojnie używać? Petr. Pol.

córka Jowisza. Kras. Zb. 1, 299. bie portun«, bte ©Öttinn beê ©Iü(f$. (Carn. Fertuna » bogini wiatrów; Carn. Fer-tunz Acolus; ztąd Carn. fertûna ; Vind. fortuna; Croat. fortuna procella, burza, szturm; Bosn. fortuna, frrituna, barascka, zlo vrjeme; Ital. fortuna di mare; Vind. fortu-nast burzliwy). Fortuna bogini (Boh. Stestena, cf. szczęście; Carn. sręcha). Ślepa Fortuna dlatego, że nie widzi,

niż temu, co zasłużył. Teat. 31, b. 15. Ach Fortuno, Fortuno! jakżeś niestateczna. Boh. Kom. 4, 80. cf. koło. — §. Los nami rządzący, b«3 ©djttffal. Od ślepej i niestałej fortuny nic nie pochodzi. Petr. Ek. 59. Ale gdy czego przyczyny nie wiemy, fortunie to przypisujemy, ib. 60. Fortuna we wszystkich na świecie rzeczach rozkazuje; a ma to sobie za igrzysko, podnieść i pogrążyć. Gorn. Dw. 20. Onże, gdy mu pomyślna fortuna służyła, Jednakowo to przyjął, jak gdy odstąpiła. Lib. Hor. 102. Alcybiada jakoby dwie 'fortunie między się rozdzieliły. Warg. Wal. 215. Auguście większy nad fortuny obie, Monarcho mądry, cóż za dobroć w tobie! Zab. 15, 382. t. j. nad szczęście i nieszczęście, ©lücf unb Unglüdf, secunda et adversa fortuna. Źle ten znosi przeciwnej fortuny natarczywość, który niegdyś samych tylko jej pieszczot doznawał. Zab. 6, 203. Hetman tam pracował lewą bardzo fortuną. Tward. W. D. 2, 275. Śmiałym służy fortuna. Zab. 8, 352. aud.

667

FORTEL-FORTELNY.

FÓRTKA - FORTUNA.

3, 415. Fortel jest brat cnocie w słusznej wojnie. Paszk. FORTUNA, y, i., bogini dobrego mienia, według mitologii Bell. A. 4, b. Fortyl. Kosz. Lor. 175. Wykłamać, pożyczyć , nie wrócić, fortelem się wykręcić. Falib. Dis. 0.

3., Croat. forteliti; Ross. rynaBHTB. Fortelów używać na nieprzyjaciela wszelakich godzi się, byle jedno wiara była ztrzymana. Petr. Et. 244. Nie mężny, ale fortelów był pełny, I na wojenne zasadzki subtelny. P. Kochan.

Jer. 423. Czego mocą dostąpić nie mógł, fortelem do-

kazał. Nar. Hst. 2, 122. Kiejstut więcej zwykł fortela- częściej temu sprzyja, co niewart • mi i chytrością, niżli mocą walczyć. Stryjk. 422. Jaro-pełk niezwyciężonego Bolesława fortelem i chytrą zasadzką pod Haliczem zwyciężył. Stryjk. 193. Jaropełk przemyślał, iżby też on fortel fortelem Bolesławowi mógł oddać. ib. 189. Podejść kogo fortelem, einem bot (3?«ng)

Want «Haufen. FORTELNY, a, e, FORTELNIE adv., > *§. z Niem. twtfietlfjaft, korzystny, awantażowny, n. p. O jako szczęście piastuje łaskawe Fortelnie moją zapoczętą sprawę. Past. Fid. 92. (Carn. forkèlnast; Vind. savit, saferlan, saroblen, potahnjen; Ross. 3arfcfij!iiiBbiH).— §. Sztuczny przemyślny, podejścia pełny, chytry, fünftltcfy, Itfttg, «rglb fttg, reich «n ^ordtetlen unb tunftgrtffen. Żyd złoto, srebro przysadą i inszemi fortelnemi sztukami fałszuje. Gród.

Dis. f b. Fortelnie i śmiało na Tureckie namioty następują. Birk. Chód. 11. Słowa święte fortelnie przezeń wywrócone. Paszk. Dz. 151. Ten wygra sprawę, kto ma fortelniejsze świadki. Gorn. Wl L. Co chciał, to wszys-

ści? Bibl. Gd.). FORTUNKA, i, z., demin. nom. fortuna; zbiorek, dostateczek, ein fletneś Vermögen. Mając 40 funtów szterlingów w kieszeni, spodziewałem się, że powrócę do ojczyzny, i spokojnie zażywać bede nabytej fortunki. Żab. 5,185. ‘FORTUNOW-ŁADNY, a, e, — ie adv., wladnący 'szczęściem; baö ©lücf referent). Steb. 2,260. FORTUNNY, a, e, FORTUNNIE adv., §. Od fortuny zawisły, ©lucK*. Dobra duchowne, dobra cielesne, dobra fortunne. Hrbst. Nauk. r. 8, b. — §. Szczęśliwy, błogosławiony, glücfltd), gefegnet.

fort. juv.— §. Przygoda szczęśliwa, eilt glücfltcfier Bufafl, ein ©lütf. Fortuna nam się przytrafia, bez naszej inten-cyi i myśli, na przykład, gdy orząc lemieszem bryłę złotą wywalę. Szczęście z intencyą i myślą naszą przychodzi nam, gdy się ćwiczymy w dobrych sprawach, dobrze żyjemy. Petr. Et. 73.    §. Szczęśliwe powodzenie, szczę

ście, ©!ucf, 2öi)I)lergel)eit. Nie naprawi fortuna człowieka, chyba zepsuje. Lub. Roz. 47. Stara przypowieść, że przyjaźń z fortuną na świecie chodzi. Pot. Zac. 145. Za fortuną swawola pochodzi. Morszt. 209. Tam ludzie, gdzie    Dziwi fortunne pola, Śliczne gaje, doliny, i łąki kwieciste,

fortuna. Pot. Arg. 095. Kowal fortuny nie kuje, sobie    Wyspy trzykroć szczęśliwe. Przyb. Milt. 92. Stefan Woje-

' ją kto chce zbuduje.,Fred. Ad. 3. Leszek, pomniąc na    woda Wołoski był człowiek chytry i fortunny. Stryjk. 669.

dawny stan, że był złotnikiem, Mawiał: każdy fortuny    Fortunna to Rzplta, w której ludzie brzydzą się tym czło-

swćj jest rzemieślnikiem. Min. Ryt. 2, 8. fortunae suae    wiekiem, który krzywdę czyni drugiemu. Gorn. VV7. E. 2.

quisque faber. Fortuna przyjaciela, bóg fortunę dawa.    Pan był z Józefem, zkąd on był człowiekiem fortunnym.

Zimor. Siei. 178. Ach nie trzebać nikogo sądzić póki    Radź. Genes. 39, 2. (mężem szczęśliwie postępującym,

żyje, Śmierć dopiero każdego fortunę odkryje. Pot. Zac.. Bibd. Gd.).— Oppos. Nieszczęsnaż dziś ojczyzna nasza, i 134. Szczęście niewieście, fortuna chłopia. Rys. Ad. 62.    my z nią niefortunni. Falib. Dis. U. Jestem niefortunna

— Niefortuna, nieszczęście, bieda, Unglucf. Panowie i    króla Edenu córka. Nieme. Kr. 4, 171. O niefortunna

słudzy zarówno tymże nieforlunom podlegli. W. Post. W.    śmiertelnych doli, o godne litości plemię. Zab. 15, 239.

3, 208. Czyć go niefortuna nadała, że właśnie teraz nad-    Nar. Niefortunnie Adam jabłka skosztował. Gorn. Duj. 3.

chodzi? Pot. Jow. 2, 41. (cf. choroba, nieszczęście, ka- FORTYAN, a, m., forty n. p. klasztornej pilnujący, odźwicr-duk, kat). §. Bogactwo, majętność, Soblftanb, 9tetc()tl)ltm,    ny klasztorny, ber Pförtner J- 33. in bert Sïlôftent. Boh. for-

33ermöflen; Boh. zbożićko. Jam też miał pieniądze, złoto    tnir; Vind. vratar, sapirazh; Ross. Bpaiapb. W rodź. źeńsk.

i fortuny, alem tym dla Chrystusa wzgardził; pożyteczniej    FORTYANKA, i, Mon. 70, 744. btc ^förtuerimt.

mi, bez tych dostatków świeckich żyć. Sk. Źw. 1, 431. ‘FORTYCZNY ob. Fartyczny.

cnienia twierdz, do architektury wojennej należący. Kras. Zb. 1, 299. bie 33cfeftiguug3fmtft. §. Miejsce obwiedzione fossą, zakryte wałem, usypanym z ziemi wydobytej z fossy, obmurowanym lub obdarnionym, a basztami, oraz wieżami podczas basztowemi zmocnione. Służy na to, aby małe wojsko mogło dać odpór większemu. Papr. W. 1, 472. bte 23efeftigung, ^eftuiigêmcrfe. Fortyfikacye naturalne mają rowy okryte wzgórkami, na które nieprzyjacielowi trzeba sie dostać. Jak. Art. 2, 499. Kunsztowne fortyfikacye.' ib. 500. FORTYFIKOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., ufortyfikować dok., umacniać, obwarować, befefrigen. Król, gdy fprtyfikował wieś jedne, zarażon był paraliżem. Biel. Kr. 89.

Ojciec mój, był szlachcic, mający 400,000 abo 500,000 FORTYFIKACYA, yi, z., z Franc, kunszt stawienia i zmo-fortuny. Mon. a. 65, 212. Gdy raz do swych fortun jachał, w niebytności jego wielka się stała odmiana. Sk.

Żw. 2, 141 (do dóbr swoich, auf feine ©fiter). Nie tobie się, lecz twojej fortunie kłaniają. Fredr. 30. Z fortuną, nie z godnością łaska pańska chodzi. Pot. Arg. 29.

Goły, jak bizun; cała fortuna w brzuchu i w gębie. Teal.

19, 56. Potrzeba sobie fortunę zrobić. Mon. 69, 512.

Robi sobie fortunę z ruin drugiego. Teat 45, b. 23. • §.

Fortuna, gra. Cn. Tl>. faryna, Vmd pisker, pofoda te srezhe; bać ©lucfśfiuel, ber ©lücfttyafeit, ©lücfätopf, bte ©lütfébube. FORTUNARZ, a, m., Cn. Th. farynarz, ber ©lücféfyafuer, ©lütfötüpfer, ©lucfesbtibner, kupiec losem dający towary kupującym. Wtod. FORTUNAT, a, m., bogacz, eût Üîetdjer, ein SJîamt non großem Vermögen. For- FORUM, indeel.n., w prawie znaczy sąd właściwy. Kras.Zb.i, tunatów mieszek. Rys. Ad. 13. Bardzo wielkim jest for-    299. Forum czyje kędy, stanie u prawa. Cn. Th. ba3 ©erlebt,

tunatem. Gluzn. Wych. P. 5, b. (cf Job ), oppos. Nie-    unter bem jeiltaitb fiefyt. O droższą cenę, forum kupcom nazna-

czarny przed wójtem, a mieszczanom wsadzie grodzkim naznaczamy. Gost. Gor. 79. Którzyby nad taksę przedawali naznaczamy in forum według prawa. Gost. Gor. 76. Sorab. 1. sudżeneża.

668

F 0 R T U N A R Z - FORTUNIĆ.

FORTYAN - FORYŚ.

fortunat, biedak, eilt ©lenber. Nieszczęśliwy ja człowiek, banit wytrąbiony, przeklęty niefortunat. Kulig. Her. 58.

FORTUNATKA, i, z, bogaczka, eilte graueitśperfoit ooit großem Vermögen, eine Steife. FORTUNIĆ, ił, i, cz. ndk., ufortumć, pofortunić dok., szczęścić, zdarzyć, gebettelt FORUT, u, m., (z Niem. P0rau$), w górnictwie, z góry da-laffen, fegneit. Cokolwiek jeno czynił, wszystko Pan for- wanie pieniądze od uczestników kopalni, ber 33orfcfyuß, bcit tumł Radi. Genes. 59, 23. (co on czynił, to Pan szczę- bte Tfietlttefymer am 93crgmerfe ljcrfd)teßen. ścił. Bibl. Cd.) Nie słowa, lećz miecz niech nas ufortuni. FORWACHT ob. Furwach.

.Chrośr. Luk. 214 Będzie bóg, tobie fortunić. Kanc. Gd. FORYŚ, ia, m., FORYSIEK, śka, m., FORYTARCZYK, a, m., 268. Pnszk. Bell. B. 3, b. Zrn. Post. 3, 792. FOR-    demin. nom., forytarz;* przejeźdźca przed karetą poszo-

1UN1C*SIĘ rrcipr. szczęścić się, glücfeit, gelingen. Tym    stną; Sorab. 2. vorrajtaf; Croat. foringass, prejahach;

czasem się Litwie przeciw Moskwie rządnie fortuniło. Biel.    Vind. predjesdez; Floss. BepummcE; ber 33orreitblirfd)e be^

A'. 516. Czemu się tak fortunią drogi niepobożnych?    einem fedjśfpauntgeit SSageit. Pod forysiem povyinien być

Radź. Jer. 12, 1. (czemu się droga niezbożnych szczę-    koń i pewny i do wierzchu sposobny. Kluk. Zw. 1, 186

Forszpan suty z forysiem trąbią achy! achy! Teat. 43, FOSA, z, z Łac. rów, Bosn. endek; Slavon. graba, bet t Wyb. Haur. Ek. 478. Biedny forysiek. Auszp. 20. ©rn&e Fosy kopać przed miastem szerokie i głębokie ‘FORYSTER, a, m., z Wtosk. cudzoziemiec, ber Slirôtônber, bet należy. Papr. W. 4, 485. Ślubuje dygnitarstwa i wszel-grembe.    kie honory, Nie tylko srebrne fosy, lecz i złote góry.

FORYTARSKI, a, ie, od forytarza, Croat. foringaski, forin- • Kulig. Her. 244.

gassen, «Borreiter*. Forytarski koń, beś «Borreiterê prb. FOSFOR, u, m., istota z siebie światło oddająca, nalezaca do FORYTARZ, a, w., z Niem. ber    SBorretter, foryś, przejeźdźca.    do ciał zapalnych. Magier. Mscr. ber fJtyo8p$oru8. FOSFORKI,

przed karetą poszostną; n. p.    Od woźników poszostnych    phosphoreta, kombinacye fosforu z innemi ciałami. Śniad.

mech płacą złotych cztery, a    osobno od forytarza złotych    Chem. 320. FOSFORAN, u, m , phosphor, sól z kwasu fosfo-

dwa , gdy na sześciu koniech    o jednym woźnicy nie mo-    rowego i z zasady solnej złożona. Śniad. Cliem. 2,67 —

gą jeździć. Lek. C. 5. Sak. Probl. 5. g. Fig. Dopomagacz,    68 FOSFOROWY, a, e, od fosforu, ^tyoSjtyoruS*. FOS-

ber Sefürberer, SJîitgefyülfe $n etructê^ Vind. napreivpraulenik,    SFORYCZNY, a, e, zamykający fosfor, pfyoêpfyorifd).

napreipelauz, povishar; Boss. nocntmecTBOBaTejb, cno- FOSZKI, szek, plur. demin. nomin., fochy; figielki, sztuczki; coóciBOBaTejb, (cf. pośpieszyć, sposobić). Jaropełk wdzię-    Çoffen, ©treize. Ty nie wiesz, pani rozkosz, co za dzi-

zwo-

cznie przyjął Włoszczewica, weseląc się z tego, że mu    wy płodzi, A jako tu nędzny świat swemi foszki

bóg dał pomocnika i forytarza do podniesienia wojny na    dzi. Bej. Wiz. 33.

Polaków. Stryjk. 489. Wierutnym łotrom forytarzami byli. ‘FOTARLĘ, ęcia, n, może obsc. z Włosk., bękarcie, Saftarb* Birk. Zam. 40.    Zrn. Post.    o,    4 7, b. et 756. Cnotą    djien. Dziecię    to, Amor, acz ślepe, ale widzisz, iż prze-

trzeba urzędów    dochodzić,    nie    forytarzami; dosyć ten    cię ugadza,    0 nie jednegoż wierz mi, to fotarle zdradza,

ma forytarzów, kto dobrze działa. Modrz. Baz. 38. Prze- Rej. Wiz. 29.

mytnicy z ich forytarzmi, za których dopuszczeniem, przy- F0XAL, u, m., z Angiel. zabawa wieczorna ogrodna, $aur* jaźnią, radą, przejechanie cła się staje, jednaką winą fcafl. Komedyi, redut, pikników foxalôw, nigdy nie opu-mają być karani.    Herb. Stat.    97.    Zły dłużnik najpewniej-    szczali. Teat.    49, b. 3. FOXALOWY, a, e, tyczący się foxa-

szą rzecz nicuje,    i forytarzów wiele do tego sobie nabę-    lu, Shuityattö    *. Koło dziesiątej kończąc dzień" przyjemny,

dzie. Sax. Tyt. 84.    §*. Quadruplator, oskarżyciel, fory- Foxalowe zabawy okrywał mrok ciemny. Meme. P. P. 54.

tarz, wydawca, który zwłaszcza wydawał przed radą *F0ZA, *FUZA, y, z. (liai, foggia); kształt, model, gatunek, Rzymską występne ludzie i forytował na nie ten występ.    sposób, bie Slrt, Spanier, ftorm, ©eftalt. Żona koniecznie

Mącz. fołdrownik, donosiciel, ber 2lngel>er ©crityte. *§.    chciała mieć zawicie nową fozą. Siar. Bef. 43. Bławaty

Quaestionarius, forytarz złoczyńców, oprawca, podkacie.    nowej fuzy kwiatkami upstrzone. Gród. Dis. D. 3 I w

ib. ber $afd)er, ©djarfrtójterS ftne#t. F0RYT0WAG, ał, uje,    kochaniu są żołnierskie /ozy, Ma też Kupido szańce i

cz. niedoli,, komu: przejeżdżać mu, forysiem jego być,    obozy. Pot. Arg. 697. Święty Marcinie, nie bardzo to

einem Porrclten, fein «Borrciter fcçtt. § Fig. Forytować kogo*    do fozy, Suknią rznąć, kiedy ludzie szubią się na mrozy,

wynosić, popierać. Cn. Th. einen beforbern, tym rooju Reifen,    Pot. Pocz. 447.

F R.

tytt bepnftigen. Sorab. 2. fördrowaseh, fodrowasch; Slovac. fedrugi; Vind. napreipelati, napreivpraviti, povishati ; Boss.

cnocoócTBOBaTb, (cf. sposobić), nocnuiuecTBOBaTb. Po FRABUGA ob. Frambuga.

cuzkiego, ein grärfdjett, ein Heiner gratf. Fraczek Angielski. Teat. 44, 94. Fraczek na siebie wdziewam, bo ten teraz pewne wrzuca kajdany na serca młodych dziewcząt. Teat. 23, d. 25, ib. 28. Kobietki teraz prędzej fraczek, niżli kontusz zwiedzie. Nieme.. Kr. 4. 254. Melonym. Fraczek i. q. fraczkowy rycerz. FRACZKOWY, a, e, od fraczka, w fraczek ubrany, gräcfdjert», mit einem ftrctcfdjeit ongetyan. Fraczkowi rycerze pilnują tylko umizgów. Teat.

669

FORYSTER- FORZAC.

FOSA - *F R A J B I T E R.

śmierci Wacława, łaskawsze niż przedtym szczęście Łokietka FRACZEK, czka m., demin. nom. frak., suknia kroju Fran-na królestwo forytować poczęło. Shyjk. 334. Galba nic swoim domysłem nie czyniąc, cudzemi się tylko chuciami forytował. Nar. Tac. 2, 482. Posłano dwu, aby onych więźniów rzecz forytowali. Baz. Sk. 356. Odym. Św. 2,

H. 3, b. Ludzi niegodnych forytują, wynoszą, bogacą.

W. Post. W. 565. Judyta modliła się bogu, aby forytował radę jéj. Budn. Judith. 42, 8. (aby sprawował drogę jej. Bill. Gd.). — §*. Forytować na kogo * fołdrować,

OUf einen inftigiren. Quadruplator u Rzymian wydawał przed    45, 55. Uśrnieehła się do fraczkowego młodzika. Oss.

radą występne ludzie i forytował na nie ten występ. Mącz.    Str. 5. Jest on rodzony brat wielu naszych fraczkowych

FORYTOWANIE, ia, n., subst. verb., brtś SSorreitcn, przejeż-    paniczów Tent. 29 24.

dżanie, ber SSorritt. §. Dopomaganie, pomoc, bie ÜBestyûlfe, ‘FRA.IBITER, FRKJRITER a, m., (z Niem. ber Srettyeuter ro-Segünftipng. Narody z nikczemnych początków, za po- zbójnik morski) Pojmali go frajbiterowie abo zbójcy mor-stępkiem czasów, i forytowaniem szczęścia, w wielką się sey Warg. W ni. 222 § Kaper morski, uprzywilejowany możność rozmnożyły. Stryjk. 67. Ludzie    bądź za sw’oim    od rządu-swego zbójca morski    do chwytania pojedynczych

własnym szczęściem, bądź za udaniem    i forytowaniem    okrętów nieprzyja iclsku h ber    ©aper, eilt prhńlegirter ©ee*

czyim, opatrzenia i tytułów dochodzą. Warg. Cez. 24.    räuber. Zygmunt August frejbiterów postanowił dla za-

FORZAC, u, m., sztuka z gliny, zamykająca okno w piecu    bronienia Narwickiej nawigacyi. Biel. Kr. 567. Iż ci fraj-

szklarskim, przez które tygle wstawiają    się. Torz. Szk.    biterowie, których król miał    na morzu, Gdańszczanom

34. z Niem. ber ^Sorfaf), por baó JOffenlpty por ber ©latyiitte.    byli ciężcy, wygubili je. Gum.    Dz. 4 67 Dwu frejbiterów

cuzki do Wioch wtargnął ; i przetoż te niemoc franca zo-wią od Francuzów; a Francuzowie ją też zowią Neapo-litańską, że się tam naprzód na nie zdobyli. Biel. Kr. 432. Rozmaita jest franca, jedna wilcza, co za gardło chwyta; pyszna, co na czoło wypada, sprosna, co indziej się wjada. Dwór. C. 1. (cf. rzezawka; trypa, kiła, dymienica; cf. délia dębowa, ferezya sosnowa, metle). Rdza z miedzi na proch starta, francuzy wysusza. Sienn. 331. Za pożądliwością chodząc, nabędziesz podagry, ‘francuzy. W. Post. W. 3, 523. Za takim życiem idą scyatyki, pleury, francuzy. Rej. Wiz. 90. Stara miłość, jako stara franca. Rys. Ad, 62. (niewylćczona). §. Franca! interj. do dyabła! junt genfer. Franca! sparzyłem się. Tr.

stracono I głowTy ich wywieszono Z murów Gdańskich; a byli Tej śmierci nie zasłużyli. Groch. W. 509. §. Frej-biter ob. Kozak. §. W rodź. zeńsk. FRAJB1TERKA, i, źartobl.

Owe frajbiterki, mam rzec panie duszki. Paszk. Dz. 127. rozpustnice, galące na młodzież, fryjerki.

FRAK, u, m., suknia kroju Francuzkiego, ber fttacf. Równie pod kontuszem, jako pod frakiem znajdziesz serca czułe. Teat. 29, 25.

FRAKGYA, yi, z., arithm. łamana liczba, część jaka albo części liczby całej, dwiema liczbami, nad i pod linijką wypisane. Solsk. Geom. 3, 78. Ross. uen>. Łamane ilko— ści czyli frakcye. Ustrz. Alg. 49. bte gebrodene    ber

Slntcfy, (cf. mianownik, licznik). FRAKT, u, w., wr muzyce, łamanie głosu, bte 33rcd;ung ober Seuguitg bet Stimme. Róż- FRANCIA,plur. nom. frant. FRANCIASZEK, aszka, m., FRAN-nym fraktem głosu z pięknym śpiewał trelem. Hor. Sat.    CIK, a, m., demin. nom. frant, ein burdjtrtcbcueS Sdjälfcfyett,

50. FR AKTOWY, a, e, od fraktu czyli łamania głosu,    ctrt Reiner liftiger Setrüger. Na jarmark drugi przyjedzie

Seuguitgä*. Śpiewania kościelnego, bądź na organach,    franciaszek, Pasz zgoła grosza, cale próżny mieszek. Bratk.

bądź fraktowego, bądź chóralnego, bardzo się dobrze    K. A. Chytrze mu odpowiedział francik. Dwór. K.

u nich wyuczają. Birk. Dom. 148.    FRANCISZEK, szka, m., {Rag. Frâne, Frano, Francesko ; Croat.

FRAKTARZ, a, m., (cf. frocht), faktor, ber ftnftor, ber    Ferencz; Dal. Ferenacz, Francesko, Frano, Frane; Bosn.

ter. Hollendrzy najwięksi na swiecie fraktarze. Wyrw.    Frane, Franno); imię męzkie Franciscus, $rmt$. Franci-

Geogr. 322.    szek ś. w Assyżu urodzony. Ś. Franciszek de Paula.

‘FRAMBOGA, FRAMBUGA, FRAMUGA, i, z., (może z Niem.    Franciszek Xawery. Franciszek Salezyusz.— Cesarz Fran-

przynajmniej po części), Boh. prampauch; obłączyste skie-    ciszek I., Franciszek II. Kras. Zb. 1, 301. (Demin. Fra-

pienie, ein Scfytoiebbogen, eilte Sogcitntaitcr, eitt Sćiitleitbo*    nuś, Franulo, Franulko). W rodź. zeńsk. FRANCISZKA,

gcit, eilte Slrcabe. Ujrzał przed sobą most bogaty długi,    Rag. Franuscja, Franc, Franna. FRANCISZKAN, a, m.,

Który kamienne dźwigały frambugi. P. Kochan. Jer. 453.    jeden z zakonu fratrum minorum, abo braci mniejszych,

Złodziej w nocy przez krzywe framugi Oknem wlazł w    ustanowionego przez Franciszka z Assyża. Kras. Zb. 1,

kościoł. ib. 35. Przyszedł na górę Saul, i wystawił fram-    301. eilt ftraitjtëfaitcriltDiid;, eilt granjtëfaiier. Franciszka

bogę na znak zwycięztwa. Leop. 1 lieg. 15, 12. (fram-    konwentuał. Franciszkan trepkowy; Franciszkan strictioris

bugę tryumfalną. Wujek, pamiątkę zwycięztwa. Bibl. Gd).    observantiae. FRANCISZKANKA, i, i., bie ^MltjißffllteritOttlte

einen Triumphbogen. §. Macloch, miejse wolne w murze    FRANCISZKAŃSKI, a, ie, od Franciszkanów, ^raitjiâfniter*

dla postawienia czego, eilte 231eitbe, Stlberblcitbe, 3îif$c. FRANCOWACIEĆ, iał, ieli, neulr. niedok., zfrancowacieć dok (Rag. vloscniza). Spuściwszy się głęboko w loch, postrzegł    francowatym zostawać, uencrifd) loetben. Wszystka ju

w jed nęj framudze okuty żelazem półskrzynek. Oss. Sir.    prawie Polska zfrancuziała, a podobno zfrancowaciała

3. Stoi w apteczce szafa szeroka i długa, Za którą za-    Star. Ref. 43. FRANCOWATY, a, e, od francy, ocite

słoniona jest w murze framuga. Trep. S. M. 122. FRAM-    rtfcf). Lubieżne czyli francowate dymienice. Perz. Cyr. 2

BUŹKA, i, z., danin., macloszek, eilte flcine 9?tfd)c, Silber*    69. FRANCOWY, a, e, od francy, oeitertfd). Ponieważ

bleitbe. FRAMBUŹNY, a, c , od frambugi, Scfmncbbogett *.    Merkuryusz francę leczy, także i w ospie, gdy jad fran-

Frambużny kamień. FRAMBUZYSTY, a, e, na frambugach,    cowemu jadowi podobny się zdaje, pomocy udzieli. Krup.

filarach, słupach budowany. Cn. Th. auf ®d)tt)iebl>ogeit ru*    jo, 445.

Jjeitb. Frambużyste ganki. Tr. Tel. 233. Okno frambuźy-    FRANCUZ, a, m., z Francyi rodowity, eilt ftranjofc. Boh.

ste * sklepione, eilt gemölbteö genfter.    et Slovac. Francaus; Sorab. 2. Franzosa, Franzosar; Vind.

FRAMUZKA ob. Farmużka.    Franzos; Sorab. 1. Franzosa; Croat. Fr mezuz; Hang.

FRAMZA ob. Frandzla.    Frantzia; Ross. (I>paHny3Ti. ‘Francuzowie (Francuzi, Galii,

FRANCA, y. z., (‘FRANCUZA obsol.), dwmrska choroba, ospa    Gallowie), Rzym wzięli i kapitolium obegnali. Warg. Wal.

dworska, weneryczna zaraza, cf. kanoniczy katar, kwar-    245. ‘Francuzowie stanęli w gotowości do szturmu. Ustrz.

ciana ospa, Francuzka ospa, Vind. franzhoshi; Sorab. 2.    Kr. 2, 334. Czemu się Waść kręcisz, niby na zawiasie,

franzose; Croat. franczuz; Rag. xenska ötrov,    bluudna    szast szast, jaki mi Francuz Teat. 43, o, 5. Wyb. (war-

nemooch; Eccl. <i>paHKa; Ross. neuneu.; bte Suftfeudje, bie    tki, zwinny, fartyczny).— FRANCUZIEG nijak, niedok.,

granjofeu. Lubieżna choroba. Perz. Lek. 2, 3. Przymiot,    zfrancuzieć dok., Francuzem zostawać, Francuza zarywać,

abo po prostu mówiąc, pani franca. Syxt. Szk. 306. Na    junt $railjofeit merben, granjoftfcl) merbcit. Teraz Warsza-

końcu wieku piętnastego franca naprzód do Polski przy-    wa zfrancuziała. Mon. 68, 88. Wszystka już prawie Pol-

niesiona. Przyniosła ją jedna białogłowa z Rzyma    do Kra-    ska zfrancuziała, a podobno zfrancowaciała. Star. Ref. 43.

kowa, co tam na odpust chodziła. Ta choroba    naprzód    Tward. W. D. 2, 150. FRANCUZKA, i, z., kobieta z

się we Włoszech, zwłaszcza w Neapolitańskim państwie    Francyi, eine §ranjö[iitlt. Podobała im się grzeczność

na

670

FRAK - FRANCA.

FRANCIA - FRANCUZ.

Francuziech pokazała, gdy ‘Karzeł ósmy król Frań-    Francuzek, białość Angielek. Mon. 75, 218. Francuzek

FRANTOSTWO-FRAS.

FRANCYK- FRANT.

FRANDZLA ob. Fręzla.

FRANEK, nka, m., demin. nomin. propr., Franciszek, gntnj* djen. Znaj koza Franka. Rys. Ad. 78.

FRANKON1A, ii, z’., cyrkuł rzeszy Niemieckiej, położony prawie w samym śrzodku Niemiec. Dykc. Geoyr. 1, 216. grauten, ber franft)d;e fôreté. FRANKOŃCZYK, a, w., z Frankonii rodowity, etn granfe. Frankończykowie, czyli , w Tureczyznie i. q. Europejczykowie.

Pam. 84, 773. te granfen tu ber ütürfes). FRANKOŃKA, bnfdertfd).

i, z’., kobieta z Frankonii, eine grattftnn. FRANKOŃSKI, Pęchodz. przyfrant.

a, ie, od Frankonii, frdttftfd). Cyrkuł Frankoński. Wyrw. FRANUS, ia, m., FRANULO, FRANULKO, a, rn., zdrobn., Geoyr. 204. ber grdttftfd)e iîretS. Wino Frankońskie czę- imienia Franciszek, grctltjdfen. Franku, Franulu! Teat. 10,

b. 38. Franuś miał szczkawke przez półgodziny, ib. 26, b. 59.

towarzystwa sekretnego, z Anglii początkowo wyszłego, FRAS, FRASOBLIWY ob. Frasunek, ‘Frasowaty, Frasowny.

FRASOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., ufrasować, zfrasować dok., (cf. Germ. freffett gryźć; u Ollfryda frezzen; Dan. fraadse ; cf. Germ. bte gratjł, gratfd), bte gm^ant. 3tblg.) gryźć kogo, troskać go, kłopotać go ; Ross. KpyumniTL. auf einen loMictßen, tfint sufeßeit, tfint uagenben Kummer ma* d)eu. Wielkie utrapienie ufrasowało go. W. Post. Mn. 51. Frasują mię nieprzyjaciele moi. 3 Leop. Ps. 26, 2. (ciążą. 1 Leop.). Co cię frasuje? Teat. 52, 9. Ufrasował go niedostatkiem. 1 Leop. Deut. 8. Im więcej się przybliżam do końca, tym więcej mnie to frasuje. Teat. 54, b. 54. Frasowali Zygmunta Augusta panowie Litewscy niektórzy, o małżeństwo z Barbarą. Stryjk. 747. Śmiał się Walewski z pogróżek i głowy Swej nie frasował temi króla słowy. Min. Ryt. 2, 116. (cf. główkę kłpcić).—

•zr

a,

silą sie dowcipy, ażeby strój codzień odmienny sie pokazywał. ib. Francuzka, cf. guwernantka. §. Gatunek drzewa budowlego, grandis, eine Slrt Sauljolb Wielka, Przednia, mała francuzka. Tr. FRANCUZCZYZNA, y, ź., wszystko co jest Francuzkióm, obyczaje, stroje, mody, jeżyk, baê granjöftfdje, granjöftfdje Sitten, SDïobett, ©pracze; Boh. franćina. Gadała bardzo złą francuzczyzną. Nieme. Kr. 2, 202. (źle po Francuzku). Mowa francuzczyzną przeplatana. Kras. Pod. 2, 232. Francuzczyzną w modzie. ib. 110. FRANCUZKI, a, ie, od Francyi, gvanjöftfd) ; Boh. Francauzkÿ, Fransky, Francky; Sorab. 2 Franzojski; Slavon. Francuski; Vind. Franzoski ; Boss. <I>paHiiy3CKm. Francuzka wyspa, Isle de France. Dyk. Geoyr. 1, 205. Zamki Francuzkie do drzwi podwójnych. Boh. Kom. 3, 169. Smelce robotą Francuzką. Zlot. A 2, b. Francuzki ‘gościec. Sak. Probl. 81. (ob. Franca). Po Francuzku, sposobem Francuzkim, językiem Francuzkim, adv. grattjöftfd), auf granjöftfd). Teraz u nas wszystko po modnemu, po Francuzku , po Niemiecku. Kras. Dos. 263. Kosztów nie trzeba żałować, bo się nauczył po Francuzku dyszkuro-wać. Opal. Sat. 3. FRANCYA, yi, z., niegdyś królestwo, teraz cesarstwo Francuzkie; Boh. Francauzy, Franky; Slavon. Francuzka; Vind. Franzoska deshela; Boss. Opamtifl; granfretd); u Rzymian G allia. Wyrw. Geoyr. 300. Z *Fran-cus (z Francyi) do Rzymu przyjechawszy. Krom. 89.

FRANCYK, a, m., Frankończyk, eilt graute. Justynian pisał się Francykiem, jakoby Franki kiedy zawojował. Sk. Dz. 536.

raczej

sto za Reńskie przedają. Krup. 5, 107.

FRANMASON, a, rn., z Franc., wolny mularz, należący do

który w swoich obrządkach używa znaków mularskich, ber greęntdurer, FRAŃMASONERYA, yi, ź., wolne mu-larstwo, towarzystwo franmasońskie, bte grcv)mduveret). FRAN-MASOŃSKI, a, ie, od franmasonów, fretpnditrerifd).

FRANT, a, m., plur. francia, i,* 1) filut, sztuczny szalbierz, lis, etn fcfdauer ©d)alł, etn Itfttger ISogel, etn gud)3. Vind. savitnik, domishlenik, zigan, kurbetat, galuf; Eccl. et Ross. cppanTB, rnyrB, CKOMpa?CŁ, innrnnMopa, iuyrB, MyienfB, (Ross. «^pamt, «ppaimncB fircyk). Lis frant z natury. Jabł. Ez. 138. Frant, jako mówią, karmiony szpakami. ib. 163. Na franta zawsze się frant znajdzie, ib. 40. We dwójnasób miła stzuka, Frant filuta gdy oszuka. Jak. Baj. 70. Na wszystko wiedział sposób, był to frant nad franty, ib. 272. etn rester ^auptfc^alf. Domyślił się frant;

i chłopi frantami. Jabł. Ez. 159. aud) unter ber 33auent QtebtS Spälte. Francia pijący, nazajutrz mawiacie, Nie pamiętamy, przebacz Mości bracie. Bratk. E. b. Frant niezapłaconego długu złapan i do więzienia włożon. Chełm. Pr. 140. Baby gorzałką chcą franta bola z Jejmości wyprowadzać. Perz. Lek. 10. Oto dziewczyna frant! TeaL 30, b. 47.    2. Sodalis, biesiadniczy towarzysz; frant też

niektórzy mówią. Mącz. ber ,3ecf)tirubet. FRANTOSTWO, FRANTOWSTWO, a, n., Vind. galufnia, galufnost; Ross. iuyTOBCTBO, MtuapcTBO; sztuczne szalbierstwo, ©djalf&etf, Itfttge Sptfffmberep. Poznał frantowstwo. Jabł. 49. Niedługo się z pożytku frantostwa swego nacieszył. Ustrz. Kruc. 2, 205. Mniemam, że sama chce, lecz tai to z frantostwa w duchu. Bul. Oiu. 121. Najlepsze frantostwo jest, nie być frantem. Zabi Roz. 42. Mon. 74,123. FRAN-TOWNY, FRANTOWATY, a, e, żartowny. Cn. Th. fctyer§* fiaft, poffenfiaft. U kogo oczy małe, ma być dowcipny, frantowaty. Chmiel. 1,183.    §. Sztuczny, chytry, fd)lait,

Iffitg. Tr. FRANTOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., frantowstwo stroić, Ross. CMOiueiiHiiuaTŁ, niyTOBan,, nmmuMopiiTt.—-(żartować. Cn. Th.); @d)alf'betten atrôiiben. Co robić? muszę frantować, ażeby cię dostać. Frantujmyż! bierze za tym ułożoną minę, stąpa zpartesów, na kształt karmne-go prałata. Zab. 13, 276. Treji, Przy dworze bezpiecznie figlować i frantować może. Dzwon. Stał. A. 2. FRAN-TÓWKA, i, z., Ross. njyTOBKa, kobieta frantowska, etrt fd;alfl;afted graueujtmnter. Frantowka ta Jakie ma serce chytre i zmyślone! Past. Fid. 175. FRANTOWSK1, ie, sztucznie chytry, fdfalffiaft, fcfjlau. Frantowsko, po frantowsku adv., Vind. galufizhen, galufen, savit, pre-vershen , premeten , oziganski ; Ross. iLiyTOBCKifi, myro-BaTLW. Frantowskie się z frantem obchodzić. P. Kochan. Orl. 1, 83. Z frantem po frantowsku, inaczej się sparzysz. Fred. Ad. 42. Jedno zełgać, a drugie frantowsko powiedzieć. Dzwon. Stat. A. 4.    §. Frantow'ski, fry-

erski; n. p. Frantowska piosnka, wiersz, żart. Cn. Th.

Panie racz zfrasować te nędzne czasy nasze, niżlibyśmy    anbent fümmert, t^łtt ©rant macht. Ty jesteś miedzy fra-

na potym mieli przyść na te srogie dekreta twoje. Rej.    sowniki mojemi. Budn. Judic. 11, 35. (tyś jest z tych,

Post. y y 5. (napełnić frasunkami, mit Kummer erfüllen).—    którzy mie frasują. Bibl. Gd.). FRASUNEK, nku, m., FRAS,

FRASOWAĆ SIĘ, zaimk., gryźć się, troszczyć się, ftd)    u, m., troska, kłopot, (cf. rup', mol), Kummer, §amt,

fümmern, ftcfy farmen, nagettbeit Kummer ^aben. Rag. mo-    nagertbe Sorge. Gam. kumr; Ross. upHcnopóie, Kpynmia,

rittise, tartise; Dosn. jadatise; Carn. tuhtam; Ross. cnop-    KpynHHyiiiKa, Kpymeme, cyeia. Kiedy się jaka ‘przeka-

61m, CKopÓJK), npHropiOHHTbca.    Frasuję    się dla tych,    żka wich staraniu stanie, wnet ‘fresunk, wnet dziwa

którzy uciekli do Chaldejczyków.    3 Leop.    Jer. 38 , 19.    rozpacz na nich przychodzi. Rej. Post. a. b. Co gdy ma-

(pieczliwym. 1 Leop). Kto się nie rad frasuje, pięknie i tka obaczy, wnet w frasunki srogie, Sama się policzko-długo żyje. Cn. Ad. 391. Co się    mamy o    rządach fra-    wać, i bić srodze jęła. Prot. Jał. 19. Wiele ludzi frasować, niech sobie rządy tak idą,    jak idą.    Boh. Kom. 5,    sunek pozabijał, i niemasz w nim pożytku. Sk. Kaz. 230.

254.— §. Frasować się na kogo * uskarżać się gryźliwie    Na frasunek, dobry trunek. Cn. Ad. 527. Mon. IG, 832.

nań, ftd) bitterlich über jjcmanbcn bcflagen. On najwięcej    Precz frasunki, kiedy trunki. Cn. Ad. 173. Helżbieta

się frasuje w tym    piśmie na Teusona pustelnika. Sk. Dz.    frasunek    przez dobry trunek cieszyła, a najmniej się z

1039. Ze gwiazd    effekty omylne bywają, ztąd się ludzie    srogiego    ojczyzny zburzenia nic zasmuciła. Stryjk. 419.

często na matematyki frasuja. Rod. Wróż. 15. FRASO-    Nie tuczy trunek, kiedy frasunek. Bratk. U. 4, b. (W

WANIĘ, UPRASOWANIE, ŻFRASO WANIĘ, FRASOWANIE    Leszcz. H. S. p. 436. zawsze fransunek). Zostawić kogo

SIĘ, ia, n., subst.    verb., zgryzota, ber Kummer, ber partit.    w frasunku. Z Leop. Tob. 5, 17. (pieczliwym a frasownym.

Wy nie znacie,    co próżne ludzkie niesie frasowanie.    1 Leop.).    Frasunek komu odjąć, wybić z głowy. Cn. Tli.

Tward. Daf. 8. Wszystko próżność i ufrasowanie ducha.    einem beit Kummer beiteljmen. Frasunek złożyć, bett ftum*

Bud. Eccl. 1, 14. Zmiłuj się, mój Panie, w tćm fraso-    mer fahren laffen. Przeminął predkobieżący frasem żywot

waniu i ukłopotaniu. Ryb. Ps. 54. Bez długiego fraso-    nasz. Gil. Post. 131, b. (w frasunkach),

wania głowy swojej. Rej. Post. Hhh 6. FRASOWANY,    Pochodź, nafrasowac, zafrasować, niefrasobliwy.

frasche), mała rzecz, 'półrzeczy, maleństwo, (cf. wielka rzecz iron), bagatela, eine 5ïletittgfett, eine bagateli. {Boh. fraśky * baraszki, Carn. et Vind. frashka fragmenta car-bonum, arnurca; Bosn. fraska ; Dal. fraszka, brazgotina * ruga fałd, zmarszczka; cf. Cer. grafie). Fraszka Boh. da-reeka; Sorab. 2. bagatella; Bosn. sejurka, drrinciça; Vind. maluvrjedstvu, jigra, jigrazha, kilakala, zhazha; Carn. tró-ha ; Ross. Mtiowb, flrfeiH3Ha, 6e34-MHUa. Głupiego zwieźć, to fraszka; mądrego, to sztuka; W niej miłość za prze-bieglca miej, nie za nieuka. Zab. 6, 11. W Indyach nasze igiełki, zwierciadełka, dzwonki, i inne fraszki złotem odważają. Summ. A. 3. Dziecinne fraszeczki. Smotr. Lam. 34. Fraszka wiek ludzki, fraszka wszystkie sprawy. Zbił. Lam. A. 2. Więzienia ciężkie, kajdany, łańcuchy, plagi powtórzone, wuczonym w to okrucieństwo panom, fraszkami być się to zdaje. Mon. 65, 199. Fraszka, śmierć, gdy się co podoba. Pot. Pocz. 365. Żyj lata Matuzalowe, Albo przynajmniej połowę, A choćby ćwierć dla igraszki, Dwieście lat, i to nie fraszki. Kras. W. 125, Nie jest to fraszka służyć panu, który nie ma pieniędzy. Teat. 8, c. 34. Fraszki, dzieło Jana Kochanowskiego; jest ich ksiąg trzy i liczba dosyć znaczna. Niektóre dla wyboru i rzeczy, i myśli i wyrazów takby zwać nie należało. Zawiera się w tym zbiorze wiele pieśni z Anakreon-ta; nadgrobki ludzi zacnych, powieści krotofilne. Kras. List. 89. bte (Sammlung ber flehten ©ebtdjte beS Sofy. cbanotvM't führt ben $ttel: ftletn tg fetten. Fraszki tym książkom dzieją; kto się puści na nie Uszczypliwym językiem, za fraszkę nie stanie. J. Kochan. Fr. Naśladując go, przyłączył swemu Próżnowaniu nie próżnującemu podobne fraszki Kochowski. FRASZKOPISEK, ska, m., FRASZKOPIS, a, m., poeta fraszki piszący, ber SBerfaffer flchter ©ebtchte, ber fôletmgfcttcnbtchtcr. n.p. Wspomną wiel-

ZFRASOWANY, ÜFRASOWANY, a, e, zkłopotany, befüttt» FRASZKA, i, i., FRASZECZKA, i, z., zdrobn. (z Wlosk. mert. Kamenom przyjaciel kochany, Nie będę nigdy zfra-sowany. Retr. Hor. U. 4. (Bosn. jadan, jadovan, sgjalo-stan). Kato myśl sprawami uciśnioną a ufrasowaną, winem chłodził. Kosz. Lor. 126. Frasowan smutkiem grzechu.

3 Leop. Syr. 14, 1. (*śckan. 1 Leop.). ‘FRASÓWATY,

'FRASOWITY, FRASOWNY, FRASOWLIWY, FRASOBLIWY, a, e, FRASO WIJ WIE, FRASOBLIWIE adv., pełen frasunku lub zgryzoty, öoH Kummer intb $arm, befümmert, fid) harmenb. Croat. jadoven; Dal. jadan; Ross. Kpynmi-liMn, npHCKOpÓHMH. W maju jeszcze śnieg na dwa łokcie wzwyż spadł; frasowały oracz bogu to poruczał. Gwagn.

385. Mąż jej, zbytnie frasowliwy, zbieżał do jednego ojca.

Wys. Ign. 175. Bogaty bojaźliwy, frasowliwy. Cn. Ad.

36. Chadzał pocieszać frasobliwych. Birk. Dom. 71. Zakazuje bóg starania niemiernego, frasowliwego. Źm. Rost.

2, 589. Frasowite a ustawiczne staranie. Kosz. Lor. 80.

Naród pilny i frasowity około strzeżenia państwa swego.

Baz. Sk. 390. Ze potomstwa nie miała, dziwnie była frasowita. Birk. Dom. 22 Strofujesz moje frasobliwą grę, i chcesz, aby ten frasunek ze skępstwa pochodził. Goni.

Dw. 121.

672

FRASOWAĆ-FRASOWNIK.

FRASUNEK - FRASZKOPIS.

Pokutujący frasowliwy głos wypuszcza za grzechy swoje. Bial Rost. 262. Całe nocy, całe dni frasobliwa wzdycha. Otw. Ow. 97. Ojcu, jesteś frasobliwym.

Zbił. Dróg. E. 3. Byłem bardzo frasowity, gdym słyszał słowa takie. Radź. Neh. 5, 6. Jabym cię tak pieczliwym a frasownym nie zostawił. 1 Leop. Tob. 5, 17. (w frasunku. 3 Leop.). Frasowitszy, (compar.) Pelr. Pol. 2, 75.

§. Act. Nabawiający frasunku, Kummer mad;enb, Hammer brtagcitb. Jesteś między rozkoszą, chowaj wstrzemięźliwość, W żaluś jest frasobliwym, miłujże cierpliwość. Bach.

Epikt. 13. FRASOWLIWOSC, FRAŚOBLIWOŚĆ, ści, z., skłonność do frasunku, bte Slugftltchfeit, ber §attg junt ©rant itnb §arm. FRASOWNIK, a, m, frasujący kogo, ber bett

FRATER - FRĘZELKA.

FROCHT-FRUKT.

kiego fraszkopiska (Jana Kochan.) sobie, Jako w podo-    $rdnScj)ett. FRĘDZLA, FRANDZLA, i, z., ‘FRAMZA, y,

hnéj i on nucił dobie. Kochow. 244. Ja wytrwam choć    i., Croat. franse, fransicze, ftranczlini; Slavon. pràncxe;

mie będą fraszkopisem wołać, Bom nie mógł ani bojom,    Carn. fransha, pramesh, zifa; Vind. periem, priem, okra-

mężom zdołać. J. Kochan. Fr. 78.    jek ; Boh. trepenj; Rag. kerize, rési, listice, kére; Ross.

FRATER, tra, m., z Łac. brat, tytuł, który dają w klaszto-    MOxop'L, MOXopoKS, ôaxpoMa, ôaxpoMKa; (liai, frangia,

rach zakonnikom, eut frater Bet) ben SDîthtdjen. (Croat.. fra-    fregio, freggio; Gall. frange; Lat. med. frangia, frigia,

frisum, fcf.-fryzura); Angl, fringe; Dan. fryndse; Svec. frans), bie $ranfe; bramowanie z nitkami wiszącemi końcem na dół. Spodnie z wiszącemi frandzlami. Comp. Med. 705. Worek ten framzą około stron cudnie ozdobiony. Klon. Wor. praef. Starsi z nich w bieli i z frandzlą złotą

ani

ter * zakonnik).

FRAUCMÈR, FRAUCYMER, 'FRONCYMER, eru, m., (z Niem.

$rauen$tmmer). §. 1). miejsce, pomieszkanie dla kobiet, dwór panieński składających, baS granenjimmer, baS ©eBanbe fürê meiBlidje ©efchledjt. (Vind. shenska jispa). Panieński rej abo dwór,    gynecaeum. Mącz.    Obowiązał się August    chodzili. Jabl. Tel. 468. FRĘZLOWAC, ał, uje, cz.    nie-

11., że królowa    więcej nad cztery osoby z państwa    swego    dok., obfręzlować dok., fręzlą bramować, mit $rattfen    Befet*

białych głów w górnym fraucymerze mieć nie będzie.    gett. FRĘZLOWANIE, ia, n., subst. verb., bramowanie frę-

Vol.Leg. 6, 23.— §. 2. Collect. Osoby dwór panieński skła-    zlą, baS Rmfrctnfeln, ber mit $ranfeln. FRĘZLOWA-

dające, baS ftrauenjtmmer, bte weiblichen Çerfonen, bte p ei*    INY, FRĘZLOWY, a, e, od frezli, Befranfelt, ftranfel*.

nem £wfftaate gehören, ber weibliche #offtaat. (Boh. żenstwo;    Carn. zifast; Ross. MoxpoBaTMfi.

Vind. fraunzimer, sbenstvo). Fraucymer przechadzał FROCHT, FROKT, u, m., (Croat, foringa; Slavon. kirja; Vind. się po brzegu.    1 Leop. Exod. 2,    5. (panny. 3    Leop.).    basinga, tovor, tovorstvu; Ross. noBOBTi, mmama;    Svec.

Tak Esterę same, jako fraucymer    abo służebne    panny    frakt; Dan. fragt; Holl, vracht; Ańgl. fraight; Gall.    fret;

jéj, przybrał i ozdobił. 4 Leop. Hestr. 2, 9. Fraucymer    Hisp. flete ; Lat. med. fretta, frectagium, frettatio, cf.

królowej składać się powinien z Polek rodowitych. Skrzet.    fractum, fractus; et Gall. frais); bte Fracht, baS grachtgelb.

Pr. P. 4, 424. Królowa Bona do Włoch ze wszystkim    Zapłata za przewiezienie towaru z jednego miejsca na

zbiorem swym jechała, mając dwór ozdobny, i froncymer    drugie. Wyrw. Geogr. 324. N. Pam. 42, 287.    2). Ła-

szlachcianek Polskich. Gorn. Dz. 429. Gdy arcyksiężną    dunek, towary naładowane, bte gracl)t, bte Sctbtutg. Tr.—

królowi przywieziono, wszystek fraucymer jéj i sługi, których z sobą z Niemiec wzięła, zaraz odprawiono, a inszy fraucymer swego narodu i sługi jéj przydali. Petr.

Pol. 2, 82. Thelis Achillesa kryła w ubierze niewieścim między fraucymerem. Petr. Hor. B. 3.    §. 'Fraucymer,

kobieta, białogłowa, ein grauenpnmer, eine graucnSperfon. FROM! odgłos szarpanych mocno strun, ben îtm einer fiar? Szukał, gdzieby gładki fraucymer, panna, pani, dziewka    gerieten ©aite    auSpbrucfen.    Palcami    przebiera,    from

była. Gliczn. Wych. G. 6, b. — 'FRAUCYMEREK, zdrbn., ein $rauenjitttmerd)en. Ze cię besztają, jak chcą fraucy- FRONCYMER ob. Fraucymer.

merki, Mówią, że wszystko znosisz dla swéj gierki. Chrośc. FRONKA, i, i, imię białogłowskie, Veronica. Tr. ein SBeb Ow. 449. FRAUCYMERNY, FRAUCMERNY, a, e, od frau- Bernante.

cymeru, do dworu białogłowskiego należący, pm metblt« FRONT, u, m., czoło, n. p. wojska, Ross. CTpofi, bte Srom (hen $wfftaate gehörig, grmtenjimmer*. Panna fraucymema.    te eines £eereS.    Front domu,    FRONTON, u, m.

Jag. Wyb. D. b.    Ozdoby w gmachach, portyki, kolumny, Frontony, i co

FRAZA, FRAZESA, y, ź., FRAZESKA, i, z., zdrobn.; z    jeno znalazł wymysł dumny.    Jabl. Tel.    469. Boh. swjsle;

Greek., w gramatyce i w krasomowstwie znaczy sposób    Vind. predhishje.

mówienia. Kras. Zb. 2, 356. bie    bie ÜJîcbenêart. FROTYER, a, w., z Franc, gładziciel posadzki; Ross. no

tant. govorina; Vind. govorina, govorna visha; Ross. jmept; ber grotier, 3tottterpuher. FR0TYERSK1, a, ie, H3peqenie; Eccl. oópa3op®nie, peYeNi'e, peneninue.

FREBRA ob. Fébra.

Magier. Mscr. FROCHTOWY, a, e, od frochtu, fracht*. Frochtowy list, ber grailjtbrtef. Tr. Frochtowy Holendrów handel na morzu śrzodziemnym. N. Pam. 42, 294. et 44, 463. FROKTARZ, a, m., ob. Fraktarz, faktor, ber Trotz kładzie : solny faktor, ®fll$factor.

from from na gitarze. Teat. 20, 30.

n. p.

Ross. nOMTepoB'L.

FRU FRU ! 4). huk puk! zmyślone słowna na wyrażenie furyata hałasującego, böS £oben eines ungeftumen SOłenft^eu ctuSjit* bruden. Fru bru, furiata mente Coraebus, Yirg. - Gemm. 82.    2). Fru na fru, bru na bru; arma in armatos. ib.

albo: bru na bru, fu na fu. cf. jak galą tak biją, tnie bu mir, fo id) bir. SQBie man in ben SBalb hinein fehreçt, fo haßt eS miber. (cf. klin klinem wybić). FRUCZYĆ, ał, y, neutr. niedok, brzęczyć, fd)nurren, hmmmen. Alić znowu,

FREGATA, y, i., z Franc. 4). okręcik wojenny, mający jedno piętro, osadzony armatami od 46 do 25. Papr. W.

4, 335. eine Fregatte. 2). Fregata, ptak; pelicanus aqui-lus, wielkości kury koloru czarnego, w Amerykańskićm morzu. Zool. Nar, 259. bie gregatte, eine 2Irt Sßafferioögel.

*FREJ ob. Fryj. ‘FREJBELLER, u, m., dawny'podatek od każdego cetnaru kruszcu. Czack. Pr. 2, 499. eine alte 91B‘ gaBe non jebern Zentner 9)îetafl. F’REJRERG, u, m., imię    jeno brzask, fruczą kołowroty. Zab. 43, 278. Treb. FRU-

miasta w Morawii; Boh. Pfjbor. F’REJERZ ob. Fryjerz.    CZKA ob. Fryga.

FRUKT, u, rn,, z Łac. 4). owoc, osobliwie drzewny, ' bie grndlt, Saumfrntht. Vind. et Carn. fad, fadje, fadjovina, FRĘZELKA, i, i., demin. nom. fręzla, eine fletne Sranfe, ein (cf. Pol. sad). Cokolwiek jesień z wiosną w fruktach ma

*FRESUNK ob. Frasunek. FREZ ob. Fryz.

Słownik Lindego wgd. 2. Tom I.

96

674

FRYC-FRYJ.

FRYJOR - FRYMARCZYĆ.

grzywien nie było. Czack. Pr. 2, 75 et 113. (cf. fredum, cf. fryt). 2. FRYJ, yja, m., FRYERZ, FREJERZ, a, m., (Boh. fregir, fregijr; Sorab. 2. fryar; cf. Germ. $m)er; Dan. frier); zalotnik, gach, gamrat. Brud. Ost. E. 9. ber33nl;le; Dal. lyubovnik; Hung. matka; Sorab. 1. lubk, lubci; Carn. drajnek; Vind. vesuvauz, lubei; Ross. BOJOKHTa. Miał prawo mąż, złapaną na uczynku małżonkę, z lubownikiem, czyli jak nazywano, z frejerzem zabić. Czack. Pr. 2,258. Gramatyk i gamratyk chcesz wraz być, lecz głupie, Mądrość z fryjem nie chodzi nigdy w jednej kupie. Kochow. Fr. 66. Za zbieżeniem się z obozu do Polski mężowie dopominali się o żony; fryerze i służalcy nie chcieli z rąk puszczać ułapanćj zdobyczy. Nar. Ust. 2, 436. Zastarzały ïryjerista. Pimin. Kam. 68. FRYERKA, FRYJER-KA, i, z., zalotnica, gamratka, nierządnica, bte Stttylertmt. (Boh. fregjrka; Carn. drajna). Fryerko bezczelna. Teat. 51, b. 30.

33. Oto złotem powolność fryerki opęta, A szeląg na dłoń rzucił biednego natręta. Zab. 16, 162. Śmiała się, umizgała, wzdychała, stroiła sie, jak fryjerka. Zab. 15, 198. FRYERSKI, FRYJERSKI,⁴ a, e, FRYJOWNY, a, e, zalotniczy, gamracki, ImBlertfd), öerlmljlt. Jako się z młodu okazał plugawym, także i na starość smrodem był, bowiem był łakomy, ‘fryowny, okrutny. Biel. Sw. 75, b. Biel. Hst. 168. Slovac. fregjrskÿ; Vind. vesujezhen, lubujczhen; Ross. atońoBHbiii, 6jyA04tHHLiit, bojiokhthuh. FRYJERSTWO, FRYERSTWO, a, n., gamractwo, fryje, Sitfylerety. Ross. bojiokhtctbo. Dla kurestwa abo fryjerstwa, niechajby każdy swą miał żonę. Gliczn. Wych. P. 2. Cresc. 37. ‘FRYJOWAĆ Boh. fregowati ob. Gamratować.

drogiego, w koszach Srebrnych noszono. Jabt. Tel. 7. Sposób, żebyś miał od roku do roku świeże *frukty (frukta).

Haur. Sk. 72. Na wety dają się frukta. 2). Niwy zale-żałe bez fruktu odłogiem Są za nic; tak ty jesteś, za cyfrę przed bogiem. Kulig. Her. 70. t. j. bez zboża, ^elb* früd)te, ©etretbe. FRUKTOWY, a, e, od fruktów, owocowy, ftnidjt». Vind. faden, fadoun, (cf. sadowy). Drzewa dobre fruktowe. Kras. Pod. 2, 32.

FRYC, a, m., FRYCASZEK, szka , m., (może z Niem. co jest demin. imienia griebrid)), urągające imię, które flisnicy nowym kollegom swoim dają, eut 3łatlte, bctt bte 23ootöfncd;te beu Wettlingen geben, etn>a $ud)l, $opf, ©trujj,

Fryc, chłop, pierwszy raz idąc na tlisówkę. A/a-gier. Mscr. (Croat. frisek, nov). Jeśliżeś fryc abo szyper nowy, Już się tu (na wodzie) musisz uczyć inszej mowy,

Jedna fryerka wniwecz go obróciła, ib. 8,

Byś nie wziął szablą u Nogatu bracie, Bo to zła na cię.

Klon. Fl. E. 1, b. novitius. — Frycowi nad Nogatem pamiętne dają, A gdy tak będzie zmyty, Już go wyzwolą i nazywają bratem, ib. G. 2, b.— Ogólniej: Fryc z niego, nieokurzony. Gemm. 38. ein Hiierfafynter, eut Wenltttg.

Przy mnieć to królowie, będąc frycem w wojnie, Napatrzył się dzieł wielkich i krwi ludzkiej hojnie. Morszł.

114. Kto wierzy temu, będzie u mnie frycem. Chrośc.

Otu. 90. (oppos. ćwik, bywalec, szczwany). Musiałby być w historyach frycem, ktoby tego nie wiedział. Pot. Syl.

3. Z całym twym miastem byłbyś frycem w naszej wiejskiej szkole. Zab. 9, 578. Ejss. FRYCKA, i, i., imię bia— łogłowskie, zdrobn. imienia Fryderyka, $nebCttCrt. Młoda ta panienka zowie się Frycka Pleurant. Niem. Król. 1, 170.

FRYCZYSKO, a, n., z urąganiem, ftutfyldten, $opf, Weultltg.

Biedne fryczysko pospolicie bywa w gospodarskim domu FRYJOR, FRYOR, u, w., (z Niem. ftrityjfltyr wiosna), wio-celcm szyderstwa czeladzi. Zab. 5, 195. FRYCOWAĆ sienne spuszczanie zwłaszcza do Gdańska, bie grit^ja^ ał, uje, cz. niedok., 1) naigrawać    się z nowego kollegi,    fdjlłffaljrt, jumal Itad) ©flltjtg. Trzeba wymłócić    pszenice,

jak Flisy nad Nogatem szablą, abo    pod Turuniem cało-    na przyszły fryor do Gdańska. Teat. 8 , c. 23.    Ósmy do

waniem baby .drewnianej, einen füdjfelit, eilten Neuling junt    Gdańska szczęśliwie odbyłem fryor. Teat. 16, b. 19. 0-

23eften 1/aBctt. FRYCOWANIE, ia, n., subst. verb., l)frycówka.    wsy te mogłyby pójść na fryor. Mon. 71, 189. Kiedy

2) Pierwiastkowe dzieło, pierwiastki, bal ^robeftüct Pyr-    ja w najtkliwszym jestem rozkwileniu, Mąż przychodzi mi

rhusie, mord Pryama twoje frycowanie. Min. Ryt. 1, 70.    gadać o życie, jęczmieniu, O fryorze do Gdańska.... Nieme.

FRYDERYK , a, m., imię własne, griebïtd); Boh. Frydrych,    P. P. 66. W polu    tego roku    zupełnie chybiło, na przy-

Frydryśek, Bedrich ; Sorab. 2. Frizo, Fritscho ; w rodź.    szły rok nie myślić    nawet o    fryorze. ib. 72. Byle sta-

ieńsk. FRYDERYKA, i, ob. Frycka.    tki powróciły z fryoru, sprawię córce robran. Ossol. Str.

FRYGA, i, i., wartałka, cyga, krąglica, bąk, fruczka, ein    7. Tędy na fryjor pływają rotmani. Klon. Fl. E. 3. Fryor

SrunttttMufel, ettt $r«ltfel. Tak się    kręci, jak fryga na    powrócił z Gdańska. Torz. Szk. 7. statki fryorowe.    FRYJO-

miejscu. Mon. 73, 325    "    '    ROWY, FRYOROWY, a, e, od fryoru, öOtt ber    ftritylfogl*

1. FRYJ, 'FREJ, ju, m., FRYJE, ów, plur., (Boh. freg, frege, fdjtjfoÿrt. Fryjorowe złotko. Ossol. Str. 8.

cf. Germ. ftrea, grçga Venus, freien, cf. freefy; Sorab. 2. FRYKAS, u, m., z Franc., potrawa z różnego mięsa, t. j. fryot « wolność, greçjett; Svec. fria; Dan. frie; Goth. frigon    cielęciny, kapłona,    gołąbków    etc. z białym sosem za-

* kochać); zaloty, gamractwo, gachostwo, Śltfylerety. Kto    prawiana. Wiel. Kuch. 401.    bal ftricaflee. Kucharzowi

się na złe udawa, zwłaszcza ku frejowi, abo ku psocie,    nieobeznanemu z Francuzkiemi wymysłami, ze wzgardą

już taki traci srom. Ezop. 90. Córka, jeśliby się udała na    barszczu, rosołu, bigosu, skwarzyć każą mniemane cu-

fryje, może być wydziedziczona. Sax. Porz. 48. Fryje    dzoziemskie frykasy. Mon. a. 65, 420.

stroić. Kochow. 226. Niechaj to w głowę starym wdo- FRYKCYA, yi, i., ogólnie: tarcie, bie Jîetbuitg, bal $eb wcom wbije, Jako z młodemi nadają się fryje. Pot. Syl.    Ben. §. Medic. Frykcye, tarcie ciała suchemi chustami,

47. Skusi ona fryjów sprośnych tytułem miłości. Bardz.    nad dymem n. p. jałowcowym, trzymanemi etc. Krup. 5,

Luk. 185. Antoniusz długo fryje nad Nilem stroił przy    452. friction, SRetOung.

dziewczynie, ib. 178.— *§. Dawne było przysłowie u są- FRYMARCZYĆ, ył, y, cz. niedok., ‘Frymarczać częstotl., dowych urzędników w Litwie: dziś freju nie masz; kiedy przefrymarczyć dok. Boh. freymarciti; Slov. fregmarejm,

(cf. Germ, gretyntarft); zamieniać, taufdjen, »ertauben. Dal. FRYSZERKA, i, z Niem, ber §rtfd$eerb. Fryszerki, pie-zaminiti ; Ross, m^hatł. Szczęśliwe lata były, gdy lu-    ce, w których żelazo surowe przewarzają i czyszczą. Os.

dzie nie znali złota; gdy swe rzeczy przedawali i kupowali, frymarcząc a zamieniając. Urzed. 595. Angielczyki    szowania,    frifd)*.    Piec    fryszerski.    Os. Rud.    278. ber

frymarczą z Maroką oręża i kruszce za cukry. Doter.    grtfctyofen.    FRYSZERZ,    a, m., ber    grtfcfyer.    U pieca

254. Frymarczony towar Ross. CM-feHt. Gdy dom fry-    fryszerskiego dwa    boki    są otwarte,    przez nie    fryszerz,

marczamy za wieś, za konie.... Petr. Pol. 73. My Włochy nigdybyśmy na wasze prawa nie farmarczyli. Gorn.

XVI F. 4. Przewiódł Regulus w Senacie, aby więźniów nie frymarczano. Faliss. FI. 58. Są tacy, którzy się frymarczą z żonami. Gorn. XVI. F. b. Przecież się nie chciał frymarczyć z bogaczem, Chociaż tamtemu nie zeszło ni FRYSZT, u, ź., z Niem. bte $rieft. a) odwłoka w prawie, na czém. Chrośc. Job. 3. Karamani pismo swoje dziś frymarczyli na Arabskie. Boler. 209. Lud ten dziś fry-marczył prostotę za obojętność, statek za upór. ib. 80 FRYMARCZN1K, a, w., (cf. Germ. $retytttćtrfter), zamieniacz ber Saufcfyer. Gdy się dwaj farmarcznicy zejdą, a da jeden drugiemu co złego.... Mącz. FRYMARK, u, m.

(cf. Niem. ftretymarft), zamiana, ber $aufd), ber icmfcpan bel. Carn. barantya; Ross. MtHa. Ilekroć się stawa fry-mark na grunty albo na majętność niejednakićj ceny tak iż trzeba do jednego z onych gruntów co przydać tedy trzeba, aby zapłata na frymark przydana, była mniejsza niżeli grunt, do którego była przydana. Chełm.

Pr. 124. Frymarkiem odprawują wszystkie swoje rzeczy; Bo gdy tam z płótnem, z suknem kupcy przyjeżdżają, Za to oni barany krowy, woły dają, A lud za lud frymarczą. Paszk. Dz. 4. Pan bóg wynalazł jarmarki , a dyaboł frymarki. Rys. Ad. 55. Na trymarku jeden traci. Cn. Ad. 941.

Rud. 83. ber griffen. FRYSZERSKI, a, ie, od fry-

albo kowal młotowy, nachyliwszy się, w piec wniść może. Os. Rud. 278. FRYSZOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., bas SKetaH frtfcfyen. Pod czas pierwszego warzenia i kucia, czyli fryszowania żelaza surowego, wiele ginie. Os. Rud. 57.

Cn. Th. bte gcrtdjtltctye Silatiim, bte grtft. B°h- lhota, lhuta ; Vind. nadlog, odlog, odkład, zhafs ; Ross. cpcwB, napom», OTcpouKa, OTCpo*teHie. Urs. Gr. 121. b) Ogólnie, odwłoka, czas wolny, 3ett, SDhtjk. Jezabel długo miała frysztu do uznania swego, aż po nie małym czasie bóg ją zatracił. Rej. Apoc. 31.    §. Pewny naznaczony czas,

termin sądowy, ein geritfytlidjer termin, eine $riß:. §. Wytchnienie zmowne w potyczce. Cn. Th. rozejm, zawieszenie broni, ber 20affenfttHfianb. Prosili o fryszt i przerwanie wojny. Pilch. Sali. 302. Przez opóźnienie, które z poddaniem się czyniło, miasto fryszt miało. ib. 268. Urs. Gr. 121.    §. W górnictwie, wyznaczone miejsce

do szybu, tnt 33 er gro. etn abgejetcljneter Ort ju einem ©djacbte. Tr. FRYSZTOWAG, ał, uje, cz. niedok., miejsce na szyb wyznaczać, einen Ort junt ©ctyaifyte au^eidj* nen. Tr. FRYSZTOWY, a, e, od frysztu, $rtft*. Ross.

CpOUHMH.

Mądrość nie może być kupiona za FRYT, interj. z Niem. griebe! 9tutyc! Słowo pokój lub przy-złoto, ani może być odważone srebro za jej frymark,    jaźń nieprzyjaznemu oznajmujące ; co    teraz mówimy.

Złoto nie porówna z nią, ani frymark jej może być za    zgoda! zgoda! Włod. Skoczny Niemiec    nieraz rzekł    fryt,

klejnot złota szczerego. Radź. Job. 28, 15. (za jej od-    Gdy od nas był bit. Stryjk. Gon. M.

mianę. Bibl. Gd.). Dla mizernej świata rozkoszy, utrą- FRYTATA, y, £., z Włosk., robi się w kielemce żelaznćj, cić rozkosz bez końca, jako mizerny to jest frymark. w której rozpuściwszy masło, jaja na nie wybijesz, i na Biał. Rost. 198. Frymarkiem to poszło, wy szlachta    węglach piec będziesz; potym przyrumienione pocukru-

jęliście się kupczyć; a kupcy jęli się za szlacheckie grun-    jesz. Wiel. Kuch. 401. grittate, jerlaßne unb gebatfne dśtyer.

ty. Gorn. XVI S. 2. I takem do frymarku przyszedł    Carn. zvérk ; Vind. zvertje, zverzha, ozvrietje, (cf. ja-

misternego, Czegom Kupida uczył, zapomniałem tego,    jecznica).

A czego mię Kupido nauczył, to miewam W pamięci, FRYTTA, FRYTA, y, £., W hucie sklanćj sulerze przysa-i dziś tylko o miłości śpiewam. Simon. Siei. 21. Dio-    dę swoje, którą nazywają frytta, sypią    w oszow, i    tam

medis et Glauci permutalio, nierówny frymark, konia    ją często kociubą przemieszywają, żeby    się węgielki,    ko-

dać za bark. Mącz.    rzonki, słomki przypaliły jak najlepiej. Torz. Szk. 153.

Pochodź, przefrymarczyć, zafrymarczyć, wy frymarczyć.    mieszanina, miazga, z której śkło się robi, z Niem.

TRYMUSNY, a, e, ». p. Rodzice aby dzieci swe na wo-    fritte, bte éîajfe, au3 welcher baS @la3 gentactyt rotrb. FRY-

1. FRYZ, u, m., u malarza, w tablaturze wyskok na około filunka. Magier. Mskr. ber §rteê bety ben 9Mern. §. ar-chit. Śrzednia część belkowania, ber $rteß. X Kam.

m., koń Fryzyjski. Dudz. 38. eitt

675

FRYMUSN Y - FRYSZ.

FRYSZERKA - FRYZ.

dzy mieli, one od zbytków jakich niefrymusnych ka-    TOWY, a, e, od fryty, dritten * n. p. piec. Torz. Szk. 270.

raniem hamowali. Gliczn. XVych. F. 8, b.

FRYOR ob. Fryjor.

FRYSZ, z Niem, friftf), chyży, chyżo, żwawo, żywo, ntltn*

ter, lebhaft. (Slov. friśko! agedum żywo! Sorab. 2. frisch- 2. FRYZ, FREZ, a, ni; Hung. fris; Vind. frishen, bersen, zherstvi; Carn.    grtefe, etn $rteftfclj Çferb, etn grieêlanber. Tatarowie Niem-

frishku, frishn; Slav. frishko, frixak; Groat. frisko). Nie    com hojnie frezy strzałami częstemi psuli. Stryjk. 345.

ta to ja dziś Maryna, Hoża, skoczna, frysz dziewczyna;    Dwa posłowie od mistrza huczno przyjechali, Na frezach

Teraz ciężką, teraz słabą, A co gorsza, jestem babą.    kosmonogich, kusych, hasających. Stryjk. 495. Na ko-

Kniaź. Poez. 3, 200. Czy można tak prędko zdziczeć?    smatonogim fryzie. Kochow. 234. Książęta Litewscy ośm-

czemu ja zawsze frysz! Teat. 19, c. 65. Zobaczysz cór-    set więźniów, i siedmdziesiąt koni wielkich frezów, z ro-

ko, że ci znajdę ot tak frysz chłopczyka. Nieme. P. P. 94.    zmaitemi łupami, z Pruss wywiedli. Stryjk. 407. Frez

676

FRYZA-FUGA.

F ü J - F U K.

blachą zewsząd dla strzał ladrowany. ib. 503. Niemcy    słońce przez fugi świeci. Pot. Jow. 146. (cf. skalina,

we trzech latach na frezie kłusać poczynają. Hipp. 30,    skadłubina). Fugi w łożu armatnym, są owe wydłuba-

(ob. Fryzya, Fryzysko). Prov. Upominek jak żmudzinek,    ne dziury, przez które się rygle ściągają i łoże mocno

jak fryz oracya. Mon. 76, 472.    się zbija. Archel. 3, 61. §. Fuga w muzyce, bte gltge

FRYZA, y, z., n. p. Biegają żydzi w długich płaszczach,    in ber SDîuftf. (FUGAS ob. Fiugas).    FUGASSY, ów, plur.,

z rękawami, na kształt fryzy, z brudnym na szyi gał-    ob. piecyki podkopowe. Jak. Art.    3, 292. FUGOWAĆ,

ganem. N. Pam. 9, 275.    ał, uje, cz. niedok., pofugować, zfugować dok., fugi wy-

FRYZER, FRYZYER, FRYZOWN1K, a, w., FRYZEREK,    rzynaó, fugami spajać, pfaljen, fügen, jufammen fügen,

rka, in. zdrbn., FRYZO'WNICZEK, czka, m. zdrbn., z Franc.    Vind. vkupsloshiti, persloshiti ; Ross. na3HTb, na*y. FU-

cf. perukarz, ber grifeur. Carn. ferközar; Ross, boæoco-    G0WAN1E, ia, n., subst. verb. baS ftügen, 3ufütttUtenfü*

necaiejb; Eccl. BjacoAbJiaTejib, BjacoyKpacHTeiB, Baaco-    gen. Ross. naæeHie, na30Bi;a. Hebel do fugowania Ross.

Cala trzoda piżmowników, fryzowników. Pilch. Sen.    na3nao, naaHHKt. 2) Fuga w drzewie, w kamieniu,

list. 2, 13. W rodź. zeńsk. FRYZERKA, i, bte grtefcurimt.    bie $uge, ^folje. Carn. skład. n. p. Na bokach każdej

Carn. ferkorzarza, (cf. warkocz). FRYZOWAĆ cz. niedok.,    deszczki dwoje fugowanie będzie ,    przez które deszczka

zfryzować, ufryzować dok., ‘trefić, kędzierzyć włosy, friftreu.    z deszczka się spoi. Leop. Exod.    26, 17. (dwa czopy.

Ross. yqecaTb, yqecuBaib, iipmtecaTi., nptmecuBaTb. Bia-    JBibl. Gd.), cf. laskować, laskowanie.

łe włosy i długie z umizgiem fryzował. Jabt. Tel. 39. FUJ! interj. fa, fe, fi, pfe! ^fut.

Jak się*lepiej zfryzujesz i odmienisz odzież, Można cię FUJARA, y, z., FUJARKA, i, i., demin., flet, fletnia, pi-jeszcze wliczyć między piękną młodzież. Treb. S. M. 26. szczałka, Rag. sviralla, surla, svardoniza, sviroka, bte Był gustownie ufryzowany. Mon. 67, 282. Wszystkich zazdrość dostaje szkodliwemi sztychy, Fryzowane prała-ty i strzyżone mnichy. Weg. List. 20.    §. transi, fig.

Kapusta fryzowana. Wejg. Mar. 3, 17. (kędzierzawa, frauèj. Ich pierwsze słowa zdały się być    fryzowane.

Mon. 65, 521. (nastrzepione, aflektowane). FRYZURA, y, z., FUK, u, m., fukanie, strofowanie z trzaskiem, hałasem. FRYZURKA, i, i. zdrbn., włosy strojnie w pewną figurę Wlod. Carn. fershmajht; b(t$ ©dnnäleu, 6d)elteit, Söcttern. zaczesane, bic grifitr. Ross. necna, nocna,    npanecna,    Na fuki a przymówki mowę stroicie, a na wiatr słowa

Bbinecna, yóopua. Co przedtym chodziły w czołeczkach.    wypuszczacie.    1 Leop. Job. 6, 26. Do dźwięków stra-

dziś o trzech piętrach noszą fryzury. Teat. 36, c. 112.    sznćj groźby i fuków używa. P. Kchan. Orl. 1, 87. Jak

Fryzuj zdobi me czoło. Mon. 74, 366.    §. Kędzierza-    fuk twój usłyszało Morze, wnet się suchćm stało. Ryb.

wość, bte Traufe, frauftgeś SBefeit. Włos martwy, raz    ps. 211. Pierwej fuki, niż puki. Cri. Ad. 831. prius

zafryzowany> n*e mając zniskąd odwilżenia, długo bardzo    minae, quam verbera adhibenda sunt. Od fuków, przy-

w sobie fryzurę utrzymuje. Perz. Lek.    IG.    szło do puków. Rys. Ad. 53. Po fukach następują puki.

FRYZLE i> plur., są krosteczki prosianemu    ziarnu    podo-    ib. 59. qui non curat verba, curabit verbera. F UK AC,

bne, połową nad skórą się ukazujące,    często    wraz    bia-    ał, a, cz. niedok. Fuknąć jedentl, zfukać dok., gromić

łe i czerwone. Krup. 5, 551. miliaria, ber    §rtefel, ber    kogo, lżyć,    z trzaskiem łajać, efttett fcfjclteit, (mettent,

lt>etße $rtcffć ber rotfjc -grtefel, ber $irfenfriefel.    Fryzie po-    fdpttćtlett). Boh.    faukati ßare cum murmure et strepitu, fau-

łożnic. ib. 561. ber SBocfyeitfriefel, S&octyenbettfriefel.    knauti, faukawati, (cf. puchać, cf. Germ. fhtd)en ; Slov. fau-

FRYZYA, yi, z-> jedna z prowincyi skonfederowanych Hollen-    kam, wegi spiro ; Hung. fûvok; Sorab. 2. fukasch; Croat

derskich," dzieli się na West-Fryzyą, należącą do Hol-    fegati ; Dal. poszvesztivati objurgare-, Croat. fuczati* gnie-

lenderskićj Rzpltćj, i na Ost-Fryzya należącą do króla    waćsię; Croat. fuchkati * gwizdać; Bosn. vikati* krzyczeć);

Pruskiego. Bykc. Geogr. 1, 221. Obfituje w zboże,    Vind. kleti, ozhitati, karati, shentati; Ross. 6pi03HcaTb,

bydło , Osobliwie konie dobre. ib. (ob. Fryz). grteSJflltb tlt    (Ross. <i>yKaTb « brzydzić się ; dmuchnąć bierkę

#0ll«nb. FRYZYSKO, FREZYSKO, a, n., brzydki fryz,    bach); Eccl. xyxHato, rawAato; Boh. śkamrati, śkamri.

eilt ungefdjlrtdjteś grieftfc^eö ^fferb. Opetałe frezyska i gnu-    Pan Chrystus ucznie swoje, że są małej wiary, fuka.

śne szkapska. Hipp. 44.    Biot. Post. 236. Chrystus uczniów swoich dla małej

‘FSTEGA ob. Wstęga.    wiary sfukał. Biał. Post. 237. Otw. Ow. 79. Zfukali go,

iż przeciw prawu posłom gwałt uczynił. Stryjk. 172. Niech cię zfuka Pan, o szatanie. W. Post. Mn. 265. Nie złajał ani zfukał ich. ib. 307. I pieniędzy brać nie-chciał, i te, co je dawali, fukał. Sk. Dz. 582. Fu-kasz i pukasz. Gemm. 84.    1 fuknąć i puknąć bezpie-

cznićj jest w tej sukience. Teat. 15, c. 20. (i gromić, i bić). §. Fukać na kogo, słowami nań się rzucać, oburzać się nań, eilten aitfaffrcn. (Vind. sabukniti na koga, sareshati na koga, sadreti fe, fe obregniti). hukać nań poczęła i upominać, aby zdrowsze miał o tej rze-

miTaTejib.

F U.

Querpfeife, Querflöte. Zacznij fujaro moja, (tibia), zacznij śpiewać ze mną, Którą się sławi Menai, zacznij pieśń przyjemną. Nag. Wirg. 517. Fujarka, przedtym nieodstępna towarzyszka Milona, teraz oniemiała wisiała w szałasie. Oss. Str. 9.

w warca-

Cu Cu

ob. Fru.

, , i., z Niem. bte $uge, bte ÎSfalje, jroeç Körper p* fammettjitfügeit. Spajanie w drzewach lub kamieniach wyrzynane , dla połączenia ich. Vind. vkupsloshba , skle-nja; Ross. naa'B. Wszystkie deszczki jedna fuga będzie trzymała. 3 Leop. Exod. 26, 24. (jedna zwora. 4 Leop.). Fugi około nóg łożowych. Sienn. 579. Oni śpią, choć

na

Cu *

FUKAROWA - FUNDACYA.

FUNDACYJNY - FUNDOWAĆ. 677

kali na nie. 1 Leop. fukaj; ale proś go ja-JKANIE, FUKNIĘCIE,

ta

ie adv.,

czy rozumienie. Birk. Dom. 21. Przywiedziono do Jezusa dziatki ; ale zwolennicy Math. 19, 13. Na starszego n ko ojca. 1 Leop. 1 Tim. 5, 1.

ia,    n., gromienie, zgromienie, bflś ©gelten, ©{fytttöljett.

Kupując woły, uważaj, coby się też fukania słów i bicia bały. Cresc. 551. Jedno moje fuknięcie sprawi w jej umyśle odmianę. Teat. 11, 73.    »

Pochodź, fukliwy, ofukać, ofuknąć, wyfukać, wyfuknąc, zafukać, zafuknąd; cf. huk, huknąć.

‘FUKAROWA, y, z., n. p. Jakie jest podobieństwo lat i natury między młodym ą babą, między Pamfilem a Fu-karową! Petr. Ek. 73. Zona, gdzieby osięgła nad mężem panowanie, gorsza bedzie niż Medea i Fukarowa.

ib.    76., ob. Sekutnica. FUKLIWY, a, e, skłonny do fukania, attjfaljrtfd), janffiidjttg. Nic nie znajdziesz w nim fukliwego, nic gniewliwego. W. Post. W. 3, 340. Z fukliwą i srogą twarzą karał go o to. Wys. Ign. 28. Fukliwie .o to nalega. Mon. 76, 141.

FUKIEL, kia, m., płaz, uderzenie płazem, plaga, z Niem. bte §ucl)tel. Gdyby nie pieniądze, byłby zapewne kilka fuklów oberwał. Teat. 15, 100. FUKLOWAG cz. niedok., płaza bić, fudjtellt. Maszeruj, albo cie tak bede fuklował. Teat. 15, 99.

FULARZ, a, m., ob. Folarz.

‘FULMINOWAG, ał, uje, cz. niedok., z Łac., piorunować, fukać, auf jemanden loSbomtent. Wyliczywszy złe kace-rze, Fulminuje na nich szczerze. Kochow.- 46.

FUM, u, m., FUMIK zdrbn., z Łac., 1) dym, wyziew, para, $>«lltpf. Rozkosz z pachnjących fumików tłusto zaczynionych, i woniejących potraw. Petr. Et. 184. 2) fig. Wiatr, próżna rzecz, szum, próżność, duma, dym, SBtnb, ©ttelfeit, ©tttbtlbttttg, ©tol$, (cf. tuman). Na coś tćj niebodze dziewczynie takie fumy puścił, bo wiem, że się z nią nie ożenisz. Teat. 30, 79. Przestańże tych fumów mieć w głowie ib. 53, c. 53. (urojenia, marzenia). Kto poczciwie myśli, szydzićby powinien z tych fumów, i ile możności zabiegać im. Teat. 22, 25. W niższych podłość bez miary, w wyższych fum bez granic. Zabi. Zbb. 75. Przyjaciół nad pochlebców poważaj rozumy, Złóż przed niemi autora wyniosłego fumy. Zab. 16, 111. — FUMETOWY, a, e, n. p. Ciasta formowane, garnuszkowe, fumetowe. Lek. C. 2.? wonne, ntoljlrtedjenb. FUMIGACYA Xiadz. 195. ob. Kadzenie.

FUMEL, mla, m., u szewców, drewienko wyrżnięte do gładzenia podeszwy. Magier. Mskr. ba§ ^tntelljolj.

FUNCIE., a, m., demin. nom. funt, ba§ $füttb$en, ein flet* tte$ Sffmtb. Sorab. 1. puntżik. Aby mu imbier i pieprz się nie psował, Pogańskie pisma i stare kroniki Lepiej użyte poszły na funciki. Kras. Mysz. 15. Z epigramma-tu mego zrobiła funcik do tabaki. Teat. 29, 10. (paczkę, trąbkę, ein ^ćttfdjett, eine £üte; cf. na placki).

FUNDACYA, yi, £, 1) założenie, bte (Stiftung, 9Ittlegintg, ©ruttbuttg. (Carn. shtiftenga, vezha; Vind. famostan, vsta-novishtvu, vterdishtvu, vstanovitje, vterditje, cf. ustanowienie). Fundacya miasta. 2) Odkażanie dochodu , bie ©tiftung, ba£ SBenttädjtniß. Fundacya kościoła, ołtarza.

Tr. Psałterze, katedry i inne fundącye zakładają, a śpi— tala niemasz. Seid. 35. Gal. Cyw. 2, 184. FUNDACYJNY, a, e, od fundacyi, ©tiftungâ *. Vind. vstanouitliu, vstanovishtni. FUNDAMENT, u, m., grunt, ber ©rttnb, baë Sunbament. cf osnowanie. Boh. podwal, zâklad; Slov. postawnik, zakład, grunt; Hung. fundamentom ; Sorab. 1. zadneno; Carn. fundament, saklàda, uklàda, tęme; Rag. temegl; Bosn. temegl, poduminta ; Croat. fundament, temel, osznova ; Tuvc. temel; Graec. frepshov ; Ross. oyn4aMeHTL, ocHOBauie; Eccl. 4>yH4aMeHiï, ochoba, TB()T>Ąh, CT.tmiAO. Materya, fundament, i inne, są słowa Łacińskie, których, jako swych używamy. Gorn. Dw.

49. Trudno się ma zostać budowanie, gdy się fundament obali ; i owszem zostać się budowanie bez fundamentu nie może, a fundament bez budowania stać może. Sk. Kaz. 304. Fundamentu żadna część domu, ani ściana nie wspiera; ale on sam wszystko wspiera, ib. 572. Wykorzenienie wszystkiego, aż do fundamentu. Wrób. 314. (aż do gruntu). Kędy fundamenta poruszone, już wszystko budowanie leci. Falib. Dis. A. 3. U was zły fundament i złe budowanie, Upaść wasza moc musi, grunt i panowanie. Paszk. Dz, 18. t Na wysokie pałace, kopaj głębokie fundamenta. Sk. Żyw. 1 , 23. *Funda-menty (fundamenta), które budownik dobry założył, nie mogą być wzruszone. Sk. Dz. 819. — Z fundamentu, z fundamentem* fundamentalnie, gattjltd), oon ©rwtb auS. Tr. (Slov. iz temelja). Na fundamencie * z przyczyny, du-fając , gruntując się. n. p. Uczyniłem to na fundamencie danej mi mocy, auf bent ©rttttbe. Bez fundamentu Eccl. Heo4ep5KHMo, grunbloeS. ł§. Dowód, ber Sercetégntnb. Z mocnych fundamentów może być wierzono, iż dusza jego błogosławiona. Wys. Aloj. 408. FUNDAMENTALNIE adv. z fundamentu, z gruntu, na fundamencie, gruntownie; Bos. temeglito, dziedzinnie; Ross. ocirOBaiejbHO ; grünbltdj. Fundamentalnie to wywodził. Tr. FUNDAMENTALNY, a, e, Boh. zókladnj ; Croat. temelit; Ross. ocho-BaTe4bHMH; gruntowny, główny, ©rmtb*, $rtupt * . Fundamentalne prawa, ob. Kardynalne. FUNDAMENTAL-NOŚĆ, ści, 2., gruntowność, bte ©riittbltdjfett. Ross. ocho-BaTeibHOCTt. FUNDATOR, a, m., założyciel, zakładacz, ber ©tifter, ©rrtdjter, Urheber, ©rüttber. Boh. zakladatel; Vind. vstanovitnik , vterdnik , vstanuvauz, ystaulavez, shti— ftar, gruntovloshnik ; Rag. temeglitel; Croat. temelitel; Ross. ocHOBaieai», TBoptiTeab, kthtop'b ; Eccl. ^ii^HTenh. Bolesław Chrobry był narodu Polskiego fundatorem. Nar. Hst. 5, 203. ib. 6, 190. — §. Fundator klasztoru, zakonu * nadawca, ber (Stifter, ber ftmtbator. O swoim fundatorze samiż uczniowie głucho tylko mówią. Klok. Turk. 179. FUNDATORKA, i, z., założycielka, nadawczyna, bte ©ttfterhtn, Rr^ebertmt. Vind. vstanovitniza, vstaulaviza, vterdniza, shtiftarza ; Ross. oeitOBaTejtbHHua, TBopuieib-HHita; Boh. zakladatelkynë. FUNDATORSKI, a, ie, od fundatora, ©tifterê*. FUNDOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., ufundować dok., 1) zakładać, jłiften. Sorab. 1. zadnu; Vind. vstanoviti, vterditi, vstaulati, gruntati, sidati, vste-brati, nastajati ; Carn. uklädam ; Rag, temegliti; Bosn. utemegliti, staviti; Croat. lemeh'm, (Croat. fundati » bu-

678

F U N K C Y A « FUNT.

FUNTAZIK-FURA.

Zlot. A. 3. Min. Ryt. 208. albo : Lepszy funt szafranu, niżli wóz siana. Rys. Ad. 38. Darmo nic nie weźmiesz, chcesz doskonałości Kupić funt, musisz dwa dać twojej cierpliwości. Rach. Epikt. 45. Nie ujdą was tu dziś wczorajsze bunty, Choćby mi obu was płacić na funty. Zab. 45, 258. (tyle, ile zaważycie; jak najdrożej). Dałabym funt krwi, żebym tu nie była. Teat. 9, 34. (nie-wiedzieć co). Gotów za funt złota zrzec się wiary. Teat. 45, d. 91. Wyb. (’za pieniądze). — Winien 40,000 funtów. 4 Leop. Math. 48, 23. (talentów. 3 Leop.). Funt szterlingów ob. Szterling. — Funt aptekarski, baS 21potl)eferpfunb tylko 24 łotów. Funt mincarski* ośm un-cyj, grzywna. Cn. Th. ba3 SÄüttjpftutb, eine Sïïarf. Ćwierć funta, pół funta. Dwa funta, trzy funty, pięć funtów. §. Gwichty, ©citwfyte, ffunbe. Na obietnicę funtów nie kładą, spem pretio non emo. Macz. §. Paczka funtowa, ein ^ćtcfdjen ju einem ^fnnbe. Widziałem pisma twoje przeformowane na funty do pieprzu i gałek muszkatołowych. Mon. 72, 348. (ob. Funcik). §. Funtami, ju ^fun* ben, t. j. obficie, w mnóstwie, jtt gaitjett ^funbeit. Na funty zekpać, wyłajać kogo; z błotem zmieszać. Wolsk. §. 'Funt, u, m., fig. dar przyrodzony, talent, b(t3 ïûlent, ba$ einem mitgetl)eilte Çfnttb. Używaj ‘funtu, który ci bóg dał. Tr. (FUNTAZIK ob. Fontaź). 'FUNTCOLL, u, m., FUNTOWIZNA, y, z., opłata morska, ber ^funbjoU öött

rzyć); Ross. ocHOBaTŁ, ocHOBbiBan,; Eccl. 3h®4Hth, 3hjk-4y. Funduję miasto, zamek, wieżę * zakładam, buduję, wywodzę mury. Cn. Th. Funduję kollegium, bractwo, szkołę. Funduje zakonniki « zaczynam zakon. Cn. Th.

Chodkiewicz w Bychowie kanoniki zakonne fundował, we Żmudzi ojce Jezuity. Birk. Chód. 3. Kollegia ludzi uczonych fundować. Sekl. 35. — §. Funduję zbudowane już kollegium * nadaję, funduszem opatruję, mit einem $onbe »erfefyett, fonbiren. Fundował suknie na ubogich w śpitalach na różnych miejscach. Star. Zad. D. 2, b.

2) Gruntować, jak na gruncie wystawić, gruttbett, ftü^en.

Naukę swoje fundował na mniemanych cudach. Tr. Na czćmże fundujesz te porozumienia? Teat. 7, 403. FUNDOWAĆ się , zaimk. niedok.. ufundować się dok, sadzić się, postanowić się, ftcfy mtfetjen, nieberlaffeit, fejtfefcen. Od chwały bożćj patryarchowie zaczynali, gdziekolwiek się, chociaż na mały czas fundowali. Sk. Żyw. 4 , 246.

§. Gruntować się, fidj gruttbett, ftufcen, fteifen. Fundował się na Pańskiej obietnicy. Tr. § Fundować się w co, opatrywać się w co, ft$ moittit »erfeljen, uerforgett. Ostrożni będąc, we wszystko się fundują. Falib. Dis. H. Pod czas wojny najbardziej się w przyjaciół fundować trzeba. Boh. Kom. 3, 461. Bacząc, że krótko się na ,téj stolicy Miał osiedzieć, to uprządł sobie w tajemnicy, Żeby się w skarb i same pieniądze fundował. Tward. Wl.

56. FUNDOWNICZKA, i, i., fundatorka, założycielka,    ben ©d;tff3frad)teu. Cła i myta wszystkie, mianowicie

bte ©tifterinn, Url/ebermn. Maryą jeden święty fundowni-    te, co funtowizną, a po Niemiecku funtcoll nazywano,

czka wszystkich kościołów na ziemi zowie. Sk. Kaz.    odcięto. Krom. 598. (u Lengnicha |lfal)lgelb). 'Fundczul.

603. FUNDOWNIK, a, m., fundator, założyciel, zakła-    Herb. Stat. 747. ‘Funtomczell. ib. 740. 'Funtczoł Gdań-

dacz, ber Stifter, Urheber. Romulus fundownik miasta    szczanom odjęto. Groch. W. 509. FUNTOWY, a, e, od

Rzymu, creator. Mącz. FUNDUSZ, u, m., fundacya, nadanie, dochód, ber goitb, ber $nnbu3, baâ bte (Stiftung. Sorab. 4. zastoynicżtwo, zastahtżo. Czyni wiele rzeczy bez funduszu samym przemysłem. Xiądz. 79. FUNDUSZOWY, a, e, od funduszu, §imb$*.

fundowanie, funta, ^futtb*. Boh. libernj ; Vind. funten, enolibrast;

Ross. ojHTOBWH. Funtowe części abo gwichty różne kupieckiego ‘funtu. Cn. Th. 2) Funtowy, funtowny, funt ważący, pfunbtg, ettt $funb fermer. Większe bekasy myśliwi zowią funtowemi. Kluk. Zw. 2, 308. Funtowy gwicht Domy funduszowe, gdzie wielu z uczących się mają    Ross. «jj^htobhks. Funtowa skóra Ross. ny»ma.

®ttftungê(iditfer, Stifte.

Pochodź, nafundowac, pofundować, przyfundo w a ć, zafundować.

FUNKCYA, yi, z., FUNKCYJKA, i, i. zdrbn., z Franc, urząd, miejsce, umieszczenie czyje, sprawowanie urzędu, bte ftunctiott, berô Slrnt, bie Serforguttg, bte $errtd)titrtg. Pewne urzędy nazwano funkcyą, nie urzędem. Czack. Pr. 2, 204. Żołnierz nasz służy na rejestr, funkcyą, i na śmierć. Chmiel. 4, 82. Wynajdę dochodną dla ciebie funkcyj-kę. Teat. 30, b. 400.    §. Math. Funkcyą jest prostćm

wyrażeniem terminów, zamykających różne ilości, jakimkolwiek sposobem z sobą zmieszane, bez żadnego między niemi związku. Sniad. Alg. 4, 8.

FUNT, a, m.y (cf. [jat. pondus; Angl, pound; Sax. Inf. Çunb); bûS *Pflłltb. Boh. funt;

darmo pomieszkanie. N. Pam. 41, 475. na funduszu, FURA, FORA, y, z., z Nietn, bte gufire; wóz jeden czego, abo wożenie, n. p. jedna fura albo dwie ‘furze (Dualis) czego wziąć. Cn. Th. ein $uber. Boh. fura ; Sorab. 2. forra ; Croat. \oz; Vind. vus, voshna tesha, vosna basinga voshnja, vosba ; Carn. furenga ; Bosn. voz ; Ross. noB03Ka, ■Ł34H40, II04B04a, B03X, BOSHK'B, B03HHKX, (RoSS. 4>ypa » bryka furmańska). Pomogłem Bartłomiejowi złożyć furę siana pod strych. Teat. 24, c. 21. — fig. Fura siana ob. Siano.— Fura wina, ein ftuber SBeilt, Boh. polauwozÿ.— Fig. Chociażbyś furą do domu woził, a miał żonę pijaczkę, tedy ona garściami tylko wynosząc, ciebie i siebie zuboży. Perz. Lek. 262.    §. Transport, przewiezie

Slav. funt; Sorab. punt; Vind. funt, libra; Carn. funt, libra, librèza; Croat. funt, litra, litricza; Bosn. littra ; Rag. litra, litriza; Ross. <t>yETh. Funt kupiecki, b(l3 ftrdttterpfttttb ma ważyć łotów Wrocławskich 32. Skrzet. Pr. P. 2, 496. Spicz. 241. Przypowieść dawna: lepszy funt złota, niż cetnar ołowiu.

nie, przewóz, ber ïranêport. Dla niedostatku okrętu, umyślił z Brytanii dwoją fora wojsko przeprawić. Warg. Cez. 405. Tać jest do bezdennego piekła forta, którą I on, i jego słudzy, jedną zajdą fórą. Pot. Zac. 455. Tąż i Niemcy przez Elbę i przez Odrę, którą Duńczy-kowie przez morze, przepłynęli fórą. Pot. Pocz. 2. Kupiec nieborak przez ogień, przez góry, Wiedzie niepewne, choć bogate fóry. Klon. Fl. C. 4.    §. Ciężar, Cttte

Niesie Jezus cięższą niż drzewo moich grzechów

FURDA-FURLON.

FURMAŃCZYK-FURSTUS.

679

i prawa słuszne poda zwyciężonym,

Nie karki; nie nizkie ramiona siekierom, Nie furki Kwi-rytom, Nie jarzma Samnitom. ib. 30.

FURLON, u, w., z Niem. baê guürloljn; Sorab. 2. forlon ;

Carn. vosnina; Ros. BB03Ka, BB03H0e; myto od fury, frocht, to jest, co się płaci furmanowi, n. p. Paweł Janowi towaru nie wydaje, pokąd mu forlonu nie zapłaci.

Kosz. Cyc. 206. — §. Cło od fury. Dudz. 38. myto od przewiezienia, cło na brzegu, porlitorium. Matcz. ber $rad)tjoü, bte üDîautl). Carn. vosnishtvu, vosnya jus auri-gandi. FURMAN, a, m., FURMANEK, nka, m, demin., z Niem. ber gultrmann. Boh. forman, wozotag, wózka;

Slov. furman, wozyr; Hung. kotsis; Sorab. 2. formann; FÜRSTAT ob. Forsztat.

Carn. furman; Vind. fuerman, fuôrmon, vosnik; Slav. FURSTUS, u, w., z Niem. ber 33orfto$, w górnictwie, kru-

fórę. Pot. Zac. 137. Myślił mu oddać nałożone fórę. Chrośc. Luk. 2, 8. Moje i wasze zdrowie w tym wzajemnie, Jeśli téj dopnę Konsulatu fury. Chrośc. Fars. 145. Giną i szlachta i senatorowie, Ńie ujdzie żaden naznaczonej fury. ib. 235. Smutny prognostyk z takiej bierze fory. Chrośc. Luk. 2, 8. — §. Dosyć na tę furę* na ten raz, genug für biefeêmal. Tr. Drugą fora* drugiego razu, junt jtnetęten małe. Panie Jezu, gdy z nieba drugą przyjdziesz furą. Pot. Zac. 137. Niechaj się bije, by Parysowi tę odebrał, którą on mu w Grecyi porwał pierwszą fórą. Chrośc. Ow. 178. (cf. fora!) — §. Fura, furlon, myto od fury. Cn. Th. ba3 gufOloljn, (cf. furlon, furman). Podwyższyliśmy sternikowi fórę aż do sta złotych. Warg. Radź. 29. FURAŻ, u, m., Carn. fu-träsha; Ross. tpypaacL. z Franc., pastwa dla koni wojskowych, siano, słoma, owies etc. Papr. W. 1, 472. Strawa, furaż, wszelka żywność dla koni wojskowych lub innego bydła. Jak. Art. 3, 317. bie $onrage. (ib. spi— ża wojenna, *pica). Daj furaż! bóg wie za co włożony drapieżnie, Pój miodem , tucz kurami mundurowe leżnie. Zab. 16, 125. Nar. — FURAŹOWAĆ, ał, uje, cz. niedok., furaż zbierać, ‘picować, fouragtren. FUR AZO WANIĘ, nia,

n., Łej. Miern. 59. FURAZYER ob. Ticownik.

FURDA, y, i., bzdura, fraszka, bagatela, eine ^leinigfeit. U mnie to furda, jednym zamachem dziesięciu położyć. Mon. 71, 517. Nic to, żart tylko, furda. Teat. 13, 32. Co mówię, i to nawet furda. Mon. 71, 747. Zwyczajnie, jak sprawa pijana, to wszystko furdy furdy. Teat. 43, c. 82. Wyb. furdybaszki. FURDYMENT ob. Fordyment.

FURFANT, a, w., z Włosk. frant, ein [flauer Setrieger. (Carn. furba). Trafiła się raz mowa, co się furfant znaczy? I jakie słowo ? każdy jak chce, tak tłumaczy. Aż ktoś : słowo łacińskie fur, fant Polskie, rzecze, Jakoby złodziej ten, co cudzy fant wywlecze. Min. Ryt. 3, 361. Przebóg, furfant to jakiś był. Cwagn. 107. FURFAN-TERYA, yi, £., frantostwo, fdjlaue éetriegeret), ^interlift. FURFANTSKI, a, ie, frantowski, betriegertfd). Carn. furbost.

'FURKA, i, z., z Łac., niby to szubienica, trzy drewna, przez które Rzymianie jeńców dla obelgi przepędzali, bie Sîôtntfdje $urca; and) eine    non ©algen. Nurku, ach

nurkiem chodzisz; przecież nurka, Za ten postępek w Polszczę czeka furka. Bratk. R. 4, b. I my pod furki pójdziemy, Pomrzemy pierwej, pomrzemy. Tward. Mise. 28. Da

kocsiâsh; Rag. kolnik, łkociar, kollovoghja, gognâc; barb. kirigia; Croat. foringash; Ross. 4>ypM3HŁ, 4>ypMaHmHK%,

H3BOIUHKt, nOBOSHHKŁ, nO^BOIItHKB, pa3B03mHKfc,    (ob.

Zwoszczyk); Eccl. m3B03hiiki>, bo^atah, BUB03aTafi ; 1) roz-woźnik, obierający się przewożeniem towarów z miejsca do miejsca za ugodzony frocht; n. p. Furmani, którzy towary za granicę wywożą, płacą po gr. 15.; a furmanko wie mniejsi, co pokornie żywności szukają, po 10. Vol. Leg. 3, 440. Gdzie księża a furmani piją, tam najlepsze piwo. Rys. Ad. 16. Furman we złym razie odrzeka się swego stanu, a przyjechawszy na nocleg, znowu wóz smaruje. ib. 13. albo: Furman ulgnąwszy, dróg się odprzy-siega, A gdy pogoda, przysiągłszy, zaprzęga. Gemm. 84. Furmana błoto', flisa deszcze trapią, Ze się obadwa, pod swój daszek kwapią, ib. Klnie jak furman, er flucfyt ttńe ein SanbSfnecljt. Tr. Stary furman rad słyszy, kiedy kto biczem trzaska. Rys. Ad. 64. Furmanem, przez furmana posłałem, burd) einen Snfyrntann, mit einem Sutnmann. §. Furman ob. Woźnica, ber ^u^rfnet^t, 5îutfd)er. 2) Bootes, Artophylax, gromada gwiazd, którą furmanem abo wo-r źnicą zowiemy : miejsce swoje ma nie daleko wozu gwiazdecznego. Otw. Olu. 64. ib. 411. cf. 309. ber 2M» renlmter, baS ©efłtrn. Choć pod mroźnym furmanem w Moskwie byśmy byli.... Bardz. Luk. 73. Schylonego bali się furmana, ib. 65.    3) Furmanek, ptak, ein

genriffer SSogel. Furmankowie przestrożni, bez sił jadowici. Banial. J. 3, b. FURMAŃCZYK, a, m., parobek furmański, ber ftuljrfnecfyt, §ul;rmannêfned)t. FURMANIĆ, ił, i, cz. niedok., furmanem być, wozić, einen ftuljrmann abgeben. Boh. formanjm, wozyrn; Ross. H3B03HHnaTB; Eccl. H3BomnnaK). Ociec jego na Pradze konie trzymał i furmanił. Teat. 1, 123. Mon. 67, 114. FURMANKA, i, £.,    *§. Pobór od furmanów, bie ©teuer ber gufirleute.

Eksaktorowie, którzy furmankę wybierają, tylko po gr. 12 od jednego wozu brać powinni. Vol. Leg. 3, 879. §. Zona furmana, lub furmaństwem się bawiąca kobieta, bie ftuljrmćtmtin. Boh. formanka. — §.• Furmaństwo, stan furmański, ba3 Sufyrtnefen, Boh. formanka. §. Cztery konie różnej maści do zaprzęgu, eilt 3^9 WM Oter Çfcrben, jebeś tum aitbrer $arbe, (cf. fornalka, fornal). Furmanki mam bardzo piękne, z samych jezdnych koni zebrane; ale jaka to wygoda mieć, konie różnej maści. Mon. 73, 764. Przedałem furmankę kasztanowatą, ib. 72, 687. Teat. 19, b. 8. FURMAŃSKI, a, ie, od furmana, gufyrntannS*. Boh. formansky, wozatagskÿ; Ross. <j>ypi«aHOBB, «jypManmH-KOBB, H3B03HHUiH, H3BOmHUm , H3B03HHH, B03HHuiił , IIOBO-3HHiiiii, flMCKifi. Toby się ledwie na furmański wóz włożyć mogło. Rej. Apoc. 88. (cf. bryka). Vind. tovoren vus. FURMAŃSTWO, a, n., 1) stan furmański, ber ©taub eitteê gufyrntannê, bcrê gufyrmannégeroerbe. (Boh. for-manstwj, wozatagstwj ; Carn. vôshna, vosnishtvu). Furmaństwem się żywi. Ld. §. Cokolwiek się tyczy rzeczy furmańskich w którym kraju, bcrô §ul)rtt)efen. Furmaństwo lądowe. Koił. List. 2, 62. 2) Furmani, collect, bie ftufyr* leute. Do téj karczmy samo furmaństwo zajeżdża.

680

FURTA - FUTERAŁ.

FUTER - FUZ.

szec jeszcze nie do końca zczyszczony, nod) nidjt t>öHtg KßaciA, KßKEHijft, Kopoóna, KopoöeÖKa, KopoôonKa. Fu-gereittigte$ (Srj. Tr.    terał z kartonu. Lesk. Mier. 132. Futeralik. Tent. 36, c. 31.

FURTA, FURTKA, FURTYAN ob. Forta, Fórtka, Fortyan. ‘FUTER, ‘FUTOR, u, m., po naszemu folwark. Weresz. Kij.

FURTAĆ cz. niedok., szmer robić kręcąc co, womit fdjinur«    14. ein üßormerf.; Ross. xyTopt, ryropb. Chłop jeden,

ren, tnbem man e3 umbrc^t. Dzieci wartałką furtają. Tr.    jący swój futor niedaleko barci. Torz. Szk. 4. Poddani

2, 5759., ob. Frufru, cf. fryga.    blizko lasku po futorach mieszkający, ib. 18. Steb. 2,

265.^ W długie szaty się stroją po Medyjskich futorach Partowie. Bardz. Luk. 139.

ma-

FURWACH, u, m., z Niem. bte 3?orm«cfce. Tr.

FURYA, yi, £., 1) Piekielne jędze, furye , Megêra, Ty-

zyfona i Alekto, które dręczyły potępieńców. Kras. Zb. FUTRO, a, n., bUTERKO, a, n., demin., (cf. Svec. foder; 1, 304. bte Ijöfltfcfyett ł$urten. 2) Zapalczywy gniew, wście-    Neutre, feultre; Germ. gutter, gtl$, gett, ^el$; ILat.

kłość, bie gurte, bte SBlttlj, Słafere^. Gniew bez rozmy-    vellus> Pellis): odzienie ze skóry zwierzęcej kosmatej od

słu zowią furyą albo szaleństwem. Weresz. Reg. 131.    ciepła, ber ^iel$. Boh. koźeśina; Slav. churak, churdia;

Wzburzony nagłą furyą jeden człowiek bezrozumny a    (Sorab. 2. fudder * podszewka); Lam. kèrsn, shavba,

szalony, wybiegł z gołym mieczem, i kogo potkał żabi- koshushovna; Mnd. koshuhje, koshuhna roba, koshushje; jał. Sk. Zyw. 2, 164. Likurga za furyą pospólstwa    Croat. kerzno, menten; Ross. cnapa, cnopa , nyrnt,

z miasta wypędzono. Warg. Wal. 161. Cierpliwość cze-    MtxT>- Kmiotek okrył się kożuchem, Lecz pan z po-

sto obrażona , w furyą się nakoniec obraca. W. Post. trzeby zbytkl porobił, I futrem z dalekich krain sprowa-Mn. 9. Gdy Kazimierz dworzanina [swego ograł, ruszy-    dzonym Wyniosło barki, ozdobił. Nieme. P. P. 127. Le-

ła furyą onego dworzanina, że Panu swemu dał w ge-    P*eJ nos^ sobole, niz kożuch, bo letkie i ciepłe fu-

be. Biel. Kr. 101. Nie złożyli furyom Legata Polacy.    tro- Zab- ¹³> *²¹⁰-. (cf; bekiesza, węgierka, wilczura,

Krom. 650. non cessera furori ejus.    Umęczyli go, włó-    niedźwiedzie,    lis^ i    t. d.). Futrem,    podszywać Ross.

cząc, po    mieście z wielkim gniewem    i    furyą. Sk.    nyuiHTfc, 404nyuiHTb. Maluj    się, upiżmuj    się, potrzą-

Źyw. 1, 172. Nie Źmudzka beczką furyą    mierzą ;‘ Kra-    śnij *Putrem    A przecież ty świnim futrem.    Kochom. 175.

kowskim    korcem, i to podostrych. Rys. Ad.    47/3)    Pe-    §• Futra Plur■    skóry    kosmate, ta^merf, »merf. Fu-

wny strój niewieści, et» tytil beS ©etberp»£e3. Kornety,    terka    plur. skórki takie pomniejsze, gefeit,    fleineS 9îau<$.

bonety, fontazie, furye. Haur. Sk. 519. FURYAT, a, m.,    ™rf,    (cf. popielice, kotki, bielą), g. Futro    od drzwi lub

Furyburski. Teat. 25; 80. Człowiek zapalczywy, wście-    okna    byvva d?bowe lub sosnowe; w mm    jest felc do

kły, ein jafyjorniger, tobcnber SKenfô. Co .poczyna Jezus    °}m lubftdr    ÏTer‘ Mskr ÄÄiÄ'

z takiemi potwarcami, furyaty i meżobójcami swemi?    ^ Styurfutter, genfterflltter ob. Futrowanie. bUTROWAG,

Sk. Kaz. 145. Furyat ten, niejednemu palce obciął.    ał- UJC > cz. niedok., (cf. Gall. feultrer, fourrer; Hisp.

Opal Sut. 137. Wysłuchał cierpliwie furyata. Sk. Zyw.    aforrar; Lat. med. et hal. loderare ; Angl. fodder; Dan.

395. FURYATKA, i, i, kobieta wściekła, eine fäfoor*    foerni Svec■ fodrai Germ- füücnt); podszywać, zwłaszcza

niae, tobenbe SetHperfim. FURYOWAĆ się, ał, uje, re-    ^trem, unterfiittern, befonbetą mit Çeljwerf. Futrowane

cipr. niedoh., rozzłościć się, wpadać w zapalczywość,    albo dwoiste odzienie, suknia drugiem suknem podbita,

w furyą,    bestwieć, ttmtljenb, grimmig    werben.    Na te    sło-    diplois. Mącz.    fig.    Jest to sowite i    futrowane kłam-

wa

jak szalony biegać, wrzeszczeć, furyować sie począł.    stwo.    Weresz. Reg. 119. (dupeltowe, tęgie,    berb, tuc^ttg).

Sk. Żyw. 2, 390. Niech sie świat, jak chce / furyuje,    ~* §•    łr- Powlekać czém, momit Überjie^en.    Gdy już ka-

Niech chytrze narody buntujeSkoro Pan słowo wypu-    Pa b?dz,e zamurowana, trzeba ją jakąkolwiek gliną fu-

ści, Ziemia sie zaraz rozpuści. Ryb. Ps. 87. Fortuna    trować- Torz. Szk. 88. — §. Sadzić kamieniem, drze-

sie furyuje.    Jabt. Ez. 208. W jakaż cie to    złość wpra-    wem ściany,    taflować, täfeln,    mit Tafelmerf    bcfletben, fut«

wiło, jakże    sie furyujesz! Teat. 2, b. 80.]    tern. Włod.    FUTROWANIE,    la, n„ subst.    verb. bag %&*

FUS FUSY ob. Fuz.    fein, Meibett mit ïâfclmerf. Futrowanie ścian » posadzka

‘FUSBERTA, y, i, n.p. Ciał nań Rynald fusberta. P. Kochan.    na ściany, baê Täfelmerf. Wszędzie po ścianach było ce-

Orl. 1 32. Fusberta żelazo i kość przepędziła, ib. 1,    drowe futrowanie, że kamieni me było widać. Rudn. 1

53. ręczna barta, gauftbartc ob. Barta, halabarta?    foff- 6, 18. Futrowanie pokojów, co dziś zowiemy bo-

•TirTomi ¹    , t i *    •    »    .    , azerya, daje sie z desek cienkich, dobrze wyschłych, i

™S,TA’    Ja bezP'ecznym sercem ! Pe,cn otuchy jak najlcpiéj fugowanych, a to od podłogi ai do same-

W równej fusce popłynę prr.cz morskie rozruchy. J.    I JJ ^ ^ m § u‘szewca, futrowanie,

Kochan. Di. 211. gatunek lelk.ego okręcika, bte Sufte, eut    |tórki na okofo w !jraortku trzewfka Magier. mir, gut,

©^tffmen.    terleber im ©dfufie. FURTOWIZNA, y,    z., futra, Sîaud)*

‘FUSZER, a, m., partacz, z Nietn, ber pifdier. Majstrów    mrff 5peljwcrf. ‘FUTRZNY, a, e, skórzany, pelliceus. Mącz.

trzeba dobierać, żeby byli biegli w robocie, a nie fu-    FUTRZANY, non gellen, mm ^eljen, $elj * . Ross. m*xo-

szerów. Torz. Szk. 281. ib. 211. ib. 275.    Tow'ary futrzane. Chmiel. 1, 584.

FUTERAŁ, u, m, FUTERALIK, a, m., zdrobn., Lat. med. FUTYNIEĆ ob. Fiutyniec.

foderellus, böä guttcral, puzdro sztućcowe, pochew i t. d. FUZ, FUS, u, m., FUZY, FUSY plur., Franc, fèces; liai. pokrowiec; Vind. noshnize, pokrou; Croat. et Hung. tok;    feccia; Lat. faex; bet ©a|, ber 33übenfa| cineô fïüfftgen

Ross, «jynjipfc, «»jTiapeui, Biaraiame > Kopoöba; Eccl.    ftorperS. Boh. zsedlina, zâbog, rmut; Vind. shoder, so

F U Z A.

F U Z À - ,F Y N.

681

derga, smet, vfednina; Carn. frashka, grampa, nanga, sodérga, tropina; Bosn. murga, muresg; Rag. mûtex;

Ross. noAOHKH, błdkiimkh. Sedyment czyli fus jest ma-terya, która przez dłuższe lub krótsze stanie spokojne, z cieklizny na dno naczynia upada. Krup. 5, 468. Woda mętna, gdy ogień ją zwarzy, wiele na ten czas kału i fuzów z siebie wyrzuci. Haur. Sk. 98. Swiatum wino dał, Bogu zaś lagier daruję, Moszcz światum oddał zgodny, Bogu fuz oddaję. Kulig. Her. 174. Fuz pozostały na spodzie stopionego masła. Haur. Ek. Brud albo fuz oliwny. Cresc. 151., (Sorab. ,i. woliyowe brude, wo- brud.

szug; Vind. frashka, grampa, droshje od oleją). Fuz od FUZYA, yi, z., FUZYJKA, i, i. zdrbn.. z Franc., strzelba, oliwy, który się na samym ustawa spodzie. Haur. Sk.    flinta, eine flintę. Vind. puksha, pushka; Ross. 4>y3ea,

348. Oeflbrufen, Oe^efen, (cf. Ustoiny, drożdże). FUZA,    4>y3eiiKa.

y, i., nota muzyczna z główką pełną, jakie są ćwier- FYN ob. Fin.

ciowe, półćwierciowe i same najkrótsze i najprędsze ; eine mit »ollem Stopften, eine Viertel*, WieI*, @ed)3* jeljntelttOte w. f. w. Fuza prosta muzyczna, ma w sobie raz wiązanych not dwie ; fuza raz wiązana, ma w sobie dwa razy wiązanych dwie. Magier. Msk. §. Fuzą fig. szybko, fdjnell, eiligft. Tak czas mi fuzą uchodzi a dymem , Jużby lepiej zarazem zostać Bernadynem. Rej. Zw. 16. Ale ty wżdy nieboże sam na się miej baczność, Abyć fuzą nie wyszła ta twa zacna młodość, ib. 29. FUZOWY, a, e, od fuzów, 3h)benfa|s*, #efen». Fuzowy

Koniec Tomu pierwszego.

fs

>v %

ggy|1lX^

Zaczęło drukować dnia 20. marca 1854.; Ukończono druk dnia 24. lipca 4855.

Pod zarządem Wojciecha Manieckiego uprzyw. dzierżawcy drukarni składali: Wawrzeniec Patuski.

— Grzegorz Kirijewski.

Odciskał na prasie pospiesznej: Fr. Xawery Pobudkiewicz.

Stownik Lindego wyd. 2. Tom I.

97

S:'

;

te *

OGŁOSZENIE.

SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO,

Si •

P RZEZ

Samuela Bogumiła Linde.

Wydanie drugie, poprawne i pomnożone, staraniem i nakładem Zakładu narodowego imienia Ossolińskich~

słowa, przez autora mylnie za cerkiewne podane, drukowano pismem grażdańskiem. Tym sposobem niena-

i właściwości dzieła

Wielka użyteczność tego najlepszego dotąd i najznakomitszego polskiego Słownika spowodowała Zakład narodowy imienia Ossolińskich do zajęcia się wydaniem jego powtórnem, pierwsze bowiem, przed czterdziesta laty uskutecznione, wyszło już od dawna z handlu, a z powodu wysokiej ceny swojej nie łatwo było dostępne. Główny tedy cel, jaki wydaniem niniejszem osiągnąć sobie zamierzono, jest dzieła tego upowszechnienie. Obok tego atoli zamiaru, starano się oraz według możności, aby wydanie to było poprawniejsze i zupełniejsze od pierwszego. W tej mierze użytkowano z Lindego rękopismów, tak tych które rodzina autora świeżo Zakładowi darowała, jako też z notât jego w bibliotece Zakładowej dawniej już znajdujących się; porównywano też w wielu miejscach przykłady w słowniku tym przytaczane, z dziełami samemi, i według nich takowe prostowano; na-koniec ilekroć się okazało, że autor wyraz jaki albo źle objaśnił, albo go zgoła bez objaśnienia zostawił w takim razie starano się obok słów autora dodać między nawiasem sprostowanie lub objaśnienie, odznaczając takowe dobitnie od właściwego textu Lindego. Z dyalektów pobratymczych zwrócono szczególną uwagę na język starosłowiański czyli cerkiewny. Ponieważ Linde wyrazy jego mieszał częstokroć z staro-ruskiemi i rossyjskiemi, a tak jedne jako i drugie czcion-

kami grażdańskiemi drukował, w wydaniu przeto niniej-szern użyto różnicy, jaka miedzy głoskami kirylskiemi a grażdańskiemi zachodzi, do ostrzeżenia czytelnika przed usterkami: tylko więc słowa właściwie-cerkiewne drukowano kiryliką, zaś staroruskie i rossyjskie

ruszając w mczem organizmu Lindego, sprostowano w tern wydaniu nie mało jego mvlek, i nastręczono obfitszy materyał dla przy-szłego polskiego słownikarza.

Pisownia Lindego zmieniona została na tę, jaką podała Deputacya Towarzystwa Przyjaciół Nauk Warszawskiego w dziele swojem : fiozprawg i wnioski o Ortografii; Warszawa 1830. Koniecznem następstwem tej zmiany było inaksze uszykowanie bardzo wielu wyrazów, co też śeiśle dopełnić starano się.

Gałę dzieło w sześciu ogromnych tomach w 4 ce, na pięknym, czerpanym papierze, czcionkami wyraźnemu drukowane, kosztować będzie 20 Z Ir. m.' k. Dla zabezpieczenia się atoli od strat przez zdefektowanie dzieła wyniknąć mogących, rozkłada się powyższa cena na pojedyncze tomy w następujący sposób :

Tom I., który właśnie prasę opuścił, obejmujący 102 arkusze druku, z tablicą litografowaną powinowactwa głosek, kosztuje G Złr. 4-0 kr. m. k.

Każdy z tomów następnych, począwszy od 2go aż do 5go włącznie, przedawać się będzie po o Złr. 20 kr. m. k. Ostatni zaś* tom rozdany zostanie bezpłatnie wszystkim tym, którzy tom pierwszy w Zakładzie Ossolińskich kupią; dlatego tez lista dokładna osób w Zakładzie dzieło to kupujących będzie starannie zrobiona, i przy drugim, tudzież następnych tomach wydrukowana.

f

Z powodu bezprzykładnie niskiej ceny dzieła, która przy najlepszym nawet jego odbycie, zaledwie sam czysty nakład wrócić może po długich latach Zakładowi , niemoże tenże ustępować żadnych rabatów PP. Księgarzom; dla ułatwienia jednak hurtowego odbytu, daje tym, którzyby większą ilość nabyć chcieli, dzie

siąty procent. Ktokolwiek tedy kupi za gotowe pieniądze 10 egzemplarzy, otrzymuje jedynasty daremnie.

Przędąię się w samym Zakładzie zwykle od 9 godziny zrana, do drugiej po południu. Osoby na wsi mieszkające, mogą się zgłosić listami frankowa-nemi do Dyrekcyi Zakładu, a po otrzymaniu należyto-ści egzemplarze posłane im będą pocztą, na ich koszt, który wynosi tylko 5 kr. m. k. od mili, dodanych do 10 kr. m. k. na wszelką odległość.

W pierwszym tomie oprócz poprawek ze sprawdzania textu wynikłych, i usunienia myłek w wykazie źródeł przez autora popełnionych, dodane zostały sprostowania lub nowe objaśnienia przy następujących głoskach i wyrazach:

Czetwertyk

Czuryło

Dąbrówka

Daga

Derewacz

Didko

Dłużnia

Dobotek

Dogadać

Domra

Donos

Dosienka

Dorzynki

Dożdać

Drabant

Dragnie

Drewnia

Drogomir

Druch

Drywotnia

Drzaśnąć

Drzymać

Budżacki Bug Bukat Bupki Burtnik Bury Być Cąbr Calizna Całkowy Cap Cefa Cenar Cenobit Cerbela Cerewizna Chaszcz Cbawturnik Cbłoba Chłucha Choc Chop

Tom drugi znacznie już w druku postąpił; o wyjściu jego, równie jak i każdego z dalszych tomów, uwiadomiona będzie publiczność przez dzienniki.

Lwów⁷ dnia 28 sierpnia 1855.

A kreskowane

Aczy

Akafist

Alesz

Almanach

Alsikiecza

Antymis

Aproszę

Axyoma

Babia góra

Bahaber

Bakalia

Bałaban

Barszcz

Barycz

Baś

Bat’ko

Belina

Beluarda

Beściad

Bicz

Bies

Bistoński

Bistur

Bitarnia

Błahoczcstywy

Błahoczestije

Blaszki

Blecha

Bobo

Bóg

Bolesław

Boroczno

Borzobohaty

Bracelet

Bracia w

Brala

Braństwo

Bresza

Brocz

Brygada

Bryndza

Buczacki

Buczeć

Chopnąć

Uchopić

Chrapy

Chudziec

Chuszcza

Chyc

Ciechanowice

Ciwun

Cmono

Cylinder

Cymer

Cytrul

Czair

Czajka

Czarnoresza

Czasosłów

Czawun

Czcić

Czcchczery , O.erep Czerha Czetwert

Duczajka

Duodec

Dur

Dyndera

Dyptychy

Dziakło

Dziecki

Dzinga

Egoista

Eiear

Emigracya

Endeburskie wino

Exekwie

Falanga

Far

Fartować

Filigranowy

Flink

Folejze

Fontaź

Forga

For ki i t. d.

Dyrekcya Zakładu Ossolińskich.

Lwów. Z drukarni zakładu naród. im. Ossolińskich.

*

«

4*

fr

" Ą/O l 60

/

V*

f

V

*

i*.

f

•t-f

'

r

«

.*>

?

»#

>

■

j-«

*

>

•i

ï

ii

?

i

i

*

»

i

\

\

s ^

i-

%

*

»

î-

V% '

*-

..

-ÿ

.

*

*

■*

1..

\

*

-»

‘

'

► •

W

♦

*.

»

•£

,

•v

?

i

.%

»

»

\

■

r’v':

POLITECHNIKA KRAKOWSKA

Biblioteka Politechniki K» »Korskiej

HT

*■

111-306233

•y

' fTJJłl ;

».

Kdn. Zam. 480/55 20.000

F*

r-4»

' ' ' #4. Ä;

V'ł '4 , 'ß>

Sj

FWßWl

mu

iâ:

1- ...i"

li

»'i

ii».-a 3

'*%•

jłE*

fet'.

Ki

fl.

mm

*»Jfe

»i

%■

»*•

.. ?

Si

H3

ME**?! »

Uli

mi

;,;.r

-%■

iM

gijłtf ■

v‘

■piło

■* • • yL

m £j#r?-’î^v^

r

yy

,1V,

:•

JWi

• if

if*"

f/S

;|

A.

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

i§N

100000231548

Pfâv w

M»V. ■

t?.;