I

j; I:':;:

.■'i

Ü

:

i

!■

ki

Г)

кй

MICHAŁ KRASUCKI

NAUCZYCIEL RYSUNKÓW.

1<5Й

кЙ

ićS ks

|<й

ks

ELEMENTARNE

V . ]ш

WIADOMOŚCI 0 FARBACH

кй

кй

кй

LO

!Ш

!кй(кй

z czterema figurami

i dwóijT^, ^blicami kolorowemi w tekście.

шЩ;.

•    ô*'r-

КЙ

кй

O'iO

ifflS

€>

кй

<й

кй№й

кй

Lwów — Księgarnia Maniszewskiego i Meinhai ta Warszawa — E. Wende i Sp.

Drukarnia i litografia Pillera, Neumanna i Sp. we Lwowie.

1908.

кй

кй

кй

ВШррррррЩШШШ

кй Йй

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000297794

ELEMENTARNE

M1D0M fl FARBAC

z czterema figurami

i dwoma tablicami kolorowemi w tekście.

NAPISAŁ

MICHAŁ KRASUCKI

NAUCZYCIEL RYSUNKÓW.

•I.

LWÓW

Księgarnia Maniszewskiego i Meinharta. — Warszawa: E. Wende i Sp. Drukarnia i litografia Pillera, Neumanna i Sp. we Lwowie.

1908.

\

Prawo przedruku i tłumaczenia zastrzeżone.

Akc. Nr.

Ш/ 51

SPIS RZECZY.

Strona

1 ) Przedmowa ........

2)    Oko............

3)    Światło...........

4)    Farby ...........

5)    Uzmysłowienie barw . . .

6)    Dalszy podział farb i barw

7)    Estetyka barw.......

8)    Dalsze uwagi .......

9)    Przybory do malowania . .

10) Zakończeuie ........

1 1 ) Symboliczne znaczenie barw

CO 40 00

m LO чО CO СО СО ГО

*

*

...

.

-

Zupełny brak odpowiedniego podręcznika, któryby obznajamiał wiadomościami o barwach, a raczej farbach, zniewolił mię do niniejszej pracy.

Starałem się nią streścić w jak najkrótszy sposób i jak najdokładniej zasadnicze wiadomości w tym kierunku. Sądzę więc, że oddaję tern usługę wprawdzie może zbyt małą, lecz z drugiej strony dla wielu niezbędną.

Autor.

Oko.

Zmysł widzenia (wzroku) mieści się w oku, które ma kształt gałki, a która w miejscu dla nas widnem, zwróconem ku nam, jest nieco wypukła.

Wypukła ta część oka, którą widzimy, zwie się rogówką. Jest to błona cienka, rogowata, zupełnie przeźroczysta. Za nią, ku wnętrzu oka, znajduje się ciecz wodnista i przeźroczysta. Poza cieczą, ku zewnętrznej stronie oka, zwróconej do widza, jest błona barwna, zwana tęczówką. Tęczówka ta ma w środku otwór, zwany źrenicą, do którego przylega silnie z wnętrza oka ciałko gęstogalareto-wate, szkliste, wypukłe, w kształcie soczewki. Tęczówka ma własność ściągania i rozciągania się, a stąd źrenica, czyli otwór, staje się większy lub mniejszy.

Rogówka przechodzi w twardówkę, która jest białą i tworzy dalszą zewnętrzną część gałki ocznej.

Poza twardówką, z wnętrza, znajduje się warstwa zwana naczyniówka, a dalej, ku wnętrzu, stanowi warstwę trzecia siatkówka, wyścielająca nieco większą jak połowę środkowej ściany ocznej. W niej rozgałęzia się nerw oczny, umieszczony w tyle oka i prowadzący do mózgu. Siatkówka to błona bardzo cienka, a składająca się z dziesięciu (według innych naturalistów z ośmiu) gąbczasto ułożonych warstw, zwanych zwojami, (sploty nerwowe — gan-gliony), z których najważniejsza warstwa nitkowata: pałę-

czek i czopków, uważana jako zal oóczenia nerwu. Środek oka wypełniony jest szklistą, galaretowatą cieczą.

Przy normalnym ustroju oka, jako też w normalnych warunkach zajęcia codziennego, odbywa się główny proces widzenia w siatkówce.

Światło od przedmiotu wpada do oka nieco na prawą stronę od nerwu — na żółtą plamkę, a ta prawdopodobnie powoduje ruch szybszy lub mniejszy pałeczek i czopków, który udziela się do nerwu, a ten przenosi na błonę mózgową.

Tak więc odnosimy wrażenie światła, barwy i obrazu.

Światło.

Niektóre przedmioty posiadają własność wydawania światła, które nie jest ciałem (pierwiastkiem lub złożonem), lecz powstaje wskutek drgania eteru, zapełniającego przestrzeń wolną i wrażenie, wywołane w naszem oku tern drganiem, zowiemy światłem.

Przedmioty świecące nie wydają jednakowych świateł. Z doświadczenia wiemy, że jedne mają światło jaskrawe, inne mniej silne; jedne żółte, drugie czerwone i t. p. Pomijam wszelkie inne światła, a biorę na uwagę światło dzienne, słoneczne, które pozwala nam widzieć i rozpoznawać przedmioty nas otaczające. Światło to wydaje się nam białem, bezbarwnem. Ale tak nie jest. Przekonujemy się o tern, jeśli przez pryzmat szklanny przepuścimy promień słoneczny. Zasłoniwszy okno pokoju deską o małym otworze na środku, umieśćmy pryzmat tak, by promień wpadający otworem deski przeszedł przez niego. Zobaczymy natenczas na przeciwległej ścianie widmo (nazwijmy to obrazem) o kierunku pionowym z sześciu części barwnych.

Jeśli pryzmat ustawiony był krawędzią ku górze (fig. 1), natenczas barwy tego obrazu będą następujące według podanego porządku :

Fig. 1. Obraz rozszczepionego światła słonecznego.

Pomiędzy pojedynczemi barwami tego widma, czyli obrazu, okazują się jeszcze barwy przechodowe, jakoby cieniowane brunatno lub szaro poprzednich.

Źródłem światła są ciała, których cząstki znajdują się w stanie szybkiego ruchu, udzielającego się cząstkom eteru, otaczające przedmiot świecący.

biała plama

czerwone . . pomarańczowe żółte . . • •

zielone . . . niebieskie . .

fioletowe . .

promień

słoneczny

çÿïi-

okno

Naturalnem ciałem świecąeem jest słońce, inne zaś ciała są sztucznie doprowadzone do wydania światła.

Fale eteru, którego cząstki poruszone są wskutek ciał świecących, zo-wiemy promieniami.

Niektóre ciała pozwalają promieniom światła przechodzić przez siebie, przepuszczają je w mniejszym lub większym stopniu, zowiemy je przeto przeźroczystemi lub prześwietlaj ąeemi.

Inne ciała odbijają promienie. Te zowiemy oświetlonemi. Ciała nie-przepuszezające, ani odbijające promieni zowiemy ciemnemi.

Dla zrozumienia barwy, koloru, przedstawić sobie musimy, że podobnie jax powietrze, poruszone w większym lub mniejszym stopniu, daje pojęcie tonów rozmaitych, tak również dzieje się z falami światła.

Badania wykazały, że najdłuższe fale ruchu eteru, wywołują wrażenie barwy czerwonej, najkrótsze fioletowej.

Ciała posiadają rozmaitą własność, bądź już z natury, bądź też nadaje im się tę sztucznie. I tak : niektóre odbijają fale eteru tylko o pewnej długości, zowiemy więc je barwnemi ; inne pochłaniają wszystkie fale eteru i te są czarne, a znowu inne odwrotnie — odbijają wszystkie i te zowiemy białemi.

W odwrotnym porządku barw okaże się widmo, jeśli pryzmat ustawimy płaszczyzną ku górze. Obok jednego pryzmatu ułóżmy odpowiednio drugi tak, by światło wpadające przez szparę okna przechodziło przez oba pryzmaty* Zobaczymy natenczas na przeciwległej ścianie światło białe, zwykłe.

Odłączmy jedną z wymienionych barw widma, n. p* żółtą i przepuśćmy resztę przez pryzmat. Natenczas otrzymane nowe widmo daje barwę fioletową. Wynika z tego, że światło żółte wraz z fioletowem da światło białe.

Zjawiska barw podanych z rozszczepienia światła słonecznego spotykamy w naturze, n. p. na tęczy, na pojedynczych kroplach rosy. (Wszystkie krople na trawach,, gdy obejmujemy je wzrokiem, wydają się nam białe). Możemy sobie podobne widmo odtworzyć, gdy przepuścimy światło słoneczne przez karafkę lub szklankę napełnioną, wodą.

Farby.

Ciała niektóre

mają tę własność, że nie tylko oddają w najwyższym stopniu, wskutek padania światła, jakowąś barwę, ale także przez przeniesienie ich możemy nadać tę samą własność innym ciałom Ciała te nazywami farbami.

Doświadczenie poucza nas, że tylko jest trzy rodzaje barw, farb, a przez zmieszanie tych, otrzymać można inne farby czyli barwy.

Pierwsze nazywamy głównemi, podstawowemi, a te są :

czerwona,

żółta,

niebieska ;

tamte zowiemy pochodnemi.

Farby otrzymujemy albo w drodze naturalnej, jako minerały, lub z organicznych tworów, albo też sztucznie, w sposób chemiczny.

Z tego więc powodu rozróżniamy farby; 1 j mineralne» 2) organiczne (ze zwierząt lub rcslinj i 3j) chemiczne.

z czasem

rze w

W codziennem życiu spostrzegamy, że ciało traci pod wpływem światła, ciepła i wilgoci swój ą pierwotną barwę, czyli, że zmienia takow-ą, na jakowąs brudną, szarą i niewyraźną. Lecz przyczyna tego leży też w równej mie-tem, jakiemi farbami kolor im nadano. Otóż trzeba wiedzieć, że farby mineralne posiadają większą trwałość niż chemiczne i roślinne, lub zwierzęce.

Uzmysłowienie barw.

Niech pierwsze koło (fig. 2) przedstawia nam trzy barwy główne, czyli zasadnicze.

czerwona,

I.

II.

III.

•л?

Fig. 2.

Gdy zmieszamy farbę

pierwszą z drugą, otrzymamy pomarańczową; drugą z trzecią, otrzymamy zieloną;

pierwszą z trzecią, otrzymam)' fioletową, co na kole (fig. 3) przedstawi się jako barwy drugorzędne w ten sposób

<gk

ft**

czerwona

%•

•*&

zielona

Fig. 3.

Między podanemi barwami zachodzić mogą dalsze-odmiany, co zależnem jest w większej lub mniejszej ilości zmieszania jednej farby z drugą.

Na tej podstawie można uzmysłowić szereg barw trzeciorzędnych, które przedstawione są w kole fig. 4.

a*

•/vuszo-ouyBuruq

\ Пс<о

czerwona

o#

rig. 4.

Barwy te można przedstawić w sposób przyjemny dla oka, przechodowo, podobnie jak się w widmie światła słonecznego spostrzega.

Z barw drugorzędnych otrzymujemy barwy trzeciorzędne, czyli trzeciego stopnia, jeśli do drugorzędnych dodamy pierwszego stopnia.

Barwy te zwiemy też barwami łamanemi.

Do nich należą:

brunatno-czerwona przez zmieszanie czerwonej z zieloną, cytrynowa przez zmieszanie żółtej z fioletową, oliwkowa przez zmieszanie niebieskiej z pomarań

czową.

Możnaby i dalsze stopnie barw otrzymywać, lecz byłyby one mniej więcej zbliżone do poprzednich.

Zestawienia farb na tabl. 1. uzmysławiają dokładnie stopień wrażliwości na oko nasze, jaki pod podaną nazwą barwy rozumieć należy. Farby : czerwona, pomarańczowa, żółta, zielona, niebieska i fioletowa, lub : czerwona z zieloną, fioletowa z żółtą, czy też pomarańczowa z niebieska — a więc w tym porządku, jaki nam się przedstawia na widmie — zmieszane razem nie dadzą nam farby białej, któraby przedstawiała czy też odpowiadała światłu słonecznemu, które jest białe — lecz otrzymamy farbę o barwie mniej więcej szarej, brudno-białej, a to z tego powodu, że gdy barwy widma są drganiem cząstek eteru, to tu mamy do czynienia z materyą ciał stałych, a nie rzeczy nieuchwytnych.

Od gatunku farb, od postępowania przy zmieszaniu takowych i od ciała użytego do mieszania zawisłem jest dodatni lub ujemny stopień wrażenia barwy, wywołany w oku naszem.

Materyałem trzecim, używanym do mieszania farb, jest woda lub olej. Im te czyściejsze będą, tern barwa farby otrzymywanej będzie o żądanym kolorze jaskrawszą i przyjemniejszą dla oka.

Farby, które rozpuszczać i mieszać się dają zapo-mocą wody, zowiemy wodnemi albo akwarelami, zaś farby, sporządzone zapomocą olejów, nazywamy olejnemi.

Podane tu wiadomości tyczą się farb pierwszych —

akwareli.

Barw : czarnej, poniekąd białej, złotej, srebrnej, miedzianej nie ma i trzy ostatnie w dalszym ciągu pomijam .zupełnie.

Dalszy podział farb i barw.

Przy użyciu farb przekonać się można, że gdy jedne z nich zupełnie nakrywają nam papier biały, to inne pozwalają białości papieru Wyzierać.

Nazwijmy pierwsze kryjącemi, drugie lazuzowemi, jakkolwiek i drugie w większej ilości użyte, stają się kryjącemi.

Do pierwszych należą: cynober,

czerwień indyjska,

biała — i wszelkie inne, w skład których przytoczone

wchodzą.

Półkryjącemi byłyby: perłowa, ultramaryna, indigo.

Do drugich, lazurowych, zaliczamy: karmin,

żółta, niebieska, siena palona,

ugier,

sepia.

W celu przyswojenia sobie pojęcia, w jakim stopniu takowe wywołuje każda z farb, należy praktycznie przekonywać się, t. j. malować, szczególnie ornamentalne rysunki. Inną bowiem drogą nie nabędzie się tej wprawy.

Przy oglądaniu czegoś namalowanego spostrzegamy, że jedne barwy są dla oka miłe, usposabiają nas wesoło, gdy inne wywołują nastrój smutku, przygnębienia, wogóle nużą, jakowyś z nich chłód czujemy. Dlatego więc pierwsze barwy nazywamy ciepłemi, drugie zimnemi.

Wszystkie czerwone i żółte barwy załiczamy do pierwszych, resztę do drugich. Nadto gdy jasne farby używane są do przedstawienia rzeczy bliskich, to dal określają barwy zimne, jak : niebieskie i fioletowe.

Ze względu na układ rozróżniamy barwy uzupełniające się, a temi są te, które po zmieszaniu dają barwę szarawą.

Barwy, które według wrażeń w umyśle naszym stanowią między sobą przeciwieństwo, zowiemy kontrastowemu Są one podane w fig. 3. naprzeciw siebie i na tablicy II. uzmysłowione.

O dodatniem lub ujemnym kierunku wrażliwości z dwu barw zestawionych obok siebie naprowadzić nas może doświadczenie. Według fig. 3. te barwy będą przyjemne obok siebie, które podane są po przeciwnych stronach środka koła.

Wogóle jednak powiedzieć można, że piękność barw nie polega ani na ich kolorze, ani mnogości, lecz zależy od sposobu umieszczenia ich obok siebie.

Stanowi to tak zwaną estetykę barw.

Estetyka barw.

Gdybyśmy umieścili barwę niebieską obok zielonej, doznalibyśmy wrażenia niemiłego. Przeciwnie, obok niebieskiej dajmy barwę pomarańczową, natenczas staną się te kolory dla oka przyjemne. Z tego wynika, że każda barwa wymaga dla wywołania przyjemnego wrażenia uzupełnienia, a gdy to nastąpi, kolory ich spotęgują się, — w przeciwnym razie, kolory nieumiejętnie obok siebie umieszczone, tępią, niszczą się, tracą na harmonii.

Barwy potęgujące swoje kolory zowiemy dopełniają-cemi, kontrastowemi.

Pod względem odczuwania barw zmysł wzroku naszego jest bardzo ciekawie ustrojony, a raczej okazuje się psychiczna potrzeba uzupełnienia wrażenia. Gdy żadną barwą nasz wzrok nie jest podrażniony, gdy przedmioty nas otaczające oświetlone są zwykłem światłem dziennerm nie czujemy pod względem barw żadnej potrzeby uzupełnienia. Także jesteśmy spokojni — że tak się wyrażę — gdy wszystkie kolory^ jakie widmo słoneczne objawia, spostrzegamy. Lecz niech z głównych dwa tylko wpadną w nasze oko, natenczas umysł zaczyna pracować, wzrok jest podrażniony, czujemy do tego stopnia potrzebę uzupełnienia, że przenosimy wrażenie tej trzeciej barwy, brakującej, na

przedmioty otaczające dwie barwy dane. N. p.

czerwo-

niech między kwiatami astrów, blisko stojącemi, nym i niebieskim, znajduje się jeden kwiat biały, natenczas przedstawi się on nam w kolorze żółtym.

Tę rzecz można sobie uzmysłowić w następujący sposób, niech barwę czerwoną, żółtą i niebieską, oznaczają litery a, b, c ; pomarańczową, zieloną i fioletową, litery d, e, f, więc :

a + b = d, a -f- c = f, b -|- c = e,

ma-

Z tych wzorów łatwo dojść barw kontrastowych, jąc już jedną z nich. N. p. do b wyszukać kontrastowe — więc temi będą: a, c lub f.

Jednak przy wykonywaniu obrazu farbami pamiętać należy, aby takowe nie występowały dosadnie, jaskrawo i twardo, bo obraz będzie nieprzyjemny, pstry. Wtedy bowiem miłe wrażenie mamy z obrazu, gdy ten jest wykonany przenajmniej jedną z farb w przechodowych stopniach swego koloru — a dalej : do farby n. p. żółtej należy dodać nieco farby uzupełniającej,, t. j., nieco fioletowej. I t. d.

Również trzeba mieć na uwadze, że w obrazie, rysunku, powinna jedna z farb występować w przeważnej ilości, co nazywamy tonem obrazu.

W ornamentach nie mogą farby być umieszczone bezpośrednio obok siebie, gdyż kolory ich spływałyby tak, że trudnem byłoby oznaczyć granicę między niemi.

Gdyby jedna z uzupełniających barw za silnie występowała, natenczas dla zniesienia jaskrawości koloru należy oddzielić:

1)    przez kontury białe lub czarne,

2)    zapomocą kolorów przechodowych, powstałych ze zmieszania obydwu barw kontrastowych, albo

3) za dodaniem jednej z nich nieco domieszki z drugiej barwy.

Następnie spostrzegamy, że gdy n. p. obok niebieskiej barwy umieścimy żółtą, wtedy ta ostatnia wpada w fioletową. Aby temu zapobiedz potrzeba do żółtej farby dodać nieco fioletowej.

no

Rysunki wykonane jedną tylko farbą, zowią się mo-chromią, zaś wieloma farbami, polichromią.

,) Każdy początkujący nie odczuje od razu umiarkowania w nakładaniu farbami szczególnie pierwszorzędnemi i żadne pouczanie temu nie zapobiegnie. Dopiero gdy początkujący przesyci się taką pracą, przyjdzie do przekonania, że obrazy wykonane farbami drugorzędnemi, łamaneini, nie nakładane grubo, stają sie^ dla oka ponętnemi. Wiele potrzeba wyrobienia estetycznego, aby odczuć różnicę zachodzącą między barwami pierwszo- a dalszorzędnemi. Wrażenie wywołane jaskrawością barw przemawia silniej, a przez to łatwiej dostępne jest niewyrobionemu oku. podczas gdy subtelność w barwach daiszo-rzędnych przemawia cichszym akordem i wymaga większej estetycznej pobudliwości. Świadczy o tem cała kultura malarska która w swoich początkach wypowiadała się zawsze jaskrawo, brutalnie, majac za widzów ludzi o małym zmyśle subtelności.

Podobnie jeszcze teraz dzieje sie w sztuce naszej, ludowej. Spotykane przedmioty, wyszłe z rąk prymitywnych mistrzów, odznaczają sie bogactwem jaskrawych kolorów.

Wschodnie narody, cała sztuka malarska bizantyńska, perska, żydow-ska, ograniczająca się na malowidłach figur więcej lub mniej geometrycznych przebogata w kolorowość sztuka japońska — mówią o małej wrażliwości narodów na subtelne przejścia pomiędzy pierwszo- ‘dalszorzędnemi barwami. Jaskrawość i nieprawdopodobne zjawiska świetlne, silnie zaakcentowane prawo kon rastu barw, dają jasny dowód że natury proste, bujne a chciwe gwałtownych wrażeń, szukały barw pobudliwych pomiędzy kolorami kontrastów.

Dalsze uwagi.

Celem przyswojenia sobie podanych tu wiadomości o barwach i farbach potrzeba wykonywać rozmaite orna-menta. Zanim się do wykonania tych weźmie należy wprzód nabyć dla przekonania, jak farby obok siebie znoszą się, czyli innemi słowy : jakie wrażenie w nas wywołają — spis uzmysłowiający w ten sposób, że papier rysunkowy pokrywamy siatką prostokątów, szerokich na 4, a długich na 2 cm. i według podanych wskazówek umieszczać należy kolory obok siebie. Tak przygotowani, wykonujemy orna-menta.

Każdą barwę ornamentu potrzeba oddzielić od drugiej farbami neutralnemi, któremi są: biała, czarna,lub szara — jednakowoż nie szeroko, lecz leniami wąskietui przy ornamentach ciemnych na jasnych tłach; gdy jasne na tłach ciemnych pozostawić można bez kontur.

Również trzeba pamiętać, że barwy jaskrawe, jak pierwszo- i drugorzędne, wpadając nazbyt w oko, odwracają uwagę od reszty barw. Aby uniknąć tego, wykonuje się wspomnianemi barwami szczuplejsze miejsca, gdy reszta rysunku pokrywa się barwami łamanemi.

Nakoniec nadmienię, że przy mieszaniu farb dla otrzymania żądanych kolorów, można w dwojaki sposób postępować : albo wprost na papierze, albo też wprzód

-Zamieszamy je w miseczce, a następnie przenosimy pęzlem na papier. Zależy to od rodzaju rysunku i żądanego koloru farby. Przy wykonywaniu ornamentów pierwszy sposób daleko lepszy, przyczem trza zważać, że nim się nałoży farbę drugą, poprzednio nałożona powinna wyschnąć.

Przybory do malowania.

Dla uzupełnienia przytoczę, że oprócz farb, do których zaliczyć należy i tusz, niezbędnemi do rysunków są: rysownica,

papier w pojedynczych arkuszach lub bloku, pęzle,

guma arabska rozpuszczona,

gąbka,

woda,

ołówki,

miseczki i szklanki,

cyrkle,

linie,

gumy do wycierania,

kalki (cienki papier do odbijania rysunków).

Wszystkie te przybory po winne być o ile możności w doborowych gatunkach.

Rysownica jest to deska, która, aby się nie paczyła, ujęta jest w ramy. Można ją sobie kazać u stolarza sporządzić, albo też nabyć gotową w sklepach z przyborami rysunkowemi. Długość i szerokość jej może być dowolna. Najodpowiedniejszą, małą, byłaby: 6)0 cm. szeroka, 45 cm. długa.

Papier do rysunków powinien być wolny od domieszek, które dodają przy fabrykacyi, t. j., wapna lub gipsu.

Woda, którą farby rozpuszczamy i do moczenia papieru potrzebujemy, ma być czystą. Najodpowiedniejszą jest dystelowana, której za parę halerzy znaczną ilość w każdej aptece nabyć można.

Gąbka nie powinna być nazbyt dużą, dostateczną będzie mniejsza od pięści.

Guma arabska dla naklejania papieru na rysownicę winna być gęsto rozpuszczona

Pęzle, których trzeba mieć 3: duży, mały i średni, mające koniuszki ostre, a włosy, gdy nie odstają, są dobre.

W rozmaitej wielkości bloki (papier rysunkowy naklejony arkuszami na kształt książki lub zeszytu) nabyć można w handlach przyborami szkolnemi.

Na bloku wykonujemy rysunek, odbijamy go na kalce, a z kalki przenosimy na papier naklejony.

Do dokładnego wykonania niektórych rysunków, zwłaszcza ornamentów, potrzebne są linie, cyrkle i guma do wycierania miękka.

Zapamiętać należy, że rysunek, który wykonać już mamy farbami, nie trzeba wycierać gumą, gdyby się okazała potrzeba korekty, gdyż w miejscach wytartych utworzyłaby się plama przy nakładaniu farb, trzeba więc tak odbić rysunek, by wszelka poprawa była zbyteczna. — Kilka miseczek porcelanowych dla rozpuszczania farb i szklanka wody dla spłukiwania pęzli są nieodzowne.

*) Przy naciąganiu (naklejaniu ) papieru na rysownicę postępuję się w ten sposób : brzegi papieru należy zgiąć na 2—3 cm. szeroko, ku górze, następnie gąbką dobrze zmoczyć go (brzegi zgięte nie) i zapomocą pęzla ze zwykłej sierei pociąga się brzegi, od strony suchej papieru, gumą, i nakleja na rysownicę. Naostatek dużemi palcami obu rąk potrzeba brzegi równoległe równocześnie wyciągać w kierunku brzegów rysownicy (przez naciskanie i jakby rozcieranie), z jednej i drugiej strony. Powstałe fałdy wyrównają się podczas wysychania same. Gdy papier wyschnie, wykonać rysunek, a potem odciąć Pozostałe przyschnięte brzegi papieru na rysownicy potrzeba zmoczyć, a po odklejeniu należy rysownicę dobrze gąbką zmyć. Gdy wyschnie, można znowu papier naklejać. Jeśli papier przez dłuższy czas pozostaje naklejony na rysownicy, marszczy się, a później nawet odkloja, a taki nie koniecznie już nadaje się do malowania

Zakończenie.

Przy wykonywaniu rysunków nie należy maczać lub zwilżać pęzle w ustach, jako też wycierać palcami. Zachowanie czystości tak w przyborach wyliczonych, jakoteż i rąk przy rysunkach jest niezbędne. Farby przechowywać należy w miejscu nie nazbyt suchem, ale też i nie wilgo-tnem. Pęzle po każdem użyciu potrzeba dobrze wypłukać, jeśli można, to natychmiast wysuszyć i przechowywać w ja-kowem pudełku tak, by włosy nie wyginały się o jaki przedmiot. Wykonane rysunki najodpowiedniej składać do umyślnie na ten cel przeznaczonej teki.

a dalej wzory Władysława Kłapkowskiego. Co się tyczy dalszych prac artystycznych, akwarelowych, określa bliżej książka p. t.: Zasady malarstwa akwarelami.

Sądzę, że zawarte uwagi w niniejszej książce są dostateczne i stanowią wstęp dla przygotowania się do dalszych prac artystycznych farbami dla tych, którzy mają ku temu chęć i zdolności okazują. Elementarne ćwiczenia w rysunkach podaje podręcznik A. Stefanowicza, Część I. i II.,

Symboliczne znaczenie barw.

Jak całe otoczenie działa na nasz umysł, tak i barwy usposabiają nas wesoło lub smutnie, podniecają nasze myśli lub gnębią.

Człowiek może swoje myśli, swe usposobienie rozmaicie wyrażać i okazywać: mową, wesołem zachowaniem się i wyrazem twarzy. Z oczu odczytujemy nawet stan duszy jego.

Jedną z oznak zewnętrznych tego stanu psychicznego jest użycie kolorów w odzieży. — Zmienia się to z czasem.

Od rozwinięcia umysłowego każdego Człowieka zależy рос ąg w wyborze kolorów. Ludzie prości, na niskim stopniu oświaty, są jak dzieci, które więcej mają upodobanie w barwach jaskrawych i krzyczących, niż w ciemnych, gdy oświatą wyżej stojący przenoszą barwy ciemne, poważne.

Wiemy, że do zabaw, wszelkich stroi się każdy w suknie o kolorach jasnych czyli ciepłych, gdy w smutnem swem położeniu stosuje kolor ciemny — chociaż sposób ten nie u wszystkich narodów jest jednakowy. I tak: u nas kolor czarny w połączeniu z szarym (do niedawna białym) wyraża żałobę, gdy n. p. u Chińczyków używają w tym wypadku odzieży koloru białego, a u Rusinów, w cerkiewnych obrzędach żałobnych, czerwonego. Sam kolor czarny (w odzieży) używa się w chwilach poważnych, uroczystych. Kolor biały oznacza niewinność, a w wyższym stopniu ten symbol określa kolor bladożółty. Czerwony wyraża miłość; różowy przyjaźń, przychylność; niebieski — stałość; zielony — nadzieję; żółty — zazdrość, fałsz, obłudę; fioletowy — obojętność, (w obrzędach kościelnych żałobę) ; czerwony z czarnym — zemstę.

♦,,,

KfłĄJCÓ W

^чЗРГ.с^ылэ^’'^

V.Â*

;Ч/.

TABLICA I.

TABLICA II.

TABLICA I.

Farby główne (pierwszorzędne):

czerwona,

żółta,

niebieska

Farby drugorzędne (mieszane):

zielona,

fioletowa,

pomarańczowa.

Farby trzeciorzędne (łamane):

czerwona

TABLICA II.

Farby dopełniające:

zielona

pomarań.

i- ■-

■ niebieska

żółta

fioletowa

Tryady (trójkolory):

•V

czerwona

purpurowa

niebieska

niebieska

żółta

L_

żółta

czerwona

pomarań.

żółta

zielona

zielona

fioletowa.

WYDZIAŁY POLITECHNICZNE KRAKÓW'

BIBLIOTEKA GŁÓWNA

„32176

Kdn., Czapskich 4 — 678. 1. XII. 52. 10.000

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

11-32176

Biblioteka Politechniki Krakowskiej

100000297794